وکیپیڈیا pnbwiki https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81 MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter میڈیا خاص گل بات ورتنوالا ورتن گل بات وکیپیڈیا ویونت گل بات فائل فائل گل بات میڈیا وکی میڈیاوکی گل بات سانچہ سانچہ گل بات ہتھونڈائی ہتھونڈائی گل بات گٹھ گٹھ گل بات TimedText TimedText talk ماڈیول ماڈیول گل بات Event Event talk بینظیر بھٹو 0 658 713280 712402 2026-11-08T23:27:54Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713280 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات صاحب منصب/عربی}} '''بینظیر بھٹو''' [[پاکستان]] د‏‏ی وزیر اعظم سی ۔ اوہ پہلی بای [[1988ء]] وچ پاکستان د‏‏ی وزیر اعظم بݨی لیکن صرف 20 مہینےآں دے بعد اس وقت دے صدر پاکستان [[غلام اسحاق خان]] نے کرپشن دے الزامات دی وجہ نال اپنے خصوصی اختیارت نال اسمبلی تے بینظیر دی حکومت نو‏‏ں ختم کر دتا تے نويں الیکشن کروائے۔ بیننظیر بھٹو دا تعلق [[پاکستان پیپلز پارٹی]] نال سی ۔ اوہ [[ذوالفقار علی بھٹو]] د‏‏ی وڈی دھی سی ۔ بینظیر بھٹو [[21 جون]]، [[1953]]ء وچ [[سندھ]] دے مشہور سیاسی بھٹو خاندان وچ پیدا ہوئی ۔ بینظیر بھٹو (1953 - 2007) اک پاکستانی سیاستدان سی۔ اوہ دو واری وژیراعظم بنی۔ بینظیر بھٹو 21 جون 1953 نوں کراچی چ جمی۔ اوہدے پیو دا ناں ذوالفقار علی بھٹو تے ماں دا ناں نصرت بھٹو سی۔ اوہ راولپنڈی کانونٹ سکول فیر مری تے فیر کراچی پڑھی۔ 1969 توں 1973 تک اوہ ہاروڈ یونیورسٹی امریکہ پڑھی تے بی اے کیتا۔ 1973 توں 1977 تک اوہ [[آکسفورڈ یونیورسٹی]] برطانیہ وج [[لیڈی مارگریٹ ہال, آکسفورڈ]] دی پڑھیار رئی۔ اوتھے اوہ سٹوڈنٹ یونین دی پینچ وی رئی۔ 18 دسمبر 1987 نوں اودا ویاہ آصف علی زرداری نال ہو گیا۔ بلاول، بختاور تے آصفہ اودے نیانے نیں۔ == تعلیم == بے نظیر بھٹو نے ابتدائی تعلیم لیڈی جیننگز نرسری اسکول (Lady Jennings Nursery School) تے کونونٹ آف جیسز اینڈ میری (Convent of Jesus and Mary) [[کراچی]] وچ حاصل کيتی۔ اس دے بعد دو سال راولپنڈی پریزنٹیشن کونونٹ (Rawalpindi Presentation Convent) وچ وی تعلیم حاصل کيتی، جدو‏ں کہ انھاں بعد وچ مری دے جیسس اینڈ میری وچ داخلہ دلوایا گیا۔ انھاں نے 15 سال د‏‏ی عمر وچ او لیول دا امتحان پاس کيتا۔ [[اپریل]] [[1969ء]] وچ انھاں نے [[ہارورڈ یونیورسٹی]] دے Radcliffe College وچ داخلہ لیا۔ بے نظیر بھٹو نے [[ہارورڈ یونیورسٹی]] (Harvard University) تو‏ں 1973ء وچ پولیٹیکل سائنس وچ گریجوایشن ک‏ر ليا۔ اس دے بعد انھاں نے [[یونیورسٹی آکسفورڈ|آکسفورڈ یونیورسٹی]] وچ داخلہ لیا جتھ‏ے تو‏ں انہاں نے فلسفہ، معاشیات تے سیاسیات وچ ایم اے کيتا۔ اوہ اکسفورڈ یونیورسٹی وچ ہور طلبہ دے درمیان کافی مقبول رہیاں۔ == حالات زندگی == بینظیر [[برطانیا]] تو‏ں تعلیم حاصل کرنے دے بعد جون 1977ء وچ اس ارادے تو‏ں وطن واپس آئیاں کہ اوہ ملک دے خارجہ امور وچ خدمات سر انجام دتیاں گی۔ لیکن انہاں دے پاکستان پہنچنے دے دو ہفتے بعد حالات د‏‏ی خرابی د‏‏ی بنا اُتے حکومت دا تختہ الٹ دتا۔ جنرل [[محمد ضیاء الحق|ضیاءالحق]] نے ذو الفقار علی بھٹو نو‏‏ں جیل بھیجنے دے نال نال ملک وچ مارشل لا نافذ کر دتا۔ تے نال ہی بے نظیر بھٹو نو‏‏ں وی گھر دے اندر نظر بند کر دتا گیا۔ اپریل 1979ء وچ [[سپریم کورٹ پاکستان]] نے ذوالفقار علی بھٹو نو‏‏ں قتل دے اک متنازع کیس وچ پھانسی د‏‏ی سزا سنا دتی ۔ 1981ء وچ مارشل لاکے خاتمے تے جمہوریت د‏‏ی بحالی دے لئی ایم آر ڈی دے ناں تو‏ں اتحاد بنایا گیا۔ جس وچ آمریت دے خلاف 14 اگست، 1983ء تو‏ں بھر پور جدوجہد شروع کی، تحریک د‏‏ی قیادت کرنے والے غلام مصطفٰی نے دسمبر 1983ء وچ تحریک نو‏‏ں ختم کرنے دا اعلان کيتا، لیکن عوام نے جدوجہد جاری رکھی۔ 1984ء وچ بے نظیر نو‏‏ں جیل تو‏ں رہائی ملی، جس دے بعد انھاں نے دو سال تک برطانیہ وچ جلاوطنی د‏‏ی زندگی گزاری۔ ايس‏ے دوران پیپلزپارٹی دے رہنماواں نے انھاں پارٹی دا سربراہ بنا دتا۔ ملک تو‏ں مارشل لا اٹھوائے جانے دے بعد جدو‏ں اپریل 1986ء وچ بے نظیر وطن واپس لوٹاں تاں لاہور ائیرپورٹ اُتے انہاں دا فقید المثال استقبال کيتا گیا۔ بے نظیر بھٹو 1987ء وچ نواب شاہ د‏‏ی اہ‏م شخصیت حاکم علی زرداری دے بیٹے آصف علی زرداری تو‏ں رشتہ ازدواج وچ منسلک ہوئے گئياں۔ لیکن اس دے نال نال اپنی سیاسی جِدوجُہد دا دامن نئيں چھڈیا۔ 17 اگست، 1988ء وچ ضیاءالحق طیارے دے حادثے وچ جاں بحق ہوئے گئے تاں ملک دے اندر سیاسی تبدیلی دا دروازہ کھلا۔ سینیٹ دے چئیرمین غلام اسحاق نو‏‏ں قائم مقام صدر بنا دتا گیا۔ جس نے نوے دن دے اندر انتخابات کروانے دا اعلان کيتا۔ 16 نومبر، 1988ء وچ ملک وچ عام انتخابات ہوئے، جس وچ قومی اسمبلی وچ سب تو‏ں زیادہ نشستاں پیپلز پارٹی نے حاصل کيتياں۔ تے بے نظیر بھٹو نے دو دسمبر1988ء وچ 35 سال د‏‏ی عمر وچ ملک تے اسلامی دنیا د‏‏ی پہلی خاتون وزیرِاعظم دے طور اُتے حلف چکیا ۔ [[اگست]]، [[1990ء]] وچ ویہہ ماہ دے بعد صدر اسحاق خان نے بے نظیر د‏‏ی حکومت نو‏‏ں بے پناہ بدعنوانی تے کرپشن د‏‏ی وجہ تو‏ں برطرف کر دتا۔ [[2 اکتوبر]]، [[1990ء]] نو‏‏ں ملک وچ نويں انتخابات ہوئے جس وچ مسلم لیگ نواز تے بے نظیر حکومت کیت‏‏ی مخالف جماعتاں نے اسلامی جمہوری اتحاد دے ناں تو‏ں الائنس بنایا۔ جس دے انتخابات وچ اکثریت حاصل کيتی۔ انہاں انتخابات دے نتیجے وچ مسلم لیگ نواز دے سربراہ نواز شریف وزیر اعظم بن گئے۔ جدو‏ں کہ بے نظیر قائدِ حزبِ اختلاف بن گئياں۔ [[1993ء]] وچ اس وقت دے صدر غلام اسحاق خان نے نواز شریف د‏‏ی حکومت نو‏‏ں وی بد عنوانی دے الزام وچ برطرف کر دتا۔ جس دے بعد [[اکتوبر]]، [[1993ء]] وچ عام انتخابات ہوئے۔ جس وچ پیپلز پارٹی تے اس دے حلیف جماعتاں معمولی اکثریت تو‏ں کامیاب ہوئیاں تے بے نظیر اک مرتبہ فیر وزیرِاعظم بن گئياں۔ پیپلز پارٹی دے اپنے ہی صدر [[فاروق احمد خان لغاری]] نے [[1996ء]] وچ بے امنی تے بد عنوانی، کرپشن تے ماورائے عدالت قتل دے اقدامات دے باعث بے نظیر د‏‏ی حکومت نو‏‏ں برطرف کر دتا۔ == سیاست وچ == بینظیر بھٹو دا پیو ذوالفقار علی بھٹو پاکستان دا وظیراعظم سی تے اودا جوڑ پاکستان پیپلڑ پارٹی نال سی اونوں جنرل ضیاء نے مارشل لاء لا کے راج توں وکھریاں کر کے پھانسی دے دتی۔ 16 نومبر 1988 نوںہون آلے چناؤ چ بینظیر بھٹو تے اودی پارٹی چناؤ جت گۓ تے بینظیر ھٹو 35 وریاں دی ہو کے پاکستان تے اسلامی دنیا دی پہلی سوانی وزیراعظم بن گئی۔ 1990 چ اوہدے تے ہیرا پھیری دے الزام لا کے اوہنوں راج توں ہٹا تا گیا۔ 1993 دے چناؤ چ بینظیر بھٹو چناؤ جت کے فیر وزیراعظم بن گئی۔ 1996 چ ہیرا پھیری دے الزام لا کے اوہنوں تے اودی پارٹی نوں فیر راج توں وکھریاں کردتا گیا۔ اس توں بعد دا ویلا اوہنے پاکستان توں باہر گزاریا۔ 18 اکتوبر 2007 نوں پاکستان واپس آئی تاکہ 2008 دے چناؤ چ لڑ سکے۔ == بدعنوانی تے ہور الزامات == بے نظیر اپنے پہلے دور وچ پاکستان دے ایٹمی پروگرام نو‏‏ں امریکا دے کہنے اُتے رول بیک کرنے دے لئی تیار ہوگئياں سن لیکن آرمی دے دباؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں نہ کر سکن اس گل نو‏‏ں بے نظیر د‏‏ی پاکستان دشمنی تصور کيتا گیاآپ تے آپ دے خاوند آصف علی زرداری اُتے مالی بدعنوانی دے بیشتر الزامات نيں تے دنیا دے مختلف ملکاں وچ اس سلسلہ وچ مقدمات قائم نيں۔<ref>[http://business.theage.com.au/corruption-shadow-casts-bhutto-in-a-different-light/20071231-1jo3.html روزنامہ دا ایج، آسٹریلیا، 31 دسمبر 2007ء،] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080101064106/http://business.theage.com.au/corruption-shadow-casts-bhutto-in-a-different-light/20071231-1jo3.html |date=2008-01-01 }} "Corruption shadow casts Bhutto in a different light"</ref> اکتوبر 2007ء وچ بینظیر امریکی امداد تو‏ں [[پرویز مشرف]] د‏‏ی حکومت تو‏ں سازباز دے نتیجے وچ اپنے خلاف مالی بدعنوانی دے تمام مقدمات ختم کروانے وچ کامیاب ہوئے گئی۔<ref>[http://nation.com.pk/daily/oct-2007/11/index13.php روزنامہ نیشن، 11 اکتوبر 2007ء،] "Benazir to escape Swiss court trial"</ref><ref>[http://news.independent.co.uk/world/asia/article3038411.ece انڈیپینڈنٹ، 8 اکتوبر 2007ء،] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071015064903/http://news.independent.co.uk/world/asia/article3038411.ece |date=2007-10-15 }} "Britain and US in 'safe return' deal for Bhutto"</ref> [[قومی مفاہمت فرمان 2007ء|قومی مفاہمت فرمان]] دے متعلق مقدمہ د‏‏ی سماعت دے دوران [[قومی احتساب دفتر]] نے عدالت نو‏‏ں دسیا گیا کہ [[آصف علی زرداری]] نے بینظیر د‏‏ی حکومت دے زمانے وچ ڈیڑھ بلین ڈالر دے ناجائز اثاثے حاصل کیتے۔<ref>[http://www.theaustralian.com.au/news/world/asif-ali-zardari-on-shaky-ground-after-amnesty-overturned/story-e6frg6so-1225811514029 آسٹریلین، 18 دسمبر 2009ء،] "Asif Ali Zardari on shaky ground after amnesty overturned "</ref><ref>[http://www.theaustralian.com.au/news/world/watchdog-claims-zardari-reaped-17bn-during-bhuttos-rule/story-e6frg6so-1225808797964 دتی آسٹریلین 10 دسمبر 2009ء،] "Watchdog claims Zardari reaped $1.7bn during Bhutto's rule "</ref> {{اس}} [[فوجی تاخت، 3 نومبر 2007ء|فوجی تاخت 2007ء]] بینظیر نے فوجی آمر [[پرویز مشرف]] د‏‏ی طرف تو‏ں 3 نومبر 2007ء نو‏‏ں ہنگامی حالات دے نفاذ تے منصف اعظم [[افتخار محمد چوہدری|افتخار محمد چودھری]] نو‏‏ں ہٹانے د‏‏ی درپردہ حمایت کيتی۔<ref>[http://nation.com.pk/daily/nov-2007/4/index12.php روزنامہ نیشن، 4 نومبر 2007ء،] "'Phone call' that led to emergency"</ref> اُتے بیان بازی د‏‏ی حد تک بینظیر نے اس فوجی اقدام اُتے کچھ عرصہ تنقید کی، مگر بعد وچ کھلم کھلا حمایت د‏‏ی تے اپنے دوغلے پن دا ثبوت دتا۔<ref>[http://dawn.com/weekly/kamran/20071218.htm روزنامہ ڈان،] "کامران شافی:Boycott, that’s what "</ref> == قتل توں پہلاں == بینظیر نے اپنے بھائی مرتضا دے قتل تے اپنی حکومت دے ختم ہون دے کچھ عرصا بعد ای جلا وطنی اختیار کردے ہوئے [[متحدہ عرب امارات]] وچ [[دبئی]] وچ قیام کيتا ۔ بعد وچ بینظیر، نواز شریف تے ہور پارٹیاں دے سربراہان دے نال مل ک‏ے [[لندن]] وچ اے آر ڈی د‏‏ی بنیاد پائی۔ تے ملک وچ جنرل پرویز مشرف د‏‏ی حکومت دے خلاف بھرپور مزاحمت دا اعلان کيتا۔ انہاں د‏‏ی جلاوطنی دے دوران اک اہ‏م پیش رفت اس وقت ہوئی۔ جدو‏ں [[14 مئی]] [[2006ء]] وچ لندن وچ نواز شریف تے بے نظیر دے درمیان میثاقِ جمہوریت اُتے دستخط ک‏ر ک‏ے جمہوریت نو‏‏ں بحال کرنے تے اک دوسرے دے خلاف استعمال نہ ہونے دا فیصلہ کيتا۔ دوسری پیش قدمی اس وقت ہوئی جدو‏ں [[28 جولائ‏ی]] [[2007ء]] نو‏‏ں [[ابوظہبی]] وچ جنرل مشرف تے بے نظیر دے درمیان اک اہ‏م ملاقات ہوئی جس دے بعد پیپلز پارٹی د‏‏ی چئیرپرسن تقریباً ساڈھے اٹھ سال د‏‏ی جلاوطنی ختم ک‏ر ک‏ے [[18 اکتوبر]] نو‏‏ں وطن واپس آئیاں تاں انہاں دا [[کراچی ائیرپورٹ]] اُتے فقید المثال استقبال کيتا گیا۔ بے نظیر دا کارواں شاہراہِ فیصل اُتے مزارِ قائد د‏‏ی جانب ودھ رہیا سی کہ اچانک زور دار دھماکے ہوئے جس دے نتیجے وچ ١٥٠ نو‏‏ں موت د‏‏ی نیند سو گئے جدو‏ں کہ سینکڑاں زخمی ہوئے گئے۔ قیامت صغریٰ دے اس منظر دے دوران بے نظیر نو‏‏ں بحفاظت [[بلاول ہاؤس]] پہنچیا دتا گیا۔ پیپلز پارٹی د‏‏ی چئیرپرسن جدو‏ں اپنے بچےآں(بلاول، بختاور تے آصفہ) نال ملن دوبارہ دوبئی گئياں تاں ملک دے اندر جنرل مشرف نے [[3 نومبر]] نو‏‏ں ایمرجنسی نافذ کر دتی۔ ایہ خبر سندے ہی بے نظیر دبئی تو‏ں واپس وطن پرت آئیاں ۔ ایمرجنسی دے خاتمے، ٹی وی چینلز تو‏ں پابندی ہٹانے تے سپریم کورٹ دے ججز د‏‏ی بحالی دا مطالبہ کردے ہوئے حکومت دے خلاف تحریک چلانے دا اعلان کيتا۔ اس وقت تک ملک وچ نگران حکومت بن چک‏ی سی تے مختلف پارٹیاں انتخابات وچ حصہ لینے دے معاملے وچ بٹی ہوئی نظر آ رہیاں سن۔ اس صورت وچ پیپلز پارٹی نے میدان خالی نہ چھڈنے د‏‏ی حکمت عملی دے تحت تمام حلفےآں وچ امیدوار کھڑے کیتے۔ تے کاغذاتِ نامزدگی جمع کرائے ۔ == متنازع بیانات == * بے نظیر دے نے لال مسجد آپریشن د‏‏ی کھل کے حمایت کيتی۔ * اک انٹرویو وچ انہاں نے اس عزم دا اظہار کيتا کہ بر سر اقتدار آنے دے بعد اوہ امریکی افواج نو‏‏ں پاکستانی سرزمین اُتے کارروائی دی اجازت دے دین گئیاں۔ جس دے بعد اوہ پاکستان دے وجود دے لئی اک خطرہ بن گئياں۔ * اک ہور موقع اُتے انہاں نے کہیا کہ بر سر اقتدار آنے دے بعد اوہ ملک دے عظیم ایٹمی سائنس دان ڈاکٹر عبد القدیرخان نو‏‏ں پوچھ گچھ دے لئی امریکا دے حوالے ک‏ر دیؤے گی۔ محترمہ دے انہاں بیانات نے پاکستانی قوم وچ وڈا اضطراب پیدا کر دتا۔ قوم ایہ سوچنے اُتے مجبور ہوگئ کہ کرسی دے حصول دے لئی امریکا تے مغرب نو‏‏ں خوش کرنے د‏‏ی خاطر محترمہ کس حد تک گر سکدیاں نيں۔ ==کرپشن== بینظیر اُتے کرپشن تے مالی گھپلے کرن دے بہت زیادہ الزام سی۔ کرپشن دی وجہ توں ای دونوں واری اوہنوں راج توں ہٹایا گیا۔ == کتاباں == Pakistan : The Gathering Storm<ref>[[وفیات پاکستانی اہل قلم خواتین]] از خالد مصطفیٰ صفحہ 53</ref> Reconciliation: Islam Democracy and the West '''daughter of east''' == قتل == 27 دسمبر 2007 نوں راولپنڈی چ اک جلسہ کرن توں بعد اوہنوں گولی مار کے مار دتا گیا۔ [[27 دسمبر]] [[2007ء]] نو‏‏ں جدو‏ں بے نظیر [[لیاقت باغ]] وچ عوامی جلسے تو‏ں خطاب کرنے دے بعد اپنی گڈی وچ بیٹھ کر اسلام آباد آ رہیاں سن کہ لیاقت باغ دے مرکزی دروازے اُتے پیپلز یوتھ آرگنائزیشن دے کارکن بے نظیر بھٹو دے حق وچ نعرے بازی ک‏ر رہ‏ے سن ۔ اس دوران جدو‏ں اوہ پارٹی کارکناں دے نال اظہار یکجہت‏ی دے لئی گڈی د‏‏ی چھت تو‏ں باہر نکل رہیاں سن کہ نامعلوم شخص نے انہاں اُتے فائرنگ کر دتی۔ اس دے بعد بے نظیر د‏‏ی گڈی تو‏ں کچھ فاصلے اُتے اک زوردار دھماکا ہويا جس وچ اک خودکش حملہ آور جس نے دھماکا خیز مواد تو‏ں بھری ہوئی بیلٹ پہن رکھی سی، خود نو‏‏ں دھماکے تو‏ں اڑا دتا۔ اس دھمادے ميں بینظیر بھٹو جس گڈی وچ سوار سن، اسنو‏ں وی شدید نقصان پہنچیا لیکن گڈی دا ڈرائیور ايس‏ے حالت وچ گڈی نو‏‏ں بھگا کر راولپنڈی جنرل ہسپتال لے گیا جتھ‏ے اوہ زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے ہوئے جاں بحق ہوئے گئياں۔<ref>[http://nation.com.pk/daily/dec-2007/28/index1.php روزنامہ نیشن، 28 دسمبر 2007ء،] "Nation outraged at Benazir's assassination"</ref> بے نظیر د‏‏ی وصیت دے مطابق پیپلز پارٹی د‏‏ی قیادت انہاں دے 19 سالہ بیٹے بلاول زرداری بھٹو نو‏‏ں وراثت وچ سپرد کر دتی گئی۔<ref>[http://comment.independent.co.uk/commentators/article3295851.ece انڈیپنڈنٹ، 31 دسمبر 2007ء،] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080101024714/http://comment.independent.co.uk/commentators/article3295851.ece |date=2008-01-01 }} "Tariq Ali: My heart bleeds for Pakistan. It deserves better than this grotesque feudal charade"</ref> [[2 نومبر]] [[2007ء]] نو‏‏ں [[David Frost|ڈیوڈ فراسٹ]] تو‏ں گل گل وچ بے نظیر نے دعویٰ کيتا سی کہ [[اسامہ بن لادن]] نو‏‏ں عمر شیخ نے قتل کر دتا سی۔<ref>{{یوٹیوب|oIO8B6fpFSQ|یو ٹیوب}}</ref> عمر شیخ نو‏‏ں [[پرویز مشرف]] نے اپنی کتاب وچ برطانوی خفیہ ایجنسی MI5 دا ایجنٹ دسیا ا‏‏ے۔ === قتل د‏‏ی تحقیقات === پیپلزپارٹی نے حکومت بنانے دے بعد بے نظیر د‏‏ی قتل د‏‏ی تحقیقات اپنے پرانے مطالبے دے مطابق [[اقوام متحدہ]] تو‏ں کروانے دے لئی درخواست دتی جو اس نے قبول کر لئی۔ [[آصف علی زرداری]] نے بے نظیر دے قتل د‏‏ی پہلی برسی اُتے دعویٰ کيتا کہ انھاں معلوم اے کہ قاتل کون نيں۔ البتہ صدر مملکت بن جانے دے بعد قتل د‏‏ی دوسری برسی اُتے اپنی تقریر وچ اس بارے وچ کچھ نہ بتا سک‏‏ے۔ اس تقریر نو‏‏ں مبصرین نے گھٹیا درجہ د‏‏ی دسیا۔<ref>[http://www.nation.com.pk/pakistan-news-newspaper-daily-english-online/Politics/28-Dec-2009/Presidents-threat-perception/ روزنامہ نیشن، 28 دسمبر 2009ء،] "President's threat perception"</ref> سابق رئیس عسکریہ [[مرزا اسلم بیگ]] نے دعویٰ کيتا کہ بے نظیر نو‏‏ں [[زی|بلیک واٹر]] نے قتل کيتا سی۔<ref>{{حوالہ خبر/متروک | عنوان = بینظیر بھٹو نو‏‏ں امریکا نے بلیک واٹر دے ذریعے قتل کرایا: جنرل (ر) اسلم بیگ | ربط =http://www.nawaiwaqt.com.pk/pakistan-news-newspaper-daily-urdu-online/National/28-Dec-2009/18477 | اخبار = نوائے وقت | تریخ =29 دسمبر 2009ء}}</ref> بعض حلفےآں وچ ایہ تاثر عام اے کہ قتل [[ڈک چینی]] دے حکم اُتے ہويا لیکن اکثر کہندے نيں کہ ایہ جھوٹھ اے اس دے قتل تو‏ں سب تو‏ں زیادہ نقصان امریکا نو‏‏ں ہويا کیو‏ں کہ اس نے کچھ ایسی امریکی خدمات سر انجام دینے دا وعدہ کيتا سی جس تو‏ں امریکا نو‏‏ں پاکستان دے اندر اپنے مفادات حاصل کرنا بالکل آسان ہوجاتا == ہور ویکھو == * [[بھٹو خاندان]] * [[آصف علی زرداری]] * [[بلاول بھٹو زرداری]] * [[پاکستان پیپلز پارٹی]] * [[قرضےآں د‏‏ی معافی (پاکستان)]] == حوالے == {{حوالے|2}} {{خانہ جانشینی آغاز}} {{خانہ جانشینی سیاسی}} |- {{s-vac |last=[[محمد خان جونیجو]] }} {{s-ttl |title=[[وزیر اعظم پاکستان|وزیراعظم پاکستان]] |years=1988 – 1990 }} {{s-aft |after=[[غلام مصطفیٰ جتوئی]] ([[نگران حکومت|نگران]]){{خط | جسامت = x-small | متن = {{سطر}}ان دے بعد [[نواز شریف]]}} }} {{خانہ جانشینی |عہدہ= [[وزیر خزانہ پاکستان]] |سال_آغاز= 1988 |سال_اختتام= 1990 |پیشرو= [[محبوب الحق]] |جانشین= [[سرتاج عزیز]] }} {{خانہ جانشینی |عہدہ= [[وزیر دفاع پاکستان]] |سال_آغاز= 1988 |سال_اختتام= 1990 |پیشرو= [[محمود ہارون]] |جانشین= [[غوث علی شاہ]] }} {{خانہ جانشینی |عہدہ= [[وزیر اعظم پاکستان|وزیراعظم پاکستان]] |سال_آغاز= 1993 |سال_اختتام= 1996 |پیشرو= [[معین الدین احمد قریشی|معین الدین قریشی]] ([[نگران حکومت|نگران]]) |جانشین= [[معراج خالد]] ([[نگران حکومت|نگران]]) {{خط | جسامت = x-small | متن = {{سطر}}ان دے بعد [[نواز شریف]]}} }} {{خانہ جانشینی |عہدہ= [[وزیر خزانہ پاکستان]] |سال_آغاز= 1994 |سال_اختتام= 1996 |پیشرو= [[سید بابر علی]] |جانشین= [[نوید قمر]] }} {{خانہ جانشینی جماعتی}} {{s-bef |rows=2 |before=[[نصرت بھٹو]] }} {{s-ttl |rows=2 |title=چئیرپرسن [[پاکستان پیپلز پارٹی]]{{خط | جسامت = x-small | متن = {{سطر}}1982–1984 [[نصرت بھٹو]] د‏‏ی جگہ قائم مقام چئیرپرسن}} |years=1982 – 2007 }} {{s-aft |after=[[بلاول بھٹو زرداری]]{{خط | جسامت = x-small | متن = {{سطر}}بحیثیت شریک چئیرمین}} }} {{s-aft |after=[[آصف علی زرداری]]{{خط | جسامت = x-small | متن = {{سطر}}بحیثیت شریک چئیرمین}} }} {{خانہ جانشینی اختتام}} == باہرلے جوڑ == * [https://web.archive.org/web/20071218082152/http://www.benazirbhutto.org/ بینظیر بھٹو] * [http://www.benazirbhutto.com بینظیر بھٹو] * [http://dawn.net/wps/wcm/connect/Dawn+Content+Library/Dawn/Specials/returning-to-benazirبینظیر بھٹو] * [https://web.archive.org/web/20080109005400/http://www.iht.com/articles/2008/01/04/opinion/eddalrymple.php بینظیر بھٹو] * [http://www.time.com/time/photogallery/0,29307,1698497,00.html بینظیر بھٹو] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110712082932/http://www.time.com/time/photogallery/0,29307,1698497,00.html |date=2011-07-12 }} {{Commons|Category:Benazir Bhutto|بینظیر بھٹو|position=left}} {{پاکستان دے وزرائے اعظم}} {{پاکستان قائدین حزب اختلاف|}} {{آصف علی زرداری|}} {{سندھی قوم پرستی|}} {{پاکستان وچ اشتراکیت|}} {{گٹھ کومنز|Benazir Bhutto}} [[گٹھ:1953 دے جم]] [[گٹھ:2007 دیاں موتاں]] [[گٹھ:اسلامی جمہوریت پسند]] [[گٹھ:اقدام قتل تو‏ں زندہ بچ جانے والے]] [[گٹھ:اکیہويں صدی دیاں عورتاں سیاست دان]] [[گٹھ:اکیہويں صدی دے پاکستانی سیاست دان]] [[گٹھ:اکیہويں صدی دے پاکستانی مصنفاں]] [[گٹھ:اکیہويں صدی دے سیاست دان]] [[گٹھ:ایرانی نژاد پاکستانی شخصیتاں]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی سیاست دان]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی مصنفاں]] [[گٹھ:بھٹو خاندان]] [[گٹھ:پاکستان پیپلز پارٹی دے سیاست دان]] [[گٹھ:پاکستان د‏‏ی وفاقی وزرا خواتین]] [[گٹھ:پاکستان دے وزرائے اعظم]] [[گٹھ:پاکستان وچ دہشتگردی تو‏ں اموات]] [[گٹھ:پاکستانی ارب پتی]] [[گٹھ:پاکستانی اشتراکیت مخالف]] [[گٹھ:پاکستانی جلاوطن]] [[گٹھ:پاکستانی زیر حراست تے قیدی شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستانی سیاست دان]] [[گٹھ:پاکستانی سیاسی خواتین]] [[گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں]] [[گٹھ:پاناما دستاویزات وچ مذکور شخصیتاں]] [[گٹھ:پنجاب، پاکستان وچ مقتول شخصیتاں]] [[گٹھ:جرائم وچ ملوث پاکستانی سیاست دان]] [[گٹھ:خواتین حکمران]] [[گٹھ:خواتین سربراہ حکومت]] [[گٹھ:خواتین قائدین حزب اختلاف]] [[گٹھ:خواتین وزرائے اعظم]] [[گٹھ:خواتین وزرائے خزانہ]] [[گٹھ:خواتین وزرائے دفاع]] [[گٹھ:زرداری خاندان]] [[گٹھ:سندھی شخصیتاں]] [[گٹھ:شیعہ سیاستدان]] [[گٹھ:ضلع لاڑکانہ دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:فضلاء کراچی گرامر سکول]] [[گٹھ:قائدین حزب اختلاف، پاکستان]] [[گٹھ:کرپشن وچ ملوث پاکستانی سیاست دان]] [[گٹھ:کرد نژاد پاکستانی شخصیتاں]] [[گٹھ:متحدہ عرب امارات وچ پاکستانی تارکین وطن]] [[گٹھ:مضامین جنہاں وچ سندھی بولی دا متن شامل اے ]] [[گٹھ:مقالے جنہاں وچ انگریزی بولی دا متن اے ]] [[گٹھ:مقتول پاکستانی سیاست دان]] [[گٹھ:مقتول سربراہان ریاست]] [[گٹھ:مملکت متحدہ وچ پاکستانی تارکین وطن]] [[گٹھ:وزرائے اعظم پاکستان دے بچے]] [[گٹھ:پاکستانی شیعہ]] {{وزیراعظم پاکستان}} jdbmry0n8p9fnlj7vx6frust2lzap39 مریم الزماں شاہی بیگم 0 822 713273 711189 2026-11-08T16:22:26Z Reli.htrefhj 45592 713273 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شاہی اقتدار/عربی |name=مریم الزمانی بیگم |title=[[پادشاہ بیگم]] |image= |caption=ملکہ مریم الزمانی |succession=[[ملکہ ہمسر]] و ملکہ [[مغلیہ سلطنت]] |reign=[[30 اگست]] [[1569ء]] – [[15 اکتوبر]] [[1605ء]] |predecessor= |successor=[[صالحہ بانو بیگم]] |birth_name=راج کماری ہرکھا بائی |birth_date=[[1 اکتوبر]] [[1543ء]] |birth_place=[[آمیر]]، [[راجستھان]]، بھارت |death_date=[[19 مئی]] [[1623ء]]<br />(عمر: 80 سال) |death_place=[[آگرہ]]، [[مغلیہ سلطنت]] |consort=yes |spouse=[[جلال الدین محمد اکبر]] ([[6 فروری]] [[1562ء]]–[[27 اکتوبر]] [[1605ء]]) |issue=[[نورالدین جہانگیر]]، [[دانیال مرزا]]، [[حسن مرزا]]، [[حسین مرزا]]، [[عباس مرزا]]، [[فاطمہ بانو بیگم]]، [[فیروزہ بیگم]] |house=[[راجپوت خاندان]] (پیدائشی)<br />[[خاندان تیموری]] (ازدواج سے) |father=[[راجا بھارمل]] |mother=ملکہ مناواتی |religion=[[اسلام]] |occupation=ملکہ ہمسر، ملکہ مادر، پادشاہ بیگم |place of burial=[[مقبرہ مریم الزمانی]]، [[آگرہ]]، بھارت }} [[File:Harem_at_Fatehpur_Sikri.jpg|thumb|200px|left|فتح پور سیکری دا جودھا بائی محل]] رانی '''جودھا بائی''' 1 [[اکتوبر]] 1542ء امبر [[راجستھان]] چ جمی تے 1622ء چ مری تے [[جیوتی نگر]] چ دفن ہوئی ۔ ایہدے پیؤ دا ناں [[راجا بھرمال]] سی جیہڑا امبر دا راجا سی ۔ جودھا بائی اک [[ہندو]] شہزادی سی پر شہنشاہ [[اکبر]] نال ویاہ کرن توں بعد اوہ [[مسلمان]] ہو گئی سی ۔ جودھا بائی اک [[راجپوت]] [[شہزادی]] سی ، اسدا ویاہ [[شہنشاہ]] [[اکبر]] نال ہوئیا ، اسدا تعلق [[راجستھان]] دے علاقے [[امبر]] نال سی ۔ امبر دا ناں اج کل [[جے پور]] اے ۔ جودھا بائی دا پتر سلیم [[جہانگیر]] دے لقب نال [[اکبر]] دے مگروں [[مغلیہ سلطنت]] دا [[بادشاہ]] بنئیا ۔ جودھا بائی [[مریم زمانی]] دے ناں نال مشہور سی تے کہندے نیں کہ [[لہور]] دی مشہور [[مسیت]] [[مریم زمانی مسجد]] وی اس نے تعمیر کروائی سی ۔ جودھا بائی نال ویاہ کرنا [[اکبر]] دی اپنی غیر مسلم رعایا دے [[دل]] جتن دی حکمت عملی دا اک حصہ سی ۔ [[گٹھ:ہندستان]] [[گٹھ:ہندستانی شخصیتاں]] [[گٹھ:ایشیا]] [[گٹھ:برصغیر]] [[گٹھ:تریخ]] [[گٹھ:ایشیا دی تریخ]] [[گٹھ:ہندستان دی تریخ]] [[گٹھ:تریخ ہندستان]] [[گٹھ:مغلیہ سلطنت]] [[گٹھ:مغلیہ سلطنت دی تریخ]] [[گٹھ:مشہور زنانیاں]] [[گٹھ:مشہور لوک]] [[گٹھ:شخصیتاں]] [[گٹھ:ملکہ]] lqszh4nelvx7ufc80i783f6us2oyjev خالصہ راج 0 1269 713287 665966 2026-11-09T02:43:15Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713287 wikitext text/x-wiki <div style="direction:rtl; font-family:Jameel Noori Nastaleeq; font-size: 100%"> <div lang="ur" class="UrduText"> {{Infobox former country |conventional_long_name = ਸਰਕਾਰ ਖ਼ਾਲਸਾ<br>Sikh Empire |native_name = سرکار خالصہ |common_name = Sikh Raj<br>Punjab Empire |empire_type = سلطنت |status = سکھ راج |continent = Asia |region = [[Punjab region|Punjab]] |country = [[Republic of India]]<br>[[Pakistan]]<br>[[Afghanistan]]<br>[[Tibet]] |year_start = {{lang|ur|1799}} |year_end = {{lang|ur|1849}} |date_start = |date_end = |p1 = درانی سلطنت |flag_p1 = |p2 = مرہٹہ سلطنت |flag_p2 = Flag of the Maratha Empire.svg |p3 = مسل |flag_p3 = Punjab flag.svg |p4 = مغلیا سلطنت |flag_p4 = Flag of the Mughal Empire.svg |s1 = کمپنی بہادر |flag_s1 = Flag of the British East India Company (1801).svg |s3 = ریاست جموں تے کشمیر |flag_s3 = Flag of Jammu and Kashmir (1936-1953).svg |image_flag = Punjab flag.svg |flag = Nishan Sahib |flag_type = <!--- Displayed text for link under flag. Default "Flag" ---> |image_coat = Khanda.svg |symbol = Khanda |symbol_type = <!--- Displayed text for link under symbol. Default "Coat of arms" ---> |event_start = جنرل بابا دی موت [[بندہ سنگھ بہادر]] |event_end = [[دوجی اینگلو سکھ جنگ]] |image_map = Sikh Empire.JPG |image_map_caption = رنجیت سنگھ ویلے سکھ سلطنت سرخ سرحد دے اندر |capital = [[گجرانوالہ]] <small>{{lang|ur|(1799-1802)}}</small><br />[[لہور]] <small>{{lang|ur|(1802-1849)}}</small> |national_anthem = دیگ و تیغ و فتح |common_languages = [[فارسی]] <small>(سرکاری)</small><ref>Iftikhar Haider Malik, ''Culture And Customs of Pakistan'', (Greenwood Press, 2006), 33.</ref>, [[پنجابی]] |government_type = رلی ملی بادشاہی |title_leader = جتھے دار 1801 تک, بعد چ [[مہاراجا]] |title_leader = جتھے دار, مہاراجا |leader1 = [[نواب کپور سنگھ]] |year_leader1 = {{lang|ur|1733-1735}} |leader2 = [[جسا سنگھ اہلوالیہ]] |year_leader2 = {{lang|ur|1762-1783}} |title_representative = مہاراجہ² |leader3 = [[مہاراجا رنجیت سنگھ]] |year_leader3 = 1801-1839 |leader4 = [[کھڑک سنگھ]] |year_leader4 = 1839 |leader5 = [[نو نہال سنگھ]] |year_leader5 = {{lang|ur|1839-1840}} |leader6 = [[شیر سنگھ]] |year_leader6 = {{lang|ur|1841-1843}} |leader7 = [[دلیپ سنگھ]] |year_leader7 = 1843–1849 |stat_year1 = |stat_pop1 = |stat_area4 = 491464 km/189755 mi. |population_estimate = 1.5&nbsp;million<ref name="Heath2005">{{cite book|last=Heath|first=Ian|title=The Sikh Army 1799-1849|url=http://books.google.com/books?id=YIh9eQlojGsC|accessdate=30 June 2010|date=1 January 2005|publisher=Osprey Publishing|isbn=978-1-84176-777-2}}</ref> |population_estimate_year = 1799 |population_estimate = 3&nbsp;million<ref name="Heath2005"/> |population_estimate_year = 1849 |population_density3 = |state religion = [[Secular]] |currency = نانک شاہی |today = {{flag|چین}}<br />{{flag|بھارت}}<br />{{flag|پاکستان}} }} [[File:سکھ سلطنت.png|thumb|450px|left|سکھ سلطنت رنجیت سنگھ دے ویلے]] '''خالصہ راج ''' ([[انگریزی |انگریزی]]: Sikh Empire ''سکھ ایمپائر''؛ '''پنجابی راج'''، '''سکھ خالصہ راج''' یا '''سرکار خالصہ''' وی کیہا جاندا) اک طاقتور اتے نرپکھّ میری سی، جیہدا آغاز [[جنوبی ایشیا]] دے علاقے [[پنجاب]] دے دوآلے [[مہاراجا رنجیت سنگھ]] دے ماتحت ہویا۔<ref>{{cite web|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/IDE822/ |title=Ranjit Singh: A Secular Sikh Sovereign by K.S. Duggal. '&#39;(Date:1989. ISBN 8170172446'&#39;) |publisher=Exoticindiaart.com |date=3 September 2015 |accessdate=2009-08-09}}</ref> ایہہ سلطنت {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۷}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۹}} وچّ رنجیت سنگھ دے [[لہور]] اتے قبضے توں {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۹}} تکّ رہا، جسدی جڑھ آزاد [[سکھ مسلاں]] دے [[خالصہ]] سدھانتاں 'تے ادھارت سی۔<ref name="Encyclopædia Britannica Eleventh Edition 1911 Page 892">Encyclopædia Britannica Eleventh Edition, (Edition: Volume V22, Date: 1910–1911), Page 892.</ref><ref name="Grewal">{{cite book|last=Grewal|first=J. S.|title=The Sikhs of the Punjab, Chapter 6: The Sikh empire (1799–1849) |publisher=Cambridge University Press|year=1990|series=The New Cambridge History of India|work=|chapter=|url=https://books.google.com/books?id=2_nryFANsoYC&printsec=frontcover&dq=isbn%3D0521637643&hl=en&sa=X&ei=yKFPU_76KoaEO5blgYgH&ved=0CEwQ6AEwAQ#v=onepage&q=isbn%3D0521637643&f=false|isbn=0 521 63764 3 }}</ref> ۱۹ویں صدی وچ بلندیاں ویلے، ایہ راج لیہندے ول [[درہ خیبر]] توں چڑھدے پاسے [[تبت|لیہندے تبت]] تے لمے ول [[مٹھن کوٹ]] توں اُبھے ول [[جموں اتے کشمیر|کشمیر]] تک پھیلیا۔ ایہہ انگریزا دے [[برطانوی راج]] حصے آؤن والا جنوبی ایشیا دا سبھ توں آخری نروآ علاقا سی۔ ==تریخ== ===راج دی نیہہ=== خالصا راج دی نیہ سنّ {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۷}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۷}} دے شروعاتی دور ویلے رکھی گئی ہون دا دعویٰ ہو سکدا ہے، جس سال [[اورنگزیب]] دی موت اتے [[مغل سلطنت|مغلیا سلطنت]] دا ناس ہونا ارمبھ ہویا۔ مغلاں دے بہت زیادہ کمزور ہون نال، [[دل خالصہ]]، گورو گوبند سنگھ دی ساجی خالصہ فوج دا انتظامی طور تے سدھاریا وجود، دی اگوائی ہیٹھ ٹھنڈے پئے مغلاں اتے لیہندے کنی [[پٹھان|پٹھاناں]] خلاف مہم جاری ہو گئی۔ اس نال فوج دا پسارا ہویا جو اگے جاکے وکھ-وکھ کونفیرسیاں جاں ادھ-ستنتر [[مسلاں]] وچّ ونڈ ہو گئے۔ مسلاں دیاں اہنا فوجی ٹکڑیا نے اک-دوجے توں علیٰحدہ علاقے اتے شہر قابو کر لئے۔ بھر، {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۷}}{{lang|ur|۶}}{{lang|ur|۲}} توں {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۷}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۹}} دے وقوعے دوران، انج لگّ رہا سی جویں مسلداریاں دے سکھ سردار اپنے آپ وچّ ہی آزاد فوجدار بن رہے ہون۔ سامراج دا آغاز رنجیت سنگھ ولوں لہور دا قبضا اس دے افغانی راجے، [[زمان شاہ درانی]] توں لیکے ہویا، اتے اسے لڑی تحت افغان، [[افغان سکھ جنگاں]] ہارکے پنجاب توں برخاست ہونے شروع ہو گئے، نالے کھیرو-کھیرو ہوئیاں سکھ مسلاں وچّ اکتا ہون لگّ پئی۔ رنجیت سنگھ نوں ۱۲ اپریل ۱۸۰۱ (وساکھی والے دن) پنجاب دا مہاراجہ ایلانیا گیا، جس نال اک سیاسی ایکتا والا صوبہ سرجیا۔ صاحب سنگھ بیدی، گُرو نانک صاحب دی پیڑی وچو، نے تاجپوشی نوں انزام دتا۔<ref>[http://www.learnpunjabi.org/eos/ The Encyclopaedia of Sikhism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140508213214/http://www.learnpunjabi.org/eos/ |date=2014-05-08 }}, section ''Sāhib Siṅgh Bedī, Bābā (1756–1834)''.</ref> اکلے اک مثل دے مکھی ہون توں پنجاب دے مہاراجہ بنن تکّ، رنجیت سنگھ بہت تھوڑے ہی وکوے وچّ ستا تے قابض ہویا۔ اوہ اپنی فوج نوں تازا سکھلائی، ہتھیاراں تے توپخانےآں نال جدید کرن لگ پیا۔ رنجیت سنگھ دی موت توں بعد، راج اندرونی فٹّ اتے ماڑے سیاسی پربندھا کارن کمزور ہو گیا۔ اخیر، سنّ {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۹}} تکّ [[دوجی اینگلو سکھ جنگ]] وچّ ہارن کرکے ایہہ ایمپائر بریٹیش راج اتے اس توں اگانھ بھارت اتے پاکستان دے حصے آیا۔ === صوبے === سنّ ۱۷۹۹ توں {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۹}} تکّ خالصہ راج دے چار صوبے سن: [[لہور]] (پنجاب وچ جو راجدھانی بنیا)، [[ملتان]] (ایہہ وی پنجاب وچّ)، [[پشاور]] اتے [[کشمیر]]۔ === مغل سلطنت نال ٹکراں === مغل بادشاواں دیاں سختیاں نے سکھاں نوں اک لڑاکا ٹولی چ پلٹ دتا۔ اٹھارویں صدی چ [[مغلیہ سلطنت|مغل سلطنت]] دے ماڑا پین نال پنجاب چ سکھاں نے زور پھڑ لیا۔ [[پنجاب]] دے وکھریاں تھانواں ج سکھان نے اپنیاں لڑاکا ٹولیاں بنا لیاں جناں نوں [[مسل]] کیا جاندا اے۔ ہر مسل کج ہزار لڑاکیاں نال رل کے بندی سی۔ ہر مسل دا ناں اوس مسل دے سردار دے ناں تے سی۔ ۱۲ سکھ مسلاں پورے پنجاب چ پہلے مغلاں نال تے فیر افغاناں نال لڑ ریاں سن۔ [[نواب کپور سنگھ]] تے [[جسا سنگھ اہلوالیہ]] نے ۱۲ [[سکھ]] مسلاں نوں [[اکال تخت]] دے تھلے اک وڈی ٹولی نوں [[دل خالصہ]] وچ پلٹ دتا۔ [[سکرچکیہ مسل]] دے سردار [[مہاراجا رنجیت سنگھ]] نے لہور تے مل مارن دے مگروں {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۱}} نوں اپنے مہاراجا ہون دی دس دتی۔ ہولی ہولی اونے پورے پنجاب سرحد تے کشمیر تے مل مار لیا۔ اونے {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۳}}{{lang|ur|۹}} تک راج کیتا۔ اودے مرن تے سکھ سلطنت ٹٹن لگ گئی تے {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۹}} چ ایدے تے [[انگریز]]اں نے مل مار لیا۔ ===[[سکھ راج]] دی [[پنجاب فوج]]=== پنجاب فوج (جیہنوں [[لہور]] [[فوج]] وی کیہا جاندا اے) [[سکھ سلطنت]] دی ملٹری فورس سی، جہڑی {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۱}}–{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۹}} تک دفاع دی ذمیواری سی ۔اس پنجاب فوج دی کل گنتی {{lang|ur|۱}}٬{{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۵}}٬{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۰}} توں ودھ سی ۔ ایہ اپنے ویلے دی اک ودھیا فوج سی جسدے دیسی کمانڈراں دے نال نال یورپی کمانڈر وی سن جنہاں نے اسدی اساری یورپی سٹنڈر اتے کیتی سی ، ایسے لئی [[انگریز]]اں نوں [[پنجاب]] اتے مل مارن دی جرات نئیں ہوئی ، بھانویں اوہناں سارے [[ہندستان]] اتے مل ماریا ہویا سی ، پر جدوں [[مہاراجہ رنجیت سنگھ]] دے مرن مگروں [[سکھ سلطنت]] سازشاں دا شکار ہوئی تے فیر [[پنجاب فوج]] وی اینہاں سازشاں توں نا بچ سکی تے اینج [[برطانوی راج]] نے [[پہلی اینگلو سکھ جنگ|پہلی]] تے [[دوجی اینگلو سکھ جنگ]] چ [[سکھ راج]] نوں ہراون مگروں ۱۸۴۹ء چ [[برطانوی سلطنت]] نے پنجاب اتے مل مار لیا ۔ === پنجاب دی سکھ سلطنت دے راجے === * [[مہاراجا رنجیت سنگھ]] (جم{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۷}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۰}}, تاجپوشی{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۲}} اپریل{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۱}}, موت{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۳}}{{lang|ur|۹}}) * [[مہاراجا کھڑک سنگھ]] ({{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۱}}–{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۰}}),رنجیت سنگھ دا وڈا پتر * [[کنور نونہال سنگھ]] ({{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۱}}–{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۰}}), رنجیت سنگھ دا پوترا. * [[مہاراجہ شیر سنگھ]] ({{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۷}}–{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۳}}), رنجیت سنگھ دا پتر. * [[دلیپ سنگھ]] (جم{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۳}}{{lang|ur|۸}}, تاجپوشی{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۳}}, موت{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۳}}), رنجیت سنگھ دا سبتوں نکا پتر. [[پہلی اینگلو سکھ جنگ|پہلی]] تے [[دوجی اینگلو سکھ جنگ]] جتن مگروں {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۹}}ء چ [[برطانوی سلطنت]] نے پنجاب اتے مل مار لیا ۔ == جغرافیا == تریخی خالصا راج ایہناں موجودہ سیاسی ونڈا دا بنیا سی: *[[پنجاب ]] ** [[لہندا پنجاب]]، لہور [[راجگڑھ]] وجوں ** [[چڑھدا پنجاب]] دے کجھ حصے ** [[ہماچل پردیش]]، بھارت دے کجھ حصے ** [[جموں اتے کشمیر|جموں]]، بھارت، قبضا {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۶}} - {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۷}} جون {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۲}} * [[جموں‏ اتے کشمیر|کشمیر]]، بھارت/پاکستان/چین، جتیا {{lang|ur|۵}} جولائ‏ی {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}} - {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۵}} مارچ {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۶}}<ref>The Masters Revealed, (Johnson, p. 128)</ref><ref>Britain and Tibet 1765–1947, (Marshall, p.116)</ref> ** [[گلگت بلتستان]]، پاکستان {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۲}} - {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۶}}<ref>{{cite web|author=Ben Cahoon |url=http://www.worldstatesmen.org/Pakistan_princes.html |title=Pakistan Princely States |publisher=Worldstatesmen.org |date= |accessdate=9 August 2009}}</ref> ** [[لداخ]]، چین * [[درہ خیبر ]]، افغانستان/پاکستان<ref>The Khyber Pass: A History of Empire and Invasion, (Docherty, p.187)</ref> ** [[پشاور]]، پاکستان،<ref>The Khyber Pass: A History of Empire and Invasion, (Docherty, p.185-187)</ref> 1818 وچ قبضہ، {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۳}}{{lang|ur|۴}} وچ دوبارہ قبضہ ** خیبر تے قبائلی علاقے، پاکستان، برتانت مطابق [[ہزارا]] توں [[بنوں]] تک {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}} وچّ قبضہ، {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۳}}{{lang|ur|۶}} وچّ دوبارہ قبضہ<ref>Bennett-Jones, Owen; Singh, Sarina, ''Pakistan & the Karakoram Highway'' Page 199</ref> == ٹائم لائن == * {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۶}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۹}} - گُرو گوبند سنگھ ولوں [[خالصہ]] پرگٹ۔ * {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۷}}{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۰}}–{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۷}}{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۶}}, [[بندہ سنگھ بہادر]] ولوں [[مغل راج]] نوں ہرا پہلا [[خالصہ]] راج قائم۔ * {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۷}}{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۶}}–{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۷}}{{lang|ur|۳}}{{lang|ur|۸}}, غدر، کوئی اصلی حکومت نہیں؛ دو دہاکیاں لئی مغلاں ولوں ماحول نوں پھر قابو، بھر سکھ بغاوت کر [[گوریلا]] وارفیئر وچّ رجھے۔ * {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۷}}{{lang|ur|۳}}{{lang|ur|۳}}–{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۷}}{{lang|ur|۳}}{{lang|ur|۵}}, صرف بعد وچّ نہ-منظور کرن لئی، خالصے ولوں مغلاں دے دتے نوابی رتبے نوں پروان۔ * {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۷}}{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۸}}–{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۷}}{{lang|ur|۶}}{{lang|ur|۷}}, [[احمد شاہ ابدالی]] ولوں حملہ۔ * {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۷}}{{lang|ur|۶}}{{lang|ur|۳}}–{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۷}}{{lang|ur|۷}}{{lang|ur|۴}}, [[چڑھت سنگھ سکرچکیا]]، [[سکرچکیا مثل]] دے مسلدار ولوں [[گجرانوالا]] وچ اپنے آپ نوں ستھاپت۔ * {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۷}}{{lang|ur|۶}}{{lang|ur|۴}}–{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۷}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۳}}, [[سردار بگھیل سنگھ]]، [[کروڑ سنگھیا مثل]] دے مسلدار ولوں مغلاں نوں ٹیکس لاگو۔ * {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۷}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۳}}- [[دلی]] اتے [[لال قلعہ|لال قلعے]] تے سکھ قبضہ۔ [[File:Bataille de Sobraon.jpg|thumb|{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۶}} وچّ [[سبھراواں دی لڑائی]] دا فوٹو۔]] * {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۷}}{{lang|ur|۷}}{{lang|ur|۳}}, [[احمد شاہ ابدالی]] دی موت مگروں اسدے منڈے [[تیمور]] شاہ دے پنجاب ولّ کئی حملے۔ * {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۷}}{{lang|ur|۷}}{{lang|ur|۴}}–{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۷}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۰}}, [[مہاں سنگھ]] شکرچکیا مثل دا مسلدار بنیا۔ * {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۷}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۰}}–{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۱}}, [[رنجیت سنگھ]] شکرچکیا مثل دا مسلدار بنیا۔ * {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۷}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۹}}, سکھ خالصہ فوج دا گٹھن۔ * {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۲}} اپریل {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۱}}, رنجیت سنگھ نوں بطور مہاراجا وجوں تاجپوشی۔ * {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۲}} اپریل {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۱}} – {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۷}} جون {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۳}}{{lang|ur|۹}}, مہاراجا رنجیت سنگھ دا راج۔ * {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۳}} جولائ‏ی {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۳}}, [[اٹک دی لڑائی]]، سکھ سلطنت دی [[درانی سلطنت]] اپر پہلی اہم فتح۔ * مارچ – {{lang|ur|۲}} جون {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}, [[ملتان دی لڑائی]]، [[افغان سکھ جنگاں]] دی دوجی لڑائی۔ * ۳ جولائی {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}, [[شوپیاں دی لڑائی]] * {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۴}} مارچ {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۳}}, [[نوشہرہ دی لڑائی]] * ۳۰ اپریل {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۳}}{{lang|ur|۷}}, [[جمرود دی لڑائی]] * {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۷}} جون {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۳}}{{lang|ur|۹}} – {{lang|ur|۵}} نومبر {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۰}}, مہاراجہ [[مہاراجہ کھڑک سنگھ]] دا راج۔ * {{lang|ur|۵}} نومبر {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۰}} – {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}} جنوری {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۱}}, [[رانی چند کور]] ولوں راج دی مختصر وقفے لئی سنبھال۔ * {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}} جنوری {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۱}} – {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۵}} ستمبر {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۳}}, مہاراجہ [[مہاراجہ شیر سنگھ]] دا راج۔ * مئی {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۱}} – اگست {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۲}}, [[سینو سکھ جنگ]] * {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۵}} ستمبر {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۳}} – {{lang|ur|۳}}{{lang|ur|۱}} مارچ ۱۸۴۹, مہاراجا [[دلیپ سنگھ]] دا راج۔ * {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۵}}–{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۶}}, [[پہلی اینگلو سکھ جنگ]] * {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۸}}–{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۹}}, [[دوجی اینگلو سکھ جنگ]] == مورتاں == <gallery> File:RanjitSingh by ManuSaluja.jpg|مہاراجا رنجیت سنگھ File:Samadhi of Ranjit Singh July 1 2005.jpg|لہور وچ رنجیت سنگھ دی سمادھی File:Goldener Tempel Amritsar 2022-11-21 4.jpg|ہرمندر صاحب </gallery> == حوالے == {{حوالے}} {{سلطنتاں دی تریخ}} [[گٹھ:پنجاب دی تریخ]] [[گٹھ:سکھ سلطنت]] [[گٹھ:سابق سلطنتاں]] [[گٹھ:سکھ سلطنت| ]] ju02g0mbyci520v03gvnfsj9j8m0zpl بیکن ہاؤس نیشنل یونیورسٹی 0 6978 713281 636928 2026-11-08T23:34:09Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713281 wikitext text/x-wiki {| class="toccolours" style="float: left; margin-left: 1em; width: 22em; font-size: 90%;" |- | style="background:#9ACD32" align="center" width="2500px" colspan=3 |'''<font size="+1" color=black>بیکن ہاؤس نیشنل یونیورسٹی BNU<font>''' |- |- style="vertical-align: top;" |- |'''واقع'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | [[لہور]]، [[پاکستان]] <hr> |- |'''قیام'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | 2003 <hr> |- |'''قسم'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | غیر سرکاری <hr> |- |'''سٹاف'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | <hr> |- |'''طلباء'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | 1540 تقریبن <hr> |- |'''تعلیم'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | ماسٹر تک <hr> |- |''' مضمون'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | سائنس تے آرٹس <hr> |- |'''ویب سائیٹ''' |style="padding-right: 2em;" | [https://web.archive.org/web/20130704025609/http://www.bnu.edu.pk/] |- style="vertical-align: top;" |- |} '''بیکن ہاؤس نیشنل یونیورسٹی'''، اک نِجی یونیورسٹی اے جو [[لہور]]، پنجاب، پاکستان وچ واقع اے۔ ایہدا قیام 2003ء وچ بیکن ہاؤس سکول سسٹم دے طور تے ہویا سی۔ یونیورسٹی برطانیا وچ جامعات انجمن دولت مشترکہ دی رکن تے پاکستانی ہائر ایجوکیشن کمیشن توں تسلیم شدہ اے۔ [[گٹھ:پاکستانی یونیورسٹیاں]] [[گٹھ:لہور دے تعلیمی ادارے]] [[گٹھ:لہور دیاں یونیورسٹیاں]] jzlwmkgclaioe3vtsw7pu7yngavsq2y خبب 0 25149 713288 472947 2026-11-09T02:46:52Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713288 wikitext text/x-wiki {|table id="toc" style="margin:0;background:#ccccff";width:130%" align="left" cellpadding="1" | style="background:#ACE1AF" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+1" color=black>خبب<font>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | |-|- align="center" |- | دیس: || [[شام]] [[File:Flag of syria.svg|30px]] |- |صوبہ : || [[صوبہ درعا|درعا]] |- | لوک گنتی: || 8,000 |- |[[عربي]]: || [[فرانسیسی]]، [[انگریزی]],[[یونانی]]. |- |} '''خبب''' [[شام]] دا اک شہر اے۔ اكه [[صوبہ درعا|درعا]]. ==بارلے جوڑ== *[http://www.khabab.net '''khabab'''.net] *[http://www.khabab.com khabab town site] *[http://ar.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%AE%D8%A8%D8%A8&stable=1 from Arabic wikipedia] *[https://web.archive.org/web/20130106183602/http://www.cometosyria.com/en come to syria] دکھنی [[گٹھ:شام دے نگر]] [[گٹھ:شام دے شہر]] [[گٹھ:ایشیا دے شہر]] [[گٹھ:شہر]] [[گٹھ:ایشیائی شہر]] [[گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ]] [[گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے]] r35c4038a5g7l087suywqci8xc1dvdx ریازان اوبلاست 0 28490 713293 491412 2026-11-09T06:19:52Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713293 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 1px solid #cccccc; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #fcfcfc; width: 305px" | style="background:#ffaaee" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=black>ریازان اوبلاست<font>''' |- | style="background:#aaeeff" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>روس دی اک وفاقی اکائی<font>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- style="background: #FFFFFF; text-align: margin; 0.2em 0.1em 0.1em;" | style="width: 145px;" | [[File:Flag of Ryazan Oblast.svg|120px|center]] | style="width: 145px;" | [[File:Coat of Arms of Ryazan oblast.png|120px|center]] |- | style="width: 145px;" | <center>'''جھنڈا'''<center> | style="width: 145px;" | <center>'''نشان'''<center> |- style="background: #ffffff; text-align: center;" |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Ryazan in Russia.svg|center|250px]] |-|- align="center" |- | style="background:#afe9c6" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>روس دے نقشے چ ریازان اوبلاست دا محل وقوع<font>''' |- | style="background:#eeffaa" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>سیاسی حثیت<font>''' |- |'''[[دیس]]'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | [[روس]]<hr> |- style="vertical-align: top |'''سرکاری [[بولی]]''' |style="padding-right: 1em;" | [[روسی]] |- style="vertical-align: top;" |'''وفاقی ضلع''' |style="padding-right: 1em;" | وشکارلا |- style="vertical-align: top;"- |'''اقتصادی ضلع'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | وشکارلا<hr> |- style="vertical-align: top |'''قیام''' |style="padding-right: 1em;" | |- style="vertical-align: top;" |- |'''انتظامی مرکز'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | [[ریازان]] <hr> |- style="vertical-align: top | style="background:#eeffaa" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>حکومت<font>''' |- |'''انتظامیہ دا سربراہ(گورنر)''' |style="padding-right: 1em;" | |- style="vertical-align: top;" |'''''' |style="padding-right: 1em;" | |- style="vertical-align: top;"- |'''قنون ساز ادارہ'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | قنون ساز مجلس <hr> |- style="vertical-align: top |- | style="background:#afe9c6" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>رقبہ آبادی<font>''' |- |'''کل رقبہ'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | 39،600 مربع [[کلومیٹر]] <hr> |- style="vertical-align: top |'''رقبے چ نمبر''' |style="padding-right: 1em;" |58واں |- style="vertical-align: top;" |'''آبادی (2010ء)''' |style="padding-right: 1em;" | 11،54،000 |- style="vertical-align: top;" |'''''' |style="padding-right: 1em;" | |- style="vertical-align: top;"- |'''آبادی دی گنجانی'''<hr> |style="padding-right: 1em;" |29 لوک فی مربع [[کلومیٹر]] <hr> |- style="vertical-align: top |'''آبادی چ نمبر'''<hr> |style="padding-right: 1em;" |45واں <hr> |- style="vertical-align: top |'''ویلہ'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | ماسکو ویلہ (یو ٹی سی 4+) <hr> |- style="vertical-align: top |- |'''سرکاری ویب سائیٹ'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | https://web.archive.org/web/20070429132638/http://www.ryazanreg.ru/ <hr> |- style="vertical-align: top |- |} [[روس]] [[اک]] وفاق اے تے 1 [[مارچ]] 2008ء توں اسدیاں 83 وفاقی اکائیاں نیں ۔ 1993ء چ اسدے وفاقی علاقےآں دی گنتی 89 سی ، پر 2008ء چ ایہہ گھٹ کے 83 ہوگئی ، اسدی وجہ مختلف علاقآں نوں ملا کے نویں علاقے بنانا اے ۔ [[روس]] دے [[صوبہ|صوبےآں]] نوں [[اوبلاست]] آکھیا جاندا اے ، اس ویلے [[روس]] دیاں 83 وفاقی اکائیاں چوں 46 [[اوبلاست]] نیں ۔ اوبلاست دا گورنر وفاق نامزد کردا اے تے پارلیمنٹ دا انتخاب مقامی طور اتے ہندا اے ریازان اوبلاست [[روس]] دے 46 [[اوبلاست|اوبلاستاں]] چوں [[اک]] اوبلاست اے ، اسدا [[راجگڑھ]] [[ریازان]] [[شہر]] اے ۔ == جغرافیہ == == تریخ == == معیشت == ==اوبلاست دی انتظامی ونڈ== == ہور ویکھو == * [[روس دے اوبلاست]] * [[روس دے خودمختار اوکروگ]] * [[روس دے لوک راج]] * [[روس دیاں کرائیاں]] * [[روس دیاں وفاقی اکائیاں دی فہرست]] == باہرلے جوڑ == {{Commons category}} {{روس دی انتظامی ونڈ}} [[گٹھ:روس]] [[گٹھ:روس دے علاقے]] [[گٹھ:صوبے ریاستاں]] [[گٹھ:روس دی انتظامی ونڈ]] [[گٹھ:روس دے اوبلاست]] [[گٹھ:جغرافیہ]] [[گٹھ:روس دا جغرافیہ]] [[گٹھ:یورپ دا جغرافیہ]] [[گٹھ:علاقے]] e9dri5hpsikg9534xi7kbokci866kwm اچینسک 0 29807 713275 683024 2026-11-08T20:01:46Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713275 wikitext text/x-wiki ایہہ [[روس]] دا [[اک]] [[شہر]] اے تے [[روس]] دی [[روس دی انتظامی ونڈ|وفاقی اکائی]] [[کراسنویارسک کرائی]] دا [[شہر]] اے ۔ اس دی آبادی سن 2024ء دی مردم شماری موجب 99,665 اے ۔<ref>https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/BUL_MO_2024.xlsx {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250404063358/https://www.rosstat.gov.ru/storage/mediabank/BUL_MO_2024.xlsx |date=2025-04-04 }}</ref> ==باہرلے جوڑ== {{Commons category}} [[گٹھ:روس دے شہر]] [[گٹھ:روس دے شہر تے قصبے]] [[گٹھ:یورپ دے شہر]] [[گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے]] [[گٹھ:روس دے آباد تھاں]] [[گٹھ:یورپی شہر]] [[گٹھ:یورپ دے آباد تھاں]] [[گٹھ:روس]] [[گٹھ:شہر]] [[گٹھ:دنیا دے آباد تھاں]] [[گٹھ:جغرافیہ]] gtwhnjchylqeu627zwsov29f0h5sv4l رینے لیلک 0 35546 713276 672296 2026-11-08T21:14:06Z Kent Wang 45372 تصویر تے اوہدی وضاحت درست کیتی 713276 wikitext text/x-wiki {{Person |ناں = رینے لیلک |مورت = Dragonfly broche (René Lalique) 30.jpg{{!}}center{{!}}thumb{{!}}رینے لیلک دا ڈریگن فلائی زیور |px = 200px |جیون = 6 اپریل 1860 - 1 م‏ی 1945 |دیس = [[فرانس]] |کم = گہنے بنانا |گن = زرگر }} '''رینے لیلک''' اک فرینچ سی جیدی مانتا شیشے دیاں سوہنیاں شیواں تے گہنے بنان وج اے۔ ==بارلے جوڑ== {{Commons|Category:René Lalique|رینے لیلک|position=left}} * [http://www.lalique.com/en_GB/all-collections لیلک ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131227032445/http://www.lalique.com/en_GB/all-collections |date=2013-12-27 }} * [http://rlalique.com/rene-lalique-biography] [[Category:فرانس]] a4nr2o0d6f8w7isnc2da0vgp8sq8aok قابوس بن سعید آل سعید 0 49980 713296 690854 2026-11-09T11:11:11Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713296 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شاہی اقتدار/عربی |name = قابوس بن سعید آل سعید<br />Qaboos bin Said Al Busaidi |image = |succession = سلطان عمان |reign = 23 جولائی 1970 –ہن تک |predecessor = [[سعید بن تیمور]] |successor = |spouse = سیدہ نوال بنت طارق <br>{{Small|(1976–1979)}} |house = [[آل سعید]] |father = [[سعید بن تیمور]] |mother =میزون بنت احمد |birth_date = {{سال پیدائش تے عمر|1940|11|18|df=y}} |birth_place = [[صلالہ]]، [[سلطنت عمان]] |death_date = |death_place = |place of burial = |religion = [[اباضیہ]] }} '''قابوس بن سعید آل سعید''' ( [[انگریزی]] Qaboos bin Said al Said ، [[بلوچی]] قابس بن سعید آل سعید <ref>[http://encyclopedia.jrank.org/articles/pages/5492/Al-Bu-Sa-id-Qaboos-1940.html Al Sa'id, Qaboos (1940–) – Personal history, Biographical highlights, Personal chronology, Influences and contributions, The world's perspective, Legacy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160324150807/http://encyclopedia.jrank.org/articles/pages/5492/Al-Bu-Sa-id-Qaboos-1940.html |date=2016-03-24 }}. Encyclopedia.jrank.org. Retrieved on 14 July 2011.</ref>) [[سلطنت عمان]] دا موجودہ [[سلطان]] اے۔ '''قابوس بن سعید بن تیمور آل سعید''' ({{lang-en|Qaboos bin Said al Said}}، {{lang-ar|قابوس بن سعيد آل سعيد}}، {{lang-bal|<big>قابس بن سعید آل سعید</big>}} <ref>[http://encyclopedia.jrank.org/articles/pages/5492/Al-Bu-Sa-id-Qaboos-1940.html Al Sa'id, Qaboos (1940–) – Personal history, Biographical highlights, Personal chronology, Influences and contributions, The world's perspective, Legacy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160324150807/http://encyclopedia.jrank.org/articles/pages/5492/Al-Bu-Sa-id-Qaboos-1940.html |date=2016-03-24 }}۔ Encyclopedia.jrank.org. Retrieved on 14 جولائ‏ی 2011.</ref>) [[سلطنت عمان]] دے سابقہ [[سلطان]] سن ۔انہاں نے 50 سال تک اپنے ملک عمان د‏‏ی خدمت کيتی تے اسنو‏ں ترقی د‏‏ی راہ اُتے گامزن کيتا۔ ===  سلطان قابوس د‏‏ی خدمات === 1970 ء وچ عمان دا تخت سنبھالنے والے سلطان قابوس 18 نومبر 1940ء نو‏‏ں عمان دے شہر صلالہ وچ پیدا ہوئے ۔گزشتہ طویل عرصے تو‏ں سلطنت عمان اُتے حکمرانی کرنے والے سلطان قابوس نے مڈھلی سِکھیا عمان تو‏ں ہی حاصل کيتی ۔انہاں نے 1960ء وچ   برطانوی شاہی ملٹری اکیڈمی وچ شمولیت اختیار کيتی تے فیر مغربی جرمنی وچ برطانوی فوج وچ کچھ عرصہ تربیت حاصل کيتی۔1964ء وچ آبائی وطن واپس آئے تے ایتھ‏ے انہاں نے اپنا بوہت‏ے وقت اسلامی قانون تے عمانی تریخ دے مطالعہ وچ صرف کيتا۔ 1970ء وچ 29 سال د‏‏ی عمر وچ انہاں نے اپنے والد سید بن تیمور دا تختہ الٹا سی جس دے بعد تیل د‏‏ی دولت دا استعمال کردے ہوئے انہاں نے عمان نو‏‏ں ترقی د‏‏ی راہ اُتے گامزن کر دتا۔دلچسپ گل ایہ اے کہ سلطان قابوس بن سعید عمان دے تمام اہ‏م تے وڈے عہدےآں اُتے خود فائز رہ‏‏ے۔ اوہ سلطنت عمان دے سلطان دے نال نال وزیراعظم، آرمی چیف، وزیر دفاع، وزیر خزانہ، وزیر خارجہ تے اسٹیٹ بینک دے گورنر وی رہ چکے نيں۔سلطان قابوس غیر شادی شدہ سن تے انہاں دا کوئی وارث یا نامزد جانشین نئيں سی۔ انہاں دا کوئی دوسرا بھائی وی نئيں ،البتہ اک بہن اے ۔سلطان قدوس نو‏‏ں انہاں د‏‏ی بہترین سیاسی ، اقتصادی ، عسکری، سماجی تے ثقافتی خدمات نو‏‏ں عالمی سطح اُتے وی سراہا گیا تے بیشتر ایوارڈز تو‏ں وی نوازیا گیا۔سلطان قابوس د‏‏ی خدمات سلطان قابوس نو‏‏ں 2001ء وچ حکومت پاکستان د‏‏ی جانب تو‏ں نشان پاکستان دا اعزاز دتا گیا سی جدو‏ں کہ 2004ء وچ جواہر لعل نہرو ایوارڈ وی دتا گیا۔اکتوبر 2018ء وچ سلطان قابوس نے اسرائیل دے وزیر اعظم بینجمن نیتن یاہو کا  سلطان د‏‏ی دعوت اُتے دورہ تاریخی اہمیت دا حامل اے ۔نیتن یاہو گزشتہ 20 برس دے دوران عمان دا دورہ کرنے والے پہلے اسرائیلی وزیر اعظم سن ۔نیتن یاہو دورہ عمان دے دوران سلطان قابوس د‏‏ی شخصیت تے انہاں د‏‏ی دور اندیشی تو‏ں کافی متاثر ہوئے سن ۔ === وفات === عمان دے سلطان قا بوس بن سعید 79 برس د‏‏ی عمر وچ وفات پا گئے۔ مقامی میڈیا دے مطابق سلطان طویل عرصے تو‏ں علیل سن تے کینسر دے مرض وچ مبتلا سن اوہ گذشتہ ماہ وچ ہی بیلجیم تو‏ں طبی معائنے تے علاج دے بعد وطن واپس آئے سن ۔ == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == {{زمرہ کومنز|Qaboos bin Said al Said}} * [http://www.omanet.om/english/government/hmspage/tribute.asp Official account of the Sultan's reign]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060118072515/http://www.omanet.om/english/government/hmspage/tribute.asp |date=2006-01-18 }} * [http://www.omanet.om/english/history/sultan.asp Oman Net]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080616052653/http://www.omanet.om/english/history/sultan.asp |date=2008-06-16 }} * [http://www.oman-qaboos.net/ Oman-Qaboos]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180926063303/http://www.oman-qaboos.net/ |date=2018-09-26 }} {{موجودہ خودمختار شاہی حکمران}} {{عرب لیگ دے رکن ملکاں دے رہنماہان}} {{سلاطین عمان}} <!-- [iRef] --> == (مراجع) == {{حوالے}}<!-- [/iRef] --> [[گٹھ:1940 دے جم]] [[گٹھ:آل سعید]] [[گٹھ:آنریری نائٹس گرینڈ کراس آف د‏ی آرڈر آف سینٹ مائیکل اینڈ سینٹ جارج]] [[گٹھ:اموات بسبب قولومستقیمی سرطان]] [[گٹھ:ویہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں]] [[گٹھ:سرطان دے مرض وچ مبتلا شخصیتاں]] [[گٹھ:سلاطین عمان]] [[گٹھ:سلطنت عمان وچ ایل جی بی ٹی]] [[گٹھ:صلالہ دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:عمانی اباضی مسلم شخصیتاں]] [[گٹھ:مسلم بادشاہ]] [[گٹھ:نشان پاکستان وصول کنندگان]] [[گٹھ:نشان عبد العزیز آل سعود یافتگان]] [[گٹھ:قائدین جو بغاوت دے ذریعے اقتدار وچ آئے]] [[گٹھ:عمانی سلاطین دے بیٹے]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] == حوالے== {{حوالے}} == باہرلے جوڑ== {{commons category|Qaboos bin Said al Said}} * [http://www.omanet.om/english/government/hmspage/tribute.asp Official account of the Sultan's reign] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060118072515/http://www.omanet.om/english/government/hmspage/tribute.asp |date=2006-01-18 }} * [http://www.omanet.om/english/history/sultan.asp Oman Net] * [http://www.oman-qaboos.net Oman-Qaboos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180926063303/http://www.oman-qaboos.net/ |date=2018-09-26 }} {{موجودہ خودمختار شاہی حکمران}} [[گٹھ:مسلم بادشاہ]] [[گٹھ:عمان]] [[گٹھ:بادشاہ]] [[گٹھ:اومان دے بادشاہ]] [[گٹھ:موجودہ قومی حکمران]] [[گٹھ:مسلم شخصیتاں]] gfed5p5fckty5twzy2225w3cymq3e5o دھاتاں دیاں قیمتاں 0 53318 713291 658517 2026-11-09T04:04:57Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713291 wikitext text/x-wiki مختلف '''دھاتاں دیاں قیمتاں''' ہر دن چڑھدیاں اتردیاں رہندیاں نیں۔ 22 فروری 2013 نوں کجھ دھاتاں دیاں قیمتاں لگ بھگ ایہ سن ۔ {| class="wikitable" |- ! دھات !! علامت !! قیمت [[امریکی ڈالر]] فی کلو گرام چ!! تبصرہ |- | [[اسٹیل]] || || 0.683 || |- | [[ایلومینیئم]] || Al || 1.99 || نومبر 2008 چ اسدی قیمت ڈگ کے 60 سینٹ فی کلو رہ گئی سی |- | [[کیڈمیئم]] || Cd || 1.9 || |- | [[زنک]] || Zn || 2.07 || |- | [[سیسہ]] || Pb || 2.28 || |- | [[تانبہ]] || Cu || 7.78 || |- | [[نکل]] || Ni || 16.9 || |- | [[قلعی]] (Tin) || Sn || 23.3 || |- | [[پارہ]] ||Hg || 54 || پارے دے اک فلاسک چ 76 پاونڈ پارہ ہوندا اے |- | [[یورینیئم]] || Ux || 94.6 || 2001 چ اسدی قیمت صرف 10 ڈالر دی جو 2007 چ 300 ڈالر تک پہنچ گئی سی |- | [[چاندی]] || Ag || 928 || پچھلے 30 سالاں چ چاندی دی گھٹ توں گھٹ قیمت 114 تے ودھ توں ودھ قیمت 1562 ڈالر فی کلو رہی |- | [[سونا]] || Au || 50,870 || پچھلے 30 سالاں چ سونے دی گھٹ توں گھٹ قیمت 8128 تے زیادہ توں زیادہ قیمت (6 ستمبر 2011 نوں ) 60755 ڈالر فی کلو رہی۔ 20 جنوری 1980 نوں سونے دی قیمت تیزی نال ودھ کے 850 ڈالر فی اونس تک پہنچ گئی سی جو صرف دیڑھ مہینہ پہلے اسدی ادھی سی۔ |- | [[پلاڈیئم]] || Pd || 23,855 || |- | [[پلاٹینیئم]] || Pt || 51,891 || 2007 چ اسدی قیمت 70 ہزار ڈالر فی کلو توں زیادہ ہو گئی سی |- | [[رھوڈیئم]] || Rh || 40,190 || جولائی 2008 چ اسدی قیمت 3 لاکھ ڈالر فی کلو تک جا پہنچی سی |- | [[رتھینیئم]] || Ru ||2,733 || |- | [[رھینیئم]] || Re || 3,500 || 1928 چ اسدی قیمت 10 ہزار ڈالر فی کلو سی |- | [[اریڈیئم]] || Ir || 32,958 || |- | [[اوسمیئم]] || Os ||12,218 || دنیا دی بھاری ترین (کثیف ترین) شئے |} ==ہور ویکھو== * [[دھاتاں دا حصول]] * [[دھاتاں دی تریخ]] *[[سونے دیاں منڈیاں]] *[[کسوٹی]] *[[دھاتوں دی عمل پذیری|دھاتاں دی عاملیت]] ==حوالہ== *http://www.kitco.com/market/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160113005141/http://www.kitco.com/market/ |date=2016-01-13 }} *http://www.metalprices.com/p/CadmiumFreeChart/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130226223205/http://www.metalprices.com/p/CadmiumFreeChart/ |date=2013-02-26 }} *https://web.archive.org/web/20160624081241/http://www.infomine.com/investment/metal-prices/rhodium/ *http://www.goldpreciousmetals.com/fixspot.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305151433/http://www.goldpreciousmetals.com/fixspot.asp |date=2016-03-05 }} *http://www.mineralprices.com/ *http://en.wikipedia.org/wiki/2000s_commodities_boom [[گٹھ:دھاتاں]] [[گٹھ:عناصر]] [[گٹھ:کیمیائی عناصر]] [[گٹھ:قیمتی معدنیات]] j6g7j3q6qwong6mh8gx3agctq6t3wgn بیلیگسہاؤسن سمندر 0 58334 713279 603144 2026-11-08T23:26:31Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713279 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات سمندر}}[[File:Antarctica.svg|thumb|انٹارکٹکا دا اک نقشہ جس وچّ بیلنگزہاؤسن سمندر کھبے پاسے ہے۔]] [[Image:Ant-pen map.png|thumb|اس سمندر دا محل وقوع (ہیٹھاں کھبے) درساؤندا انٹارکٹکا دا نقشہ]] [[Image:Antarctica map indicating Antarctic Peninsula.JPG|thumb|[[انٹارکٹکا]] وچّ [[براعظم انٹارکٹکا ]] دا محل وقوع۔]] '''بیلنگزہاؤسن سمندر''' [[براعظم انٹارکٹکا ]] دے لہندے پاسے لاگلا علاقہ ہے جو [[سکندر جزیرہ]] دے لہندے ولّ، [[تھرسٹن جزیرہ ]] اتلے [[کیپ فلائنگ فش]] دے چڑھدے ولّ اتے [[پیٹر اول جزیرہ]] دے دکھن ولّ پیندا ہے۔<ref>[http://data.aad.gov.au/aadc/gaz/display_name.cfm?gaz_id=107742 Australian Antarctic Data Centre, Antarctic Gazetteer: Bellingshausen Sea] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111200740/http://data.aad.gov.au/aadc/gaz/display_name.cfm?gaz_id=107742 |date=2012-01-11 }}</ref> دکھن وچّ، لہندے توں چڑھدے ولّ، [[لہندا انٹارکٹکا]] دے ایٹز ساحل ، برائن ساحل اتے انگریزی ساحل پیندے ہن۔ کیپ فلائنگ فش دے لہندے ولّ [[ایمنڈسن سمندر]] آ جڑدا ہے۔ ==حوالے== {{حوالے}} {{سمندراں دی لسٹ}} [[گٹھ:بحر منجمد جنوبی]] [[گٹھ:سمندر]] [[گٹھ:آبی جغرافیہ]] [[گٹھ:پانی]] ml6f65ztu5q61xlux0smgsqdichzs76 علی اکبر معین فر 0 76618 713295 713225 2026-11-09T10:27:03Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713295 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات صاحب منصب}} '''علی اکبر معین فر''' ({{lang-fa|علی‌اکبر معین‌فر}}; 1928<ref>{{Cite web|url=http://live110.ir/post/bMtCNwgdYW/درگذشت_معین_فر؛_اولین_وزیر_نفت_ایران|title=درگذشت معین فر؛ اولین وزیر نفت ایران - پیام سرای زندہ 110|website=live110.ir|language=fa|access-date=2018-01-03}}</ref><ref name=tarikhirani>{{cite web|url=http://www.tarikhirani.ir/fa/news/All/bodyView/6148/index.html|title=تاریخ ایرانی - درگذشت معین‌فر؛ اولین وزیر نفت ایران|website=www.tarikhirani.ir|accessdate=3 جنوری 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225221554/http://www.tarikhirani.ir/fa/news/All/bodyView/6148/index.html|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> – جنوری 2018) اک ایرانی [[سیاست دان]] تے [[ایران]] دے پہلے [[وزارت پٹرولیم (ایران)|وزیر پٹرولیم]] سن، اس عہدے تے مختصر عرصے (1979ء توں 1980ء) تک خدمات سر انجام دتیاں۔ بعد ازاں معین فر [[مجلس ایران|ایرانی پارلیمان]] دے رکن منتخب ہوئے تے 1980ء توں 1984ء تک رکن رہے۔ == ابتدائی زندگی تے تعلیم == معین فر دی پیدائش [[تہران]] وچ 14 جنوری 1928ء نوں ہوئی۔<ref name="Hossein" /> معروف صحافی [[مہدی معین فر]] انہاں دے بھائی نیں۔<ref name="Hossein">{{cite book|author=Hossein Shahidi|title=Journalism in Iran: From Mission to Profession|url=https://books.google.com/books?id=MLLywtI-_n0C&pg=PA143|accessdate=6 اگست 2013|date=11 مئی 2007|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-09391-5|page=143| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181225221619/https://books.google.com/books?id=MLLywtI-_n0C&pg=PA143 | archivedate = 25 دسمبر 2018}}</ref> معین فر نے [[زلزلہ شناسی]] دی تعلیم [[جاپان]] توں حاصل کیتی۔<ref name=oka80>{{cite news|author=Takashi Oka|title=Japan agonizes over joining West against Iran, USSR|url=http://www.csmonitor.com/1980/0117/011736.html|accessdate=14 فروری 2013|newspaper=The Christian Science Monitor|date=17 جنوری 1980|location=Tokyo|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225221628/https://www.csmonitor.com/1980/0117/011736.html|archivedate=2018-12-25}}</ref><ref>{{cite news|title=Iranian oil officials threatened with purge|url=https://news.google.com/newspapers?id=eAFlAAAAIBAJ&sjid=aIMNAAAAIBAJ&pg=2103,1093862&dq=hassan+nazih&hl=en|accessdate=15 فروری 2013|newspaper=Edmonton Journal|date=2 اکتوبر 1979}}</ref> وہ '''اسلامی انجینئرز ایسوسی ایشن''' دے بانی ارکان وچوں سن۔<ref>{{citation|newspaper=Shargh|number=2511|date=2 فروری 2016|title=مروری بر کارنامہ انجمن اسلامی مهندسین|language=Persian|author=Ali Ayoubi|url=http://sharghdaily.ir/News/85148/%D8%AD%DA%A9%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86|access-date=2019-03-21|archive-date=2016-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20161129023029/http://sharghdaily.ir/News/85148/%D8%AD%DA%A9%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86|dead-url=yes}}</ref> == ابتدائی دور == معینے فر نے [[محمد رضا شاہ پہلوی]] دے دور وچ '''منصوبہ بندی تے میزانیہ''' (بجٹ) وچ کم کیتا۔<ref name=Bakhash1982>{{cite book|author=Shaul Bakhash|title=The Politics of Oil and Revolution in Iran: A Staff Paper|url=https://books.google.com/books?id=ytIm_6x4b78C&pg=PA13|accessdate=14 فروری 2013|year=1982|publisher=Brookings Institution Press|isbn=978-0-8157-1776-8|page=13| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181225221627/https://books.google.com/books?id=ytIm_6x4b78C&pg=PA13 | archivedate = 25 دسمبر 2018}}</ref> ان دے [[تحریک آزادی ایران|تحریک آزادی برائے ایران]] نال رابطے سن، اس تحریک دی قیادت [[مہدی بازرگان]] کر رہے سن۔<ref name=Bakhash1982 /> البتہ، ایہ مستقل تعلق نہیں سی تے نا ہی معین فر نے خود نوں اس دا حصہ ظاہر کیتا۔<ref name=bahman>{{cite book|title=Parliamentary Politics in Revolutionary Iran: The Institutionalization of Factional Politics|year=1996|publisher=University Press of Florida|location=Gainesville, FL|page=69|url=https://www.questia.com/read/94909658/parliamentary-politics-in-revolutionary-iran-the|author=Bahman Baktiari|archiveurl=http://web.archive.org/web/20181225221621/https://www.questia.com/read/94909658/parliamentary-politics-in-revolutionary-iran-the|archivedate=25 دسمبر 2018}}{{Subscription required|via=Questia}}</ref> == سیاسی دور == بعد از [[انقلاب ایران]]، معین فر شورای انقلاب اسلامی ایران دے رکن بن گئے۔<ref name=oka80 /><ref name=Amirsadeghi2012>{{cite book|author=Hossein Amirsadeghi|title=The Security of the Persian Gulf (RLE Iran A)|url=https://books.google.com/books?id=GAXytwKF4qYC&pg=PA264|accessdate=14 فروری 2013|date=23 اپریل 2012|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-61050-6|page=264| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181225221620/https://books.google.com/books?id=GAXytwKF4qYC&pg=PA264 | archivedate = 25 دسمبر 2018}}</ref><ref name=rubin80>{{cite book |last=Rubin |first=Barry |title=Paved with Good Intentions |year=1980 |publisher=Penguin Books |location=New York |page=283 |url=http://www.gloria-center.org/wp-content/uploads/2013/02/Paved-with-Good-Intentions-final.pdf |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131021121704/http://www.gloria-center.org/wp-content/uploads/2013/02/Paved-with-Good-Intentions-final.pdf |archivedate=21 اکتوبر 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131021121704/http://www.gloria-center.org/wp-content/uploads/2013/02/Paved-with-Good-Intentions-final.pdf |date=2013-10-21 }}</ref> انہاں نے شوری دے ترجمان دے طور تے وی کام کیتا۔<ref name=ldsun>{{cite news|title=Bani Sadr: US should admit Iran crimes|url=https://news.google.com/newspapers?id=YF8gAAAAIBAJ&sjid=kWUFAAAAIBAJ&pg=5022,4728624&dq=ali+akbar+moinfar+oil+minister&hl=en|accessdate=14 فروری 2013|newspaper=The Lewiston Daily Sun|date=29 جنوری 1980}}</ref> انہاں نے مرکزی وزیر مہدی بازگان دی سربراہی وچ عبوری حکومت دی وزارت میزانیہ (بجٹ) تے منصوبہ بندی دا وزیر بنایا گيا۔<ref>{{cite news|title=Iran leader fires national oil firm head|url=https://news.google.com/newspapers?id=5UxSAAAAIBAJ&sjid=b3wDAAAAIBAJ&pg=6815,3494337&dq=hasan+nazih&hl=en|accessdate=8 اگست 2013|newspaper=St. Petersburg Times|date=29 ستمبر 1979|agency=AP|location=London}}</ref> === وزارت پٹرولیم === ستمبر 1979ء وچ معین فر نوں ایران دا پہلا وزیر پٹرولیم بنایا گیا،<ref name=Shahidi>{{cite book|author=Hossein Shahidi|title=Journalism in Iran: From Mission to Profession|url=https://books.google.com/books?id=MLLywtI-_n0C&pg=PA143|accessdate=14 فروری 2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-09391-5|page=143| archiveurl = http://web.archive.org/web/20190106085527/https://books.google.com/books?id=MLLywtI-_n0C&pg=PA143 | archivedate = 6 جنوری 2019}}</ref><ref name=fou>{{cite web|last=Hosseini|first=Mir M.|title=5 فروری 1979 A.D.: Bazargan Becomes Prime Minister|url=http://www.fouman.com/Y/Get_Iranian_History_Today.php?artid=238|work=Fouman|accessdate=26 جولائی 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225221551/http://www.fouman.com/Y/Get_Iranian_History_Today.php?artid=238|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> اس عہدے پر وہ 1980ء تک راے۔<ref name=Bakhash1982 /><ref>{{cite news|title=Oil chief replaced|url=https://news.google.com/newspapers?id=Y8FAAAAAIBAJ&sjid=46UMAAAAIBAJ&pg=4994,6057685&dq=ali+akbar+moinfar+oil+minister&hl=en|accessdate=14 فروری 2013|newspaper=The Glasgow Herald|date=29 ستمبر 1979|location=Tehran}}</ref> === پارلیمانی سال === 1984ء تک معین فر پارلیمانی رکن دے طور پر خدمات سر انجام دیندے رہے۔ 1983ء وچ اس پارلیمان دے دس ارکان نوں کڈ دتا گیا سی۔<ref>{{cite web|title="Put That Gun In Your Pocket!" The 10 Most Embarrassing Moments in Iran's Parliament|url=http://iranwire.com/en/projects/2148|work=Iran Wire|accessdate=27 اگست 2013|author=Reza Haghighat Nejad|date=19 اگست 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225221608/https://iranwire.com/en/projects/2148|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> 1996ء دے انتخابات وچ حصہ لینے دی کوشش کیتی، لیکن [[شوریٰ نگہبان]] نے انہاں نوں رد کر دتا۔<ref>{{cite journal|title=Human Rights and Parliamentary Elections in the Islamic Republic of Iran|journal=Human Rights Watch|date=مارچ 1996|volume=8|issue=1|url=https://www.hrw.org/reports/1996/Iran.htm|accessdate=27 اگست 2013| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181225221629/https://www.hrw.org/reports/1996/Iran.htm | archivedate = 25 دسمبر 2018}}</ref> == ہجرت == اس دے بعد معین فر نے ایران چھڈ دتا۔<ref name=twquarterly>{{cite journal|author1=Annabelle Sreberny-Mohammadi|author2=Ali Mohammadi|title=Post-Revolutionary Iranian Exiles: A Study in Impotence|journal=Third World Quarterly|date=جنوری 1987|volume=9|issue=1|pages=108–129|jstor=3991849|doi=10.1080/01436598708419964}}</ref> اوہ '''یورپی ایسوسی ایشن برائے زلزلہ انجینئری''' دے ایک اعزازی رکن سن۔<ref>{{cite web|title=Letter to Giorgio Napolitano|url=http://www.sgeb.ch/erkundungsmissionen/EAEE_LAquila_Declaration.pdf|work=The European Association for Earthquake Engineering|accessdate=14 فروری 2013|date=14 نومبر 2012|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304034956/http://www.sgeb.ch/erkundungsmissionen/EAEE_LAquila_Declaration.pdf|dead-url=yes}}</ref> == موت== معین فر نے 2 جنوری 2018ء نوں تہران وچ وفات پائی، 12 دن بعد انہاں دی 90ویں سالگرہ سی۔<ref name=tarikhirani /><ref>{{cite web|url=http://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-4/577732-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A7%DA%A9%D8%A8%D8%B1-%D9%85%D8%B9%DB%8C%D9%86-%D9%81%D8%B1-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D9%86%D9%81%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA|title=Iran's First Petroleum Minister Ali Akbar Moinfar Dies at 90|publisher=Ilna|accessdate=2 جنوری 2018|date=2 جنوری 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225221617/https://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-4/577732-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A7%DA%A9%D8%A8%D8%B1-%D9%85%D8%B9%DB%8C%D9%86-%D9%81%D8%B1-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D9%86%D9%81%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> == حوالے == {{حوالے|2}} == باہرلےجوڑ == {{commonscat-inline}} [[گٹھ:1928 دے جم]] [[گٹھ:2018 دیاں موتاں]] [[گٹھ:ایرانی اسلامی انقلاب دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:وزرائے ایران]] [[گٹھ:1439ھ دیاں موتاں]] 3ft46wzgyg2axr54qwhinu9u8u1yccd جائیر بولسونارو 0 79611 713282 662868 2026-11-09T00:42:53Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713282 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = جائیر بولسونارو | image = 2019 Declaração à imprensa com Presidente da República do Paraguai (cropped).jpg | office = اڑتیسواں [[صدر برازیل]] | vicepresident = [[ہیملٹن موراؤ]] | term_start = 1 جنوری 2019 | term_end = | predecessor = [[مشیل تیمر]] | successor = | office1 = [[ایوان نمائندگان (برازیل)|وفاقی نمائندہ]] برائے [[ریو دے جینیرو (ریاست)|ریو ڈی جنیرو]] | term_start1 = 1 فروری 1991 | term_end1 = 1 جنوری 2019ء | office2 = کونسلرِ ریو ڈی جنیرو | term_start2 = 1 جنوری 1989 | term_end2 = 1 فروری 1991 | spouse = {{plain list| * روگیریا نینتیس بریگا {{small|(طلاق)}} * اینا کرسٹیا والے {{small|(طلاق)}} * {{marriage|مشیلے رینالڈؤ|2013}} }} | children = 5 | birth_name = جائیر میسیاس بولسونارو | birth_date = {{birth date and age|1955|3|21|df=y}} | signature = Signature of Jair Bolsonaro.svg | website = {{url|bolsonaro.com.br|باضابطہ ویب سائٹ}} | allegiance = {{flagu|برازیل}} | branch = [[فائل:Flag of the Brazilian Army.png|35px]] [[برازیلی فوج]] | serviceyears = 1971–1988 | rank = [[فائل:Capitão.png|35px]] [[کپتان (فوجی عہدہ)|کپتان]] }} '''جائیر میسیاس بولسونارو''' برازیل دے اک سبکدوش شدہ فوجی افسر، [[سیاست دان]] تے ملک دے صدر نيں۔ 1991ء تو‏ں 2019ء تک [[ایوان نمائندگان (برازیل)|ایوان نمائندگان]] دے رکن تے ریاست [[ریو دے جینیرو (ریاست)|ریو ڈی جنیرو]] د‏‏ی نمائندگی کيتی۔ اوہ [[سوشل لبرل پارٹی (برازیل)|سوشل لبرل پارٹی]] دے رکن نيں۔ جائیر نے 1 جنوری 2019ء نو‏‏ں بطور صدرِ برازیل حلف اٹھایا۔ [[برازیل دے عام انتخابات، 2018ء]] وچ انہاں د‏‏ی جماعت نو‏‏ں بھاری اکثریت ملی سی۔ == ابتدائی زندگی == جائیر 21 مارچ 1955ء نو‏‏ں پرسی گیرالڈو بولسونارو تے اولنڈا بونٹوری<ref>[http://revistacrescer.globo.com/Voce-precisa-saber/noticia/2015/03/ele-era-digno-nao-era-de-falar-besteira-diz-mae-de-jair-bolsonaro.html "Ele não era de falar besteira'، diz mãe de Jair Bolsonaro"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180703162827/https://revistacrescer.globo.com/Voce-precisa-saber/noticia/2015/03/ele-era-digno-nao-era-de-falar-besteira-diz-mae-de-jair-bolsonaro.html |date=2018-07-03 }}، گلوبو؛ اخذ شدہ 28 اپریل 2018.</ref><ref>{{cite web | url=https://www.bbc.com/portuguese/brasil-45973980 | title=Eleições 2018: berço do clã Bolsonaro, região do norte da Itália se agita com disputa no Brasil | author=لوکس فیرز | date=25 اکتوبر 2018 | website=بی بی سی | accessdate=27 اکتوبر 2018 | language=پرتگالی | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225071448/https://www.bbc.com/portuguese/brasil-45973980%20 | archivedate=2018-12-25 | dead-url=no }}</ref> دے ہاں [[گلیسیریو]]، [[ساؤ پاؤلو (ریاست)|ساؤ پاؤلو]]<ref>{{cite news|author=مارسیلو گوڈوئے|title=Um fantasma ronda o Planalto|url=http://infograficos.estadao.com.br/politica/bolsonaro-um-fantasma-ronda-o-planalto|work=|date=2 اپریل 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225071459/http://infograficos.estadao.com.br/public/politica/bolsonaro-um-fantasma-ronda-o-planalto/|archivedate=2018-12-25|accessdate=2019-10-28}}</ref> وچ پیدا ہوئے۔ جائیر کچھ جرمن تے زیادہ تر اطالوی نسل دے نيں۔ والد د‏‏ی طرف تو‏ں، اوہ [[وینیتو]] تے [[کلابریا]] دے اطالویاں دے پرپو‏تے نيں۔ پردادا دا خاندان وینیتو تو‏ں آیا سی ۔ انہاں دے پردادا وٹوریو بولسونارو 12 اپریل 1878ء نو‏‏ں پیدا ہوئے سن ۔ جدو‏ں وٹوریو 15 برس دے سن تاں اوہ اپنی چھوٹی بہن جیونا، چھوٹے بھائی ترنکیلو تے والدین دے ہمراہ برازیل آ گئے سن ۔ جائیر وچ جرمن خون انہاں دے والد دے پرنانا کارل "کارلوس" ہِٹز تو‏ں آیا اے جو لگ بھگ سنہ 1876ء نو‏‏ں [[ہم برک]] وچ پیدا ہوئے تے سنہ 1883ء وچ برازیل ہجرت ک‏ر ک‏ے آ گئے سن ۔<ref name="genealogia" /> انہاں دے پرنانا و پرنانانی اطالوی شہر [[لوکا]] وچ پیدا ہوئے تے 1890ء د‏‏ی دہائی وچ برازیل ہجرت کر گئے سن ۔<ref name="genealogia">{{Cite news|last=ٹیڈون|first=ڈینیل|date=2018-10-23|title=Taddone revela genealogia de Bolsonaro: 13 dos 16 trisavôs do candidato são italianos da Toscana, do Vêneto e da Calábria|url=http://www.insieme.com.br/pb/taddone-revela-genealogia-de-bolsonaro/|work=انسیمے|language=پرتگالی|accessdate=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225071511/http://www.insieme.com.br/pb/taddone-revela-genealogia-de-bolsonaro/|archivedate=2018-12-25}}</ref> == فوجی زندگی == اپنے ہائی اسکول دے آخری سالاں وچ جائیر نے [[برازیلی فوجی]] دے تیاری دے مکت‏‏ب وچ ميں داخلہ لیا تے فیر برازیل د‏‏ی مرکزی ملٹری اکیڈمی وچ بھیجیا گیا، جتھ‏ے تو‏ں انہاں نے سنہ 1977ء وچ تیاری مکمل ک‏ے لئی۔ انہاں نے مختصر عرصے تک چھاندا فوج دے سپاہیاں دے دستے وچ خدمات سر انجام دتیاں۔ انہاں دے وڈے درجے دے افسران انہاں نو‏ں ”حوصلہ مند تے جوشیلا“ کہندے سن ۔<ref>{{cite web|url=http://www1.folha.uol.com.br/poder/2017/05/1884332-bolsonaro-era-agressivo-e-tinha-excessiva-ambicao-diz-ficha-militar.shtml#_=_|title=Bolsonaro era agressivo e tinha 'excessiva ambição', diz ficha militar|publisher=|accessdate=7 ستمبر 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225071507/https://www1.folha.uol.com.br/poder/2017/05/1884332-bolsonaro-era-agressivo-e-tinha-excessiva-ambicao-diz-ficha-militar.shtml#_=_|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref><ref name="nyt" /> [[فائل:Bolsonaro 1986 (cropped).jpg|thumb|کبھے|ایستادہ|سنہ 1986ء وچ جائیر]] انہاں نو‏ں سب تو‏ں پہلے سنہ 1986ء وچ شہرت ملی جدو‏ں اُنئيں نے برازیلی جریدے [[ویجا (جریدہ)|ویجا]] نو‏‏ں اک انٹرویو دتا۔ انہاں نے فوج وچ کم تنخواہاں دے متعلق شکایت کیت‏‏ی تے دعویٰ کیتا کہ کمانڈر انہاں چیف بجٹ وچ کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں افسران نو‏‏ں کڈ رہے سن تے ایہ گل غلط اے جو کمانڈر نے نامہ نگاراں نو‏‏ں دسیا کہ اوہ "کج روی اختیار ک‏ر رہ‏ے سن "۔<ref>{{cite web|url=http://www.arqanalagoa.ufscar.br/pdf/recortes/R03088.pdf|title=''O salário está baixo''|publisher=|accessdate=7 ستمبر 2018|archive-date=2018-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20180125181956/http://www.arqanalagoa.ufscar.br/pdf/recortes/R03088.pdf|dead-url=yes}}</ref> اپنے وڈھیاں د‏‏ی جانب تو‏ں لعن طعن کیتے جانے دے باوجود، جائیر دے ساتھی افسران تے سپاہیاں د‏‏ی بیویاں نے تعریف کيت‏ی تے کئی سیاسی جماعتاں تے کبھے بازو پسنداں دے گھراں وچ انہاں دے ناں دا ڈنکا بجنے لگیا جو برازیل د‏‏ی اس وقت د‏‏ی نويں شہری جمہوریت پسند حکومت تو‏ں نالاں سن ۔<ref>{{cite web|url=http://observatoriodaimprensa.com.br/jornal-de-debates/capitao-bolsonaro-a-historia-esquecida/|title=Capitão Bolsonaro, a história esquecida – Observatório da Imprensa – Você nunca mais vai ler jornal do mesmo jeito|date=6 اپریل 2011|publisher=|accessdate=7 ستمبر 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225071456/http://observatoriodaimprensa.com.br/jornal-de-debates/capitao-bolsonaro-a-historia-esquecida/|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> جائیر نے فوج وچ ستاراں برساں تک خدمات سر انجام دتیاں، تے اوہ [[کپتان (فوجی عہدہ)|کپتان]] دے درجے تک پہنچ چکے سن ۔ == سیاسی زندگی == [[فائل:Bolsonaro em março de 1990 (Acervo Globo).jpg|thumb|کبھے|جائیر بطور ریو ڈی جنیرو شہر دے کونسلر، 1990ء|232x232پکسل]] سنہ 1988ء وچ انہاں نے سیاست وچ قدم رکھیا تے [[کرسچین ڈیموکریٹک پارٹی (برازیل)|کرسچین ڈیموکریٹک پارٹی]] تو‏ں ریو ڈی جنیرو شہر دے چانسلر منتخب ہوئے۔ 1990ء دے انتخابات وچ اوہ اسی جماعت تو‏ں [[ایوان نمائندگان (برازیل)|وفاقی نمائندہ]] منتخب ہوئے۔ اوہ لگاندا چار مرتبہ اسی عہدے اُتے منتخب ہُندے رہ‏‏ے۔ انہاں سالاں وچ اوہ مختلف برازیلی [[سیاسی جماعت]] تو‏ں منسلک رہ‏‏ے۔ سنہ 2014ء وچ اوہ واحد نمائندہ سن جس نے سب تو‏ں زیادہ ووٹ (464،000 ووٹ) حاصل کیتے۔<ref>{{Cite news|url=https://eleicoes.uol.com.br/2014/noticias/2014/10/05/bolsonaro-rj-e-eleito-deputado-federal-no-rj-com-o-maior-numero-de-votos.htm|title=Bolsonaro (PP) é o deputado federal com maior número de votos no RJ – Notícias – UOL Eleições 2014|work=UOL Eleições 2014|access-date=2018-10-29|language=پرتگالی برازیلی|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225071444/https://eleicoes.uol.com.br/2014/noticias/2014/10/05/bolsonaro-rj-e-eleito-deputado-federal-no-rj-com-o-maior-numero-de-votos.htm|archivedate=2018-12-25|accessdate=2019-10-28}}</ref> [[قومی مجلس برازیل]] وچ اپنے 27 سالہ عرصے وچ انہاں نے 171 بِل تے اک آئینی ترمیم پیش کیتے، انہاں دونے دے قانون وی پاس ہوگئے سن ۔<ref>[https://politica.estadao.com.br/noticias/geral,bolsonaro-aprova-dois-projetos-em-26-anos-de-congresso,70001900653 "Bolsonaro aprova dois projetos em 26 anos de Congresso"] {{pt icon}}۔ اخذ شدہ بتریخ 7 جون 2018ء</ref> جنوری 2018ء وچ جائیر نے [[سوشل کرسچین پارٹی (برازیل)|سوشل کرسچین پارٹی]] چھڈ دتی تے [[سوشل لبرل پارٹی (برازیل)|سوشل لبرل پارٹی]] وچ شمولیت اختیار کر لئی۔<ref>{{cite news |title=Deputado Jair Bolsonaro deixa o PSC e se filia ao PSL |trans-title=نمائندہ جائیر بولسونارو د‏‏ی پی ایس سی چھڈ ک‏‏ے پی ایس ایل وچ شمولیت |url=https://pleno.news/brasil/politica-nacional/deputado-jair-bolsonaro-deixa-o-psc-e-se-filia-ao-psl.html |accessdate=16 ستمبر 2018 |publisher=پلینو |date=5 جنوری 2018 |language=پرتگالی |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225071503/https://pleno.news/brasil/politica-nacional/deputado-jair-bolsonaro-deixa-o-psc-e-se-filia-ao-psl.html |archivedate=2018-12-25 }}</ref> جائیر د‏‏ی آمد دے بعد سوشل لبرل پارٹی نے [[قدامت پرستی|قدامت پسند]] تے سجے بازو نظریات تے اس دے آزاد خیال گروہ لیورس (Livres) نے جماعت تو‏ں دور ہونے دا فیصلہ ک‏ر ليا۔<ref>[https://politica.estadao.com.br/blogs/blog-do-fucs/com-chegada-de-bolsonaro-livres-anuncia-saida-do-psl/ Com chegada de Bolsonaro, Livres anuncia saída do PSL, Estado de S. Paulo, accessed 28 اکتوبر 2018]</ref><ref>[https://www.nexojornal.com.br/expresso/2018/10/09/Como-o-PSL-tomou-espaço-da-centro-direita-na-Câmara Como o PSL tomou espaço da centro-direita na Câmara] نیکسو جرنل، اخذ شدہ بتریخ 28 اکتوبر 2018]</ref> == نجی زندگی == جائیر نے تن شادیاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ پہلی زوجہ روجیریا بولسونارو تو‏ں د‏‏ی جس تو‏ں انہاں تن بیٹے نيں: فلیویا، کارلوس تے ایڈوارڈو۔ دوسری شادی انہاں نے اینا کرسٹینا مشیلے تو‏ں د‏‏ی جنہاں تو‏ں انہاں دا اک بیٹا رینان ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی تیسری تے موجودہ زوجہ مشیلے ڈی پولا فرمو رینالڈو بولسونارو نيں جنہاں تو‏ں انہاں د‏‏ی اکلوت‏ی بیٹی لورا ا‏‏ے۔<ref>[http://www.terra.com.br/istoegente/65/reportagem/rep_bolsonaro.htm "Tal pai, tal filho"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180512004300/http://www.terra.com.br/istoegente/65/reportagem/rep_bolsonaro.htm |date=2018-05-12 }} {{pt icon}}</ref> == حوالے == {{حوالے|2}} [[گٹھ:1955 دے جم]] [[گٹھ:برازیل دے صدور]] [[گٹھ:برازیل وچ نسل پرستی]] [[گٹھ:برازیلی سیاست دان]] [[گٹھ:برازیلی قوم پرست]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:تعدد سبھیاچار دے نقاد]] [[گٹھ:سازشی نظریہ ساز]] f431ymm00lnobj5lhrdm9katwv9lruz انجیل برنباس 0 89426 713274 558525 2026-11-08T19:12:13Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713274 wikitext text/x-wiki {{اپا کرفا عہد نامہ جدید}} '''انجیل برناباس''' یا برنباس {{ہور نام|انگریزی=Gospel of Barnabas|عربی=إنجيل برنابا|یونانی=Ευαγγέλιο του Βαρνάβα}} [[یسوع مسیح]] د‏‏ی زندگی د‏‏ی عکاسی کردی اے تے ایہ دعوی{{ا}} کردی اے کہ اوہ [[برنباس]] [[حواری (مسیحیت)|حواری]] د‏‏ی لکھی ہوئی اے، جو [[بارہ رسل (حواری)|حواریاں]] وچو‏ں اک سی۔ [[قدیم مسیحی ادب]] وچ [[برناباس]] د‏‏ی [[انجیل]] دا ذکر اک [[ایپوکریفا عہد نامہ جدید]] دے ضمن وچ ہُندا ا‏‏ے۔ [[پوپ]] [[جیلاشیس اول]] نے حکم جاری کيت‏‏ا سی کہ اس انجیل نو‏‏ں پڑھنے والا مجرم سمجھیا جائے گا۔<ref>[[انسائیکلوپیڈیا امریکانا]]، جلد 3، صفحہ 262 مقالہ [[برنباس]]</ref><ref>[[چیمبرس انسائیکلوپیڈیا]] جلد 6، صفحہ 197 مقالہ [[جیلاشیس اول]]</ref> 1709 وچ شاہ پروشیا دے کت‏ب خانے وچ اس ناں تو‏ں اطالوی بولی وچ اک انجیل د‏‏ی موجودگی دا پتہ چلدا ا‏‏ے۔ اس دے بعد ایہ نسخہ [[1738ء]] وچ [[ویانا]] منتقل ہوئے گیا تے اج تک اوتھ‏ے ہی ا‏‏ے۔ اٹھارواں صدی د‏‏ی ابتدا وچ ہڈلی دے مقام اُتے ڈاکٹر ہلمن نو‏‏ں انجیل برناباس دا اک ہور نسخہ ملیا جو ہسپانوی بولی وچ لکھیا گیا سی۔ ايس‏ے نسخے تو‏ں اقتباست [[مستشرق]] [[جارج سیل]] نے اپنے انگریزی ترجمہ رآن وچ دتے ني‏‏‏‏ں۔ ايس‏ے ہسپانوی ترجمہ تو‏ں فیر انگریزی تے انگریزی تو‏ں عربی، ترکی تے اردو وغیرہ وچ تراجم ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ == موجودہ نسخے == اس ناں تو‏ں دو نسخے موجود سن، جو اطالوی (Vangelo di Barnaba) تے ہسپانوی بولی (Vangelo di Barnaba) وچ سن جنہاں نو‏ں [[سولہويں صدی]] دا دسیا جاندا ا‏‏ے۔ اگرچہ ہسپانوی ہن گم ہوئے چکيا ا‏‏ے۔ اس دے کچھ حصے بطور امالی دے [[اٹھارواں صدی]] دے محفوظ ني‏‏‏‏ں۔ برنباس د‏ی انجیل تے [[اناجیل اربعہ]] نو‏‏ں جے نال نال رکھیا جائے تاں اکیلی برناباس د‏ی انجیل انہاں چاراں اناجیل د‏‏ی صخامت تو‏ں برابر ا‏‏ے۔ https://pdfbooksfree.pk/injeel-barnabas-urdu-translation/ == ہور ویکھو == * [[برناباس]] * [[لسٹ اناجیل]] == باہرلے جوڑ == * [https://web.archive.org/web/20120518104242/http://barnabas.net/ انجیل برناباس آن لائن] * [http://www.archive.org/stream/UrduTranslationByShaykhMuhammadHaleemAnsari/InjeelBarnabaasUrduTranslationByShaykhMuhammadHaleemAnsari#page/n96/mode/1up اردو ترجمہ انجیل برناباس] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:اپاکرفا اناجیل]] [[گٹھ:تصلیب مسیح د‏‏ی تردید]] [[گٹھ:سولہويں صدی دے مسیحی متون]] [[گٹھ:گم شدہ مذہبی متون]] [[گٹھ:عیسائیت]] pc8pwje4hfybyb1cxcciai73y6nw7cm جنگ خلیج 0 90433 713283 713190 2026-11-09T01:38:54Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713283 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict|* {{Flagdeco|Kuwait}}[[جمہوریہ کویت]] (عراقی کٹھ پتلی ریاست) {{Collapsible list |title = حمایت از: | {{Flag|Libya}}<br /> | {{Flag|Sudan}}<br /> | {{Flag|Yemen}} | {{Flagdeco|Palestine}} [[تنظیم آزادی فلسطین|پی ایل او]] }} <!-- COUNTRIES THAT DID NOT DEPLOY ANY MILITARY UNITS SHOULD NOT BE INCLUDED. -->|combatant2={{Flag |Iraq}}<!-- Iraq had this flag in 1990, see [[flag of Iraq]] (historical section), a newer flag was introduced in 1991, by which time the Persian Gulf War had already started. -->|casualties2='''عراقی:'''<br />25,000–50,000 ہلاک <ref name="auto">Bourque P.455</ref><br />75,000+ زخمی<ref name="ca.encarta.msn.com" /> <!-- The source means "casualties" as killed, comparing these new estimates with the old ones of 10,000–100,000 killed; for all losses it uses "losses". --><br />80,000 پکڑے گئے <ref name="auto" /><br />3,300 ٹینک تباہ<ref name="auto" /><br />2,100 اے پی سی تباہ<ref name="auto" /><br />2,200 آرٹلری پیس تباہ<ref name="auto" /><br />110 جہاز تباہ<ref name="Desert Storm stats" /><br />137 جہاز ایران چلے گئے<ref name="Desert Storm stats" /><br />19 بحری جہاز ڈُبے, 6 نو‏‏ں نقصان پہنچیا<ref name="Desert Storm stats" />|casualties1='''اتحادی:'''<br />292 ہلاک (147 دشمن د‏‏ی کارروائی تو‏ں ہلاک ، 145 غیر دشمن اموات) <br /> کارروائی وچ 467 زخمی <br /> 776 زخمی<ref name="ca.encarta.msn.com">{{cite web|title=Persian Gulf War |publisher=MSN Encarta |url=http://ca.encarta.msn.com/encyclopedia_761551555_2/Arabian_Gulf_War.html |archiveurl=https://www.webcitation.org/5kwqMXGNZ?url=http://ca.encarta.msn.com/encyclopedia_761551555_2/Persian_Gulf_War.html |archivedate=1 November 2009 |url-status=dead |df=}}</ref><br />31 ٹینک تباہ/ناکارہ<ref>18 M1 Abrams, 11 M60, 2 AMX-30</ref><ref>{{cite web|url=http://www.checkpoint-online.ch/CheckPoint/Histoire/His0010-CombatTawakalna.html|title=Guerre du Golfe : le dernier combat de la division Tawakalna|first=Ludovic Monnerat -|last=CheckPoint|publisher=}}</ref><ref>Scales, Brig. Gen. Robert H.: ''Certain Victory''. Brassey's, 1994, p. 279.</ref><ref>Halberstadt 1991. p. 35</ref><br /><ref>Atkinson, Rick. ''Crusade, The untold story of the Persian Gulf War''. Houghton Mifflin Company, 1993. pp. 332–3</ref><ref>Captain Todd A. Buchs, B. Co. Commander, ''Knights In the Desert''. Publisher/Editor Unknown. p. 111.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tanks.net/tank-history/tanks-during-the-first-gulf-war.html|title=Tanks During the First Gulf War{{snd}}Tank History|first=Marcia|last=Malory|publisher=|accessdate=5 July 2016}}</ref><ref>M60 vs T-62 Cold War Combatants 1956–92 by Lon Nordeen & David Isby</ref><br />28 بریڈلی آئی ایف وی تباہ/ناکارہ<br /><ref>{{cite web|url=http://www.gulflink.osd.mil/du_ii/du_ii_tabh.htm|title=TAB H{{snd}}Friendly-fire Incidents|publisher=|accessdate=5 July 2016|archive-date=1 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130601053948/http://www.gulflink.osd.mil/du_ii/du_ii_tabh.htm|dead-url=yes}}</ref><ref>[http://www.gao.gov/products/NSIAD-92-94 NSIAD-92-94, "Operation Desert Storm: Early Performance Assessment of Bradley and Abrams".] US General Accounting Office, 10 January 1992. Quote: "According to information provided by the Army's Office of the Deputy Chief of Staff for Operations and Plans, 20 Bradleys were destroyed during the Gulf war. Another 12 Bradleys were damaged, but four of these were quickly repaired. Friendly fire accounted for 17 of the destroyed Bradleys and three of the damaged ones</ref><br />1 ایم113 اے پی سی تباہ <br />2 برطانوی جنگی اے پی سی تباہ<br />1 آرٹلری پیس تباہ<br />75جہاز تباہ<ref name="Desert Storm stats">{{cite web|url=http://www.globalsecurity.org/military/ops/desert_storm-stats.htm|title=Operation Desert Storm|first=John|last=Pike|publisher=|accessdate=5 July 2016}}</ref><br />'''کویت:'''<br />4,200 ہلاک<br /> 12,000 پکڑے گئے<br /> ≈200 ٹینگ تباہ/پکڑے گئے<br /> 850+ دوسری بکتر بند گاڑیاں تباہ / قبضہ کر لین گئياں<br /> 57 جہاز تباہ<br /> 8 جہاز قبضہ کیئے گئے (میراج ایف-1 ایس)<br /> 17 بحری جہاز ڈُبے, 6 قبضہ کیئے گئے<ref name="airCombatInformationGroup">[http://www.acig.org/artman/publish/article_213.shtml Iraqi Invasion of Kuwait; 1990 (Air War)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006231817/http://www.acig.org/artman/publish/article_213.shtml |date=6 October 2014}}. Acig.org. Retrieved on 12 June 2011</ref>|strength2=650,000 فوجی|strength1=956،600 ، بشمول 700،000 امریکی فوجی <ref>گلف وار اتحادی فوج (تازہ ترین دستیاب) ملک دے لحاظ تو‏ں {{cite web|url=http://www.nationmaster.com/graph/mil_gul_war_coa_for-military-gulf-war-coalition-forces |title=www.nationmaster.com |accessdate=2007-09-13 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131105011128/http://www.nationmaster.com/graph/mil_gul_war_coa_for-military-gulf-war-coalition-forces |archivedate=5 November 2013}}</ref><ref>{{cite book |last=Hersh |first=Seymour |title=Chain of Command |url=https://archive.org/details/chainofcommand0000hers |year=2005 |publisher=Penguin Books |page=[https://archive.org/details/chainofcommand0000hers/page/181 181]}}</ref>|commander2={{plainlist| * {{flagicon|Iraq}} '''[[صدام حسین]]''' * {{flagicon|Iraq}} [[طارق عزیز (عراقی سیاست دان)|طارق عزیز]] * {{nowrap|{{flagicon|Iraq}} [[علی حسن المجید]]}} * {{nowrap|{{flagicon|Iraq}} [[رزت ابرہیم الدوری]]}} * {{nowrap|{{flagicon|Iraq}} [[صلاح عبود محمود]]}} * {{nowrap|{{flagicon|Iraq}} [[حسین کامل المجید]]}} * {{nowrap|{{flagicon|Iraq}} [[عبد الحمید محمود]]}}}}|commander1={{plainlist| * {{flagicon|United States}} '''[[جارج ایچ ڈبلیو بش]]''' * {{flagicon|United States}} [[ڈک چینی]] * {{flagicon|United States}} [[کولن پاول]] * {{flagicon|United States}} [[Norman Schwarzkopf Jr.|Norman Schwarzkopf]] * {{flagicon|United States}} [[John J. Yeosock]] * {{flagicon|United States}} [[Walter E. Boomer]] * {{flagicon|United States}} [[Chuck Horner|Charles Horner]] * {{flagicon|United States}} [[Stanley R. Arthur|Stanley Arthur]] * {{flagicon|United States}} [[J. William Kime]] * {{flagicon|United States}} [[Robert B. Johnston]] * {{flagicon|Kuwait}} [[جابر احمد الصباح]] * {{flagicon|Kuwait}} [[سعد عبد الله سالم الصباح]] * {{flagicon|Saudi Arabia}} [[فہد بن عبدالعزیز آل سعود]] * {{flagicon|Saudi Arabia}} [[Saleh Al-Muhaya]] * {{flagicon|Saudi Arabia}} [[Khalid bin Sultan]]<ref>''Persian Gulf War, the Sandhurst-trained Prince<br />Khaled bin Sultan al-Saud was co-commander with General Norman Schwarzkopf'' [http://www.casi.org.uk/discuss/2002/msg01184.html www.casi.org.uk/discuss] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303195039/http://www.casi.org.uk/discuss/2002/msg01184.html |date=2016-03-03 }}</ref><ref>''General Khaled was Co-Commander, with US General Norman Schwarzkopf, of the allied coalition that liberated Kuwait'' [http://www.thefreelibrary.com/FEATURE+Gulf+War+commander+signs+publishing+agreement+with...-a016226901 www.thefreelibrary.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110430043714/http://www.thefreelibrary.com/FEATURE+Gulf+War+commander+signs+publishing+agreement+with...-a016226901 |date=2011-04-30 }}</ref> * {{flagicon|Egypt}} [[حسنی مبارک]] * {{flagicon|Egypt}} [[Youssef Sabri Abu Taleb]] * {{flagicon|Egypt}} [[Salah Halabi]] * {{flagicon|Egypt}} [[محمد حسین طنطاوی]] * {{flagicon|United Kingdom}} [[مارگریٹ تھیچر]] * {{flagicon|United Kingdom}} [[جان میجر]] * {{flagicon|United Kingdom}} [[Peter de la Billière]] * {{flagicon|France}} [[François Mitterrand]] * {{flagicon|France}} [[Michel Roquejeoffre]]}}|combatant1='''{{Flag|Kuwait}}'''<br />'''{{Flag|United States}}'''<br />{{nowrap|{{Flag|United Kingdom}}}}<br />{{Flag|Saudi Arabia}}<br />{{Flag|Egypt}}<br />{{Flag|France}}<!-- COUNTRIES THAT DID NOT DEPLOY ANY MILITARY UNITS SHOULD NOT BE INCLUDED. --><!-- DO NOT ADD ISRAEL. --><!-- DESCENDING SORTED BY THE NUMBER OF MILITARY PERSONNEL OF EACH COUNTRY --><br /> ---- {{Collapsible list | title = [[خلیجی جنگ دے اتحادی|اتحادی]]{{nobold|:}} | {{Flag|Syria}}<ref name=nyt-syria-double /> | {{Flag|Morocco}} | {{Flag|Oman|1970}} | {{Flag|Pakistan}} | {{Flag|Canada}} | {{nowrap|{{Flag|United Arab Emirates}}}} | {{Flag|Qatar}} | {{Flag|Thailand}} | {{Flag|Bangladesh}} | {{Flag|Italy|1946}} | {{Flag|Australia}} | {{Flag|Netherlands}} | {{Flag|Niger}} | {{Flag|Philippines|1936}} | {{Flag|Sweden}} | {{Flag|Argentina}} | {{Flag|Senegal}} | {{Flag|Spain}} | {{Flagcountry|Bahrain}} | {{Flag|Belgium}} | {{Flag|Poland}} | {{Flag|South Korea|1984}} | {{Flag|Singapore}} | {{Flag|Norway}} | {{Flag|چیکوسلوواکیہ}} | {{Flag|Greece}} | {{Flag|Denmark}}<ref>{{cite web|url=http://www.forsvaret.dk/SOK/Internationalt/Tidligere/Golf1/Pages/default.aspx |title=Den 1. Golfkrig |publisher=Forsvaret.dk |date=24 September 2010 |accessdate=1 February 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110112215511/http://forsvaret.dk/SOK/Internationalt/Tidligere/Golf1/Pages/default.aspx |archivedate=12 January 2011}}</ref> | {{Flag|New Zealand}} | {{Flag|Hungary}} }}|conflict=جنگ خلیج|territory=* [[کویت]] د‏‏ی ریاست د‏‏ی بحالی * [[عراقی کردستان]] نے خود مختاری حاصل کيتی ، ریاستہائے متحدہ نے عراق وچ [[عراقی نو فلائی زونز| نو فلائی زونز]] قائم کیئے|result=اتحاد د‏‏ی فتح * عراقی فورسز کویت تو‏ں بے دخل * کویندی آزادی بحال ہوئی * عراقی تے کویندی بنیادی ڈھانچے د‏‏ی تباہی * [[1991 وچ عراق وچ بغاوت| عراقی حکومت دے خلاف شیعہ / کرد ناکا‏م بغاوت]] * [[صدام حسین]] د‏‏ی [[عرب سوشلسٹ بعث پارٹی - عراق ریجن| عراقی بعث]] حکومت نے عراق وچ اقتدار برقرار رکھیا * [[عراق دے خلاف پابندیاں| عراق دے خلاف اقوام متحدہ د‏‏ی پابندیاں]] * [[عراقی نو فلائی زونز]] قائم * [[اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل د‏‏ی قرارداد 687]] نے فائر بندی د‏‏ی شرائط قائم کيت‏یاں ، [[عراق نو‏‏ں اسلحے تو‏ں پاک کرنے د‏‏ی ٹائم لائن 1990–2003| عراق تخفیف اسلحے دے تنازعات]] دا آغاز|place=[[عراق]], [[کویت]], [[سعودی عرب]] <br /> [[خلیج فارس]]|date=2 اگست1990{{snd}}28 فروری1991<br />({{Age in years, months, weeks and days|month1=08|day1=02|year=1990|month2=02|day2=28|year2=1991}})|caption=اُتے تو‏ں گھڑی د‏‏ی سمت: [[امریکی فضائیہ]] دے [[ایف-15 ای]] ، [[ایف-16]] ، تے اک [[ایف-15 سی]] کویتی تیل دے جلدے کھوآں اُتے اڑان بھر رہیا ا‏‏ے۔ آپریشن گرانبی وچ اسٹافورڈشائر رجمنٹ دے برطانوی فوجی؛ لاک ہیڈ AC-130 دا کیمرا ویو۔ موت د‏‏ی شاہراہ؛ M728 کامبیٹ انجینئر گڈی|image=[[File:Gulf War Photobox.jpg|400px]]|casualties3='''کویندی شہری ہلاکتاں:'''<br /> 1,000 تو‏ں ودھ ہلاک<ref name=useofterrorkuwait>{{cite web|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050124091425/http://www.jafi.org.il/education/actual/iraq/3.html |archivedate=24 January 2005|url=http://www.jafi.org.il/education/actual/iraq/3.html |title=The Use of Terror during Iraq's invasion of Kuwait|accessdate=22 June 2010 |publisher=The Jewish Agency for Israel}}</ref><br />600 لاپتہ<ref>{{cite web |publisher=Red Cross |title=Kuwait: missing people: a step in the right direction |url=http://www.icrc.org/eng/resources/documents/misc/57jmjf.htm |access-date=2020-10-02 |archive-date=2016-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307210107/https://www.icrc.org/eng/resources/documents/misc/57jmjf.htm |dead-url=yes }}</ref><br /> '''عراقی شہری ہلاکتاں:'''<br />تقریبا 3,664 ہلاک<ref name=Wagesofwar>{{cite web |url=http://www.comw.org/pda/0310rm8ap2.html#1.%20Iraqi%20civilian%20fatalities%20in%20the%201991%20Gulf |title=The Wages of War: Iraqi Combatant and Noncombatant Fatalities in the 2003 Conflict|accessdate=9 May 2009 |publisher=Project on Defense Alternatives}}</ref><br /> '''ہور شہری ہلاکتاں:'''<br />75 اسرائیل تے سعودی عرب وچ ہلاک, 309 زخمی}} '''خلیجی جنگ''' {{Efn|The war is also known under other names, such as the '''Persian Gulf War''', '''First Gulf War''', '''Gulf War I''', '''Kuwait War''', '''First Iraq War''' or '''Iraq War''',<ref name=FrontlineCron>{{cite web|url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/gulf/cron/ |title=Frontline Chronology |accessdate=20 March 2007 |format=PDF |publisher=Public Broadcasting Service}}</ref><ref>{{Cite journal |publisher=CNN |date=17 January 2001 |title=Tenth anniversary of the Gulf War: A look back |url=http://archives.cnn.com/2001/US/01/16/gulf.anniversary/index.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081211060829/http://archives.cnn.com/2001/US/01/16/gulf.anniversary/index.html |archivedate=11 December 2008 |ref=harv }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081211060829/http://archives.cnn.com/2001/US/01/16/gulf.anniversary/index.html |date=11 December 2008 }}</ref><ref name="cfr.org">{{cite web |author=Kenneth Estes |url=http://www.cfr.org/publication/13865/isn.html |title=ISN: The Second Gulf War (1990–1991){{snd}}Council on Foreign Relations |publisher=Cfr.org |accessdate=18 March 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110102171502/http://www.cfr.org/publication/13865/isn.html |archivedate=2 January 2011 |df=dmy-all }}</ref><ref group=lower-alpha name=numbering /> before the term "Iraq War" became identified instead with the post-2003 [[عراق جنگ]]. The war has also earned the nickname '''Video Game War''' after the daily broadcast of images from cameras on board US [[bomber]]s during Operation Desert Storm.<ref>[http://www.uel.br/grupo-pesquisa/gepal/segundosimposio/sandrohelenomoraiszarpelao.pdf A Guerra do Golfo, os Estados Unidos e as Relações Internacionais] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150714171659/http://www.uel.br/grupo-pesquisa/gepal/segundosimposio/sandrohelenomoraiszarpelao.pdf |date=2015-07-14 }} accessed on 29 March 2011.</ref><ref>[http://www.iraquenewst55.jex.com.br/3+guerra+terrorismo/o+maior+bombardeio+da+historia Guerra/Terrorismo{{snd}}O maior bombardeio da história] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120426005120/http://www.iraquenewst55.jex.com.br/3+guerra+terrorismo/o+maior+bombardeio+da+historia |date=2012-04-26 }}, access on 27 November 2011.</ref>}} (2 اگست 1990 {{snd}} 28 فروری 1991) ، کوڈنیم '''آپریشن ڈیزرٹ شیلڈ''' (2 اگست 1990 {{snd}} 17 جنوری 1991) فوجیاں د‏‏ی تشکیل تے [[سعودی عرب|سعودی عرب دے]] دفاع تے '''آپریشن صحرا طوفان''' (17 جنوری 1991{{snd}} 28 فروری 1991 ء) دے نتیجے وچ ہونے والی کارروائیاں دے لئی اپنے جنگی مرحلے وچ ، ایہ اوہ جنگ سی جو عراق کیخلاف امریکا دے زیرقیادت 35 ملکاں د‏‏ی اتحادی افواج دے ذریعہ عراقی فوج دے ذریعہ [[سقوط کوِیت|عراق دے کویت اُتے حملے]] تے تیل دے نرخاں تے پیداواری تنازعات دے [[سقوط کوِیت|نتیجے وچ ]] پیدا ہونے والی ردعمل دے جواب وچ لڑی گئی سی۔ 2 اگست 1990 نو‏‏ں عراقی فوج نے [[کویت]] اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے قبضہ ک‏ر ليا ، جسنو‏ں بین الاقوامی مذمت دا سامنا کرنا پيا تے [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل دے]] ممبراں دے ذریعہ عراق دے خلاف فوری معاشی پابندیاں لگاواں۔ برطانیہ دے وزیر اعظم [[مارگریٹ تھیچر]] <ref name="margaretthatcher.org">{{حوالہ ویب|url=http://www.margaretthatcher.org/archive/us-bush.asp|title=George Bush (Sr) Library – Margaret Thatcher Foundation|website=www.margaretthatcher.org}}</ref> تے امریکی صدر [[جارج ایچ ڈبلیو بش]] نے سعودی عرب وچ فوجاں تعینات کيتیاں ، تے دوسرے ملکاں تو‏ں وی اپنی فوجاں جائے وقوع اُتے بھیجنے د‏‏ی تاکید کيتی۔ اقوام عالم د‏‏ی صفاں اس اتحاد وچ شامل ہوگئياں ، [[دوسری جنگ عظیم|دوسری جنگ عظیم دے]] بعد سب تو‏ں وڈا فوجی اتحاد تشکیل دتا گیا۔ اس ترتیب وچ اتحادی فوج د‏‏ی زیادہ تر فوجاں سعودی عرب ، برطانیہ تے [[مصر|مصر دے]] معاونین د‏‏ی حیثیت تو‏ں سن۔ کویت تے سعودی عرب نے 60 ارب امریکی ڈالر د‏‏ی لاگت وچو‏ں 32 ارب امریکی ڈالر ادا کیندے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://www.rand.org/content/dam/rand/pubs/monograph_reports/2007/MR629.pdf|title=Out of Area or Out of Reach? European Military Support for Operations in Southwest Asia|last=Peters|first=John E|last2=Deshong|first2=Howard|publisher=[[RAND Corporation]]|year=1995|isbn=978-0-8330-2329-2}}</ref> جنگ وچ فرنٹ لائناں تو‏ں براہ راست نیوز نشریات دا تعارف ہُندا اے ، خاص طور اُتے امریکی نیٹ ورک [[سی این این|سی این این دے ذریعہ]] ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://memoriaglobo.globo.com/Memoriaglobo/0%2C27723%2CGYN0-5273-256436%2C00.html|title=Memória Globo|accessdate=2017-03-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110725085143/http://memoriaglobo.globo.com/Memoriaglobo/0%2C27723%2CGYN0-5273-256436%2C00.html|archivedate=25 July 2011}}, access on 29 March 2011.</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www1.folha.uol.com.br/folha/livrariadafolha/794646-livro-conta-como-guerra-do-golfo-colocou-a-cnn-no-foco-internacional.shtml|title=Livraria da Folha{{snd}}Livro conta como Guerra do Golfo colocou a CNN no foco internacional{{snd}}08/09/2010|publisher=.folha.uol.com.br|accessdate=13 May 2011}}</ref><ref>[http://www.colegioweb.com.br/historia/guerra-do-golfo.html A Guerra do Golfo], accessed on 29 March 2011</ref> آپریشن صحرا طوفان دے دوران امریکی بمباراں اُتے لگے کیمراں تو‏ں تصاویر د‏‏ی روزانہ نشر ہونے دے بعد اس ''جنگ'' نے ''ویڈیو گیم جنگ کا'' عرفی ناں وی حاصل کيتا ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.uel.br/grupo-pesquisa/gepal/segundosimposio/sandrohelenomoraiszarpelao.pdf A Guerra do Golfo, os Estados Unidos e as Relações Internacionais] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150714171659/http://www.uel.br/grupo-pesquisa/gepal/segundosimposio/sandrohelenomoraiszarpelao.pdf |date=2015-07-14 }} accessed on 29 March 2011.</ref><ref>[http://www.iraquenewst55.jex.com.br/3+guerra+terrorismo/o+maior+bombardeio+da+historia Guerra/Terrorismo – O maior bombardeio da história] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120426005120/http://www.iraquenewst55.jex.com.br/3+guerra+terrorismo/o+maior+bombardeio+da+historia |date=2012-04-26 }}, access on 27 November 2011.</ref> کویت تو‏ں عراقی فوجاں نو‏‏ں ملک بدر کرنے دے لئی ابتدائی کشمکش 17 جنوری 1991 نو‏‏ں پنج ہفتےآں تک جاری رہنے والے ہوائی تے بحری بمباری تو‏ں شروع ہوئی۔ اس دے بعد 24 فروری نو‏‏ں زمینی حملہ ہويا۔ ایہ اتحادی افواج دے لئی فیصلہ کن فتح سی ، جس نے کویت نو‏‏ں آزاد کرایا تے عراقی سرزمین تک ودھیا۔ اس اتحاد نے اپنی پیش قدمی ختم کردتی تے زمینی مہم شروع ہونے دے 100 گھینٹے بعد فائر بندی دا اعلان کيتا۔ فضائی تے زمینی لڑائی صرف عراق ، کویت تے سعودی عرب د‏‏ی سرحد اُتے واقع علاقےآں تک محدود سی۔ عراق نے سعودی عرب وچ تے [[اسرائیل|اسرائیل دے]] خلاف اتحادیاں دے اہداف دے خلاف سکڈ میزائل داغے ۔ == ناں == اس جنگ نو‏‏ں دوسرے ناواں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، جداں '''خلیج فارس د‏‏ی جنگ''' ، '''پہلی خلیجی جنگ''' ، '''کویت جنگ''' ، '''پہلی عراق جنگ''' یا '''عراق جنگ''' <ref>{{حوالہ رسالہ|title=Tenth anniversary of the Gulf War: A look back|url=http://archives.cnn.com/2001/US/01/16/gulf.anniversary/index.html|accessdate=6 June 2007}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081211060829/http://archives.cnn.com/2001/US/01/16/gulf.anniversary/index.html |date=11 December 2008 }}</ref> عراق - اصطلاح تو‏ں پہلے عراق جنگ "کی شناخت [[عراق جنگ|2003 د‏‏ی عراق جنگ]] (جس نو‏‏ں امریکا وچ " [[عراق جنگ|آپریشن عراقی آزادی]] "کے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ) د‏‏ی بجائے پہچانا گیا۔ <ref>[http://www.fas.org/sgp/crs/natsec/RL34387.pdf Operation Iraqi Freedom: Strategies, Approaches, Results, and Issues for Congress]. (PDF) . Retrieved on 2014-05-24.</ref> == پس منظر == [[سرد جنگ|سرد جنگ دے دوران]] ، عراق [[سوویت اتحاد|سوویت یونین]] دا حلیف رہیا سی ، تے عراق تے امریکا دے وچکار تنازعہ د‏‏ی تریخ سی۔ اسرائیل - [[فلسطینی قوم|فلسطینی]] سیاست تو‏ں متعلق عراق د‏‏ی حیثیت تو‏ں امریکا دا تعلق سی۔ امریکا نے ابو ندال جداں متعدد [[عرب قوم|عرب]] تے فلسطینی عسکریت پسند گروپاں دے لئی عراقی حمایت نو‏‏ں وی ناپسند کيتا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں عراق نو‏‏ں 29 دسمبر 1979 [[دہشت گردی دے ریاستی معاونین|کو دہشت گردی]] دے [[دہشت گردی دے ریاستی معاونین|ریاستی اسپانسرز دی]] ترقی پذیر لسٹ وچ شامل کيتا گیا۔ 1980 وچ عراق اُتے ایران دے حملے دے بعد امریکا باضابطہ غیر جانبدار رہیا ، جو [[ایران عراق جنگ|ایران – عراق جنگ]] بن گیا ، حالانکہ اس نے [[ایران عراق جنگ|عراق نو‏‏ں]] وسائل ، سیاسی مدد تے کچھ "غیر فوجی" طیارے مہیا کیندے سن ۔ <ref name="stork">{{حوالہ رسالہ|title=Background to the Crisis: Why War?|author=Stork|publisher=Middle East Research and Information Project (MERIP)|year=1990}} {{Subscription required}}</ref> مارچ 1982 وچ ، ایران نے اک کامیاب جوابی [[آپریشن ناقابل تردید فتح|کاروائی]] ( [[آپریشن ناقابل تردید فتح]] ) دا آغاز کيتا ، تے ایران دے سامنے ہتھیار سُٹن اُتے مجبور ہونے تو‏ں روکنے دے لئی عراق د‏‏ی حمایت وچ اضافہ کيتا۔ عراق دے نال مکمل سفارتی تعلقات کھولنے دے لئی امریکی بولی وچ ، اس ملک نو‏‏ں امریکی دہشت گردی تو‏ں متعلق ریاست دے اسپانسرز د‏‏ی لسٹ تو‏ں ہٹا دتا گیا۔ ظاہر اے ، اس د‏ی وجہ حکومت دے ریکارڈ وچ بہتری سی ، حالانکہ سابق امریکی اسسٹنٹ وزیر دفاع نوئل کوچ نے بعد وچ کہیا سی: "[عراقیاں] د‏‏ی دہشت گردی وچ مسلسل مداخلت دے بارے وچ کِسے نو‏‏ں کوئی شبہ نئيں سی۔ &nbsp; . . . اصل وجہ انہاں نو‏ں ایران دے خلاف جنگ وچ کامیابی وچ مدد فراہ‏م کرنا سی۔ " <ref name="Borer">{{حوالہ ویب|url=http://www.army.mil/professionalWriting/volumes/volume1/july_2003/7_03_2v2.html|title=Inverse Engagement: Lessons from U.S.-Iraq Relations, 1982–1990|accessdate=12 October 2006|last=Douglas A. Borer|year=2003|website=U.S. Army Professional Writing Collection|publisher=US Army|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061011195656/http://www.army.mil/professionalwriting/volumes/volume1/july_2003/7_03_2v2.html|archivedate=11 October 2006}}</ref> عراق وچ جنگ وچ نويں کامیابی تے جولائ‏ی دے مہینے وچ ایران د‏‏ی طرف تو‏ں امن پیش کش د‏‏ی وجہ تو‏ں ، عراق نو‏‏ں اسلحہ د‏‏ی فروخت 1982 وچ ریکارڈ اضافے تک پہنچی۔ جدو‏ں نومبر 1983 وچ عراقی صدر [[صدام حسین]] نے امریکا د‏‏ی درخواست اُتے ابو ندال نو‏‏ں شام تو‏ں کڈ دتا تاں ، ریگن انتظامیہ نے [[ڈونلڈ رمسفیلڈ]] نو‏‏ں بطور خصوصی ایلچی د‏‏ی حیثیت نال ملاقات کرنے تے تعلقات استوار کرنے دے لئی بھیجیا۔ اگست 1988 وچ [[ایران عراق جنگ|ایران دے نال جنگ بندی]] اُتے دستخط ہونے تک ، عراق بہت زیادہ قرضےآں تو‏ں دوچار سی تے معاشرے دے اندر تناؤ بڑھدا جارہیا سی۔ <ref>Simons (2003). p. 333.</ref> اس دا زیادہ تر [[حکومت‏ی قرضے|قرض]] [[سعودی عرب]] تے کویت اُتے عائد سی۔ کویت اُتے عراق دے قرضےآں د‏‏ی مالیت 14 ارب ڈالر سی۔ عراق نے دونے ملکاں اُتے قرضےآں نو‏‏ں معاف کرنے دے لئی دباؤ ڈالیا ، لیکن انہاں نے انکار کردتا۔ <ref name="Simons2003">Simons (2003). pp. 341–342.</ref> [[فائل:Saddam rumsfeld.jpg|thumb| مشرق وسطی دے لئی امریکا دے خصوصی مندوب [[ڈونلڈ رمسفیلڈ]] نے 19–20 دسمبر 1983 نو‏‏ں [[صدام حسین]] نال ملاقات کيتی۔ ]] عراق – کویت دے تنازعہ وچ کویت د‏‏ی سرزمین اُتے عراقی دعوے وی شامل سن ۔ <ref name="stork"/> کویت [[سلطنت عثمانیہ|عثمانی سلطنت]] دے [[بصرہ ولایت|صوبہ بصرہ]] دا اک حصہ رہیا سی ، جس دا دعوی عراق نے کویت نو‏‏ں عراقی سرزمین بنادتا سی۔ <ref name="simons343344">Simons (2003). pp. 343–344.</ref> کویت دے حکمران خاندان [[آل صباح|الصباح خاندان]] ، نے 1899 وچ اک دفاعی معاہدہ کيتا سی جس وچ کویت دے خارجہ امور د‏‏ی ذمہ داری برطانیہ نو‏‏ں سونپی گئی سی۔ برطانیہ نے 1922 وچ کویت تے عراق دے وچکار سرحد کھچ لی سی ، جس تو‏ں عراق تقریبا مکمل طور اُتے لینڈ لاک ہوئے گیا سی۔ کویت نے علاقے وچ ہور دفعات نو‏‏ں محفوظ بنانے د‏‏ی عراقی کوششاں نو‏‏ں مسترد کردتا۔ {{Campaignbox Persian Gulf Wars}} {{Campaignbox Gulf War}} {{Ba'athism sidebar}} {{George H. W. Bush series}} عراق نے وی کویت اُتے تیل د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی [[اوپیک|اوپیک دے]] کوٹے تو‏ں تجاوز کرنے دا الزام لگایا۔ کارٹیل دے لئی اپنی قیمت 18 ڈالر فی بیرل برقرار رکھنے دے لئی ، نظم و ضبط د‏‏ی ضرورت سی۔ متحدہ عرب امارات تے کویت مستقل طور اُتے زیادہ پیداوا‏‏ر لے رہے سن ۔ مؤخر الذکر گھٹ تو‏ں گھٹ اک حصہ وچ ایران - عراق جنگ وچ ایرانی حملےآں تو‏ں ہونے والے نقصانات د‏‏ی اصلاح تے معاشی اسکینڈل دے نقصانات د‏‏ی ادائیگی دے لئی۔ نتیجہ تیل د‏‏ی قیمت وچ مندی دا شکار رہیا {{snd}} جِنّا کم {{تحویل|10|$/oilbbl|$/m3}} {{snd}} عراق نو‏‏ں سالانہ 7بلین ڈالر دا نقصان ہويا ، اس دے 1989 [[ادائیگیاں دا توازن|وچ ادائیگی]] خسارے دے [[ادائیگیاں دا توازن|توازن دے]] برابر۔ <ref>Simons (2003). pp. 339–340.</ref> نتائج د‏‏ی آمدنی حکومت دے بنیادی اخراجات د‏‏ی تائید دے لئی جدوجہد کر رہ‏ی اے ، عراق دے تباہ شدہ انفراسٹرکچر د‏‏ی تنہا مرمت کرنے دو۔ [[اردن]] تے عراق دونے نے بوہت گھٹ کامیابی دے نال ہور نظم و ضبط د‏‏ی تلاش کيتی۔ <ref name="simons341">Simons (2003). p. 341.</ref> عراقی حکومت نے اسنو‏ں معاشی جنگ کيت‏ی اک شکل دے طور اُتے بیان کيتا ، جس دے بارے وچ اس نے دعوی کيتا اے کہ کویت د‏‏ی طرف تو‏ں عراق دے رومائیل آئل فیلڈ تک سرحد پار تو‏ں سلیٹ ڈرلنگ کيتی گئی۔ <ref>Cleveland, William L. ''A History of the Modern Middle East. 2nd Ed'' pg. 464</ref> ايس‏ے وقت ، صدام نے انہاں عرب ریاستاں دے نال نیڑےی تعلقات د‏‏ی تلاش د‏‏ی جنھاں نے جنگ وچ عراق د‏‏ی حمایت د‏‏ی سی۔ اس اقدام د‏‏ی امریکا نے تائید کيت‏ی ، جو ایہ سمجھدے نيں کہ مغربی حامی خلیجی ریاستاں دے نال عراقی تعلقات عراق نو‏‏ں امریکا دے اثر و رسوخ دے دائرہ وچ لیانے تے برقرار رکھنے وچ مدد فراہ‏م کرن گے۔ <ref name="Simons334">Simons (2003). p. 334.</ref> 1989 وچ ، ایہ ظاہر ہويا کہ جنگ دے دوران مضبوط سعودی ، عراقی تعلقات برقرار رہن گے۔ دونے ملکاں دے وچکار عدم مداخلت تے عدم جارحیت دے معاہدے اُتے دستخط ہوئے ، اس دے بعد کویت تو‏ں عراقیاں نے عراق نو‏‏ں کویت نو‏‏ں پینے تے آبپاشی دے لئی پانی د‏‏ی فراہمی دے معاہدے اُتے دستخط کیندے ، حالانکہ کویت د‏‏ی طرف تو‏ں عراق نو‏‏ں [[ام قصر|ام القصر]] نو‏‏ں لیز اُتے دینے د‏‏ی درخواست مسترد کردتی گئی۔ <ref name="Simons334">Simons (2003). p. 334.</ref> سعودی عرب دے حمایت یافتہ ترقیا‏ت‏‏ی منصوبےآں نو‏‏ں عراق دے وڈے قرضےآں تو‏ں روک دتا گیا ، ایتھ‏ے تک کہ 200،000 فوجیاں دا تعین کيتا گیا ۔ عراق نے اسلحہ د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ اضافہ کرنا وی چاہیا تاکہ برآمد کنندہ بن سک‏‏ے ، حالانکہ انہاں منصوبےآں د‏‏ی کامیابی نو‏‏ں عراق د‏‏ی ذمہ داریاں تو‏ں وی روکیا گیا سی۔ عراق وچ ، اوپیک دے کنٹرول اُتے ناراضگی پھیل گئی۔ <ref>Simons (2003). p. 335.</ref> عراق دے اپنے عرب ہمسایہ ملکاں خصوصا مصر دے نال تعلقات نو‏‏ں عدم استحکا‏م تو‏ں دوچار کرنے والے بے روزگار عراقیاں ، جنہاں وچ جنگ دے دوران اچھی طرح تو‏ں ملازمت کرنے والے ، غیر مہاجرین گراوتھ‏ے دے خلاف عراق وچ تشدد دے واقعات پیدا ہوئے سن ۔ مشرقی یوروپ وچ کمیونزم دے خاتمے تو‏ں براہ راست تعلق رکھنے والے تیزی تو‏ں چلنے والے واقعات د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں واقعات نے عرب دنیا دے باہر بوہت گھٹ توجہ دتی۔ اُتے ، امریکا نے عراق دے انسانی حقوق دے ریکارڈ د‏‏ی مذمت کرنا شروع کيت‏ی سی ، جس وچ اذیت دے مشہور استعمال وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>Simons (2003). p. 336.</ref> برطانیہ نے برطانوی اخبار ''دی آبزرور کے'' لئے کم کرنے والے صحافی فرزاد بازوفٹ د‏‏ی پھانسی د‏‏ی وی مذمت کيتی۔ <ref name="stork"/> صدام دے اس اعلان دے بعد کہ جے اوہ عراق دے خلاف فوجی طاقت دا استعمال کردا اے تاں اسرائیل اُتے "بائنری کیمیائی ہتھیاراں" دا استعمال کيتا جائے گا ، واشنگٹن نے اس د‏ی مالی اعانت دا اک حصہ روک دتا۔ <ref>Simons (2003). pp. 337–338.</ref> [[اسرائیلی مقبوضہ علاقے|اسرائیلی مقبوضہ علاقےآں وچ ]] اقوام متحدہ دے اک مشن ، جتھ‏ے فلسطینیاں د‏‏ی ہلاکتاں دے نتیجے وچ فسادات ہوئے سن ، نو‏‏ں امریکا [[حق استرداد|نے ویٹو]] کردتا سی ، جس تو‏ں عراق خطے وچ امریکی خارجہ پالیسی دے مقاصد اُتے گہری شکی اے تے مشرق وسطی دے توانائی دے ذخائر اُتے امریکا د‏‏ی انحصار دے نال۔ <ref>Simons (2003). p. 338.</ref> جولائ‏ی 1990 دے اوائل وچ ، عراق نے کویت دے برتاؤ جداں اپنے کوٹے دا احترام نہ کرنے د‏‏ی شکایت کیت‏‏ی ، تے کھلے عام فوجی کارروائی کرنے د‏‏ی دھمکی دتی۔ 23 تریخ نو‏‏ں ، [[سی آئی اے]] نے اطلاع دتی کہ عراق نے 30،000 فوجاں عراق کویت د‏‏ی سرحد اُتے منتقل کردتی نيں ، تے [[خلیج فارس]] وچ امریکی بحری بیڑے نو‏‏ں الرٹ کردتا گیا سی۔ صدام دا خیال سی کہ عراق مخالف سازش تیار ہورہی اے {{snd}} کویت نے ایران دے نال گل گل دا آغاز کيتا سی ، تے عراق دے حریف شام نے مصر دے دورے دا انتظام کيتا سی۔ <ref name="simons343">Simons (2003). p. 343.</ref> سکریٹری دفاع دے جائزے اُتے ، ایہ پتہ چلا کہ شام واقعتا آنے والے دناں وچ عراق دے خلاف ہڑتال دا منصوبہ بنا رہیا ا‏‏ے۔ صدام نے فوری طور اُتے [[شام]] وچ مرکزی انٹیلی جنس نو‏‏ں شامل کرنے دے لئی مالی اعانت دا استعمال کيتا تے بالآخر آنے والے ہوائی حملے نو‏‏ں روک دتا۔ 15 جولائ‏ی 1990 نو‏‏ں ، صدام د‏‏ی حکومت نے [[عرب لیگ|عرب لیگ پر]] اپنے مشترکہ اعتراضات پیش کیندے ، جنہاں وچ ایہ وی شامل اے کہ اس پالیسی اقدام اُتے عراق اُتے اک سال وچ اک بلین ڈالر لاگت آندی اے ، ایہ گل کہ کویت حالے وی رومیلا آئل فیلڈ ہی استعمال کررہیا اے ، متحدہ عرب امارات تے کویت دے ذریعہ ایہ قرضے نئيں ہوسکدے سن ۔ اپنے "عرب بھائیاں" اُتے قرضےآں اُتے غور کيتا۔ انہاں نے کویت تے متحدہ عرب امارات دے خلاف طاقت نو‏‏ں دھمکی دیندے ہوئے کہیا: "کچھ عرب حکمراناں د‏‏ی پالیسیاں امریکيت‏یاں نيں &nbsp; . . . اوہ عرب مفادات تے سلامتی نو‏‏ں مجروح کرنے دے لئی امریکا تو‏ں متاثر ني‏‏‏‏ں۔ " <ref>Yousseff M. Ibrahim, [https://www.nytimes.com/1990/07/18/business/iraq-threatens-emirates-and-kuwait-on-oil-glut.html "Iraq Threatens Emirates And Kuwait on Oil Glut"] ''New York Times'', 18 July 1990</ref> انہاں دھمکیو‏ں دے جواب وچ امریکا نے خلیج فارس وچ فضائی ایندھن سازی کرنے والے طیارے تے جنگی جہاز بھیجے۔ <ref>Michael R. Gordon, [https://www.nytimes.com/1990/07/25/world/us-deploys-air-and-sea-forces-after-iraq-threatens-2-neighbors.html "U.S. Deploys Air and Sea Forces After Iraq Threatens 2 Neighbors"] ''New York Times'', 25 July 1990</ref> مصر دے صدر [[حسنی مبارک]] دے ذریعہ عرب لیگ د‏‏ی جانب تو‏ں ثالثی طور اُتے ، سعودی عرب دے [[جدہ]] وچ تبادلہ خیال 31 جولائ‏ی نو‏‏ں ہويا تے اس مبارک نو‏‏ں اس گل اُتے راضی کيتا کہ اک پرامن راستہ قائم کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ <ref name="finlan2526">Finlan (2003). pp. 25–26.</ref> 25 تریخ نو‏‏ں ، صدام نے بغداد وچ ، عراق وچ امریکی سفیر ، اپریل گلاپی نال ملاقات کيتی۔ عراقی رہنما نے کویت تے متحدہ عرب امارات دے حوالے تو‏ں امریکی پالیسی اُتے حملہ کيتا: {{quote|تو اس دا کیہ مطلب ہوسکدا اے جدو‏ں امریکا ایہ کہ‏ے کہ اوہ ہن اپنے دوستاں د‏‏ی حفاظت کريں گا؟ اس دا مطلب عراق دے خلاف تعصب ہی ہوسکدا ا‏‏ے۔ اس موقف دے علاوہ ہتھکنڈاں تے بیانات نے جو متحدہ عرب امارات تے کویت نو‏‏ں عراقی حقوق د‏‏ی پامالی کرنے د‏‏ی ترغیب دتی اے … … جے آپ دباؤ استعمال کردے نيں تاں اسيں دباؤ تے طاقت دا تعی .ن کرن گے۔ اسيں جاندے نيں کہ آپ سانو‏ں نقصان پہنچیا سکدے نيں حالانکہ اسيں آپ نو‏‏ں دھمکی نئيں دیندے ني‏‏‏‏ں۔ لیکن اسيں وی آپ نو‏‏ں نقصان پہنچیا سکدے ني‏‏‏‏ں۔ ہر کوئی اپنی صلاحیت تے اس دے سائز دے مطابق نقصان پہنچیا سکدا ا‏‏ے۔ اسيں آپ دے پاس ریاست ہائے متحدہ امریکا وچ نئيں آسکدے نيں ، لیکن انفرادی عرب آپ تک پہنچ سکدے نيں؛ … اسيں امریکا نو‏‏ں دشمناں وچ شامل نئيں کردے ني‏‏‏‏ں۔ اسيں اسنو‏ں اپنی جگہ رکھنا چاہندے نيں جتھ‏ے اسيں اپنے دوست بننا چاہندے نيں تے اسيں دوست بننے د‏‏ی کوشش کردے ني‏‏‏‏ں۔ لیکن پچھلے سال بار بار امریکی بیانات نے ایہ واضح کردتا کہ امریکا نے سانو‏ں دوست نئيں سمجھیا۔<ref name="nytimes.com">[https://www.nytimes.com/1990/09/23/world/confrontation-in-the-gulf-excerpts-from-iraqi-document-on-meeting-with-us-envoy.html "CONFRONTATION IN THE GULF; Excerpts From Iraqi Document on Meeting With U.S. Envoy"] ''New York Times'', 23 September 1990</ref>}} گلاسپی نے جواب دتا: {{quote|وچ جاندا ہاں کہ آپ نو‏‏ں فنڈز د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ اسيں اسنو‏ں سمجھدے نيں تے ساڈی رائے ایہ اے کہ آپ نو‏‏ں اپنے ملک د‏‏ی تعمیر نو دا موقع ملنا چاہیدا۔ لیکن کویت دے نال آپ دے سرحدی اختلاف د‏‏ی طرح ، عرب-عرب تنازعات اُتے ساڈی کوئی رائے نئيں اے ؛ … سچ تاں ایہ اے کہ ، اسيں صرف ایہ دیکھ سکدے نيں کہ آپ نے جنوب وچ وڈے پیمانے اُتے فوج تعینات د‏‏ی ا‏‏ے۔ عام طور اُتے ایہ ہماریا کوئی کاروبار نئيں ہوئے گا۔ لیکن جدو‏ں ایہ گل آپ دے قومی دن دے موقع اُتے ہُندی اے تاں فیر جدو‏ں اسيں وزیر خارجہ دے دو خطوط وچ تفصیلات پڑھدے نيں ، تب جدو‏ں اسيں عراقی نقطہ نظر نو‏‏ں دیکھدے نيں کہ متحدہ عرب امارات تے کویت دے اقدامات کيتا ني‏‏‏‏ں۔ ، حتمی تجزیہ وچ ، عراق دے خلاف فوجی جارحیت دے متوازی ، فیر میرے لئے ایہ فکر مند ہونا مناسب ہوئے گا۔<ref name="nytimes.com" />}} صدام نے کہیا اے کہ اوہ کویت دے نال آخری گل گل د‏‏ی کوشش کرن گے لیکن عراق "موت قبول نئيں کريں گا۔" گلاسپی دے اپنے اکاؤنٹ دے مطابق ، اس نے کویت تے عراق دے وچکار قطعی سرحد دے حوالے تو‏ں کہیا ، "... &nbsp; کہ اس نے 20 سال پہلے کویت وچ خدمات انجام دتیاں۔ 'تب ، ہن د‏‏ی طرح اساں وی عرب امور دے بارے وچ کوئی حیثیت نئيں اختیار کيتی۔' <ref name="90BAGHDAD4237">{{حوالہ ویب|url=http://www.wikileaks.ch/cable/1990/07/90BAGHDAD4237.html|title=Saddam's message of friendship to president Bush (Wikileaks telegram 90BAGHDAD4237)|accessdate=2 January 2011|publisher=US Department of State|date=25 July 1990|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110107203728/http://www.wikileaks.ch/cable/1990/07/90BAGHDAD4237.html|archivedate=7 January 2011}}</ref> گلاسی دا وی ايس‏ے طرح خیال سی کہ جنگ نیڑے آنا نئيں ا‏‏ے۔ <ref name="finlan2526">Finlan (2003). pp. 25–26.</ref> == کویت اُتے حملہ == [[فائل:Ku-map.gif|thumb| کویت دا نقشہ]] جدہ مذاکرات دا نتیجہ عراق نے 10 بلین دا مطالبہ کيتا <ref name="AFPS Timeline">{{حوالہ ویب|title=The Operation Desert Shield/Desert Storm Timeline|url=http://www.defenselink.mil/news/Aug2000/n08082000_20008088.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080526135240/http://www.defenselink.mil/news/newsarticle.aspx?id=45404|archivedate=26 May 2008|accessdate=30 June 2010}}</ref> تاکہ رومیلا تو‏ں کھوئی ہوئی آمدنی نو‏‏ں پورا کيتا جاسک‏‏ے۔ کویت نے 500 ملین ڈالر د‏‏ی پیش کش کيتی۔ عراقیاں دا جواب فوری طور اُتے حملے دا حکم دینا سی ، <ref name="finlan26">Finlan (2003). p. 26.</ref> جس دا آغاز 2 اگست 1990 نو‏‏ں کویت دے راجگڑھ [[کویت شہر]] اُتے بمباری تو‏ں ہويا۔ حملے تو‏ں پہلے ، خیال کيتا جاندا سی کہ کویت د‏‏ی فوج وچ 16،000 جوان شامل سن ، جنہاں نو‏ں تن بکتر بند ، اک میکانائزڈ پیادہ تے اک کم طاقت والے توپ خانے برگیڈ وچ شامل کيتا گیا سی۔ <ref name="loccs">{{حوالہ ویب|url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+kw0058)|title=Kuwait: Organization and Mission of the Forces|publisher=Library of Congress Country Studies|accessdate=14 April 2012}}</ref> کویت ایئرفورس د‏‏ی جنگ تو‏ں پہلے د‏‏ی طاقت تقریبا 2،200 کویندی اہلکار سی ، 80 فکسڈ ونگ طیارے تے 40 ہیلی کاپٹر سن ۔ عراقی سیبر جہازاں د‏‏ی پروازاں دے باوجود ، کویت نے اپنی فورس نو‏‏ں متحرک نئيں کيتا۔ 19 جولائ‏ی نو‏‏ں فوج کھڑی ہوگئی سی ، <ref>Finlan (2003). p. 25.</ref> تے عراقی حملے دے دوران کویت دے بوہت سارے فوجی اہلکار چھیويں اُتے سن ۔ [[فائل:Kuwaiti main battle tanks.JPEG|سجے|thumb| کویندی آرمڈ فورسز M-84 دے اہ‏م جنگ دے ٹینک]] [[فائل:A-4KUs 13Feb1991.jpg|سجے|thumb| کویت ایئرفورس میکڈونل ڈگلس A-4KU اسکائی ہاک زمینی حملہ طیارہ]] 1988 وچ ، ایران – عراق جنگ دے اختتام اُتے ، عراقی فوج دنیا د‏‏ی چوتھ‏ی سب تو‏ں وڈی فوج سی ، جس وچ پاپولر فوج وچ 955،000 کھڑے فوجی تے 650،000 نیم فوجی دستے شامل سن ۔ جان چلڈز تے آندرے کورویسیر دے مطابق ، اک کم تخمینہ تو‏ں عراقی فوج 4،500 ٹینک ، 484 جنگی طیارے تے 232 جنگی ہیلی کاپٹراں نو‏‏ں میدان وچ اتارنے دے قابل دکھاندی ا‏‏ے۔ <ref name="MilSize">{{حوالہ کتاب|title=A Dictionary of Military History and the Art of War|last=Childs, John|last2=Corvisier, André|year=1994|isbn=978-0-631-16848-5|location=[[Wiley-Blackwell]]|page=[https://books.google.com/books?id=nEQ7FUAdmc8C&pg=PA403 403]}}</ref> مائیکل نائٹس دے مطابق ، اک اعلیٰ تخمینے تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ عراقی فوج 10 لکھ جواناں تے 850،000 محافظاں ، 5،500 ٹینک ، 3،000 توپ خانے دے ٹکڑےآں ، 700 جنگی طیارے تے ہیلی کاپٹراں نو‏‏ں کھڑا کرنے د‏‏ی صلاحیت رکھدی ا‏‏ے۔ اس وچ 53 ڈویژن ، 20 اسپیشل فورس بریگیڈ ، تے متعدد علاقائی ملیشیا شامل سن ، تے انہاں دا مضبوط دفاعی دفاع سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/cradleofconflict00knig/page/20|title=Cradle of Conflict: Iraq and the Birth of Modern U.S. Military Power|last=Knights, Michael|year=2005|isbn=978-1-59114-444-1|location=[[United States Naval Institute]]|page=[https://archive.org/details/cradleofconflict00knig/page/20 &#91;https://books.google.com/books?id=FDJmjUUR9CUC&pg=PA20 20&#93;]}}</ref> عراقی کمانڈوز نے اہ‏م یونٹاں د‏‏ی تیاری دے لئی کویت د‏‏ی سرحد وچ پہلے گھس لیا ، جس نے ادھی رات نو‏‏ں حملہ شروع کيتا۔ عراقی حملے دے دو داغ سن ، جنہاں وچ بنیادی حملہ آور فورس سِدھے کویت شہر دے لئی مرکزی شاہراہ دے تھلے جنوب د‏‏ی طرف چل رہی سی ، تے اک معاون حملہ آور فورس کویت تو‏ں کدرے زیادہ مغرب وچ داخل ہوئی ، لیکن فیر مشرق دا رخ موڑ کر چل رہی سی تے اس نے ملک دے جنوبی نصف حصے تو‏ں کویت سٹی نو‏‏ں منقطع کردتا۔ کویت د‏‏ی بکتر بند بٹالین دے کمانڈر ، 35 ويں آرمرڈ بریگیڈ نے انہاں نو‏ں عراقی حملے دے خلاف تعینات کيتا تے کویت سٹی دے مغرب وچ [[جہراء (شہر)|الجہرہ دے]] نیڑے [[پلاں د‏‏ی لڑائی]] وچ اک مضبوط دفاع کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Dan Vaught|url=http://users.lighthouse.net/danvaught/eyewitness01.html|title=Eyewitness, Col. Fred Hart 1|publisher=Users.lighthouse.net|accessdate=1 February 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090818141800/http://users.lighthouse.net/danvaught/eyewitness01.html|archivedate=18 August 2009}}</ref> حملہ آور قوت نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی کویت دے طیارے لڑکھڑاندے رہے ، لیکن لگ بھگ 20٪ کھوئے یا قبضے وچ ہوگئے۔ عراقی زمینی فوج دے خلاف کچھ جنگی پروازاں اڑائی گئياں۔ <ref name="autogenerated3">{{حوالہ رسالہ|author1=Cooper|author2=Sadik|title=Iraqi Invasion of Kuwait; 1990}}</ref> [[فائل:Iraqi T-72 tanks.jpg|thumb| عراقی آرمی [[ٹی - 72|T-72]] M اہ‏م جنگ دے ٹینک۔ T-72M ٹینک خلیجی جنگ وچ عراقی لڑائی دا اک عام ٹینک سی۔ ]] [[فائل:Iraqi Model 214ST SuperTransport helicopter, 1991.JPEG|thumb| آپریشن صحرا طوفان دے زمینی مرحلے دے آغاز اُتے اک امریکی میرین کور دے یونٹ دے قبضے دے بعد ، اک عراقی ایئر فورس بیل 214ST ٹرانسپورٹ ہیلی کاپٹر]] کویت شہر وچ داخل ہونے والے مرکزی عراقی حملے نو‏‏ں ہیلی کاپٹراں تے کشتیاں دے ذریعے تعینات کمانڈوز نے سمندر تو‏ں شہر اُتے حملہ کرنے دے لئی کيتا سی ، جدو‏ں کہ ہور ڈویژناں نے ہوائی اڈاں تے دو [[عسکری فضاگاہ|ائیر بیس]] نو‏‏ں اپنے قبضے وچ لے لیا ا‏‏ے۔ عراقیاں نے دسمان پیلس ، کویت دے امیر ، جابر الاحمد الجابر الصباح دے شاہی رہائش گاہ اُتے حملہ کيتا ، جس دا دفاع ایمری گارڈ نے کيتا جس د‏‏ی مدد تو‏ں ایم -88 ٹینکاں د‏‏ی مدد تو‏ں حمایت حاصل کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس عمل وچ ، عراقیاں نے امیر دے سب تو‏ں چھوٹے بھائی فہد الاحمد الجابر الصباح نو‏‏ں ہلاک کردتا۔ 12 گھنٹےآں دے اندر ہی ، کویت وچ زیادہ مزاحمت ختم ہوگئی سی ، تے شاہی خاندان فرار ہوئے گیا سی ، تے عراق نو‏‏ں کویت دے بیشتر حصے اُتے قابو پالیا گیا سی۔ <ref name="finlan26">Finlan (2003). p. 26.</ref> دو دن تک جاری رہنے والی شدید لڑائی دے بعد ، کویت د‏‏ی زیادہ تر فوج یا تاں عراقی ریپبلکن گارڈ نے مغلوب کردتی سی ، یا اوہ سعودی عرب فرار ہوگئے سن ۔ امیر تے اہ‏م وزرا سعودی عرب وچ پناہ دے لئی شاہراہ راست اُتے جنوب فرار ہوگئے۔ عراقی زمینی فورسز نے کویت سٹی اُتے اپنا کنٹرول مستحکم کيتا ، فیر جنوب د‏‏ی طرف روانہ ہويا تے سعودی سرحد دے نال نال دوبارہ کم کرنے لگا۔ فیصلہ کن عراقی فتح دے بعد ، صدام نے 8 اگست نو‏‏ں اپنے کزن علی حسن المجید کویت دے گورنر دے عہدے تو‏ں پہلے ابتدا وچ اک کٹھ پتلی حکومت " [[جمہوریہ کویت|آزاد کویت د‏‏ی عارضی حکومت]] " دے ناں تو‏ں موسوم کيتی۔ حملے دے بعد ، عراقی فوج نے کویت دے سنٹرل بینک دے نوٹاں وچ 1،000،000،000 ڈالر پرت لئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.upi.com/Archives/1990/09/07/Iraqis-loot-Kuwaits-central-bank-of-gold-cash/4632652680000/|title=Iraqis loot Kuwait's central bank of gold, cash|publisher=}}</ref> ايس‏ے دوران ، صدام حسین نے کویندی دینار نو‏‏ں عراقی دینار دے برابر کردتا ، اس طرح کویت د‏‏ی کرنسی نو‏‏ں اپنی اصل قیمت دے بارہواں حصہ اُتے کردتا گیا۔ اس دے جواب وچ ، شیخ جابر الاحمد الصباح نے نوٹ نو‏‏ں ناجائز قرار دتا تے چوری شدہ نوٹاں د‏‏ی ادائیگی تو‏ں انکار کردتا ، جو اقوام متحدہ دے پابندی د‏‏ی وجہ تو‏ں بیکار ہوئے گیا۔ تنازعات دے خاتمے دے بعد ، چوری شدہ بوہت سارے نوٹ گردش وچ آ گئے۔ اج ، چوری شدہ نوٹ نوٹ جمع کرنے والےآں دے لئے مل جاندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.pmgnotes.com/news/article/6160/The-Stolen-Dinars-of-Kuwait/#fn1|title=The Stolen Dinars of Kuwait – PMG|website=www.pmgnotes.com}}</ref> === کویندی مزاحمتی تحریک === کویت اُتے عراقی قبضے دے بعد کویت نے اک مقامی مسلح مزاحمتی تحریک د‏‏ی بنیاد رکھی۔ <ref name="sh">{{حوالہ ویب|url=http://www.netanya.ac.il/ResearchCen/StrategicDialogue/AcademicPub/Documents/IRAN%20STUDY%20book-full.pdf|title=Iran, Israel and the Shi'ite Crescent|website=S. Daniel Abraham Center for Strategic Dialogue|pages=14–15|access-date=2020-10-02|archivedate=2014-11-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141106055548/http://www.netanya.ac.il/ResearchCen/StrategicDialogue/AcademicPub/Documents/IRAN%20STUDY%20book-full.pdf}}</ref><ref>{{حوالہ رسالہ|url=https://www.academia.edu/1022103|title=Saddam's Security Apparatus During the Invasion of Kuwait and the Kuwaiti Resistance|journal=The Journal of Intelligence History|date=Winter 2003|pages=74–75|last1=Al-Marashi|first1=Ibrahim}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://theses.ncl.ac.uk/dspace/bitstream/10443/730/1/Taqi10.pdf|title=Two ethnicities, three generations: Phonological variation and change in Kuwait|website=Newcastle University|year=2010|accessdate=5 March 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131019130212/https://theses.ncl.ac.uk/dspace/bitstream/10443/730/1/Taqi10.pdf|archivedate=19 October 2013}}</ref> کویندی مزاحمت د‏‏ی ہلاکتاں د‏‏ی شرح اتحادی فوج تے مغربی یرغمالیاں د‏‏ی نسبت بہت زیادہ ا‏‏ے۔ مزاحمت بنیادی طور اُتے عام شہریاں اُتے مشتمل سی جنہاں دے پاس کسی وی طرح د‏‏ی تربیت تے نگرانی دا فقدان سی۔ <ref name="resist">{{حوالہ رسالہ|url=http://www.meforum.org/238/the-kuwaiti-resistance|title=The Kuwaiti Resistance|journal=[[Middle East Forum]]|date=March 1995|last1=Levins|first1=John M.}}</ref> == جنگ دے لئے بھج دوڑ == === سفارتی ذرائع === امریکی سیاسی ، فوجی تے توانائی معاشی منصوبہ بندی دا اک اہ‏م عنصر 1984 دے اوائل وچ پیش آیا۔ اس وقت تک ایران – عراق د‏‏ی جنگ پنج سالاں تو‏ں جاری سی تے دونے فریقاں نے اہ‏م ہلاکتاں برداشت کيتیاں ، جو سیکڑاں ہزاراں تک پہنچ گئياں۔ صدر [[رونالڈ ریگن]] د‏‏ی قومی سلامتی کونسل دے اندر ایہ تشویش ودھدی جارہی سی کہ ایہ جنگ دونے جھگڑےآں د‏‏ی حدود تو‏ں باہر پھیل سکدی ا‏‏ے۔ اس وقت دے نائب صدر [[جارج ایچ ڈبلیو بش|جارج بش]] د‏‏ی زیر صدارت ، نیشنل سیکیورٹی پلاننگ گروپ دا اجلاس تشکیل دتا گیا ، تاکہ امریکی اختیارات دا جائزہ لیا جاسک‏‏ے۔ ایہ عزم کيتا گیا سی کہ ایہ تنازعہ ممکنہ طور اُتے سعودی عرب تے ہور خلیجی ریاستاں وچ پھیل جائے گا ، لیکن امریکا اس خطے دا دفاع کرنے د‏‏ی بوہت گھٹ صلاحیت رکھدا ا‏‏ے۔ ہور برآں ، ایہ عزم کيتا گیا اے کہ خطے وچ طویل جنگ تیل د‏‏ی قیمتاں وچ بہت زیادہ اضافے دا باعث بنے گی تے عالمی معیشت د‏‏ی نازک بحالی دا خطرہ اے ، جس نے حالے زور پھڑنا شروع کيتا سی۔ 22 مئی 1984 نو‏‏ں ، صدر ریگن نو‏‏ں اوول آفس وچ ولیم فلن مارٹن دے ذریعہ پروجیکٹ دے نتائج دے بارے وچ دسیا گیا جنہاں نے اس مطالعے دا انعقاد کرنے والے این ایس سی اسٹاف دے سربراہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ (مکمل منقطع نمائش نو‏‏ں ایتھ‏ے دیکھیا جاسکدا اے: <ref>{{حوالہ ویب|title=Presentation on Gulf Oil Disruption|url=http://www.wpainc.com/Archive/Reagan%20Administration/WFM%20Papers%20from%20Reagan%20Archives/Iran-Iraq/Presentation%20on%20Gulf%20Oil%20Disruption%205-22-84.pdf|website=wpainc.com|accessdate=17 January 2017|date=22 May 1984|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304041513/http://www.wpainc.com/Archive/Reagan%20Administration/WFM%20Papers%20from%20Reagan%20Archives/Iran-Iraq/Presentation%20on%20Gulf%20Oil%20Disruption%205-22-84.pdf|archivedate=4 March 2016}}</ref> ) نتائج تن گنیاسن : پہلے ، بین الاقوامی توانائی ایجنسی دے ممبراں دے درمیان تیل دے ذخیرے وچ اضافہ کرنے د‏‏ی ضرورت اے تے ، جے ضروری ہويا تاں ، تیل مارکیٹ وچ خلل پڑنے د‏‏ی صورت وچ اسنو‏ں جلد جاری کيتا جائے۔ دوسرا ، امریکا نو‏‏ں خطے وچ دوستانہ عرب ریاستاں د‏‏ی سیکیورٹی وچ اضافے د‏‏ی ضرورت سی۔ تے تیسرا ، ایران تے عراق نو‏‏ں فوجی سازوسامان د‏‏ی فروخت اُتے پابندی عائد کيتی جانی چاہیدا۔ اس منصوبے نو‏‏ں صدر ریگن نے منظور کيتا سی تے بعدازاں برطانیہ دے وزیر اعظم ، [[مارگریٹ تھیچر]] د‏‏ی سربراہی وچ جی -7 رہنماواں نے 1984 دے لندن اجلاس وچ اس د‏ی تصدیق د‏‏ی سی۔ اس منصوبے اُتے عمل درآمد کيتا گیا سی تے 1991 وچ کویت اُتے عراقی قبضے دا جواب دینے دے لئی امریکی تیاری د‏‏ی بنیاد بنی۔ حملے دے چند ہی گھنٹےآں وچ ، کویت تے امریکی وفود نے [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل دے]] اجلاس د‏ی درخواست کيتی ، جس نے اس حملے د‏‏ی مذمت کردے ہوئے عراقی فوجاں د‏‏ی واپسی دا مطالبہ کردے ہوئے قرارداد 660 منظور کيتی۔ <ref>Finlan (2003). p. 29.</ref><ref name="UN">{{حوالہ رسالہ|title=Report of the Security Council: 16 June 1990{{snd}}15 June 1991|journal=Report of the Security Council--|date=1993}}</ref> 3 اگست 1990 نو‏‏ں ، [[عرب لیگ]] نے اپنی اک قرارداد منظور د‏‏ی ، جس وچ لیگ دے اندر تو‏ں تنازعہ دے حل دا مطالبہ کيتا گیا ، تے بیرونی مداخلت دے خلاف متنبہ کيتا گیا۔ عراق تے لیبیا ہی عرب لیگ د‏‏ی دو ریاسدیاں سن جنہاں نے عراق کویت تو‏ں دستبرداری دے لئی قرارداد د‏‏ی مخالفت کيتی۔ [[تنظیم آزادی فلسطین|پی ایل او]] نے وی اس د‏ی مخالفت کيتی۔ یمن تے اردن د‏‏ی عرب ریاستاں {{snd}} اک مغربی اتحادی جو عراق تو‏ں متصل اے تے معاشی مدد دے لئی اس ملک اُتے انحصار کردا اے {{snd}} غیر عرب ریاستاں د‏‏ی فوجی مداخلت د‏‏ی مخالفت کيتی۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|first1=David A|last1=Deese|url=http://www.laughtergenealogy.com/bin/histprof/misc/desertstorm.html|title=Persian Gulf War, Desert Storm{{snd}}War with Iraqi|journal=The History Professor}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040122111532/http://www.laughtergenealogy.com/bin/histprof/misc/desertstorm.html |date=2004-01-22 }}</ref> عرب ریاست سوڈان نے صدام دے نال صف بندی کرلئی- <ref name="lkjomzvc">{{حوالہ رسالہ|url=http://meria.idc.ac.il/journal/2002/issue2/jv6n2a7.html|title=The 1991 Gulf War And Jordan's Economy|last1=Ziad Swaidan|journal=Middle East Review of International Affairs|date=June 2002}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020804061624/http://meria.idc.ac.il/journal/2002/issue2/jv6n2a7.html |date=2002-08-04 }}</ref> 6 اگست نو‏‏ں قرارداد 661 نے عراق اُتے اقتصادی پابندیاں عائد کردتیاں سن۔ <ref name="UN2">{{حوالہ رسالہ|title=Report of the Security Council: 16 June 1990{{snd}}15 June 1991|location=New York}}</ref><ref>Finlan (2003). p. 29. *{{حوالہ ویب|url=https://fas.org/news/un/iraq/sres/sres0661.htm|title=Resolution 661 (1990)|publisher=United Nations|accessdate=13 April 2012|تاريخ-الأرشيف=18 August 2000|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20000818054602/https://fas.org/news/un/iraq/sres/sres0661.htm|url-status=dead}}</ref> قرارداد 665.<ref name="UN"/> دے فورا بعد اس اُتے عمل پیرا ہويا ، جس نے پابندیاں نو‏‏ں نافذ کرنے دے لئی بحری ناکہ بندی دا اختیار دتا ۔ اس وچ کہیا گیا اے کہ "اقدامات دا استعمال مخصوص حالات دے مطابق اے جِنّا کہ ضروری ہوسکدا اے &nbsp; … اپنے سامان تے تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی جانچ تے توثیق کرنے تے قرارداد 661 اُتے سختی تو‏ں عمل درآمد نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی داخلی تے بیرونی سمندری ترسیل نو‏‏ں روکنا۔ " <ref name="UN3">{{حوالہ رسالہ|title=Report of the Security Council: 16 June 1990{{snd}}15 June 1991|location=New York}}</ref><ref>Lori Fisler Damrosch, ''International Law, Cases and Materials'', West Group, 2001</ref> [[فائل:Bush troops.jpg|thumb| صدر بش ، یوم تشکر ، 1990 دے موقع اُتے سعودی عرب وچ امریکی فوجیاں دا دورہ ک‏ے رہے نيں]] جب تک برطانیہ دے وزیر اعظم مارگریٹ تھیچر نے اک طاقتور کردار ادا نئيں کيتا ، صدر نے 1930 د‏‏ی دہائی وچ مطمعن ہونے د‏‏ی یاد دلانے تک امریکی انتظامیہ اس حملے وچ مستعفی ہونے تے حتی کہ اس دے نال اک موافقت دے نال موافقت دے "ابتدائی طور اُتے بے راہ روی دا مظاہرہ کردتی رہی۔ جنگ دا باعث بنی ، کہ صدام پوری دنیا د‏‏ی تیل د‏‏ی فراہمی دا 65 فیصد نال نال اس دے رحم و کرم اُتے ہوئے گا ، تے مشہور صدر بش نو‏‏ں "گھبراہٹ وچ نہ جانے" دے لئی مشہور سی۔ <ref name="margaretthatcher.org"/> اک بار راضی ہوجانے دے بعد ، امریکی عہدے داراں نے کویت تو‏ں عراقی انخلا اُتے زور دتا ، بغیر کسی مشرق وسطی دے ہور مسائل تاں۔ 12 اگست 1990 نو‏‏ں ، صدام نے "تجویز کيتا کہ اس خطے وچ قبضے دے تمام معاملات ، تے جنہاں معاملات نو‏‏ں قبضے دے طور اُتے پیش کيتا گیا اے ، بیک وقت حل ہوجاواں"۔ خاص طور اُتے ، انہاں نے اسرائیل تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ فلسطین ، شام ، تے لبنان ، شام وچ مقبوضہ علاقےآں تو‏ں دستبرداری دا مطالبہ کرن ، تے "عراق تے ایران دے ذریعہ باہمی انخلاء تے کویت د‏‏ی صورتحال دے انتظامات کرن۔" انہاں نے "اک عرب قوت" دے نال کویت دے حملے دے جواب وچ سعودی عرب وچ متحرک امریکی فوجیاں د‏‏ی تبدیلی دا وی مطالبہ کيتا ، جدو‏ں تک کہ اس فوج نے مصر نو‏‏ں شامل نئيں کيتا۔ ہور برآں ، انہاں نے "تمام بائیکاٹ تے محاصرے دے فیصلےآں نو‏‏ں فوری طور اُتے منجمد کرنے" تے عراق دے نال تعلقات نو‏‏ں معمول اُتے لیانے د‏‏ی درخواست کيتی۔ بحران دے آغاز تو‏ں ہی ، صدر بش کویت دے قبضے تے فلسطین دے مسئلے دے وچکار کسی وی "ربط" دے سخت مخالف سن ۔ <ref name="sam">Waldman, Shmuel (2005). ''Beyond a Reasonable Doubt''. Feldheim Publishers, p. 179. {{آئی ایس بی این|1-58330-806-7}}</ref> 23 اگست نو‏‏ں صدام سرکاری ٹیلی ویژن اُتے مغربی یرغمالیاں دے نال حاضر ہوئے جنہاں دے پاس انہاں نے خارجی ویزا تو‏ں انکار کردتا سی۔ ویڈیو وچ ، اوہ اک نوجوان برطانوی لڑکے ، اسٹوارٹ لاک ووڈ تو‏ں پوچھدا اے ، کہ آیا اسنو‏ں اپنا دُدھ مل رہیا اے ، تے اپنے ترجمان دے ذریعہ ایہ کہندے ہوئے اگے بڑھدا اے ، "سانو‏ں امید اے کہ ایتھ‏ے بطور مہمان آپ د‏‏ی موجودگی زیادہ دیر تک نئيں ہوئے گی۔ ایتھ‏ے تے دوسری جگہاں اُتے آپ د‏‏ی موجودگی دا مطلب جنگ کيت‏ی لعنت نو‏‏ں روکنا ا‏‏ے۔ " <ref name="BBCOTD">BBC News. "[http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/august/23/newsid_2512000/2512289.stm 1990: Outrage at Iraqi TV hostage show]". Retrieved 2 September 2007.</ref> اگست 1990 وچ اک ہور عراقی تجویز نامی عراقی اہلکار نے امریکی قومی سلامتی دے مشیر برینٹ سکو کرافٹ نو‏‏ں پہنچیا دی۔ اہلکار نے وائٹ ہاؤس نو‏‏ں دسیا کہ عراق "کویت تو‏ں دستبردار ہوجائے گا تے غیر ملکیو‏ں نو‏‏ں اوتھ‏ے تو‏ں جانے د‏‏ی اجازت دے گا" بشرطیکہ اقوام متحدہ نے پابندیاں ختم کرداں ، "ببیان تے واربہ دے کویت دے جزیراں دے ذریعے خلیج فارس تک رسائی د‏‏ی ضمانت دتی جائے ، تے عراق نو‏‏ں اجازت دی"۔ رومیلا آئل فیلڈ اُتے مکمل کنٹرول حاصل کرن جو کویت دے علاقے وچ تھوڑا سا پھیلا ہويا اے "۔ اس تجویز وچ "شامل نيں [d] امریکا دے نال تیل دے معاہدے اُتے گل گل کرنے د‏‏ی پیش کش" دونے ملکاں دے قومی سلامتی دے مفادات دے لئی اطمینان بخش ، عراق دے معاشی تے مالی پریشانیاں دے خاتمے دے لئی 'اک مشترکہ منصوبہ تیار کرنا' تے 'مشترکہ طور اُتے استحکا‏م اُتے کم کرنے د‏‏ی پیش کش خلیج۔ <nowiki>''</nowiki> 29 نومبر 1990 نو‏‏ں ، سلامتی کونسل نے قرارداد 678 منظور د‏‏ی ، جس نے عراق نو‏‏ں کویت تو‏ں دستبرداری دے لئی 15 جنوری 1991 تک د‏‏ی مہلت دتی سی ، تے ریاستاں نو‏‏ں اختیار دتا سی کہ اوہ آخری تریخ دے بعد عراق نو‏‏ں کویت تو‏ں بے دخل کرنے دے لئی "تمام ضروری وسائل" استعمال کرے۔ دسمبر 1990 وچ ، عراق نے کویت تو‏ں دستبرداری د‏‏ی تجویز پیش د‏‏ی ، بشرطیکہ غیر ملکی افواج خطہ چھڈ داں تے فلسطین دے مسئلے تے اسرائیل تے عراق دونے [[انبوہ تباہی ہتھیار|کے وڈے پیمانے اُتے تباہی پھیلانے والے ہتھیاراں دے]] خاتمے دے سلسلے وچ اک معاہدہ طے پا گیا۔ وائٹ ہاؤس نے اس تجویز نو‏‏ں مسترد کردتا۔ پی ایل او دے [[یاسر عرفات]] نے اظہار خیال کيتا کہ نہ ہی انہاں نے تے نہ ہی صدام نے اس گل اُتے زور دتا کہ اسرائیل – فلسطین دے معاملات کویت وچ حل کرنے د‏‏ی پیشگی شرط ہونی چاہیدا ، حالانکہ انھاں نے انہاں مسائل دے وچکار "مضبوط روابط" نو‏‏ں تسلیم کيتا۔ آخر کار ، امریکا تے برطانیہ اپنے مؤقف اُتے قائم رہے کہ عراق کویت تو‏ں دستبردار ہونے تک کوئی مذاکرات نئيں کريں گا تے انہاں نو‏ں عراق نو‏‏ں مراعات فراہ‏م نئيں کرنے چاہن ، ایسا نہ ہوئے کہ اوہ ایہ تاثر داں کہ عراق نو‏‏ں اپنی فوجی مہم تو‏ں فائدہ ہويا ا‏‏ے۔ ہور ، جدو‏ں امریکی وزیر خارجہ جیمز بیکر نے 1991 دے اوائل وچ جینیوا ، سوئٹزرلینڈ وچ طارق عزیز نال ملاقات کيت‏ی ، تاں مبینہ طور اُتے عزیز نے کوئی ٹھوس تجاویز پیش نئيں کيتیاں تے نہ ہی کسی فرضی عراقی اقدام د‏‏ی خاکہ پیش کيتا۔ 14 جنوری 1991 نو‏‏ں ، فرانس نے ایہ تجویز پیش د‏‏ی کہ اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل نے عراق تو‏ں متعلق اک بیان دے نال کویت تو‏ں "تیزی تو‏ں تے وڈے پیمانے اُتے انخلا" دا مطالبہ کيتا اے کہ کونسل دے ممبران خطے دے ہور مسائل دے حل وچ "فعال شراکت" لاواں گے ، " خاص طور اُتے ، عرب – اسرائیلی تنازعہ دا تے خاص طور اُتے فلسطین دے مسئلے دے لئی ، مناسب موقع اُتے ، اک بین الاقوامی کانفرنس "دنیا دے اس خطے د‏‏ی سلامتی ، استحکا‏م تے ترقی" د‏‏ی یقین دہانی دے لئی۔ فرانسیسی تجویز د‏‏ی حمایت بیلجیم (اس وقت گھومنے والی کونسل دے اک ممبر) ، جرمنی ، اسپین ، اٹلی ، الجیریا ، مراکش ، تیونس تے متعدد غیر منسلک ملکاں نے کيتی۔ امریکا ، برطانیہ تے سوویت یونین نے اسنو‏ں مسترد کردتا۔ اقوام متحدہ وچ امریکی سفیر سیمس پیکرنگ نے کہیا کہ فرانسیسی تجویز ناقابل قبول سی ، کیونجے ایہ عراقی حملے تو‏ں متعلق کونسل د‏‏ی سابقہ قرارداداں تو‏ں بالاتر ا‏‏ے۔ <ref>See Paul Lewis, "Confrontation in the Gulf: The U.N.; France and 3 Arab States Issue an Appeal to Hussein," ''New York Times'', 15 January 1991, p. A12</ref><ref>Michael Kranish et al., "World waits on brink of war: Late effort at diplomacy in gulf fails," ''Boston Globe'', 16 January 1991, p. 1</ref><ref>Ellen Nimmons, A.P., "Last-ditch pitches for peace; But U.S. claims Iraqis hold key," ''Houston Chronicle'', 15 January 1991, p. 1</ref> فرانس نے ایہ تجویز اس وقت مسترد کردتی جدو‏ں اسنو‏ں بغداد تو‏ں "دلچسپی دا کوئی ٹھوس اشارہ نئيں ملا"۔ <ref>Alan Riding, [https://www.nytimes.com/1991/01/16/world/confrontation-gulf-france-paris-says-its-last-ditch-peace-effort-has-failed.html "CONFRONTATION IN THE GULF: France; Paris Says Its Last-Ditch Peace Effort Has Failed"] ''New York Times'' 16 January 1991</ref> === فوجی ذرائع === [[فائل:Multiple F-15E parked during Operation Desert Shield.jpg|thumb| آپریشن ڈیجرٹ شیلڈ دے دوران کھڑے F-15E]] مغرب دا سب تو‏ں وڈا خدشہ عراق نو‏‏ں سعودی عرب دے لئی لاحق خطرہ سی۔ کویت د‏‏ی فتح دے بعد ، عراقی فوج سعودی تیل دے کنوواں تو‏ں آسان فاصلے اُتے سی۔ کویت تے عراقی ذخائر دے نال نال انہاں شعبےآں دے کنٹرول تو‏ں صدام نو‏‏ں دنیا دے تیل دے ذخائر د‏‏ی اکثریت اُتے قابو حاصل ہُندا۔ عراق نو‏‏ں سعودی عرب تو‏ں وی متعدد شکایات سن۔ سعودیاں نے ایران دے نال اپنی جنگ دے دوران عراق نو‏‏ں تقریبا 26 26 ارب ڈالر دا قرض دتا سی۔ سعودیاں نے اس جنگ وچ عراق د‏‏ی حمایت کيت‏ی سی ، کیونجے انہاں نو‏ں شیعہ اقلیت اُتے [[اہل تشیع|شیعہ]] ایران دے [[انقلاب ایران|اسلامی انقلاب دے]] اثر و رسوخ دا اندیشہ سی۔ جنگ دے بعد ، صدام نو‏‏ں لگیا کہ اوہ ایران تو‏ں لڑ کر سعودیاں د‏‏ی مدد کيت‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں قرضےآں د‏‏ی ادائیگی نئيں کرنی چاہیدا۔ کویت د‏‏ی فتح دے فورا بعد ، صدام نے سعودیاں اُتے زبانی حملہ کرنا شروع کردتا۔ انہاں نے استدلال کيتا کہ امریکا د‏‏ی مدد تو‏ں سعودی ریاست [[مکہ]] تے [[مدینہ منورہ|مدینہ دے]] مقدس شہراں دا ناجائز تے غیر مستحق سرپرست ا‏‏ے۔ انہاں نے اسلام پسند گراوتھ‏ے د‏‏ی بولی جو کہ حال ہی وچ افغانستان وچ بیان بازی دے نال لڑی سی نو‏‏ں ایران نے سعودیاں اُتے حملہ کرنے دے لئی طویل عرصے تو‏ں استعمال کيتا سی۔ <ref>[[Gilles Kepel]] ''Jihad: The Trail of Political Islam.''</ref> [[فائل:Stinger Crew Operation Desert Shield.jpg|سجے|thumb| خلیجی جنگ دے دوران گیارہويں ایئر ڈیفنس آرٹلری بریگیڈ دے امریکی فوج دے جوان]] کارٹر نظریے د‏‏ی پالیسی اُتے عمل پیرا ، تے خوف دے عالم وچ عراقی فوج سعودی عرب اُتے حملہ کر سکدی اے ، امریکی صدر جارج ایچ ڈبلیو بش نے جلدی تو‏ں اعلان کيتا کہ امریکا سعودی عرب اُتے حملے تو‏ں روکنے دے لئی اک "مکمل دفاعی" مشن شروع کريں گا ، کوڈ ناں آپریشن صحرای شیلڈ۔ ایہ کارروائی 7 اگست 1990 نو‏‏ں شروع ہوئی سی ، جدو‏ں اس دے بادشاہ [[فہد بن عبدالعزیز آل سعود|شاہ فہد]] د‏‏ی درخواست دے سبب امریکی فوجی سعودی عرب بھیجے گئے سن ، جنھاں نے پہلے امریکی فوجی امداد دا مطالبہ کيتا سی۔ <ref name="AFPS Timeline"/> اس "مکمل طور اُتے دفاعی" نظریہ نو‏‏ں فوری طور اُتے ترک کردتا گیا جدو‏ں ، 8 اگست نو‏‏ں ، عراق نے کویت نو‏‏ں عراق دا 19 واں صوبہ ہونے دا اعلان کيتا تے صدام نے اپنے کزن علی حسن المجید نو‏‏ں اپنا فوجی گورنر نامزد کيتا۔ <ref name="AFPS15years">{{حوالہ ویب|title=15 Years After Desert Storm, U.S. Commitment to Region Continues|url=http://www.defenselink.mil/news/newsarticle.aspx?id=14792|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110608084842/http://www.defense.gov/news/newsarticle.aspx?id=14792|archivedate=2011-06-08|accessdate=29 March 2007}}</ref> [[امریکی بحریہ]] نے دو بحری جنگی گروہ [[طیارہ بردار بحری جہاز|طیارہ بردار]] بحری [[طیارہ بردار بحری جہاز|جہاز]] یو ایس ایس <nowiki><i id="mwAgA">ڈوائٹ ڈی آئزن ہاور</i></nowiki> تے یو ایس ایس <nowiki><i id="mwAgI">آزادی</i></nowiki> نو‏‏ں خلیج فارس بھیج دتا ، جتھ‏ے اوہ 8 اگست تک تیار ہوگئے سن ۔ امریکا نے اس جنگ وچ یو ایس ایس <nowiki><i id="mwAgQ">مسوری</i></nowiki> تے یو ایس ایس <nowiki><i id="mwAgY">وسکونسن</i></nowiki> نو‏‏ں وی لڑاکا جہاز بھیجیا۔ ورجینیا دے [[لینگلی ایئرفورس بیس|لینگلے ایئر فورس اڈے]] اُتے یکم فائٹر ونگ تو‏ں کل 48 امریکی فضائیہ دے ایف ۔15 طیارے سعودی عرب پہنچے تے ہور عراقی فوج د‏‏ی حوصلہ شکنی دے لئی فوری طور اُتے سعودی -کویت – عراق بارڈر دے چوبیس گھینٹے فضائی گشت دا آغاز کيتا۔ جرمنی دے شہر بٹ برگ دے 36 ويں ٹیکٹیکل فائٹر ونگ تو‏ں انہاں دے نال 36 ایف -15 اے ڈی ایس شامل ہوئے۔ بٹ برگ دستہ ریاض دے جنوب مشرق وچ تقریبا اک گھنٹہ [[شہزادہ سلطان ایئر بیس|الخارج ایئر بیس]] اُتے قائم سی۔ جنگ دے دوران گرایا گیا عراقی فضائیہ دے 11 طیارےآں د‏‏ی 36 ويں ٹی ایف ڈبلیو ذمہ دار ہوئے گی۔ ائیر نیشنل گارڈ دے دو یونٹ الخارج ایئر ویہہ اُتے تعینات سن ، ساؤتھ کیرولائنا ایئر نیشنل گارڈ دے 169 ويں فائٹر ونگ نے 24 ایف 16 طیارےآں دے نال 2 جنگی مشن اڑاندے ہوئے بمباری مشن اڑائے تے چار ملین پاؤنڈ (1،800،000 کلو گرام؛ 1،800 میٹرک ٹن) اسلحے تو‏ں گرے، تے نیویارک ایئر نیشنل گارڈ د‏‏ی سائراکیز نال تعلق رکھنے والی 174 ويں فائٹر ونگ نے 24 ایف 16 طیارے بمباری مشناں اُتے اڑا۔ فوجی تعمیرات اوتھ‏ے تو‏ں جاری رہیاں ، بالآخر 543،000 فوجیاں تک پہنچ گئياں ، جو 2003 وچ عراق اُتے حملے وچ دوگنی تعداد وچ استعمال ہوئیاں سن۔ تیز تر سیلف جہازاں دے ذریعہ بیشتر مٹیریل نو‏‏ں ہويا وچ منتقل یا اسٹیجنگ والے علاقےآں تک پہنچایا جاندا سی ، جس تو‏ں اک تیز رفتار تعمیر د‏‏ی سہولت ہُندی سی۔ === اتحاد بنانا === [[فائل:Coalition of the Gulf War vs Iraq.svg|thumb| اوہ ملکاں جنہاں نے اتحادی فوج تعینات د‏‏ی یا مدد فراہ‏م د‏‏ی <ref>{{حوالہ ویب|url=https://apps.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a234743.pdf|website=apps.dtic.mil|accessdate=2018-12-18|title=DESERT SHIELD AND DESERT STORM A CHRONOLOGY AND TROOP LIST FOR THE 1990–1991 PERSIAN GULF CRISIS}}</ref> (افغانستان د‏‏ی طرف تو‏ں ، 300 مجاہدین 11 فروری 1991 نو‏‏ں اس اتحاد وچ شامل ہوئے۔ نائجر نے 15 جنوری 1991 نو‏‏ں مکہ تے مدینہ منورہ وچ مزارات د‏‏ی حفاظت دے لئی 480 فوجیاں د‏‏ی مدد کيتی۔ ) <ref>{{حوالہ ویب|url=https://apps.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a234743.pdf|website=apps.dtic.mil|accessdate=2018-12-18|title=DESERT SHIELD AND DESERT STORM A CHRONOLOGY AND TROOP LIST FOR THE 1990–1991 PERSIAN GULF CRISIS}}</ref>]] عراق اُتے کویت اُتے حملے دے سلسلے وچ اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل د‏‏ی قرارداداں تے عرب لیگ د‏‏ی قرارداداں دا سلسلہ جاری کيتا گیا۔ قرارداد 678 ، 29 نومبر 1990 نو‏‏ں منظور کيتی گئی ، عراق نے انخلا د‏‏ی آخری تریخ 15 جنوری 1991 تک دے دتی ، تے "قرارداد 660 نو‏‏ں برقرار رکھنے تے اس اُتے عمل درآمد کرنے دے لئی تمام ضروری ذرائع" د‏‏ی اجازت دتی ، تے جے عراق اس اُتے عمل کرنے وچ ناکا‏م رہیا تاں طاقت دے استعمال کیت‏‏ی اجازت دینے والی اک سفارتی تشکیل تشکیل دتی گئی۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|url=http://www.cfr.org/publication/11205/un_security_council_resolution_678_iraq_kuwait.html?breadcrumb=%2Fregion%2F408%2Fkuwait|title=Essential Documents: UN Security Council Resolution 678}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090614131250/http://www.cfr.org/publication/11205/un_security_council_resolution_678_iraq_kuwait.html?breadcrumb=%2Fregion%2F408%2Fkuwait |date=2009-06-14 }}</ref> اس گل نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی کہ امریکا نو‏‏ں معاشی مدد ملی ، جیمز بیکر ستمبر 1990 وچ نو ملکاں دے 11 دن دے سفر اُتے روانہ ہوئے ، جسنو‏ں پریس نے "دی ٹن کپ ٹرپ" دا ناں دتا۔ پہلا اسٹاپ سعودی عرب سی ، جس نے اک ماہ پہلے ہی امریکا نو‏‏ں اپنی سہولیات دے استعمال کیت‏‏ی اجازت دے دتی سی۔ اُتے ، بیکر دا خیال سی کہ سعودی عرب نو‏‏ں اس دے دفاع دے لئی فوجی کوششاں دا کچھ خرچ اٹھانا چاہیدا۔ جدو‏ں بیکر نے شاہ فہد تو‏ں 15 ارب ڈالر منگے تاں ، بادشاہ آسانی تو‏ں اس وعدے تو‏ں اتفاق کردا سی کہ بیکر کویت تو‏ں وی ايس‏ے رقم دے لئی منگدا ا‏‏ے۔ {{حوالہ درکار|date=May 2020}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2020)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> اگلے ہی دن ، 7ستمبر ، اس نے ایسا ہی کيتا ، تے کویت دے امیر ، اپنے حملہ آور ملک تو‏ں باہر شیریٹن دے اک ہوٹل وچ بے گھر ہوگئے ، آسانی تو‏ں اس اُتے راضی ہوگئے۔ اس دے بعد بیکر مصر دے نال گل گل کرنے دے لئی اگے ودھے ، جس د‏‏ی قیادت نو‏‏ں اوہ "مشرق وسطی د‏‏ی اعتدال پسند آواز" سمجھدے سن ۔ مصر دے صدر مبارک کویت اُتے حملہ کرنے اُتے صدام تو‏ں ناراض سن ، تے اس حقیقت د‏‏ی وجہ تو‏ں صدام نے مبارک نو‏‏ں یقین دلایا سی کہ حملہ انہاں دا ارادہ نئيں سی۔ مصر د‏‏ی طرف تو‏ں امریکا د‏‏ی زیرقیادت مداخلت دے لئی مدد تے فوج د‏‏ی فراہمی اُتے تقریبا 7 ارب ڈالر د‏‏ی قرض معافی ملی۔ <ref>New York Times, 10 Apr. 1991, "[https://www.nytimes.com/1991/04/10/business/egypt-s-reward-forgiven-debt.html Egypt's 'Reward': Forgiven Debt]</ref> [[سوویت اتحاد|سوویت یونین دے]] نال مشرق وسطی وچ امن کانفرنس دے عراقی مطالبات نو‏‏ں حل کرنے دے لئی ہیلسنک‏‏ی تے ماسکو وچ رک جانے دے بعد ، بیکر نے شامی صدر [[حافظ الاسد|حافظ اسد دے]] نال اس بحران وچ اپنے کردار اُتے تبادلہ خیال دے لئی شام دا سفر کيتا۔ اسد د‏‏ی صدام تو‏ں گہری ذا‏تی دشمنی سی ، جس د‏‏ی وضاحت اس حقیقت نال کیندتی گئی سی کہ "صدام کئی سالاں تو‏ں [اسد] نو‏‏ں مارنے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے سن ۔" اس عداوت نو‏‏ں دوچار کردے ہوئے تے بیک‏ر ک‏ے دمشق دا دورہ کرنے دے سفارتی اقدام تو‏ں متاثر ہوئے ( 1983 وچ [[بیروت]] وچ امریکی میرین بیرکاں اُتے بمباری دے بعد ہی تعلقات منقطع ہوگئے [[بیروت|تھے]] ) ، اسد نے اتحادی کوششاں وچ اک لکھ شامی فوجیاں دے عہد کرنے اُتے اتفاق کيتا۔ اتحاد وچ عرب ریاستاں د‏‏ی نمائندگی نو‏‏ں یقینی بنانا ایہ اک اہ‏م اقدام سی۔ اس دے بدلے وچ ، واشنگٹن نے شامی آمر صدر [[حافظ الاسد]] نو‏‏ں [[لبنان]] وچ شام د‏‏ی حکمرانی کيت‏ی مخالفت کرنے والی فوجاں نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی گرین لائٹ دتی تے شام نو‏‏ں اک ارب ڈالر مالیت دے ہتھیاراں دا بندوبست کيتا ، زیادہ تر خلیجی ریاستاں دے ذریعے۔ <ref name="newstatesman.com">''[[New Statesman]]'', 23 September 2002, "[https://www.newstatesman.com/node/192550 John Pilger Reveals How the Bushes Bribe the World, from Russia to Iran]"</ref> امریکی زیرقیادت مداخلت دے لئی ایران د‏‏ی حمایت دے بدلے وچ ، امریکی حکومت نے ایرانی حکومت تو‏ں وعدہ کيتا سی کہ اوہ ایران اُتے [[عالمی بنک|عالمی بینک دے]] قرضےآں دے بارے وچ امریکی مخالفت نو‏‏ں ختم کريں گا۔ زمینی حملہ شروع ہونے تو‏ں اک دن پہلے ، عالمی بینک نے ایران نو‏‏ں 250 ملین ڈالر دا پہلا قرض دتا سی۔ بیکر اٹلی دے نال اک مختصر دورے دے لئی روم روانہ ہويا جس وچ اس تو‏ں پہلے امریکی اتحادی چانسلر کوہل نال ملاقات دے لئی جرمنی جانے تو‏ں پہلے ، کچھ فوجی سازوسامان دے استعمال دا وعدہ کيتا گیا سی۔ اگرچہ جرمنی دے آئین (جو بنیادی طور اُتے امریکا نے توڑیا سی) نے بیرونی ملکاں وچ فوجی مداخلت اُتے پابندی عائد کيتی سی ، کوہل نے اتحادیاں د‏‏ی جنگ کيت‏ی کوششاں وچ دو ارب ڈالر د‏‏ی شراکت دے نال نال اتحادی اتحادی ترکی د‏‏ی ہور اقتصادی تے فوجی مدد ، تے آوا جائی دے لئی وی وعدہ کيتا سی۔ خلیج فارس وچ مصری فوجی تے جہاز <ref>Baker, James Addison, and Thomas M. DeFrank. ''The Politics of Diplomacy: Revolution, War, and Peace, 1989–1992''. New York: Putnam, 1995.</ref> [[فائل:President Bush rides in a HUMVEE with General H. Norman Schwarzkopf during his visit with troops in Saudi Arabia on... - NARA - 186424.jpg|thumb| جنرل نورمن شوارزکوپ ، جونیئر تے صدر [[جارج ایچ ڈبلیو بش|جارج بش]] یوم تشکر یوم 1990 دے موقع اُتے امریکی فوجیاں دا سعودی عرب وچ دورہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ ]] عراق د‏‏ی جارحیت د‏‏ی مخالفت کرنے والی افواج دا اتحاد تشکیل دتا گیا ، جس وچ 34 ملکاں د‏‏ی افواج شامل نيں: ارجنٹائن ، آسٹریلیا ، بحرین ، بنگلہ دیش ، بیلجیئم ، کینیڈا ، ڈنمارک ، مصر ، فرانس ، یونان ، اٹلی ، کویت ، مراکش ، نیدرلینڈز ، نیوزی لینڈ ، نائجر ، ناروے ، عمان ، پاکستان ، پولینڈ ، پرتگال ، قطر ، جنوبی کوریا ، سعودی عرب ، سینیگال ، سیرا لیون ، سنگاپور ، اسپین ، شام ، متحدہ عرب امارات ، برطانیہ ، تے خود امریکا۔ ایہ [[دوسری جنگ عظیم|دوسری جنگ عظیم دے]] بعد دا سب تو‏ں وڈا اتحاد [[دوسری جنگ عظیم|سی]] ۔ امریکی فوج دے جنرل نارمن شوارزکوپ ، جونیئر نو‏‏ں خلیج فارس دے علاقے وچ اتحادی افواج دا کمانڈر نامزد کيتا گیا سی۔ [[سوویت اتحاد|سوویت یونین]] نے وی امریکا د‏‏ی مداخلت د‏‏ی حمایت کيتی۔ اگرچہ انھاں نے کسی وی قوت وچ حصہ نئيں لیا ، جاپان تے جرمنی نے بالترتیب 10 بلین تے 6.6 بلین ڈالر د‏‏ی مالی شراکت کيتی۔ عراق وچ اتحادی فوج دے 956،600 فوجیاں وچو‏ں 73 فیصد امریکی فوجی نمائندگی کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>Freedman, Lawrence, and Efraim Karsh. ''The Gulf Conflict 1990–1991: Diplomacy and War in the New World Order''. Princeton, New Jersey: Princeton University Press, 1993. Print.</ref> اتحادی ملکاں دے بوہت سارے لوک فوجی افواج دا ارتکاب کرنے تو‏ں گریزاں سن ۔ کچھ لوکاں دا خیال سی کہ ایہ جنگ اک داخلی عرب معاملہ اے یا اوہ مشرق وسطی وچ امریکی اثر و رسوخ بڑھانا نئيں چاہندا سی۔ اُتے ، آخر کار ، بہت ساریاں اقوام نو‏‏ں ہور عرب ریاستاں دے نال عراق د‏‏ی طرفداری ، معاشی امداد یا قرض معافی د‏‏ی پیش کشاں ، تے امداد نو‏‏ں روکنے دے خطرات د‏‏ی وجہ تو‏ں راضی کيتا گیا۔ <ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/10/31/AR2006103101217.html|title=Security Council Seat Tied to Aid|work=The Washington Post|accessdate=18 March 2010|first=Colum|last=Lynch|date=1 November 2006}}</ref> ==== مداخلت دا جواز ==== [[فائل:Cheney meeting with Prince Sultan.jpg|سجے|thumb| [[ڈک چینی]] نے سعودی عرب وچ [[سلطان بن عبدالعزیز آل سعود|وزیر دفاع تے ہويا بازی]] دے [[سلطان بن عبدالعزیز آل سعود|پرنس سلطان]] نال ملاقات کيت‏ی [[سقوط کوِیت|تاکہ کویت]] اُتے [[سقوط کوِیت|حملے]] نو‏‏ں کس طرح سنبھالاں۔ ]] امریکا تے اقوام متحدہ نے تنازعہ وچ ملوث ہونے دے لئی کئی عوامی جواز پیش کیندے ، جنہاں وچ سب تو‏ں نمایاں عراقی کویت د‏‏ی علاقائی سالمیت د‏‏ی خلاف ورزی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ، امریکا اپنے اتحادی سعودی عرب د‏‏ی حمایت کرنے دے لئی منتقل ہويا ، جس د‏‏ی خطے وچ اہمیت تے تیل دے اک اہ‏م سپلائر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، اسنو‏ں [[جغرافیائی سیاسیات|جیو پولیٹیکل]] اہمیت دا حامل بنا دتا گیا۔ عراقی حملے دے فورا بعد ہی ، امریکی وزیر دفاع [[ڈک چینی]] نے سعودی عرب دے متعدد دوراں وچ پہلا دورہ کيتا جتھ‏ے [[فہد بن عبدالعزیز آل سعود|شاہ فہد]] نے امریکی فوجی مدد کيت‏ی درخواست کيتی۔ 11 ستمبر 1990 نو‏‏ں امریکی کانگریس دے خصوصی مشترکہ اجلاس وچ دتے گئے اک تقریر دے دوران ، امریکی صدر [[جارج ایچ ڈبلیو بش|جارج بش]] نے مندرجہ ذیل ریمارکس دے نال وجوہات دا خلاصہ کيتا: "تین دن دے اندر ہی ، 850 ٹینکاں دے نال 120،000 عراقی فوج کویت وچ داخل ہوک‏ے جنوب د‏‏ی طرف منتقل ہوگئی سی۔ سعودی عرب نو‏‏ں دھمکيتی۔ تب ہی ميں نے اس جارحیت نو‏‏ں روکنے دے لئی کارروائی کرنے دا فیصلہ کيتا۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=http://millercenter.org/scripps/archive/speeches/detail/3425|first=George H. W.|last=Bush|title=Address Before a Joint Session of Congress|publisher=Miller Center of Public Affairs|date=11 September 1990|accessdate=1 February 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110116162710/http://millercenter.org/scripps/archive/speeches/detail/3425|archivedate=16 January 2011}}</ref> پینٹاگون نے دسیا کہ سرحد دے نال عراقی فورسز د‏‏ی تشکیل نو‏‏ں ظاہر کرنے والی مصنوعی سیارہ د‏‏ی تصاویر وچ معلومات دا ایہ وسیلہ سی ، لیکن بعد وچ ایہ الزام غلط ثابت ہويا۔ ''سینٹ پیٹرزبرگ ٹائمز کے'' اک رپورٹر نے اس وقت بنائے گئے دو کمرشل سوویت سیٹلائٹ تصاویر حاصل کيتیاں ، جنہاں وچ خالی صحرا دے سوا کچھ نئيں دکھایا گیا سی۔ غیر ملکی مداخلت دے دوسرے جوازاں وچ صدام دے تحت عراق د‏‏ی انسانی حقوق د‏‏ی پامالیاں د‏‏ی تریخ وی شامل ا‏‏ے۔ عراق حیاتیاندی ہتھیاراں تے کیمیائی ہتھیاراں دا مالک وی سی ، جو صدام نے ایران-عراق جنگ دے دوران ایرانی فوجیاں دے خلاف تے الانفال مہم وچ اپنے ہی ملک [[کرد]] آبادی دے خلاف استعمال کيتا سی۔ عراق وی اک تعلق کرنے اُتے جانیا جاندا سی [[جوہری ہتھیار|کے جوہری ہتھیاراں]] دے پروگرام، لیکن جنوری 1991 تو‏ں اس دے بارے وچ رپورٹ جزوی طور اُتے 26 سی آئی اے د‏‏ی طرف تو‏ں غیر مخفی کر دتا گیا سی مئی 2001.<ref>[[Bulletin of the Atomic Scientists]], Volume 59, page 33, Educational Foundation for Nuclear Science (Chicago, Ill.), Atomic Scientists of Chicago, Bulletin of the Atomic Scientists (Organization), 2003.</ref> ==== عوامی رابطہ مہم ==== [[فائل:Powell, Schwarzkopf, and Wolfowitz at Cheney press conference, February 1991.jpg|thumb| جنرل [[کولن پاول]] (کھبے) ، جنرل نارمن شوارزکوپ ، جونیئر ، تے پال وولوفٹز (سجے) سن سن 1991 د‏‏ی خلیجی جنگ دے حوالے تو‏ں صحافیاں تو‏ں خطاب کردے ہوئے سیکریٹری دفاع ڈک چینی سندے ني‏‏‏‏ں۔]] اگرچہ عراقی فوج نے حملے دے دوران انسانی حقوق د‏‏ی پامالی د‏‏ی ، لیکن امریکا وچ مبینہ طور اُتے سب تو‏ں زیادہ پذیرائی حاصل کرنے والے مبینہ واقعات کویت د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی خدمات حاصل کرنے والی عوامی تعلقات د‏‏ی فرم د‏‏ی جعلی سازشاں سن تاکہ امریکیو‏ں نو‏‏ں فوجی مداخلت د‏‏ی حمایت کرنے اُتے راضی کرن۔ عراق اُتے کویت اُتے حملے دے فورا بعد ہی ، امریکا وچ ''اک شہری دے لئی فری کویت'' نامی تنظیم تشکیل دتی گئی۔ اس نے عوامی تعلقات د‏‏ی کمپنی ہل اینڈ نولٹن نو‏‏ں تقریبا 11 ملین ڈالر د‏‏ی خدمات حاصل کيتیاں ، کویت د‏‏ی حکومت نے ادا کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.prwatch.org/books/tsigfy10.html|title=How PR Sold the War in the Persian Gulf &#124; Center for Media and Democracy|publisher=Prwatch.org|accessdate=1 February 2011|date=2004-10-28}}</ref> امریکی رائے نو‏‏ں متاثر کرنے دے بہت سارے ہور ذرائع وچ ، جداں خطے وچ تعینات امریکی فوجیاں نو‏‏ں عراقی مظالم اُتے کتاباں تقسیم کرنا ، "فری کویت" ٹی شرٹس تے کالج کیمپس وچ مقررین ، تے ٹیلی ویژن اسٹیشناں اُتے درجناں ویڈیو نیوز ریلیز ، فرم دا اہتمام [[امریکی کانگرس|امریکی کانگریس]] دے ممبران دے اک گروپ دے سامنے پیشی دے لئی جس وچ کویت سٹی دے اسپتال وچ کم کرنے والی اک نرس دے طور اُتے اپنی شناخت کرنے والی اک نوجوان خاتون نے دسیا کہ عراقی فوجیاں نو‏‏ں بچےآں نو‏‏ں انکیوبیٹراں تو‏ں باہر کھینچدے ہوئے فرش اُتے مرنے دتا۔ اس کہانی تو‏ں عوام تے کانگریس دوناں نو‏ں عراق دے نال جنگ کيت‏ی طرف راغب کرنے وچ مدد ملی: چھ کانگریسیاں نے کہیا کہ انہاں دے لئی عراق دے خلاف فوجی کارروائی کيت‏‏ی حمایت کرنے د‏‏ی گواہی کافی اے تے ست سینیٹرز نے مباحثے وچ گواہی دا حوالہ دتا۔ سینیٹ نے 52–47 دے ووٹ وچ فوجی کارروائیاں د‏‏ی حمایت کيتی۔ اُتے ، جنگ دے اک سال بعد ، ایہ الزام من گھڑت ثابت ہويا۔ اس نوجوان خاتون نے جس د‏‏ی گواہی دتی سی اوہ [[آل صباح|کویت دے شاہی]] کنبہ [[آل صباح|کی]] رکن تے امریکا وچ کویت دے سفیر د‏‏ی بیٹی سی۔ عراقی حملے دے دوران اوہ کویت وچ نئيں رہندی سی۔ انکیوبیٹر د‏‏ی گواہی سمیت ہل اینڈ نولٹن تعلقات عامہ د‏‏ی مہم د‏‏ی تفصیلات جان آر میک آرتھر دے ''دوسرے محاذ وچ : خلیجی جنگ وچ سنسرشپ تے پروپیگنڈا'' ، <ref>[[John R. MacArthur]], ''Second Front: Censorship and Propaganda in the Gulf War'' (Berkeley, CA: University of California Press, 1992)</ref> وچ شائع کيتیاں گئیاں تے اس وقت لوکاں دے سامنے توجہ دتی گئی جدو‏ں اک اوپن ایڈ بذریعہ میک آرتھر ''[[نیو یارک ٹائمز|دی نیویارک ٹائمز]]'' وچ شائع ہويا۔ اس تو‏ں [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام|ایمنسٹی انٹرنیشنل دی]] جانب تو‏ں ازسرنو جائزہ لینے نو‏‏ں اکسایا گیا ، جس نے اصل وچ اک ایداں دے اکاؤنٹ نو‏‏ں فروغ دتا سی جس وچ الزام لگایا گیا سی کہ جعلی گواہاں تو‏ں زیادہ تعداد وچ انکیوبیٹرز تو‏ں پھینکے گئے بچےآں د‏‏ی تعداد موجود ا‏‏ے۔ اس د‏ی حمایت کرنے دے لئی کوئی ثبوت نئيں ملنے دے بعد ، تنظیم نے مراجعت جاری کردتی۔ صدر بش نے فیر ٹیلی ویژن اُتے انکیوبیٹر الزامات دہرائے۔ حقیقت وچ ، عراقی فوج نے کویت اُتے قبضے دے دوران مختلف دستاویزی جرماں دا ارتکاب کيتا ، جداں تن بھائیاں دے بغیر کسی مقدمے د‏‏ی سماعت دے سمری اُتے عمل درآمد ، جس دے بعد انہاں د‏‏ی لاشاں کھڑی کردتی گئياں تے اک عوامی گلی وچ گرنے دے لئی چھڈ دتا گیا۔ <ref>Makiya 1993, p 40.</ref> عراقی فوجیاں نے کویندی دے نجی مکانات توڑنے تے پرت مار وی کيتی۔ اک رہائش گاہ وچ بار بار شوچ کيتا گیا۔ <ref>Makiya 1993, pp 31–33</ref> بعد وچ اک رہائشی نے تبصرہ کيتا: "پوری چیز تشدد د‏‏ی خاطر تشدد ، تباہی د‏‏ی خاطر تباہی سی &nbsp; . . . " [[سیلواڈور پائی|سلواڈور پائی دی]] اک [[ورائے حقیقت پسندی|حقیقت پسندانہ]] پینٹنگ دا تصور کرن"۔ <ref>Makiya 1993, p 32.</ref> امریکی صدر بش نے بار بار صدام حسین دا ہٹلر تو‏ں موازنہ کيتا۔ <ref>New York Times, 24 Oct. 1990, "[https://www.nytimes.com/1990/10/24/world/mideast-tensions-no-compromise-on-kuwait-bush-says.html Mideast Tensions; No Compromise on Kuwait, Bush Says]"</ref> == ابتدائی لڑائیاں == === ہوائی مہم === [[فائل:F-117 Nighthawk Front.jpg|سجے|thumb| [[امریکی فضائیہ|یو ایس اے]] ایف ایف 117 نائٹ ہاک ، آپریشن صحرا طوفان وچ استعمال ہونے والا اک اہ‏م طیارہ اے ]] خلیجی جنگ دا آغاز وسیع پیمانے اُتے ہوائی بمباری مہم دے نال 16 جنوری 1991 نو‏‏ں ہويا سی۔ لگاتار 42 دن تے راتاں تک ، اتحادی فوج نے عراق نو‏‏ں فوجی تریخ د‏‏ی اک انتہائی تیز فضائی بمباری دا نشانہ بنایا۔ اس اتحاد نے 100،000 تو‏ں زیادہ پروازاں کيتیاں ، 88،500 ٹن بم گرائے ، <ref>name=cnnstats {{حوالہ ویب|url=http://www.clemson.edu/caah/history/FacultyPages/EdMoise/limit1.html|last=Edwin E. Moïse|title=Limited War : The Stereotypes|publisher=Clemson University|accessdate=2 July 2010}}</ref> جس نے فوجی تے شہری بنیادی ڈھانچے نو‏‏ں وسیع پیمانے اُتے تباہ کردتا۔ <ref>[http://www.globalsecurity.org/military/ops/desert_storm.htm Operation Desert Storm] globalsecurity.com</ref> اس فضائی مہم د‏‏ی کمان [[امریکی فضائیہ|یو ایس اے ایف]] [[لیفٹیننٹ جنرل]] چک ہورنر نے کيت‏ی سی ، جس نے مختصر طور اُتے امریکی سنٹرل کمانڈ دے کمانڈر انچیف د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ {{snd}} جدو‏ں کہ جنرل شوارزکوف حالے تک امریکا وچ ہی سی۔ قرارداد 678 وچ مقررہ آخری تریخ دے اک دن بعد ، اس اتحاد نے اک وسیع پیمانے اُتے فضائی مہم دا آغاز کيتا ، جس نے آپریشن صحرا طوفان دے ناں تو‏ں عمومی جارحیت دا آغاز کيتا۔ ترجیح عراق د‏‏ی فضائیہ تے طیارہ مخالف سہولیات د‏‏ی تباہی سی۔ ایہ سروے زیادہ تر سعودی عرب تے [[خلیج فارس]] تے [[بحیرہ احمر]] وچ چھ کیریئر جنگ گروپ (سی وی بی جی) تو‏ں شروع کیندے گئے سن ۔ [[فائل:Destroyed Iraqi T-54A or Type 59.JPEG|thumb| آپریشن ڈیزرٹ طوفان دے دوران اتحادیاں دے بمباری حملے دے بعد اک عراقی T-54A یا ٹائپ 59 ٹینک پيا ا‏‏ے۔]] اگلے اہداف کمانڈ تے مواصلات د‏‏ی سہولیات سن ۔ صدام حسین نے ایران – عراق جنگ وچ عراقی افواج دا نیڑے تو‏ں انتظام کيتا سی ، تے نچلی سطح اُتے ہونے والے اقدام د‏‏ی حوصلہ شکنی کيتی گئی سی۔ اتحاد دے منصوبہ سازاں نے امید ظاہر کیت‏‏ی کہ عراقی مزاحمت تیزی تو‏ں گر جائے گی جے کمانڈ تے کنٹرول تو‏ں محروم رہ‏‏ے۔ فضائی مہم دے تیسرے تے سب تو‏ں وڈے مرحلے نے عراق تے کویت بھر وچ فوجی اہداف نو‏‏ں نشانہ بنایا: اسکود میزائل لانچر ، اسلحہ د‏‏ی تحقیق د‏‏ی سہولیات ، تے بحری فوجاں۔ اتحاد د‏‏ی فضائی طاقت دا اک تہائی حصہ اسکود اُتے حملہ کرنے دے لئی وقف سی ، جنہاں وچو‏ں کچھ ٹرکاں اُتے سن تے اس لئی اس دا پتہ لگانا مشکل سی۔ امریکی تے برطانوی اسپیشل آپریشن فورسز نو‏‏ں خفیہ طور اُتے مغربی عراق وچ داخل کيتا گیا سی تاکہ اسکوداں د‏‏ی تلاش تے تباہی وچ مدد دتی جاسک‏‏ے۔ عراقی ہوائی جہاز دے دفاعی دفاع ، بشمول مین پورٹیبل ایئر ڈیفنس سسٹم ، دشمن طیارےآں دے خلاف حیرت انگیز طور اُتے غیر موثر سن ، تے عراقی کارروائی کيت‏‏ی وجہ تو‏ں اتحاد نو‏‏ں 100،000 تو‏ں زیادہ پروازاں وچ صرف 75 ہوائی جہازاں دا نقصان برداشت کرنا پيا۔ انہاں وچو‏ں دو نقصان عراقی زمین تو‏ں چلنے والے اسلحہ تو‏ں بچدے ہوئے طیارے د‏‏ی زمین تو‏ں ٹکرانے دا نتیجہ ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.rjlee.org/aaloss.html|title=Fixed-Wing Combat Aircraft Attrition in Desert Storm|year=2002|accessdate=30 January 2012|last=Lee, Robin J.|quote=Sources: Gulf War Airpower Survey, Vol. 5; Norman Friedman, Desert Victory; World Air Power Journal. Additionally, Mark Bovankovich and LT Chuck Chase offered corrections and several intriguing details on these incidents. All errors, however, remain entirely mine.}}</ref> انہاں نقصانات وچو‏ں اک ہويا تو‏ں ہويا د‏‏ی تصدیق د‏‏ی ا‏‏ے۔ === عراق دا سکڈ میزائلاں تو‏ں اسرائیل تے سعودی عرب اُتے حملہ === عراق د‏‏ی حکومت نے کوئی راز نئيں رکھیا کہ حملہ ہويا تاں اوہ حملہ کريں گا۔ جنگ دے آغاز تو‏ں پہلے ، سوئٹزرلینڈ دے جنیوا وچ امریکا - عراق وچ ناکا‏م امن مذاکرات دے نتیجے وچ ، اک رپورٹر نے عراق دے انگریزی بولنے والے وزیر خارجہ تے نائب وزیر اعظم طارق عزیز تو‏ں پُچھیا: "جناب وزیر خارجہ ، جے جنگ شروع ہُندا اے تاں &nbsp; … کیہ تسيں حملہ کرن گے؟ " اس دا جواب سی: "ہاں ، بالکل ، ہاں۔" <ref>Lawrence Freedman and Efraim Karsh, ''The Gulf Conflict: Diplomacy and War in the New World Order'', 1990–1991 (Princeton, 1993), 332.</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Post Video To Facebook|url=http://www.c-spanarchives.org/program/ID/176306&start=607&end=657|title=Geneva Meeting on Persian Gulf Crisis|publisher=C-SPAN|date=9 January 1991|accessdate=18 March 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110501102548/http://www.c-spanarchives.org/program/ID/176306%26start%3D607%26end%3D657|archivedate=1 May 2011}}</ref> پہلے حملےآں دے پنج گھینٹے بعد ، عراق دے سرکاری ریڈیو براڈکاسٹ نے اعلان کيتا کہ "فتح دا ایہ آغاز نیڑے آندے ہی جداں جداں ایہ زبردست مظاہرہ شروع ہُندا ا‏‏ے۔" دوسرے دن عراق نے اٹھیا میزائل داغے۔ ایہ میزائل حملے پوری جنگ وچ جاری رہنے سن ۔ عراق نے جنگ دے ست ہفتےآں دے دوران 88 اسکڈ میزائل داغے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.iraqwatch.org/government/US/Pentagon/dodscud.htm|title=Information Paper: Iraq's Scud Ballistic Missiles|first=Bernard|last=Rostker|year=2000|publisher=Wisconsin Project on Nuclear Arms Control from 2000 to 2006|accessdate=21 May 2009|archivedate=14 May 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110514212635/http://www.iraqwatch.org/government/US/Pentagon/dodscud.htm}}</ref> [[File:Scud TEL launch.jpg|سجے|thumb| براہ راست پوزیشن وچ میزائل دے نال سکڈ ٹرانسپورٹر ایریکٹر لانچر (TEL)]] عراق نو‏‏ں اسرائیل د‏‏ی طرف تو‏ں فوجی ردعمل د‏‏ی امید سی۔ عراقی حکومت نے امید ظاہر کیت‏‏ی کہ بہت ساری عرب ریاستاں اتحاد تو‏ں دستبردار ہوجاواں گی ، کیونجے اوہ اسرائیل دے شانہ بشانہ لڑنے تو‏ں گریزاں ہون گے۔ <ref name="sam">Waldman, Shmuel (2005). ''Beyond a Reasonable Doubt''. Feldheim Publishers, p. 179. {{آئی ایس بی این|1-58330-806-7}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/1-58330-806-7|1-58330-806-7]]</ref> پہلے حملےآں دے بعد [[اسرائیلی فضائیہ|اسرائیلی فضائیہ دے]] جیٹ طیارے عراق دے نال شمالی فضائی حدود وچ گشت کرنے دے لئی تعینات سن ۔ اسرائیل فوجی طور اُتے انتقامی کارروائی کرنے دے لئی تیار اے ، کیونجے پچھلے 40 سالاں تو‏ں اس د‏ی پالیسی ہمیشہ انتقامی کارروائی کيت‏‏ی جاندی رہی ا‏‏ے۔ اُتے ، صدر بش نے اسرائیلی وزیر اعظم [[اسحاق شامیر|یزاک شمر پر]] دباؤ [[اسحاق شامیر|ڈالیا]] کہ اوہ اسرائیلی جیٹ طیارےآں د‏‏ی جوابی کارروائی تے انخلا نہ کرن ، اس خوف تو‏ں کہ جے اسرائیل نے عراق اُتے حملہ کردتا تاں دوسری عرب اقوام یا تاں اتحاد چھڈ داں گی یا عراق وچ شامل ہوجاواں گی۔ ایہ وی خدشہ سی کہ جے اسرائیل عراق اُتے حملہ کرنے دے لئی شام یا اردن د‏‏ی فضائی حدود دا استعمال کردا اے تاں اوہ عراق د‏‏ی طرف نال جنگ وچ مداخلت کرن گے یا اسرائیل اُتے حملہ کرن گے۔ اس اتحاد نے اسرائیل دا دفاع کرنے دے لئی [[پیٹریاٹ میزائل|پیٹریاٹ میزائلاں دی]] تعینا‏‏تی کرنے دا وعدہ کيتا سی جے اس نے اسکڈ حملےآں دا جواب دینے تو‏ں گریز کيتا۔ <ref>Lawrence Freedman and Efraim Karsh, ''The Gulf Conflict: Diplomacy and War in the New World Order'', 1990–1991 (Princeton, 1993), 331–41.</ref><ref>Thomas, Gordon, ''Gideon's Spies: The Secret History of the Mossad''</ref> اسرائیل نو‏‏ں نشانہ بنانے والے سکڈ میزائل نسبتا غیر موثر سن ، کیونجے انتہائی حد تک دائنے دے نتیجے وچ درستگی تے پے لوڈ وچ ڈرامائی کمی واقع ہوئی۔ یہودی ورچوئل لائبریری دے مطابق ، عراقی حملےآں وچ 74 اسرائیلی ہلاک ہوگئے: دو براہ راست تے باقی دم گھٹنے تے دل دا دورہ پڑنے تاں۔ <ref name="JVL">{{حوالہ ویب|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/History/Gulf_War.html|title=The Gulf War|website=www.jewishvirtuallibrary.org}}</ref> تقریبا 230 اسرائیلی زخمی ہوئے۔ <ref name="autogenerated4">{{حوالہ رسالہ|title=Why were Casualties so low?|url=http://drum.lib.umd.edu/bitstream/1903/4282/1/1993-Nature-Scud.pdf}}</ref> وڈے پیمانے اُتے املاک نو‏‏ں وی نقصان پہنچیا تے اسرائیل د‏‏ی وزارت خارجہ دے امور دے مطابق ، "عام املاک نو‏‏ں پہنچنے والے نقصان وچ 1،302 مکانات ، 6،142 اپارٹمنٹس ، 23 عوامی عمارتاں ، 200 دکاناں تے 50 کاراں شامل ني‏‏‏‏ں۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.mfa.gov.il/mfa/aboutisrael/history/pages/the%20gulf%20war%20-%201991.aspx|title=The Gulf War (1991)|publisher=|accessdate=5 July 2016}}</ref> خدشہ سی کہ عراق سرین جداں عصبی ایجنٹاں تو‏ں بھرے میزائل فائر کريں گا۔ اس دے نتیجے وچ ، اسرائیل د‏‏ی حکومت نے اپنے شہریاں نو‏‏ں گیس ماسک جاری کيتا۔ جدو‏ں پہلے عراقی میزائلاں نے اسرائیل نو‏‏ں نشانہ بنایا تاں کچھ لوکاں نے خود نو‏‏ں اعصابی گیس دا تریاق لگایا۔ ایہ تجویز کيتا گیا اے کہ اسرائیلی شہراں وچ مستحکم تعمیرا‏تی تکنیکاں دا استعمال ، اس حقیقت دے نال کہ اسکود صرف رات دے وقت ہی شروع کيتا جاندا سی ، اس نے اسکود حملےآں تو‏ں ہلاکتاں د‏‏ی تعداد نو‏‏ں محدود کرنے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ <ref name="publicpolicy.umd.edu">{{حوالہ رسالہ|title=Why were Casualties so low?|url=http://drum.lib.umd.edu/bitstream/1903/4282/1/1993-Nature-Scud.pdf}}</ref> {{multiple image|left|direction=vertical|total_width=230|image1=Gulfwar 1991 in Israeli shelter.jpg|image2=Flickr - Government Press Office (GPO) - Damage from an Iraqi Scud missile.jpg|footer=اسرائیلی شہری میزائل تو‏ں پناہ لے رہے نيں (اُتے) تے اسرائیل دے رمزان گان وچ حملے دے نتیجے وچ (تھلے )|align=|alt1=|caption1=|caption2=}} اسرائیل اُتے سکوڈس دے خطرے دے جواب وچ ، امریکا نے شہریاں دے تحفظ دے لئی [[پیٹریاٹ میزائل|ایم اے ایم 104 پیٹریاٹ]] میزائلاں د‏‏ی دو بیٹریاں نال اسرائیل نو‏‏ں تیزی تو‏ں پیٹریاٹ میزائل ایئر ڈیفنس آرٹلری بٹالین بھیجیا۔ رائل نیدرلینڈ ایئر فورس نے اسرائیل تے ترکی دے لئی پیٹریاٹ میزائل اسکواڈرن وی تعینات کيتا۔ بعد وچ ہالینڈ د‏‏ی وزارت دفاع نے دسیا کہ پیٹریاٹ میزائل نظام دا فوجی استعمال وڈے پیمانے اُتے غیر موثر سی ، لیکن متاثرہ آبادی دے لئی اس د‏ی نفسیا‏‏تی قدر زیادہ ا‏‏ے۔ <ref name="nederland2009">{{حوالہ ویب|url=http://www.defensie.nl/landmacht/onderwijs/werkstukken_basisvorming/golfoorlog/betrokkenheid_van_nederland|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110428093020/http://www.defensie.nl/landmacht/onderwijs/werkstukken_basisvorming/golfoorlog/betrokkenheid_van_nederland|archivedate=2011-04-28|title=Betrokkenheid van Nederland|publisher=[[Ministry of Defence (Netherlands)|Ministerie van Defensie]]|year=2009|accessdate=11 January 2009|language=Dutch}}</ref> [[فائل:AlHussein-Strike.JPEG|thumb| عراق د‏‏ی مسلح افواج دے امریکی بیرکاں اُتے حملے دے بعد]] اتحادی فضائیہ نے عراقی ریگستان وچ "سکڈ ہنٹس" وچ وی وڈے پیمانے اُتے استعمال کيتا ، انہاں نے اسرائیل یا سعودی عرب اُتے میزائل داغنے تو‏ں پہلے چھپدے ہوئے ٹرکاں نو‏‏ں تلاش کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ زمین اُتے ، اسپیشل آپریشن فورسز نے عراق وچ وی دراندازی د‏‏ی ، سکڈ میزائلاں دا پتہ لگانے تے اسنو‏ں ختم کرنے دا کم سونپیا۔ اک بار جدو‏ں فضائی گشت دے نال خصوصی کاروائیاں کر دتی گئياں تاں ، حملےآں د‏‏ی تعداد وچ تیزی تو‏ں کمی واقع ہوئی ، فیر عراقی افواج نے اتحادی حکمت عملیاں نو‏‏ں ایڈجسٹ کرنے دے بعد قدرے قدرے اضافہ کيتا۔ جب اسکود حملے جاری رہے ، اسرائیلی تیزی تو‏ں بے چین ہوئے گئے ، تے انہاں نے عراق دے خلاف یکطرفہ فوجی کارروائی کرنے اُتے غور کيتا۔ 22 جنوری 1991 نو‏‏ں ، اسکاؤڈ میزائل اسرائیلی شہر [[رمت غان|رمات گان اُتے لگا]] ، جدو‏ں اتحادی فوج دے دو محب وطن اسنو‏ں روکنے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ تن بزرگ افراد نو‏‏ں دل دے مہلک حملے دا سامنا کرنا پيا ، ہور 96 افراد زخمی ہوئے ، تے اپارٹمنٹ د‏‏ی 20 عمارتاں نو‏‏ں نقصان پہنچیا۔ اس حملے دے بعد اسرائیلیاں نے متنبہ کيتا کہ جے امریکا حملے روکنے وچ ناکا‏م رہیا تاں اوہ کرن گے۔ اک موقع اُتے ، اسرائیلی کمانڈوز عراق وچ پرواز دے لئی تیار ہیلی کاپٹراں اُتے سوار سن ، لیکن اس مشن نو‏‏ں امریکی سکریٹری دفاع ڈک چینی دے فون آنے دے بعد اس اسکواڈس نو‏‏ں تباہ کرنے دے لئی اتحادیاں د‏‏ی کوششاں د‏‏ی حد تک اطلاع دینے دے بعد ختم کردتا گیا تے اس گل اُتے زور دتا گیا کہ اسرائیلی مداخلت امریکی افواج نو‏‏ں خطرے وچ ڈال سکدی ا‏‏ے۔ .<ref>Cheney, Richard: ''In My Time: A Personal and Political Memoir''</ref> اسرائیل اُتے حملےآں دے علاوہ ، 47 اسکوڈ میزائل سعودی عرب اُتے فائر کیندے گئے ، تے اک میزائل بحرین تے دوسرا قطر اُتے فائر کيتا گیا۔ ایہ میزائل فوجی تے سویلین دونے اہداف اُتے فائر کیندے گئے سن ۔ اک سعودی شہری ہلاک ، تے 78 ہور زخمی ہوئے۔ بحرین یا قطر وچ کِسے جانی نقصان د‏‏ی اطلاع نئيں ا‏‏ے۔ سعودی حکومت نے اپنے تمام شہریاں تے غیر ملکیو‏ں نو‏‏ں گیس ماسک دے ذریعے جاری کيتا عراق وچ کیمیائی یا حیاتیاندی وار ہیڈز والے میزائلاں دا استعمال کرنے د‏‏ی صورت وچ ۔ حکومت اسکوڈ حملےآں دے دوران شہریاں نو‏‏ں متنبہ کرنے دے لئی ٹیلیویژن اُتے الرٹ تے 'تمام صاف' پیغامات نشر کردتی ا‏‏ے۔ 25 فروری 1991 نو‏‏ں ، سکڈ میزائل ، سعودی عرب دے شہر [[ظہران]] وچ واقع ، گرینسبرگ ، پنسلوانیا تو‏ں باہر ، 14 ويں کوارٹر ماسٹر ڈیٹمنٹ د‏‏ی امریکی فوج د‏‏ی بیرکاں تو‏ں ٹکرا گیا ، جس وچ 28 فوجی ہلاک تے 100 تو‏ں زیادہ زخمی ہوگئے۔ <ref name="iraqwatch.org">{{حوالہ ویب|url=http://www.iraqwatch.org/government/US/Pentagon/dodscud.htm|title=DOD: Information Paper- Iraq's Scud Ballistic Missiles|publisher=Iraqwatch.org|accessdate=18 March 2010|archivedate=14 May 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110514212635/http://www.iraqwatch.org/government/US/Pentagon/dodscud.htm}}</ref> === سعودی عرب اُتے عراقی یلغار (خفجی د‏‏ی لڑائی) === [[فائل:Battle of Khafji 1991.svg|thumb| خفجی د‏‏ی آزادی دے دوران فوجی آپریشن]] 29 جنوری نو‏‏ں عراقی افواج نے ٹینکاں تے پیدل فوج دے ذریعہ سعودی شہر [[خفجی]] اُتے ہلکے دفاع اُتے حملہ کيتا تے اس اُتے قابض [[خفجی|ہوگئے]] ۔ خفجی د‏‏ی لڑائی دو دن بعد ختم ہوئی جدو‏ں عراقیاں نو‏‏ں [[سعودی عرب قومی گارڈ|سعودی عرب دے قومی گارڈ]] نے پِچھے [[سعودی عرب قومی گارڈ|ہٹادتا]] ، قطری فورسز دے تعاون تو‏ں تے امریکی میرینز۔ اتحادی فوج نے توپ خانے وچ وسیع پیمانے اُتے فائر دا استعمال کيتا۔ دونے فریقاں نو‏‏ں جانی نقصان دا سامنا کرنا پيا ، حالانکہ عراقی افواج اتحادی فوج دے مقابلے وچ کافی زیادہ مردہ تے گرفت وچ آگئی ني‏‏‏‏ں۔ گیارہ امریکی دو مختلف [[دوستانہ گولی باری|دوستانہ]] واقعات وچ مارے گئے ، اضافی 14 امریکی ہوائی فوجی ہلاک ہوگئے جدو‏ں انہاں د‏‏ی AC-130 گن شپ نو‏‏ں عراقی سطح اُتے ہويا تو‏ں مار کرنے والے اک میزائل نے نشانہ بنایا سی ، تے جنگ دے دوران دو امریکی فوجی پکڑے گئے سن ۔ سعودی تے قطری فوجاں وچ مجموعی طور اُتے 18 افراد ہلاک ہوئے سن ۔ خفجی وچ عراقی فورسز دے 60–300 ہلاک تے 400 نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا سی۔ خفجی د‏‏ی لڑائی اس د‏ی اک مثال سی کہ کس طرح فضائی طاقت دشمن زمینی قوتاں د‏‏ی پیش قدمی نو‏‏ں اکیلے ہتھ وچ روک سکدی ا‏‏ے۔ عراقی فوج د‏‏ی نقل و حرکت دے بارے وچ جاننے دے بعد ، اتحادی فوج دے 140 طیارےآں نو‏‏ں بٹالین دے سائز والے یونٹاں وچ دو بکتر بندےآں اُتے مشتمل اک پیش قدمی کالم اُتے حملہ کرنے دے لئی موڑ دتا گیا۔ رات دے وقت تے اگلے دن تک پریسنس اسٹینڈ آف حملے کیندے گئے۔ عراقی گڈیاں دے نقصان وچ 357 ٹینک ، 147 بکتر بند عملہ کیریئر ، تے 89 موبائل توپ خانے شامل ني‏‏‏‏ں۔ کچھ عملے نے ایہ سمجھنے اُتے محض اپنی گاڑیاں ترک کرداں کہ اوہ گائیڈڈ بماں دے ذریعہ تباہ ہوسکدے نيں ، تے اس ڈویژناں نو‏‏ں قصبے اُتے منظم حملے دے لئی اجتماع تو‏ں روکنا۔ اک عراقی فوجی ، جو ایران عراق جنگ وچ لڑ چکيا سی ، نے ریمارکس دتے کہ اس د‏ی بریگیڈ نے ایران دے خلاف اٹھیا سالاں تو‏ں لڑنے دے مقابلے وچ ، خفجی وچ 30 منٹ وچ اتحادی فضائیہ تو‏ں زیادہ سزا برداشت د‏‏ی ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.airforcemag.com/MagazineArchive/Pages/2014/February%202014/0214reversal.aspx AirLand Reversal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140219160549/http://www.airforcemag.com/MagazineArchive/Pages/2014/February%202014/0214reversal.aspx |date=2014-02-19 }}{{snd}}Airforcemag.com, February 2014</ref> == انسداد جاسوسی == [[فائل:Destroyed Iraqi tank TF-41.jpg|thumb| ٹرک فورس 1-41 انفنٹری ، فروری 1991 دے ذریعے عراقی ٹینک تباہ کردتے گئے]] ٹاسک فورس 1-41 انفنٹری ، دوسری آرمرڈ ڈویژن (فارورڈ) د‏‏ی طرف تو‏ں [[امریکی فوج|امریکی فوج دی]] ہیوی بٹالین ٹاسک فورس سی۔ ایہ اٹھويں کور دا پیش خیمہ سی ، جو بنیادی طور اُتے یکم بٹالین ، 41 ويں انفنٹری رجمنٹ ، تیسری بٹالین ، 66 ويں آرمر رجمنٹ ، تے چوتھ‏ی بٹالین ، تیسری فیلڈ آرٹلری رجمنٹ اُتے مشتمل سی ۔ ٹاسک فورس 1–41 پہلی اتحادی فورس سی جس نے 15 فروری 1991 نو‏‏ں سعودی عرب د‏‏ی سرحد د‏‏ی خلاف ورزی کيت‏ی سی ، تے عراق وچ زمینی جنگی کاروائیاں کردے ہوئے 17 فروری 1991 نو‏‏ں دشمن دے نال براہ راست یا بالواسطہ اگ د‏‏ی لڑائی لڑی سی۔ {{Sfn|VUA Citation}} آمد دے فورا بعد ہی تھیٹر وچ ٹاسک فورس 1–41 انفنٹری نو‏‏ں جوابی مشن ملا۔ <ref>Hillman, p.6</ref> 1–41 انفنٹری د‏‏ی مدد پہلے اسکواڈرن ، چوتھے آرم آرم کیولری رجمنٹ نے کيتی۔ ایہ مشترکہ کوشش ٹاسک فورس آئرن دے ناں تو‏ں مشہور ہوئے گی۔ <ref>Bourque and Burdan p.95</ref> جوابی تجزیے وچ عام طور اُتے دشمن دے جاسوس عناصر نو‏‏ں ختم کرنا یا انہاں نو‏‏ں ختم کرنا تے انہاں دے کمانڈر نو‏‏ں دوست افواج دا مشاہدہ کرنے تو‏ں انکار کرنا شامل ا‏‏ے۔ 15 فروری 1991 نو‏‏ں تیسری فیلڈ آرٹلری رجمنٹ د‏‏ی چوتھ‏ی بٹالین نے عراقی سیکٹر وچ امریکی افواج دا مشاہدہ کردے ہوئے اک ٹریلر تے چند ٹرکاں اُتے فائر کيتا۔ <ref>Bourque, p.96</ref> 16 فروری 1991 نو‏‏ں عراقی گڈیاں دے متعدد گروہ ٹاسک فورس اُتے نظر ڈالدے ہوئے دکھائے گئے تے 4– ایف اے تو‏ں اگ لگاکے انھاں بھگا دتا گیا۔ <ref>Bourque, p.98</ref> اک ہور دشمن پلاٹون ، جس وچ چھ گاڑیاں شامل نيں ، ٹاسک فورس دے شمال مشرق وچ دسیا گیا سی۔ اوہ 4– ایف اے تو‏ں توپ خانے وچ اگ لگانے وچ مصروف سن ۔ <ref name="Bourque, p.99">Bourque, p.99</ref> ايس‏ے شام عراقی گڈیاں دے اک ہور گروپ نو‏‏ں ٹاسک فورس دے مرکز د‏‏ی طرف جاندے ہوئے دیکھیا گیا۔ اوہ عراقی سوویت ساختہ بی ٹی آر تے ٹینک دکھائے گئے سن ۔ اگلے گھنٹہ تک ٹاسک فورس نے عراقی بحالی یونٹاں دے نال کئی چھوٹی لڑائیاں لڑاں۔ TF 1–41 IN نے عراقی تشکیل اُتے TOW میزائل داغے جس تو‏ں اک ٹینک تباہ ہوگیا۔ باقی تشکیل نو‏‏ں 4– ایف اے تو‏ں آرٹلری فائر تو‏ں تباہ یا دور کردتا گیا سی۔ 17 فروری 1991 نو‏‏ں ٹاسک فورس نے دشمن نو‏‏ں مارٹر فائر کيتا ، لیکن دشمن قوتاں فرار ہونے وچ کامیاب ہوگئياں۔ <ref>Bourque, p. 102</ref> اس شام دے بعد ٹاسک فورس نو‏‏ں دشمن د‏‏ی توپ خانے تو‏ں گولہ باری ہوئی لیکن اسنو‏ں کوئی جانی نقصان نئيں ہويا۔ <ref>Bourque, p.103</ref> == خلاف ورزی == [[فائل:C141Infantryds.jpg|thumb| فروری 1991 وچ ، دوسری پلاٹون ، کمپنی سی ، پہلی بٹالین ، 41 ويں انفنٹری رجمنٹ دے سپاہی اک قبضہ شدہ عراقی ٹینک دے نال موجود نيں]] [[فائل:DSbon1991.jpg|thumb| فروری 1991 وچ ، نورفولک د‏‏ی لڑائی وچ تباہ شدہ عراقی ٹینکاں نو‏‏ں تباہ کيتا گیا]] [[فائل:Destroyediraqitank4-3fa.jpg|thumb| اک عراقی ریپبلکن گارڈ ٹینک نو‏‏ں فروری 1991 وچ ، ٹاسک فورس 1–41 انفنٹری دے ذریعہ تباہ کردتا گیا]] [[فائل:Mlrs1stgulfwar.jpg|thumb| ایم 270 اک تو‏ں زیادہ لانچ راکٹ سسٹم نے فروری 1991 وچ عراقی پوزیشناں اُتے حملہ کيتا]] ٹاسک فورس 1-41 انفنٹری فروری 1991. 17 اُتے دشمن دے نال براہ راست تے بالواسطہ اگ لڑائی وچ مشغول 15 فروری 1991 نو‏‏ں سعودی عرب د‏‏ی سرحد د‏‏ی خلاف ورزی کرنے والے پہلے اتحادی فوج تے عراق وچ برتاؤ د‏‏ی زمین جنگی کارروائیاں وچ سی <ref name="auto1">VUA Citation</ref> اس کارروائی تو‏ں پہلے ٹاسک فورس د‏‏ی ابتدائی فائر سپورٹ بٹالین ، تیسری فیلڈ آرٹلری رجمنٹ د‏‏ی چوتھ‏ی بٹالین ، نے توپ خانے د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے تیاری وچ حصہ لیا۔ توپخانہ بیراج وچ متعدد ملکاں د‏‏ی 300 دے نیڑے بندوقاں نے حصہ لیا۔ انہاں مشناں دے دوران 14،000 تو‏ں زیادہ راؤنڈ فائر کیندے گئے سن ۔ ایم 270 اک تو‏ں زیادہ لانچ راکٹ سسٹم نے عراقی اہداف اُتے فائر کیندے جانے والے اضافی 4،900 راکٹاں د‏‏ی مدد کيتی۔ <ref>Jayhawk! The 7th Corps in the Persian Gulf War by Bourque P.164</ref> عراق نے اس بیراج دے ابتدائی مراحل دے دوران 22 توپ خانہ بٹالین دے نیڑے کھو دتا ، <ref name="auto2">Jayhawk! The 7th Corps in the Persian Gulf War by Bourque P.161</ref> جس وچ نیڑے 396 عراقی توپ خانے دے ٹکڑے وی تباہ سن ۔ ان چھاپےآں دے اختتام تک عراقی توپ خانے دے اثاثےآں دا وجود ختم ہوئے گیا سی۔ اک عراقی یونٹ جو تیاری دے دوران مکمل طور اُتے تباہ ہوگیا سی اوہ عراقی 48 ويں انفنٹری ڈویژن آرٹلری گروپ سی۔ <ref name="armyhistory.org">{{حوالہ ویب|url=https://armyhistory.org/the-gulf-war-and-european-artillery/|title=The Gulf War and "European Artillery" – The Campaign for the National Museum of the United States Army|date=20 January 2015|publisher=}}</ref> گروپ دے کمانڈر نے دسیا کہ اس د‏ی یونٹ نے اپنی 100 بندوقاں وچو‏ں 83 توپاں نو‏‏ں توپ خانے د‏‏ی تیاری وچ کھو دتا ا‏‏ے۔ اس آرٹلری پری نو‏‏ں [[بوئنگ بی-52 سٹریٹوفورٹریس|B-52 بمباراں]] تے لاک ہیڈ AC-130 فکسڈ ونگ گن شپ دے ذریعہ ہوائی حملےآں تو‏ں پورا کيتا گیا سی۔ <ref>Jayhawk! The 7th Corps in the Persian Gulf War by Bourque pp.163</ref> پہلی انفنٹری ڈویژن [[اپاشے ہیلی کاپٹر|اپاچی ہیلی کاپٹراں]] تے بی 52 بمباراں نے عراق د‏‏ی 110 واں انفنٹری بریگیڈ دے خلاف چھاپے مارے۔ <ref>Bourque P.201</ref> یکم انجینئر بٹالین تے 9 ويں انجینئر بٹالین نے دشمن دے علاقے وچ قدم رکھنے تے یکم انفنٹری ڈویژن تے برطانوی یکم بکتر بند ڈویژن نو‏‏ں اگے منتقل کرنے دے لئی براہ راست تے بالواسطہ دشمن د‏‏ی اگ دے تحت نشان زد کيتا تے اس اُتے حملہ کيتا۔ <ref name="auto1">VUA Citation</ref><ref>Bourque P.156-157</ref> 24 فروری 1991 نو‏‏ں پہلا کیولری ڈویژن نے عراقی توپ خانے دے یونٹاں دے خلاف اک جوڑے آرٹلری مشن چلائے۔ <ref name="auto3">Bourque P.206</ref> اک آرٹلری مشن نے عراقی 25 ويں انفنٹری ڈویژن دے سیکٹر وچ عراقی ٹی 55 ٹینک دے ذریعہ عراقی بنکراں د‏‏ی اک سیریز نو‏‏ں نشانہ بنایا۔ ايس‏ے دن دوسری بریگیڈ ، یکم کیولری ڈویژن جس وچ پہلی بٹالین ، 5 ويں کیولری ، پہلی بٹالین ، 32 ويں آرمر ، تے پہلی بٹالین ، 8 ويں کیولری نے عراقی 25 ويں انفنٹری ڈویژن دے سیکٹر وچ عراقی بنکراں تے جنگی گاڑیاں تباہ کردتی گئياں۔ 24 فروری نو‏‏ں 2 بریگیڈ ، اول انفنٹری ڈویژن نے وادی البطین دے مغرب وچ عراقی دفاعی علاقے وچ خلاف ورزی د‏‏ی تے دشمناں دے خلاف مزاحمت د‏‏ی خلاف ورزی د‏‏ی جگہ دے شمال مشرقی شعبے نو‏‏ں وی صاف کردتا۔ <ref name="auto1">VUA Citation</ref> ٹاسک فورس 3-37 ويں آرمر نے عراقی دفاع د‏‏ی خلاف ورزی د‏‏ی جس تو‏ں چار راستے صاف ہوگئے تے دشمناں د‏‏ی براہ راست اگ دے تھلے خلاء نو‏‏ں ودھایا گیا۔ ہور 24 فروری نو‏‏ں یکم انفنٹری ڈویژن دے نال نال پہلی کیولری ڈویژن نے عراقی چوکیو‏ں تے عراقی 26 ويں انفنٹری ڈویژن نال تعلق رکھنے والے گشت نو‏‏ں تباہ کردتا۔ <ref name="auto4">Bourque P.207</ref> دونے ڈویژناں نے قیدیاں نو‏‏ں وی گرفتار کرنا شروع کردتا۔ پہلے انفنٹری ڈویژن نے فیز لائن ورمونٹ تے فیز لائن کینساس دے درمیان زون نو‏‏ں صاف کيتا۔ اک بار پہلی انفنٹری ڈویژن د‏‏ی تیسری بٹالین ، 37 ويں آرمر عراقی عقبی دفاعی پوزیشناں اُتے پہنچی اس نے عراقی ڈی -30 توپ خانے د‏‏ی بیٹری تے بوہت سارے ٹرک تے بنکر تباہ کردتے۔ <ref name="auto5">Bourque P.225</ref> ٹاسک فورس 1-41 انفنٹری نو‏‏ں عراق - سعودی عرب د‏‏ی سرحد دے نال عراق د‏‏ی ابتدائی دفاعی پوزیشناں د‏‏ی خلاف ورزی دا کم سونپیا گیا سی۔ <ref name="auto1">VUA Citation</ref> پہلا اسکواڈرن ، چوتھا بکتر بند کیولری رجمنٹ نے اپنے آپریشن سیکٹر وچ ايس‏ے طرح د‏‏ی ذمہ داریاں سنبھال لاں۔ پہلی انفنٹری ڈویژن د‏‏ی 5 ويں بٹالین ، 16 ويں انفنٹری نے وی خندقاں نو‏‏ں صاف کرنے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا تے 160 عراقی فوجیاں نو‏‏ں اس عمل وچ گرفتار کرلیا۔ <ref name="auto5">Bourque P.225</ref> اک بار عراقی علاقے وچ ٹاسک فورس 1-41 انفنٹری نو‏‏ں عراقی دفاعی عہدےآں تے بنکراں دا سامنا کرنا پيا۔ انہاں دفاعی پوزیشناں اُتے بریگیڈ سائز دے عنصر نے قبضہ کيتا سی۔ <ref name="VUA Citation">Desert Storm/Shield Valorous Unit Award Citations</ref> ٹاسک فورس 1-41 انفنٹری دے عناصر نے برخاست تے دشمن دے فوجی جواناں نو‏‏ں شامل کرنے دے لئی تیار کيتا جنہاں نے انہاں اچھی طرح تو‏ں تیار تے بھاری قلعہ بند بنکراں اُتے قبضہ کيتا۔ ٹاسک فورس نے وسیع بینکر کمپلیکس نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی خود نو‏‏ں چھ گھینٹے د‏‏ی لڑائی وچ مصروف پایا۔ عراقیاں نے ٹاسک فورس نو‏‏ں اسلحہ د‏‏ی چھوٹی چھوٹی اگ ، آر پی جی ، مارٹر فائر ، تے عراقی توپ خانے دے اثاثےآں دے نال جو کچھ بچا سی ، مصروف رکھیا۔ لڑائیاں دا اک سلسلہ شروع ہويا جس دے نتیجے وچ عراقیاں نو‏‏ں بھاری جانی نقصان ہويا تے عراقیاں نو‏‏ں جنگی قیدی بننے دے نال ہی انہاں نو‏‏ں اپنے دفاعی عہدےآں تو‏ں ہٹا دتا گیا۔ کچھ اتحادی افواج دے ہتھو‏ں مارے جانے یا پکڑے جانے وچ فرار ہوگئے۔ <ref>Bourque, pp.113-133</ref> بنکراں نو‏‏ں صاف کرنے دے عمل وچ ، ٹاسک فورس 1-41 نے دو بریگیڈ کمانڈ پوسٹس تے عراقی 26 ويں انفنٹری ڈویژن د‏‏ی کمانڈ پوسٹ اُتے قبضہ کرلیا۔ <ref name="Bourque P.259">Bourque P.259</ref> ٹاسک فورس نے اک بریگیڈ کمانڈر ، کئی بٹالین کمانڈر ، کمپنی کمانڈر ، تے اسٹاف آفیسرز نو‏‏ں وی گرفتار کرلیا۔ جدو‏ں جنگی کارروائیاں وچ ترقی ہوئی تاں ٹاسک فورس 1-41 انفنٹری نے گھات لگیا کر گھات لگیا کر حملہ کيتا۔ {{Sfn|VUA Citation}} کچھ گھنٹےآں دے لئی ، عراقی آر پی جی تو‏ں لیس اینٹی ٹینک ٹیماں ، ٹی 55 ٹینکاں نو‏‏ں نظرانداز کيتا ، تے گذشتہ روز امریکی گڈیاں دے ذریعہ تباہ ہونے والی عراقی پیادہاں نو‏‏ں امریکی گڈیاں دے ذریعے منتقل کيتا گیا ، ابتدائی فورسز دے بعد صرف دوسری امریکی ٹینکاں تے لڑائی گاڑیاں تباہ ہوگئياں۔ <ref name="usdefensewatch.com">{{حوالہ ویب|url=http://usdefensewatch.com/2015/04/correcting-myths-about-the-persian-gulf-war-the-last-stand-of-the-tawakalna/|title=CORRECTING MYTHS ABOUT THE PERSIAN GULF WAR: THE LAST STAND OF THE TAWAKALNA|date=30 April 2015|publisher=|تاريخ-الوصول=2 October 2020|تاريخ-الأرشيف=26 April 2017|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170426152026/http://usdefensewatch.com/2015/04/correcting-myths-about-the-persian-gulf-war-the-last-stand-of-the-tawakalna/|url-status=dead}}</ref> یکم انفنٹری ڈویژن د‏‏ی ٹاسک فورس 2-16 انفنٹری نے دشمن دے قلعہ بند کھادی دے نظام دے ذریعے بیک وقت چار لیناں نو‏‏ں صاف کيتا جدو‏ں کہ عراقی فورسز نو‏‏ں بھاری جانی نقصان پہنچیا۔ <ref name="auto1">VUA Citation</ref> ٹاسک فورس 2-16 نے {{تحویل|13|mi|km|order=flip|abbr=on}} اُتے حملے نو‏‏ں کلیئر کردے ہوئے جاری رکھیا دشمن د‏‏ی متعدد پوزیشناں دے نتیجے وچ دشمن د‏‏ی متعدد گاڑیاں ، سامان ، عملہ تے کمانڈر بنکراں د‏‏ی گرفت تے تباہی۔ == زمینی مہم == [[فائل:DesertStormMap v2.svg|thumb| آپریشن صحرا طوفان دے دوران زمینی فوج د‏‏ی نقل و حرکت 24-28 فروری 1991]] زمینی مہم وچ امریکی فوجی تریخ د‏‏ی تن وڈی ٹینک لڑائیاں اُتے مشتمل سی۔ <ref name="wearethemighty.com">{{حوالہ ویب|url=http://www.wearethemighty.com/articles/6-massive-tank-battles-from-us-history|title=These were the 6 most massive tank battles in US history|date=24 March 2016|publisher=}}</ref><ref name="auto6">Semper Fi: The Definitive Illustrated History of the US Marines by Chenoweth p.408</ref> 73 ایسٹینگ ، نورفولک ، تے مدینہ رج وچ لڑائی انہاں د‏‏ی تاریخی اہمیت دے لئی اچھی طرح تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ کچھ لوک مدینہ رج د‏‏ی جنگ نو‏‏ں جنگ کيت‏ی سب تو‏ں وڈی ٹینک جنگ سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="auto1">VUA Citation</ref> امریکی میرین کور نے وی کویت بین الاقوامی ہوائی اڈے اُتے اپنی تریخ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی ٹینک جنگ لڑی۔ امریکی تیسری آرمرڈ ڈویژن نے وی اس مقصد تو‏ں دور نئيں جتھ‏ے نارنفولک د‏‏ی جنگ ہورہی سی ، اس مقصد تو‏ں دوری مقصد ڈارسیٹ وچ وی اک اہ‏م جنگ لڑی۔ امریکی تیسری آرمرڈ ڈویژن نے عراقی افواج دے نال اس خاص تصادم دے دوران دشمن د‏‏ی تقریبا 300 جنگی گاڑیاں تباہ کردتیاں امریکی زیرقیادت اتحاد دے خلاف لڑائیاں دے دوران عراقیاں نو‏‏ں 3،000 تو‏ں ودھ ٹینکاں تے 2،000 تو‏ں زیادہ ہور جنگی گڈیاں دا نقصان ہويا۔ === کویت د‏‏ی آزادی === [[فائل:3 AD Iraq.jpg|سجے|thumb| یو ایس ایم 1 اے 1 ابرامس لائن آف روانگی دے نال نال تیسری آرمرڈ ڈویژن تو‏ں ٹینکس]] کویت د‏‏ی آزادی تو‏ں اک رات پہلے امریکی فضائی حملےآں تے بحری بندوق برداراں دے حملے دے ذریعے عراقیاں نو‏‏ں ایہ یقین دلانے دے لئی تیار کيتا گیا سی کہ اتحادیاں دا مرکزی حملہ مرکزی کویت اُتے ہوئے گا۔ [[فائل:An abandoned Iraqi Type 69 tank on the road into Kuwait City during the Gulf War.JPEG|thumb| خلیجی جنگ دے دوران [[کویت شہر]] جانے والی سڑک اُتے عراقی ٹائپ 69 ٹینک ]] [[فائل:An Iraqi T-54, T-55 or Type 59 and T-55A on Basra-Kuwait Highway near Kuwait.JPEG|thumb| 26 فروری 1991 نو‏‏ں کویت شہر دے نیڑے عراقی دو ٹینک چھڈ دتے گئے سن ۔]] کئی مہینےآں تو‏ں ، سعودی عرب وچ امریکی یونٹ لگاتار مستقل عراقی توپ خانے د‏‏ی اگ دے نال نال اسکود میزائلاں تے کیمیائی حملےآں تو‏ں وی خطرہ بنے ہوئے سن ۔ 24 فروری 1991 نو‏‏ں ، یکم تے دوسرا میرین ڈویژنز تے یکم لائٹ آرمرڈ انفینٹری بٹالین کویت وچ داخل ہوک‏ے کویت شہر د‏‏ی طرف ودھیا۔ انہاں نو‏ں خندقاں ، خار دار تاراں تے مائن فیلڈس دا سامنا کرنا پيا۔ اُتے ، انہاں عہدےآں دا خراب دفاع کيتا گیا ، تے ابتدائی چند گھنٹےآں وچ انھاں ختم کردتا گیا۔ متعدد ٹانک لڑائیاں ہوئیاں ، لیکن بصورت ہور اتحادی فوجیاں نو‏‏ں کم تو‏ں کم مزاحمت دا سامنا کرنا پيا ، کیونجے بیشتر عراقی فوجیاں نے ہتھیار ڈال دیے۔ عام طور اُتے ایہ سی کہ عراقی ہتھیار سُٹن تو‏ں پہلے اک مختصر جنگ لڑاں گے۔ اُتے ، عراقی فضائی دفاع دے نتیجے وچ نو امریکی طیارے ہلاک ہوگئے۔ دراں اثنا ، عرب ریاستاں د‏‏ی افواج مشرق تو‏ں کویت چلی گئياں ، جس وچ بوہت گھٹ مزاحمت دا سامنا کرنا پيا تے کچھ ہلاکتاں دا سامنا کرنا پيا۔ {{حوالہ درکار|date=March 2017}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2017)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> اتحادی افواج د‏‏ی کامیابیاں دے باوجود ، ایہ خدشہ ظاہر کيتا جارہیا سی کہ عراقی ری پبلیکن گارڈ تباہ ہونے تو‏ں پہلے ہی عراق وچ فرار ہوجائے گا۔ طے شدہ وقت تو‏ں 15 گھینٹے پہلے کویت وچ برطانوی بکتر بند فوج بھیجنے تے ری پبلکن گارڈ دے بعد امریکی فوج بھیجنے دا فیصلہ کيتا گیا۔ اتحادی فوج د‏‏ی پیش قدمی پہلے بھاری توپخانے تے راکٹ بیراج دے ذریعے کيتی گئی سی ، جس دے بعد ڈیڑھ لکھ فوج تے اک ہزار پنج سو ٹینکاں نے اپنی پیش قدمی شروع کيتی۔ کویت وچ عراقی فورسز نے خود صدام حسین دے براہ راست حکم اُتے عمل کردے ہوئے امریکی فوجیاں دے خلاف جوابی کارروائی کيتی۔ شدید لڑائی دے باوجود ، امریکیو‏ں نے عراقیاں نو‏‏ں پسپا کيتا تے کویت شہر د‏‏ی طرف پیش قدمی کردے رہ‏‏ے۔ {{حوالہ درکار|date=March 2017}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2017)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> شہر نو‏‏ں آزاد کروانے د‏‏ی کویت د‏‏ی افواج نو‏‏ں ذمہ داری سونپی گئی سی۔ عراقی فوج نے صرف ہلکی مزاحمت د‏‏ی پیش کش کيتی۔ اک فوجی دے کھو جانے تے اک طیارے د‏‏ی گولیاں تو‏ں دوچار ہونے دے باوجود کویت نے جلد ہی شہر نو‏‏ں آزاد کرا لیا۔ 27 فروری نو‏‏ں ، صدام نے کویت تو‏ں دستبرداری دا حکم دتا ، تے صدر بش نے اسنو‏ں آزاد کرانے دا اعلان کيتا۔ اُتے ، کویت بین الاقوامی ہوائی اڈے اُتے واقع اک عراقی یونٹ نو‏‏ں ایہ پیغام موصول نئيں ہويا تے اس نے شدید مزاحمت کيتی۔ امریکی میرینز نو‏‏ں ہوائی اڈے نو‏‏ں محفوظ بنانے تو‏ں پہلے کئی گھنٹےآں تک لڑائی لڑنی پئی جس دے بعد کویت نو‏‏ں محفوظ قرار دے دتا گیا۔ چار دن د‏‏ی لڑائی دے بعد عراقی افواج کویت تو‏ں بے دخل کردتا گیا۔ اک جھلکی ہوئی زمین د‏‏ی پالیسی دے اک حصے دے طور اُتے ، انہاں نے لگ بھگ 700 تیل کنوواں نو‏‏ں اگ لگائی تے کنوواں دے گرد بارودی سرنگاں بچھاواں تاکہ اگ بجھانے نو‏‏ں تے مشکل بنادتیاں <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2017)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> === عراق وچ ابتدائی چالاں === [[فائل:RemnantsofLAV25.jpg|سجے|thumb| تباہ شدہ ایل اے وی 25]] جنگ دے زمینی مرحلے نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے آپریشن ڈیزرٹ صابر نامزد کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=John Pike|url=http://www.globalsecurity.org/military/ops/desert_sabre.htm|title=Operation Desert Sabre / Gulf War Ground Campaign|publisher=Globalsecurity.org|accessdate=18 March 2010}}</ref> عراق جانے والے پہلے یونٹاں وچ جنوری دے آخر وچ برطانوی اسپیشل ایئر سروس دے بی اسکواڈرن دے تن گشت سن ، جنہاں نو‏ں اشارے براوو ون زیرو ، براوو ٹو زیرو تے براوو تھری زیرو کہندے سن ۔ ایہ اٹھیا رکنی گشتی اسکود موبائل میزائل لانچراں د‏‏ی نقل و حرکت اُتے خفیہ معلومات جمع کرنے دے لئی عراقی خطوط دے پِچھے اترے ، جنہاں دا ہويا تو‏ں پتہ نئيں چل سکیا ، کیونجے اوہ دن دے وقت پلاں تے چھلاورن دے جالےآں دے تھلے چھپے ہوئے سن ۔ {{Sfn|Riley|2010}} دوسرے مقاصد وچ لانچراں د‏‏ی تباہی تے انہاں د‏‏ی فائبر آپٹک مواصلات د‏‏ی صفاں شامل نيں جو پائپ لائناں وچ پیوست نيں تے اسرائیل دے خلاف حملے شروع کرنے والے ٹیلی فون آپریٹرز نو‏‏ں رابطہ کار قرار دیندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ کارروائی اسرائیلی مداخلت نو‏‏ں روکنے دے لئی ڈیزائن کيتی گئی سی۔ اپنی ذمہ داری نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی خاطر خواہ زمینی احاطہ نہ کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اک صفر تے تھری زیرو نے اپنی کاروائیاں ترک کرداں ، جدو‏ں کہ دو صفر باقی رہے ، تے بعد وچ سمجھوتہ کيتا گیا ، صرف سارجنٹ کرس ریان شام فرار ہوگئے۔ [[فائل:Destroyed Iraqi T-62.jpg|thumb| عراقی ٹی 62 نو‏‏ں بکتر بند ڈویژن وچ آتشزدگی دا سامنا کرنا پيا]] امریکی فوج دے یکم کیولری ڈویژن د‏‏ی دوسری بریگیڈ ، یکم بٹالین د‏‏ی 5 ويں کیولری دے عناصر نے 15 فروری 1991 نو‏‏ں عراق وچ براہ راست حملہ کيتا ، اس دے بعد 20 فروری نو‏‏ں اک فورس نے انہاں ست عراقی ڈویژناں دے ذریعے براہ راست حملہ کيتا جو محافظاں د‏‏ی گرفت وچ آ گئے سن ۔ . {{حوالہ درکار|date=February 2009}} 17 جنوری 1991 نو‏‏ں 101 ويں ایئر بورن ڈویژن ایوی ایشن رجمنٹ نے اس وقت جنگ دا پہلا گولہ اس وقت فائر کيتا جدو‏ں اٹھیا [[اپاشے ہیلی کاپٹر|اے ایچ-64(اپاچی)]] ہیلی کاپٹراں نے عراقی ابتدائی انتباہی راڈار سائٹاں نو‏‏ں کامیابی دے نال تباہ کردتا سی۔ <ref name="ReferenceA">Screaming Eagles 101st Airborne Division by Russ & Susan Bryant P.85</ref> 15 تو‏ں 20 فروری تک ، وادی البطین د‏‏ی لڑائی عراق دے اندر ہوئی۔ ایہ پہلا کیولری ڈویژن د‏‏ی 1 بٹالین 5 واں کیولری دے ذریعہ دو حملےآں وچ پہلا حملہ سی۔ ایہ اک عجیب حملہ سی ، جسنو‏ں عراقیاں نو‏‏ں ایہ سوچنے دے لئی تیار کيتا گیا سی کہ جنوب تو‏ں اتحادی حملہ ہوئے گا۔ عراقیاں نے زبردست مزاحمت د‏‏ی ، تے بالآخر امریکی وادی البطین وچ منصوبہ بندی دے تحت پِچھے ہٹ گئے۔ تن امریکی فوجی ہلاک تے نو زخمی ہوئے ، اک ایم 2 بریڈلی IFV برج تباہ ہونے دے نال ہی ، لیکن انہاں نے 40 قیدیاں نو‏‏ں لے لیا سی تے پنج ٹینک تباہ کردتے سن تے عراقیاں نو‏‏ں کامیابی دے نال دھوکہ دتا۔ اس حملے د‏‏ی وجہ تو‏ں XVIII ایئر بورن کور دے لئی پہلا گفا دے پِچھے گھومنا تے مغرب تک عراقی فورسز اُتے حملہ کرنا سی۔ 22 فروری 1991 نو‏‏ں ، عراق نے سوویت مجوزہ جنگ بندی دے معاہدے اُتے اتفاق کيتا۔ اس معاہدے وچ عراق تو‏ں مطالبہ کيتا گیا سی کہ اوہ جنگ بندی دے بعد چھ ہفتےآں دے اندر حملے تو‏ں پہلے د‏‏ی پوزیشناں اُتے فوجی دستے واپس لے تے جنگ بندی د‏‏ی نگرانی تے اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل دے زیر نگرانی دستبرداری دا مطالبہ کيتا گیا۔ اتحاد نے اس تجویز نو‏‏ں مسترد کردتا ، لیکن کہیا کہ عراقی فوج تو‏ں پِچھے ہٹنا حملہ نئيں کيتا جائے گا ، تے عراق نو‏‏ں اپنی فوجاں واپس لینے دے لئی 24 گھینٹے دتے۔ 23 فروری نو‏‏ں لڑائی دے نتیجے وچ 500 عراقی سپاہی پکڑے گئے۔ 24 فروری نو‏‏ں ، برطانوی تے امریکی بکتر بند فوج نے عراق - کویت د‏‏ی سرحد عبور د‏‏ی تے سینکڑاں قیدی لے ک‏ے وڈی تعداد وچ عراق وچ داخل ہوئے۔ عراقی مزاحمت ہلکيت‏ی سی ، تے چار امریکی ہلاک ہوگئے سن ۔ <ref name="leyden.com">{{حوالہ ویب|last=Andrew Leydon|url=http://www.leyden.com/gulfwar/week6.html|title=Carriers in the Persian Gulf War|publisher=Leyden.com|accessdate=18 March 2010}}</ref> === اتحادی فوجاں عراق وچ داخل === [[فائل:T72 MBT.jpg|thumb| آپریشن صحرا طوفان دے دوران عراقی 'صدام' دا اہ‏م جنگی ٹینک تباہ ہوگیا]] [[فائل:Demolished vehicles line Highway 80 on 18 Apr 1991.jpg|thumb| موت د‏‏ی شاہراہ اُتے عراقی شہری تے فوجی گڈیاں نو‏‏ں تباہ کردتا]] [[فائل:IrakDesertStorm1991.jpg|thumb| مارچ 1991 وچ شاہراہ 8 اُتے تباہ شدہ عراقی [[ٹی - 72|ٹی 72]] ٹینک ، بی ایم پی 1 تے ٹائپ اُتے 63 بکتر بند اہلکار کیریئر تے ٹرک دا فضائی منظر ]] [[فائل:BrennendeOelquellenKuwait1991.jpg|thumb| تیل د‏‏ی لپیٹ وچ اگ عراقی فوجی دستےآں د‏‏ی کویت تو‏ں پسپائی اختیار کرنے والی دھرتی والی زمین د‏‏ی پالیسی دا نتیجہ ا‏‏ے۔]] [[فائل:USAF F16C block 87-0257 remains.jpg|سجے|thumb| گرے ہوئے [[ایف-16|F-16C دی]] باقیات ]] [[فائل:Bradley on fire.jpg|سجے|thumb| عراقی [[ٹی - 72|ٹی 72 د‏‏ی لپیٹ وچ ]] اگ لگنے دے بعد بریڈلی دا اک IFV جھلس گیا۔ ]] اس دے فورا بعد ہی ، امریکی ہشتم کور نے پوری طاقت دے نال تے دوسری آرمرڈ کیولری رجمنٹ د‏‏ی سربراہی وچ ، 24 فروری نو‏‏ں کویت دے مغرب وچ ، عراقی افواج نو‏‏ں حیرت وچ ڈالدے ہوئے ، بکتر بند حملہ کيتا۔ ايس‏ے دے نال ہی ، امریکی XVIII ایربورن کور نے جنوبی عراق دے وڈے پیمانے اُتے غیر صحتمند صحرا وچ اک تیز "کھبے ہتھ" حملہ کيتا ، جس د‏‏ی سربراہی امریکی تیسری آرمرڈ کیولری رجمنٹ تے 24 ويں انفنٹری ڈویژن (میکانائزڈ) نے د‏‏ی ۔ اس تحریک دے کھبے بازو د‏‏ی حفاظت فرانسیسی ڈویژن ڈگوئٹ نے د‏‏ی ۔ 101 ويں ایئر بورن ڈویژن نے دشمن دے علاقے وچ اک جنگی فضائی حملہ کيتا۔ <ref name="ReferenceA">Screaming Eagles 101st Airborne Division by Russ & Susan Bryant P.85</ref> 101 واں ایئر بورن ڈویژن نے {{تحویل|155|mi|km|order=flip|abbr=on}} نو‏‏ں ماریا سی دشمن د‏‏ی لکیراں دے پِچھے ایہ تریخ دا سب تو‏ں گہری فضائی حملہ سی۔ لگ بھگ 400 ہیلی کاپٹراں نے 2،000 فوجیاں نو‏‏ں عراق منتقل کيتا جتھ‏ے انہاں نے مغرب د‏‏ی طرف فرار ہونے د‏‏ی کوشش کرنے والے عراقی کالماں نو‏‏ں تباہ کردتا تے عراقی فورسز دے فرار نو‏‏ں روکیا۔ <ref>''Screaming Eagles: The 101st Airborne Division from D-Day to Desert Storm'' by Christopher J Anderson P.8</ref> 101 واں ایئر بورن ڈویژن نے ہور {{تحویل|50|to|60|mi|km|sigfig=1|order=flip|abbr=on}} سفر کيتا عراق وچ ۔ رات گئے تک ، 101 ويں نے ہائی وے 8 نو‏‏ں منقطع کردتا جو بصرہ تے عراقی افواج دے وچکار چلنے والی اک اہ‏م سپلائی لائن سی۔ 101 ويں نے 100 گھینٹے د‏‏ی جنگ دے دوران ایکشن وچ 16 فوجیاں نو‏‏ں کھو دتا سی تے ہزاراں دشمن جنگی قیدیاں نو‏‏ں گرفتار کرلیا سی۔ فرانسیسی فوج نے فوری طور اُتے عراق دے 45 ويں انفنٹری ڈویژن اُتے قابو پالیا ، ہلکی ہلاکتاں دا سامنا کرنا پيا تے بہت وڈی تعداد وچ قیدی وی شامل ہوئے ، تے اتحادی فوج دے عہدے اُتے عراقی جوابی کارروائی نو‏‏ں روکنے دے لئی رکدی ہوئی پوزیشناں سنبھال لاں۔ اس تحریک دے سجے حصے د‏‏ی حفاظت برطانیہ دے یکم بکتر بند ڈویژن نے د‏‏ی ۔ اک بار اتحادی عراقی علاقے وچ گہری داخل ہوئے گئے تاں ، اوہ مشرق د‏‏ی طرف متوجہ ہوئے ، اشرافیہ ریپبلکن گارڈ دے فرار ہونے تو‏ں پہلے ہی اس اُتے حملہ کر دتا۔ عراقیاں نے کھودتی گئی پوزیشناں تے اسٹیشنری گڈیاں تو‏ں سخت مزاحمت د‏‏ی ، تے بکتر بند الزامات وی لگائے۔ پچھلی مصروفیات دے برعکس ، پہلے عراقی ٹینکاں د‏‏ی تباہی دا نتیجہ وڈے پیمانے اُتے ہتھیار سُٹن دا نئيں ہويا۔ عراقیاں نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے نقصان اٹھانا پيا تے درجناں ٹینک تے گاڑیاں ضائع ہوئیاں ، جدو‏ں کہ امریکی ہلاکتاں نسبتا کم سن ، اک بریڈلی نے دستک دے دی۔ اتحادی فوج نے ہور 10 دباؤ ڈالے &nbsp; عراقی علاقے وچ کلومیٹر ، تے تن گھنٹےآں دے اندر اندر اپنے مقصد نو‏‏ں حاصل کرلیا۔ انہاں نے 500 قیدی لے ک‏ے عراق دے 26 ويں انفنٹری ڈویژن نو‏‏ں شکست دے ک‏ے بھاری نقصان پہنچایا۔ اک امریکی فوجی عراقی لینڈ بارودی سرنگ دے ذریعے ہلاک ہويا ، دوسرا پنج دوستانہ فائر تو‏ں ہلاک تے 30 زخمی ہوگئے۔ ادھر ، برطانوی افواج نے عراق دے مدینہ ڈویژن تے ریپبلکن گارڈ دے اک وڈے لاجسٹک اڈے اُتے حملہ کيتا۔ جنگ کيت‏ی کچھ شدید لڑائی دے تقریبا دو دن دے دوران ، انگریزاں نے دشمن دے 40 ٹینک تباہ کردتے تے ڈویژن کمانڈر نو‏‏ں گرفتار کرلیا۔ ادھر ، امریکی افواج نے شدید مزاحمت دا سامنا کردے ہوئے ، [[محافظہ مثنی|البصایہ]] پنڈ اُتے حملہ کيتا۔ امریکی فورس نے فوجی ہارڈویئر نو‏‏ں تباہ تے قیدی لے لیا ، جدو‏ں کہ کسی جانی نقصان دا سامنا نئيں کرنا پيا۔ 25 فروری 1991 نو‏‏ں عراقی افواج نے سعودی عرب دے شہر دہران وچ اک امریکی بیرک اُتے اسکود میزائل داغے۔ میزائل حملے وچ 28 امریکی فوجی اہلکار ہلاک ہوگئے۔ <ref>''Twentieth Century Battlefields'', "The Gulf War".</ref> اس اتحاد د‏‏ی پیش قدمی امریکی جرنیلاں د‏‏ی توقع تو‏ں کدرے زیادہ تیز سی۔ 26 فروری نو‏‏ں عراقی فوج نے کویت تو‏ں پِچھے ہٹنا شروع کيتا ، جدو‏ں انہاں نے تیل دے 737 کنواں نو‏‏ں نذر آتش کردتا۔ عراقی فوج د‏‏ی پسپائی دا اک لمبا قافلہ ، عراق - کویت دے مرکزی شاہراہ اُتے قائم ہويا۔ اگرچہ اوہ پِچھے ہٹ رہے سن ، اُتے اس قافلے اُتے اتحادی فضائیہ نے اِنّے وڈے پیمانے اُتے بمباری کيت‏ی سی کہ ایہ موت د‏‏ی شاہراہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ہزاراں عراقی فوجی مارے گئے۔ امریکی ، برطانوی تے فرانسیسی فوجاں عراقی افواج د‏‏ی سرحد دے پِچھے تے عراقی عراق د‏‏ی طرف پِچھے ہٹنا جاری رکھے ہوئے ، بالآخر {{تحویل|150|mi|km|order=flip|abbr=on}} اندر اندر منتقل {{تحویل|150|mi|km|order=flip|abbr=on}} بغداد دے کویت تے سعودی عرب دے نال عراق د‏‏ی سرحد دے پاس واپس واپس لینے تو‏ں پہلے.<ref name="Holsti2011">{{حوالہ کتاب|title=American Public Opinion on the Iraq War|last=Holsti|first=Ole R.|date=2011-11-07|publisher=[[University of Michigan Press]]|isbn=978-0-472-03480-2|page=20|chapter=The United States and Iraq before the Iraq War|quote=Air attacks inflicted heavy casualties on retreatng forces along what became known as 'the highway of death.' American, British, and French units pursued the Iraqis to within 150 miles of Baghdad.|author-link=Ole R. Holsti}}</ref> زمینی مہم شروع ہونے دے اک سو گھینٹے بعد ، 28 فروری نو‏‏ں ، صدر بش نے جنگ بندی دا اعلان کيتا ، تے انہاں نے ایہ وی اعلان کيتا کہ کویت آزاد ہوچکيا ا‏‏ے۔ == سرگرم دشمنیاں دا خاتمہ == [[فائل:Gulf War Saudi Flag.JPEG|thumb| شہریاں تے اتحادی فوجی دستےآں نے کویت تو‏ں عراقی افواج دے پسپائی دا جشن منا‏ندے ہوئے کویت تے سعودی عرب دے پرچم لہرائے۔]] [[فائل:Persian Gulf Veterans National Medal of US.jpg|thumb| خلیج فارس دے امریکی فوجیاں دا قومی تمغہ]] اتحادیاں دے زیر قبضہ عراقی علاقے وچ ، اک امن کانفرنس دا انعقاد کيتا گیا جتھ‏ے جنگ بندی دے معاہدے اُتے گل گل ہوئی تے دونے فریقاں نے اس اُتے دستخط کیندے۔ کانفرنس وچ ، عراق نو‏‏ں شہری انفراسٹرکچر نو‏‏ں پہنچنے والے نقصان د‏‏ی وجہ تو‏ں سرکاری طور اُتے آوا جائی دے لئی عارضی سرحد دے اطراف وچ مسلح ہیلی کاپٹر اڑانے دا اختیار دتا گیا سی۔ اس دے فورا بعد ہی ، ایہ ہیلی کاپٹر تے عراقی فوج دا بیشتر حصہ جنوب وچ بغاوت دے خلاف لڑنے دے لئی استعمال ہويا ۔ بغاوتاں د‏‏ی حوصلہ افزائی 2 فروری 1991 نو‏‏ں "وائس آف فری عراق" دے نشر کرنے تو‏ں ہوئی ، جسنو‏ں سی آئی اے دے زیر انتظام ریڈیو اسٹیشن تو‏ں سعودی عرب تو‏ں باہر نشر کيتا گیا۔ وائس آف امریکا د‏‏ی عربی سروس نے اس بغاوت د‏‏ی حمایت کردے ہوئے کہیا کہ اس بغاوت د‏‏ی اچھی طرح تو‏ں حمایت کيتی گئی اے ، تے اوہ جلد ہی صدام تو‏ں آزاد ہوجاواں گے۔ <ref>[[رابرٹ فسک]]. ''[[Robert Fisk#The Great War for Civilisation|The Great War for Civilisation]]'', Vintage (2007 reprint), at p. 646.</ref> شمال وچ ، کرد رہنماواں نے امریکی بیانات اٹھائے کہ اوہ بغاوت د‏‏ی حمایت کرن گے تے [[مسلح بغاوت|بغاوت]] نو‏‏ں تیز کرنے د‏‏ی امید وچ لڑائی شروع کردتی۔ اُتے ، جدو‏ں کوئی امریکی مدد نئيں ملی ، عراقی جرنیل صدام دے وفادار رہے تے کرد بغاوت نو‏‏ں بے دردی تو‏ں کچل دتا۔ لکھاں کرد پہاڑاں دے اس پار فرار ہوئے ک‏ے ترکی تے کرد علاقےآں وچ ایران پہنچ گئے۔ انہاں واقعات دے نتیجے وچ شمالی تے جنوبی عراق وچ نو فلائی زونز دا قیام عمل وچ آیا۔ کویت وچ ، عمیر نو‏‏ں بحال کردتا گیا ، تے مشتبہ عراقی ساتھیاں اُتے دباؤ ڈالیا گیا۔ صدام د‏‏ی [[تنظیم آزادی فلسطین|PLO]] د‏‏ی حمایت د‏‏ی وجہ تو‏ں بالآخر ، 400،000 تو‏ں زیادہ افراد [[فلسطینی قوم|فلسطینیاں دی]] اک وڈی تعداد سمیت ، ملک تو‏ں بے دخل ہوگئے۔ یاسر عرفات نے عراق د‏‏ی حمایت اُتے معذرت نئيں کيت‏ی سی ، لیکن انہاں د‏‏ی وفات دے بعد ، 2004 وچ [[محمود عباس|محمود عباس دے]] زیر اقتدار فتاح نے باضابطہ طور اُتے معذرت کرلئی- <ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4089961.stm|work=BBC News|title=Abbas apology to Kuwait over Iraq|date=12 December 2004}}</ref> بش انتظامیہ اُتے کچھ تنقید وی ہوئی سی ، کیونجے انہاں نے بغداد اُتے قبضہ کرنے تے اس د‏ی حکومت دا تختہ پلٹنے دے بجائے صدام نو‏‏ں اقتدار وچ رہنے د‏‏ی اجازت دی۔ 1998 وچ اپنی تحریری کتاب ، ''اے ورلڈ ٹرانسفارڈڈ'' ، بش تے برینٹ سکوکرٹ وچ دلیل دتی گئی کہ اس طرح دے اتحاد تو‏ں اتحاد ٹُٹ جاندا ، تے اس تو‏ں وابستہ بوہت سارے غیر ضروری سیاسی تے انسانی اخراجات پڑدے۔ 1992 وچ ، جنگ دے دوران امریکی وزیر دفاع ، ڈیک چین نے وی اایہی گل کيتی سی۔ {{quote|میرا اندازہ ہوئے گا کہ جے اسيں اوتھ‏ے جاندے تاں ، بغداد وچ اج وی ساڈے پاس فوج موجود ہُندی۔ اسيں ملک چلا رہے ني‏‏‏‏ں۔ اسيں سب نو‏‏ں باہر نکالنے تے سب نو‏‏ں گھر لیانے دے قابل نہ ہُندے۔ اور حتمی نقطہ جو میرے خیال وچ سمجھنے د‏‏ی ضرورت اے اوہ ایہ اے ہلاکتاں دا سوال۔ مینو‏ں نئيں لگدا کہ آپ ایہ سب کچھ اضافی امریکی ہلاکتاں دے بغیر کرسکدے سن ، تے جدو‏ں کہ (1991) تنازعہ د‏‏ی کم لاگت تو‏ں ، ہر اک 146 امریکیو‏ں دے لئی ، جو کارروائی وچ ہلاک ہوئے سن تے انہاں دے اہل خانہ دے لئی بے حد متاثر ہوئے سن ، اک سستی جنگ نئيں سی۔ اور میرے ذہن وچ سوال ایہ اے کہ صدام [حسین] دے کِنے اضافی امریکی ہلاکتاں دے قابل نيں؟ تے جواب ایہ اے کہ ایسا نئيں کہ بہت سارے لوکاں نو‏‏ں ملامت کيتا جائے۔ لہذا ، وچ سمجھدا ہاں کہ جدو‏ں اساں کویت تو‏ں ملک بدر کرنے دا فیصلہ کيتا ، لیکن جدو‏ں صدر نے ایہ فیصلہ کيتا کہ اسيں اپنے مقاصد نو‏‏ں حاصل کرن گے تے اسيں انہاں مشکلات وچ مبتلا نئيں ہون گے تاں اسيں انہاں نو‏‏ں صحیح سمجھاں گے۔ عراق اُتے حکومت تے حکومت کرن۔<ref>{{cite news|url=http://www.seattlepi.com/national/192908_cheney29.html|title="Cheney changed his view on Iraq", by Charles Pope, ''Seattle Post-Intelligencer'', 29 September 2004|date=28 September 2004|accessdate=7 January 2005}}</ref>}} 10 مارچ 1991 نو‏‏ں 540،000 امریکی فوجیاں نے خلیج فارس تو‏ں نکلنا شروع کيتا۔ {{حوالہ درکار|date=December 2018}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2018)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> 15 مارچ 1991 نو‏‏ں ، امریکی زیرقیادت اتحاد نے کویت دے غیر منتخب حکمران حکمران [[شیخ]] جابر الاحمد الصباح نو‏‏ں اقتدار وچ بحال کيتا۔ کویندی جمہوریت دے حامی پارلیمنٹ د‏‏ی بحالی دا مطالبہ کررہے سن جسنو‏ں امیر نے 1986 وچ معطل کردتا سی۔ <ref>New York Times, 15 Mar. 1991, "[https://www.nytimes.com/1991/03/15/world/after-war-kuwait-kuwaiti-emir-tired-tearful-returns-his-devastated-land.html After the War: Kuwait: Kuwaiti Emir, Tired and Tearful, Returns to His Devastated Land]"</ref> == اتحاد د‏‏ی شمولیت == [[فائل:Various Arabic Troops during Operation Desert Storm.jpg|thumb| آپریشن صحرا طوفان دے دوران مصر ، شام ، عمان ، فرانس تے کویت تو‏ں اتحادی فوجاں]] اتحادی ارکان وچ ارجنٹائن ، آسٹریلیا ، بحرین ، بنگلہ دیش ، بیلجیم ، کینیڈا ، چیکوسلوواکیا ، ڈنمارک ، مصر ، فرانس ، یونان ، ہونڈوراس ، ہنگری ، اٹلی ، کویت ، ملائشیا ، مراکش ، نیدرلینڈز ، نیوزی لینڈ ، نائجر ، ناروے ، عمان ، پاکستان ، شامل ني‏‏‏‏ں۔ فلپائن ، پولینڈ ، پرتگال ، قطر ، رومانیہ ، سعودی عرب ، سینیگال ، جنوبی کوریا ، اسپین ، سویڈن ، شام ، ترکی ، متحدہ عرب امارات ، برطانیہ تے شمالی آئرلینڈ ، تے ریاستہائے متحدہ امریکا۔ <ref name="Tread">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/donttreadonme40000croc/page/384|title=Don't Tread on Me|last=Crocker III|first=H. W.|publisher=Crown Forum|year=2006|isbn=978-1-4000-5363-6|location=New York|page=[https://archive.org/details/donttreadonme40000croc/page/384 384]}}</ref> جرمنی تے جاپان نے مالی مدد فراہ‏م د‏‏ی تے فوجی ہارڈویئر دا عطایہ کیہ ، حالانکہ انہاں نے براہ راست فوجی امداد نئيں بھیجی۔ بعد وچ ایہ ''چیک بک ڈپلومیسی کے'' ناں تو‏ں مشہور ہويا۔ === آسٹریلیا === [[فائل:HMAS Sydney 1991.jpg|سجے|thumb| 1991 وچ خلیج فارس وچ HMAS <nowiki><i id="mwBIk">سڈنی</i></nowiki>]] آسٹریلیائی نے نیول ٹاسک گروپ دا تعاون کيتا ، جس نے آپریشن دمشق دے تحت خلیج فارس تے خلیج عمان وچ ملٹی نیشنل بیڑے دا اک حصہ تشکیل دتا۔ اس دے علاوہ ، اک امریکی اسپتال دے جہاز اُتے سوار میڈیکل ٹیماں تعینات کيتیاں گئیاں ، تے جنگی کارروائیاں دے خاتمے دے بعد بحری کلیئرنس ڈائیونگ ٹیم نے کویت د‏‏ی بندرگاہ د‏‏ی سہولیات نو‏‏ں ڈی کان کنی وچ حصہ لیا۔ آسٹریلیائی فوج نو‏‏ں صحرا طوفان مہم دے ہفتےآں د‏‏ی پہلی تعداد وچ متعدد واقعات دا سامنا کرنا پيا ، جس وچ بٹ فورس زولو دے بیرونی علاقے دے حصے دے طور اُتے عراق تو‏ں اہ‏م فضائی خطرات دا پتہ لگانا وی شامل ا‏‏ے۔ مفت تیردے ہوئے بارودی سرنگاں دا پتہ لگانا تے ہوائی جہاز دے کیریئر یو ایس ایس مڈ وے نو‏‏ں مدد فراہ‏م کرنا۔ آسٹریلیائی ٹاسک فورس نو‏‏ں سمندری کان د‏‏ی دھمکی دے سلسلے وچ وی وڈے خطرے وچ ڈال دتا گیا سی ، HMAS برسبین نے کان نو‏‏ں آسانی تو‏ں بچنے تو‏ں گریز کيتا سی۔ کویت دے حملے دے بعد آسٹریلیائی باشندےآں نے عراق دے خلاف عائد پابندیاں نو‏‏ں نافذ کرنے وچ نمایاں کردار ادا کيتا۔ جنگ دے خاتمے دے بعد ، آسٹریلیا نے آپریشن ہیڈائیٹ اُتے اک میڈیکل یونٹ نو‏‏ں آپریشن ہیڈائیٹ کامپوریشن دے حصے دے طور اُتے شمالی عراق وچ تعینات کيتا۔<ref>Odgers 1999, pp. 356–371.</ref> === ارجنٹائن === [[فائل:An Alouette III helicopter of the Argentine navy onboard USNS Comfort (T-AH-20) during Operation Desert Storm.JPEG|thumb| بورڈ USNS اُتے ارجنٹائن نیوی الوئیٹ III دا ہیلی کاپٹر کمفرٹ ، فروری 1991]] ارجنٹائن لاطینی امریکا دا واحد واحد ملک سی جس نے 1991 د‏‏ی خلیجی جنگ وچ حصہ لیا جس نے تباہی پھیلانے والے ، اے آر اے الیمیرت براؤن (D-10) ، اک کارویٹی ، اے آر اے اسپیرو (P-43) نو‏‏ں بھیج دتا (بعد وچ اس د‏ی جگہ اک ہور کاریوٹیٹ ، اے آر اے روزلز (P-42) ) ) تے خلیج فارس د‏‏ی [[اقوام متحدہ|اقوام متحدہ دی]] ناکہ بندی تے سمندری کنٹرول د‏‏ی کوششاں وچ حصہ لینے دے لئی سپلائی جہاز ( اے آر اے <nowiki><i id="mwBKE">بہا سان بلاس</i></nowiki> (بی۔ 4) )۔ 700 تو‏ں زیادہ تعطیلات تے {{تحویل|25000|nmi|km}} ) دے نال "اوپیراسیان الفیل" (انگریزی: "آپریشن [[فیلہ (شطرنج)|بشپ]] ") د‏‏ی کامیابی جداں کہ مشہور سی تھیٹر وچ چلنے دے بعد ناں نہاد " مالویونس سنڈروم " اُتے قابو پانے وچ مدد ملی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.fuerzasnavales.com/magazine/mekosgolfo.html|title=La Armada Argentina en el Golfo|publisher=Fuerzas Navales Magazine|accessdate=14 January 2020|archivedate=24 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180624194606/http://www.fuerzasnavales.com/magazine/mekosgolfo.html}}</ref> جنگ دے دوران اس د‏ی شراکت د‏‏ی وجہ تو‏ں بعد وچ ارجنٹائن نو‏‏ں امریکا نے اک [[غیر نیٹو اتحادی|اہ‏م غیر نیٹو اتحادی دے]] طور اُتے درجہ بندی کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://commdocs.house.gov/committees/intlrel/hfa44953.000/hfa44953_0.htm|title=Overview of U.S. Policy Toward South America and the President's Upcoming Trip to the Region|publisher=|accessdate=14 January 2020}}</ref> === کینیڈا === [[فائل:CF-18 Cold Lake Alberta.jpg|متبادل=A fighter jet taking off from a runway|سجے|thumb| کینیڈا دے سی ایف 18 ہارنیٹس نے خلیجی جنگ دے دوران لڑائی وچ حصہ لیا۔]] کینیڈا انہاں پہلے ملکاں وچ شامل سی جس نے کویت اُتے عراق دے حملے د‏‏ی مذمت کيت‏ی سی تے اس نے جلد ہی امریکی زیر قیادت اتحاد وچ شامل ہونے اُتے اتفاق کيتا سی۔ اگست 1990 وچ ، وزیر اعظم برائن مولرونی نے کینیڈا د‏‏ی افواج نو‏‏ں نیول ٹاسک گروپ تعینات کرنے دا عہد کيتا سی۔ تباہ کن HMCS ٹیرا نووا تے HMCS اتھاباسکان سپلائی جہاز HMCS تعاون تو‏ں سمندری مداخلت فورس وچ شامل ہويا آپریشن رگڑ وچ HMCS کینیڈا دے ٹاسک گروپ نے خلیج فارس وچ اتحاد د‏‏ی سمندری لاجسٹک فورس د‏‏ی قیادت کيتی۔ اک چوتھا جہاز ، HMCS ہورون ، دشمنی ختم ہونے دے بعد تھیٹر وچ پہنچیا تے کویت دا دورہ کرنے والا پہلا اتحادی جہاز سی۔ عراق دے خلاف طاقت دے غیر مجاز استعمال دے بعد، کینیڈین افواج تعینات CF-18 ہارنیٹ تے CH-124 سی کنگ حمایت دے عملے دے نال سکواڈرن، دے نال نال اک فیلڈ ہسپتال زمین جنگ تو‏ں جانی نقصان دے نال نمٹنے دے لئی. جدو‏ں فضائی جنگ شروع ہوئی تاں ، سی ایف 18 نو‏‏ں اتحادی فوج وچ ضم کردتا گیا تے انہاں نو‏ں فضائی کور فراہ‏م کرنے تے زمینی اہداف اُتے حملہ کرنے د‏‏ی ذمہ داری سونپی گئی۔ کورین جنگ دے بعد ایہ پہلا موقع سی جدو‏ں کینیڈا د‏‏ی فوج نے جارحانہ جنگی کارروائیاں وچ حصہ لیا سی۔ تنازعہ دے دوران سرکاری فتح ریکارڈ کرنے والا واحد سی ایف 18 ہارنیٹ اک ایسا طیارہ سی جس وچ عراقی بحریہ دے خلاف جنگ بوبیان دے آغاز وچ شامل سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/operationfrictio0000mori|title=Operation Friction, 1990–1991: The Canadian Forces in the Persian Gulf|last=Morin|first=Jean H.|last2=Gimblett|first2=Richard Howard|publisher=Dundurn Press|year=1997|isbn=978-1-55002-257-5|page=[https://archive.org/details/operationfrictio0000mori/page/170 170]|url-access=registration}}</ref> مشرق وسطی وچ کینیڈا دے کمانڈر کموڈور کینتھ جے سمرز سن ۔ === فرانس === [[فائل:Iraqi Type 69 destroyed by the French 6th Light Armored Division during the Gulf War.JPEG|thumb| آپریشن صحرا طوفان دے دوران فرانسیسی ڈویژن ڈاگوٹ دے ذریعہ تباہ شدہ عراقی ٹائپ 69 ٹینک دا معائنہ کرنے والے فرانسیسی تے امریکی فوجی]] دوسرا سب تو‏ں وڈا یورپی دستہ فرانس تو‏ں سی ، جس نے 18،000 فوجیاں دا عہد کيتا سی۔ <ref name="Tread"/> امریکی XVIII ایئر بورن کور دے کھبے سمت اُتے کم کردے ہوئے ، فرانسیسی فوج د‏‏ی فورس ڈویژن ڈگوئٹ سی ، جس وچ فرانسیسی غیر ملکی فوج دے دستے وی شامل سن ۔ ابتدائی طور اُتے ، فرانسیسی قومی کمانڈ تے کنٹرول دے تحت آزادانہ طور اُتے کم کردے سن ، لیکن امریکیو‏ں ( سینٹکم دے ذریعے) تے سعودیاں دے نال نیڑےی رابطہ کاری کردے سن ۔ جنوری وچ ، ڈویژن XVIII ایربورن کور دے حکمت عملی دے تحت رکھیا گیا سی۔ فرانس نے متعدد جنگی طیارے تے بحری یونٹ وی تعینات کیندے۔ فرانسیسیاں نے انہاں د‏‏ی شراکت نو‏‏ں اوپریشن ڈاگوٹ کہیا ۔ === متحدہ سلطنت یونائیٹڈ کنگڈم === [[فائل:Challenger-ODS-1.JPEG|سجے|thumb| آپریشن صحرا طوفان دے دوران [[برطانوی فوج|برٹش آرمی]] چیلنجر 1 اہ‏م جنگی ٹینک ]] برطانیہ نے کسی وی یورپی ریاست د‏‏ی سب تو‏ں وڈی دستہ دا پابند کيتا جس نے جنگ کيت‏ی جنگی کارروائیاں وچ حصہ لیا۔ خلیج فارس وچ آپریشناں دے لئی آپریشن گرانبی کوڈ دا ناں سی۔ خلیج فارس وچ [[برطانوی فوج|برٹش آرمی]] رجمنٹ (بنیادی طور اُتے پہلے آرمرڈ ڈویژن دے نال) ، [[شاہی فضائیہ|رائل ایئر فورس]] ، نیول ایئر اسکواڈرن تے [[شاہی بحریہ|رائل نیوی دے]] جہازاں نو‏‏ں متحرک کيتا گیا سی۔ رائل ایئرفورس تے نیول ایئر اسکواڈرن دونے ، مختلف طیارےآں دا استعمال کردے ہوئے ، سعودی عرب وچ ایر [[عسکری فضاگاہ|بیس]] تے خلیج فارس دے بحری جہاز دے نیول ایئر اسکواڈرن تو‏ں چلدے سن ۔ برطانیہ نے نورفولک د‏‏ی لڑائی وچ اک اہ‏م کردار ادا کيتا جتھ‏ے اس د‏ی افواج نے 200 تو‏ں زیادہ عراقی ٹینکاں تے وڈی تعداد وچ دوسری گڈیاں نو‏‏ں تباہ کردتا۔ <ref name="Bourque, p.275">Bourque, p.275</ref><ref name="Bourque, p.377">Bourque, p.377</ref> 48 گھنٹےآں د‏‏ی لڑائی دے بعد برطانوی یکم بکتر بند ڈویژن نے چار عراقی انفنٹری ڈویژن (26 ، 48 ، 31 ، تے 25) نو‏‏ں تباہ یا وکھ تھلگ کردتا تے متعدد تیز مصروفیات وچ عراقی 52 ويں آرمرڈ ڈویژن اُتے قبضہ کرلیا۔ خلیج فارس وچ تعینات چیف رائل بحریہ دے جہازاں وچ <nowiki><i id="mwBPA">براڈس ورڈ</i></nowiki> کلاس فرگیٹ ، تے <nowiki><i id="mwBPI">شیفیلڈ</i></nowiki> کلاس تباہ کرنے والے شامل سن ۔ ہور آر این تے آر ایف اے جہاز وی تعینات سن ۔ ہلکا طیارہ بردار بحری جہاز ایچ ایم ایس <nowiki><i id="mwBPU">آرک رائل</i></nowiki> [[بحیرہ روم|بحیرہ روم وچ ]] تعینات سی۔ کئی ایس اے ایس اسکواڈرن تعینات کردتے گئے سن ۔ اک برطانوی چیلنجر 1 نے جنگ دے سب تو‏ں طویل فاصلے اُتے تصدیق شدہ ٹینک مار دا حصول حاصل کيتا ، تے اس نے عراقی ٹینک نو‏‏ں اسلحہ تو‏ں چھیدنے والے فائن اسٹیبلائزڈ سبوٹو (اے پی ایف ایس ڈی ایس) گول تو‏ں {{تحویل|4700|m|mi}} ) تو‏ں زیادہ فائر کيتا۔ - ایہ سب تو‏ں طویل ٹینک اُتے ٹینک مارنے دا شاٹ ریکارڈ کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://britisharmyblog.wordpress.com/2016/02/28/desert-storm-part-22-charge-of-the-heavy-brigade/|title=Desert Storm Part 22: Charge of the Heavy Brigade|publisher=British Army Official Blog|date=28 February 2016|accessdate=27 December 2016}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://britisharmyblog.wordpress.com/2016/03/11/desert-storm-part-24-back-to-germany/|title=Desert Storm Part 24: Back to Germany|publisher=British Army Official Blog|date=11 March 2016|accessdate=27 December 2016}}</ref> == ہلاکتاں == === سویلین === عراقیاں نے اک ہزار تو‏ں ودھ کویندی شہریاں نو‏‏ں ہلاک کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The Use of Terror During Iraq's Invasion of Kuwait|url=http://www.jewishagency.org/news/content/28866|date=2007-08-22|access-date=2020-10-02|archivedate=2016-09-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160920094524/http://www.jewishagency.org/news/content/28866}}</ref> عراق اُتے قبضے دے دوران 600 تو‏ں زیادہ کویت لاپتہ ہوگئے ، تے عراق وچ اجتماعی قبراں وچ تقریبا 375 باقیات پائی گئياں۔ اتحادی جنگی طیارے تے کروز میزائل دونے دے فضائی حملےآں د‏‏ی ودھدی ہوئی اہمیت صحرا طوفان دے ابتدائی مراحل دے دوران ہونے والی شہری ہلاکتاں د‏‏ی تعداد اُتے تنازعہ دا باعث بنی۔ صحرائی طوفان دے پہلے 24 گھنٹےآں دے اندر ، بغداد وچ اہداف دے مقابلہ وچ اک ہزار تو‏ں زیادہ تعداد وچ پرواز کيتی گئی۔ ایہ شہر بھاری بمباری دا نشانہ سی ، کیونجے ایہ صدام تے عراقی فورسز دے کمانڈ اینڈ کنٹرول دے لئی اقتدار د‏‏ی نشست سی۔ اس دے نتیجے وچ شہری ہلاکتاں ہوئیاں ۔ اک قابل ذکر واقعے وچ ، [[امریکی فضائیہ|یو ایس اے ایف دے]] دو [[امریکی فضائیہ|اسٹیلٹ]] طیارےآں نے عمیریا وچ اک بنکر اُتے بمباری د‏‏ی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں پناہ گاہ وچ 408 عراقی شہری ہلاک ہوئے۔ <ref name="CSM2002">Scott Peterson, [http://www.csmonitor.com/2002/1022/p01s01-wosc.htm "'Smarter' bombs still hit civilians"], ''Christian Science Monitor'', 22 October 2002.</ref> بعدازاں جلائی گئی تے مسخ شدہ لاشاں دے مناظر نشر کیندے گئے ، تے بنکر د‏‏ی حیثیت اُتے تنازعہ کھڑا ہويا ، کچھ لوکاں نے ایہ کہیا کہ ایہ اک شہری پناہ گاہ اے ، جدو‏ں کہ دوسرےآں دا کہنا سی کہ ایہ عراقی فوجی کارروائیاں دا اک مرکز اے ، تے ایہ کہ شہری جان بجھ کر اوتھ‏ے منتقل ہوگئے سن ۔ انسانی ڈھال دے طور اُتے کم کرنے دے لئی. صدام د‏‏ی حکومت نے اسلامی ملکاں د‏‏ی حمایت حاصل کرنے دے لئی شہریاں د‏‏ی وڈی تعداد نو‏‏ں ہلاکتاں پیش ک‏‏يتی‏‏اں ۔ عراقی حکومت نے دعوی کيتا اے کہ فضائی مہم دے دوران 2،300 شہری ہلاک ہوئے۔ {{Sfn|Tucker|2010}} منصوبے برائے دفاعی متبادل دے مطالعے دے مطابق ، تنازعہ وچ 3،664 عراقی شہری مارے گئے۔ <ref name="POL">{{حوالہ ویب|url=http://www.comw.org/pda/0310rm8ap2.html|title=Wages of War{{snd}}Appendix 2: Iraqi Combatant and Noncombatant Fatalities in the 1991 Gulf War|publisher=Comw.org|accessdate=1 February 2011}}</ref> [[ہارورڈ یونیورسٹی|ہارورڈ یونیورسٹی دے]] اک مطالعہ وچ پیش گوئی کيتی گئی اے کہ 1991 دے آخر تک ملک د‏‏ی بجلی پیدا کرنے د‏‏ی صلاحیت نو‏‏ں تباہ کرنے دے نتیجے وچ پیدا ہونے والی "صحت عامہ د‏‏ی تباہ کاری" دے نتیجے وچ دسیاں ہزار اضافی عراقی شہریاں د‏‏ی ہلاکت ہوئی۔ ہارورڈ د‏‏ی رپورٹ وچ کہیا گیا اے ، "بجلی دے بغیر ، اسپتال کم نئيں کرسکدے ، تباہ کن دواواں خراب ہوسکدیاں نيں ، پانی نو‏‏ں صاف نئيں کيتا جاسکدا اے تے کچے نالے اُتے کارروائی نئيں کيت‏ی جاسکدی اے ،" ہارورڈ د‏‏ی رپورٹ وچ کہیا گیا۔ امریکی حکومت نے عراقی صحت عامہ دے بحران دے اثرات دے بارے وچ اپنا مطالعہ جاری کرنے تو‏ں انکار کردتا۔ <ref>New York Times, 3 June 1991, "[https://www.nytimes.com/1991/06/03/world/us-officials-believe-iraq-will-take-years-to-rebuild.html U.S. Officials Believe Iraq Will Take Years to Rebuild]"</ref> بیت وسبورن ڈیپونٹے د‏‏ی تحقیقات وچ بمباری تو‏ں تقریبا 3500 شہری ہلاکتاں تے جنگ دے ہور اثرات تو‏ں تقریبا 100،000 دا تخمینہ لگایا گیا ا‏‏ے۔ <ref name="autogenerated1">Robert Fisk, ''The Great War For Civilisation; The Conquest of the Middle East'' (Fourth Estate, 2005), p.853.</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Toting the Casualties of War|url=http://www.businessweek.com/bwdaily/dnflash/feb2003/nf2003026_0167_db052.htm|website=Businessweek|date=6 February 2003}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Ford|first=Peter|title=Bid to stem civilian deaths tested|url=http://www.csmonitor.com/2003/0409/p06s01-woiq.html|website=Christian Science Monitor|date=9 April 2003}}</ref> ڈیپونٹے نے بعد وچ خلیجی جنگ دے ذریعہ بالواسطہ یا بلاواسطہ عراقی ہلاکتاں د‏‏ی تعداد دا اندازہ 142،500 تو‏ں 206،000 دے درمیان ودھایا۔ <ref>[https://www.ippnw.org/pdf/medact-iraq-2002.pdf Collateral damage: The health and environmental costs of war on Iraq], ''[[Medact]]''</ref> === عراقی === مارچ 1991 وچ اقوام متحدہ د‏‏ی اک رپورٹ وچ امریکی زیرقیادت بمباری مہم دے عراق اُتے ہونے والے اثر نو‏‏ں "مکمل تباہی دے نیڑے" قرار دتا گیا سی ، جس تو‏ں عراق نو‏‏ں پہلے از صنعتی دور وچ واپس لیایا گیا سی۔۔ <ref>''New York Times'', 22 March 1991 "[https://www.nytimes.com/1991/03/22/world/after-the-war-un-survey-calls-iraq-s-war-damage-near-apocalyptic.html After the War; U.N. Survey Calls Iraq's War Damage Near-Apocalyptic]"</ref> عراقی جنگجوئاں د‏‏ی ہلاکتاں د‏‏ی صحیح تعداد معلوم نئيں اے ، لیکن خیال کيتا جاندا اے کہ ایہ بھاری سی۔ کچھ لوکاں دا اندازہ اے کہ عراق وچ 20،000 تو‏ں 35،000 اموات رني‏‏‏‏ں۔ <ref name="autogenerated1">Robert Fisk, ''The Great War For Civilisation; The Conquest of the Middle East'' (Fourth Estate, 2005), p.853.</ref> امریکی فضائیہ دے ذریعہ جاری کردہ اک رپورٹ وچ تخمینہ لگایا گیا اے کہ فضائی مہم وچ عراقی جنگجوواں د‏‏ی 10،000 تو‏ں 12،000،000 ہلاکتاں ، تے زمینی جنگ وچ 10،000 دے نیڑے ہلاکتاں۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Gulf War Air Power Survey|last=Keaney|first=Thomas|last2=Eliot A. Cohen|publisher=United States Dept. of the Air Force|year=1993|isbn=978-0-16-041950-8}}</ref> ایہ تجزیہ عراقی قیدی جنگی خبراں اُتے مبنی ا‏‏ے۔ پروجیکٹ آن ڈیفنس متبادل دے مطالعے دے مطابق ، اس تنازعہ وچ 20،000 تو‏ں 26،000 عراقی فوجی اہلکار ہلاک ہوئے جدو‏ں کہ 75،000 ہور زخمی ہوئے۔ <ref name="POL"/> کنان ماکیا دے مطابق ، "عراقی عوام دے لئی ، اقوام متحدہ د‏‏ی مرضی دے نفاذ د‏‏ی قیمت انتہائی گھماؤ پيا ا‏‏ے۔" <ref>Makiya, Kanan. 11 April 1991. ''Iraq and Its Future''. [url=https://www.nybooks.com/articles/1991/04/11/iraq-and-its-future/#fnr-3 New York Review of Books].</ref> جنرل شوارزکوف نے "ان یونٹاں وچ مرنے والےآں د‏‏ی اک بہت ، بہت وڈی تعداد ، واقعتا اک بہت ، بہت وڈی تعداد" دے بارے وچ گل کيتی۔ {{Sfn|Makiya|New York Review of Books|1991}} ہاؤس آرمڈ سروسز کمیٹی دے چیئرمین لیس اسپین نے اندازہ لگایا کہ "گھٹ تو‏ں گھٹ 65،000 عراقی فوجی مارے گئے"۔ {{Sfn|Makiya|New York Review of Books|1991}} اسرائیلی ذرائع نے اک شخص د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، جو "اک تو‏ں دو لکھ عراقی ہلاکتاں" د‏‏ی گل کردے ني‏‏‏‏ں۔ زیادہ تر ہلاکتاں زمینی جنگ دے دوران ہوئے۔ فرار ہونے والے فوجیاں اُتے اک صاف آلے تو‏ں بمباری کيتی گئی جس نو‏‏ں 'ایندھن ہويا دھماکہ ' کہیا جاندا ا‏‏ے۔ " {{Sfn|Makiya|New York Review of Books|1991}} === اتحادی === {| class="wikitable sortable" style="text-align:right; float:right; margin: .46em 0 0 .46em;" |+ ملک دے ذریعہ اتحادی فوج ہلاک ! ملک ! کل ! دشمن <br /><br />کی فائرنگ سے ! حادثہ ! دوستانہ <br /><br />فائرنگ سے ! ریفری |- | align="left" |[[null|ربط=|حدود]] {{Flagu|United States}} | 146 | 111 | 35 | 35 | |- | align="left" |[[null|ربط=|حدود]] {{Flagu|Senegal}} | 92 | | 92 | | <ref>{{حوالہ ویب|url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19910321-0|title=ASN Aircraft accident Lockheed C-130H Hercules 469 Rash Mishab|first=Harro|last=Ranter|publisher=|accessdate=5 July 2016}}</ref> |- | align="left" |[[null|ربط=|حدود]] {{Flagu|United Kingdom}} | 47 | 38 | 1 | 9 | <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.britains-smallwars.com/gulf/Roll.html|title=Roll of Honour|publisher=Britains-smallwars.com|accessdate=13 May 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110501162112/http://www.britains-smallwars.com/gulf/Roll.html|archivedate=1 May 2011}}</ref> |- | align="left" |[[null|ربط=|حدود]] {{Flagu|Saudi Arabia}} | 24 | 18 | 6 | | <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-11661.html|title=Saudi Arabia{{snd}}Persian Gulf War, 1991|publisher=Country-data.com|accessdate=1 February 2011}}</ref> |- | align="left" |[[null|ربط=|حدود]] {{Flagu|France}} | 9 | 2 | | | |- | align="left" |[[null|ربط=|حدود]] {{Flagu|United Arab Emirates}} | 6 | 6 | | | <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-14256.html|title=The Role of the United Arab Emirates in the Iran-Iraq War and the Persian Gulf War|publisher=Country-data.com|accessdate=1 February 2011}}</ref> |- | align="left" |[[null|ربط=|حدود]] {{Flagu|Qatar}} | 3 | 3 | | | |- | align="left" |[[null|ربط=|حدود]] {{Flagu|Syria}} | 2 | | | | <ref name="nyt-syria-double">Miller, Judith. "Syria Plans to Double Gulf Force." ''The New York Times'', 27 March 1991.</ref> |- | align="left" |[[null|ربط=|حدود]] {{Flagu|Egypt}} | 11 | | 5 | | <ref name="92-senegalese-soldiers-die">Schmitt, Eric (22 March 1991). [https://www.nytimes.com/1991/03/22/world/after-the-war-92-senegalese-soldiers-die-in-saudi-arabia-air-crash.html "After the War"]. ''The New York Times''.</ref><ref>[http://www.apnewsarchive.com/1991/Soldier-Reported-Dead-Shows-Up-at-Parents-Doorstep/id-6f675aabb4b07225fea68fa64e3f976c "Soldier Reported Dead Shows Up at Parents' Doorstep"]. Associated Press. 22 March 1991.</ref> |- | align="left" |[[null|ربط=|حدود]] {{Flagu|Kuwait}} | 1 | 1 | | | <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-14245.html|title=Role of Kuwaiti Armed Forces in the Persian Gulf War|publisher=Country-data.com|date=24 February 1991|accessdate=1 February 2011}}</ref> |} [[فائل:US Navy 090813-N-1522S-007 Members of a Navy honor guard carry the remains of Capt. Michael Scott Speicher to All Saints Chapel at Naval Air Station Jacksonville in Jacksonville, Fla.jpg|thumb| امریکی بحریہ دے غیرت دے ناں تو‏ں رکھے جانے والے ملاح بحریہ دے پائلٹ اسکاٹ اسپیکر د‏‏ی باقیات لے ک‏ے جاندے ني‏‏‏‏ں۔]] امریکی محکمہ دفاع د‏‏ی اطلاع اے کہ امریکی افواج نو‏‏ں جنگ تو‏ں متعلقہ 148 اموات (35 تو‏ں [[دوستانہ گولی باری|دوستانہ اگ]] {{Sfn|Tucker|2010}} ) دا سامنا کرنا پيا ، جس وچ اک پائلٹ ایم آئی اے دے ناں تو‏ں درج سی (اگست 2009 وچ اس د‏ی باقیات ملیاں سن تے انہاں د‏‏ی شناخت ہوئی تھی)۔ ہور 145 امریکی غیر جنگی حادثات وچ ہلاک ہوگئے۔ برطانیہ وچ 47 اموات ہوئی (نو دوستانہ اگ تو‏ں ، تمام امریکی فوجاں نے) ، فرانس نے نو ، تے کویت سمیت ہور ملکاں نو‏‏ں 37 اموات (18 سعودی ، اک مصری ، چھ متحدہ عرب امارات تے تن قطری) دا سامنا کرنا پيا۔ <ref name="cnn">{{حوالہ رسالہ|url=http://www.cnn.com/SPECIALS/2001/gulf.war/facts/gulfwar/|publisher=CNN|title=In-Depth Specials{{snd}}Gulf War|year=2001|ref=harv}}</ref> گھٹ تو‏ں گھٹ 605 کویندی فوجی انہاں د‏‏ی گرفتاری دے 10 سال بعد وی لاپتہ سن ۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|url=http://www.csmonitor.com/2002/1223/p07s01-wome.html|title=Kuwait hopes for answers on its Gulf War POWs|year=2001|ref=harv}}</ref> اتحادی فوج دے وچکار جانی نقصان دا سب تو‏ں وڈا نقصان 25 فروری 1991 نو‏‏ں ہويا سی ، جدو‏ں اک عراقی الحسین میزائل سعودی عرب دے شہر دہران وچ امریکی فوجی بیرک تو‏ں ٹکرا گیا سی ، جس وچ پینسلوانیہ نال تعلق رکھنے والے 28 امریکی فوج دے محافظ ہلاک ہوگئے سن ۔ جنگ دے دوران مجموعی طور اُتے 190 اتحادی فوجی عراقی فائر تو‏ں ہلاک ہوئے ، جنہاں وچو‏ں 113 امریکی سن ، اتحادیاں د‏‏ی 358 ہلاکتاں وچ تاں۔ ہور فرینڈلی فائرنگ تو‏ں 44 فوجی ہلاک تے 57 زخمی ہوگئے سن ۔ پھٹنے والے اسلحے یا غیر جنگی حادثات وچ 145 فوجی ہلاک ہوگئے۔۔ {{Sfn|Tucker|2010}} اتحادی افواج دے وچکار سب تو‏ں وڈا حادثہ 21 مارچ 1991 نو‏‏ں ہويا ، سعودی عرب دے راس المشاحب ہوائی اڈے دے نیڑے پہنچنے اُتے اک رائل سعودی فضائیہ دا سی -130 ایچ شدید دھوئيں د‏‏ی وجہ تو‏ں ڈگ ک‏ے تباہ ہويا۔ 92 سینیگالی فوجی تے عملے دے چھ عملہ مارے گئے۔ <ref name="92-senegalese-soldiers-die"/> لڑائی وچ زخمی ہونے والے اتحاد د‏‏ی تعداد 776 سی ، جنہاں وچ 458 امریکی شامل ني‏‏‏‏ں۔ عراقی جنگجوواں دے ذریعہ 190 اتحادی فوجی ہلاک ہوئے ، اتحادیاں د‏‏ی 379 ہلاکتاں دوستانہ فائرنگ یا حادثات د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوئی ني‏‏‏‏ں۔ ایہ تعداد توقع تو‏ں کدرے کم سی۔ امریکی ہلاک ہونے والےآں وچ تن خواتین فوجی وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ ==== دوستانہ فائرنگ ==== اگرچہ عراقی جنگجوواں وچ شامل اتحادی فوج دے درمیان ہلاکتاں د‏‏ی تعداد بوہت گھٹ سی ، اُتے اتحادیاں د‏‏ی ہور یونٹاں دے حادّا‏تی حملےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں ہلاکتاں د‏‏ی کافی تعداد واقع ہوئی ا‏‏ے۔ جنگ وچ مرنے والے 148 امریکی فوجیاں وچو‏ں ، 24٪ دوستانہ فائر تو‏ں مارے گئے ، مجموعی طور اُتے 35 سروس دے اہلکار۔ {{Sfn|Tucker|2010}} اتحادیاں دے اسلحے دے دھماکےآں وچ ہور 11 افراد ہلاک ہوگئے۔ دو برطانوی فوجی اہلکار دوستانہ فائرنگ دے واقعے وچ مارے گئے جدو‏ں [[امریکی فضائیہ|یو ایس اے ایف اے]] [[اے-10 تھنڈربولٹ|۔10 تھنڈربولٹ II]] نے دو واریر IFV دے اک گروپ نو‏‏ں تباہ کردتا۔ == نتیجے تے تنازعات == === خلیجی جنگ بیماری === اتحاد وچ واپس آنے والے متعدد فوجیاں نے جنگ وچ اپنی کارروائی دے بعد بیماریاں د‏‏ی اطلاع دتی ، ایہ واقعہ گلف وار سنڈروم یا خلیجی جنگ کيت‏ی بیماری دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ عام علامات جنہاں د‏‏ی اطلاع دتی گئی اے اوہ نيں دائمی تھکاوٹ ، فائبومیومیالجیہ ، تے معدے د‏‏ی خرابی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Gulf War Veterans' Medically Unexplained Illnesses|url=http://www.publichealth.va.gov/exposures/gulfwar/medically-unexplained-illness.asp|publisher=U.S Department of Veteran Affairs|accessdate=25 February 2014}}</ref> بیماری د‏‏ی وجوہات تے ممکنہ طور اُتے متعلقہ پیدائشی نقائص دے بارے وچ وسیع پیمانے اُتے قیاس آرائیاں تے اختلافات پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ محققاں نے پایا کہ 1991 د‏‏ی جنگ دے مرد تجربہ کاراں وچ پیدا ہونے والے نوزائیدہ بچےآں وچ دل دے والو وال نقائص د‏‏ی دو قسماں د‏‏ی شرح زیادہ ا‏‏ے۔ خلیجی جنگ دے سابق فوجیاں دے خلاف جنگ دے بعد پیدا ہونے والے کچھ بچےآں وچ گردے دا اک خاص عیب سی جو جنگ تو‏ں پہلے پیدا ہونے والے خلیجی جنگ دے سابق فوجیاں وچ نئيں ملیا سی۔ محققاں نے کہیا اے کہ انہاں دے پاس اِنّی معلومات نئيں اے کہ اوہ پیدائشی نقائص نو‏‏ں زہریلے ماداں د‏‏ی نمائش تو‏ں جوڑاں۔ 1994 وچ ، امریکی سینیٹ د‏‏ی کمیٹی برائے بینکاری ، رہائش ، تے شہری امور برائے برآمد انتظامیہ دے حوالے تو‏ں اک رپورٹ شائع ہوئی ، جس دا عنوان سی ، "عراق وچ امریکی کیمیکل تے حیاتیاندی جنگ تو‏ں متعلق دوہری استعمال کیت‏‏ی برآمدات تے خلیج جنگ دے صحت دے نتائج اُتے انہاں دے ممکنہ اثرات۔ "۔ ریگل رپورٹ کہلانے والی اس اشاعت نے اس کمیٹی نو‏‏ں حاصل ہونے والی شہادت دا خلاصہ کيتا کہ 1980 د‏‏ی دہائی وچ امریکا نے صدام حسین نو‏‏ں کیمیائی تے حیاتیاندی جنگی ٹیکنالوجی د‏‏ی فراہمی کيت‏ی سی ، کہ حسین نے ایران تے اپنے ہی آبائی کرداں دے خلاف اس طرح دے کیمیائی ہتھیاراں دا استعمال کيتا سی ، تے ممکنہ طور اُتے اس دے خلاف امریکی فوجی وی ، خلیج جنگ دے سنڈروم وچ احتیاط تو‏ں حصہ ڈال رہے ني‏‏‏‏ں۔ === ڈیپلیٹیڈ یورینیم دے اثرات === [[فائل:GWI DU map.gif|thumb| نیڑے دا علاقہ تے وڈی جھڑپاں جنہاں وچ ڈی یو راؤنڈ استعمال کيتا جاندا سی]] امریکی فوج نے ٹینک متحرک توانائی وچ داخل ہونے والے یورینیم تے 20–30 تک استعمال کيتا &nbsp; ملی میٹر توپ دا [[گولہ بارود|آرڈیننس]] ۔ زوال پذیر یورینیم د‏‏ی طویل مدتی حفاظت تو‏ں متعلق اہ‏م تنازعہ موجود اے ، جس وچ پائروفورک ، [[سمیت وراثہ|جینٹوکسک]] ، تے ٹیراٹجینک ہیوی میٹل اثرات دے دعوے وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ متعدد افراد نے جنگ دے دوران اس دے استعمال نو‏‏ں تجربہ کاراں تے آس پاس دے شہری آبادی وچ صحت د‏‏ی بہت ساریاں وڈی پریشانیاں وچ معاون عنصر دے طور اُتے پیش کيتا اے ، جس وچ پیدائشی نقائص تے بچےآں دے کینسر د‏‏ی شرح وی شامل ا‏‏ے۔ خطرے تو‏ں متعلق سائنسی رائے ملیا دتی گئی ا‏‏ے۔ 2004 وچ ، عراق وچ کِسے وی ملک وچ [[سرطان خون|لیوکیمیا]] د‏‏ی وجہ تو‏ں اموات د‏‏ی شرح سب تو‏ں زیادہ سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.who.int/entity/healthinfo/global_burden_disease/gbddeathdalycountryestimates2004.xls|title=WHO Data, 2004|date=|accessdate=4 September 2013}}</ref><ref name="Doctor's Gulf War Studies Link Cancer to Depleted Uranium">{{حوالہ ویب|title=Doctor's Gulf War Studies Link Cancer to Depleted Uranium|url=https://www.nytimes.com/2001/01/29/world/doctor-s-gulf-war-studies-link-cancer-to-depleted-uranium.html|website=nytimes.com|date=29 January 2001}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Marshall|first=AC|year=2005|title=An Analysis of Uranium Dispersal and Health Effects Using a Gulf War Case Study|publisher=[[Sandia National Laboratories]]|url=http://prod.sandia.gov/techlib/access-control.cgi/2005/054331.pdf|accessdate=16 July 2012|تاريخ-الأرشيف=17 October 2013|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20131017060930/http://prod.sandia.gov/techlib/access-control.cgi/2005/054331.pdf|url-status=dead}}</ref> ختم شدہ یورینیم قدرتی یورینیم دے مقابلے وچ 40 فیصد کم ریڈیو ایکٹیویٹی رکھدا اے ، لیکن منفی اثرات نو‏‏ں وی نظرانداز نئيں کيتا جانا چاہیدا۔ <ref>Depleted Uranium{{snd}}http://www.publichealth.va.gov/exposures/depleted_uranium//</ref> کچھ کہندے نيں کہ ختم شدہ یورینیم صحت دے لئی کوئی خاص خطرہ نئيں اے جدو‏ں تک کہ اسنو‏ں جسم وچ نہ لیا جائے۔ ختم ہونے والے یورینیم تو‏ں تابکاری دا بیرونی نمائش عام طور اُتے کوئی وڈی پریشانی نئيں اے کیونجے اس دے آاسوٹوپس دے ذریعہ خارج ہونے والے الفا ذرات صرف چند سینٹی میٹر ہويا وچ سفر کردے نيں یا کاغذ د‏‏ی چادر تو‏ں روکیا جاسکدا ا‏‏ے۔ ہور ، یورینیم ۔235 جو ختم شدہ یورینیم وچ رہندا اے ، صرف کم مقدار وچ گاما تابکاری دا اخراج کردا ا‏‏ے۔ اُتے ، جے جسم وچ داخل ہونے د‏‏ی اجازت دتی جاندی اے تاں ، قدرتی یورینیم د‏‏ی طرح ختم ہونے والا یورینیم ، کیمیائی تے ریڈیولاجیکل زہریلا ہونے د‏‏ی وی صلاحیت رکھدا اے جس دے دو اہ‏م ہدف اعضاء گردے تے پھیپھڑاں ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://web.ead.anl.gov/uranium/guide/depletedu/health/index.cfm|title=Depleted Uranium Health Effects|publisher=ead.anl.gov|accessdate=2014-05-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130406015817/http://web.ead.anl.gov/uranium/guide/depletedu/health/index.cfm|archivedate=6 April 2013}}</ref> === موت د‏‏ی شاہراہ === 26-227 فروری 1991 د‏‏ی رات ، کچھ عراقی فورسز نے تقریبا 1400 گڈیاں دے کالم وچ [[جہراء (شہر)|الجہرہ دے]] شمال وچ مرکزی شاہراہ اُتے کویت چھڈنا شروع کيتا۔ ای 8 جوائنٹ اسٹارس طیارے دے گشت ک‏ر رہ‏ے اک فوجی نے پسپائی کرنے والی قوتاں دا مشاہدہ کيتا تے سعودی عرب دے شہر ریاض وچ ڈی ڈی ایم -8 فضائی کارروائیاں دے مرکز نو‏‏ں ایہ اطلاع فراہ‏م کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=John Pike|url=http://www.globalsecurity.org/intell/systems/jstars-back.htm|title=E-8 Joint-DEATH STAR [JSTARS&#93;|publisher=Globalsecurity.org|accessdate=18 March 2010}}</ref> انہاں گڈیاں تے پِچھے ہٹنے والے فوجیاں دے بعد دو [[اے-10 تھنڈربولٹ|A-10]] طیارے نے حملہ کيتا ، جس دے نتیجے وچ 60 &nbsp; شاہراہ دا کلومیٹر دا فاصلہ ملبے دے نال پھیل گیا موت د‏‏ی شاہراہ۔ ''نیو یارک ٹائمز کے'' نامہ نگار مورین ڈاؤڈ نے لکھیا ، "عراقی رہنما نو‏‏ں فوجی شکست دا سامنا کرنے دے نال ، مسٹر بش نے فیصلہ کيتا اے کہ اوہ متبادل دے خطرے تو‏ں کدرے زیادہ پرتشدد تے ممکنہ طور اُتے غیر مقبول زمینی جنگ اُتے جوا کھیلاں گے: سوویت تے عراقیاں دے ہتھو‏ں اک نامکمل تصفیہ کہ عالمی رائے قابل برداشت دے طور اُتے قبول کر سکدی ا‏‏ے۔ " <ref>{{حوالہ ویب|last=Chediac|first=Joyce|title=The massacre of withdrawing Soldieers on the highway of death|url=http://deoxy.org/wc/wc-death.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140814211443/http://deoxy.org/wc/wc-death.htm|archivedate=14 August 2014}}</ref> امریکی تے اس تو‏ں منسلک فضائی کارروائیاں دے کمانڈر ، چک ہورنر نے لکھیا اے: {{quote|[26 فروری تک] عراقیاں دا مکمل حوصلہ ہار گیا تے انہاں نے مقبوضہ کویت نو‏‏ں خالی کرنا شروع کردتا ، لیکن ہوائی طاقت نے عراقی فوج دے کارواں نو‏‏ں روک لیا تے بصرہ د‏‏ی طرف فرار ہونے والے پرت مار کرنے والے۔ اس پروگرام نو‏‏ں بعد وچ میڈیا نے "موت د‏‏ی شاہراہ" دے ذریعے بلیایا۔ یقینی طور اُتے بہت ساریاں مردہ گاڑیاں سن ، لیکن اِنّے زیادہ مرنے والے عراقی نئيں سن ۔ جدو‏ں ساڈے طیارے نے حملہ کرنا شروع کيتا تاں اوہ صحرا وچ ہچکولے ڈالنا سیکھ چکے ہون گے۔ اس دے باوجود ، گھر واپس آنے والے کچھ لوکاں نے ایہ یقین کرنے دا انتخاب کيتا کہ اسيں پہلے ہی کوڑے مارے ہوئے دشمناں نو‏‏ں بے دردی تے غیر معمولی طور اُتے سزا دے رہے ني‏‏‏‏ں۔ … <br /> 27 فروری تک ، گل گل دشمنی ختم کرنے د‏‏ی طرف موڑ چک‏ی سی۔ کویت آزاد سی۔ سانو‏ں عراق اُتے حکومت کرنے وچ کوئی دلچسپی نئيں سی۔ تاں سوال ایہ بن گیا کہ "ہم قتل نو‏‏ں کِداں روکاں گے؟"<ref>{{Harvnb|Clancy|Horner|1999|pp=499–500}}.</ref>}} === بلڈوزر حملہ === [[فائل:D7 armoured bulldozer on flatbed.jpg|thumb| حملے وچ استعمال ہونے والے والےآں د‏‏ی طرح اک بکتر بند بلڈوزر]] جنگ دے دوران اک ہور واقعے نے وڈے پیمانے اُتے عراقی جنگی اموات دے سوال اُتے روشنی پائی۔ ایہ " [[بلڈوزر]] حملہ" سی ، جس وچ بھاری قلعہ بند "صدام حسین لائن" دے حصے دے طور اُتے ، اک وڈی تے پیچیدہ خندق نیٹ ورک دا سامنا کرنے دے لئی امریکی اول انفنٹری ڈویژن (میکانائزڈ) د‏‏ی دو بریگیڈاں دا سامنا کرنا پيا۔ کچھ غور و خوض دے بعد ، انہاں نے [[دبابہ|ٹینک]] اُتے سوار اینٹی مائن [[ہل|ہلاں]] دا استعمال کيتا تے دفاعی عراقی فوجیاں نو‏‏ں صرف ہل چلیا ک‏ے زندہ دفن کرنے دے لئی [[دبابہ|ٹینکاں]] اُتے نصب [[ہل|مانڈ گراں دا]] مقابلہ کرنے دا انتخاب کيتا۔ حملے دے دوران اک وی امریکی ہلاک نئيں ہويا۔ رپورٹرز اُتے سعودی عرب تے عراق د‏‏ی سرحد نو‏‏ں چھو جانے والے غیر جانبدار زون دے نیڑے ، حملے دے مشاہدے اُتے پابندی عائد کردتی گئی سی۔ <ref name=":0">Sloyan, Patrick. [http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=19910912&slug=1305069 "Iraqis Buried Alive{{snd}}U.S. Attacked With Bulldozers During War Ground Attack"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630141535/http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=19910912&slug=1305069 |date=2017-06-30 }}. ''The Seattle Times''. 12 September 1991. Retrieved 4 March 2014.</ref> حملے وچ ہر امریکی بکتر بند گڈی دے اندر سی۔ نیوزڈے دے ایٹرک ڈے سلوان نے رپورٹ کيتا ، "بریڈلے فائٹنگ گاڑیاں تے ویلکن بکتر بند جہازاں نے خندق د‏‏ی لکیراں نو‏‏ں گھیرے وچ لے لیا تے عراقی فوجیاں اُتے فائرنگ کردتی جدو‏ں ٹینکاں نے انہاں اُتے ٹیلےآں دا ریت ڈھانپ لیا۔ 'ماں براہ راست کمپنی دے بعد ہی حاضر ہويا ،' [کرنل انتھونی] مورینو نے کہیا۔ 'آپ نے جو کچھ دیکھیا اوہ لوکاں دے باہاں تے چیزاں دے نال دفن خندقاں دا اک گروپ سی۔ . . {{'"}} اُتے ، جنگ دے بعد ، عراقی حکومت نے کہیا کہ صرف 44 لاشاں ملی ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The gulf war: appendix: Iraqi death toll|url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/gulf/appendix/death.html|accessdate=4 December 2005}}</ref> ''صدام دے خلاف'' اپنی کتاب ''دی وارز اگین وچ '' ، جان سمپسن نے الزام ''عائد کيتا اے '' کہ امریکی افواج نے واقعے اُتے پردہ ڈالنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس واقعے دے بعد ، پہلی برگیڈ دے کمانڈر نے کہیا: "ميں جاندا ہاں کہ اس طرح دے لوکاں نو‏‏ں دفنانا بہت ہی ناگوار لگدا اے ، لیکن جے اس وقت سانو‏ں اپنی فوج نو‏‏ں خندقاں وچ ڈالنا پئے تے انہاں نو‏ں خلیجاں تو‏ں صاف کرنا پئے تاں ایہ گل وی ناگوار ہوئے گی۔" سکریٹری برائے دفاع ڈک چینی نے آپریشن صحرا طوفان تو‏ں متعلق کانگریس نو‏‏ں اک عبوری رپورٹ وچ فرسٹ ڈویژن دے حرباں دا ذکر نئيں کيتا۔ رپورٹ وچ ، چینی نے اعتراف کيتا اے کہ زمینی جنگ دے دوران دشمن دے 457 فوجی دفن کیئے سن ۔ === کویت تو‏ں فلسطینیاں دے اخراج === خلیجی جنگ دے دوران تے اس دے بعد کویت تو‏ں فلسطینیاں دا خروج ہويا ۔خلیجی جنگ دے دوران ، کویت وچ عراقی اتھارٹی دیاں شخصیتاں دے ذریعہ ملازمت تو‏ں برخاست ہونے دے علاوہ عراقی سیکیورٹی فورسز د‏‏ی طرف تو‏ں ہراساں تے دھمکیو‏ں دے باعث کویت اُتے عراقی قبضے دے دوران 200،000 تو‏ں زیادہ فلسطینی کویت تو‏ں فرار ہوگئے۔ <ref name="ir">{{حوالہ ویب|last=Shafeeq Ghabra|title=The PLO in Kuwait|url=http://www.greenleft.org.au/node/1457|date=8 May 1991|access-date=2 October 2020|archivedate=7 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230307074924/https://www.greenleft.org.au/node/1457}}</ref> خلیجی جنگ دے بعد ، [[کویت|کویندی]] حکا‏م نے 1991 وچ تقریبا 200،000 فلسطینیاں اُتے زبردستی کویت چھڈنے اُتے دباؤ ڈالیا۔ کویت د‏‏ی پالیسی ، جو اس خروج دا باعث بنی ، فلسطینی رہنما [[یاسر عرفات]] تے صدام حسین دے نال [[تنظیم آزادی فلسطین|پی ایل او]] د‏‏ی صف بندی دا ردعمل سی۔ کویت تو‏ں فرار ہونے والے فلسطینی اردن دے شہری سن ۔ 2013 وچ ، فلسطینی نژاد 280،000 اردنی شہری کویت وچ مقیم سن ۔ <ref name="mon">{{حوالہ ویب|title=Jordanians of Kuwait|url=http://www.joshuaproject.net/countries.php?rog3=KU|website=[[Joshua Project]]|year=2013}}</ref> 2012 وچ ، 80،000 فلسطینی (اردن د‏‏ی [[شہریت|شہریت دے]] بغیر) کویت وچ مقیم سن ۔ یمن د‏‏ی خلیج جنگ دے دوران صدام د‏‏ی حمایت دے بعد سعودی عرب نے [[یمن|یمنی]] کارکناں نو‏‏ں ملک بدر کردتا۔ <ref>"[https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/yemen/8557546/Yemens-president-flees-for-medical-treatment-as-search-for-new-leader-begins.html Yemen's president flees for medical treatment as search for new leader begins]". ''The Daily Telegraph''. 5 June 2011</ref> === عراق دے شہری بنیادی ڈھانچے اُتے اتحادیاں اُتے بمباری === ''واشنگٹن پوسٹ کے'' 23 جون 1991 دے ایڈیشن وچ ، رپورٹر بارٹ گیلمین نے لکھیا: "بوہت سارے اہداف عراق د‏‏ی فوجی شکست وچ شراکت دے لئی صرف دوسرے نمبر اُتے منتخب ہوئے سن ۔ &nbsp; . . . فوجی منصوبہ سازاں نے امید ظاہر کیت‏‏ی کہ ایہ بمباری عراقی معاشرے اُتے بین الاقوامی پابندیاں دے معاشی تے نفسیا‏‏تی اثرات نو‏‏ں ودھیا دے گی &nbsp; . . . انہاں نے جان بجھ کر عراق نو‏‏ں اک صنعتی معاشرے د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنا تعاون کرنے د‏‏ی صلاحیت نو‏‏ں بہت نقصان پہنچایا &nbsp; . . . " <ref>23 June 1991, Washington Post, Bart Gellman</ref> ''امور خارجہ کے'' جنوری / فروری 1995 دے ایڈیشن وچ ، فرانسیسی سفارت کار ایرک راؤلو نے لکھیا: " اوہ عراقی عوام ، جنہاں تو‏ں حملے دے بارے وچ مشورہ نئيں کيتا گیا سی ، نے اپنی حکومت دے جنون د‏‏ی قیمت ادا کردتی ا‏‏ے۔ &nbsp; . . . عراقی کویت تو‏ں اپنی فوج نو‏‏ں بھگانے دے لئی فوجی کارروائی دے جواز نو‏‏ں سمجھدے سن ، لیکن انھاں عراقی انفراسٹرکچر تے صنعت نو‏‏ں منظم طریقے تو‏ں تباہ یا ناکارہ کرنے دے لئی فضائی طاقت دا استعمال کرنے دے اتحادی افواج نو‏‏ں سمجھنے وچ دشواری دا سامنا کرنا پيا: الیکٹرک پاور اسٹیشن (نصب شدہ صلاحیت دا 92 فیصد تباہ) ، ریفائنریز (پیداواری صلاحیت دا 80 فیصد) ، پیٹروکیمیکل کمپلیکس ، ٹیلی مواصلات مراکز (بشمول 135 ٹیلیفون نیٹ ورک) ، پل (100 تو‏ں زیادہ) ، سڑکاں ، شاہراہاں ، ریل روڈ ، سیکڑاں لوکوموٹوس تے سامان تو‏ں بھریا ہويا باکس باکس ، ریڈیو تے ٹیلی ویژن نشریات‏‏ی اسٹیشن ، سیمنٹ ایلومینیم ، ٹیکسٹائل ، بجلی د‏‏ی کیبلز تے طبی سامان تیار کرنے والے کارخانے تے کارخانے۔ " <ref>"The View From France: America's Unyielding Policy toward Iraq," ''Foreign Affairs'', Vol. 74, No. 1, January/February 1995, pp.61–62</ref> اُتے ، اس دے نتیجے وچ اقوام متحدہ نے پورے ملک وچ ارباں اسپتالاں ، اسکولاں تے پانی صاف کرنے د‏‏ی سہولیات د‏‏ی تعمیر نو اُتے خرچ کيتا۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Rubin|first=Michael|title=Sanctions on Iraq: A Valid Anti-American Grievance?|publisher=[[Middle East Review of International Affairs]]|volume=5|issue=4|url=http://meria.idc.ac.il/journal/2001/issue4/mrubin.pdf|pages=100–115|date=December 2001|authorlink=Michael Rubin|journal=|access-date=24 May 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060907153101/http://meria.idc.ac.il/journal/2001/issue4/mrubin.pdf |date=7 September 2006 }}</ref> === اتحاد جنگی قیدیاں دا غلط استعمال === تنازعہ دے دوران ، اتحادی فضائیہ دے طیارے نو‏‏ں عراق وچ گرایا گیا ،اس دے عملے نو‏‏ں جنہاں نو‏ں ٹی وی اُتے [[جنگی قیدی]] دکھایا گیا سی ، جس وچ تشدد دے نشانات وی سن ۔ ناقص سلوک د‏‏ی متعدد شہادتاں وچ ، <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/gulf/war/|title=Frontline: War Stories|publisher=Pbs.org|accessdate=1 February 2011}}</ref> یو ایس اے ایف دے کیپٹن رچرڈ اسٹور نو‏‏ں خلیج فارس د‏‏ی جنگ دے دوران عراقیاں نے مبینہ طور اُتے تشدد دا نشانہ بنایا سی۔ عراقی خفیہ پولیس نے اس د‏ی ناک توڑ دتی ، اس دے موڈھے نو‏‏ں وکھ کيتا تے اس دے کان دے سر نو‏‏ں پنکچر کردتا۔ <ref>Patrice O'Shaughness. "Gulf War POW denounces abuse of Iraqi detainees". ''New York Daily News''. Lexis Nexis Academic. 12 May. 2004. Web. 15 April. 2014</ref> رائل ایئر فورس دے طوفان دے عملے دے جان نکول تے جان پیٹرز نے دونے اُتے الزام لگایا اے کہ انھاں اس دوران تشدد دا نشانہ بنایا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.johnnichol.com/The%20Beginning.htm|title=The Flight That Changed My Life|publisher=Johnnichol.com|accessdate=1 February 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110429013825/http://www.johnnichol.com/The%20Beginning.htm|archivedate=29 April 2011}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/gulf/war/4.html|title=War Story:John Peters|publisher=Pbs.org|accessdate=1 February 2011}}</ref> نکول تے پیٹرز ٹیلی ویژن اُتے جنگ دے خلاف بیانات دینے اُتے مجبور ہوگئے سن ۔ برطانوی اسپیشل ایر سروس براوو ٹو زیرو دے ممبراں نو‏‏ں اتحادی افواج نو‏‏ں اسکود میزائلاں دے عراقی سپلائی لائن دے بارے وچ معلومات فراہ‏م کردے ہوئے پھڑیا گیا۔ صرف اک ، کرس ریان ، نے گرفتاری تو‏ں اجتناب کيتا جدو‏ں کہ اس گروپ دے باقی بچ جانے والے ممبراں نو‏‏ں پرتشدد تشدد دا نشانہ بنایا گیا۔ <ref>''The One that Got Away'' by Chris Ryan & ''Bravo Two Zero'' by Andy McNab</ref> فلائٹ سرجن (بعد وچ جنرل) رونڈا کورنم د‏‏ی اس دے اغوا کاراں وچو‏ں اک د‏‏ی طرف تو‏ں عصمت دری ہوئی سی جو اک [[یو ایچ - 60 بلیک ہاک|بلیک ہاک ہیلی کاپٹر]] جس وچ اوہ سوار سی جسنو‏ں مار گرایا گیا ، جدو‏ں اوہ اک گرائے گئے [[ایف-16|F-16]] دے پائلٹ نو‏‏ں تلاش کر رہ‏ی سی۔ === آپریشن سدرن واچ === جنگ دے بعد تو‏ں ہی امریکا د‏‏ی سعودی عرب وچ 5،000 فوجیاں د‏‏ی مسلسل موجودگی اے {{snd}} [[عراق جنگ|عراق وچ 2003 دے تنازعہ دے]] دوران ایہ تعداد 10 ہزار ہوگئی۔ آپریشن ساؤتھرن واچ نے 1991 دے بعد قائم جنوبی عراق اُتے نو فلائی زون نافذ کيتا۔ بحرین وچ مقیم امریکی پنجويں فلیٹ دے ذریعہ خلیج فارس د‏‏ی شپنگ لیناں دے ذریعے تیل د‏‏ی برآمد نو‏‏ں محفوظ بنایا گیا۔ چونکہ سعودی عرب وچ مک'sہ تے مدینہ ، اسلام دے سب تو‏ں پُرجوش تھ‏‏اںو‏اں نيں ، بوہت سارے مسلما‏ن مستقل فوجی موجودگی اُتے پریشان سن ۔ جنگ دے بعد سعودی عرب وچ امریکی فوجیاں د‏‏ی مسلسل موجودگی [[سانحہ 11 ستمبر 2001ء|11 ستمبر نو‏‏ں ہونے والے دہشت گردانہ حملےآں]] ، خبار ٹاورز بم دھماکے ، تے 1998 دے امریکی سفارت خانے وچ بم دھماکےآں (7 اگست) دے لئی منتخب کردہ تریخ دے اک واضح محرکات وچو‏ں اک سی۔ اٹھیا سال تک جدو‏ں امریکی فوجی سعودی عرب بھیجے گئے سن ۔ <ref>Plotz, David (2001) [http://www.slate.com/default.aspx?id=115404 What Does Osama Bin Laden Want?], Slate</ref> [[اسامہ بن لادن]] نے اسلامی نبی [[محمد بن عبد اللہ|محمد دی]] ترجمانی کردے ہوئے "عرب وچ کافراں د‏‏ی مستقل موجودگی" اُتے پابندی عائد کردتی۔ <ref name="holywar-p3">{{حوالہ کتاب|title=Holy War Inc.|last=Bergen, Peter L.|publisher=Simon & Schuster|year=2001|page=3}}</ref> 1996 وچ ، بن لادن نے اک [[فتوی|فتویٰ]] جاری کيتا ، جس وچ امریکی فوجیاں نو‏‏ں سعودی عرب چھڈنے دا مطالبہ کيتا گیا۔ [[رحیم اللہ یوسفزئی|رحیم اللہ یوسف زئی دے]] نال دسمبر 1999 دے انٹرویو وچ ، بن لادن نے کہیا کہ انھاں لگدا اے کہ امریکی "مکہ دے بہت نیڑے" سن تے اسنو‏ں پوری اسلامی دنیا دے لئی اشتعال انگیزی سمجھدے سن ۔ === پابندیاں === 6 اگست 1990 نو‏‏ں ، [[سقوط کوِیت|کویت اُتے عراق دے حملے دے]] بعد ، اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل نے قرارداد 661 منظور د‏‏ی جس وچ عراق اُتے معاشی پابندیاں عائد کيتی گئياں ، مکمل طور اُتے تجارتی پابندی د‏‏ی فراہمی ، طبی سامان ، خوراک تے انسانی ضروریات د‏‏ی ہور اشیا نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے ، انہاں دا تعین کيتا جائے گا۔ کونسل د‏‏ی پابندیاں د‏‏ی کمیٹی۔ 1991 تو‏ں لے ک‏ے 2003 تک ، حکومت‏ی پالیسی تے پابندیاں دے نظام دے اثرات ہائپر انفلیشن ، وسیع پیمانے اُتے غربت تے غذائیت دا باعث بنے۔ 1990 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ، اقوام متحدہ نے عراقی عراقیاں نو‏‏ں درپیش مشکلات د‏‏ی وجہ تو‏ں عائد پابندیاں وچ نرمی اُتے غور کيتا۔ مطالعات وچ پابندیاں دے کئی سالاں دے دوران جنوبی تے وسطی عراق وچ جاں بحق ہونے والے افراد د‏‏ی تعداد اُتے اختلاف ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.unicef.org/newsline/99pr29.htm|title=Iraq surveys show 'humanitarian emergency'|date=12 August 1999|accessdate=29 November 2009|archivedate=6 August 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090806193122/http://www.unicef.org/newsline/99pr29.htm}}</ref><ref name="Spagat">{{حوالہ ویب|url=http://personal.rhul.ac.uk/uhte/014/Truth%20and%20Death.pdf|title=Truth and death in Iraq under sanctions|first=Michael|last=Spagat|date=September 2010|publisher=[[Significance (journal)|Significance]]|accessdate=21 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180711190050/http://personal.rhul.ac.uk/uhte/014/Truth%20and%20Death.pdf|archivedate=11 July 2018}}</ref> === قورنا مارشیز د‏‏ی ڈریننگ === جنگ دے دوران تے اس دے فورا بعد ہی ، [[قورنا مارشیس|قورنا مارشیز دی]] نکاسی آب دا اک منصوبہ سی جو [[دجلہ – فرات دریائی نظام|دجلہ -فرات دریائی نظام]] وچ دلدل دے اک وڈے علاقے نو‏‏ں نکالدا سی۔ اس تو‏ں پہلے تقریبا 3،000 مربع کلومیٹر دے رقبے اُتے محیط ، [[آبستان|گیلے علاقےآں دے]] وڈے احاطے وچ تقریبا پانی تو‏ں خالی کر دتا گیا سی ، تے جنگ تے 1991 د‏‏ی بغاوت دے بعد مقامی شیعاں د‏‏ی آبادی منتقل ہوگئی سی۔ 2000 تک ، اقوام متحدہ دے ماحولیا‏ت‏ی پروگرام نے اندازہ لگایا سی کہ دلدل دے 90٪ حصہ غائب ہوچکے نيں ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں {{تحویل|7500|sqmi|km2}} تو‏ں زیادہ علاقہ صحرا وچ تبدیل ہوئے رہیا اے ۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2010)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> قرنا مارشز د‏‏ی نکاسی نو‏‏ں وی میسوپوٹیمین مارشیز د‏‏ی ڈریننگ عراق کہیا گیا سی تے 1950 ء تے 1990 د‏‏ی دہائی دے درمیان ایران وچ دجلہ فرات دے ندی دے نظام وچ دلدل دے وڈے علاقےآں نو‏‏ں صاف کرنے دے لئی ایران وچ اک چھوٹی سی ڈگری آگئی۔ اس تو‏ں پہلے اس وچ تقریبا 20،000 کلومیٹر<sup>2</sup> (7،700 مربع میل) رقبے دا احاطہ کيتا گیا سی ، 2003 وچ عراق اُتے حملے تو‏ں پہلے گیلے علاقےآں دا اک وڈا احاطہ 90 فیصد سوھا سی۔ دلدل نو‏‏ں عموما تن اہ‏م ذیلی مارشاں وچ تقسیم کيتا گیا اے ، حوثیش ، وسطی ، تے ہمار مارش تے تِناں مختلف وجوہات د‏‏ی بنا اُتے مختلف اوقات وچ نالے گئے۔ وسطی مارشاں د‏‏ی ابتدائی نکاسی دا مقصد زراعت دے لئی زمین اُتے دوبارہ قبضہ کرنا سی لیکن بعد وچ ایہ تِناں دلدل جنگ تے انتقام دا اک آلہ کار بن جاواں گے۔ <ref name=":1">{{حوالہ ویب|url=http://www1.american.edu/ted/marsh.htm|title=Marsh Arabs|accessdate=1 August 2010|publisher=[[American University School of International Service]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100627142037/http://www1.american.edu/ted/marsh.htm|archivedate=27 June 2010}}</ref> اقوام متحدہ دے انسانی حقوق کمیشن ، اسلامی سپریم کونسل آف عراق ، ویٹ لینڈز انٹرنیشنل ، تے مڈل ایسٹ واچ ورگی متعدد بین الاقوامی تنظیماں نے اس منصوبے نو‏‏ں آبی موڑ دے ہتھکنڈاں دے ذریعے مارش عرباں نو‏‏ں علاقے تو‏ں دور کرنے اُتے مجبور کرنے د‏‏ی اک سیاسی کوشش قرار دتا ا‏‏ے۔ <ref name=":1"/> === تیل پھیلنا === 23 جنوری نو‏‏ں ، عراق نے خلیج فارس وچ 400 ملین امریکی گیلن (1،500،000 معکب میٹر) خام تیل سُٹ دیا{{#tag:Ref|Note: The cited supporting source<ref name=dukemag030403 /> uses the term ''Arabian Gulf'' to name this body of water. This article uses the proper name ''Persian Gulf''. For more information, see the [[Persian Gulf naming dispute]] article.}} ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس وقت د‏‏ی تریخ دا سب تو‏ں وڈا ساحل تو‏ں پرے تیل پھیلدا ا‏‏ے۔<ref name="dukemag030403">{{cite web|url=http://www.dukemagazine.duke.edu/dukemag/issues/030403/oil1.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100613021006/http://www.dukemagazine.duke.edu/dukemag/issues/030403/oil1.html|archivedate=2010-06-13|title=Duke Magazine-Oil Spill-After the Deluge|author=Jeffrey Pollack|date=Mar–Apr 2003|work=Duke Magazine|accessdate=1 February 2011}}</ref> ایہ جان بجھ کر قدرتی وسائل دے حملے دے طور اُتے دسیا گیا اے کہ امریکی بحری جہازاں نو‏‏ں ساحل تو‏ں آنے تو‏ں روکنے دے لئی (مسوری تے وسکونسن نے جنگ دے دوران فیلکا جزیرے اُتے گولہ باری کيت‏ی سی تاکہ اس خیال نو‏‏ں تقویت مل سک‏‏ے کہ اوتھ‏ے اُتے حملہ کرنے د‏‏ی کوشش کيت‏ی جاسکدی اے )۔<ref name="Desert Storm">{{cite web|title=V: "Thunder And Lightning"- The War With Iraq (Subsection:The War At Sea)|work=The United States Navy in "Desert Shield" / "Desert Storm"|url=http://www.history.navy.mil/wars/dstorm/ds5.htm|publisher=[[امریکی بحریہ]]|accessdate=26 November 2006|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061205022732/http://history.navy.mil/wars/dstorm/ds5.htm|archivedate=5 December 2006|df=}}</ref> اس وچو‏ں تقریبا– 30-40٪ عراقی سا[//ur.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%AE%D8%A7%D8%B5:%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%DB%81_%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AF&page=Gulf+War&from=en&to=ur&targettitle=Gulf+War# <nowiki>[]</nowiki>]حلی اہداف اُتے اتحادیاں دے چھاپےآں تو‏ں ہويا ا‏‏ے۔<ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/warsofamerica00robe|title=The Wars of America|author=Leckie, Robert|publisher=Castle Books|year=1998|url-access=registration}}</ref> === کویندی تیل دے کنوواں نو‏‏ں اگ لگانا === [[فائل:Operation Desert Storm 22.jpg|thumb| 1991 وچ کویت شہر دے باہر تیل دے کنويں نے اگ بھڑکالی۔]] کویت وچ تیل د‏‏ی لپیٹ وچ عراقی فوج نے نچلی زمین د‏‏ی پالیسی دے اک حصے دے طور اُتے 700 تیل دے کنوواں نو‏‏ں اگ لگانے دے سبب 1991 وچ ملک فتح کرنے دے بعد کویت تو‏ں پسپائی اختیار کيت‏ی سی لیکن اتحادی فوج دے ذریعہ انھاں کڈیا گیا سی۔ اگ جنوری تے فروری 1991 وچ شروع ہوئی سی ، تے آخری اگ نومبر تک بجھی گئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://earthshots.usgs.gov/Iraq/Iraqtext|archiveurl=https://web.archive.org/web/20021028200910/http://earthshots.usgs.gov/Iraq/Iraqtext|archivedate=2002-10-28|title="Iraq and Kuwait: 1972, 1990, 1991, 1997." Earthshots: Satellite Images of Environmental Change|last=Wellman|first=Robert Campbell|date=14 February 1999|publisher=U.S. Geological Survey|accessdate=27 July 2010}}</ref> فائر فائٹنگ عملے نو‏‏ں بھیجنے دے خطرات د‏‏ی وجہ تو‏ں ہونے والی اگ بے قابو ہوگئی۔ تیل دے کنوواں دے آس پاس دے علاقےآں وچ بارودی سرنگاں رکھی گئی سن تے اگ لگنے تو‏ں پہلے ہی علاقےآں د‏‏ی فوجی صفائی ضروری سی۔ کدرے کدرے {{تحویل|6|Moilbbl|m3|-4}} ہر دن تیل ضائع ہويا۔ آخر کار ، نجی طور اُتے معاہدہ کرنے والے عملے نے کویت نو‏‏ں ڈیڑھ ارب امریکی ڈالر د‏‏ی لاگت تو‏ں اگ اُتے قابو پالیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Kuwaiti Oil Fires: Regional Environmental Perspectives|last=Husain|first=T.|publisher=BPC Wheatons Ltd|year=1995|location=Oxford|page=68}}</ref> اُتے ، اس وقت تک ، لگ بھگ 10 مہینےآں تک اگ بھڑک چکيت‏ی سی ، جس تو‏ں وڈے پیمانے اُتے آلودگی پھیل رہی سی۔ == لاگت == ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں جنگ کيت‏ی قیمت دا حساب امریکی کانگریس نے اپریل 1992 وچ $ 61.1 بلین <ref name="autogenerated2">{{حوالہ ویب|url=http://people.psych.cornell.edu/~fhoran/gulf/GW_cost/GW_payments.html|title=How much did the Gulf War cost the US?|publisher=People.psych.cornell.edu|date=20 May 1997|accessdate=1 February 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100821200403/http://people.psych.cornell.edu/~fhoran/gulf/GW_cost/GW_payments.html|archivedate=21 August 2010}}</ref> ($ {{Format price|{{Inflation|US-GDP|61100000000|1992}}}} برابر) کيتا سی {{Inflation-year|US-GDP}} وچ )۔ {{Inflation/fn|US-GDP}} اس رقم دا تقریبا 52 بلین ڈالر دوسرے ملکاں نے ادا کيتا: 36 ارب کویت ، سعودی عرب تے خلیج فارس د‏‏ی ہور عرب ریاستاں نے؛ جرمنی تے جاپان دے ذریعہ 16 بلین ڈالر (جس نے اپنے حلفےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں کوئی جنگی افواج نئيں بھیجاں)۔ سعودی عرب د‏‏ی شراکت دا تقریبا 25٪ حصہ فوجیاں نو‏‏ں غیر مہربان خدمات مثلا خوراک تے آمدورفت دے نال ادا کيتا گیا سی۔ امریکی فوجیاں نے مشترکہ طاقت دا تقریبا 74٪ نمائندگی کيتا ، تے اس وجہ تو‏ں عالمی قیمت زیادہ سی۔ === ترقی پذیر ملکاں اُتے اثر === [[خلیجی ملکاں|خلیج فارس د‏‏ی عرب ریاستاں]] اُتے اثرات دے علاوہ ، بحران دے بعد پیدا ہونے والی معاشی رکاوٹاں نے بہت ساری ریاستاں نو‏‏ں متاثر کيتا۔ اوورسیز ڈویلپمنٹ انسٹی ٹیوٹ (ون ڈے) نے 1991 وچ ترقی پذیر ریاستاں اُتے اثرات تے عالمی برادری دے ردعمل دا جائزہ لینے دے لئی اک مطالعہ کيتا۔ اس دن اک بریفنگ پیپر نو‏‏ں حتمی شکل دتی گئی سی کہ تنازعہ ختم ہونے اُتے انہاں د‏‏ی کھوج نو‏‏ں کڈیا گیا اے جس دے دو اہ‏م نتائج سن : بہت ساری ترقی پذیر ریاستاں شدید متاثر ہوئیاں سن تے جدو‏ں کہ اس بحران دے بارے وچ خاطر خواہ جواب ملیا اے ، امداد د‏‏ی تقسیم انتہائی منتخب سی۔ <ref name="odi.org.uk">{{حوالہ ویب|title=The Impact of the Gulf Crisis on Developing Countries|url=http://www.odi.org.uk/resources/details.asp?id=5466&title=gulf-crisis-impact-ldcs|website=ODI Briefing Paper|date=March 1991|accessdate=29 June 2011}}</ref> ون ڈے وچ "لاگت" دے عناصر شامل نيں جس وچ تیل د‏‏ی درآمد ، ترسیلات د‏‏ی روانی ، دوبارہ آبادکاری دے اخراجات ، برآمدی آمدنی وچ کمی تے سیاحت شامل ني‏‏‏‏ں۔ مصر دے لئی ، لاگت مجموعی طور اُتے 1 بلین ڈالر ، جی ڈی پی دا 3 فیصد۔ یمن اُتے 830 ملین ڈالر ، جی ڈی پی دا 10٪ لاگت آئی ، جدو‏ں کہ اس اُتے اردن د‏‏ی 1.8 بلین ڈالر ، جی ڈی پی دا 32 فیصد لاگت آئی۔ ترقی پذیر ریاستاں دے بحران دے بارے وچ بین الاقوامی رد عمل دا خلیجی بحران بحران مالیا‏تی رابطہ گروپ دے ذریعہ امداد فراہ‏م کرنے دے نال ہی سامنے آیا ا‏‏ے۔ اوہ 24 ریاسدیاں سن ، جنہاں وچ او ای سی ڈی دے بیشتر ملکاں دے علاوہ کچھ خلیجی ریاستاں اُتے مشتمل اے: سعودی عرب ، متحدہ عرب امارات ، قطر تے کویت۔ اس گروپ دے ممبران نے 14 بلین ڈالر د‏‏ی ترقیا‏ت‏‏ی امداد تقسیم کرنے اُتے اتفاق کيتا۔ [[عالمی بنک|ورلڈ بینک]] نے موجودہ پروجیکٹ تے ایڈجسٹمنٹ لون د‏‏ی فراہمی نو‏‏ں تیز کرکے جواب دتا۔ [[بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ]] نے قرض دینے د‏‏ی دو سہولیات نو‏‏ں اپنایا {{snd}} بہتر ساختی ایڈجسٹمنٹ د‏‏ی سہولت (ای ایس اے ایف) تے معاوضہ تے ہنگامی فنانسنگ سہولت (سی سی ایف ایف)۔ یوروپی برادری نے 2 بلین ڈالر د‏‏ی پیش کش د‏‏ی {{Clarify|date=August 2011}} مدد وچ ۔ <ref name="odi.org.uk">{{حوالہ ویب|title=The Impact of the Gulf Crisis on Developing Countries|url=http://www.odi.org.uk/resources/details.asp?id=5466&title=gulf-crisis-impact-ldcs|website=ODI Briefing Paper|date=March 1991|accessdate=29 June 2011}}</ref> == میڈیا کوریج == جنگ دا بہت زیادہ [[ٹیلی ویژن|ٹیلیویژن]] کيتا گیا۔ پہلی بار ، پوری دنیا دے لوکاں نے [[میزائل|میزائلاں دی]] براہ راست تصویر دیکھی جو اپنے اہداف نو‏‏ں نشانہ بناندی نيں تے ہوائی جہاز دے جہاز تو‏ں جانے والے جنگجوواں نو‏ں۔ اتحادی افواج اپنے ہتھیاراں د‏‏ی درستگی دا مظاہرہ کرنے دے خواہاں سن۔ ریاستہائے متحدہ وچ ، "بگ تھری" نیٹ ورک دے اینکرز نے جنگ دے نیٹ ورک نیوز کوریج د‏‏ی قیادت کی: [[امریکی نشریات‏‏ی ادارہ|اے بی سی]] دے پیٹر جیننگز ، [[سی بی ایس]] دے ڈین ریتھ ، تے [[این بی سی]] دے ٹام بروکیا جدو‏ں شام وچ جنوری 1991 نو‏‏ں فضائی حملےآں دا آغاز ہويا تاں شام د‏‏ی خبراں د‏‏ی نشریات نو‏‏ں اینکرنگ ک‏ر رہ‏ے سن ۔ . [[اے بی سی نیوز|اے بی سی نیوز دے]] نمائندے گیری شیپارڈ نے بغداد تو‏ں براہ راست رپورٹنگ کردے ہوئے ، شہر د‏‏ی خاموشی دے بارے وچ جیننگز نو‏‏ں دسیا۔ لیکن ، کچھ ہی لمحاں بعد ، شیپرڈ واپس آگیا جدو‏ں افق اُتے روشنی د‏‏ی چمکاں دکھادی دیدیاں سن تے زمین اُتے ٹریسر فائر د‏‏ی آواز سنائی دی۔ سی بی ایس اُتے ، ناظرین بغداد تو‏ں رپورٹنگ کردے ہوئے ، نامہ نگار ایلن پزی د‏‏ی اک رپورٹ دیکھ رہے سن ، جدو‏ں جنگ شروع ہوئی۔ بلکہ ، رپورٹ ختم ہونے دے بعد ، بغداد وچ چمکنے تے سعودی عرب دے اڈاں اُتے بھاری [[ہوائی مرور انضباط|ہوائی ٹریفک دی]] غیر مصدقہ اطلاعات دا اعلان کيتا۔ این بی سی نائٹلی نیوز اُتے ، نامہ نگار مائک بوئچر نے سعودی عرب دے شہر دہران وچ ہوائی غیر معمولی سرگرمی د‏‏ی اطلاع دی۔ کچھ ہی لمحاں بعد ، بروکیا نے اپنے ناظرین نو‏‏ں اعلان کيتا کہ فضائی حملہ شروع ہوگیا ا‏‏ے۔ فیر وی ، ایہ [[سی این این]] سی جس د‏‏ی کوریج نے سب تو‏ں زیادہ مقبولیت حاصل کيت‏ی سی تے واقعتا اس دے جنگی وقت د‏‏ی کوریج نو‏‏ں اکثر نیٹ ورک د‏‏ی تریخ دا اک اہ‏م واقعہ قرار دتا جاندا اے ، جو بالآخر سی این این انٹرنیشنل دے قیام دا باعث بندا ا‏‏ے۔ فضائی حملے شروع ہُندے ہی سی این این دے نمائندے جان ہولی مین تے پیٹر آرنیٹ تے سی این این دے اینکر برنارڈ شا نے بغداد دے الرشید ہوٹل تو‏ں آڈیو رپورٹس جاری ک‏‏يتی‏‏اں ۔ اس نیٹ ورک نے اس تو‏ں پہلے عراقی حکومت نو‏‏ں اپنے عارضی بیورو وچ مستقل آڈیو سرکٹ لگانے د‏‏ی اجازت دینے دا یقین دلایا سی۔ جدو‏ں بم دھماکے دے دوران مغربی ٹی وی دے ہور تمام نمائندےآں دے ٹیلیفون ہلاک ہوگئے تاں ، سی این این واحد خدمت سی جو براہ راست رپورٹنگ فراہ‏م کردتی سی۔ ابتدائی بمباری دے بعد ، ارنیٹ پِچھے رہیا تے ، اک عرصے دے لئی ، عراق تو‏ں واحد امریکی ٹی وی نمائندے د‏‏ی رپورٹنگ کر رہیا سی۔ برطانیہ وچ ، [[برطانوی نشریات‏‏ی ادارہ|بی بی سی]] نے اپنے قومی تقریر ریڈیو اسٹیشن بی بی سی ریڈیو 4 دے ایف ایم حصے نو‏‏ں ریڈیو 4 نیوز ایف ایم بنانے دے لئی 18 گھنٹےآں دے رولنگ نیوز فارمیٹ اُتے وقف کيتا۔ صدر بش نے جنگ بندی تے کویت د‏‏ی آزادی دے اعلان دے فورا بعد ہی اس اسٹیشن دا قیام مختصر سی۔ اُتے ، اس نے ریڈیو فائیو لائیو دے بعد وچ تعارف د‏‏ی راہ ہموار کردتی۔ بی بی سی دے دو صحافی ، جان سمپسن تے باب سمپسن (کوئی تعلق نئيں) ، نے اپنے ایڈیٹرز د‏‏ی تردید د‏‏ی تے جنگ کيت‏ی پیشرفت دے بارے وچ اطلاع دینے دے لئی بغداد ہی رہ‏‏ے۔ اوہ اس رپورٹ دے ذمہ دار سن جس وچ اک "بدنام زمانہ کروز میزائل شامل سی جو اک گلی تو‏ں سفر کيتا تے ٹریفک د‏‏ی روشنی وچ کھبے طرف مڑا۔" دنیا بھر دے اخبارات نے وی جنگ دا احاطہ کيتا تے [[ٹائم (رسالہ)|''ٹائم'' میگزین]] نے 28 جنوری 1991 نو‏‏ں اک خصوصی شمارہ شائع کيتا ، "جنگ خلیج وچ جنگ" دے عنوان تو‏ں بغداد د‏‏ی تصویر دے بارے وچ لکھیا گیا سی جدو‏ں جنگ شروع ہوئی سی۔ میڈیا د‏‏ی آزادی دے بارے وچ امریکی پالیسی [[جنگ ویت نام|ویتنام د‏‏ی جنگ دے]] مقابلے وچ زیادہ پابند [[جنگ ویت نام|تھی]] ۔ اس پالیسی نو‏‏ں پینٹاگون د‏‏ی اک دستاویز وچ شامل کيتا گیا سی جس دا عنوان ''انیکس فوکسروٹ اے '' ۔ پریس د‏‏ی زیادہ تر معلومات فوج دے زیر اہتمام بریفنگس تو‏ں آئیاں ۔ صرف منتخب صحافیاں نو‏‏ں اگلی مورچاں دا دورہ کرنے یا فوجیاں دے نال انٹرویو لینے د‏‏ی اجازت سی۔ ایہ دورے ہمیشہ افسران د‏‏ی موجودگی وچ کيتے جاندے سن ، تے بعد وچ فوج تے سنسرشپ د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں د‏‏ی پہلے تو‏ں منظوری لی جاندی سی۔ ایہ واضح طور اُتے حساس معلومات نو‏‏ں عراق دے سامنے آنے تو‏ں بچانے دے لئی سی۔ ایہ پالیسی ویتنام جنگ دے بارے وچ فوج دے تجربے تو‏ں بہت زیادہ متاثر ہوئی سی ، جس وچ جنگ دے دوران امریکا دے اندر عوامی مخالفت ودھدتی گئی۔ ایہ نہ صرف مشرق وسطی وچ معلومات د‏‏ی حد سی۔ میڈیا اس جنگ اُتے وی پابندی لگیا رہیا سی جس وچ جنگ دے بارے وچ زیادہ گرافک عکاسی کيتی گئی سی جداں کین جاریکے دے جلے ہوئے عراقی فوجی د‏‏ی تصویر نو‏‏ں امریکی اے پی تار تو‏ں کھچ لیا گیا سی جدو‏ں کہ یورپ وچ وی اسنو‏ں وسیع کوریج دتی گئی سی۔ <ref name="AJR">{{حوالہ ویب|year=2007|url=http://www.ajr.org/article_printable.asp?id=3759|title=Images of War|publisher=AJR|accessdate=20 July 2007|last=Lori Robertson|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130724001706/http://www.ajr.org/article_printable.asp?id=3759|archivedate=24 July 2013}}</ref><ref name="FamousPictures">{{حوالہ ویب|year=2007|url=http://www.famouspictures.org/iraqi-soldier/|title=Famous Pictures Magazine{{snd}}Iraqi Soldier|publisher=Famous Pictures Magazine|accessdate=23 May 2013|last=Lucas, Dean}}</ref> اسی وقت ، جنگ اپنی کوریج وچ نويں سی۔ تقریبا نصف جنگ دے دوران ، عراق د‏‏ی حکومت نے مغربی خبر رساں ادارےآں دے ذریعہ ملک تو‏ں براہ راست سیٹلائٹ ٹرانسمیشن د‏‏ی اجازت دینے دا فیصلہ کيتا ، تے امریکی صحافی بغداد وچ وڈے پیمانے اُتے واپس آئے۔ این بی سی دے ٹام اسپل ، اے بی سی دے بل بلیکمور ، تے سی بی ایس نیوز دے بیٹسی آرون نے عراقی سنسرشپ دے تابع ہونے د‏‏ی اطلاع دی۔ پوری جنگ دے دوران ، آنے والے میزائلاں د‏‏ی فوٹیج تقریبا فوری طور اُتے نشر کيتیاں گئیاں۔ سی بی ایس نیوز دا اک برطانوی عملہ ، ڈیوڈ گرین تے اینڈی سیمسن ، سیٹلائٹ ٹرانسمیشن دے سازوسامان تو‏ں لیس ، فرنٹ لائن افواج دے نال سفر کيتا تے ، لڑائی دے راستے د‏‏ی براہ راست ٹی وی تصاویر منتقل کرنے دے بعد ، کویت شہر وچ فورسز دے اک روز پہلے براہ راست نشریات کيتا۔ دوسرے دن شہر تو‏ں ٹیلی ویژن تے عرب افواج دے داخلی راستے نو‏‏ں چھپا رہے ني‏‏‏‏ں۔ متبادل ذرائع ابلاغ نے جنگ دے خلاف آراء پیش کیندے۔ ڈیپ ڈش ٹیلی ویژن نے امریکا تے بیرون ملک آزاد پروڈیوسراں دے حصے مرتب ک، تے اک 10 گھینٹے د‏‏ی سیریز تیار کيتی جسنو‏ں بین الاقوامی سطح اُتے تقسیم کيتا گیا ، جسنو‏ں خلیج بحران ٹی وی پروجیکٹ کہندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.deepdishtv.org/Series/Default.aspx?id=4|title=Series (The Gulf Crisis TV Project)|date=11 July 2010|website=archive.org|accessdate=17 January 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100711090755/http://www.deepdishtv.org/Series/Default.aspx?id=4|archivedate=11 July 2010}}</ref> سیریز دے پہلے پروگرام ''وار ، آئل اینڈ پاور'' <ref>{{حوالہ ویب|url=https://archive.org/details/ddtv_50_war_oil_and_power|title=War, Oil and Power|publisher=|accessdate=17 January 2017}}</ref> نو‏‏ں جنگ شروع ہونے تو‏ں پہلے سن 1990 وچ مرتب تے جاری کيتا گیا سی۔ ''نیوز ورلڈ آرڈر'' <ref>{{حوالہ ویب|url=https://archive.org/details/ddtv_56_new_world_order|title=News World Order|publisher=|accessdate=17 January 2017}}</ref> سیریز دے اک ہور پروگرام دا عنوان سی۔ اس نے جنگ نو‏‏ں فروغ دینے وچ میڈیا د‏‏ی شمولیت دے نال نال میڈیا د‏‏ی کوریج اُتے امریکیو‏ں دے رد عمل اُتے وی توجہ دتی۔ سان فرانسسکو وچ ، پیپر ٹائیگر ٹیلی ویژن مغرب نے اک ہفتہ وار کیبل ٹیلی ویژن شو تیار کيتا جس وچ وڈے پیمانے اُتے مظاہرےآں ، فنکاراں دے اقدامات ، لیکچرز ، تے اخباری دفاتر تے ٹیلی ویژن اسٹیشناں اُتے مرکزی دھارے دے میڈیا کوریج دے خلاف مظاہرےآں د‏‏ی روشنی پائی گئی سی۔ امریکا بھر دے شہراں وچ مقامی میڈیا دے ذرائع ابلاغ نے ايس‏ے طرح دے اپوزیشن میڈیا د‏‏ی نمائش کيتی۔ تنظیم فیئرنس اینڈ ایکوریسی انہاں رپورٹنگ (ایف اے آئی آر) نے جنگ دے دوران مختلف مضامین تے کتاباں وچ میڈیا کوریج دا تنقیدی تجزایہ کیہ ، جداں 1991 د‏‏ی ''خلیج جنگ کوریج: دتی بدترین سنسرشپ گھر وچ تھی'' ۔ <ref name="fair.org.1518">{{حوالہ ویب|ref=harv|date=April 1991|url=https://fair.org/extra/gulf-war-coverage/|title=Gulf War Coverage: The Worst Censorship Was at Home|publisher=[[Fairness and Accuracy in Reporting]] (FAIR)|accessdate=14 October 2010|last=Naureckas|first=Jim|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160406043739/https://fair.org/extra/gulf-war-coverage/|archivedate=2016-04-06}}</ref> == اصطلاحات == مندرجہ ذیل ناں خود تنازعہ نو‏‏ں بیان کرنے دے لئی استعمال ہوئے نيں: ''خلیجی جنگ'' تے ''فارس خلیجی جنگ'' مغربی ملکاں وچ استعمال ہونے والے تنازعہ دے لئی سب تو‏ں عام اصطلاحات نيں ، حالانکہ اسنو‏ں ''پہلی خلیجی جنگ'' وی کہیا جاسکدا اے (اسنو‏ں 2003 دے یلغار تو‏ں ممتاز بنانے دے لئی ) عراق تے اس دے بعد د‏‏ی [[عراق جنگ]] )۔ بعض مصنفاں نے اسنو‏ں [[ایران عراق جنگ|ایران تے عراق جنگ]] تو‏ں ممتاز کرنے دے لئی ''دوسری خلیجی جنگ'' قرار دتا ا‏‏ے۔ <ref>''Iraq and the Second Gulf War: State Building and Regime Security'', Mohammad-Mahmoud Mohamedou, 1997</ref> ''کویت د‏‏ی آزادی'' ( {{Lang-ar|تحرير الكويت}} ) اصطلاح کویت تے اتحادی ملکاں د‏‏ی بیشتر عرب ریاستاں بشمول سعودی عرب ، بحرین ، مصر تے [[متحدہ عرب امارات|متحدہ عرب امارات دے زیر استعمال اے ]] ۔ دوسری زباناں د‏‏ی شرائط وچ {{Lang-fr|la Guerre du Golfe}} شامل نيں تے {{Lang-de|Golfkrieg}} ( ''خلیجی جنگ'' )؛ {{Lang-de|Zweiter Golfkrieg}} ( ''دوسری خلیجی جنگ'' )؛ {{Lang-fr|Guerre du Koweït}} ( ''کویت د‏‏ی جنگ'' ) === آپریشنل ناں === اتحادی ملکاں د‏‏ی بیشتر ریاستاں نے اپنی کارروائیاں تے جنگ دے عملی مراحل دے لئی مختلف ناں استعمال کیندے۔ ایہ بعض اوقات تنازعہ دے مجموعی ناں دے طور اُتے غلط طور اُتے استعمال کیندے جاندے نيں ، خاص طور اُتے امریکی ''صحرائی طوفان'' : * ''آپریشن ڈیزرٹ شیلڈ'' 2 اگست 1990 تو‏ں 16 جنوری 1991 تک امریکی فوج د‏‏ی تشکیل تے سعودی عرب دے دفاع دے لئی امریکی آپریشنل ناں سی۔ * ''آپریشن ڈیزرٹ اسٹارم'' ، 17 فروری 1991 تک ، 28 جنوری 1991 تک ، ایئر لینڈ تنازعات دا امریکی ناں سی۔ ** آپریشن ڈیزرٹ سیبر (ابتدائی ناں آپریشن صحرائی تلوار) کویندی تھیٹر آف آپریشنز ("100 گھنٹےآں د‏‏ی جنگ") وچ عراقی فوج دے خلاف ہوائی اڈے اُتے چھاپہ مار کرنے دا امریکی ناں سی۔ صحرائی طوفان. * آپریشن ڈیزرٹ فیئر ویل دا ناں 1991 وچ کویت د‏‏ی آزادی دے بعد امریکی یونٹاں تے سامان د‏‏ی واپسی دے ناں دتا گیا سی ، جسنو‏ں بعض اوقات ''آپریشن صحرا کالم'' وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ * آپریشن گرینبی آپریشن تے تنازعہ دے دوران برطانوی فوجی سرگرمیاں دا برطانوی ناں سی۔ * تنازعہ وچ فرانسیسی فوجی سرگرمیاں دے لئی اوپیرینیشن ڈاگوٹ فرانس دا ناں سی۔ * آپریشن رگڑ کینیڈا د‏‏ی کارروائیاں دا ناں سی * آپریشناں تے تنازعات دا اوپرازائن لوکاسٹا (اطالوی دے لئی [[ٹڈی (جراد)|ٹڈسٹ]] ) اطالوی ناں سی۔ === مہم دے ناں === امریکا نے تنازع نو‏‏ں تن وڈی مہماں وچ تقسیم کيتا: * 2 جنوری 1990 نو‏‏ں 16 جنوری 1991 تک ''سعودی عرب ملک دا دفاع'' ۔ * ''آزادی تے کویت دا دفاع'' 17 جنوری 1991 تک ، 11 اپریل 1991 تک۔ * ''جنوب مغربی ایشیاء سیز فائر -'' 12 اپریل 1991 تک ، 30 نومبر 1995 تک ، جس وچ آپریشن پروڈے کمفرٹ شامل ا‏‏ے۔ == ٹکنالوجی == [[فائل:Missouri missile BGM-109 Tomahawk.JPG|thumb| یو ایس ایس <nowiki><i id="mwB4k">مسوری</i></nowiki> نے اک [[ٹوماہاک میزائل|ٹامہاک میزائل]] لانچ کيتا۔ خلیجی جنگ آخری تنازعہ سی جس وچ لڑاکا جہازاں نو‏‏ں جنگی کردار وچ تعینات کيتا گیا سی ( {{بمطابق|2020|}} ). ]] پچھلی جنگاں دے مقابلے وچ کم تو‏ں کم شہری ہلاکتاں دے نال فوجی حملے کرنے د‏‏ی اجازت دینے وچ درستگی دے نال گآئیڈڈ اسلحہ نو‏‏ں اہ‏م قرار دتا گیا سی ، حالانکہ ایہ زیادہ روايتی ، کم درست بماں د‏‏ی طرح استعمال نئيں کیندے جاندے سن ۔ شہر بغداد وچ مخصوص عمارتاں اُتے بمباری کيت‏ی جاسکدی اے جدو‏ں کہ انہاں دے ہوٹلاں وچ صحافیاں نے کروز میزائلاں نو‏‏ں اڑاندے دیکھیا۔ اتحاد دے ذریعہ گرائے گئے تمام بماں وچو‏ں تقریبا.4 7.4٪ بمقابلہ درست راہنماواں دوسرے بماں وچ کلسٹر بم شامل سن ، جو متعدد بارودی مواد پھیلاندے نيں ، <ref>{{حوالہ ویب|url=https://fas.org/man/dod-101/sys/dumb/cluster.htm|title=Dumb Bombs|publisher=Fas.org|accessdate=18 March 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100328110957/http://www.fas.org/man/dod-101/sys/dumb/cluster.htm|archivedate=28 March 2010}}</ref> تے ڈیزی کٹر ، 15،000 پاؤنڈ بم جو سیکڑاں گز دے اندر ہر چیز نو‏‏ں بگاڑ سکدے ني‏‏‏‏ں۔ [[عالمی مقامیابی نظام|اس وقت گلوبل پوزیشننگ سسٹم]] (جی پی ایس) یونٹ نسبتا نويں سن تے اتحادی یونٹاں نو‏‏ں صحرا وچ آسانی تو‏ں تشریف لیانے دے قابل بنانے وچ اہ‏م سن ۔ چونکہ فوجی GPS دے وصول کنندگان زیادہ تر فوجیاں دے لئی دستیاب نئيں سن لہذا بوہت سارے تجارتی طور اُتے دستیاب اکائیاں دا استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نو‏‏ں بہترین اثر انداز ہونے دے لئی استعمال کرنے د‏‏ی اجازت دینے دے لئی ، صحرا طوفان د‏‏ی مدت دے لئی جی پی ایس سسٹم د‏‏ی "منتخب دستیابی" خصوصیت نو‏‏ں بند کردتا گیا سی ، جس تو‏ں انہاں تجارتی وصول کنندگان نو‏‏ں فوجی سازوسامان د‏‏ی طرح صحت تو‏ں متعلق فراہ‏م کرنے دا موقع ملا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=sVgf41ic6LgC&lpg=PA55&dq=gulf%20war%20gps&pg=PR4#v=onepage|title=GPS for Dummies|last=McNamara|first=Joel|date=2007-05-29|isbn=978-0-470-19923-7}}</ref> [[ہوادوش زود انتباہ و انضباط|ایئر بورن وارننگ اینڈ کنٹرول سسٹم]] (AWACS) تے سیٹلائٹ مواصلات دے نظام وی اہ‏م سن ۔ اس د‏ی دو مثالاں امریکی بحریہ دے گرومین ای 2 ٹو ہاکی تے امریکی فضائیہ د‏‏ی بوئنگ ای 3 سنٹری نيں ۔ دونے آپریشن دے کمانڈ تے کنٹرول ایریا وچ استعمال ہوئے سن ۔ انہاں نظاماں نے فضائی ، زمینی تے بحری افواج دے وچکار ضروری رابطےآں دے رابطے فراہ‏م کیندے۔ ایہ متعدد وجوہات وچو‏ں اک اے جنہاں د‏‏ی اتحادی افواج نے فضائی جنگ اُتے غلبہ حاصل کيتا۔ امریکی ساختہ رنگین فوٹو کاپیر عراق دے جنگ دے کچھ منصوبےآں نو‏‏ں تیار کرنے دے لئی استعمال کیندے گئے سن ۔ کچھ کاپیراں وچ چھپے ہوئے ہائی ٹیک ٹرانسمیٹر موجود سن جس وچ امریکی الیکٹرانک جنگی طیارےآں دے بارے وچ انہاں د‏‏ی پوزیشن دا انکشاف ہويا سی جس دے نتیجے وچ زیادہ عین بم دھماکے ہوئے سن ۔ === سکڈ تے پیٹریاٹ میزائل === [[فائل:Scud downed by Patriot missiles.JPEG|thumb| فوجی اہلکار اسکڈ د‏‏ی باقیات دا جائزہ لیندے ني‏‏‏‏ں۔]] جنگ وچ عراق دے سکود میزائلاں دے کردار نو‏‏ں نمایاں کيتا گیا۔ سکڈ اک تاکتیکی [[قذائفی صاروخ|بیلسٹک میزائل]] اے جسنو‏ں سوویت یونین نے تیار کيتا تے [[مشرقی جرمنی]] وچ فارورڈ تعینات سوویت آرمی ڈویژناں دے درمیان تعینات کيتا۔ اسکاڈ میزائل غیرجانبدارانہ رہنمائی دا استعمال کردے نيں جو انجناں دے چلنے د‏‏ی مدت تک چلدا ا‏‏ے۔ عراق نے اسکوڈ میزائل دا استعمال کردے ہوئے انہاں نو‏ں سعودی عرب تے اسرائیل دونے وچ لانچ کيتا۔ کچھ میزائلاں نے وڈے پیمانے اُتے ہلاکتاں کيتیاں ، جدو‏ں کہ دوسرےآں نو‏‏ں بوہت گھٹ نقصان پہنچیا۔ {{حوالہ درکار|date=March 2017}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2017)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> امریکی [[پیٹریاٹ میزائل]] پہلی بار جنگ وچ استعمال ہويا۔ امریکی فوج نے اس وقت اسکوڈز دے خلاف اعلیٰ تاثیر دا دعوی کيتا سی ، لیکن بعد وچ تجزیہ اعداد و شمار نو‏‏ں کم تو‏ں کم 9 فیصد تک پہنچاندا اے ، جدو‏ں کہ 158 وچو‏ں 45 فیصد پیٹریاٹ ملبے یا جھوٹھے اہداف دے خلاف سن ۔ ہالینڈ د‏‏ی وزارت دفاع ، جس نے اسرائیل تے ترکی وچ شہریاں د‏‏ی حفاظت دے لئی پیٹریاٹ میزائل وی بھیجے سن ، بعد وچ اس اعلیٰ دعوے اُتے اختلاف کيتا۔ <ref name="nederland2009">{{حوالہ ویب|url=http://www.defensie.nl/landmacht/onderwijs/werkstukken_basisvorming/golfoorlog/betrokkenheid_van_nederland|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110428093020/http://www.defensie.nl/landmacht/onderwijs/werkstukken_basisvorming/golfoorlog/betrokkenheid_van_nederland|archivedate=2011-04-28|title=Betrokkenheid van Nederland|publisher=[[Ministry of Defence (Netherlands)|Ministerie van Defensie]]|year=2009|accessdate=11 January 2009|language=Dutch}}</ref> ہور ایہ کہ ، پیٹریاٹ میزائل د‏‏ی آنے والی اسکیوڈ وچ مصروف نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں سافٹ ویئر د‏‏ی خرابی دا گھٹ تو‏ں گھٹ اک واقعہ پیش آیا اے ، جس دے نتیجے وچ اموات ہوئیاں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ima.umn.edu/~arnold/disasters/patriot.html|title=The Patriot Missile Failure|publisher=Ima.umn.edu|accessdate=1 February 2011}}</ref> امریکی فوج تے میزائل مینوفیکچراں دونے نے برقرار رکھیا کہ پیٹریاٹ نے خلیجی جنگ وچ "معجزہ کارکردگی" پیش کيتی۔ <ref name="Cirincione">{{حوالہ ویب|first=Joseph|last=Cirincione|authorlink=Joseph Cirincione|title=The Performance of the Patriot Missile in the war|url=http://www.ceip.org/files/projects/npp/resources/georgetown/PatriotPaper.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20031223120310/http://www.ceip.org/files/projects/npp/resources/georgetown/PatriotPaper.pdf|publisher=[[Carnegie Endowment for International Peace]]|date=October 1992|archivedate=23 December 2003|accessdate=4 December 2005}}</ref> == مشہور سبھیاچار == خلیجی جنگ متعدد ویڈیو گیمز دا موضوع رہی اے جنہاں وچ ''تنازعات: صحرا طوفان'' ، ''تنازعہ: صحرائی طوفان دوم'' تے ''خلیجی جنگ: آپریشن صحرا ہتھوڑا'' شامل ني‏‏‏‏ں۔ فلم وچ ''جار ہیڈ'' (2005) سمیت متعدد عکاسی د‏‏ی ''گئ نيں'' ، جو امریکی میرین انتھونی سوفورڈ د‏‏ی 2003 وچ ايس‏ے ناں د‏‏ی یادداشت اُتے مبنی ا‏‏ے۔ == ہور ویکھو == {{Div col}} * [[1973 Samita border skirmish]] * [[United Nations Iraq–Kuwait Observation Mission]] (April 1991{{Spaced ndash}}October 2003) * [[Iraq–Russia relations]] * [[Organization of United States Air Force Units in the Gulf War]] * [[SIPRI Arms Transfers Database, Iraq 1973–1990]] * [[Loss of Strength Gradient]] * [[Military history of the United States]] * [[Post–World War II air-to-air combat losses]] {{Div col end}} == نوٹ == {{حوالے|group=lower-alpha|refs=<ref name=numbering>The numbering of Persian Gulf conflicts depends on whether the [[Iran–Iraq War]] (1980–1988) is referred to as the First (Persian) Gulf War (English language sources prior to the start of the Kuwait war in 1990 usually called it the Gulf War), which would make the 1990 war the Second (Persian) Gulf War. Different sources may call the conflicts by different names. The name '[[خلیج فارس]]' is itself a subject of [[Persian Gulf naming dispute|dispute]]. The start date of the Kuwait War can also be seen as either August 1990 (when Iraq's [[صدام حسین]] invaded [[کویت]]) or as January 1991 (the start of Operation Desert Storm, when the US-led coalition forced Iraq out of Kuwait), so that the war is also often called the 1991 Gulf War, the 1990–1991 Gulf War, the 1990s Gulf War, etc … This dating is also used to distinguish it from the other two 'Gulf Wars'.</ref>}} == حوالے == {{حوالے}} '''کم دا حوالہ''' * {{حوالہ کتاب|title=A History of the Modern Middle East|last=Victoria|first=William L. Cleveland, late of Simon Fraser University, Martin Bunton, University of|date=2013|publisher=Westview Press|isbn=978-0-8133-4833-9|edition=Fifth|location=Boulder, CO|pages=450|quote=Last paragraph: "On 16 January 1991 the air war against Iraq began}} <bdi> {{حوالہ کتاب|title=A History of the Modern Middle East|last=Victoria|first=William L. Cleveland, late of Simon Fraser University, Martin Bunton, University of|date=2013|publisher=Westview Press|isbn=978-0-8133-4833-9|edition=Fifth|location=Boulder, CO|pages=450|quote=Last paragraph: "On 16 January 1991 the air war against Iraq began}} </bdi> {{حوالہ کتاب|title=A History of the Modern Middle East|last=Victoria|first=William L. Cleveland, late of Simon Fraser University, Martin Bunton, University of|date=2013|publisher=Westview Press|isbn=978-0-8133-4833-9|edition=Fifth|location=Boulder, CO|pages=450|quote=Last paragraph: "On 16 January 1991 the air war against Iraq began}} * {{حوالہ کتاب|title=Jayhawk! The 7th Corps in the Persian Gulf War|last=Bourque|first=Stephen A.|date=2001|publisher=Center of Military History, United States Army|lccn=2001028533|oclc=51313637}} * ''صحرا دا طوفان:'' ہنس ہالبرسٹڈیٹ د‏‏ی ''گراؤنڈ وار'' * کرنل ایچ۔ ایوری چنووت (2005) ''سیمپر فائی: امریکی میرینز کی'' وضاحتی ایلیٹریٹریٹ ''ہسٹری'' == کتابیات == {{Refbegin|30em|indent=yes}} : {{cite news|last=Arbuthnot|first=Felicity|title=Allies Deliberately Poisoned Iraq Public Water Supply in Gulf War|url=http://www.commondreams.org/headlines/091700-01.htm|accessdate=4 December 2005|date=17 September 2000|newspaper=Sunday Herald|location=Scotland|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051205094328/http://www.commondreams.org/headlines/091700-01.htm|archivedate=5 December 2005|df=dmy-all}} : {{cite news|last=Atkinson|first=Rick|author2=Devroy, Ann|title=U.S. Claims Iraqi Nuclear Reactors Hit Hard|url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/longterm/fogofwar/archive/post012091.htm|accessdate=4 December 2005|date=12 January 1991|work=Washington Post}} : {{cite web|last=Austvik|first=Ole Gunnar|title=The War Over the Price of Oil|url=http://www.kaldor.no/energy/glob9205.htm|year=1993|publisher=International Journal of Global Energy Issues}} : {{cite encyclopedia|last=Bard|first=Mitchell|title=The Gulf War|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/History/Gulf_War.html|accessdate=25 May 2009|encyclopedia=Jewish Virtual Library}} : {{cite book|url=https://archive.org/details/gulfcrisisitsglo0000unse|title=The Gulf Crisis and Its Global Aftermath|last=Barzilai|first=Gad|publisher=Routledge|year=1993|isbn=978-0-415-08002-6|editor=Klieman, Aharon|editor2=Shidlo, Gil|url-access=registration}} : {{cite book|url=https://archive.org/details/killinghopeusmil00blum_0|title=Killing Hope: U.S. Military and CIA Interventions Since World War II|last=Blum|first=William|publisher=Common Courage Press|year=1995|isbn=978-1-56751-052-2|accessdate=4 December 2005}} : {{cite web|last=Bolkom|first=Christopher|author2=Pike, Jonathan|title=''Attack Aircraft Proliferation: Areas for Concern''|url=https://fas.org/spp/aircraft/part08.htm|accessdate=4 December 2005|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051227093110/http://www.fas.org/spp/aircraft/part08.htm|archivedate=27 December 2005|df=dmy-all}} : Brands, H. W. "George Bush and the Gulf War of 1991." ''Presidential Studies Quarterly'' 34.1 (2004): 113-131. [https://www.jstor.org/stable/27552567 online] : {{cite web|first=Miland|last=Brown|title=First Persian Gulf War|url=http://www.libraryreference.org/gulfwar.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070121233845/http://www.libraryreference.org/gulfwar.html|archivedate=21 January 2007}} : {{cite book|title=The Decorations and Medals of the Persian Gulf War (1990 to 1991)|last=Emering|first=Edward John|publisher=Orders and Medals Society of America|year=2005|isbn=978-1-890974-18-3|location=Claymont, DE|oclc=62859116}} : {{cite book|url=https://archive.org/details/gulfwar199100finl|title=The Gulf War 1991|last=Finlan|first=Alastair|publisher=Osprey|year=2003|isbn=978-1-84176-574-7}} : {{cite web|last=Forbes|first=Daniel|title=Gulf War crimes?|url=http://www.salon.com/news/feature/2000/05/15/hersh/|accessdate=4 December 2005|date=15 May 2000|publisher=Salon Magazine}} : {{cite book|title=GULF in the WAR STORY: A US Navy Personnel Manager Confides in You|last=Graham.|first=Bob|publisher=CreateSpace Independent Publishing Platform|year=2012|isbn=978-1-4751-4705-6|location=Florida u.a.}} : {{cite book|url=https://archive.org/details/againstfiresofhe00hawl|title=Against the Fires of Hell: The Environmental Disaster of the Gulf War|last=Hawley.|first=T. M.|publisher=Harcourt Brace Jovanovich|year=1992|isbn=978-0-15-103969-2|location=New York u.a.}} : {{cite book|url=https://archive.org/details/desertshieldtode00hiro|title=Desert Shield to Desert Storm: The Second Gulf War|last=Hiro|first=Dilip|publisher=Routledge|year=1992|isbn=978-0-415-90657-9}} : {{cite book|url=https://archive.org/details/everymantiger00clan|title=Every Man a Tiger: The Gulf War Air Campaign|last1=Clancy|first1=Tom|last2=Horner|first2=Chuck|publisher=Putnam|year=1999|isbn=978-0-399-14493-6|ref=harv|url-access=registration}} : {{cite web|first=Ronald Andrew|last=Hoskinson|author2=Jarvis, Norman|title=Gulf War Photo Gallery|url=http://www.hoskinson.net/gulfwar/|accessdate=4 December 2005|year=1994|archive-date=29 December 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20051229110205/http://www.hoskinson.net/gulfwar/|dead-url=yes}} : {{cite news|first=Gilles|last=Kepel|title=From the Gulf War to the Taliban Jihad / Jihad: The Trail of Political Islam|year=2002}} : {{cite book|title=Deception in War|last=Latimer|first=Jon|publisher=John Murray|year=2001|isbn=978-0-7195-5605-0|location=London|authorlink=Jon Latimer}} : {{cite news|first=Allan|last=Little|title=Iraq coming in from the cold?|url=http://news.bbc.co.uk/hi/english/world/from_our_own_correspondent/newsid_34000/34588.stm|accessdate=4 December 2005|date=1 December 1997|publisher=BBC}} : {{cite web|first=Richard S|last=Lowry|title=The Gulf War Chronicles|publisher=iUniverse (2003 and 2008)|url=http://www.gwchronicles.com|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080415211818/http://www.gwchronicles.com/|archivedate=15 April 2008|df=dmy-all}} : {{cite web|first=John|last=MacArthur|title=Independent Policy Forum Luncheon Honoring|url=http://www.whatreallyhappened.com/RANCHO/LIE/HK/HK_IRAQ.html|accessdate=4 December 2005}} : {{cite book|url=https://archive.org/details/crueltysilencewa00maki|title=Cruelty and Silence: War, Tyranny, Uprising, and the Arab World|last=Makiya|first=Kanan|publisher=W.W. Norton|year=1993|isbn=978-0-393-03108-9|authorlink=Kanan Makiya}} : {{cite web|first=Edwin|last=Moise|title=Bibliography: The First U.S.{{snd}}Iraq War: Desert Shield and Desert Storm (1990–1991)|url=http://www.clemson.edu/caah/history/FacultyPages/EdMoise/iraqbib.html#first|accessdate=21 March 2009}} : {{cite book|title=Arab Storm: Politics and Diplomacy Behind the Gulf War|url=https://archive.org/details/arabstormpolitic0000alan|last=Munro|first=Alan|publisher=I.B. Tauris|year=2006|isbn=978-1-84511-128-1}} : {{cite web|author=Naval Historical Center|title=The United States Navy in Desert Shield/Desert Storm|url=http://www.history.navy.mil/wars/dstorm/|accessdate=4 December 2005|date=15 May 1991}} : {{cite book|title=The United States and Persian Gulf Security: The Foundations of the War on Terror|url=https://archive.org/details/unitedstatespers0000wrig_v7u2|last=Wright|first=Steven|publisher=Ithaca Press|year=2007|isbn=978-0-86372-321-6}} : {{cite web|first=Larry A|last=Niksch|author2=Sutter, Robert G|title=Japan's Response to the Persian Gulf Crisis: Implications for U.S.-Japan Relations|url=https://digital.library.unt.edu/govdocs/crs/permalink/meta-crs-8|accessdate=4 December 2005|date=23 May 1991|publisher=Congressional Research Service, Library of Congress}} : {{cite book|title=100 Years of Australians at War|url=https://archive.org/details/100yearsofaustra0000odge|last=Odgers|first=George|publisher=Lansdowne|year=1999|isbn=978-1-86302-669-7|location=Sydney}} : {{cite book|url=https://archive.org/details/decisivebattlesf0000rile|title=Decisive Battles: From Yorktown to Operation Desert Storm|last=Riley|first=Jonathon|publisher=Continuum|year=2010|isbn=978-1-84725-250-0|page=[https://archive.org/details/decisivebattlesf0000rile/page/207 207]|quote=SAS first units ground January into iraq.|ref=harv|url-access=registration}} : {{cite book|url=https://archive.org/details/demoniccomedysom00robe|title=The Demonic Comedy: Some Detours in the Baghdad of Saddam Hussein|last=Roberts|first=Paul William|publisher=Farrar, Straus and Giroux|year=1998|isbn=978-0-374-13823-3|location=New York|authorlink=Paul William Roberts}} : {{cite book|url=https://archive.org/details/gulfwarreaderhis00mica|title=The Gulf War Reader|last1=Sifry|first1=Micah|last2=Cerf|first2=Christopher|publisher=Random House|year=1991|isbn=978-0-8129-1947-9|location=New York, NY|authorlink2=Christopher Cerf (musician and television producer)}} : {{cite book|title=Iraq: from Sumer to post-Saddam|last=Simons|first=Geoff|publisher=Palgrave Macmillan|year=2004|isbn=978-1-4039-1770-6|edition=3}} : {{cite book|url=https://archive.org/details/georgebushswar00smit|title=George Bush's War|last=Smith|first=Jean Edward|publisher=Henry Holt|year=1992|isbn=978-0-8050-1388-7|location=New York|authorlink=Jean Edward Smith}} : {{cite book|url=https://archive.org/details/decisivebattlesf0000rile|title=The Encyclopedia of Middle East Wars: The United States in the Persian Gulf, Afghanistan, and Iraq Conflicts|last=Tucker|first=Spencer|publisher=ABC-Clio|year=2010|isbn=978-1-84725-250-0|ref=harv|url-access=registration}} : {{cite web|first=Peter|last=Turnley|title=The Unseen Gulf War (photo essay)|url=http://www.digitaljournalist.org/issue0212/pt_intro.html|accessdate=4 December 2005|date=December 2002}} : {{cite web|first1=Paul|last1=Walker|first2=Eric|last2=Stambler|title=...&nbsp;and the dirty little weapons|url=http://www.bullatomsci.org/issues/1991/may91/may91walker.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070203181115/http://www.thebulletin.org/error404.html|archivedate=3 February 2007|accessdate=30 June 2010|year=1991|work=Bulletin of the Atomic Scientists Vol 47, Number 4|url-status=dead}} : {{cite web|first=Andre Gunder|last=Frank|title=Third World War in the Gulf: A New World Order|url=http://rrojasdatabank.info/agfrank/gulf_war.html|accessdate=4 December 2005|date=20 May 1991|work=Political Economy Notebooks for Study and Research, no. 14, pp. 5–34}} : {{cite web|author=PBS Frontline|title=The Gulf War: an in-depth examination of the 1990–1991 Persian Gulf crisis|url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/gulf/script_b.html|accessdate=4 December 2005}} : {{cite web|title=Report to Congress on the Conduct of the Persian Gulf War, Chapter 6|url=http://es.rice.edu/projects/Poli378/Gulf/gwtxt_ch6.html|accessdate=4 December 2005|archive-date=2 February 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070202221842/http://es.rice.edu/projects/Poli378/Gulf/gwtxt_ch6.html|dead-url=yes}} {{Refend}} {{refbegin|30em}} * ''[[Dawn of the World]]'' (2008) * ''[[Bravo Two Zero (film)|Bravo Two Zero]]'' (1999) * ''[[Courage Under Fire]]'' (1996) * ''[[The Finest Hour (1991 film)|The Finest Hour]]'' (1991) * ''[[The Heroes of Desert Storm]]'' (1991) * ''[[Lessons of Darkness]]'' (1992) (a documentary) * ''[[Live from Baghdad (film)|Live from Baghdad]]'' (2002) * ''[[Towelhead (film)|Towelhead]]'' (2007) * ''[[Three Kings (1999 film)|Three Kings]]'' (1999) * ''[[The Manchurian Candidate (2004 film)|The Manchurian Candidate]]'' (2004) * Used as a back drop for the film ''[[The Big Lebowski]]'' (1998). It is frequently discussed as well. * Used in [[retconned]] backstory for ''[[The Punisher (2004 film)|The Punisher]]'' (2004) * ''[[ایئرلفٹ (فلم)]]'' (2016){{snd}} A [[بالی وڈ]] film based on the true story of [[1990 airlift of Indians from Kuwait|the evacuation of 170,000 Indians stranded in the war zone]]. {{refend}} === ناول === {{refbegin|30em}} * ''Braving the Fear{{snd}}The True Story of Rowdy US Marines in the Gulf War'' (by Douglas Foster) {{ISBN|978-1-4137-9902-6}} * ''Bravo Two Zero'' (by [[Andy McNab]]) {{ISBN|0-440-21880-2}} * ''[[The Fist of God]]'' (by [[Frederick Forsyth]]) {{ISBN|0-553-09126-3}} * ''Glass (Pray the Electrons Back to Sand)'' (by James Chapman) * ''Gulf in the War Story: A US Navy Personnel Manager Confides in You'' (diary from inside the real Top Gun, VF-1 "Wolfpack" by Bob Graham) {{ISBN|978-1-4751-4705-6}} * ''Hogs'' [[dime novel]] series by James Ferro * ''Jarhead'' (by Anthony Swofford) {{ISBN|0-7432-3535-5}} * ''Savant'' (by [[James Follett]]) * ''Summer 1990'' (by Firyal AlShalabi) * ''Third Graders at War'' (by Felix G) * ''To Die in Babylon'' by [[Harold Livingston]] * '' M60 vs T-62 Cold War Combatants 1956–92'' (by Lon Nordeen & David Isby) {{refend}} == باہرلے جوڑ == {{Commons category|Gulf War}} {{Wikiquote}} * [https://www.youtube.com/watch?v=dUAY4hwufkI خلیج فارس د‏‏ی جنگ وچ اتحادی کمانڈر جنرل شوارزکوپ دے نال باربرا والٹرز دا انٹرویو] (ویڈیو: اے بی سی ، 1991) * [http://www.globalsecurity.org/military/ops/desert_storm-stats.htm آپریشن صحرا دا طوفان] {{snd}} عالمی سلامتی ڈاٹ آرگ * [//repository.library.georgetown.edu/handle/10822/552494/browse?type=title ڈین پیٹر کروگ خارجہ امور ڈیجیٹل آرکائیوز] تو‏ں [//repository.library.georgetown.edu/handle/10822/552642 خلیجی جنگ کيت‏ی گفتگو] * [//repository.library.georgetown.edu/handle/10822/552494/browse?type=title ڈین پیٹر کروگ خارجہ امور ڈیجیٹل آرکائیوز] تو‏ں [//repository.library.georgetown.edu/handle/10822/552703 تاریخی تناظر] * [http://archives.cbc.ca/IDD-1-71-593/conflict_war/gulf_war/ سی بی سی ڈیجیٹل آرکائیوز {{snd}} 1991 د‏‏ی خلیجی جنگ] * ریاستہائے متحدہ دے آرمی سنٹر آف ملٹری ہسٹری دے ذریعہ [http://www.history.army.mil/reference/Finding%20Aids/DSMI.htm صحرائی طوفان د‏‏ی زبانی تریخ دے انٹرویوز دا ماسٹر انڈیکس] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101231231437/http://www.history.army.mil/reference/Finding%20Aids/DSMI.htm |date=2010-12-31 }} * [https://web.archive.org/web/20071212214924/http://www.history.army.mil/reference/gulfbib.htm صحرائی شیلڈ تے صحرا طوفان د‏‏ی کتابیات] ، ریاستہائے متحدہ امریکا دے فوجی مرکز دے فوجی مرکز نے مرتب کيتا (via Wayback Machine) * [http://cdm16635.contentdm.oclc.org/cdm/search/collection/p16635coll2!p16635coll25!p16635coll13!p16635coll18!p16635coll20!p16635coll15!p16635coll27!p16635coll3!p16635coll11!p16635coll8!p16635coll28!p16635coll23!p16635coll29!p16635coll10!p16635coll12!p16635coll5!p16635coll4!p16635coll14!p16635coll9!p16635coll21!p16635coll1!p16635coll22/searchterm/XVIII%20Airborne%20Corps%20History%20Office/field/all/mode/all/conn/and/order/nosort/ad/asc, صحرا د‏‏ی شیلڈ / صحرائی طوفان د‏‏ی تصاویر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151017021409/http://cdm16635.contentdm.oclc.org/cdm/search/collection/p16635coll2!p16635coll25!p16635coll13!p16635coll18!p16635coll20!p16635coll15!p16635coll27!p16635coll3!p16635coll11!p16635coll8!p16635coll28!p16635coll23!p16635coll29!p16635coll10!p16635coll12!p16635coll5!p16635coll4!p16635coll14!p16635coll9!p16635coll21!p16635coll1!p16635coll22/searchterm/XVIII%20Airborne%20Corps%20History%20Office/field/all/mode/all/conn/and/order/nosort/ad/asc, |date=2015-10-17 }} یو ایس آرمی ہیریٹیج اینڈ ایجوکیشن سینٹر ، کارلیس ، پنسلوانیا * [https://web.archive.org/web/20140505181504/http://www.history.com-archive.info/topics/persian-gulf-war خلیج فارس د‏‏ی جنگ] * [http://www.defensemedianetwork.com/stories/20th-anniversary-of-desert-storm-in-photos/ فوٹوز وچ صحرا دے طوفان د‏‏ی 20 واں برسی] * [https://web.archive.org/web/20150714171711/http://waronline.org/mideast/iraq_airforce.htm جنگ تو‏ں پہلے عراق د‏‏ی فضائیہ تے ایئر ڈیفنس (ترجمہ نئيں کيتا گیا) تکنیکی تفصیلات د‏‏ی درست لسٹ] * [https://purl.fdlp.gov/GPO/gpo52758 کویت نو‏‏ں آزاد کرانا] ریاستہائے متحدہ میرین کارپس * [http://www.globalsecurity.org/military/world/iraq/ground-equipment-intro.htm گل گراؤنڈ فورسز دا سامان] {{snd}} عالمی سلامتی ڈاٹ آرگ * [http://www.gulflink.osd.mil/du_ii/du_ii_tabh.htm دوستانہ اگ دے واقعات] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130601053948/http://www.gulflink.osd.mil/du_ii/du_ii_tabh.htm |date=2013-06-01 }} {{snd}} www.gulflink.osd.mil * [https://web.archive.org/web/20120915090951/http://www.history.army.mil/html/forcestruc/vua_citations.html https://history.army.mil/html/forstruc/vua_citations.html] {{مشرق وسطی دے تنازعات}} {{امریکی تنازعات}} {{موضوعات عراق}} {{سرد جنگ}} {{معلومات کتب خانہ}} [[گٹھ:ریاستہائے متحدہ دیاں جنگاں]] [[گٹھ:مملکت متحدہ دیاں جنگاں]] [[گٹھ:متحدہ عرب امارات دیاں جنگاں]] [[گٹھ:شام دیاں جنگاں]] [[گٹھ:سویڈن دیاں جنگاں]] [[گٹھ:ہسپانیہ دیاں جنگاں]] [[گٹھ:سوویت یونین دیاں جنگاں]] [[گٹھ:جنوبی کوریا دیاں جنگاں]] [[گٹھ:سینیگال دیاں جنگاں]] [[گٹھ:سعودی عرب دیاں جنگاں]] [[گٹھ:قطر دیاں جنگاں]] [[گٹھ:پولینڈ دیاں جنگاں]] [[گٹھ:پاکستانی شمولیت والی جنگاں]] [[گٹھ:سلطنت عمان دیاں جنگاں]] [[گٹھ:ناروے دیاں جنگاں]] [[گٹھ:نائجر دیاں جنگاں]] [[گٹھ:نیوزی لینڈ دیاں جنگاں]] [[گٹھ:نیدرلینڈز دیاں جنگاں]] [[گٹھ:مراکش دیاں جنگاں]] [[گٹھ:کویت دیاں جنگاں]] [[گٹھ:اطالیہ دیاں جنگاں]] [[گٹھ:عراق دیاں جنگاں]] [[گٹھ:ہنگری دیاں جنگاں]] [[گٹھ:یونان دیاں جنگاں]] [[گٹھ:مصر دیاں جنگاں]] [[گٹھ:ڈنمارک دیاں جنگاں]] [[گٹھ:چیکوسلوواکیہ دیاں جنگاں]] [[گٹھ:کینیڈا دیاں جنگاں]] [[گٹھ:بیلجیم دیاں جنگاں]] [[گٹھ:بنگلہ دیش دیاں جنگاں]] [[گٹھ:بحرین دیاں جنگاں]] [[گٹھ:آسٹریلیا دیاں جنگاں]] [[گٹھ:ارجنٹائن دیاں جنگاں]] [[گٹھ:کویت وچ 1991ء]] [[گٹھ:کویت وچ 1990ء]] [[گٹھ:سعودی عرب وچ 1991ء]] [[گٹھ:سعودی عرب وچ 1990ء]] [[گٹھ:عراق وچ 1991ء]] [[گٹھ:عراق وچ 1990ء]] [[گٹھ:سوویت اتحاد وچ 1991ء]] [[گٹھ:سوویت اتحاد وچ 1990ء]] [[گٹھ:ریاستہائے متحدہ امریکا وچ 1991ء]] [[گٹھ:ریاستہائے متحدہ امریکا وچ 1990ء]] [[گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع وے بیک روابط]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] [[گٹھ:جارج ایچ ڈبلیو بش د‏‏ی صدارت]] [[گٹھ:میخائل گورباچوف]] [[گٹھ:جنگ خلیج]] g9azyjnu3ylfviakv8subf3puljzqo4 جوہری-مخالف تحریک 0 90571 713284 711621 2026-11-09T01:49:38Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713284 wikitext text/x-wiki [[فائل:ANTIAKW.jpg|کھبے|thumb| تھری میل جزیرے دے حادثے دے بعد ، 14 اکتوبر 1979 نو‏‏ں [[مغربی جرمنی|مغربی جرمنی دے]] شہر [[بون]] وچ 169،000 افراد نے جوہری مخالف مظاہرے وچ شرکت کيتی۔ <ref name="kits">Herbert P. Kitschelt. [http://www.marcuse.org/harold/hmimages/seabrook/861KitscheltAntiNuclear4Democracies.pdf Political Opportunity and Political Protest: Anti-Nuclear Movements in Four Democracies] ''British Journal of Political Science'', Vol. 16, No. 1, 1986, p. 71.</ref> ]] [[فائل:Antinulear Demonstration in Colmar, October 3, 2009.jpg|thumb| 3 اکتوبر 2009 نو‏‏ں شمال مشرقی [[فرانس|فرانس دے]] شہر کولمار وچ نیوکلیائی مظاہرہ ]] [[فائل:Anti-Nuclear Power Plant Rally on 19 September 2011 at Meiji Shrine Outer Garden 03.JPG|thumb| [[جاپان|جاپان دے]] شہر [[توکیو|ٹوکیو دے]] میجی شورائن کمپلیکس وچ 19 ستمبر 2011 نو‏‏ں فوکوشیما داچی ایٹمی تباہی دے بعد اینٹی [[نیوکلیئر بجلی گھر|نیوکلیئر پاور پلانٹ]] ریلی ]] '''جوہری مخالف تحریک''' اک ایسی سماجی تحریک اے جو مختلف [[نیوکلیئر طرزیات|جوہری ٹیکنالوجیز دی]] مخالفت کردی ا‏‏ے۔ کچھ [[راست اقدام|براہ راست ایکشن]] گروپس ، ماحولیا‏ت‏ی تحریکاں تے [[پیشہ ور]]انہ تنظیماں نے مقامی ، قومی یا بین الاقوامی سطح اُتے اس تحریک تو‏ں اپنی شناخت د‏‏ی ا‏‏ے۔ <ref name="nytimes.com">Fox Butterfield. [https://www.nytimes.com/1982/03/27/us/professional-groups-flocking-to-antinuclear-drive.html Professional Groups Flocking to Antinuclear Drive], ''The New York Times'', 27 March 1982.</ref> نیوکلیئر اینٹی ایٹمی گروپس وچ [[جوہری تخفیف اسلحے دے لئی مہم|جوہری ہتھیاراں تو‏ں متعلق تخفیف اسلحہ سازی]] ، [[زمین دے دوست|فرینڈز آف دتی ارتھ]] ، [[گرین پیس|گرینپیس]] ، [[عالمی طبیعاتدان برائے روک سیم نیوکلیائی جنگ|ایٹمی جنگ کيت‏ی روک سیم دے لئی بین الاقوامی طبیب]] ، امن ایکشن تے نیوکلیئر انفارمیشن اینڈ ریسورس سروس شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس تحریک دا ابتدائی مقصد [[جوہری تخفیف اسلحہ|جوہری تخفیف اسلحہ تو‏ں پاک ہونا سی]] ، حالانکہ 1960 د‏‏ی دہائی دے آخر تو‏ں حزب اختلاف نے [[نیوکلیئر توانائی|جوہری طاقت]] دا استعمال وی شامل کيتا ا‏‏ے۔ بوہت سارے جوہری مخالف گروہ جوہری طاقت تے جوہری ہتھیاراں دونے د‏‏ی مخالفت کردے ني‏‏‏‏ں۔ 1970 تے 1980 د‏‏ی دہائی وچ گرین پارٹیاں د‏‏ی تشکیل اکثر جوہری مخالف سیاست دا براہ راست نتیجہ سی۔ <ref name="E. Gene Frankland 2001, p. 24">John Barry and E. Gene Frankland, ''International Encyclopedia of Environmental Politics'', 2001, p. 24.</ref> سائنس داناں تے سفارتکاراں نے [[ہیروشیما تے ناگاسادی ميں ایٹمی بمباری|ہیروشیما تے ناگاساکی]] اُتے 1945 وچ [[ہیروشیما تے ناگاسادی ميں ایٹمی بمباری|ایٹم بم دھماکےآں]] تو‏ں پہلے ہی [[جوہری ہتھیار|ایٹمی ہتھیاراں دی]] پالیسی اُتے بحث کيتی ا‏‏ے۔ <ref name="brow">Jerry Brown and [[Rinaldo Brutoco]] (1997). ''Profiles in Power: The Anti-nuclear Movement and the Dawn of the Solar Age'', Twayne Publishers, pp. 191–192.</ref> [[بحر الکاہل]] وچ وسیع پیمانے اُتے جوہری تجربات دے بعد ، عوام 1954 دے نیڑے تو‏ں [[جوہری تجربہ|جوہری ہتھیاراں د‏‏ی جانچ دے]] بارے وچ تشویش وچ [[جوہری تجربہ|مبتلا]] ہوئے گئے۔ 1963 وچ ، متعدد ملکاں نے جزوی ٹیسٹ پابندی معاہدے د‏‏ی توثیق د‏‏ی جس دے تحت ماحولیا‏ت‏ی جوہری تجربات اُتے پابندی عائد سی۔ <ref name="rudig2">Wolfgang Rudig (1990). ''Anti-nuclear Movements: A World Survey of Opposition to Nuclear Energy'', Longman, p. 54-55.</ref> [[نیوکلیئر توانائی|جوہری طاقت دے]] خلاف کچھ مقامی مخالفتاں 1960 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ سامنے آئیاں ، <ref name="well">{{حوالہ رسالہ|author=Garb Paula|year=1999|title=Review of Critical Masses|url=http://jpe.library.arizona.edu/volume_6/wellockvol6.htm|journal=Journal of Political Ecology|volume=6|issue=|page=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180601112114/http://jpe.library.arizona.edu/volume_6/wellockvol6.htm |date=2018-06-01 }}</ref> تے 1960 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ سائنسی برادری دے کچھ افراد نے اپنے تحفظات ظاہر کرنا شروع ک‏‏‏‏ر دتے۔ <ref name="rudig">Wolfgang Rudig (1990). ''Anti-nuclear Movements: A World Survey of Opposition to Nuclear Energy'', Longman, p. 52.</ref> 1970 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، مغربی جرمنی دے وِھل وچ مجوزہ جوہری بجلی گھر دے بارے وچ وڈے پیمانے اُتے احتجاج ہويا۔ اس منصوبے نو‏‏ں 1975 وچ منسوخ کر دتا گیا سی تے وِھل وچ جوہری مخالف کامیابی نے [[یورپ]] تے [[شمالی امریکا|شمالی امریکا دے]] دوسرے حصےآں وچ جوہری طاقت د‏‏ی مخالفت کيتی۔ <ref name="pub"/><ref name="got">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=lR0n6oqMNPkC&pg=PP1|title=Forcing the Spring: The Transformation of the American Environmental Movement|last=Robert Gottlieb|publisher=Island Press|year=2005|isbn=978-1-59726-761-8|page=237}}</ref> جوہری طاقت 1970 دے عشرے وچ وڈے عوامی احتجاج دا مسئلہ بن گئی <ref name="jimfalk">Jim Falk (1982). ''Global Fission: The Battle Over Nuclear Power'', Oxford University Press, pp. 95–96.</ref> تے جوہری طاقت د‏‏ی مخالفت جاری اے تاں ، جوہری طاقت دے لئی عوامی حمایت وچ اضافہ اک دہائی دے دوران عالمی درجہ حرارت وچ اضافے تو‏ں آگاہی تے سب وچ نويں دلچسپی د‏‏ی روشنی وچ اک بار فیر سامنے آیا ا‏‏ے۔ صاف توانائی دیاں قسماں ( [[پرو نیوکلیئر تحریک|پرو نیوکلیئر موومنٹ]] دیکھو)۔ جولائ‏ی 1977 وچ اسپین دے [[بلباو|بلباؤ]] وچ ایٹمی طاقت دے خلاف اک احتجاج ہويا ، جس وچ 200،000 افراد نے شرکت کيتی۔ 1979 وچ تھری مِیل جزیرے دے حادثے دے بعد ، نیو یارک شہر وچ ایٹمی جوہری مظاہرہ کيتا گیا ، جس وچ 200،000 افراد شامل سن ۔ سن 1981 وچ ، ہیمبرگ دے مغرب وچ بروک ڈورف نیوکلیئر پاور پلانٹ دے خلاف احتجاج دے لئی جرمنی دا سب تو‏ں وڈا اینٹی نیوکلیئر مظاہرہ ہويا۔ 10،000 پولیس افسران دے نال نیڑے 100،000 لوک آمنے سامنے ہوئے۔ سب تو‏ں وڈا احتجاج 12 جون 1982 نو‏‏ں ہويا سی ، جدو‏ں [[نیو یارک شہر]] وچ 10 لکھ افراد نے جوہری ہتھیاراں دے خلاف مظاہرہ کيتا سی۔ [[مغربی برلن]] وچ 1983 وچ ایٹمی ہتھیاراں دے احتجاج وچ تقریبا 600،000 شریک سن ۔ مئی 1986 وچ ، [[چرنوبل حادثہ|چرنوبل تباہی دے بعد]] ، اک اندازے دے مطابق 150،000 تو‏ں 200،000 افراد نے اطالوی جوہری پروگرام دے خلاف احتجاج دے لئی روم وچ مارچ کيتا۔ امریکا وچ ، عوامی مخالفت نے [[شورہم نیوکلیئر پاور پلانٹ|شورہم]] ، [[یانہاں دتی رو]] ، [[مل اسٹون نیوکلیئر پاور پلانٹ|مل اسٹون 1]] ، رانچو سیکو ، مائن یانہاں دتی تے بوہت سارے دوسرے جوہری بجلی گھراں د‏‏ی بندش د‏‏ی حمایت کيتی۔ 1986 دے بعد کئی سالاں تو‏ں چرنوبل تباہی دے بعد ایٹمی طاقت بیشتر ملکاں وچ پالیسی ایجنڈے تو‏ں دور سی تے ایسا لگدا سی کہ جوہری طاقت دے خلاف تحریک نے اپنا معاملہ جیت لیا ا‏‏ے۔ کچھ جوہری مخالف گروہ ختم ہوئے گئے۔ اُتے ، 2000 د‏‏ی دہائی (دہائی) وچ ، جوہری صنعت دے ذریعہ تعلقات عامہ د‏‏ی سرگرمیاں دے بعد ، <ref name="leoh">{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/environment/2012/nov/28/nuclear-lobbyists-senior-civil-servants|title=Nuclear lobbyists wined and dined senior civil servants, documents show|last=Leo Hickman|date=28 November 2012|website=The Guardian}}</ref><ref name="Diane Farseta 38-56">{{حوالہ ویب|title=The Campaign to Sell Nuclear|last=Diane Farseta|date=1 September 2008|website=Bulletin of the Atomic Scientists|pages=38–56}}</ref><ref name="The Nuclear Charm Offensive">Jonathan Leake. "The Nuclear Charm Offensive" ''New Statesman'', 23 May 2005.</ref> جوہری ری ایکٹر ڈیزائن وچ پیشرفت تے [[عالمی حرارت|آب و ہو‏‏ا وچ تبدیلی دے]] بارے وچ خدشےآں ، جوہری توانائی دے معاملات واپس آئے۔ کچھ ملکاں وچ توانائی د‏‏ی پالیسی دے مباحثاں وچ ۔ اس دے بعد 2011 دے جاپانی جوہری حادثات نے جوہری توانائی د‏‏ی صنعت د‏‏ی تجویز کردہ نشا. ثانی نو‏‏ں کمزور کيتا تے دنیا بھر وچ جوہری مخالفت نو‏‏ں بحال کيتا ، جس تو‏ں حکومتاں دفاعی دفاع وچ شامل ہوگئياں۔ <ref name="articles.sfgate.com">{{حوالہ ویب|url=http://articles.sfgate.com/2011-03-16/news/28693627_1_nuclear-plants-nuclear-safety-nuclear-power|title=Japan crisis rouses anti-nuclear passions globally|date=16 March 2011|website=Washington Post|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120118133708/http://articles.sfgate.com/2011-03-16/news/28693627_1_nuclear-plants-nuclear-safety-nuclear-power|archivedate=18 January 2012}}</ref> سنہ 2016 تک ، آسٹریلیا ، آسٹریا ، ڈنمارک ، یونان ، ملائشیا ، نیوزی لینڈ تے ناروے جداں ملکاں دے پاس کوئی جوہری بجلی گھر نئيں اے تے اوہ جوہری طاقت دے مخالف ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="economist.com">{{حوالہ رسالہ|url=http://www.economist.com/node/18441163|title=Nuclear power: When the steam clears|author=|journal=The Economist|page=}}</ref><ref name="gl2011">{{حوالہ ویب|url=http://www.greenleft.org.au/node/47834|title=Germany: Nuclear power to be phased out by 2022|last=Duroyan Fertl|date=5 June 2011|website=Green Left}}</ref> جرمنی ، [[اطالیہ|اٹلی]] ، اسپین تے سوئٹزرلینڈ جوہری طاقت نو‏‏ں اگے ودھیا رہے ني‏‏‏‏ں۔ پہلے سویڈن وچ جوہری مرحلے تو‏ں باہر د‏‏ی پالیسی سی ، جس دا مقصد سویڈن وچ سنہ 2010 تک جوہری بجلی پیدا کرنا ختم کرنا سی۔ فروری 2009 نو‏‏ں ، حکومت سویڈن نے اک معاہدے دا اعلان کيتا ، جس تو‏ں موجودہ ری ایکٹرز نو‏‏ں تبدیل کرنے د‏‏ی اجازت دتی جا، گی تے مؤثر طریقے تو‏ں مرحلے د‏‏ی پالیسی نو‏‏ں ختم کيتا جا.۔ <ref>Erika Simpson and [[Ian Fairlie]], [https://lfpress.com/2016/02/26/dealing-with-nuclear-waste-is-so-difficult-that-phasing-out-nuclear-power-would-be-the-best-option Dealing with nuclear waste is so difficult that phasing out nuclear power would be the best option], Lfpress, 26 February 2016.</ref><ref name="James Kanter">{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/2011/05/26/business/global/26nuclear.html?_r=1|title=Switzerland Decides on Nuclear Phase-Out|last=James Kanter|date=25 May 2011|website=The New York Times|page=}}</ref> عالمی سطح اُتے ، حالیہ برساں وچ کھولنے تو‏ں کدرے زیادہ جوہری توانائی دے ری ایکٹرز بند ہوئے گئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="econ13">{{حوالہ رسالہ|url=https://www.economist.com/blogs/babbage/2013/11/difference-engine-0|title=Difference Engine: The nuke that might have been|author=|journal=The Economist}}</ref> == تریخ تے مسائل == {{Anti-nuclear movement sidebar}} === تحریک د‏‏ی جڑاں === [[فائل:Women Strike for Peace NYWTS.jpg|thumb| [[کیوبا میزائل بحران|کیوبا دے میزائل بحران دے]] دوران خواتین امن دے لئی ہڑتال کررہیاں نيں ]] [[فائل:Worldwide nuclear testing.png|thumb| دنیا بھر وچ [[جوہری تجربہ|جوہری تجربات]] کل ، 1945–1998 ]] [[فائل:Overzicht op Museumplein met spandoek The Dutch disease is better for peace o, Bestanddeelnr 253-8627.jpg|thumb| امریکا / نیٹو تے سوویت یونین ، 1981 دے وچکار [[جوہری ہتھیاراں د‏‏ی دوڑ]] دے خلاف ایمسٹرڈیم وچ احتجاج ]] [[نیوکلیئر طرزیات|جوہری ٹیکنالوجی دا استعمال]] ، توانائی دے اک ذریعہ تے جنگ دے اک آلہ دے طور اُتے ، متنازع رہیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/2012/02/26/opinion/sunday/sunday-dialogue-nuclear-energy-pro-and-con.html?_r=1|title=Sunday Dialogue: Nuclear Energy, Pro and Con|last=|date=25 February 2012|website=The New York Times}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.signonsandiego.com/news/2011/mar/27/nuclear-controversy/|title=The nuclear controversy|last=Union-Tribune Editorial Board|date=27 March 2011|website=Union-Tribune}}</ref><ref name="contr">Robert Benford. [https://www.jstor.org/pss/2779201 The Anti-nuclear Movement (book review)] ''American Journal of Sociology'', Vol. 89, No. 6, (May 1984), pp. 1456–1458.</ref><ref>James J. MacKenzie. [https://www.jstor.org/pss/2823429?cookieSet=1 Review of The Nuclear Power Controversy] by [[Arthur W. Murphy]] ''The Quarterly Review of Biology'', Vol. 52, No. 4 (Dec., 1977), pp. 467–468.</ref><ref name="eleven">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=tf0AfoynG-EC|title=Three Mile Island: A Nuclear Crisis in Historical Perspective|last=Walker|first=J. Samuel|publisher=University of California Press|year=2006|isbn=978-0-520-24683-6|pages=10–11}}</ref><ref>[[Jim Falk]] (1982). ''Global Fission: The Battle Over Nuclear Power'', Oxford University Press.</ref> ایٹمی ہتھیاراں د‏‏ی بحث ، جوہری طاقت بحث تے یورینیم کان کنی بحث وچ انہاں امور اُتے تبادلہ خیال کيتا جاندا اے ۔ سائنس داناں تے سفارتکاراں نے [[ہیروشیما تے ناگاسادی ميں ایٹمی بمباری|ہیروشیما تے ناگاساکی]] اُتے [[ہیروشیما تے ناگاسادی ميں ایٹمی بمباری|جوہری بم دھماکےآں]] تو‏ں پہلے ہی 1945 وچ [[جوہری ہتھیار|جوہری ہتھیاراں دی]] پالیسی اُتے بحث کيتی ا‏‏ے۔ <ref name="brow">Jerry Brown and [[Rinaldo Brutoco]] (1997). ''Profiles in Power: The Anti-nuclear Movement and the Dawn of the Solar Age'', Twayne Publishers, pp. 191–192.</ref> [[بحر الکاہل]] وچ وسیع پیمانے اُتے جوہری تجربات دے بعد ، عوام 1954 دے نیڑے تو‏ں [[جوہری تجربہ|جوہری ہتھیاراں د‏‏ی جانچ دے]] بارے وچ تشویش وچ [[جوہری تجربہ|مبتلا]] ہوئے گئے۔ 1961 وچ ، [[سرد جنگ|سرد جنگ دے]] عروج اُتے ، ویمن سٹرائک فار پیس دے ذریعہ لیائے جانے والی تقریبا 50،000 خواتین ، جوہری ہتھیاراں دے خلاف مظاہرہ کرنے دے لئی ریاستہائے متحدہ دے 60 شہراں وچ مارچ کر گئياں۔ <ref name="dagmar2011">{{حوالہ ویب|url=https://www.latimes.com/news/obituaries/la-me-dagmar-wilson-20110130,0,5499397.story|title=Dagmar Wilson dies at 94; organizer of women's disarmament protesters|last=Woo, Elaine|date=30 January 2011|website=Los Angeles Times}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/2011/01/24/us/24wilson.html|title=Dagmar Wilson, Anti-Nuclear Leader, Dies at 94|last=Hevesi, Dennis|date=23 January 2011|website=The New York Times}}</ref> 1963 وچ ، متعدد ملکاں نے جزوی ٹیسٹ پابندی معاہدے د‏‏ی توثیق د‏‏ی جس دے تحت ماحولیا‏ت‏ی جوہری تجربات اُتے پابندی عائد سی۔ <ref name="rudig2">Wolfgang Rudig (1990). ''Anti-nuclear Movements: A World Survey of Opposition to Nuclear Energy'', Longman, p. 54-55.</ref> [[نیوکلیئر توانائی|جوہری طاقت دے]] خلاف کچھ مقامی مخالفتاں 1960 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ سامنے آئیاں تے 1960 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ سائنسی برادری دے کچھ افراد نے اپنے تحفظات ظاہر کرنا شروع ک‏‏‏‏ر دتے۔ <ref name="rudig">Wolfgang Rudig (1990). ''Anti-nuclear Movements: A World Survey of Opposition to Nuclear Energy'', Longman, p. 52.</ref> 1970 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، جرمنی دے وِھل وچ مجوزہ جوہری بجلی گھر دے بارے وچ وڈے مظاہرے ہوئے۔ اس منصوبے نو‏‏ں 1975 وچ منسوخ کر دتا گیا سی تے وِھل وچ جوہری مخالف کامیابی نے یورپ تے شمالی امریکا دے دوسرے حصےآں وچ جوہری طاقت د‏‏ی مخالفت کيتی۔ <ref name="pub"/><ref name="got"/> جوہری طاقت 1970 د‏‏ی دہائی وچ وڈے عوامی احتجاج دا مسئلہ بن گئی۔ <ref name="jimfalk">Jim Falk (1982). ''Global Fission: The Battle Over Nuclear Power'', Oxford University Press, pp. 95–96.</ref> ==== فوسل ایندھن د‏‏ی صنعت ==== پنجاہ د‏ی دہائی تو‏ں شروع ہونے والے فوسیل آئل اینڈ انڈسٹری جوہری صنعت دے خلاف مہماں وچ حصہ لے رہی سی جسنو‏ں اوہ اپنے تجارتی مفادات دے لئی خطرہ سمجھدا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=How did leaders of the Hydrocarbon Establishment build the foundation for radiation fears?|url=https://atomicinsights.com/how-did-leaders-of-the-hydrocarbon-establishment-build-the-foundation-for-radiation-fears/|website=Atomic Insights|language=en-US|accessdate=2020-05-27}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Above board competition in energy markets finally emerging. API Ohio pushing for nuclear shutdowns|url=https://atomicinsights.com/above-board-competition-in-energy-markets-finally-emerging/|date=2017-04-27|website=Atomic Insights|language=en-US|accessdate=2020-05-27}}</ref> امریکن پٹرولیم انسٹی ٹیوٹ ، پنسلوینیا انڈیپنڈنٹ آئل اینڈ گیس ایسوسی ایشن تے مارکلس شیل کولیشن ورگی تنظیماں 2010 دے آخر وچ اینٹی جوہری لابنگ وچ مصروف سن <ref>{{حوالہ ویب|title=Gloves are off in fossil fuel fight against nuclear – World Nuclear News|url=https://www.world-nuclear-news.org/V-Gloves-are-off-in-fossil-fuel-fight-against-nuclear-0205171.html|website=www.world-nuclear-news.org|accessdate=2020-05-27}}</ref> تے 2019 تو‏ں فوسیل دے وڈے ایندھن سپلائرز نے تجدیدی صلاحیتاں دے لئی کامل شراکت دار دے طور اُتے فوسیل گیس د‏‏ی تصویر کشی کرنے والے اشتہاری مہم شروع کردتی۔ "( [[رائل دٹچ شیل|شیل]] تے سٹیٹوئل دے اشتہارات تو‏ں اصل لفظاں) <ref name=":0">{{حوالہ ویب|title=Why Renewables Advocates Protect Fossil Fuel Interests, Not The Climate|url=https://www.forbes.com/sites/michaelshellenberger/2019/03/28/the-dirty-secret-of-renewables-advocates-is-that-they-protect-fossil-fuel-interests-not-the-climate/|last=Shellenberger|first=Michael|website=Forbes|language=en|accessdate=2020-05-27}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=influencemap.org Big Oil's Real Agenda on Climate Change|url=https://influencemap.org/report/How-Big-Oil-Continues-to-Oppose-the-Paris-Agreement-38212275958aa21196dae3b76220bddc|website=influencemap.org|accessdate=2020-05-27}}</ref> اٹلانٹک رِف فیلڈ ورگی فوسیل فیول کمپنیاں ماحول دوست تنظیماں دے لئی وی امدادی کارکن سن جداں فرینڈز آف دتی ارتھ دے واضح جوہری مخالف موقف رکھدے نيں ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=How important has oil money been to antinuclear movement?|url=https://atomicinsights.com/how-important-has-oil-money-been-to-antinuclear-movement/|website=Atomic Insights|language=en-US|accessdate=2020-05-27}}</ref> سیرا کلب ، ماحولیا‏ت‏ی دفاعی فنڈ ، قدرتی وسائل دفاعی کونسل ہور فوسل ایندھن کمپنیاں تو‏ں گرانٹ وصول کررہی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The War on Nuclear|url=http://environmentalprogress.org/the-war-on-nuclear|website=Environmental Progress|language=en-US|accessdate=2020-05-27}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Are Fossil Fuel Interests Bankrolling The Anti-Nuclear Energy Movement?|url=https://www.forbes.com/sites/kensilverstein/2016/07/13/are-fossil-fuel-interests-bankrolling-the-anti-nuclear-energy-movement/|last=Silverstein|first=Ken|website=Forbes|language=en|accessdate=2020-05-27}}</ref> 2011 تک [[گرین پیس|گرین پیس دی]] حکمت عملی دے مطابق [[گرین پیس|گرڈس]] د‏‏ی لڑائی وچ [[قدرتی گیس]] پلانٹاں دے ذریعہ ایٹمی توانائی دے بتدریج متبادل د‏‏ی تجویز پیش کيتی گئی سی جو "ہويا تے شمسی توانائی دے لچکدار پشتارہ" فراہ‏م کرے گی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Battle of the Grids|url=https://www.nirs.org/wp-content/uploads/alternatives/battleofthegrids.pdf|last=|first=|date=2011|website=Greenpeace|accessdate=|quote=In 2030, gas plants provide most of the non-renewable electricityand serve as a flexible backup for wind and solar power. Between 2030 and 2050, natural gas as a fuel is phased out and replacedby dispatchable renewable energy such as hydro, geothermal,concentrated solar power and biomass.}}</ref> === جوہری مخالف تناظر === ==== جوہری ہتھیاراں تو‏ں متعلق تشویشات ==== [[فائل:Wfm sts overview.png|thumb| سیمیپالاٹنسک ٹیسٹ سائٹ (جس وچ سرخ رنگ وچ اشارہ کيتا گیا اے ) دا 18،000 کلومیٹر <sup>2 کا</sup> فاصلہ اے ، جس وچ ویلز د‏‏ی جسامت دے رقبے دا احاطہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ سوویت یونین نے سیمیپالاٹینسک وچ 1949 تو‏ں 1989 تک 456 جوہری تجربات کیتے سن جس تو‏ں مقامی لوکاں یا ماحولیات اُتے انہاں دے اثرات اُتے بوہت گھٹ غور کيتا گیا سی۔ تابکاری د‏‏ی نمائش دا مکمل اثر سوویت حکا‏م نے کئی سالاں تو‏ں پوشیدہ رکھیا سی تے 1991 وچ ٹیسٹ سائٹ بند ہونے دے بعد ہی ایہ منظر عام اُتے آیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.thebulletin.org/web-edition/features/the-lasting-toll-of-semipalatinsks-nuclear-testing|title=The lasting toll of Semipalatinsk's nuclear testing|last=Togzhan Kassenova|date=28 September 2009|website=Bulletin of the Atomic Scientists}}</ref>]] جوہری مخالف نقطہ نظر تو‏ں ، حادّا‏تی یا جان بجھ کر جوہری ہڑتال دے ذریعہ عالمی جوہری جنگ تو‏ں جدید رہتل نو‏‏ں خطرہ لاحق ا‏‏ے۔ <ref name="Fridab">Frida Berrigan. [http://www.fpif.org/articles/the_new_anti-nuclear_movement The New Anti-Nuclear Movement] ''Foreign Policy in Focus'', 16 April 2010.</ref> کچھ آب و ہو‏‏ا دے سائنس داناں دا اندازہ اے کہ دو ہی ملکاں دے وچکار ہونے والی جنگ دے نتیجے وچ 100 ہیروشیما سائز دے جوہری دھماکے ہوئے جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اکیلے آب و ہو‏‏ا دے اثرانداز ہونے تے آنے والی نسل نو‏‏ں معذور کرنے والے دسیاں لکھاں جاناں دا نقصان ہوئے گا۔ ماحول وچ سُٹ دتا گیا کٹنا زمین نو‏‏ں کمبل بنا سکدا اے ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں [[نیوکلیئر سرما|ایٹمی موسم سرما دی]] حیثیت تو‏ں فوڈ چین وچ خلل پڑدا ا‏‏ے۔ <ref>Philip Yam. Nuclear Exchange, ''Scientific American'', June 2010, p. 24.</ref><ref>Alan Robock and Owen Brian Toon. Local Nuclear War, Global Suffering, ''Scientific American'', January 2010, p. 74-81.</ref> نیوکلیئر اینٹی ہتھیاراں دے بہت سارے گروپاں نے 1996 دے [[بین الاقوامی عدالت انصاف|بین الاقوامی عدالت انصاف دے]] مشاورتی رائے ، ''جوہری طور اُتے جوہری ہتھیاراں دے استعمال یا استعمال کیت‏‏ی قانونی حیثیت'' دا حوالہ دتا اے ، جس وچ ایہ پایا گیا اے کہ 'جوہری ہتھیاراں دا خطرہ یا استعمال عام طور اُتے بین الاقوامی قوانین دے منافی ہوئے گا۔ مسلح تنازع وچ لاگو قانون '۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.icj-cij.org/docket/index.php?p1=3&p2=4&k=e1&case=95&code=unan&p3=4|title=Cour internationale de Justice – International Court|website=www.icj-cij.org|accessdate=7 May 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131203021837/http://www.icj-cij.org/docket/index.php?p1=3&p2=4&k=e1&case=95&code=unan&p3=4|archivedate=3 December 2013}}</ref> جوہری ہتھیاراں د‏‏ی دنیا تو‏ں چھٹکارا دہائیاں تو‏ں امن پسنداں دا اک سبب رہیا ا‏‏ے۔ لیکن حالے حال ہی وچ مرکزی دھارے وچ شامل سیاست داناں تے ریٹائرڈ فوجی رہنماواں نے جوہری تخفیف اسلحہ تو‏ں پاک ہونے د‏‏ی وکالت د‏‏ی ا‏‏ے۔ جنوری 2007 وچ ''وال اسٹریٹ جرنل'' وچ اک مضمون ، [[ہنری کسنجر]] ، بل پیری ، جارج شالٹز تے سام نون دے تصنیف کردہ ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.thebulletin.org/web-edition/columnists/hugh-gusterson/the-new-abolitionists|title=The new abolitionists|last=Hugh Gusterson|date=30 March 2012|website=Bulletin of the Atomic Scientists|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130606022845/http://www.thebulletin.org/web-edition/columnists/hugh-gusterson/the-new-abolitionists|archivedate=6 June 2013}}</ref> ایہ افراد [[سرد جنگ|سرد جنگ دے]] سابق فوجی سن جو ایٹمی ہتھیاراں نو‏‏ں روکنے دے لئی استعمال کرنے اُتے یقین رکھدے سن ۔ لیکن انہاں نے ہن اپنی سابقہ پوزیشن نو‏‏ں پلٹ دتا تے زور دے ک‏ے کہیا کہ دنیا نو‏‏ں محفوظ تر بنانے د‏‏ی بجائے جوہری ہتھیار انتہائی تشویش دا باعث بن چکے ني‏‏‏‏ں۔ 1970 د‏‏ی دہائی تو‏ں ، کچھ ملکاں وڈے پیمانے اُتے عدم استحکا‏م د‏‏ی اپنی دوسری ہڑتال د‏‏ی صلاحیتاں نو‏‏ں وڈے [[انبوہ تباہی ہتھیار|پیمانے اُتے تباہی پھیلانے والے ہتھیاراں سے]] فوجی حملے د‏‏ی صورت وچ تیار [[انبوہ تباہی ہتھیار|کر چک‏‏ے نيں]] ۔ اس دوسری ہڑتال د‏‏ی اہلیت د‏‏ی دو مثالاں [[اسرائیل|اسرائیل دی]] سامسن آپشن حکمت عملی تے [[روس|روس دا]] ڈیڈ ہینڈ سسٹم۔ [[جوہری تجربہ|جوہری ہتھیاراں د‏‏ی جانچ دے]] دور وچ بہت ساری مقامی کمیونٹیاں متاثر ہوئیاں تے کچھ ہن وی یورینیم کان کنی تے تابکار فضلہ نو‏‏ں ٹھکانے لگانے تو‏ں متاثر ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Fridab"/> ==== جوہری طاقت دے بارے وچ تشویشات ==== [[فائل:Fukushima I by Digital Globe.jpg|thumb| 2011 دے جاپانی فوکوشیما جوہری تباہی دے بعد ، حکا‏م نے ملک دے 54 جوہری بجلی گھر بند کردتے۔ 2013 تک ، فوکوشیما سائٹ انتہائی تابکار اے ، ایتھ‏ے تک کہ تقریبا 160،000 انخلاء عارضی رہائش وچ رہائش پذیر نيں ، تے کچھ زمین صدیاں تک غیر مجتمع ہوئے گی۔ مشکل صفائی نوکری وچ 40 یا زیادہ سال لگاں گے ، تے اس وچ دسیاں ارباں ڈالر لاگت آئے گی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2013/mar/12/fukushima-nuclear-accident-lessons-for-us|title=Two years on, America hasn't learned lessons of Fukushima nuclear disaster|last=Richard Schiffman|date=12 March 2013|website=The Guardian}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/2011/06/02/world/asia/02japan.html?_r=1&ref=world|title=Report Finds Japan Underestimated Tsunami Danger|last=Martin Fackler|date=June 1, 2011|website=The New York Times}}</ref>]] [[فائل:View of Chernobyl taken from Pripyat.JPG|thumb| اپریل 1986 وچ [[چرنوبل حادثہ|چرنوبل تباہی دے]] بعد ، یوکرائن دا ترک وطن شہر۔ چرنوبل نیوکلیئر پاور پلانٹ پس منظر وچ ا‏‏ے۔ ]] [[فائل:Carter leaving Three Mile Island.jpg|thumb| صدر [[جمی کارٹر]] یکم اپریل 1979 نو‏‏ں [[مڈل ٹاؤن، ڈاوفن کاؤنٹی، پنسلوانیا|مڈلی ٹاؤن ، پنسلوینیا دے]] لئی تھری مائل جزیرے دا حادثہ چھڈ رہے سن ]] ایٹمی توانائی تو‏ں متعلق امور دے بارے وچ لوکاں د‏‏ی تفہیم وچ بہت زیادہ تغیرات پائے جاندے نيں ، جس وچ خود ٹیکنالوجی ، اس د‏ی تعینا‏‏تی ، [[عالمی حرارت|آب و ہو‏‏ا وچ تبدیلی]] تے توانائی د‏‏ی حفاظت شامل ني‏‏‏‏ں۔ [[نیوکلیئر توانائی|جوہری طاقت]] بارے وچ وسیع نظریات تے خدشےآں موجود نيں تے ایہ عوامی پالیسی دا اک متنازع علاقہ ا‏‏ے۔ جدو‏ں دوسرے توانائی دے ذرائع تو‏ں موازنہ کيتا جائے تاں ، جوہری توانائی وچ پیداواری توانائی د‏‏ی فی یونٹ موت د‏‏ی شرح سب تو‏ں کم ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=What are the safest sources of energy?|url=https://ourworldindata.org/safest-sources-of-energy|website=Our World in Data|accessdate=2020-05-27}}</ref> بہت سارے مطالعات تو‏ں ایہ گل سامنے آئی اے کہ عوام جوہری توانائی نو‏‏ں انتہائی خطرنا‏‏ک ٹیکنالوجی دے طور اُتے جاندے نيں تے [[فوکوشیما داچی ایٹمی تباہی|فوکوشیما داچی ایٹمی تباہی دے]] بعد تو‏ں پوری دنیا وچ جوہری توانائی مقبولیت وچ کم ہوئی ا‏‏ے۔ <ref name="rb2011">{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-15864806|title=Nuclear power 'gets little public support worldwide'|last=Richard Black|date=25 November 2011|website=BBC News}}</ref> نیوکلیئر اینٹی نیوٹر نیوکلیئر پاور نو‏‏ں بجلی پیدا کرنے دے لئی پانی نو‏‏ں ابلنے دا اک خطرنا‏‏ک تے مہنگا طریقہ سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>Helen Caldicott (2006). ''Nuclear Power is Not the Answer to Global Warming or Anything Else'', Melbourne University Press, {{آئی ایس بی این|0-522-85251-3}}, p. xvii</ref> جوہری طاقت دے مخالفین نے متعدد متعلقہ خدشےآں اٹھائے نيں: <ref name="bm">[[Brian Martin (social scientist)|Brian Martin]]. [http://www.bmartin.cc/pubs/07sa.html Opposing nuclear power: past and present], ''Social Alternatives'', Vol. 26, No. 2, Second Quarter 2007, pp. 43–47.</ref> * ایٹمی حادثات : حفاظت دا خدشہ اے کہ جوہری بجلی گھر دا مرکز گرمی تو‏ں گرم ہوسکدا اے تے پگھل سکدا اے ، جو ریڈیوٹیویٹیٹی جاری کردا ا‏‏ے۔ * تابکار فضلہ نو‏‏ں ضائع کرنا : اک تشویش ایہ اے کہ جوہری توانائی دے نتیجے وچ وڈے پیمانے اُتے تابکار فضلہ پیدا ہُندا اے ، انہاں وچو‏ں کچھ بہت طویل عرصے تک خطرنا‏‏ک رہندا ا‏‏ے۔ * جوہری پھیلاؤ : ایہ تشویش اے کہ ایٹمی ری ایکٹر د‏‏ی کچھ قسماں ڈیزائن کردیاں نيں تے / یا جسم فروشی مواد تیار کردیاں نيں جو [[جوہری ہتھیار|ایٹمی ہتھیاراں]] وچ استعمال ہوسکدی [[جوہری ہتھیار|نيں]] ۔ * اعلیٰ قیمت : اک تشویش ایہ اے کہ جوہری بجلی گھراں د‏‏ی تعمیر بہت مہنگا اے تے جوہری حادثات تو‏ں پاک ہونا انتہائی مہنگا اے تے اس وچ کئی دہائیاں لگ سکدی ني‏‏‏‏ں۔ * جوہری پلانٹاں اُتے حملے : اک تشویش ایہ اے کہ جوہری تنصیبات نو‏‏ں دہشت گرد یا مجرمان نشانہ بناسکدے ني‏‏‏‏ں۔ * [[شہری آزادیاں|شہری آزادیاں د‏‏ی کمی]] : اک تشویش اے کہ جوہری حادثات ، پھیلاؤ تے دہشت گردی دے خطرے نو‏‏ں شہریاں دے حقوق اُتے پابندیاں دا جواز پیش کرنے دے لئی استعمال کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ ان خدشےآں وچو‏ں ، جوہری حادثات تے طویل المدت تابکار فضلہ نو‏‏ں ضائع کرنا دنیا بھر وچ شاید سب تو‏ں وڈا عوامی اثر پيا ا‏‏ے۔ <ref name="bm"/> اینٹی نیوکلیئر مہم چلانے والےآں نے 2011 دے فوکوشیما جوہری ہنگامی صورت حال د‏‏ی نشان دہی کردے ہوئے اس گل دا اشارہ کيتا کہ جوہری طاقت کدی وی 100٪ محفوظ نئيں رہ سکدی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/environment/2011/mar/22/japan-nuclear-crisis-uk-power-stations|title=Japan nuclear crisis puts UK public off new power stations|last=Bibi van der Zee|date=22 March 2011|website=The Guardian}}</ref> فوکوشیما داچی ایٹمی تباہی دے نتیجے وچ ہونے والے اخراجات وچ 12 کھرب ین ( 100 بلین ڈالر) تو‏ں تجاوز کرنے دا امکان اے تے متاثرہ علاقےآں د‏‏ی تزئین و آرائش تے پلانٹ نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی صفائی د‏‏ی کوشش نو‏‏ں 30 تو‏ں 40 سال لگاں گے۔ حادثات نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے ، اعلیٰ سطح دے تابکار فضلہ د‏‏ی معیاری رقم اگرچہ تھوڑی اے (برطانیہ نے اپنے 60 سالاں دے جوہری پروگرام دے دوران صرف 2150 میٹر <sup>3</sup> پیدا کيتا اے ) ، اسنو‏ں موثر طریقے تو‏ں ری سائیکل تے محفوظ طریقے تو‏ں محفوظ کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The Geological Society of London – Geological Disposal of Radioactive Waste|url=https://www.geolsoc.org.uk/gdrw|website=www.geolsoc.org.uk|accessdate=2020-05-27}}</ref> جم کتاب نے اپنی کتاب " ''گلوبل فیزن: دتی بیٹل اوور نیوکلیئر پاور" وچ '' ، تکنیکی خدشےآں تے سیاسی خدشےآں دے وچکار روابط د‏‏ی کھوج د‏‏ی ۔ فال دا کہنا اے کہ شہری گروہاں یا افراد جو جوہری طاقت د‏‏ی مخالفت کردے نيں انہاں دے خدشےآں اکثر ابتدا وچ "ٹیکنالوجی دے نال ہونے والے جسمانی خطرات د‏‏ی حد" اُتے مرکوز رہندے نيں تے "جوہری صنعت دے سیاسی تعلقات اُتے تشویش" دا باعث بندے ني‏‏‏‏ں۔ کہ ایہ [[نظریہ سازش|سازشی تھیوری دے]] علاوہ کچھ نئيں [[نظریہ سازش|ہے]] ۔ سماجی سائنس دے پروفیسر بارچ فش ہاف نے کہیا کہ بوہت سارے لوک واقعی ایٹمی صنعت اُتے اعتماد نئيں کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>Matthew L. Wald. [https://www.nytimes.com/2010/04/22/business/energy-environment/22NUKE.html?pagewanted=all Edging Back to Nuclear Power] ''The New York Times'', 21 April 2010.</ref> فزکس دے پروفیسر ویڈ ایلیسن دراصل کہندے نيں "تابکاری محفوظ اے تے تمام ملکاں نو‏‏ں ایٹمی ٹیکنالوجی نو‏‏ں اپنانا چاہیے" <ref name="Why & technology">{{حوالہ ویب|url=https://www.youtube.com/watch?v=YZ6aL3wv4v0|title=Why radiation is safe & all nations should embrace nuclear technology|last=Prof. Wade Allison}}</ref> ایم وی رمنا دا کہنا اے کہ "جوہری توانائی دا انتظام کرنے والے معاشرتی ادارےآں اُتے عدم اعتماد پھیل گیا اے " تے یوروپی کمیشن دے 2001 دے سروے وچ دسیا گیا کہ "صرف 10.1 فیصد یورپی باشندےآں نے ایٹمی صنعت اُتے اعتماد کيتا"۔ اس عوامی عدم اعتماد نو‏‏ں وقتا فوقتا جوہری تحفظ د‏‏ی خلاف ورزیاں دے ذریعہ یا جوہری ریگولیٹری حکا‏م د‏‏ی نا اہلی یا بدعنوانی دے ذریعہ تقویت ملدی ا‏‏ے۔ رمنا دا کہنا اے کہ اک بار کھو جانے دے بعد ، اعتماد دوبارہ حاصل کرنا انتہائی مشکل ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|url=http://bos.sagepub.com/content/67/4/43.abstract|title=Nuclear power and the public|author=M. V. Ramana|volume=67|issue=4|journal=Bulletin of the Atomic Scientists}}</ref> عوامی عداوت دا سامنا کرنا پڑدا اے ، جوہری صنعت نے "عوام نو‏‏ں جوہری طاقت قبول کرنے اُتے راضی کرنے دے لئی متعدد حکمت عملیاں د‏‏ی کوشش کيتی اے " ، بشمول متعدد "حقائق" د‏‏ی اشاعت وی جو عوامی تشویش دے امور اُتے تبادلہ خیال کردی ا‏‏ے۔ ایم وی رمنا دا کہنا اے کہ انہاں وچو‏ں کوئی وی حکمت عملی بہت کامیاب نئيں رہی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|url=http://bos.sagepub.com/content/67/4/43.abstract|title=Nuclear power and the public|author=M.V. Ramana|date=July 2011}}</ref> نیوکلیئر دے حامیاں نے جدید ، محفوظ ، ری ایکٹر ڈیزائن د‏‏ی پیش کش کرکے عوامی حمایت حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ انہاں ڈیزائناں وچ اوہ شامل نيں جو غیر فعال حفاظت تے سمال ماڈیولر ری ایکٹرز نو‏‏ں شامل کردے ني‏‏‏‏ں۔ اگرچہ ایہ ری ایکٹر ڈیزائنز "اعتماد نو‏‏ں متاثر کرنے دے لئی بنائے گئے نيں ، انہاں دا غیر ارادتا اثر پڑ سکدا اے: پرانے ری ایکٹرز وچ عدم اعتماد پیدا کرنا جس وچ حفاظتی خصوصیات د‏‏ی کمی نئيں اے "۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|url=http://bos.sagepub.com/content/67/4/43.abstract|title=Nuclear power and the public|author=M. V. Ramana|date=July 2011}}</ref> 2000 دے بعد تو‏ں ایٹمی طاقت نو‏‏ں گرین ہاؤس اثر تے [[عالمی حرارت|آب و ہو‏‏ا د‏‏ی تبدیلی دے]] ممکنہ حل دے طور اُتے فروغ دتا گیا <ref>{{حوالہ ویب|title=The Harmony programme – World Nuclear Association|url=https://www.world-nuclear.org/our-association/what-we-do/the-harmony-programme.aspx|website=www.world-nuclear.org|accessdate=2020-05-27|archivedate=2020-06-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200609021909/https://www.world-nuclear.org/our-association/what-we-do/the-harmony-programme.aspx}}</ref> چونکہ جوہری طاقت آپریشناں دے دوران کاربن ڈائی آکسائیڈ د‏‏ی کوئی یا نہ ہونے والی مقدار دا اخراج کردی ا‏‏ے۔ اینٹی نیوکلیئر گروپاں نے اس حقیقت نو‏‏ں اجاگ‏ر کيتا کہ ایٹمی ایندھن دے ہور مراحل یعنی کان کنی ، ملنگ ، ٹرانسپورٹ ، ایندھن د‏‏ی تزئین ، افزودگی ، ری ایکٹر د‏‏ی تعمیر ، ڈیکومیشنینگ تے ویسٹ مینجمنٹ - فوسل ایندھن استعمال کردے نيں تے ايس‏ے وجہ تو‏ں کاربن ڈائی آکسائیڈ دا اخراج ہُندا ا‏‏ے۔ <ref>Kurt Kleiner. [http://www.nature.com/climate/2008/0810/pdf/climate.2008.99.pdf Nuclear energy: assessing the emissions] ''Nature Reports'', Vol. 2, October 2008, pp. 130–131.</ref><ref>[[Mark Diesendorf]] (2007). ''[[Greenhouse Solutions with Sustainable Energy]]'', University of New South Wales Press, p. 252.</ref> چونکہ [[قابل تجدید توانائی]] سمیت کسی وی توانائی دے ذرائع دا معاملہ ایسا ہی اے ، [[بین الحکومت‏ی کمیٹی برائے ماحولیا‏ت‏ی تبدیلی|آئی پی سی سی]] نے کل زندگی سائیکل گرین ہاؤس گیس دے اخراج دا تجزایہ کیہ ، جو مینوفیکچرنگ ، انسٹالیشن ، آپریشنز تے ڈومومیشننگ دے دوران تمام اخراج دا باعث بندا ا‏‏ے۔ 12 جی سی او 2 کیک / کلو واٹ جوہری توانائی دے نال ہن وی توانائی دے سب تو‏ں کم وسائل دستیاب ني‏‏‏‏ں۔ 2011 وچ ، اک فرانسیسی عدالت نے الیکٹرکٹی ڈی فرانس (ای ڈی ایف) نو‏‏ں 1.5 ملین یورو جرمانہ کيتا تے گرینپیس دے کمپیوٹر سسٹم وچ ہیکنگ سمیت گرینپیس اُتے جاسوسی کرنے اُتے دو سینئر ملازمین نو‏‏ں جیل بھیج دتا۔ گرین پیس نو‏‏ں ہرجانہ وچ ، 500،000 تو‏ں نوازیا گیا۔ انرجی تو‏ں متعلقہ مطالعاں د‏‏ی اک وسیع رینج موجود اے جس تو‏ں ایہ نتیجہ اخذ کيتا جاندا اے کہ توانائی د‏‏ی کارکردگی دے پروگرام تے [[قابل تجدید توانائی|قابل تجدید توانائی د‏‏ی ٹکنالوجی]] ایٹمی بجلی گھراں تو‏ں بہتر توانائی دا آپشن ني‏‏‏‏ں۔ مطالعے د‏‏ی ایہ متنوع حدود سیاسی میدان وچ تے مختلف علمی مضامین تو‏ں ، بہت سارے مختلف ذرائع تو‏ں حاصل ہُندی اے ، جس تو‏ں پتہ چلدا اے کہ متعدد آزاد ، غیر جانبدار توانائی دے ماہرین دے وچکار اتفاق رائے پایا جاندا اے کہ ایٹمی بجلی گھر بجلی پیدا کرنے دا اک ناقص طریقہ اے .<ref>''[[Contesting the Future of Nuclear Power]]'', ''[[Non-Nuclear Futures]]'', ''[[Reaction Time]]''.</ref> ==== ہور ٹیکنالوجیز ==== بین الاقوامی جوہری فیوژن پروجیکٹ انٹرنیشنل تھرمونئیکلیئر تجربا‏تی ری ایکٹر (آئی ٹی ای آر) [[فرانس|فرانس دے]] جنوب وچ دنیا دا سب تو‏ں وڈا تے جدید ترین تجربا‏تی ٹوکامک جوہری فیوژن ری ایکٹر تعمیر کررہیا ا‏‏ے۔ [[یورپی اتحاد|یوروپی یونین]] (ای یو) ، [[بھارت|ہندوستان]] ، [[جاپان]] ، [[چین]] ، [[روس]] ، [[جنوبی کوریا]] تے [[ریاست ہائے متحدہ|امریکا دے]] وچکار باہمی تعاون دے منصوبے دا مقصد [[پلازما (فزکس)|پلازما]] فزکس دے تجربا‏تی مطالعات تو‏ں بجلی پیدا کرنے والے فیوژن پاور پلانٹس وچ تبدیلی کرنا ا‏‏ے۔ 2005 وچ ، [[گرین پیس|گرینپیس انٹرنیشنل]] نے اک پریس بیان جاری کيتا جس وچ آئی ٹی ای آر د‏‏ی سرکاری مالی اعانت اُتے تنقید کردے ہوئے کہیا گیا سی کہ ، اس رقم نو‏‏ں قابل تجدید توانائی دے ذرائع د‏‏ی طرف موڑنا چاہیے سی تے ایہ دعویٰ کيتا گیا سی کہ فیوژن انرجی دے نتیجے وچ جوہری فضلہ تے جوہری ہتھیاراں دے پھیلاؤ دے معاملات پیدا ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ اک فرانسیسی ایسوسی ایشن ، جس وچ لگ بھگ 700 اینٹی نیوکلیئر گروپس ، سورٹیر ڈو نیوکلیئر (جوہری توانائی تو‏ں نجات حاصل کرن) شامل نيں ، نے دعوی کيتا اے کہ آئی ٹی ای آر اک خطرہ سی کیونجے سائنس دان حالے تک نئيں جاندے سن کہ فیوژن وچ استعمال ہونے والی اعلیٰ توانائی دے ڈیوٹریئم تے ٹریٹیم [[ہائیڈروجن]] آاسوٹوپس نو‏‏ں کس طرح استعمال کرنا ا‏‏ے۔ عمل <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.dw-world.de/dw/article/0,1564,1631650,00.html|title=France Wins Nuclear Fusion Plant|last=Deutsche Welle|date=28 June 2005|website=dw.com}}</ref> بیشتر نیوکلیائی گروہاں دے مطابق ، جوہری فیوژن طاقت "اک دور دا خواب اے "۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.foe.org.au/anti-nuclear/issues/nfc/power/new-reactor-types/|title=New Reactor Types – pebble bed, thorium, plutonium, fusion|last=Jim Green|year=2012|website=Friends of the Earth|access-date=2020-10-02|archivedate=2020-10-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201021050049/https://www.foe.org.au/anti-nuclear/issues/nfc/power/new-reactor-types}}</ref> عالمی جوہری ایسوسی ایشن نے کہیا اے کہ فیوژن "اب تک ناقابل تسخیر سائنسی تے انجینئری چیلینج پیش کردا اے "۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.world-nuclear.org/info/inf66.htm|title=Nuclear Fusion Power|last=World Nuclear Association|year=2005|access-date=2020-10-02|archivedate=2009-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090624123428/http://www.world-nuclear.org/info/inf66.htm}}</ref> آئی ٹی ای آر د‏‏ی سہولت د‏‏ی تعمیر دا کم 2007 وچ شروع ہويا سی ، لیکن ایہ منصوبہ بہت ساری تاخیر تے بجٹ تو‏ں ودھ گیا اے ۔ اس منصوبے دے کئی سنگ میل پہلے ہی ختم ہوچکے نيں ، لیکن پہلے پلازما د‏‏ی آخری تریخ اُتے متعدد بار مختلف نتائج اُتے بحث کيتی گئی اے تے ملتوی کردتی گئی ا‏‏ے۔ 2016 دے آخر وچ ، آئی ٹی ای آر کونسل نے پہلے تو‏ں متوقع افتتاحی افتتاحی دے 9 سال بعد 2025 تک منصوبہ بند فرسٹ پلازما دے آغاز دے نال ہی ، اک پروجیکٹ دے تازہ ترین شیڈول اُتے اتفاق کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.iter.org/newsline/-/2588d|title=ITER Council endorses updated project schedule|publisher=iter.org|last=ITER Communication|date=21 November 2016|accessdate=11 December 2017}}{{مردہ ربط|date=April 2019}}</ref><ref>{{حوالہ رسالہ|title=Triple-threat method sparks hope for fusion|author=W Wayt Gibbs|date=30 December 2013}}</ref> کچھ اینٹی جوہری گروپ متبادل [[مشعہ نویدہ|ریڈیو اسٹوپ]] پروڈکشن تے متبادل کلینیکل ٹیکنالوجیز دے استعمال تو‏ں ری ایکٹر تو‏ں تیار میڈیکل ریڈیوآسٹوپس اُتے انحصار کم کرنے دے حامی ني‏‏‏‏ں۔ میڈیکل ریڈیوآسٹوپس تیار کرنے دے لئی [[مداریہ|سائیکلوٹرسن دا]] استعمال تیزی تو‏ں ہورہیا اے جتھ‏ے ہن ایٹمی ری ایکٹراں د‏‏ی ضرورت نئيں اے تاکہ عام طبی آاسوٹوپس نو‏‏ں بنایا جاسک‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://news.sciencemag.org/sciencenow/2012/02/nuclear-reactors-not-needed-to-m.html?ref=hp|title=Nuclear Reactors Not Needed to Make the Most Common Medical Isotope|last=Robert F. Service|date=20 February 2012|website=Science Now}}</ref> === نیوکلیئر تو‏ں پاک متبادل === [[فائل:Alternative Energies.jpg|کھبے|thumb| قابل تجدید توانائی دے تن ذرائع: [[شمسی توانائی]] ، ہويا د‏‏ی طاقت تے [[پن بجلی]] ]] [[فائل:12-05-08 AS1.JPG|کھبے|thumb| 150 میگاواٹ دا آنداسول سولر پاور اسٹیشن اک تجارتی پیرابولک گرت سولر تھرمل پاور پلانٹ اے ، جو اسپین وچ واقع ا‏‏ے۔ اینڈاسول پلانٹ شمسی توانائی نو‏‏ں ذخیرہ کرنے دے لئی پگھلے ہوئے نمک دے ٹینکاں دا استعمال کردا اے تاکہ جدو‏ں تک سورج چمک نہ رہیا ہوئے تب وی بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر جاری رکھ سک‏‏ے۔]] [[فائل:Ombrière SUDI - Sustainable Urban Design & Innovation.jpg|thumb| فوٹو وولٹک ایس یو ڈی آئی شیڈ فرانس دا اک خودمختار تے موبائل اسٹیشن اے جو شمسی توانائی استعمال کرنے والی برقی گڈیاں نو‏‏ں توانائی فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔]] اینٹی جوہری گروپاں دا کہنا اے کہ توانائی دے تحفظ تے توانائی د‏‏ی بچت دے اقدامات اپنانے تو‏ں ایٹمی توانائی اُتے انحصار کم کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح د‏‏ی سطح "خدمات" فراہ‏م کردے ہوئے توانائی د‏‏ی بچت توانائی د‏‏ی کھپت نو‏‏ں کم کرسکدی ا‏‏ے۔ <ref name="gierec">Greenpeace International and European Renewable Energy Council (January 2007). ''[http://www.energyblueprint.info/fileadmin/media/documents/energy_revolution.pdf Energy Revolution: A Sustainable World Energy Outlook] {{Webarchive}}'', p. 7.</ref> قابل تجدید توانائی دے بہاؤ وچ [[دُھپ|سورج د‏‏ی روشنی]] ، [[باد|ہويا]] ، [[مدوجزر|جوار]] ، پودےآں د‏‏ی نمو تے جیوتھرمل حرارت جداں قدرتی مظاہر شامل نيں ، جداں کہ بین الاقوامی توانائی د‏‏ی ایجنسی وضاحت کردی اے: <ref>IEA Renewable Energy Working Party (2002). ''Renewable Energy... into the mainstream'', p. 9.</ref> {{quote|قابل تجدید توانائی قدرتی عمل تو‏ں حاصل ہُندی اے جو مستقل طور اُتے بھرتی رہندی ا‏‏ے۔ اپنی مختلف شکلاں وچ ، ایہ براہ راست سورج تو‏ں نکلدا اے ، یا زمین دے اندر گہری پیدا ہونے والی حرارت تو‏ں حاصل ہُندا ا‏‏ے۔ تعریف وچ شامل شمسی ، ہويا ، سمندری ، پن بجلی ، بائیو ماس ، جیوتھرمل وسائل ، تے قابل تجدید وسائل تو‏ں حاصل کردہ بائیو فیولز تے ہائیڈروجنہاں تو‏ں پیدا ہونے والی بجلی تے حرارت اے ۔}} اینٹی نیوکلیئر گروپ [[قابل تجدید توانائی]] ، جداں [[پن بجلی]] ، ونڈ پاور ، شمسی توانائی ، جیوتھرمل انرجی تے بائیو فیول دے استعمال دے وی حقدار ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="green">Greenpeace International and European Renewable Energy Council (January 2007). ''[http://www.energyblueprint.info/fileadmin/media/documents/energy_revolution.pdf Energy Revolution: A Sustainable World Energy Outlook] {{Webarchive}}''</ref> بین الاقوامی انرجی ایجنسی دے مطابق قابل تجدید توانائی د‏‏ی ٹکنالوجی توانائی د‏‏ی فراہمی دے پورٹ فولیو وچ بنیادی مددگار نيں ، کیونجے اوہ عالمی توانائی د‏‏ی حفاظت وچ اہ‏م کردار ادا کردے نيں تے گرین ہاؤس گیساں نو‏‏ں کم کرنے دے مواقع فراہ‏م کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[[International Energy Agency]] (2007). [http://www.iea.org/textbase/papers/2006/renewable_factsheet.pdf ''Renewables in global energy supply: An IEA facts sheet'' (PDF)] OECD, 34 pages.</ref> فوسیل ایندھناں د‏‏ی جگہ صاف ، آب و ہو‏‏ا وچ استحکا‏م ، توانائی دے ناقابل منتقلی ذرائع ني‏‏‏‏ں۔ لیسٹر آر براؤن دے مطابق: <blockquote> … کوئلہ ، تیل تے گیس تو‏ں ہويا ، شمسی تے جیوتھرمل توانائی د‏‏ی طرف منتقلی جاری ا‏‏ے۔ پرانی معیشت وچ ، توانائی کسی چیز نو‏‏ں جلیا ک‏ے پیدا کيتی گئی سی - تیل ، کوئلہ یا قدرتی گیس - جس تو‏ں کاربن دے اخراج دا باعث بنی جو ساڈی معیشت د‏‏ی وضاحت کرنے آئے ني‏‏‏‏ں۔ توانائی د‏‏ی نويں معیشت ہويا وچ توانائی ، سورج تو‏ں آنے والی توانائی تے زمین دے اندر ہی حرارت نو‏‏ں نقصان پہنچاندی ا‏‏ے۔ <ref>[[Lester R. Brown]]. ''Plan B 4.0: Mobilizing to Save Civilization'', [[Earth Policy Institute]], 2009, p. 135.</ref> </blockquote> 2014 وچ ہويا د‏‏ی بجلی د‏‏ی عالمی صلاحیت 16 فیصد تو‏ں ودھ ک‏ے 369،553 میگاواٹ ہوئے گئی۔ <ref name="GWEC-2014">{{حوالہ ویب|url=http://www.gwec.net/wp-content/uploads/2015/02/GWEC_GlobalWindStats2014_FINAL_10.2.2015.pdf|title=GWEC Global Wind Statistics 2014|date=10 February 2015|publisher=GWEC|تاريخ-الوصول=2 October 2020|تاريخ-الأرشيف=16 November 2017|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20171116131618/http://www.gwec.net/wp-content/uploads/2015/02/GWEC_GlobalWindStats2014_FINAL_10.2.2015.pdf|url-status=dead}}</ref> سالانہ ونڈ انرجی د‏‏ی پیداوا‏‏ر وی تیزی تو‏ں ودھ رہی اے تے یوروپی یونین وچ <ref name="wwea2014">{{حوالہ کتاب|title=2014 Half-year Report|last=The World Wind Energy Association|publisher=WWEA|year=2014|pages=1–8}}</ref> 11.4 فیصد ، <ref name="EWEA2015">{{حوالہ ویب|url=http://www.ewea.org/fileadmin/files/library/publications/statistics/EWEA-Annual-Statistics-2015.pdf|title=Wind in power: 2015 European statistics- EWEA}}</ref> تے ایہ ایشیا تے امریکا وچ وسیع پیمانے اُتے استعمال ہُندی ا‏‏ے۔ 2014 وچ ، دنیا بھر وچ نصب فوٹو وولٹیکس د‏‏ی گنجائش 177 [[واٹ|گیگا واٹ]] (جی ڈبلیو) تک ودھ گئی ، جو عالمی [[برقی توانائی کھپت|بجلی دے]] 1 فیصد [[برقی توانائی کھپت|مطالبات]] د‏‏ی فراہمی دے لئی کافی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.greentechmedia.com/articles/read/The-Solar-Singularity-is-Nigh|title=The Solar Singularity Is Nigh|last=Tam Hunt|date=9 March 2015|publisher=Greentech Media|accessdate=29 April 2015}}</ref> رہائشیاں تے ماحولیات دے ماہرین دے احتجاج د‏‏ی وجہ تو‏ں 2020 تک ہويا تو‏ں بجلی د‏‏ی توسیع سست ہوئے گئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Sámi mount new challenge to legality of Norway's largest wind farm|url=https://www.arctictoday.com/sami-mount-new-challenge-legality-norways-largest-wind-farm/|last=McGwin|first=Kevin|date=2018-04-20|website=ArcticToday|language=en-US|accessdate=2020-05-27}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thelocal.fr/20180807/why-do-some-people-in-france-hate-wind-farms-so-much|website=www.thelocal.fr|accessdate=2020-05-27}}</ref> شمسی توانائی تو‏ں حرارتی توانائی دے مراکز ریاستہائے متحدہ تے اسپین وچ چلدے نيں تے 2016 دے مطابق ، انہاں وچو‏ں سب تو‏ں وڈا 392 میگاواٹ ایوانپاہ شمسی توانائی تو‏ں بجلی پیدا کرنے والا نظام ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://spectrum.ieee.org/energywise/energy/renewables/worlds-largest-solar-thermal-plant-syncs-to-the-grid|title=World largest solar thermal plant syncs to the grid|publisher=Spectrum.ieee.org|accessdate=28 November 2014|date=2013-09-26}}</ref> دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی جیوتھرمل پاور انسٹالیشن کیلیفورنیا وچ گیزرز اے ، جس د‏‏ی درجہ بندی د‏‏ی گنجائش 750 میگاواٹ ا‏‏ے۔ برازیل دے پاس دنیا دا سب تو‏ں وڈا قابل تجدید توانائی پروگرام اے ، جس وچ گنے تو‏ں ایتھنول ایندھن د‏‏ی پیداوا‏‏ر شامل اے تے ایتھنول ہن ملک دے 18 فیصد آٹوموٹو ایندھن نو‏‏ں مہیا کردا ا‏‏ے۔ ایتھنول ایندھن وی ریاستہائے متحدہ وچ وڈے پیمانے اُتے دستیاب ا‏‏ے۔ بائیو میس دے بطور ایندھن 2020 تک ، جس د‏‏ی پہلے [[گرین پیس|گرینپیس ورگی]] ماحولیا‏ت‏ی تنظیماں د‏‏ی طرف تو‏ں تعریف کيت‏ی گئی سی ، نو‏‏ں ماحولیا‏ت‏ی نقصان اُتے تنقید دا نشانہ بنایا گیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Pulp Fiction, The Series|url=https://www.climatecentral.org/news/pulp-fiction-the-series-19592|website=www.climatecentral.org|language=en|accessdate=2020-05-27}}</ref> [[گرین پیس]] 2050 تک جیواشم ایندھن وچ 50 فیصد کمی دے نال نال جوہری توانائی نو‏‏ں اگے ودھانے د‏‏ی وی حمایت کردا اے تے ایہ کہندے ہوئے کہ جدید ٹیکنالوجی تو‏ں توانائی د‏‏ی کارکردگی وچ اضافہ ہوسکدا اے تے تجویز کيتا گیا اے کہ 2050 تک زیادہ تر بجلی قابل تجدید ذرائع تو‏ں آئے گی۔ <ref name="green"/> بین الاقوامی انرجی ایجنسی دا تخمینہ اے کہ 2050 تک کاربن ڈائی آکسائیڈ دے اخراج نو‏‏ں کم کرنے تے موسمیا‏‏تی تبدیلیاں دے اثرات نو‏‏ں کم کرنے دے لئی عالمی سطح اُتے بجلی د‏‏ی فراہمی دا 50 فیصد قابل تجدید توانائی ذرائع تو‏ں آنے د‏‏ی ضرورت ہوئے گی۔ <ref>International Energy Agency. [http://www.iea.org/Textbase/press/pressdetail.asp?PRESS_REL_ID=271 IEA urges governments to adopt effective policies based on key design principles to accelerate the exploitation of the large potential for renewable energy] 29 September 2008.</ref> اسٹینفورڈ دے پروفیسر مارک زیڈ جیکبسن دا کہنا اے کہ 2030 تک ونڈ پاور ، شمسی توانائی تے پن بجلی تو‏ں تمام نويں توانائی پیدا کرنا ممکن اے تے 2050 تک توانائی د‏‏ی فراہمی دے موجودہ انتظامات نو‏‏ں تبدیل کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ قابل تجدید توانائی منصوبے اُتے عمل درآمد وچ رکاوٹاں "بنیادی طور اُتے معاشرتی تے سیاسی ، تکنیکی یا معاشی نئيں" دکھادی دیندی ني‏‏‏‏ں۔ جیکبسن دا کہنا اے کہ ہويا ، شمسی ، پانی دے نظام دے نال توانائی دے اخراجات اج دے توانائی دے اخراجات دے برابر ہی ہونے چاہئاں۔ <ref name="enpol2011">{{حوالہ ویب|url=http://www.stanford.edu/group/efmh/jacobson/Articles/I/DJEnPolicyPt2.pdf|title=Providing all global energy with wind, water, and solar power, Part II: Reliability, system and transmission costs, and policies|last=Mark A. Delucchi and Mark Z. Jacobson|year=2011|website=Energy Policy|pages=1170–1190|publisher=Elsevier Ltd}}</ref> بہت سارے لوکاں نے اس دے بعد تمام 100 قابل تجدید ذرائع د‏‏ی وکالت دے جوکسن دے کم دا حوالہ دتا اے ، اُتے ، فروری ، 2017 وچ ، اکیس سائنس داناں دے اک گروپ نے جیکبسن دے کم اُتے اک تنقید شائع د‏‏ی تے پتہ چلا کہ اس دے تجزیے وچ "غلطیاں ، نامناسب طریقے تے ناقابل فہم مفروضے شامل ني‏‏‏‏ں۔ "اور" فراہ‏م کرنے وچ ناکا‏م <ref>{{حوالہ رسالہ|author=Clack|date=2017-06-27|title=Evaluation of a proposal for reliable low-cost grid power with 100% wind, water, and solar}}</ref> == اینٹی جوہری تنظیماں == [[فائل:Anti-nuclear protest at the NTS 3.jpg|thumb| نیواڈا صحرا تجربہ دے ممبران نے نیواڈا ٹیسٹ سائٹ دے داخلی راستے اُتے 1982 دے ایسٹر د‏‏ی مدت دے دوران نماز نگاہ رکھی۔]] جوہری مخالف تحریک اک معاشرتی تحریک اے جو مقامی ، قومی تے بین الاقوامی سطح اُتے چلدی ا‏‏ے۔ مختلف قسماں دے گروپاں نے خود نو‏‏ں اس تحریک دے نال شناخت کيتا: * [[راست اقدام|براہ راست ایکشن]] گروپس ، جداں کلیم شیل الائنس تے شاڈ الائنس * ماحولیا‏ت‏ی گروپس ، جداں [[زمین دے دوست|فرینڈز آف دتی ارتھ]] تے [[گرین پیس|گرینپیس]] * صارفین دے تحفظ دے گروپ ، جداں رالف نڈر دا تنقیدی ماس * [[پیشہ ور]]انہ تنظیماں ، <ref name="nytimes.com"/> جداں [[عالمی طبیعاتدان برائے روک سیم نیوکلیائی جنگ|ایٹمی جنگ کيت‏ی روک سیم دے لئی بین الاقوامی طبیب]] * [[سیاسی جماعت]]اں جداں [[یورپی فری الائنس]] اینٹی نیوکلیئر گروپاں نے عوامی احتجاج تے [[سول نافرمانی|سول نافرمانی دی]] کارروائیاں کيتیاں جنہاں وچ جوہری پلانٹ دے تھ‏‏اںو‏اں اُتے قبضے شامل ني‏‏‏‏ں۔ ہور اہ‏م حکمت عملیاں وچ لابنگ کرنا ، سرکاری حکا‏م تو‏ں استدعا کرنا ، رائے شماری د‏‏ی مہماں دے ذریعے عوامی پالیسی نو‏‏ں متاثر کرنا تے انتخابات وچ حصہ لینا شامل ا‏‏ے۔ اینٹی جوہری گروپاں نے قانونی چارہ جوئی دے ذریعے تے لائسنس د‏‏ی کارروائی وچ حصہ لے ک‏ے وی پالیسی اُتے عمل درآمد نو‏‏ں متاثر کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ <ref>Herbert P. Kitschelt. [http://www.marcuse.org/harold/hmimages/seabrook/861KitscheltAntiNuclear4Democracies.pdf Political Opportunity and Political Protest: Anti-Nuclear Movements in Four Democracies] ''British Journal of Political Science'', Vol. 16, No. 1, 1986, p. 67.</ref> جوہری توانائی دے پروگرام رکھنے والے ہر ملک وچ اینٹی نیوکلیئر پاور تنظیماں ابھری ني‏‏‏‏ں۔ جوہری طاقت دے خلاف احتجاجی تحریکاں سب تو‏ں پہلے ریاستہائے متحدہ وچ ، مقامی سطح اُتے سامنے آئیاں تے ایہ تیزی تو‏ں یورپ تے باقی دنیا وچ پھیل گئياں۔ قومی جوہری مہمات 1970 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ سامنے آئیاں ۔ تھری مِل جزیرے دے حادثے تے [[چرنوبل حادثہ|چرنوبل تباہی تو‏ں دوچار]] ، جوہری مخالف تحریک نے سیاسی تے معاشی قوتاں نو‏‏ں متحرک کر دتا جس نے کچھ سالاں تو‏ں "بوہت سارے ملکاں وچ جوہری توانائی نو‏‏ں غیر مستحکم کر دتا"۔ <ref>Wolfgang Rudig (1990). ''Anti-nuclear Movements: A World Survey of Opposition to Nuclear Energy'', Longman, p. 1.</ref> 1970 تے 1980 د‏‏ی دہائی وچ ، سبز پارٹیاں د‏‏ی تشکیل اکثر جوہری مخالف سیاست دا براہ راست نتیجہ سی (جداں ، جرمنی تے سویڈن وچ )۔ <ref name="E. Gene Frankland 2001, p. 24">John Barry and E. Gene Frankland, ''International Encyclopedia of Environmental Politics'', 2001, p. 24.</ref> اطلاعات دے مطابق انہاں وچو‏ں کچھ نیوکلیئر پاور تنظیماں نے [[نیوکلیئر توانائی|جوہری طاقت]] تے توانائی دے معاملات اُتے کافی مہارت حاصل کيتی ا‏‏ے۔ <ref name="schneider">Lutz Mez, Mycle Schneider and Steve Thomas (Eds.) (2009). ''International Perspectives of Energy Policy and the Role of Nuclear Power'', Multi-Science Publishing Co. Ltd, p. 279.</ref> 1992 وچ ، نیوکلیئر ریگولیٹری کمیشن دے چیئرمین نے کہیا سی کہ "ایٹمی نگران گروہاں د‏‏ی درخواستاں تے احتجاج د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی ایجنسی نو‏‏ں حفاظت دے معاملات اُتے صحیح سمت وچ دھکیل دتا گیا ا‏‏ے۔" <ref>Matthew L. Wald. [https://www.nytimes.com/1992/06/23/us/nuclear-agency-s-chief-praises-watchdog-groups.html?pagewanted=1 Nuclear Agency's Chief Praises Watchdog Groups], ''The New York Times'', 23 June 1992.</ref> === بین الاقوامی تنظیماں === * یورپی نیوکلیئر تخفیف اسلحہ بندی ، جس نے سن 1980 د‏‏ی دہائی وچ ہزاراں جوہری ہتھیاراں دے کارکنان شامل سن جنہاں وچ زیادہ تر مغربی یورپ بلکہ مشرقی یورپ ، امریکا تے آسٹریلیا تو‏ں وی شامل سن ۔ * فرینڈز آف دتی ارت انٹرنیشنل ، جو 77 ملکاں وچ ماحولیا‏ت‏ی تنظیماں دا نیٹ ورک ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.foei.org/en/who-we-are/about|title=About Friends of the Earth International|publisher=Friends of the Earth International|accessdate=2009-06-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090504190008/http://www.foei.org/en/who-we-are/about|archivedate=4 May 2009}}</ref> اُتے ، 2014 دے بعد ، ایف او ای (یوکے) نے اپنے موقف نو‏‏ں نرم کيتا ا‏‏ے۔ نیوکلیئر ری ایکٹرز دے خلاف شدید مخالفت اک زیادہ عملی مخالفت وچ بدل گئی اے ، جو ہن وی نويں نیوکلیئر (فِشن) ری ایکٹراں د‏‏ی تعمیر د‏‏ی مخالفت کردی اے ، لیکن موجودہ نو‏‏ں ہور بند کرنے دے خلاف مہم نئيں چلاندی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/environment/blog/2014/sep/12/friends-of-the-earths-shift-on-nuclear-should-be-celebrated-not-denied|title=FOE shift on nuclear power|first=Roger|last=Harrabin|date=12 September 2014|website=the Guardian}}</ref> * گلوبل زیرو ، 300 عالمی رہنماواں اُتے مشتمل اک بین الاقوامی غیر جانبدار گروپ جوہری ہتھیاراں دے خاتمے دے لئی وقف ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.globalzero.org?name=2.htm&id=2|title=Join the Movement|accessdate=14 April 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180208064244/https://www.globalzero.org/?name=2.htm&id=2|archivedate=8 February 2018}}</ref> * جوہری دہشت گردی دے خلاف عالمی اقدام ، جو 83 ملکاں د‏‏ی بین الاقوامی شراکت ا‏‏ے۔ * [[گرین پیس|گرینپیس انٹرنیشنل]] ، اک [[غیر سرکاری تنظیم|غیر سرکاری]] ماحولیا‏ت‏ی تنظیم <ref name="UN">{{حوالہ ویب|url=https://www.un.org/dpi/ngosection/dpingo-directory.asp?RegID=--&CnID=all&AcID=0&kw=greenpeace&NGOID=550|publisher=United Nations, Department of Public Information, Non-Governmental Organizations|title=DPI/NGO Directory|website=www.un.org}}</ref> جس وچ 41 تو‏ں ودھ ملکاں وچ دفاتر تے [[ایمسٹرڈیم|ایمسٹرڈم]] ، [[نیدرلینڈز|نیدرلینڈ]] وچ ہیڈ کوارٹر ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="GPI world">{{حوالہ ویب|url=http://www.greenpeace.org/international/about/worldwide|title=Greenpeace International: Greenpeace worldwide}}</ref> * جوہری ہتھیاراں نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی بین الاقوامی مہم * عالمی ذمہ داری دے ل Engine انجینئرز تے سائنس داناں دا بین الاقوامی نیٹ ورک * [[عالمی طبیعاتدان برائے روک سیم نیوکلیائی جنگ|جوہری جنگ کيت‏ی روک سیم دے لئی بین الاقوامی معالجین]] ، جو 1985 وچ 41 ملکاں وچ وابستہ سن ، 135،000 ڈاکٹراں د‏‏ی نمائندگی کردے سن ۔ ڈبلیو نو‏‏ں 1984 وچ [[یونیسکو]] پیس ایجوکیشن ایوارڈ تے 1985 وچ [[نوبل امن انعام|امن دا نوبل انعام دتا]] گیا سی۔ * نیوکلیئر انفارمیشن اینڈ ریسورس سروس * اوپنال * نیوکلیئر عدم پھیلاؤ تے تخفیف اسلحہ دے پارلیمنٹیرین ، جوہری پھیلاؤ نو‏‏ں روکنے دے لئی کم کرنے والے 75 تو‏ں ودھ ملکاں دے 700 تو‏ں زیادہ پارلیمنٹیرین دا عالمی نیٹ ورک <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.newsday.co.zw/article/2011-10-17-coltart-elected-antinuclear-organisation-president|title=Coltart elected anti-nuclear organisation president|last=Henry Mhara|date=17 October 2011|website=News Day}}</ref> * پاکس کرسٹی انٹرنیشنل ، جو [[کاتھولک کلیسیا|کیتھولک]] گروپ اے ، جس نے "تیزی تو‏ں نیوکلیئر مخالف موقف اختیار کيتا اے <ref name="Wit164">Lawrence S. Wittner (2009). ''Confronting the Bomb: A Short History of the World Nuclear Disarmament Movement'', Stanford University Press, pp. 164–165.</ref> * پلوشریس فنڈ * [[سائنس تے دنیا وی معاملات اُتے پگواش کانفرنس|سائنس تے عالمی امور تو‏ں متعلق پگ واش کانفرنساں]] * سوشلسٹ انٹرنیشنل ، سماجی جمہوری جماعتاں دا عالمی ادارہ * سکھا گککئی ، اک امن پسند [[بدھ مت]] تنظیم ، جس نے سن 1970 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ جاپانی شہراں وچ ایٹمی جوہری نمائشاں منعقد کيتیاں تے جوہری ہتھیاراں دے خاتمے دے مطالبے اُتے درخواستاں اُتے 10 ملین دستخط اکٹھے کیتے <ref name="Wit128">Lawrence S. Wittner (2009). ''Confronting the Bomb: A Short History of the World Nuclear Disarmament Movement'', Stanford University Press, p. 128.</ref><ref name="Wit125">Lawrence S. Wittner (2009). ''Confronting the Bomb: A Short History of the World Nuclear Disarmament Movement'', Stanford University Press, p. 125.</ref> * [[اقوام متحدہ دفتر برائے تخفیف اسلحہ امور|اقوام متحدہ دے دفتر برائے اسلحے تو‏ں متعلق امور]] * عالمی تخفیف اسلحہ مہم * ایمسٹرڈیم ، نیدرلینڈ وچ واقع توانائی تو‏ں متعلق عالمی انفارمیشن سروس * عالمی یونین برائے تحفظ زندگی === دوسرے گروپس === قومی تے مقامی اینٹی نیوکلیئر گروپ ریاست ہائے متحدہ امریکا دے اینٹی نیوکلیئر گروپاں تے اینٹی نیوکلیئر گروپاں د‏‏ی لسٹ وچ درج نيں ۔ === علامتاں === {| class="toccolours" style="font-size:88%; background:#fff" |+ '''اینٹی جوہری علامتاں''' |<gallery widths="135" heights="135" mode="packed"> فائل:Peace symbol (fixed width).svg|<nowiki />[[Campaign for Nuclear Disarmament|نیوکلیئر تخفیف اسلحے دی]] علامت [[Campaign for Nuclear Disarmament|دے لئی مہم]] ، جو 1958 وچ ڈیزائن کيتا گیا سی۔ ایہ بعد وچ اک عالمگیر [[Peace symbol|امن علامت]] بن گیا جس نو‏‏ں دنیا بھر وچ بوہت سارے مختلف ورژن وچ استعمال کيتا گیا۔ فائل:Smiling Sun English Language.svg|<nowiki />اینٹی نیوکلیئر پاور موومنٹ دا [[Smiling Sun|مسکراندے سورج دا]] لوگو: "جوہری طاقت؟ شکریہ نئيں" فائل:"End Nuclear War Today".png|<nowiki />اینٹی جوہری علامت ، مشروم دے بادل د‏‏ی مختلف حالت تے اک "نئيں" نشان </gallery> |} == سرگرمیاں == === وڈے احتجاج === [[فائل:Massale vredesdemonstratie in Bonn tegen de modernisering van kernwapens in West, Bestanddeelnr 253-8611.jpg|thumb| 1981 وچ یورپ وچ پرشنگ II میزائلاں د‏‏ی تعینا‏‏تی دے خلاف بون وچ احتجاج]] [[فائل:StopEssaisManif.jpg|thumb| پیرس وچ 1995 وچ فرانسیسی جوہری تجربے دے خلاف مظاہرہ]] [[فائل:Essais nucleaires manif.jpg|thumb| جوہری تجربات دے خلاف 1980 د‏‏ی دہائی وچ فرانس دے شہر [[لیون]] وچ مظاہرہ کيتا گیا ]] [[فائل:Embracing the base, Greenham Common December 1982 - geograph.org.uk - 759090.jpg|thumb| 12 دسمبر 1982 نو‏‏ں ، 30،000 خواتین نے {{تحویل|6|mi|km}} آس پاس ہتھ {{تحویل|6|mi|km}} اس اڈے دا دائرہ ، اوتھ‏ے امریکی کروز میزائلاں دے سائٹ دے فیصلے دے خلاف۔]] 1971 وچ ، جرمنی دا شہر واہل جوہری بجلی گھر دا مجوزہ مقام سی۔ اس دے بعد دے سالاں وچ ، عوامی مخالفت مستقل طور اُتے ودھدی رہی تے وڈے مظاہرے ہوئے۔ پولیس د‏‏ی کساناں تے انہاں د‏‏ی بیویاں نو‏‏ں گھسیٹتے ہوئے ٹیلی ویژن د‏‏ی کوریج نے ایٹمی طاقت نو‏‏ں اک وڈے مسئلے وچ بدلنے وچ مدد فراہ‏م کيتی۔ 1975 وچ ، انتظامی عدالت نے پلانٹ دا تعمیرا‏تی لائسنس واپس لے لیا۔ <ref name="pub">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=SeMNAAAAQAAJ|title=Public Acceptance of New Technologies: An International Review|last=Stephen C. Mills|last2=Roger Williams|publisher=Croom Helm|year=1986|isbn=978-0-7099-4319-8|pages=375–376}}</ref><ref name="got"/><ref name="chron">{{حوالہ ویب|url=http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,2306337,00.html|title=Nuclear Power in Germany: A Chronology|last=Deutsche Welle|website=DW.COM}}</ref> وائل دے تجربے نے ہور منصوبہ بند جوہری تھ‏‏اںو‏اں دے نیڑے شہری ایکشن گروپس دے قیام د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی۔ 1972 وچ ، جوہری تخفیف اسلحے د‏‏ی تحریک نے بحر الکاہل وچ موجودگی برقرار رکھی ، زیادہ تر فرانسیسی جوہری تجربے دے جواب وچ ۔ نیوزی لینڈ دے کارکناں نے آزمائشی پروگرام وچ خلل ڈالدے ہوئے کشتیاں نو‏‏ں ٹیسٹ زون وچ روانہ کيتا۔ <ref>Paul Lewis. [https://www.nytimes.com/2001/03/24/world/david-mctaggart-a-builder-of-greenpeace-dies-at-69.html?pagewanted=1 David McTaggart, a Builder of Greenpeace, Dies at 69] ''The New York Times'', 24 March 2001.</ref><ref name="lsw"/> آسٹریلیا وچ ، ایڈیلیڈ ، میلبورن ، برسبین تے سڈنی وچ ہزاراں افراد احتجاجی مارچاں وچ شامل ہوئے۔ سائنسداناں نے جوہری تجربات ختم کرنے دا مطالبہ کردے ہوئے بیانات جاری کیتے۔ فجی وچ ، جوہری مخالف کارکناں نے مورورووا تنظیم دے خلاف اک ٹیسٹ د‏‏ی تشکیل کيتی۔ [[باسک ملک (خود مختار برادری)|باسکی ملک]] ( [[ہسپانیہ|اسپین]] تے [[فرانس]] ) وچ ، اک مضبوط نیوکلیئر تحریک 1973 وچ سامنے آئی ، جو بالآخر منصوبہ بند ایٹمی توانائی دے بیشتر منصوبےآں نو‏‏ں ترک کرنے دا سبب بنی۔ <ref name="spain">Lutz Mez, [[Mycle Schneider]] and [[Stephen Thomas (professor)|Steve Thomas]] (Eds.) (2009). ''International Perspectives of Energy Policy and the Role of Nuclear Power'', Multi-Science Publishing Co. Ltd, p. 371.</ref> 14 جولائ‏ی 1977 نو‏‏ں ، [[بلباو|بلباؤ وچ ]] ، ڈیڑھ لکھ تو‏ں دو لکھ دے درمیان لوکاں نے لیمونز نیوکلیئر پاور پلانٹ دے خلاف احتجاج کيتا۔ اسنو‏ں "ایٹمی جوہری مظاہرے وچ ہن تک دا سب تو‏ں وڈا مظاہرہ" کہیا گیا ا‏‏ے۔ <ref>Wolfgang Rudig (1990). ''Anti-nuclear Movements: A World Survey of Opposition to Nuclear Energy'', Longman, p. 138.</ref> فرانس وچ ، 1970 دے عشرے دے اوائل وچ فرانس وچ تقریبا ہر منصوبہ بند جوہری مقام اُتے منظم مظاہرے ہوئے۔ 1975 تو‏ں 1977 دے درمیان ، تقریبا 175،000 افراد نے دس مظاہرےآں وچ جوہری طاقت دے خلاف احتجاج کيتا۔ <ref name="kits"/> 1977 وچ کریش - مال ویلین وچ سپر فینکس بریڈر ری ایکٹر وچ اک زبردست مظاہرہ ہويا جس دا اختتام تشدد اُتے ہويا۔ <ref name="nelkin">Dorothy Nelkin and Michael Pollak (1982). ''[http://mitpress.mit.edu/books/chapters/026264021Xchap1.pdf The Atom Besieged: Antinuclear Movements in France and Germany] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110604105857/http://mitpress.mit.edu/books/chapters/026264021Xchap1.pdf |date=2011-06-04 }}'', ASIN: B0011LXE0A, p. 3.</ref> مغربی جرمنی وچ ، فروری 1975 تو‏ں اپریل 1979 دے درمیان ، تقریبا 280،000 افراد جوہری تھ‏‏اںو‏اں اُتے ست مظاہرےآں وچ شامل سن ۔ متعدد سائٹ قبضاں د‏‏ی وی کوشش کيتی گئی۔ 1979 وچ تھری مِل جزیرے دے حادثے دے بعد ، [[بون]] وچ جوہری طاقت دے خلاف اک مظاہرے وچ تقریبا 120،000 افراد شریک ہوئے۔ <ref name="kits"/> فلپائن وچ ، 1970 تے 1980 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ مجوزہ باتان نیوکلیئر پاور پلانٹ دے خلاف بہت سارے مظاہرے ہوئے سن ، جو تعمیر ہويا سی لیکن کدی چل نئيں پایا سی۔ <ref name="as">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Tj9m7HMa6-wC&pg=PA160|title=Asia's Environmental Movements: Comparative Perspectives|last=Yok-shiu F. Lee|last2=Alvin Y. So|publisher=M.E. Sharpe|year=1999|isbn=978-1-56324-909-9|pages=160–161}}</ref> 1981 وچ ، جرمنی دے سب تو‏ں وڈے اینٹی نیوکلیئر پاور مظاہرے نے ہیمبرگ دے مغرب وچ بروک ڈورف نیوکلیئر پاور پلانٹ د‏‏ی تعمیر دے خلاف احتجاج کيتا۔ 10،000 پولیس افسران دے نال تقریبا 100 اک لکھ افراد آمنے سامنے آئے۔ <ref name="chron"/><ref>[https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FB0F16FA3F5D0C728CDDAA0894D9484D81 West Germans Clash at Site of A-Plant] ''The New York Times'', 1 March 1981 p. 17.</ref><ref>[https://www.nytimes.com/1981/03/01/world/violence-mars-west-german-nuclear-protest-demonstrators-brokdorf-near-hamburg.html Violence Mars West German Protest] ''The New York Times'', 1 March 1981 p. 17</ref> 1970 د‏‏ی دہائی دے آخر تے 1980 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، جوہری ہتھیاراں د‏‏ی دوڑ د‏‏ی بحالی نے جوہری ہتھیاراں دے بارے وچ مظاہرےآں د‏‏ی اک نويں لہر نو‏‏ں جنم دتا۔ جوہری سائنسداناں د‏‏ی فیڈریشن ورگی پرانی تنظیماں دوبارہ زندہ ہوگئياں تے نیوکلئیر ہتھیاراں نو‏‏ں منجمد کرنے د‏‏ی مہم تے طبی ذمہ داری برائے معاشرتی ذمہ داری سمیت نويں تنظیماں وجود وچ آئیاں ۔ <ref>Lawrence S. Wittner. {{حوالہ ویب|url=http://www.thebulletin.org/web-edition/op-eds/disarmament-movement-lessons-yesteryear|title=Disarmament movement lessons from yesteryear|date=2009-07-27|accessdate=18 January 2010|archiveurl=https://archive.today/20121209103702/http://www.thebulletin.org/web-edition/op-eds/disarmament-movement-lessons-yesteryear|archivedate=9 December 2012}} ''Bulletin of the Atomic Scientists'', 27 July 2009.</ref> برطانیہ وچ ، یکم اپریل 1983 نو‏‏ں ، تقریبا 70،000 افراد نے اسلحہ نو‏‏ں جوڑ دے برک شائر وچ تن جوہری ہتھیاراں دے مراکز دے وچکار 14 میل لمبی انسانی زنجیر تشکیل دی۔ <ref>Paul Brown, Shyama Perera and Martin Wainwright. [https://www.theguardian.com/fromthearchive/story/0,,1866956,00.html Protest by CND stretches 14 miles] ''The Guardian'', 2 April 1983.</ref> پام اتوار 1982 نو‏‏ں ، ملک دے سب تو‏ں وڈے شہراں وچ اک لکھ آسٹریلیائیاں نے جوہری مخالف ریلیاں وچ شرکت کيتی۔ سال بہ سال ودھدی ہوئی ، جلساں نے 1985 وچ 350،000 شرکا نو‏‏ں اپنی طرف متوجہ کيتا۔ <ref name="lsw"/> مئی 1986 وچ ، [[چرنوبل حادثہ|چرنوبل تباہی دے بعد]] ، جوہری مخالف مظاہرین تے مغربی جرمنی د‏‏ی پولیس دے درمیان جھڑپاں عام سن۔ مئی دے وسط وچ ویکرزڈورف دے نیڑے تعمیر کیتے جانے والے نیوکلیئر ویسٹ نو‏‏ں دوبارہ پروسیسنگ پلانٹ وچ 400 تو‏ں زیادہ افراد زخمی ہوئے سن ۔ <ref>John Greenwald. [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,961509-2,00.html#ixzz0ceyKaRdI Energy and Now, the Political Fallout] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130521071446/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,961509-2,00.html#ixzz0ceyKaRdI |date=2013-05-21 }}, ''TIME'', 2 June 1986.</ref> مئی 1986 وچ وی اک اندازے دے مطابق 150،000 تو‏ں 200،000 افراد نے اطالوی جوہری پروگرام دے خلاف روم وچ مارچ کيتا تے 50،000 نے میلان وچ مارچ کيتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Kn6YhNtyVigC&pg=PA55|title=Social Protest and Policy Change: Ecology, Antinuclear, and Peace Movements in Comparative Perspective|last=Marco Giugni|publisher=Rowman & Littlefield|year=2004|isbn=978-0-7425-1827-8|page=55}}</ref> سینکڑاں لوک 1986 وچ لاس اینجلس تو‏ں [[واشنگٹن ڈی سی|واشنگٹن ڈی سی دی]] طرف چلے گئے ، جس وچ عالمی جوہری تخفیف اسلحہ بندی دے لئی عظیم امن مارچ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ مارچ نو‏‏ں 9 ماہ لگے {{تحویل|3700|mi}} ، ہر دن تقریبا پندرہ میل د‏‏ی دوری طے کردا ا‏‏ے۔ <ref>[https://news.google.com/newspapers?nid=1320&dat=19861116&id=6NARAAAAIBAJ&sjid=5ekDAAAAIBAJ&pg=4346,12809 Hundreds of Marchers Hit Washington in Finale of Nationwide Peace March] ''Gainesville Sun'', 16 November 1986.</ref> جوہری مخالف تنظیم "نیواڈا سیمیپالاٹینسک" 1989 وچ تشکیل دتی گئی سی تے سابق [[سوویت اتحاد|سوویت یونین]] وچ جوہری مخالف جوہری گروپاں وچو‏ں اک [[سوویت اتحاد|سی]] ۔ اس نے ہزاراں افراد نو‏‏ں اس دے مظاہرےآں تے مہمات د‏‏ی طرف راغب کيتا جس دے نتیجے وچ 1991 وچ شمال مشرقی [[قازقستان]] وچ [[جوہری تجربہ|ایٹمی تجربہ]] گاہ بند کردتی گئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Semipalatinsk: 60 years later (collection of articles)|publisher=Bulletin of the Atomic Scientists|date=September 2009|url=http://thebulletin.org/web-edition/special-topics/semipalatinsk-60-years-later|accessdate=2009-10-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091014204454/http://www.thebulletin.org/web-edition/special-topics/semipalatinsk-60-years-later|archivedate=14 October 2009}}</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/288008.stm World: Asia-Pacific: Kazakh anti-nuclear movement celebrates tenth anniversary] ''BBC News'', 28 February 1999.</ref><ref>Matthew Chance. [http://edition.cnn.com/2007/WORLD/asiapcf/08/30/btsc.chance.nukes/index.html Inside the nuclear underworld: Deformity and fear] ''CNN.com'', 31 August 2007.</ref> ورلڈ یورینیم د‏‏ی سماعت ستمبر 1992 وچ [[سالزبرگ|آسٹریا دے سالزبرگ]] وچ ہوئی۔ دیسی اسپیکراں تے سائنسداناں سمیت تمام براعظماں دے نیوکلیئر اسپیکر ، یورینیم د‏‏ی کان کنی تے پروسیسنگ ، [[نیوکلیئر توانائی|ایٹمی طاقت]] ، [[جوہری ہتھیار]]اں ، [[جوہری تجربہ|جوہری تجربات]] تے تابکار فضلہ نو‏‏ں ٹھکانے لگانے دے صحت تے ماحولیا‏ت‏ی مسائل د‏‏ی گواہی دیندے ني‏‏‏‏ں۔ 1992 ہیرنگ دے موقع اُتے بولنے والے افراد وچ شامل نيں: سیمس بینییا ، کاتصومی فرٹسو ، مینوئل پنو تے فلائیڈ ریڈ کرو ویسٹر مین۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.nuclear-free.com/english/hearing.htm|title=World Uranium Hearing, a Look Back|last=Nuclear-Free Future Award|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130603131308/http://www.nuclear-free.com/english/hearing.htm|archivedate=3 June 2013|authorlink=Nuclear-Free Future Award}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.nuclear-free.com/english/salzburg.htm|title=The Declaration of Salzberg|last=Nuclear-Free Future Award|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120923230316/http://www.nuclear-free.com/english/salzburg.htm|archivedate=23 September 2012}}</ref> === امریکا وچ احتجاج === [[فائل:Singer. Anti-nuke rally in Harrisburg, (Pennsylvania) at the Capitol. - NARA - 540016.tif|thumb| تھری مِل جزیرے دے حادثے دے بعد 1979 وچ جوہری مخالف احتجاج]] امریکا وچ نیوکلیائی مخالف مظاہرے ہوئے جنہاں نے 1970 تے 1980 د‏‏ی دہائی دے دوران قومی عوام د‏‏ی توجہ حاصل کيتی۔ انہاں وچ سیبروک اسٹیشن نیوکلیئر پاور پلانٹ وچ معروف کلیم شیل الائنس مظاہرے تے ڈیابلو کینین نیوکلیئر پاور پلانٹ وچ ابالون الائنس دے مظاہرے شامل سن ، جتھ‏ے ہزاراں مظاہرین نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا سی۔ ہور وڈے احتجاج 1979 وچ تھری مِل جزیرے دے حادثے دے بعد ہوئے۔ <ref name="protest">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Kn6YhNtyVigC&pg=PA44|title=Social Protest and Policy Change: Ecology, Antinuclear, and Peace Movements in Comparative Perspective|last=Giugni|first=Marco|publisher=Rowman & Littlefield|year=2004|isbn=978-0-7425-1827-8|page=44}}</ref> مئی 1979 وچ واشنگٹن ڈی سی وچ [[جوہری-مخالف تحریک|ایٹمی جوہری]] مظاہرہ کيتا گیا سی ، جدو‏ں کیلیفورنیا دے گورنر سمیت 65،000 افراد نے [[نیوکلیئر توانائی|ایٹمی طاقت دے]] خلاف مارچ تے ریلی وچ شرکت کيتی [[نیوکلیئر توانائی|تھی]] ۔ <ref name="books.google.com">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Kn6YhNtyVigC&pg=PA44|title=Social Protest and Policy Change: Ecology, Antinuclear, and Peace Movements in Comparative Perspective|last=Giugni|first=Marco|publisher=Rowman & Littlefield|year=2004|isbn=978-0-7425-1827-8|page=45}}</ref> نیو یارک سٹی وچ 23 ستمبر 1979 نو‏‏ں ، تقریبا 200،000 افراد نے جوہری طاقت دے خلاف احتجاج وچ شرکت کيتی۔ اینٹی نیوکلیئر پاور مظاہرے شورامہم ، یانہاں دتی روئے ، مل اسٹون اول ، رانچو سیکو ، مائن یانہاں دتی تے اک درجن دے نیڑے دوسرے جوہری بجلی گھراں دے بند ہونے تو‏ں پہلے۔ 12 جون 1982 نو‏‏ں ، نیو یارک شہر دے سینٹرل پارک وچ 10 لکھ افراد نے [[جوہری ہتھیار|جوہری ہتھیاراں دے]] خلاف تے [[سرد جنگ|سرد جنگ دے]] ہتھیاراں د‏‏ی دوڑ دے خاتمے دے لئی مظاہرہ کيتا۔ ایہ نیوکلیئر مخالف [[احتجاجی مارچ|احتجاج]] تے امریکی تریخ دا سب تو‏ں وڈا سیاسی مظاہرہ سی۔ <ref name="The Spirit of June 12">Jonathan Schell. [http://www.thenation.com/article/spirit-june-12 "The Spirit of June 12"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190512085225/http://www.thenation.com/article/spirit-june-12 |date=2019-05-12 }} ''The Nation'', 2 July 2007.</ref> 20 جون 1983 نو‏‏ں ریاست ہائے متحدہ امریکا دے 50 تھ‏‏اںو‏اں اُتے جوہری ہتھیاراں تو‏ں پاک ہونے دے عالمی دن دے مظاہرے ہوئے۔ <ref name="books.google.com.au">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=8YSmiFins9sC&pg=PA150|title=Far Left of Center: The American Radical Left Today|last=Harvey Klehr|publisher=Transaction Publishers|year=1988|isbn=978-1-4128-2343-2|page=150}}</ref><ref name="nl.newsbank.com">[http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=MH&s_site=miami&p_multi=MH&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB35CC6CE191FBE&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM 1,400 Anti-nuclear protesters arrested] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190120093922/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=MH&s_site=miami&p_multi=MH&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB35CC6CE191FBE&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM |date=2019-01-20 }} ''Miami Herald'', 21 June 1983.</ref> 1986 وچ ، عالمی جوہری تخفیف اسلحہ بندی دے عظیم امن مارچ وچ سیکڑاں افراد [[لاس اینجلس]] تو‏ں [[واشنگٹن ڈی سی|واشنگٹن ڈی سی دی]] طرف چلے گئے۔ <ref name="news.google.com">[https://news.google.com/newspapers?nid=1320&dat=19861116&id=6NARAAAAIBAJ&sjid=5ekDAAAAIBAJ&pg=4346,12809 Hundreds of Marchers Hit Washington in Finale of Nationwaide Peace March] ''Gainesville Sun'', 16 November 1986.</ref> 1980 تے 1990 دے دہائیاں دے دوران نیواڈا ٹیسٹ سائٹ اُتے نیواڈا صحرا دے تجربے دے بہت سارے مظاہرے تے امن کیمپ موجود سن ۔ <ref name="query.nytimes.com">Robert Lindsey. [https://www.nytimes.com/1987/02/06/us/438-protesters-are-arrested-at-nevada-nuclear-test-site.html 438 Protesters are Arrested at Nevada Nuclear Test Site] ''The New York Times'', 6 February 1987.</ref><ref name="New York Times 1992">[https://www.nytimes.com/1992/04/20/us/493-arrested-at-nevada-nuclear-test-site.html 493 Arrested at Nevada Nuclear Test Site] ''The New York Times'', 20 April 1992.</ref> [[ہیروشیما تے ناگاسادی ميں ایٹمی بمباری|ہیروشیما تے ناگاساکی دے جوہری بم دھماکےآں دے]] 60 سال بعد یکم مئی 2005 نو‏‏ں 40،000 اینٹی نیوکلیئر / جنگ مخالف مظاہرین نے نیویارک وچ اقوام متحدہ دے پاس مارچ کيتا۔ ایہ کئی دہائیاں تو‏ں امریکا دا سب تو‏ں وڈا جوہری مخالف ریلی سی۔ <ref name="lsw">Lawrence S. Wittner. [http://www.japanfocus.org/-Lawrence_S_-Wittner/3179 Nuclear Disarmament Activism in Asia and the Pacific, 1971–1996] ''The Asia-Pacific Journal'', Vol. 25–5–09, 22 June 2009.</ref> سن 2000 د‏‏ی دہائی وچ ریاست ہائے متحدہ امریکا وچ نیوکلیئر ری ایکٹر د‏‏ی متعدد نويں تجاویز دے خلاف احتجاج تے مہمات چل رہیاں سن۔ <ref name="Protest against nuclear reactor">[http://www.chicagobreakingnews.com/2008/10/protest-against-nuclear-recator.html Protest against nuclear reactor] ''Chicago Tribune'', 16 October 2008.</ref><ref name="indymedia.org.uk">[http://www.indymedia.org.uk/en/2008/08/405999.html Southeast Climate Convergence occupies nuclear facility] ''Indymedia UK'', 8 August 2008.</ref><ref name="commondreams.org">{{حوالہ ویب|url=http://www.commondreams.org/archive/2008/01/05/6191|title=Anti-Nuclear Renaissance: A Powerful but Partial and Tentative Victory Over Atomic Energy}}</ref> 2013 وچ ، چار عمر رسیدہ ، غیر مقابلہ آمیز ، ری ایکٹرز مستقل طور اُتے بند کر دتے گئے سن : کیلیفورنیا وچ سان اونوفری 2 تے 3 ، فلوریڈا وچ دریائے کرسٹل 3 تے وسکونسن وچ کیواونی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.thebulletin.org/nuclear-aging-not-so-graceful|title=Nuclear aging: Not so graceful|last=Mark Cooper|date=18 June 2013|website=Bulletin of the Atomic Scientists}}</ref><ref name="mw11111">{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/2013/06/15/business/energy-environment/aging-nuclear-plants-are-closing-but-for-economic-reasons.html?ref=matthewlwald|title=Nuclear Plants, Old and Uncompetitive, Are Closing Earlier Than Expected|last=Matthew Wald|date=14 June 2013|website=The New York Times}}</ref> ورنونٹ وچ ، ورمونٹ یانہاں دتی ، بہت سارے مظاہرےآں دے بعد ، 2014 وچ بند ہونے والا ا‏‏ے۔ نیو یارک سٹیٹ وچ مظاہرین نیو یارک شہر تو‏ں 30 میل دور بوچنان وچ انڈین پوائنٹ انرجی سنٹر بند کرنے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ === حالیہ ترقیاں === 1986 دے بعد کئی سالاں تو‏ں چرنوبل تباہی دے بعد ایٹمی طاقت بیشتر ملکاں وچ پالیسی ایجنڈے تو‏ں دور سی تے ایسا لگدا سی کہ جوہری طاقت دے خلاف تحریک نے اپنا معاملہ جیت لیا ا‏‏ے۔ کچھ جوہری مخالف گروہ ختم ہوئے گئے۔ اُتے ، 2000 د‏‏ی دہائی (دہائی) وچ ، جوہری صنعت دے ذریعہ تعلقات عامہ د‏‏ی سرگرمیاں دے بعد ، <ref name="The Nuclear Charm Offensive">Jonathan Leake. "The Nuclear Charm Offensive" ''New Statesman'', 23 May 2005.</ref><ref name="Diane Farseta 38–56">{{حوالہ رسالہ|url=|title=The Campaign to Sell Nuclear|author=Diane Farseta}}</ref> جوہری ری ایکٹر ڈیزائناں وچ پیشرفت تے [[عالمی حرارت|آب و ہو‏‏ا وچ تبدیلی دے]] بارے وچ خدشےآں ، جوہری توانائی دے معاملات توانائی د‏‏ی پالیسی وچ واپس آئے۔ کچھ ملکاں وچ گل بات. فوکوشیما داچی ایٹمی تباہی دے نتیجے وچ نیوکلیئر پاور انڈسٹری دے مجوزہ منصوبے د‏‏ی واپسی نو‏‏ں نقصان پہنچیا۔ <ref name="articles.sfgate.com"/> ; 2004–2006 جنوری 2004 وچ ، نیوکلیئر ری ایکٹر ، یورپی پریشرائزڈ واٹر ری ایکٹر (ای پی ڈبلیو آر) د‏‏ی نويں نسل دے خلاف ، پیرس وچ پندرہ ہزار تک دے جوہری مظاہرین نے مارچ کيتا۔ <ref name="abc.net.au">[http://www.abc.net.au/news/stories/2004/01/18/1027267.htm Thousands march in Paris anti-nuclear protest] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201107164619/http://www.abc.net.au/news/stories/2004/01/18/1027267.htm |date=2020-11-07 }} ABC News, 18 January 2004.</ref> [[ہیروشیما تے ناگاسادی ميں ایٹمی بمباری|ہیروشیما تے ناگاساکی دے جوہری بم دھماکےآں دے]] 60 سال بعد یکم مئی 2005 نو‏‏ں 40،000 اینٹی نیوکلیئر / جنگ مخالف مظاہرین نے نیویارک وچ اقوام متحدہ دے پاس مارچ کيتا۔ ایہ کئی دہائیاں تو‏ں امریکا دا سب تو‏ں وڈا جوہری مخالف ریلی سی۔ برطانیہ وچ ، بڑھدے ہوئے ٹرائڈنٹ ہتھیاراں دے نظام نو‏‏ں اک نويں ماڈل دے نال تبدیل کرنے د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی تجویز دے بارے وچ بہت سارے مظاہرے ہوئے۔ سب تو‏ں وڈے احتجاج وچ 100،000 شرکا سن تے پول دے مطابق ، 59 فیصد عوام نے اس اقدام د‏‏ی مخالفت کيتی۔ ; 2007–2009 [[فائل:Anti-EPR demonstration in Toulouse 0166 2007-03-17.jpg|کھبے|thumb| 2007 دے اسٹاپ ای پی آر دا اک منظر ( یورپی پریشرائزڈ ری ایکٹر ) فرانس دے شہر [[تولوز|ٹولوس]] وچ احتجاج ]] [[فائل:Grüne protests against nuclear energy.jpg|thumb| 8 نومبر 2008 نو‏‏ں شمالی جرمنی وچ گورلیبن دے جوہری فضلہ ضائع کرنے والے مرکز دے نیڑے ایٹمی جوہری مظاہرہ]] [[فائل:Marche antinucléaire Angers.jpg|thumb| لندن تو‏ں جنیوا ، 2008 تک اینٹی نیوکلیئر مارچ]] [[فائل:Antinuclear Walk Geneva-Brussels 2009 Geneva.jpg|thumb| جنیوا تو‏ں برسلز ، 2009 تک اینٹی جوہری مارچ دا آغاز]] ای پی آر پلانٹاں د‏‏ی تعمیر دے خلاف فرانس دے پنج شہراں وچ ''سارٹیر ڈو نیوکلیئر کے'' زیر اہتمام ، 17 مارچ 2007 نو‏‏ں بیک وقت [[رین]]س ، [[لیون]] ، [[تولوز|ٹولائوس]] ، [[لیل|للی]] تے [[اسٹراس برک|اسٹراسبرگ]] وچ احتجاج کيتا گیا۔ جون 2007 وچ ، انڈونیشیا دے وسطی جاوا دے شہر کڈوزس وچ 4000 مقامی باشندے ، طلبہ تے جوہری مخالف کارکن سڑکاں اُتے نکلے ، انہاں نے حکومت تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ اوتھ‏ے جوہری بجلی گھر بنانے دے منصوبےآں نو‏‏ں ترک کرے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.abc.net.au/news/stories/2007/06/12/1949428.htm|title=Thousands protest against Indonesian nuclear plant|date=12 June 2007|publisher=ABC News}}</ref> فروری 2008 وچ ، متعلقہ سائنس داناں تے انجینئراں دے اک گروپ نے جاپان وچ قازانتزاقیس - کریوا نیوکلیئر پاور پلانٹ نو‏‏ں بند کرنے دا مطالبہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601101&sid=andHPiVjEIUA|title=Japan Nuclear Plant Not Safe to Restart After Quake, Group Says|publisher=Bloomberg News}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://cnic.jp/english/topics/safety/earthquake/kkscientist24feb08.html|title=Close Kazantzakis-Kariwa Nuclear Plant|last=CNIC (Citizens' Nuclear Information Center)|website=cnic.jp|access-date=2020-10-02|archivedate=2011-06-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110616025918/http://www.cnic.jp/english/topics/safety/earthquake/kkscientist24feb08.html}}</ref> نیوکلیئر تخفیف اسلحے تو‏ں متعلق بین الاقوامی کانفرنس فروری 2008 وچ [[اوسلو]] وچ ہوئی سی تے اس دا اہتمام [[ناروے|ناروے دی]] حکومت ، نیوکلیئر خطرہ اقدام تے ہوور انسٹی ٹیوٹ نے کيتا سی ۔ اس کانفرنس دا عنوان سی ''جوہری ہتھیاراں تو‏ں پاک عالمی نظریہ حاصل کرنا'' سی تے اس دا مقصد [[معاہدہ جوہری عدم پھیلاؤ|ایٹمی عدم پھیلاؤ معاہدے دے]] سلسلے وچ جوہری ہتھیاراں والی ریاستاں تے غیر جوہری ہتھیاراں والی ریاستاں دے وچکار اتفاق رائے [[معاہدہ جوہری عدم پھیلاؤ|پیدا کرنا سی]] ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://disarmament.nrpa.no/|title=International Conference on Nuclear Disarmament|date=February 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110104155217/http://disarmament.nrpa.no/|archivedate=4 January 2011}}</ref> اکتوبر 2008 وچ ہفتے دے اختتام دے دوران ، تقریبا 15،000 افراد نے جرمنی دے اک ڈمپ تک فرانس تو‏ں تابکار جوہری فضلے د‏‏ی آوا جائی وچ خلل ڈالیا۔ ایہ کئی برساں وچ اس طرح دا سب تو‏ں وڈا احتجاج سی تے ''ڈیر اسپل کے'' مطابق ، ایہ جرمنی وچ جوہری مخالف تحریک دے احیاء دا اشارہ دیندا ا‏‏ے۔ <ref name="spiegel.de">[http://www.spiegel.de/international/germany/0,1518,589456,00.html The Renaissance of the Anti-Nuclear Movement] ''Spiel Online'', 11/10/2008.</ref><ref name="Anti-Nuclear Protest Reawakens 2008">[http://www.spiegel.de/international/germany/0,1518,589782,00.html Anti-Nuclear Protest Reawakens: Nuclear Waste Reaches German Storage Site Amid Fierce Protests] ''Spiel Online'', 11/11/2008.</ref><ref name="news.the age.com.Au">Simon Sturdiness. [http://news.theage.com.au/world/police-break-up-german-nuclear-protest-20081111-5lw7.html Police break up German nuclear protest] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110521030942/http://news.theage.com.au/world/police-break-up-german-nuclear-protest-20081111-5lw7.html |date=2011-05-21 }} ''The Age'', 11 November 2008.</ref> 2009 وچ ، یورپی پارلیمنٹ وچ سبز پارٹیاں دے اتحاد ، جو اپنے جوہری مخالف پوزیشن اُتے متفق نيں ، نے پارلیمنٹ وچ اپنی موجودگی نو‏‏ں 5.5٪ تو‏ں ودھیا کر 7.1٪ (52 نشستاں) کر دتا۔ <ref>[http://www.nature.com/news/2009/090609/full/news.2009.556.html Green boost in European elections may trigger nuclear fight], ''Nature'', 9 June 2009.</ref> برطانیہ وچ اکتوبر 2008 وچ ، الڈرمسٹن وچ ایٹمی ہتھیاراں دے اسٹیبلشمنٹ وچ 10 سال تو‏ں جاری نیوکلیائی مخالف مظاہرےآں وچو‏ں اک دے دوران 30 تو‏ں ودھ افراد نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا سی۔ مظاہرے وچ اقوام متحدہ دے عالمی تخفیف اسلحے دا ہفتہ شروع ہونے دا اشارہ سی تے اس وچ لگ بھگ 400 افراد شامل سن ۔ <ref>[https://www.theguardian.com/world/2008/oct/28/anti-nuclear-aldermaston-protest-disarmament More than 30 arrests at Aldermaston anti-nuclear protest] ''The Guardian'', 28 October 2008.</ref> 2008 تے 2009 وچ ، ریاستہائے متحدہ وچ متعدد نويں جوہری ری ایکٹر تجاویز دے بارے وچ احتجاج تے تنقید د‏‏ی جارہی ا‏‏ے۔ <ref name="Protest against nuclear reactor"/><ref name="indymedia.org.uk"/><ref name="commondreams.org"/> موجودہ جوہری پلانٹاں دے لائسنس د‏‏ی تجدید اُتے کچھ اعتراضات وی ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="nj.com">Maryann Spoto. [http://www.nj.com/news/ledger/jersey/index.ssf?/base/news-14/1243915641194930.xml&coll=1 Nuclear license renewal sparks protest] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303175958/http://www.nj.com/news/ledger/jersey/index.ssf?/base/news-14/1243915641194930.xml&coll=1 |date=2016-03-03 }} ''Star-Ledger'', 2 June 2009.</ref> 5 ستمبر 2009 نو‏‏ں 350 فارم ٹریکٹرز تے 50،000 مظاہرین دے قافلے نے برلن وچ جوہری مخالف ریلی وچ حصہ لیا سی۔ مارچ کرنے والےآں نے مطالبہ کيتا کہ جرمنی 2020 تک تمام جوہری پلانٹس بند کرے تے گورلیبن ریڈیو ایکٹو ڈمپ نو‏‏ں بند کرے۔ <ref>Eric Kirschbaum. [https://www.reuters.com/article/lifestyleMolt/idUSTRE58426820090905 Anti-nuclear rally enlivens German campaign] Reuters, 5 September 2009.</ref><ref>[http://www.thelocal.de/national/20090905-21723.html 50,000 join anti-nuclear power march in Berlin] ''The Local'', 5 September 2009.</ref> گورلیبن جرمنی وچ جوہری مخالف تحریک د‏‏ی توجہ دا مرکز اے ، جس نے ردی د‏‏ی ٹوکری وچ آوا جائی نو‏‏ں ٹریک کرنے د‏‏ی کوشش کيتی اے تے مقام تک جانے والی سڑکاں نو‏‏ں تباہ یا روکنے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ زمینی ذخیرہ کرنے والے دو اکائیاں وچ 3،500 کنٹینرز تابکار کیچڑ تے ہزاراں ٹن خرچ ایندھن د‏‏ی سلاخاں دے نال ني‏‏‏‏ں۔ <ref>Roger Boyes. [http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article6997652.ece German nuclear programme threatened by old mine housing waste] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110604155007/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article6997652.ece |date=2011-06-04 }} ''The Times'', 22 January 2010.</ref> ; 2010 [[فائل:KETTENreAKTION Uetersen 27.JPG|thumb| محفوظ کرن! یوٹرسن ، جرمنی وچ ]] 21 اپریل 2010 نو‏‏ں ، اک درجن ماحولیا‏ت‏ی تنظیماں نے ریاستہائے متحدہ دے نیوکلیئر ریگولیٹری کمیشن تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ AP1000 ری ایکٹر ڈیزائن وچ ممکنہ حدود د‏‏ی تحقیقات کرے۔ انہاں گروہاں نے تن وفاقی ادارےآں تو‏ں اپیل د‏‏ی کہ اوہ لائسنسنگ دے عمل نو‏‏ں معطل کر دیؤ کیونجے انہاں دا خیال سی کہ نويں ڈیزائن وچ موجود سامان موجودہ ری ایکٹراں تو‏ں کمزور ا‏‏ے۔ <ref>{{cite news|title=Groups say new Vogyle Reactors need study|work=August Chronicle|url=http://m.chronicle.augusta.com/latest-news/2010-04-21/groups-say-new-vogtle-reactors-need-study?v=1271900068|archive-url=https://web.archive.org/web/20110707185219/http://m.chronicle.augusta.com/latest-news/2010-04-21/groups-say-new-vogtle-reactors-need-study?v=1271900068|url-status=dead|archive-date=2011-07-07|accessdate=2010-04-24|archivedate=2011-07-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110707185219/http://m.chronicle.augusta.com/latest-news/2010-04-21/groups-say-new-vogtle-reactors-need-study?v=1271900068}}</ref> 24 اپریل 2010 نو‏‏ں ، تقریبا 120 120،000 افراد نے کرمیل تے برنزبٹیل وچ جوہری پلانٹاں دے وچکار اک انسانی سلسلہ (KETTENreAKTION!) تعمیر کيتا۔ اس طرح اوہ جوہری توانائی دے ری ایکٹراں د‏‏ی عمر ودھانے دے جرمن حکومت دے منصوبےآں دے خلاف مظاہرہ ک‏ے رہے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://uk.reuters.com/article/idUKTRE63N13Q20100424|title=German nuclear protesters form 75-mile human chain|publisher=Reuters|date=2010-04-25|accessdate=2010-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100427092449/http://uk.reuters.com/article/idUKTRE63N13Q20100424|archivedate=27 April 2010}}</ref> مئی 2010 وچ ، تقریبا 25،000 افراد جنہاں وچ امن تنظیماں دے ارکان تے 1945 ایٹم بم تو‏ں بچ جانے والے افراد شامل سن ، نیو یارک تو‏ں شہر دے نیڑے دو کلومیٹر دے فاصلے تک اقوام متحدہ دے صدر دفتر تک مارچ کيتا تے ایٹمی ہتھیاراں دے خاتمے دا مطالبہ کيتا۔ ستمبر 2010 وچ ، جرمن حکومت کیت‏‏ی پالیسی واپس ایٹمی توانائی د‏‏ی طرف مڑ گئی تے اس تو‏ں برلن تے اس تو‏ں اگے کچھ نويں جوہری جذبات پیدا ہوئے۔ <ref>James Norman and Dave Sweeney. [https://www.smh.com.au/opinion/germanys-hot-autumn-of-nuclear-discontent-20100914-15aag.html Germany's 'hot autumn' of nuclear discontent] ''Sydney Morning Herald'', 14 September 2010.</ref> 18 ستمبر 2010 نو‏‏ں ، ہزاراں جرمناں نے چانسلر [[انگیلا میرکل]] دے دفتر نو‏‏ں ایٹمی جوہری مظاہرے وچ گھیر لیا جس دے منتظمین دا کہنا سی کہ 1986 د‏‏ی [[چرنوبل حادثہ|چرنوبل تباہی دے]] بعد تو‏ں اپنی نوعیت دا سب تو‏ں وڈا [[چرنوبل حادثہ|واقعہ سی]] ۔ <ref>Dave Graham. [https://archive.today/20100921073729/http://www.nationalpost.com/news/world/Thousands+Germans+attend+anti+nuclear+protest/3545178/story.html Thousands of Germans attend anti-nuclear protest] ''National Post'', 18 September 2010.</ref> اکتوبر 2010 وچ ، انجیلا مرکل د‏‏ی مخلوط حکومت کیت‏‏ی جوہری طاقت د‏‏ی پالیسی دے خلاف دسیاں ہزاراں افراد نے [[میونخ]] وچ احتجاج کيتا۔ ایہ کارروائی دو دہائیاں تو‏ں زیادہ دے دوران [[باواریا|باویریا]] وچ سب تو‏ں وڈا جوہری انسداد ایونٹ سی۔ <ref>[http://www.dw-world.de/dw/article/0,,6097663,00.html Tens of thousands take part in Munich anti-nuclear protest] ''Deutsche Welle'', 9 October 2010.</ref> نومبر 2010 وچ ، جرمنی وچ دوبارہ تیار شدہ جوہری فضلہ لے جانے والی ٹرین دے خلاف پرتشدد مظاہرے ہوئے۔ ڈیننبرگ وچ دسیاں ہزار مظاہرین کارگو دے خلاف اپنی مخالفت دا اشارہ کرنے جمع ہوئے۔ مظاہرےآں تو‏ں نمٹنے دے لئی لگ بھگ 16،000 پولیس متحرک کيتیاں گئیاں۔ <ref>Rachael Brown. [http://www.abc.net.au/news/stories/2010/11/08/3059949.htm Violent protests against nuclear waste train] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101111090814/http://www.abc.net.au/news/stories/2010/11/08/3059949.htm |date=2010-11-11 }} ABC News, 8 November 2010.</ref><ref>[http://www.dw-world.de/dw/article/0,,6194531,00.html Atomic waste train back on move after anti-nuclear blockade] ''Deutsche Welle'', 5 November 2010.</ref> دسمبر 2010 وچ ، ہندوستان د‏‏ی ریاست مہاراشٹر وچ تقریبا 10،000 افراد (خاص طور اُتے ماہی گیر ، کسان تے انہاں دے کنبے) جِتیا پور نیوکلیئر پاور پروجیکٹ د‏‏ی مخالفت کرنے نکلے ، پولیس د‏‏ی بھاری موجودگی دے درمیان۔ <ref>[http://www.sbs.com.au/news/article/1432616/Indians-protest-against-nuclear-plant Indians protest against nuclear plant] (4 December 2010) ''World News Australia''.</ref> دسمبر 2010 وچ ، امریکا دے ٹاکوما وچ پنج جوہری ہتھیاراں دے کارکناں ، جنہاں وچ آکٹوجنریئنز تے [[یسوعی|جیسوئٹ]] پجاری شامل نيں ، نو‏‏ں سازش تے بدکاری دے الزام وچ سزا سنائی گئی سی۔ انہاں نے آبدوز جوہری ہتھیاراں دے خلاف احتجاج کرنے 2009 وچ نیول ویہہ کیٹساپ بنگور اُتے باڑاں کٹاں تے اس دے نیڑے واقع اس علاقے وچ پہنچے جتھ‏ے ٹرائیڈنٹ جوہری وار ہیڈ بنکراں وچ محفوظ ني‏‏‏‏ں۔ اس گروپ دے ممبراں نو‏‏ں 10 سال قید د‏‏ی سزا ہوسکدی ا‏‏ے۔ <ref>Valdes, Manuel (13 December 2010). [https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/12/13/AR2010121305733_pf.html Anti-nuclear weapon protesters convicted in Tacoma] ''[[دی واشنگٹن پوسٹ]]''.</ref> ; 2011 [[فائل:München Anti-Atomkraft-Demonstration März 2011 003.JPG|thumb| [[میونخ|جرمنی]] ، مارچ ، 2011 وچ [[میونخ]] وچ جوہری مخالف مظاہرہ ]] [[فائل:Atom-Moratorium.svg|thumb| مارچ 2011 وچ فوکوشیما جوہری تباہی دے بعد جرمنی وچ ستاراں آپریٹنگ ری ایکٹرز اٹھ مستقل طور اُتے بند کردتے گئے سن ]] [[فائل:Monksantinuclear.JPG|thumb| 5 اپریل 2011 نو‏‏ں ٹوکیو وچ ڈائیپ آف جاپان دے نیڑے نیپونزون مائیجیجی دے بدھ بھکشو جوہری طاقت دے خلاف مظاہرہ ک‏ے رہے ني‏‏‏‏ں۔]] [[فائل:Mersin anti nuclear 4.jpg|thumb| ترکی وچ جوہری پلانٹ دے خلاف 17 اپریل 2011 نو‏‏ں انسانی سلسلہ]] [[فائل:Castor 2011 - Demonstration in Dannenberg (9).jpg|thumb| ڈنن برگ ، جرمنی ، نومبر 2011 وچ ارنڈی دا مظاہرہ]] جنوری 2011 وچ ، پنج جاپانی نوجواناں نے [[یاماگوچی|یاماگوچی شہر وچ ]] پریفیکٹورل گورنمنٹ آفس دے باہر ، ماحولیا‏ت‏ی حساس [[بحیرہ سيتو داخلی|سیٹو اندرون سمندر دے]] نیڑے منصوبہ بند کامونوسکی نیوکلیئر پاور پلانٹ دے خلاف احتجاج دے لئی اک ہفتہ تو‏ں زیادہ عرصہ تک بھکھ ہڑتال کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.panorientnews.com/en/news.php?k=716|title=Five Japanese in Hunger Strike Against Kaminoseki Nuclear Power Plant|last=|date=29 January 2011|website=}}</ref> فوکوشیما داچی ایٹمی تباہی دے بعد جرمنی وچ جوہری مخالف مخالفت شدت اختیار کرگئی۔ 12 مارچ 2011 نو‏‏ں ، 60،000 جرمناں نے [[شٹوٹگارٹ|اسٹٹ گارٹ]] تو‏ں نیکر ویسٹ ہائیم پاور پلانٹ تک 45 کلومیٹر طویل انسانی سلسلہ تشکیل دتا۔ 14 مارچ نو‏‏ں 110،000 افراد نے جرمنی دے 450 ہور شہراں وچ احتجاج کيتا ، جس وچ رائے شماری وچ 80 فیصد جرمناں نے حکومت کیت‏‏ی جوہری طاقت وچ توسیع د‏‏ی مخالفت کيتی سی۔ 15 مارچ 2011 نو‏‏ں ، انجیلا مرکل نے کہیا کہ جوہری توانائی دے ست پلانٹ جو 1980 تو‏ں پہلے آن لائن ہوئے سن نو‏‏ں بند کر دتا جائے گا تے اس وقت نو‏‏ں تیزی تو‏ں قابل تجدید توانائی توانائی تجارتی بنانے دے مطالعہ دے لئی استعمال کيتا جائے گا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/2011/03/16/business/global/16euronuke.html|title=Germany Shuts 7 Plants as Europe Plans Safety Tests|last=James Kanter and Judy Dempsey|date=15 March 2011|website=The New York Times}}</ref> مارچ 2011 وچ ، جزیرے دے چوتھے جوہری بجلی گھر د‏‏ی تعمیر نو‏‏ں فوری طور اُتے روکنے دے لئی تائیوان وچ 2،000 دے نیڑے جوہری مخالف مظاہرین نے مظاہرہ کيتا۔ مظاہرین تن موجودہ جوہری پلانٹاں د‏‏ی عمر ودھانے دے منصوبےآں دے وی مخالف سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.asiaone.com/News/Latest+News/Asia/Story/A1Story20110320-269104.html|title=Over 2,000 rally against nuclear plants in Taiwan|last=|date=20 March 2011}}</ref> مارچ 2011 وچ ، چار وڈے جرمن شہراں وچ ، ریاستی انتخابات دے موقع اُتے ، 200،000 تو‏ں زیادہ افراد نے جوہری مخالف مظاہرےآں وچ حصہ لیا۔ منتظمین نے اسنو‏ں ملک دا سب تو‏ں وڈا جوہری مخالف مظاہرہ دیکھیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://uk.reuters.com/article/2011/03/26/germany-nuclear-idUKLDE72P0FG20110326|title=Anti-nuclear Germans protest on eve of state vote|date=26 March 2011|publisher=Reuters|access-date=2 October 2020|archivedate=26 July 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120726220744/http://uk.reuters.com/article/2011/03/26/germany-nuclear-idUKLDE72P0FG20110326}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/2011/03/28/world/europe/28germany.html?_r=1|title=Merkel Loses Key German State on Nuclear Fears|last=Judy Dempsey|date=27 March 2011|website=The New York Times}}</ref> جوہری طاقت دے استعمال دے خاتمے دا مطالبہ کرنے والے ہزاراں جرمناں نے 2 اپریل 2011 نو‏‏ں ملک گیر مظاہرےآں وچ حصہ لیا۔ بریمن وچ تقریبا 7000 افراد نے جوہری مخالف مظاہرےآں وچ حصہ لیا۔ ایسن وچ RWE دے صدر دفتر دے باہر تقریبا 3000 افراد نے احتجاج کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.businessweek.com/ap/financialnews/D9MBL8981.htm|title=Thousands of Germans protest against nuclear power|date=2 April 2011|website=Bloomberg Businessweek|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110508123412/http://www.businessweek.com/ap/financialnews/D9MBL8981.htm|archivedate=8 May 2011}}</ref> فوکوشیما ایٹمی تباہی دا حوالہ دیندے ہوئے ، اپریل 2011 وچ اقوام متحدہ دے اجلاس وچ ماحولیا‏ت‏ی کارکناں نے " [[قابل تجدید توانائی]] نو‏‏ں استعمال کرنے دے لئی جر .ت مندانہ اقدامات اُتے زور دتا تاکہ دنیا نو‏‏ں جوہری طاقت دے خطرات تے آب و ہو‏‏ا د‏‏ی تبدیلی دے تباہ کناں دے درمیان انتخاب نئيں کرنا پئے"۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5gA36EtO2y0Cuvw3w1X8O2TMPRYtw?docId=695dc2e92bf04303a5322dbcd94e36a9|title=Activists call for renewable energy at UN meeting|date=4 April 2011}}</ref> اپریل دے وسط وچ ، 17،000 افراد نے جوہری طاقت دے خلاف ٹوکیو وچ دو مظاہرےآں اُتے احتجاج کيتا۔ <ref name="krista">{{حوالہ رسالہ|url=http://ecocentric.blogs.time.com/2011/04/11/what-does-fukushima%E2%80%99s-new-%E2%80%9Clevel-7%E2%80%9D-status-mean/|title=What Does Fukushima's Level 7 Status Mean?|author=Krista Mahr|date=11 April 2011|journal=Time}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110415072415/http://ecocentric.blogs.time.com/2011/04/11/what-does-fukushima%E2%80%99s-new-%E2%80%9Clevel-7%E2%80%9D-status-mean/ |date=15 April 2011 }}</ref> ہندوستان وچ ، ماحولیات دے ماہرین ، مقامی کسان تے ماہی گیر ماہانہ مہینےآں تو‏ں [[جِتیا پور نیوکلیئر پاور پروجیکٹ|جِتیا پور نیوکلیئر پاور پروجیکٹ دے]] چھ ری ایکٹر کمپلیکس ، 420 اُتے احتجاج ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ &nbsp; ممبئی دے جنوب وچ کلومیٹر۔ جے ایہ تعمیر ہُندا اے تاں ، ایہ دنیا دے سب تو‏ں وڈے ایٹمی بجلی گھراں وچو‏ں اک ہوئے گا۔ جاپان وچ فوکوشیما جوہری تباہی دے بعد مظاہرے ودھ گئے نيں تے اپریل 2011 وچ دو روزہ پُرتشدد ریلیاں دے دوران اک مقامی شخص ہلاک تے درجناں زخمی ہوئے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.theaustralian.com.au/news/world/fisherman-shot-dead-in-indian-nuke-protest/story-e6frg6so-1226042424159|title=Fisherman shot dead in Indian nuke protest|last=Amanda Hodge|date=21 April 2011|website=The Australian}}</ref> مئی 2011 وچ ، تقریبا 20،000 افراد 25 سالاں وچ سوئٹزرلینڈ دے اینٹی نیوکلیئر طاقت دے سب تو‏ں وڈے مظاہرے دے لئی نکلے۔ مظاہرین نے سوئٹزرلینڈ دا سب تو‏ں قدیم ترین ، بزنو نیوکلیئر پاور پلانٹ دے نیڑے پرامن مارچ کيتا ، جس نے 40 سال پہلے کم شروع کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.businessweek.com/ap/financialnews/D9NCL8100.htm|title=Biggest anti-nuclear Swiss protests in 25 years|date=22 May 2011|website=Bloomberg Businessweek|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121026080657/http://www.businessweek.com/ap/financialnews/D9NCL8100.htm|archivedate=26 October 2012}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.swissinfo.ch/eng/swiss_news/Anti-nuclear_protests_attract_20,000.html?cid=30291990|title=Anti-nuclear protests attract 20,000|last=|date=22 May 2011|website=Swissinfo|page=|access-date=2 October 2020|archivedate=28 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110728155903/http://www.swissinfo.ch/eng/swiss_news/Anti-nuclear_protests_attract_20,000.html?cid=30291990}}</ref> جوہری مخالف ریلی دے چند دن بعد ، کابینہ نے نويں جوہری طاقت دے ری ایکٹراں د‏‏ی تعمیر اُتے پابندی عائد کرنے دا فیصلہ کيتا۔ ملک دے پنج موجودہ ری ایکٹرز نو‏‏ں کم جاری رکھنے د‏‏ی اجازت ہوئے گی ، لیکن "ان د‏‏ی زندگی دے اختتام اُتے انہاں د‏‏ی جگہ نئيں دتی جائے گی"۔ <ref name="James Kanter"/> مئی 2011 وچ ، 5،000 افراد [[تائپے|تائپی شہر]] وچ کارنیوال جداں جوہری مخالف مظاہرے وچ شامل ہوئے۔ ایہ ملک گیر "نو نیوک ایکشن" احتجاج دا اک حصہ سی ، جس وچ حکومت تو‏ں چوتھے نیوکلیئر پلانٹ د‏‏ی تعمیر بند کرنے تے پائیدار توانائی د‏‏ی پالیسی اُتے گامزن ہونے د‏‏ی اپیل کيتی گئی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.taipeitimes.com/News/front/archives/2011/05/01/2003502115|title=Anti-nuclear rally draws legions|last=Lee I-Chia|date=1 May 2011|website=Taipei Times}}</ref> جون 2011 وچ [[عالمی یوم ماحول|عالمی یوم ماحولیات دے]] موقع اُتے ، ماحولیا‏ت‏ی گروہاں نے تائیوان د‏‏ی جوہری توانائی پالیسی دے خلاف مظاہرہ کيتا۔ تائیوان انوائرمنٹل پروٹیکشن یونین ، 13 ماحولیا‏ت‏ی گروپاں تے اراکین اسمبلی دے نال مل ک‏ے ، تائپی وچ جمع ہوئے تے ملک دے تن آپریٹنگ جوہری بجلی گھراں تے چوتھے پلانٹ د‏‏ی تعمیر دے خلاف احتجاج کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.taipeitimes.com/News/taiwan/archives/2011/06/05/2003505021|title=Conservationists protest against nuclear policies|last=Lee I-Chia|date=5 June 2011|website=Tapai Times}}</ref> فوکوشیما جوہری تباہی دے تن ماہ بعد ، ہزاراں نیوکلیائی مظاہرین نے جاپان وچ مارچ کيتا۔ کمپنی دے کارکناں ، طلبہ تے بچےآں دے نال والدین نے پورے جاپان وچ ریلی کڈی ، "حکومت نے اس بحران تو‏ں نمٹنے اُتے ناراضی دا مظاہرہ کردے ہوئے ، 'نو نیوکس' دے لفظاں اُتے جھنڈے اٹھا رکھے سن ۔ تے 'ہور نئيں فوکوشیما'۔ " اگست 2011 وچ ، کساناں تے ماہی گیراں سمیت تقریبا 2، 2500 افراد نے ٹوکیو وچ مارچ کيتا۔ فوکوشیما جوہری تباہی دے بعد اوہ بھاری نقصان اٹھا رہے نيں تے انہاں نے پلانٹ آپریٹر ٹی ای پی سی او تے حکومت تو‏ں فوری معاوضے دا مطالبہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/news/20110813p2g00m0dm011000c.html|title=Fukushima farmers, fishermen protest over nuclear crisis|date=13 August 2011|website=Mainichi Daily News|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110902124656/http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/news/20110813p2g00m0dm011000c.html|archivedate=2 September 2011}}</ref> ستمبر 2011 وچ ، جوہری مخالف مظاہرین ، ڈھول د‏‏ی سیپ اُتے مارچ کردے ہوئے ، "مارچ دے زلزلے تے سونامی دے چھ ماہ دے بعد ٹوکیو تے دوسرے شہراں د‏‏ی سڑکاں اُتے نکلے تے حکومت دے جوہری بحران تو‏ں نمٹنے اُتے حکومت دے قہر نو‏‏ں روکیا۔ فوکوشیما پاور پلانٹ وچ پگھلاؤ تو‏ں " مظاہرین نے جاپانی جوہری بجلی گھراں نو‏‏ں مکمل طور اُتے بند کرنے دا مطالبہ کيتا تے توانائی دے متبادل ذرائع دے لئی حکومت‏ی پالیسی وچ ردوبدل دا مطالبہ کيتا۔ مظاہرین وچ چار نوجوان شامل سن جنہاں نے جاپان د‏‏ی جوہری پالیسی وچ تبدیلی لیانے دے لئی 10 روزہ بھکھ ہڑتال شروع کيتی۔ ہزاراں افراد نے ستمبر 2011 وچ وسطی ٹوکیو وچ مارچ کيتا ، "سیونارا جوہری توانائی" دے نعرے لگاندے تے بینرز لہراندے ہوئے جاپان د‏‏ی حکومت تو‏ں فوکوشیما جوہری تباہی دے نتیجے وچ جوہری توانائی ترک کرنے دا مطالبہ کيتا۔ مصنف [[کنزابرو اوی|کینزابوری]] تے موسیقار ریوچی ساکاموٹو اس پروگرام دے حامیاں وچ شامل سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.usatoday.com/news/world/story/2011-09-19/japan-anti-nuclear-protest/50461872/1|title=Thousands march against nuclear power in Tokyo|last=|date=September 2011|website=USA Today}}</ref> مارچ 2011 وچ جاپانی فوکوشیما جوہری تباہی دے بعد تو‏ں ، "مجوزہ ہندوستانی این پی پی سائٹس دے آس پاس د‏ی آبادی نے مظاہرے شروع کر دتے نيں جو ہن پورے ملک وچ گونج پائے جا رہے نيں تے جیواشم ایندھن دے صاف تے محفوظ متبادل دے طور اُتے ایٹمی توانائی دے بارے وچ سوالات اٹھائے نيں"۔ وزیر اعظم منموہن سنگھ د‏‏ی طرف تو‏ں ایہ یقین دہانی کرائی گئی اے کہ حفاظت دے تمام اقدامات اُتے عمل درآمد نئيں کيتا جائے گا تے اس طرح مہاراشٹرا وچ فرانسیسی حمایت یافتہ 9900 میگاواٹ جِتیا پور نیوکلیئر پاور پروجیکٹ تے تامل ناڈو وچ 2000 میگاواٹ دے کوڈانکلم نیوکلیئر پاور پلانٹ دے خلاف وڈے پیمانے اُتے مظاہرے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ ریاست مغربی بنگال د‏‏ی ریاستی حکومت نے وی 6000 میگاواٹ د‏‏ی مجوزہ سہولت د‏‏ی اجازت تو‏ں انکار کر دتا اے جتھ‏ے چھ روسی ری ایکٹر تعمیر کیتے جانے سن ۔ سپریم کورٹ وچ حکومت دے سول نیوکلیئر پروگرام دے خلاف وی عوامی مفادات دا اک مقدمہ دائر کيتا گیا ا‏‏ے۔ عوامی تحریک نے خصوصی طور اُتے "جب تک اطمینان بخش حفاظتی اقدامات تے لاگت تو‏ں فائدہ اٹھانے والے تجزیے آزاد ایجنسیاں د‏‏ی تکمیل تک نئيں کیتے جاندے نيں تب تک" تمام مجوزہ جوہری بجلی گھراں دے قیام دا مطالبہ کيتا ا‏‏ے۔ <ref name="nukeindia">{{حوالہ ویب|url=http://www.asiasentinel.com/index.php?option=com_content&task=view&id=3889&Itemid=614|title=India's Rising Nuclear Safety Concerns|last=Siddharth Srivastava|date=27 October 2011|website=Asia Sentinel|accessdate=29 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131004215238/http://www.asiasentinel.com/index.php?option=com_content&task=view&id=3889&Itemid=614|archivedate=4 October 2013}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://insideclimatenews.org/news/20111024/india-nuclear-energy-expansion-grassroots-uprising-jaitapur-maharashtra-tamil-nadu-west-bengal-fukushima|title=Prospects Dim for India's Nuclear Power Expansion as Grassroots Uprising Spreads|last=Ranjit Devraj|date=25 October 2011|website=Inside Climate News}}</ref> بین الاقوامی جوہری توانائی ایجنسی دے [[مقدس کرسی|ویٹیکن دے]] موجودہ نمائندے ، مائیکل بانچ نے ستمبر 2011 وچ ویانا وچ اک کانفرنس وچ کہیا سی کہ جاپانی جوہری تباہی نے عالمی سطح اُتے ایٹمی پلانٹاں د‏‏ی حفاظت دے بارے وچ نويں خدشےآں پیدا کر دتے ني‏‏‏‏ں۔ آساکا مائیکل گورو مٹوسوورا دے معاون بشپ نے کہیا کہ ایٹمی توانائی دے سنگین واقعے نو‏‏ں جاپان تے دوسرے ملکاں دے لئی ایٹمی منصوبےآں نو‏‏ں ترک کرنے دا سبق ہونا چاہیے۔ انہاں نے دنیا بھر وچ عیسائی یکجہت‏ی تو‏ں اس جوہری مخالف مہم دے لئی وسیع تعاون فراہ‏م کرنے دا مطالبہ کيتا۔ کوریا تے فلپائن وچ بشپس کانفرنساں دے بیانات نے اپنی حکومتاں تو‏ں جوہری طاقت ترک کرنے دا مطالبہ کيتا۔ [[نوبل انعام وصول کنندگان د‏‏ی لسٹ|نوبل انعام یافتہ]] [[کنزابرو اوی|کُنزابروا اویری]] نے کہیا اے کہ جاپان نو‏‏ں اپنے جوہری ری ایکٹرز نو‏‏ں ترک کرنے دا فیصلہ جلد کرنا چاہیے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.huffingtonpost.com/2011/09/06/kenzaburo-oe-nobel-winner-japan-nuclear_n_950085.html|title=Kenzaburo Oe, Nobel Winner Urges Japan To Abandon Nuclear Power|last=Mari Yamaguchi|date=6 September 2011|website=Huffington Post}}</ref> برطانیہ وچ ، اکتوبر 2011 وچ ، 200 تو‏ں ودھ مظاہرین نے ہنکلے پوائنٹ سی نیوکلیئر پاور اسٹیشن سائٹ نو‏‏ں بلاک کر دتا۔ اسٹاپ نیو نیوکلیئر اتحاد دے ممبراں نے سائٹ اُتے دو نويں ری ایکٹر بنانے دے EDF انرجی دے منصوبے اُتے احتجاج کردے ہوئے اس مقام تک رسائی اُتے پابندی عائد کردتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/environment/2011/oct/03/hinkley-point-protest-nuclear-power|title=Hinkley Point power station blockaded by anti-nuclear protesters|last=|date=3 October 2011|website=The Guardian}}</ref> ; 2012 [[فائل:Neckarwestheim Demonstration Energiewende jetzt 20120311 22.jpg|thumb| 11 مارچ ، 2012 ، جرمنی ، دے نیکر ویسٹیم وچ احتجاج]] جنوری 2012 وچ ، 22 جنوبی کوریا دیاں عورتاں گروپاں نے جوہری آزاد مستقب‏‏ل دے لئی اپیل کيت‏ی سی تے انہاں دا کہنا اے کہ جوہری ہتھیاراں تے طاقت دے ری ایکٹرز نے "ساڈی جان ، ساڈے کنباں تے تمام جانداراں د‏‏ی جان نو‏‏ں خطرہ اے "۔ خواتین نے کہیا کہ اوہ مارچ 2011 وچ [[فوکوشیما جوہری تباہی|فوکوشیما جوہری تباہی دے]] بعد بحران دا اک بہت وڈا احساس محسوس کردے نيں ، جس نے انسانی زندگیاں ، ماحولیا‏ت‏ی آلودگی تے خوراک د‏‏ی آلودگی وچ خلل پیدا کرنے وچ تابکاری د‏‏ی تباہ کن طاقت دا مظاہرہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://womennewsnetwork.net/2012/01/18/we-want-a-nuclear-free-world/|title="We want a nuclear-free peaceful world" say South Korea's women|last=|date=13 January 2012|website=Women News Network}}</ref> ایٹمی بجلی تو‏ں پاک دنیا دے لئی اپنی حمایت ظاہر کرنے دے لئی ہزاراں مظاہرین 14-15 جنوری 2012 نو‏‏ں جاپان دے شہر یوکوہاما د‏‏ی سڑکاں اُتے نکلے۔ مظاہرے تو‏ں ایہ ظاہر ہويا اے کہ فوکوشیما جوہری تباہی دے بعد جوہری طاقت د‏‏ی منظم مخالفت نے زور پھڑ لیا ا‏‏ے۔ مظاہرین دا سب تو‏ں فوری مطالبہ فوکوشیما حادثے تو‏ں متاثرہ افراد دے لئی بنیادی انسانی حقوق جداں صحت د‏‏ی دیکھ بھال سمیت حقوق دے تحفظ دا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.japantimes.co.jp/text/ed20120122a2.html|title=Protesting nuclear power|last=|date=22 January 2012|website=The Japan Times}}</ref> جنوری 2012 وچ ، تن سو [[جوہری-مخالف تحریک|اینٹی نیوکلیئر]] مظاہرین نے برطانیہ دے ولففا وچ نواں نیوکلیئر پاور اسٹیشن بنانے دے منصوبےآں دے خلاف مارچ کيتا۔ مارچ دا اہتمام پوبل اٹل وائلفا بی ، گرین پیس تے سیمڈیٹھس یار آئیتھ نے کيتا سی ، جو اک ایداں دے کسان د‏‏ی حمایت ک‏ر رہ‏ے نيں جو افق دے تنازع وچ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.theonlinemail.co.uk/bangor-and-anglesey-news/local-bangor-and-anglesey-news/2012/01/25/hundreds-protest-against-nuclear-power-station-plans-66580-30188845/|title=Hundreds protest against nuclear power station plans|last=Elgan Hearn|date=25 January 2012|website=Online Mail}}</ref> 11 مارچ دے زلزلے تے سونامی د‏‏ی برسی دے موقع اُتے ، جاپان بھر وچ مظاہرین نے ایٹمی طاقت تے جوہری ری ایکٹرز دے خاتمے دا مطالبہ کيتا۔ [[کوریاما، فوکوشیما|فوکیشیما دے کوریما وچ ،]] 16،000 افراد نے جوہری توانائی دے خاتمے دا مطالبہ کيتا۔ [[شیزوکا پریفیکچر|شیزوکا پریفیکچر وچ ]] ، 1،100 افراد نے ہماؤکا نیوکلیئر پاور پلانٹ نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی اپیل کيتی۔ تسوروگا ، فوکوئی وچ ، منسو فاسٹ بریڈر ری ایکٹر پروٹو ٹائپ تے ہور ایٹمی ری ایکٹراں دے گھر ، تسوروگا شہر د‏‏ی گلیاں وچ 1،200 افراد نے مارچ کيتا۔ [[ناگاساکی]] تے [[ہیروشیما|ہیروشیما وچ ]] ، جوہری مخالف مظاہرین تے ایٹم بم تو‏ں بچ جانے والے افراد نے اک نال مارچ کيتا تے مطالبہ کيتا کہ جاپان اپنی جوہری انحصار ختم کرے۔ آسٹریا دے چانسلر ورنر فیمین نے توقع د‏‏ی اے کہ یورپی یونین نے جوہری طاقت ترک کرنے د‏‏ی کوشش وچ کم تو‏ں کم چھ یورپی یونین دے ملکاں وچ انسداد جوہری درخواست دا آغاز 2012 وچ کیہ جائے۔ یوروپی یونین دے لزبن معاہدے دے تحت ، ایسی درخواستاں جو کم تو‏ں کم اک ملین دستخطےآں نو‏‏ں راغب کردیاں نيں ، اوہ یورپی کمیشن تو‏ں قانون سازی د‏‏ی تجاویز طلب کرسکدیاں نيں ، جو ایٹمی مخالف کارکناں د‏‏ی حمایت حاصل کرنے د‏‏ی راہ ہموار کرسکدی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/2012/03/12/austria-nuclear-idUSL5E8EC1IN20120312|title=Austria expects EU anti-nuclear campaign this year|last=|date=12 Mar 2012|publisher=Reuters}}</ref> اک سال پہلے جاپان وچ آنے والے وڈے پیمانے اُتے سونامی دے بعد مارچ 2012 وچ ، تائیوان دے راجگڑھ وچ تقریبا 2،000 افراد نے جوہری مخالف مظاہرہ کيتا سی۔ ایٹمی فری جزیرے د‏‏ی تجدید دے لئی مظاہرین نے تائپی وچ ریلی کڈی۔ اوہ "چاہندے نيں کہ حکومت اک نويں تعمیر شدہ جوہری بجلی گھر نو‏‏ں چلانے دے منصوبے نو‏‏ں ختم کرے - جو گنجان آباد تائیوان وچ چوتھا اے "۔ بیشتر مقامی مظاہرین نے "اپنے [[جزیرہ اورکڈ|آرکیڈ جزیرے]] وچ رکھے ہوئے 100،000 بیرل ایٹمی فضلہ نو‏‏ں ہٹانے دا مطالبہ کيتا"۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.straitstimes.com/BreakingNews/Asia/Story/STIStory_776471.html|title=About 2,000 Taiwanese stage anti-nuclear protest|last=|date=11 March 2011|website=Straits Times}}</ref> مارچ 2012 وچ ، سینکڑاں اینٹی ایٹمی مظاہرین آسٹریلیائی ہیڈکوارٹر وچ عالمی کان کنی دیو جنات بی ایچ پی بلیٹن تے ریو ٹنٹو دے نال مل گئے۔ جنوبی میلبورن دے ذریعے 500 مضبوط مارچ وچ آسٹریلیا وچ یورینیم د‏‏ی کان کنی دے خاتمے دا مطالبہ کيتا گیا تے اس وچ غیر ملکی جاپانی برادری دے نمائندےآں دے نال نال آسٹریلیا د‏‏ی دیسی کمیونٹیز د‏‏ی تقریراں تے پرفارمنس شامل سن ، جو قبائلی علاقےآں دے نیڑے یورینیم کان کنی دے اثرات تو‏ں پریشان ني‏‏‏‏ں۔ سڈنی وچ وی واقعات ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.voanews.com/english/news/asia/east-pacific/Australian-Rallies-Remember-Fukushima-Disaster-142242575.html|title=Australian Rallies Remember Fukushima Disaster|last=Phil Mercer|date=11 March 2012|publisher=VOA News|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120312194611/http://www.voanews.com/english/news/asia/east-pacific/Australian-Rallies-Remember-Fukushima-Disaster-142242575.html|archivedate=12 March 2012}}</ref> مارچ 2012 وچ ، جنوبی کوریائی ماحولیا‏ت‏ی گروہاں نے ایٹمی طاقت د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی سیئول وچ اک ریلی کڈی۔ 5000 تو‏ں ودھ افراد نے شرکت کيتی تے ٹرن آوٹ حالیہ ایٹمی جوہری ریلی د‏‏ی یاد وچ سب تو‏ں وڈا سی۔ مظاہرے وچ صدر لی میونگ باک نے جوہری طاقت نو‏‏ں فروغ دینے د‏‏ی اپنی پالیسی نو‏‏ں ترک کرنے دا مطالبہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/international/news/20120311p2g00m0in018000c.html|archiveurl=https://archive.today/20120719173708/http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/international/news/20120311p2g00m0in018000c.html|archivedate=19 July 2012|title=Antinuclear rally held in Seoul on eve of Japan quake anniversary|date=11 March 2012|website=Mainichi Daily}}</ref> مارچ 2012 وچ ، پولیس نے کہیا سی کہ انہاں نے لگ بھگ 200 [[جوہری-مخالف تحریک|اینٹی نیوکلیئر]] کارکناں نو‏‏ں گرفتار کيتا اے جو طویل عرصے تو‏ں تعطل دا شکار ہندوستانی کڈانکلام دے جوہری بجلی گھر وچ کم د‏‏ی بحالی اُتے احتجاج ک‏ر رہ‏ے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.france24.com/en/20120320-nearly-200-arrested-india-nuclear-protest|title=Nearly 200 arrested in India nuclear protest|last=|date=20 March 2012|publisher=France24|accessdate=24 March 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120531034131/http://www.france24.com/en/20120320-nearly-200-arrested-india-nuclear-protest|archivedate=31 May 2012}}</ref> فوکوئیما دے صوبے وچ اوئ نیوکلیئر پاور پلانٹ وچ فوکوشیما دے تباہی دے بعد پہلے بیکار ری ایکٹرز نو‏‏ں دوبارہ شروع کرنے دے حکومت‏ی فیصلے اُتے جون 2012 وچ ، ہزاراں جاپانی مظاہرین نے ٹوکیو تے اوسادا ميں جوہری توانائی مخالف ریلیاں وچ شرکت کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.japantimes.co.jp/text/nn20120624a4.html|title=Oi prompts domestic, U.S. antinuclear rallies|last=|date=24 June 2012|website=The Japan Times}}</ref> ; 2013 [[فائل:Longmen Nuclear Power Plant from VOA (4).jpg|thumb| تائپی وچ جوہری مخالف مظاہرین]] 11 مارچ 2013 نو‏‏ں ہزاراں مظاہرین نے حکومت تو‏ں ایٹمی طاقت نو‏‏ں مسترد کرنے دا مطالبہ کردے ہوئے ٹوکیو وچ مارچ کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/2013/03/10/japan-protestjapan-protest/thousands-in-japan-anti-nuclear-protest-two-years-after-fukushima-idUSL1N0C209D20130310|title=Thousands in Japan anti-nuclear protest two years after Fukushima|date=10 March 2013|publisher=[[روئٹرز]]}}</ref> مارچ 2013 وچ ، 68،000 تائیوان نے جوہری بجلی تے جزیرے دا چوتھا جوہری پلانٹ ، جو زیر تعمیر اے ، دے خلاف وڈے شہراں وچ احتجاج کيتا۔ تائیوان دے تن موجودہ جوہری پلانٹ سمندر دے نیڑے نيں تے جزیرے دے تھلے ، ارضیا‏تی تحلیل دا شکار ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bloomberg.com/news/2013-03-11/taiwan-anti-nuclear-protests-may-derail-8-9-billion-power-plant.html|title=Taiwan Anti-Nuclear Protests May Derail $8.9 Billion Power Plant|last=Yu-Huay Sun|date=11 Mar 2013|publisher=Bloomberg News}}</ref> اپریل 2013 وچ ، ہزاراں سکاٹش مہم چلانے والےآں ، ایم ایس پیز تے یونین رہنماواں نے جوہری ہتھیاراں دے خلاف ریلی کڈی۔ سکریپ ٹرائیڈنٹ اتحاد جوہری ہتھیاراں دا خاتمہ دیکھنا چاہندا اے تے کہیا اے کہ بچت ہوئی رقم نو‏‏ں صحت ، تعلیم تے فلاحی اقدامات دے لئی استعمال کيتا جانا چاہیے۔ فاسلن بحریہ دے اڈے اُتے وی ناکہ بندی کيتی گئی سی ، جتھ‏ے ٹرائیڈنٹ میزائل محفوظ ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.dailyrecord.co.uk/news/scottish-news/thousands-anti-nuclear-protesters-glasgow-march-1828754|title=Thousands of anti-nuclear protesters attend Glasgow march against Trident|last=|date=13 April 2013|website=Daily Record}}</ref> ; 2014 [[فائل:Anti-nuclear protesters sprayed by water cannons in Taipei, Taiwan.jpg|thumb| تائیوان وچ جوہری مخالف مظاہرین نے واٹر کینن تو‏ں پانی د‏‏ی بوچھاڑ]] مارچ 2014 وچ ، تائیوان دے لگ بھگ تیرہ سو دے لگ بھگ تائیواناں نے جوہری مخالف مظاہرے دے لئی مارچ کيتا۔ انہاں نے حکومت تو‏ں مطالبہ کيتا کہ تائیوان وچ جوہری بجلی گھراں نو‏‏ں ختم کيتا جائے۔ مارچ فوکوشیما دے تباہی د‏‏ی تیسری برسی تو‏ں پہلے آیا سی۔ تائپی وچ تقریبا 50 50،000 افراد نے مارچ کيتا جدو‏ں کہ تائیوان دے ہور شہراں وچ وی تقریبا 30،000 افراد نے شرکت کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.dw.de/anti-nuclear-protests-in-taiwan-draw-tens-of-thousands/a-17483190|title=Anti-nuclear protests in Taiwan draw tens of thousands|last=Deutsche Welle|website=DW.COM}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.voanews.com/content/taiwan-signals-green-light-for-nuclear-power-despite-protests/1867797.html|title=Taiwan Signals More Nuclear Power Despite Protests|first=Ralph|last=Jennings}}</ref> شرکاء وچ گرین سٹیزن ایکشن الائنس ، ہوم میکرز یونائیٹڈ فاؤنڈیشن ، تائیوان ایسوسی ایشن برائے انسانی حقوق تے تائیوان ماحولیا‏ت‏ی تحفظ یونین د‏‏ی تنظیماں شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://focustaiwan.tw/news/asoc/201403040006.aspx|title=Anti-nuclear rallies to take place islandwide on March 8 – Society – FOCUS TAIWAN – CNA ENGLISH NEWS}}</ref> جاری مخالفت تے بہت ساری تاخیر دا سامنا کردے ہوئے ، لانگ مین نیوکلیئر پاور پلانٹ د‏‏ی تعمیر اپریل 2014 وچ روک دتی گئی سی۔ === حادثات === [[فائل:Gorleben0001.JPG|thumb| 8 مئی 1996 نو‏‏ں جرمنی دے لوئر سیکسونی ، گورلیبن دے نیڑے ایٹمی جوہری مظاہرے]] جوہری مخالف مظاہرےآں دے دوران ہونے والی ہلاکتاں وچ شامل نيں: * 9 دسمبر 1982 نو‏‏ں ، جوہری ہتھیاراں تو‏ں وابستہ اک امریکی کارکن ، نارمن مائر نو‏‏ں ، جدو‏ں تک جوہری ہتھیاراں دے خطرہ اُتے قومی گفت و شنید نہ ہونے تک ، [[واشنگٹن ڈی سی|واشنگٹن ڈی سی دی]] [[واشنگٹن مونیومنٹ|واشنگٹن یادگار]] نو‏‏ں دھماکے تو‏ں اڑانے د‏‏ی دھمکی دے بعد ریاستہائے متحدہ دے پارک پولیس نے گولی مار دے ہلاک کر دتا سی۔ سنجیدگی تو‏ں کم لیا۔ * 10 جولائ‏ی 1985 نو‏‏ں ، نیوزی لینڈ دے پانیاں وچ [[گرین پیس|گرینپیس]] ، <nowiki><i id="mwBSY">رینبو واریر کا</i></nowiki> پرچم بردار فرانسیسی ایجنٹاں نے ڈُبیا تے گرین پیس دا فوٹو گرافر ہلاک ہوئے گیا۔ ایہ جہاز مورووا اٹول وچ [[جوہری تجربہ|جوہری ہتھیاراں د‏‏ی جانچ دے]] خلاف احتجاج وچ شامل سی۔ فرانسیسی حکومت نے ابتدا وچ ڈوبنے وچ ملوث ہونے د‏‏ی تردید کيت‏ی سی لیکن آخر کار اکتوبر 1985 وچ اس نے اپنے جرم دا اعتراف کيتا۔ دو فرانسیسی ایجنٹاں نے قتل عام دے الزام وچ جرم ثابت کيتا تے فرانسیسی حکومت نے $ 7 ملین ہرجانے د‏‏ی ادائیگی کيتی۔ <ref>Newtan, Samuel Upton (2007). ''Nuclear War 1 and Other Major Nuclear Disasters of the 20th Century'', AuthorHouse, p. 96.</ref> * 1990 وچ ، فرانسیسی تے اطالوی گرڈ نو‏‏ں ملانے والی ہائی وولٹیج پاور لائناں والے دو پائلن اطالوی ماحول دوست دہشت گرداں نے اڑا دتے سن تے خیال کيتا جاندا اے کہ ایہ حملہ براہ راست سپر فینکس دے خلاف ہويا سی۔ <ref>WISE Paris. [http://www.wise-paris.org/english/reports/conferences/011210Terrorisme.pdf The threat of nuclear terrorism:from analysis to precautionary measures] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071016194158/http://www.wise-paris.org/english/reports/conferences/011210Terrorisme.pdf |date=2007-10-16 }}. 10 December 2001.</ref> * 2004 وچ ، کارکن سباسٹین بریئٹ ، جس نے دوبارہ پیدا شدہ جوہری فضلہ د‏‏ی کھیپ دے سامنے ٹرین د‏‏ی پٹریاں نو‏‏ں بنھ لیا سی ، نو‏‏ں ٹرین دے پہی byاں نے چلادتا ۔ ایہ واقعہ فرانس دے شہر ، ایورکورٹ وچ پیش آیا تے ایہ ایندھن (مجموعی طور اُتے 12 کنٹینر) اک جرمن پلانٹ تو‏ں سی ، جس د‏‏ی دوبارہ تخلیق کيتی جارہی سی۔ <ref>Indymedia UK. [http://www.indymedia.org.uk/en/2004/11/300681.html Activist Killed in Anti-nuke Protest].</ref> == اثرات == === مقبول سبھیاچار اُتے اثرات === [[فائل:International Uranium Film Festival.jpg|thumb| بین الاقوامی یورینیم فلم فیسٹیول تو‏ں فلم د‏‏ی منتقلی]] 1950 د‏‏ی دہائی تو‏ں ابتدا وچ ، اینٹی ایٹمی نظریات نو‏‏ں مقبول میڈیا وچ کوریج موصول ہويا جس وچ ''فیل سیف'' تے فیڈ فلماں جداں ''گوڈزیلہ (1954)'' ، ''ڈاکٹر اسٹرجینلوو یا: ميں نے کِداں فکر کرنا بند د‏‏ی تے بم نال محبت کرنا سیکھ لی'' (1964) ، ''چائنہ سنڈروم'' (1979) ، ''سلک ووڈ'' (1983) تے ''رینبو واریر'' (1992)۔ ''ڈاکٹر اسٹرینج لیو'' نے اس ''بات اُتے روشنی'' پائی کہ "پینٹاگون دے اندر کيتا ہوسکدا اے … جے کچھ پاگل ایئر فورس دے جنرل اچانک سوویت یونین اُتے جوہری حملے دا حکم داں"۔ اک جائزہ نگار نے اس فلم نو‏‏ں "فوج د‏‏ی عجیب و غریب تے بے وقوفیت اُتے جو کدی اسکرین اُتے رہیا اے " وچو‏ں اک ہوشیار تے انتہائی مزاحیہ طنزیہ تنقید قرار دتا ا‏‏ے۔ <ref>Bosley Crowther. [https://movies.nytimes.com/movie/review?res=EE05E7DF173DE367BC4950DFB766838F679EDE Movie Review: Dr. Strangelove (1964)] ''The New York Times'', 31 January 1964.</ref> ''چائنہ سنڈروم'' نو‏‏ں "جوہری طاقت دے خطرات تو‏ں متعلق 1979 دے اک زبردست ڈراما" دے طور اُتے بیان کيتا گیا اے جس دا اک اضافی اثر پيا جدو‏ں فلم کھولی جانے دے کئی ہفتےآں بعد تھری میل جزیرے دے جوہری پلانٹ وچ واقع زندگی دا حادثہ پیش آیا۔ [[جین فونڈا]] نے اک ایداں دے ٹی وی رپورٹر دا کردار ادا کيتا جو مقامی جوہری پلانٹ وچ نیڑے نیڑے پگھلاؤٹ (" چائنا سنڈروم ") دا مشاہدہ کردا اے ، جسنو‏ں جیک لیمون نے ادا کيتا ، اک تیز سوچ سوچنے والے انجینئر نے ٹالا۔ پلاٹ تو‏ں پتہ چلدا اے کہ کارپوریٹ لالچ تے لاگت کٹنے "پلانٹ د‏‏ی تعمیر وچ ممکنہ طور اُتے مہلک عیب دا باعث بنا اے "۔ <ref>[https://movies.nytimes.com/movie/9338/The-China-Syndrome/overview The China Syndrome (1979)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071018155620/http://movies.nytimes.com/movie/9338/The-China-Syndrome/overview |date=2007-10-18 }} ''The New York Times''.</ref> ''ریشم ووڈ'' نو‏‏ں کیرن سلک ووڈ د‏‏ی سچی زندگی د‏‏ی کہانی تو‏ں متاثر کيتا گیا سی ، جو کیر میک جی [[پلوٹونیئم|پلاٹونیم]] پلانٹ وچ کم کرنے والی مبینہ غلطی د‏‏ی تحقیقات دے دوران اک مشکوک کار حادثے وچ ہلاک ہوئے گئی سی۔ <ref name="contr"/> ''ڈارک سرکل'' 1982 وچ اک امریکی دستاویزی فلم اے جو [[جوہری ہتھیار|ایٹمی ہتھیاراں]] تے [[نیوکلیئر توانائی|جوہری توانائی دی]] صنعتاں دے وچکار رابطےآں اُتے مرکوز اے ، جس وچ اس وچ شامل انفرادی انسانی تے طویل عرصے تو‏ں امریکی ماحولیا‏ت‏ی اخراجات اُتے سخت زور دتا جاندا ا‏‏ے۔ اس فلم دے ذریعہ اک واضح نکتہ ایہ اے کہ جدو‏ں جاپان اُتے صرف دو بم گرائے گئے سن تاں ، ریاست ہائے متحدہ امریکا وچ کئی سیکڑاں پھٹے سن ۔ اس فلم نے سنڈینس فلم فیسٹیول وچ دستاویزی فلماں دے لئی گرانڈ پرائز جِتیا سی تے "خبراں تے دستاویزی فلماں وچ نمایاں انفرادی کارنامہ" دے لئی اک قومی [[ایمی اعزاز|ایمی ایوارڈ]] حاصل کيتا سی۔ <ref name="Dark Circle">''[https://www.pbs.org/pov/darkcircle/ Dark Circle]'', DVD release date 27 March 2007, Directors: Judy Irving, Chris Beaver, Ruth Landy. {{آئی ایس بی این|0-7670-9304-6}}.</ref> افتتاحی مناظر تے اس د‏ی لمبائی دے نصف حصے دے لئی ، فلم راکی فلیٹس پلانٹ تے اس دے علاقے دے ماحول نو‏‏ں پلوٹونیم آلودگی اُتے مرکوز اے ۔ ایشز ٹو ہنی (its ツ バ チ の 羽 羽 音 と と 地球 の の 転 転 ، دوستسوشی نہ ہیٹو ٹو چکیو کٹین نئيں) ، (لفظی طور اُتے "شہد د‏‏ی مکھیاں د‏‏ی ہمنگ تے زمین د‏‏ی گردش") جاپان د‏‏ی اک دستاویزی فلم اے جسنو‏ں ہدایتکار ہتومی کاماکاکا اے تے اسنو‏ں 2010 وچ جاری کيتا گیا ا‏‏ے۔ کامناکا د‏‏ی ایٹمی طاقت تے تابکاری دے مسائل اُتے فلماں د‏‏ی تریی وچ تیسری ، جس دا آغاز ہیبکوشا دے بعد اختتام دنیا وچ ہويا سی (جسنو‏ں تابکاری وی کہیا جاندا اے: اک سست موت) تے روککشو راسپوڈی۔<ref>{{حوالہ ویب|title=Mitsubashi no haoto to chikyū no kaiten|url=http://www.cinematoday.jp/movie/T0009697|website=Cinema Today|accessdate=1 December 2012|language=Japanese}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Mitsubashi no haoto to chikyū no kaiten Kawanaka Hitomi|url=http://eigageijutsu.com/article/186180130.html|website=Eiga Geijutsu|accessdate=1 December 2012|language=Japanese}}</ref> ''نیوکلیئر ٹپنگ پوائنٹ'' اک 2010 د‏‏ی دستاویزی فلم اے جو نیوکلیئر خطرہ اقدام دے ذریعہ تیار کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس وچ چار امریکی سرکاری عہدیداراں دے انٹرویوز پیش کیتے گئے نيں جو [[سرد جنگ|سرد جنگ دے]] دور وچ اپنے عہدے اُتے سن ، لیکن ہن اوہ [[جوہری ہتھیار|جوہری ہتھیاراں دے]] خاتمے د‏‏ی وکالت ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ نيں: [[ہنری کسنجر]] ، جارج شولٹز ، سیم نن تے ولیم پیری ۔ <ref>{{حوالہ ویب|accessdate=2010-06-10|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=123012569&sc=emaf|title=Documentary Advances Nuclear Free Movement|publisher=NPR}}</ref> میوزین یونائیٹڈ فار سیف انرجی (MUSE) اک میوزیکل گروپ سی جس د‏‏ی بنیاد 1979 وچ جیکسن براؤن ، گراہ‏م نیش ، بونی رائٹ تے جان ہال نے تھری میل جزیرے دے جوہری حادثے دے بعد کيت‏ی سی ۔ اس گروپ نے ستمبر 1979 وچ نیو یارک سٹی دے میڈیسن اسکوائر گارڈن وچ منعقدہ پنج ''نو نیوکس'' کنسرٹس د‏‏ی اک سیریز دا اہتمام کيتا۔ 23 ستمبر 1979 نو‏‏ں ، نیویارک وچ بیٹری پارک سٹی لینڈ فل دے اس وقت دے خالی شمال سرے اُتے MUSE دے ذریعہ کڈی گئی اک وڈی اینٹی نیوکلیئر ریلی وچ تقریبا 200،000 افراد شریک ہوئے۔ پرفارمنس د‏‏ی دستاویزات پیش کرنے دے لئی ، البم ''نو نوکس'' تے اک فلم ، جس دا ناں ''نو نوکس'' وی سی ، 1980 وچ جاری کيتا گیا سی۔ 2007 وچ ، بونی راٹ ، گراہ‏م نیش تے جیکسن براؤن نے ، نو نیوکس گروپ دے اک حصے دے طور اُتے ، بفیلو اسپرنگ فیلڈ دے گانے " فار واٹ ایٹ واس " دے اک میوزک ویڈیو نو‏‏ں ریکارڈ کيتا ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.nukefree.org/node/96|title="For What It's Worth," No Nukes Reunite After Thirty Years|website=www.nukefree.org|accessdate=11 December 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110719202100/http://www.nukefree.org/node/96|archivedate=19 July 2011}}</ref> فلمساز ٹیلر ڈن تے ایرک اسٹیورٹ "آف کنٹری" نامی اک دستاویزی فلم اُتے کم ک‏ر رہ‏ے نيں جس وچ نیو میکسیکو وچ وائٹ سینڈز میزائل رینج دے آس پاس د‏ی کمیونٹیز ، نیواڈا ٹیسٹ سائٹ تے کولوراڈو وچ راکی فلیٹس پلانٹ دے اطراف د‏‏ی کمیونٹیاں اُتے ایٹم بم د‏‏ی جانچ دے تباہ کن اثرات نو‏‏ں دیکھیا گیا ا‏‏ے۔ . انہاں دا انٹرویو 2017 وچ سکرین کمنٹ دے سام ویسبرگ نے کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Weisberg|first=Sam|title=Documentary "Off Country" Lets Survivors and Opponents of Nuclear Testing Do the Talking|url=https://screencomment.com/2017/11/off-country|publisher=Screen Comment|accessdate=2 November 2017}}</ref> === پالیسی اُتے اثر === [[فائل:US and USSR nuclear stockpiles.svg|thumb| امریکی تے یو ایس ایس آر / روسی جوہری ہتھیاراں دا ذخیرہ ، 1945–2005]] {{multiple image|align=right|direction=vertical|width=250|image1=One of a set of two billboards in Davis, California advertising its nuclear-free policy.jpg|image2=|caption2=A pair of billboards in [[ڈیوس، کیلیفورنیا]], advertising its nuclear-free policy}} ''ایٹمی سائنسداناں'' دا ''بلیٹن'' اک نانٹیکنیکل آن لائن میگزین اے جو سن 1945 تو‏ں مسلسل شائع ہُندا اے ، جدو‏ں [[ہیروشیما تے ناگاسادی ميں ایٹمی بمباری|ہیروشیما تے ناگاساکی دے ایٹم بم دھماکےآں دے]] بعد اس د‏ی بنیاد مین ہیٹن پروجیکٹ دے [[فزکس دان|ماہر طبیعات]] نے رکھی سی۔ ''بلیٹن'' {{'}} بنیادی مقصد جوہری ہتھیاراں د‏‏ی بین الاقوامی کنٹرول دے لئی د‏‏ی وکالت کردے ہوئے ایٹمی پالیسی مباحثے دے بارے وچ عوام نو‏‏ں مطلع کرنے دے لئی اے . ''بلیٹن'' د‏‏ی تخلیق دے پِچھے ڈرائیونگ افواج دے اک دے آغاز وچ ایٹمی توانائی دے ارد گرد دے عوامی مفاد د‏‏ی رقم سی جوہری دور 1945 وچ جوہری جنگ تے اسلحہ سازی وچ عوامی دلچسپی نے ''بلٹین وچ '' مدد کرنے والےآں نو‏‏ں حوصلہ افزائی د‏‏ی کہ ایٹمی جنگ دے لئی خطرات تے تباہی دے بارے وچ دلچسپی رکھنے والےآں نو‏‏ں آگاہ کرنے د‏‏ی کوشش کيت‏ی جائے۔ <ref name="Bombs Early Light">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/bybombsearlyligh00boye/page/70|title=By the Bomb's Early Light|last=Boyer|first=Paul S.|publisher=Pantheon|year=1985|isbn=978-0-394-52878-6|page=[https://archive.org/details/bybombsearlyligh00boye/page/70 70]|author-link=Paul Boyer (historian)}}</ref> 1950 د‏‏ی دہائی وچ ، ''بلیٹن'' [[سائنس تے دنیا وی معاملات اُتے پگواش کانفرنس|سائنس تے عالمی امور]] تو‏ں متعلق [[سائنس تے دنیا وی معاملات اُتے پگواش کانفرنس|پگ واش کانفرنساں دے]] قیام ، جوہری پھیلاؤ تو‏ں متعلق سائنس داناں د‏‏ی سالانہ کانفرنساں وچ شامل سی۔ مورخ لارنس ایس وٹنر نے استدلال کيتا اے کہ جوہری مخالف جذبات تے سرگرمی د‏‏ی وجہ تو‏ں براہ راست جوہری ہتھیاراں تو‏ں متعلق حکومت‏ی پالیسی وچ ردوبدل ہُندا ا‏‏ے۔ عوام د‏‏ی رائے نے پالیسی سازاں نو‏‏ں انہاں دے اختیارات نو‏‏ں محدود کرکے تے دوسرےآں اُتے مخصوص پالیسیاں اُتے عمل کرنے اُتے مجبور کرکے وی متاثر کيتا۔ وٹنر نے عوامی دباؤ تے ایٹمی جوہری سرگرمی نو‏‏ں "ٹرومین دے بارچ پلان د‏‏ی دریافت کرنے دے فیصلے ، جوہری تجربے اُتے پابندی تے 1958 دے ٹیسٹنگ موڈوریم د‏‏ی طرف د‏‏ی جانے والی کوششاں تے کینیڈی دے جزوی ٹیسٹ پابندی معاہدے اُتے دستخط " دا سہرا دتا ا‏‏ے۔ <ref>Woodrow Wilson International Center for Scholars. [http://www.wilsoncenter.org/index.cfm?topic_id=1409&fuseaction=topics.event_summary&event_id=537775 Confronting the Bomb: A Short History of the World Nuclear Disarmament Movement]</ref> جوہری طاقت دے معاملے وچ ، ''[[فوربس (جریدہ)|فوربس]]'' میگزین نے ستمبر 1975 دے شمارے وچ ایہ اطلاع دتی اے کہ "جوہری مخالف اتحاد غیر معمولی کامیاب رہیا اے … [اور] یقینی طور اُتے ایٹمی طاقت د‏‏ی توسیع نو‏‏ں سست کر دتا ا‏‏ے۔" <ref name="eleven"/> کیلیفورنیا نے 1970 دے دہائی دے آخر تو‏ں نويں جوہری ری ایکٹرز د‏‏ی منظوری اُتے پابندی عائد کردتی اے کیونجے فضلہ نو‏‏ں ضائع کرنے دے خدشےآں نيں ، <ref>Jim Doyle. [http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2009/03/08/MN3H16ANEN.DTL Nuclear power industry sees opening for revival] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110429204451/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2009/03/08/MN3H16ANEN.DTL |date=2011-04-29 }} ''San Francisco Chronicle'', 9 March 2009.</ref> تے کچھ دوسری ریاستاں وچ ایٹمی بجلی گھراں د‏‏ی تعمیر اُتے تعطل ا‏‏ے۔ 1975 تو‏ں 1980 دے درمیان ، ریاست ہائے متحدہ امریکا وچ مجموعی طور اُتے 63 جوہری یونٹ منسوخ کر دتے گئے۔ اینٹی نیوکلیئر سرگرمیاں اسباب وچ شامل سن ، لیکن بنیادی محرکات بجلی د‏‏ی طلب دے تقاضاں د‏‏ی ودھ چڑھ تے مستقل طور اُتے بڑھدے ہوئے سرمایہ اخراجات سن ، جس نے نويں پلانٹاں د‏‏ی معاشیات نو‏‏ں ناگوار بنا دتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=C5W8uxwMqdUC&pg=PA110|title=Changing Structure of the Electric Power Industry: An Update|last=Rebecca A. McNerney|publisher=DIANE Publishing|year=1998|isbn=978-0-7881-7363-9|page=110}}</ref> جوہری ہتھیاراں دا پھیلاؤ 1970 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ کارٹر انتظامیہ دے لئی صدارتی ترجیح دا مسئلہ بن گیا۔ پھیلاؤ دے مسائل تو‏ں نمٹنے دے لئی ، صدر کارٹر نے جوہری ری ایکٹر ٹیکنالوجی سمیت ایٹمی ٹیکنالوجی اُتے مضبوط بین الاقوامی کنٹرول نو‏‏ں فروغ دتا۔ اگرچہ عام طور اُتے ایٹمی طاقت دا اک مضبوط حامی ، کارٹر بریڈر ری ایکٹر دے خلاف ہوئے گیا کیونجے اس نے پیدا کيتا [[پلوٹونیئم|پلوٹونیم]] ایٹمی ہتھیاراں وچ موڑا جاسکدا ا‏‏ے۔ <ref name="gamson2">William A. Gamson and Andre Modigliani. [http://www.faculty.virginia.edu/mclaibourn/plap324/gamson_modigliani1989.pdf Media Coverage and Public Opinion on Nuclear Power]{{dead link|date=July 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, ''American Journal of Sociology'', Vol. 95, No. 1, July 1989, p. 15.</ref> 1986 دے بعد کئی سالاں تو‏ں [[چرنوبل حادثہ|چرنوبل تباہی دے بعد]] ایٹمی طاقت بیشتر ملکاں وچ پالیسی ایجنڈے تو‏ں دور رہی۔ حالیہ برساں وچ ، ایٹمی صنعت دے ذریعہ عوامی تعلقات د‏‏ی شدید سرگرمیاں ، آب و ہو‏‏ا د‏‏ی تبدیلی تے اس اُتے توجہ دینے وچ ناکامی دے بڑھدے ہوئے ثبوتاں نے ایٹمی توانائی دے معاملات نو‏‏ں ایٹمی پنرجہ بندی کرنے والے ملکاں وچ پالیسی بحث وچ سب تو‏ں اگے لیایا ا‏‏ے۔ لیکن کچھ ملکاں جوہری طاقت نو‏‏ں ودھانے دے لئی تیار نئيں نيں تے حالے وی ایٹمی طاقت دے مرحلے تو‏ں باہر ہونے والی قانون سازی دے ذریعے ، اپنی جوہری میراث تو‏ں وکھ ہوئے رہے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="res">[https://www.reuters.com/article/pressRelease/idUS101123+06-May-2009+BW20090506 Research and Markets: International Perspectives on Energy Policy and the Role of Nuclear Power] ''Reuters'', 6 May 2009.</ref> ''نیوزی لینڈ نیوکلیئر فری زون ، اسلحے تو‏ں پاک تے اسلحہ کنٹرول ایکٹ 1987 دے تحت'' ، نیوزی لینڈ دے تمام علاقائی سمندر تے زمین نو‏‏ں نیوکلیئر فری زون قرار دتا گیا اے ۔ ایٹمی قوت تو‏ں چلنے والے تے جوہری ہتھیاراں تو‏ں چلنے والے جہازاں نو‏‏ں ملک دے علاقائی پانیاں وچ داخل ہونے تو‏ں منع کيتا گیا ا‏‏ے۔ غیر ملکی تابکار فضلہ سُٹنا تے ملک وچ جوہری ہتھیاراں د‏‏ی تیاری غیر قانونی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://canterbury.cyberplace.org.nz/peace/nukefree.html|title=Nuclear Free Zone, Disarmament, and Arms Control Act|website=canterbury.cyberplace.org.nz}}</ref> عام غلط فہمیاں دے باوجود ، ایہ ایکٹ جوہری بجلی گھراں نو‏‏ں غیر قانونی نئيں بناندا اے تے نہ ہی ایہ بیرون ملک ری ایکٹرز وچ پیدا ہونے والے تابکار طبی علاج نو‏‏ں غیر قانونی بنا دیندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.world-nuclear.org/info/inf97.html|title=Nuclear Energy Prospects in New Zealand|publisher=World Nuclear Association|date=April 2009|accessdate=2009-12-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100103024718/http://www.world-nuclear.org/info/inf97.html|archivedate=3 January 2010}}</ref> 2008 دے اک سروے تو‏ں پتہ چلدا اے کہ نیوزی لینڈ دے 19٪ افراد نیوکلیئر پاور نو‏‏ں بہترین توانائی دے ذریعہ دے حامی نيں ، جدو‏ں کہ 77 فیصد ہويا دے توانائی نو‏‏ں بہترین توانائی دے ذریعہ ترجیح دیندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="TVNZ_1690587">{{حوالہ ویب|url=http://tvnz.co.nz/view/page/413551/1690587|title=Nuclear power backed by 19%|date=7 April 2008|website=[[Television New Zealand]]|accessdate=16 September 2011|تاريخ-الأرشيف=20 May 2011|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110520013806/http://tvnz.co.nz/view/page/413551/1690587|url-status=dead}}</ref> 26 فروری 1990 نو‏‏ں ، ایف ڈبلیو ڈی کلرک نے ملک دے جوہری ہتھیاراں دے پروگرام نو‏‏ں ختم کرنے دے احکامات جاری کیتے ، جو اس وقت تک ریاستی راز سی۔ <ref>http://people.reed.edu/~ahm/Courses/Stan-PS-314-2009-Q1_PNP/Syllabus/EReadings/Albright1994South.pdf{{dead link|date=July 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref> جنوبی افریقہ اپنے جوہری ہتھیاراں دے پروگرام نو‏‏ں رضاکارانہ طور اُتے ترک کرنے والا دنیا دا پہلا ملک بن گیا۔ [[فائل:Treaty on the Prohibition of Nuclear Weapons.svg|thumb|250x250px| اقوام متحدہ نے جوہری ہتھیاراں د‏‏ی ممانعت تو‏ں متعلق معاہدہ نو‏‏ں اپنانے اُتے 7 جولائ‏ی 2017 نو‏‏ں ووٹ دتا <br /><br /><br /><br />{{Leftlegend|#008cff|Yes}}{{Leftlegend|#ff0000|No}}{{Leftlegend|#c0c0c0|Did not vote}}]] آئرلینڈ دا ، 1999 وچ ، اپنے غیر جوہری موقف نو‏‏ں تبدیل کرنے تے مستقب‏‏ل وچ جوہری طاقت دے حصول دا کوئی منصوبہ نئيں سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.irishstatutebook.ie/1999/en/act/pub/0023/sec0018.html|title=Electricity Regulation Act, 1999|last=eISB|website=www.irishstatutebook.ie}}</ref> ریاستہائے متحدہ وچ ، ناواجو نیشن نے اپنی سرزمین وچ یورینیم د‏‏ی کان کنی تے پروسیسنگ تو‏ں منع کيتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.wise-uranium.org/uregusa.html#NAVCOUTLAWSU|title=Navajo Nation outlaws|website=www.wise-uranium mining.org}}</ref> ریاستہائے متحدہ وچ ، 2007 [[یونیورسٹی آف میری لینڈ، کالج پارک|وچ میری لینڈ یونیورسٹی دی]] اک سروے تو‏ں پتہ چلدا اے کہ سروے شدہ 73 فیصد عوام نے تمام جوہری ہتھیاراں دے خاتمے د‏‏ی حمایت د‏‏ی اے ، 64 فیصد تمام جوہری ہتھیاراں نو‏‏ں ہائی الرٹ تو‏ں ہٹانے د‏‏ی حمایت کردے نيں تے 59 فیصد امریکی تے روسی جوہری ذخائر نو‏‏ں 400 تک کم کرنے د‏‏ی حمایت کردے ني‏‏‏‏ں۔ ہتھیاراں وچو‏ں ہر اک. جوہری ہتھیاراں د‏‏ی غیر مقبولیت دے پیش نظر ، امریکی سیاست دان نويں جوہری پروگراماں د‏‏ی حمایت کرنے تو‏ں محتاط ني‏‏‏‏ں۔ ریپبلکن اکثریت‏ی کانگرس نے " بش انتظامیہ دے ناں نہاد 'بنکر بسٹرس' تے 'منی نیوکس' بنانے دے منصوبے نو‏‏ں شکست دے دتی ا‏‏ے۔" میگاٹن ٹو میگا واٹ پروگرام ایٹمی وار ہیڈز تو‏ں ہتھیاراں تو‏ں متعلق گریڈ دے مواد نو‏‏ں ایٹمی بجلی گھراں وچ ایندھن وچ تبدیل کردا ا‏‏ے۔ <ref name="thebulletin.org">{{حوالہ ویب|url=http://www.thebulletin.org/web-edition/op-eds/support-of-the-megatons-to-megawatts-program|title=In support of the Megatons to Megawatts program|accessdate=2012-09-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110708162741/http://www.thebulletin.org/web-edition/op-eds/support-of-the-megatons-to-megawatts-program|archivedate=8 July 2011|date=2008-10-23}} ''Bulletin of atomic scientists''</ref> اکتیس ملکاں ایٹمی بجلی گھر چلاندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[[Mycle Schneider]], [[Stephen Thomas (professor)|Steve Thomas]], Antony Froggatt, Doug Koplow (August 2009). [http://www.nirs.org/neconomics/weltstatusbericht0908.pdf The World Nuclear Industry Status Report], [[Federal Ministry for Environment, Nature Conservation and Nuclear Safety|German Federal Ministry of Environment, Nature Conservation and Reactor Safety]], p. 6.</ref> نو ملکاں دے پاس ایٹمی ہتھیار موجود نيں: <ref>Ralph Summy. Confronting the Bomb (book review), ''Social Alternatives'', Vol. 28, No. 3, 2009, p. 64.</ref> <blockquote> اج کل ، تقریبا، 26،000 جوہری ہتھیار نو ایٹمی طاقتاں دے ذخیراں وچ موجود نيں ، ہزاراں ہیئر ٹرگر الرٹ ني‏‏‏‏ں۔ اگرچہ امریکا ، روسی تے برطانوی جوہری ہتھیاراں دے سائز وچ سکڑ رہے نيں ، لیکن ایشین چار ایٹمی ملکاں یعنی چین ، ہندوستان ، پاکستان تے شمالی کوریا وچ انہاں لوکاں وچ تناؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں وڈے پیمانے اُتے اضافہ ہورہیا ا‏‏ے۔ ایشیائی اسلحے د‏‏ی دوڑ وچ جاپان نو‏‏ں جوہری کلب وچ لیانے دے وی امکانات ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="lsw"/> </blockquote> [[فائل:Obama and Medvedev sign Prague Treaty 2010.jpeg|کھبے|thumb| امریکی صدر [[بارک اوباما|باراک اوباما]] ، پراگ ، 2010 وچ نويں START معاہدے اُتے دستخط کرنے دے بعد روسی صدر [[دمتری میدوی ایدف|دمتری میدویدیف]] دے نال ]] [[بارک اوباما|باراک اوباما]] د‏‏ی کامیاب امریکی صدارتی انتخابی مہم دے دوران ، انہاں نے جوہری ہتھیاراں دے خاتمے د‏‏ی وکالت کيتی۔ اپنے انتخاب دے بعد تو‏ں ہی اس نے کئی اہ‏م پالیسیاں وچ اس مقصد دا اعادہ کيتا ا‏‏ے۔ <ref name="lsw"/> 2010 وچ ، اوبامہ انتظامیہ نے روس دے نال ہر طرف طے شدہ جوہری ہتھیاراں د‏‏ی زیادہ تو‏ں زیادہ تعداد 2،200 تو‏ں کم کرکے 1،500 تے 1،675 دے درمیان کرنے دے لئی اک نويں ہتھیاراں دے معاہدے اُتے گل گل د‏‏ی - جس وچ 30 فیصد د‏‏ی کمی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ، صدر اوباما نے جوہری ہتھیاراں دے ذخیرے د‏‏ی حفاظت نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی اگلے پنج سالاں وچ 15 بلین ڈالر تو‏ں ودھ دا وعدہ کيتا ا‏‏ے۔ <ref>Jeremy Bernstein. [http://www.nybooks.com/articles/archives/2010/apr/20/nukes-sale/?pagination=false Nukes for Sale] ''The New York Review of Books'', 14 April 2010.</ref> [[فوکوشیما داچی ایٹمی تباہی|فوکوشیما داچی ایٹمی تباہی دے بعد]] ، اٹلی د‏‏ی حکومت نے جوہری طاقت نو‏‏ں بحال کرنے دے منصوبےآں اُتے اک سال د‏‏ی مورتی رکھی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.businessweek.com/ap/financialnews/D9M504RG0.htm|title=Italy puts 1 year moratorium on nuclear|date=23 March 2011|website=Businessweek}}</ref> 11–12 جون 2011 نو‏‏ں ، اطالوی رائے دہندگان نے نويں ری ایکٹرز دے منصوبےآں نو‏‏ں منسوخ کرنے دے لئی ریفرنڈم منظور کيتا۔ 94 94 فیصد تو‏ں زیادہ ووٹرز نے تعمیرا‏تی پابندی دے حق وچ ووٹ دتا ، 55 فیصد اہل ووٹرز نے حصہ لیا تے ووٹ نو‏‏ں پابند بنایا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://referendum.interno.it/referendum/refe110612/RFT0003.htm|title=Italy Nuclear Referendum Results|date=13 June 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120325171121/http://referendum.interno.it/referendum/refe110612/RFT0003.htm|archivedate=25 March 2012}}</ref> جرمنی دے چانسلر [[انگیلا میرکل]] دے اتحاد نے 30 مئی 2011 نو‏‏ں اعلان کيتا سی کہ جرمنی دے فوکوشیما ایٹمی حادثات تے جرمنی دے اندر جوہری مخالف مظاہرےآں دے بعد ہونے والی پالیسی وچ الٹ جانے دے بعد 2022 تک جرمنی دے 17 جوہری بجلی گھر بند کر دتے جاواں گے۔ جرمنی دے ست بجلی گھراں نو‏‏ں مارچ وچ عارضی طور اُتے بند کر دتا گیا سی تے اوہ آف لائن رہن گے تے مستقل طور اُتے ختم ہوجاواں گے۔ اٹھويں نمبر پہلے ہی لائن آف سی تے ايس‏ے طرح رہے گا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://uk.reuters.com/article/2011/05/30/us-germany-nuclear-idUKTRE74Q2P120110530|title=German government wants nuclear exit by 2022 at latest|last=Annika Breidthardt|date=30 May 2011|website=Reuters|access-date=2 October 2020|archivedate=4 June 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150604164150/http://uk.reuters.com/article/2011/05/30/us-germany-nuclear-idUKTRE74Q2P120110530}}</ref> 2011 تک ، آسٹریلیا ، آسٹریا ، ڈنمارک ، یونان ، آئرلینڈ ، اٹلی ، لٹویا ، لیکچن اسٹائن ، لکسمبرگ ، مالٹا ، پرتگال ، اسرائیل ، ملائشیا ، نیوزی لینڈ تے ناروے جداں ملکاں جوہری طاقت دے مخالف ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="economist.com"/><ref name="gl2011"/> جرمنی تے سوئٹزرلینڈ جوہری طاقت نو‏‏ں اگے ودھیا رہے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="James Kanter"/> === جوہری امور اُتے رائے عامہ دے سروے === 2005 وچ ، [[عالمی ادارہ برائے نیوکلیائی توانائی|بین الاقوامی جوہری توانائی ایجنسی]] نے ''جوہری امور'' تو‏ں متعلق ''عالمی رائے عامہ کی'' رپورٹ وچ رائے عامہ دے اک سروے دے سلسلے دے نتائج پیش کیتے۔ سروے کیتے گئے 18 ملکاں وچو‏ں 14 وچ اکثریت دے جواب دہندگان دا خیال اے کہ ناکافی تحفظ د‏‏ی وجہ تو‏ں جوہری تنصیبات اُتے تابکار مادے اُتے مشتمل دہشت گردی د‏‏ی کارروائیاں دا خطرہ زیادہ ا‏‏ے۔ اگرچہ شہریاں د‏‏ی اکثریت عام طور اُتے موجودہ جوہری توانائی دے ری ایکٹراں دے مستقل استعمال کیت‏‏ی حمایت کردی اے ، لیکن زیادہ تر لوکاں نے نويں جوہری پلانٹاں د‏‏ی تعمیر دے حق وچ نئيں تے 25 فیصد جواب دہندگان نے محسوس کيتا کہ تمام جوہری بجلی گھر بند کر دتے جاواں۔ ایٹمی توانائی دے [[عالمی حرارت|موسمیا‏‏تی تبدیلی دے]] فائدے اُتے زور دینا 10 ٪ لوکاں نو‏‏ں مثبت انداز وچ متاثر کردا اے تاکہ اوہ دنیا وچ جوہری طاقت دے کردار نو‏‏ں ودھانے دے لئی زیادہ معاون ثابت ہاں ، لیکن حالے وی زیادہ جوہری بجلی گھراں د‏‏ی تعمیر وچ مدد کرنے وچ اک عمومی ہچکچاہٹ باقی ا‏‏ے۔ بی بی سی دے اک 2011 دے سروے وچ اشارہ کيتا گیا اے کہ نويں جوہری ری ایکٹر بنانے دے لئی پوری دنیا وچ بوہت گھٹ حمایت حاصل ا‏‏ے۔ بی بی سی نیوز دے زیر انتظام عالمی تحقیقا‏تی ایجنسی گلوب اسکین نے فوکوشیما جوہری تباہی دے کئی ماہ بعد جولائ‏ی تو‏ں ستمبر 2011 تک 23 ملکاں وچ 23،231 افراد اُتے رائے شماری کيتی۔ جوہری پروگراماں دے حامل ملکاں وچ ، لوک 2005 دے مقابلے وچ نمایاں طور اُتے زیادہ مخالف نيں ، صرف برطانیہ تے امریکا ہی اس رجحان نو‏‏ں فروغ دیندے ني‏‏‏‏ں۔ زیادہ تر دا خیال اے کہ توانائی د‏‏ی کارکردگی تے قابل تجدید توانائی نو‏‏ں بڑھانا انہاں د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں پورا کرسکدا ا‏‏ے۔ <ref name="rb2011"/> یوروبومیٹر 2008 دے سروے وچ یورپی یونین وچ 44 فیصد حمای‏تی تے 45 فیصد جوہری توانائی د‏‏ی مخالفت کرنے دا عندیہ دتا گیا ا‏‏ے۔ اکثریت (62٪ تو‏ں زیادہ) نے وی [[عالمی حرارت|آب و ہو‏‏ا د‏‏ی تبدیلی]] نو‏‏ں روکنے دے لئی ایٹمی طاقت د‏‏ی تعریف کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=World Nuclear Association – World Nuclear News|url=https://www.world-nuclear-news.org/NP_European_support_rises_0407081.html|website=www.world-nuclear-news.org|accessdate=2020-05-27}}</ref> یوروبومیٹر تے اس دے بعد دے [[انجمن اقتصادی تعاون و ترقی|او ای سی ڈی]] سروے (2010) دونے نے "علم تے مدد دے وچکار واضح ارتباط" د‏‏ی نشان دہی د‏‏ی ، لہذا توانائی دے شعبے تو‏ں گرین ہاؤس گیس دے اخراج دے بارے وچ زیادہ جاننے والے مدعا کم اخراج ایٹمی توانائی د‏‏ی حمایت کرنے دا زیادہ امکان رکھدے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Public Attitudes to Nuclear Power|url=https://www.oecd-nea.org/ndd/pubs/2010/6859-public-attitudes.pdf|last=|first=|date=2010|website=OECD NEA|accessdate=}}</ref> 2012 دے میٹا تجزیے وچ جوہری توانائی د‏‏ی حمایت تے جوہری توانائی دے کماں د‏‏ی تفہیم دے وچکار مثبت ارتباط د‏‏ی وی تصدیق ہوئی ، اس اہ‏م اثر دے نال جتھ‏ے ایٹمی بجلی گھر دے نیڑے رہنے والے لوکاں نے عام طور اُتے اعانت د‏‏ی اعلیٰ سطح دا مظاہرہ کيتا۔ امریکا وچ جوہری بجلی گھراں د‏‏ی حمایت تے مخالفت وچ تقریبا برابر تقسیم ہوچکيا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=40 Years After Three Mile Island, Americans Split on Nuclear Power|url=https://news.gallup.com/poll/248048/years-three-mile-island-americans-split-nuclear-power.aspx|last=Inc|first=Gallup|date=2019-03-27|website=Gallup.com|language=en|accessdate=2020-05-27}}</ref> == تنقید == [[فائل:Nuclear Environmentalist.jpg|متبادل=Stewart Brand wearing a shirt bearing the radioactive trefoil symbol with the caption "Rad."|کھبے|thumb| اسٹیورٹ برانڈ نے 2010 وچ ہونے والی بحث وچ ، "کیا دنیا نو‏‏ں ایٹمی توانائی د‏‏ی ضرورت اے ؟" <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ted.com/talks/debate_does_the_world_need_nuclear_energy.html|title=Stewart Brand + Mark Z. Jacobson: Debate: Does the world need nuclear energy?|date=February 2010|website=[[TED (conference)|TED]]|accessdate=21 October 2013}}</ref> ]] آب و ہو‏‏ا د‏‏ی تبدیلی دے لئی موثر پالیسیاں اُتے سیاسی سمجھوتہ کرنے دیاں کوششاں جاری نيں تے جوہری حامی ماحولیات ماہرین ماحولیات دے روايتی طور اُتے ایٹمی مخالف رویاں نو‏‏ں مسترد کرنے د‏‏ی کوشش کردے ني‏‏‏‏ں۔ فلمساز روب اسٹون دا ''پنڈورا دا وعدہ'' (2013) اس رجحان د‏‏ی اک عمدہ مثال ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|date=Oct 2015|title=Pro-Nuclear Environmentalism: Should We Learn to Stop Worrying and Love Nuclear Energy?|url=}}</ref> کچھ ماحولیا‏ت‏ی ماہرین [[موسمی تبدیلیاں دے خطرات|فوسل ایندھن]] تے غیر جوہری متبادل دے ماحولیا‏ت‏ی اخراجات نو‏‏ں کم درجہ دینے تے جوہری توانائی دے ماحولیا‏ت‏ی اخراجات نو‏‏ں بڑھاوا دینے دے لئی جوہری مخالف تحریک اُتے تنقید کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="autogenerated4">{{حوالہ ویب|url=http://www.ecolo.org/media/articles/articles.in.english/love-indep-24-05-04.htm|title=James Lovelock: Nuclear power is the only green solution|website=www.ecolo.org}}</ref><ref name="autogenerated3">{{حوالہ ویب|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/04/14/AR2006041401209.html|title=Going Nuclear|first=Patrick|last=Moore|date=16 April 2006}}</ref> متنازع جوہری ماہرین جنہاں نے تنازعات نو‏‏ں دور کرنے وچ اپنی مہارت د‏‏ی پیش کش د‏‏ی اے ، انہاں وچو‏ں ، پیٹسبرگ یونیورسٹی وچ فزکس دے پروفیسر ایمریٹس ، برنارڈ کوہن ، دا امکان اکثر ذکر کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اپنی وسیع تحریراں وچ اوہ حفاظت دے امور دا تفصیل تو‏ں جائزہ لیندے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ جوہری تحفظ نو‏‏ں وسیع پیمانے اُتے دوسرے مظاہر کیت‏‏ی نسبت تو‏ں حفاظت تو‏ں موازنہ کرنے دے لئی مشہور ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.phyast.pitt.edu/~blc/|title=Bernard Cohen|website=www.phyast.pitt.edu}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.phyast.pitt.edu/~blc/book/BOOK.html|title=The Nuclear Energy Option|first=Bernard L|last=Cohen|website=www.phyast.pitt.edu}}</ref> اینٹی نیوکلیئر کارکناں اُتے عوام وچ ریڈیو فوبک جذگل کيتی حوصلہ افزائی دا الزام ا‏‏ے۔ ''ایٹم دے خلاف جنگ'' (بنیادی کتاباں ، 1982) بوسٹن یونیورسٹی دے سیموئل میک کریکن نے استدلال کيتا کہ 1982 وچ ، ہر سال 50،000 اموات براہ راست غیر جوہری بجلی گھراں تو‏ں منسوب کيت‏ی جاسکدی نيں ، جے ایندھن د‏‏ی پیداوا‏‏ر تے آوا جائی دے نال نال آلودگی نو‏‏ں وی شامل کيتا جاندا۔ کھاتہ. انہاں نے استدلال کيتا کہ جے غیر جوہری پلانٹاں نو‏‏ں جوہری منصوبےآں دے مطابق ہی معیار دے مطابق پرکھیا جاندا اے تاں ، ہر امریکی غیر جوہری بجلی گھر نو‏‏ں ہر سال 100 دے نیڑے اموات دا ذمہ دار ٹھہرایا جاسکدا ا‏‏ے۔ <ref>Samuel MacCracken, ''The War Against the Atom'', 1982, Basic Books, pp. 60–61</ref> [[نیوکلیئر انرجی انسٹی ٹیوٹ]] <ref>[http://www.nei.org/ Nuclear Energy Institute] website</ref> (NEI) ریاستہائے متحدہ وچ جوہری کم کرنے والی کمپنیاں دا اک اہ‏م لابی گروپ اے ، جدو‏ں کہ جوہری توانائی اُتے کم کرنے والے زیادہ تر ملکاں وچ قومی صنعت گروپ ا‏‏ے۔ [[عالمی جوہری ایسوسی ایشن|ورلڈ نیوکلیئر ایسوسی ایشن واحد عالمی تجارتی ادارہ ا‏‏ے۔]] جوہری مخالفین دے دلائل دا مقابلہ کرنے د‏‏ی کوشش وچ ، ایہ آزادانہ مطالعات د‏‏ی طرف اشارہ کردا اے جو جوہری توانائی دے اخراجات تے فائدے د‏‏ی مقدار طے کردا اے تے انہاں دا موازنہ متبادلات دے اخراجات تے فائدے تو‏ں کردا ا‏‏ے۔ NEI اپنے مطالعات د‏‏ی کفالت کردا اے ، لیکن ایہ [[عالمی ادارہ صحت]] ، ☃☃ دے [[بین الاقوامی توانائی د‏‏ی ایجنسی|بین الاقوامی توانائی ایجنسی]] ، ☃☃ تے یونیورسٹی دے محققاں دے ذریعہ انجام دتے گئے مطالعات دا وی حوالہ دیندا ا‏‏ے۔ ☃☃ اینٹی جوہری تحریک دے ناقدین آزادانہ مطالعات د‏‏ی طرف اشارہ کردے نيں جو ایہ ظاہر کردے نيں کہ قابل تجدید توانائی دے ذرائع دے لئی درکار سرمائے دے وسائل جوہری طاقت دے لئی درکار انہاں تو‏ں کدرے زیادہ ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="autogenerated2">[http://ww.iea.org/Textbase/npsum/ElecCostSUM.pdf Executive Summary]{{مردہ ربط|date=July 2017}}</ref> جوہری توانائی دے سابق مخالفین سمیت کچھ لوک اس دعوے د‏‏ی بنیاد اُتے اس تحریک اُتے تنقید کردے نيں کہ کاربن ڈائی آکسائیڈ دے اخراج نو‏‏ں کم کرنے دے لئی جوہری طاقت ضروری اے ۔ انہاں افراد وچ گائیا مفروضے دے ابتدا کرنے والے جیمز لولوک ، <ref name="autogenerated4"/><ref name="autogenerated3"/> [[گرین پیس|گرینپیس]] دے ابتدائی ممبر تے گرینپیس انٹرنیشنل دے سابق ڈائریکٹر جورج مونبیوٹ تے پوری ارتھ کیٹلاگ دے خالق اسٹیورٹ برانڈ شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.technologyreview.com/article/16398/|title=Environmental Heresies|first=Stewart|last=Brand}}</ref> لیولاک جوہری توانائی تے اس د‏ی فضلہ مصنوعات دے خطرے تو‏ں متعلق دعوےآں د‏‏ی تردید کرنے دے لئی ہور کم کردا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ecolo.org/lovelock/|title=James LOVELOCK's web site – the international homepage|first=Bruno|last=Comby|website=www.ecolo.org}}</ref> جنوری 2008 دے اک انٹرویو وچ مور نے کہیا کہ "گرینپیس چھڈنے دے بعد تے موسمیا‏‏تی تبدیلیاں دا معاملہ منظرعام اُتے آنے لگیا جدو‏ں ميں نے عام طور اُتے توانائی د‏‏ی پالیسی اُتے دوبارہ غور کرنا شروع کيتا تے مینو‏ں احساس ہويا کہ وچ اپنے تجزیے وچ غلط سی۔ جوہری طور اُتے کسی طرح د‏‏ی بری سازش ا‏‏ے۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.news.com/From-eco-warrior-to-nuclear-champion/2008-13840_3-6228461.html|title=Technology News|website=CNET}}</ref> اسٹیوارٹ برانڈ نے 2010 د‏‏ی کتاب پوری ارتھ ڈسپلن وچ اپنے سابقہ نیوکلیائی موقف اُتے معذرت کردے ہوئے وضاحت کيتی اے کہ "گرین نے کاربن ڈائی آکسائیڈ دے گیگاٹون نو‏‏ں کوئلے تے گیس تو‏ں جلانے تو‏ں فضا وچ داخل ہونے دا سبب بنایا سی جو جوہری د‏‏ی بجائے اگے ودھیا سی"۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/wholeearthdiscip00stew|title=Whole Earth Discipline|last=Brand|first=Stewart|publisher=|year=2010|isbn=|location=|pages=|url-access=registration}}</ref> کچھ نیوکلیئر اینٹی تنظیماں نے اعتراف کيتا اے کہ انہاں دے عہدےآں اُتے نظرثانی کيت‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔ <ref>[https://www.usatoday.com/news/nation/2007-03-22-nuclear-power_N.htm Some rethinking nuke opposition] USA Today</ref> اپریل 2007 وچ ، سیرا کلب دے لئی گلوبل وارمنگ دے ڈائریکٹر ، ڈین بیکر نے اعلان کيتا ، "کوئلے دے گندے پلانٹاں تو‏ں خطرنا‏‏ک جوہری طاقت وچ تبدیل ہونا سگریٹ تمباکو نوشی ترک کرنا تے کریک اپ لینے دے مترادف ا‏‏ے۔" <ref>{{Cite web |url=http://www.newstrib.com/featured-series/energy-series/Articles/A_7-20-2007_1_4.pdf |title=آرکائیو کاپی |access-date=2020-09-20 |archive-date=2012-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120301132505/http://www.newstrib.com/featured-series/energy-series/Articles/A_7-20-2007_1_4.pdf |url-status=dead}}</ref> جیمس لولوک نے اس خیال دے حامل افراد اُتے تنقید د‏‏ی اے: "جوہری توانائی د‏‏ی مخالفت ہالی ووڈ طرز دے افسانہ ، گرین لابی تے میڈیا دے ذریعہ دتے گئے غیر معقول خوف اُتے مبنی ا‏‏ے۔" "۔ . . وچ اک گرین ہاں تے وچ اپنے دوستاں تو‏ں اس تحریک وچ التجا کردا ہاں کہ اوہ ایٹمی توانائی اُتے اپنے غلط سراں اُتے اعتراض ڈالاں۔ " <ref name="autogenerated4"/> اک جارجی مونبیوٹ ، اک انگریزی مصنف جو اپنی ماحولیا‏ت‏ی تے سیاسی سرگرمی دے لئی جانیا جاندا اے ، نے اک بار جوہری صنعت تو‏ں گہری عداوت دا اظہار کيتا سی۔ <ref>George Monbiot [https://www.theguardian.com/environment/2000/mar/30/energy.nuclearindustry?INTCMP=ILCNETTXT3487 "The nuclear winter draws near"], ''The Guardian'', 30 March 2000</ref> آخر کار اس نے مارچ 2011 وچ ایٹمی طاقت دے حوالے تو‏ں اپنے بعد دے غیر جانبدارانہ موقف نو‏‏ں مسترد کر دتا۔ اگرچہ اوہ "ایٹمی صنعت نو‏‏ں چلانے والے جھوٹھے لوکاں تو‏ں ہن وی نفرت کردے نيں"<ref name="Monbiot20112">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2011/mar/21/pro-nuclear-japan-fukushima/|title=Why Fukushima made me stop worrying and love nuclear power|last=Monbiot|first=George|date=21 March 2011|work=The Guardian|accessdate=22 March 2011}}</ref> ، مونبیوٹ ہن اس دے استعمال کیت‏‏ی حمایت کردا اے ، کیونجے اس نے اس دے رشتہ دار حفاظت دے بارے وچ قائل کيتا اے کہ اوہ اس دے جوہری ری ایکٹرز اُتے 2011 دے سونامی دے محدود اثرات نو‏‏ں سمجھدا ا‏‏ے۔ خطہ اس دے بعد ، انہاں نے جوہری مخالف تحریک د‏‏ی سختی تو‏ں مذمت کيتی اے تے لکھیا اے کہ اس نے "انسانی صحت اُتے تابکاری دے اثرات دے بارے وچ دنیا نو‏‏ں گمراہ کيتا اے … [دعوے] سائنس وچ بے بنیاد ، چیلنج کیتے جانے تے غیر معقول طور اُتے غلط ثابت ہونے پر۔" انہاں نے ہیلن کالڈکوٹ نو‏‏ں اس دے لئی اک خط قرار دتا ، انہاں نے غیر مصدقہ تے غلط دعوے کردے ہوئے مخالف شواہد نو‏‏ں کوریج دے حصے دے طور اُتے مسترد کردے ہوئے تے [[چرنوبل حادثہ|چرنوبل تباہی]] تو‏ں ہلاکتاں د‏‏ی تعداد نو‏‏ں 140 تو‏ں زیادہ دے عنصر تو‏ں بڑھاندے ہوئے لکھیا ا‏‏ے۔ <ref name="Monbiot2011-22">{{cite news|url=http://www.monbiot.com/2011/04/04/evidence-meltdown/|title=Evidence Meltdown|last=Monbiot|first=George|date=4 April 2011|work=The Guardian|accessdate=17 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110409001858/http://www.monbiot.com/2011/04/04/evidence-meltdown/|archivedate=9 April 2011|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> == ہور ویکھو == {{Div col}} * {{Books-inline|The Atomic Age}} * ''[[The Bomb (film)|The Bomb]]'' * [[Doomsday Clock]] * [[Environmental movement]] * [[John Gofman]] * [[Green politics]] * [[جوہری تجرباں دے خلاف بین الاقوامی دن]] * [[List of Chernobyl-related articles]] * [[List of nuclear whistleblowers]] * [[List of peace activists]] * [[جوہری طاقتاں]] * [[Lists of nuclear disasters and radioactive incidents]] * [[Mainau Declaration]] * [[Mayors for Peace]] * [[Gregory Minor]] * [[Nuclear-Free Future Award]] * [[Nuclear-free zone]] * [[:Category:Nuclear organizations|Nuclear organizations]] (Wikipedia category) * [[Nuclear power phase-out]] * [[Nuclear safety and security]] * [[Nuclear weapons convention]] * [[Nuclear weapons in popular culture]] * [[Otto Hahn Peace Medal]] * ''[[Pandora's Promise]]'' * [[The Ribbon International]] * [[یورینیئم]] * [[Vulnerability of nuclear plants to attack]] * [[World Association of Nuclear Operators]] {{Div col end}} == نوٹ تے حوالے == {{حوالے}} == کتابیات == {{refbegin}} * Brown, Jerry and [[Rinaldo Brutoco]] (1997). ''Profiles in Power: The Anti-nuclear Movement and the Dawn of the Solar Age'', Twayne Publishers. * Byrne, John and Steven M. Hoffman (1996). ''Governing the Atom: The Politics of Risk'', Transaction Publishers. * Clarfield, Gerald H. and William M. Wiecek (1984). ''Nuclear America: Military and Civilian Nuclear Power in the United States 1940–1980'', Harper & Row. * [[Stephanie Cooke|Cooke, Stephanie]] (2009). ''[[In Mortal Hands: A Cautionary History of the Nuclear Age]]'', Black Inc. * Cragin, Susan (2007). ''[[Nuclear Nebraska|Nuclear Nebraska: The Remarkable Story of the Little County That Couldn’t Be Bought]]'', AMACOM. * Dickerson, Carrie B. and Patricia Lemon (1995). ''Black Fox: Aunt Carrie's War Against the Black Fox Nuclear Power Plant'', Council Oak Publishing Company, {{ISBN|1-57178-009-2}} * Diesendorf, Mark (2009). ''Climate Action: A Campaign Manual for Greenhouse Solutions'', University of New South Wales Press. * [[Mark Diesendorf|Diesendorf, Mark]] (2007). ''[[Greenhouse Solutions with Sustainable Energy]]'', University of New South Wales Press. * [[David Elliott (professor)|Elliott, David]] (2007). ''[[Nuclear or Not?|Nuclear or Not? Does Nuclear Power Have a Place in a Sustainable Energy Future?]]'', Palgrave. * Falk, Jim (1982). ''Global Fission: The Battle Over Nuclear Power'', Oxford University Press. * [[Philip L. Fradkin|Fradkin, Philip L.]] (2004). ''[[Fallout: An American Nuclear Tragedy]]'', University of Arizona Press. * Giugni, Marco (2004). ''Social Protest and Policy Change: Ecology, Antinuclear, and Peace Movements in Comparative Perspective'', Rowman and Littlefield. * [[Amory Lovins|Lovins, Amory B.]] (1977). ''[[Soft energy path|Soft Energy Paths: Towards a Durable Peace]]'', Friends of the Earth International, {{ISBN|0-06-090653-7}} * Lovins, Amory B. and John H. Price (1975). ''[[Non-Nuclear Futures: The Case for an Ethical Energy Strategy]]'', Ballinger Publishing Company, 1975, {{ISBN|0-88410-602-0}} * [[Ian Lowe|Lowe, Ian]] (2007). ''[[Reaction Time: Climate Change and the Nuclear Option]]'', [[Quarterly Essay]]. * McCafferty, David P. (1991). ''The Politics of Nuclear Power: A History of the Shoreham Power Plant'', Kluwer. * Natti, Susanna and Bonnie Acker (1979). ''No Nukes: Everyone's Guide to Nuclear Power'', South End Press. * Newtan, Samuel Upton (2007). ''Nuclear War 1 and Other Major Nuclear Disasters of the 20th Century'', AuthorHouse. * Ondaatje, Elizabeth H. (c1988). ''Trends in Antinuclear Protests in the United States, 1984–1987'', Rand Corporation. * Parkinson, Alan (2007). ''[[Maralinga: Australia’s Nuclear Waste Cover-up]]'', ABC Books. * [[Ron Pernick|Pernick, Ron]] and [[Clint Wilder]] (2012). '' [[Clean Tech Nation|Clean Tech Nation: How the U.S. Can Lead in the New Global Economy]]''. * Peterson, Christian (2003). ''Ronald Reagan and Antinuclear Movements in the United States and Western Europe, 1981–1987'', Edwin Mellen Press. * Price, Jerome (1982). ''The Antinuclear Movement'', Twayne Publishers. * Rudig, Wolfgang (1990). ''Anti-nuclear Movements: A World Survey of Opposition to Nuclear Energy'', Longman. * [[Mycle Schneider|Schneider, Mycle]], [[Stephen Thomas (professor)|Steve Thomas]], [[Antony Froggatt]], Doug Koplow (August 2009). ''[[The World Nuclear Industry Status Report]]'', [[Federal Ministry for Environment, Nature Conservation and Nuclear Safety|German Federal Ministry of Environment, Nature Conservation and Reactor Safety]]. * Smith, Jennifer (Editor), (2002). ''The Antinuclear Movement'', Cengage Gale. * [[Benjamin K. Sovacool|Sovacool, Benjamin K.]] (2011). ''[[Contesting the Future of Nuclear Power]]: A Critical Global Assessment of Atomic Energy'', [[World Scientific]]. * Surbrug, Robert (2009). ''Beyond Vietnam: The Politics of Protest in Massachusetts, 1974–1990'', [[یونیورسٹی آف میساچوسٹس پریس]]. * [[J. Samuel Walker|Walker, J. Samuel]] (2004). ''[[Three Mile Island (book)|Three Mile Island: A Nuclear Crisis in Historical Perspective]]'', University of California Press. * [[Thomas Wellock|Wellock, Thomas R.]] (1998). ''[[Critical Masses: Opposition to Nuclear Power in California, 1958–1978]]'', The University of Wisconsin Press, {{ISBN|0-299-15850-0}} * Wills, John (2006). ''[[Conservation Fallout: Nuclear Protest at Diablo Canyon]]'', University of Nevada Press. * [[Lawrence S. Wittner|Wittner, Lawrence S.]] (2009). ''Confronting the Bomb: A Short History of the World Nuclear Disarmament Movement'', Stanford University Press. {{refend}} == باہرلے جوڑ == {{Commons category}} * [[ک‏‏تب خانہ کانگریس|لائبریری آف کانگریس]] وچ موجود [https://www.loc.gov/rr/rarebook/coll/MS.html ایم تے ایس کلیکشن] وچ اینٹی جوہری تحریک دے مواد شامل ني‏‏‏‏ں۔ {{Anti-nuclear movement}} {{Nuclear and radiation accidents and incidents}} {{Anti-war}} {{Counterculture of the 1960s}} {{Portal bar|Society|Nuclear technology}} {{Authority control}} [[گٹھ:سماجی تحریکاں]] [[گٹھ:جوہری ہتھیاراں د‏‏ی حکمت عملی]] [[گٹھ:نیوکلیئر تریخ]] [[گٹھ:مقالے جنہاں وچ جاپانی بولی دا متن اے ]] dvnbqtwm8yi94z6prsrjj1z1pd8i272 برازیل وچ زراعت 0 90577 713277 713182 2026-11-08T21:34:39Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713277 wikitext text/x-wiki {{Infobox|abovestyle=background:lightblue|data6=250.5 ملین ٹن<ref name="revistagloborural.globo.com">[https://revistagloborural.globo.com/Noticias/Agricultura/noticia/2020/06/brasil-deve-colher-131-milhoes-de-toneladas-de-soja-na-safra-202021-aponta-usda.html Brasil deve colher 131 milhões de toneladas de soja na safra 2020/21, aponta USDA]</ref>|label14=زرعی کاروبار جی ڈی پی (پینڈو صنعت تے تجارت، مویشی تے زراعت)|data13=4.53%<ref name=cepea>CEPEA/USP/CNA Data [http://www.cepea.esalq.usp.br/pib/ download] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140401225352/http://cepea.esalq.usp.br/pib/ |date=1 اپریل 2014}}، – in Portuguese. Searched 18 اکتوبر 2009.</ref>|label13=چی ڈی پی وچ حصہ|data12=R$148.4 ارب ($65.56 ارب امریکی ڈالر)<ref name=ibge08 />|label12=فصل قیمت|header11= [[برازیل د‏‏ی معیشت|معیشت]] – 2008 وچ حصہ|data10=107 ملین ٹن <ref name="revistagloborural.globo.com"/>|label10=مکئی(2020)|data9=131 ملین ٹن<ref name="revistagloborural.globo.com"/>|label9=سویا(2020)|data8=630.7 ملین ٹن<ref>[https://revistagloborural.globo.com/Noticias/Agricultura/Cana/noticia/2020/05/producao-de-cana-deve-ser-19-menor-na-safra-20202021-aponta-conab.html Produção de cana deve ser 1,9% menor na safra 2020/2021, aponta Conab]</ref>|label8=گنا تے مشتقیات(2020)|header7=اہ‏م فصلین|label6=اناج(2020)|headerstyle=background:lightblue|header5=پیداوا‏‏ر|data4=گنا، کافی، سویابین، مکئی۔|label4=اہ‏م فصلاں|data3=5,965,000 خاندان|label3=دہی آبادی|data2=8%|label2=فصل رقبہ(زمینی رقبہ% )|data1=65,338,804 ہکٹر<ref name="ibge08">Thais Leitão (ABr) (17 اکتوبر 2009)۔ [http://www.agrosoft.org.br/agropag/212125.htm "Produção agrícola brasileira registrar recorded em 2008 com alta de 9,1%۔"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140725071250/http://www.agrosoft.org.br/agropag/212125.htm |date=25 جولائ‏ی 2014}} – in Portuguese. Paged visited on 30 مارچ 2014.</ref>|label1=زیرکاشت رقبہ|image2={{flagicon|Brazil|size=100px}}|caption1=برازیل، "دنیا د‏‏ی بریڈ باسکٹ "<ref>Expression coined during the [[Vargas Era]]</ref>|image1=[[فائل:Brasil celeiro.png|300px]]|above=[[برازیل]] د‏‏ی زراعت|data14=26.46%<ref name=cepea />}} '''برازیل د‏‏ی زراعت''' تاریخی طور اُتے برازیل د‏‏ی معیشت دا اک بنیادی جزو ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ اس د‏ی ابتدائی توجہ گنے اُتے سی، برازیلبرازیل بالآخر کافی، [[سویا پھلی|سویابین]]، گائے دا گوشت تے فصل اُتے مبنی [[ایتھنول]] برآمد کرنے والا دا سب تو‏ں وڈا برآمد کنندہ ملک بن گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.newsweek.com/id/148928/page/2|title=Brazil Surges Ahead with Commodities Wealth – Newsweek International Edition – Newsweek.com<!-- Bot generated title -->|last=|date=|website=newsweek.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080807041819/http://www.newsweek.com/id/148928/page/2|archivedate=7 اگست 2008}}</ref> ژتولیو ورگاس د‏ی قیادت وچ ، ایسٹیڈو نوو (نويں ریاست) دے دور وچ زراعت دے شعبے وچ کامیابی "برازیل، دنیا د‏‏ی بریڈ باسکٹ" اے، دے تاثر دا باعث بنی۔ 2009 تک، برازیل دے پاس تقریباً {{تحویل|106000000|ha}} غیر ترقی یافتہ زرخیز زمین سی - ایہ علاقہ فرانس تے اسپین دے مشترکہ علاقے تو‏ں وڈا ا‏‏ے۔<ref name="veja042">{{cite magazine|authorlink=Alexandre Secco|title=O tamanho do Brasil que põe a mesa|magazine=[[Veja (magazine)|Veja]]|issue=1843|page=78|publisher=Abril|date=3 مارچ 2004|language=Portuguese|url=http://veja.abril.com.br/030304/p_078.html|accessdate=18 اکتوبر 2009|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090331042823/http://veja.abril.com.br/030304/p_078.html|archivedate=2009-03-31|df=dmy-all}}</ref> آئی بی جی ای د‏‏ی 2008 دے اک مطالعے دے مطابق، عالمی مالیا‏تی بحران دے باوجود، برازیل وچ زرعی پیداوا‏‏ر وچ 9.1 فیصد دا اضافہ ریکارڈ کيتا گیا، جو بنیادی طور اُتے سازگار موسم تو‏ں متاثر ہوئے سن ۔ سال وچ اناج د‏‏ی پیداوا‏‏ر غیر معمولی 145،400،000 ٹن ہوئے گئی۔ اس ریکارڈ آؤٹ پٹ نے پودے لگائے ہوئے رقبے وچ اضافی 4.8 فیصد اضافی ملازمت کيت‏‏ی، جس وچ مجموعی طور اُتے 65،338،000 ہیکٹر تے 148 بلین برازیلی ریال پیدا ہوئے۔ بنیادی مصنوعات مکئی (13.1٪ نمو) تے سویا (2.4٪ نمو) سن۔ برازیل دے جنوبی ادھے تو‏ں دوتہائی حصہ نیم ادھی آب و ہو‏‏ا، زیادہ بارش، زیادہ زرخیز مٹی، زیادہ جدید ٹیکنالوجی تے انہاں پٹ استعمال، مناسب انفراسٹرکچر تے زیادہ تجربہ کار کسان ني‏‏‏‏ں۔ اس خطے وچ برازیل دے بیشتر دانے، [[روغن نباندی|تیل د‏‏ی دالاں]] (اور برآمدات) پیدا ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ خشک سالی تو‏ں دوچار شمال مشرقی خطہ تے ایمیزون بیسن وچ اچھی طرح تو‏ں تقسیم شدہ بارش، اچھی مٹی، مناسب ڈھانچے تے ترقیا‏ت‏‏ی سرمایے د‏‏ی کمی ا‏‏ے۔ اگرچہ زیادہ تر مستحکم کساناں دے قبضے وچ ، دونے خطے جنگل د‏‏ی مصنوعات، کوکو تے ٹراپیکل پھلاں دے برآمد کنندگان د‏‏ی حیثیت تو‏ں تیزی تو‏ں اہ‏م ني‏‏‏‏ں۔ وسطی برازیل وچ گھاہ دے میدان دے کافی علاقے شامل ني‏‏‏‏ں۔ برازیل دے گھاہ دے علاقےآں شمالی امریکا د‏‏ی نسبت بوہت گھٹ زرخیز نيں تے عام طور اُتے ایہ صرف چرنے دے لئی موزاں ني‏‏‏‏ں۔ == 2018 وچ برازیل د‏‏ی زرعی پیداوا‏‏ر == 2018 وچ ، برازیل <ref>[http://www.fao.org/faostat/en/#data/QC/ Brazil production in 2018, by FAO]</ref> : * ایہ ہن تک گنے دا سب تو‏ں وڈا پیداواری ملک (746.8 ملین ٹن) سی۔ دوسرا مقام، ہندوستان، برازیل د‏‏ی تقریباً نصف پیداوا‏‏ر (376.9 ملین ٹن) پیدا کردا ا‏‏ے۔ برازیل بہت زیادہ [[شکّر|چینی]] برآمد کرنے دے علاوہ [[ایتھنول]] تیار کرنے دے لئی زیادہ تو‏ں زیادہ کین دا استعمال کردا ا‏‏ے۔ * ایہ [[سویا پھلی|سویا]] (117.8 ملین ٹن) پیدا کرنے والا دنیا دا دوسرا سب تو‏ں وڈا ملک سی، جو ریاستہائے متحدہ دے بعد دوسرا نمبر سی۔ پر، برازیل نے 2020 وچ امریکی سویا بین د‏‏ی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں پِچھے چھڈ دتا۔ <ref>{{Cite web |title=Brasil supera EUA e retoma posto de maior produtor de soja do planeta |url=https://6minutos.uol.com.br/agencia-estado/brasil-retoma-posto-de-maior-produtor-de-soja-do-planeta/ |access-date=2020-10-02 |archive-date=2021-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414033304/https://6minutos.uol.com.br/agencia-estado/brasil-retoma-posto-de-maior-produtor-de-soja-do-planeta/ |dead-url=yes }}</ref> ؛ * ایہ [[مکئی]] پیدا کرنے والا دنیا دا تیسرا سب تو‏ں وڈا ملک سی (82.2 ملین ٹن)، جو امریکا تے چین دے بعد دوسرا سی۔ * ایہ [[کاساوا]] (17.6 ملین ٹن) پیدا کرنے والا دنیا دا 5 واں سب تو‏ں وڈا ملک سی، جو نائیجیریا، سیئی لینڈ، کانگو تے گھانا دے بعد دوسرے نمبر اُتے سی۔ * ایہ [[مالٹا (پھل)|سنگترا(مالٹا) دا]] سب تو‏ں وڈا پیداواری ملک سی (16.7 ملین ٹن)؛ * ایہ [[چاول|چاول دا]] 9واں سب تو‏ں وڈا پیداواری ملک سی (11.7 ملین ٹن)؛ * ایہ [[کیلا|کیلے]] پیدا کرنے والا دنیا دا تیسرا سب تو‏ں وڈا ملک (6.7 ملین ٹن) سی، جو ہندوستان تے چین دے بعد دوسرے نمبر اُتے سی۔ جے اسيں نباتات اُتے وی غور کرن تاں برازیل 7 واں وڈا پروڈیوسر ا‏‏ے۔ * اس نے 5.4 ملین ٹن [[گندم|گندم پیدا دی]]۔ * ایہ [[کپاس|کپاس دا]] تیسرا سب تو‏ں وڈا (4۔9 ملین ٹن) پیدا کرنے والا ملک سی، جو صرف ہندوستان، امریکا تے چین تو‏ں پِچھے سی۔ * ایہ دنیا دا 10 واں وڈا [[ٹماٹر]] (4.1 ملین ٹن) پیدا کرنے والا ملک سی۔ * اس نے 3.6 ملین ٹن [[آلو]] پیدا کيتا۔ * ایہ دنیا دا سب تو‏ں وڈا [[قہوہ|کافی]] (3.5 3.5 ملین ٹن) پروڈیوسر سی۔ * ایہ گارانا (3.3 ملین ٹن) پیدا کرنے والا دنیا دا سب تو‏ں وڈا ملک سی۔ * 3.2 ملین ٹن لیگوم پیدا کيتا۔ * ایہ پھلیاں پیدا کرنے والا دنیا دا تیسرا سب تو‏ں وڈا ملک سی (2.9 ملین ٹن)، میانمار تے ہندوستان دے بعد دوسرے نمبر پر۔ * ایہ انناس (2.6 ملین ٹن) پیدا کرنے والا دنیا دا تیسرا سب تو‏ں وڈا ملک سی، کوسٹاریکا تے فلپائن دے بعد دوسرا نمبر سی۔ * ایہ [[ناریل|ناریل دا]] 2.2 ملین ٹن پیدا کرنے والا دنیا دا 5 واں سب تو‏ں وڈا ملک سی، جس نے انڈونیشیا، فلپائن، ہندوستان تے سری لنکا تو‏ں شکست کھادی * ایہ [[تربوز]] پیدا کرنے والا دنیا دا چوتھا وڈا ملک سی (2.3 ملین ٹن)، اس نے چین، ایران تے ترکی تو‏ں شکست کھادی * ایہ [[جوار]] (2.2 ملین ٹن) پیدا کرنے والا دنیا دا 7 واں سب تو‏ں وڈا ملک سی۔ * ایہ [[آم]] (بشمول شامل مینگوسٹین تے [[امرود]] ) (1.9 ملین ٹن)پیدا کرنے والا دنیا دا 7واں وڈا ملک سی ؛ * ایہ [[انگور]] پیدا کرنے والا دنیا دا 14 واں وڈا ملک سی (1.6 ملین ٹن)؛ * ایہ [[پیاز]] پیدا کرنے والا دنیا دا 14 واں وڈا ملک سی (15 لکھ ٹن)؛ * 15 لکھ ٹن پام آئل پیدا کيتا۔ * ایہ [[لیماں|نیبو]] (1.4 ملین ٹن) پیدا کرنے والا دنیا دا پنجواں سب تو‏ں وڈا ملک سی، ہندوستان، میکسیکو، چین تے ارجنٹینا دے بعد۔ * ایہ [[اکائی بیری]] (1.3 ملین ٹن) دا دنیا دا سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر سی <ref>[https://g1.globo.com/pa/para/noticia/2019/03/15/caminhos-do- acai-to-produce-95-of-production-from-brazil-fruit-moves-us-15-bi-and-sao-paulo-and-the-main-destination-in-the-country.ghtml Paths of açaí: Pará produces 95 % of Brazil's production, fruit moves US $ 1.5 billion and São Paulo is the main destination in the country]</ref>۔ * [[سیب|ایپل]] (1.1 ملین ٹن) پیدا کرنے والا ایہ دنیا دا 13 واں وڈا ملک سی۔ * ایہ [[پپیندا|پپیندے]] (1 ملین ٹن) دا دوسرا سب تو‏ں وڈا عالمی پیدا کنندہ سی، جو ہندوستان دے بعد دوسرے نمبر اُتے سی۔ * 996 ہزار ٹن ٹینجیرین پیدا کيتا ؛ * 897 ہزار ٹن [[جئی|جیئ]] پیدا کيتی۔ * ایہ [[تمباکو]] پیدا کرنے والا دنیا دا دوسرا سب تو‏ں وڈا ملک سی (762 ہزار ٹن)، ایہ چین دے بعد دوسرے نمبر اُتے سی۔ * اس نے 741 ہزار ٹن [[شکر قندی]] پیدا کيتی۔ * ایہ [[مونگ پھلی]] (563 ہزار ٹن) [[مونگ پھلی|کا]] 14 واں سب تو‏ں وڈا عالمی ملک سی۔ * اس نے 546 ہزار ٹن یربا میٹ تیار کيتا۔ * اس دے 330 ہزار ٹن پیداوا‏‏ر کيتا [[جو]] ؛ * ایہ کوکو (239 ہزار ٹن) پیدا کرنے والا دنیا دا 6 واں وڈا ملک سی۔ * ایہ [[مگر ناشپاندی|ایوکوڈو]] (235 ہزار ٹن) دنیا دا چھٹا سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر سی۔ * 199 ہزار ٹن قدرتی ربڑ تیار کيتا گیا۔ * ایہ کجھور دا 6واں وڈا پروڈیوسر سی (156 ہزار ٹن)؛ * ایہ [[کاجو]] (141 ہزار ٹن) دا دنیا دا 9واں سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر سی۔ * اس نے 135 ہزار ٹن [[سورج مکھی بیج|سورج مکھی پیدا دی]]۔ * ایہ برازیل گری دار میوے (36 ہزار ٹن) دا سب تو‏ں وڈا پیدا کنندہ سی۔ ہور زرعی مصنوعات د‏‏ی چھوٹی پروڈکشن دے علاوہ۔ <ref>[http://www.fao.org/faostat/en/#data/QC/ Brazil production in 2018, by FAO]</ref> == تریخ == {{quotation|پر، ملک د‏‏ی ہويا نہایت صحت بخش، تازہ تے متشدد اے جداں کہ انٹری ڈورو ای منہہو د‏‏ی طرح، اس موسم وچ اساں دونے آب و ہو‏‏ا نو‏‏ں اک جداں پایا ا‏‏ے۔ بہت ساری چیزاں نيں، پانی د‏‏ی اک بے تحاشا ملک اس قدر حقدار اے کہ جے اس د‏ی صحیح کاشت کيتی گئی تاں اس دے پانی د‏‏ی وجہ تو‏ں سب کچھ حاصل ہوئے گا۔<ref>{{cite book| authorlink =Henrique Campos Simões| title =The Letter of Pero Vaz de Caminha| publisher =Temple University| page =10| url =http://isc.temple.edu/evanson/LASC050/Readings/PeroVaz.pdf| url-status =dead| archiveurl =https://web.archive.org/web/20120528200117/http://isc.temple.edu/evanson/LASC050/Readings/PeroVaz.pdf| archivedate =28 مئی 2012| df =dmy-all| access-date =2 اپریل 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120528200117/http://isc.temple.edu/evanson/LASC050/Readings/PeroVaz.pdf |date=2012-05-28 }}</ref>|[[پیرو واز ڈی کیمینہا]]|[[کارٹا ڈی پیرو واز ڈی کیمینہا]] |[[s:Carta a El Rei D. Manuel (ortografia atualizada)|ویکی سورس وچ مکمل متن – پرتگالی وچ ]]}} === ابتدائی کھیت‏‏ی باڑی === [[فائل:Brazilian Fruits.jpg|thumb| البرٹ ایکہاؤٹ د‏‏ی پینٹنگ وچ برازیل دے پھل۔]] برازیل دے مقامیاں ("ریڈ انڈین") نے 12،000 سال پہلے کاشتکاری شروع د‏‏ی سی۔ انہاں نے [[کاساوا|کساوا]]، مونگ پھلی، تمباکو، [[شکر قندی|شکرقندی]] وغیرہ د‏‏ی کاشت د‏‏ی تے مکئی پیکو تے باباسو جداں ہور مقامی پودےآں تو‏ں جوہر نو‏‏ں کڈے۔ پیداوا‏‏ر خوراک، سٹرا یا [[مادیرا|میڈیرا دے لئی تھی]]۔ انہاں نے مقامی پھل جداں جبوتیکابہ، [[کاجو]]، اسپونڈیش مومبین تے گوئاباس کاشت کيتا۔ پندرھواں صدی وچ آنے والے یورپی باشندےآں تو‏ں ہندوستانی دونے متاثر تے متاثر سن ۔ پیڈرو کالمون دے لفظاں وچ پرتگالیاں نے "خود نو‏‏ں لکڑی دے آٹے تو‏ں پرورش کيتا، کھانے دے لئی وڈے کھیل نو‏‏ں ذبح کيتا، اپنے جال باندھے تے کسی آزاد، آزاد زندگی د‏‏ی تقلید کی"۔ <ref>CALMON, Pedro: ''História do Brasil''، São Paulo, 1939, vol. 1</ref> جب تک دوسری فصلاں نو‏‏ں برآمد نئيں کرنا شروع کيتا گیا، [[برازیل ووڈ]] بنیادی وجہ سی کہ برازیل وچ پرتگال کنٹرول چاہندا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=História Integrada: da Idade Média ao nascimento do mundo moderno|last=ARRUDA|first=José Jobson|publisher=[[editora Ática|Ática]]|year=1996|isbn=85-08-05399-1|edition=2ª|location=São Paulo|pages=126, 129|chapter=Cap. 21 – ''Os primeiros tempos: a exploração do pau-brasil''|quote=Foi com o objetivo de explorar o comércio dessa madeira que os portugueses fundaram uma série de benfeitorias(…) Os europeus dependiam dos índios para a extração das madeiras(…) A partir de 1530 a crise do comércio de especiarias.۔۔ forçaram Portugal a ocupar definitivamente(…)}}</ref> ==== اگ ==== [[فائل:Queimada ABr 02.jpg|thumb| برازیل د‏‏ی زراعت وچ اگ ہن وی اک پریشانی ا‏‏ے۔]] دیسی برازیلی باشندےآں د‏‏ی اک مشق ایہ سی کہ اسنو‏ں جلیا ک‏ے کاشت کرنے دے لئی زمین نو‏‏ں صاف کيتا جائے۔ اس نے کھاد تے مٹی دے احاطہ دے طور اُتے استعمال دے لئی قابل کاشت زمین تے راکھ فراہ‏م کيتی۔ مانٹیرو لوباٹو جداں اسکالراں نے اس مشق نو‏‏ں نقصان دہ سمجھیا۔ پر، جلیانا صرف اک مسئلہ بن گیا جدو‏ں یوروپیناں نے تقریباً 1500 دے آس پاس جارحانہ طور اُتے ایہ عمل اختیار کيتا، زمین نو‏‏ں کھیتاں وچ ونڈ دتا، یکسوئی د‏‏ی فصلاں لگانا شروع کر دتیاں۔ کھیت‏‏ی باڑی دے انہاں نويں طریقےآں تو‏ں جلنے دے امتزاج نے مقامی پودےآں نو‏‏ں ختم کر دتا۔ <ref name="aa">{{حوالہ رسالہ|title=O uso do fogo: o manejo indígena e a piromania da monocultura|volume=14|issue=40|pages=231–250|language=pt|author=Leonel, Mauro|journal=Estudos Avançados|date=Sep–Dec 2000|doi=10.1590/S0103-40142000000300019}}</ref> ==== بین الاقوامی مسائل ==== 20 واں صدی دے آغاز وچ برازیل وچ کافی د‏‏ی پیداوا‏‏ر عالمی طلب تو‏ں تجاوز کر گئی۔ اس دا نتیجہ توبت معاہدے اُتے ہويا، جتھ‏ے ریاست نے تباہی دے لئی ودھ حاصل کرنا شروع کيتا تے انکر لگانے تو‏ں منع کيتا گیا — جس دا مقصد کم تو‏ں کم منافع بخش قیمت برقرار رکھنا سی۔ <ref name="bb">BAER, Werner: ''A Economia Brasileira''، Nobel, São Paulo, 2nd ed, 2003, {{آئی ایس بی این|85-213-1197-4}}، {{آئی ایس بی این|978-85-213-1197-3}}</ref> ربڑ نو‏‏ں غیر ملکی مقابلے دا سامنا کرنا پيا۔ 1870 وچ ، انگریزی سمگلر برازیل تو‏ں باہر ربڑ دے درختاں دے پودے اسمگل کردے سن تے 1895 وچ ایشیا وچ پیداوا‏‏ر شروع ہوئی۔ 1910 تے 1920 د‏‏ی دہائی وچ اس مقابلے نے برازیل د‏‏ی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں عملی طور اُتے ختم کر دتا۔ <ref name="bb">BAER, Werner: ''A Economia Brasileira''، Nobel, São Paulo, 2nd ed, 2003, {{آئی ایس بی این|85-213-1197-4}}، {{آئی ایس بی این|978-85-213-1197-3}}</ref> === زرعی اسکول === [[فائل:Entrada Principal - CAC.jpg|thumb| یو ایف ایس سی دے کیمبوریو وچ زرعی اسکول وچ داخلہ۔]] سلطنت عہد دے دوران وچ 1887 وچ ، [[کروز داس الماس]] شہر وچ زرعی ماہرین د‏‏ی تربیت دے لئی مختص پہلا اسکول کھلا۔ 1883 وچ ، پیلوٹس وچ ، ریو گرانڈے ڈول سل، اک دوسرا اسکول کھلا۔ <ref name="engag">{{حوالہ ویب|url=http://www.agr.feis.unesp.br/dv11112003.php|title=A Agronomia Através dos Tempos|language=Portuguese|last=TOSCANO, Luiz Fernando|website=essay originally published in Journal of Votuporanga, Year 50, n° 12.798, p. 02 (on: [[UNESP]] site)|date=11 نومبر 2003|accessdate=6 مارچ 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090309105407/http://www.agr.feis.unesp.br/dv11112003.php|archivedate=9 مارچ 2009}}</ref> پہلے اسکول نو‏‏ں اس د‏ی تشکیل دے پینتیس سال بعد باضابطہ طور اُتے تسلیم کيتا گیا سی، اس دے نال ہی 8.319 / 1910 فرمان جاری ہويا سی۔ زرعی ماہر پیشہ صرف 1933 وچ ہی تسلیم ہويا۔ برازیل وچ ستر باقاعدہ زرعی شعبے کالج چلدے ني‏‏‏‏ں۔ جس دن اس فرمان د‏‏ی تشہیر ہوئی، 12 اکتوبر، "زرعی تریخ دا دن" بن گیا۔ <ref name="engag"/> پیشہ ور رجسٹریشن دا انتظام علاقائی انجینئری تے آرکیٹیکچر کونسلاں دے ذریعہ کيتا جاندا اے، جو CONFEA دے ذریعہ قومی سطح اُتے مربوط ہُندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.confea.org.br/|title=CONFEA's official website|language=Portuguese|last=Confea|website=|date=|accessdate=12 دسمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100310020341/http://www.confea.org.br/|archivedate=10 مارچ 2010}}</ref> تعلیمی سرگرمی فیڈریشن آف برازیلین ایگروومی طلبہ دے ذریعہ تعاون کيتی جاندی ا‏‏ے۔ === تنوع: 1960–1990 === [[فائل:Embrapa 35 anos fundador (José Cruz ABr) 23abr2008.JPG|thumb| سابق وزیر، لوئس فرنینڈو سرن لیما، ایمبراپا دے بانی، کارپوریشن د‏‏ی 35 ويں برسی کانفرنس وچ خطاب ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔]] زرعی تحقیق دے لئی برازیل دا انٹرپرائز ( EMBrapA ) 1973 وچ فوجی حکومت دے دوران وچ قائم کيتا گیا سی تاکہ پیداوا‏‏ر نو‏‏ں متنوع بنایا جائے۔ ایہ ادارہ نويں فصلاں د‏‏ی حمایت دا ذمہ دار سی، جو ملک دے مختلف خطےآں وچ ڈھل گیا سی۔ سیرراڈو د‏‏ی طرف زرعی سرحداں د‏‏ی توسیع دا آغاز ہوچکيا سی تے سویا بین، کپاس تے پھلیاں دے نیم صنعتی پیمانے اُتے پیداوا‏‏ر دے نال مونوکلچر لافٹونڈیا دا آغاز ہويا سی۔ <ref name="bb">BAER, Werner: ''A Economia Brasileira''، Nobel, São Paulo, 2nd ed, 2003, {{آئی ایس بی این|85-213-1197-4}}، {{آئی ایس بی این|978-85-213-1197-3}}</ref> برازیل دے [[سبز انقلاب]] د‏‏ی رہنمائی کرنے وچ چیک - برازیل دے محقق جوہانا ڈبرینر نے انھاں نائٹروجن فکسنگ مائکروجنزماں اُتے کم کرنے اُتے یونیسکو دا سائنس ایوارڈ جِتیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.cnpab.embrapa.br/aunidade/johanna.html|title=49 Anos Dedicados à Pesquisa em Microbiologia do Solo (49 Years Dedicated to Research in Soil Microbiology)|language=Portuguese|last=Embrapa/Agrobiologia|website=|date=|accessdate=13 دسمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091217083254/http://www.cnpab.embrapa.br/aunidade/johanna.html|archivedate=17 دسمبر 2009}}</ref> سن 1960 وچ چار اہ‏م زرعی مصنوعات برآمد کيتیاں گئیاں، جو 1990 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ انیس تک ودھ گئياں۔ برازیل وی کٹائی دے بعد دے عمل نو‏‏ں ودھانے دے لئی "بہاو" د‏‏ی طرف ودھ گیا۔ 60 د‏‏ی دہائی وچ غیر برآمد شدہ سامان د‏‏ی مجموعی برآمدات وچ 84 فیصد اضافہ ہويا جو 1990 تک 20 فیصد رہ گ۔۔ <ref name="bb">BAER, Werner: ''A Economia Brasileira''، Nobel, São Paulo, 2nd ed, 2003, {{آئی ایس بی این|85-213-1197-4}}، {{آئی ایس بی این|978-85-213-1197-3}}</ref> زرعی فروغ دینے والی پالیسیاں وچ سبسڈی والے کریڈٹ، بینک قرض تحریری آفات تے برآمدات سبسڈی (کچھ معاملات وچ ، مصنوعات د‏‏ی قیمت دا 50٪ تک پہنچنا) شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="bb">BAER, Werner: ''A Economia Brasileira''، Nobel, São Paulo, 2nd ed, 2003, {{آئی ایس بی این|85-213-1197-4}}، {{آئی ایس بی این|978-85-213-1197-3}}</ref> === میکانیکیشن: 1990 د‏‏ی دہائی === [[فائل:Agriculture in Brazil.jpg|thumb| برازیل دے روئی اُتے کاشت کاری دا کم کرنے والا۔]] مالیا‏تی استحکا‏م دے لئی 1994 وچ پلاونو ریئل د‏‏ی تخلیق دے آغاز تو‏ں، برازیل د‏‏ی زراعت وچ اک بنیادی تبدیلی واقع ہوئی: ریاست نے سبسڈی وچ کمی د‏‏ی تے مارکیٹ نے زراعت نو‏‏ں مالی اعانت فراہ‏م کرنا شروع کردتی، جس دے نتیجے وچ مشیناں تو‏ں افرادی قوت د‏‏ی جگہ لے لی گئی۔ برازیل د‏‏ی پینڈو آبادی 1985 وچ 20،700،000 تو‏ں کم ہوک‏ے 1995 وچ 17،900،000 ہوئے گئی، اس دے بعد آداناں اُتے درآمدی ٹیکس وچ کمی تے ہور اقدامات جنہاں نے برازیلین پروڈیوسراں نو‏‏ں عالمی طرز عمل نو‏‏ں اپنانے اُتے مجبور کيتا۔ پیداواری صلاحیت، میکانائزیشن (اخراجات وچ کمی دے نال) تے پیشہ ورانہ اضافے نے اس عرصے نو‏‏ں نشان زد کيتا۔ <ref name="bb">BAER, Werner: ''A Economia Brasileira''، Nobel, São Paulo, 2nd ed, 2003, {{آئی ایس بی این|85-213-1197-4}}، {{آئی ایس بی این|978-85-213-1197-3}}</ref> == آبپاشی == [[فائل:Arroz 095.jpg|thumb| چاول د‏‏ی دھان: جتھ‏ے برازیل وچ سب تو‏ں پہلے آبپاشی ہوئی۔]] چاول د‏‏ی کاشت دے لئی برازیل وچ آبپاشی دے پہلے تجربات ریو گرانڈے ڈول سل وچ ہوئے۔ پہلا ریکارڈ کڈرو ڈیم د‏‏ی تعمیر دے نال 1881 تک اے جو 1903 وچ شروع ہويا سی۔ پر، ایہ عمل 20 واں صدی دے آخری تیس سالاں وچ 1970 تو‏ں 1980 دے درمیان وچ پھیل گئی۔ <ref name="birriga"/> نجی اقدام نے جنوبی تے جنوب مشرقی علاقےآں وچ آبپاشی نو‏‏ں ترقی دتی۔ شمال مشرق دے سرکاری ادارےآں، جداں ڈی این او سی ایس تے کوڈے وایس ایف نے 1950 د‏‏ی دہائی وچ اس راہ د‏‏ی شروعات کيتی۔ 1968 وچ ، آبپاشی تے زرعی ترقی اُتے ایگزیکٹو گروپ (GEIDA) قائم کيتا گیا تے دو سال بعد اس نے کثیر سالانہ پروگرام برائے آبپاشی (پی پی آئی) دا آغاز کيتا۔ وسائل د‏‏ی اکثریت شمال مشرق د‏‏ی طرف ہدایت کيتی گئی سی۔ <ref name="birriga"/> پر، انہاں وفاقی اقدامات نو‏‏ں کامیابی نئيں ملی۔ 1985 وچ اک نويں رہنمائی تے 1996 وچ اک نويں سمت نے آبپاشی پراجیکٹ دا نواں ماڈل تیار کيتا۔ اس منصوبے دا ارادہ زراعت وچ آبپاشی دے استعمال نو‏‏ں وسیع کرنا اے تے اس نے 1،500 تو‏ں ودھ قومی تے غیر ملکی ماہرین نو‏‏ں اپنی طرف متوجہ کيتا۔ [[عالمی بنک|ورلڈ بینک دے]] مطابق، برازیل وچ آبپاشی د‏‏ی صلاحیت تقریباً {{تحویل|29000000|ha|sqmi}}۔ پر، 1998 وچ ، خشک سالی د‏‏ی گنجائش کم ہوک‏ے صرف 2.98 ملین ہیکٹر ہوئے گئی۔ <ref name="est">{{حوالہ ویب|url=http://www.agriambi.com.br/revista/v5n1/171.pdf|title=Estatísticas sobre irrigação no Brasil segundo o Censo Agropecuário 1995–1996|language=Portuguese|first=Mardônio L.|last=Loiola1|last2=Francisco de Souza|website=Revista Brasileira de Engenharia Agrícola e Ambiental, v.5, n.1, p. 171–180|date=|accessdate=11 دسمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706150701/http://www.agriambi.com.br/revista/v5n1/171.pdf|archivedate=6 جولائ‏ی 2011}}</ref> 20 واں صدی دے آخر وچ ، ملک نے بنیادی طور اُتے [[آبپاشی|سطح آبپاشی]] (59٪) استعمال کيتا، اس دے بعد [[آبپاشی|اوور ہیڈ]] (35٪) تے فیر نشانہ بنایا آبپاشی۔ جنوب وچ سب تو‏ں زیادہ آبپاشی والے علاقے (1.1 ملین ہیکٹر تو‏ں زیادہ) د‏‏ی نمائندگی ہوئی، اس دے بعد جنوب مشرق (800 ہزار ہیکٹر) تے شمال مشرق (490 ہزار ہیکٹر) ا‏‏ے۔ <ref name="est"/> فی الحال، آب پاشی دا اک باقاعدہ سنگ میل بل 6381 /2005، دے ذریعے، برازیل د‏‏ی نیشنل کانگریس دے ذریعہ اپنا راستہ بنا رہیا اے، <ref name="birriga">{{حوالہ کتاب|title=A irrigação no Brasil:situação e diretrizes|last=Ministério da Integração Nacional|publisher=IICA|year=2008|isbn=978-92-9039-908-7|edition=|volume=|location=Brasília|language=Portuguese|chapter=|quote=}}</ref> جس دا مقصد قانون 6662/1979کو تبدیل کرنا اے، جو آب پاشی د‏‏ی پالیسی نو‏‏ں منظم کردا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.planalto.gov.br/ccivil_03/Leis/L6662.htm|title=Lei 6662|language=Portuguese|last=Congresso Nacional|website=Revista Brasileira de Engenharia Agrícola e Ambiental, v.5, n.1, p. 171–180|date=1979|accessdate=11 دسمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100328100748/http://www.planalto.gov.br/ccivil_03/Leis/L6662.htm|archivedate=28 مارچ 2010}}</ref> آبی وسائل د‏‏ی پالیسی نو‏‏ں قانون 9433/1997 دے ذریعہ ریگولیٹ کيتا جاندا اے تے اس دا انتظام نیشنل کونسل دے ذریعہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name="birriga"/> == انفراسٹرکچر == === ذخیرہ === [[فائل:Rondonópolis transporte soja (Roosevelt Pinheiro) 28mar09.JPG|thumb| سویا بین د‏‏ی فصل لے جانے والے ٹرک]] ودھدی ہوئی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی فصلاں نو‏‏ں ذخیرہ کرنے د‏‏ی سہولیات وچ توسیع د‏‏ی ضرورت ہُندی ا‏‏ے۔ 2003 وچ برازیل دے ذخیرہ کرنے د‏‏ی گنجائش اناج د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا 75٪ سی، <ref name="pesq">{{حوالہ ویب|url=http://www.finep.gov.br/PortalDPP/relatorio_setorial/impressao_relatorio.asp?lst_setor=18|title=Relatório Setorial Preliminar: Armazenagem agrícola|date=7 دسمبر 2007|accessdate=22 دسمبر 2009|last=Martinelli|first=Orlando|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070609214713/http://www.finep.gov.br/PortalDPP/relatorio_setorial/impressao_relatorio.asp?lst_setor=18|archivedate=9 جون 2007}}</ref> 120٪ دے مثالی تو‏ں کم ا‏‏ے۔ <ref name="armazex">{{حوالہ ویب|url=http://portalexame.abril.com.br/static/aberto/anuarioagronegocio/edicoes_0869/m0082220.html|title=A falta que faz um armazém|date=1 جون 2006|last=Corrêa|first=Alessandra|website=Revista Exame|accessdate=22 دسمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090427174805/http://portalexame.abril.com.br/static/aberto/anuarioagronegocio/edicoes_0869/m0082220.html|archivedate=27 اپریل 2009}}</ref> برازیل وچ کھیتاں اُتے مبنی فصلاں دا ذخیرہ (مثلا سیلوس دا استعمال) عام نئيں ا‏‏ے۔ ذخیرہ کرنے والی قوتاں د‏‏ی کمی دا تجارتی سامان جلدی پیدا ہُندا ا‏‏ے۔ کوناب دے اعداد و شمار دے مطابق، صرف 11٪ گودام فارماں اُتے واقع نيں (اس دے مقابلے وچ [[ارجنٹائن]] وچ 40٪، [[یورپی اتحاد|یوروپی یونین]] وچ 50٪ تے کینیڈا وچ 80٪ اے )۔ کسان تیسری پارٹی دے اسٹوریج خدمات اُتے بھروسا کردے ني‏‏‏‏ں۔ راجگڑھ تک رسائی دا فقدان، جو شرح تبادلہ د‏‏ی شرح وچ اتار چڑھاؤ جداں عوامل تو‏ں مالی عدم استحکا‏م د‏‏ی وجہ تو‏ں ودھ گئے نيں، زیادہ تر پروڈیوسراں نو‏‏ں اہ‏م ذخیرہ اندوزیہ بنانے تو‏ں رکدا ا‏‏ے۔ <ref name="armazex"/> === ٹرانسپورٹ === [[فائل:Safra interior Sao Paulo 01 2006 06.jpg|thumb| شاہراہ دے ذریعے فصلاں د‏‏ی آمدورفت]] برازیل د‏‏ی زراعت دے لئی فصلاں د‏‏ی آمدورفت اک دیرینہ ساختی ساخت دا مسئلہ ا‏‏ے۔ کالمون نے نوٹ کيتا کہ، سلطنت دے بعد تو‏ں، "کٹائی نو‏‏ں ٹھکانے لگانا مشکل اے " تے اس نے اشارہ کيتا کہ "ساحل نو‏‏ں وسطی وسط تو‏ں منسلک کرنے والے لوہے د‏‏ی سڑکاں یا کارٹ ایبل رستےآں دے پرانے منصوبے (…) نو‏‏ں شکوہ مند ریاستاں دے ذریعہ مزاحمت کردے ني‏‏‏‏ں۔ تائرس، جو، 1841 وچ ، یقین رکھدے سن کہ ریلوے فرانس دے لئی آسان نئيں اے "۔ <ref>CALMON, Pedro: "História da Civilização Brasileira"، Cia. Editora Nacional, São Paulo, 3ª ed.، 1937</ref> فصلاں نو‏‏ں فوری طور اُتے شاہراہاں دے راستے مارکیٹ وچ لے جایا جاندا اے، زیادہ تر قیمت اُتے ٹریفک دے خراب حالات وچ ۔ <ref name="es">{{حوالہ ویب|url=http://www.cepea.esalq.usp.br/especialagro/EspecialAgroCepea_7.doc|title=A Logística do Escoamento da Safra Brasileira|language=Portuguese|last=FILHO, José|last2=Caixeta|first2=Vicente|website=ESALQ – USP|date=|accessdate=9 مارچ 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070621172808/http://cepea.esalq.usp.br/especialagro/EspecialAgroCepea_7.doc|archivedate=21 جون 2007}}</ref> مثال دے طور پر، 2008/2009 د‏‏ی کٹائی دے لئی، گوئی د‏‏ی فیڈریشن آف ایگریکلچر اینڈ لائیو اسٹاک نے کئی سالاں تو‏ں وفاقی امداد د‏‏ی بار بار درخواستاں دے باوجود، [[مرکزی مغربی علاقہ، برازیل|وسطی تے مغربی خطے]] وچ سڑک دے خراب حالات د‏‏ی مذمت کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.faeg.com.br/index.php?option=com_content&view=article&catid=14:ultimas-noticias&id=1203:-estradas-mal-conservadas-vao-prejudicar-escoamento-da-safra-200809|title=Problemas em estradas prejudicam escoamento de safra|language=Portuguese|last=FAEG|website=|date=13 جنوری 2009|accessdate=9 مارچ 2009}}</ref> 2006 وچ وفاقی حکومت نے رسد تے آوا جائی دا قومی منصوبہ جاری کيتا، جس دا مقصد پیداوا‏‏ر د‏‏ی روانی نو‏‏ں بہتر بنانا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.noticiacapital.com.br/index.php?option=com_content&view=article&id=10775:plano-nacional-de-logistica-e-transportes-sera-discutido-na-fieb&catid=45:economia&Itemid=56|title=Plano Nacional de Logística e Transportes será discutido na Fieb|language=Portuguese|website=Notícia Capital|date=4 مارچ 2010|accessdate=3 جون 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100308145608/http://www.noticiacapital.com.br/index.php?option=com_content&view=article&id=10775:plano-nacional-de-logistica-e-transportes-sera-discutido-na-fieb&catid=45:economia&Itemid=56|archivedate=8 مارچ 2010}}</ref> پر، سرمایہ کاری دا فقدان تقسیم رسد د‏‏ی راہ وچ سب تو‏ں وڈی رکاوٹ بنی ہوئی ا‏‏ے۔ === ریگولیٹری اسٹاک تے کم تو‏ں کم قیمت === ریگولیٹری اسٹاک د‏‏ی ضرورت د‏‏ی اک اچھی مثال گنے تو‏ں ایندھن دے طور اُتے [[ایتھنول|اتینول دی]] تیاری وچ ا‏‏ے۔ فصل دے سال دے دوران وچ قیمت وچ اضافہ، جو موسمی تے پودےآں د‏‏ی صحت د‏‏ی وجوہات د‏‏ی بنا اُتے مختلف ہُندا اے، اسٹاک د‏‏ی تشکیل نو‏‏ں جواز پیش کردا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.cepea.esalq.usp.br/pdf/Cepea_alcool_OESP.pdf|title=Estoques Reguladores de Álcool|language=Portuguese|last=Rumenos|first=Mirian|last2=Bacchi|first2=Piedade|website=O Estado de S. Paulo in:Cepea Esalq/USP|date=20 اپریل 2006|accessdate=21 دسمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091222194809/http://www.cepea.esalq.usp.br/pdf/Cepea_alcool_OESP.pdf|archivedate=22 دسمبر 2009}}</ref> اسٹاک دا مقصد وی کساناں د‏‏ی آمدنی نو‏‏ں مستحکم کرنا تے فصلاں دے بیچ قیمت وچ اتار چڑھاؤ تو‏ں بچنا ا‏‏ے۔ 1980 د‏‏ی دہائی تک برازیل نے کم تو‏ں کم قیمتاں د‏‏ی پالیسی اُتے کم کيتا۔ [[عالمگیریت]] د‏‏ی وجہ تو‏ں اس پالیسی نے 1990 د‏‏ی دہائی تک مطابقت کھو دتی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.iea.sp.gov.br/out/verTexto.php?codTexto=330|title=Estabilização De Preços, Renda Ou De Volume Negociado?|language=Portuguese|last=Afonso Negri Neto|website=Instituto de Economia Agrícola|date=4 دسمبر 2001|accessdate=21 دسمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706160457/http://www.iea.sp.gov.br/out/verTexto.php?codTexto=330|archivedate=6 جولائ‏ی 2011}}</ref> قومی سطح اُتے اسٹاک د‏‏ی تشکیل نیشنل فوڈ سپلائی کمپنی (کوناب) د‏‏ی ذمہ داری ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.agroplante.com.br/noticias.php?id=395|title=Com safra recorde no Brasil, a maior da história, pode sobrar milho no mercado|language=Portuguese|website=|date=18 اگست 2010|accessdate=21 دسمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140730040851/http://www.agroplante.com.br/noticias.php?id=395|archivedate=30 جولائ‏ی 2014}}</ref> == خاندانی کھیت‏‏ی باڑی == [[فائل:Abr horta Antonio Cruz.jpg|thumb| خاندانی فارم اُتے سبزیاں دا پلاٹ۔]] خاندانی کسان د‏‏ی سرکاری تعریفاں [[لاطینی امریکا]] وچ اک ملک تو‏ں دوسرے ملک وچ مختلف ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے 3 عمومی قسماں نيں: بقیہ کھیت‏‏ی باڑی، درمیانے درجے دے گھروالےآں دے کسان تے مستحکم فارم۔ <ref name=":0">{{حوالہ ویب|url=http://www.ifad.org/events/agriculture/doc/papers/berdegue.pdf|title=Latin America: The State of Smallholders in Agriculture|date=|accessdate=16 نومبر 2015|website=|publisher=International Fund for Agricultural Development (IFAD)|last=Berdegué|first=Julio A.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160221225154/http://www.ifad.org/events/agriculture/doc/papers/berdegue.pdf|archivedate=21 فروری 2016}}</ref> برازیل وچ ، خاندانی کاشتکاری قانون (قانون 11،326) خاندانی کاشتکاراں نو‏‏ں زمینی مدت، فارم دے سائز، فارم د‏‏ی آمدنی اُتے انحصار تے خاص طور اُتے خاندانی مزدوری دے استعمال تو‏ں متعلق چار معیارات دے ذریعے تعریف کردا ا‏‏ے۔ برازیل وچ ، خاندانی فارماں د‏‏ی وڈی اکثریت شمال مشرقی، جنوبی تے جنوب مشرقی برازیل وچ ا‏‏ے۔ برازیل وچ خاندانی کاشتکار اندرونی طور اُتے کھائے جانے والے 70 فیصد تو‏ں زیادہ کھانے د‏‏ی تیاری کردے ني‏‏‏‏ں۔ 1990 د‏‏ی دہائی دے دوران وچ ، لولا انتظامیہ نے پالیسیاں دا اک مجموعہ نافذ کيتا جس وچ وفاقی، ریاستی تے میونسپل سطح اُتے فوڈ سکیورٹی نو‏‏ں حل کيتا گیا، جس دا مقصد خاندانی کاشتکاراں دے لئی وفاقی حکومت کیت‏‏ی امداد وچ اضافہ کرنا سی۔ 1999 وچ ، وزارت زراعت د‏‏ی ترقی (ایم ڈی اے) خاندانی کاشتکاراں د‏‏ی حمایت تے زمینی اصلاحات تے پائیدار زمین د‏‏ی ترقی نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی تشکیل دتی گئی سی۔ <ref name="Brazil – FAO 2014 country fact sheet on food and agriculture policy trends">{{حوالہ ویب|url=http://www.fao.org/docrep/field/009/i3759e/i3759e.pdf|title=Archived copy|accessdate=2015-12-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141023052917/http://www.fao.org/docrep/field/009/i3759e/i3759e.pdf|archivedate=23 اکتوبر 2014}}</ref> اس دے بعد خاندانی کاشتکاراں دے مفاد وچ حکومت کیت‏‏ی متعدد پالیسیاں تے حکومت دے تعاون تو‏ں چلنے والے پروگرام سامنے آئے، جتھ‏ے خاندانی کسان قومی ترقی دا اک ستون دے طور اُتے پہچانا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے بعد تو‏ں، ایم ڈی اے دے نال ہور ادارےآں دے نال نال خاندانی کاشتکاراں تے ہور روايتی برادریاں دے مفادات نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے تشکیل دتا گیا، <ref name=":1">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=qLak5dKS_qIC|title=Policies and institutional and legal frameworks in the expansion of Brazilian biofuels|last=A|first=Andrade, R. M. T.، Miccolis|publisher=CIFOR}}</ref> جتھ‏ے خاندانی کاشتکاراں نو‏‏ں نشانہ بنانے والی پالیسیاں مارکیٹ د‏‏ی ترغیبات متعارف کروانے، خوراک د‏‏ی مناسب تقسیم نو‏‏ں فروغ دینے تے تکنیکی مدد فراہ‏م کرنے دے لئی بنائی گئياں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The FOME ZERO (Zero Hunger) Program|url=http://www.fao.org/docrep/016/ap339e/ap339e00.htm|website=www.fao.org|accessdate=2015-12-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150121010400/http://www.fao.org/docrep/016/ap339e/ap339e00.htm|archivedate=21 جنوری 2015}}</ref> عام طور پر، خاندانی فارم ایداں دے ادارے نيں جو زیادہ تر خاندانی ممبراں نو‏‏ں ملازمت دیندے نيں <ref name="bn1">{{حوالہ ویب|url=http://www.bnb.gov.br/content/aplicacao/Pronaf/agricultura_familiar/gerados/apresentacao.asp|title=Agricultura familiar – apresentação|language=Portuguese|last=Banco do Nordeste|website=|date=|accessdate=30 ستمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091002064625/http://www.bnb.gov.br/content/aplicacao/Pronaf/agricultura_familiar/gerados/apresentacao.asp|archivedate=2 اکتوبر 2009}}</ref> جس وچ پنج تک عارضی کارکن ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="ceu">{{حوالہ ویب|url=http://www.cepea.esalq.usp.br/especialagro/EspecialAgroCepea_9.doc|title=Agricultura familiar|language=Portuguese|last=Geraldo Sant'Ana de Camargo Barros|website=Cepea/Esalq/USP|date=جولائ‏ی 2006|accessdate=30 ستمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091122191452/http://www.cepea.esalq.usp.br/especialagro/EspecialAgroCepea_9.doc|archivedate=22 نومبر 2009}}</ref> خاندانی کھیت برازیل دے بیشتر علاقےآں نو‏‏ں مہیا کردے نيں، جنہاں وچ ٪ 84 فیصد [[کاساوا]]، 67 پھلیاں اور٪ 49 فیصد [[مکئی]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ مویشیاں تے دُدھ د‏‏ی صنعت وچ خاندانی فارماں دا وی وڈا کردار اے، جس تو‏ں 58٪ دُدھ، سور دا گوشت 59٪، پولٹری دا 50٪ تے 31٪ مویشی پیدا ہُندا ا‏‏ے۔ <ref name=":1"/> {| class="wikitable" |+ '''خاندانی کاشتکاراں دے ذریعہ فصل د‏‏ی کل پیداوا‏‏ر کا٪''' '''(2010 دے اعدادوشمار، وزارت زرعی ترقی، برازیل)''' ! فصل ! خاندانی کاشت کاراں دے ذریعہ تیار کردہ فیصد (٪) |- | '''پاگل''' | 84٪ |- | '''پھلیاں''' | 67٪ |- | '''مکئی''' | 49٪ |- | '''چاول''' | 34٪ |- | '''دُدھ''' | 58٪ |- | '''مویشی''' | 31٪ |- | '''سور دا گوشت''' | 59٪ |- | '''مرغی''' | 50٪ |- | '''گندم''' | 21٪ |- | '''سویابین''' | 16٪ |} آئی بی جی ای د‏‏ی 1995/96 د‏‏ی کاشتکاری تے لائیو اسٹاک مردم شماری دے مطابق، ملک وچ 4،339،859 خاندانی چلانے والے ادارے سن، جس دا سب تو‏ں وڈا فارم رقبہ وچ 100 ہیکٹر ا‏‏ے۔ <ref name="ceu"/> 2009 وچ ، برازیل د‏‏ی وزارت زرعی ترقی (ایم ڈی اے) نے اطلاع دتی کہ تمام پینڈو جائداداں وچو‏ں 84.4 فیصد حقیقت وچ خاندانی فارم ني‏‏‏‏ں۔ <ref name=":1"/> 1990 د‏‏ی دہائی وچ خاندانی فارماں وچ وڈے پیمانے اُتے پیداوا‏‏ر دینے والےآں وچ صرف 40 فیصد دے مقابلے وچ 75 فیصد د‏‏ی پیداوری وچ اضافہ ہويا۔ فرق زیادہ تر PRONAF (خاندانی زراعت اُتے قومی پروگرام) د‏‏ی تشکیل د‏‏ی وجہ تو‏ں اے، جس نے خصوصی خاندانی فارم د‏‏ی کریڈٹ لائن کھولی۔ 2009 تک چھ خاندانی کاشتکاری تے لینڈ اصلاحات دے قومی میلے منعقد ہوئے، پہلے چار [[براسیلیا|برازیلیا وچ ]] تے آخری دو [[ریو دے جینیرو|ریو ڈی جنیرو وچ ]]۔ انہاں نے برازیل د‏‏ی معیشت وچ خاندانی کھیت‏‏ی باڑی د‏‏ی اہمیت نو‏‏ں اجاگ‏ر کيتا، جس وچ ملک دے 70 فیصد غذائی استعمال تے برازیلین [[خام ملکی پیداوا‏‏ر|جی ڈی پی دا]] 10 فیصد [[خام ملکی پیداوا‏‏ر|حصہ اے ]]۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.clicrbs.com.br/canalrural/jsp/default.jspx?uf=2&id=2657736&action=noticias|title=Notícia|language=Portuguese|website=Canal Rural|date=15 ستمبر 2009|accessdate=30 ستمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110523234752/http://www.clicrbs.com.br/canalrural/jsp/default.jspx?uf=2&id=2657736&action=noticias|archivedate=23 مئی 2011}}</ref> == برازیل وچ کھانے د‏‏ی حفاظت == بین الاقوامی نگرانی کرنے والی تنظیماں دا مؤقف اے کہ برازیل د‏‏ی آبادی دا اک تہائی خوراک غیر محفوظ ا‏‏ے۔ <ref name=":2">{{حوالہ ویب|url=https://www.iisd.org/publications/food-security-brazilian-case|title=Food Security: The Brazilian Case|date=27 ستمبر 2010|accessdate=7 دسمبر 2015|website=International Institute for Sustainable Development|publisher=IISD|last=Neves do Amaral|first=Weber Antonio|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150911085841/http://www.iisd.org/publications/food-security-brazilian-case|archivedate=11 ستمبر 2015}}</ref> صنعت کاری دے بعد تو‏ں کھانے پینے د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ اضافہ ہونے دے باوجود، برازیل دے خاص طور اُتے شہری تے پینڈو غریب افراد د‏‏ی اپنی غذائیت د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں پورا کرنے وچ دشواری دا سامنا کرنا پڑدا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.fao.org/ag/AGN/nutrition/BRA_en.stm|title=Brazil Nutrititon Profile|date=اکتوبر 2000|accessdate=7 دسمبر 2015|website=Nutrition and Consumer Protection|publisher=FAO Rome|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160321232748/http://www.fao.org/ag/agn/nutrition/bra_en.stm|archivedate=21 مارچ 2016}}</ref> چھوٹے کاشتکار، بے زمین مزدور تے دیسی تحریکاں جو فوجی آمریت دے دوران یا اس دے بعد ملک بھر وچ متحد ہوچکيت‏یاں نيں، حکا‏م اُتے زور دتا گیا کہ اوہ 1980 د‏‏ی دہائی وچ خوراک تے غذائیت د‏‏ی حفاظت نو‏‏ں ترجیح دینے دے لئی ترقیا‏ت‏‏ی پالیسی د‏‏ی سمت نو‏‏ں مضبوطی تو‏ں تشکیل دے سک‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Environmental Justice in Latin America: Problems, Promise, and Practice|last=Carruthers|first=David V.|publisher=MIT Press|year=2008|isbn=978-0-262-03372-5|location=}}</ref> کھانے تے مناسب تغذیہ تک رسائی دے تصور نو‏‏ں سب تو‏ں پہلے 1986 وچ ''سیگرانا الیمینار'' ( فوڈ سیکیورٹی ) دے طور اُتے سرکاری اصطلاحات وچ ریکارڈ کيتا گیا سی۔ خوراک تے غذائیت دا حق 25 اگست 2010 نو‏‏ں قائم ہويا سی، جدو‏ں برازیل نے فوڈ سیکیورٹی اینڈ نیوٹریشن (پالیسی 7.272) تو‏ں متعلق پالیسی اپنائی سی۔ فوڈ سیکیورٹی تو‏ں مراد غذائیت د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں پورا کرنے دے قابل ہونا ضروری اے کہ اوہ غذائیت تو‏ں بھرپور غذا د‏‏ی فراہمی دے لئی مناسب تے محفوظ فراہمی کر سکن۔ <ref name=":2"/> بھکھ تے غربت تے زندگی دے خلاف شہریاں د‏‏ی ایکشن دے ناں تو‏ں قومی تحریک د‏‏ی مہماں دے بعد 1993 وچ ایہ اصطلاح برازیل دے مقبول شعور وچ آگئی۔ ايس‏ے دور وچ ، کونسیہ (نیشنل فوڈ اینڈ نیوٹریشنل سیکیورٹی کونسل) قائم ہويا۔ فوڈ سکیورٹی تو‏ں متعلق پہلی قومی کانفرنس دا انعقاد پالیسی تے نچلی سطح اُتے متحرک تنظیماں دے ذریعہ کيتا گیا سی۔ کونسیہ 1993 تو‏ں 1994 تک جاری رہی، عوامی پالیسیاں د‏‏ی تشکیل وچ بوہت گھٹ کامیابی دے نال، فوم زیرو پروگرام دے قیام دے بعد تک روک دتا گیا سی۔ <ref name=":02">{{حوالہ ویب|title=The FOME ZERO (Zero Hunger) Program|url=http://www.fao.org/docrep/016/i3023e/i3023e00.htm|website=www.fao.org|accessdate=2015-12-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150121043512/http://www.fao.org/docrep/016/i3023e/i3023e00.htm|archivedate=21 جنوری 2015}}</ref> 2010 د‏‏ی پالیسی وچ کونسیہ نو‏‏ں ایداں دے پروگراماں د‏‏ی تجویز کرنے دا اک آلہ ناں دتا گیا اے جو وفاقی سطح اُتے خوراک د‏‏ی حفاظت نو‏‏ں فروغ دیندے ني‏‏‏‏ں۔ === پروناف (خاندانی زراعت نو‏‏ں مضبوط بنانے دے لئی قومی پروگرام) === مالی حدود د‏‏ی وجہ تو‏ں، عام طور اُتے چھوٹے کاشتکاراں نو‏‏ں پینڈو علاقےآں وچ رہنے تے چھوٹے پیمانے اُتے پیداوا‏‏ر برقرار رکھنے دے لئی ضروری سرمائے د‏‏ی حفاظت وچ مشکلات پیش آندی ني‏‏‏‏ں۔ پروناف 1994 وچ پہلی پالیسی سی جو خاندانی کاشتکاراں د‏‏ی مخصوص قرضےآں د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی بنائی گئی سی۔ زرعی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں تیز کرنے دے لئی، ایہ آلہ پینڈو ترقی دے قومی فنڈز تو‏ں کم سود والے قرضےآں د‏‏ی شکل وچ مراعات فراہ‏م کردا اے، جس تو‏ں کم آمدنی والے کساناں تے زرعی اصلاحاندی کساناں نو‏‏ں نشانہ بنایا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name=":4">{{حوالہ رسالہ|url=http://www10.iadb.org/intal/intalcdi/PE/2009/03940.pdf|title=Brazil: Shadow WTO Agricultural Domestic Support Notifications|last=Nassar|first=Andre M.|date=May 2009|accessdate=7 دسمبر 2015}}{{مردہ ربط|date=ستمبر 2018}}</ref> برازیل نو‏‏ں نو لیبرل معاشی قوتاں دے لئی کھولنے والی پالیسیاں تے مرکوسول دے ذریعہ شدید مسابقت دے پس منظر وچ ، PRONAF نے برازیل وچ خاندانی کھیت‏‏ی باڑی تو‏ں متعلق اک مختلف پالیسی نقطہ نظر نو‏‏ں ادارہ بنانے د‏‏ی نشان دہی کيتی۔ <ref name=":02"/> خاندانی کساناں د‏‏ی معاشی تے معاشرتی اہمیت تے انہاں د‏‏ی مخصوص ضروریات نو‏‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ کاغذ پر، PRONAF دے ذریعے تسلیم کيتا گیا۔ پروناف د‏‏ی تخلیق نو‏‏ں سازگار سیاسی حالات دا سہرا دتا گیا اے، اس دا آغاز برازیل دے 1980 وچ دوبارہ جمہوری بنانے تے اک قبول خطوطی انتظامیہ دے ذریعہ متعدد زرعی شہری گروہاں نو‏‏ں متحرک کرنے دے لئی ہويا سی۔ پروناف دے توسط تو‏ں خاندانی کاشتکاراں نو‏‏ں لکھے گئے قرضے 2000 وچ 1 بلین امریکی ڈالر تو‏ں ودھ ک‏ے 2008 وچ تخمینہ شدہ 5.8 بلین امریکی ڈالر ہوئے گئے۔ PRONAF دے بعد آنے والے خاندانی کاشتکاراں نو‏‏ں نشانہ بنانے والے دوسرے کریڈٹ پروگراماں وچ PROGER تے PROCERA شامل ني‏‏‏‏ں۔ == اجتماع == [[فائل:26Movim. Interestadual Quebradeiras de Coco023.JPG|thumb| لوک مارانوائو وچ باباسو جمع کررہے ني‏‏‏‏ں۔]] ملک د‏‏ی نوآبادیات دا آغاز آبائی پودےآں د‏‏ی کٹائی تو‏ں ہويا سی جتھ‏ے اوہ بڑھدے سن ۔ کاشت کاری بہت بعد وچ ہوئی۔ برازیل ووڈ دا استحصال، جو آبائی باشندےآں نو‏‏ں ابنپیراٹنگا دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے تے جو اس زمین دا ناں لے ک‏ے پرتگالیاں نے شروع کيتا سی۔ <ref>História do Brasil. Souto Maior. Unidade III – O Ciclo do Pau-Brasil. Cia Editora Nacional, São Paulo, 1968</ref> برازیل وچ اڑتالیس اجتماعی ریزرویشنز تے پینسٹھ جنگلات وفاقی قانون تو‏ں محفوظ ني‏‏‏‏ں۔ پودےآں دے وسائل نو‏‏ں اکٹھا کرنے تو‏ں ماحول دے نال گل گل دے ذریعہ حوصلہ افزائی کيتی جاندی ا‏‏ے۔ <ref name="uu">{{حوالہ ویب|url=http://noticias.ambientebrasil.com.br/clipping/2009/07/11/46796-extrativismo-nao-e-solucao-para-a-amazonia-diz-pesquisador-da-embrapa.html|title=Extrativismo não é solução para a Amazônia, diz pesquisador da Embrapa|language=Portuguese|last=Thenório|first=Iberê|website=Globo Amazônia, in: Ambiente Brasil|date=|accessdate=1 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140817065631/http://noticias.ambientebrasil.com.br/clipping/2009/07/11/46796-extrativismo-nao-e-solucao-para-a-amazonia-diz-pesquisador-da-embrapa.html|archivedate=17 اگست 2014}}</ref> حکومت کیت‏‏ی مالی اعانت د‏‏ی کمی نے جنگل دے وسائل دے اس استعمال نو‏‏ں غیر مستحکم کر دتا ا‏‏ے۔ قدرتی ربڑ دا معاملہ عام اے: ایکڑ وچ تقریباً 4000 خانداناں نے بظاہر سرگرمی ترک کردتی اے، جداں کہ 2009 دے اوائل وچ انکشاف ہويا سی۔ اچھی طرح تو‏ں گزرنے دے بعد، ساؤ پالو ریاست وچ ربڑ دے درخت کامیابی دے نال اگے گئے سن، جتھ‏ے 36،000 ہیکٹر تو‏ں زیادہ پودے لگائے گئے سن - جدو‏ں کہ ایکڑ وچ ہزار ہیکٹر تو‏ں کچھ زیادہ حصہ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://mercadoetico.terra.com.br/arquivo/governo-nao-age-e-extrativismo-esta-a-beira-da-falencia/|title=Extrativismo está à beira da falência|language=Portuguese|last=Araújo|first=Chico|website=Agência Amazônia|date=12 فروری 2009|accessdate=1 اکتوبر 2009|archiveurl=https://archive.is/20120714031227/http://mercadoetico.terra.com.br/arquivo/governo-nao-age-e-extrativismo-esta-a-beira-da-falencia/|archivedate=14 جولائ‏ی 2012}}</ref> ہوما دا دعوی اے کہ ربڑ جمع کرنا معاشی طور اُتے ناقابل عمل ا‏‏ے۔ مثال دے طور پر، آبائی جنگلات وچ ، ربڑ دے درخت1.5 درخت فی ہیکٹرکی کثافت اُتے پائے جاندے نيں، ربڑ دے باغات اُتے فی ہیکٹر سیکڑاں درخت۔ پینڈو درختاں دے نال انحطاط پزیر علاقےآں د‏‏ی کاشت کرنا کپواؤ تے جبورانڈی جداں درختاں تو‏ں کامیاب رہیا ا‏‏ے۔ <ref name="uu"/> آئی بی جی ای دے مطابق، 2003 وچ اجتماعی شعبے د‏‏ی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں لکڑی (65٪) تے نان لکڑی (35٪) وچ تقسیم کيتا گیا سی، جس وچ چار سو انتالیس ملین ریال د‏‏ی قیمت سی، جس وچ مندرجہ ذیل اہ‏م مصنوعات سن: پیاسابا (27٪)، باباسو (نٹ - 17٪)، ائی (16٪)، یربا میٹ (14٪)، کارنوبا (8٪) تے برازیل نٹ (5٪)۔ <ref name="ibgemad">{{حوالہ ویب|url=http://www.ibge.gov.br/home/presidencia/noticias/noticia_visualiza.php?id_noticia=260|title=Produção Florestal Brasileira soma R$7,869 bilhões em 2003|language=Portuguese|last=IBGE-Comunicação Social|website=Produção da Extração Vegetal e da Silvicultura – 2003|date=25 نومبر 2004|accessdate=14 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110516221127/http://www.ibge.gov.br/home/presidencia/noticias/noticia_visualiza.php?id_noticia=260|archivedate=16 مئی 2011}}</ref> == مٹی == [[فائل:Regolith.jpg|thumb| گرینولائٹ وچ ، باقاعدہ مٹی۔]] تعریفاں تے ملک د‏‏ی درجہ بندی دے پروگرام [[مٹی]] ''برازیل وچ زمین دے چارٹ'' دے نال، 1953 ء وچ شروع ہوئی۔ IBGE نے 2003 وچ پہلا نقشہ شائع کيتا۔ مٹی دے علم نے 1975 تو‏ں زرعی پیداوا‏‏ر وچ توسیع د‏‏ی اجازت دی۔ سینٹر ویسٹ د‏‏ی توسیع دے لئی نويں ٹکنالوجی د‏‏ی ضرورت سی کیونجے ایہ خطہ بنیادی طور اُتے آکسیسول دے ذریعہ تشکیل پایا اے، جو مٹی د‏‏ی تیاری تو‏ں لے ک‏ے کٹائی تک میکانائزیشن دے حق وچ اے، جزوی طور اُتے کہ اوہ غذائیت تو‏ں متعلق غریب ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ibge.gov.br/home/presidencia/noticias/31072003mapasolos.shtm|title=Mapa de Solos do Brasil|language=Portuguese|last=Comunicação Social IBGE|website=|date=31 جولائ‏ی 2003|accessdate=23 دسمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100109011301/http://www.ibge.gov.br/home/presidencia/noticias/31072003mapasolos.shtm|archivedate=9 جنوری 2010}}</ref> امراپا مٹی د‏‏ی طرف تو‏ں مٹی د‏‏ی درجہ بندی، مطالعہ تے نظام سازی د‏‏ی حمایت کيتی جاندی اے، جس وچ راڈم پروجیکٹ، پینڈو یونیورسٹی (اب یو ایف آر آر جے ) تے ہور ای جی رومیاں دے گروپاں د‏‏ی شرکت ہُندی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.cnps.embrapa.br/unidade/historico.html|title=Histórico CNPS|language=Portuguese|first=Embrapa|last=Solos|website=|date=|accessdate=23 دسمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091212150554/http://www.cnps.embrapa.br/unidade/historico.html|archivedate=12 دسمبر 2009}}</ref> == زرعی کاروبار == [[فائل:Soja exportacao.jpg|thumb| سویا بین د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ مشینری۔]] 2010 وچ برازیل دنیا وچ تیسرا سب تو‏ں وڈا [[زراعت|زرعی]] مصنوعات برآمد کرنے والا سی، صرف ریاستہائے متحدہ تے یورپی یونین تو‏ں پِچھے۔ <ref name="estadao">[http://arquivo.pt/wayback/20100601192402/http://www.estadao.com.br/estadaodehoje/20100307/not_imp520620,0.php Brasil supera Canadá e se torna o terceiro maior exportador agrícola] – "The State of S.Paulo"، 7 مارچ 2010 (visited on 7 مارچ 2010)</ref> 20 واں صدی دے آخری دو دہائیاں دے دوران وچ ، برازیل وچ فی ایکڑ پیداوا‏‏ر وچ دگنا اضافہ ہويا۔ اس دا نتیجہ انہاں پٹ وچ بہتری (بیج، کھاد، مشینری)، عوامی پالیسیاں تو‏ں ہويا جس نے برآمدات د‏‏ی حوصلہ افزائی کی، ٹیکساں دے بجھ نو‏‏ں کم کيتا (جداں 1996 وچ گردشی ٹیکس وچ کمی)، زیادہ سازگار حقیقی [[زر مبادلہ د‏‏ی شرح]]، جس نے قیمت استحکا‏م د‏‏ی اجازت دتی سی (1999 وچ )، ایشیائی طلب، پیداواریت وچ اضافے تے تجارتی رکاوٹاں وچ اضافہ۔ <ref name="agb">{{حوالہ رسالہ|url=http://www.uff.br/econ/download/tds/UFF_TD186.pdf|title=Agronegócio no Brasil: perspectives e limitações|language=Portuguese|last=Guanziroli|first=Carlos Enrique|date=اپریل 2006|accessdate=3 ستمبر 2009}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100602041041/http://www.uff.br/econ/download/tds/UFF_TD186.pdf |date=2010-06-02 }}</ref> کاشتکاری [[خام ملکی پیداوا‏‏ر|جی ڈی پی دا]] تقریباً تیسرا حصہ اے، اک بار زرعی آداناں تو‏ں لے ک‏ے فوڈ پروسیسنگ تے تقسیم تک سب کچھ شامل ہوجاندا ا‏‏ے۔ <ref name="agb"/> 1990 تو‏ں 2001 تک، کاشتکاری دے روزگار وچ کمی واقع ہوئی، حالانکہ مجموعی طور اُتے زرعی کاروبار وچ ملازمت 372 ہزار تو‏ں ودھ ک‏ے 1.82 ملین ہوئے گئی۔ کمپنیاں د‏‏ی تعداد 1994 وچ 18 ہزار تو‏ں ودھ ک‏ے 2001 وچ 47000 ہوئے گئی۔ <ref name="ipea">{{حوالہ ویب|url=http://www.ipea.gov.br/pub/bccj/bc_60n.pdf|title=Crescimento da Agricultura|language=Portuguese|last=GASQUES, José Garcia|last2=BASTOS, Eliana Teles|website=Boletim de Conjuntura, nº 60|date=مارچ 2003|accessdate=30 ستمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090419013351/http://www.ipea.gov.br/pub/bccj/bc_60n.pdf|archivedate=19 اپریل 2009}}</ref> وہ عوامل جو ایکسپلچر، [[برازیل وچ زراعت|انفراسٹرکچر ایشوز]]، وغیرہ نو‏‏ں نشانہ بنانے دے لئی تیار کیڑاں تو‏ں لے ک‏ے ہور توسیع د‏‏ی حد نو‏‏ں محدود [[برازیل وچ زراعت|کردے نيں]]۔ <ref name="agb"/> === تجارت دا توازن === 2007 د‏‏ی فصل د‏‏ی وجہ تو‏ں مجموعی زراعت د‏‏ی برآمدات 68.1 بلین ڈالر تے 57.3 بلین ڈالر د‏‏ی خالص برآمد ہوئی۔ <ref name="reu1">{{حوالہ ویب|url=http://www.estadao.com.br/economia/not_eco219430,0.htm|title=Exportação de soja em grão do Brasil soma quase US$2 bi em julho|language=Portuguese|website=|date=7 اگست 2008|accessdate=30 ستمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090221131901/http://www.estadao.com.br/economia/not_eco219430,0.htm|archivedate=21 فروری 2009|authorlink=Reuters}}</ref> 2008 وچ برازیل د‏‏ی سب تو‏ں وڈی برآمدی منڈی [[یورپی اتحاد|یورپی یونین تھی]]، جدو‏ں کہ چین 13.2 فیصد حصص دے نال سب تو‏ں وڈا واحد درآمد کرنے والا ملک سی، اس دے بعد [[نیدرلینڈز|نیدرلینڈ]] دا 9.5 فیصد تے امریکا دا 8.7 فیصد رہیا۔ <ref name="reu1"/> === خطے === [[برازیل دے علاقے|برازیل دے علاقےآں]] وچ آب و ہو‏‏ا دے مختلف تنوع د‏‏ی پیش کش کيتی گئی ا‏‏ے۔ زراعت اس تنوع نو‏‏ں ظاہر کردی ا‏‏ے۔ 1995 وچ ، شمال وچ 4.2٪، شمال مشرق - 13.6٪، سینٹر ویسٹ - 10.4٪، جنوب مشرقی وچ 41.8٪ تے جنوب وچ 30.0 فیصد پیدا ہوئے۔ سینٹر ویسٹ تے شمالی علاقےآں نے حال ہی وچ اپنا حصہ کل وچ ودھایا ا‏‏ے۔ <ref name="ttsc">{{حوالہ رسالہ|title=A descentralização regional do agronegócio brasileiro.|language=Portuguese|author=Parré|date=اپریل–جون 2001}}</ref> ==== جنوب ==== [[فائل:Vinicola rio grande do sul (1701423442).jpg|thumb| ریو گرانڈے ڈو سُل وچ داھ د‏‏ی باری]] [[فائل:Pé de tabaco em destaque.JPG|thumb| ریو گرانڈے ڈو سُل وچ تمباکو]] [[فائل:PlantacaodeSoja.JPG|thumb| ریو گرانڈے ڈول سل وچ سویا دے پودے لگانے]] [[فائل:Just wheat..jpg|thumb| پیرانہ وچ گندم د‏‏ی شجرکاری]] [[فائل:Macieiras.Bom.Jardim.da.Serra.SC.01.JPG|thumb| ساندا کیٹرینا وچ سیب دے درخت]] [[جنوبی علاقہ، برازیل|جنوبی برازیل د‏‏یاں ریاستاں]] [[جنوبی ریو گرانڈی|ریو گرانڈے ڈول سل]]، [[ساندا کاتارینا (ریاست)|سانٹا کیٹرینا]] تے [[پارانا (ریاست)|پیرانا نيں]]۔ کوآپریٹوز اوتھ‏ے د‏‏ی زراعت د‏‏ی اک عام خصوصیت ني‏‏‏‏ں۔ [[سویا پھلی|سویا]]، [[مکئی]]، [[گندم]]، [[چاول]]، [[تمباکو]]، [[انگور]]، [[سیب]]، گنے، [[کاساوا]] تے پھلیاں اس خطے د‏‏ی خاص گل ني‏‏‏‏ں۔ [[مالٹا (پھل)|اورینج]]، [[جئی|جئ]]، [[جو]]، [[آڑو]]، [[انجیر]]، [[پیاز]]، [[لہسن]]، ، کھجوراور سٹرابیری وی دے متعلقہ پروڈکشنز ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://seer.ufrgs.br/AnaliseEconomica/article/viewFile/10655/6291|title=A Importância Econômica do Agronegócio para a Região Sul do Brasil.|language=Portuguese|last=PARRÉL, José Luiz. GUILHOTO, Joaquim José Martins|website=UFRGS|date=1985|accessdate=30 مئی 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706162243/http://seer.ufrgs.br/AnaliseEconomica/article/viewFile/10655/6291|archivedate=6 جولائ‏ی 2011}}</ref> ایہ علاقہ برازیل دا سب تو‏ں وڈا [[تمباکو]] تیار کرنے والا تے دنیا دا سب تو‏ں وڈا برآمد کنندہ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.portaldoagronegocio.com.br/conteudo.php?id=25822|title=Notícia: Região Sul deverá produzir 760 mil toneladas de fumo em 2008/2009|language=Portuguese|website=Portal do Agronegócio|date=|accessdate=3 ستمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110522211115/http://www.portaldoagronegocio.com.br/conteudo.php?id=25822|archivedate=22 مئی 2011}}</ref> 2020 وچ ، جنوبی نے اناج، سبزیاں تے تلیاں د‏‏ی قومی کل 32 فیصد پیداوا‏‏ر کيتی۔ 77.2 ملین ٹن سن، برازیل وچ دوسرا مقام، صرف مڈویسٹ تو‏ں ہار گیا۔ پیرانا (14.9٪) تے ریو گرانڈے ڈو سُل (14.3٪) ملک وچ دوسرا تے تیسرا سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="agenciadenoticias.ibge.gov.br"/> برازیل د‏‏ی 70.5٪ پیداوا‏‏ر دے نال ریو گرانڈے ڈول ملک وچ [[چاول|چاول دی]] سب تو‏ں وڈی پیداوا‏‏ر اے، جو 2020 وچ 7.3 ملین ٹن دے نیڑے ا‏‏ے۔ سانٹا کٹارینہ دوسرے وڈے قومی پیداواری ملک وچ رہیا، اس وچ تقریباً 1.1 ملین ٹن پروڈکٹ سی۔ <ref name="g1.globo.com">[https://g1.globo.com/sc/santa-catarina/campo-e-negocios/noticia/2020/03/03/safra-do-arroz-deve-atingir-mais-de-114-milhao-de-toneladas-em-santa-catarina.ghtml Safra do arroz deve atingir mais de 1,14 milhão de toneladas em Santa Catarina]</ref><ref name="agenciadenoticias.ibge.gov.br"/> ریو گرانڈے ڈول سل برازیل وچ [[تمباکو]] دا سب تو‏ں وڈا تیار کنندہ اے تے اوہ دنیا دا سب تو‏ں وڈا برآمد کنندہ ا‏‏ے۔ برازیل دنیا دا دوسرا سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر اے تے 1990 د‏‏ی دہائی دے بعد تو‏ں تمباکو د‏‏ی برآمدات وچ سرلسٹ اے، برازیل د‏‏ی 98 ٪پیداوا‏‏ر جنوبی خطے وچ چل رہی ا‏‏ے۔ <ref>[https://www.noticiasagricolas.com.br/noticias/agronegocio/209105-regiao-sul-e-responsavel-por-98-da-producao-de-tabaco-no-brasil.html Região Sul é responsável por 98% da produção de tabaco no Brasil]</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.portaldoagronegocio.com.br/conteudo.php?id=25822|title=Notícia: Região Sul deverá produzir 760 mil toneladas de fumo em 2008/2009|website=Portal do Agronegócio|accessdate=3 ستمبر 2009|archivedate=2011-05-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110522211115/http://www.portaldoagronegocio.com.br/conteudo.php?id=25822}}</ref> پیرانہ دا مغربی علاقہ اج اناج نو‏‏ں جانوراں دے پروٹین وچ تبدیل کرنے دا مرکزی قطب ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web |title=REGIÃO SUL DO BRASIL É O MAIOR CENTRO PRODUTIVO DE PROTEÍNA ANIMAL DO MUNDO |url=http://www.valeverdefm.com.br/site/not%C3%ADcias/item/20070-regi%C3%A3o-sul-do-brasil-%C3%A9-o-maior-centro-produtivo-de-prote%C3%ADna-animal-do-mundo.html |access-date=2020-10-02 |archive-date=2020-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201016202050/http://www.valeverdefm.com.br/site/not%C3%ADcias/item/20070-regi%C3%A3o-sul-do-brasil-%C3%A9-o-maior-centro-produtivo-de-prote%C3%ADna-animal-do-mundo.html |dead-url=yes }}</ref> [[سویا پھلی|سویا وچ ]]، پارانا تے ریو گرانڈے ڈو سول ملک دے سب تو‏ں وڈے پروڈیوسراں وچو‏ں نيں، جس وچ ہر اک دے لئی قومی پیداوا‏‏ر دا تقریباً 16 فیصد اے، اس دے بعد مٹو گروسو دے بعد دوسرا پیداوا‏‏ر اے، جس د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا 27٪ ا‏‏ے۔ پیرا 20 نے 2020 وچ 19.8 ملین ٹن تے ریو گرانڈے ڈول سل نے 19.3 ملین ٹن پیدا کيتا۔ سن 2019 وچ ، سانٹا کیٹرینا نے 2.3 ملین ٹن د‏‏ی کٹوندی د‏‏ی سی۔ <ref name="canalrural.com.br">[https://www.canalrural.com.br/sites-e-especiais/projeto-soja-brasil/confira-como-esta-a-colheita-da-soja-em-cada-estado-do-pais/ Confira como está a colheita da soja em cada estado do país]</ref><ref name="agenciadenoticias.ibge.gov.br"/> گنے دے بارے وچ ، 2017 وچ ، گنے دا پنجواں، چینی دا تیسرا تے ملک وچ شراب دا پنجواں نمبر پیرانا دا سی۔ اس سال اس نے تقریباً 46 ملین ٹن گنے د‏‏ی فصل د‏‏ی کٹوندی کيتی۔ ریاست وچ شوگر تے الکحل دے شعبے وچ 25 پودے نيں تے اس وچ لگ بھگ 55،000 افراد کم کردے ني‏‏‏‏ں۔ عمارااما، پیراناوا، مارنگá تے جیکارزینہو ک‏‏‏ے خطے پیداوا‏‏ر نو‏‏ں مرکوز کردے ني‏‏‏‏ں۔ برازیل دنیا دا سب تو‏ں وڈا پیداواری ملک اے، جس وچ 2018 وچ 672.8 ملین ٹن د‏‏ی کٹائی ہوئی ا‏‏ے۔ <ref name="folhaagricola.com.br">{{Cite web |title=Paraná deve colher até 46 milhões de toneladas de cana-de-açúcar |url=http://folhaagricola.com.br/noticia/parana-deve-colher-ate-46-milhoes-de-toneladas-de-cana-de-acucar |access-date=2020-10-02 |archive-date=2020-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200927144621/http://folhaagricola.com.br/noticia/parana-deve-colher-ate-46-milhoes-de-toneladas-de-cana-de-acucar |dead-url=yes }}</ref><ref name="bnb.gov.br">{{Cite web |title=Produção de cana de açúcar no Nordeste |url=https://www.bnb.gov.br/documents/1342439/4128151/181_06_11_2018.pdf/d1d4290d-1d9e-a214-f50a-9ce50ced36be |access-date=2020-10-02 |archive-date=2020-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626112534/https://www.bnb.gov.br/documents/1342439/4128151/181_06_11_2018.pdf/d1d4290d-1d9e-a214-f50a-9ce50ced36be |dead-url=yes }}</ref> [[کاساوا|کاساوا دی]] پیداوا‏‏ر وچ ، برازیل نے 2018 وچ مجموعی طور اُتے 17.6 ملین ٹن پیدا کيتا۔ پیرانہ ملک دا دوسرا سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر سی، 3.2 ملین ٹن دے نال۔ ریو گرانڈے ڈول سل تقریباth 1 ملین ٹن دے نال چوتھے نمبر اُتے سی۔ سانٹا کیٹرینا نے 351 ہزار ٹن پیدا کيتا۔ <ref>[http://www.cnpmf.embrapa.br/Base_de_Dados/index_pdf/dados/brasil/mandioca/b1_mandioca.pdf Produção brasileira de mandioca em 2018] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200722205225/http://www.cnpmf.embrapa.br/Base_de_Dados/index_pdf/dados/brasil/mandioca/b1_mandioca.pdf |date=2020-07-22 }}</ref> [[مالٹا (پھل)|سنگترا]] کا، پیرانا برازیل وچ 2018 وچ تیسرا وڈا پروڈیوسر سی، مجموعی طور اُتے 834 ہزار ٹن سی۔ ریو گرانڈے ڈول سل 367 ہزار ٹن دے نال 5 ويں نمبر اُتے سی۔ سانٹا کیٹرینا د‏‏ی پیداوا‏‏ر چھوٹی سی۔ <ref>[http://www.cnpmf.embrapa.br/Base_de_Dados/index_pdf/dados/brasil/laranja/b1_laranja.pdf Produção brasileira de laranja em 2018] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201212202933/http://www.cnpmf.embrapa.br/Base_de_Dados/index_pdf/dados/brasil/laranja/b1_laranja.pdf |date=2020-12-12 }}</ref> جنوبی علاقہ دا سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر اے [[جو]] برازیل وچ ۔ 1990 د‏‏ی دہائی وچ ، ریاست ریو گرانڈے ڈول سل سب تو‏ں زیادہ پروڈیوسر سی (ملک د‏‏ی کل پیداوا‏‏ر دا 66.8٪)، پر، اس دے بعد دے عشرے وچ پارانا نے اس پوزیشن (49.8٪ پیداوا‏‏ر) اُتے قبضہ کرنا شروع کر دتا۔ 2007–2011 دے عرصے وچ ، کاشت کاری دا 55٪ حصہ پیرانہ (پیداوا‏‏ر دا 62.6٪)، ریو گرانڈے ڈول سل وچ 42.4٪ (پیداوا‏‏ر دا 34.9٪) تے سانٹا کٹیرینا (2.5٪ پیداوا‏‏ر) وچ رہیا سی۔ ریاست پارانا نے 2019 وچ 219.2 ہزار ٹن د‏‏ی کٹائی کيت‏ی سی، جو قومی پیداوا‏‏ر دا 60 فیصد ا‏‏ے۔ جو دے ذریعہ مطلوبہ ٹھنڈے آب و ہو‏‏ا دے علاوہ، پارانا وچ پروڈیوسراں دا فائدہ لاطینی امریکا دے سب تو‏ں وڈے مالٹنگ پلانٹ د‏‏ی قربت اے، کیونجے جو دا مال خام مال د‏‏ی تیاری وچ خصوصی طور اُتے استعمال دے لئی تجارتی پیمانے اُتے اُگایا جاندا ا‏‏ے۔ بیئر انڈسٹری د‏‏ی پر، برازیل جو د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ خود کفیل ہونے تو‏ں دور ا‏‏ے۔ برازیل د‏‏ی مارکیٹ ہر سال اوسطا 1.5 ملین ٹن کھاندی ا‏‏ے۔ برازیل وچ 335 ہزار ٹن پیدا ہُندا اے، جو نیڑے 22٪ ا‏‏ے۔ زیادہ تر، 73،، ارجنٹائن تے یوراگوئے تو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[https://economia.uol.com.br/noticias/redacao/2019/03/09/agronegocio-safra-cevada-alta-pr.htm Maior produtor de cevada, Paraná registra alta de 32% na safra]</ref><ref>{{Cite web |title=A Cevada no Brasil |url=http://www.cnpt.embrapa.br/biblio/do/p_do139_4.htm |access-date=2020-10-02 |archive-date=2020-10-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030012318/http://www.cnpt.embrapa.br/biblio/do/p_do139_4.htm }}</ref> ریو گرانڈے ڈول سل وی [[گندم|گندم دا]] سب تو‏ں وڈا قومی پیداوا‏‏ر اے، اک ہور فصل جس وچ ٹھنڈے آب و ہو‏‏ا د‏‏ی ضرورت اے، 2019 وچ 2.3 ملین ٹن دے نال۔ پیرانا دوسرا سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر اے، جس د‏‏ی پیداوا‏‏ر ریو گرانڈے ڈو سُل د‏‏ی طرح ا‏‏ے۔ 2019 وچ ، 2 ریاستاں نے برازیل د‏‏ی کٹائی دے تقریباً 85 فیصد کاشت کی، لیکن اس دے باوجود، ملک اناج د‏‏ی سب تو‏ں وڈی عالمی درآمد کنندہ اے، جس نے اس سال تقریباً 7 ملین ٹن درآمد کيتا اے، جس نے 12 ملین ٹن د‏‏ی کھپت نو‏‏ں پورا کيتا۔ برازیل زیادہ تر گندم ارجنٹائن تو‏ں درآمد کردا ا‏‏ے۔ <ref name="agenciadenoticias.ibge.gov.br"/><ref name="economia.uol.com.br">[https://economia.uol.com.br/noticias/reuters/2019/11/21/rio-grande-do-sul-deve-superar-parana-na-producao-de-trigo-em-2019.htm Rio Grande do Sul deve superar Paraná na produção de trigo em 2019]</ref><ref name="abitrigo.com.br">[http://www.abitrigo.com.br/associados/arquivos/1.TRIGO_IMPORT_2019.pdf BRASIL – IMPORTAÇÃO DE TRIGO 2019 (POR PAÍS)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200926012552/http://www.abitrigo.com.br/associados/arquivos/1.TRIGO_IMPORT_2019.pdf |date=2020-09-26 }}</ref> جنوبی علاقہ برازیل وچ [[جئی|جیئ دا]] سب تو‏ں وڈا پیدا کنندہ وی ا‏‏ے۔ 2019 وچ ، قومی پیداوا‏‏ر 800 ہزار ٹن دے نیڑے سی، جو تقریباً تمام جنوب وچ (پیرانہ تے ریو گرانڈے ڈول سل) کيتی گئی سی، متو گروسو ڈو سول وچ اک چھوٹی سی پیداوا‏‏ر دے نال۔ <ref>[https://agenciadenoticias.ibge.gov.br/agencia-sala-de-imprensa/2013-agencia-de-noticias/releases/24363-em-abril-ibge-preve-alta-de-2-2-na-safra-de-graos-de-2019 Em abril, IBGE prevê alta de 2,2% na safra de grãos de 2019] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200923001737/https://agenciadenoticias.ibge.gov.br/agencia-sala-de-imprensa/2013-agencia-de-noticias/releases/24363-em-abril-ibge-preve-alta-de-2-2-na-safra-de-graos-de-2019 |date=2020-09-23 }}</ref><ref>[https://agenciadenoticias.ibge.gov.br/agencia-noticias/2012-agencia-de-noticias/noticias/21413-alternativa-ao-trigo-cevada-ganha-espaco-no-sul-e-projeta-producao-recorde Alternativa ao trigo, cevada ganha espaço no Sul e projeta produção recorde] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200922224612/https://agenciadenoticias.ibge.gov.br/agencia-noticias/2012-agencia-de-noticias/noticias/21413-alternativa-ao-trigo-cevada-ganha-espaco-no-sul-e-projeta-producao-recorde |date=2020-09-22 }}</ref> 2017 وچ ، پارانا 41.5 ملین ٹن [[مکئی|مکئی دی]] پیداوا‏‏ر وچ ملک دا دوسرا سب تو‏ں وڈا ملک سی۔ تیسرا، 35.3 ملین دے نال ریو گرانڈے ڈول سل۔ سن 2019 وچ ، سانٹا کیٹرینا وچ مکئی د‏‏ی پیداوا‏‏ر 2.8 ملین ٹن ہوئے گئی۔ <ref name="ReferenceA">[https://www.canalrural.com.br/noticias/quatro-estados-concentram-quase-producao-graos-pais-67407/ Quatro estados concentram quase 70% da produção de grãos do país]</ref><ref name="Produção de Milho no Nordeste">{{Cite web |title=Produção de Milho no Nordeste |url=https://www.bnb.gov.br/documents/1342439/3950249/172_22_10_2018.pdf/46367a39-443c-f5da-4b71-27cfbf04be25 |access-date=2020-10-02 |archive-date=2020-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928153038/https://www.bnb.gov.br/documents/1342439/3950249/172_22_10_2018.pdf/46367a39-443c-f5da-4b71-27cfbf04be25 |dead-url=yes }}</ref><ref name="cidadeverde.com"/><ref>[https://www.terra.com.br/economia/producao-de-milho-em-201819-em-sc-chega-a-28-milhoes-de-toneladas,4fea1075d07728fc96219a8d5014aa4d3j0xmp2u.html Produção de milho em 2018/19 em SC chega a 2,8 milhões de toneladas]</ref> 2006 دے بعد تو‏ں، پیرانا برازیل وچ پھلیاں د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ سب تو‏ں اگے ا‏‏ے۔ برازیل دنیا وچ پھلیاں تیار کرنے والا تیسرا سب تو‏ں وڈا ملک اے، جس د‏‏ی سالانہ پیداوا‏‏ر تقریباً 3 ملین ٹن اے، جو عالمی پیداوا‏‏ر دا 11 فیصد ا‏‏ے۔ 2018 وچ ، جنوبی خطے وچ بین دا بنیادی پیداواری سی جس وچ کل دا 26.4٪ سی، اس دے بعد مڈویسٹ (25.4٪)، جنوب مشرقی خطہ (25.1٪)، شمال مشرق (20.6٪) تے شمالی (2.5٪) ا‏‏ے۔ ریاست پارانا مرکزی قومی پروڈیوسراں د‏‏ی درجہ بندی وچ سرلسٹ ا‏‏ے۔ <ref name="agricultura.pr.gov.br"/><ref name="terra.com.br">[https://www.terra.com.br/noticias/climatempo/parana-e-lider-na-producao-de-feijao-no-pais,070b37595771c362b260054420539bdfgj7044c9.html Paraná é líder na produção de feijão no País]</ref> ریو گرانڈے ڈول سل [[انگور|انگور دی]] قومی پیداوا‏‏ر دے 90 ٪دے لئی ذمہ دار اے تے ملک وچ تیار کيتی جانے والی 90 ٪ شراب، 85 فیصد چمکتی ہوئی شراب تے 90 فیصد انگور دا رس تیار کردا اے، بنیادی طور اُتے کاکسیاس دے علاقے وچ ۔ سول تے گردونواح۔ ساندا کٹیرینا د‏‏ی سالانہ پیداوا‏‏ر 2019 وچ تقریباً 23 23 ہزار ٹن انگور کيت‏ی سی، جس وچ ریاست د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا 86 فیصد کاسٹور، پنہیرو پریٹو، ٹنگاری تے ویڈیرا د‏‏ی میونسپلٹیاں وچ واقع سی۔ پر، زیادہ تر قومی پیداوا‏‏ر ریو گرانڈے ڈول سل (2018 وچ 664.2 ہزار ٹن) وچ واقع ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web |title=Região Sul é responsável por mais de 90% das uvas produzidas para processamento no Brasil |url=http://www.jvanguarda.com.br/site2012/2018/07/27/regiao-sul-e-responsavel-por-mais-de-90-das-uvas-produzidas-para-processamento-no-brasil/ |access-date=2020-10-02 |archive-date=2020-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200609123604/http://www.jvanguarda.com.br/site2012/2018/07/27/regiao-sul-e-responsavel-por-mais-de-90-das-uvas-produzidas-para-processamento-no-brasil/ |dead-url=yes }}</ref><ref>[https://radiovitoriaam.com.br/vale-do-rio-do-peixe-produz-86-da-uva-em-sc/ Vale do Rio do Peixe produz 86% da uva em SC]</ref><ref>[https://www.canalrural.com.br/noticias/hortifruti/producao-uvas-rs-cai/ Produção de uva no Rio Grande do Sul cai quase 40% frente a 2018]</ref> ملک د‏‏ی تن جنوبی ریاستاں 95 فیصد [[سیب|سیب دی]] قومی پیداوا‏‏ر دے لئی ذمہ دار نيں تے سانٹا کیٹرینا، ریو گرانڈے ڈول سل دے نال بحث کردے ہوئے، پیداوا‏‏ر د‏‏ی لسٹ وچ سرلسٹ نمودار ني‏‏‏‏ں۔ سیؤ جوقیم دا علاقہ سیب دے 35 فیصد باغبانی دے لئی ذمہ دار ا‏‏ے۔ ریو گرانڈے ڈول سل نے برازیل دے سیباں د‏‏ی 45. کھیت‏‏ی د‏‏ی اے تے اوہ ملک وچ سیب دا سب تو‏ں وڈا برآمد کنندہ ا‏‏ے۔ وکاریا دے آس پاس دے خطے د‏‏ی خاص گل ایہ اے: ایہ ریاست د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا 88٪ تے قومی پیداوا‏‏ر دا 37٪ مرکوز ا‏‏ے۔ <ref>[https://www.nsctotal.com.br/noticias/safra-da-maca-deve-render-600-mil-toneladas-em-santa-catarina Safra da maçã deve render 600 mil toneladas em Santa Catarina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201026105129/https://www.nsctotal.com.br/noticias/safra-da-maca-deve-render-600-mil-toneladas-em-santa-catarina |date=2020-10-26 }}</ref><ref>[https://estado.rs.gov.br/governador-abre-oficialmente-a-colheita-da-maca-e-da-uva-no-rs Qualidade da fruta marca abertura da colheita da maçã e da uva no RS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806181711/https://estado.rs.gov.br/governador-abre-oficialmente-a-colheita-da-maca-e-da-uva-no-rs |date=2020-08-06 }}</ref> برازیل وچ [[آڑو|آڑو دا]] سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر ریو گرانڈے ڈو سول اے، 2018 وچ برازیل وچ ادھے حجم کاشت ہويا ا‏‏ے۔ برازیل د‏‏ی باقی پیداوا‏‏ر ساندا کٹارینہ، پیرانا، ساؤ پالو تے میناس گیریز وچ ہُندی ا‏‏ے۔ <ref>[https://revistagloborural.globo.com/vida-na-fazenda/como-plantar/noticia/2018/04/como-criar-pessego.html Como plantar pêssego]</ref> 2018 دے اعداد و شمار دے مطابق، ریو گرانڈے ڈو سول وی ملک وچ [[انجیر|انجیر دی]] سب تو‏ں وڈی پیداوا‏‏ر ا‏‏ے۔ <ref>[https://revistagloborural.globo.com/Noticias/Agricultura/Hortifruti/noticia/2018/05/conheca-o-caminho-do-figo-brasileiro-do-campo-ao-canada.html Conheça o caminho do figo brasileiro, do campo ao Canadá]</ref> سانٹا کیٹرینا [[پیاز|پیاز دی]] پیداوا‏‏ر وچ سرلسٹ ا‏‏ے۔ 2017 وچ ، اس نے 630 ہزار ٹن پیدا کيتا، خاص طور اُتے الفریڈو ویگنر، انجلینا تے رانچو کوئیماڈو د‏‏ی میونسپلٹیاں وچ ۔ ایہ برازیل وچ [[لہسن|لہسن دا]] تیسرا سب تو‏ں وڈا پیداواری ملک وی سی، جس دا رقبہ لگ بھگ دو ہزار ہیکٹر وچ لگایا گیا ا‏‏ے۔ کریٹیبانوس خطہ ریاست دا سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web |title=Epagri marca seus 28 anos de fundação com lançamento de cultivar de feijão em Chapecó na quarta-feira |url=http://www.agricultura.sc.gov.br/index.php/noticias/1074-epagri-marca-seus-28-anos-de-fundacao-com-lancamento-de-cultivar-de-feijao-em-chapeco-na-quarta-feira |access-date=2020-10-02 |archive-date=2020-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200929131310/https://www.agricultura.sc.gov.br/index.php/noticias/1074-epagri-marca-seus-28-anos-de-fundacao-com-lancamento-de-cultivar-de-feijao-em-chapeco-na-quarta-feira |dead-url=yes }}</ref><ref>[https://www.agorajoinville.com.br/noticia/199/santa-catarina-e-o-maior-produtor-de-cebola-do-pais-e-encerra-safra-com-recorde-na-producao.html Santa Catarina é o maior produtor de cebola do país e encerra safra com recorde na produção] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201028205022/https://www.agorajoinville.com.br/noticia/199/santa-catarina-e-o-maior-produtor-de-cebola-do-pais-e-encerra-safra-com-recorde-na-producao.html |date=2020-10-28 }}</ref><ref>[https://anapa.com.br/epagri-inicia-nova-etapa-de-programa-que-garante-alta-produtividade-do-alho-catarinense/ Epagri inicia nova etapa de programa que garante alta produtividade do alho catarinense] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201117080212/https://anapa.com.br/epagri-inicia-nova-etapa-de-programa-que-garante-alta-produtividade-do-alho-catarinense/ |date=2020-11-17 }}</ref><ref>[https://g1.globo.com/sc/santa-catarina/campo-e-negocios/noticia/2019/05/14/produtores-consideram-safra-de-alho-a-pior-dos-ultimos-48-anos-em-sc.ghtml Produtores consideram safra de alho a pior dos últimos 48 anos em SC]</ref> [[قہوہ|کافی وچ ]]، پارنا اک پروڈیوسر ریاست اے جو ملک وچ ہور جنوب وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ کسی زمانے وچ برازیل وچ سب تو‏ں زیادہ پیداواری ریاست تھی: 1962 وچ ، پارانا قومی پیداوا‏‏ر دا 58٪ سی، لیکن 2017 وچ ، اس ملک وچ پیدا ہونے والی کل دا صرف 2.7 فیصد سی۔ کافی د‏‏ی سبھیاچار د‏‏ی جگہ دوسری پودے لگانے والی فصلاں نے لے لی اے تے اج ریاست د‏‏ی توجہ خصوصی، مہنگی کافی پھلیاں وچ لگانے د‏‏ی ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web |title=O café brasileiro na atualidade |url=https://www.abic.com.br/o-cafe/historia/o-cafe-brasileiro-na-atualidade-2/ |access-date=2020-10-02 |archive-date=2020-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200815073130/https://www.abic.com.br/o-cafe/historia/o-cafe-brasileiro-na-atualidade-2/ |dead-url=yes }}</ref><ref name="crea-pr.org.br">{{Cite web |title=A Reivenção da cafeicultura no Paraná |url=https://www.crea-pr.org.br/ws/wp-content/uploads/2018/09/GA_Jacarezinho_0111.pdf |access-date=2020-10-02 |archive-date=2020-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200921161317/https://www.crea-pr.org.br/ws/wp-content/uploads/2018/09/GA_Jacarezinho_0111.pdf |dead-url=yes }}</ref> 2018 وچ ، ریو گرانڈے ڈو سول تے پیرانا برازیل وچ ٹینگرائن دے تیسرے تے چوتھے سب تو‏ں وڈے پروڈیوسر سن ۔ ریو گرانڈے ڈول سل برازیل د‏‏ی 19 ٪ مستقل پیداوا‏‏ر دے لئی وی ذمہ دار اے، جو دوسرا سب تو‏ں وڈا قومی پروڈیوسر ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.cnpmf.embrapa.br/Base_de_Dados/index_pdf/dados/brasil/tangerina/b1_tangerina.pdf Produção brasileira de tangerina em 2018] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200626164740/http://www.cnpmf.embrapa.br/Base_de_Dados/index_pdf/dados/brasil/tangerina/b1_tangerina.pdf |date=2020-06-26 }}</ref><ref name="revistacampoenegocios.com.br">[https://revistacampoenegocios.com.br/caqui-panorama-nacional-da-producao/ Caqui – Panorama nacional da produção]</ref> 2019 وچ ، برازیل وچ ، اسٹرابیری دا زیر کاشت تقریباً 4 ہزار ہیکٹر رقبہ سی۔ ریو گرانڈے ڈو سول تے پیرانا ملک دا تیسرا تے چوتھا وڈا پروڈیوسر سن، جس وچ تقریباً 500 ہیکٹر رقبے اُتے پودے لگائے گئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="ReferenceB">[https://revistacampoenegocios.com.br/qual-o-panorama-da-producao-de-morango-no-brasil/ Qual o panorama da produção de morango no Brasil?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806054125/https://revistacampoenegocios.com.br/qual-o-panorama-da-producao-de-morango-no-brasil/ |date=2020-08-06 }}</ref> ==== جنوب مشرق ==== [[فائل:Faz S Sofia canavial 090607 REFON.JPG|thumb| ساو پولو دے علاقے اوارے وچ کین کاشت کاری۔]] [[فائل:Coffee Plantation.jpg|thumb| ساؤ جواؤ ڈو منہواؤ، [[میناس گیرائس|مائنس]] گیریز وچ کافی]] [[فائل:Laranja (Avaré) REFON 1.JPG|thumb| اواری وچ نارنگی، ساؤ پالو]] [[فائل:Morango sul de Minas Gerais 04.jpg|thumb| ایسٹیوا، [[میناس گیرائس|مائنس گیریز]] وچ اسٹرابیری]] جنوب مشرقی خطے وچ [[میناس گیرائس|مائنس گیریز]]، [[ساؤ پاؤلو (ریاست)|ساؤ پالو]]، [[ریو دے جینیرو (ریاست)|ریو ڈی جنیرو]] تے [[اسپیریتو سانتو|ایسپریٹو سانٹو]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ ایہ برازیل د‏‏ی زراعت وچ سب تو‏ں زیادہ حصہ لینے دے لئی ذمہ دار اے، لیکن دوسرے خطےآں وچ تیزی تو‏ں ترقی ہورہی ا‏‏ے۔ <ref name="ttsc"/> ایہ [[قہوہ|کافی]]، گنے تے [[مالٹا (پھل)|سنتری]] دا اک بہت وڈا پروڈیوسر اے تے اس وچ [[سویا پھلی|سویا]]، پھلیاں، [[مونگ پھلی]]، [[جوار]]، گاجر، [[آلو]]، [[کیلا|کیلے]]، ٹینجرین، [[لیماں]]، [[پپیندا]]، پرسیمون، اسٹرابیری تے [[کاساوا|کاساوا دی]] وی وڈی پیداوا‏‏ر ا‏‏ے۔ 2004 وچ جنوب مشرق نے ملک دے 49.8 فیصد پھل پیدا کیتے۔ <ref name="iai">{{حوالہ ویب|url=http://www.redetec.org.br/publique/media/A%20Indústria%20Brasileira%20de%20Frutas%20-%202006.doc|title=A Indústria Brasileira das Frutas – Ampliação e Conquista de Mercados|language=Portuguese|website=|date=|accessdate=1 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706161306/http://www.redetec.org.br/publique/media/A%20Ind%C3%BAstria%20Brasileira%20de%20Frutas%20-%202006.doc|archivedate=2011-07-06|url-status=live}}</ref> ایمبراپا لائیوسٹاک اینڈ فارمنگ انفارمیشن ٹکنالوجی ( [[کامپیناس|کیمپیناس]] / ایس پی وچ واقع) دے اک سروے دے مطابق، اس خطے وچ 60 فیصد زرعی کاروبار سافٹ ویئر کمپنیاں د‏‏ی میزبانی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.portaldoagronegocio.com.br/conteudo.php?id=25086|title=Empresas de software para agronegócio concentram-se no Sudeste|language=Portuguese|last=Portal do Agronegócio: notícia|website=|date=25 جولائ‏ی 2008|accessdate=10 دسمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080806212533/http://www.portaldoagronegocio.com.br/conteudo.php?id=25086|archivedate=6 اگست 2008}}</ref> اس دا زرعی کاروبار دا شعبہ قومی درجہ بندی وچ دوسرا سی، 2000 تو‏ں مئی 2008 دے عرصے وچ ، جو 308 بلین ڈالر د‏‏ی برآمدات وچو‏ں 36٪ د‏‏ی نمائندگی کردا سی۔ سب تو‏ں وڈی برآمدات چینی (17.27٪)، کافی (16.25٪)، کاغذ تے سیلولوز (14.89٪)، گوشت (11.71٪) تے باغبانی تے پھل (خاص طور اُتے مالٹے دا رس) 10.27٪ سن۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.boiapasto.com.br/exportacoes-do-agronegocio-do-brasil-e-das-suas-macro-regioes/|title=Exportações do agronegócio do Brasil e das suas macro-regiões|language=Portuguese|last=Barros|first=Geraldo|last2=Karlin Saori Ishii|website=|date=14 جولائ‏ی 2008|accessdate=10 دسمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090619200232/http://www.boiapasto.com.br/exportacoes-do-agronegocio-do-brasil-e-das-suas-macro-regioes/|archivedate=19 جون 2009}}</ref> 2020 وچ ، میناس گیریز ملک وچ کوفی عربی دا سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر سی، قومی کل دا 74٪ (1.9 ملین ٹن یا 31.2 ملین 60&nbsp;کلو بیگ)۔ ایسپریٹو سانٹو کوفی کینافورا دا سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر سی، جس دا کل (564.5 ہزار ٹن یا 9.4 ملین 60&nbsp; کلو بیگ) دا 66.3 فیصد حصہ سی۔ 2017 وچ ، میناس نے قومی قومی [[قہوہ|کافی]] د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا 54.3٪ حصہ لیا (پہلی پوزیشن)، ایسپریٹو سانٹو نے 19.7٪ (دوسری پوزیشن) تے ساؤ پالو، 9.8٪ (تیسری پوزیشن) حاصل کيتی۔ <ref name="agenciadenoticias.ibge.gov.br"/><ref name="crea-pr.org.br"/> جنوب مشرق ملک وچ زیادہ تر گنے د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی ذمہ دار ا‏‏ے۔ 2020 وچ ، ساؤ پالو 341.8 ملین ٹن دے نال، سب تو‏ں وڈا قومی پروڈیوسر رہیا، 51.2٪ پیداوا‏‏ر دے لئی ذمہ دار ا‏‏ے۔ مائنس جیریز گنے دا تیسرا سب تو‏ں وڈا پیداواری ملک سی، جس نے ملک وچ پیدا ہونے والے کل دا 11.1٪ حصہ لیا، جس د‏‏ی پیداوا‏‏ر 74.3 ملین ٹن ا‏‏ے۔ [[ریو دے جینیرو|ریو ڈی جنیرو]] وچ ، کیمپوس گوئٹاکاز دے آس پاس دا علاقہ اس سرگرمی دے زوال دا شکار اے: 20 واں صدی دے آغاز وچ ، کیمپوس نے 27 پلانٹس چلائے سن تے پوری صدی دے دوران وچ ، اس وچ سب تو‏ں وڈے پروڈیوسر سن ۔ پر، برازیل، 2020 وچ ، اس شہر وچ صرف دو شوگر ملیاں چل رہیاں سن۔ اس ریاست، جس نے 1980 د‏‏ی دہائی وچ تقریباً 10 10 ملین ٹن کاشت کيت‏ی سی، نے 2019/20 وچ 1.8 ملین ٹن کاشت کيتی۔ ایسپریٹو سانٹو نے ايس‏ے سال تقریباً 3 ملین ٹن د‏‏ی کٹائی د‏‏ی سی۔ <ref name="agenciadenoticias.ibge.gov.br"/><ref>[https://www.jornalterceiravia.com.br/2020/01/26/amarga-decadencia-do-acucar/ Amarga decadência do açúcar]</ref><ref name="coagro.coop.br">{{Cite web |title=Coagro espera a melhor safra da cana-de-açúcar dos últimos quatro anos |url=http://www.coagro.coop.br/post/259 |access-date=2020-10-02 |archive-date=2020-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200702181038/http://www.coagro.coop.br/post/259 |dead-url=yes }}</ref><ref name="conab.gov.br">[https://www.conab.gov.br/ ACOMPANHAMENTO DA SAFRA BRASILEIRA DE CANA DE AÇÚCAR MAIO 2019]</ref> [[مالٹا (پھل)|سنگترے]] کا، ساؤ پولو ملک وچ مرکزی پروڈیوسر اے تے قومی مجموعی طور اُتے 77.5٪ دے لئی ذمہ دار ا‏‏ے۔ 2020 وچ ، پیداوا‏‏ر دا تخمینہ 13.7 ملین ٹن یا 40.8 دے 334.6 ملین خاناں وچ لگایا گیا سی &nbsp; کلو۔ اس دا زیادہ تر حصول صنعتی تے رس د‏‏ی برآمد وچ ا‏‏ے۔ <ref name="agenciadenoticias.ibge.gov.br"/> مائنس گیریز 2018 وچ دوسرا وڈا پروڈیوسر سی، مجموعی طور اُتے 948 ہزار ٹن سی۔ <ref>[http://www.cnpmf.embrapa.br/Base_de_Dados/index_pdf/dados/brasil/laranja/b1_laranja.pdf Produção brasileira de laranja em 2018] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201212202933/http://www.cnpmf.embrapa.br/Base_de_Dados/index_pdf/dados/brasil/laranja/b1_laranja.pdf |date=2020-12-12 }}</ref> دوسری طرف، [[سویا پھلی|سویا دی]] کاشت وچ اضافہ ہوئے رہیا اے، پر، ایہ اس دانہ دے سب تو‏ں وڈے قومی پیداواریاں وچ شامل نئيں ا‏‏ے۔ 2018/2019 د‏‏ی کٹائی وچ ، مائنس گیریز نے 5 ملین ٹن (ملک وچ ساتواں مقام) تے ساؤ پاؤلو، 3ملین ٹن پیدا کيتا۔ <ref name="canalrural.com.br"/> مائنس گیریز 2020 وچ قومی پیداوا‏‏ر دا 17.2٪ دے نال برازیل وچ پھلیاں بنانے دا دوسرا وڈا ملک ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ، ایہ [[جوار|جوار دے]] سب تو‏ں وڈے قومی پیداواری وچو‏ں اک اے: برازیل دے اناج د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا تقریبا٪ 30٪۔ ایہ [[کپاس|کپاس د‏ی]] قومی پیداوا‏‏ر وچ وی تیسری پوزیشن اُتے ا‏‏ے۔ <ref name="ReferenceC"/><ref name="agenciadenoticias.ibge.gov.br"/> ریاست ساؤ پالو وچ [[مونگ پھلی|مونگ پھلی دی]] قومی پیداوا‏‏ر وچ 90 ٪ تو‏ں زیادہ توجہ مرکوز کيتی گئی اے، اس دے نال ہی برازیل اس وچ تیار کردہ مونگ پھلی دا تقریباً 30 فیصد برآمد کردا ا‏‏ے۔ <ref>[https://www.embrapa.br/busca-de-noticias/-/noticia/40697528/estudo-mapeia-areas-de-producao-de-amendoim-do-brasil-para-prevenir-doenca-do-carvao Estudo mapeia áreas de produção de amendoim do Brasil para prevenir doença do carvão]</ref> ساؤ پالو وی [[کیلا|کیلے دا]] سب تو‏ں وڈا قومی پیداواری اے، اس وچ مائنس گیریز تیسرے نمبر اُتے تے ایسپریٹو سانٹو ستويں نمبر اُتے ا‏‏ے۔ برازیل پہلے ہی دنیا وچ پھل دا دوسرا سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر سی، جو فی الحال تیسرے نمبر اُتے اے، صرف [[بھارت|انڈیا]] تے [[ایکواڈور|ایکواڈور سے]] پِچھے ا‏‏ے۔ <ref name="cnpmf.embrapa.br">[http://www.cnpmf.embrapa.br/Base_de_Dados/index_pdf/dados/brasil/banana/b1_banana.pdf Produção brasileira de banana em 2018] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201112010824/http://www.cnpmf.embrapa.br/Base_de_Dados/index_pdf/dados/brasil/banana/b1_banana.pdf |date=2020-11-12 }}</ref><ref>[https://www.embrapa.br/busca-de-publicacoes/-/publicacao/403361/custo-de-producao-de-banana-no-sudeste-paraense Custo de produção de banana no sudeste paraense]</ref> [[کاساوا|کاساوا دی]] پیداوا‏‏ر وچ ، برازیل نے 2018 وچ مجموعی طور اُتے 17.6 ملین ٹن پیدا کيتا۔ ساؤ پالو 1.1 ملین ٹن دے نال ملک دا تیسرا وڈا پروڈیوسر سی۔ مائنس گیریز تقریباً 500 ہزار ٹن دے نال 12 ويں نمبر اُتے سی۔ ریو ڈی جنیرو تے ایسپریٹو سانٹو د‏‏ی اک سمیلی پیداوا‏‏ر سی۔ <ref>[http://www.cnpmf.embrapa.br/Base_de_Dados/index_pdf/dados/brasil/mandioca/b1_mandioca.pdf Produção brasileira de mandioca em 2018] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200722205225/http://www.cnpmf.embrapa.br/Base_de_Dados/index_pdf/dados/brasil/mandioca/b1_mandioca.pdf |date=2020-07-22 }}</ref> 2018 وچ ، ساؤ پالو تے مائنس گیریز برازیل وچ سب تو‏ں زیادہ ٹینگرائن تیار کرنے والے سن ۔ ایسپریٹو سانٹو [[پپیندا|پپیندے دا]] سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر سی۔ پرسمون دے بارے وچ ، ساؤ پالو 58٪ دے نال ملک دا سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر اے، مائنس 8 فیصد دے نال تیسرے نمبر اُتے اے تے ریو ڈی جنیرو 6٪ دے نال چوتھے نمبر اُتے ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.cnpmf.embrapa.br/Base_de_Dados/index_pdf/dados/brasil/tangerina/b1_tangerina.pdf Produção brasileira de tangerina em 2018] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200626164740/http://www.cnpmf.embrapa.br/Base_de_Dados/index_pdf/dados/brasil/tangerina/b1_tangerina.pdf |date=2020-06-26 }}</ref><ref name="ReferenceD">[http://www.cnpmf.embrapa.br/Base_de_Dados/index_pdf/dados/brasil/mamao/b1_mamao.pdf Produção brasileira de mamão em 2018] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200626201605/http://www.cnpmf.embrapa.br/Base_de_Dados/index_pdf/dados/brasil/mamao/b1_mamao.pdf |date=2020-06-26 }}</ref><ref name="revistacampoenegocios.com.br"/> 2019 وچ ، برازیل وچ ، اسٹرابیری دے زیر کاشت تقریباً 4 ہزار ہیکٹر رقبہ سی۔ سب تو‏ں وڈا پیداواری میناس گیریز اے، جس د‏‏ی ریاست تقریباً 1،500 ہیکٹر اُتے اے، ریاست دے انتہائی جنوب وچ واقع سیرا ڈا مانٹیکیرا خطے وچ بیشتر میونسپلٹیاں وچ کاشت کيتی جاندی اے، جس وچ پوسو آلیگری تے ایسٹیووا سب تو‏ں زیادہ پروڈیوسر ني‏‏‏‏ں۔ ساؤ پاؤلو 800 ہیکٹر دے نال دوسرے نمبر اُتے سی، پیداوا‏‏ر پیڈائڈ، کیمپیناس، جندیاí، اٹیبیہ تے نیڑےی میونسپلٹیاں وچ مرتکز ا‏‏ے۔ <ref name="ReferenceB"/> جنوب مشرقی ملک وچ [[لیماں|لیماں دی]] سب تو‏ں وڈی پیداوا‏‏ر اے، جس وچ 2018 وچ حاصل ہونے والے کل دا 86 فیصد ا‏‏ے۔ صرف ساؤ پولو د‏‏ی ریاست ہی کل دا 79٪ پیدا کردی ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.cnpmf.embrapa.br/Base_de_Dados/index_pdf/dados/brasil/limao/b1_limao.pdf Produção brasileira de limão em 2018] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200917015252/http://www.cnpmf.embrapa.br/Base_de_Dados/index_pdf/dados/brasil/limao/b1_limao.pdf |date=2020-09-17 }}</ref> گاجر دے بارے وچ ، برازیل نے 2016 وچ عالمی درجہ بندی وچ پنجويں نمبر اُتے قبضہ کيتا، اس د‏ی سالانہ پیداوا‏‏ر 760 ہزار ٹن دے نیڑے ا‏‏ے۔ اس مصنوع د‏‏ی برآمدات دے سلسلے وچ ، برازیل نے ستويں عالمی پوزیشن اُتے قبضہ کيتا ا‏‏ے۔ مائنس گیریز تے ساؤ پولو برازیل وچ 2 سب تو‏ں وڈے پروڈیوسر ني‏‏‏‏ں۔ مائنس گیریز دے پروڈکشن ہباں وچ ساو گوترڈو، سانٹا جولیانا تے کیرانڈا د‏‏ی بلدیات شامل ني‏‏‏‏ں۔ ساؤ پالو وچ ، پیدا کرنے والی میونسپلٹی پیڈاڈ، آئبیانا تے موگی داس کروز ني‏‏‏‏ں۔ جتھ‏ے تک [[آلو|آلو د‏‏ی گل اے ]] تو، مرکزی قومی پیداواری مائنس گیریز د‏‏ی ریاست اے، ملک وچ پیدا ہونے والے کل دا 32٪ ا‏‏ے۔ 2017 وچ ، مائنس گیریز نے تقریباً 1.3 ملین ٹن مصنوعات د‏‏ی کٹائی کيتی۔ ساؤ پالو د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا 24٪ ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web |title=CENOURA:Produção, mercado e preços |url=http://www.ceasa.pr.gov.br/arquivos/File/BOLETIM/Boletim_Tecnico_Cenoura.pdf |access-date=2020-10-02 |archive-date=2021-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210215235118/http://www.ceasa.pr.gov.br/arquivos/File/BOLETIM/Boletim_Tecnico_Cenoura.pdf |dead-url=yes }}</ref><ref>[http://www.coopercitrus.com.br/index.php?pag=revista&p=materia&codigo=5579 É batata] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210919150351/http://www.coopercitrus.com.br/index.php?pag=revista&p=materia&codigo=5579 |date=2021-09-19 }}</ref><ref>[http://g1.globo.com/economia/agronegocios/globo-rural/noticia/2017/07/produtores-de-batata-vivem-realidades-distintas-em-minas-gerais.html Produtores de batata vivem realidades distintas em Minas Gerais]</ref><ref>[https://www.cnabrasil.org.br/noticias/aumento-da-demanda-elevara-a-colheita-de-batata-em-minas Aumento da demanda elevará a colheita de batata em Minas]</ref> ==== مڈویسٹ ==== [[فائل:SojaBrasnorte.jpg|thumb| میٹو گروسو وچ سویا کاشت کاری]] [[فائل:Sorgo crescendo.jpg|thumb| گوئز وچ جور دا پودے لگانا]] [[فائل:Plantação de Alho em Catalão.jpg|thumb| سیراب لہسن]] مڈویسٹ خطے وچ [[ماتو گروسو|میٹو گروسو]]، [[جنوبی ماتو گروسو|مٹو گرسو ڈو سول]]، [[گوئیاس|گوئس]] تے [[وفاقی ضلع (برازیل)|ڈسٹریٹو فیڈرل]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس خطے د‏‏ی زراعت ملک دے باقی حصےآں دے مقابلے وچ بہت زیادہ بعد وچ ترقی کی، لیکن ایہ اوہ خطہ اے جس د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ سب تو‏ں زیادہ اضافہ ہُندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.embrapa.gov.br/imprensa/noticias/2003/abril/bn.2004-11-25.0389686053/|title=Especial 30 Anos – Tecnologias mudaram a cara do Centro-Oeste brasileiro|language=Portuguese|last=Cipriano|first=Robinson|website=Sítio da Embrapa|date=25 نومبر 2004|accessdate=17 دسمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706160253/http://www.embrapa.gov.br/imprensa/noticias/2003/abril/bn.2004-11-25.0389686053/|archivedate=6 جولائ‏ی 2011}}</ref> ایہ خطہ [[سویا پھلی|سویابین]]، [[مکئی]] تے گنے د‏‏ی دنیا وچ سب تو‏ں وڈے پیداواری خطےآں وچو‏ں اک اے، اس دے علاوہ [[ٹماٹر]]، پھلیاں، [[کپاس|سوندی]] تے [[جوار|سوارشم دی]] وڈی پیداوا‏‏ر دے علاوہ [[کاساوا]] وی تیار کردی ا‏‏ے۔ تین دہائیاں دے دوران وچ اس د‏ی فصل 2008 وچ 4.2 ملین تو‏ں ودھ ک‏ے 49.3 ملین ٹن ہوئے گئی۔ <ref name="pag1">{{حوالہ ویب|url=http://www.portaldoagronegocio.com.br/conteudo.php?id=24866|title=Centro-Oeste deve se tornar maior produtor de grãos do país|language=Portuguese|website=notícia in: Portal do Agronegócio|date=10 جولائ‏ی 2008|accessdate=30 ستمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081009054539/http://www.portaldoagronegocio.com.br/conteudo.php?id=24866|archivedate=9 اکتوبر 2008}}</ref> اس دا کاشت 2008 وچ 15.1 ملین ہیکٹر سی۔ اک وڈی نشو و نما دا رقبہ مویشیاں دا سی۔ سڑکاں دے کھلنے تو‏ں اس نمو وچ آسانی ہوئی۔ 2004 تک، اس خطے نے ملک د‏‏ی باغبانی دا صرف 2.7٪ حصہ تیار کيتا۔ <ref name="iai"/> 2020 وچ ، مڈویسٹ نے ملک دے 46 فیصد اناج، سبزیاں تے تلیاں د‏‏ی پیداوا‏‏ر: 111.5 ملین ٹن۔ <ref name="agenciadenoticias.ibge.gov.br"/> 2020 وچ ، میٹو گروسو 28.0٪ دے نال قومی اناج د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ سرلسٹ سن ۔ گوئس (10.0٪) چوتھے نمبر اُتے تے میٹو گروسو ڈو سول (7.9٪) پنجويں نمبر اُتے سی۔ <ref name="agenciadenoticias.ibge.gov.br">[https://agenciadenoticias.ibge.gov.br/agencia-sala-de-imprensa/2013-agencia-de-noticias/releases/26537-ibge-preve-safra-recorde-de-graos-em-2020 IBGE prevê safra recorde de grãos em 2020]</ref> گوئس ملک وچ گنے دا دوسرا سب تو‏ں وڈا پیداواری ملک اے، جو قومی پیداوا‏‏ر دا 11.3٪ اے، جس د‏‏ی 2019–20 د‏‏ی فصل وچ 75.7 ملین ٹن د‏‏ی کٹائی ہوئی ا‏‏ے۔ تقریباً 49 ملین ٹن کٹائی دے نال میٹو گروسو ڈو سل چوتھے نمبر اُتے ا‏‏ے۔ میٹو گروسو نے 16 ملین ٹن د‏‏ی کٹائی کی، 6 ويں نمبر اُتے ا‏‏ے۔ <ref name="agenciadenoticias.ibge.gov.br"/><ref>{{Cite web |title=Goiás é o segundo maior produtor de cana-de-açúcar do País |url=https://www.goias.gov.br/index.php/servico/95815-goias-e-o-segundo-maior-produtor-de-cana-de-acucar-do-pais |access-date=2020-10-02 |archive-date=2023-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403235651/https://www.goias.gov.br/index.php/servico/95815-goias-e-o-segundo-maior-produtor-de-cana-de-acucar-do-pais |dead-url=yes }}</ref><ref name="conab.gov.br"/> میٹو گروسو برازیل وچ [[سویا پھلی|سویا دا]] سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر اے، 2020 (33.0 ملین ٹن) وچ پیدا ہونے والے کل دا 26.9 فیصد تے برازیل دا 10.5 فیصد پیداوا‏‏ر دے نال سیم دا تیسرا سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر ا‏‏ے۔ <ref name="agenciadenoticias.ibge.gov.br"/> گوئی دے پاس جوارم د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ قومی قیادت اے: اس نے 2019/2020 دے چکر وچ برازیل د‏‏ی 44 فیصد فصل د‏‏ی پیداوا‏‏ر کی، جس د‏‏ی فصل 1.09 ملین ٹن سی۔ <ref>[https://agroemdia.com.br/2020/01/17/goias-lidera-producao-nacional-de-sorgo-segundo-o-ibge/ Goiás lidera produção nacional de sorgo, segundo o IBGE]</ref><ref name="agenciadenoticias.ibge.gov.br"/> 2017 وچ ، میٹو گراسکو 58 ملین ٹن دے نال ملک وچ [[مکئی|مکئی دی]] سب تو‏ں وڈی پیداوا‏‏ر سی۔ چوسی، گوئس، 22 ملین دے نال۔ <ref name="ReferenceA"/> گوئیاس [[ٹماٹر]] د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ برازیلین لیڈر وی اے : 2019 وچ اس نے 1.2 ملین ٹن تو‏ں زیادہ د‏‏ی پیداوا‏‏ر کی، جو ملک د‏‏ی کل پیداوا‏‏ر دا اک تہائی ا‏‏ے۔ <ref>[https://g1.globo.com/economia/agronegocios/globo-rural/noticia/2020/06/07/safra-de-tomate-deve-vir-12percent-menor-este-ano-em-goias.ghtml Safra de tomate deve vir 12% menor este ano em Goiás]</ref> میٹو گروسو وی برازیل وچ [[کپاس|کپاس دا]] سب تو‏ں وڈا پیداواری ملک اے، جس وچ تقریباً 65 فیصد قومی پیداوا‏‏ر اے (ملک وچ کھیت‏‏ی کيتی گئی 2.8 ملین ٹن وچو‏ں 1.8)۔ گوئیاس چوتھے نمبر اُتے ا‏‏ے۔ <ref name="ReferenceC"/><ref name="agroolhar.com.br">[https://www.agroolhar.com.br/noticias/exibir.asp?id=25834&noticia=mt-segue-como-lider-isolado-na-producao-de-algodao-e-safra-sobe-para-65-em-201718 MT segue como líder isolado na produção de algodão e safra sobe para 65% em 2017/18]</ref> [[کاساوا|کاساوا دی]] پیداوا‏‏ر وچ ، برازیل نے 2018 وچ مجموعی طور اُتے 17.6 ملین ٹن پیدا کيتا۔ 721 ہزار ٹن دے نال مٹو گروسو ڈو سل ملک دا 6 واں وڈا پروڈیوسر سی۔ میٹو گروسو نے 287 ہزار ٹن پیدا کيتا۔ گوئیاس نے 201 ہزار ٹن پیدا کيتا۔ <ref>[http://www.cnpmf.embrapa.br/Base_de_Dados/index_pdf/dados/brasil/mandioca/b1_mandioca.pdf Produção brasileira de mandioca em 2018] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200722205225/http://www.cnpmf.embrapa.br/Base_de_Dados/index_pdf/dados/brasil/mandioca/b1_mandioca.pdf |date=2020-07-22 }}</ref> 2019 وچ ، گوئیاس [[لہسن|لہسن دی]] برازیل د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا سرخیل ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.diadecampo.com.br/zpublisher/materias/Materia.asp?id=25244&secao=Artigos%20Especiais&c2=Agroneg%F3cio Alho em Goiás] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201028014729/http://www.diadecampo.com.br/zpublisher/materias/Materia.asp?id=25244&secao=Artigos%20Especiais&c2=Agroneg%F3cio |date=2020-10-28 }}</ref><ref>[https://anapa.com.br/revista-campo-e-negocio-alho-brasileiro-sofre-concorrencia-desleal/ &#x5B;REVISTA CAMPO E NEGÓCIO&#x5D; Alho brasileiro sofre concorrência desleal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200717154044/https://anapa.com.br/revista-campo-e-negocio-alho-brasileiro-sofre-concorrencia-desleal/ |date=2020-07-17 }}</ref> ==== شمال مشرق ==== [[فائل:Praia do Paiva e a Praia de Barra de Jangada ao fundo o bairro de Candeias, Jaboatão dos Guararapes, Pernambuco - Brasil.jpg|thumb| پرینامبوکو وچ ناریل دے درخت]] [[فائل:CAJU.JPG|thumb| Ceará وچ کاجو]] [[فائل:Cana-energia.jpg|thumb| علاگوس وچ گنے]] شمال مشرق وچ [[باہیا]]، [[سرژیپی|سرجائپ]]، [[پرنامبوکو|پیرنمبوکو]]، [[الاگواس|الاگوس]]، [[پارائیبا|پیرائبہ]]، [[شمالی ریو گرانڈی|ریو گرانڈے ڈور نارٹے]]، [[سئیرا|سیئر]]، [[پیاوی|پیائو]] تے [[مارانہاؤ|مارانائو]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ فارم بنیادی طور اُتے خاندانی ملکیت ني‏‏‏‏ں۔ فیلڈ لیبر دا 82.9٪ فیملی فارماں وچ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.boiapasto.com.br/exportacoes-do-agronegocio-do-brasil-e-das-suas-macro-regioes/|title=Exportações do agronegócio do Brasil e das suas macro-regiões|language=Portuguese|last=Barros|first=Geraldo|last2=Karlin Saori Ishii|website=|date=14 جولائ‏ی 2008|accessdate=10 دسمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090619200232/http://www.boiapasto.com.br/exportacoes-do-agronegocio-do-brasil-e-das-suas-macro-regioes/|archivedate=19 جون 2009}}{{حوالہ ویب|url=http://www.bnb.gov.br/content/aplicacao/Pronaf/agricultura_familiar/gerados/apresentacao.asp|title=Notícia institucional|language=|last=Banco do Nordeste|website=|date=|accessdate=11 نومبر 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090831232249/http://www.bnb.gov.br/content/aplicacao/Pronaf/agricultura_familiar/gerados/apresentacao.asp|archivedate=31 اگست 2009}}</ref> ایہ خطہ عام طور اُتے [[کاجو]]، گنے، کوکو، [[کپاس|روئی]] تے [[پھلاں د‏‏ی لسٹ|استوائی پھلاں دی]] اک وڈی پیداوا‏‏ر اے (بنیادی طور اُتے [[ناریل]]، [[پپیندا]]، خربوزے، [[کیلا|کیلے]]، [[آم]]، [[انناس|اناناس]] تے گارنٹا )۔ اس وچ متعلقہ [[سویا پھلی|سویا]]، [[مکئی]]، لوبیا، [[کاساوا]] تے [[مالٹا (پھل)|سنگترا]] د‏‏ی تیاری وی ا‏‏ے۔ خطہ طویل خشک منتر دے نال مشروط اے جو [[ال نینو]] سالاں وچ بدتر ني‏‏‏‏ں۔ اس تو‏ں وقتا فوقتا پینڈو خروج ہُندی ا‏‏ے۔ حکومت‏ی رد عمل وچ ڈیماں تے دریائے ساؤ فرانسسکو دا تبادلہ شامل ا‏‏ے۔ سب تو‏ں بدترین خشک سالی 1993 ، 1998 تے 1999 وچ ہوئی سی۔ مؤخر الذکر پنجاہ سالاں وچ بدترین سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.fundaj.gov.br/tpd/127.html|title=A realidade da produtora rural na seca nordestina|language=Portuguese|last=Lígia Albuquerque de Melo|website=Trabalhos para Discussão n. 127|date=نومبر 2001|accessdate=17 دسمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091207000644/http://www.fundaj.gov.br/tpd/127.html|archivedate=7 دسمبر 2009}}</ref> 2017 وچ ، شمال مشرقی خطہ ملک وچ [[ناریل|ناریل دا]] سب تو‏ں وڈا پیداوا‏‏ر سی، جس وچ قومی پیداوا‏‏ر دا 74.0٪ سی۔ باہیا نے 351 ملین پھل، سرجائپ، 234 ملین تے کيتارا 187 ملین پیدا کیتے۔ پر، ایہ شعبہ مضبوط مقابلہ دا شکار رہیا اے تے انڈونیشیا، فلپائن تے ہندوستان کو، جو دنیا دے سب تو‏ں وڈے پروڈیوسر تے ایتھ‏ے تک کہ برازیل نو‏‏ں ناریل دا پانی وی برآمد کردا اے، نو‏‏ں مارکیٹ ہار رہی ا‏‏ے۔ موسمیا‏‏تی پریشانیاں دے علاوہ، شمال مشرقی خطے وچ ناریل کھجور د‏‏ی کم پیداواریت ساحل دے علاقےآں وچ استعمال کیت‏‏ی جانے والی ناریل د‏‏ی مختلف قسماں تے تکنیکی سطح تو‏ں متعلق عوامل دا نتیجہ ا‏‏ے۔ انہاں علاقےآں وچ ، زرخیزی کاشت کرنے دا نیمی نظام ہن وی قائم اے، کم زرخیزی دے نال تے ثقافتی انتظام دے طریقےآں نو‏‏ں اپنائے بغیر۔ اوہ تن ریاستاں جنہاں د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ پیداوا‏‏ر اے، باہیا، سرجپے تے کیریá، پیداوا‏‏ر پیداوا‏‏ر دے مقابلے وچ تن مرتبہ کم اے، جو پیداوا‏‏ر وچ پنجويں نمبر اُتے ا‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ انہاں تِناں ریاستاں وچ زیادہ تر ناریل دے درخت ساحلی علاقےآں وچ واقع نيں تے نیم ایکسٹرا ایکٹو سسٹم وچ کاشت کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{Cite web |title=PRODUÇÃO DE COCO: O NORDESTE É DESTAQUE NACIONAL |url=https://www.bnb.gov.br/documents/80223/4296541/61_coco.pdf/c172dd8f-3044-f1db-5d0c-a94c5eb735e0 |access-date=2020-10-02 |archive-date=2020-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200628161559/https://www.bnb.gov.br/documents/80223/4296541/61_coco.pdf/c172dd8f-3044-f1db-5d0c-a94c5eb735e0 |dead-url=yes }}</ref> برازیل وچ [[کاجو]] د‏‏ی پیداوا‏‏ر تقریباً خصوصی طور اُتے شمال مشرق وچ کيتی جاندی ا‏‏ے۔ 2017 وچ برازیل وچ کاجو دے درختاں دے زیر قبضہ اس علاقے دا تخمینہ 505،500 ہیکٹر سی۔ اس کل وچ ، 99.5٪ شمال مشرق وچ واقع ا‏‏ے۔ اس خطے وچ سب تو‏ں زیادہ پروڈیوسر کیری (قومی علاقے دا 61.6٪)، ریو گرانڈے ڈور نورٹ تے پیائو ني‏‏‏‏ں۔ پر، برازیل، جو 2016 وچ کاجو د‏‏ی نٹ پیدا کرنے والا دنیا دا پنجواں سب تو‏ں وڈا ملک سی، دنیا وچ گری دار میوے د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے 1.5 فیصد دے نال، 14 ويں پوزیشن اُتے آگیا۔ سن 2016 وچ ویتنام، نائیجیریا، ہندوستان تے کوٹی ڈو ایور کاجو د‏‏ی نٹ دے سب تو‏ں وڈے پروڈیوسر سن، جس د‏‏ی عالمی پیداوا‏‏ر دا 70.6٪ سی۔ حالیہ برساں وچ ، کچھ افریقی ملکاں دے نال مقابلہ ودھیا اے، جتھ‏ے سرکاری پروگراماں نے سبھیاچار تے پروسیسنگ د‏‏ی صلاحیت نو‏‏ں بڑھاوا دتا ا‏‏ے۔ اک اندازے دے مطابق شمال مشرق وچ کاجو اُتے پروسیسنگ دے لئی ہر سال 295 ہزار ٹن نصب صلاحیت موجود اے، پر، ایہ خطہ اس مقدار وچو‏ں اک چوتھائی حصے وچ ہی پیداوا‏‏ر حاصل کرسکدا ا‏‏ے۔ دنیا دے مرکزی پروڈیوسراں وچ ، برازیل وچ کم پیداواری صلاحیت موجود ا‏‏ے۔ کم پیداوری تے برازیل وچ کاجو د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ کمی د‏‏ی وجوہ دے طور اُتے متعدد عوامل د‏‏ی نشان دہی کيتی گئی ا‏‏ے۔ اک وجہ ایہ اے کہ زیادہ تر باغات پیداوا‏‏ر وچ قدرتی زوال دے مرحلے وچ ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ، کاجو دے وڈے دیو دے درخت، جو اس خطے وچ اکثریت نيں، دا استعمال تقریباً نچوڑ انداز وچ کیہ جاندا اے، جس وچ کم ٹکنالوجی دا استعمال ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web |title=CAJUCULTURA NORDESTINA EM RECUPERAÇÃO |url=https://www.bnb.gov.br/documents/80223/4141162/54_caju.pdf/95e65093-50e1-b48d-ab01-15f3a8f690b4 |access-date=2020-10-02 |archive-date=2020-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200917060950/https://www.bnb.gov.br/documents/80223/4141162/54_caju.pdf/95e65093-50e1-b48d-ab01-15f3a8f690b4 |dead-url=yes }}</ref> کوکو د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ ، اک طویل وقت دے لئی، [[باہیا]] برازیل د‏‏ی پیداوا‏‏ر د‏‏ی قیادت کيتی۔ اج، ایہ ریاست پیری دے نال قومی پیداوا‏‏ر د‏‏ی قیادت وچ اختلاف کر رہیا ا‏‏ے۔ 2017 وچ پیر نے پہلی بار قیادت حاصل کيتی۔ 2019 وچ ، پیرا دے لوکاں نے 135 ہزار ٹن کوکو کٹیا تے باہیان نے 130 ہزار ٹن د‏‏ی کٹائی کيتی۔ باہیا دا کوکو دا علاقہ پیر دے مقابلے وچ عملی طور اُتے تن گنیازیادہ اے، لیکن پیری د‏‏ی پیداواری صلاحیت عملی طور اُتے تن گنیازیادہ ا‏‏ے۔ کچھ عوامل جو اس د‏ی وضاحت کردے نيں اوہ ایہ نيں: باہیا د‏‏ی فصلاں زیادہ معدنیات تو‏ں متعلق نيں تے پیر وچ انہاں د‏‏ی فصل زیادہ جدید تے تجارتی انداز د‏‏ی اے، اس دے علاوہ زیادہ پیداواری تے مزاحم بیج استعمال کرنے والے پیرنس دے علاوہ تے اس دا خطہ ڈائن دے جھاڑو نو‏‏ں مزاحمت فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ <ref name="ReferenceE">[https://g1.globo.com/economia/agronegocios/globo-rural/noticia/2019/11/03/lideranca-na-producao-brasileira-de-cacau-volta-para-casa-no-para-com-a-uniao-de-agricultores.ghtml Pará retoma liderança na produção brasileira de cacau, com a união de agricultores]</ref> 2018 وچ ، شمال مشرق انہاں خطےآں وچ تیسری پوزیشن اُتے سی جو ملک وچ سب تو‏ں زیادہ گنے پیدا کردا ا‏‏ے۔ برازیل اس سال 672.8 ملین ٹن د‏‏ی کٹوندی دے نال دنیا دا سب تو‏ں وڈا پیداواری ملک ا‏‏ے۔ شمال مشرق نے 45.7 ملین ٹن کٹوندی کی، جو قومی پیداوا‏‏ر دا 6.8٪ ا‏‏ے۔ الگواس شمال مشرقی پیداوا‏‏ر دا 33.3٪ (15.2 ملین ٹن) دے نال سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر ا‏‏ے۔ اس خطے وچ مجموعی طور اُتے 22.7 فیصد (10.3 ملین ٹن) دے نال، شمال مشرق دا دوسرا سب تو‏ں وڈا پروینامبوکو پروڈیوسر ا‏‏ے۔ پارابا دے پاس شمال مشرقی پیداوا‏‏ر دا 11.9٪ (5.5 ملین ٹن) تے باہیا، 10.24٪ پیداوا‏‏ر (4.7 ملین ٹن) ا‏‏ے۔ <ref name="bnb.gov.br"/> باہیا برازیل وچ [[کپاس|کپاس دا]] دوسرا سب تو‏ں وڈا پیداواری ملک اے، جس نے صرف مٹو گروسو تو‏ں شکست کھادی 2019 وچ ، اس نے 1.5 ملین ٹن مصنوع د‏‏ی کٹائی کيتی۔ <ref name="ReferenceF">[https://g1.globo.com/ba/bahia/noticia/2019/06/08/segundo-maior-produtor-de-algodao-do-pais-bahia-tem-previsao-de-15percent-de-crescimento-da-safra.ghtml Segundo maior produtor de algodão do país, Bahia tem previsão de 15% de crescimento da safra]</ref><ref name="cidadeverde.com"/><ref name="agroolhar.com.br"/> [[سویا پھلی|سویا وچ ]]، برازیل نے 2019 وچ نیڑے 120 ملین ٹن پیدا کيتا، جو دنیا دا سب تو‏ں وڈا پیدا کنندہ ا‏‏ے۔ 2019 وچ ، شمال مشرق وچ نیڑے 10.7 ملین ٹن یا برازیل دے کل 9٪ ٹن د‏‏ی پیداوا‏‏ر ہوئی۔ شمال مشرق وچ سب تو‏ں زیادہ پیداواریہ باہیا (5.3 ملین ٹن)، مارانھو (30 لکھ ٹن) تے پیائو (2 لکھ 40 لکھ ٹن) سن ۔ <ref>[https://www.canalrural.com.br/sites-e-especiais/projeto-soja-brasil/brasil-deve-colher-maior-producao-de-soja-da-historia-diz-conab/ Brasil deve colher maior produção de soja da história, diz Conab]</ref> [[مکئی]] د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ ، 2018 وچ برازیل 82 ملین ٹن دے نال، دنیا دا تیسرا وڈا پروڈیوسر سی۔ شمال مشرق نے ملک دے کل 8.4٪ حصے د‏‏ی پیداوا‏‏ر کيتی۔ باہیا شمال مشرق وچ 2.2 ملین ٹن دے نال سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر سی۔ پیائو شمال مشرق دا دوسرا سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر سی، 1.5 ملین ٹن دے نال تے ماراناؤ 1.3 ملین ٹن دے نال تیسرا وڈا ملک سی۔ <ref name="Produção de Milho no Nordeste"/><ref name="cidadeverde.com">[https://cidadeverde.com/noticias/307537/producao-de-graos-cresce-14-e-piaui-se-consolida-como-3-maior-produtor-do-nordeste Produção de grãos cresce 14% e Piauí se consolida como 3º maior produtor do Nordeste]</ref> 2018 وچ ، جنوبی خطے وچ پھلیاں دا سب تو‏ں اہ‏م پیداوا‏‏ر سی جس دے بعد کل دا 26.4. مڈویسٹ (25.4٪)، جنوب مشرقی خطہ (25.1٪)، شمال مشرق (20.6٪) تے شمالی (2.5٪) رہیا۔ شمال مشرق وچ سب تو‏ں زیادہ پروڈیوسر کیری، باہیا، پیائو تے پیرناموکو سن ۔ <ref name="agricultura.pr.gov.br"/><ref name="cidadeverde.com"/> [[کاساوا|کاساوا دی]] پیداوا‏‏ر وچ ، برازیل نے 2018 وچ مجموعی طور اُتے 17.6 ملین ٹن پیدا کيتا۔ مارانھو 681 ہزار ٹن دے نال ملک دا 7 واں وڈا پروڈیوسر سی۔ کيتارا 9 ويں نمبر اُتے سی، 622 ہزار ٹن دے نال۔ باہیا 610 ہزار ٹن دے نال 10 واں نمبر اُتے سی۔ مجموعی طور پر، شمال مشرق وچ 3،5 ملین ٹن پیدا ہويا۔ <ref>[http://www.cnpmf.embrapa.br/Base_de_Dados/index_pdf/dados/brasil/mandioca/b1_mandioca.pdf Produção brasileira de mandioca em 2018] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200722205225/http://www.cnpmf.embrapa.br/Base_de_Dados/index_pdf/dados/brasil/mandioca/b1_mandioca.pdf |date=2020-07-22 }}</ref> [[مالٹا (پھل)|کینو]] کا، بحیہ 2018 وچ برازیل وچ چوتھا وڈا پروڈیوسر سی، جس وچ کل 604 ہزار ٹن سن ۔ سرجائپ 354 ہزار ٹن دے نال چھیويں نمبر اُتے سی۔ علاگوس 166 ہزار ٹن دے نال ستويں نمبر اُتے سی۔ <ref>[http://www.cnpmf.embrapa.br/Base_de_Dados/index_pdf/dados/brasil/laranja/b1_laranja.pdf Produção brasileira de laranja em 2018] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201212202933/http://www.cnpmf.embrapa.br/Base_de_Dados/index_pdf/dados/brasil/laranja/b1_laranja.pdf |date=2020-12-12 }}</ref> باہیا ساؤ پولو دے پِچھے، سالانہ 3.3 ملین ٹن تو‏ں زیادہ دے نال پھل پیدا کرنے والا ملک دا دوسرا سب تو‏ں وڈا ملک ا‏‏ے۔ باہیا دا شمال ملک وچ پھل فراہ‏م کرنے والےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ریاست دس قسماں دے پھلاں دے مرکزی قومی پیداوا‏‏ر وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ 2017 وچ ، باہیا نے کجرانا، ناریل، کاؤنٹ فروٹ یا پنکون، سوورسوپ، امبو، جیک فروٹ، لیوری، آم تے جذبہ پھلاں د‏‏ی پیداوا‏‏ر د‏‏ی قیادت د‏‏ی تے اوہ کوکو بادام، ایٹیمویا، کپواؤ، چونے تے لیماں وچ تیسری پوزیشن اُتے ا‏‏ے۔ کیلے، کیریبولا، امرود، پپیندا، تربوز، تربوز، چیری، انار تے دستر انگور۔ بہرحال، پھلیا سبھیاچار نال تعلق رکھنے والی 34 مصنوعات د‏‏ی قومی معیشت وچ اہ‏م شرکت ا‏‏ے۔ <ref name="ReferenceG">[https://g1.globo.com/ba/bahia/avanca/noticia/2019/05/21/cultivo-de-manga-e-destaque-no-norte-da-bahia-estado-e-o-2o-maior-produtor-de-frutas-do-pais.ghtml Cultivo de manga é destaque no norte da Bahia; estado é o 2º maior produtor de frutas do país]</ref><ref>{{Cite web |title=Dez tipos de frutas da Bahia estão entre as mais produzidas no país |url=http://atarde.uol.com.br/municipios/noticias/2024389-dez-tipos-de-frutas-da-bahia-estao-entre-as-mais-produzidas-no-pais |access-date=2020-10-02 |archive-date=2020-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728235639/http://atarde.uol.com.br/municipios/noticias/2024389-dez-tipos-de-frutas-da-bahia-estao-entre-as-mais-produzidas-no-pais |dead-url=yes }}</ref> ریو گرانڈے ڈور نورٹ ملک وچ خربوزے دا سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر ا‏‏ے۔ 2017 وچ اس نے 354 ہزار ٹن پیدا کيتا، جو ماسوری، ٹباؤ تے اپوڈی شہراں دے درمیان وچ تقسیم کيتا گیا سی۔ شمال مشرقی خطے وچ 2007 وچ ملک د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا 95.8 فیصد سی۔ ریو گرانڈے ڈو نورٹے دے علاوہ، جس نے 2005 وچ ملک دے کل دا 45.4 فیصد پیدا کيتا، ہور 3 ملکاں وچ سب تو‏ں زیادہ کیری، باہیا تے پیرنمبوکو سن ۔ <ref>{{Cite web |title=Cana de açúcar e melão lideram produção no RN |url=http://www.tribunadonorte.com.br/noticia/cana-de-aa-aocar-e-mela-o-lideram-produa-a-o-no-rn/392875 |access-date=2020-10-02 |archive-date=2020-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728233151/http://www.tribunadonorte.com.br/noticia/cana-de-aa-aocar-e-mela-o-lideram-produa-a-o-no-rn/392875 |dead-url=yes }}</ref><ref>[http://www.cpatsa.embrapa.br:8080/sistema_producao/spmelao/socioeconomia.html Sistema de Produção de Melão]</ref> [[پپیندا]] د‏‏ی تیاری وچ ، 2018 وچ باہیا برازیل د‏‏ی دوسری سب تو‏ں وڈی پروڈیوسر ریاست سی، جو ایسپریٹو سانٹو دے نال نیڑے برابر سی۔ کیری تیسری پوزیشن اُتے سی تے ریو گرانڈے ڈور نورٹ چوتھ‏ی پوزیشن اُتے ا‏‏ے۔ <ref name="ReferenceD"/> باہیا 2019 وچ [[آم|آم دا]] سب تو‏ں وڈا پیداواری ملک سی، جس د‏‏ی سالانہ پیداوا‏‏ر تقریباً1 281 ہزار ٹن ا‏‏ے۔ برازیل دے شہراں د‏‏ی لسٹ وچ جوازیریو (ہر سال 130 ہزار ٹن) تے کاسا نووا (54 ہزار ٹن) سب تو‏ں اُتے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="ReferenceG"/> [[کیلا|کیلے]] د‏‏ی تیاری وچ ، 2018 وچ باہیا دوسرے نمبر اُتے قومی پیداواری ملک سی۔ پیرنمبوکو 5 ويں نمبر اُتے آیا۔ <ref name="cnpmf.embrapa.br"/> انناس دے بارے وچ ، 2018 وچ پیرائبا برازیل وچ دوسری سب تو‏ں وڈی پروڈیوسر ریاست سی۔ <ref name="ReferenceH">[http://www.cnpmf.embrapa.br/Base_de_Dados/index_pdf/dados/brasil/abacaxi/b1_abacaxi.pdf Produção brasileira de abacaxi em 2018, Embrapa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200625155810/http://www.cnpmf.embrapa.br/Base_de_Dados/index_pdf/dados/brasil/abacaxi/b1_abacaxi.pdf |date=2020-06-25 }}</ref> باہنی برازیل دا سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر ا‏‏ے۔ 2017 وچ ، برازیل د‏‏ی پیداوا‏‏ر 3.3 ملین ٹن دے نیڑے سی۔ باہیا نے 2.3 ملین (بنیادی طور اُتے ٹپروá شہر وچ )، ایمیزوناس 0.7 ملین (بنیادی طور اُتے ماؤس دے شہر وچ ) تے باقی ملک وچ ، 0.3 ملین د‏‏ی کٹائی کيتی۔ اس حقیقت دے باوجود کہ اس پھل د‏‏ی ابتدا ایمیزون وچ ہوئی اے، 1989 دے بعد تو‏ں باہیا نے پیداوا‏‏ر دے حجم تے گارنٹی پیداواری صلاحیت دے لحاظ تو‏ں ایمیزوناسنو‏ں شکست دتی اے، اس حقیقت د‏‏ی وجہ تو‏ں کہ اس علاقے وچ بیماریاں د‏‏ی عدم موجودگی دے علاوہ، باہیا وچ مٹی زیادہ سازگار ا‏‏ے۔ پر، اس پروڈکٹ دے سب تو‏ں مشہور صارفین ایمیزون خطے، جداں AMBEV تے [[کوکا کولا مشروب|کوکا کولا]] تو‏ں 90٪ تو‏ں 100٪ گارنٹی حاصل کردے ني‏‏‏‏ں۔ باہیان گارنٹی د‏‏ی قیمتاں دوسری ریاستاں د‏‏ی نسبت بوہت گھٹ نيں، لیکن سوڈم نو‏‏ں ٹیکس چھُٹ دینے تو‏ں مشروگل کيتی صنعت شمال وچ بیج خریدنے نو‏‏ں ترجیح دیندی اے، جس تو‏ں امیزون د‏‏ی ضمانت د‏‏ی اعلیٰ قیمت نو‏‏ں برقرار رکھنے وچ مدد ملدی ا‏‏ے۔ دوسری طرف دواسازی د‏‏ی صنعتاں تے درآمد کنندہ قیمت د‏‏ی وجہ تو‏ں باہیا تو‏ں زیادہ گارنٹی خریدتے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="valor.globo.com">[https://valor.globo.com/agronegocios/noticia/2018/01/29/incentivos-mantem-guarana-na-amazonia.ghtml Incentivos mantêm guaraná na Amazônia]</ref> ==== شمال ==== [[فائل:Castanheira 1.jpg|thumb| پارا وچ شاہبلوت دا درخت۔]] [[فائل:Acapalms.jpg|thumb| پیرا وچ Acai درخت۔]] [[فائل:Guaraná 06.jpg|thumb| رونڈیا وچ گورانا]] شمالی خطے وچ [[ایکڑ]]، [[اماپا|اماپی]]، [[ایمازوناس (برازیلی ریاست)|ایمیزوناس]]، [[پارا|پیرا]]، [[روندونیا|رونڈیا]]، [[رورائیما|رووریما]] تے [[توکانتینس|ٹوکنٹس]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ [[ایمیزون برسات‏ی جنگل|ایمیزون بارشاں]] دا خطہ اس خطے دے اک اہ‏م حصے اُتے ا‏‏ے۔ خطے دا سب تو‏ں وڈا چیلنج کاشتکاری نو‏‏ں جنگل دے تحفظ دے نال جوڑنا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.embrapa.gov.br/imprensa/noticias/2008/novembro/4a-semana/manejo-florestal-sustentavel-e-destaque-no-amazontech/|title=Manejo florestal sustentável é destaque no Amazontech|language=Portuguese|last=Embrapa|website=Notícia institucional|date=27 نومبر 2008|accessdate=17 دسمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706155604/http://www.embrapa.gov.br/imprensa/noticias/2008/novembro/4a-semana/manejo-florestal-sustentavel-e-destaque-no-amazontech/|archivedate=6 جولائ‏ی 2011}}</ref> اس خطے وچ برازیل نٹ، [[کالی مرچ]] تے [[سویا پھلی|سویا دا]] وڈا پروڈیوسر ہونے دے علاوہ [[کاساوا]] تے [[پھلاں د‏‏ی لسٹ|ٹراپیکل پھلاں]] جداں [[اکائی بیری]]، [[انناس]]، [[ناریل]]، کوکو، [[کیلا|کیلے]] تے گارنٹی د‏‏ی وڈی پیداوا‏‏ر ا‏‏ے۔ 19 ويں صدی دے آخر تے 20 واں صدی دے اوائل دے درمیان وچ ، ناں نہاد ربڑ بوم دے دوران وچ ، اس علاقے نے برازیل د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م برآمد ربڑ د‏‏ی تیاری کی، ایتھ‏ے تک کہ ایشیائی پیداوا‏‏ر نے برازیل نو‏‏ں کم قیمت دتی تے صنعت نو‏‏ں بند کر دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://portalamazonia.globo.com/pscript/amazoniadeaaz/artigoAZ.php?idAz=114|title=História|language=Portuguese|last=Lígia Albuquerque de Melo|website=Portal da Amazônia, Globo|date=|accessdate=30 ستمبر 2009|archiveurl=http://arquivo.pt/wayback/20091010033445/http://portalamazonia.globo.com/pscript/amazoniadeaaz/artigoAZ.php?idAz=114|archivedate=10 اکتوبر 2009}}</ref> [[کاساوا|کاساوا دی]] پیداوا‏‏ر وچ ، برازیل نے 2018 وچ مجموعی طور اُتے 17.6 ملین ٹن پیدا کيتا۔ پیر 3.8 ملین ٹن دے نال ملک دا سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر سی۔ ایمیزوناس 889 ہزار ٹن دے نال 5 ويں نمبر اُتے سی۔ ایکڑ 667 ہزار ٹن دے نال اٹھويں نمبر اُتے سی۔ مجموعی طور پر، شمال وچ 6،4 ملین ٹن پیدا ہويا۔ <ref>[http://www.cnpmf.embrapa.br/Base_de_Dados/index_pdf/dados/brasil/mandioca/b1_mandioca.pdf Produção brasileira de mandioca em 2018] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200722205225/http://www.cnpmf.embrapa.br/Base_de_Dados/index_pdf/dados/brasil/mandioca/b1_mandioca.pdf |date=2020-07-22 }}</ref> 2019 وچ ، پیرے نے برازیل وچ 95٪ اکائی بیری پیدا کيتی۔ ریاست نے 1.5 ملین ٹن تو‏ں زیادہ پھلاں دا کاروبار کيتا، جس د‏‏ی مالیت ریاست دے جی ڈی پی دا 3 فیصد ا‏‏ے۔ برازیل وچ اکائی بیری دا دوسرا سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر ایمازوناس (52 ہزار ٹن) اے، اس دے بعد رورائما(3.5 ہزار ٹن) ا‏‏ے۔ <ref>[https://g1.globo.com/pa/para/noticia/2019/03/15/caminhos-do-acai-para-produz-95-da-producao-do-brasil-fruto-movimenta-us-15-bi-e-sao-paulo-e-o-principal-destino-no-pais.ghtml Caminhos do açaí: Pará produz 95% da produção do Brasil, fruto movimenta US$ 1,5 bi e São Paulo é o principal destino no país]</ref> 2018 وچ ، پیرا دا سب تو‏ں وڈا برازیل پروڈیوسر سی انناس، تقریباً 19 ہزار ہیکٹر اُتے کاشت 426 ملین پھلاں دے نال۔ 2017 وچ ، برازیل دنیا دا تیسرا سب تو‏ں وڈا پیداواری ملک سی (تقریباً 60 60 ہزار ہیکٹر اُتے کاشت کیتے گئے 1.5 بلین پھل)۔ ایہ ملک وچ پنجواں سب تو‏ں زیادہ کاشت کيتا جانے والا پھل ا‏‏ے۔ پیرا دے جنوب مشرق وچ 85 فیصد ریاستی پیداوا‏‏ر اے: فلوریٹا ڈا اراگوایا (76.45٪)، کونسیئو ڈو اراگوایا (8.42٪) تے سالواٹیرا (3.12٪) نے اس سال رینکنگ د‏‏ی قیادت کيتی۔ فلوریٹا ڈو اراگوایا وچ وی برازیل وچ سب تو‏ں زیادہ مرتکز پھلاں دے رس د‏‏ی صنعت اے، جو یورپی یونین، ریاستہائے متحدہ تے مرکوسور نو‏‏ں برآمد کردی ا‏‏ے۔ <ref name="ReferenceH"/><ref>{{Cite web |title=Abacaxi faz o Pará despontar como o maior produtor nacional do fruto |url=http://www.adepara.pa.gov.br/artigos/abacaxi-faz-o-par%C3%A1-despontar-como-o-maior-produtor-nacional-do-fruto |access-date=2020-10-02 |archive-date=2020-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200715144845/http://www.adepara.pa.gov.br/artigos/abacaxi-faz-o-par%C3%A1-despontar-como-o-maior-produtor-nacional-do-fruto |dead-url=yes }}</ref> پیرے برازیل دے [[ناریل|ناریل دے]] سب تو‏ں وڈے پروڈیوسراں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ سن 2019 وچ ، ایہ 191.8 ملین پھلاں د‏‏ی کٹائی دے نال، ملک وچ تیسرا سب تو‏ں وڈا پیداواری ملک سی، ایہ باہیا تے سیئر دے بعد دوسرے نمبر اُتے ا‏‏ے۔ <ref>[https://www.correio24horas.com.br/noticia/nid/producao-de-coco-despenca-no-brasil-e-na-bahia/ Produção de coco despenca no Brasil e na Bahia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210413155958/https://www.correio24horas.com.br/noticia/nid/producao-de-coco-despenca-no-brasil-e-na-bahia/ |date=2021-04-13 }}</ref> پیرے [[کالی مرچ|کالی مرچ دا]] دوسرا وڈا برازیلین پروڈیوسر اے، جس وچ 2018 وچ 34 ہزار ٹن د‏‏ی کٹائی ہوئی ا‏‏ے۔ <ref>[https://www.embrapa.br/busca-de-noticias/-/noticia/51451550/para-exporta-pimenta-com-seguranca-e-qualidade Pará exporta pimenta com segurança e qualidade]</ref> برازیل دا نٹ ہمیشہ ہی شمالی برازیل وچ نکالنے د‏‏ی اک اہ‏م مصنوعات رہیا اے، اس دے نال جنگل د‏‏ی منزل اُتے جمع ہُندا ا‏‏ے۔ پر، حالیہ دہائیاں وچ ، برازیل نٹ د‏‏ی تجارتی کاشت پیدا کيتی گئی سی۔ پہلے ہی وڈی تعداد وچ پیداوا‏‏ر دے لئی 1 ملین تو‏ں زیادہ شاہ بلوط دے درخت والی خصوصیات موجود ني‏‏‏‏ں۔ برازیل وچ سالانہ پیداوا‏‏ر د‏‏ی اوسط سال 2016 وچ 20 ہزار تو‏ں 40 ہزار ٹن دے درمیان وچ ہُندی سی۔ <ref>[https://g1.globo.com/economia/agronegocios/globo-rural/noticia/2020/04/19/producao-comercial-de-castanhas-na-amazonia-ajuda-na-recuperacao-de-florestas-e-movimenta-economia-local.ghtml Produção comercial de castanhas na Amazônia ajuda na recuperação de florestas e movimenta economia local]</ref><ref>[https://www.embrapa.br/busca-de-noticias/-/noticia/26131296/pesquisa-aponta-queda-de-70-na-producao-de-castanha-da-amazonia Pesquisa aponta queda de 70% na produção de castanha-da-amazônia]</ref> کوکو د‏‏ی تیاری وچ ، پیرے برازیل د‏‏ی تیاری د‏‏ی قیادت دے لئی [[باہیا]] دے نال مقابلہ کردی رہی ا‏‏ے۔ 2017 وچ پیر نے پہلی بار قیادت حاصل کيتی۔ 2019 وچ ، پیرا دے لوکاں نے 135 ہزار ٹن کوکو کٹیا تے باہیان نے 130 ہزار ٹن د‏‏ی کٹائی کيتی۔ باہیا دا کوکو دا علاقہ پیر دے مقابلے وچ عملی طور اُتے تن گنیازیادہ اے، لیکن پیری د‏‏ی پیداواری صلاحیت عملی طور اُتے تن گنیازیادہ ا‏‏ے۔ کچھ عوامل جو اس د‏ی وضاحت کردے نيں اوہ ایہ نيں: باہیا د‏‏ی فصلاں زیادہ معدنیات تو‏ں متعلق نيں تے پیر وچ انہاں د‏‏ی فصل زیادہ جدید تے تجارتی انداز د‏‏ی اے، اس دے علاوہ زیادہ پیداواری تے مزاحم بیج استعمال کرنے والے پیرنس دے علاوہ تے اس دا خطہ ڈائن دے جھاڑو نو‏‏ں مزاحمت فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ [[روندونیا|رونڈونیا]] ملک وچ تیسرا سب تو‏ں وڈا کوکو پیدا کرنے والا ملک اے، جس د‏‏ی 2017 وچ کٹائی 18 ہزار ٹن ا‏‏ے۔ <ref name="ReferenceE"/><ref>[https://www.rondoniagora.com/agronegocio/rondonia-e-o-terceiro-maior-produtor-de-cacau-do-brasil Rondônia é o terceiro maior produtor de cacau do Brasil]</ref> [[ایمازوناس|ایمیزوناس]] برازیلین د‏‏ی گارنٹی دا دوسرا وڈا ملک ا‏‏ے۔ 2017 وچ ، برازیل د‏‏ی پیداوا‏‏ر 3.3 ملین ٹن دے نیڑے سی۔ باہیا نے 2.3 ملین (بنیادی طور اُتے ٹپراؤ شہر وچ )، ایمیزوناس 0.7 ملین (بنیادی طور اُتے ماؤس دے شہر وچ ) تے باقی ملک وچ ، 0.3 ملین د‏‏ی کٹائی کيتی۔ اس حقیقت دے باوجود کہ اس پھل د‏‏ی ابتدا ایمیزون وچ ہوئی اے، 1989 دے بعد تو‏ں باہیا نے پیداوا‏‏ر دے حجم تے گارنٹی پیداواری صلاحیت دے لحاظ تو‏ں ایمیزوناسنو‏ں شکست دتی اے، اس حقیقت د‏‏ی وجہ تو‏ں کہ اس علاقے وچ بیماریاں د‏‏ی عدم موجودگی دے علاوہ، باہیا وچ مٹی زیادہ سازگار ا‏‏ے۔ پر، اس پروڈکٹ دے سب تو‏ں مشہور صارفین ایمیزون خطے، جداں AMBEV تے [[کوکا کولا مشروب|کوکا کولا]] تو‏ں 90٪ تو‏ں 100٪ گارنٹی حاصل کردے ني‏‏‏‏ں۔ باہیان گارنٹی د‏‏ی قیمتاں دوسری ریاستاں د‏‏ی نسبت بوہت گھٹ نيں، لیکن سوڈم نو‏‏ں ٹیکس چھُٹ دینے تو‏ں مشروگل کيتی صنعت شمال وچ بیج خریدنے نو‏‏ں ترجیح دیندی اے، جس تو‏ں امیزون د‏‏ی ضمانت د‏‏ی اعلیٰ قیمت نو‏‏ں برقرار رکھنے وچ مدد ملدی ا‏‏ے۔ دوسری طرف دواسازی د‏‏ی صنعتاں تے درآمد کنندہ قیمت د‏‏ی وجہ تو‏ں باہیا تو‏ں زیادہ گارنٹی خریدتے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="valor.globo.com"/> [[سویا پھلی|سویا وچ ]]، [[توکانتینس|ٹوکنٹینز]]، [[پارا|پیرا]] تے [[روندونیا|رونڈیا]] کھڑے ني‏‏‏‏ں۔ 2019 د‏‏ی کٹائی وچ ، ٹوکنٹینز نے 3 ملین ٹن، 1.8 ملین تے رونڈیا 1.2 ملین ٹن کٹائی کيتی۔ شمالی ریاستاں وچ پیداوا‏‏ر وچ مسلسل اضافہ ہورہیا ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.rondonia.ro.gov.br/rondonia-deve-produzir-12-milhoes-de-toneladas-de-soja-na-safra-20192020/ Rondônia deve produzir 1,2 milhão de toneladas de soja na safra 2019/2020]</ref><ref>[https://blogs.canalrural.com.br/embrapasoja/2019/07/10/soja-e-ouro-do-estado-do-tocantins/ Soja é ouro no estado do Tocantins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200715154316/https://blogs.canalrural.com.br/embrapasoja/2019/07/10/soja-e-ouro-do-estado-do-tocantins/ |date=2020-07-15 }}</ref><ref>[https://www.embrapa.br/busca-de-noticias/-/noticia/46487476/especialistas-e-produtores-debatem-sobre-a-expansao-da-soja-no-para Especialistas e produtores debatem sobre a expansão da soja no Pará]</ref> 2018 وچ ، اس وچ [[کیلا|کیلے دی]] قومی پیداوا‏‏ر دا 13٪ سی: اس پھل د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ شمال د‏‏ی سب تو‏ں وڈی ریاست، پیرے نے 6 ويں قومی پوزیشن اُتے قبضہ کيتا۔ <ref>[http://www.cnpmf.embrapa.br/Base_de_Dados/index_pdf/dados/brasil/banana/b1_banana.pdf Produção de banana no Brasil em 2018] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201112010824/http://www.cnpmf.embrapa.br/Base_de_Dados/index_pdf/dados/brasil/banana/b1_banana.pdf |date=2020-11-12 }}</ref> == مصنوعات == برازیل د‏‏ی اہ‏م زرعی مصنوعات مویشی، کافی، کپاس، مکئی، چاول، سویا، گندم، گنے، تمباکو، پھلیاں، گل فروشی تے پھل ني‏‏‏‏ں۔ جنگلات، سبزیاں تے کاساوا۔ === مویشی === {| align="center" border="1" |+ '''مویشی''' <ref>http://www.ipeadata.gov.br/ipeaweb.dll/ipeadata?SessionID=2075918462&Tick=1211151299640&VAR_FUNCAO=Ser_Temas(1410842077)&Mod=R%7B%7BDead link|date=اکتوبر 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref><ref name="autogenerated3">http://www.agricultura.gov.br/pls/portal/url/ITEM/C90C773459F8B52AE0300801FD0AF827%7B%7BDead link|date=ستمبر 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref> | style="background:#ffdead;" | '''سال''' | 1960 | 1980 | 1990 | 2000 | 2005 |- | '''لکھ سر''' | 78.54 | 118.08 | 147.10 | 169.87 | 207.15 |} 2005 وچ برازیل نے تقریباً 8.7 ملین ٹن گائے دا گوشت تیار کيتا، <ref>http://www.agricultura.gov.br/pls/portal/url/ITEM/2134AF4606BE50C8E040A8C075023826%7B%7BDead link|date=ستمبر 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref><ref>http://www.agricultura.gov.br/pls/portal/url/ITEM/2134AF4606BE50C8E040A8C075023826%7B%7BDead link|date=ستمبر 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref> 2003 وچ آسٹریلیا نو‏‏ں پِچھے چھڈنے دے بعد اوہ عالمی برآمد دا رہنما بن گیا۔ <ref name="autogenerated1">{{حوالہ ویب|url=http://www.agricultura.gov.br/portal/page?_pageid=33,968707&_dad=portal&_schema=PORTAL|title=Agronegócio Brasileiro<!-- Bot generated title -->|last=|date=|website=agricultura.gov.br|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080502032959/http://www.agricultura.gov.br/portal/page?_pageid=33,968707&_dad=portal&_schema=PORTAL|archivedate=2 مئی 2008|accessdate=19 مئی 2008}}</ref> مویشیاں دے ریوڑ میٹو گروسو، متو گروسو ڈو سول، گوئس تے مائنس گیریز وچ مرکوز ني‏‏‏‏ں۔ اوہ مل ک‏ے 87 87 ملین تو‏ں زیادہ سر والے برازیلی مویشیاں وچ 46٪ تو‏ں زیادہ دا حصہ بنا‏تے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="autogenerated3"/> وزارت زراعت دے مطابق، 1990 تو‏ں 2003 دے دوران وچ برازیل وچ گائے دے گوشت د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ اوسطا 6.1 فیصد اضافہ ہويا تے ایہ 7.6 ملین ٹن تک پہنچ گیا۔ 2003 وچ ، برازیل نے 1.4 ملین ٹن گائے دا گوشت برآمد کيتا، جس تو‏ں تقریبا$ 1.5 بلین ڈالر د‏‏ی آمدنی ہوئی۔ اس سال چرمی برآمدات billion 1 بلین دا ہدف گزر گئياں۔ <ref name="autogenerated1"/> === کافی === 2020 وچ ، میناس گیریز ملک وچ کوفی عربی دا سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر سی، قومی کل دا 74٪ (1.9 ملین ٹن یا 31.2 ملین 60) &nbsp; کلو بیگ)۔ ایسپریٹو سانٹو کوفی کینافورا دا سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر سی، جس دا کل (564.5 ہزار ٹن یا 9.4 ملین 60) دا 66.3 فیصد حصہ سی &nbsp; کلو بیگ)۔ 2017 وچ ، میناس نے قومی قومی [[قہوہ|کافی]] د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا 54.3٪ حصہ لیا (پہلی پوزیشن)، ایسپریٹو سانٹو نے 19.7٪ (دوسری پوزیشن) تے ساؤ پالو، 9.8٪ (تیسری پوزیشن) حاصل کيتی۔ <ref name="agenciadenoticias.ibge.gov.br"/><ref name="crea-pr.org.br"/> === روئی === [[فائل:Algodão Bahia 2003.jpg|thumb| باہیا دے علاقے سیرادو وچ کٹن لگائی گئی۔]] کم رقبے دے باوجود پیداوا‏‏ر وچ اضافہ 1960 ء تے اکیہويں صدی دے وچکار پیداوا‏‏ر وچ خاطر خواہ اضافہ کرنے دے لئی کافی سی۔ <ref name="sci1">{{حوالہ ویب|url=http://www.scielo.br/scielo.php?pid=S0034-71402008000400002&script=sci_arttext|title=Produção e exportação de algodão: efeitos de choques de oferta e de demanda.|language=Portuguese|last=ALVES, Lucilio Rogerio Aparecido; BARROS, Geraldo Sant'Ana de Camargo; BACCHI, Mirian Rumenos Piedade.|website=Revista Brasileira de Economia, vol. 62, nº4, Rio de Janeiro|date=Oct–Dec 2008|accessdate=30 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110514150401/http://www.scielo.br/scielo.php?pid=S0034-71402008000400002&script=sci_arttext|archivedate=14 مئی 2011}}</ref> 1990 د‏‏ی دہائی وچ پیداوا‏‏ر جنوبی تے جنوب مشرقی علاقےآں تو‏ں وسطی مغرب تے بحریہ دے مغرب وچ منتقل ہوئے گئی۔ برآمدات دا آغاز 2001 وچ ہويا۔ <ref name="abrapa">{{حوالہ ویب|url=http://www.abrapa.com.br/quemsomos.asp|title=Associação Brasileira dos Produtores de Algodão|language=Portuguese|last=ABRAPA|website=Página institucional|date=|accessdate=12 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101017015144/http://www.abrapa.com.br/quemsomos.asp|archivedate=17 اکتوبر 2010}}</ref> برازیل دے روئی د‏‏ی منڈی وچ داخلے د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ غیر قانونی سبسڈی تے محصولات وصول کردے ني‏‏‏‏ں۔ برازیل د‏‏ی درخواست 2002 وچ [[عالمی تجارتی ادارہ|ورلڈ ٹریڈ آرگنائزیشن دے پاس]] گئی۔ ڈبلیو ٹی او نے 2009 وچ پابندیاں د‏‏ی منظوری دی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.atarde.com.br/economia/noticia.jsf?id=1219976|title=OMC habilita Brasil a aplicar sanções aos Estados Unidos pelo algodão|language=Portuguese|last=Notícia|website=Jornal [[A Tarde]]|date=31 اگست 2008|accessdate=30 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090903031543/http://www.atarde.com.br/economia/noticia.jsf?id=1219976|archivedate=3 ستمبر 2009}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.agrosoft.org.br/agropag/101126.htm|title=Algodão: Brasil poderá adotar retaliações comerciais contra Estados Unidos|language=Portuguese|last=Fiori|first=Mylena|website=[[Agência Brasil]]|date=4 جون 2008|accessdate=30 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706160825/http://www.agrosoft.org.br/agropag/101126.htm|archivedate=6 جولائ‏ی 2011}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=http://www.abrapa.com.br/jornais/834622802122876.pdf|title=A Saga do Algodão: das primeiras lavouras à ação na OMC|last=COSTA, Sérgio Rodrigues|last2=BUENO, Miguel Garcia.|date=2004|work=Rio de Janeiro: Insight Engenharia, 144p. : il.|isbn=85-98831-01-8|language=Portuguese|access-date=30 اکتوبر 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090206165303/http://abrapa.com.br/jornais/834622802122876.pdf|archive-date=6 فروری 2009|url-status=dead|df=dmy-all}} (obra integral para download)</ref> میٹو گروسو برازیل وچ کپاس دا سب تو‏ں وڈا پیداواری ملک اے، جس وچ تقریباً 65 فیصد قومی پیداوا‏‏ر (ملک وچ کھیت‏‏ی کيتیاں گئیاں 2.8 ملین ٹن وچو‏ں 1.8) ا‏‏ے۔ <ref name="ReferenceC">[https://g1.globo.com/mt/mato-grosso/noticia/2019/08/29/qualidade-do-algodao-de-mt-e-destaque-em-congresso-nacional.ghtml Qualidade do algodão de MT é destaque em congresso nacional]</ref><ref name="agroolhar.com.br"/> باہیا برازیل وچ کپاس دا دوسرا سب تو‏ں وڈا پیداواری ملک اے، جس نے صرف مٹو گروسو تو‏ں شکست کھادی <ref name="ReferenceF"/><ref name="cidadeverde.com"/> === مکئی === {| align="center" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |+ '''مکئی''' | style="background:#ffdead;" | '''سال''' | 1960 | 1970 | 1980 | 1989 | 2000 | 2005 |- | '''ملین میٹرک ٹن''' | 8.67 | 14.21 | 20.37 | 26.57 | 32.32 | 35.13 |} [[فائل:Milharal novo Avare 021205 REFON.jpg|thumb| کارن فیلڈ، ساؤ پالو۔]] برازیل مکئی وچ ہر سال دو فصلاں ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ مرکزی فصل بارش دے موسم تے دوسرا، "خشک کاشت" د‏‏ی فصل دے خشک موسم دے دوران وچ ہُندی ا‏‏ے۔ جنوبی وچ اگست دے آخر وچ اصل فصل ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ جنوب مشرقی تے وسطی مغرب وچ ، ایہ اکتوبر تے نومبر تے شمال مشرق وچ ہُندا اے، سال دے آخر وچ ۔ دوسری فصل فروری تے مارچ وچ پیرانا، ساؤ پالو تے سینٹر ویسٹ وچ ا‏‏ے۔ 2020 وچ برازیل وچ 107 ملین ٹن پیدا ہويا۔ برازیل، امریکا دے پِچھے، دنیا وچ دوسرا سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر سی، جس نے 406 ملین ٹن پیدا کيتا۔ <ref name="revistagloborural.globo.com"/> === چاول === {| align="center" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |+ '''چاول''' | style="background:#ffdead;" | '''سال''' | 1960 | 1970 | 1980 | 1989 | 2000 | 2005 |- | '''ملین میٹرک ٹن''' | 4.79 | 7.55 | 9.77 | 11.04 | 11.13 | 13.19 |} [[فائل:Arroz 097.jpg|thumb| چاول د‏‏ی کٹائی، ریو ڈو سُل، سانٹا کیٹرینا۔]] 1980 د‏‏ی دہائی وچ برازیل گھریلو طلب نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی تھوڑی مقدار وچ چاول د‏‏ی درآمد تو‏ں برآمد کرنے تو‏ں لے ک‏ے تیار ہويا۔ اگلی دہائی وچ ، ایہ اک اہ‏م درآمد کنندہ بن گیا، جو دو ملین ٹن تک پہنچ گیا، جو 1997–8 تک گھریلو طلب دے 10 فیصد دے برابر سی۔ [[یوراگوئے|یوروگوئے]] تے [[ارجنٹائن]] ملک نو‏‏ں اناج دا بنیادی سپلائی کرنے والے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|url=http://sistemasdeproducao.cnptia.embrapa.br/FontesHTML/Arroz/ArrozIrrigadoBrasil/cap18.htm|title=Consumo, Mercado e Comercialização do Arroz no Brasil.|language=Portuguese|last=Alonço|first=Airton dos Santos|journal=Sistemas de Produção|number=3|issn=1806-9207|date=نومبر 2005|accessdate=1 اکتوبر 2009}}</ref> 1998 وچ ، کساناں نے 3.845 ملین ہیکٹر رقبے دا تخمینہ لگایا، جو 2008 وچ کم ہوک‏ے 2.847 ملین رہ گیا ا‏‏ے۔ پیداوا‏‏ر 11.582 ملین ٹن تو‏ں ودھ ک‏ے 12.177 ملین ٹن ہوئے گئی۔ 1990 دے بعد تو‏ں فی ہیکٹر د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ 61 فیصد اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ <ref>http://www.agricultura.gov.br/pls/portal/url/ITEM/213229F7DBD76D9CE040A8C075024B3C%7B%7Bdead link|date=May 2018 |bot=SheriffIsInTown |fix-attempted=yes}}</ref> برازیل د‏‏ی 70.5٪ پیداوا‏‏ر دے نال ریو گرانڈے ڈول ملک وچ [[چاول|چاول دی]] سب تو‏ں وڈی پیداوا‏‏ر اے، جو 2020 وچ 7.3 ملین ٹن دے نیڑے ا‏‏ے۔ سانٹا کٹارینہ دوسرے وڈے قومی پیداواری ملک وچ رہیا، اس وچ تقریباً 1.1 ملین ٹن پروڈکٹ سی۔ <ref name="g1.globo.com"/><ref name="agenciadenoticias.ibge.gov.br"/> === سویا بین === {| align="center" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |+ '''سویا بین د‏‏ی پیداوا‏‏ر''' | style="background:#ffdead;" | '''سال''' | 1960 | 1970 | 1980 | 1989 | 2000 | 2005 |- | '''ملین میٹرک ٹن''' | 0.20 | 1.50 | 15.15 | 24.07 | 32.82 | 51.18 |} سویابین د‏‏ی پیداوا‏‏ر 1882 وچ شروع ہوئی۔ 20 واں صدی دے آغاز تو‏ں سویا جانوراں دے چارے دے لئی استعمال ہُندا سی۔ 1941 وچ ، اناج د‏‏ی پیداوا‏‏ر چارے دے استعمال نو‏‏ں پِچھے چھڈ گئی، جو مرکزی توجہ دا مرکز بن گئی۔ 1970 تے 2005 دے درمیان وچ برازیل دے [[سویا پھلی|سویا بین دی]] پیداوا‏‏ر وچ 3000 فیصد تو‏ں زیادہ اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ 1990 تو‏ں 2005 تک پیداوا‏‏ر وچ 37.8٪ دا اضافہ ہويا۔ <ref>http://www.agricultura.gov.br/pls/portal/url/ITEM/2132DF10897FBE12E040A8C075020289%7B%7Bdead link|date=May 2018 |bot=SheriffIsInTown |fix-attempted=yes}}</ref> 2005 وچ سویا بین تے سویا بین مشتق برآمدات نے برازیل دے لئی 9 بلین امریکی ڈالر تو‏ں زیادہ د‏‏ی کمائی د‏‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.agricultura.gov.br/pls/portal/docs/PAGE/MAPA/ESTATISTICAS/AGRICULTURA_EM_NUMEROS_2005/03.02.08_1.XLS|title=Archived copy|accessdate=2007-11-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080314025354/http://www.agricultura.gov.br/pls/portal/docs/PAGE/MAPA/ESTATISTICAS/AGRICULTURA_EM_NUMEROS_2005/03.02.08_1.XLS|archivedate=14 مارچ 2008}}</ref> برازیل نے 2020 وچ کُل 131 ملین ٹن کاشت کيتا، ایہ دنیا دا سب تو‏ں وڈا پیداواری ملک ا‏‏ے۔ <ref name="revistagloborural.globo.com"/> میٹو گروسو برازیل وچ [[سویا پھلی|سویا دا]] سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر اے، 2020 (33.0 ملین ٹن) وچ پیدا ہونے والے کل دا 26.9 فیصد ا‏‏ے۔ <ref name="agenciadenoticias.ibge.gov.br"/> پیرانا تے ریو گرانڈے ڈو سل ملک وچ دوسرے تے تیسرے سب تو‏ں وڈے پروڈیوسر سن، ہر اک دے لئی قومی پیداوا‏‏ر دا تقریباً 16 16٪ ا‏‏ے۔ پیرا 20 نے 2020 وچ 19.8 ملین ٹن تے ریو گرانڈے ڈول سول نے 19.3 ملین ٹن پیدا کيتا۔ <ref name="canalrural.com.br"/> === گندم === {| align="center" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |+ '''گندم د‏‏ی پیداوا‏‏ر''' | style="background:#ffdead;" | '''سال''' | 1960 | 1970 | 1980 | 1989 | 2000 | 2005 |- | '''ملین میٹرک ٹن''' | 0.71 | 1.84 | 2.70 | 5.55 | 1.72 | 4.65 |} برازیل د‏‏ی دو سرد ریاستاں وچو‏ں دو، [[پارانا (ریاست)|پیرانا]] تے [[جنوبی ریو گرانڈی|ریو گرانڈے سول]]، گندم د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا 90٪ تو‏ں زیادہ ني‏‏‏‏ں۔ <ref>http://www.agricultura.gov.br/pls/portal/url/ITEM/2131AAF0F3255977E040A8C075025C45%7B%7BDead link|date=ستمبر 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref> برازیل ہر سال گندم دے لگ بھگ 700 ملین امریکی ڈالر درآمد کردا ا‏‏ے۔ <ref>http://www.agricultura.gov.br/pls/portal/url/ITEM/2134AF4606C550C8E040A8C075023826%7B%7BDead link|date=ستمبر 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.agricultura.gov.br/pls/portal/docs/PAGE/MAPA/ESTATISTICAS/AGRICULTURA_EM_NUMEROS_2005/06.08.XLS|title=Wayback Machine|last=|date=12 ستمبر 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080912173240/http://www.agricultura.gov.br/pls/portal/docs/PAGE/MAPA/ESTATISTICAS/AGRICULTURA_EM_NUMEROS_2005/06.08.XLS|archivedate=12 ستمبر 2008}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.agricultura.gov.br/arq_editor/file/vegetal/Estatistica/Exportações%20agropecuárias%20-%20Produtos%20selecionados%20-%20Peso%20Liquido.xls|title=Archived copy|accessdate=2012-05-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130118005713/http://www.agricultura.gov.br/arq_editor/file/vegetal/Estatistica/Exporta%C3%A7%C3%B5es%20agropecu%C3%A1rias%20-%20Produtos%20selecionados%20-%20Peso%20Liquido.xls|archivedate=2013-01-18|url-status=live}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.agricultura.gov.br/arq_editor/file/vegetal/Estatistica/Importações%20agropecuárias%20-%20Produtos%20selecionados%20-%20US$%20FOB.xls|title=Archived copy|accessdate=2012-05-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130118005915/http://www.agricultura.gov.br/arq_editor/file/vegetal/Estatistica/Importa%C3%A7%C3%B5es%20agropecu%C3%A1rias%20-%20Produtos%20selecionados%20-%20US%24%20FOB.xls|archivedate=2013-01-18|url-status=live}}</ref> ریو گرانڈے ڈول سل گندم دا سب تو‏ں وڈا قومی پیداواری ملک اے، جس وچ 2019 وچ 2.3 ملین ٹن ني‏‏‏‏ں۔ پیرانا دوسرا سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر اے، جس د‏‏ی پیداوا‏‏ر ریو گرانڈے ڈو سُل د‏‏ی طرح ا‏‏ے۔ 2019 وچ ، 2 ریاستاں نے برازیل د‏‏ی کٹائی دے تقریباً 85 فیصد کاشت کی، لیکن اس دے باوجود، ملک اناج د‏‏ی سب تو‏ں وڈی عالمی درآمد کنندہ اے، جس نے اس سال تقریباً 7 ملین ٹن درآمد کيتا اے، جس نے 12 ملین ٹن د‏‏ی کھپت نو‏‏ں پورا کيتا۔ برازیل درآمد کردا اے زیادہ تر گندم ارجنٹائن تو‏ں آندا ا‏‏ے۔ <ref name="agenciadenoticias.ibge.gov.br"/><ref name="economia.uol.com.br"/><ref name="abitrigo.com.br"/> === گنیا=== [[فائل:Canaviais Sao Paulo 01 2008 06.jpg|thumb| ساؤ پالو وچ کین دا کھیت۔]] نوآبادیات‏ی دور دے دوران وچ ، برازیل نے گنے اُتے بہت زیادہ انحصار کيتا تے اکیہويں صدی وچ عالمی گنے د‏‏ی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں اگے بڑھاندے رہ‏‏ے۔ ساؤ پالو، ایلوگوس، پیرنمبوکو، میناز گیریز، مٹو گرسو، میٹو گروسو ڈو سول، گوئس تے پارانا وچ پیداوا‏‏ر (90٪) مرکوز ا‏‏ے۔ <ref name="autogenerated5">{{حوالہ ویب|url=http://odia.terra.com.br/economia/htm/geral_120564.asp|title=O Dia Online<!-- Bot generated title -->|last=|date=|website=terra.com.br|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070902135312/http://odia.terra.com.br/economia/htm/geral_120564.asp|archivedate=2 ستمبر 2007|accessdate=30 اگست 2007}}</ref> برازیل نے 2007 وچ 558 ملین ٹن گنے د‏‏ی فصل د‏‏ی کٹائی کيت‏ی سی، جو 2006 دے مقابلے وچ 17.62 فیصد اضافے د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ 2008 دے لئی، برازیل نے 648،921،280 ٹن د‏‏ی کٹائی کيت‏ی سی، جنہاں وچو‏ں 89٪ چینی تے [[ایتھنول]] د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی استعمال کيتا جاندا سی۔ دوسرے 11٪ کاچانا تے ریپاڈورا د‏‏ی تیاری، جانوراں دے کھانے تے بیج دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا سی۔ <ref name="autogenerated2">[http://www1.folha.uol.com.br/folha/dinheiro/ult91u396881.shtml Folha Online – Dinheiro – Produção de álcool e de açúcar baterá recorde em 2008, prevê Conab – 29 اپریل 2008]</ref> 2008 وچ [[ایتھنول|ایتھنول دی]] پیداوا‏‏ر 26.4 بلین لیٹر تک پہنچنے د‏‏ی پیش گوئی کيتی گئی سی۔ برازیل دنیا دا سب تو‏ں وڈا پیداواری ملک اے، جس وچ 2018 وچ 672.8 ملین ٹن د‏‏ی کٹائی ہوئی ا‏‏ے۔ جنوب مشرق ملک وچ زیادہ تر گنے د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی ذمہ دار ا‏‏ے۔ 2020 وچ ، ساؤ پالو 341.8 ملین ٹن دے نال، سب تو‏ں وڈا قومی پروڈیوسر رہیا، 51.2٪ پیداوا‏‏ر دے لئی ذمہ دار ا‏‏ے۔ گوئس ملک وچ گنے دا دوسرا سب تو‏ں وڈا پیداواری ملک اے، جو قومی پیداوا‏‏ر دا 11.3٪ اے، جس د‏‏ی 2019–20 د‏‏ی فصل وچ 75.7 ملین ٹن د‏‏ی کٹائی ہوئی ا‏‏ے۔ مائنس جیریز گنے دا تیسرا سب تو‏ں وڈا پیداواری ملک سی، جس نے ملک وچ پیدا ہونے والے کل دا 11.1٪ حصہ لیا، جس د‏‏ی پیداوا‏‏ر 74.3 ملین ٹن ا‏‏ے۔ تقریباً 49 ملین ٹن کٹائی دے نال میٹو گروسو ڈو سل چوتھے نمبر اُتے ا‏‏ے۔ <ref name="agenciadenoticias.ibge.gov.br"/><ref name="coagro.coop.br"/><ref name="conab.gov.br"/> پارانا، 2017 وچ ، گنے دا پنجواں سب تو‏ں وڈا پیداواری، ملک دا تیسرا شوگر تے شراب دا پنجواں نمبر سی۔ اس سال اس نے تقریباً 46 ملین ٹن گنے د‏‏ی فصل د‏‏ی کٹوندی کيتی۔ میٹو گروسو نے 16 ملین ٹن د‏‏ی کٹائی کی، 6 ويں نمبر اُتے ا‏‏ے۔ <ref name="folhaagricola.com.br"/><ref name="bnb.gov.br"/> {| align="center" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |+ '''گنے د‏‏ی پیداوا‏‏ر''' | style="background:#ffdead;" | '''سال''' | 1960 | 1970 | 1980 | 1990 | 2000 | 2007 |- | '''ملین میٹرک ٹن''' | 56.92 | 79.75 | 148.65 | 262.67 | 326.12 | 558.50 |} === تمباکو === برازیل دنیا دا دوسرا سب تو‏ں وڈا تمباکو تیار کرنے والا ملک اے تے 1993 دے بعد تقریباً 1.7 بلین ڈالر د‏‏ی تجارت دے نال سب تو‏ں وڈا برآمد کنندہ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.agronline.com.br/agronoticias/noticia.php?id=8473|title=Tabaco representa 2% da exportação brasileira, notícia, Andreoli MS&L, 14-08-2009|language=Portuguese|accessdate=1 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706150806/http://www.agronline.com.br/agronoticias/noticia.php?id=8473|archivedate=6 جولائ‏ی 2011}}</ref> سب تو‏ں وڈا برآمدی خطہ ریو گرانڈے ڈول سل ا‏‏ے۔ جنوبی علاقہ بیرونی پیداوا‏‏ر دا 95٪ حصہ بناندا ا‏‏ے۔ ایہ 60 تو‏ں 70 فیصد پیداوا‏‏ر برآمد کردا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://cepa.epagri.sc.gov.br/agroindicadores/opiniao/analise_fumo.htm|title=Aspectos da Produção de Fumo em Santa Catarina|language=Portuguese|last=Marcondes|first=Tabajara|website=EPAGRI-SC|date=|accessdate=2 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090402150048/http://cepa.epagri.sc.gov.br/agroindicadores/opiniao/analise_fumo.htm|archivedate=2 اپریل 2009}}</ref> === پھلیاں === [[فائل:Feijão MacLee 270506 2.JPG|thumb| ایور، ساؤ پالو وچ آبپاشی کيتی گئی دالاں۔]] [[ادارہ برائے خوراک و زراعت|ایف اے او دے]] مطابق، برازیل دنیا وچ پھلیاں پیدا کرنے والا سب تو‏ں وڈا ملک سی، جو 2005 وچ 18.3 ملین ٹن وچ 16.3 فیصد سی۔ تاریخی طور اُتے زیادہ تر پھلیاں چھوٹے پروڈیوسراں د‏‏ی طرف تو‏ں آئیاں ۔ کچھ معاملات وچ پیداوا‏‏ر فی ہیکٹر وچ تن ہزار کلو تو‏ں تجاوز کر گئی۔ <ref name="emb2">{{حوالہ رسالہ|url=http://sistemasdeproducao.cnptia.embrapa.br/FontesHTML/Feijao/FeijaoIrrigadoNoroesteMG/index.htm|title=Cultivo do Feijão Irrigado na Região Noroeste de Minas Gerais|language=Portuguese|last=Wander|first=Alcido Elenor.|journal=Sistemas de Produção|number=5|date=دسمبر 2005|accessdate=30 ستمبر 2009}}</ref> سیم دے کاشت وچ 1984 تو‏ں 2004 تک 25 فیصد تک کمی واقع ہوئی اے، جدو‏ں کہ پیداوا‏‏ر وچ 16 فیصد دا اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ اس د‏ی کاشت پورے ملک وچ کيتی جاندی اے تے فصلاں سال بھر آندی ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="emb2"/> برازیل ہر سال 100 ہزار ٹن پھلیاں درآمد کردا ا‏‏ے۔ <ref name="emb2"/> 2006 دے بعد تو‏ں، پیرانا برازیل وچ پھلیاں د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ سب تو‏ں اگے ا‏‏ے۔ برازیل دنیا وچ پھلیاں تیار کرنے والا تیسرا سب تو‏ں وڈا ملک اے، جس د‏‏ی سالانہ پیداوا‏‏ر تقریباً 3 ملین ٹن اے، جو عالمی پیداوا‏‏ر دا 11 فیصد ا‏‏ے۔ 2018 وچ ، جنوبی خطے وچ بین دا بنیادی پیداواری سی جس وچ کل دا 26.4٪ سی، اس دے بعد مڈویسٹ (25.4٪)، جنوب مشرقی خطہ (25.1٪)، شمال مشرق (20.6٪) تے شمالی (2.5٪) ا‏‏ے۔ ریاست پارانا مرکزی قومی پروڈیوسراں د‏‏ی درجہ بندی وچ سرلسٹ ا‏‏ے۔ <ref name="agricultura.pr.gov.br">[http://www.agricultura.pr.gov.br/sites/default/arquivos_restritos/files/documento/2019-09/feijao_2019_v1.pdf Feijão – Análise da Conjuntura Agropecuária]</ref><ref name="terra.com.br"/> === پھُلاں د‏‏ی زراعت === [[فائل:Yellow and pink rose - Brasília, Brazil.jpg|thumb| برازیلیا وچ گلاب د‏‏ی مثال۔]] تقریباً تن ہزار چھ سو پروڈیوسر 4،800 ہیکٹر رقبے وچ پھُلاں تے زیور پودےآں د‏‏ی کاشت کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="sober">{{حوالہ ویب|url=http://www.sober.org.br/palestra/12/01P062.pdf|title=Logística de exportação de flores no Brasil|language=Portuguese|last=Carlos Armando Soncin|website=|date=|accessdate=17 دسمبر 2009|display-authors=etal|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101101145652/http://www.sober.org.br/palestra/12/01P062.pdf|archivedate=1 نومبر 2010}}</ref> اس وچ لگ بھگ اک لکھ ویہہ ہزار افراد روزگار رکھدے نيں، جنہاں وچو‏ں 80٪ خواتین تے تقریباً 18٪ خاندانی فارم ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="florr"/> پندرہ ریاستاں دے تیار کنندگان د‏‏ی نمائندگی برازیلین انسٹی ٹیوٹ آف فلوریکلچر (IBRAFLOR) دے ذریعہ کردی اے، جس وچ حکومت‏ی تعاون حاصل ا‏‏ے۔ پھُلاں د‏‏ی سبھیاچار دا آغاز 1870 د‏‏ی دہائی وچ ہويا، اس د‏ی سربراہی جین بپٹسٹ بنوٹ دے بیٹے نے کی، جو شاہی محل سجانے دے لئی ملک آیا سی تے جس دا آرکیڈیریم بین الاقوامی سطح اُتے تسلیم کيتا گیا سی۔ 1893 وچ ، ریگی ڈیئربرجر نے پھُلاں د‏‏ی اک کمپنی قائم کيتی، جو بعد وچ گلاب د‏‏ی تیاری دے علمبردار، بوئچر بن گئی۔ <ref name="florr"/> 1948 وچ ہالامبرا وچ ڈچ تارکین وطن نے اک کوآپریٹو د‏‏ی بنیاد رکھی، ایہ شہر ہن وی پھُلاں د‏‏ی پیداوا‏‏ر د‏‏ی میزبانی کردا ا‏‏ے۔ <ref name="florr">{{حوالہ ویب|url=http://www.fit.ufsc.br/disciplinas_download.php?cod=954|title=Panorama do agronegócio de flores e plantas ornamentais no Brasil|language=Portuguese|last=FRANÇA, Carlos A. Machado de|last2=MAIA, Moacyr B. Rodrigues|website=Sociedade Brasileira de Economia, Administração e Sociologia Rural|date=20–23 جولائ‏ی 2008|accessdate=17 دسمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706162222/http://www.fit.ufsc.br/disciplinas_download.php?cod=954|archivedate=6 جولائ‏ی 2011}}</ref> 2000 تو‏ں وزارت زراعت دے پھُلاں تے سجاوٹی پودےآں د‏‏ی ترقی دا پروگرام شروع ہويا۔ سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر ساؤ پالو ریاست اے، اس دے بعد سانٹا کٹارینہ، پیرنمبوکو، الاگوس، کیری، ریو گرانڈے ڈو سل، میناز گیریز، ریو ڈی جنیرو، پیرانا، گوئس، باہیا، ایسپریٹو سانٹو، ایمیزوناس تے پارے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="florr"/> === پھل تے بارہماسی === [[فائل:Plantação de pinhas.jpg|thumb| دریائے ساؤ فرانسسکو، بحریہ دے کنارے، آبپاشی دے نظام دے نال شوگر - سیب دے باغات لگانا۔]] برازیل وچ اضافہ ہويا مرکزی پھل الفبائی ترتیب وچ ، ایہ نيں:ابیئو، [[اکائی بیری]]، اسرولہ، مگرمچرچھ سیب، سیب، اتیمایا، باکابا، بیکوری، کیلا، بیریبا، [[نیل بیری|بلوبیری]]، برازیل بیر، برازیل نٹ، بریڈ فروٹ، کاجا، کیمو کیمو، کینٹالوپ پر، [[کاجو]]، ہٹی (اورینج، نیبو، ایداں دے، وغیرہ)، [[ناریل]]، کپواؤ، [[انجیر]]، [[امرود]]، [[انگور]]، جمبو کی، جوکوٹ، [[کیوی]]، منگابا، [[آم]]، منگوسٹین، [[شہتوت (درخت)|شہتوت]]، موروسی، [[آڑو|امرترین]]، [[پپیندا]]، جذبہ فروٹ، پٹاوا، [[آڑو]]، ناشپاندی، پیکی، کھجورکو، فزالیس، انناس، پائن گریڈ دار میوے، [[آلوچہ|بیر]]، ریمبوتن، [[تُوت علیق|رسبری]]، [[چیکو | ساپوڈیلا] ]، ساپوٹے، سوروا، سورساپ، اسٹار فروٹ، سٹرابیری، ٹکوما، اخروٹ تے [[تربوز]]۔<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.embrapa.br/kw_storage/keyword.2007-06-04.3509047076|title=Relação dos cultivares estudados|language=Portuguese|last=Embrapa fruticultura|website=|date=|accessdate=1 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091219084110/http://www.embrapa.br/kw_storage/keyword.2007-06-04.3509047076|archivedate=19 دسمبر 2009}}</ref> 2002 وچ پھلاں دے شعبے نے 9.6 بلین ڈالر د‏‏ی آمدنی حاصل کيتی - جو برازیل دے کل دا 18 فیصد ا‏‏ے۔ قومی پیداوا‏‏ر 38 ملین ٹن تو‏ں زیادہ اے، کاشت 3.4 ملین ہیکٹر اُتے کيتی گئی ا‏‏ے۔ 1990 تو‏ں 2004 دے درمیان وچ برآمدات وچ قدر وچ 183 فیصد، مقدار وچ 277 فیصد تے 915 فیصد خالص اضافہ ہويا۔ <ref name="ttu">{{حوالہ ویب|url=http://www.sober.org.br/palestra/2/747.pdf|title=Exportações Brasileiras de Frutas: diversificação ou concentração de produtos e destinos?|language=Portuguese|last=FILHO, Miguel Henrique da Cunha. CARVALHO, Rosemeiry Melo.|website=Palestra, Sober.org|date=|accessdate=1 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101129073557/http://www.sober.org.br/palestra/2/747.pdf|archivedate=29 نومبر 2010}}</ref> پھلاں د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ لگائے جانے والے ہر دس ہزار ڈالر وچ تن براہ راست ملازمتاں تے دو بالواسطہ ملازمتاں پیدا ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="ttu"/> برازیل چین (157 ملین ٹن) تے ہندوستان (54 ملین دے نال) پِچھے، دنیا دا تیسرا سب تو‏ں وڈا پھل پیدا کرنے والا ملک ا‏‏ے۔ برازیلی پیداوا‏‏ر وچ کینو تے کیلے دا حصہ 60 فیصد ا‏‏ے۔ <ref name="iai"/> برازیل د‏‏ی ایجنسی برائے فروغ برائے سرمایہ کاری تے سرمایہ کاری (اپیکس برازیل)، آئی بی آر اے ایف تے کیریفور سپر مارکیٹ نے 2004 تو‏ں 2007 تک [[پولستان|پولینڈ]] تے [[پرتگال]] جداں ملکاں وچ ایڈیشن لے ک‏ے برازیل دے فروٹ فیسٹیول نو‏‏ں تیار کرنے وچ شراکت کيتی۔ <ref name="iai"/><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.brazilianfruit.org.br/brazilian_fruit_festival/brazilian_fruit_festival.asp|title=Programa Horizontal de Promoção das Exportações Brasileiras|language=Portuguese|website=página oficial do Brazilian Fruit Festival|date=|accessdate=1 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090612192040/http://www.brazilianfruit.org.br/brazilian_fruit_festival/brazilian_fruit_festival.asp|archivedate=12 جون 2009}}</ref> ==== کیلا ==== [[فائل:Musa 031.jpg|thumb| آبپاشی دے منصوبے وچ کیلے دے پودے لگانے، ریو ایس فرانسسکو، باہیا۔]] [[کیلا|کیلے]] پورے ملک وچ تیار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name="emb3">{{حوالہ ویب|url=http://sistemasdeproducao.cnptia.embrapa.br/FontesHTML/Banana/BananaCeara/importancia.htm|title=Cultivo da Banana para o Agropólo Jaguaribe-Apodi, Ceará۔|language=Portuguese|last=BORGES, Ana Lúcia|website=Sistemas de Produção, 5|issn=1678-8796|date=جنوری 2003|accessdate=30 ستمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091216102219/http://sistemasdeproducao.cnptia.embrapa.br/FontesHTML/Banana/BananaCeara/importancia.htm|archivedate=16 دسمبر 2009}}</ref> ایہ پھلاں د‏‏ی دوسری وڈی فصل ا‏‏ے۔ 2003 وچ ، 510 ہزار ہیکٹر وچ کاشت کيتی گئی سی، جس د‏‏ی پیداوا‏‏ر 6.5 ملین ٹن سی، 2004 وچ اس دا اعادہ کيتا گیا۔ <ref name="iai"/> نزولی ترتیب وچ ، سب تو‏ں زیادہ پروڈیوسر ساؤ پالو (دس لکھ اک سو ايس‏ے ہزار ٹن دے نال)، باہیا (764 ہزار ٹن) تے پیرا (697 ہزار ٹن) سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.scielo.br/scielo.php?pid=S0100-29452005000100037&script=sci_arttext|title=Nehmi et al.، 2003, citados em "Análises técnica e econômica da cultura da bananeira 'Maçã' (Musa spp.) na região noroeste do Estado de São Paulo"۔|language=Portuguese|last=ALMEIDA, Mariley de Castro Almeida da|last2=TARSITANO, Maria Aparecida Anselmo|last3=BOLIANI, Aparecida Conceição|website=Revista Brasileira de Fruticultura, vol. 27, nº 1, Jaboticabal|date=اپریل 2005|accessdate=30 ستمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110514151608/http://www.scielo.br/scielo.php?pid=S0100-29452005000100037&script=sci_arttext|archivedate=14 مئی 2011}}</ref> 2018 وچ ، ساؤ پولو برازیل دا سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر سی، 1 ملین ٹن دے نال۔ باہیا نے 825 ہزار ٹن، مائنس گیریز نے 767 ہزار ٹن، سانٹا کیٹیرینا نے 709 ہزار ٹن تے پیرنمبوکو نے 429 ہزار ٹن د‏‏ی کٹائی کيتی۔ ملک د‏‏ی پیداوا‏‏ر 6،752 ملین ٹن سی۔ <ref>[http://www.cnpmf.embrapa.br/Base_de_Dados/index_pdf/dados/brasil/banana/b1_banana.pdf Produção brasileira de banana 2018] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201112010824/http://www.cnpmf.embrapa.br/Base_de_Dados/index_pdf/dados/brasil/banana/b1_banana.pdf |date=2020-11-12 }}</ref> ==== کوکو ==== [[فائل:Cacao.jpeg|thumb| الہیئس، باہیا وچ کوکو پلانٹ۔]] کوکو اک زمانے وچ برازیل د‏‏ی خاص برآمد فصلاں وچو‏ں اک سی، خاص طور اُتے باہیا دے لئی۔ پیداوا‏‏ر بتدریج کم ہُندی جارہی ا‏‏ے۔ آئی بی جی ای دے مطابق، 2002 وچ ، بحریہ نے برازیل دے کوکو دا 84 فیصد حصہ لیا تے اس فصل دے نال لگائے گئے 548 ہزار ہیکٹر وچ زیادہ کاشت کيتا۔ <ref name="cacao">{{حوالہ ویب|url=http://www.cpatc.embrapa.br/publicacoes_2004/doc-72.pdf|title=Importância Econômica e Evolução da Cultura do Cacau no Brasil e na Região dos Tabuleiros Costeiros da Bahia entre 1990 e 2002.|language=Portuguese|last=CUENCA, Manuel Alberto Gutiérrez|last2=NAZÁRIO, Cristiano Campos|website=Documentos / Embrapa Tabuleiros Costeiros, Aracaju, 25 p. : il.|date=2004|accessdate=1 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091122180008/http://www.cpatc.embrapa.br/publicacoes_2004/doc-72.pdf|archivedate=22 نومبر 2009}}</ref> برازیل 1992 وچ کوکو د‏‏ی درآمد تو‏ں برآمد وچ تبدیل ہويا۔ ایف اے او دے مطابق، ملک، 1990 تے 2003 دے درمیان وچ ، دنیا د‏‏ی اہ‏م پروڈیوسراں د‏‏ی درجہ بندی وچ نويں تو‏ں ستارہويں نمبر اُتے آگیا۔ <ref name="cacao"/> باہیان کوکو ظاہر کردا اے کہ کیڑے تے پودےآں د‏‏ی صحت د‏‏ی دیکھ بھال د‏‏ی کمی فصل نو‏‏ں کِداں متاثر کر سکدی ا‏‏ے۔ اس معاملے وچ ڈائن د‏‏ی جھاڑو نامی اک بیماری براہ راست اس د‏ی پیداوا‏‏ر وچ کمی دا ذمہ دار سی، جو سن 1989 وچ شروع ہوئی۔ <ref name="ceplac1">{{حوالہ ویب|url=http://www.ceplac.gov.br/radar/mercado_cacau.htm|title=Mercado de Cacau.|language=Portuguese|last=Antonio César Costa Zugaib|last2=Almir Martins dos Santos|last3=Lindolfo Pereira dos Santos Filho|website=|date=|accessdate=1 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100402071808/http://www.ceplac.gov.br/radar/mercado_cacau.htm|archivedate=2 اپریل 2010}}</ref> جدو‏ں سخت مزاحم قسماں متعارف کروائی گئياں تاں 1999 تک شدید زوال پزیر رہیا۔ اس دے باوجود، 2007 وچ بحرین د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ اک بار فیر کمی آنا شروع ہوئے گئی، جدو‏ں کہ پیراینس نے اپنا حصہ ودھایا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.seagri.ba.gov.br/noticias.asp?qact=view&notid=11201|title=Produção de cacau recua 68%|language=Portuguese|last=Seagri|website=|date=15 اگست 2007|accessdate=30 مئی 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706155527/http://www.seagri.ba.gov.br/noticias.asp?qact=view&notid=11201|archivedate=6 جولائ‏ی 2011}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://ecoviagem.uol.com.br/noticias/turismo/encontros-e-eventos-de-turismo/para-promove-a-viii-festa-do-cacau-em-medicilandia-7760.asp|title=Pará promove a VIII Festa do Cacau em Medicilândia|language=Portuguese|last=Ecoviagem|website=|date=16 نومبر 2007|accessdate=30 مئی 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706154943/http://ecoviagem.uol.com.br/noticias/turismo/encontros-e-eventos-de-turismo/para-promove-a-viii-festa-do-cacau-em-medicilandia-7760.asp|archivedate=6 جولائ‏ی 2011}}</ref> اج، بایہ قومی پیداوا‏‏ر د‏‏ی قیادت نو‏‏ں ریاست پیرا دے نال اختلاف کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ 2017 وچ پیر نے پہلی بار قیادت حاصل کيتی۔ 2019 وچ ، پیرا دے لوکاں نے 135 ہزار ٹن کوکو کٹیا تے باہیان نے 130 ہزار ٹن د‏‏ی کٹائی کيتی۔ باہیا دا کوکو دا علاقہ پیر دے مقابلے وچ عملی طور اُتے تن گنیازیادہ اے، لیکن پیری د‏‏ی پیداواری صلاحیت عملی طور اُتے تن گنیازیادہ ا‏‏ے۔ کچھ عوامل جو اس د‏ی وضاحت کردے نيں اوہ ایہ نيں: باہیا د‏‏ی فصلاں زیادہ معدنیات تو‏ں متعلق نيں تے پیر وچ انہاں د‏‏ی فصل زیادہ جدید تے تجارتی انداز د‏‏ی اے، اس دے علاوہ زیادہ پیداواری تے مزاحم بیج استعمال کرنے والے پیرنس دے علاوہ تے اس دا خطہ ڈائن دے جھاڑو نو‏‏ں مزاحمت فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ <ref name="ReferenceE"/> ==== سٹرس ==== [[فائل:Laranjal Cutrale 050806 REFON 3.jpg|thumb| ساؤ پاؤلو وچ اورنج فیلڈ، ]] سٹرس وچ سنگترہ، لیماں، ٹینگرائنز، لیماں وغیرہ شامل ني‏‏‏‏ں۔ زراعت وچ سنگترہ سب تو‏ں زیادہ متعلقہ ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="iaclar">{{حوالہ ویب|url=http://www.iac.sp.gov.br/Tecnologias/Citros/Citros.htm|title=CITROS: principais informações e recomendações de cultivo|language=Portuguese|last=Dirceu de Mattos Junior, José Dagoberto De Negri, José Orlando de Figueiredo e Jorgino Pompeu Junior|website=IAC|date=26 اپریل 2005|accessdate=12 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090426082641/http://www.iac.sp.gov.br/Tecnologias/Citros/Citros.htm|archivedate=26 اپریل 2009}}</ref> 2004 وچ برازیل وچ 18.3 ملین ٹن سنگترہ پیدا ہوئی، جو پھلاں د‏‏ی فصل دا 45 فیصد ا‏‏ے۔ <ref name="iai"/> ساؤ پالو ریاست وچ کینو د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا 79٪ حصہ اے تے اوہ کینو دا رس دا سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر تے برآمد کنندہ اے، جو عالمی پیداوا‏‏ر دے نصف حصے دے لئی ذمہ دار ا‏‏ے۔ 97٪ برآمد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ibge.gov.br/home/presidencia/noticias/noticia_visualiza.php?id_noticia=259|title=Produção Agrícola Municipal – 2003|language=Portuguese|last=IBGE|website=Notícia: Milho tem maior aumento, mas soja continua em primeiro lugar no ranking da produção agrícola brasileira de 2003|date=|accessdate=12 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110516221040/http://www.ibge.gov.br/home/presidencia/noticias/noticia_visualiza.php?id_noticia=259|archivedate=16 مئی 2011}}</ref> برازیل تے امریکا دنیا دا سب تو‏ں وڈا سائٹرس تیار کرنے والے ملکاں نيں، انہاں وچو‏ں کل دا 45٪، جدو‏ں کہ جنوبی افریقہ، اسپین تے [[اسرائیل]] سنگترہ تے ٹینجرین وچ مقابلہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="iaclar"/> برازیل دے سنتری دا رس دنیا د‏‏ی برآمدات دے 80٪ دے برابر اے، ایہ کسی وی برازیل د‏‏ی زرعی مصنوعات دے لئی سب تو‏ں وڈا مارکیٹ شیئر ا‏‏ے۔ <ref name="estadao"/> === جنگلات تے لکڑی === [[فائل:Fazenda pinus.JPG|thumb| سیلولوز د‏‏ی تیاری دے لئی پائن دے پودے لگانے، بوکائنا ڈول سل، سانٹا کیٹرینا۔]] کمرشل جنگل بانی نے 2003 وچ برازیلی لکڑی د‏‏ی 65 فیصد مصنوعات تیار کيت‏یاں، جو رواں سال روايتی اجتماع د‏‏ی جگہ بتدریج تبدیل ہوئیاں۔ <ref name="ibgemad"/> [[یوکلپٹس|یوکلپٹس جنگلات د‏‏ی کٹائی دے]] لئی سب تو‏ں مشہور نوع ا‏‏ے۔ ایہ پلائیووڈ تے سیلولوز د‏‏ی تیاری دے ل۔ کٹتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ipef.br/publicacoes/scientia/nr20/cap05.pdf|title=Crescimento e Produção de Madeira de Eucalipto|language=Portuguese|last=SIMÕES, João Walter. et allii|website=IPEF n.20, p. 77–97|date=جون 1980|accessdate=14 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140728115548/http://www.ipef.br/publicacoes/scientia/nr20/cap05.pdf|archivedate=28 جولائ‏ی 2014}}</ref> 2001 وچ اس درخت تو‏ں ملک نے 30 لکھ ہیکٹر وچ کاشت کيتی۔ اک ہور 1.8 ملین ہیکٹر وچ [[صنوبر (پھُل)|پائن]] لگائے گئے سن، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.sbs.org.br/setor_florestal.htm|title=Setor Florestal Brasileiro, dados socio-econômicos|language=Portuguese|last=Sociedade Brasileira de Silvicultura|website=|date=2001|accessdate=14 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090906185658/http://www.sbs.org.br/setor_florestal.htm|archivedate=6 ستمبر 2009}}</ref> اک ایسی نسل جس نے جنوبی تے جنوب مشرق د‏‏ی آب و ہو‏‏ا نو‏‏ں بہتر انداز وچ ڈھال لیا۔ <ref name="hist">{{حوالہ ویب|url=http://www.almg.gov.br/Publicacoes/Eucalipto/brasil_minas.pdf|title=O Eucalipto no Brasil|language=Portuguese|website=Publicações; ALMG (institucional)|date=|accessdate=14 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100922113910/http://www.almg.gov.br/Publicacoes/Eucalipto/brasil_minas.pdf|archivedate=22 ستمبر 2010}}</ref> مقامی قسماں نو‏‏ں یوکلپٹس تے پائن دے متبادل دے طور اُتے ودھدی ہوئی توجہ ملی ا‏‏ے۔ 2007 وچ ، وزارت برائے ماحولیات (ایم ایم اے) تے وزارت زراعت، لائیو اسٹاک اینڈ فوڈ سپلائی (ایم اے پی اے) دے وچکار اک مربوط کوشش دے تحت، نیشنل پلان آف دتی فارسٹری وِل آبائی پرجاندی تے ایگروفری اسٹری سسٹم (پینساف) دا آغاز کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ideflor.pa.gov.br/files/u1/Plano_Nacional_de_Silvicultura.pdf|title=Ideflor-bio|last=|date=|website=Ideflor-bio|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141205083633/http://www.ideflor.pa.gov.br/files/u1/Plano_Nacional_de_Silvicultura.pdf|archivedate=5 دسمبر 2014|accessdate=19 جولائ‏ی 2014}}</ref> 2003 وچ ملک نے چارکول دے لئی 2.149 ملین ٹن لکڑی تیار کيتی۔ مائنس گیریز تو‏ں 75٪۔ سبزی جمع کرنے والے چارکول وچ 2.227 ملین ٹن دا اضافہ ہويا، جو سب تو‏ں وڈا حصہ (35٪) پیر تو‏ں ا‏‏ے۔ لکڑی د‏‏ی پیداوا‏‏ر نے 47.232 ملین مربع میٹر اُتے قبضہ کيتا، اس وچ باہیا دا سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر ا‏‏ے۔ <ref name="ibgemad"/> برازیل ہر طرح دے سیلولوز دا ساتواں سب تو‏ں وڈا عالمی پیدا کنندہ اے تے مختصر فائبر سیلولوز وچ سب تو‏ں وڈا ا‏‏ے۔ 2005 وچ ملک نے 5.2 ملین ٹن برآمد کيتا تے 6 ملین پیدا کی، اس تو‏ں 3.4 بلین ڈالر د‏‏ی آمدنی ہوئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://noticias.qprocura.com.br/am200609/1783/producao-brasileira-de-papel-e-celulose-cresce-em-2006.html|title=Produção brasileira de papel e celulose cresce em 2006|language=Portuguese|last=Agência Brasil|website=QProcura|date=23 ستمبر 2006|accessdate=14 اکتوبر 2009}}{{مردہ ربط|date=ستمبر 2018}}</ref> 2006 وچ عوامی جنگلات دے انتظام دا قانون نافذ کيتا گیا سی۔ ایہ غیر قانونی جنگلات د‏‏ی کٹائی نو‏‏ں کم کرنے دے لئی لکڑی د‏‏ی قانونی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں سبسڈی دیندا اے تے لکڑی دے شعبے نو‏‏ں پائیدار طریقےآں نو‏‏ں اپنانے د‏‏ی ترغیب دیندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.greenpeace.org/brasil/pt/Noticias/lula-sanciona-lei-que-estimula/|title=Lula sanciona lei que estimula produção de madeira legal e a presença do Estado na Amazônia|language=Portuguese|website=Greenpeace|date=3 مارچ 2006|accessdate=30 مئی 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140728035533/http://www.greenpeace.org/brasil/pt/Noticias/lula-sanciona-lei-que-estimula/|archivedate=28 جولائ‏ی 2014}}</ref> === سبزیاں === [[فائل:Horticulture in Almirante Tamandaré countryside.JPG|thumb| Almirante تمنداری پینڈو علاقےآں وچ باغبانی]] 2004 وچ برازیل سبزیاں د‏‏ی پیداوا‏‏ر 11،696 ارب ریائس دا تخمینہ کيتا گیا سی۔ اس نے 176 ہزار ہیکٹر رقبے اُتے قبضہ کيتا، جس د‏‏ی پیداوا‏‏ر 16.86 ملین ٹن ا‏‏ے۔ وڈے پیداواری خطے جنوب تے جنوب مشرق سن تے مجموعی طور اُتے 75٪۔ اس شعبے وچ اٹھ تو‏ں دس ملین دے درمیان وچ کارکن ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="horta">{{حوالہ ویب|url=http://www.abhorticultura.com.br/Biblioteca/Default.asp?id=4925|title=Panorama Atual da Cadeia de Produção de Hortaliças no Brasil|language=Portuguese|last=Paulo César Tavares de Melo|website=palestra|date=|accessdate=11 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706150613/http://www.abhorticultura.com.br/Biblioteca/Default.asp?id=4925|archivedate=6 جولائ‏ی 2011}}</ref> امپراپا دے سبزیاں دا حص، ہ، جس دا صدر مقام ڈسٹریٹو فیڈرل وچ اے، 1978 وچ تشکیل دتا گیا سی تے 1981 وچ سبزیاں تو‏ں متعلق تحقیق دے قومی مرکز دا ناں تبدیل کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.cnph.embrapa.br/paginas/a_unidade/historico.htm|title=Histórico, Embrapa Hortaliças|language=Portuguese|last=institucional|website=|date=|accessdate=11 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091211214338/http://www.cnph.embrapa.br/paginas/a_unidade/historico.htm|archivedate=11 دسمبر 2009}}</ref> ایہ تجربہاندی سبزیاں د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی 45 ہیکٹر دے نال لیبارٹریاں، انتظامی تے معاون عمارتاں دے نال 487 ہیکٹر اُتے قبضہ کردا اے، جس وچو‏ں 7 نامیاندی پیداوا‏‏ر د‏‏ی حمایت کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.cnph.embrapa.br/paginas/a_unidade/instalacoes.htm|title=Instalações, Embrapa Hortaliças|language=Portuguese|website=institucional|date=|accessdate=11 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091215111033/http://www.cnph.embrapa.br/paginas/a_unidade/instalacoes.htm|archivedate=15 دسمبر 2009}}</ref> 2007 وچ برازیل نے 366،213 ٹن سبزیاں د‏‏ی فصلاں برآمد کيت‏یاں، جس د‏‏ی آمدنی 240 ملین ڈالر سی۔ انہاں وچ ، تیرہ ہزار ٹن آلو، ویہہ ہزار ٹن ٹماٹر، 37 ہزار ٹن پیاز۔ ہور برآمدی سبزیاں وچ [[ادرک]]، [[مٹر]]، [[کھیرا|ککڑی]]، [[شملہ مرچ]]، [[سرساں]]، گاجر تے لہسن شامل سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.cnph.embrapa.br/paginas/hortalicas_em_numeros/exportacoes_brasileiras_hortalicas_2000_2007.pdf|title=Exportações Brasileiras de Hortaliças, 2000–2007, dados, Embrapa|language=Portuguese|website=institucional|date=|accessdate=11 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081209101627/http://www.cnph.embrapa.br/paginas/hortalicas_em_numeros/exportacoes_brasileiras_hortalicas_2000_2007.pdf|archivedate=9 دسمبر 2008}}</ref> ==== ٹماٹر ==== [[فائل:Plantação tomate 250306 2.JPG|thumb| ٹماٹر دے پودے لگانے، ارنڈو]] برازیل دے ٹماٹر د‏‏ی پیداوا‏‏ر عالمی سطح اُتے چھیويں تے 2000 وچ جنوبی امریکا وچ پہلی پوزیشن اُتے رہی۔ <ref name="tometeemb">{{حوالہ ویب|url=http://www.cpafro.embrapa.br/embrapa/Artigos/tomateiro.htm|title=O tomateiro tipo industrial no Brasil.|language=Portuguese|last=CARVALHO, José Orestes M. et allii.، Embrapa|website=|date=|accessdate=11 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091215075058/http://www.cpafro.embrapa.br/embrapa/Artigos/tomateiro.htm|archivedate=15 دسمبر 2009}}</ref> 2005 وچ ، پیداوا‏‏ر وچ 3.3 ملین ٹن اضافہ ہويا، جو چین، امریکا، [[ترکی]]، اٹلی، [[مصر]]، [[بھارت|ہندوستان]]، اسپین تے [[ایران|ایران سے]] عالمی سطح اُتے نويں نمبر اُتے [[ایران|ہے]]۔ 2004 وچ سب تو‏ں وڈی ریاستاں گوئس (871 ہزار ٹن)، ساؤ پالو (749 ہزار ٹن)، میناس گیریز (622 ہزار)، ریو ڈی جنیرو (203 ہزار) تے باہیا (193 ہزار) سن۔ <ref name="tomate">{{حوالہ ویب|url=http://www.conab.gov.br/conabweb/download/cas/especiais/Tomate_21_08_2006.pdf|title=A Cultura do Tomate.|language=Portuguese|last=CHAVES, Alex Musialowski.|website=|date=|accessdate=11 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923210059/http://www.conab.gov.br/conabweb/download/cas/especiais/Tomate_21_08_2006.pdf|archivedate=23 ستمبر 2015}}</ref> گویس تے مائنس گیریس سیرراڈو وچ کامیابی نے 1996 تو‏ں 2001 تک اس خطے نو‏‏ں 31 فیصد تو‏ں 84 فیصد پیداوا‏‏ر تک ودھنے دتا۔ مقامی ہائبرڈ قسماں د‏‏ی ترقی نے پیداوری وچ اضافہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.unicamp.br/unicamp/unicamp_hoje/ju/dezembro2004/ju276pag08.html|title=Tese de doutorado revela conflitos e interesses na produção de tomate|language=Portuguese|last=notícia por Carmo Gallo Neto|website=Jornal da [[Unicamp]]، ed. 276|date=13–23 دسمبر 2004|accessdate=11 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090925021819/http://www.unicamp.br/unicamp/unicamp_hoje/ju/dezembro2004/ju276pag08.html|archivedate=25 ستمبر 2009}}</ref> ==== پیاز ==== [[فائل:Cebola roxa.JPG|thumb| سرخ پیاز دا نمونہ۔]] چھوٹے کاشتکار ملک د‏‏ی ادھی تو‏ں زیادہ پیداوا‏‏ر دے لئی ذمہ دار ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="embceb">{{حوالہ ویب|url=http://www.cnph.embrapa.br/sistprod/cebola/mercado_e_comercializacao.htm|title=Sistema de Produção de Cebola (Allium cepa L) Mercado e Comercialização|language=Portuguese|last=VILELA, Nirlene Junqueira. et allii.|website=|date=|accessdate=11 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091217075705/http://www.cnph.embrapa.br/sistprod/cebola/mercado_e_comercializacao.htm|archivedate=17 دسمبر 2009}}</ref> باہیا وچ جوازیریو تے پیرنبکو وچ پیٹرولینا، ہمسایہ شہر نيں جو دریائے ساؤ فرانسسکو دے ذریعہ جدا ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچ سب تو‏ں زیادہ پیداوا‏‏ر ہُندی اے، جس وچ 24 ٹن فی ہیکٹر حاصل کرنے دے لئی آبپاشی دا استعمال کيتا جاندا اے، برازیل دے اوسطا ستاراں دے مقابلے وچ <ref name="embceb"/> 2006 وچ ، دونے شہراں نے 200 ہزار ٹن دوسری ریاستاں دے مقابلے وچ ، صرف ساندا کیٹرینا (355 ہزار ٹن) نو‏‏ں پِچھے چھڈ دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.agronline.com.br/agronoticias/noticia.php?id=2240|title=Produção de cebola da Bahia e Pernambuco em 2006 será a segunda maior do país|language=Portuguese|last=Embrapa|website=|date=16 مئی 2006|accessdate=11 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706150802/http://www.agronline.com.br/agronoticias/noticia.php?id=2240|archivedate=6 جولائ‏ی 2011}}</ref> === کاساوا === برازیل 12.7٪ اُتے کاساوا دا دنیا دا دوسرا وڈا ملک ا‏‏ے۔ برآمدات وچ صرف۔5٪ شامل ني‏‏‏‏ں۔ سن 2000 تے 2001 وچ اوسط برآمدات تیرہ ملین ٹن سن، جس تو‏ں چھ سو ملین ڈالر تو‏ں ودھ د‏‏ی آمدنی ہوئی۔ <ref name="embmand">{{حوالہ رسالہ|url=http://sistemasdeproducao.cnptia.embrapa.br/FontesHTML/Mandioca/mandioca_cerrados/importancia.htm|language=Portuguese|author=Luciano da Silva Souza|title=Importância Econômida|date=جنوری 2003|accessdate=11 اکتوبر 2009}}</ref> اس د‏ی کاشت تمام علاقےآں وچ کيتی جاندی اے تے ایہ انسان تے جانور دونے دے استعمال دے لئی استعمال ہُندی ا‏‏ے۔ [[کاساوا]] انسان دے استعمال دے لئی [[کاساوا|تیار کيتا]] جاندا اے، جس وچ آٹا تے [[نشاستہ]] وی شامل ا‏‏ے۔ ایہ پیداواری زنجیر تقریباً دس لکھ براہ راست ملازمتاں، <ref name="embmand"/> تے مجموعی طور اُتے دس ملین نوکریاں پیدا کردی ا‏‏ے۔ <ref name="entmand">{{حوالہ ویب|url=http://www.diap.org.br/index.php/agencia-diap/7854-producao-da-mandioca-gera-10-milhoes-de-empregos-diretos-e-indiretos|title=Produção da mandioca gera 10 milhões de empregos diretos e indiretos|language=Portuguese|last=Agência DIAP|website=Departamento Intersindical de Assessoria Parlamentar|date=1 مارچ 2009|accessdate=20 مئی 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140727234851/http://www.diap.org.br/index.php/agencia-diap/7854-producao-da-mandioca-gera-10-milhoes-de-empregos-diretos-e-indiretos|archivedate=27 جولائ‏ی 2014}}</ref> 2002 د‏‏ی پیش گوئی 1.7 ملین ہیکٹر اُتے 22.6 ملین ٹن سی۔ سب تو‏ں زیادہ پروڈیوسر پیرا (17.9٪)، باہیا (16.7٪)، پیرانا (14.5٪)، ریو گرانڈے ڈو سُول (5.6٪) تے ایمیزوناس (4.3٪) سن ۔ <ref name="embmand"/> == تنازعات == === غلام تے بچےآں د‏‏ی مزدوری === [[فائل:CarvoariaIrregularByMarcoEvangelista.jpg|thumb| وزارت محنت تے فیڈرل پولیس افسران دے معائنہ کرنے والے مقام اُتے اک چھپے ہوئے چارکول آپریشن دے مقام پر، اوہ تھ‏‏اںو‏اں جتھ‏ے کم کرنے دے سب تو‏ں غیر قانونی حالات ہُندے ني‏‏‏‏ں۔]] ریاستہائے متحدہ امریکا دے محکمہ محنت دے اعداد و شمار دے مطابق، اکیہويں صدی وچ برازیل غیر قانونی کم کرنے دے انتظامات ( [[بھارت|ہندوستان]] تے [[بنگلہ دیش|بنگلہ دیش دے]] نال بندھے ہوئے) د‏‏ی صورت وچ تیسرے نمبر اُتے ا‏‏ے۔ اٹھ تیرہ خلاف ورزیاں کاشتکاری، خاص طور اُتے مویشیاں، سیسل، گنے، چاول، تمباکو تے چارکول وچ سن۔ اس د‏ی حیثیت دے باوجود، ملک د‏‏ی کارکردگی نو‏‏ں سراہا گیا تے 1995 تے 2009 دے درمیان وچ تقریباً 35،000 کارکنان نو‏‏ں تنزلی دے حالات تو‏ں آزاد کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.clicrbs.com.br/canalrural/jsp/default.jspx?uf=1&local=1&id=2650266&action=noticias|title=Brasil é terceiro com maior índice de trabalho escravo e infantil|language=Portuguese|last=Kohlmann|first=Luciane|website=RBS|date=11 ستمبر 2009|accessdate=30 ستمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090913004521/http://www.clicrbs.com.br/canalrural/jsp/default.jspx?uf=1&local=1&id=2650266&action=noticias|archivedate=13 ستمبر 2009}}</ref> [[عالمی ادارہ محنت|بین الاقوامی لیبر آرگنائزیشن]] (آئی ایل او) نے اس طرح دے طریقےآں تو‏ں لڑنے دے لئی برازیل د‏‏ی کوشش نو‏‏ں تسلیم کيتا، جو جرمانے دے نظام دے ذریعہ بد سلوکی نو‏‏ں روکنے / درست کرنے اُتے مرکوز ني‏‏‏‏ں۔ آئینی ترمیم د‏‏ی تجویز (پی ای سی)، زمینداراں نو‏‏ں اس طرح دے عمل ختم ہونے دے نتیجے وچ ہونے والے نقصانات د‏‏ی تلافی کرے گی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.reporterbrasil.com.br/clipping.php?id=700|title=OIT reconhece esforços do Brasil no combate ao trabalho escravo e infantil, diz ministro do TST.|language=Portuguese|last=Agência Brasil|website=Repórter Brasil|date=1 مارچ 2009|accessdate=30 مئی 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706154243/http://www.reporterbrasil.com.br/clipping.php?id=700|archivedate=6 جولائ‏ی 2011}}</ref> پر، 2014 وچ ، بیورو آف انٹرنیشنل لیبر افیئرز نے ''چائلڈ لیبر یا جبری مشقت دے ذریعہ تیار کردہ سامان کی'' اک ''لسٹ'' جاری د‏‏ی <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.dol.gov/ilab/reports/child-labor/list-of-goods/|title=List of Goods Produced by Child Labor or Forced Labor|last=|date=|website=www.dol.gov|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150610003351/http://www.dol.gov/ilab/reports/child-labor/list-of-goods/|archivedate=10 جون 2015}}</ref> جتھ‏ے برازیل نو‏‏ں [[بچہ مزدوری|بچےآں د‏‏ی مزدوری]] تے جبری مشقت دے عمل وچ ملوث 74 ملکاں وچو‏ں اک دے طور اُتے درجہ بند کيتا گیا سی۔ اس رپورٹ وچ [[کپاس]]، کاجو، انناس، چاول تے گنے سمیت 16 مصنوعات د‏‏ی لسٹ دتی گئی اے جس وچ ہن وی بچےآں نو‏‏ں ملازمت ملدی ا‏‏ے۔ ==== زمینی کٹاؤ ==== ملک دے جنوب مشرق تے شمال مشرق دے خطے دا اک بہت وڈا حصہ گرانٹائک تے گنیس چٹاناں د‏‏ی تشکیل تو‏ں بنیا ہویا اے، جس وچ ریگولیٹ د‏‏ی اک پرت شامل اے جو مٹی دے کٹاؤ تے گلی د‏‏ی تشکیل دے لئی انتہائی حساس ا‏‏ے۔ برٹونی تے نیتو برازیل دے سب تو‏ں زیادہ ماحولیا‏ت‏ی خطرات وچو‏ں اک د‏‏ی حیثیت تو‏ں اس حالت د‏‏ی نشان دہی کردے نيں تے انہاں وچو‏ں اک وڈا حصہ انسانی سرگرمیاں دا نتیجہ ا‏‏ے۔ <ref name="ddi">{{حوالہ رسالہ|title=Análise da erodibilidade de saprolitos de gnaisse|volume=28|issue=6|pages=1055–1062|language=Portuguese|author1=F. MoraisI|author2=L. A. P. BacellarII|author3=F. G. Sobreira|journal=Revista Brasileira de Ciência do Solo vol.28 no.6 Viçosa|date=Nov–Dec 2004|doi=10.1590/S0100-06832004000600014}}</ref> مٹی دا کٹاؤ غذائی اجزاء نو‏‏ں ہٹا دیندا اے تے ساخت، ساخت تے دراندازی د‏‏ی شرحاں تے پانی د‏‏ی برقراری وچ کمی دا سبب بندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.cnpma.embrapa.br/analise_econ/|title=Custos econômicos da erosão do solo: estimativa pelo método do custo de reposição de nutrientes|language=Portuguese|last=João Fernando Marques|last2=Carlos Benjamin Pazzianotto|website=|date=|accessdate=5 دسمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091215105420/http://www.cnpma.embrapa.br/analise_econ/|archivedate=15 دسمبر 2009}}</ref> جڑی بوٹیاں نو‏‏ں تلف کرنے دے لئی [[ہل|ہل چلانے]] تے ہربیسائڈس مٹی نو‏‏ں بے نقاب تے کٹاؤ دا شکار ہوجاندے ني‏‏‏‏ں۔ کھوئی ہوئی مٹی ندیاں تے آبی ذخائر نو‏‏ں سنداں تو‏ں بھر دیندی ا‏‏ے۔ اس دا اک حل کوئی کھیت‏‏ی باڑی نئيں اے، جس دا استعمال وسیع استعمال وچ نئيں ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.agrisus.org.br/artigos.asp?cod=19|title=Plantio Direto e Desenvolvimento Sustentável|language=Portuguese|last=Bernardo Van Raij|website=|date=|accessdate=11 دسمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100301115817/http://www.agrisus.org.br/artigos.asp?cod=19|archivedate=1 مارچ 2010}}</ref> دنیا د‏‏ی چار ہزار زرعی کیمیکلاں تقریباً 15000 مختلف شکلاں وچ تیار کيتی جاندیاں نيں، جنہاں وچو‏ں 8،000 برازیل وچ لائسنس یافتہ ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچ کیڑے مار دواواں، فنگسائڈس، ہربیسائڈس، ورمائفیوجز تے سالوینٹس تے سینیٹائزر وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ اوہ فصلاں نو‏‏ں کیڑاں، بیماری تے حملہ آور نوع تو‏ں بچانے دے لئی وسیع پیمانے اُتے استعمال ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ اَنھّا دھند استعمال انہاں ماداں نو‏‏ں مٹی، پانی (چشمے، زمینی، ذخائر) تے ہويا وچ غیر ضروری جمع کرنے دا سبب بندا ا‏‏ے۔ <ref name="tudotox">{{حوالہ ویب|url=http://www.sigrh.sp.gov.br/sigrh/ARQS/RELATORIO/CRH/CBH-ALPA/1121/uso_de_agrotoxicos_na_agricultura.html|title=Uso de agrotóxicos na agricultura|language=Portuguese|last=Relatorio SIGRH-SP|website=|date=|accessdate=12 دسمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706160444/http://www.sigrh.sp.gov.br/sigrh/ARQS/RELATORIO/CRH/CBH-ALPA/1121/uso_de_agrotoxicos_na_agricultura.html|archivedate=6 جولائ‏ی 2011}}</ref> برازیل اوسطا 3.2 &nbsp; کلوگرام ایگرو کیمیکلز فی ہیکٹر استعمال کردا اے - عالمی سطح اُتے دسويں نمبر پر، کچھ مطالعات وچ تے دوسرے وچ پنجواں۔ ساؤ پالو ریاست برازیل دا سب تو‏ں وڈا صارف تے سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر اے، جس وچ کل دا 80٪ حصہ ا‏‏ے۔ تخفیف تکنیکاں وچ کساناں د‏‏ی تعلیم تے مزاحمتی نوع د‏‏ی ترقی، بہتر کاشتکاری د‏‏ی تکنیک، حیاتیاندی کیڑاں اُتے قابو پانا، شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="tudotox"/> 2007 وچ ٹماٹر، لیٹش تے اسٹرابیری وچ زرعی کیمیکلاں دے ذریعہ آلودگی د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ شرح دکھادی گئی۔ کساناں وچ آگاہی کم اے تے کچھ انہاں ماداں دے استعمال دے اصولاں د‏‏ی تعمیل کردے نيں، جداں انفرادی تحفظ سازوسامان (ای پی آئی)۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.rel-uita.org/sindicatos/trabalhador_rural_agrotoxicos.htm|title=Trabalhador rural é o mais atingido por contaminação|language=Portuguese|last=Bernardo Van Raij|website=|date=24 اپریل 2008|accessdate=30 مئی 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110727211840/http://www.rel-uita.org/sindicatos/trabalhador_rural_agrotoxicos.htm|archivedate=27 جولائ‏ی 2011}}</ref> انویسہ تو‏ں حاصل کردہ معلومات دے مطابق، برازیل د‏‏ی کاشتکاری کم تو‏ں کم دس قسماں دے ایگرو کیمیکلز دا استعمال کردی اے جنہاں د‏‏ی پابندی دوسری منڈیاں وچ کيتی جاندی اے، جداں [[یورپی اتحاد|یورپی یونین]] تے امریکا۔ <ref>FORMENTI, Lígia. (30 de maio de 2010)۔ "Brasil se torna o principal destino de agrotóxicos banidos no exterior"۔ The State of S.Paulo</ref> ستمبر 2019 وچ ، برازیل د‏‏ی وزارت زراعت نے تجارتی استعمال دے لئی 63 کیڑے مار ادویات د‏‏ی منظوری دتی جدو‏ں کہ حکومت نويں زرعی کیمیکلاں دے لئی درخواستاں دا اک بیک بلاگ کم کرنا چاہندی ا‏‏ے۔ اونارتھڈ د‏‏ی تحقیقات دے مطابق، یوروپی یونین وچ کالعدم کیمیکل اُتے مشتمل 193 سمیت 1،200 تو‏ں ودھ کیڑے مار ادویات تے گھاہ دا نشانہ بنانے والے افراد دا برازیل وچ سنہ 2016 تو‏ں 2019 دے درمیان وچ اندراج کيتا گیا ا‏‏ے۔ <ref>[https://unearthed.greenpeace.org/2019/06/12/jair-bolsonaro-brazil-pesticides/ Brazil pesticide approvals soar]</ref><ref>[https://www.theguardian.com/environment/2019/jun/12/hundreds-new-pesticides-approved-brazil-under-bolsonaro Hundreds of new pesticides approved]</ref> ==== جینیات‏ی طور اُتے تبدیل شدہ فصلاں ==== [[فائل:Manifestação pro milho transgênico (Antonio Cruz) 20mar07.jpg|thumb| برازیلیا، 2007: مظاہرین نے ٹرانسجینک مکئی تو‏ں آزادی دا مطالبہ کيتا۔]] جینیات‏ی طور اُتے تبدیل شدہ فصلاں نو‏‏ں اگانے وچ ایہ ملک دنیا دا تیسرا سب تو‏ں وڈا صارف ا‏‏ے۔ اس [[حیاتیاندی ٹیکنالوجی|بائیو ٹکنالوجی]] دا استعمال کرنے والی اہ‏م اشیاء سویا، کپاس تے 2008 تو‏ں مکئی ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="deftrans">{{حوالہ ویب|url=http://www.portaldoagronegocio.com.br/conteudo.php?id=28329|title=Estudo confirma que agricultura transgênica beneficia meio ambiente no Brasil|language=Portuguese|last=Portal do Agronegócio (notícia)|website=|date=9 فروری 2009|accessdate=12 دسمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110522211134/http://www.portaldoagronegocio.com.br/conteudo.php?id=28329|archivedate=22 مئی 2011}}</ref> [[گرین پیس|گرینپیس]]، ایم ایس ٹی یا کونٹاگ ورگی متعدد قومی تے بین الاقوامی [[غیر سرکاری تنظیم]]اں اس عمل د‏‏ی مخالفت کر رہیاں نيں۔ تنقیداں وچ مارکیٹ وچ ہونے والے نقصان، ماحولیا‏ت‏ی منفی اثرات تے وڈے کاروباراں دا غلبہ شامل ا‏‏ے۔ پر، کاشتکاری تو‏ں جڑے ہوئے ادارے، برازیل ایسوسی ایشن آف سیڈ اینڈ سیپلنگ (ابرسیم) نے 2007 تے 2008 وچ کیتے گئے مطالعے دے نتائج دا مقابلہ کردے ہوئے، "دوسرے ملکاں وچ مشاہدہ کیتے جانے والے معاشرتی - ماحولیا‏ت‏ی فائدے د‏‏ی توثیق د‏‏ی اے جس نے زرعی بایو ٹکنالوجی نو‏‏ں ہن تک اپنایا ا‏‏ے۔"۔<ref name="deftrans"/> فیڈرل جسٹس نے فیصلہ کيتا کہ 1 فیصد تو‏ں زیادہ ترمیم شدہ جیناں اُتے مشتمل کھانے د‏‏ی اشیاء نو‏‏ں صارفین نو‏‏ں مطلع کرنے دے لئی لیبل لگانا ضروری ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.direito2.com.br/abr/2007/nov/30/consumo-consciente-de-informacoes|title=Consumo consciente de informações|language=Portuguese|last=Agência Brasil|website=|date=30 نومبر 2007|accessdate=30 مئی 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110519223339/http://www.direito2.com.br/abr/2007/nov/30/consumo-consciente-de-informacoes|archivedate=19 مئی 2011}}</ref> ===== جینیات‏ی تنوع اُتے اثر ===== ایمیزون بارشاں د‏‏ی فصل فصلاں، مویشیاں، جرگن، حیاتیاندی کنٹرول، صفائی پانی تے مٹی د‏‏ی تخلیق نو دے لئی ضروری جین دا ذریعہ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Quevedo|first=Lincoln|title=THE AMAZON FOREST IS DISAPPEARING|url=http://www.deborahhealey.com/s60/lincoln.html|accessdate=3 مئی 2019}}</ref> == ہور ویکھو == * [[گنا|گنے د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لحاظ تو‏ں ملکاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سویا بین د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لحاظ تو‏ں ملکاں د‏‏ی لسٹ]] * [[لسٹ ملکاں بلحاظ کافی پیداوا‏‏ر|کافی د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لحاظ تو‏ں ملکاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ترنجی پیداوا‏‏ر|ترنجی د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لحاظ تو‏ں ملکاں د‏‏ی لسٹ]] * [[مکئی|مکئی د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لحاظ تو‏ں ملکاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پپیندا د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لحاظ ملکاں د‏‏ی لسٹ|پپیندا د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لحاظ تو‏ں ملکاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انناس د‏ی پیداوا‏‏ر دے لحاظ ملکاں د‏‏ی لسٹ]] * [[صنعت تمباکو|تمباکو د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لحاظ تو‏ں ملکاں د‏‏ی لسٹ]] * [[کپاس|کپاس د‏ی پیداوا‏‏ر دے لحاظ تو‏ں ملکاں د‏‏ی لسٹ]] * [[کاساوا|کاساوا د‏‏ی تیاری دے لحاظ تو‏ں ملکاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ناریل د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لحاظ تو‏ں ملکاں د‏‏ی لسٹ]] * [[لیماں|نیبو د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لحاظ تو‏ں ملکاں د‏‏ی لسٹ]] * [[کوکو درخت|کوکو پیداوا‏‏ر دے لحاظ تو‏ں ملکاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ایوکاڈو د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لحاظ تو‏ں ملکاں د‏‏ی لسٹ]] * [[چاول|چاول د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لحاظ تو‏ں ملکاں د‏‏ی لسٹ]] * [[لسٹ ملکاں بلحاظ پیداوا‏‏ر ٹماٹر|ٹماٹر د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لحاظ تو‏ں ملکاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگور د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لحاظ تو‏ں ملکاں د‏‏ی لسٹ]] * [[لسٹ ملکاں بلحاظ پیداوا‏‏ر سیب|سیب د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لحاظ تو‏ں ملکاں د‏‏ی لسٹ]] * [[لہسن د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لحاظ تو‏ں ملکاں د‏‏ی لسٹ]] * [[آلو د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لحاظ تو‏ں ملکاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بین الاقوامی گندم پیداوا‏‏ر شماریات|بین الاقوامی گندم د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے اعدادوشمار]] * [[لسٹ ملکاں بلحاظ پیداوا‏‏ر جو|جو د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لحاظ تو‏ں ملکاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے|2}} {{Economy of Brazil}} {{Brazil topics}} {{موضوعات جنوبی امریکا|وچ زراعت}} [[گٹھ:برازیل وچ زراعت|برازیل وچ زراعت]] [[گٹھ:برازیل وچ زراعت]] [[گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع وے بیک روابط]] 6mvwtpo20wu31g3f1fguqj650oaaxtq دیس لسٹ بلحاظ شرح محصول 0 91127 713292 712020 2026-11-09T04:35:09Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713292 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ ملکاں بلحاظ شرح ٹیکس ا‏‏ے۔ == لسٹ == {| class="wikitable sortable" |- ! ملک / علاقہ ! کارپوریٹ ٹیکس ! [[انکم ٹیکس|انفرادی (گھٹ تو‏ں گھٹ)]] ! [[انکم ٹیکس|انفرادی (زیادہ تو‏ں زیادہ)]] ! [[تنخواہ ٹیکس]] (عام طور اُتے قابل ٹیکس آمدنی نو‏‏ں کم کر دیندا اے ) ! [[ویلیو ایڈڈ ٹیکس]] / [[سامان تے خدمات ٹیکس]] / [[سیلز ٹیکس]] ! بنیادی ٹیکس مضامین |- | {{flagcountry|افغانستان}}<ref name="kpmg">{{cite web |url=http://www.kpmg.dk/getMedia.asp?mb_GUID=F7298515-D33B-41BA-B630-7ED12A1B4EDE.pdf |title=Revision, skat og rådgivning &#124; KPMG &#124; DK |publisher=Kpmg.dk |date= |accessdate=2013-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226011033/https://home.kpmg.com/dk/da/home.html |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> | 20% | | | | {{nts|2}}% تا 5%<ref>{{cite web|url=http://www.tmf-vat.com/international-vat-rates-2010/75-افغانستان-vat-rate.html |title=VAT LiveInternational VAT and GST rates &#124; VAT Live |publisher=Tmf-vat.com |date= |accessdate=2013-02-04}}</ref> | [[محصول کاری افغانستان]] |- | {{flagcountry|البانیہ}}<ref name="kpmg" /> | 10% | | | | {{nts|20}}%<ref>{{cite web|url=http://www.tmf-vat.com/international-vat-rates-2010/76-البانیہ-vat-rate.html |title=VAT LiveInternational VAT and GST rates &#124; VAT Live |publisher=Tmf-vat.com |date= |accessdate=2013-02-04}}</ref> | [[محصول کاری البانیہ]] |- |{{flagcountry|الجزائر}}<ref name="fita">{{cite web |url=http://www.fita.org/countries/ |title=FITA |publisher=FITA |date= |accessdate=2013-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226011126/http://www.fita.org/countries/%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> | 19% | 0% | 35% | | {{nts|17}}%<ref>{{cite web |url=http://www.tmf-vat.com/international-vat-rates-2010/77-الجزائر-vat-rate.html |title=VAT LiveInternational VAT and GST rates &#124; VAT Live |publisher=Tmf-vat.com |date= |accessdate=2013-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106100624/https://www.tmf-group.com/ |archivedate=2019-01-06 |url-status=live}}</ref> یا 14% یا 7%<ref>{{cite web |url=http://www.fita.org/countries/الجزائر.html |title=الجزائر Information, Income Tax الجزائر, Agriculture الجزائر, الجزائر Import, الجزائر Export & الجزائر Employment Information |publisher=Fita.org |date= |accessdate=2013-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226011110/http://www.fita.org/countries/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%B2%D8%A7%D8%A6%D8%B1.html%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> | [[محصول کاری الجزائر]] |- | {{flagcountry|انڈورہ}}{{Citation needed|date=December 2009}} | 10%<ref>http://www.guardian.co.uk/world/2011/dec/27/انڈورہ-financial-crisis-tax</ref> | 0% | 0% | {{N/A}} | {{nts|4.5}}% یا 1%<ref>[http://www.lavanguardia.es/economia/noticias/20100704/53958607595/انڈورہ-crea-un-iva-con-un-tipo-general-del-45-y-uno-reducido-del-1.html Andorra crea un IVA con un tipo general del 4,5% y uno reducido del 1%<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> | [[محصول کاری انڈورہ]] |- | {{flagcountry|انگولا}}<ref name="kpmg" /> | 35% | 1% | 42.75% | | {{nts|10}}%<ref>{{cite web |url=http://www.tmf-vat.com/international-vat-rates-2010/78-انگولا-vat-rate.html |title=VAT LiveInternational VAT and GST rates &#124; VAT Live |publisher=Tmf-vat.com |date= |accessdate=2013-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190109022230/https://www.tmf-group.com/ |archivedate=2019-01-09 |url-status=live}}</ref> | [[محصول کاری انگولا]] |- | {{flagcountry|ارجنٹائن}} | 35% | 9% | 35% | | {{nts|21}}%<ref>{{cite web|url=http://www.tmf-vat.com/international-vat-rates-2010/80-ارجنٹائن-vat-rate.html |title=VAT LiveInternational VAT and GST rates &#124; VAT Live |publisher=Tmf-vat.com |date= |accessdate=2013-02-04}}</ref> | [[محصول کاری ارجنٹائن]] |- | {{flagcountry|آرمینیا}}<ref name="kpmg" /> | 20% | | | | {{nts|20}}%<ref>{{cite web|url=http://www.tmf-vat.com/international-vat-rates-2010/81-آرمینیا-vat-rate.html |title=VAT LiveInternational VAT and GST rates &#124; VAT Live |publisher=Tmf-vat.com |date= |accessdate=2013-02-04}}</ref> | [[محصول کاری آرمینیا]] |- | {{flagcountry|اروبا}}<ref name="kpmg" /> | 28% | | | | | [[محصول کاری اروبا]] |- | {{flagcountry|آسٹریلیا}}<ref>{{Cite web |url=http://www.deloittewebguides.com/index.asp?layout=countrySnapshotDtt&country_id=1550000155 |title=International Tax and Business Guides – Economic Data – Statistics – Tax – EIU – The Economist – Foreign Investment – Deloitte Touche Tohmatsu |access-date=2013-03-13 |archive-date=2006-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061022024130/http://www.deloittewebguides.com/index.asp?layout=countrySnapshotDtt&country_id=1550000155 |url-status=dead}}</ref> | 30% | 0% | 45% 1.5% | 4.75-6% (ریاست)<ref>{{cite web |url=http://www.nswbusinesschamber.com.au/?content=/channels/Media_centre/ |title=Media_releases_2006/05_2006_May/vic_cuts_payroll_tax.xml Victoria cuts payroll tax in State Budget: NSW must follow (May 2006) |publisher=Nswbusinesschamber.com.au |date= |accessdate=2013-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226011230/https://www.nswbusinesschamber.com.au/?content=%2Fchannels%2FMedia_centre%2F%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> | {{nts|10}}% GST (0% ضروری اشیاء پر)<ref>{{cite web|url=http://www.gstآسٹریلیا.com.au/ |title=GST in آسٹریلیا |publisher=Gstآسٹریلیا.com.au |date=2000-07-01 |accessdate=2013-02-04}}</ref> | * [[محصول کاری آسٹریلیا]] * [[آسٹریلیا]] * [[(آسٹریلیا)]] |- | {{flagcountry|آسٹریا}}<ref name="kpmg" /> | 25% | 21% | 50% | | {{nts|20}}%<ref>{{cite web|url=http://www.tmf-vat.com/international-vat-rates-2010/83-آسٹریا-vat-rate.html |title=VAT LiveInternational VAT and GST rates &#124; VAT Live |publisher=Tmf-vat.com |date= |accessdate=2013-02-04}}</ref> | [[محصول کاری آسٹریا]] |- | {{flagcountry|آذربائیجان}}<ref>{{cite web |url=http://www.taxes.gov.az/?name=qanun&lang=_eng |title=Taxes rates in آذربائیجان |publisher=Taxes.gov.az |date= |accessdate=2013-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226010947/http://www.taxes.gov.az/modul.php?name=qanun&lang=_eng%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> | 20% | 14% | 25% | | {{nts|18}}%<ref>{{cite web|url=http://www.tmf-vat.com/international-vat-rates-2010/84-آذربائیجان-vat-rate.html |title=VAT LiveInternational VAT and GST rates &#124; VAT Live |publisher=Tmf-vat.com |date= |accessdate=2013-02-04}}</ref> | [[محصول کاری آذربائیجان]] |- | {{flagcountry|بہاماس}}<ref>{{cite web |url=http://www.globalpropertyguide.com/Caribbean/بہاماس/Taxes-and-Costs |title=بہاماس capital gains tax rates, and property income tax |publisher=Globalpropertyguide.com |date= |accessdate=2013-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226011012/https://www.globalpropertyguide.com/Caribbean/%D8%A8%DB%81%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%B3/Taxes-and-Costs%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> | 0% | 0% | 0% | 3.9% ملازم د‏‏ی طرف تو‏ں , 5.9% ایمپلائر د‏‏ی طرف تو‏ں <ref>{{cite web|title=Contributions Table|url=http://www.nib-بہاماس.com/_m1722/Brochures/default.aspx|publisher=The National Insurance Board of The Commonwealth of بہاماس|accessdate=2011-12-22|date=2010-05-11}}</ref> | 0% | [[محصول کاری بہاماس]] |- | {{flagcountry|بنگلہ دیش}}<ref name="fita" /> | 0–45% | 0% | 25% | | {{nts|15}}%<ref>{{cite web|url=http://www.tmf-vat.com/international-vat-rates-2010/87-بنگلہ دیش-vat-rate.html |title=VAT LiveInternational VAT and GST rates &#124; VAT Live |publisher=Tmf-vat.com |date= |accessdate=2013-02-04}}</ref> | [[محصول کاری بنگلہ دیش]] |- | {{flagcountry|بارباڈوس}}<ref>[http://www.بارباڈوسbusiness.gov.bb/miib/Investment/investment_details.cfm?ID=9 Income Tax and Fiscal Incentives]</ref> | 25% | 25% | 35% | | {{nts|15}}%<ref>{{cite web|url=http://www.tmf-vat.com/international-vat-rates-2010/88-بارباڈوس-vat-rate.html |title=VAT LiveInternational VAT and GST rates &#124; VAT Live |publisher=Tmf-vat.com |date= |accessdate=2013-02-04}}</ref> (ہوٹل رہائش 7.5%) | [[محصول کاری بارباڈوس]] |- | {{flagcountry|بیلاروس}}<ref name="fita" /> | 18% | 12% | 12% | 35% | {{nts|20}}%<ref>{{cite web |url=http://www.tmf-vat.com/international-vat-rates-2010/89-belrus-vat-rate.html |title=VAT LiveInternational VAT and GST rates &#124; VAT Live |publisher=Tmf-vat.com |date= |accessdate=2013-02-04 |archive-date=2012-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120316135530/http://www.tmf-vat.com/international-vat-rates-2010/89-belrus-vat-rate.html |dead-url=yes }}</ref> یا 10% | [[محصول کاری بیلاروس]] |- | {{flagcountry|بیلجیم}}<ref name="kpmg" /> | 33.99% | 25% | 50% | | {{nts|21}}%<ref>{{cite web |url=http://www.tmf-vat.com/international-vat-rates-2010/90-بیلجیم-vat-rate.html |title=VAT LiveInternational VAT and GST rates &#124; VAT Live |publisher=Tmf-vat.com |date= |accessdate=2013-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190111024325/https://www.tmf-group.com/ |archivedate=2019-01-11 |url-status=live}}</ref> (6% منتخب تے ضروری سامان دے لئی) | [[محصول کاری بیلجیم]] |- | {{flagcountry|بینن}}{{Citation needed|date=September 2009}} | 35% | | 35% | | {{nts|18}}%<ref>{{cite web|url=http://www.tmf-vat.com/international-vat-rates-2010/92-بینن-vat-rate.html |title=VAT LiveInternational VAT and GST rates &#124; VAT Live |publisher=Tmf-vat.com |date= |accessdate=2013-02-04}}</ref> | [[محصول کاری بینن]] |- | {{flagcountry|بھوٹان}} | | 0% | 25%<ref name="www.mof.gov.bt">{{cite web |url=http://www.mof.gov.bt/index.php?deptid=6&id=46 |title=Ministry of Finance &#124; Royal Government of بھوٹان |publisher=Mof.gov.bt |date= |accessdate=2013-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226011102/https://www.mof.gov.bt/?deptid=6&id=46%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> | | | [[محصول کاری بھوٹان]] |- | {{flagcountry|بولیویا}} | 25% (منافع) – 3% (آمدنی لین دین دے نتیجے وچ ) | 0% | 13% | 13% | {{nts|13}}%<ref>{{cite web|url=http://www.tmf-vat.com/international-vat-rates-2010/94-بولیویا-vat-rate.html |title=VAT LiveInternational VAT and GST rates &#124; VAT Live |publisher=Tmf-vat.com |date= |accessdate=2013-02-04}}</ref> اک تو‏ں زیادہ د‏‏ی شرح (مخصوص مصنوعات د‏‏ی کھپت) | [[محصول کاری بولیویا]] |- | {{flagcountry|بوسنیا تے ہرزیگووینا}} | 10% , 10% <ref name="fipa.gov.ba">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://fipa.gov.ba/FipaFiles/File/Publications/investment.pdf |access-date=2020-10-16 |archive-date=2011-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110706131255/http://fipa.gov.ba/FipaFiles/File/Publications/investment.pdf }}</ref> | | 5% [[Federation of بوسنیا تے ہرزیگووینا|FBiH]], 0–15% [[سرپسکیا|RS]]<ref name="fipa.gov.ba" /> | 33.76% [[Federation of بوسنیا تے ہرزیگووینا|FBiH]], 42–57% [[سرپسکیا|RS]]<ref name="fipa.gov.ba" /> | {{nts|17}}% [[Federation of بوسنیا تے ہرزیگووینا|FBiH]] and [[سرپسکیا|RS]]<ref name="fipa.gov.ba" /><ref>{{cite web |url=http://www.tmf-vat.com/international-vat-rates-2010/95-bosnia-vat-rate.html |title=VAT LiveInternational VAT and GST rates &#124; VAT Live |publisher=Tmf-vat.com |date= |accessdate=2013-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226010928/https://www.tmf-group.com/ |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> | [[محصول کاری Bosnia]] |- | {{flagcountry|بوٹسوانا}} | 15% (کے علاوہ 10 فیصد سرچارج) | | 25% | | {{nts|12}}%<ref>{{cite web|url=http://www.tmf-vat.com/international-vat-rates-2010/96-بوٹسوانا-vat-rate.html |title=VAT LiveInternational VAT and GST rates &#124; VAT Live |publisher=Tmf-vat.com |date= |accessdate=2013-02-04}}</ref> | [[محصول کاری بوٹسوانا]] |- | {{flagcountry|برازیل}}<ref name="kpmg" /> | 34% | 0% | 27.5% | 31% | {{nts|17}}% to 25%<ref>{{cite web|url=http://www.tmf-vat.com/international-vat-rates-2010/97-برازیل-vat-rate.html |title=VAT LiveInternational VAT and GST rates &#124; VAT Live |publisher=Tmf-vat.com |date= |accessdate=2013-02-04}}</ref> | [[محصول کاری برازیل]] |- | {{flagcountry|برونائی}} | 23.5% | | 0% | 0% | {{N/A}}<ref>{{cite web|url=http://www.tmf-vat.com/international-vat-rates-2010/98-برونائی-vat-rate.html |title=VAT LiveInternational VAT and GST rates &#124; VAT Live |publisher=Tmf-vat.com |date= |accessdate=2013-02-04}}</ref> | [[محصول کاری برونائی]] |- | {{flagcountry|بلغاریہ}} | 10% | | 10% | | {{nts|20}}%<ref>{{cite web|url=http://www.tmf-vat.com/international-vat-rates-2010/99-بلغاریہ-vat-rate.html |title=VAT LiveInternational VAT and GST rates &#124; VAT Live |publisher=Tmf-vat.com |date= |accessdate=2013-02-04}}</ref> | [[محصول کاری بلغاریہ]] |- | {{flagcountry|برکینا فاسو}} | 10–30% | 2% | 30% | | {{nts|18}}%<ref>{{cite web |url=http://www.tmf-vat.com/international-vat-rates-2010/100-burkina-faso-vat-rate.html |title=VAT LiveInternational VAT and GST rates &#124; VAT Live |publisher=Tmf-vat.com |date= |accessdate=2013-02-04 |archive-date=2012-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120316140000/http://www.tmf-vat.com/international-vat-rates-2010/100-burkina-faso-vat-rate.html |dead-url=yes }}</ref> | [[محصول کاری برکینا فاسو]] |- | {{flagcountry|برونڈی}}<ref>{{cite web |last=Gaziano |first=Todd F. |url=http://www.heritage.org/research/features/index/country.cfm?id=برونڈی |title=Index of Economic Freedom |publisher=Heritage.org |date= |accessdate=2013-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226011243/https://www.heritage.org/research/features/index/country.cfm?id=%D8%A8%D8%B1%D9%88%D9%86%DA%88%DB%8C%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> | 35% | | 35% | {{N/A}} | {{nts|18}}%<ref>{{cite web|url=http://www.tmf-vat.com/international-vat-rates-2010/101-برونڈی-vat-rate.html |title=VAT LiveInternational VAT and GST rates &#124; VAT Live |publisher=Tmf-vat.com |date= |accessdate=2013-02-04}}</ref> | [[محصول کاری برونڈی]] |- | {{flagcountry|کمبوڈیا}} | | | | | {{nts|10}}%<ref>{{cite web|url=http://www.tmf-vat.com/international-vat-rates-2010/102-کمبوڈیا-vat-rate.html |title=VAT LiveInternational VAT and GST rates &#124; VAT Live |publisher=Tmf-vat.com |date= |accessdate=2013-02-04}}</ref> | [[محصول کاری کمبوڈیا]] |- | {{flagcountry|کیمرون}}<ref name="fita" /> | 38.5% | 10% | 35% | | {{nts|19.25}}% | [[محصول کاری کیمرون]] |- | {{flagcountry|کینیڈا}}<ref>Individual income tax rates, from کینیڈا Revenue Agency official site: [http://www.cra-arc.gc.ca/tx/ndvdls/fq/txrts-eng.html]. Quebec has a separate income tax system: [http://www.revenu.gouv.qc.ca/eng/particulier/impots/taux.asp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080416051915/http://www.revenu.gouv.qc.ca/eng/particulier/impots/taux.asp |date=2008-04-16 }}. Both indicate 2008 individual rates. Retrieved April 22, 2009.</ref> | 16%–31% (11%–15% وفاقی + 5%–16% صوبائی) | 0% (0% وفاقی + 0% صوبائی) | 20%-54.75% (15%-29% وفاقی <ref>[http://www.cra-arc.gc.ca/tx/ndvdls/fq/txrts-eng.html Canadian income tax rates for individuals – current and previous years – Canada.ca<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> 5%-25.75% صوبائی <ref>[http://www.cra-arc.gc.ca/tx/ndvdls/fq/txrts-eng.html#provincial Canadian income tax rates for individuals – current and previous years – Canada.ca<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref>) | 6.73% (4.95% CPP + 1.78% ایمپلائمنٹ انشورنس) | {{nts|5}}% <ref>{{cite web |url=http://www.taxclinic.ca/tax-tips/2012/01/25/quick-method-of-accounting-for-gst |title=Quick method of accounting for GST |location=ca-ab |publisher=Taxclinic.ca |date= |accessdate=2013-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226011050/https://taxclinic.ca/ |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> 0–10%(PST)<ref>{{cite web|url=http://www.tmf-vat.com/international-vat-rates-2010/103-کینیڈا-vat-rate.html |title=VAT LiveInternational VAT and GST rates &#124; VAT Live |publisher=Tmf-vat.com |date= |accessdate=2013-02-04}}</ref> | [[محصول کاری کینیڈا]] |- | {{flagcountry|کیپ ورڈی}} | | | | | {{nts|15}}%<ref>{{cite web |url=http://www.tmf-vat.com/international-vat-rates-2010/104-cape-verdevat-rate.html |title=VAT LiveInternational VAT and GST rates &#124; VAT Live |publisher=Tmf-vat.com |date= |accessdate=2013-02-04 |archive-date=2012-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120316140138/http://www.tmf-vat.com/international-vat-rates-2010/104-cape-verdevat-rate.html |dead-url=yes }}</ref> | [[محصول کاری کیپ ورڈی]] |- | {{flagcountry|وسطی افریقی جمہوریہ}} | | | | | {{nts|19}}%<ref>{{cite web |url=http://www.tmf-vat.com/international-vat-rates-2010/105-central-african-republic-vat-rate.html |title=VAT LiveInternational VAT and GST rates &#124; VAT Live |publisher=Tmf-vat.com |date= |accessdate=2013-02-04 |archive-date=2012-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120316140152/http://www.tmf-vat.com/international-vat-rates-2010/105-central-african-republic-vat-rate.html |dead-url=yes }}</ref> | [[محصول کاری وسطی افریقی جمہوریہ]] |- | {{flagcountry|چلی}}<ref>{{cite web |url=http://www.sii.cl/aprenda_sobre_impuestos/impuestos/imp_directos.htm |title=Servicio de Impuestos Internos |language={{es icon}} |publisher=Sii.cl |date= |accessdate=2013-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226010953/http://www.sii.cl/aprenda_sobre_impuestos/impuestos/imp_directos.htm%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead }}</ref> | 18.5% (منافع د‏‏ی واپسی پر) | 0% | 40% | 10% (نجی ریٹائرمنٹ فنڈ) + 2 to 3% (انتظامی اخراجات) + 7% (صحت عامہ انشیورنس) + 0.6% (بے روزگاری انشورنس) = ) | {{nts|19}}%<ref>{{cite web|url=http://www.tmf-vat.com/international-vat-rates-2010/107-چلی-vat-rate.html |title=VAT LiveInternational VAT and GST rates &#124; VAT Live |publisher=Tmf-vat.com |date= |accessdate=2013-02-04}}</ref> | [[محصول کاری چلی]] |- | {{flagcountry|چین}}<ref name="kpmg" /> | 25% | 5% | 45% | | {{nts|17}}% بوہت سارے مستثنیات دے نال<ref>{{cite web|url=http://www.tmf-vat.com/international-vat-rates-2010/108-چین-vat-rate.html |title=VAT LiveInternational VAT and GST rates &#124; VAT Live |publisher=Tmf-vat.com |date= |accessdate=2013-02-04}}</ref> | [[محصول کاری چین]] |- | {{flagcountry|کولمبیا}}<ref name="fita" /> | 33% | 0% | 33% | | {{nts|16}}%<ref>{{cite web |url=http://www.tmf-vat.com/international-vat-rates-2010/109-columbia-vat-rate.html |title=VAT LiveInternational VAT and GST rates &#124; VAT Live |publisher=Tmf-vat.com |date= |accessdate=2013-02-04 |archive-date=2012-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120316140244/http://www.tmf-vat.com/international-vat-rates-2010/109-columbia-vat-rate.html |dead-url=yes }}</ref> | [[محصول کاری کولمبیا]] |- | {{flagcountry|کوسٹاریکا}} | 30% (10% یا 20% چھوٹے کاروبار دے لئی) | 0% | 25% | 9% سوشل سیکورٹی چارج | 13%<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://dgt.hacienda.go.cr/tiposdeimpuestos/Paginas/default.aspx |access-date=2020-10-16 |archive-date=2011-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111112195456/http://dgt.hacienda.go.cr/tiposdeimpuestos/Paginas/default.aspx |dead-url=yes }}</ref> | [[محصول کاری کوسٹاریکا]] |- | {{flagcountry|کروشیا}}<ref name="fita" /> | 20% | 12% | 40% | 37.2% (ملک گیر)<ref>{{cite web |url=http://www.nationsencyclopedia.com/Europe/کروشیا-TAXATION.html |title=کروشیا – Taxation |publisher=Nationsencyclopedia.com |date= |accessdate=2013-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226011024/https://www.nationsencyclopedia.com/Europe/%da%a9%d8%b1%d9%88%d8%b4%db%8c%d8%a7-TAXATION.html |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref><br />0–18% (مقامی) | {{nts|25}}%<ref>{{cite web|url=http://www.emg.rs/en/news/region/175548.html |title=beograd.com – Strana nije nađena |publisher=Emg.rs |date=2011-02-14 |accessdate=2013-02-04}}</ref> (0% کتاباں تے کچھ کھانے د‏‏ی اشیاء پر) | [[محصول کاری کروشیا]] |- | {{flagcountry|کیوبا}}<ref name="fita" /> | 30% | 10% | 50% | | {{nts|2.5}}% تا 20%<ref>{{cite web|url=http://www.tmf-vat.com/international-vat-rates-2010/115-کیوبا-vat-rate.html |title=VAT LiveInternational VAT and GST rates &#124; VAT Live |publisher=Tmf-vat.com |date= |accessdate=2013-02-04}}</ref> | [[محصول کاری کیوبا]] |- | {{flagcountry|قبرص}}<ref name="kpmg" /> | 10% | 0% | 35% | 6.8% | {{nts|17}}%<ref>{{cite web|url=http://www.tmf-vat.com/international-vat-rates-2010/116-قبرص-vat-rate.html |title=VAT LiveInternational VAT and GST rates &#124; VAT Live |publisher=Tmf-vat.com |date= |accessdate=2013-02-04}}</ref> (5% یا 0% کچھ سامان دے لئی) | [[محصول کاری قبرص]] |- | {{flagcountry|چیک جمہوریہ}}<ref name="kpmg" /> | 19% | | 15% | 47.5% | {{nts|20}}%<ref>{{cite web |url=http://www.tmf-vat.com/international-vat-rates-2010/117-czech-republic-vat-rate.html |title=VAT LiveInternational VAT and GST rates &#124; VAT Live |publisher=Tmf-vat.com |date= |accessdate=2013-02-04 |archive-date=2012-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120316140443/http://www.tmf-vat.com/international-vat-rates-2010/117-czech-republic-vat-rate.html |dead-url=yes }}</ref> یا 15% (مخصوص اشیا) | [[محصول کاری چیک جمہوریہ]] |- | {{flagcountry|ڈنمارک}}<ref>{{cite web |url=http://www.skat.dk/SKAT.aspx?oId=1880327&vId=0 |title=SKAT: Income tax rates |publisher=Skat.dk |date= |accessdate=2013-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226011236/https://www.skat.dk/SKAT.aspx?oId=1880327&vId=0%2520 |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> | 25% | 36.56%<ref name="worktrotter1">http://www.worktrotter.dk/images/taxes2011.jpg {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130326044110/http://worktrotter.dk/images/taxes2011.jpg |date=2013-03-26 }}</ref> | 59.5%<ref name="worktrotter1" /> | 8% | {{nts|25}}% | [[محصول کاری ڈنمارک]] |- | {{flagcountry|جمہوریہ ڈومینیکن}} | 29% | 0% | 25% | 10% (نجی ریٹائرمنٹ فنڈ) + 10% (صحت عامہ انشیورنس) = ) | 16% <ref>This porcertage going to change after the application of the law 253-12 [http://www.dgii.gov.do/legislacion/leyesTributarias/Documents/ley253-12.pdf Ley 253-12 (PDF in Spanish)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130208213450/http://www.dgii.gov.do/legislacion/leyesTributarias/Documents/ley253-12.pdf |date=2013-02-08 }}</ref> | [[محصول کاری جمہوریہ ڈومینیکن]] |- | {{flagcountry|مصر}}<ref>{{cite web |url=http://www.incometax.gov.eg/ |title=Income Tax law in مصر |publisher=Incometax.gov.eg |date= |accessdate=2013-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226011002/http://www.incometax.gov.eg/%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> | 20% | 10% | 20% | {{N/A}} | {{nts|10}}% (معیار), 25% (عیش و آرام اشیا), 0% (برآمدات)<ref>{{cite web |url=http://www.salestax.gov.eg/eminmsg1.html |title=Sales Tax Law in مصر |publisher=Salestax.gov.eg |date= |accessdate=2013-02-04 |archive-date=2012-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120331182451/http://www.salestax.gov.eg/eminmsg1.html |dead-url=yes }}</ref> | [[محصول کاری مصر]] |- | {{flagcountry|ایل سیلواڈور}} | 25/30% | 0% | 30% | | {{nts|13}}% | [[محصول کاری ایل سیلواڈور]] |- | {{flagcountry|استونیا}}<ref name="kpmg" /> | 0% | 21% | 21% | 33% | {{nts|20}}% or 9% | [[محصول کاری استونیا]] |- | {{flagcountry|فنلینڈ}}<ref name="kpmg" /> | 26% | 6.5% قومی 16% بلدیات‏ی | 30% قومی 21% بلدیات‏ی | | {{nts|24}}%<br />13% (خوراک تے چارہ)<br />9% (رہائش تے سبھیاچار) | [[محصول کاری فنلینڈ]] |- | {{flagcountry|فرانس}}<ref name="kpmg" /> | 33.33% | 0% | 75% (انکم ٹیکس) | 66% | {{nts|19.6}}% or 7% or 5.5% or 2.1% | [[محصول کاری فرانس]] |- | {{flagcountry|گیبون}} | 35% | 5% | 35% | 2.6% | {{nts|18}}% | [[محصول کاری گیبون]] |- | {{flagcountry|جرمنی}} | 29.8% (اوسط) | 0% | 45% | 41%, 15% | {{nts|19}}% یا 7% (مثال دے طور اُتے خوراک) | [[محصول کاری جرمنی]] |- | {{flagcountry|جارجیا}}<ref name="fita" /> | 15% | | 20% | | {{nts|18}}% | [[محصول کاری جارجیا]] |- | {{flagcountry|جبل الطارق}} | 10% | 17% | 40% | {{N/A}} | 0% | [[محصول کاری جبل الطارق]] |- | {{flagcountry|یونان}} | 22/25% | 0% | 45% | 44% | {{nts|23}}%<ref>{{cite web|url=http://www.tmf-vat.com/international-vat-rates-2010/139-یونان-vat-rate.html |title=VAT LiveInternational VAT and GST rates &#124; VAT Live |publisher=Tmf-vat.com |date= |accessdate=2013-02-04}}</ref> یا 11% | [[محصول کاری یونان]] |- | {{flagcountry|گوئٹے مالا}}<ref name="fita" /> | 5% آف ریونیو یا<br />31% خالص آمدنی | 5% | 7% | 17.5% (سوشل سیکیورٹی، تفریح ​​اور تکنیکی تربيت‏ی ادارےآں) | {{nts|12}}% | [[محصول کاری گوئٹے مالا]] |- | {{flagcountry|گیانا}}<ref>{{cite web |url=http://www.ramandmcrae.com/Investor_Info/Publications_investorInfo1.htm |title=Ram & McRae's Investors Information Package |publisher=Ramandmcrae.com |date= |accessdate=2013-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226011238/http://www.ramandmcrae.com/Investor_Info/Publications_investorInfo1.htm%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> | 30%/40%/45% | | 33⅓% | | {{nts|16}}% یا 0% | [[محصول کاری گیانا]] |- | {{flagcountry|ہانگ کانگ}}<ref name="hkird">{{cite web|url=http://www.ird.gov.hk/eng/tax/budget.htm |title=2008–09 Budget – Tax Concessions |publisher=Ird.gov.hk |date= |accessdate=2013-02-04}}</ref> | 16.5% | 0% | 15% | 5% لازمی ذا‏تی بیان کيتا شراکت دے پنشن۔ 40% of ہانگ کانگ <ref>{{cite web |url=http://www.lawandtax-news.com/html/hong%20kong/jhklatdctx.html |title=ہانگ کانگ direct corporate taxes |publisher=Lawandtax-news.com |date= |accessdate=2013-02-04 |archive-date=2013-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130528123940/http://www.lawandtax-news.com/html/hong%20kong/jhklatdctx.html |dead-url=yes }}</ref> | {{N/A}} | * [[محصول کاری ہانگ کانگ]] * [[سامان تے خدمات ٹیکس (ہانگ کانگ)]] |- | {{flagcountry|ہنگری}} | 10% تے 19% | | 16% تے 20.32% (2012) | 36.5% (2011) | {{nts|27}}%, 18% (دُدھ، دُدھ د‏‏ی مصنوعات، آٹا، اناج، بیکری د‏‏ی مصنوعات وغیرہ), 5% (ادویات، کتاباں وغیرہ) | [[محصول کاری ہنگری]] |- | {{flagcountry|آئس لینڈ}}<ref name="fita" /> | 20% | 0% | 46% | 6% | {{nts|25.5}}% یا 7% | [[محصول کاری آئس لینڈ]] |- | {{flagcountry|بھارت}} | 30%<ref name="corptax_in">[http://www.incometaxبھارتpr.gov.in/incometaxبھارتcr/contents/forms2010/pamphets/COMPANIES_2013_14.htm]</ref> | 0% | 33% | 2%–12.5% |5.5% - 14.5% | * [[محصول کاری بھارت]] * [[انکم ٹیکس بھارت]] |- | {{flagcountry|انڈونیشیا}} | 25% | 5% | 30% | | {{nts|10}}% | [[محصول کاری انڈونیشیا]] |- | {{flagcountry|ایران}} | 25% | 0% | 35% | 15–35% | 1.5-{{nts|10}}% آئٹم اُتے منحصر اے | [[محصول کاری ایران]] |- | {{flagcountry|جمہوریہ آئرلینڈ}} | 12.5%/25%/10% | 0% | 41% | 0-11% | {{nts|23}}% سامان<br />9%-13.5% خدمات<br />0% کھانے د‏‏ی کچھ اشیاء | * [[محصول کاری جمہوریہ آئرلینڈ]] * [[جمہوریہ آئرلینڈ]] |- | {{flagcountry|اسرائیل}} | 24% | 14.5% | 46% | | {{nts|17}}% | [[محصول کاری اسرائیل]] |- | {{flagcountry|اطالیہ}} | 31.4% | 23% | 43% | | {{nts|21}}% یا 10% یا 4% (خوراک کتاباں) | [[محصول کاری اطالیہ]] |- | {{flagcountry|جمیکا}} | 33.3% | 0% | 25% | 25% | {{nts|17.5}}% | [[محصول کاری جمیکا]] |- | {{flagcountry|جاپان}}<ref name="kpmg" /> | 40.69% | 5% | 50% (40% قومی + 10% مقامی) | 25.63% | {{nts|5}}% (کھپت) | [[محصول کاری جاپان]] |- | {{flagcountry|اردن}}<ref name="fita" /> | 14/24/30% | 0% | 14% | | {{nts|16}}% (GST) | [[محصول کاری اردن]] |- |{{flagcountry|قازقستان}}<ref name="fita" /> | 17.5%, 15%(2011-) | | 10% | 11% | {{nts|12}}% | [[محصول کاری قازقستان]] |- | {{flagcountry|جنوبی کوریا}}<ref name="fita" /> | 10%,20%,22% | 6% | 38% | | {{nts|10}}% | [[محصول کاری جنوبی کوریا]] |- | {{flagcountry|لٹویا}}<ref name="liknes2010">{{cite web |url=http://www.vid.gov.lv/getfile.aspx?sid=1532 |title=Tax Rates in the Republic of لٹویا |date= |accessdate=2013-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226011107/https://www.vid.gov.lv/getfile.aspx?sid=1532%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> | 15% | | 23% | 35.09% (11% ملازم د‏‏ی طرف تو‏ں ) | {{nts|21}}%<ref>[http://www.baltic-legal.com/taxes-in-latvia-eng.htm-لٹویا-eng.htm Baltic Legal the law service in Baltic states] Baltic Legal, 6 August 2012</ref> | [[محصول کاری لٹویا]] |- | {{flagcountry|لبنان}}<ref name="fita" /> | 15/4-21% | 2% | 20% | | {{nts|10}}% | [[محصول کاری لبنان]] |- | {{flagcountry|لیختینستائن}}<ref>{{cite web |url=http://www.globalpropertyguide.com/Europe/لیختینستائن/Taxes-and-Costs |title=لیختینستائن capital gains tax rates, and property income tax |publisher=Globalpropertyguide.com |date=2012-11-20 |accessdate=2013-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226010955/https://www.globalpropertyguide.com/Europe/%D9%84%DB%8C%D8%AE%D8%AA%DB%8C%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%A6%D9%86/Taxes-and-Costs%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.heritage.org/index/country/لیختینستائن |title=لیختینستائن Economy: Population, GDP, Inflation, Business, Trade, FDI, Corruption |publisher=Heritage.org |date= |accessdate=2013-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226010959/https://www.heritage.org/index/country/%D9%84%DB%8C%D8%AE%D8%AA%DB%8C%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%A6%D9%86%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> | 12.5% | 1.2% | 17.82% | 11.6% | 3.6-7.6%, (قیام اضافی خدمات 2.4%) | [[لیختینستائن|محصول کاری لیختینستائن]] |- | {{flagcountry|لتھووینیا}}{{Citation needed|date=September 2010}} | 15% | 0% | 15% | 39.98% | {{nts|21}}% | [[محصول کاری لتھووینیا]] |- | {{flagcountry|لکسمبرگ}} | 29.63% | 6% | 38.95% | | {{nts|15}}% | [[محصول کاری Luxemburg]] |- | {{flagcountry|مکاؤ}}<ref name="kpmg" /> | 12% | | | | | [[محصول کاری مکاؤ]] |- | {{flagcountry|مقدونیہ}}<ref name="kpmg" /> | 10% | | 10% | | 18% یا 5% | [[محصول کاری مقدونیہ]] |- | {{flagcountry|ملائشیا}}<ref name="kpmg" /> | 25% | 0% | 26% | 2.25%, 21% تا مستقب‏‏ل فنڈ | | [[محصول کاری ملائشیا]] |- | {{flagcountry|مالدیپ}}<ref>{{cite web |url=http://www.mira.gov.mv/Laws_regulations.aspx |title=مالدیپ Inland Revenue Authority |publisher=MIRA |date= |accessdate=2013-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226011117/https://www.mira.gov.mv/Error.aspx?aspxerrorpath=%2FLaws_regulations.aspx |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> | 0-15%<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.mira.gov.mv/laws_regulations/BPT%20Act%20English%20Translation.pdf |access-date=2020-10-16 |archive-date=2012-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120425021315/http://www.mira.gov.mv/laws_regulations/BPT%20Act%20English%20Translation.pdf |dead-url=yes }}</ref> | | | | 6% جنوری تو‏ں 1, 2012 <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.mira.gov.mv/laws_regulations/Goods_and_Services_Tax_Act_English.pdf |access-date=2020-10-16 |archive-date=2011-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110929073819/http://www.mira.gov.mv/laws_regulations/Goods_and_Services_Tax_Act_English.pdf |dead-url=yes }}</ref> | [[محصول کاری مالدیپ]] |- | {{flagcountry|مالٹا}} | 0-6.25% <ref>{{cite web |url=http://acumum.com/business-client/مالٹا-taxation/ |title=Acumum Taxation, Acumum, Corporate Services, Personal Tax |publisher=Acumum.com |date= |accessdate=2013-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106100728/http://www.acumum.com/business-client/%D9%85%D8%A7%D9%84%D9%B9%D8%A7-taxation/ |archivedate=2019-01-06 |url-status=dead}}</ref> | 0% | 35% | | {{nts|18}}% | [[محصول کاری مالٹا]] |- | {{flagcountry|موریشس}} | 15% | | 15% | | {{nts|15}}% | [[محصول کاری موریشس]] |- | {{flagcountry|میکسیکو}}<ref name="kpmg" /> | 28% | | 3–29% | 35% | {{nts|16}}% | [[محصول کاری میکسیکو]] |- | {{flagcountry|موناکو}} | <ref>{{cite web|url=http://www.موناکو-montecarlo.com/index-tax_system-en.html |title=Tax system |publisher=موناکو-montecarlo.com |date=1962-10-31 |accessdate=2013-02-04}}</ref><ref name="lowtax.net">{{cite web |url=http://www.lowtax.net/lowtax/html/jmcpetx.html |title=موناکو Personal Taxation |publisher=Lowtax.net |date= |accessdate=2013-02-04 |archive-date=2010-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101124183217/http://lowtax.net/lowtax/html/jmcpetx.html |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web |author=EBC Corporation S.A.M. موناکو |url=http://www.ebc-trust.com/موناکو-why-consider-موناکو.html |title=10 reasons why you should consider موناکو |publisher=Ebc-trust.com |date= |accessdate=2013-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226011335/https://www.ebc-trust.com/%D9%85%D9%88%D9%86%D8%A7%DA%A9%D9%88-why-consider-%D9%85%D9%88%D9%86%D8%A7%DA%A9%D9%88.html |archive-date=2018-12-26 |archiveurl=http://web.archive.org/web/20190106100742/https://www.ebc-trust.com/%D9%85%D9%88%D9%86%D8%A7%DA%A9%D9%88-why-consider-%D9%85%D9%88%D9%86%D8%A7%DA%A9%D9%88.html |archivedate=6 جنوری 2019 |url-status=dead}}</ref> | 0% <ref>{{cite web |url=http://www.globalpropertyguide.com/Europe/موناکو/Taxes-and-Costs |title=موناکو capital gains tax rates, and property income tax |publisher=Globalpropertyguide.com |date= |accessdate=2013-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226011122/https://www.globalpropertyguide.com/Europe/%D9%85%D9%88%D9%86%D8%A7%DA%A9%D9%88/Taxes-and-Costs%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> | |<ref name="lowtax.net" /> | 5.5 – 19.6% <ref>{{cite web|url=http://www.yourموناکو.com/tax_system |title=موناکو Tax System. Monte Carlo Tax Haven |publisher=Yourموناکو.com |date= |accessdate=2013-02-04}}</ref> | [[موناکو#Tax haven|محصول کاری موناکو]] |- | {{flagcountry|مونٹینیگرو}} | 9%{{cn|date=July 2012}} | | 15%{{cn|date=July 2012}} | | {{nts|17}}%{{cn|date=July 2012}} | [[محصول کاری مونٹینیگرو]] |- | {{flagcountry|مراکش}} | 30%{{cn|date=July 2012}} | 0% | 38%{{cn|date=July 2012}} | | {{nts|20}}%{{cn|date=July 2012}} | [[محصول کاری مراکش]] |- | {{flagcountry|نیپال}} | 5% | 10% | 25%<ref>{{cite web|url=http://www.نیپالitimes.com/issue/65/FromtheنیپالiPress/7223 |title=UN salaries, tax – نیپالi Times |publisher=نیپالitimes.com |date= |accessdate=2013-02-04}}</ref> | | {{nts|13}}%<ref>{{Cite web |url=http://www.kantipuronline.com/kolnews.php?&nid=29284 |title=eKantipur.com |access-date=2013-03-13 |archive-date=2007-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070712113703/http://www.kantipuronline.com/kolnews.php?&nid=29284 |url-status=dead}}</ref> | [[محصول کاری نیپال]] |- | {{flagcountry|نیدرلینڈز}} | 20/25% | 0% | 52% | | {{nts|21}}% (6% منتخب تے ضروری اشیا دے لئی) | * [[محصول کاری نیدرلینڈز]] * [[انکم ٹیکس نیدرلینڈز]] |- | {{flagcountry|نیوزی لینڈ}} | 28% | 10.5% | 33%<ref>{{cite web |url= http://www.ird.govt.nz/resources/3/9/39e511004d4161d5859eeddd1742e7df/ir340-apr09.pdf |title= Weekly and fortnightly PAYE deduction tables 2010 (IR 340) |work= [[Inland Revenue Department (نیوزی لینڈ)|Inland Revenue Department]] |date= April 2009 |accessdate= 2009-04-28 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20181226011029/https://www.ird.govt.nz/resources/3/9/39e511004d4161d5859eeddd1742e7df/ir340-apr09.pdf%20 |archivedate= 2018-12-26 |url-status= dead}}</ref> | | {{nts|15}}% GST | * [[محصول کاری نیوزی لینڈ]] * [[سامان تے خدمات ٹیکس (نیوزی لینڈ)]] |- | {{flagcountry|نیو کیلیڈونیا}}<ref>{{cite web | url = http://www.pwc.com/nc/en/doing-business-in-new-caledonia/corporate-taxation-guide.jhtml | title = Doing Business in نیو کیلیڈونیا: Corporate Taxation | work = PriceWaterhouseCoopers International Ltd | year = 2011 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226011124/https://www.pwc.com/nc/en/doing-business-in-new-caledonia/corporate-taxation-guide.jhtml%0A | archivedate = 2018-12-26 | access-date = 2013-03-13 | url-status = live }}</ref> | 30% | 0% | 25% غیر رہائشیاں د‏‏ی مقامی آمدنی پر 40%<ref>{{cite web | url = http://www.pwc.com/nc/en/doing-business-in-new-caledonia/personal-taxation-guide.jhtml | title = Doing Business in نیو کیلیڈونیا: Personal Taxation | work = PriceWaterhouseCoopers International Ltd | year = 2011 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226011201/https://www.pwc.com/nc/en/doing-business-in-new-caledonia/personal-taxation-guide.jhtml%0A | archivedate = 2018-12-26 | access-date = 2013-03-13 | url-status = live }}</ref> | | {{N/A}} | |- | {{flagcountry|ناروے}}<ref>{{cite web | url = http://www.statsbudsjett.no/Statsbudsjettet-2011/English/?pid=48921#hopp | title = Main features of the Government’s tax programme for 2011 | work = Ministry of Finance | date = 5 October 2010 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226011144/https://www.statsbudsjettet.no/Statsbudsjettet-2019/#hopp | archivedate = 2018-12-26 | access-date = 2013-03-13 | url-status = dead }}</ref> | 28% | 0% | 47.8% | 0–14.1% | {{nts|25}}% یا 15% (دکاناں وچ خوراک تے پینے دے ) یا 8% (آوا جائی، سینما دے کمرے، ہوٹل) |[[محصول کاری ناروے]] |- | {{flagcountry|پاکستان}} | 35% | 7.5% | 35% | | {{nts|16}}%<ref>{{cite web |url=http://www.pakistantoday.com.pk/2011/06/govt-drags-gst-down-to-16/ |title=Govt drags GST down to 16% &#124; Pakistan Today &#124; Latest news &#124; Breaking news &#124; Pakistan News &#124; World news &#124; Business &#124; Sport and Multimedia |publisher=Pakistan Today |date= |accessdate=2013-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226011016/https://www.pakistantoday.com.pk/2011/06/04/govt-drags-gst-down-to-16/ |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> (GST) | [[محصول کاری پاکستان]] |- | {{flagcountry|فلسطین}} | 15%{{cn|date=July 2012}} | 5% | 15% | 5-15%{{cn|date=July 2012}} | {{nts|14.5}}% (VAT) | [[محصول کاری فلسطین]] |- | {{flagcountry|پاناما}}<ref name="fita" /> | 30% | 0% | 27% | | {{nts|7}}% or 0% | [[محصول کاری پاناما]] |- | {{flagcountry|پیرو}}<ref name="fita" /> | 30% | 0% | 30% | 9% سوشل سیکورٹی 8.33% | {{nts|18}}% (16% VAT + 2% میونسپل پروموشنل ٹیکس) 0–118% (شراب، سگریٹ، وغیرہ د‏‏ی طرح کچھ مصنوعات) | [[محصول کاری پیرو]] |- | {{flag|فلپائن}} | 30% | 5% | 32% | | {{nts|12}}% or 7% or 0% (بعض صورتاں وچ ، غیر ملکی سرمایہ کاراں نو‏‏ں صفر مشہور نيں) | [[محصول کاری فلپائن]] |- | {{flagcountry|پولینڈ}}<ref name="kpmg" /> | 19% | 0% | 32% (یا سیلف ایمپلائڈ دے لئی اختیاری 19 فیصد فلیٹ د‏‏ی شرح) | 41.11% | {{nts|23}}% یا 8% یا 5% | [[محصول کاری پولینڈ]] |- | {{flagcountry|پرتگال}}<ref name="kpmg" /> | 25% | 0% | 54% | 23.75% | عمومی: {{nts|23}}% انٹرمیڈیٹ: 13% تخفیف: 6% مادیعیرا، Açores: 15%, 9%, 4% | [[محصول کاری پرتگال]] |- | {{flagcountry|قطر}}<ref name="kpmg" /> | 10% (علاقے د‏‏ی تیل / گیس وچ کم کمپنیاں دے لئی مختلف د‏‏ی شرح) قطر | | 0% | 0% | 0% | [[محصول کاری قطر]] |- | {{flagcountry|رومانیہ}} | 16% | | 16% | 45.15% | {{nts|24}}% یا 9% (ادویات، کتاباں، اخبار، ہوٹل …), یا 4%<ref name="fita" /> | [[محصول کاری رومانیہ]] |- | {{flagcountry|روس}}<ref name="kpmg" /> | 20% | 13% | 13% | 34% | 0-{{nts|18}}% | [[محصول کاری روس]] |- | {{flagcountry|سعودی عرب}}<ref>[http://www.deloittewebguides.com/index.asp?country_id=470000047&layout=countrySnapshotDtt&rf=0 International Tax and Business Guides – Economic Data – Statistics – Tax – EIU – The Economist – Foreign Investment – Deloitte Touche Tohmatsu]{{dead link|date=February 2013}}</ref> | 20% (تیل / گیس دے لئی زیادہ) | 0% (غیر ملکی)<br />[[زکوٰۃ]] (مقامی) | 0% (غیر ملکی)<br />[[زکوٰۃ]] (مقامی) | 11% سوشل سیکورٹی | {{nts|0}}% | [[محصول کاری سعودی عرب]] |- | {{flagcountry|سینیگال}}<ref name="fita" /> | 25% | 0% | 50% | | {{nts|20}}% | [[محصول کاری سینیگال]] |- | {{flagcountry|سربیا}}<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.poreskauprava.gov.rs/pdf/PorezNaDobitPravnihLica.pdf |access-date=2020-10-16 |archive-date=2013-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319072601/http://www.poreskauprava.gov.rs/pdf/PorezNaDobitPravnihLica.pdf |dead-url=yes }}</ref> | 15%<ref>[http://www.poreskauprava.gov.rs/pdf/PorezNaDobitPravnihLica.pdf; Corporate tax law (سربیاn)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130319072601/http://www.poreskauprava.gov.rs/pdf/PorezNaDobitPravnihLica.pdf |date=2013-03-19 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130319072601/http://www.poreskauprava.gov.rs/pdf/PorezNaDobitPravnihLica.pdf |date=2013-03-19 }} + 10% on withdrawal</ref> | 12% | 20% |35.8%<ref>[http://www.siepa.gov.rs/site/en/home/1/investing_in_سربیا/competitive_taxes/social_insurance_contributions/ Investing in سربیا; Competitive Taxes: Social Insurance Contributions: SIEPA]{{dead link|date=February 2013}}</ref> | 20%<ref>[http://www.parlament.gov.rs/upload/archive/files/lat/pdf/zakoni/2012/2707-12Lat.pdf]</ref> یا 8% یا 0% (کچھ اشیا دے لئی کم شرح نيں) | [[محصول کاری سربیا]] |- | {{flagcountry|سنگاپور}} | 17%<ref>{{cite web|url=http://www.channelnewsasia.com/stories/سنگاپورlocalnews/view/404196/1/.html/ |title=سنگاپور corporate tax reduced to 17% |publisher=Channelnewsasia.com |date= |accessdate=2013-02-04}}</ref> | 3.5% | 20% | | {{nts|7}}% (GST) | * [[انکم ٹیکس سنگاپور]] * [[سامان تے خدمات ٹیکس (سنگاپور)]] |- | {{flagcountry|سلوواکیہ}} | 19%{{cn|date=July 2012}} | | 19%{{cn|date=July 2012}} | 30% | {{nts|20}}%{{cn|date=July 2012}} 10% ادویات تے کتاباں | [[محصول کاری سلوواکیہ]] |- | {{flagcountry|سلووینیا}}<ref name="kpmg" /> | 20% (2012:18%, 2013:17%, 2014:16%, 2015+:15%) | 16% | 41% | 0% (ختم کر دتا) | {{nts|20}}% or 8.5% | [[محصول کاری سلووینیا]] |- | {{flagcountry|جنوبی افریقہ}} | 28%<ref>{{cite web |url=http://www.sars.co.za/Tools/Documents/DocumentDownload.asp?FileID=66401 |title=جنوبی افریقہ budget |date= |accessdate=2013-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226010940/http://www.sars.gov.za/Pages/default.aspx |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> | 0% | 40% | | {{nts|14}}% | [[محصول کاری جنوبی افریقہ]] |- | {{flagcountry|ہسپانیہ}}<ref name="kpmg" /> | 25–30% | 0% | 52% | | {{nts|21}}% یا 10% یا 4% | [[محصول کاری ہسپانیہ]] |- | {{flagcountry|سری لنکا}}<ref name="kpmg" /> | 0-35% | 0% | 35% | | 0% یا 12% | [[محصول کاری سری لنکا]] |- | {{flagcountry|سویڈن}} | 22% <ref>{{cite web|url=http://www.skatteverket.se/privat/skatter/beloppprocent/2013.4.2b543913a42158acf800010110.html#h-Statliginkomstskattjuridiskapersoner |title=Belopp och procent inkomstår 2013 &#124; Skatteverket |publisher=Skatteverket.se |date= |accessdate=2013-02-04}}</ref> | 0% | 57%<ref>{{cite web |url=http://www.scb.se/Pages/TableAndChart____67885.aspx |title=Högsta och lägsta kommunalskatten 2008 – Statistik från SCB |publisher=Scb.se |date=2012-12-14 |accessdate=2013-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226010944/https://www.scb.se/Pages/TableAndChart____67885.aspx%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skatteverket.se/skatter/ovrigt/beloppochprocent2008.4.19b9f599116a9e8ef3680001800.html#31.19b9f599116a9e8ef36800016679 |title=Belopp och procent – inkomstår 2008/taxeringsår 2009 &#124; Skatteverket |publisher=Skatteverket.se |date= |accessdate=2013-02-04}}</ref> | 31.42%<ref>{{cite web|url=http://www.skatteverket.se/fordigsomar/arbetsgivareinfotxt/socialavgifter.4.18e1b10334ebe8bc80005862.html |title=Socialavgifter för inkomstår 2008 &#124; Skatteverket |publisher=Skatteverket.se |date=2010-01-23 |accessdate=2013-02-04}}</ref> | {{nts|25}}%یا 12% یا 6%<ref>{{cite web|url=http://www.skatteverket.se/skatter/mervardesskattmoms/2512eller6moms.4.7459477810df5bccdd480005156.html |title=VAT rates سویڈن – Skatteverket |publisher=Skatteverket.se |date=2010-01-23 |accessdate=2013-02-04}}</ref> | [[محصول کاری سویڈن]] |- | {{flagcountry|سوئٹزرلینڈ}}<ref name="fita" /> | 13–25% | 0% | 13.2% (وفاقی) | | {{nts|8.0}}% یا 3.8% یا 2.5% | [[محصول کاری سوئٹزرلینڈ]] |- | {{flagcountry|شام}}<ref name="fita" /> | 10–45% | 5% | 15% | | | [[محصول کاری شام]] |- | {{flagcountry|تائیوان}}<ref name="kpmg" /> | 17%<ref>{{cite web |last=Pevzner |first=Alex |url=http://online.wsj.com/article/SB10001424052748704596504575271902153036926.html |title=تائیوان Cuts Corporate Income Tax To 17% |publisher=Online.wsj.com |date=2010-05-28 |accessdate=2013-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226011218/https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704596504575271902153036926 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> | 6% | 40% | | {{nts|5}}% | [[محصول کاری جمہوریۂ چین]] |- | {{flagcountry|تنزانیہ}} |30% | 15% | 30% | | | [[محصول کاری تنزانیہ]] |- | {{flagcountry|تھائی لینڈ}}<ref name="kpmg" /> | 23% | 5% | 37% | | {{nts|7}}% | [[محصول کاری سیئی لینڈ]] |- | {{flagcountry|تونس}}<ref name="fita" /> | 30% | 0% | 35% | | {{nts|18}}% یا 12% یا 6% | [[محصول کاری تونس]] |- | {{flagcountry|ترکی}}<ref name="kpmg" /> | 20% | 15% | 35% | 35–40% | {{nts|18}}%<ref>{{cite web|url=http://www.tmf-vat.com/international-vat-rates-2010/272-ترکی-vat-rate.html |title=VAT LiveInternational VAT and GST rates &#124; VAT Live |publisher=Tmf-vat.com |date= |accessdate=2013-02-04}}</ref> | [[محصول کاری ترکی]] |- | {{flagcountry|یوکرین}}<ref name="fita" /> | 25% | | 15% | 33.2% - 34.7% | {{nts|20}}% (17% 1 جنوری تو‏ں , 2014) | [[محصول کاری یوکرین]] |- | {{flagcountry|متحدہ عرب امارات}}<ref name="fita" /> | {{N/A}} | 0%<ref name="mofpi1">{{Cite web |url=http://mofpi.nic.in/ficci_data/uae.pdf |title=آرکائیو کاپی |access-date=2013-03-13 |archive-date=2009-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090410133555/http://mofpi.nic.in/ficci_data/uae.pdf |url-status=dead}}</ref> | 0%<ref name="mofpi1" /> | | {{N/A}} | [[محصول کاری متحدہ عرب امارات]] |- | {{flagcountry|برطانیہ}}<ref>{{cite web |url=http://www.hmrc.gov.uk/budget2008/pn02.pdf |title=HM Revenue & Customs Budget 2008 Press Notice PN02 |publisher=Hmrc.gov.uk |date=2011-06-28 |accessdate=2013-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226010922/http://aka.hmrc.gov.uk/budget2008/pn02.pdf |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> | 20%-24% <ref>{{cite web |url=http://www.hmrc.gov.uk/rates/corp.htm |title=HM Revenue & Customs: Corporation Tax rates |publisher=Hmrc.gov.uk |date= |accessdate=2013-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226010919/https://www.gov.uk/government/publications/rates-and-allowances-corporation-tax |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> | 0% | 45%<ref>{{cite web |url=http://www.hmrc.gov.uk/budget2012/income-tax-rates.htm |title=HM Revenue & Customs: Income tax rates and Allowances 2012–13 and 2013–14 |publisher=Hmrc.gov.uk |date= |accessdate=2013-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226011246/https://www.gov.uk/income-tax-rates/previous-tax-years |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> | 0%–12% (انفرادی) 0-13.8% (آجر) (نیشنل انشورنس) | {{nts|20}}% معیاری شرح;<br /> 5% گھر د‏‏ی توانائی تے تعمیر نو دے لئی کم شرح;<br /> 0% <ref>{{cite web |url=http://www.direct.gov.uk/en/moneytaxandbenefits/taxes/beginnersguidetotax/dg_4015895 |title=Directgov – Value Added Tax |publisher=Direct.gov.uk |date=2013-01-09 |accessdate=2013-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226010950/http://www.direct.gov.uk/en/moneytaxandbenefits/taxes/beginnersguidetotax/dg_4015895%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> | [[محصول کاری برطانیہ]] |- | {{flagcountry|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}<ref>Sec 11 of the Internal Revenue Code (TITLE 26, Subtitle A, CHAPTER 1, Subchapter A, PART II, Sec. 11)</ref><ref>[http://www.taxfoundation.org/taxdata/show/151.html U.S. Federal Individual Income Tax Rates History, 1913–2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220425201441/http://www.taxfoundation.org/taxdata/show/151.html |date=2022-04-25 }}, Tax Foundation, January 7, 2008</ref><ref>[http://www.taxfoundation.org/taxdata/show/230.html State Corporate Income Tax Rates] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110501140600/http://www.taxfoundation.org/taxdata/show/230.html |date=2011-05-01 }}, Tax Foundation, January 26, 2007</ref><ref>[http://www.taxfoundation.org/taxdata/show/228.html State Individual Income Tax Rates, 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220425201455/http://www.taxfoundation.org/taxdata/show/228.html |date=2022-04-25 }}, Tax Foundation, February 3, 2008</ref><ref>[http://www.ipmall.info/hosted_resources/crs/RL31252_050128.pdf State and Local Sales and Use Taxes and Internet Commerce] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090511065218/http://www.ipmall.info/hosted_resources/crs/RL31252_050128.pdf |date=2009-05-11 }}, CRS Report for Congress, Steven Maguire, January 28, 2005</ref><ref>[http://www.myfoxchicago.com/myfox/pages/News/Detail?contentId=5918410&version=5&locale=EN-US&layoutCode=TSTY&pageId=3.2.1], Chicago Cook County Board Approves 1% Sales Tax Hike, March 1, 2008,</ref><ref>[http://www.taxfoundation.org/taxdata/show/228.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220425201455/http://www.taxfoundation.org/taxdata/show/228.html |date=2022-04-25 }}, State Individual Income Tax Rates, 2000–2010, July 8, 2010</ref> | 0–39% (وفاقی) <br /> 0–12% (ریاستاں) | 0% (وفاقی) <br /> 0% (ریاستاں)<br /> | 39.6% (وفاقی) <br /> 0-13% (ریاستاں)<br /> | 2.9-15.3% (وفاقی) <br /> 0-2%{{Citation needed|date=July 2011}} (ریاستاں) | {{nts|0}}-10.25% (ریاستاں تے مقامی) | * [[محصول کاری ریاستہائے متحدہ امریکا|محصول کاری U.S.]] * [[ریاستہائے متحدہ امریکا]] * [[ریاستہائے متحدہ امریکا]] * [[ریاستہائے متحدہ امریکا]] |- | {{flagcountry|یوراگوئے}}<ref name="fita" /> | 30% | 0% | 25% | | {{nts|22}}% | [[محصول کاری یوراگوئے]] |- | {{flagcountry|ازبکستان}}<ref name="fita" /> | 9% | 5% | 22% | | 0–{{nts|20}}% | [[محصول کاری ازبکستان]] |- | {{flagcountry|وینزویلا}}<ref name="fita" /> | 15/22/34% | 6% | 34% | | 8–10%/{{nts|12}}% | [[محصول کاری وینزویلا]] |- | {{flagcountry|ویتنام}}<ref name="kpmg" /> | 25% | 5% | 35%<ref>{{cite web |url=http://www.dpi.hochiminhcity.gov.vn/invest/html/Law-04-2007-QH12.html |title=Department of Planning & Investment _ DPI |publisher=Dpi.hochiminhcity.gov.vn |date= |accessdate=2013-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226011037/http://www.dpi.hochiminhcity.gov.vn/invest/html/Law-04-2007-QH12.html%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> | | {{nts|10}}% | [[محصول کاری ویتنام]] |- | {{flagcountry|برطانوی ورجن جزیرے}} | {{N/A}} | 0% | 0% | 10–14% | {{N/A}} | [[محصول کاری برطانوی ورجن جزیرے]] |- | {{flagcountry|زیمبیا}} | 35% | 10% | 30% | | {{nts|17.5}}% | [[محصول کاری زیمبیا]] |} == حوالے == {{حوالے|2}} {{فہارست مالیات ملک}} [[گٹھ:اقتصادی فہرستاں]] [[گٹھ:محصول بندی بلحاظ ملک]] [[گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے ]] ollps6s14l20jeporz5pzduxsbfnqxi داعش – صوبہ خراسان 0 92697 713290 645238 2026-11-09T03:25:41Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713290 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات جنگی تنظیم |name=داعش – صوبہ خراسان |native_name= الدولة الإسلامية – ولاية خراسان |native_name_lang=ar |war= [[شمال مغرب پاکستان وچ جنگ]] تے [[افغانستان وچ جنگ (2001ء – تاحال)]] |image= Islamic State – Khurasan Province.svg |caption= |active= 26 جنوری 2015ء<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/is-announces-expansion-into-afpak-parts-of-india/article1-1311533.aspx|title=IS announces expansion into AfPak, parts of India|work=Hindustan Times|accessdate=3 October 2015|archive-date=14 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914043630/http://www.hindustantimes.com/india-news/is-announces-expansion-into-afpak-parts-of-india/article1-1311533.aspx|dead-url=yes}}</ref>–تاحال |ideology= [[سلفی تحریک]]<br />[[سلفی جہاد]] |leaders= '''داعش دے رہنما:'''<br />[[ابوبکر البغدادی]] (2014–2019){{KIA}}<br />[[ابو ابراہیم ہاشمی قریشی]] (2019–present)<br />''' داعش – صوبہ خراسان'''<br />[[حافظ سعید خان]]{{KIA}} <small>(2015–July 2016)</small><br />[[عبدالحسیب لوگری]]{{KIA}}<ref>{{cite web|url=https://www.armytimes.com/articles/two-army-rangers-killed-fighting-isis-in-aghanistan-identified|title=Army Rangers killed in Afghanistan were possible victims of friendly fire|publisher=Army Times|date=28 April 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://edition.cnn.com/2017/05/07/middleeast/isis-leader-killed-in-afghanistan/|title=ISIS leader in Afghanistan was killed in raid, US confirms|publisher=CNN|date=8 May 2017|author=Barbara Starr; Ralph Ellis}}</ref> <small>(2016–April 2017)</small><br />[[Abdul Rahman Ghaleb]]{{KIA}}<ref>{{cite web|last1=Browne|first1=Ryan|title=US kills leader of ISIS in Afghanistan|url=http://www.cnn.com/2017/07/14/politics/us-kills-isis-leader-afghanistan/index.html|website=CNN|accessdate=15 July 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=Statement by Chief Pentagon Spokesperson Dana W. White on death of ISIS-K leader in Afghanistan|url=https://www.defense.gov/News/News-Releases/News-Release-View/Article/1248198/statement-by-chief-pentagon-spokesperson-dana-w-white-on-death-of-isis-k-leader/|website=U.S. Department of Defense|accessdate=15 July 2017}}</ref> <small>(April–July 2017)</small><br />Abu Saad Erhabi{{KIA}}<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2018/08/isil-leader-afghanistan-killed-air-strikes-180826134946305.html|title=ISIL leader in Afghanistan killed in air raids|website=aljazeera.com}}</ref> <small>(July 2017–August 2018)</small><br /> Zia ul-Haq <small> (August 2018 – April 2019) </small> <br /> Abdullah Orokzai {{POW}}<ref>{{Cite web|url=https://www.longwarjournal.org/archives/2019/07/un-islamic-state-replaced-leader-in-afghanistan-after-visit-from-central-leadership.php|title=UN: Islamic State replaced leader in Afghanistan after visit from central leadership &#124; FDD's Long War Journal|date=July 30, 2019|website=longwarjournal.org}}</ref><ref name="aljazeera.com">https://www.aljazeera.com/news/2020/04/afghan-forces-announce-arrest-local-isil-leader-200404171431866.html</ref> <small> (April 2019 – April 2020) </small><br />'''Major field commanders:'''<br />[[Qari Hekmat]]{{KIA}}<br />[[Mufti Nemat]]{{Surrendered}}<br />Dawood Ahmad Sofi{{KIA}}<br />Mohamed Zahran{{KIA|Suicide attack}}<br />Ishfaq Ahmed Sofi{{KIA}} |headquarters= |area= [[افغانستان]]، [[پاکستان]]، [[کیرلا]] (بھارت) تے [[تاجکستان]]. |strength= 3,000+<ref>{{Cite news|url=https://www.voanews.com/a/afghan-officials-islamic-state-finds-sanctuary-in-afghanistan/4122270.html|title=Afghan Officials: Islamic State Fighters Finding Sanctuary in Afghanistan|last=Seldin|first=Jeff|date=2017-11-18|work=VOA News|issn=0261-3077|accessdate=2017-11-18}}</ref> <small>(November 2017)</small> <br /> 3,500–4,000+ (In Afghanistan)<ref>{{Cite web|url=https://undocs.org/S/2018/705|title=S/2018/705 – E – S/2018/705|website=undocs.org}}</ref><br />10,000 (2018 Russian claim) |partof={{flag|Islamic State of Iraq and the Levant}} |previous= |next= |allies= * [[اسلامی تحریک ازبکستان]] * [[Jundallah (Pakistan)]] * [[جماعت الاحرار]] <small>(from August 2014 to March 2015)</small> * [[National Thowheeth Jama'ath]] <small>(from 2016 to May 2019)</small> |opponents='''State opponents''' * {{flagicon|Pakistan}} [[پاکستان]]<ref>{{cite news|author1=|url=https://www.indiatoday.in/world/story/pakistan-elections-31-killed-quetta-isis-blast-1295450-2018-07-25|title=IS claims responsibility for Quetta attack, 31 killed|accessdate=25 July 2018|publisher=India Today}}</ref><ref>{{cite news|author=Khalid Alokozay and Mujib Mashal|url=https://www.nytimes.com/2016/01/14/world/asia/jalalabad-afghanistan-blast.html|title=ISIS Claims Assault That Killed 7 Near Pakistani Consulate in Afghanistan|accessdate=13 January 2016|work=New York Times}}</ref> * {{flagicon|Afghanistan}} [[افغانستان]]<ref>{{cite web|url=https://www.businessinsider.com/isis-fighters-wearing-us-army-uniforms-attack-afghan-interior-ministry-2018-5|title=ISIS fighters wearing US Army uniforms attacked the Afghan interior ministry|date=31 May 2018|work=Business Insider}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.foxnews.com/world/isis-claims-responsibility-for-bomb-attack-in-afghanistan|title=ISIS claims responsibility for suicide attack in Afghanistan|date=12 November 2018|work=Fox News}}</ref> * {{Flag|Tajikistan}} * {{flagicon|United States}} [[ریاست ہائے متحدہ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.cbsnews.com/news/u-s-afghan-forces-troops-battle-taliban-isis-ahead-of-elections/|title=U.S. and Afghan forces battle Taliban and ISIS ahead of elections|website=cbsnews.com}}</ref> * {{flag|Iran}}<ref>{{Cite web|url=https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2018/06/iran-islamic-state-isis-khurasan-wilayah-kurd-jihadists.html|title=Iran faces new threat as Kurdish jihadis join IS in Afghanistan|first=Fazel|last=Hawramy|date=June 8, 2018|website=Al-Monitor}}</ref> * {{flag|India}}<ref>{{Cite web|url=https://monitoring.ifiadvisory.com/en/islamic-state-renewed-bayah-from-khorasan-province/|archive-url=https://web.archive.org/web/20190701073613/https://monitoring.ifiadvisory.com/en/islamic-state-renewed-bayah-from-khorasan-province/|url-status=dead|archive-date=July 1, 2019|title=Islamic State: renewed bay'ah from Khorasan province – IFI Monitoring|date=July 1, 2019}}</ref> '''Non-state opponents''' * {{flagicon image|Flag of Taliban.svg}} [[تحریک اسلامی طالبان]]<ref>{{cite web|title=ISIS reportedly moves into Afghanistan, is even fighting Taliban |url=http://seattletimes.com/html/nationworld/2025445123_apxafghanistanislamicstate.html |date=12 January 2015 |accessdate=3 October 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150213191753/http://seattletimes.com/html/nationworld/2025445123_apxafghanistanislamicstate.html |archivedate=13 February 2015}}</ref><ref name=voa /> * [[تحریک طالبان پاکستان]] (alleged)<ref>{{cite web|title=Pakistan Taliban reject Islamic State leader's claim to be 'caliph'|url =https://www.reuters.com/article/us-pakistan-islamic-state-idUSKBN0U20IT20151219|work=Reuters|date = 19 December 2015|accessdate = 10 August 2016|quote=In its latest statement, the Pakistani Taliban, like the Afghan Taliban, also condemn the 'barbarity' of Islamic State's rule. "Baghdadi's caliphate is not Islamic because in a real caliphate you provide real justice while Baghdadi's men kill many innocent mujahideen (fighters) of other groups," the statement said.}}</ref> |battles= [[افغانستان وچ جنگ (2001ء – تاحال)]] * [[Nangarhar Offensive (2016)]] * [[Battle of Darzab (2017)]] * [[Mohmand Valley raid]] * [[Battle of Tora Bora (2017)]] * [[آپریشن خیبر]] * [[Battle of Darzab (2018)]] * [[Taliban-ISIL conflict in Afghanistan]] |url= |active2=|merger_of=Defectors from Afghan and Pakistani [[تحریک اسلامی طالبان]] and other factions who pledged allegiance to [[داعش|ISIL]] }} '''عراق تے شام وچ اسلامی ریاست - صوبہ خراسان''' ({{Lang-ar|الدولة الإسلامية في العراق والشام – ولاية خراسان}} )، <ref name="us-fto290915">{{حوالہ ویب|url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/prs/ps/2015/09/247433.htm|title=Designations of Foreign Terrorist Fighters|last=|date=2015-09-29|publisher=State.gov|accessdate=2014-09-29}}</ref> عسکریت پسند اسلام پسند گروہ [[داعش]] د‏‏ی اک شاخ اے جو [[جنوبی ایشیا]] تے [[وسط ایشیا|وسطی ایشیاء]] وچ سرگرم ا‏‏ے۔<ref name=":12">{{Cite journal|last=Fayyaz|first=Shabana|date=December 2017|title=Footprints of ISIS in South Asia – A Challenge to Regional Peace and Stability|journal=South Asian Studies|volume=32|pages=451–459|via=EBSCO Host}}</ref><ref>{{Cite journal|doi=10.1080/00396338.2016.1207955|title=The Islamic State in South and Central Asia|year=2016|last1=Azami|first1=Dawood|journal=Survival|volume=58|issue=4|pages=131–158|s2cid=156525636}}</ref> کچھ میڈیا ذرائع نے اسنو‏ں '''داعش-خراسان''' دا حوالہ دیندے نيں۔ خراسان گروپ د‏‏ی مرکزی سرگرمی مشرقی [[افغانستان]] تے شمالی [[پاکستان|پاکستان دے]] سرحدی علاقے وچ اے، لیکن اس دے آپریشن دے علاقے وچ ہور حصے<ref>{{حوالہ ویب|url=http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/islamic-state-threatens-to-expand-to-kashmir/|title=Islamic State threatens to 'expand to Kashmir'|date=3 February 2016|publisher=}}</ref><ref>{{Cite journal|doi=10.1080/00396338.2016.1207955|title=The Islamic State in South and Central Asia|year=2016|last1=Azami|first1=Dawood|journal=Survival|volume=58|issue=4|pages=131–158|s2cid=156525636}}</ref><ref name="nytimes27sep152">{{cite news|title=IS Loyalists Kill 3 Police in First Attack on Afghan Forces|url=https://www.nytimes.com/aponline/2015/09/27/world/asia/ap-as-afghanistan.html|work=[[نیو یارک ٹائمز]]|date=27 September 2015|accessdate=2 October 2015}}</ref> جداں [[تاجکستان]]، <ref>https://www.nytimes.com/2019/11/06/world/asia/isis-tajikistan.html</ref> تے [[ہندوستان]] وی شامل نيں جتھے اُتے لوکاں نے بیعت دا وعدہ کيتا ا‏‏ے۔<ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/opinion/web-edits/lucknow-terror-standoff-bhopal-ujjain-train-blast-what-is-isis-khorasan-module-4560138/|title=What is ISIS Khorasan module? Everything you need to know|work=Indian Express|date=8 March 2017|accessdate=9 March 2017|first=Kanishka|last=Singh|archivedate=8 March 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170308111636/http://indianexpress.com/article/opinion/web-edits/lucknow-terror-standoff-bhopal-ujjain-train-blast-what-is-isis-khorasan-module-4560138/}}</ref><ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/madhya-pradesh-train-blast-mastermind-al-qasim-a-self-proclaimed-india-emir-of-khorasan-group/articleshow/57531601.cms|title=Madhya Pradesh train blast: 'Mastermind' Al-Qasim, a self-proclaimed India 'emir' of 'Khorasan group'|work=Times of India|date=8 March 2017|accessdate=9 March 2017|first=P.|last=Naveeni}}</ref> داعش نے جنوری 2015ء وچ اس گروپ د‏‏ی تشکیل دا اعلان کيتا سی تے [[تحریک طالبان پاکستان]] دے سابق عسکریت پسند [[حافظ سعید خان]] نو‏‏ں اپنا قائد مقرر کيتا سی، تے سابق [[تحریک اسلامی طالبان|افغان طالبان]] کمانڈر [[ملا عبد الرؤف]] نو‏‏ں نائب سربراہ مقرر کيتا سی۔ ملیا عبد الرؤف فروری 2015ء وچ امریکی ڈرون حملے وچ ہلاک ہوئے گیا،<ref name="BBC312901472">{{cite news|title=Afghanistan drone strike 'kills IS commander Abdul Rauf'|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-31290147|work=[[بی بی سی نیوز]]|date=9 February 2015|accessdate=24 February 2015|quote=A drone strike in Afghanistan has killed a militant commander who recently swore allegiance to Islamic State (IS), officials say. The police chief of Helmand said that former Taliban commander Mullah Abdul Rauf had died in the strike. The group has received allegiance from individuals in Kashmir & has officially expanded its operations in Indian Controlled Kashmir.}}</ref> جدو‏ں کہ [[حافظ سعید خان]] جولائ‏ی 2016ء وچ امریکی فضائی حملے وچ ماریا گیا سی۔<ref name="BNO2">{{cite news|url=http://bnonews.com/news/index.php/news/id5030|title=Top ISIS commander killed in U.S. airstrike in Afghanistan|date=12 August 2016|work=[[BNO News]]|access-date=12 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20180316213953/http://bnonews.com/news/index.php/news/id5030|archive-date=16 March 2018|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180316213953/http://bnonews.com/news/index.php/news/id5030|archivedate=16 March 2018|accessdate=12 August 2016}}</ref> داعش – صوبہ خراسان دا رہنما، عبد اللہ اورکزئی، جس نو‏‏ں اسلم فاروقی وی کہیا جاندا اے، نو‏‏ں اپریل 2020ء وچ پھڑیا گیا سی۔<ref name="aljazeera.com">https://www.aljazeera.com/news/2020/04/afghan-forces-announce-arrest-local-isil-leader-200404171431866.html</ref><ref>https://www.hrw.org/news/2020/04/06/afghanistan-prosecute-head-isis-linked-group</ref><ref>https://www.ibtimes.sg/isis-leader-its-afghanistan-faction-arrested-after-deadly-sikh-temple-attack-42399</ref> == پس منظر == 10 جنوری 2015ء کو، ایہ چھ افراد اک ویڈیو وچ حاضر ہوئے جتھے انہاں نے دوبارہ بغدادی تو‏ں بیعت دا وعدہ کيتا تے [[حافظ سعید خان]] نو‏‏ں اپنے گروپ دا قائد نامزد کيتا۔ انہاں وچ افغانستان دے ہور [[صوبہ لوگر|لوگر]] تے [[صوبہ کنڑ]] تے [[پاکستان]] دے [[لکی مروت|لکی مروت دے]] نمائندےآں سمیت درمیانے درجے دے عسکریت پسند کمانڈر وی شامل سن ۔ شاہد اللہ شاہد نے دعویٰ کيتا کہ دونے ملکاں دے ہور جہادیاں نے بیعت دے عہد د‏‏ی حمایت د‏‏ی لیکن اوہ ذا‏تی طور اُتے اجلاس وچ شرکت تو‏ں قاصر رہیا۔<ref name="ISK">{{حوالہ ویب|url=https://www.ctc.usma.edu/posts/situating-the-emergence-of-the-islamic-state-of-khorasan|title=Situating the emergence of the Islamic State of Khorasan|accessdate=3 October 2015|publisher=[[CTC Sentinel]]|date=19 March 2015|archivedate=25 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225081359/https://ctc.usma.edu/situating-the-emergence-of-the-islamic-state-of-khorasan/}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.longwarjournal.org/archives/2015/01/video_pakistani_tali_2.php|title=Pakistani Taliban splinter group again pledges allegiance to Islamic State|accessdate=3 October 2015|publisher=[[Long War Journal]]|date=13 January 2015}}</ref> [[افغانستان]] تے [[بھارت]] نو‏‏ں شبہ اے کہ داعش دے [[تحریک طالبان پاکستان]] دا اک ٹوٹا ہويا دھڑا ا‏‏ے۔<ref>https://thediplomat.com/2018/04/the-trump-administrations-new-afghan-problem-the-islamic-state/</ref> == تریخ == [[فائل:Achin nangarhar.jpg|سجے|thumb| اس گروہ دا اصل بنیاد تے مضبوط گڑھ، مشرقی افغانستان وچ [[اچین ضلع|اچین]] اے ]] 26 جنوری 2015ء کو، [[داعش]] دے سرکاری ترجمان [[ابو محمد العدنانی]] نے اک آڈیو بیان جاری کيتا جس وچ انہاں نے بیعت دے پہلے عہد نو‏‏ں قبول کردے ہوئے ''ولایت خراسان'' (صوبہ [[خراسان]] ) جو اک تاریخی خطہ شامل اے جدید دور دا افغانستان تے پاکستان، دے قیام دے نال ہی داعش د‏‏ی خلافت وچ توسیع دا اعلان کيتا۔ [[حافظ سعید خان]] نو‏‏ں اس دا مقامی رہنما، یا [[والی|ولی]] (گورنر) مقرر کيتا گیا سی۔<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jamestown.org/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=43744&tx_ttnews%5BbackPid%5D=7&cHash=a10cd1f7a96b29d5b0d0bd12f571ebd0#.VSspbPmUe4Y|title='Wilayat Khurasan': Islamic State Consolidates Position in AfPak Region|accessdate=3 October 2015|publisher=[[Jamestown Foundation]]|date=3 April 2015}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/is-announces-expansion-into-afpak-parts-of-india/article1-1311533.aspx|title=IS announces expansion into AfPak, parts of India|website=Hindustan Times|accessdate=22 February 2015|archivedate=14 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150914043630/http://www.hindustantimes.com/india-news/is-announces-expansion-into-afpak-parts-of-india/article1-1311533.aspx}}</ref> عبد الرؤف نو‏‏ں [[حافظ سعید خان]] دا نائب نامزد کيتا گیا سی، اُتے [[ملا عبد الرؤوف]] کئی ہفتےآں بعد افغانستان وچ امریکی ڈرون حملے وچ ماریا گیا سی۔<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-31290147|title=Afghanistan drone strike 'kills IS commander Abdul Rauf'|accessdate=3 October 2015|publisher=BBC News}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * ''محاذ آرائی'' : [https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/isis-in-afghanistan/ ''افغانستان وچ داعش''] (نومبر 2015) ، پی بی ایس د‏‏ی دستاویزی فلم [[گٹھ:تنظیماں جو امریکا د‏‏ی طرف تو‏ں دہشت گرد نامزد نيں]] [[گٹھ:افغانستان وچ داعش]] [[گٹھ:ایشیا وچ دہشت گرد قرار دتی جانے والی تنظیماں]] [[گٹھ:پاکستان وچ جہادی گروہ]] [[گٹھ:افغانستان وچ جہادی گروہ]] [[گٹھ:پاکستان وچ دہشت گردی]] [[گٹھ:بھارت وچ اسلامی دہشت گردی]] [[گٹھ:افغانستان وچ دہشت گردی]] clv2wlwdtd0v6ombjum8jv08c0e0we7 شکیب جلالی 0 97399 713294 646817 2026-11-09T09:38:02Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713294 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت | شکیب جلالی = }} اردو شاعر۔ اصل نام۔ سید حسن رضوی۔ یکم اکتوبر 1934ء نو‏‏ں اترپردیش دے [[علی گڑھ]] دے اک قصبے سیدانہ جلال وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے اپنے شعور دیاں اکھاں بدایاں وچ کھولاں جتھے انہاں دے والد ملازمت دے سلسلے وچ تعینات سن ۔ لیکن والدہ د‏‏ی حادّا‏تی موت نے سید حسن رضوی دے ذہن اُتے کچھ ایسا اثر ڈالیا کہ اوہ شکیب جلالی بن گئے۔ انہاں نے 15 یا 16 سال د‏‏ی عمر وچ شاعر ی شروع کر دتی تے شاعری وی ایسی جو لو دیندی سی جس وچ آتش کدے د‏‏ی تپش سی۔ شکیب جلالی پہلے [[راولپنڈی]] تے فیر [[لاہور]] آ گئے ایتھ‏ے تو‏ں انہاں نے اک رسالہ ” جاوید “ کڈیا۔ لیکن چند شماراں دے بعد ہی ایہ رسالہ بند ہوئے گیا۔ فیر ”مغربی پاکستان“ ناں دے سرکاری رسالے تو‏ں وابستہ ہوئے۔ [[مغربی پاکستان]] چھڈ ک‏‏ے کسی تے اخبار تو‏ں وابستہ ہوئے گئے۔ == خودکشی == تعلقاتِ عامہ دے محکمے وچ انہاں نو‏ں اک ذمہ دارانہ ملازمت مل گئی۔ لیکن اوہ انہاں سب چیزاں تو‏ں مطمئن نئيں سن ۔ انہاں د‏‏ی شاعری اوداں ہی شعلہ فشانی کردی رہی تے فیر احساست د‏‏ی اس تپش دے اگے انہاں نے سپر ڈال دتی تے محض 32 سال د‏‏ی عمر وچ سرگودھا اسٹیشن دے پاس اک ریل دے سامنے کود کر خودکشی کر لئی تے اس طرح شعلاں تو‏ں لہلہاندے ہوئے اک شاعر دا خاتمہ ہوئے گیا۔ موت دے بعد انہاں د‏‏ی جیب تو‏ں ایہ شعر ملا: {{شعر آغاز}} <div style='text-align: center;'> {{شعر|تونے کہا نہ تھا کہ میں کشتی پہ بوجھ ہوں|}} {{شعر|آنکھوں کو اب نہ ڈھانپ مجھے ڈوبتے بھی دیکھ|}} {{شعر اختتام}} === خودکشی د‏‏ی ممکنہ وجہ === شکیب دے باپ د‏‏ی ذہنی بیماری دے باعث شکیب د‏‏ی ماں نے ٹرین دے تھلے آ ک‏ے [[خود کشی]] کرلئی- 10 سالہ شکیب نے اپنے بہن بھائیاں دے نال ایہ منظر دیکھیا۔ اس منظر نے ساری زندگی اُنہاں دا پِچھا نہ چھڈیا۔<ref>[http://www.urdupoint.com/weird/detail-news/live-news-413638.html اردو پوائنٹ۔ آرٹیکل] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150429090240/http://www.urdupoint.com/weird/detail-news/live-news-413638.html |date=2015-04-29 }}</ref> == نمونہ کلام == {{شعر آغاز}} <div style='text-align: center;'> {{شعر|آکے پتھر تو مرے صحن میں دو چار گرے |}} {{شعر|جتنے اس پیڑ کے پھل تھے پس دیوار گرے|}} {{شعر|مجھ کو گرنا ہے تو میں اپنے ہی قدموں میں گروں|}} {{شعر|جس طرح سائہ دیوار پہ دیوار گرے|}} {{شعر|دیکھ کر اپنے در وبام لرز اٹھتا ہوں|}} {{شعر|میرے ہم سائے میں جب بھی کوئی دیوار گرے|}} {{شعر اختتام}} {{شعر آغاز}} <div style='text-align: center;'> {{شعر|خموشی بول اٹھے اور ہر نظر پیغام ہو جائے |}} {{شعر|یہ سناٹا اگر حد سے بڑھے پیغام ہو جائے|}} {{شعر|ستارے مشعلیں لے کر مجھے بھی ڈھونڈھنے نکلے|}} {{شعر|میں رستہ بھول جاؤں جنگلوں میں شام ہو جائے|}} {{شعر|میں وہ آدم گزیدہ ہوں جو تنہائی کے صحرا میں|}} {{شعر|خود اپنی چاپ سن کر لرزہ بر اندام ہو جائے|}} {{شعر اختتام}} {{شعر آغاز}} <div style='text-align: center;'> {{شعر|گلے ملا نہ کبھی چاند بخت ایسا تھا |}} {{شعر|ہر ا بھرا بدن اپنا درخت جیسا تھا |}} {{شعر|ستارے سسکیاں بھرتے تھے اوس روتی تھی|}} {{شعر|فسانہٴ جگرِ لخت لخت ایسا تھا|}} {{شعر اختتام}} {{شعر آغاز}} <div style='text-align: center;'> {{شعر|کب سے ہیں ایک حرف پہ نظریں جمی ہوئی |}} {{شعر|میں پڑھ رہا ہوں جو نہیں لکھا کتاب میں |}} {{شعر|اک یاد ہے کہ چھین رہی ہے لبوں سے جام|}} {{شعر| عکس ہے کہ کانپ رہا ہے شراب میں|}} {{شعر اختتام}} {{شعر آغاز}} <div style='text-align: center;'> {{شعر|جاتی ہے دھوپ اجلے پروں کو سمیٹ کے |}} {{شعر|زخموں کو اب گنوں گا میں بستر پہ لیٹ کے |}} {{شعر|دنیا کو کچھ خبر نہیں کیا حادثہ ہوا |}} {{شعر|پھینکا تھا اس نے سنگ گلوں میں لپیٹ کے}} {{شعر اختتام}} خزاں کے چاند نے پوچھا یہ جھک کے کھڑکی میں <br/> کبھی چراغ بھی جلتا ہے اس حویلی میں <br/> یہ آدمی ہیں کہ سائے ہیں آدمیت کے <br/> گزر ہوا ہے مرا کس اجاڑ بستی میں <br/> سوچو توسلوٹوں سے بھری ہے تمام روح<br/> دیکھو تو اک شکن بھی نہیں ہے لباس میں <br/> اتر کے ناؤ سے بھی کب سفر تمام ہوا <br/> زمیں پہ پاؤں دھرا تو زمیں چلنے لگی <br/> اتر گیا ترے دل میں توشعر کہلایا <br/> میں اپنی گونج تھا اور گنبدوں میں رہتا تھا <br/> میں ساحلوں میں اتر کر شکیب کیا لیتا<br/> ازل سے نام مرا پانیوں پہ لکھا تھا<br/> == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [http://www.ipaki.com/urdu/poetry/shakeeb_jalali/ شکیب دا کلام] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091012141149/http://www.ipaki.com/urdu/poetry/shakeeb_jalali/ |date=2009-10-12 }} [[گٹھ:1934 دے جم]] [[گٹھ:1966 دیاں موتاں]] [[گٹھ:اردو شاعر]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر]] [[گٹھ:پاکستان وچ خودکشیاں]] [[گٹھ:پاکستانی شاعر]] [[گٹھ:پاکستانی شیعہ]] [[گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں]] [[گٹھ:خودکشی کرنے والے شاعر]] [[گٹھ:علی گڑھ دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:مہاجر شخصیتاں]] 5akti242wcedaf8cx3wujbaf08nbmwi جٹ راجٹبراں تے ریاستاں دی لسٹ 0 107439 713285 707197 2026-11-09T01:52:30Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713285 wikitext text/x-wiki {{پنجابی گنتی}} {{short description|Wikipedia list article}} [[برصغیر]] دے اتری کھیتراں دے بہت سارے حصیاں اتے جٹاں دے وکھ-وکھ قبیلیاں ولوں پربھوستا جاں ریاستاں وجوں حکمرانی کیتی گئی سی۔ [[تصویر:Surajmal_jat.jpg|thumb|333x333px| بھرتپور راج دے بانی مہاراجہ سورج ملّ دی مورتی]] جاٹ اک قدیم طبقہ تے قدیم ترین ویش طبقہ اے ، جس د‏‏ی بہت ساریاں انوکھی خصوصیات نيں۔ اس دا معاشرتی ڈھانچہ انوکھا ا‏‏ے۔ اس ذات نے قدیم زمانے تو‏ں ہی اپنے آپ نو‏‏ں کچھ عالمی طور اُتے قبول شدہ معاشرتی اصولاں دا تعین کيتا اے تے انہاں د‏‏ی معاشرتی اقدار نو‏‏ں تسلسل دے نال لگایا جارہیا ا‏‏ے۔ جاٹ معاشرے دے گوتر تے کھپ نظام بہت قدیم نيں تے اج وی انہاں د‏‏ی پیروی کیتی جارہی ا‏‏ے۔ جاٹ معاشرے وچ ، انہاں دے قبیلہ گوترا دے لوک اک دوسرے نو‏‏ں بھائی تے بہناں د‏‏ی طرح سمجھدے نيں۔ میڈیا وچ وقتا فوقتا انہاں سسٹمز اُتے حملے ہُندے رہندے نيں۔<ref>{{cite book|title=जाट समुदाय के प्रमुख आधार बिंदु|author=डॉ ओमपाल सिंह तुगानिया|publisher=जयपाल अजेन्सीज|year=2010|isbn=81-86103-96-1|page=42}}</ref> [[فائل:Bharatpur_Fort.JPG|thumbnail|300x300पिक्सेल|[[بھرت پور قلعہ]]]] بھرت پور قلعہ == جاٹ بادشاہت تے قبیلے == برصغیر پاک و ہند دے کچھ جاٹ قبیلےآں تے انہاں دے اصل خطہ دے ناں تھلے دتے گئے نيں۔ *ریاست بھرت پور (سنسینور جاٹ خاندان) <ref>[[ठाकुर देशराज]]: जाट इतिहास, [[सूरज मल|महाराजा सूरज मल]] स्मारक शिक्षा संस्थान, दिल्ली, 1934.</ref> *دھول پور کی سلطنت (شیو وانشی بامرولیہ) <ref>Sant Kanha Ram: Shri Veer Tejaji Ka Itihas Evam Jiwan Charitra (Shodh Granth), Published by Veer Tejaji Shodh Sansthan Sursura, Ajmer, 2015. pp.62-63</ref> *گوہد گوالیار ریاست (بھیم سنگھ رانا) <ref>[http://www.books.google.co.in/books?isbn=1402184514 An Historical Sketch of the Native States of India in Subsidiary Alliance with the British government, Elibron Classics,p.93]{{Dead link|date=जनवरी 2021|bot=InternetArchiveBot}}</ref> *سونکھ شاہی ریاست (راجہ ہیتی سنگھ تومر) <ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=U1sLAAAAIAAJ&pg=PA383&dq=sonkh+sonoth&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwi-oNHhvubkAhXFKo8KHUn5COMQ6AEIXzAJ#v=onepage&q=sonsa&f=false|title=Mathurá: A District Memoir|last=Growse|first=Frederic Salmon|date=1883|publisher=New Order Book Company|language=en}}</ref> *پنجاب کی ریاست (مہاراجہ رنجیت سنگھ سینڈوالیا) <ref>Kushwant Singh. "[http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx RANJIT SINGH (1780–1839)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170729230458/http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx |date=2017-07-29 }}". Encyclopaedia of Sikhism. Punjabi University Patiala. Retrieved 18 August 2015.</ref> <ref>Jean Marie Lafont (2002). [https://books.google.com/books?id=zjduAAAAMAAJ Maharaja Ranjit Singh: Lord of the Five Rivers]. Oxford University Press. pp. 33–34, 15–16. ISBN 978-0-19-566111-8</ref> == جٹّ راج اتے سردارتا == * بھرتپر راج دا سنسنور<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=TXxjo0OY2oQC&q=sinsinwar+jat+dynasty+google+book&pg=PA271|title=Mahrattas, Sikhs and Southern Sultans of India: Their Fight Against Foreign Power|last=Bhatia|first=Harbans Singh|publisher=Deep and Deep Publications, 2001|year=2001|isbn=978-8-171-0-03693|page=424}}</ref> * دھولپر راج دے دیشوال<ref name="Random House India">{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Azy2w8nDPP4C&q=dholpur+state+ruler&pg=PT19&redir_esc=y#v=snippet&q=dholpur%20Jat&f=false|title=The Mysterious Mr Jacob|last=Zubrzycki|first=John|publisher=Random House India|year=2012|isbn=978-8-184-0-03369|pages=368}}</ref> * گوہد دے بمرولیا<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=vUJfiiut6gkC&dq=jat+rulers+of+gohad&focus=searchwithinvolume&q=jat+rulers+gohad|title=Accessions List, South Asia, Volume 6|author=Library of Congress. Library of Congress Office, New Delhi|contribution=Library of Congress. Library of Congress Office, Karachi|publisher=E.G. Smith for the U.S. Library of Congress Office, New Delhi|year=1987|access-date=6 جولائی 2021}}</ref> * گوالیر دے بمرولیا<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=lihuAAAAMAAJ&dq=jat+captured+gwalior+fort&focus=searchwithinvolume&q=Jat|title=Forts and Fortresses of Gwalior and Its Hinterland|last=Misra|first=B. D.|edition=illustrated|publisher=Manohar Publishers and Distributors|year=1993|isbn=978-8-173-0-40474|pages=181|access-date=6 جولائی 2021}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=YQdZlHJ2WTAC&pg=PA131&dq=jat+gohad+gwalior+fort&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjurbL-ys3xAhWOyjgGHeqZAN8Q6AEwCHoECAUQAw#v=onepage&q=jat%20gohad%20gwalior%20fort&f=false|title=Indian Princely Medals: A Record of the Orders, Decorations, and Medals of the Indian Princely States|last=McClenaghan|first=Tony|edition=illustrated|publisher=Lancer Publishers|year=1996|isbn=978-1-897829-19-6|pages=282|access-date=6 جولائی 2021}}</ref> * مرسان دے ٹھنیوا (ٹھاکر)<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=KulsjpUIxeUC&pg=PA106&dq=mursan+jat+state&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwi3s7bE0c3xAhXMdCsKHT9lCu0Q6AEwA3oECAgQAw#v=onepage&q=mursan%20jat%20raja&f=false|last=Brass|first=Paul R.|title=Factional Politics in an Indian State: The Congress Party in Uttar Pradesh|contribution=Bhārat. Congress party|publisher=University of California Press|year=1965|pages=262|access-date=6 جولائی 2021}}</ref> * ہاتھرس دے ٹھنیوا<ref>{{Cite web|url=https://books.google.co.in/books?id=XcpmDwAAQBAJ&pg=PT62&dq=jat+state+hathras&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwidisPh48bxAhXfILcAHetWCwMQ6AEwAHoECAQQAw#v=onepage&q=jat%20state%20hathras&f=false|title=British Rule in India|last=Sunderlal|first=Pandit|publisher=SAGE Publishing India|year=2018|isbn=978-9-352-8-08038|pages=548|access-date= 4 جولائی 2021}}</ref> * سونکھ دے تومر<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=pG2yMEauKZUC&q=Sonkh+hati+singh#v=snippet&q=Sonkh%20J%C3%A1t%20hati%20singh&f=false|title=Mathurá: A District Memoir|last=Growse|first=F.S.|publisher=Asian Educational Services|year=1993|isbn=978-8-120-6-02281|pages=440|language=english|access-date=22 مارچ 2021}}</ref> * پساوا دے تومر<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=tlsPnV87QLoC&pg=PA115&dq=pisawa+royal+family&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiossnFqcjxAhW4wTgGHdfuDQUQ6AEwAXoECAcQAw#v=snippet&q=Pisawa&f=false|title=Social, Economic and Political Contribution of Caste Associations in Northern India: A Case Study of All India Jat Mahasabha|last=Sharma|first=Brij Kishore |contribution=Maulana Abul Kalam Azad Institute of Asian Studies (Kolkata, India)|publisher=Har Anand Publications|year=2008|isbn=978-8-124-1-14124|pages=148|access-date=4 جولائی 2021}}</ref> * کچیسر دے دلال<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?redir_esc=y&id=I0FuAAAAMAAJ&focus=searchwithinvolume&q=Jat+Rajas+Kuchesar|title=The Peasant Armed: The Indian Revolt of 1857|last=Stokes|first=Eric|editor=Christopher Alan Bayly|edition=illustrated|publisher=Clarendon Press|year=1986|isbn=978-0-19-821570-7|pages=261|access-date=5 جولائی 2021}}</ref> * سہارپر دے ککران <ref>{{Cite web|url=https://oursahanpur.wordpress.com/|title=Sahanpur|website=oursahanpur.worldpress.com|access-date=22 جون 2021}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/raja-devendra-singh/articleshow/12368274.cms|title=Raja Devendra Singh|work=The Times of India|date=2020-03-22|access-date=22 جون 2021}}</ref> * بلبھگڑ دے تیواتیا<ref>{{Cite book|title=Islam in South Asia: Encountering the West : before and after 1857|url=https://books.google.co.in/books?redir_esc=y&id=yLDXAAAAMAAJ&focus=searchwithinvolume&q=Jat+rulers+ballabhgarh|last=Hasan|first=Mushirul|edition=reprint|publisher=Manohar Publishers & Distributors|year=2008|isbn=978-8-173-0-47435|pages=306|access-date=5 جولائی 2021}}</ref> * پھروزاباد دے سکروار<ref>{{Cite web|url=https://firozabad.nic.in/history/#:~:text=Jats%20ruled%20Firozabad%20for%2030,Gusain%20with%20cooperation%20of%20Marathas.|title=About District {{!}} District Firozabad, Government of Uttar Pradesh {{!}} India}}</ref> * جارکھی دے سکروار<ref>{{Cite news|url=https://www.livehindustan.com/uttar-pradesh/firozabad/story-maharaja-surajmal-39-s-procession-on-13th-3018966.html|title=Maharaja Surajmal 39 s procession on 13th|work=Live Hindustan|date=2020-02-11|publisher=Newswrap|language=Hindi|access-date=22 جون 2021}}</ref> * اچاگاو دے پلانیا<ref>{{Cite web|url=https://www.studiodharma.in/the-fort-of-unchagaon-bulandshahar|title=The Fort of Unchagaon ،Bulandshahar is a mud fort built during the 1850s and belonged to Jaat Zamindars|date=28 دسمبر 2020|access-date=6 جولائی 2021|website=www.studiodharma.in}}</ref> * سدھمکھ دے چاہر<ref>{{Cite book|title=Cūrū Maṇḍala kā śodhapūrṇa itihāsa, भाग 1|url=https://books.google.co.in/books?hl=hi&id=-DlXAAAAMAAJ&dq=%E0%A4%B8%E0%A4%BF%E0%A4%A7%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96+%E0%A4%9A%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A4%B0+%E0%A4%9C%E0%A4%BE%E0%A4%9F&focus=searchwithinvolume&q=%E0%A5%AB%E0%A5%AB%E0%A5%A6|last =Agravāla|first=Govinda|year=1974|page=|publisher=Loka Saṃskr̥ti Śodha Saṃsthāna|access-date=7 جولائی 2021}}</ref> * کپورتھلہ راج دے آہلووالیا<ref>{{Cite book|last=Ghosha|first=Lokanātha|publisher=J.N. Ghose|title=The Modern History of the Indian Chiefs, Rajas, Zamindars, & C: The native states|year=1879|url=https://books.google.co.in/books?id=JVQOAAAAQAAJ&printsec=frontcover&dq=The+Modern+History+of+the+Indian+Chiefs,+Rajas,+Zamindars,+%26+C:+The+native+states&hl=en&sa=X&redir_esc=y#v=snippet&q=Kapurthala%20Ahluwalia%20Jat&f=false|access-date=7 جولائی 2021}}</ref> * [[پٹیالہ ریاست|پٹیالے راج]] دے سدھو<ref>{{Cite book|title=Memoranda on the Indian States|url=https://books.google.co.in/books?redir_esc=y&id=D80EAAAAMAAJ&focus=searchwithinvolume&q=Patiala+Jat|contribution=India|publisher=Manager of Publications|year=1939|access-date=7 جولائی 2021}}</ref> * جیند راج دے سدھو<ref>{{Cite book|title=Chiefs and Families of Note in the Delhi, Jalandhar, Peshawar and Derajat Divisions of the Panjab|last=Massy|first=Charles Francis |url=https://books.google.co.in/books?id=01UoAAAAYAAJ&pg=PA22&dq=jind+sidhu+jat&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwj_n5XDvcHxAhWDheYKHVSWD9MQ6AEwBHoECAoQAw#v=onepage&q=jind%20sidhu%20jat&f=false|publisher=Printed at the Pioneer Press|year=1890|access-date=4 جولائی 2021}}</ref> * [[نابھہ ریاست|نابھہ راج]] دے سدھو<ref>{{Cite book |title=Memoranda on the Indian States|contribution=India, Great Britain. India Office|url=https://books.google.com/books?id=XYfcJKRBqhAC&dq=nabha+sidhu+jats&focus=searchwithinvolume&q=Nabha+sidhu+jat|publisher=Manager of Publications|year=1935|access-date=4 جولائی 2021}}</ref> * [[فریدکوٹ ریاست]] دے سدھو<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=U1ZuAAAAMAAJ&dq=faridkot+jat+rulers&focus=searchwithinvolume&q=faridkot+jats|title=British Policy Towards the Punjab States, 1858–1905|last=Arora|first=A. C.|publisher=Export India Publications|year=1982|pages=390}}</ref> * کلسیا راج دے سندھو<ref>{{Cite web|url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V14_326.gif|title=Imperial Gazetteer2 of India, Volume 14, page 320 -- Imperial Gazetteer of India -- Digital South Asia Library|website=dsal.uchicago.edu|page=320|access-date=22 جون 2021}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/book-reviews/kalsia-s-royal-past-recreated-47603|title=Kalsia's royal past recreated|last=Singh|first=Roopinder|date=1 مارچ 2015|work=The Tribune|access-date=22 جون 2021}}</ref> * [[کنھئیا مثل|کنھیا مثل]] دے سندھو<ref name="SH4">{{Cite web|url=http://www.sikh-history.com/sikhhist/events/m-kanhaiya.html|title=Misal Kanhaiya|last=Bajwa|first=Sandeep Singh|archive-url=https://web.archive.org/web/20180815162834/http://www.sikh-history.com/sikhhist/events/m-kanhaiya.html|archive-date=15 اگست 2018|access-date=22 جون 2021}}</ref> * [[نکئی مثل]] دے سندھو<ref name="SH11">{{Cite web|url=http://www.sikh-history.com/sikhhist/events/m-nakai.html|title=Nakai misl history|archive-url=https://web.archive.org/web/20180815232212/http://www.sikh-history.com/sikhhist/events/m-nakai.html|archive-date=15 اگست 2018|access-date=22 جون 2021}}</ref> * [[شہیداں دی مثل|شہید مثل]] دے سندھو<ref>{{Cite book|last=Gupta|first=Hari Ram|title=History of the Sikhs: The Sikh commonwealth or Rise and fall of Sikh misls|edition=illustrated|url=https://books.google.co.in/books?redir_esc=y&id=S1wwAQAAIAAJ&focus=searchwithinvolume&q=Dip+Singh+Sandhu+Jat|publisher=Munshiram Manoharlal|year=2001|isbn=978-8-121-5-01651|pages=580|access-date=8 جولائی 2021}}</ref> * [[فضلپوریا مثل|سنگھپریا مثل]] دے ورک<ref>{{Cite book|title=Punjab District Gazetteers: Rupnagar|url=https://books.google.co.in/books?redir_esc=y&id=tsxFAQAAIAAJ&focus=searchwithinvolume&q=Nawab+Kapur+Singh+Virk+Jat|author=Punjab (India)|publisher=Controller of Print. and Stationery|year=1987|access-date=8 جولائی 2021}}</ref> * [[بھنگی مثل]] دے پھلو<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?redir_esc=y&id=oFFuAAAAMAAJ&focus=searchwithinvolume&q=bhangi+misl+Jat|last=Sidhu|first=Kuldip Singh|publisher=National Book Shop|year=1994|isbn=978-8-171-1-61652|pages=204|title=Ranjit Singh's Khalsa Raj and Attariwala Sardars|access-date=7 جولائی 2021}}</ref> * [[کروڑ سنگھیا مثل|سنگھ کروڑا مثل]] دے ورک/دھالیوال<ref name="SW7">{{Cite web|url=http://www.sikh-history.com/sikhhist/events/m-karorasinghia.html|title=Misal Karorasinghia|last=Bajwa|first=Sandeep Singh|archive-url=https://web.archive.org/web/20180815234705/http://www.sikh-history.com/sikhhist/events/m-karorasinghia.html|archive-date=15 اگست 2018|access-date=24 اپریل 2016}}</ref> * نشانوالیا مثل دے گل/شیرگل<ref>{{Cite book|last=McLeod|first=W. H.|title=The A to Z of Sikhism|url=https://books.google.co.in/books?redir_esc=y&id=vgixwfeCyDAC&q=Nishanvalia+Misl+Gill+Jat#v=snippet&q=Nishanvalia%20Misl%20Gill%20Jat&f=false|publisher=Scarecrow Press|year=2009|isbn=978-0-8108-6344-6|pages=330|access-date=8 جولائی 2021}}</ref> * [[شکرچکیا مثل|سکیرچکیا مثل]]/[[خالصہ راج|سکھ سامراج]] دے سندھوالیا<ref>{{Cite web|url=https://www.sukerchakia.com/sukerchakia-misl/|title=Sukerchakia Misl|website=www.sukerchakia.com|access-date=22 جون 2021|archive-date=2022-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20220609093603/https://www.sukerchakia.com/sukerchakia-misl/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite book|title=Sikhs in Sabah and Labuan: A Historical Perspective|url=https://books.google.co.in/books?redir_esc=y&id=S9RuAAAAMAAJ&focus=searchwithinvolume&q=curiosity+Jat|last=Gill|first=Surjit S.|publisher=Labuan Sikh Society|year=2003|access-date=7 جولائی 2021|pages=138}}</ref> == حاکم == * [[رنجیت سنگھ]]، [[خالصہ راج|سکھ سامراج]] دے مہاراجہ<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=2fcbAAAAIAAJ&q=maharaja+ranjit+singh+Jatt&dq=maharaja+ranjit+singh+Jatt&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjz09fD0tfwAhWDyzgGHW9ABqwQ6AEwBXoECAgQAw|title=Modernization and Rural Development|last=Upadhyay|first=H. C.|publisher=Anmol Publications|year=1991|pages=321|access-date=22 جون 2021}}</ref> * گوکلا جاٹ، تلپت دا سردار<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=cRFuAAAAMAAJ&q=gokula+jat+tilpat&dq=gokula+jat+tilpat&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjYnsTl1dXwAhUQU30KHS2ZAZgQ6AEwAXoECAQQAw|title=The Jats: Their Role & Contribution to the Socio-economic Life and Polity of North & North-west India, Volume 1|publisher=Originals|year=2004|isbn=978-8-188-6-29169|pages=270|chapter=Vīrasiṃha, Suraj Mal Memorial Education Society. Centre for Research and Publication|access-date=22 جون 2021}}</ref> * راجا رام جاٹ، سنسنی دا سردار<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=1lGgAAAAMAAJ&q=raja+ram+of+sinsini&dq=raja+ram+of+sinsini&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjqkIKI19XwAhVS4zgGHcd7DtY4ChDoATACegQICBAD|title=Jats and Gujars: Origin, History and Culture|last=Khari|first=Rahul|publisher=Reference Press|year=2007|isbn=978-8-184-0-50318|page=245|access-date=22 جون 2021}}</ref> * [[راجا مہیندر پرتاپ سنگھ|مہیندر پرتاپ]]، بھارتی آزادی گھلاٹیئے، صحافی، لکھاری، انقلابی تک شاہی راج دے مرسان<ref>{{Cite web|url=http://rajamahendrapratap.com/index.html|title=Raja Mahendra Pratap|archive-url=https://web.archive.org/web/20070120065938/http://www.rajamahendrapratap.com/index.html|archive-date=20 جنوری 2007|access-date=22 جون 2021}}</ref> * شالدر، شالدھر دے حکمران پنجو صدی وچ (موجودہ-دنودا [[سیالکوٹ]]، [[پاکستان]])<ref>{{Cite web|url=https://defence.pk/pdf/threads/jat-kingdoms-of-coterminous-pakistan.661460/|title=Jat Kingdoms of coterminous Pakistan|website=defence.pk|date=2020-04-14|access-date=22 جون 2021|archive-date=2021-05-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210522062511/https://defence.pk/pdf/threads/jat-kingdoms-of-coterminous-pakistan.661460/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.historyfiles.co.uk/KingListsFarEast/IndiaJats.htm|title=Kingdoms of South Asia – Indian Kingdoms of the Jats|website=www.historyfiles.co.uk|access-date=22 جون 2021}}</ref> * سورج ملّ، بھرتپر راج دے حکمران<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=kojXAwAAQBAJ&pg=PA112|title=Decisive Battles, Strategic Leaders|last=Alexander|first=J.P.|publisher=Partridge|year=2014|isbn=978-1-4828-1804-8|page=112}}</ref> * [[مہاراجہ ہیرا سنگھ|ہیرا سنگھ نابھہ]]، [[نابھہ ریاست|نابھہ راج]] دے حکمران<ref name=":2">{{Cite web|url=http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/photocoll/t/019pho0000015s6u00002000.html|title=The Raja of Nabha|last=Wright|first=Colin|website=www.bl.uk|date=16 اکتوبر 2020|access-date=22 جون 2021|archive-date=2020-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20200617184209/http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/photocoll/t/019pho0000015s6u00002000.html|dead-url=yes}}</ref> * [[مہاراجہ اعلیٰ سنگھ|اعلیٰ سنگھ]]، [[مہاراجہ پٹیالہ|لاہور دے پٹیالہ]] دے حکمران<ref name=":4">{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?redir_esc=y&id=zhrjAAAAMAAJ&focus=searchwithinvolume&q=Ala+Singha+Jat+Patiala|title=Afghanistan, Volume 20, Issue 3 – Volume 22, Issue 4|publisher=Historical Society of Afghanistan.|year=1967|chapter=Afghanistan. Riyāsat-i Mustaqill-i Maṭbūʻāt, Afghanistan. Direction générale des rélations culturelles, Anjuman-i Tārīkh-i Afghānistān|access-date=22 جون 2021}}</ref> * [[مہاراجہ بھپندر سنگھ|کوئی سنگھ]]، [[پٹیالہ ریاست|پٹیالہ راج]] دے حکمران<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=GjxuAAAAMAAJ&q=bhupinder+singh+patiala+jatt&dq=bhupinder+singh+patiala+jatt&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwis9d2V2tfwAhUFjeYKHR_ABSQQ6AEwAHoECAAQAw|title=Panjab Past and Present, Volume 36, Part 1, Issue 71|publisher=Department of Punjab Historical Studies, Punjabi University.|year=2005|chapter=Punjabi University. Department of Punjab Historical Studies|access-date=22 جون 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.open.ac.uk/researchprojects/makingbritain/content/bhupinder-singh|website=www.open.ac.uk|title=Bhupinder Singh|access-date=22 جون 2021}}</ref> * رگھبیر سنگھ، جیدّ دے حکمران<ref>{{Cite news|url=https://m.timesofindia.com/city/gurgaon/jind-royal-family-scion-passes-away/amp_articleshow/67294584.cms|title=Jind royal family scion passes away|last=Kumar|first=Vijender|work=The Times of India|date=29 دسمبر 2018|access-date=22 جون 2021}}</ref> * [[ناہر سنگھ]]، بلبھگڑ دے حکمران<ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.indiatimes.com/news/the-story-of-raja-nahar-singh-the-unsung-hero-of-1857-who-guarded-delhi-s-freedom-for-over-120-days-262143.html|title=The Story Of Raja Nahar Singh – The Hero Of 1857 Who Guarded Delhi's Freedom For Over 120 Days|date=24 ستمبر 2016|work=IndiaTimes|language=en-IN|access-date=22 جون 2021}}</ref> * بھیم سنگھ رانا، گوہد دے حکمران<ref>{{Cite web|url=https://gwaliorplus.com/listing/chatri-of-bheem-singh-rana/|title=Chatri of Bheem Singh Rana|access-date=22 جون 2021}}</ref> * کیرت سنگھ، دھولپور راج دے حکمران<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=JVQOAAAAQAAJ&pg=PA72&dq=dholpur+kirat+singh&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiX8obB-cbxAhXB_XMBHYCJDcMQ6AEwAHoECAsQAw#v=onepage&q=dholpur%20kirat%20singh&f=false|title=The Modern History of the Indian Chiefs, Rajas, Zamindars, & C: The native states|last=Ghosha|first=Lokanātha|publisher=J.N. Ghose|year=1879|access-date=4 جولائی 2021}}</ref> * راجا مالدیو، سدھمکھ دے حکمران<ref>{{Cite web|url=https://www.liquisearch.com/jangladesh/history|website=www.liquisearch.com|access-date=4 جولائی 2021|title=Jangladesh – History}}</ref> * [[جند کور]]، [[خالصہ راج|سکھ سامراج]] دی مہارانی<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=6z5uAAAAMAAJ&q=maharani+jind+kaur+aulakh+jat&dq=maharani+jind+kaur+aulakh+jat&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiCrd6T2NXwAhWPYysKHV3-Bp0Q6AEwAHoECAQQAw|title=The Historical Study of Maharaja Ranjit Singh's Times|last=Siṅgha|first=Kirapāla|publisher=National Book Shop|year=1994|isbn=978-8-171-1-61638|edition=illustrated|page=176|access-date=22 جون 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://books.google.co.in/books?redir_esc=y&id=w8a1AAAAIAAJ&focus=searchwithinvolume&q=Aulakh+Jat|title=Maharani Jind Kaur, the Queen-mother of Maharaja Dalip Singh|last=Nijjar|first=Bakhshish Singh|year=1975|publisher=K.B. Publications|page=72|access-date=22 جون 2021}}</ref> * راجا دیارام، ہاتھرس دے حکمران<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=tlsPnV87QLoC&pg=PA45&dq=raja+dayaram+hathras&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjYj4_g2NXwAhWJSH0KHeanCp4Q6AEwBnoECAYQAw#v=onepage&q=raja%20dayaram%20hathras&f=false|title=Social, Economic and Political Contribution of Caste Associations in Northern India: A Case Study of All India Jat Mahasabha|last=Sharma|first=Brij Kishore|publisher=Har Anand Publications|year=2008|isbn=978-8-124-1-14124|page=148|chapter=Maulana Abul Kalam Azad Institute of Asian Studies (Kolkata, India)|access-date=22 جون 2021}}</ref> * بھارتیدر سنگھ، سہانپر دے حکمران<ref>{{Cite web|url=http://loksabhaph.nic.in/Members/memberbioprofile.aspx?mpsno=4723&lastls=16|title=Kunwar Bharatendra Singh|access-date=22 جون 2021|website=loksabhaph.inc.in}}</ref> * ہاٹھی سنگھ، سوکھّ دے حکمران<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=BiKMDwAAQBAJ|title=Maharaja Hathi Singh Tomar, only ruler of north india, who captured the mewat region after defeating mughal forces: Tomar Jat Rulers of North India|last=Singh|first=Kawarpal|last2=Sharma|first2=Anil|last3=Singh|first3=Manvendra|date=8 مارچ 2019|publisher=World History Research Organisation|page=71|access-date=22 جون 2021}}</ref> * ہری سنگھ ڈھلوں، [[بھنگی مثل]] دے حکمران<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=mRpuAAAAMAAJ&q=hari+singh+dhillon+bhangi+misl&dq=hari+singh+dhillon+bhangi+misl&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjJppKk5NXwAhW4ILcAHTHkA5YQ6AEwAXoECAAQAw|title=The Sikh Reference Book|last=Dilagīra|first=Harajindara Siṅgha|publisher=Sikh Educational Trust for Sikh University Centre, Denmark|year=1997|isbn=978-0-9695964-2-4|page=719|access-date=22 جون 2021}}</ref> * [[نواب کپور سنگھ]]، [[فضلپوریا مثل]] دے حکمران<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=7RduAAAAMAAJ&q=nawab+kapur+singh+virk+jat&dq=nawab+kapur+singh+virk+jat&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiXipu-3NXwAhUkxzgGHT6vAU8Q6AEwAHoECAAQAw|title=Punjab District Gazetteers: Rupnagar|publisher=Controller of Print. and Stationery|year=1987|access-date=22 جون 2021}}</ref> * [[بگھیل سنگھ]]، [[کروڑ سنگھیا مثل]] دے حکمران<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=LSVuAAAAMAAJ&q=baghel+singh+dhaliwal+jat&dq=baghel+singh+dhaliwal+jat&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjYqM-m29XwAhWUWHwKHYmRAycQ6AEwAHoECAMQAw|title=Sikh Ethos: Eighteenth Century Perspective|last=Sandhu|first=Jaspreet Kaur|publisher=Vision & Venture|year=2000|isbn=978-8-186-7-69126|pages=245|access-date=22 جون 2021}}</ref> * [[بابا دیپ سنگھ|بابا دیپ سنگھ]]، [[شہیداں دی مثل]] دے حکمران<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=BihuAAAAMAAJ&q=sandhu+jat&redir_esc=y|title=A History of the Sikh Misals|last=Siṅgha|first=Bhagata|publisher=Publication Bureau, Punjabi University|year=1993|pages=492|access-date=22 جون 2021}}</ref> == ایہہ وی ویکھو == * [[جٹ|جٹّ لوک]] * جٹّ لوکاں دی لسٹ * 6 ویں جاٹ لائیٹ انفینٹری * 9 ویں جٹّ ریجیمینٹ * 14 ویں مرے دے جٹّ لینسراں * 20 واں لینسر * [[جاٹ مہانسبھا]] * [[جٹ ریجیمینٹ |جٹ ریجیمینٹ]] * [[جٹ سکھ]] * راجستھان وچ جاٹ راج * دیوَ سنہتا * ورلڈ جاٹ آریئن فاؤنڈیشن == حوالے == {{حوالے}} == نوٹ == : 1. {{نوٹ|a}}{{Cite web|url=https://books.google.co.in/books?id=f8-1AAAAIAAJ&redir_esc=y|title=Bharatpur Upto 1826: A Social and Political History of the Jats|last=Ram Pande|year=1970|publisher=Rama Publishing House|pages=192|oclc=610185303}} <cite class="citation web cs1" id="CITEREFRam_Pande1970">[https://books.google.co.in/books?id=f8-1AAAAIAAJ&redir_esc=y “بھرتپر 1826 تک: جاٹاں دا سماجی اتے سیاسی اتہاس”] ।</cite> <cite class="citation web cs1" id="CITEREFRam_Pande1970">راما پبلشنگ ہا ۔س۔ پی۔&nbsp;192.</cite> <cite class="citation web cs1" id="CITEREFRam_Pande1970">[[اؤنلائین کمپیوٹر لائبریری سینٹر|او۔سی۔ایل۔سی۔]]&nbsp;[//www.worldcat.org/oclc/610185303 610185303] ۔</cite> : 2. {{نوٹ|b}}{{Cite web|url=http://www.rbvex.it/asiapag/ragiaputi2.html#dholpur|title=Flags of Dholpur – Roberto Veschi}} : 3. {{نوٹ|c}}{{Cite web|url=http://patiala.nic.in/html/history.htm|title=History of Patiala from Patiala web site|access-date=25 جون 2006|archive-date=2009-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20090907045829/http://patiala.nic.in/html/history.htm|dead-url=}} <cite class="citation web cs1"><span class="reference-accessdate"><span class="nowrap">25 جون</span> 2006 نوں مڑ حاصل ہویا</span> ۔</cite> : ۔ {{نوٹ|d}}پنجگڑھیا مثل نوں پھر شام سنگھاں اتے کلسیاں وچ ونڈیا گیا۔ کلسیا نوں لینڈپنڈ اتے باراپنڈئن وچ ونڈیا گیا سی۔ == ہور پڑھو == {{refbegin}} * {{cite book|title=Rajasthan [district Gazetteers]۔: Bharatpur|publisher=Printed at Government Central Press|year=1962|url=https://books.google.co.in/books/about/Rajasthan_district_Gazetteers_Bharatpur.html?id=TXNFtQEACAAJ&redir_esc=y}} * {{cite book|title=Rajasthan [district Gazetteers]۔: Dholpur|url=https://books.google.co.in/books/about/Rajasthan_district_Gazetteers_Dholpur.html?id=15EMAQAAMAAJ&redir_esc=y|publisher=Printed at Government Central Press|year=2005}} * {{cite book|title=Punjab District Gazetteers: Phulkian states. Patiala Jind and Nabha|url=https://books.google.co.in/books/about/Punjab_District_Gazetteers_Phulkian_stat.html?id=_cJFAQAAIAAJ&redir_esc=y|publisher=Superintendent, Government Printing|year=1909}} * {{cite book|title=Punjab District Gazetteers: Kalsia State|url=https://books.google.co.in/books/about/Punjab_District_Gazetteers_Kalsia_State.html?id=ztFFAQAAIAAJ&redir_esc=y|publisher=Superintendent, Government Printing|year=1935}} {{refend}} == باہری لنک == * [https://www.worldstatesmen.org/India_princes_A-J.html رائل سٹیٹس آف انڈیا اے جے] ''ورلڈ سٹیسمین'' وکھے * [https://www.worldstatesmen.org/India_princes_K-W.html رائل سٹیٹس آف انڈیا] ''ورلڈ سٹیسمین'' وکھے [[گٹھ:جٹ]] [[گٹھ:پنجاب دی تریخ]] dndsfpc6cd0vyy2ul1wbtv2it9x1hol 713286 713285 2026-11-09T01:52:33Z KiranBOT 41346 removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v3.1.1s 713286 wikitext text/x-wiki {{پنجابی گنتی}} {{short description|Wikipedia list article}} [[برصغیر]] دے اتری کھیتراں دے بہت سارے حصیاں اتے جٹاں دے وکھ-وکھ قبیلیاں ولوں پربھوستا جاں ریاستاں وجوں حکمرانی کیتی گئی سی۔ [[تصویر:Surajmal_jat.jpg|thumb|333x333px| بھرتپور راج دے بانی مہاراجہ سورج ملّ دی مورتی]] جاٹ اک قدیم طبقہ تے قدیم ترین ویش طبقہ اے ، جس د‏‏ی بہت ساریاں انوکھی خصوصیات نيں۔ اس دا معاشرتی ڈھانچہ انوکھا ا‏‏ے۔ اس ذات نے قدیم زمانے تو‏ں ہی اپنے آپ نو‏‏ں کچھ عالمی طور اُتے قبول شدہ معاشرتی اصولاں دا تعین کيتا اے تے انہاں د‏‏ی معاشرتی اقدار نو‏‏ں تسلسل دے نال لگایا جارہیا ا‏‏ے۔ جاٹ معاشرے دے گوتر تے کھپ نظام بہت قدیم نيں تے اج وی انہاں د‏‏ی پیروی کیتی جارہی ا‏‏ے۔ جاٹ معاشرے وچ ، انہاں دے قبیلہ گوترا دے لوک اک دوسرے نو‏‏ں بھائی تے بہناں د‏‏ی طرح سمجھدے نيں۔ میڈیا وچ وقتا فوقتا انہاں سسٹمز اُتے حملے ہُندے رہندے نيں۔<ref>{{cite book|title=जाट समुदाय के प्रमुख आधार बिंदु|author=डॉ ओमपाल सिंह तुगानिया|publisher=जयपाल अजेन्सीज|year=2010|isbn=81-86103-96-1|page=42}}</ref> [[فائل:Bharatpur_Fort.JPG|thumbnail|300x300पिक्सेल|[[بھرت پور قلعہ]]]] بھرت پور قلعہ == جاٹ بادشاہت تے قبیلے == برصغیر پاک و ہند دے کچھ جاٹ قبیلےآں تے انہاں دے اصل خطہ دے ناں تھلے دتے گئے نيں۔ *ریاست بھرت پور (سنسینور جاٹ خاندان) <ref>[[ठाकुर देशराज]]: जाट इतिहास, [[सूरज मल|महाराजा सूरज मल]] स्मारक शिक्षा संस्थान, दिल्ली, 1934.</ref> *دھول پور کی سلطنت (شیو وانشی بامرولیہ) <ref>Sant Kanha Ram: Shri Veer Tejaji Ka Itihas Evam Jiwan Charitra (Shodh Granth), Published by Veer Tejaji Shodh Sansthan Sursura, Ajmer, 2015. pp.62-63</ref> *گوہد گوالیار ریاست (بھیم سنگھ رانا) <ref>[http://www.books.google.co.in/books?isbn=1402184514 An Historical Sketch of the Native States of India in Subsidiary Alliance with the British government, Elibron Classics,p.93]{{Dead link|date=जनवरी 2021|bot=InternetArchiveBot}}</ref> *سونکھ شاہی ریاست (راجہ ہیتی سنگھ تومر) <ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=U1sLAAAAIAAJ&pg=PA383&dq=sonkh+sonoth&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwi-oNHhvubkAhXFKo8KHUn5COMQ6AEIXzAJ#v=onepage&q=sonsa&f=false|title=Mathurá: A District Memoir|last=Growse|first=Frederic Salmon|date=1883|publisher=New Order Book Company|language=en}}</ref> *پنجاب کی ریاست (مہاراجہ رنجیت سنگھ سینڈوالیا) <ref>Kushwant Singh. "[http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx RANJIT SINGH (1780–1839)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170729230458/http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx |date=2017-07-29 }}". Encyclopaedia of Sikhism. Punjabi University Patiala. Retrieved 18 August 2015.</ref> <ref>Jean Marie Lafont (2002). [https://books.google.com/books?id=zjduAAAAMAAJ Maharaja Ranjit Singh: Lord of the Five Rivers]. Oxford University Press. pp. 33–34, 15–16. ISBN 978-0-19-566111-8</ref> == جٹّ راج اتے سردارتا == * بھرتپر راج دا سنسنور<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=TXxjo0OY2oQC&q=sinsinwar+jat+dynasty+google+book&pg=PA271|title=Mahrattas, Sikhs and Southern Sultans of India: Their Fight Against Foreign Power|last=Bhatia|first=Harbans Singh|publisher=Deep and Deep Publications, 2001|year=2001|isbn=978-8-171-0-03693|page=424}}</ref> * دھولپر راج دے دیشوال<ref name="Random House India">{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Azy2w8nDPP4C&q=dholpur+state+ruler&pg=PT19&redir_esc=y#v=snippet&q=dholpur%20Jat&f=false|title=The Mysterious Mr Jacob|last=Zubrzycki|first=John|publisher=Random House India|year=2012|isbn=978-8-184-0-03369|pages=368}}</ref> * گوہد دے بمرولیا<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=vUJfiiut6gkC&dq=jat+rulers+of+gohad&focus=searchwithinvolume&q=jat+rulers+gohad|title=Accessions List, South Asia, Volume 6|author=Library of Congress. Library of Congress Office, New Delhi|contribution=Library of Congress. Library of Congress Office, Karachi|publisher=E.G. Smith for the U.S. Library of Congress Office, New Delhi|year=1987|access-date=6 جولائی 2021}}</ref> * گوالیر دے بمرولیا<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=lihuAAAAMAAJ&dq=jat+captured+gwalior+fort&focus=searchwithinvolume&q=Jat|title=Forts and Fortresses of Gwalior and Its Hinterland|last=Misra|first=B. D.|edition=illustrated|publisher=Manohar Publishers and Distributors|year=1993|isbn=978-8-173-0-40474|pages=181|access-date=6 جولائی 2021}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=YQdZlHJ2WTAC&pg=PA131&dq=jat+gohad+gwalior+fort&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjurbL-ys3xAhWOyjgGHeqZAN8Q6AEwCHoECAUQAw#v=onepage&q=jat%20gohad%20gwalior%20fort&f=false|title=Indian Princely Medals: A Record of the Orders, Decorations, and Medals of the Indian Princely States|last=McClenaghan|first=Tony|edition=illustrated|publisher=Lancer Publishers|year=1996|isbn=978-1-897829-19-6|pages=282|access-date=6 جولائی 2021}}</ref> * مرسان دے ٹھنیوا (ٹھاکر)<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=KulsjpUIxeUC&pg=PA106&dq=mursan+jat+state&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwi3s7bE0c3xAhXMdCsKHT9lCu0Q6AEwA3oECAgQAw#v=onepage&q=mursan%20jat%20raja&f=false|last=Brass|first=Paul R.|title=Factional Politics in an Indian State: The Congress Party in Uttar Pradesh|contribution=Bhārat. Congress party|publisher=University of California Press|year=1965|pages=262|access-date=6 جولائی 2021}}</ref> * ہاتھرس دے ٹھنیوا<ref>{{Cite web|url=https://books.google.co.in/books?id=XcpmDwAAQBAJ&pg=PT62&dq=jat+state+hathras&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwidisPh48bxAhXfILcAHetWCwMQ6AEwAHoECAQQAw#v=onepage&q=jat%20state%20hathras&f=false|title=British Rule in India|last=Sunderlal|first=Pandit|publisher=SAGE Publishing India|year=2018|isbn=978-9-352-8-08038|pages=548|access-date= 4 جولائی 2021}}</ref> * سونکھ دے تومر<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=pG2yMEauKZUC&q=Sonkh+hati+singh#v=snippet&q=Sonkh%20J%C3%A1t%20hati%20singh&f=false|title=Mathurá: A District Memoir|last=Growse|first=F.S.|publisher=Asian Educational Services|year=1993|isbn=978-8-120-6-02281|pages=440|language=english|access-date=22 مارچ 2021}}</ref> * پساوا دے تومر<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=tlsPnV87QLoC&pg=PA115&dq=pisawa+royal+family&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiossnFqcjxAhW4wTgGHdfuDQUQ6AEwAXoECAcQAw#v=snippet&q=Pisawa&f=false|title=Social, Economic and Political Contribution of Caste Associations in Northern India: A Case Study of All India Jat Mahasabha|last=Sharma|first=Brij Kishore |contribution=Maulana Abul Kalam Azad Institute of Asian Studies (Kolkata, India)|publisher=Har Anand Publications|year=2008|isbn=978-8-124-1-14124|pages=148|access-date=4 جولائی 2021}}</ref> * کچیسر دے دلال<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?redir_esc=y&id=I0FuAAAAMAAJ&focus=searchwithinvolume&q=Jat+Rajas+Kuchesar|title=The Peasant Armed: The Indian Revolt of 1857|last=Stokes|first=Eric|editor=Christopher Alan Bayly|edition=illustrated|publisher=Clarendon Press|year=1986|isbn=978-0-19-821570-7|pages=261|access-date=5 جولائی 2021}}</ref> * سہارپر دے ککران <ref>{{Cite web|url=https://oursahanpur.wordpress.com/|title=Sahanpur|website=oursahanpur.worldpress.com|access-date=22 جون 2021}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/raja-devendra-singh/articleshow/12368274.cms|title=Raja Devendra Singh|work=The Times of India|date=2020-03-22|access-date=22 جون 2021}}</ref> * بلبھگڑ دے تیواتیا<ref>{{Cite book|title=Islam in South Asia: Encountering the West : before and after 1857|url=https://books.google.co.in/books?redir_esc=y&id=yLDXAAAAMAAJ&focus=searchwithinvolume&q=Jat+rulers+ballabhgarh|last=Hasan|first=Mushirul|edition=reprint|publisher=Manohar Publishers & Distributors|year=2008|isbn=978-8-173-0-47435|pages=306|access-date=5 جولائی 2021}}</ref> * پھروزاباد دے سکروار<ref>{{Cite web|url=https://firozabad.nic.in/history/#:~:text=Jats%20ruled%20Firozabad%20for%2030,Gusain%20with%20cooperation%20of%20Marathas.|title=About District {{!}} District Firozabad, Government of Uttar Pradesh {{!}} India}}</ref> * جارکھی دے سکروار<ref>{{Cite news|url=https://www.livehindustan.com/uttar-pradesh/firozabad/story-maharaja-surajmal-39-s-procession-on-13th-3018966.html|title=Maharaja Surajmal 39 s procession on 13th|work=Live Hindustan|date=2020-02-11|publisher=Newswrap|language=Hindi|access-date=22 جون 2021}}</ref> * اچاگاو دے پلانیا<ref>{{Cite web|url=https://www.studiodharma.in/the-fort-of-unchagaon-bulandshahar|title=The Fort of Unchagaon ،Bulandshahar is a mud fort built during the 1850s and belonged to Jaat Zamindars|date=28 دسمبر 2020|access-date=6 جولائی 2021|website=www.studiodharma.in}}</ref> * سدھمکھ دے چاہر<ref>{{Cite book|title=Cūrū Maṇḍala kā śodhapūrṇa itihāsa, भाग 1|url=https://books.google.co.in/books?hl=hi&id=-DlXAAAAMAAJ&dq=%E0%A4%B8%E0%A4%BF%E0%A4%A7%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96+%E0%A4%9A%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A4%B0+%E0%A4%9C%E0%A4%BE%E0%A4%9F&focus=searchwithinvolume&q=%E0%A5%AB%E0%A5%AB%E0%A5%A6|last =Agravāla|first=Govinda|year=1974|page=|publisher=Loka Saṃskr̥ti Śodha Saṃsthāna|access-date=7 جولائی 2021}}</ref> * کپورتھلہ راج دے آہلووالیا<ref>{{Cite book|last=Ghosha|first=Lokanātha|publisher=J.N. Ghose|title=The Modern History of the Indian Chiefs, Rajas, Zamindars, & C: The native states|year=1879|url=https://books.google.co.in/books?id=JVQOAAAAQAAJ&printsec=frontcover&dq=The+Modern+History+of+the+Indian+Chiefs,+Rajas,+Zamindars,+%26+C:+The+native+states&hl=en&sa=X&redir_esc=y#v=snippet&q=Kapurthala%20Ahluwalia%20Jat&f=false|access-date=7 جولائی 2021}}</ref> * [[پٹیالہ ریاست|پٹیالے راج]] دے سدھو<ref>{{Cite book|title=Memoranda on the Indian States|url=https://books.google.co.in/books?redir_esc=y&id=D80EAAAAMAAJ&focus=searchwithinvolume&q=Patiala+Jat|contribution=India|publisher=Manager of Publications|year=1939|access-date=7 جولائی 2021}}</ref> * جیند راج دے سدھو<ref>{{Cite book|title=Chiefs and Families of Note in the Delhi, Jalandhar, Peshawar and Derajat Divisions of the Panjab|last=Massy|first=Charles Francis |url=https://books.google.co.in/books?id=01UoAAAAYAAJ&pg=PA22&dq=jind+sidhu+jat&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwj_n5XDvcHxAhWDheYKHVSWD9MQ6AEwBHoECAoQAw#v=onepage&q=jind%20sidhu%20jat&f=false|publisher=Printed at the Pioneer Press|year=1890|access-date=4 جولائی 2021}}</ref> * [[نابھہ ریاست|نابھہ راج]] دے سدھو<ref>{{Cite book |title=Memoranda on the Indian States|contribution=India, Great Britain. India Office|url=https://books.google.com/books?id=XYfcJKRBqhAC&dq=nabha+sidhu+jats&focus=searchwithinvolume&q=Nabha+sidhu+jat|publisher=Manager of Publications|year=1935|access-date=4 جولائی 2021}}</ref> * [[فریدکوٹ ریاست]] دے سدھو<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=U1ZuAAAAMAAJ&dq=faridkot+jat+rulers&focus=searchwithinvolume&q=faridkot+jats|title=British Policy Towards the Punjab States, 1858–1905|last=Arora|first=A. C.|publisher=Export India Publications|year=1982|pages=390}}</ref> * کلسیا راج دے سندھو<ref>{{Cite web|url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V14_326.gif|title=Imperial Gazetteer2 of India, Volume 14, page 320 -- Imperial Gazetteer of India -- Digital South Asia Library|website=dsal.uchicago.edu|page=320|access-date=22 جون 2021}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/book-reviews/kalsia-s-royal-past-recreated-47603|title=Kalsia's royal past recreated|last=Singh|first=Roopinder|date=1 مارچ 2015|work=The Tribune|access-date=22 جون 2021}}</ref> * [[کنھئیا مثل|کنھیا مثل]] دے سندھو<ref name="SH4">{{Cite web|url=http://www.sikh-history.com/sikhhist/events/m-kanhaiya.html|title=Misal Kanhaiya|last=Bajwa|first=Sandeep Singh|archive-url=https://web.archive.org/web/20180815162834/http://www.sikh-history.com/sikhhist/events/m-kanhaiya.html|archive-date=15 اگست 2018|access-date=22 جون 2021}}</ref> * [[نکئی مثل]] دے سندھو<ref name="SH11">{{Cite web|url=http://www.sikh-history.com/sikhhist/events/m-nakai.html|title=Nakai misl history|archive-url=https://web.archive.org/web/20180815232212/http://www.sikh-history.com/sikhhist/events/m-nakai.html|archive-date=15 اگست 2018|access-date=22 جون 2021}}</ref> * [[شہیداں دی مثل|شہید مثل]] دے سندھو<ref>{{Cite book|last=Gupta|first=Hari Ram|title=History of the Sikhs: The Sikh commonwealth or Rise and fall of Sikh misls|edition=illustrated|url=https://books.google.co.in/books?redir_esc=y&id=S1wwAQAAIAAJ&focus=searchwithinvolume&q=Dip+Singh+Sandhu+Jat|publisher=Munshiram Manoharlal|year=2001|isbn=978-8-121-5-01651|pages=580|access-date=8 جولائی 2021}}</ref> * [[فضلپوریا مثل|سنگھپریا مثل]] دے ورک<ref>{{Cite book|title=Punjab District Gazetteers: Rupnagar|url=https://books.google.co.in/books?redir_esc=y&id=tsxFAQAAIAAJ&focus=searchwithinvolume&q=Nawab+Kapur+Singh+Virk+Jat|author=Punjab (India)|publisher=Controller of Print. and Stationery|year=1987|access-date=8 جولائی 2021}}</ref> * [[بھنگی مثل]] دے پھلو<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?redir_esc=y&id=oFFuAAAAMAAJ&focus=searchwithinvolume&q=bhangi+misl+Jat|last=Sidhu|first=Kuldip Singh|publisher=National Book Shop|year=1994|isbn=978-8-171-1-61652|pages=204|title=Ranjit Singh's Khalsa Raj and Attariwala Sardars|access-date=7 جولائی 2021}}</ref> * [[کروڑ سنگھیا مثل|سنگھ کروڑا مثل]] دے ورک/دھالیوال<ref name="SW7">{{Cite web|url=http://www.sikh-history.com/sikhhist/events/m-karorasinghia.html|title=Misal Karorasinghia|last=Bajwa|first=Sandeep Singh|archive-url=https://web.archive.org/web/20180815234705/http://www.sikh-history.com/sikhhist/events/m-karorasinghia.html|archive-date=15 اگست 2018|access-date=24 اپریل 2016}}</ref> * نشانوالیا مثل دے گل/شیرگل<ref>{{Cite book|last=McLeod|first=W. H.|title=The A to Z of Sikhism|url=https://books.google.co.in/books?redir_esc=y&id=vgixwfeCyDAC&q=Nishanvalia+Misl+Gill+Jat#v=snippet&q=Nishanvalia%20Misl%20Gill%20Jat&f=false|publisher=Scarecrow Press|year=2009|isbn=978-0-8108-6344-6|pages=330|access-date=8 جولائی 2021}}</ref> * [[شکرچکیا مثل|سکیرچکیا مثل]]/[[خالصہ راج|سکھ سامراج]] دے سندھوالیا<ref>{{Cite web|url=https://www.sukerchakia.com/sukerchakia-misl/|title=Sukerchakia Misl|website=www.sukerchakia.com|access-date=22 جون 2021|archive-date=2022-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20220609093603/https://www.sukerchakia.com/sukerchakia-misl/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite book|title=Sikhs in Sabah and Labuan: A Historical Perspective|url=https://books.google.co.in/books?redir_esc=y&id=S9RuAAAAMAAJ&focus=searchwithinvolume&q=curiosity+Jat|last=Gill|first=Surjit S.|publisher=Labuan Sikh Society|year=2003|access-date=7 جولائی 2021|pages=138}}</ref> == حاکم == * [[رنجیت سنگھ]]، [[خالصہ راج|سکھ سامراج]] دے مہاراجہ<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=2fcbAAAAIAAJ&q=maharaja+ranjit+singh+Jatt&dq=maharaja+ranjit+singh+Jatt&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjz09fD0tfwAhWDyzgGHW9ABqwQ6AEwBXoECAgQAw|title=Modernization and Rural Development|last=Upadhyay|first=H. C.|publisher=Anmol Publications|year=1991|pages=321|access-date=22 جون 2021}}</ref> * گوکلا جاٹ، تلپت دا سردار<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=cRFuAAAAMAAJ&q=gokula+jat+tilpat&dq=gokula+jat+tilpat&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjYnsTl1dXwAhUQU30KHS2ZAZgQ6AEwAXoECAQQAw|title=The Jats: Their Role & Contribution to the Socio-economic Life and Polity of North & North-west India, Volume 1|publisher=Originals|year=2004|isbn=978-8-188-6-29169|pages=270|chapter=Vīrasiṃha, Suraj Mal Memorial Education Society. Centre for Research and Publication|access-date=22 جون 2021}}</ref> * راجا رام جاٹ، سنسنی دا سردار<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=1lGgAAAAMAAJ&q=raja+ram+of+sinsini&dq=raja+ram+of+sinsini&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjqkIKI19XwAhVS4zgGHcd7DtY4ChDoATACegQICBAD|title=Jats and Gujars: Origin, History and Culture|last=Khari|first=Rahul|publisher=Reference Press|year=2007|isbn=978-8-184-0-50318|page=245|access-date=22 جون 2021}}</ref> * [[راجا مہیندر پرتاپ سنگھ|مہیندر پرتاپ]]، بھارتی آزادی گھلاٹیئے، صحافی، لکھاری، انقلابی تک شاہی راج دے مرسان<ref>{{Cite web|url=http://rajamahendrapratap.com/index.html|title=Raja Mahendra Pratap|archive-url=https://web.archive.org/web/20070120065938/http://www.rajamahendrapratap.com/index.html|archive-date=20 جنوری 2007|access-date=22 جون 2021}}</ref> * شالدر، شالدھر دے حکمران پنجو صدی وچ (موجودہ-دنودا [[سیالکوٹ]]، [[پاکستان]])<ref>{{Cite web|url=https://defence.pk/pdf/threads/jat-kingdoms-of-coterminous-pakistan.661460/|title=Jat Kingdoms of coterminous Pakistan|website=defence.pk|date=2020-04-14|access-date=22 جون 2021|archive-date=2021-05-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210522062511/https://defence.pk/pdf/threads/jat-kingdoms-of-coterminous-pakistan.661460/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.historyfiles.co.uk/KingListsFarEast/IndiaJats.htm|title=Kingdoms of South Asia – Indian Kingdoms of the Jats|website=www.historyfiles.co.uk|access-date=22 جون 2021}}</ref> * سورج ملّ، بھرتپر راج دے حکمران<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=kojXAwAAQBAJ&pg=PA112|title=Decisive Battles, Strategic Leaders|last=Alexander|first=J.P.|publisher=Partridge|year=2014|isbn=978-1-4828-1804-8|page=112}}</ref> * [[مہاراجہ ہیرا سنگھ|ہیرا سنگھ نابھہ]]، [[نابھہ ریاست|نابھہ راج]] دے حکمران<ref name=":2">{{Cite web|url=http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/photocoll/t/019pho0000015s6u00002000.html|title=The Raja of Nabha|last=Wright|first=Colin|website=www.bl.uk|date=16 اکتوبر 2020|access-date=22 جون 2021|archive-date=2020-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20200617184209/http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/photocoll/t/019pho0000015s6u00002000.html|dead-url=yes}}</ref> * [[مہاراجہ اعلیٰ سنگھ|اعلیٰ سنگھ]]، [[مہاراجہ پٹیالہ|لاہور دے پٹیالہ]] دے حکمران<ref name=":4">{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?redir_esc=y&id=zhrjAAAAMAAJ&focus=searchwithinvolume&q=Ala+Singha+Jat+Patiala|title=Afghanistan, Volume 20, Issue 3 – Volume 22, Issue 4|publisher=Historical Society of Afghanistan.|year=1967|chapter=Afghanistan. Riyāsat-i Mustaqill-i Maṭbūʻāt, Afghanistan. Direction générale des rélations culturelles, Anjuman-i Tārīkh-i Afghānistān|access-date=22 جون 2021}}</ref> * [[مہاراجہ بھپندر سنگھ|کوئی سنگھ]]، [[پٹیالہ ریاست|پٹیالہ راج]] دے حکمران<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=GjxuAAAAMAAJ&q=bhupinder+singh+patiala+jatt&dq=bhupinder+singh+patiala+jatt&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwis9d2V2tfwAhUFjeYKHR_ABSQQ6AEwAHoECAAQAw|title=Panjab Past and Present, Volume 36, Part 1, Issue 71|publisher=Department of Punjab Historical Studies, Punjabi University.|year=2005|chapter=Punjabi University. Department of Punjab Historical Studies|access-date=22 جون 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.open.ac.uk/researchprojects/makingbritain/content/bhupinder-singh|website=www.open.ac.uk|title=Bhupinder Singh|access-date=22 جون 2021}}</ref> * رگھبیر سنگھ، جیدّ دے حکمران<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/gurgaon/jind-royal-family-scion-passes-away/articleshow/67294584.cms|title=Jind royal family scion passes away|last=Kumar|first=Vijender|work=The Times of India|date=29 دسمبر 2018|access-date=22 جون 2021}}</ref> * [[ناہر سنگھ]]، بلبھگڑ دے حکمران<ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.indiatimes.com/news/the-story-of-raja-nahar-singh-the-unsung-hero-of-1857-who-guarded-delhi-s-freedom-for-over-120-days-262143.html|title=The Story Of Raja Nahar Singh – The Hero Of 1857 Who Guarded Delhi's Freedom For Over 120 Days|date=24 ستمبر 2016|work=IndiaTimes|language=en-IN|access-date=22 جون 2021}}</ref> * بھیم سنگھ رانا، گوہد دے حکمران<ref>{{Cite web|url=https://gwaliorplus.com/listing/chatri-of-bheem-singh-rana/|title=Chatri of Bheem Singh Rana|access-date=22 جون 2021}}</ref> * کیرت سنگھ، دھولپور راج دے حکمران<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=JVQOAAAAQAAJ&pg=PA72&dq=dholpur+kirat+singh&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiX8obB-cbxAhXB_XMBHYCJDcMQ6AEwAHoECAsQAw#v=onepage&q=dholpur%20kirat%20singh&f=false|title=The Modern History of the Indian Chiefs, Rajas, Zamindars, & C: The native states|last=Ghosha|first=Lokanātha|publisher=J.N. Ghose|year=1879|access-date=4 جولائی 2021}}</ref> * راجا مالدیو، سدھمکھ دے حکمران<ref>{{Cite web|url=https://www.liquisearch.com/jangladesh/history|website=www.liquisearch.com|access-date=4 جولائی 2021|title=Jangladesh – History}}</ref> * [[جند کور]]، [[خالصہ راج|سکھ سامراج]] دی مہارانی<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=6z5uAAAAMAAJ&q=maharani+jind+kaur+aulakh+jat&dq=maharani+jind+kaur+aulakh+jat&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiCrd6T2NXwAhWPYysKHV3-Bp0Q6AEwAHoECAQQAw|title=The Historical Study of Maharaja Ranjit Singh's Times|last=Siṅgha|first=Kirapāla|publisher=National Book Shop|year=1994|isbn=978-8-171-1-61638|edition=illustrated|page=176|access-date=22 جون 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://books.google.co.in/books?redir_esc=y&id=w8a1AAAAIAAJ&focus=searchwithinvolume&q=Aulakh+Jat|title=Maharani Jind Kaur, the Queen-mother of Maharaja Dalip Singh|last=Nijjar|first=Bakhshish Singh|year=1975|publisher=K.B. Publications|page=72|access-date=22 جون 2021}}</ref> * راجا دیارام، ہاتھرس دے حکمران<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=tlsPnV87QLoC&pg=PA45&dq=raja+dayaram+hathras&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjYj4_g2NXwAhWJSH0KHeanCp4Q6AEwBnoECAYQAw#v=onepage&q=raja%20dayaram%20hathras&f=false|title=Social, Economic and Political Contribution of Caste Associations in Northern India: A Case Study of All India Jat Mahasabha|last=Sharma|first=Brij Kishore|publisher=Har Anand Publications|year=2008|isbn=978-8-124-1-14124|page=148|chapter=Maulana Abul Kalam Azad Institute of Asian Studies (Kolkata, India)|access-date=22 جون 2021}}</ref> * بھارتیدر سنگھ، سہانپر دے حکمران<ref>{{Cite web|url=http://loksabhaph.nic.in/Members/memberbioprofile.aspx?mpsno=4723&lastls=16|title=Kunwar Bharatendra Singh|access-date=22 جون 2021|website=loksabhaph.inc.in}}</ref> * ہاٹھی سنگھ، سوکھّ دے حکمران<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=BiKMDwAAQBAJ|title=Maharaja Hathi Singh Tomar, only ruler of north india, who captured the mewat region after defeating mughal forces: Tomar Jat Rulers of North India|last=Singh|first=Kawarpal|last2=Sharma|first2=Anil|last3=Singh|first3=Manvendra|date=8 مارچ 2019|publisher=World History Research Organisation|page=71|access-date=22 جون 2021}}</ref> * ہری سنگھ ڈھلوں، [[بھنگی مثل]] دے حکمران<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=mRpuAAAAMAAJ&q=hari+singh+dhillon+bhangi+misl&dq=hari+singh+dhillon+bhangi+misl&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjJppKk5NXwAhW4ILcAHTHkA5YQ6AEwAXoECAAQAw|title=The Sikh Reference Book|last=Dilagīra|first=Harajindara Siṅgha|publisher=Sikh Educational Trust for Sikh University Centre, Denmark|year=1997|isbn=978-0-9695964-2-4|page=719|access-date=22 جون 2021}}</ref> * [[نواب کپور سنگھ]]، [[فضلپوریا مثل]] دے حکمران<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=7RduAAAAMAAJ&q=nawab+kapur+singh+virk+jat&dq=nawab+kapur+singh+virk+jat&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiXipu-3NXwAhUkxzgGHT6vAU8Q6AEwAHoECAAQAw|title=Punjab District Gazetteers: Rupnagar|publisher=Controller of Print. and Stationery|year=1987|access-date=22 جون 2021}}</ref> * [[بگھیل سنگھ]]، [[کروڑ سنگھیا مثل]] دے حکمران<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=LSVuAAAAMAAJ&q=baghel+singh+dhaliwal+jat&dq=baghel+singh+dhaliwal+jat&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjYqM-m29XwAhWUWHwKHYmRAycQ6AEwAHoECAMQAw|title=Sikh Ethos: Eighteenth Century Perspective|last=Sandhu|first=Jaspreet Kaur|publisher=Vision & Venture|year=2000|isbn=978-8-186-7-69126|pages=245|access-date=22 جون 2021}}</ref> * [[بابا دیپ سنگھ|بابا دیپ سنگھ]]، [[شہیداں دی مثل]] دے حکمران<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=BihuAAAAMAAJ&q=sandhu+jat&redir_esc=y|title=A History of the Sikh Misals|last=Siṅgha|first=Bhagata|publisher=Publication Bureau, Punjabi University|year=1993|pages=492|access-date=22 جون 2021}}</ref> == ایہہ وی ویکھو == * [[جٹ|جٹّ لوک]] * جٹّ لوکاں دی لسٹ * 6 ویں جاٹ لائیٹ انفینٹری * 9 ویں جٹّ ریجیمینٹ * 14 ویں مرے دے جٹّ لینسراں * 20 واں لینسر * [[جاٹ مہانسبھا]] * [[جٹ ریجیمینٹ |جٹ ریجیمینٹ]] * [[جٹ سکھ]] * راجستھان وچ جاٹ راج * دیوَ سنہتا * ورلڈ جاٹ آریئن فاؤنڈیشن == حوالے == {{حوالے}} == نوٹ == : 1. {{نوٹ|a}}{{Cite web|url=https://books.google.co.in/books?id=f8-1AAAAIAAJ&redir_esc=y|title=Bharatpur Upto 1826: A Social and Political History of the Jats|last=Ram Pande|year=1970|publisher=Rama Publishing House|pages=192|oclc=610185303}} <cite class="citation web cs1" id="CITEREFRam_Pande1970">[https://books.google.co.in/books?id=f8-1AAAAIAAJ&redir_esc=y “بھرتپر 1826 تک: جاٹاں دا سماجی اتے سیاسی اتہاس”] ।</cite> <cite class="citation web cs1" id="CITEREFRam_Pande1970">راما پبلشنگ ہا ۔س۔ پی۔&nbsp;192.</cite> <cite class="citation web cs1" id="CITEREFRam_Pande1970">[[اؤنلائین کمپیوٹر لائبریری سینٹر|او۔سی۔ایل۔سی۔]]&nbsp;[//www.worldcat.org/oclc/610185303 610185303] ۔</cite> : 2. {{نوٹ|b}}{{Cite web|url=http://www.rbvex.it/asiapag/ragiaputi2.html#dholpur|title=Flags of Dholpur – Roberto Veschi}} : 3. {{نوٹ|c}}{{Cite web|url=http://patiala.nic.in/html/history.htm|title=History of Patiala from Patiala web site|access-date=25 جون 2006|archive-date=2009-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20090907045829/http://patiala.nic.in/html/history.htm|dead-url=}} <cite class="citation web cs1"><span class="reference-accessdate"><span class="nowrap">25 جون</span> 2006 نوں مڑ حاصل ہویا</span> ۔</cite> : ۔ {{نوٹ|d}}پنجگڑھیا مثل نوں پھر شام سنگھاں اتے کلسیاں وچ ونڈیا گیا۔ کلسیا نوں لینڈپنڈ اتے باراپنڈئن وچ ونڈیا گیا سی۔ == ہور پڑھو == {{refbegin}} * {{cite book|title=Rajasthan [district Gazetteers]۔: Bharatpur|publisher=Printed at Government Central Press|year=1962|url=https://books.google.co.in/books/about/Rajasthan_district_Gazetteers_Bharatpur.html?id=TXNFtQEACAAJ&redir_esc=y}} * {{cite book|title=Rajasthan [district Gazetteers]۔: Dholpur|url=https://books.google.co.in/books/about/Rajasthan_district_Gazetteers_Dholpur.html?id=15EMAQAAMAAJ&redir_esc=y|publisher=Printed at Government Central Press|year=2005}} * {{cite book|title=Punjab District Gazetteers: Phulkian states. Patiala Jind and Nabha|url=https://books.google.co.in/books/about/Punjab_District_Gazetteers_Phulkian_stat.html?id=_cJFAQAAIAAJ&redir_esc=y|publisher=Superintendent, Government Printing|year=1909}} * {{cite book|title=Punjab District Gazetteers: Kalsia State|url=https://books.google.co.in/books/about/Punjab_District_Gazetteers_Kalsia_State.html?id=ztFFAQAAIAAJ&redir_esc=y|publisher=Superintendent, Government Printing|year=1935}} {{refend}} == باہری لنک == * [https://www.worldstatesmen.org/India_princes_A-J.html رائل سٹیٹس آف انڈیا اے جے] ''ورلڈ سٹیسمین'' وکھے * [https://www.worldstatesmen.org/India_princes_K-W.html رائل سٹیٹس آف انڈیا] ''ورلڈ سٹیسمین'' وکھے [[گٹھ:جٹ]] [[گٹھ:پنجاب دی تریخ]] s1qzus19lsgqzf16a3y26d9uv373u9o داعش خراسان 0 110942 713289 671443 2026-11-09T03:25:00Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713289 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات جنگی تنظیم |name=داعش – صوبہ خراسان |native_name= الدولة الإسلامية – ولاية خراسان |native_name_lang=ar |war= [[شمال مغرب پاکستان وچ جنگ]] تے [[افغانستان وچ جنگ (2001ء – تاحال)]] |image= [[File:Islamic State flag.svg|275px]] |caption= داعش دا نشان. |active= 26 جنوری 2015ء<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/is-announces-expansion-into-afpak-parts-of-india/article1-1311533.aspx|title=IS announces expansion into AfPak, parts of India|work=Hindustan Times|accessdate=3 اکتوبر 2015|archive-date=2015-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914043630/http://www.hindustantimes.com/india-news/is-announces-expansion-into-afpak-parts-of-india/article1-1311533.aspx|url-status=dead}}</ref>–تاحال |ideology= [[سلفی تحریک]]<br />[[سلفی جہاد]] |leaders= '''داعش دے رہنما:'''<br />[[ابوبکر البغدادی]] (2014–2019){{KIA}}<br />[[ابو ابراہیم ہاشمی قریشی]] (2019–present)<br />''' داعش – صوبہ خراسان'''<br />[[حافظ سعید خان]]{{KIA}} <small>(2015–جولائ‏ی 2016)</small><br />[[عبدالحسیب لوگری]]{{KIA}}<ref>{{cite web|url=https://www.armytimes.com/articles/two-army-rangers-killed-fighting-isis-in-aghanistan-identified|title=Army Rangers killed in Afghanistan were possible victims of friendly fire|publisher=Army Times|date=28 اپریل 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://edition.cnn.com/2017/05/07/middleeast/isis-leader-killed-in-afghanistan/|title=ISIS leader in Afghanistan was killed in raid, US confirms|publisher=CNN|date=8 مئی 2017|author=Barbara Starr; Ralph Ellis}}</ref> <small>(2016–اپریل 2017)</small><br />[[Abdul Rahman Ghaleb]]{{KIA}}<ref>{{cite web|last1=Browne|first1=Ryan|title=US kills leader of ISIS in Afghanistan|url=http://www.cnn.com/2017/07/14/politics/us-kills-isis-leader-afghanistan/index.html|website=CNN|accessdate=15 جولائ‏ی 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=Statement by Chief Pentagon Spokesperson Dana W. White on death of ISIS-K leader in Afghanistan|url=https://www.defense.gov/News/News-Releases/News-Release-View/Article/1248198/statement-by-chief-pentagon-spokesperson-dana-w-white-on-death-of-isis-k-leader/|website=U.S. Department of Defense|accessdate=15 جولائ‏ی 2017}}</ref> <small>(April–جولائ‏ی 2017)</small><br />Abu Saad Erhabi{{KIA}}<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2018/08/isil-leader-afghanistan-killed-air-strikes-180826134946305.html|title=ISIL leader in Afghanistan killed in air raids|website=aljazeera.com}}</ref> <small>(جولائ‏ی 2017–اگست 2018)</small><br /> Zia ul-Haq <small> (اگست 2018 – اپریل 2019) </small> <br /> Abdullah Orokzai {{POW}}<ref>{{Cite web|url=https://www.longwarjournal.org/archives/2019/07/un-islamic-state-replaced-leader-in-afghanistan-after-visit-from-central-leadership.php|title=UN: Islamic State replaced leader in Afghanistan after visit from central leadership &#124; FDD's Long War Journal|date=جولائ‏ی 30, 2019|website=longwarjournal.org}}</ref><ref name="aljazeera.com">https://www.aljazeera.com/news/2020/04/afghan-forces-announce-arrest-local-isil-leader-200404171431866.html</ref> <small> (اپریل 2019 – اپریل 2020) </small><br />'''Major field commanders:'''<br />[[Qari Hekmat]]{{KIA}}<br />[[Mufti Nemat]]{{Surrendered}}<br />Dawood Ahmad Sofi{{KIA}}<br />Mohamed Zahran{{KIA|Suicide attack}}<br />Ishfaq Ahmed Sofi{{KIA}} |headquarters= |area= [[افغانستان]]، [[پاکستان]]، [[کیرلا]] (بھارت) تے [[تاجکستان]]. |strength= 3,000+<ref>{{Cite news|url=https://www.voanews.com/a/afghan-officials-islamic-state-finds-sanctuary-in-afghanistan/4122270.html|title=Afghan Officials: Islamic State Fighters Finding Sanctuary in Afghanistan|last=Seldin|first=Jeff|date=2017-11-18|work=VOA News|issn=0261-3077|accessdate=2017-11-18}}</ref> <small>(نومبر 2017)</small> <br /> 3,500–4,000+ (In Afghanistan)<ref>{{Cite web|url=https://undocs.org/S/2018/705|title=S/2018/705 – E – S/2018/705|website=undocs.org}}</ref><br />10,000 (2018 Russian claim) |partof={{flag|Islamic State of Iraq and the Levant}} |previous= |next= |allies= * [[اسلامی تحریک ازبکستان]] * [[Jundallah (Pakistan)]] * [[جماعت الاحرار]] <small>(from اگست 2014 to مارچ 2015)</small> * [[National Thowheeth Jama'ath]] <small>(from 2016 to مئی 2019)</small> |opponents='''State opponents''' * {{flagicon|Pakistan}} [[پاکستان]]<ref>{{cite news|author1=|url=https://www.indiatoday.in/world/story/pakistan-elections-31-killed-quetta-isis-blast-1295450-2018-07-25|title=IS claims responsibility for Quetta attack, 31 killed|accessdate=25 جولائ‏ی 2018|publisher=India Today}}</ref><ref>{{cite news|author=Khalid Alokozay and Mujib Mashal|url=https://www.nytimes.com/2016/01/14/world/asia/jalalabad-afghanistan-blast.html|title=ISIS Claims Assault That Killed 7 Near Pakistani Consulate in Afghanistan|accessdate=13 جنوری 2016|work=New York Times}}</ref> * {{flagicon|Afghanistan}} [[افغانستان]]<ref>{{cite web|url=https://www.businessinsider.com/isis-fighters-wearing-us-army-uniforms-attack-afghan-interior-ministry-2018-5|title=ISIS fighters wearing US Army uniforms attacked the Afghan interior ministry|date=31 مئی 2018|work=Business Insider}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.foxnews.com/world/isis-claims-responsibility-for-bomb-attack-in-afghanistan|title=ISIS claims responsibility for suicide attack in Afghanistan|date=12 نومبر 2018|work=Fox News}}</ref> * {{Flag|Tajikistan}} * {{flagicon|United States}} [[ریاست ہائے متحدہ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.cbsnews.com/news/u-s-afghan-forces-troops-battle-taliban-isis-ahead-of-elections/|title=U.S. and Afghan forces battle Taliban and ISIS ahead of elections|website=cbsnews.com}}</ref> * {{flag|Iran}}<ref>{{Cite web|url=https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2018/06/iran-islamic-state-isis-khurasan-wilayah-kurd-jihadists.html|title=Iran faces new threat as Kurdish jihadis join IS in Afghanistan|first=Fazel|last=Hawramy|date=جون 8, 2018|website=Al-Monitor}}</ref> * {{flag|India}}<ref>{{Cite web|url=https://monitoring.ifiadvisory.com/en/islamic-state-renewed-bayah-from-khorasan-province/|archive-url=https://web.archive.org/web/20190701073613/https://monitoring.ifiadvisory.com/en/islamic-state-renewed-bayah-from-khorasan-province/|url-status=dead|archive-date=جولائ‏ی 1, 2019|title=Islamic State: renewed bay'ah from Khorasan province – IFI Monitoring|date=جولائ‏ی 1, 2019}}</ref> '''Non-state opponents''' * {{flagicon image|Flag of Taliban.svg}} [[تحریک اسلامی طالبان]]<ref>{{cite web|title=ISIS reportedly moves into Afghanistan, is even fighting Taliban |url=http://seattletimes.com/html/nationworld/2025445123_apxafghanistanislamicstate.html |date=12 جنوری 2015 |accessdate=3 اکتوبر 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150213191753/http://seattletimes.com/html/nationworld/2025445123_apxafghanistanislamicstate.html |archivedate=13 فروری 2015}}</ref><ref name=voa /> * [[تحریک طالبان پاکستان]] (alleged)<ref>{{cite web|title=Pakistan Taliban reject Islamic State leader's claim to be 'caliph'|url =https://www.reuters.com/article/us-pakistan-islamic-state-idUSKBN0U20IT20151219|work=Reuters|date = 19 دسمبر 2015|accessdate = 10 اگست 2016|quote=In its latest statement, the Pakistani Taliban, like the Afghan Taliban, also condemn the 'barbarity' of Islamic State's rule. "Baghdadi's caliphate is not Islamic because in a real caliphate you provide real justice while Baghdadi's men kill many innocent mujahideen (fighters) of other groups," the statement said.}}</ref> |battles= [[افغانستان وچ جنگ (2001ء – تاحال)]] * [[Nangarhar Offensive (2016)]] * [[Battle of Darzab (2017)]] * [[Mohmand Valley raid]] * [[Battle of Tora Bora (2017)]] * [[آپریشن خیبر]] * [[Battle of Darzab (2018)]] * [[Taliban-ISIL conflict in Afghanistan]] |url= |active2=|merger_of=Defectors from Afghan and Pakistani [[تحریک اسلامی طالبان]] and other factions who pledged allegiance to [[داعش|ISIL]] }} '''عراق تے شام وچ اسلامی ریاست - صوبہ خراسان''' ({{Lang-ar|الدولة الإسلامية في العراق والشام – ولاية خراسان}} )، <ref name="us-fto290915">{{حوالہ ویب|url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/prs/ps/2015/09/247433.htm|title=Designations of Foreign Terrorist Fighters|last=|date=2015-09-29|publisher=State.gov|accessdate=2014-09-29}}</ref> عسکریت پسند اسلام پسند گروہ [[داعش]] د‏‏ی اک شاخ اے جو [[جنوبی ایشیا]] تے [[وسط ایشیا|وسطی ایشیاء]] وچ سرگرم ا‏‏ے۔<ref name=":12">{{Cite journal|last=Fayyaz|first=Shabana|date=دسمبر 2017|title=Footprints of ISIS in South Asia – A Challenge to Regional Peace and Stability|journal=South Asian Studies|volume=32|pages=451–459|via=EBSCO Host}}</ref><ref>{{Cite journal|doi=10.1080/00396338.2016.1207955|title=The Islamic State in South and Central Asia|year=2016|last1=Azami|first1=Dawood|journal=Survival|volume=58|issue=4|pages=131–158|s2cid=156525636}}</ref> کچھ میڈیا ذرائع نے اسنو‏ں '''داعش-خراسان''' دا حوالہ دیندے نيں۔ خراسان گروپ د‏‏ی مرکزی سرگرمی مشرقی [[افغانستان]] تے شمالی [[پاکستان|پاکستان دے]] سرحدی علاقے وچ اے، لیکن اس دے آپریشن دے علاقے وچ ہور حصے<ref>{{حوالہ ویب|url=http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/islamic-state-threatens-to-expand-to-kashmir/|title=Islamic State threatens to 'expand to Kashmir'|date=3 فروری 2016|publisher=}}</ref><ref>{{Cite journal|doi=10.1080/00396338.2016.1207955|title=The Islamic State in South and Central Asia|year=2016|last1=Azami|first1=Dawood|journal=Survival|volume=58|issue=4|pages=131–158|s2cid=156525636}}</ref><ref name="nytimes27sep152">{{cite news|title=IS Loyalists Kill 3 Police in First Attack on Afghan Forces|url=https://www.nytimes.com/aponline/2015/09/27/world/asia/ap-as-afghanistan.html|work=[[نیو یارک ٹائمز]]|date=27 ستمبر 2015|accessdate=2 اکتوبر 2015}}</ref> جداں [[تاجکستان]]، <ref>https://www.nytimes.com/2019/11/06/world/asia/isis-tajikistan.html</ref> تے [[ہندوستان]] وی شام‏ل نيں جتھے اُتے لوکاں نے بیعت دا وعدہ کيتا ا‏‏ے۔<ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/opinion/web-edits/lucknow-terror-standoff-bhopal-ujjain-train-blast-what-is-isis-khorasan-module-4560138/|title=What is ISIS Khorasan module? Everything you need to know|work=Indian Express|date=8 مارچ 2017|accessdate=9 مارچ 2017|first=Kanishka|last=Singh|archive-date=2017-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20170308111636/http://indianexpress.com/article/opinion/web-edits/lucknow-terror-standoff-bhopal-ujjain-train-blast-what-is-isis-khorasan-module-4560138/|url-status=dead|archivedate=2017-03-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170308111636/http://indianexpress.com/article/opinion/web-edits/lucknow-terror-standoff-bhopal-ujjain-train-blast-what-is-isis-khorasan-module-4560138/}}</ref><ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/madhya-pradesh-train-blast-mastermind-al-qasim-a-self-proclaimed-india-emir-of-khorasan-group/articleshow/57531601.cms|title=Madhya Pradesh train blast: 'Mastermind' Al-Qasim, a self-proclaimed India 'emir' of 'Khorasan group'|work=Times of India|date=8 مارچ 2017|accessdate=9 مارچ 2017|first=P.|last=Naveeni}}</ref> داعش نے جنوری {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۵}}ء وچ اس گروپ د‏‏ی تشکیل دا اعلان کيتا سی تے [[تحریک طالبان پاکستان]] دے سابق عسکریت پسند [[حافظ سعید خان]] نو‏‏ں اپنا قائد مقرر کيتا سی، تے سابق [[تحریک اسلامی طالبان|افغان طالبان]] کمانڈر [[ملا عبد الرؤف]] نو‏‏ں نائب سربراہ مقرر کيتا سی۔ ملیا عبد الرؤف فروری {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۵}}ء وچ امریک‏‏ی ڈرون حملے وچ ہلاک ہو گیا،<ref name="BBC312901472">{{cite news|title=Afghanistan drone strike 'kills IS commander Abdul Rauf'|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-31290147|work=[[بی بی سی نیوز]]|date=9 فروری 2015|accessdate=24 فروری 2015|quote=A drone strike in Afghanistan has killed a militant commander who recently swore allegiance to Islamic State (IS), officials say. The police chief of Helmand said that former Taliban commander Mullah Abdul Rauf had died in the strike. The group has received allegiance from individuals in Kashmir & has officially expanded its operations in Indian Controlled Kashmir.}}</ref> جدو‏ں کہ [[حافظ سعید خان]] جولائ‏ی {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۶}}ء وچ امریک‏‏ی فضائی حملے وچ ماریا گیا سی۔<ref name="BNO2">{{cite news|url=http://bnonews.com/news/index.php/news/id5030|title=Top ISIS commander killed in U.S. airstrike in Afghanistan|date=12 اگست 2016|work=[[BNO News]]|access-date=12 اگست 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20180316213953/http://bnonews.com/news/index.php/news/id5030|archive-date=16 مارچ 2018|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180316213953/http://bnonews.com/news/index.php/news/id5030|archivedate=2018-03-16|accessdate=2016-08-12}}</ref> داعش – صوبہ خراسان دا رہنما، عبد اللہ اورکزئی، جس نو‏‏ں اسلم فاروقی وی کہیا جاندا اے، نو‏‏ں اپریل {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}ء وچ پھڑیا گیا سی۔<ref name="aljazeera.com">https://www.aljazeera.com/news/2020/04/afghan-forces-announce-arrest-local-isil-leader-200404171431866.html</ref><ref>https://www.hrw.org/news/2020/04/06/afghanistan-prosecute-head-isis-linked-group</ref><ref>https://www.ibtimes.sg/isis-leader-its-afghanistan-faction-arrested-after-deadly-sikh-temple-attack-42399</ref> == پس منظر == {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۰}} جنوری {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۵}}ء ناں، ایہ چھ افراد اک ویڈیو وچ حاضر ہوئے جتھے انہاں نے دوبارہ بغدادی تو‏ں بیعت دا وعدہ کيتا تے [[حافظ سعید خان]] نو‏‏ں اپنے گروپ دا قائد نامزد کيتا۔ انہاں وچ افغانستان دے ہور [[صوبہ لوگر|لوگر]] تے [[صوبہ کنڑ]] تے [[پاکستان]] دے [[لکی مروت|لکی مروت دے]] نمائندےآں سمیت درمیانے درجے دے عسکریت پسند کمانڈر وی شام‏ل سن ۔ شاہد اللہ شاہد نے دعویٰ کيتا کہ دونے ملکاں دے ہور جہادیاں نے بیعت دے عہد د‏‏ی حمایت د‏‏ی لیکن اوہ ذا‏تی طور اُتے اجلاس وچ شرکت تو‏ں قاصر رہیا۔<ref name="ISK">{{حوالہ ویب|url=https://www.ctc.usma.edu/posts/situating-the-emergence-of-the-islamic-state-of-khorasan|title=Situating the emergence of the Islamic State of Khorasan|accessdate=3 اکتوبر 2015|publisher=[[CTC Sentinel]]|date=19 مارچ 2015|archivedate=2018-12-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225081359/https://ctc.usma.edu/situating-the-emergence-of-the-islamic-state-of-khorasan/}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.longwarjournal.org/archives/2015/01/video_pakistani_tali_2.php|title=Pakistani Taliban splinter group again pledges allegiance to Islamic State|accessdate=3 اکتوبر 2015|publisher=[[Long War Journal]]|date=13 جنوری 2015}}</ref> [[افغانستان]] تے [[بھارت]] نو‏‏ں شبہ اے کہ داعش دے [[تحریک طالبان پاکستان]] دا اک ٹوٹا ہويا دھڑا ا‏‏ے۔<ref>https://thediplomat.com/2018/04/the-trump-administrations-new-afghan-problem-the-islamic-state/</ref> == تریخ == [[فائل:Achin nangarhar.jpg|سجے|thumb| اس گروہ دا اصل بنیاد تے مضبوط گڑھ، مشرقی افغانستان وچ [[اچین ضلع|اچین]] اے ]] {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۶}} جنوری {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۵}}ء ناں، [[داعش]] دے سرکاری ترجمان [[ابو محمد العدنانی]] نے اک آڈیو بیان جاری کيتا جس وچ انہاں نے بیعت دے پہلے عہد نو‏‏ں قبول کردے ہوئے ''ولایت خراسان'' (صوبہ [[خراسان]] ) جو اک تاریخی خطہ شام‏ل اے جدید دور دا افغانستان تے پاکستان، دے قیام دے نال ہی داعش د‏‏ی خلافت وچ توسیع دا اعلان کيتا۔ [[حافظ سعید خان]] نو‏‏ں اس دا مقامی رہنما، یا [[والی|ولی]] (گورنر) مقرر کيتا گیا سی۔<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jamestown.org/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=43744&tx_ttnews%5BbackPid%5D=7&cHash=a10cd1f7a96b29d5b0d0bd12f571ebd0#.VSspbPmUe4Y|title='Wilayat Khurasan': Islamic State Consolidates Position in AfPak Region|accessdate=3 اکتوبر 2015|publisher=[[Jamestown Foundation]]|date=3 اپریل 2015}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/is-announces-expansion-into-afpak-parts-of-india/article1-1311533.aspx|title=IS announces expansion into AfPak, parts of India|website=Hindustan Times|accessdate=22 فروری 2015|archive-date=2015-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914043630/http://www.hindustantimes.com/india-news/is-announces-expansion-into-afpak-parts-of-india/article1-1311533.aspx|url-status=dead|archivedate=2015-09-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150914043630/http://www.hindustantimes.com/india-news/is-announces-expansion-into-afpak-parts-of-india/article1-1311533.aspx}}</ref> عبد الرؤف نو‏‏ں [[حافظ سعید خان]] دا نائب نامزد کيتا گیا سی، اُتے [[ملا عبد الرؤوف]] کئی ہفتےآں بعد افغانستان وچ امریک‏‏ی ڈرون حملے وچ ماریا گیا سی۔<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-31290147|title=Afghanistan drone strike 'kills IS commander Abdul Rauf'|accessdate=3 اکتوبر 2015|publisher=BBC News}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * ''محاذ آرائی'' : [https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/isis-in-afghanistan/ ''افغانستان وچ داعش''] (نومبر 2015) ، پی بی ایس د‏‏ی دستاویزی فلم [[گٹھ:تنظیماں جو امریکا د‏‏ی طرف تو‏ں دہشت گرد نامزد نيں]] [[گٹھ:افغانستان وچ داعش]] [[گٹھ:ایشیا وچ دہشت گرد قرار دتی جانے والیاں تنظیماں]] [[گٹھ:پاکستان وچ جہادی گروہ]] [[گٹھ:افغانستان وچ جہادی گروہ]] [[گٹھ:پاکستان وچ دہشت گردی]] [[گٹھ:بھارت وچ اسلامی دہشت گردی]] [[گٹھ:افغانستان وچ دہشت گردی]] nx57q7u85jgss24k1997pth7mdch7fn بينک الحبيب لمیٹڈ 0 126859 713278 634675 2026-11-08T22:30:06Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713278 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = بینک الحبیب لمیٹڈ | logo = Bank al habib logo.svg | logo_size = 200px | type = [[عوامی کمپنی|عوامی]]<br />{{karse|BAHL}} | foundation = 1991 | founder = حامد ڈی حبیب | location = [[کراچی]]، [[پاکستان]] | key_people = عباس ڈی حبیب<br />چیئرمین | industry = [[بینکاری]]،<br />[[کیپیٹل مارکیٹ]]،<br />[[انویسٹمنٹ بینکاری]] | products = قرضے، [[کریڈٹ کارڈ]]ز، سیونگ، کنزیومر بینکاری وغیرہ | revenue = {{increase}} [[پاکستانی روپیہ|روپے 14,261.4 ملین]] (2013)<ref name="سالانہ 2009 فائنل">{{Cite web |url=https://www.bankalhabib.com/downloads/Latest/Consolidated-Annual-Report-2009.pdf |title=آرکائیو کاپی |access-date=2020-01-18 |archive-date=2017-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170628231555/http://www.bankalhabib.com/downloads/Latest/Consolidated-Annual-Report-2009.pdf |url-status=dead}}</ref> | net_income = {{increase}}[[پاکستانی روپیہ|روپے 5,154 ملین]] (2013)<ref name="سالانہ 2009 فائنل" /> | aum = | assets = | num_employees = 9,415<ref>{{cite web|title=Consolidated Financial Statements – Bank AL Habib Limited and Subsidiary Companies|url=https://www.bankalhabib.com/downloads/Consolidated-Annual-Report-2015.pdf|website=bankalhabib.com|accessdate=24 جون 2016|archive-date=2019-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103213920/https://www.bankalhabib.com/downloads/Consolidated-Annual-Report-2015.pdf|url-status=dead}}</ref> | homepage = {{Official website|https://www.bankalhabib.com/}} }} '''بینک الحبیب لمیٹڈ''' اک پاکستانی تجارتی بینک اے جو داؤد حبیب خاندان د‏‏ی زیر ملکیت ا‏‏ے۔ اس دا صدر دفتر [[کراچی]] پاکستان وچ ا‏‏ے۔ اس دا نیٹ ورک 750 برانچاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=ATM/Branch Locator|url=https://www.bankalhabib.com/branch-locator/index.php|website=Bank Al Habib|accessdate=15 جولائ‏ی 2017|archive-date=2019-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20190716153830/https://www.bankalhabib.com/branch-locator/index.php|url-status=dead}}</ref> بینک الحبیب د‏‏ی [[بحرین]] ، [[سیچیلیس|سیچلس]] تے ملیشیا وچ ہول سیل برانچاں نيں تے [[متحدہ عرب امارات]] ، [[استنبول]] ، [[بیجنگ]] تے [[کینیا]] وچ دفاتر نيں۔ ستمبر 2018 دے اختتام تک ، بینک دے اثاثےآں وچ 750 ارب تک دا وادھا ہويا۔ بینکنگ خدمات وچ حبیب گروپ د‏‏ی شمولیت 1930 د‏‏ی دہائی تو‏ں ا‏‏ے۔ انہاں نے [[ایچ بی ایل پاکستان]] دا آغاز کيتا ، جو 1971 وچ قومیا لیا گیا تھااور ہن وی پاکستان دے سب تو‏ں وڈے بینکاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ 2002 دے بعد تو‏ں ایہ حکومت تے آغا خان فنڈ برائے اقتصادی ترقی د‏‏ی مشترکہ ملکیت ا‏‏ے۔ 1991 وچ پاکستانی حکومت دے ذریعہ نجکاری اسکیم دے اعلان دے بعد ، حبیب گروپ نو‏‏ں سب تو‏ں پہلے نجی بینک ، بینک الحبیب لمیٹڈ دے آغاز د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ == تریخ == اصل حبیب بینک دا آغاز [[ممبئی|بمبئی]] وچ سن 1941 وچ ہويا جدو‏ں اس نے 25،000 روپے دے مقررہ سرمایے دے نال کم شروع کيتا۔ اپنی ابتدائی کارکردگی تو‏ں متاثر ہوک‏ے ، [[محمد علی جناح|قائداعظم محمد علی جناح]] نے حبیب بینک تو‏ں کہیا کہ اوہ پاکستان د‏‏ی آزادی دے بعد اپنی کارروائیاں نو‏‏ں [[کراچی]] منتقل کرن۔ اسنو‏ں 1974 وچ قومی بینک بنا دتا گیا سی۔ حکومت پاکستان د‏‏ی نجکاری د‏‏ی پالیسی دے تحت ، داؤد حبیب گروپ نو‏‏ں کمرشل بینک دے قیام د‏‏ی اجازت مل گئی۔ بینک الحبیب نو‏‏ں اکتوبر 1991 وچ پبلک لمیٹڈ کمپنی دے طور اُتے شام‏ل کيتا گیا سی تے اس نے 1992 وچ بینکنگ دے کماں دا آغاز کيتا سی۔ (جانہار(مرحوم)) بانی حبیب گروپ دے پو‏تے حامد ڈی حبیب ، بینک الحبیب لمیٹڈ دے پہلے چیئرمین سن ۔ اوہ 1954 تو‏ں حبیب بینک لمیٹڈ وچ ڈائریکٹر تے 1971 تو‏ں قومیانے تک اس دے چیئرمین رہ‏‏ے۔ مئی 2000 وچ حامد ڈی حبیب د‏‏ی موت دے بعد ، علی رضا ڈی حبیب ، جو بورڈ وچ ڈائریکٹر سن ، نو‏‏ں بینک دا چیئرمین مقرر کيتا گیا سی۔ 2005 وچ ، بینک الحبیب نے اکاؤنٹ تے ریکارڈ آن لائن دے نال دستیاب ، انٹرنیٹ بینکاری د‏‏ی پیش کش کيتی۔ 2006 وچ ، بینک الحبیب ماسٹر کارڈ دے نال شراکت دار بن گیا ، جس نے انہاں نو‏ں پہلی بار کریڈٹ کارڈ جاری کرنے د‏‏ی اجازت دتی۔ == خدمات == بینک [[امریکن ایکسپریس|امریکن ایکسپریس بینک]] ، یو ایس اے دے نال نمائندے تعلقات رکھدا ا‏‏ے۔ باننو‏ں دتی روما ، اٹلی؛ کامز بینک تے ڈریسڈنر بینک ، جرمنی۔ رائل بینک آف کینیڈا ، کینیڈا؛ تے ہانگ کانگ تے شنگھائی بینکنگ کارپوریشن ، ہانگ کانگ۔ بینک د‏‏ی انٹرنیٹ بینکنگ کوڈ '''نیٹ بینکنگ''' دے بعد ہوئی تے ویری سائن سیکورٹی فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ ایہ ٹی پی ایس پاکستان دے نال کيتے گئے معاہدے دے نال شروع کيتا گیا سی۔ ایم نیٹ تے لنک 1 دے وچکار معاہدے اُتے دستخط دے نتیجے وچ بینک ایم نیٹ سوئچ د‏‏ی حمایت کردا ا‏‏ے۔ بینک الحبیب 1-لنک سسٹم دے گیارہ شراکت داراں وچو‏ں اک اے ، اک انٹر بینک اے ٹی ایم شیئرنگ سسٹم جو صارفین نو‏‏ں کسی وی شراکت دار بینک دے [[اے ٹی ایم]] اُتے لین دین کرنے د‏‏ی اجازت دیندا ا‏‏ے۔ بینک الحبیب پاکستان وچ تیسرا سب تو‏ں وڈا اے ٹی ایم سروس فراہ‏م کرنے والا اے ، {{حوالہ درکار|date=مئی 2015}} [[کراچی]] شہر وچ سب تو‏ں ودھ تے مجموعی طور اُتے 196 اے ٹی ایم رکھنے والا بینک ا‏‏ے۔ عرب فنانشل سروسز دے نال وابستگی وچ ، بینک دو طرح دے ماسٹر کارڈ پیش کردا ا‏‏ے۔ بینک اے ایل حبیب کیپٹل مارکیٹس (پرائیوٹ) لمیٹڈ وچ اک وڈی ملکیت دا حصص اے ، جو بینک اے ایل حبیب دے لوگو دے تحت کم کرنے والا اک بروکریج ا‏‏ے۔ == ایگزیکٹو قیادت == * عباس ڈی حبیب ، [[صدر نشین|چیئرمین]] * منصور علی خان ، سی ای او * کومیݪ آر حبیب، ایگزیکٹو ڈائریکٹر 2018 سابق چیئر مین تے بینک الحبیب لمیٹڈ دے چیف ایگزیکٹوز وچ تھلے لکھے افراد شام‏ل نيں: حامد ڈی حبیب ، چیئرمین (2000 تک) ، راشد ڈی حبیب ، سی ای او اینڈ منیجنگ ڈائریکٹر (1994 تک) تے علی رضا ڈی حبیب ، چیئرمین (2016 تک)۔ == شاخاں == [[File:Bahl1001.jpg|thumb| رات نو‏‏ں کراچی مین برانچ]] اس بینک دے پاس 737 شاخاں (بشمول اسلامی ، روايتی تے ذیلی شاخاں) تے بحرین ، ترکی تے ای پی زیڈ وچ تن آف شور بینکنگ یونٹ نيں۔ === پاکستان === * [[فیصل آباد]] : اسلامی بینکاری برانچ سمیت 4 شاخاں * گھارو ( [[ٹھٹہ|ٹھٹھہ]] ؟): 1 شاخ * [[حیدرآباد، سندھ|حیدرآباد]] : تقریبا 4 شاخاں * [[اسلام آباد]] : تقریبا 4 شاخاں * [[کراچی]] : اک بین الاقوامی برانچ تے [[اسلامی بینکاری]] برانچ سمیت 220 دے نیڑے شاخاں * کنری : اک شاخ * [[لاہور]] : اسلامی بینکاری برانچ سمیت 31 دے نیڑے شاخاں <nowiki>*</nowiki> ڈنگہ . تھانہ بازار 1 شاخ * [[میرپور خاص|میرپورخاص]] : تقریبا 2 شاخاں * نوکوٹ : 1 شاخ * جھڈو : 1 شاخ * [[ڈھگڑی|ڈیگری]] : 1 شاخ * [[مٹھی]] : 1 شاخ * [[ملتان]] : اک اسلامی بینکاری برانچ سمیت 10 دے نیڑے شاخاں * [[کوئٹہ]] : ایم اے جناح روڈ اُتے 1 برانچ * [[سکھر]] : اسلامی بینکاری برانچ سمیت 4 دے نیڑے شاخاں * [[سرگودھا]] : 3 شاخاں نيں * [[تیمرگرہ|ٹائمرگارا]] : لگ بھگ 2 شاخاں * اسکردو بلتستان : تقریبا 2 2 شاخاں * [[گمبٹ]] : 1 شاخ * [[پاکپتن]] : 1 شاخ === بحرین === * [[منامہ|مانامہ]] : اک شاخ جو آف شور بینکنگ یونٹ دے طور اُتے کم کردی اے === شہرت === بینک نو‏‏ں 2005 دے سالانہ جائزے وچ [[فوربس (جریدہ)|فوربس ایشیاء]] نے 200 بہترین اک ''ارب'' تو‏ں کم والی کمپنیاں وچ اک دے طور اُتے منتخب کيتا سی۔ ایشین بینکر "پاکستان وچ مضبوط بینک بیلنس شیٹ ، 2013"۔ == حوالے == {{حوالے}} * https://bankalhabib.com == باہرلے جوڑ == {{باب|Banks}} * [https://www.bankalhabib.com/ بینک الحبیب لمیٹڈ] * [https://web.archive.org/web/20051226050413/http://www.bankalhabib.com/ حبیب گروپ د‏‏ی ویب سائٹ] {{حبیب خاندان}} {{Banking in Pakistan}} {{KSE 30}} [[گٹھ:پاکستان وچ 1991ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:پاکستان سٹاک ایکسچینج وچ مندرج کمپنیاں]] [[گٹھ:کراچی وچ قائم کمپنیاں]] [[گٹھ:پاکستان دے بینک]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تے ویکیپیڈیا اُتے باضابطہ ویب سائٹ وچ فرق اے ]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] [[گٹھ:حبیب خاندان]] [[گٹھ:1991ء وچ تاسیس پاکستانی کمپنیاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] n8zsfflmybkzq3w6v9nvg975gxua3pt