ويکيپېډيا pswiki https://ps.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D9%88%D9%85%DA%93%DB%8C_%D9%85%D8%AE MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter رسنۍ ځانگړی خبرې اترې کارن د کارن خبرې اترې ويکيپېډيا د ويکيپېډيا خبرې اترې دوتنه د دوتنې خبرې اترې مېډياويکي د مېډياويکي خبرې اترې کينډۍ د کينډۍ خبرې اترې لارښود د لارښود خبرې اترې وېشنيزه د وېشنيزې خبرې اترې تانبه د تانبې خبرې اترې TimedText TimedText talk چلنوال د چلنوال خبرې اترې پېښه د پېښې خبرې اترې 4 30098 363875 198678 2026-05-10T04:16:50Z شاه زمان پټان 26102 مخ تش شو 363875 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 363876 363875 2026-05-10T04:26:28Z شاه زمان پټان 26102 363876 wikitext text/x-wiki دې پروژه کې بايد د لاندې پښتونو ځوابونه وپلټل شي او ځواب شي: * پښتانه څوک دي؟ * د پښتنو اصلي مېنه او ټاټوبی کوم ځای دی؟ * پښتانه په اوسنيو پښتون مېشته سيمو کې له څه وخت راهيسې دېره دي؟ * پښتو ژبه څومره لرغونې ده او کوم پړاوونه يې وهلي دي؟ * د پښتو اوسنی ليکدود کله څنگه او د چا له خوا پيل شو؟ * په سيمه کې او نړۍ کې د پښتنو شمېر څومره دی؟ * په سيمه کې د پښتون مېشتو سيمو ارزښت په څه کې دی؟ * د پښتنو سترواکۍ، پاچاهيانې او واکمنۍ. * پښتانه په اوېستا کې *پښتانه په سنسکريت ويدونو کې *پښتانه او اسلام *پښتانه او زرتشتيزم *پښتانه او بوداييزم *پښتون مېشتو سيمو کې د بوداييزم ستر مذهبي ځايونه *هډه *ټکسيلا *باميانو پژۍ *د درونټې سمڅې *د سره رود ستوپې *راني گټ *کابل شاهان *زابل شاهان *هېپتاليان *سوريان *غوريان *خلجيان *دورانيان *سدوزيان *بارکزيان .... 4ikliqykm5na1uplsbmtvbpx7ti3eqt 0 47994 363873 244180 2026-05-09T15:16:22Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363873 wikitext text/x-wiki '''کوچاني ښار''' په [[مقدونیایي ژبه|مقدونیایي]] Кочани) د [[شمالي مقدونیه]] هیواد په سویلي ولایت کې موقیعت لري. {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox Settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----> |name = <!-- at least one of the first two fields must be filled in --> |official_name =Kočani |other_name = |native_name =Кочани <!-- if different from the English name --> |nickname = |settlement_type = <!-- e.g. Town, Village, City, etc.--> |total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> |motto =City of rice and geothermal water <!-- images and maps ----> |image_skyline = Кочани аериал.JPG |imagesize = |image_caption = |image_flag = Flag of Kocani Municipality.svg |flag_size = |image_seal = Coat of arms of Kočani Municipality.svg |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map =Macedonia<!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption =موقعیت |pushpin_mapsize = <!-- Location ----> |coordinates_display = inline,title |coordinates_region = MK |subdivision_type = کشور |subdivision_name = {{MKD}} |subdivision_type1 = [[Municipalities of the Republic of Macedonia|Municipality]] |subdivision_name1 = [http://www.kocani.gov.mk/English/uvod_en.htm Kocani] |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = <!-- Smaller parts (e.g. boroughs of a city) and seat of government --> |seat_type =Council |seat =19 members |parts_type = |parts_style = <!-- =list (for list), coll (for collapsed list), para (for paragraph format) Default is list if up to 5 items, coll if more than 5--> |parts = <!-- parts text, or header for parts list --> |p1 = |p2 = <!-- etc. up to p50: for separate parts to be listed--> <!-- Politics ----> |government_footnotes = |government_type = |leader_title =Mayor |leader_name =Ratko Dimitrovski [[VMRO-DPMNE]] |leader_title1 = |leader_name1 = |established_title =Founded |established_date = 1337 <ref name="history">{{cite web | url=http://rtvkocani.tripod.com/welcome/kocani.html | title="Kočani" (history) | language=[[مقدونیایي ژبه]] | access-date=2019-10-18 | archive-date=2021-03-08 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210308112238/https://rtvkocani.tripod.com/welcome/kocani.html | url-status=dead }}</ref> <!-- Area ----> |area_magnitude = |unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric--> |area_footnotes = |area_total_km2 =18.6 <!-- ALL fields with measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on unit conversion--> |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = <!-- Elevation ----> |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = |elevation_max_m = 420 |elevation_max_ft = |elevation_min_m = 350 |elevation_min_ft = <!-- Population ----> |population_as_of = |population_footnotes = |population_note =92,95% Macedonians |population_total =28330 |population_density_km2 =auto <!--For automatic calculation, any density field may contain: auto --> |population_density_sq_mi = <!-- General information ----> |timezone = [[د مرکزي اروپا وخت|CET]] |utc_offset = +1 |timezone_DST = [[د مرکزي اروپا وخت|CEST]] |utc_offset_DST = +2 |coor_type = <!-- can be used to specify what the coordinates refer to --> |latd=41|latm=55 |latNS=N |longd=22|longm=25 |longEW=E <!-- Area/postal codes & others ----> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code =2300 |area_code =++ 389 33 |website = [http://www.kocani.gov.mk/ www.kocani.gov.mk] |blank_name =[[نمبر پلیټ]] |blank_info =KO |blank1_name =Official language |blank1_info =[[مقدونیایي ژبه]] |blank2_name =Geothermal water temperature |blank2_info =78&nbsp;°C |blank3_name =Settlements |blank3_info =28 |footnotes = }} ==جغرافیه== ==تاریخ== plwpkzua8x0zwvthgqjn0c3l7ksub6a 0 57572 363871 361446 2026-05-09T14:51:18Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363871 wikitext text/x-wiki په [[پاکستان]] کې د ۲۰۱۷ کال د سرشمېرنې پر بنسټ د هغه هېواد ۴۸،۷۶٪ وګړي ښځې دي. د [[پاکستان]] د تاریخ په اوږدو کې ښځوتل مهمه ونډه لرلې او همدارنګه یې له ۱۹۵۶ کال وروسته په ټاکنو کې د رایو ورکولو اجازه ترلاسه کړې. په پاکستان کې ښځې لوړپوړې لکه د لومړي وزارت، ملي اسمبلۍ، اپوزیسیون مشرتابه، فدرال وزیرانو، قاضیانو، او وسله وال پوځ د ماموریت په اډانه کې څوکۍ خپلې کړې دي. جنرال شهیدې ملک د پاکستان په وسله وال پوځ کې تر ټولو لویه څوکۍ لرله. بی نظیر بوټو لومړۍ ښځه وه چې د ۱۹۸۸ کال د ډسمبر په ۲ مه د پاکستان د لومړۍ وزیرې په توګه یې لوړه وکړه.<ref>{{cite web|url=https://www.samaa.tv/news/2017/08/population-census-2017-men-outnumber-women-pakistan/|title=Population census 2017: Men outnumber women in Pakistan|date=25 August 2017|work=Samaa Tv}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.dawn.com/in-depth/powerful-women-of-the-pakistan-movement/|title=Powerful women of the Pakistan Movement|date=14 August 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nationalgeographic.com/culture/2019/02/the-rising-voices-of-women-in-pakistan/|title=The rising voices of women in Pakistan|date=6 February 2019|work=National Geography}}</ref><ref>{{cite book|title=Women Judges in the Muslim World: A Comparative Study of Discourse and Practice|url=https://books.google.com/books?id=iR69DgAAQBAJ|date=30 March 2017|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-34220-0}}</ref><ref name="O'Connor2010">{{cite book|author=Karen O'Connor|title=Gender and Women's Leadership: A Reference Handbook|url=https://books.google.com/books?id=-3J_3pDNZlkC&pg=PA382|date=18 August 2010|publisher=SAGE|isbn=978-1-4129-6083-0|pages=382–}}</ref><ref name="Sjoberg2014">{{cite book|author=Laura Sjoberg|title=Gender, War, and Conflict|url=https://books.google.com/books?id=s8kOBAAAQBAJ&pg=PT7|date=17 July 2014|publisher=Wiley|isbn=978-0-7456-8467-3|pages=7–}}</ref> په پاکستان کې د ښځو وضعیت ته په پام د طبقاتو او سیمې له مخې لکه د ښاري او کلیوالي ډول له مخې توپیر لري همدارنګه نا برابرو ټولنیزو، [[اقتصادي نظام|اقتصادي]] شرایطو او قبیلوي او فیودالي ټولنیز ویش د پاکستاني ښځو پر ژوند اغیز پرېښی. په پاکستان کې د جنسیتي اندېښنو اړوند نړیوال رپوټونه ښیي چې په ټولیز ډول په پاکستان کې د ښځو ترمنځ د سواد کچې په زیاتوالي سره د ښځو د حقونو په برخه کې پرمختګ ترلاسه شوی. <ref>{{cite web|url=http://www.genderconcerns.org/country-in-focus/pakistan/the-situation-of-women-in-pakistan/|title=The Situation of Women in Pakistan|access-date=25 June 2020}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="adb_wom_pak">{{cite book|author=Mariam S. Pal|title=Women in Pakistan: Country Briefing Paper|url=http://www.adb.org/sites/default/files/institutional-document/32562/files/women-pakistan.pdf|year=2000|publisher=Asian Development Bank|isbn=978-971-561-297-5|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141105234435/http://www.adb.org/sites/default/files/institutional-document/32562/files/women-pakistan.pdf|archive-date=5 November 2014}}</ref><ref name="whistory">{{cite web|url=http://womenshistory.about.com/library/ency/blwh_pakistan_women.htm|title=Pakistan: Status of Women & the Women's Movement|publisher=Womenshistory.about.com|date=28 July 2001|access-date=2012-01-24|خونديځ نېټه=2018-08-25|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20180825073931/https://www.thoughtco.com/benazir-bhutto-of-pakistan-195641|url-status=dead|تاريخ الأرشيف=2018-08-25|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180825073931/https://www.thoughtco.com/benazir-bhutto-of-pakistan-195641|archive-url=https://web.archive.org/web/20180825073931/https://www.thoughtco.com/benazir-bhutto-of-pakistan-195641}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://jpma.org.pk/article-details/9831|title=JPMA – Journal of Pakistan Medical Association|website=jpma.org.pk|language=en|access-date=2020-04-29|خونديځ نېټه=2020-05-13|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20200513013602/https://jpma.org.pk/article-details/9831|url-status=dead|تاريخ الأرشيف=2020-05-13|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200513013602/https://jpma.org.pk/article-details/9831|archive-url=https://web.archive.org/web/20200513013602/https://jpma.org.pk/article-details/9831}}</ref> له دې سره، پاکستان له یو لړ ستونزو سره مخ دی چېرې چې ښځې د زده کړو په ډګر کې شاته پاتې دي. د دې لامل هم د دولتي بودیجې کمښت، د ښځو لپاره لږ ښوونځیو او پوهنتونونو، او همدارنګه په خاصو مواردو کې د ښځوله حقونو د ناخبرۍ له امله په روزنیزو مرکزونو کې د ښځو له خوا کمې نوم ثبتونې ته اړوندېږي. په شاته پاتې سیمو کې د جنسي تیري، ناموسي وژنو، وژنو او په زوره د واده کولو راپورونه ورکول کېږي. دا ټول موارد د پوهې کمښت، غربت، د پاکستان په قضايي سیستم کې ستونزو، د قانون د پلي کولو په برخه کې د مقاماتو او قانون پلي کولو بنسټونو لکه پولیسو ضعیف چلند ته اړوندېږي. <ref>{{Cite web|title=Financing Education in Pakistan|url=https://assets.publishing.service.gov.uk/media/57a08a7a40f0b652dd000752/RECOUP-Pakistan-WP42.pdf|url-status=live}}</ref><ref name="autogenerated1">{{Cite web|date=2018-11-12|title=“Shall I Feed My Daughter, or Educate Her?”|url=https://www.hrw.org/report/2018/11/12/shall-i-feed-my-daughter-or-educate-her/barriers-girls-education-pakistan|access-date=2021-05-08|website=Human Rights Watch|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Critical Analysis of the Problems of Education in Pakistan|url=https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1091681.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=11 rape incidents reported in Pakistan every day, official statistics reveal|url=https://www.thenews.com.pk/latest/743328-about-11-rape-cases-reported-in-pakistan-every-day-official-statistics-reveal|access-date=2021-05-08|website=www.thenews.com.pk|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=2021-03-20|title=Pakistan: Two men sentenced to death for motorway rape|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-56472645|access-date=2021-05-08}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-01-03|title=Child, early and forced marriages|url=http://tribune.com.pk/story/2278527/child-early-and-forced-marriages|access-date=2021-05-08|website=The Express Tribune|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Absence of laws to ensure women’s rights is not the problem; failure to implement existing ones is|url=https://www.thenews.com.pk/print/625417-absence-of-laws-to-ensure-women-s-rights-is-not-the-problem-failure-to-implement-existing-ones-is|access-date=2021-05-08|website=www.thenews.com.pk|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Adil|first=Hafsa|title=Pakistan’s laws fail to check violence against women|url=https://www.aljazeera.com/news/2016/6/12/pakistan-laws-fail-to-check-violence-against-women|access-date=2021-05-08|website=www.aljazeera.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Ghumman|first=Faisal Ali|date=2014-10-04|title=‘Declining’ morale hits police performance|url=http://www.dawn.com/news/1136092|access-date=2021-05-08|website=DAWN.COM|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Akhtar|first=Jawaid|date=2020-05-30|title=Police performance|url=https://www.dawn.com/news/1560352|access-date=2021-05-08|website=DAWN.COM|language=en}}</ref> == تاریخچه == له تاریخي پلوه، مسلمانو سمون غوښتونکو لکه سید احمد خان هڅه وکړه څو ښځوته زده کړې برابرې کړي، د ودونو شمېر محدود کړي او ښځې د زده کړو له لوري پیاوړې کړي. د پاکستان بنسټ اېښودونکي، محمد علي جناح، هغه کس چې د ښځو په برخه کې د مثبت فکر په لرلو پېژندل کېده. وروسته له هغې چې پاکستان خپلواکي واخیسته، د ښځو ډلې او فیمینست سازمانونه د مطرحو څېرو لکه فاطمه جناح تر مشرۍ لاندې د ښځو پر وړاندې د اقتصادي او ټولنیزو بې عدالتیو د له منځه وړو په برخه کې په کار پیل وکړ.<ref name="whistory" /> جناح په ډاګه کړه چې مسلمانو ښځو مشرانو له هرې ډلې په فعالانه ډول د ۱۹۴۰ مې لسیزې په نیمايي کې له پاکستاني تحریک ملاتړ وکړ. ددوی تحریک د هغوی د مشرانو ښځو او د هغوی سیاسي مشرانو ته د اړوندو نورو ښځو له خوا رهبري کېده. کله به هم ښځو په لویه کچه لاریونونو کې ګډون وکړ. له ۱۹۴۷ وړاندې په پنجاب کې مسلمانو ښځو مسلم لیګ ته په رایه ورکولو ټینګار وکړ پداسې حال کې چې نارینه وو بیا له یونینسټ ګوند Unionist Party ملاتړ کاوه.<ref>{{cite journal|author=Azra Asghar Ali|title=Indian Muslim Women's Suffrage Campaign: Personal Dilemma and Communal Identity 1919–47|journal=Journal of the Pakistan Historical Society|date=April 1999|volume=47|issue=2|pages=33–46}}</ref> د هند په ملي کانګرس کې ډېری مسلمانو ښځو له هندي لوري څخه له وتو ملاتړ وکړ. ځینو لکه د لاهور ښار سیده صفیه بیګم په ۱۹۳۵ کال کې د مسلمانو ماشومانو لپاره لومړنی انګلیسي ښوونځی د مسلمانانو په ښار کې پرانیست. پاکستاني ښځو ته په ۱۹۴۷ کال کې د رایې د ورکړې حق ورکړل شو، دوی وکولای شول د ۱۹۵۶ کال په ملي ټاکنو کې د موقت اساسي قانون پر بنسټ د بیاځلي رایې کارولو حق هم ترلاسه کړي. د پاکستان په مشروطه تاریخ کې له ۱۹۵۶ کال څخه تر ۱۹۷۳ کال پورې د هغه هېواد په پارلمان کې د ښځو لپاره څوکۍ ځانګړې شوې وې.<ref name="woman_suffrage_timeline">{{cite web|title=Woman Suffrage Timeline International|url=http://womenshistory.about.com/od/suffrage/a/intl_timeline.htm|author=Jone Johnson Lewis|access-date=2007-01-07|خونديځ نېټه=2016-09-22|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20160823111624/http://womenshistory.about.com/od/suffrage/a/intl_timeline.htm|url-status=dead|تاريخ الأرشيف=2016-08-23|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160823111624/http://womenshistory.about.com/od/suffrage/a/intl_timeline.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20160922185407/http://womenshistory.about.com/od/suffrage/a/intl_timeline.htm}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|title=Woman suffrage|url=http://search.eb.com/women/article-9077370|access-date=2007-01-07|encyclopedia=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://punjablaws.gov.pk/laws/777a.html|title=The Muslim Family Laws Ordinance 1961|website=punjablaws.gov.pk|access-date=2016-10-26}}</ref><ref>{{Cite book|title=Pakistan – Oxford Reference|doi=10.1093/acref/9780195148909.001.0001|year=2008|isbn=9780195148909|last1=Smith|first1=Bonnie G.|url=https://archive.org/details/oxfordencycloped0000unse_k2h2|url-access=registration}}</ref> که چېرې جنرال ایوب خان عادلانه ټاکنې کړې وای، نو مېرمن فاطمه جناح به په نړۍ کې د تر ټولو لوی مسلمان هېواد لومړنۍ مسلمانه ولسمشره وه. == د مېرمنو پر وړاندې تاوتریخوالی == په ۲۲۰ کال کې د عورت بنسټ له خوا د" کوید ۱۹ پر مهال د ښځو او نجونو پر وړاندې د تاوتریخوالي" تر عنوان لاندې راپور پر بنسټ د [[پاکستان]] په ۲۵ سیمو کې د ښځو پر وړاندې د کورني تاوتریخوالي د ۲۲۹۷ پېښو راپور ورکړل شوی چې پکې د ناموسي وژنو، وژنو، جنسي تېري، ځان وژنې، په تیزابو سوزونې او تښتونې پېښې شاملېږي؛ چې له دې کچې ۵۷ سلنه یې له پنجاب او ۲۷ سلنه یې له سند څخه راپور ورکړل شوې دي.<ref name=":12">{{Cite web|last=Feb 13|first=ANI /|last2=2021|last3=Ist|first3=15:30|title=Pakistan reported highest incidence of violence against women during peak of pandemic in 2020: Report – Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/pakistan/pakistan-reported-highest-incidence-of-violence-against-women-during-peak-of-pandemic-in-2020-report/articleshow/80895761.cms|access-date=2021-02-17|website=The Times of India|language=en}}</ref> په ۱۹۹۹ کال کې، په پاکستان کې لږ تر لږه ۱۰۰۰ مېرمنې وژل شوې چې ۹۰٪ یې دې کورني تاوتریخوالي له امله دي. قانون پلي کوونکي بنسټونه په معموله بڼه د کورني تاوتریخوالي پېښې د شخصي ستونزو تر عنوان لاندې ردوي. د کورني تاوتریخوالي په پېښو کې، دا اړینه ده څو وپوهېږي چې د ښځې او مېړه ترمنځ د تېري پېښه جرم نه ګڼل کېږي. ډېری ښځې له هغوی د ناوړه ګټنې د پېښو راپور نه ورکوي ځکه دوی غواړي د خپلې کورنۍ د نوم له خرابېدو مخه ونیسي، ډارېږي چې ورسره به ناوړه چلند زیات شي، او وېرېږي چې دوی به له خپلو مېړونو یا بچیانو بېل کړای شي. هغې ښځې چې د تاوتریخوالي راپور ورکوي، تر ډېره د پولیسو او د دوی د کورنیو له خوا ورسره ناوړه چلند شوی؛ نږدې ۳۳٪ ښځې د ځاني تاوتریخوالي سره مخ شوې او هیڅکله یې راپور نه دی ورکړل شوی. کله چې د ښځې او مېړه د تاوتریخوالي موضوع رامنځته کېږي، آن حامله ښځې یې هم قرباني دي. ددې لپاره چې له دغو تاوتریخوالو خلاصون ومومي ډېری ښځې مذهبي ټولنو او یا مذهبي چارو ته مخه کوي څو په کور کې له کېښناستو او نورو ستونزو لرې اوسي. ځینو یې بیا له خپلو ملګرو او کورنیو مرسته غوښتې، خو له رسمي شکایت کولو یې ډډه کړې ځکه احساس کوي چې دوی به درک نشي.<ref name=":02">{{Cite book|title=Lives together, worlds apart : men and women in a time of change.|date=2000|publisher=United Nations Population Fund|others=United Nations Population Fund.|isbn=978-0897145824|location=[New York]|pages=26–27|oclc=44883096}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Zakar|title=Coping strategies adopted by pregnant women in Pakistan to resist spousal violence|pmid=22036062|doi=10.1016/j.ijgo.2011.08.006|pages=77–78|issue=1|volume=116|journal=International Journal of Gynecology & Obstetrics|date=January 2012|first1=Rubeena|first4=Alexander|last4=Kraemer|first3=Claudia|last3=Hornberg|first2=Muhammad Zakria|last2=Zakar|s2cid=11589174}}</ref> == کلتور == === جنسیتي نقشونه === له دې سره چې د پاکستان اکثریت وګړي مسلمانان دي(۹۶،۴٪ تر ۲۰۱۰)، خو د ښځو حالات تر ډېره توپیر لري. د ښځو کالي تر منطقې، طبقې او یا هم ځانګړو مناسبتونو پورې توپیر کوي، خو کمیس پرتوګ د پاکستاني ښځو اصلي لباس دی. ګراراس Ghararas(اوږده لمن، بلوز او پتلون) او ساري (لهنګاس Lehengas) تر ډېره عام وو خو اوس تر ډېره یوازې په ودونو کې اغوستل کېږي.<ref name="CIA">{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pakistan/|title=The World Factbook|publisher=[[CIA]]|date=17 June 2016|access-date=20 October 2021|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110014011/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pakistan/|url-status=dead}}</ref><ref name="Sathar">{{cite journal|url=http://www.pide.org.pk/pdf/PDR/2000/Volume2/89-110.pdf|title=Women's Autonomy in the Context of Rural Pakistan|author=Zeba Ayesha Sathar|author2=Shahnaz Kazi|journal=The Pakistan Development Review|year=2000|volume=39|issue=2|pages=89–110|doi=10.30541/v39i2pp.89-110|doi-access=free}}</ref><ref name="wluml_dresscodes">{{cite web|url=http://www.wluml.org/english/exhibitions/dresscodes/06-pakistan.ppt|title=Pakistan Dresscodes|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927011900/http://www.wluml.org/english/exhibitions/dresscodes/06-pakistan.ppt|archive-date=27 September 2007}}</ref> لږ پاکستانۍ مېرمنې حجاب او چادري په عامه چاپېریال کې اغوندي، کوم چې د اغوستو کچه یې یو له بله توپیر لري؛ چادري تر ډېره په پښتون میشتو سیمو کې اغوستل کېږي. د [[افغان]] سنتي جامو یو شمېر ډولونه په وروستیو لسیزو کې ددغه هېواد په ځینو برخو کې دود شوي دي. پاکستان هېڅکله د حجاب د اغوستو یا نه اغوستو لپاره کوم قانون نه لري. په پاکستان کې د نظر پوښتنو پر بنسټ  ډېری ښځې حجاب په خپله خوښه اغوندي. حجاب اغوستل لازمي نه دي، ښځې کولای شي د کراچي، لاهور، اسلام آباد او نورو لویو ښارونو په ښاري سیمو کې پتلون او تی شرت واغوندي. په وروستیو پینځو کلونو د دغه هېواد په ډېری ښارونو کې د لویدیځ جامې ډېرې دود شوې. پاکستان یو محافظه کار هېواد دی او تر ډېره هڅه کېږي چې ښځې تر ډېره حده له اوږدې لمنې په عامه چاپېریال کې کار واخلي، ځکه پاکستانۍ ښځې په سنتي ډول د لنډو کالیو د اغوستو اجازه نه لري.<ref name="Sherazee">{{cite web|url=http://www.dawn.com/news/1102048|title=The difference between black and blue|work=Dawn.com|date=25 April 2014|access-date=5 July 2016|author=Sherazee, Mahnoor}}</ref><ref>{{cite web|url=https://wikitravel.org/en/Pakistan|title=Respect}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.virtualtourist.com/travel/Asia/Pakistan/Local_Customs-Pakistan-Clothing-BR-1.html|title=Clothing in Pakistan and other Local Custom Reviews|work=VirtualTourist|access-date=5 July 2016|archive-date=10 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310065619/http://www.virtualtourist.com/travel/Asia/Pakistan/Local_Customs-Pakistan-Clothing-BR-1.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://studenttravel.about.com/od/womenstudenttravelers/a/muslimclothing.htm|title=Women's Muslim Dress – Women Traveler's Dress in Islamic Countries|work=Student Travel Planning|date=9 February 2015|access-date=5 July 2016|author=Crislip, Kathleen|خونديځ نېټه=26 March 2017|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20170326184607/http://studenttravel.about.com/od/womenstudenttravelers/a/muslimclothing.htm|url-status=dead|تاريخ الأرشيف=26 March 2017|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170326184607/http://studenttravel.about.com/od/womenstudenttravelers/a/muslimclothing.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20170326184607/http://studenttravel.about.com/od/womenstudenttravelers/a/muslimclothing.htm}}</ref> == زده کړې == د پاکستان له خپلواکۍ وروسته د سواد کچې د زیاتوالي سربېره، تراوسه هم د پاکستاني ښځو د زده کړو وضعیت په نړۍ کې په ښکتنۍ کچه کې ځای لري. د ښاري سیمو د ښځو په پرتله په کلیوالي سیمو کې د ښځو د سواد کچه پنځه چنده کمه ده. د نارینه وو په پرتله تراوسه هم د ښځو د زده کړو کچه ډېره ټیټه ده: د ښځو لپاره د سواد کچه ۴۵،۸٪ ده په داسې حال کې چې د نارینه وو لپاره دا ۶۹،۵٪ ده (د ۲۰۱۵ کال شمېرې، د ۱۵ یا له هغو زیاتو کلونو لپاره).<ref name="sd_dim_pak">{{cite web|title=Asia's women in agriculture, environment and rural production: Pakistan|url=http://www.fao.org/sd/WPdirect/WPre0111.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070207114237/http://www.fao.org/sd/WPdirect/WPre0111.htm|archive-date=7 February 2007}}</ref><ref name="ESCAP">ESCAP, 1996. Rural Poverty Alleviation and Sustainable Development in Asia and the Pacific, United Nations, New York.</ref><ref name="CIA2">{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pakistan/|title=The World Factbook|publisher=[[CIA]]|date=17 June 2016|access-date=20 October 2021|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110014011/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pakistan/|url-status=dead}}</ref> == سرچينې == iz1d7yllmkynk9zkj0jqfpk69zy1dlp 0 60466 363870 278423 2026-05-09T14:43:55Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363870 wikitext text/x-wiki {{Infobox person}} '''انه لویز ژرمن دو سټایل-هولشټاین''' (فرانسوي: [an lwiz ʒɛʁmɛn də stal ɔlstajn]؛ فامیلي نوم یې '''نېکر''' دی او د ۱۷۶۶ د اپرېل له ۲۲مې د ۱۸۱۷ د جولای تر ۱۴مې یې ژوند کړی)، چې په عام ډول د '''مېډم دو سټایل''' په نوم پېژندل کېږي. نوموړې یوه فرانسوۍ لیکواله او سیاسي تیورېسته او د فرانسې د مالیې وزیر ژاک نېکر لور وه. نوموړې د فرانسې له انقلاب او ناپلیوني دورې څخه د د بوربونیانو د بیاواکمنۍ (French Restoration) تر وخته د منځدریځۍ او اعتدال یو غږ و. د ۱۷۸۹ کال په عمومي اسمبلۍ او د ۱۷۸۹ کال د بشر او اتباعو د حقونو اعلامیې په جریان کې یې حضور او رول لرلی. د ۱۷۹۴ او ۱۸۱۰ کلونو ترمنځ له بنیامین کانسټنټ سره د فکري همکارۍ له کبله دوی د خپل وخت ترټولو مشهوره فکري جوړه وه. نوموړې د نورو په پرتله ژر د ناپلیون پر ظالمانه شخصیت او طرحو پوهه شوه. نوموړې د ډېرو کلونو لپاره د جلاوطنۍ ژوند وکړ - لومړی د ترور او وحشت د واکمنۍ پرمهال او وروسته بیا د ناپلیون لخوا د شخصي تعقیب او ځورونې له امله.<ref>[http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/f/F16051.php Staël, Germaine de], in the [[Historical Dictionary of Switzerland]].</ref><ref name="bordoni2005">Bordoni, Silvia (2005) [https://www.nottingham.ac.uk/z-oldsites/crlc/documents/byronessays/lordbyronandgermainedestael.pdf Lord Byron and Germaine de Staël] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190714023102/https://www.nottingham.ac.uk/z-oldsites/crlc/documents/byronessays/lordbyronandgermainedestael.pdf |date=2019-07-14 }}, The University of Nottingham</ref><ref>{{cite book|author=Madame de Staël (Anne-Louise-Germaine)|title=Considerations on the Principal Events of the French Revolution: Posthumous Work of the Baroness de Stael|url=https://books.google.com/books?id=6NE-AAAAYAAJ&pg=PA46|year=1818|publisher=James Eastburn and Company at the literary rooms, Broadway. Clayton & Kingsland, Printers|page=46}}</ref> په جلاوطنۍ کې نوموړې په ​​ټوله اروپا کې د خپلو بې ساري اړیکو د شبکې له کبله د کوپیټ فکري ډلې پر مرکزیت بدله شوه. په ۱۸۱۴ کال کې د هغې یوه هم‌دوره څرګنده کړه چې "د اروپا لپاره د ناپلیون پر وړاندې درې لوی ځواکونه مبارزه کوي: انګلستان، روسیه او مېډم دو سټایل". د یوې ځیرکې او تکړه بحث کوونکې په توګه چې تل به د زړورتیا او جرات پر جامو سمبال وه، هغې د خپل وخت په سیاسي او فکري نړۍ کې هڅونه او خوځښت راټوکولی و. د هغې اثار، هغه که ناولونه دي که د سفر ادبيات یا شعرونه دي، چې پر انفراديت او جذبه ټینګار کوي، پر اروپایي فکر یو تلپاتې اغېز او نښه پرې اېښې ده. دو سټایل د رومانتیزم مفکوره په پراخه کچه د تکرار کارولو له لارې خپره کړه.<ref>''Mémoires de Madame de Chastenay, 1771–1815''</ref> == له ناپلیون سره شخړه == د ۱۸۰۰ کال په جنورۍ کې ناپلیون بنیامین کانسټنټ د ټریبیونټ اسمبلۍ غړی وټاکه، مګر کانسټنټ ډېر کم وخت وروسته د لومړي قونسل دښمن شو. دوه کاله وروسته ناپلیون هغه د خپلو ویناوو له امله جلاوطنۍ ته اړ کړ، چې په ​​​​حقیقت کې د مېډم دو سټایل لخوا لیکل کېدې. د ۱۸۰۲ کال په اګست کې ناپلیون د فرانسې لومړی قونسل وټاکل شو. دې چارې مېرمن دو سټایل د شخصي او سیاسي دلایلو له امله له هغه سره په مخالفت کې واقع کړه. د هغې په اند ناپلیون د ماکیاولي په څېر پیل کړی و. حال دا چې د ناپلیون په اند، فرانسوی لیکوال وولټیر، جې جې روسو او د هغوی پلویان د فرانسې د انقلاب لامل شوي وو. دا نظر هغه وخت تثبیت شو کله چې ژاک نېکر خپل "د سیاست او مالیې په اړه وروستي نظرونه" اثر خپور کړ او لور یې خپل "هغه ادبیات چې له ټولنیزو بنسټونو سره په اړیکو کې پام وړ دي" اثر خپور کړ. دا د اروپا د مسئلې په اړه د هغې لومړنۍ فلسفي بحث و: په دغه اثر کې د مليت، تاریخ او ټولنیزو بنسټونو په څېر فکتورونو باندې بحث شوی. ناپلیون د هغې د وروستي خپاره شوي اثر پر ضد کمپاین پیل کړ. نوموړي د هغې کلتوري جبر او عمومیت نه وو خوښ، په کوم کې چې هغې ویلي وو، چې "یو هنرمند باید د خپلې زمانې او وخت اړوند وي". د ناپلیون په ​​​​نظر ښځه باید یوازې د اوبدلو په کار کې پاتې شي. نوموړي د هغې په اړه وویل، د مېډم دو ریموسات د یادښتونو له مخې، نوموړې "هغو خلکو ته فکر کول ورزده کوي چې مخکې یې فکر نه وي کړی، یا یې هېر کړي وي چې څه ډول فکر وکړي". دا جوته وه چې د فرانسې د لومړي نمبر شخص او دو سټایل ترمنځ هېڅکله د جوړجاړي شونتیا نه وه.<ref name="archive1">[https://web.archive.org/web/20120820113707/http://kirjasto.sci.fi/stael.htm Anne-Louise-Germaine Necker, Baroness de Staël-Holstein (1766–1817) by Petri Liukkonen]</ref><ref>{{cite book|author=Madame de Staël (Anne-Louise-Germaine)|title=Considerations on the Principal Events of the French Revolution: Posthumous Work of the Baroness de Stael|url=https://books.google.com/books?id=6NE-AAAAYAAJ&pg=PA95|year=1818|publisher=James Eastburn and Company at the literary rooms, Broadway. Clayton & Kingsland, Printers|pages=90, 95–96}}</ref><ref>{{cite book|author=Madame de Staël|title=Considerations on the Principal Events of the French Revolution: Posthumous Work of the Baroness de Stael|url=https://books.google.com/books?id=6NE-AAAAYAAJ&pg=PA42|year=1818|publisher=James Eastburn and Company at the literary rooms, Broadway. Clayton & Kingsland, Printers|page=42}}</ref><ref name="archive12">[https://web.archive.org/web/20120820113707/http://kirjasto.sci.fi/stael.htm Anne-Louise-Germaine Necker, Baroness de Staël-Holstein (1766–1817) by Petri Liukkonen]</ref><ref>[[Germaine de Staël#Goodden|Goodden]], p. 18</ref><ref>[[Germaine de Staël#Moore|Moore]], p. 379</ref><ref>Memoirs of Madame de Remusat, trans. [[Frances Cashel Hoey|Cashel Hoey]] and John Lillie, p. 407. [https://books.google.com/books?id=OXMOAAAAYAAJ&printsec=titlepage&source=gbs_summary_r&cad=0#PPR1,M1 Books.Google.com]</ref>{{sfn|Saintsbury|1911|p=751}} مېرمن دو سټایل د ډېلفین په نوم خپل یو پاروونکی کاتولیک-ضد ناول خپور کړ، چې په کې د ۱۷۸۹ او ۱۷۹۲ کلونو ترمنځ په پاریس کې اوسېدلې مېرمن (له پامه غورځېدلې یا ناسمه درک شوې ښځه) د ۱۸۰۱ کال له کونکوردات تړون وروسته د طلاق په اړه له محافظه کارو نظریاتو سره په تقابل کې ده. په دغه تراژیدیک ناول کې، چې د ګویته د "ځوان ویرتر کړاوونه" روایتي ناول او د روسو د "جولي، یا نوې هېلویس" ناول تر اغېزې لاندې دی، نوموړې د طلاق، نیونو او د سپټمبر ټولوژنې، او د کډوالو د برخلیک پر قانوني او عملي اړخونو بحث کړی. اصلي کرکټرونه د بې ثباته بنیامین کانسټنټ ځانګړتیاوې لري، او ټالیرانډ پکې د یوې زړې مېرمنې په توګه انځور شوې، او خپله پکې د ایټالیا د اشرافي او سیاستوال میلزي ډي ایریل د لیبرال نظر لرونکې اتلې په توګه ښودل شوې ده.<ref>From the Introduction to Madame de Staël (1987) ''Delphine''. Edition critique par S. Balayé & L. Omacini. Librairie Droz S.A. Génève</ref> کله چې کانسټنټ د ۱۸۰۳ کال په سپټمبر کې مافلیرز ته ولاړ، مېرمن دو سټایل د هغه لیدو ته ورغله او ناپلیون یې پر دې پوه کړ، چې باید هوښیار او محتاط واوسي. وروسته د هغې کور سملاسي د هغې د ملګرو تر منځ مشهور شو، خو ناپلیون ته د مېډم دو جینلیس لخوا خبره ورسول شوه او د یوې دسیسې په اړه شکمن شو. "د هغې د اړیکو پراخه شبکه - چې بهرني ډیپلوماتان او پېژندل شوي سیاسي مخالفین پکې شامل وو، په تېره بیا د حکومت غړي او د بناپارټ د کورنۍ غړي – خپله د حکومت لپاره د شک او خبرداري سرچینه وه." له ژان ګابریل پیلټر څخه د هغې محافظت او ساتنې –چې د ناپلیون د وژلو پلان یې جوړ کړی و– د ۱۸۰۳ کال د اکتوبر په ۱۳مه د هغه پر دغه پرېکړه اغېزه وکړه چې پرته له محاکمې یې باید جلاوطنه کړي.<ref>{{cite web|url=http://etudes-revolutionnaires.org/prestashop/product.php?id_product=50|title=Un journaliste contre-révolutionnaire, Jean-Gabriel Peltier (1760–1825) – Etudes Révolutionnaires|publisher=Etudes-revolutionnaires.org|date=7 October 2011|access-date=17 September 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203000534/http://etudes-revolutionnaires.org/prestashop/product.php?id_product=50|archive-date=3 December 2013|df=dmy-all}}</ref><ref>[[Germaine de Staël#Fontana|Fontana]], p. 204</ref> == د جلاوطنۍ کلونه == د لسو کلونو لپاره مېرمن دو سټایل ته اجازه نه وه چې د پاریس ۴۰ لیګونو یا سیمو (نږدې ۲۰۰ کیلومتره) ته راشي. هغې ناپلیون تورن کړ چې "یوه ښځه او د هغې ماشومان ځوروي". د اکتوبر په ۲۳مه نوموړې جرمني ته «په ویاړ او غرور سره» په دې هیله ولاړه، چې هلته ملاتړ ترلاسه کړي او ژر تر ژره بېرته خپل هېواد ته ستنه شي.<ref>[[Germaine de Staël#Fontana|Fontana]], p. 205</ref><ref>[[Germaine de Staël#Muller|Müller]], p. 292</ref><ref>[[Germaine de Staël#Fontana|Fontana]], p. 263, note 47</ref> === د جرمني سفرونه === نوموړې له خپلو ماشومانو او کانسټنټ سره یو ځای د فرانسې مېتز ښار کې تم شوه او هلته یې د کانټ له فرانسوي ژباړن شارل دو ویلرز سره وکتل. د ډسمبر په نیمایي کې، دوی د جرمني وایمار ښار ته ورسېدل او هلته دوه نیمې میاشتې د لوی دوک ساکس-وایمار-آیسینچ او د هغه مور انه امالیا په دربار کې پاتې شول. ګویته ناروغ و او د هغې لیدلو ته زړه نا زړه و. له هغې سره تر ملاقات وروسته، ګویته په خپل شخصي لیک کې د "غیر معمولې مېرمنې" په توګه د هغې یادونه وکړه. شیلر د هغې د هوښیارۍ او فصاحت ستاینه وکړه، مګر د هغې پرله پسې لیدنې د دې لامل شوې چې نوموړی خپل "ویلیم ټېل" اثر بشپړ نه کړي. مېرمن دو سټایل په دوامداره توګه سفرونه کول، خبرې اترې او پوښتنې یې کولې. کانسټنټ پرېکړه وکړه چې نوموړې په لایپزګ ښار کې پرېږدي او سویس ته راستون شي. دو سټایل برلین ته سفر وکړ، چېرته چې نوموړې له اوګوسټ شیګل سره آشنا شوه، چا چې هلته د ادبیاتو په اړه لیکچرونه ورکول. نوموړې هغه د خپلو ماشومانو د ښوونې او روزنې لپاره په یوه لوی معاش مقرر کړ. د اپریل په ۱۸مه دوی ټولو هغه مهال برلین پرېښود چې هغې ته د خپل پلار د مړینې خبر ورسېد.<ref>[https://www.weimar-lese.de/index.php?article_id=786 Madame de Staël von Klaus-Werner Haupt]</ref><ref name="archive13">[https://web.archive.org/web/20120820113707/http://kirjasto.sci.fi/stael.htm Anne-Louise-Germaine Necker, Baroness de Staël-Holstein (1766–1817) by Petri Liukkonen]</ref><ref>{{cite book|editor1-last=Jonas|editor1-first=Fritz|title=Schillers Briefe. Kritische Gesamtausgabe. Vol VII.|date=1892|publisher=Deutsche Verlags-Anstalt|location=Stuttgart|pages=109}}</ref><ref>{{cite book|editor1-last=Graf|editor1-first=Hans Gerhard|editor2-last=Leitzmann|editor2-first=Albert|title=Der Briefwechsel zwischen Schiller und Goethe|date=1955|location=Leipzig|pages=474–485}}</ref><ref>{{cite book|last1=Sainte-Beuve|first1=Charles Augustin|title=Portraits of Women|url=https://archive.org/details/portraitsofwomen00sainiala|date=1891|publisher=A. C. M'Clurg|page=[https://archive.org/details/portraitsofwomen00sainiala/page/107 107]}}</ref> == سرچينې == n6fyfxuax4kudprqcswg4fk2y6z4rhn 0 62600 363862 360567 2026-05-09T12:52:26Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363862 wikitext text/x-wiki {{Databox}} د هند ایالت، همدارنګه د هند پرتګالي ایالت (''Estado Português da Índia'', '''EPI''') یا په ساده ډول پرتګالي هند د پرتګالي سترواکۍ هغه ایالت و چې د هند نیمه لویې وچې ته د پرتګال د پاچاهۍ د تابع واسکو دوګاما له خوا د سمندریز مسیر له کشف وروسته تاسیس شو. د پرتګالي هند پلازمینې د هند سمندر په شاوخوا کې د یوبل سره تړلو پوځي قلاو او سوداګریزو مرکزونو د مرکزي ادارې په توګه عمل کاوه. لومړني پرتګالي وایسرا/نایب السلطنت خپل عملیاتي مرکز په فورت مانوئل کې وروسته له هغه تاسیس کړ چې له کوچین پاچاهۍ سره یې د پرتګال تر ملاتړ لاندې راتلو پر سر په ۱۵۰۵ زکال کې مذاکره وکړه. په ۱۵۱۰ زکال کې د پرتګالیانو له خوا د بیجاپور له سلطنت څخه د ګوا په نیولو سره، ګوا د هغو پرتګالي جنګي بېړیو په سمندریز تم ځای واوښت چې هند ته راتللې. په ۱۵۳۰ زکال کې د دغې نایب السلطنتۍ مرکز له کوچین څخه د ګوا مالابار سیمې ته ولېږدول شو. له ۱۵۳۵ زکال وروسته بمبۍ د بوم باهیا په نوم د پرتګالي هند اصلي بندر وګرځېد تر هغه چې په ۱۶۶۱ زکال کې د کاترین براګانسا په جهیزیه کې د انګلستان دویم چارلز ته وسپارل شو. د «هندي ایالت» عبارت په مرتب ډول له ۱۶ مې پېړۍ څخه په وروسته اسنادو کې راڅرګند شو.<ref>R.S. Whiteway, (1899) ''Rise of Portuguese Power in India'', [https://books.google.com/books?id=jM4NAAAAIAAJ&pg=PA224 p.224]</ref><ref>{{Cite book|last=De Souza|first=Teotonio R.|url=https://books.google.com/books?id=dwYDPnEjTb4C&pg=PA214|title=Goa Through the Ages|date=1990|publisher=Concept Publishing Company|series=Goa University Publications Series No. 6|volume=2: An Economic History|location=New Delhi|pages=214|isbn=9788170222590|author-link=Teotónio de Souza}}</ref><ref>Disney, 2009, p.145</ref> تر اتلسمې پېړۍ پورې په ګوا کې نایب السلطنت د افریقا له سویل څخه د اسیا تر سویل ختیځ پورې د هند سمندر دننه او شاوخوا په ټولو شتمنیو واک درلود. په ۱۷۵۲ زکال کې موزابیق خپل جلا دولت جوړ کړ او له ۱۸۴۴ زکال وروسته پرتګالي ګوا د ماکو، سولور او تیمور له اداره کولو لاس واخیست. په راتلونکو کلونو د پرتګال واک په کانارا، کامبای او کونکان سیمو او همدارنګه د هند د لویدیځو سواحلو په اوږدو کې محدود شو. په ۱۹۴۷ زکال کې د بریتانوي راج په انحلال او د پرتګالي هند بیاځلي تکرار د دریو اداري برخو لرونکی و چې ځینې مهال په ټولیزه بڼه د ګوا په نوم چې په کې انجدیوا او دامائون شامل و، پېژندل کېده چې په کې د دادرا او ناګارحویلي داخلي او بهرنۍ برخې او ډیو برخه شاملېدل. د پرتګال د سالازار رژیم په عملي توګه په ۱۹۵۴ زکال کې د دادرا او نګارحویلي کنټرول له لاسه ورکړ. بالاخره پاتې نور له سمندر هاخوا قلمرونه هم د جواهر لعل نهرو د لومړي وزارت پر مهال د ۱۹۶۱ زکال په ترڅ کې له هند سره د ګوا په الحاق سره د پرتګال له لاسه ووتل. پرتګال د میخک انقلاب او د ایسټاډو نوو د رژیم له سقوط وروسته د هغې هوکړې له مخې چې د ۱۹۷۴ زکال د ډسمبر په ۳۱ مه لاسلیک شوه په ۱۹۷۴ زکال کې یې په دغو سیمو د هند کنټرول په رسمیت وپېژانده.<ref>{{Cite web |date=1974 |title=Treaty Between the Government of India and the Government of the Republic of Portugal on Recognition of India's Sovereignty over Goa, Daman, Diu, Dadra and Nagar Haveli and Related Matters |url=http://www.commonlii.org/in/other/treaties/INTSer/1974/53.html |website=www.commonlii.org |access-date=2022-07-10 |archive-date=2013-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203000634/http://www.commonlii.org/in/other/treaties/INTSer/1974/53.html |url-status=dead }}</ref> == د واک د راکمېدو کلونه == === ۱۷مه پېړۍ === په ۱۶۴۰زکال کې شیواپا نایاکا په کانارا سیمه کې ټولې پرتګالي قلاوې ونیولې.<ref>Portuguese Studies Review (ISSN 1057-1515) (Baywolf Press) p.35</ref> په ۱۶۶۱زکال کې د بمبۍ اووه ټاپوګان د کاترین براګانزا د جهیزیې په توګه د انګلستان دویم چارلز ته ډالی شول چې په خپل نوبت سره یې ددغې سیمې واک د ختیځ هند انګلیسي کمپنۍ ته پرېښود. په ۱۶۸۳ زکال کې ماهراتاس هڅه وکړه چې پرتګالي ښارګوټي محاصره کړي خو بریالی نه شو. په کولام (په اصل کې ډیسنګاناډو) کې چې له ۱۵۱۹ زکال وروسته د پرتګالیانو پام وړ استوګن ځای او همدارنګه سمندري بندر و؛ پرتګالیانو د دغې سیمې د کوایلون ښار په تانګاسري کې هدیره جوړه کړ. د ختیځ هند د هالنډي کمپنۍ له برید وروسته هالنډیانو هم خپل مړي دلته خښول. له اروپایانو وړاندې په دې هدیره کې د تانګاسري سمندریز غله میشت و. دغه ځای دتانګاسري لایټ هوس او سنټ توماس قلا ته ډېر نږدې موقعیت لري چې اوس مهال د هند د لرغون پوهنې د سازمان له خوا د ساتل کېدونو اثارو په نوملړ کې ځای لري.<ref>{{Cite web |title=Colonial Voyage – Tangasseri |url=http://www.colonialvoyage.com/asia-dutch-colonial-remains-16th-18th-centuries/ |access-date=9 January 2014 |publisher=Mathrubhumi |archive-date=21 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160221011219/http://www.colonialvoyage.com/asia-dutch-colonial-remains-16th-18th-centuries/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Tangasseri – OOCITIES |url=http://www.oocities.org/athens/Acropolis/9669/tangy.htm |access-date=9 January 2014 |publisher=OOCITIES}}</ref><ref>{{Cite web |title=Archaeological site and remains |url=http://www.asithrissurcircle.in/Monuments.html |access-date=9 January 2014 |publisher=Archaeological Survey of India – Thrissur Circle |archive-date=4 June 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130604234200/http://www.asithrissurcircle.in/Monuments.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Tangasseri: A Brief History |url=http://rotarytangasseri.org/history.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131122170529/http://rotarytangasseri.org/history.html |archive-date=22 November 2013 |access-date=9 January 2014 |website=Rotary Club of Tangasseri}}</ref> === ۱۸مه او ۱۹مه پېړۍ === د شمالي ایالت ډېره برخه چې له تهانه، وسائي او چاول څخه جوړېده او بریتانوي بمبۍ ته نږدې پرته وه په ۱۷۳۹زکال کې په وسائي باندې د ماهراټا د برید پر مهال ونړېده. ګوا، دامائون او انجدیوا وساتل شول ځکه د پرتګالي ځواکونو بېړۍ له لیسبون څخه راورسېدې او نوی وایسرا یا نایب السلطنت هم ورسره سیمې ته راورسېد. له دغو جګړو او تلفاتو وروسته پرتګالیانو د ۱۷۶۳ او ۱۷۸۸ زکال ترمنځ د کودال د دسایانو، د سیلواسا د سونډاس او مراټیانو په لګښت سره د ګوا قلمرو ته پراختیا ورکړه چې بیا په نواس فتوحاتو پیژندل کېدلې. د مارکي دو پومبال په امر یسوعیان په ۱۷۵۹زکال کې د پرتګال له قلمرو وویستل شول. د هغوی ځای د اورتاریان په نامه د ګوان بومي کاتولیک مذهبي ډلې ونیو چې د عیسوي برهمن او مسیحي Cxatria دین بدلو له خوا رامنځته شوې وه؛ او د بومي سکولار مخکښانو د روزنې په موخه یې پوهنتون جوړ کړ او د ګوان عقایدو لرونکو څخه څېړنې لغو شوې. د پومبال په نفوذ سره پاچا خوزه اعلان وکړ چې بومي مسیحیان د ځایګي له مخې له اروپایانو سره برابر دي او د اګا سیمې وایسرا مذهبي آزادي اعلان او نژادي تهمت منع کړ. له همدې امله «پومبال او او همکاران یې تر نن ورځ پورې په ګوا کې د ډېرو محترمو کسانو په توګه شمېرل کېږي».<ref>A. R. Disney: ''A History of Portugal and the Portuguese Empire'', volume II, p. 321.</ref><ref name="R. Disney p. 325">A. R. Disney: ''A History of Portugal and the Portuguese Empire'', volume II, p. 325.</ref><ref>A. R. Disney: ''A History of Portugal and the Portuguese Empire'', volume II, p. 326.</ref> په ۱۷۵۲زکال کې موازبیق د هند له ایالت څخه جلا شو او نور د خپل ګورنر له خوا اداره کېده. د فرانسې له خوا د ګوا د اشغال په اړه پوځي استخباراتي اطلاعات د دې لامل وګرځېدل چې په کلکته کې د بریتانیا ګورنر جنرال مارکیز ولزلی هلته سرتېري ولېږي همدا و چې د لنډ مهال لپاره له ۱۷۹۹ زکال څخه تر ۱۸۱۳ زکال پورې ګوا د بریتانیا تر ملاتړ لاندې وه. د ګوا پرتګالي والي فرانسیسکو آنتونیو داویګا کابرال وتوانېد په ګوا کې د پرتګالي ځواکونو د قوماندان په توګه د اشغال د بریتانوي مسئول ویلیام کلارک په ګمارنې سره په دغه سیمه کې په مدني بنسټونو خپل واک وساتي.<ref>{{Cite web |title=Catalogue Description: 'The British Occupation of the Portuguese Settlements in India, Goa, Diu, Damaun,... |url=http://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/r/58cf5e45-1d2d-457e-b3ae-cc533d9735e2 |website=discovery.nationalarchives.gov.uk |publisher=The National Archives}}</ref><ref>Disney, II, 2009, p. 330.</ref> په ۱۸۴۳ زکال کې هغه مهال چې ایسټاډو په رسمي ډول د ویلها ګوا (زړې ګوا) پر ځای اداري مرکز شو؛ پلازمینه یې پانجیم (نوې ګوا) ته ولېږدول شوه؛ په داسې حال کې چې وایسرا د ۱۷۵۹ زکال د ډسمبر تر لومړۍ هلته پاتې شو. په ۱۸۴۴ زکال کې د هند پرتګالي ګورنر د ماکائو سولور او تیمور له ادارې لاس واخیست. له دې وروسته د هند ایالت قلمرو یوازې د هند نیمه لویې وچې ته محدود شو. === دویمه نړیواله جګړه === پرتګال د دویمې نړیوالې جګړې پر مهال بې پلوه و. له دې امله د تاوتریخوالو په پیلیدو سره د محور هېوادونو یو شمېر بېړۍ د دې پر ځای چې ډوبې کړای شي او یا هم د بریتانیا د شاهي ځواک له خوا ونیول شي ګوا ته یې پناه یووړه. د ''Ehrenfels'' ، ''Drachenfels'' او ''Braunfels'' په نامه د جرمني دریو سوداګریزو بېړیو او همدارنګه یوې ایټالوۍ بېړۍ مورموګائو بندر ته پناه یووړه. ''Ehrenfels'' په هند سمندر کې عملیاتو کوونکو اوبتلونو ته د متحدینو د بېړیو د تحرکاتو په راپور ورکولو پیل وکړ هغه چاره چې په کلکه توګه یې د متحدینو د بېړیو په زیانمن کولو کې ونډه لرله. له دې سره د بریتانیا سلطنتي ځواک د ګوا له خوا د بې پلویتوب له اعلان وروسته د دغو بېړیو پر ضد هېڅ رسمي اقدام نه شو کولای. پرځای یې د ځانګړو عملیاتو اجرایوي سازمان د کلکتې د لایټ هارس ډلې د غړو څخه؛ هغه پارټ ټایم واحد چې له غیر پوځي کسانو جوړ و او د عادي جګړه ئیزو خدماتو په شرایطو برابر نه و د یو هندي ماموریت په ترڅ کې کار واخیست. دغه کسان د فیبي په نامه د کلکتې د سیند په یوې پخوانۍ بېړۍ کې سپاره شول او د ګوا پر لور یې حرکت وکړ او هلته یې ''Ehrenfels'' بېړۍ ډوبه کړه. وروسته بریتانویانو د یو نه رمز لرونکي راډیويي مسج له لارې اعلان کړه چې غواړي دغه قلمر ونیسي. دغه چلوټي د دې لامل وګرځېده چې د محور هېوادونو د نورو بېړیو کارکوونکي د بریتانوي ځواکونو له خوا د نیولو له ډاره خپلې بېړۍ غرقې کړي.<ref>{{cite book|last=Leasor|first=J.|title=Boarding Party|publisher=Heinemann|year=1978|location=London|url=http://www.jamesleasor.com/boarding-party-filmed-and-republished-in-paperback-as-the-sea-wolves/|oclc=4191743|isbn=0-434-41026-8|تاريخ الوصول=2022-07-10|تاريخ الأرشيف=2020-08-07|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200807210000/http://www.jamesleasor.com/boarding-party-filmed-and-republished-in-paperback-as-the-sea-wolves/|url-status=dead|لاسرسي نېټه=2022-07-10|خونديځ نېټه=2020-08-07|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20200807210000/http://www.jamesleasor.com/boarding-party-filmed-and-republished-in-paperback-as-the-sea-wolves/|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20200807210000/http://www.jamesleasor.com/boarding-party-filmed-and-republished-in-paperback-as-the-sea-wolves/|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807210000/http://www.jamesleasor.com/boarding-party-filmed-and-republished-in-paperback-as-the-sea-wolves/}}</ref> == سرچينې == 93p099sojq2njxcavqassnvmuiquyn5 0 62998 363861 283211 2026-05-09T12:32:36Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 0 sources and tagging 4 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363861 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات صاحب منصب/عربی}} '''محمد یوسف خان خټک''' (۱۸ [[نومبر]] ۱۹۱۷ – ۲۹ [[جولای]] ۱۹۹۱ ) د تحریک پاکستان یو فعال غړی و. نوموړی د [[پاکستان]] د [[خېبر پښتونخوا|خيبر پښتونخوا ايالت]] د يوې مشهورې او مخورې کورنۍ د سترګو تور و، د پلار نوم يې خان بهادر قلي خان خټک و، چې د پخواني [[والي]] اسلم خان خټک ، ډګر جنرال [[امير حبيب الله خان|حبيب الله خان]] او کلثوم سيف الله خان ورور و. یوسف خټک په سرحدي صوبه (برتانوي امپراتورۍ) کې د ډاکټر خان صاحب په مشرۍ د کانګریس حکومت پر ضد د تحریک پاکستان خورا فعال غړی و. د خان [[لياقت علي خان|لیاقت علي خان]] سره د هغه د اوږدې مودې اړیکو له امله، هغه [[د هند وېش|د هند له وېشلو]] وروسته د مسلم لیګ د عمومي منشي په توګه ونومول شو. خو د خيبرپښتونخوا صوبې اعلی وزیر عبدالقیوم خان سره د اختلافاتو له امله د ګوند له څوکۍ استعفا وکړه. عبدالقیوم خان په ګوند کې د یوسف خټک او د هغه د ملاتړي بیرسټر سیف الله خان پر ضد تحریک جوړ کړ.هېره دې نه وي چې يوسف خان خټک په پښتو ژبه نه پوهېده او کورنۍ او بهرنۍ ژبه يې اردو کاروله، له همدې کبله دی نه يوازې ايوب خان پرضد و، بلکې د خان عبدالغفار خان له نظرياتو سره يې هم په کلکه اختلاف درلود.په 1949 کې، یوسف خټک د ګوند د صوبايي جنرل سیکرټري په توګه ونومول شو او وروسته له هغه چې خان لیاقت علي خان د لومړي وزیر په توګه وټاکل شو، هغه په مرکز کې د آل پاکستان مسلم لیګ دوهم عمومي منشي وټاکل شو. نوموړی د پاکستان له جوړېدو وروسته ډېر وخت په اپوزیسیون کې پاتې شوی او د پاکستان په ملي اسمبلۍ کې د اپوزېسیون مشر هم وټاکل شو. هغه د فیلډ مارشل ایوب خان پر ضد د [[فاطمه جناح]] په ټاکنیز کمپاین کې په فعاله توګه برخه اخیستې وه.له [[باچا خان|خان عبدالغفار خان]] سره د ژورو نظریاتي اختلافونو له امله یې تل د [[عوامي ملي ګوند|عوامي نېشنل ګوند]] له دریځ سره چې دا د پښتنو استازی دی، سخت مخالفت کاوه. په ۱۹۷۱ کال کې له قیوم خان سره د روغې جوړې په پایله کې د پاکستان مسلم لیګ (قیوم) سره یوځای شو او د پېښور د قومي اسمبلۍ څوکۍ یې د قیوم خان له خوا خالي کړې وه. یوسف خټک د پاکستان د [[د پاکستان د خلکو گوند|پیپلز ګوند]] سره د پاکستان مسلم لیګ (قیوم) د حکومت په ملګرتیا کې د صدراعظم [[ذوالفقار علي بھټو|ذوالفقار علي بوټو]] په کابینه کې د تیلو ، انرژۍ او طبیعي زیرمو وفاقي وزیر وټاکل شو. په ۱۹۷۷ کال کې له قیوم خان سره د اختلافاتو او له ګوند څخه د جلا کېدو سره سره له [[پېښور]] څخه ټاکنې وګټلې. په 1990 کې د پاکستان حکومت یوسف خټک ته د [[واگ|سیاست]] په ډګر کې د هغه د غوره خدماتو په خاطر مډال ورکړ او پاکستان پوسټ د هغه په نوم اعزازي ټاپه جاري کړه. <ref>{{حوالہ جال|مصنف=پاکستان پوسٹ|ربط=http://www.pakpost.gov.pk/philately/stamps2003/mohammad_yousaf_khan_khattak.html|تاریخ اشاعت=2003ء|عنوان=اعزازی ڈاک ٹکٹ برائے سال 2003ء|ترجمہ عنوان=|ناشر=|زبان=انگریزی}}</ref> == نور وګوره == * اسلم خټک * عبدالقیوم خان * [[لياقت علي خان|لیاقت علي خان]] == سرچينې == <references group="" responsive="1"></references> == بېرونۍ تړنې == * [http://zeejah.tripod.com/dad.html محمد یوسف خان خټک]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://zeejah.tripod.com/dad.html .]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://zeejah.tripod.com/dad.html .]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://zeejah.tripod.com/dad.html د یوې لور ډالۍ (زینت جهان)]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * د [http://www.pakpost.gov.pk/philately/stamps2003/mohammad_yousaf_khan_khattak.html پاکستان پوسټ] آرکائیو شدہ (تاریخ ورک شوی) [[وېشنيزه:پښتانه]] [[وېشنيزه:د پاکستان سياستوال]] [[وېشنيزه:1991 مړينې]] [[وېشنيزه:1917 زېږېدنې]] b9u0zcj3dpihwgp9wcpiwax7dxoy37z 0 65507 363868 287972 2026-05-09T13:51:57Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363868 wikitext text/x-wiki {{Infobox person}}پولی باکا (د ۱۹۴۱ز کال د فبرورۍ په ۱۳مه زیږیدلی) یوه امریکایي سیاستواله ده چې له کولرادو ایالت نه استازو په مجلس کې یې د دیموکراتیکې ډلې د رییسې (۱۹۷۶ز کال نه تر ۱۹۷۹ز کال پورې) په توګه دنده ترسره کړې. باکا لومړنۍ ښځه وه چې یاده دنده یې تر لاسه کړه او همدارنګه لومړنۍ هسپانوي ښځه ده، چې د کولرادو ایالت نه استازو مجلس او سنا ته وټاکل شوه. هغه لومړنی کس و چې د ملي ډیموکراتیک کنوانسیون مشري یې په غاړه واخیسته. دغه راز باکا د ۱۲ کلونو لپاره د کولرادو ایالت استازو جرګې غړې وه او په ۱۹۷۸ز کال کې د کولرادو مشرانو جرګې ته وټاکل شو. دغه راز هغې د لاتینې امریکا د څیړنې او خدماتو موسسه (LARASA) تاسیس او اداره کړ او د یاد انسټیټوټ د رییس او اجرایوي مدیرې په توګه یې دنده ترسره کړه، چې نوموړې په ​​۱۹۶۴ز کال کې د LARASA غیر انتفاعي موسسې « د دافع، ظرفیت لوړولو او زده کړې له لارې د لاتیني امریکایانو د ژوند کیفیت ښه کولو په موخه » تاسیس کړه.<ref name="Colorado woman fighting for equality">[http://coloradosprings.com/civil-rights-act-colorado-woman-knew-the-pain-but-never-stopped-fighting-for-equality/article/1522294 Civil Rights Act: Colorado woman knew the pain, but never stopped fighting for equality] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140812210150/http://coloradosprings.com/civil-rights-act-colorado-woman-knew-the-pain-but-never-stopped-fighting-for-equality/article/1522294|date=2014-08-12}}. Posted by Carol McGraw on July 1, 2014 at 10:59 am. Retrieved in 10, August, 2014, to 12:08 pm.</ref> برسېره پر دې هغه اوس د "Baca Barragan & Perez Associates" مشره او اجرایوي رییسه ده. نوموړي لاهم په خپله ټولنه کې فعال ده او په هغو محلي او ملي مسلو باندې کار کوي چې د ټیټ عاید لرونکي امریکایانو لپاره مهم دي. باکا تل د مدني حقونو او سیاسي خوځښتونو پورې اړوند مسلو کې همکاري کړې او د شرکتونو او ادارو سره د څو کلتوري اړیکو پراختیا لپاره په برنامو کار کوي.<ref name="Board of Trustees">[http://www.excelsior.edu/about/leadership/trustees/polly-baca Board of Trustees: Polly Baca]</ref> == لومړنۍ ژوند == پولی باکا بارګان په ۱۹۴۱ز کال کې د کولرادو په ویلډ کاونټي کې زیږیدلی. هغه د خوسی مانوئل باکا او لیډا سیرا باکا لور ده، د هغې مور او پلار د هسپانوي او مکسیکوي استعمارچیانو اولاده  ده، چې په ۱۶۰۰ لسیزه کې نیو مکسیکو او کولرادو ته ورسیدل. د هغې مور او پلار په کروندو کې په کار بوخت وو، خو وروسته یې پلار د یخ ذخیره کولو شرکت کې او مور یې د کب نیولو لپاره د چنګک جوړولو په فابریکې کې دنده تر لاسه کړه. برسېره پر دې، د هغه پلار د کلیسا د پور ورکولو د ټولنې لومړی رییس و، چې د کوچنیو پورونو سره یې د سیمې خلکو سره مرسته کوله. باکا دوه خویندې لري: فرني چې د کولرادو پوهنتون تقاعد شوی رییسه ده او بیټي باکا چې په واشنګټن ډي سي کې مشاور ده. دغه راز د باکا د نیکه پلار د کولرادو د ټرینیډاډ ښار په تاسیس کې همکاري کړې وه.<ref name="Colorado woman fighting for equality" /><ref name="PLL">[http://www.answers.com/topic/polly-baca-barrag-n Polly Baca-Bacarrán Answer.com.2006]. Posted on November 26, 2008. Retrieved in May 22–26, 2010.</ref> کله چې باکا درې کلنه وه، د هغې کورنۍ د کولرادو ایالت ګریلي سیمه ته لاړه، چې وروسته هغې د کولرادو ایالت پوهنتون نه په سیاسي علومو کې د لیسانس سند ترلاسه کړ. په پوهنتون کې د خپل نوي کال په لړ کې هغې په ​​فزیک کې زدکړې وکړې، خو دا چې هغې له ​​​​ډېرو سیاسي سازمانونو سره اړیکې درلودې نو ځکه د نوموړې پروفیسورانو هغې ته وړاندیز وکړ چې خپل تخصص سیاسي علوم کې واخلي او هغې هم ومنله.<ref name="PLL2">[http://www.answers.com/topic/polly-baca-barrag-n Polly Baca-Bacarrán Answer.com.2006]. Posted on November 26, 2008. Retrieved in May 22–26, 2010.</ref><ref name="Have You Met?">[https://www.blacktie-colorado.com/have-you-met/archive-detail.cfm?id=128 Have You Met?]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == سیاسي ژوند کې لومړي ګامونه == هغه د پوهنتون سیاست ته ننوتل، چې لومړی هغه د کولرادو ایالت پوهنتون کې د «ځوان ډیموکراتانو» ټولنې مرستیاله او وروسته د مشرې په توګه وټاکل شوه. همدارنګه هغه د پوهنتون په لومړي کال کې د ټولګي استازې او د کانګرس یو فعال کمپاین کونکې هم وه.<ref name="Colorado woman fighting for equality2">[http://coloradosprings.com/civil-rights-act-colorado-woman-knew-the-pain-but-never-stopped-fighting-for-equality/article/1522294 Civil Rights Act: Colorado woman knew the pain, but never stopped fighting for equality] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140812210150/http://coloradosprings.com/civil-rights-act-colorado-woman-knew-the-pain-but-never-stopped-fighting-for-equality/article/1522294|date=2014-08-12}}. Posted by Carol McGraw on July 1, 2014 at 10:59 am. Retrieved in 10, August, 2014, to 12:08 pm.</ref><ref name="PLL3">[http://www.answers.com/topic/polly-baca-barrag-n Polly Baca-Bacarrán Answer.com.2006]. Posted on November 26, 2008. Retrieved in May 22–26, 2010.</ref> په ۱۹۶۲ز کال کې د سیاسي علومو په برخه کې د لیسانس سند ترلاسه کولو وروسته باکا بارګان په واشنګټن ډي سي کې د سوداګرۍ اتحادیې ورځپاڼه کې د مرستیال مدیرې په توګه وګومارل شوه. باکا په ۱۹۶۷ز کال کې وروسته له لنډې مودې د ولسمشر لینډن جانسن ادارې له خوا د سپینې ماڼۍ بین السازماني کمیټې کې د مکسیکوي - امریکایانو لپاره د عامه معلوماتو د رییس په توګه وګومارل شوه، خو هغې یاده دنده په ۱۹۶۸ز کال کې پای ته ورسوله.<ref name="Colorado woman fighting for equality3">[http://coloradosprings.com/civil-rights-act-colorado-woman-knew-the-pain-but-never-stopped-fighting-for-equality/article/1522294 Civil Rights Act: Colorado woman knew the pain, but never stopped fighting for equality] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140812210150/http://coloradosprings.com/civil-rights-act-colorado-woman-knew-the-pain-but-never-stopped-fighting-for-equality/article/1522294|date=2014-08-12}}. Posted by Carol McGraw on July 1, 2014 at 10:59 am. Retrieved in 10, August, 2014, to 12:08 pm.</ref><ref name="PLL4">[http://www.answers.com/topic/polly-baca-barrag-n Polly Baca-Bacarrán Answer.com.2006]. Posted on November 26, 2008. Retrieved in May 22–26, 2010.</ref> == په کولرادو کې سیاسي مشرتابه == پولی باکا بارګان په ۱۹۷۴ز کال کې د کولرادو استازو مجلس کې غړیتوب تر لاسه کړ او څلور کاله وروسته د لومړي هسپانوي ښځینه سناتور په توګه د کولرادو ایالت سنا ته وټاکل شوه او په ۱۹۷۷ز کال کې باکا په استازو جرګې کې د ډیموکراتیکې ډلې د لومړۍ ښځینه رییسې په توګه وټاکل شوه، او په ۱۹۸۵ز کال کې په سنا کې ډیموکراتیکې ډلې د رییس په توګه وټاکل شوه. دغه راز نوموړې د کولراو مقننه مجلس په ۱۹۷۵ز کال غونډه کې نهه قانونه معرفي کړل او د سنا اته لایحې یې د استازو مجلس کې د رایې ورکولو لپاره وړاندې کړل، چې په دې توګه د ولسي جرګې دوه لايحې او د مشرانو جرګې درې لايحې د دواړو جرګو له خوا تصويب او د والي په تصويب سره د قانون په توګه ومنل شوې. نوموړې په خپله ټوله دوره کې د استازو جړګې کې ۲۰۱ لایحې او په سنا کې ۵۷ لایحې وړاندې کړل، چې له دې ډلې نه ۱۵۶ لایحې د پارلمان د دواړو له خوا تصویب شوې او اوس د قانون حیثیت لري.<ref name="Colorado woman fighting for equality4">[http://coloradosprings.com/civil-rights-act-colorado-woman-knew-the-pain-but-never-stopped-fighting-for-equality/article/1522294 Civil Rights Act: Colorado woman knew the pain, but never stopped fighting for equality] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140812210150/http://coloradosprings.com/civil-rights-act-colorado-woman-knew-the-pain-but-never-stopped-fighting-for-equality/article/1522294|date=2014-08-12}}. Posted by Carol McGraw on July 1, 2014 at 10:59 am. Retrieved in 10, August, 2014, to 12:08 pm.</ref><ref name="PLL5">[http://www.answers.com/topic/polly-baca-barrag-n Polly Baca-Bacarrán Answer.com.2006]. Posted on November 26, 2008. Retrieved in May 22–26, 2010.</ref> په ۱۹۸۰ز کال او بیا په ۱۹۸۴ز کال کې هغه د ډیموکراتیک ملي کنوانسیون رییسه وټاکل شو او د ۱۹۷۸ز کال کې ډیموکراتیک منځ مهاله کنفرانس ته د کولرادو پلاوي مشري وکړه. باکا بارګان په بهرنیو چارو کې خپلې پراخې تجربې په کولمبیا، مکسیکو، شوروي اتحاد، اسرایل، مصر، لبنان، کاناډا، بلجیم او لوېدیځ جرمني کې په لویو نړیوالو کنفرانسونو کې د ګډون کوونکي په توګه شریکې کړې. دغه راز باکا له ډېرو مبارزو وروسته له دولتي دندو نه تقاعد شوه او د Sierra Baca Systems رییسه شوه. برسېره پر دې باکا څو ځلې په تلویزیون او راډیو کې د سیاسي مبصرې په توګه څرګنده شوې.<ref name="powerlatipob2">[http://www.powerfullatinas.com/polly-baca Polly Baca: Powerful Latinas. com] {{webarchive|url=https://archive.today/20090202134338/http://www.powerfullatinas.com/polly-baca|date=2009-02-02}} Monday, June 2010.</ref><ref name="Board of Trustees2">[http://www.excelsior.edu/about/leadership/trustees/polly-baca Board of Trustees: Polly Baca]</ref> په دې وروستیو کې باکا بارګان د هسپانوي زده کړې او اقتصادي پیاوړتیا لپاره د کولرادو انسټیټیوټ رهبري کولو کې بوخت ده، چې موخه یې د هسپانوي مشرانو رامنځته کول وو. دغه راز هغه د لاتینې امریکا څیړنې او خدماتو موسسې (LARASA) مشره او اجرایوي رییس هم وه، چې په ۱۹۶۴ز کال کې  په ټوله کولرادو کې د لاتینیانو د ژوند کیفیت ښه کولو لپاره رامنځته شوه په دې باور چې کله تاسو په کولرادو کې د لاتینو ژوند ښه کوئ، نو تاسو د ټولو کولرادو ژوند ته وده ورکوئ. په ۱۹۹۸ز کال کې د عامه چارو له پریښودو نه وروسته باکا یو مشورتي شرکت جوړ کړ او د بشپړ وخت لپاره یې  رضاکارانه کار وکړ. پولي باکا په ګریلي او وارټبرګ کالج کې د شمالي کولرادو پوهنتون نه څو افتخاري تحصیلي درجې هم تر لاسه کړې.<ref name="EncygrpBAC">[http://plainshumanities.unl.edu/encyclopedia/doc/egp.ha.003 Encyclopedia of Great Plains. BACA, POLLY (b. 1941)]. Edited by [[David J. Wishart]].</ref> == رسنۍ == باکا په ​​یو شمېر تلویزیونونو او راډیوګانو لکه ABC's Nightline او The NewsHour کې څرګنده شوې.<ref name="Board of Trustees3">[http://www.excelsior.edu/about/leadership/trustees/polly-baca Board of Trustees: Polly Baca]</ref> == شخصي ژوند == پولی باکا په ۱۹۶۸ز کال کې د اریزونا په فینکس کې د La Raza په ملي شورا کې د خپل راتلونکي میړه میګویل بارګان، چې د چکانو فعال او پخوانی پادری سره ولیدل او په ۱۹۷۰ز کال کې واده وکړ دوی د مونیکا او مایک  په نامه دوه ماشومان درلودل مخکې له دې چې طلاق واخلي.<ref name="PLL6">[http://www.answers.com/topic/polly-baca-barrag-n Polly Baca-Bacarrán Answer.com.2006]. Posted on November 26, 2008. Retrieved in May 22–26, 2010.</ref> == ستاینه == * باکا په ۲۰۰۰ز کال کې د کولرادو د Women's Hall of Fame سازمان کې برخه واخیسته او د ملي هسپانوي ( Hall of Fame) سازمان اصلي له ۱۴ غړو نه وه او په ۲۰۰۶ز کال کې هغه د ډېرو نورو جایزو تر څنګ د کولرادو ډیموکراتیک ګوند نه هم جایزه ترلاسه کړه.<ref name="Board of Trustees4">[http://www.excelsior.edu/about/leadership/trustees/polly-baca Board of Trustees: Polly Baca]</ref><ref name="EncygrpBAC2">[http://plainshumanities.unl.edu/encyclopedia/doc/egp.ha.003 Encyclopedia of Great Plains. BACA, POLLY (b. 1941)]. Edited by [[David J. Wishart]].</ref> == سرچينې == 3h311g2iwxu8h7t915snezrne8eopis 0 65703 363860 342873 2026-05-09T12:19:10Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363860 wikitext text/x-wiki {{Infobox person}}فریدریک ویلیام هرشل (په جرمني ژبه : فریدریش ویلهلم هرشل؛ زوکړه: د ۱۷۳۸ زکال د نومبر ۱۵ مه – [[مړینه]]: د ۱۸۲۲ زکال د اګست ۲۵ مه) جرمني الاصله بریتانوی ستور پوه او کمپوز جوړونکی و. هغه تر ډېره پورې له خپلې کوچنې خور، ستور پوهې کارولین هرشل (زوکړه:۱۷۵۰ زکال – مړینه: ۱۸۴۸ زکال) سره همکاري لرله. ویلیام هرشل د هانوفر په انتخابګر مېشته سیمه کې وزېږېد؛ نوموړی وړاندې له هغه چې د ۱۹ کلنۍ په عمر په ۱۷۵۷ زکال کې لویې بریتانیا ته کډوال شي له خپل پلار وروسته د هانوفر د پوځ په ارکستر کې شامل شو. <ref name="Hoskin">{{cite book|editor-last1=Hoskin|editor-first1=Michael|title=Caroline Herschel's autobiographies|date=2003|publisher=Science History Publ.|location=Cambridge|isbn=978-0905193069|page=13}}</ref><ref>{{Cite web |title=William Herschel {{!}} Biography, Education, Telescopes, & Facts |url=https://www.britannica.com/biography/William-Herschel |access-date=2021-09-15 |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref><ref>[http://www.dictionary.com/browse/herschel "Herschel"]. ''[[Random House Webster's Unabridged Dictionary]]''.</ref><ref>{{Cite web |title=Sir William Herschel &#124; British-German astronomer |url=https://www.britannica.com/biography/William-Herschel}}</ref> هرشل خپل لومړنی لوی تلسکوپ په ۱۷۷۴ زکال کې جوړ کړ او له هغو وروسته یې ۹ کاله د آسمان په مشاهده تېر کړل څو د جوړه یي ستورو اړوند څېړنه وکړي. هرشل په ۱۸۰۲ زکال کې د سحابي (د ستورو ترمنځ د ګازاتو او پلازما څخه د جوړ ګرد) کتلوګ خپور کړ چې ۲۵۰۰ نمونو په کې شتون درلود؛ ورپسې یې په ۱۸۲۰ زکال کې د ۵۰۰۰ نمونو لرونکی بل کتلوګ خپور کړ. د هرشل د تلسکوپ د تفکیک وړتیا وښووله چې د مسیه د اجرامو په کتلوګ کې هغه اجرام چې سحابي ورته ویل کېږي په واقعیت کې د ستورو اړوندې کوچنې ټوټې دي. د ۱۷۸۱ زکال د مارچ په ۱۳ مه هغه مهال چې نوموړي د آسمان مشاهده کوله د جوزا په فلکي جوړښت کې یې نوي جسم ته پام شو. له نورو ستور پوهانو سره له اونیو بحثونو او د هغوی د هوکړې له لاسته راوړو وروسته یې څرګنده کړه چې دا نوې سیاره ده چې بیا بالاخره ورباندې د اورانوس نوم کېښودل شو. دا لومړنۍ سیاره وه چې له لرغونې زمانې وروسته کشف شوه او په دې سره هرشل په یوه شپه کې شهرت ته ورسېد. د دغه کشف په پایله کې دریم جورج نوموړی د دربار نجومي وټاکه. هغه د سلطنتي ټولنې غړی وټاکل شو او د نوي تلسکوپ جوړولو په موخه ورسره مالي مرستې وشوې. هرشل د نجومي طیف سنجۍ څخه د ګټې اخیستنې په برخه کې مخکښ و؛ هغه د تودوخې سنجونکو وسایلو او منشورنو (بلورونو) څخه په ګټڼې کولای شول د ستورو د امواجو د طیف اوږدوالی وسنجوي. د دغو څېړنو پر مهال هر شل ماورا بنفش وړانګه کشف کړه. د نوموړي په نورو چارو کې د مریخ د دوران د مهال کره توضیح، دا چې د مریخ قطبي سرونه په فصل کې تغیر مومي، د تیتانیا او اوبرون (د اورانوس سپوږمۍ دي) او همدارنګه د انسلادوس او میماس (د زهل سپوږمۍ) کشفول شاملېږي. هرشل په ۱۸۱۶ زکال کې د سلطنتي ولفي بنسټ د شوالیه (مخکښ) ځایګی خپل کړ. نوموړی په ۱۸۲۰ زکال کې د ستورپوهنې د سلطنتي ټولنې له تاسیس وروسته د هغو لومړی مشر وټاکل شو. هرشل د ۱۸۲۲ زکال په اګست میاشت کې ومړ او چارو ته یې د هغه یوازني زوی جان هرشل دوام ورکړ. <ref name=":1">{{cite web |title=Herschel discovers infrared light |url=http://coolcosmos.ipac.caltech.edu/cosmic_classroom/classroom_activities/herschel_bio.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120225094516/http://coolcosmos.ipac.caltech.edu/cosmic_classroom/classroom_activities/herschel_bio.html |archive-date=25 February 2012 |access-date=6 June 2018 |website=Cool Cosmos}}</ref><ref name="Copus">{{cite web |title=Mars in the Classroom |url=http://zuserver2.star.ucl.ac.uk/~rpif/mitc/mitcearly.html |access-date=5 June 2018 |website=Copus |تاريخ الأرشيف=29 December 2017 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20171229034956/http://zuserver2.star.ucl.ac.uk/~rpif/mitc/mitcearly.html |url-status=dead |خونديځ نېټه=29 December 2017 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20171229034956/http://zuserver2.star.ucl.ac.uk/~rpif/mitc/mitcearly.html |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20171229034956/http://zuserver2.star.ucl.ac.uk/~rpif/mitc/mitcearly.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20171229034956/http://zuserver2.star.ucl.ac.uk/~rpif/mitc/mitcearly.html }}</ref> == لومړی ژوند او موسیقاري چارې == هرشل د جرمني په انتخابګر نشینه هانوفر سیمه کې وزېږېد چې هغه مهال د روم د مقدسې سترواکۍ برخه و. نوموړی د ایزاک هرشل او د هغه د مېرمنې انا ایلسه موریتزن له لسو ماشومانو څخه و چې لوتري جرمني اجدا یې لرل. د نوموړي اجداد له پیرنا څخه ساکسوني ته راکډه شوي و. دغه لیدلوری چې نوموړی د بوهمیا له پروتستانتانو څخه و د هامل له خوا له پوښتنې سره مخ شوي، ځکه د هرشل کورنی نوم له یوې پېړۍ راهیسې په هغه سیمه کې شتون درلود چېرې چې د نوموړي کورنۍ ژوند کاوه. د هرشل پلار په هانوفر پوځي جوړښت کې ترومپېت غږونکی و. په ۱۷۵۵ زکال کې د هانوفر ګارد چې ویلهلم یا ویلیام او د هغه ورور ژاکوب په کې د ترامپیت غږونکو په توګه کار کوه انګلستان ته وغوښتل شو. دغه مهال د لویې بریتانا او هانوفر پاچاهۍ د د پاچا دویم جورج تر واکمنۍ لاندې یو موټی شوې وې. له فرانسې سره د جګړې د ګواښ په زیاتېدو سره هانوفري ګارد له هانوفر څخه د دفاع په موخه له انګلستان راوغوښتل شو. په هاسټنبک جګړه کې د هغوی له ماتې وروسته، د ۱۷۵۷ زکال په وروستیو کې د هرشل پلارایزاک خپل دوه زامن د کډوالۍ په موخه انګلستان ته ولېږل. په داسې حال کې چې د نوموړي مشر ورور ژاکوب له هانوفري ګارد څخه ترخیص اخیستی و او ویلهلم له خدمت څخه په تېښته تورن شو خو بیا ورته دریم جورج په ۱۷۸۲ زکال کې بخښنه وکړه. <ref name="deserter">{{cite journal|last=Hoskin|first=M.|journal=Journal for the History of Astronomy|title=Was William Herschel a deserter?|bibcode=2004JHA....35..356H|volume=35, Part 3|issue=120|pages=356–358|date=2004|doi=10.1177/002182860403500307|s2cid=117464495}}</ref><ref name="Clerke1908">{{Cite journal|last=Clerke|first=Agnes M|title=A Popular History of Astronomy During the Nineteenth Century|place=London (republished eText)|publisher=Adam and Charles Black (republished Project Gutenberg)|date=1908|edition=4 (republished as eBook number 28247)|page=18|url=http://www.gutenberg.org/ebooks/28247}}</ref> دغه مهال ویلهلم ۱۹ کاله عمر درلود او د [[انګلیسي]] ژبې تکړه زده کوونکی و. نوموړی په انګلستان کې د خپل نوم په انګلیسي ډول یا فریدریک ویلیام هرشل باندې خپلو چارو ته دوام ورکړ. نوموړي د ترومپېت سربېره ویلون، هارپسیکورد او وروسته ارګن هم غږولی شو. نوموړي د ګڼ شمېر موسیقاری اثارو کمپوزونه جوړ کړي و چې ۲۴ سمپونيک اثار، ګڼ شمېر یو غږ لرونکي اثار او یو شمېر کلیسايي موسیقۍ په کې شاملېږي. شپږ سمپونيک آثار یې د ۲۰۰۲ زکال په اپرېل میاشت کې د لندن موزارت موسیقۍ غږونکو (London Mozart Players) له خوا د ماتیاس بامرت تر رهبرۍ لاندې ثبت شول. <ref name="Griffiths">{{cite web |last1=Griffiths |first1=Martin |date=18 October 2009 |title=Music(ian) of the spheres William Herschel and the astronomical revolution |url=http://www.lablit.com/article/550 |access-date=4 June 2018 |website=LabLit}}</ref><ref>{{cite web |title=Chan 10048 William Herschel (1738–1822) |url=https://www.chandos.net/products/catalogue/CHAN%2010048 |access-date=4 June 2018 |website=Chandos}}</ref>{{sfn|Holmes|2008|pp=67}} هرشل په ۱۷۶۱ زکال کې سانډرلنډ ته کډه وکړه چېرې چې چارلز آویزون هغه د خپل نیوکسل ارکستر د تکنوازه ویلون غږونکي په توګه وګماره او د یو فصل لپاره یې هلته کار وکړ. <ref>{{cite web |date=24 May 2017 |title=Seagull city: Sunderland's literary and cultural heritage |url=https://wp.sunderland.ac.uk/seagullcity/sir-william-herschel/ |website=Seagull city}}</ref><ref name="Lubbock">{{cite book|last=Lubbock|first=Constance Ann|title=The Herschel Chronicle: The Life-story of William Herschel and His Sister, Caroline Herschel|url=https://books.google.com/books?id=Hcc5AAAAIAAJ&pg=PA1|date=1933|publisher=CUP Archive|pages=1–}}</ref><ref name="Barentine">{{cite book|first=John C.|last=Barentine|title=The Lost Constellations: A History of Obsolete, Extinct, or Forgotten Star Lore|publisher=Springer|year=2015|page=410|url=https://books.google.com/books?id=u_7NCgAAQBAJ&pg=PA410|isbn=9783319227955}}</ref> په ۱۷۶۶ زکال کې هرشل په باث ښار کې د اته ضلعي سالون ارګن غږونکی شو؛ هغه ښکلې ودانۍ چې په ارامښت ځای یې شهرت درلود او هرشل هم د دغه ښار د عامه کنسرتونو مدیر و. نوموړی په ۱۷۶۶ زکال کې د ښار ارګن غږونکی وټاکل شو او خپل پیلنی کنسرت یې د ۱۷۶۷ زکال د جنوري په لومړۍ نېټه ترسره کړ. له دې امله چې تر دغه مهاله د ارګن جوړښت لا بشپړه وده نه وه کړې نوموړي د ویلون کنسرتو، ترامپیت کنسرتو او هارپسیکورد سوناتا په ګډون د خپلو کمپوزونو په وړاندې کولو سره خپله وړتیا وښوله. <ref name="Cowgill">{{cite book|editor-last1=Cowgill|editor-first1=Rachel|editor-last2=Holman|editor-first2=Peter|title=Music in the British Provinces, 1690–1914|date=2007|publisher=Routledge|location=London and New York|isbn=9781351557313|pages=100–111|url=https://books.google.com/books?id=tTkrDwAAQBAJ&pg=PA100|access-date=4 June 2018}}</ref><ref name="Macpherson">{{cite book|last1=Macpherson|first1=Hector Copland|title=Herschel|date=1919|publisher=Society for Promoting Christian Knowledge; Macmillan|location=London & New York|page=13|url=https://books.google.com/books?id=sWEtAQAAMAAJ&pg=PA13|access-date=4 June 2018}}</ref><ref name="Duckles">{{cite journal|last1=Duckles|first1=V.|title=Sir William Herschel as a Composer|journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific|date=1962|volume=74|issue=436|pages=55–59|bibcode=1962PASP...74...55D|doi=10.1086/127756|doi-access=free}}</ref> د نوموړي خور کارولین د ۱۷۷۲ زکال د اګست په ۲۴ مه انګلستان ته راغله څو له ویلیام سره د باث ښار په نیوکېنګ واټ کې ژوند وکړي. دغه مهال د هر شل وروڼه دیتریش، الکساندر او ژاکوب (۱۷۳۴- ۱۷۹۲ زکال) د باث ښار د موسیقۍ غږونکو په توګه پېژندل کېدل. په ۱۷۸۰ زکال کې هرشل د باث ښار د ارکستر مدیر وټاکل شو او خور به یې هم تر ډېره د زیر غږ لرونکې تک نوازې په توګه راڅرګندېده. <ref name="Schaarwächter">{{cite book|last1=Schaarwächter|first1=Jürgen|title=Two Centuries of British Symphonism: From the beginnings to 1945|date=2015|publisher=Verlag|location=Olms|isbn=9783487152288|url=https://books.google.com/books?id=EIvoCQAAQBAJ&pg=PA67|access-date=4 June 2018}}</ref><ref name="Winter burn">{{cite journal|last1=Winterburn|first1=E.|title=Philomaths, Herschel, and the myth of the self-taught man|journal=Notes and Records|date=25 June 2014|volume=68|issue=3|pages=207–225|doi=10.1098/rsnr.2014.0027|pmid=25254276|pmc=4123665}}</ref><ref name="Alexander">{{citation|title=Alexander Herschel: The forgotten partner|last1=Hoskin|first1=M.|journal=Journal for the History of Astronomy|volume=35|number=4|pages=387–420|year=1980|bibcode=1980JHA....11..153H|postscript=.|doi=10.1177/002182868001100301|s2cid=115478560}}</ref><ref name="Museum">{{cite web |title=Welcome to Herschel Museum of Astronomy |url=http://herschelmuseum.org.uk/ |access-date=4 June 2018 |website=Herschel Museum of Astronomy}}</ref><ref name="Hoskin2">{{cite book|editor-last1=Hoskin|editor-first1=Michael|title=Caroline Herschel's autobiographies|date=2003|publisher=Science History Publ.|location=Cambridge|isbn=978-0905193069|page=13}}</ref> == کورنۍ او مړینه == د ۱۷۸۸ زکال د مۍ میاشتې په ۸ مه، ویلیام هرشل له کونډې ماري پیت (کورنی نوم یې بالدوین و) سره د سلاو د آپتون سیمې په سنت لورانس کلیسا کې واده وکړ. هغوی د جان په نوم یو زوی درلود چې د ۱۷۹۲ زکال د مارچ په ۷ مه رصد خانې ته په اړوند کور کې وزېږېد. د ویلیام مخینې او د یو عالم په توګه د نوموړي څرګندېدو د هغه د ماشومانو او لمسیانو پر لویوالي پام وړ اغېز درلود. نوموړی په ۱۷۸۸ زکال کې د امریکا د علومو او هنرونو د اکاډمۍ د بهرني افتخاري غړي په توګه وټاکل شو. په ۱۸۱۶ زکال کې ویلیام د ولیعهد شهزاده له خوا د ولفي سلطنتي ټولنې شوالیه (مخکښ) وټاکل شو او د «ښاغلي» افتخاري لقب ورکړل شو، په داسې حال کې چې د بریتانیا د رسمي شوالیه و له ځایګي سره برابر نه و. نوموړي مرسته وکړه څو په ۱۸۲۰ زکال کې د لندن د ستورپوهنې ټولنه رامنځته شي؛ دغې ټولنې په ۱۸۳۱ زکال کې سلطنتي فرمان ترلاسه کړ او د ستور پوهنې په سلطنتي ټولنې واوښته. نوموړی په ۱۸۱۳ زکال کې د [[سویډن]] د علومو د سلطنتي اکاډمۍ د بهرني غړي په توګه وټاکل شو. <ref>{{cite journal|last1=Hanham|first1=A.|first2=M.|last2=Hoskin|journal=Journal for the History of Astronomy|volume=44|title=The Herschel Knighthoods: Facts and Fiction|name-list-style=amp|bibcode=2013JHA....44..149H|issue=120|pages=149–164|date=2013|doi=10.1177/002182861304400202|s2cid=118171124}}</ref><ref name="AAAS">{{cite web |title=Book of Members, 1780–2010: Chapter H |url=http://www.amacad.org/publications/BookofMembers/ChapterH.pdf |access-date=28 July 2014 |publisher=American Academy of Arts and Sciences}}</ref><ref>{{cite web |title=A brief history of the RAS |url=https://www.ras.org.uk/about-the-ras/a-brief-history |access-date=6 June 2018 |website=Royal Astronomical Society}}</ref><ref name="Shortland">{{cite journal|last1=Shortland|first1=E.|title=The Astronomical Society of London|journal=Journal of the British Astronomical Association|date=1820|volume=81|pages=44–47|url=http://adsbit.harvard.edu/full/seri/JBAA./0081//0000044.000.html|access-date=6 June 2018}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>{{sfn|Holmes|2008|pp=186}} هرشل د ۱۸۲۲ زکال د اګست په ۲۵ مه له یوې اوږد مهالې ناروغۍ وروسته د سلاو د وینزر واټ په رصد خانه کې ومړ. نوموړی د سلاو په آپتون سیمه کې د سنت لورنس کلیسا ته څېرمه خښ کړای شو. د هغه د قبر په ډبره لیکل شوي چې؛ هغه د اسمانانو له دیوالونو تېر شوی (Coelorum perrupit claustra). <ref name="Pendergrast">{{cite book|last1=Pendergrast|first1=Mark|title=Mirror mirror : a history of the human love affair with reflection|date=2004|publisher=Basic Books|location=New York|isbn=978-0465054718|page=159|url=https://books.google.com/books?id=T4-GErgSbU0C&pg=PA159|access-date=17 May 2018}}</ref> کارولین د هغه په مړینې سخته خواشینه شوه او د هغه له مړینې وروسته فورا هانوفر ته ستنه شوه؛ هغه پرېکړه چې وروسته پرې پښېمانه وه. هغې ۵۰ کاله په انګستان کې ژوند کړی و او علایق یې په شدیده توګه په هانوفر کې د خپلې کورنۍ پر ځای له خپل وراره جان هرشل سره یوشان و چې هغه هم ستور پوه و. هغې د سحابي ګانو د نوملړ په جوړولو خپل کار ته دوام ورکړ او هغه څه یې تولید کړل چې وروسته د سحابي ګانو په عامه نوي نوملړ واوښت. نوموړې د ۱۸۴۸ زکال د جنوري په ۹ مه مړه شوه. <ref name=":0">{{Cite book|title=Memoir and Correspondence of Caroline Herschel|last=Herschel|first=Caroline|editor-first=Mrs. John|editor-last=Herschel|publisher=John Murray, Albemarle Street|year=1876|location=London|url=http://digital.library.upenn.edu/women/herschel/memoir/memoir.html}}</ref><ref name="Olson">{{Cite journal|last1=Olson|first1=Roberta J. M.|last2=Pasachoff|first2=Jay M.|date=2012|title=The Comets of Caroline Herschel (1750–1848), Sleuth of the Skies at Slough|journal=Culture and Cosmos|volume=16|pages=53–80|doi=10.46472/CC.01216.0213|arxiv=1212.0809|bibcode=2012arXiv1212.0809O|s2cid=117934098}}</ref><ref name="Caroline Herschel Biography">{{Cite web |date=4 September 2012 |title=Caroline Herschel Biography |url=http://www.space.com/17439-caroline-herschel.html |access-date=23 April 2016 |website=Space.com}}</ref> == سرچينې == nsr5w5sfd87l447cfnh1tw32aa9bke0 0 69006 363863 363661 2026-05-09T12:59:46Z Khan Muhammad Akazai 4158 /* کلتور او دودونه */ 363863 wikitext text/x-wiki '''اکازئی''' یو [[پښتون]] (یا [[پختون]]/[[پټان]]) قبیله ده چې د شمالي [[پاکستان]] سره تړاو لري. دا په ځانګړي ډول د [[یوسفزئی]] قبیلې د یوې فرعي څانګې، عیسی زئی، برخه ده. یوسفزئی قبیله د پښتنو له هغو قبایلو څخه ده چې ډېر اغېزناک، مشهور او معزز ګڼل کېږي، او په [[خیبر پښتونخوا]] کې مېشت دي. دا قبیله د خپلې بډایه کلتوري میراث، قوي قبایلي اصولو (پښتونولي) او تاریخي نفوذ له امله پېژندل کېږي. یوسفزئی قبیلې د برتانوي استعماري پراختیا پر وړاندې مقاومت او د خپلې خپلواکۍ د ساتلو په برخه کې مهم رول لوبولی دی<ref>.P.D. Bonarjee (1899). [https://archive.org/details/ahandbookfighti00bonagoog/page/n47/mode/1up A Handbook of The Fighting Races of India] p.23-24.</ref> پوځي مورخ کرنل هیرالډ کارمائیکل وائلي د یوسفزئی قبیلې په اړه خپل نظر داسې بیان کړی دی: "یوسفزئی یو کرنیز قوم دی، چې عموماً ښکلی، متناسب بدن، ښه فزیکي جوړښت او ښکلې څېره لري، او په کې نسلي ویاړ ډېر څرګند وي. هغه ښه لباس اغوندي او ښه اخلاق لري، او د هغه مېلمه پالنه بېلګه ده.". <ref>{{Cite web |last=H.C. Wylly |author-link=H.C. Wylly |year=1912 |title=From the Black Mountain to Waziristan |url=https://archive.org/details/fromblackmountai00wyll |publisher=London, Macmillan |page=56}}</ref> == د قبیلې پېژندنه == اکازۍ د [[تور غر ولسوالۍ|تورغر]] قبیلې څخه شمیرل کیږي، چې د یوسفزیو قبیلې د عیسی زي قبیلې یوه څانګه ده. <ref>Compiled by H. A. Rose. ''Glossary of the Tribes and Castes of the Punjab and North West Frontier Province''. p.702.https://archive.org/details/glossaryoftribes03rose</ref> دوی '''د اکا له اولادې څخه دي،''' '''د عیسی''' زوی (عیسیزي) او د یوسف ( یوسفزی ) لمسی. <ref>H. D. Watson. ''Gazetteer of Hazara District'', 1907. p. 164.https://books.google.com/books?ei=LqhXTY6QJI_RrQfV--GHBw&ct=book-thumbnail&id=V1NuAAAAMAAJ&dq=gazetteer+of+hazara+district&q=Akazais</ref> اکازۍ بیا په څلورو برخو ویشل شوي چې هره برخه دوه یا ډیرې فرعي برخې لري. <ref>J. Wolfe Murray. ''A Dictionary of the Pathan Tribes on the North-west Frontier of India''. https://archive.org/details/adictionarypath00brangoog</ref> === برخې او فرعي برخې === {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="1" width="100%" | bgcolor="#969696" |'''فرعي کلی''' | bgcolor="#969696" | '''برخه''' | bgcolor="#969696" | '''فرعي برخه (خیل)''' |- | '''اکازۍ''' | پاینده خیل | اول خېل، جوګي خېل او لال خېل |- | bgcolor="#C0C0C0" | | برت خیل | بيبا خېل، چمبه خېل او خان خېل |- | bgcolor="#C0C0C0" | | تاسن خیل | اکوزي، غازي خان او ماموزي |- | bgcolor="#C0C0C0" | | عزیز خیل | درجا خیل، رسول خیل، سین خیل او کالا خیل |} == جغرافيه == د اکازئی قبیلې اکثریت (شاوخوا ۳۵،۰۰۰ تنه) د یوه غرني سیمې، چې تورغر (تور غر) نومېږي، د لویدیځو لمنو پر سر مېشته ده. د اکازئیو سیمه د حسنزو قبیلې له شمالي خوا سره نږدې پرته ده. د ختیځ خوا ته د اگرور سیمه موقعیت لري، شمال ته چغرزئیان (نصرت خېل او بسی خېل) میشت دي، او لویدیځ لور ته مشهوره د سند سیند بهېږي. د مچایي سر د دوی له جنوبي خوا پرته ده، چې د تورغر تر ټولو لوړه څوکه ده (۹۸۱۷ فوټه لوړوالی لري) — دا څوکه د اکازئیو په برخه کې راځي. د اکازئیو مهم کلي کند (بر کند او کوز کند)، بمبل، او بلیانړه دي. نور کلي عبارت دي له دربنړه، کنډر، بکرې، لید، لاشوړه، بکیانړه، موراتَه، تورم، او لارې. د سکهانو د واکمنۍ پر مهال او تر ۱۸۶۸م کال پورې، اکازئیان د اگرور درې (اوسنۍ تحصیل اوګی) د شاهتوت د کلي مالکین وو. د ژوند د ښه فرصتونو لپاره، اکازئیان له تورغر څخه ګاونډیو سیمو او د هېواد نورو ښارونو ته کډه شول. د تورغر نه کډه شوي اکازئیان اوس د مانسهرې ولسوالۍ په اوګی تحصیل (چې تورغر سره نښتی دی)، د پخل درې، د کونش درې (چنارکوټ، مانسهره ولسوالۍ)، ملک پورې (ایبټ آباد)، کهلابټ ټاؤن شپ، نارا، هري پور، کراچۍ، راولپنډۍ، او د اټک ولسوالۍ په برهان کې مېشته دي.<ref name="archive.org">Wylly H.C. ''From the Black Mountain to Waziristan'', Chapter - II pges (24 -53).https://archive.org/details/fromblackmountai00wyll</ref> د ژوند د ښه امکاناتو لپاره، اکازیان د پاکستان دننه سیمو او ښارونو ته مهاجر شول. هغه خلک چې [[تور غر ولسوالۍ|د تورغر]] څخه مهاجر شوي اوس په تحصیل اوګي (تورغر سره نږدې)،د پکلے دره او کونش دره – چنارکوټ د [[مانسهره ولسوالۍ|مانسهره]]، ملکپوره - [[ايبټ اباد ولسوالۍ|ایبټ آباد]] ، کلابت ټاون شپ ، ناره، [[هريپور ولسوالۍ|هري پور]] ، [[کراچۍ]] ، [[راولپنډي|راولپنډۍ]] او برهان ضلع [[اټک]] کې ژوند کوي.  == د انګرېزانو پر ضد جګړه == تورغر د 1858 څخه تر 1947 پورې [[بریتانوی هند|د برتانوي واکمنۍ]] پرمهال هیڅکله د دوی تر ادارې لاندې نه و. د حسن زيو تر څنګ اکازيانو د انګرېزانو پر ضد په جګړه کې ډېر فعال وو. <ref name="IGI">{{Cite web |title=objectid=DS405.1.I34_V08_257.gif Black Mountain - Imperial Gazetteer of India, v. 8, p. 251 |url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html |access-date=2023-10-04 |archive-date=2021-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507170752/https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html |url-status=dead }}</ref> د دې قبیلې د جنګیالیو شخصیت او زړورتیا د سر ویلیم ویلسن هنټر لخوا په لاندې ډول تشریح شوې: <ref>Sir Willium Wilson Hunter.''The Indian Musalmans'' (1872) page 30 (https://archive.org/details/indianmusalmans03huntgoog</ref> {{Cquote|د 1863 کمپاین موږ ته زموږ په لګښت کې درس راکړ چې د جنون کیمپ پروړاندې مبارزه د نړۍ ترټولو زړور نسل د ۵3,000 جنګیالیو د متحد ځواک سره د جګړې معنی لري. د سیمې نه لاس رسی، د قومونو مزاج او داخلي اړیکې زموږ د سرحدي افسرانو لپاره د بې باورۍ سرچینه ده.}} [[بریتانوی هند|د برتانوي واکمنۍ]] حکومت په مختلفو وختونو کې د تور غر قبیلو د ځپلو لپاره ''تور غر'' ته پنځه لوی مہمات واستول: <ref name="archive.org"/> *'''د تور غر لومړی مہم – ۱۸۵۲-۱۸۵۳'''. د ۱۸۵۱ کال د مني پر مهال د مالګې د څانګې د کارني او تپ په نوم د دوو برتانوي افسرانو وژنه د دې مہم لامل شوه. دا عملیات د 1852 کال د دسمبر څخه تر جنوري 1853 پورې ترسره شوي. په دې مہم کې د ډګرمن مکسن په مشرۍ ۳۸۰۰ سرتیري ګډون درلود. په دغه مہم کې پنځه عسکر وژل شوي او ۱۰ نور ټپيان شوي دي. <ref name="antiquesatoz.com">Stephen Herold.''Expeditions against the Tribes of NWF Province from 1847 to 1908. http://www.antiquesatoz.com/stephenherold/nwfrontc.htm''</ref> * '''د تور غر دوهم مہم – ۱۸۶۸'''. دغه مہم د حسن زيو، اکازو او چغرزي قومونو له خوا د وادي اګرور په اوګي کې د برتانوي پوليسو په پوسته د بريد له امله رامنځته شو. دا عملیات د اکتوبر په 1868 کې ترسره شوي. په دې سفر کې 12,544 سرتیري شامل وو چې د میجر جنرال وائلډ لخوا یې قومانده کوله. په جګړه کې ۵۵ عسکر وژل شوي او ۲۹ نور ټپیان شوي دي. <ref name="antiquesatoz.com" /> * '''د تور غر دریم مہم – ۱۸۸۸'''. دا عملیات د 1888 د لومړي هزاره مہم په نوم هم پیژندل کیږي. د دې مبارزې لامل د انګرېزانو پر کلیو د قومونو پرله پسې بریدونه او پر برتانوي پوځیانو برید وو، چې په ترڅ کې یې دوه برتانوي افسران ووژل شول. دا د اکتوبر له 1 څخه تر نومبر 11، 1888 پورې دوام وکړ. په دې کمپاین کې 9,416 سرتیري شامل وو چې د میجر جنرال جې مک کوین لخوا یې قومانده کوله. په دې کمپاین کې ۲۵ عسکر وژل شوي او ۵۷ نور ټپیان شوي دي. <ref name="antiquesatoz.com" /> * '''د تور غر څلورم مہم – ۱۸۹۱'''. دا عملیات د دویم هزاره مہم ۱۸۹۱ په نوم هم یادیږي. د تورغر قبیلې د برتانیې په خاوره کې په خپلو عسکرو باندې ډزې وکړې چې د همدې مبارزې لامل شو. د کمپاین موده د مارچ څخه تر نومبر 1891 پورې وه. په دې ځواک کې 7,289 سرتیري شامل وو او مشري یې د تورن جنرال W. K. Ellis په غاړه وه. په دغه کمپاين کې ۹ تنه عسکر وژل شوي او ۳۹ نور ټپيان دي. <ref name="antiquesatoz.com" /> <ref>A H Manson ''Expedition Against The Hasanzai And Akazai Tribes Of The Black Mountain 1891''(https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.278708</ref> * '''د 1892 کال د عیسی زی قبیلې پر ضد مہم '''. د قبیلو لخوا د تړونونو څخه سرغړونه او د جوړجاړي څخه ښکاره سرغړونه د دې کمپاین لامل شوه. د دې عملیاتو هدف د حسن زی، اکازي او مدخیل په نوم د دریو داعشیانو پر ضد و. دا د سپتمبر څخه تر اکتوبر 1892 پورې پرمخ وړل شوی و. په دې ځواک کې د تورن جنرال ویلیم لاکهارټ تر قوماندې لاندې 6000 سرتیري او 24 ټوپکونه شامل وو. په دې کمپاین کې ۲۴ تنه عسکر د کولرا له امله مړه شول نه د دښمن د مرمیو.<ref>Watson, H. D. Ed. Gazetteer Of The Hazara District, 1907 https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.31463/page/n236/mode/1up?q=Black+Mountain</ref> == کلتور او دودونه == د نورو ټولو [[پښتانه|پښتنو]] په څیر، اکازیانو خپل کلتوري هویت ساتلی دی. دوی د ''[[پښتونولي]] د اخلاقو اصول په کلکه تعقیبوي،'' چې په هغه کې مینه، نیکمرغي، زړورتیا، وفاداري او تواضع شامل دي. اکازو هم د پښتنو دودونه د ''[[جرگه|جرګې]]'' (مشورتي مجلس)، ''[[ننواتې|نانواتي]]'' (پلاوی د جرم اقرار)، ''هجره'' (لویه دسترخوان) او ''[[Melmastyā́|میلمستیا]]'' (میلمه پالنه) ساتلي دي.<ref>{{Cite book |last=Singh |first=Surinder |url=https://books.google.com/books?id=QVA0JAzQJkYC&pg=PA336&dq=pushtoonwali |title=Popular Literature and Pre-modern Societies in South Asia |last2=Gaur |first2=I. D. |date=2008 |publisher=Pearson Education India |isbn=978-81-317-1358-7 |language=en}}</ref> <ref>Surinder Singh and Ishwar Dayal Gaur. ''Popular Literature and Pre-Modern Societies in South Asia''. p. 336.https://books.google.com/books?id=QVA0JAzQJkYC&pg=PA336&dq=pushtoonwali</ref> == ژبه == [[پښتو]] د اکازیو اساسي ژبه ده. له نورو خلکو/ژبو سره د سختو طبعي ځمکو او لږو سړکونو له امله لږ تعامل؛ د تور غر اکازۍ د پښتو تر ټولو پاکه بڼه خبرې کوي. هغه اکازیان چې نورو سیمو ته کډه شوي، محلي ژبې یې غوره کړې دي لکه؛ [[هندکو يا انکو ژبه|هندوکو]] په هزاره ډویژن کې. == تور غر ولسوالۍ == په 14 اګست 1947 کې د [[پاکستان]] له جوړېدو وروسته، تور غر [[خېبر پښتونخوا|د خیبر پښتونخوا]] ([[خېبر پښتونخوا|''شمال لویدیز سرحدي صوبې'']]) د صوبايي حکومت تر ادارې لاندې د قبایلي سیمې حیثیت ورکړل شو. د ۲۰۱۱ کال د جنورۍ په ۲۸مه [[تور غر ولسوالۍ|تورغر]] د [[خېبر پښتونخوا]] ۲۵مه ضلعه شوه. <ref>[http://tribune.com.pk/story/110387/tor-ghar-kala-dhaka-becomes-25th-k-p-district/ Tor Ghar: Kala Dhaka becomes 25th K-P district] The Express Tribune. 28 January 2011. Retrieved 12 November 2011.</ref> جودبا د دې نوې جوړې شوې ولسوالۍ مرکز دی چې لاندې تحصیلونه لري: * جودبا * کندر حسن زی * مدا خیل د اکازۍ ډیری سیمې د کندر حسن زی تحصیل لاندې راځي. [https://web.archive.org/web/20110225010611/http://khyberpakhtunkhwa.gov.pk/] == حوالې == <references group="" responsive="1"></references> {{Pashtun tribes}} dajm4vwcpjmvfedrw7anri5asbird97 0 69051 363864 356946 2026-05-09T13:09:56Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 4 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363864 wikitext text/x-wiki د ۲۰۰۱ کال له یرغل وروسته، په افغانستان کې د روانو عملیاتو (د تل پاتې آزادۍ او آیساف عملیات) په اوږدو کې، د ۲۰۰۶ کال د سپټمبر تر ۴ نېټې پورې، د اېتلافي ځواکونو د وژل شوو شمېر  ۵۰۲. ۳  تنو ته ورسېد.  د دې مړینې په اړه د متحده ایالاتو د دفاع وزارت د معلوماتو پر بنست، دا مجموع کې د امریکا وژل شوو شمېر د "افغانستان دننه او شاوخوا کې" ، په پاکستان او [[ازبکستان]] کې د ځینو مړینو په ګډون او د CIA د ۱۸ کارکونکو مرګ ژوبله تر پوښښ لاندې راولي.   په افغانستان کې د دغو مړینو سربېره، ۵۹ نور امریکايي او یو کاناډايي عسکر کله چې په نورو هېوادونو کې  یې د افغانستان دعملیاتو ملاتړ کاوه  وژل شوي. په ټوله کې هغه ۶۲ هسپانوي سرتېري هم د  افغانستان څخه د وتلو وروسته  د ۲۰۰۳ کال د مې په ۲۶ مه نېټه د الوتکې د لوېدو له امله په ترکیه کې مړه شول چې په دې شمېر کې نه راځي. دا ځکه چې آیساف په ۲۰۰۶ کال کې د افغانستان سوېلي سیمو ته چې پخوا د امریکا يي پوځ تر مستقیم کنترول لاندې وې، خپل  حضورپراخ کړ. لکه څنګه چې د متحده ایالاتو د دفاع وزير رابرټ ګیټس د ۲۰۱۱ کال د جون په ۱۰ نېټه په خپله "وروستي سیاسي وینا" کې څرګنده کړه، "د ناټو د غیرامريکایي غړو هېوادونو له ۸۵۰  زیاتو سرتېرو په افغانستان کې لويه قرباني ورکړې، چې د ډېرو متحدو هېوادونو لپاره د دوهمې نړیوالې جګړې له پای وروسته دا لومړي  پوځي تلفات وو ". سربیره پردې، په اېتلاف کې د غیر ناټو مرسته کونکو سرتېرو (جورجیا، آسترالیا، سویډن، نیوزیلنډ، فنلنډ، اردن، سوېلي کوریا او آلبانیا) ترمنځ د مرګ ژوبلې کچه ۹۵ کسانو ته رسېږي.  <ref>{{cite web |author=Robert Gates |author-link=Robert Gates |date=10 June 2011 |title=Reflections on the status and future of the transatlantic alliance |url=http://www.securitydefenceagenda.org/Contentnavigation/Activities/Activitiesoverview/tabid/1292/EventType/EventView/EventId/1070/EventDateID/1087/PageID/5141/Reflectionsonthestatusandfutureofthetransatlanticalliance.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110615172649/http://www.securitydefenceagenda.org/Contentnavigation/Activities/Activitiesoverview/tabid/1292/EventType/EventView/EventId/1070/EventDateID/1087/PageID/5141/Reflectionsonthestatusandfutureofthetransatlanticalliance.aspx |archive-date=15 June 2011 |access-date=13 June 2011 |publisher=[[Security & Defence Agenda]] |quote=Consider that when I became Secretary of Defense in 2006 there were about 20,000 non-U.S. troops from NATO nations in Afghanistan. Today, that figure is approximately 40,000. More than 850 troops from non-U.S. NATO members have made the ultimate sacrifice in Afghanistan. For many allied nations these were the first military casualties they have taken since the end of the Second World War. |df=dmy-all}}</ref> د امریکا د ۲۰۰۱ کال له یرغل راهیسې، ۲۰۱۰ کال، د تل پاتې آزادۍ په عملیاتو او د آیساف په عملیاتو کې د ۷۱۱ تنو په مړينه، د بهرنیو پوځیانو لپاره تر ټولو خونړی کال و، چې دې لړۍ له ۲۰۰۳ کال وروسته هر کال دوام لرو. <ref name="icasualties2">{{cite web |date=28 May 2010 |title=Operation Enduring Freedom |url=http://icasualties.org/oef/ |access-date=13 June 2011 |publisher=iCasualties.org |تاريخ الأرشيف=6 April 2010 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100406083558/http://icasualties.org/oef/ |url-status=dead |خونديځ نېټه=6 April 2010 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20100406083558/http://icasualties.org/oef/ |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20100406083558/http://icasualties.org/oef/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20100406083558/http://icasualties.org/oef/ }}</ref> په ۲۰۰۹ کال کې، په افغانستان کې د سړک پر غاړه د ځای په ځای شوو چاودېدونکو توکو  ۷۲۲۸ بریدونه وشول، چې د ۲۰۰۸ کال په پرتله ۱۲۰٪ زیاتوالی ښود، او په جګړه کې یو ریکارډ و. په ۲۰۰۹ کال کې د وژل شویو ۵۱۲ بهرنیو پوځیانو له ډلې ۴۴۸ یې په عملیاتو کې وژل شوي وو. د دې کسانو څخه ۲۸۰ تنه د سړک په غاړه د ځای پر ځای شوو چاودېدونکو توکو په چاودنو کې وژل شوي وو. په۲۰۱۰ کال کې، د سړک پر غاړه د ځای په ځای شویو چاودېدونکو توکو بریدونو ۳۳۶۶ تنه امریکایي سرتېري په افغانستان کې ټپیان کړل، چې دا د جګړې له پیل راهیسې د سړک پر غاړه د ځای په ځای شوو چاودېدونکو توکو له امله د ټولټال ټپیانو نږدې ۶۰٪  تشکیلوي. په ۲۰۱۰ کال کې د وژل شویو ۷۱۱ بهرنیو پوځیانو له ډلې ۶۳۰ یې په عملیاتو کې وژل شوي. د دې کسانو له ډلې ۳۶۸ د ځای پر ځای شویو چاودېدونکو توکو له امله وژل شوي، چې د جګړې له پیل راهیسې تر اوسه د سړک پر غاړه د ځای په ځای شوو چاودېدونکو توکو د ټولو وژل شویو ۳۶ سلنه دي. په ۲۰۱۰ کال کې اورپکو ۱۴۶۶۱ چاودېدونکي توکي  د سړک په غاړه ځای پر ځای کړي وو، چې د تېر کال په پرتله یې ۶۲ سلنه زیاتوالی ښود. <ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/01/25/AR2011012506691.html|newspaper=The Washington Post|first=Craig|last=Whitlock|title=Number of U.S. casualties from roadside bombs in Afghanistan skyrocketed from 2009 to 2010|date=26 January 2011}}</ref><ref name="icasualties">{{cite web |date=28 May 2010 |title=Operation Enduring Freedom |url=http://icasualties.org/oef/ |access-date=13 June 2011 |publisher=iCasualties.org |تاريخ الأرشيف=6 April 2010 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100406083558/http://icasualties.org/oef/ |url-status=dead |خونديځ نېټه=6 April 2010 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20100406083558/http://icasualties.org/oef/ |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20100406083558/http://icasualties.org/oef/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20100406083558/http://icasualties.org/oef/ }}</ref><ref>{{cite news|last=Vanden|first=Tom|url=https://www.usatoday.com/news/military/2011-01-10-ieds10_ST_N.htm|title=Afghan insurgents match surge with more IEDs|work=USA Today|date=10 January 2011|access-date=13 June 2011}}</ref><ref>U.S. intelligence: 'Time is running out' in Afghanistan</ref><ref>{{cite web |last1=Day |first1=Thomas L. |last2=Landay |first2=Jonathan S. |date=28 December 2009 |title=U.S. intelligence: 'Time is running out' in Afghanistan |url=http://www.mcclatchydc.com/world/story/81358.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100202030827/http://www.mcclatchydc.com/world/story/81358.html |archive-date=2 February 2010 |access-date=13 June 2011 |publisher=McClatchy Washington Bureau |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news|last=Vanden|first=Tom|url=https://www.usatoday.com/news/world/2009-03-16-poll_N.htm|title=Poll: More view Afghan war as 'mistake'|work=[[USA Today]]|date=16 March 2009|access-date=13 June 2011}}</ref> == د مرګ ژوبلې په اړه جزیات == === افغانستان === اصلي مقاله: د افغانستان د امنیتي ځواکونو د مرګ ژوبلې د راپورونو نوملړ === آلبانیا === د آلبانیايي پوځیانو یوه [[مړینه]] ثبت شوې ده. تورن فیتي ووګلي د ۲۰۱۲ کال په فبروري کې په هرات کې ووژل شو،  یو بل سرتېری ټپي شو.<ref>[http://news.xinhuanet.com/english/special/afghanistan/2012-02/21/c_131422588.htm One Albanian soldier killed, another wounded in Afghanistan] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141204234519/http://news.xinhuanet.com/english/special/afghanistan/2012-02/21/c_131422588.htm|date=4 December 2014}} // "Xinhuanet" 20 February 2012</ref><ref>{{cite web |title=Albeu.com – Imami gives details of funeral ceremony for Captain Vogli |url=http://english.albeu.com/albania-news/imami-gives-details-of-funeral-ceremony-for-captain-vogli-/65990/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150207011943/http://english.albeu.com/albania-news/imami-gives-details-of-funeral-ceremony-for-captain-vogli-/65990/ |archive-date=7 February 2015 |access-date=6 February 2015}}</ref> === آسترالیا === په افغانستان کې د آسترالیایی ځواکونو ۴۱ تنه مړه (۳۴ په عملیاتو کې) او ۲۶۱ نور سرتېري ټپیان شوي دي.<ref>{{cite web |title=Australian Operation in Afghanistan – Department of Defence |url=http://www.defence.gov.au/op/afghanistan/info/personnel.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006104043/http://www.defence.gov.au/operations/afghanistan/personnel.asp |archive-date=6 October 2014 |access-date=12 November 2013 |publisher=Australian Government, Department of Defence}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2014/jul/03/australian-soldier-died-afghanistan-identified|title=Australian soldier dead in Afghanistan named as lance corporal Todd Chidgey|newspaper=The Guardian|access-date=6 February 2015|date=3 July 2014|agency=Australian Associated Press}}</ref> همدارنګه، لږ تر لږه یو آسترالیایي ملکي وګړی (ډیویډ سیویج، چې پخوا د بهرنیو چارو وزارت یو لوړ پوړی افسر و او د AusAID د سلاکار په توګه  یې دنده ترسره کوله) په افغانستان کې ټپي شو. <ref>{{cite web |date=27 March 2012 |title=Attack on aid worker 'payback for massacre' |url=http://www.smh.com.au/national/attack-on-aid-worker-payback-for-massacre-20120327-1vwzt.html |access-date=6 February 2015 |work=The Sydney Morning Herald}}</ref> === بلجیم === د بلجیم یو سرتېری په افغانستان کې د خدمت پر مهال د مننژیت له امله مړ شو، او ۱۴ سرتېري یې په عملیاتو کې ټپیان شوي دي.  <ref>[https://www.usatoday.com/news/world/2007-08-31-afghanistan-suicide_N.htm Suicide bomber hits near Kabul airport] // "USA Today" 31 August 2007</ref><ref>[http://archives.lesoir.be/deux-militaires-belges-blesses-en-afghanistan_t-20080926-00J4JK.html Deux militaires belges blessés en Afghanistan] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130612164955/http://archives.lesoir.be/deux-militaires-belges-blesses-en-afghanistan_t-20080926-00J4JK.html|date=12 June 2013}} // "RTBF.BE" 13 October 2010</ref><ref>[http://www.rtbf.be/info/belgique/detail_afghanistan-images-de-soldats-belges-sous-le-feu-en-2009?id=5021553 Afghanistan: images de soldats belges sous le feu en 2009] // "Le Soir" от 26 September 2008</ref><ref>[http://www.lesoir.be/101053/article/actualite/belgique/2012-10-17/derniers-soldats-belges-sont-rentr%C3%A9s-d%E2%80%99afghanistan Plus aucun soldat belge ne surveille l'aéroport de Kaboul] // "Le Soir" 17 October 2012</ref><ref>Avec Belga. [http://www.lavenir.net/article/detail.aspx?articleid=DMF20110717_009 9.000 soldats belges blessés à l'étranger en 10 ans] // "L'avenir" 17 July 2011</ref><ref>[http://www.dhnet.be/infos/monde/article/388044/afghanistan-un-soldat-belge-blesse-par-un-tir-ami.html Afghanistan: un soldat belge blessé... par un tir "ami"] // "DH" 8 March 2012</ref><ref>[http://www.lhrtimes.com/2012/04/09/belgian-military-repatriated-wounded-in-afghanistan/ Belgian military repatriated wounded in Afghanistan] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120622073659/http://www.lhrtimes.com/2012/04/09/belgian-military-repatriated-wounded-in-afghanistan/|date=22 June 2012}} // "The Lahore Times" 9 April 2012</ref><ref>{{cite web |date=14 August 2009 |title=Soldier in Afghanistan dies of meningitis |url=https://www.vrt.be/vrtnws/en/2009/08/14/soldier_in_afghanistandiesofmeningitis-1-579986/}}</ref> === بریتانیا === د ۲۰۱۵ کال د اکتوبر تر ۱۱ پورې، ۴۵۶ بریتانوي سرتېري په عملیاتو کې  ووژل شول  او ۲۱۸۸نور ټپیان شول، نور۵۲۵۱  د ناروغۍ یا غیر جنګي ټپونو له امله زیانمن شوي. له دې ډلې ۴۰۴ تنه عسکر د دښمن سره د عملیاتو په پایله کې ووژل شوي، په داسې حال کې چې ۴۹ تنه یا د ناروغۍ، غیر جنګي ټپونو یا پېښو  له امله مړه شوي او یا لا تر اوسه یې د مرګ لاملونه په رسمي توګه د څېړنو د نامعلومو پايلو له امله نه دي په ډاګه شوي. په ۲۰۰۶ کال کې د مرګ ژوبلې لویه برخه د طالبانو  په مرکز، هلمند ولایت کې د بريتانوي ځواکونو له بیا ځای پر ځای کېدو وروسته منځ ته راغله، ځکه چې د۲۰۰۲  کال د اپرېل او۲۰۰۶ کال د مارچ په لومړیو کې یې یوازې پنځه تنه سرتېري وژل شوي وو. <ref>{{cite web |title=Afghanistan |url=https://www.gov.uk/government/fields-of-operation/afghanistan |publisher=Government of the United Kingdom}}</ref><ref>{{Cite web |title=Number of Afghanistan UK Military and Civilian casualties (7 October 2001 to 30 October 2014) |url=https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/376066/Op-herrick-casualty-tables-to-31-October-2014.pdf}}</ref> === بلغاریا === په افغانستان کې بلغاریا، یوازې یوه مرګ ژوبله درلوده. لږ تر لږه ۷ بلغاریايي سرتېري په افغانستان کې ټپیان شوي دي. <ref>{{Cite web |title=Българска жертва в Афганистан |url=https://www.vesti.bg/novini/bylgarska-zhertva-v-afganistan-4490131 |access-date=2021-08-17 |website=Vesti.bg |language=bg}}</ref><ref>[http://btvnews.bg/119972-Balgarski_voennoslujeshti_postradaha_pri_napadenie_v_Afganistan.html Български военнослужещи пострадаха при нападение в Афганистан] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120724010250/http://btvnews.bg/119972-Balgarski_voennoslujeshti_postradaha_pri_napadenie_v_Afganistan.html|date=24 July 2012}} // "BNews" 17 October 2008</ref><ref>[http://bnt.bg/bg/news/view/21693/flameCandle70x80px.swf Четирима български войници бяха ранени в Афганистан] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130801072339/http://bnt.bg/bg/news/view/21693/flameCandle70x80px.swf|date=1 August 2013}} // "Българска национална телевизия" 25 January 2010</ref><ref>[https://archive.today/20130219045925/http://bg.time.mk/read/c6a5bf293f/539d3d20b6/index.html Български войник ранен в Афганистан] // "24 часа онлайн" 24 June 2010</ref> === کاناډا === په افغانستان کې د کاناډا ماموریت چې په سوېل (کندهار ولایت)  کې د طالبانو او نورو اورپکو پر ضد عملیات وو، د کوریا له جګړې وروسته د کاناډا د ټولو محاربوي ماموریتونو په پرتله ترټولو لویه مرګ ژوبله درلوده. د ۲۰۰۲ کال له فبروري څخه د ۲۰۱۱ کال د اکتوبر تر۲۹ پورې، په افغانستان کې  ټولټال ۱۵۷ کاناډايي ځواکونه وژل شوي دي. له دې ډلې ۱۳۲ یې د دښمن د عملیاتو له امله وژل شوي، چې ۹۷ یې د ځای پر ځای شویو چاودېونکو توکو او ماینونو له امله، ۲۲ یې د RPG بریدونو، کوچنیو وسلو او یا د هاوان د ډزو له امله وژل شوي دي، او ۱۳نور یې د ځانمرګو بریدونو له امله له منځه تللي. شپږ نور کاناډايي عسکر د جنګي روزنيزو عملياتو پر مهال د خپلو امريکايي متحدينو د خپل منځیو ډزو له امله ووژل شول. نور ۱۹ کاناډايي سرتېري په افغانستان کې د پېښو یا غیر جنګي لاملونو په پایله کې وژل شوي دي. ۶ په ترافيکي حادثو کې، ۳ نا معلوم غیر جنګي مرګ ژوبلې، ۳ د ځان وژنې، ۲ د چورلکې د سقوط له امله، ۲ د ناڅاپې خورځېدو له امله، ۲ په ناڅاپي توګه د ډزو له امله او ۱ مړینه د ناروغۍ له امله مړه شوي دي. د۲۰۰۲  کال له اپرېل څخه د ۲۰۱۴ کال په مارچ په میاشت کې تر وتلو پورې ۶۳۵ سرتېري په عملیاتو کې ټپیان شوي او ۱۴۱۲د غیر جنګي پېښو له امله ټپیان شوي دي. <ref>{{cite web |date=14 March 2008 |title=Flag-draped casket of Ouellet arrives in Canada |url=https://www.ctvnews.ca/flag-draped-casket-of-ouellet-arrives-in-canada-1.282618 |access-date=13 June 2011 |publisher=CTV.ca |archive-date=21 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160321165059/http://www.ctvnews.ca/flag-draped-casket-of-ouellet-arrives-in-canada-1.282618 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Canadian soldier found dead on Afghan base |url=https://www.theglobeandmail.com/servlet/story/RTGAM.20090424.wafghandead0424/BNStory/Afghanistan/home |url-status=dead |website=[[The Globe and Mail]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090426070426/http://www.theglobeandmail.com/servlet/story/RTGAM.20090424.wafghandead0424/BNStory/Afghanistan/home |archivedate=26 April 2009}}</ref><ref>{{Cite web |author=Euan McKirdy |date=13 March 2014 |title=Canada pulls out of Kabul as NATO winds down Afghan operations |url=https://www.cnn.com/2014/03/13/world/canada-withdraws-troops-from-afghanistan/index.html |website=CNN}}</ref> === کرواسي === د ۲۰۰۶ کال له نومبر وروسته په افغانستان کې لږ تر لږه ۹ کروات پوځیان  ټپیان شوي دي. د ۲۰۱۹ کال د جولای په ۲۴ مه نېټه دری کروات سرتېري په یو موټرسایکل ځانمرګي برید کې ټپیان شول. له ټپیانو څخه یو ډېر ژر د سر د ټپونو له امله مړ شو، په داسې حال کې چې د دوه نورو حالت د لاسونو او پښو د جدي صدماتو سربيره، د ډاډ وړ ښودل شوی و. ډلګی مشر جوزف بريسکي (۲۰۱۹-۱۹۹۲) لومړنی کروات سرتېری دی چې په افغانستان کې مړ شوی دی.<ref>[http://dnevnik.hr/vijesti/hrvatska/u-afganistanu-ranjen-prvi-hrvatski-vojnik.html U Afganistanu ranjen prvi hrvatski vojnik] // 24 November 2006</ref><ref>[http://croatiantimes.com/?id=12633-newentry WikiLeaks documents show Croatian soldiers may be facing more risk in Afghanistan than reported to public] // "Croatian Times" 28 June 2010</ref><ref>[http://croatiantimes.com/?id=20022-newentry Two Croatian soldiers injured in helicopter accident in Afghanistan] // "Croatian Times" 17 June 2011</ref><ref>[http://www.novilist.hr/Vijesti/Hrvatska/Hrvatski-vojnik-u-Afganistanu-nehotice-ranio-kolegu-cisteci-oruzje Hrvatski vojnik u Afganistanu nehotice ranio kolegu čisteći oružje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170919010845/http://www.novilist.hr/Vijesti/Hrvatska/Hrvatski-vojnik-u-Afganistanu-nehotice-ranio-kolegu-cisteci-oruzje|date=19 September 2017}} // "novilist.hr" 20 June 2011</ref><ref>Krešimir Žabec. [http://www.jutarnji.hr/hrvatski-docasnik-u-afganistanu-sebi-propucao-potkoljenicu--a-kolegi-natkoljenicu/1012357/ Hrvatski dočasnik u Afganistanu sebi propucao potkoljenicu, a kolegi Belgijcu natkoljenicu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121026120334/http://www.jutarnji.hr/hrvatski-docasnik-u-afganistanu-sebi-propucao-potkoljenicu--a-kolegi-natkoljenicu/1012357/|date=26 October 2012}} // "Jutarnji" 8 March 2012 [http://www.24sata.hr/crna-kronika-news/hrvatski-vojnik-u-afganistanu-pistoljem-je-ranio-sebe-i-kolegu-256777 Hrvatski vojnik u Afganistanu pištoljem je ranio sebe i kolegu] // "24 SATA" 8 March 2012</ref><ref>[http://www.croatiantimes.com/news/General_News/2012-10-22/30404/Croatian_soldier_wounded_in_Afghanistan_gun_test_ Croatian soldier wounded in Afghanistan gun test] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141206062551/http://www.croatiantimes.com/news/General_News/2012-10-22/30404/Croatian_soldier_wounded_in_Afghanistan_gun_test_|date=6 December 2014}} // "Croatian Times" 22 October 2012</ref><ref>[http://www.croatiantimes.com/news/General_News/2013-05-02/33244/Croatian_soldier_injured_in_Afghanistan Croatian soldier injured in Afghanistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141206062546/http://www.croatiantimes.com/news/General_News/2013-05-02/33244/Croatian_soldier_injured_in_Afghanistan|date=6 December 2014}} // "Croatian Times" 2 May 2013</ref><ref>{{Cite web |title=Hrvatski vojnik poginuo u Afganstanu, dvojica ranjena! |url=https://vijesti.hrt.hr/530283/napad-na-hv-u-afganistanu-trojica-ozljeenih-jedan-u-zivotnoj-opasnosti}}</ref> === د چک جمهوریت === په افغانستان کې  ۱۴ چکي سرتېري ووژل شول او لږ تر لږه ۲۶ نور ټپیان شول. <ref>{{cite news|url=https://www.lidovky.cz/domov/kdo-byl-padly-vojak-v-afghanistanu-spickovy-cesky-kynolog-ktery-nezkazil-zadnou-srandu.A181023_123351_ln_domov_rsa|title=Kdo byl padlý voják v Afghánistánu? Špièkový český kynolog, který nezkazil žádnou srandu|last=Sattler|first=Robert|date=23 October 2018|work=[[Lidové noviny]]|language=cs|access-date=28 October 2018}}</ref><ref>2 wounded (March 2008),[https://www.radio.cz/en/section/curraffrs/first-czech-soldier-killed-in-action-in-afghanistan]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 4 wounded (May 2008),[https://www.radio.cz/en/section/news/czech-soldiers-injured-in-afghanistan-to-return-to-czech-republic]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 3 wounded (Sep. 2008),[https://www.radio.cz/en/section/curraffrs/czech-soldiers-wounded-in-afghanistan-arrive-in-prague] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304052531/http://www.radio.cz/en/section/curraffrs/czech-soldiers-wounded-in-afghanistan-arrive-in-prague |date=2016-03-04 }} 7 wounded (Oct. 2008),[https://web.archive.org/web/20141118215329/http://news.xinhuanet.com/english/2008-10/02/content_10140260.htm] 3 wounded (April 2009),[http://www.rbc.ru/rbcfreenews/20090418080118.shtml] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141218115358/http://www.rbc.ru/rbcfreenews/20090418080118.shtml |date=18 December 2014 }} 1 wounded (April 2010),[https://web.archive.org/web/20121201070729/http://cznews.info/army/20100406/soldat.php] 2 wounded (May 2011),[https://web.archive.org/web/20110611182000/http://praguemonitor.com/2011/06/06/remains-czech-soldier-killed-afghan-mission-brought-home] 1 wounded (July 2011),[https://www.praguepost.com/news/9443-seriously-injured-soldier-returns.html] 1 wounded (April 2012),[https://www.radio.cz/en/section/news/czech-soldier-wounded-in-afghanistan--1]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 1 wounded (Sep. 2012),[https://www.radio.cz/en/section/news/czech-soldier-seriously-injured-in-missile-attack-on-shank-base]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 1 wounded (July 2014),[http://www.novinky.cz/zahranicni/svet/341597-sebevrah-v-afghanistanu-zabil-ctyri-ceske-vojaky.html] total of 26 wounded</ref> === ډنمارک === [[ډنمارک]]، چې د ناټو یوغړی هېواد دی چې د ۲۰۰۲ کال د جنوري څخه د ۲۰۱۳کال د جولای تر ۱ نېټې پورې یي افغانستان ته ۹۵۰۰  پرسونل لېږلی و. دوی ډېری د ناټو د نړیوال امنیتي او مرستندویه ځواک (آیساف) د یوې برخې په توګه په هلمند ولایت کې ځای پرځای شوي وو. په ۲۰۰۲ کال کې د ډنمارک لومړنۍ دری مړینې د شوروي د دوران د الوتکې ضد توغندي د شنډولو پر مهال را منځ ته شوې. په ۲۰۰۶ کال کې د ډنمارک پارلمان د یو نوي فرمان په صادرولو، د ډنمارک پوځي عملیات د هېواد په مرکز کې په نسبتا خوندي سیمو کې له غیر محاربوي عملیاتو څخه په جنګي سیمو کې محاربوي عملیاتو ته واړول ترڅو په سوېلي هلمند ولایت کې د بریتانوي ځواکونو تر څنګ جګړه وکړي.۳۷ سرتېري د دښمن په بېلابېلو فعالیتونو او یا هم په خپل منځیو ډزو کې وژل شوي دي، او ۶ تنه په غیر جنګي پیښو کې وژل شوي دي، چې په دې سره د ډنمارک د تلفاتو شمېر ۴۳ تنو ته رسېږي، چې د ایتلاف ځواکونو تر منځ تر ټولو لوړه فی نفر مرګ ژوبله ګڼل کېږي. پر دې سربېره، په عملیاتو کې ۲۱۴ تنه سرتېري ټپیان شوي دي.<ref>{{cite web |date=28 May 2010 |title=Operation Iraqi Freedom &#124; Fatalities By Nationality |url=http://icasualties.org/oef/Nationality.aspx?hndQry=Denmark |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181022110109/http://icasualties.org/OEF/Nationality.aspx?hndQry=Denmark |archive-date=22 October 2018 |access-date=13 June 2011 |publisher=iCasualties}}</ref><ref>{{cite web |date=10 July 2011 |title=Dansk soldat er dræbt i Afghanistan |url=http://www.dr.dk/Nyheder/Indland/2011/07/10/095336.htm |publisher=DR}}</ref><ref>[http://df-nyt.dk/?p=12590 148 danske soldater såret i Afghanistan] // "DF – NYT" 27 November 2010</ref><ref>Marie Rønde. [http://www.tvmidtvest.dk/indhold/danske-soldater-saaret-i-afghanistan To danske soldater såret i Afghanistan] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140221173046/http://www.tvmidtvest.dk/indhold/danske-soldater-saaret-i-afghanistan|date=21 February 2014}} // "TV – Midwest" 18 July 2011</ref><ref>[http://jyllands-posten.dk/international/article4630491.ece Dansk soldat såret i Afghanistan] // "Jyllands Posten" 31 January 2012</ref><ref>[http://www.svd.se/nyheter/utrikes/danska-soldater-sarade-i-afghanistan_7193797.svd Danska soldater sårade i Afghanistan] // "Svenska Dagbladet" 12 May 2012</ref><ref>[http://nyhederne.tv2.dk/article.php/id-51247580:tre-danske-soldater-s%C3%A5ret.html Tre danske soldater såret] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140223005528/http://nyhederne.tv2.dk/article.php/id-51247580%3Atre-danske-soldater-s%C3%A5ret.html |date=2014-02-23 }} // TV-2 20 June 2012</ref><ref>[http://avisen.dk/fire-danske-soldater-saaret-i-afghanistan_178401.aspx Fire danske soldater såret i Afghanistan] // "Avisen" 29 July 2012</ref><ref>[http://www.dr.dk/Nyheder/Udland/2012/08/15/161328.htm Dansk soldat hårdt såret i Afghanistan] // "Nyheder" 15 August 2012</ref><ref>[http://avisen.dk/dansk-soldat-saaret-i-afghanistan_188630.aspx Dansk soldat såret i Afghanistan] // "Avisen" 12 October 2012</ref><ref>"''Today officially ended Denmark's 12-year involvement in the War in Afghanistan... The dozen years in Afghanistan cost the lives of 43 Danish soldiers and resulted in total costs of approximately 15&nbsp;billion kroner. An additional 211 soldiers were injured in Afghanistan.''" Justin Cremer. [http://cphpost.dk/international/combat-mission-afghanistan-over Combat mission in Afghanistan is over] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130724093917/http://cphpost.dk/international/combat-mission-afghanistan-over|date=24 July 2013}} // "The Copenhagen Post", 22 July 2013</ref><ref>Andreas Jakobsen. [http://cphpost.dk/news/three-danish-soldiers-injured-in-afghanistan.8477.html Three Danish soldiers injured in Afghanistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140307052728/http://cphpost.dk/news/three-danish-soldiers-injured-in-afghanistan.8477.html|date=7 March 2014}} // "The Copenhagen Post", 30 January 2014</ref> همدارنګه، په ۲۰۱۴ کال کې په کابل کې د اروپایي پولیسو د ماموریت یا EUPOL یو ډنمارکي ملکي کارکوونکی ووژل شو. <ref>{{cite web |title=A Glance at the Penal Code – EUPOL Afghanistan |url=http://www.eupol-afg.eu/?q=node/411#sthash.KgWdEvVh.dpuf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140122131743/http://www.eupol-afg.eu/?q=node%2F411#sthash.KgWdEvVh.dpuf |archive-date=22 January 2014 |access-date=6 February 2015}}</ref> === ایستونیا === په افغانستان کې نهه استونیایي سرتېري ووژل شول: اته یې په عملیاتو کې  او یو یې په پېښه کې ووژل شو، په عملیاتو کې ۹۲ نور عسکر ټپیان شوي دي. <ref>"''исполнилось десять лет с того момента, как первое эстонское подразделение приступило к несению службы в Афганистане. За это время 9 эстонских солдат погибли, 92 получили ранения.''" [http://rus.postimees.ee/1171464/desjat-let-jestonskoj-missii-v-afganistane-9-ubityh-92-ranenyh Десять лет эстонской миссии в Афганистане: 9 убитых, 92 раненых] // "Postimees", 16 March 2013</ref> === فنلنډ === په افغانستان کې د دښمن په عملیاتو کې دوه فنلنډي سرتېري ووژل شول او لږ تر لږه ۱۱ سرتېري ټپیان شوي دي. <ref>"''A Finnish soldier in the NATO-led ISAF peacekeeping forces was injured by gunfire in Afghanistan late Sunday... in Aybak district in North Afghanistan''" [http://www.hs.fi/english/article/Finnish+peacekeeper+injured+in+firefight+in+Afghanistan+/1135222026553 Finnish peacekeeper injured in firefight in Afghanistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140307065012/http://www.hs.fi/english/article/Finnish+peacekeeper+injured+in+firefight+in+Afghanistan+/1135222026553|date=7 March 2014}} // "Helsingin Sanomat" 2 October 2006</ref><ref>Four Finnish peacekeepers were wounded on Saturday after their RG-32 armoured patrol vehicle hit a roadside bomb in northern Afghanistan [http://news.xinhuanet.com/english/2009-10/03/content_12178191.htm Four Finnish peacekeepers wounded in Afghanistan] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160721045601/http://news.xinhuanet.com/english/2009-10/03/content_12178191.htm|date=21 July 2016}} // "Xinhua" 3 October 2009</ref><ref>"''A Finnish soldier serving as a peacekeeper in Afghanistan was wounded from an accidental shot in the leg on Tuesday.''" [http://www.hs.fi/english/article/Finnish+peacekeeper+accidentally+wounded+on+base+in+Afghanistan/1135259605350 Finnish peacekeeper accidentally wounded on base in Afghanistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140829204717/http://www.hs.fi/english/article/Finnish+peacekeeper+accidentally+wounded+on+base+in+Afghanistan/1135259605350|date=29 August 2014}} // "Helsingin Sanomat", 25 August 2010</ref><ref>"''Two Finnish and one Swedish peacekeeper were wounded in a rocket launcher attack in Afghanistan on Friday... The peacekeepers' vehicle came under attack in the village of Temorak, about 45 kilometres west of Mazar e Sharif... Finnish Defence Minister Jyri Häkämies expressed regret over the incident. He said for the time being it will not, however, lead to the rethinking of Finland's role in Afghanistan. Since joining the operation in Afghanistan, one Finnish peacekeeper has been killed and eight more have been wounded.''" [http://yle.fi/uutiset/two_finnish_peacekeepers_injured_in_afghanistan/5673102 19.11.2010 Two Finnish Peacekeepers Injured in Afghanistan]</ref><ref>"''One Finnish peacekeeper in Afghanistan was wounded slightly in a grenade attack on a patrol on Sunday. The incident took place some 40 kilometres west of Mazar-e-Sharif.''" [http://yle.fi/uutiset/another_finnish_peacekeeper_wounded_in_afghanistan/5673236 21.11.2010 Another Finnish peacekeeper wounded in Afghanistan]</ref><ref>"''A Finnish peacekeeper in Afghanistan was injured on Tuesday in an accident involving a grenade launcher of his own forces. He was struck in the back by a grenade, which did not explode. The incident occurred at Camp Northern Lights in Mazar-i-Sharif. The man's condition is not critical.''" [http://yle.fi/uutiset/finnish_peacekeeper_injured_in_afghanistan/5325760 16.03.2011 Finnish Peacekeeper Injured in Afghanistan]</ref><ref>[http://www.hs.fi/ulkomaat/Suomalaissotilas+haavoittui+vahingonlaukauksesta+Afganistanissa/a1305561602977 Suomalaissotilas haavoittui vahingonlaukauksesta Afganistanissa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140307074228/http://www.hs.fi/ulkomaat/Suomalaissotilas+haavoittui+vahingonlaukauksesta+Afganistanissa/a1305561602977|date=7 March 2014}} // "HS.FI" 8 May 2012</ref> == سرچينې == eg1e4wn3s0w5cobu1z2c2uzfxysi8tw 0 72093 363865 305649 2026-05-09T13:22:47Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363865 wikitext text/x-wiki په روسیه کې د جنین سقط د یوې انتخابي کړنلارې په توګه د امیدوارۍ تر ۱۲مې اونۍ پورې د ځانګړو شرایطو له مخې قانوني بڼه لري. <ref name="law">{{in lang|ru}} [http://www.rg.ru/2011/11/23/zdorovie-dok.html Федеральный закон Российской Федерации от 21 ноября 2011 г. N 323-ФЗ]</ref> د بلشویکانو له بریا وروسته په ۱۹۲۰ زکال کې د لېنېن تر مشرۍ لاندې د روسیې شوروي جمهوریت په ټوله نړۍ کې د معاصر مهال لومړنی هغه هېواد شو چې د جنین سقط یې په هر ډول شرایطو کې مجاز باله، خو د شلمې پېړۍ په اوږدو کې د دغې چارې قانوني بڼې بدلون وکړ؛ په داسې توګه چې په کال کې یې له یوځل څخه زیاته د سقط اجازه نه ورکوله خو له ۱۹۳۶ زکال څخه تر ۱۹۵۵ زکال پورې بیاځلي دغه چاره له کوم شرط پرته قانوني شوه. له همدې امله په دغه هېواد کې د «سقط د کلتور» اصطلاح رواج شوه. د ۱۹۶۰مې لسیزې په نیمایي کې په روسیه کې د جنین د سقط کچه خپل اوج ته ورسېده چې یوازې په ۱۹۶۵ زکال کې د جنین د سقط ۵۴۶۳۳۰۰ موارد ترسره شول. په ټول شوروي اتحاد کې د جنین د سقط په قانوني کېدو سره په ۱۹۹۰ زکال کې د شوروي اتحاد تر پاشل کېدو پورې څه باندې ۲۶۰ میلیونه (ډیری برخه یې روسیې ته اړوند وه) د جنین د سقط موارد ترسره شول. <ref>{{Cite journal|last1=Karpov|first1=Vyacheslav|last2=Kääriäinen|first2=Kimmo|date=September 2005|title="Abortion Culture" in Russia: Its Origins, Scope, and Challenge to Social Development|url=http://journals.sagepub.com/doi/10.1177/19367244052200202|journal=Journal of Applied Sociology|language=en|volume=os-22|issue=2|pages=13–33|doi=10.1177/19367244052200202|s2cid=157609322|issn=0749-0232}}</ref><ref name=":0">{{Cite journal|last1=Avdeev|first1=Alexandre|last2=Blum|first2=Alain|last3=Troitskaya|first3=Irina|date=1995|title=The History of Abortion Statistics in Russia and the USSR from 1900 to 1991|url=https://www.jstor.org/stable/2949057|journal=Population: An English Selection|volume=7|pages=39–66|jstor=2949057|issn=1169-1018}}</ref> په ۲۰۰۹ زکال کې روسیې د جنین د سقط د ۱.۲ میلیونه مواردو راپور ورکړ، په داسې حال کې چې د ټولو وګړو شمېر یې ۱۴۳ میلیونه تنه و. په ۲۰۲۰ زکال کې روسیې د جنین د سقط کچه په کال کې ۴۵۰ زره مواردو ته راکمه کړه. <ref name="stat">{{cite web |date=14 May 2021 |title=Число абортов в России за пять лет сократилось на треть |url=https://ria.ru/20210514/abort-1732309150.html}}</ref><ref>{{cite web |date=14 May 2021 |title=Historical abortion statistics, Russia |url=https://ria.ru/20210514/abort-1732309150.html}}</ref> == د روسیې په سترواکۍ کې د جنین سقط == د روسیې په سترواکۍ د جنین سقط ناقانونه چاره وه. په داسې حال کې چې د روسیې د کورنیو په قانون کې ورته په مستقیم ډول نغوته نه وه شوې، خو د ماشومانو تربیه په کې یوه ډېره یاده شوې موضوع وه. د تزار الکسېس رومانوف د واکمنۍ پر مهال د جنین د سقط جزا اعدام وه چې بیا دغه جزا د لوی پیټر له خوا لغو شوه. له دې سره هم تر ۱۹۱۷ زکال پورې د جنین سقط یو لوی جرم و. د روسیې د جزا د قانون د ۱۴۶۲مې او ۱۴۶۳مې مادې پر بنسټ «مجرم کس کېدلای شو چې له مدني حقونو محروم، تبعید او یا هم په اجباري کار محکوم شي». له دې سره هم په ناقانونه بڼه «په تور بازار کې» د جنین د سقط چارو شتون درلود. <ref name=":02">{{Cite journal|last1=Avdeev|first1=Alexandre|last2=Blum|first2=Alain|last3=Troitskaya|first3=Irina|date=1995|title=The History of Abortion Statistics in Russia and the USSR from 1900 to 1991|url=https://www.jstor.org/stable/2949057|journal=Population: An English Selection|volume=7|pages=39–66|jstor=2949057|issn=1169-1018}}</ref><ref name="Stites">Stites, Richard. ''The Women's Liberation Movement in Russia: Feminism, Nihilism, and Bolshevism, 1860-1930'' (Princeton, N.J.: Princeton University Press, 1978), 181.</ref> == اوسني قوانین == د ۲۰۰۰مې لسیزې پر مهال د روسیې د نفوسو مخ پر زیاتوالي کمښت (د زیږون د کچې د کموالی او همدارنګه ژوندانه ته د هیلو د کمښت له امله) په یوې اصلي اندېښنې واوښت، ان تر دې چې د ځوانو نارینه و د کمښت له امله د اجباري عسکري خدمت په ترسره کولو هم فشارونه راکم شول. د ۲۰۱۱ زکال د اکتوبر په ۲۱مه نېټه د روسیې پارلمان هغه قانون تصویب کړ چې د جنین سقط یې د امیداورۍ لومړیو ۱۲ اونیو ته محدود کاوه؛ په دې استثنا سره چې که چېرې امیداوري د جنسي تېري له امله وي بیا یې تر ۲۲ اونیو پورې هم د سقط اجازه ورکوله. ورته مهال یې د طبي اړتیا په موخه په هر مهال کې د سقط اجازه ورکړې وه. په یاد قانون پسې وروسته بل نوي قانون د جنین د سقط له ترسره کولو وړاندې د دوه ورځو څخه تر اوو ورځو پورې د منتظر پاتې کېدو چاره جبري اعلان کړه څو ښځې وکولای شي «په خپله پرېکړه بیا غور وکړي». د جنین سقط هم په جواز لرونکو روغتیایي مرکزونو (په معمول ډول په روغتونونو یا هم د ښځینه ناروغیو په کلنیکونو) کې د هغو ډاکټرانو په واسطه ترسره کېده چې په دغه برخه کې یې تخصصي زده کړې کړې وې. ډاکټر کولای شو د جنین له سقط کولو ډډه وکړي، مګر دا چې د طبي نظره به ورته اړتیا وه. دغه نوي قانون له پخواني قانون څخه محدودیتونه زیات کړل ځکه چې د پخواني قانون پر بنسټ د ټولنیزو اقتصادي لاملونو له امله د امیدوارۍ تر ۱۲مې اونۍ پورې سقط مجاز و، په داسې حال کې چې نوي قانون میندو یا جنین ته د جدي روغتیايي ستونزو د شتون او یا هم د جنسي تیري په صورت کې د سقط اجازه ورکوله. <ref name="law2">{{in lang|ru}} [http://www.rg.ru/2011/11/23/zdorovie-dok.html Федеральный закон Российской Федерации от 21 ноября 2011 г. N 323-ФЗ]</ref><ref>{{cite web |title=Abortion Policy |url=http://www.un.org/esa/population/publications/abortion/doc/russia.doc. |archive-url=https://web.archive.org/web/20150824153740/http://www.un.org/esa/population/publications/abortion/doc/russia.doc |archive-date=2015-08-24 |website=www.un.org}}</ref> د روسیې د جزا د قانون (۱۲۳مه ماده) پر بنسټ د هغه کس له خوا د جنین د سقط ترسره کول چې تخصصي طبي زده کړې وه نه لري ۸۰۰۰۰۰ روبله جریمه لري؛ یا هم کېدای شي محکوم د ۸ میاشتو لپاره له امتیازاتو بې برخې او د ټولنیزو خدمتونو څخه یې ۱۰۰ تر ۲۴۰ ساعته خدمت کم کړای شي؛ سربېره پر دې کېدای شي له یو کال څخه تر ۲ کالو بند باندې هم محکوم شي. که چېرې ناقانونه د جنین سقط د امیدوارې ښځې د مړینې او یا هم د هغې روغتیا ته د جدي ستونزې لامل وګرځي، ترسره کوونکی بیا کېدای شي تر پنځو کلونو پورې په بند محکوم شي. == سیاسي بحثونه == د جنین د سقط موضوع په ۲۰۱۱ زکال کې بیاځلي د ټولو پام ځانته واړوه هماغه ډول چې نیویارک ټایمز څرګندوي «دغه بحث په پیل کې په متحده ایالاتو کې د بحثونو په څېر و». پارلمان اړوند قانون تصویب کړ او په ۲۰۱۱ زکال کې د روسیې ولسمشر دیمتري میدویدوف هم د «زیږون د کچې او د نفوسو د کمښت» سره د مبارزې په موخه ګڼ شمېر نور محدودیتونه لاسلیک کړل. دغه محدودیتونو د جنین د سقط ترسره کوونکي مراکز په دې مکلف وګڼل چې د خپلو تبلیغاتو ۱۰ سلنه برخه باید د جنین د سقط کولو ګواښونو او د ښځو روغتیايي موضوعاتو ته ځانګړې کړي او دغه چاره په داسې توګه توصیف کړي چې دا یوه خوندي خو ناقانونه طبي چاره ده. د ولسمشر مېرمنې سوتلانا میدویدا هم په روسیې کې د جنین د سقط سره د مبارزې په موخه د «ماته ژوند راکړه!» او «د کورنۍ ورځ، مینه او وفا» تر شعارونو لاندې یو اونیز تبلیغاتي کمپاین پیل کړ چې د روسیې له ارتدوکس کلیسا سره په همکارۍ د هغې د ټولنیزو او کلتوري نوښتونو بنسټ مخته یووړ. <ref name="NYT">[https://www.nytimes.com/2011/07/15/world/europe/15iht-russia15.html Russia Enacts Law Opposing Abortion]</ref> === نظر پوښتنې === په ۲۰۱۶ زکال کې د هغو روسانو شمېر چې د جنین سقط یې په هر ډول شرایطو کې نه منل کېدونی باله یوازې ۴ سلنه و، خو دغې کچې تر ۲۰۲۲ زکال پورې ۱۳٪ ته زیاتوالی وموند. <ref>{{Cite web |date=6 June 2022 |title=Прерывание беременности: за, против и какова роль государства |url=https://wciom.ru/analytical-reviews/analiticheskii-obzor/preryvanie-beremennosti-za-protiv-i-kakova-rol-gosudarstva |publisher=Russian Public Opinion Research Center}}</ref><ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=The Number of Russians Who Consider Abortion Unacceptable Has Tripled in Six Years – Poll |url=https://www.pravmir.com/the-number-of-russians-who-consider-abortion-unacceptable-has-tripled-in-six-years-poll/ |website=www.pravmir.com |language=en-US}}</ref> == شمېرې == د ۱۹۹۰مې لسیزې تر نیمايي پورې په داسې حال کې چې په شوروي اتحاد کې د جنین د سقط کچې پام وړ کمښت وموند، خو بیا یې هم په ټوله نړۍ کې د سقط لوړه کچه لرله. په ۲۰۰۱ زکال کې ۱.۳۱ میلیونه ماشومان په روسیه کې وزیږېدل، په داسې حال کې چې د سقط د مواردو شمېر ۲.۱۱ میلیونه و. په ۲۰۰۵ زکال کې په روسیه کې د جنین د سقط ۱.۶ میلیونه موارد ثبت شول چې ۲۰ سلنه برخه یې له ۱۸ کلنۍ څخه کم عمر لرونکو نجونو ته اړوند وه. په ۲۰۲۰ زکال کې رسمي شمېرو دغه کچه ۴۵۰ زره موارده وښوده. <ref name="stat2">{{cite web |date=14 May 2021 |title=Число абортов в России за пять лет сократилось на треть |url=https://ria.ru/20210514/abort-1732309150.html}}</ref><ref>{{cite web |last=Marusina |first=Yevgeniya |date=23 August 2005 |title=Россияне вымирают из-за бесплодия и абортов |trans-title=Russians are dying out due to infertility and abortions |url=http://www.utro.ru/articles/2005/08/23/470519.shtml |access-date=19 September 2015 |work=utro.ru |language=ru |archive-date=4 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804173722/https://utro.ru/articles/2005/08/23/470519.shtml |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite book|title=Заявление главного акушера и гинеколога России, директора Научного центра акушерства и гинекологии Владимира Кулакова|trans-title=Statement by Chief of Obstetricians and Gynaecologists of Russia, Director of the Scientific Center for Obstetrics and Gynecology, Vladimir Kulakov|language=ru}}</ref><ref name="stat3">{{cite web |date=14 May 2021 |title=Число абортов в России за пять лет сократилось на треть |url=https://ria.ru/20210514/abort-1732309150.html}}</ref> په ۲۰۲۱ زکال کې له ۱۵ کلنۍ څخه تر ۴۴ کلنۍ پورې له هرو زرو ښځو څخه ۱۲ یې خپل ماشومان سقط کړي و.<ref name="interfax-religion.ru">{{Cite web |title=Интерфакс-Религия: В России за год снизилось число абортов - Минздрав |url=http://www.interfax-religion.ru/?act=news&div=78851 |access-date=2022-05-23 |website=www.interfax-religion.ru}}</ref> د ۱۹۸۰مې لسیزې تر وروستیو پورې په روسیه کې د جنین د سقط شمېرې دولتي راز ګڼل کېده. په دغه دوره کې شوروي اتحاد د ټولې نړۍ په پرتله د جنین د سقط لوړه کچه لرله. دغه چاره د ۱۹۶۵ زکال پر مهال خپل اوج ته ورسېده، ځکه چې ۵.۵ میلیونه د سقط موارد ترسره شول او دا د روسیې په تاریخ کې د دغې چارې تر ټولو لوړه کچه وه. ورته مهال د جنین د سقط په قانوني کېدو سره هم په ناقانونه بڼه د جنین د سقط چارې پای ته وه نه رسېدې. <ref>{{Cite web |last1=Lysak |first1=Elena |last2=RBTH |first2=special to |date=2014-01-28 |title=Russia seeks to further decrease abortion rates |url=https://www.rbth.com/society/2014/01/28/russia_seeks_to_further_decrease_abortion_rates_33543.html |access-date=2022-06-09 |website=Russia Beyond |language=en-US}}</ref><ref>{{in lang|ru}} Рассекреченная статистика числа абортов на 100 живорождений, 1960-2003 СССР-СНГ</ref> === وروستۍ شمېرې === له ۱۹۹۰مې لسیزې را وروسته په روسیه کې د جنین د سقط کولو کچې کمښت موندلی. دغه کچه له ۱۹۹۰زکال څخه تر ۲۰۰۰ زکال پورې نیمایي ته ورسېده چې له ۴ میلیونو څخه شاوخوا ۲ میلیونو ته راکمه شوه. ورته مهال  له ۱۵ کلنۍ څخه تر ۴۹ کلنۍ پورې زرو ښځو څخه ۵۵ یې د ماشوم د سقط چارې ته مخه کوله په داسې حال کې چې په ۱۹۹۰ زکال کې دغه شمېره ۱۱۴ مورده وه. د ۲۱مې پېړۍ پر مهال په ۲۰۱۰ زکال کې د لومړي ځل لپاره په روسیه کې د ماشومانو د زیږون شمېره د جنین د سقط له ټولیز شمېر څخه زیاته شوه. په ۲۰۱۳ زکال کې د جنین د سقط یو میلیون موارد ترسره شول چې له ۱۵ کلنۍ څخه تر ۴۹ کلنۍ پورې د هرو زرو ښځو څخه ۲۸ یې خپل ماشوم سقط کړ. په ۲۰۲۱ زکال کې دغه شمېره شاوخوا ۴۰۰ زرو تنو ته راښکته شوه چې د ۱۹۹۰ زکال په پرتله یې د ۱۰ چنده کمښت څرګندويي کوله؛ په دې سره د هرو زرو ښځو پر حساب شمېر ۱۲ ته راښکته شو. <ref name="interfax-religion.ru2">{{Cite web |title=Интерфакс-Религия: В России за год снизилось число абортов - Минздрав |url=http://www.interfax-religion.ru/?act=news&div=78851 |access-date=2022-05-23 |website=www.interfax-religion.ru}}</ref><ref>{{Cite web |title=Статистика:Численность абортов в России — Русский эксперт |url=https://ruxpert.ru/%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0:%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B2_%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B8 |access-date=2022-05-23 |website=ruxpert.ru}}</ref><ref>{{Cite web |title=Women and men of Russia 2020 |url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/yhNtbedG/Wom-Man%202020.pdf |access-date= |website=Federal State Statistics Service}}</ref> === د سقط لپاره انګېزې === له ۲۰۰۶ زکال څخه تر ۲۰۱۱ زکال پورې ښځې د سقط کولو د لاملونو له امله په بېلابېلو ډلو ووېشل شوې؛ ۱۱٪ ښځو د خپلې روغتیا لپاره دغه چاره ترسره کوله، ۱۰٪ غوښتل چې د بل ماشوم زیږون وځنډوي څو د خپلو ماشومانو ترمنځ فاصله زیاته کړي، ۲۴٪ نورو هم بل ماشوم نه غوښت؛ ۳۳٪ بیا د بل ماشوم د لوی کولو مالي وړتیا نه لرله (یا هم له نورو ټولنیزو اقتصادي ستونزو سره مخ وې) او همدارنګه ۱۷٪ نورو د خپل ژوندانه له شریک سره د ستونزو له امله ماشوم نه غوښت. <ref>{{Cite web |date=December 2012 |title=Brief report on the results of the sample survey "Reproductive Health of the Population of Russia 2011" (posted on December 6, 2012) |url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/zdravo-2011.pdf |access-date= |website=Federal State Statistics Service}}</ref> == سرچينې == 3zw4wjd41hjoh61l18ldq25e4ql4hlr 0 72905 363872 308233 2026-05-09T15:01:31Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363872 wikitext text/x-wiki کاسیان (/ˈkæsaɪts/) لرغوني نږدې ختیځ ته اړوند وګړي و چې د بابل د لرغونې سترواکۍ له پاشل کېدو وروسته یې له میلاد وړاندې شاوخوا ۱۵۳۱ کال څخه تر ۱۱۵۵ کال پورې په بابل واکمني وکړه. دوی له میلاد وړاندې ۱۵۳۱ زکال کې د هیتیانو له خوا د بابل له لوټ کولو وروسته د بابل واګې خپلې کړې او داسې یوه لړۍ یې رامنځته کړه چې د ټولیز باور له مخې په پیل کې په همدغه ښار کې استوګنه وه او له یوې وقفې وروسته یې خپل حکومت د دور- کوریګالزو نوي ښار ته ولېږدوه. د بابل د سقوط پر مهال کاسیان له یوې نیمې پېړۍ راهیسې د دغې سیمې برخه و چې ځینې وختونه یې د بابل په ګټه او ځینې وختونه به یې هم د هغو سره په مخالفت عمل کاوه. ورته مهال د بابلي پاچاهانو هر یو؛ سامسو- ایلونا (واکمني: له میلاد وړاندې ۱۶۸۶ کال  - ۱۶۴۸ کال) ابي اشوه او امي ډیتانا د واکمنۍ پر مهال د پوځي استخدام په برخه کې د کاسي او بابلي تعاملاتو شواهد شتون لري.<ref>Brinkman, J. A.. "1. Babylonia under the Kassites: Some Aspects for Consideration". Volume 1 Karduniaš. Babylonia under the Kassites 1, edited by Alexa Bartelmus and Katja Sternitzke, Berlin, Boston: De Gruyter, 2017, pp. 1-44</ref><ref>van Koppen, Frans. “THE OLD TO MIDDLE BABYLONIAN TRANSITION: HISTORY AND CHRONOLOGY OF THE MESOPOTAMIAN DARK AGE.” Ägypten Und Levante / Egypt and the Levant, vol. 20, 2010, pp. 453–63</ref><ref>Koppen, Frans van. "2. The Early Kassite Period". Volume 1 Karduniaš. Babylonia under the Kassites 1, edited by Alexa Bartelmus and Katja Sternitzke, Berlin, Boston: De Gruyter, 2017, pp. 45-92</ref> د کاسي ژبې ریښه او ډلبندي هم د سومري او هوري ژبو په څېر ناڅرګنده ده، د وروستیو دوه یادو شوو ژبو په څېر هغې ته هم اړوند داسې ګمانونه شتون لري چې ګویا له سانسکریت سره اړوند وه. د کاسیانو مذهب معلوم نه دی خو د یو شمېر اصلي خدایانو نومونه یې موندل شوي ځکه چې د پاچایانو خدایان یې د شوقومونا او شومالیا په نومونو یادېدل. هماغه ډول چې په دغه سیمه کې دود و، د نورو سیمو له مذاهبو سره یې هم یو لړ اړیکې لرلې. <ref>Pinches, T. G. “The Question of the Kassite Language.” Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1907, pp. 685–685</ref><ref>Malko, Helen. "The Kassites of Babylonia: A Re-examination of an Ethnic Identity". Babylonia under the Sealand and Kassite Dynasties, edited by Susanne Paulus and Tim Clayden, Berlin, Boston: De Gruyter, 2020, pp. 177-189</ref><ref>Krebernik, M., and Seidl, U. (2012). "Šuqamuna und Šu/imalija." [in:] ''[http://publikationen.badw.de/en/rla/index Reallexikon der Assyriologie und vorderasiatischen Archäologie]'' vol 13, [https://publikationen.badw.de/en/rla/index#11245 p. 323-325]</ref><ref>Tenney, J. S. (2016). ''The elevation of Marduk revisited: Festivals and sacrifices at Nippur during the High Kassite period''. Journal of Cuneiform Studies, 68(1), 153-180. Pg 154 note 4.</ref> == تاریخچه == کاسي لړۍ ته اړوند شواهد په کلکه سره نیپور ته له اړوندو بېلابېلو لیکل شوو لوحو سره اړیکه لري، چېرې چې په زرګونو لیکل شوي قطعات او لوحې له خاورو څخه راویستل شوې دي. په دغو کې اداري او قانوني متون، لیکونه، مهر شوې کتیبې، خصوصي چارو ته اړوندې کتیبې او همدارنګه یو ادبي متن (چې په معمول ډول د یوې تاریخي حماسې په توګه ګڼل کېږي) شامل دي. په خواشینۍ سره چې د دغو لوحو ګڼ شمېر یې تر اوسه نه دي خپرې شوې، چې په سلګونو یې په استانبول کې د عثمانیانو واکمنۍ ته په اړوند موزیم کې ساتل کېږي. <ref>[https://melc.berkeley.edu/Web_Veldhuis/articles/Kassite_exercises.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220122165708/https://melc.berkeley.edu/Web_Veldhuis/articles/Kassite_exercises.pdf |date=2022-01-22 }} Veldhuis, Niek. "Kassite Exercises: Literary and Lexical Extracts." Journal of Cuneiform Studies, vol. 52, 2000, pp. 67–94</ref><ref>Biggs, Robert D. “A Letter from Kassite Nippur.” Journal of Cuneiform Studies, vol. 19, no. 4, 1965, pp. 95–102</ref> په دور کوریګازلو یا د کاسایانو په پلازمېنه کې شاوخوا ۱۰۰ لوحې موندل شوې دي. ورته مهال د لومړي کوریګازلو واکمنۍ ته اړوند یو شمېر ودانیز توکي هم موندل شوي. سربېره پر دې د بحرین د قلا په ډیلمون کې هم د دریم اګوم مهال ته اړوندې ګڼ شمېر لوحې موندل شوې دي. په ټولیز ډول د کاسیانو دورې ته اړوند ګڼ شمېر شواهد موندل شوي چې له دغو څخه یوازې ۱۰ سلنه یې تر اوسه خپاره شوي دي. سربېره پر دې یو شمېر داسې ساختماني کتیبې هم شتون لري چې یوازې له یوې پرته نورې ټولې یې په سومري ژبه لیکل شوې دي، هغه ژبه چې د اکدیانو پر خلاف کاسیانو په معمول ډول کاروله. د دې په خوا کې یو شمېر مهرونه (ټاپې) هم موندل شوي دي. په دغو کې کودروس ډبرینه ټاپه چې د کاسي تاریخ بله منبع جوړوي، په سومري ژبه پرې لیکنه شوې او د ځمکې او اموالو معاملاتو ته اړوند ده. دغې چارې د کاسیانو د لړۍ له پای ته رسېدو وروسته د څو پېړیو لپاره دوام درلود. ډیری له دغو څخه چې تر ډېره د ځمکې په سطح موندل شوې دي؛ د دغې لړۍ اړوند د پلټنو په لومړیو کې پیدا او د نړۍ بېلابېلو موزیمونو ته یې لار پیدا کړې ده. <ref>O. R. Gurney, Texts from Dur-Kurigalzu, Iraq, vol. 11, no. 1, pp.&nbsp;131–149, 1949</ref><ref>O. R. Gurney, Further Texts from Dur-Kurigalzu, Sumer, vol. 9, pp.&nbsp;21–34, 1953</ref><ref>T. Clayden. “Kish in the Kassite Period (c. 1650-1150 B.C.).” Iraq, vol. 54, 1992, pp. 141–55</ref><ref>Højlund, Flemming. Qala'at al-Bahrain/2 The central monumental buildings. Aarhus Univ. Press, 1997</ref><ref>[https://oi.uchicago.edu/sites/oi.uchicago.edu/files/uploads/shared/docs/mskh1.pdf] Brinkman, J.A. 1976. Materials and Studies for Kassite History. Vol. 1, pt. A, Catalogue of Cuneiform Sources Pertaining to Specific Monarchs of the Kassite Dynasty. Chicago: Chicago University Press.</ref><ref>[https://www.zora.uzh.ch/id/eprint/150405/1/Matthews_1992_The_Kassite_Glyptic_of_Nippur.pdf]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Donalds M Matthews, The Kassite Glyptic of Nippur, Freiburg, Switzerland / Göttingen,Germany: Universitätsverlag / Vandenhoeck Ruprecht, 1992</ref><ref>Kjaerum, F. “SEALS OF ‘DILMUN-TYPE’ FROM FAILAKA, KUWAIT.” Proceedings of the Seminar for Arabian Studies, vol. 10, 1980, pp. 45–53</ref><ref>Paulus, Susanne. "10. The Babylonian Kudurru Inscriptions and their Legal and Sociohistorical Implications". Volume 1 Karduniaš. Babylonia under the Kassites 1, edited by Alexa Bartelmus and Katja Sternitzke, Berlin, Boston: De Gruyter, 2017, pp. 229-244</ref><ref>Brinkman, J. A. “Babylonian Royal Land Grants, Memorials of Financial Interest, and Invocation of the Divine.” Journal of the Economic and Social History of the Orient, vol. 49, no. 1, 2006, pp. 1–47</ref><ref>Lambert, W. G. “The Warwick Kudurru.” Syria, vol. 58, no. 1/2, 1981, pp. 173–85</ref> د نیپور لرغونی ښار د کاسیانو اصلي پام وړ ځای و. په لومړیو کې د دغه ښار بېلابېلې مذهبي او اداري ودانۍ ورغول شوې چې د رغول شوو ودانیو لومړۍ یې لومړي کوریګالزو ته ورسېده. پام وړ ودانیزې چارې د کادشمان- انلیل، کودور- انلیل او شاګارتي- شوریاش د واکمنیو پر مهال ترسره شوې چې د اداد- شوما- اوشور او ملي شیپک پر مهال د دغو چارو کچه کمه وه. د کاسیانو د دورې پر مهال په نورو مهمو مراکزو کې لارسا، سیپار او شوش شامل وو. کاسیان په اور کې هم په پریمانه کچه فعال وو. په ایسین کې چې د سامسو- ایلونا له مهال راوروسته ویجاړ شوی و، د ګولا د معبد په ګډون مذهبي برخې ته اړوندې د بیارغونې لویې پروژې پلې شوې دي. په ایسین کې کار د لومړي کوریګالزو پر مهال پیل شو چې بیا د لومړي کادشمان- انلیل او له یوې وقفې وروسته د آداد- شوما- اوشور او دویم ملي شیپک له خوا یې دوام وموند. له میلاد وړاندې ۱۱۵۵ کال کې د کاسي لړۍ له راپرځېدو وروسته ایالتي مدیریتي سیستم دوام وموند او د راتلونکې لړۍ یعنې د دویمې ایسین لړۍ د واکمنۍ پر مهال هم دغه هېواد یو موټی پاتې شو. <ref>Schneider, Bernhard. "Studies Concerning the Kassite Period Ekur of Nippur: Construction History and Finds". Babylonia under the Sealand and Kassite Dynasties, edited by Susanne Paulus and Tim Clayden, Berlin, Boston: De Gruyter, 2020, pp. 146-164</ref><ref>Brinkman, John Anthony. "Ur:" The Kassite Period and the Period of the Assyrian Kings"." (1969): 310-348</ref><ref>Kaniuth, Kai. "18. Isin in the Kassite Period". Volume 2 Karduniaš. Babylonia under the Kassites 2, edited by Alexa Bartelmus and Katja Sternitzke, Berlin, Boston: De Gruyter, 2017, pp. 492-507</ref><ref>Brinkman, J. A. “Provincial Administration in Babylonia under the Second Dynasty of Isin.” Journal of the Economic and Social History of the Orient, vol. 6, no. 3, 1963, pp. 233–42</ref> === ریښه === په داسې حال کې چې د کاسیانو ریښه ناڅرګنده ده، خو اړوند یې یو شمېر نظریاتو هم پراختیا موندلې. یو شمېر مشکوک کاسي نومونه د دریم اور د دورې (له میلاد وړاندې شاوخوا ۲۱۱۲ کال څخه له میلاد وړاندې ۲۰۰۴ کال پورې) په یو شمېر هغو اقتصادي اسنادو کې شتون لري چې د بابل سوېل ته اړوند و، خو د دغو ریښه هم ناڅرګنده ده. <ref>J. A. Brinkman, “Kassiten (Kassû),” RLA, vol. 5 (1976–80</ref> د لومړي ځل لپاره له میلاد وړاندې ۱۸مې پېړۍ پر مهال په بابل په ځانګړې توګه د هغو په نږدې سیپار سیمه کې د کاسیانو د شتون خبر ورکړل شوی. د بابل د پاچا (واکمني: له میلاد وړاندې ۱۷۴۹ زکال – ۱۷۱۲ زکال) سامسو- ایلونا د واکمنۍ ۹ کال د حمورابي زوی په داسې توګه یاد کړی، («هغه کال چې پاچا سامسو- ایلونا د کاسیانو ټول پوځي ځواک/ سرتېرو ته ماته ورکړه).<ref>[https://cdli.ucla.edu/tools/yearnames/HTML/T12K7.htm Year Names at CDLI]</ref> === د برونزو د دورې منځنی مهال === په راتلونکو کلونو کې د بابل د سترواکۍ په کمزوري کېدو سره، کاسیان د راتلونکې واکمنۍ په لیدلوري کې ورګډ شول، آن تر دې چې په یو شمېر مواردو کې یې د بابل لپاره ځواکونه هم برابرول. هیتیانو د دوی د خدای، مردوک بت له ځانه سره وړی و، خو کاسي واکمنانو یو ځل بیا هغه خپل مالکیت وګرځاوه، مردوک یې بابل ته راووړ او هغه ته یې له کاسي خدای شوقومونا سره برابر درناوی درلود. د بابل نوم د کاسي واکمنانو د واکمنۍ پر مهال کاراندونیاش ته واوښت او یوځل بیا په بین النهرین کې د سیاسي او پوځي ځواک د مرکز په توګه راڅرګند شو. <ref>[https://eprints.gla.ac.uk/179897/1/179897.pdf] Claudia Glatz, et al., Babylonian Encounters in the Upper Diyala River Valley: Contextualizing the Results of Regional Survey and the 2016–2017 Excavations at Khani Masi, American Journal of Archaeology, Vol. 123, No. 3 (July 2019), pp. 439-471</ref> === د برونزو د دورې وروستی مهال === له میلاد وړاندې ۱۴۶۰ کال کې د سیلاند د لومړنۍ لړۍ پاشل کېدو د قدرت تشه رامنځته کړه او دغه تشه هم کاسیانو ډکه کړه. له میلاد وړاندې څوارلسمې پېړۍ په لومړیو کې د هیتیانو له خوا د میتانیانو په له منځه وړو سره آشور واک ته ورسېد چې د کاسیانو، هیتیانو او آشوریانو ترمنځ یې د درې اړخیز ځواک جوړښت اعلان کړ او په دغو کې ایلام له ختیځ او مصر هم له سویل څخه نفوذ درلود. د آمارنا یو شمېر لیکونه د اړوندو حاکمانو ترمنځ مکتاباتو ته اړوند دي (له دې ډلې ۱۴ یې د فرعون او کاسي حاکم ترمنځ دي). د دغو ډلو ترمنځ یو نړیوال سیستم رامنځته شوی و چې د پراخه سوداګرۍ، هوکړو او همدارنګه د حاکمو طبقاتو ترمنځ (په ځانګړې توګه د کاسیانو او ایلامیانو ترمنځ) د ودونو پر مټ و. په معمولي هوکړو کې یې بیا د هیتي او مصر د سولې هوکړه (له میلاد وړاندې شاوخوا ۱۲۵۹ کال) او همدارنګه د کاراینداش د کاسي حاکم او د بل نشیشو په نامه د آشور د آشوري حاکم ترمنځ تړون (له میلاد وړاندې ۱۴۱۰ کال) شامل دی. <ref>Miller, Jared L.. "3. Political Interactions between Kassite Babylonia and Assyria, Egypt and Ḫatti during the Amarna Age". Volume 1 Karduniaš. Babylonia under the Kassites 1, edited by Alexa Bartelmus and Katja Sternitzke, Berlin, Boston: De Gruyter, 2017, pp. 93-111</ref><ref>Schulman, Alan R. “Diplomatic Marriage in the Egyptian New Kingdom.” Journal of Near Eastern Studies, vol. 38, no. 3, 1979, pp. 177–93</ref><ref>Roaf, Michael. "6. Kassite and Elamite Kings". Volume 1 Karduniaš. Babylonia under the Kassites 1, edited by Alexa Bartelmus and Katja Sternitzke, Berlin, Boston: De Gruyter, 2017, pp. 166-195</ref> کاسیانو له میلاد وړاندې څوارلسمې پېړۍ په نیمايي کې د لومړي کوریګالزو د واکمنۍ پر مهال چې د قدرت په اوج کې وو، ایلام یې ونیو او د شوش پلازمېنه یې لوټ کړه. ورته مهال دغه واکمن په اور او د بین النهرین په نورو سویلي ښارونو کې پام وړ ودانیزې هڅې پیل کړې. له دغو هڅو څخه تر ټولو پام وړ یې د دور- کوریګالزو په نامه د نوي ښار جوړونه وه. په دغه نوي ښار کې یو شمېر ماڼۍ او همدارنګه د انلیل، نینلیل او نینورتا په ګډون د بابلي خدایانو لپاره ګڼ شمېر معبدونه جوړ شول. همدارنګه کاسیانو د خپل ځواک لمن تر فارس خلیج پورې پراخه کړه چې په دغو کې د بهرین قلا هم شامله وه. دغه مهال اشوریان او کاسیان چې له یو بل سره په خوا کې و، د راتلونکې یوې پیړۍ لپاره د یو بل پر وړاندې په سیاسي او پوځي کړکېچ کې ښکېل شول. آشوریان د یو څه مودې لپاره د توکولتي- لومړي نینورتا د واکمنۍ پر مهال لاس بري شول، تر دې چې د کیدین- دریم هوتران تر مشرۍ لاندې ایلامیانو مداخله وکړه. دغه دوره په بابل کې د یوې داسې ودانیزې وقفې پر مټ ځانګړې کېږي چې په بشپړه توګه د لومړنۍ بابلۍ لړۍ له سقوط وروسته وقفې ته ورته وه. <ref>Frans van Koppen (2006). "Inscription of Kurigalzu I". In Mark William Chavalas (ed.). The ancient Near East: historical sources in translation. Blackwell Publishing Ltd</ref><ref>Clayden, Tim. "Ur in the Kassite Period". Babylonia under the Sealand and Kassite Dynasties, edited by Susanne Paulus and Tim Clayden, Berlin, Boston: De Gruyter, 2020, pp. 88-124</ref><ref>Clayden, Tim. "16. Dūr-Kurigalzu: New Perspectives". Volume 2 Karduniaš. Babylonia under the Kassites 2, edited by Alexa Bartelmus and Katja Sternitzke, Berlin, Boston: De Gruyter, 2017, pp. 437-478</ref><ref>Malko, Helen. "17. Dūr-Kurigalzu: Insights from Unpublished Iraqi Excavation Reports". Volume 2 Karduniaš. Babylonia under the Kassites 2, edited by Alexa Bartelmus and Katja Sternitzke, Berlin, Boston: De Gruyter, 2017, pp. 479-491</ref><ref>Potts, D. T. “Elamites and Kassites in the Persian Gulf.” Journal of Near Eastern Studies, vol. 65, no. 2, 2006, pp. 111–19</ref><ref>Pedersén, Olof. 2005. "Archive und Bibliotheken in Babylon. Die Tontafeln der Grabung Robert Koldeweys 1899–1917." Saarbrücken: Saarländische Druckerei und Verlag</ref><ref>Sternitzke, Katja. "Babylon in the Second Millennium BCE: New Insights on the Transitions from Old Babylonian to Kassite and Isin II Periods". Babylonia under the Sealand and Kassite Dynasties, edited by Susanne Paulus and Tim Clayden, Berlin, Boston: De Gruyter, 2020, pp. 125-145</ref> == سرچينې == 18hhpcahaa4uromxebrymyvq2s3f9le 828 75548 363877 316607 2026-05-10T10:38:00Z شاه زمان پټان 26102 363877 Scribunto text/plain local localdata = {} local frame = mw.getCurrentFrame() local modulename = frame.args.modulename or frame.args['Module'] or frame.args.name or frame.args['نوم'] local parent = frame:getParent() or frame local templatename = parent:getTitle() -- په هغه صورت کې چې دا د لومړي نوم څخه توپیر ولري local params = parent.args localdata.wikidata = frame:getParent().args.wikidata or frame:getParent().args['ويکي‌اومتوک'] or frame:getParent().args['ويکي‌اومتوک'] or frame.args.wikidata or frame.args['ويکي‌اومتوک'] or frame.args['ويکي‌اومتوک'] function localdata.getEntity( val ) if val == nil then val = localdata.wikidata end if type(val) == 'table' then return val end if val == '-' or val =='no' then return nil end if val == '' then val = nil end if(type(val) == 'string' and mw.wikibase.isValidEntityId(val)) then return {id = val} else return {id = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage()} end end -- fill-up global variable localdata using params for i, j in pairs(params) do if j and mw.text.trim(j) ~= '' then -- empty parameters are ignored if(type(i) == 'string') then localdata[i:gsub('%s+','_')] = j else localdata[i] = j end end end function localdata.getValue(val, params) if type(val) == 'string' then return localdata[val:gsub('%s+','_')] elseif type(val) == 'function' then return val(localdata, localdata.item, params) elseif type(val) == 'table' then for i, j in pairs(val) do -- که چېرې د لوړ پیرامیټرو لپاره ارزښتونه شتون ولري: لومړی ارزښت په پام کې نیول کیږي if type(j) == 'string' and localdata[j:gsub('%s+','_')] then return localdata[j:gsub('%s+','_')] end end end return nil end localdata.templatename = templatename localdata.modulename = modulename -- load wikidata item: localdata.item = localdata.getEntity() return localdata nsm2ji1ufpjtitrscb2rrfumwysbhy1 828 75556 363878 339738 2026-05-10T10:41:08Z شاه زمان پټان 26102 363878 Scribunto text/plain -- Credits: -- Original By Af420@pswiki -- Version: 20240327 local building = {} building.description = {} local generic = require "Module:مالومات/ډاټا" local function keyDate(event) if type(event) == "table" then for i, j in pairs(event) do local s = keyDate(j) if s then return s end end elseif type(event) ~= "string" then return error("invalid-datatype !! " .. type(event) .. " != string") elseif string.sub(event, 1, 1) == "Q" then return { wikimod = "Wikidata.Ca", formatting = "table", property = "P793", qualifier1 = "P642 OR P518", qualifier2 = "P585", qualifier3 = "P580", qualifier4 = "P582", colformat2 = "Y", colformat3 = "Y", colformat4 = "Y", rowsubformat1 = ": $1", rowsubformat3 = "$3$4", rowsubformat4 = "&nbsp; ته $4", rowformat = "* $2$3 $1", whitelist0 = event } elseif string.sub(event, 1, 1) == "P" then return {property = event} else return error("invalid-entity-id : " .. event) end end building.description["title"] = generic.description["title"] function building.title() return generic.title() end --Image building.description["mainimage"] = generic.description["mainimage"] function building.mainimage(params) return generic.mainimage(params) end building.description["country"] = generic.description["country"] function building.country(params) return generic.country(params) end building.description["status"] = "" function building.status() return { type = "row", label = "حالت", value = {"اوسنی_حالت", "status"}, wikidata = {property = "P5816"}, metadata = { description = "د اوسني وضعیت په ګوته کولو لپاره", option = "", type = "string", suggestedvalues = {"مكتمل","مهدم","مدمر","عمليات البناء معلقة" ,"قيد الإنشاء","لم يتم بناءه" ,"مقترح","موافق على بناءه"}, } } end building.description["historicalregion"] = "" function building.historicalregion() return {-- بالنسبة للمناطق التاريخية type = "row", value = {"تاريخي سيمه", "historical_region"}, label = "تاريخي سيمه", wikidata = {property = "P6885"}, metadata = { description = "پخوانۍ تاريخي سيمه", option = "", type = "", } } end building.description["adminlocation"] = "" function building.adminlocation() return { type = "multi", rows = { { type = "row", value = {"پته", "address"}, label = "ادرس","پته", wikidata = { wikimod = "Wikidata.Ca", property = "P6375", list = 2, conjunction = "<br />", formatting = "$text {{Language icon|NoCat=y|$language}}" }, metadata = { description = "ما توفر من : الرقم واسم الشارع والحي", option = "", type = "", } }, { type = "row", value = {"اسم المنطقة 1","subdivision_name1", "subdivision1"}, label = {"نوع المنطقة 1","subdivision_type1"} , defaultlabel = "المنطقة 1", metadata = { description = "", option = "", type = "", } }, { type = "row", value = {"اسم المنطقة 2","subdivision_name2", "subdivision2"}, label = {"نوع المنطقة 2","subdivision_type2"} , defaultlabel = "المنطقة 2", metadata = { description = "", option = "", type = "", } }, { type = "row", value = {"اسم المنطقة 3","subdivision_name3", "subdivision3"}, label = {"نوع المنطقة 3","subdivision_type3"} , defaultlabel = "المنطقة 3", metadata = { description = "", option = "", type = "", } }, {-- بالنسبة للمناطق الإدارية type = "row", value = {"اداري سیمه", "administrative_territorial "}, label = "اداري سیمه", wikidata = {wikimod = "Wikidata.Ca", property = "P131", listrank='bestrank', showDate = "true"}, metadata = { description = "هغه سیمه چې دا په اداري توګه تړاو لري", option = "", type = "", } }, building.historicalregion(), building.country() } } end building.description["onshoreof"] = "" function building.onshoreof() return { type = "row", label = "على ضفاف", value = {"على_ضفاف","on_coast_of","baigné par"}, wikidata = {property = "P206"}, metadata = { description = "موجود بالقرب من المسطح المائي", option = "", type = "", } } end building.description["watershed"] = "" function building.watershed() return { type = "row", label = "مستجمع مائي", value = "مستجمع مائي", wikidata = {property = "P4614"}, metadata = { description = "", option = "", type = "", } } end building.description["protectedarea"] = "" function building.protectedarea() return { type = "row", label = "منطقة محمية", plurallabel = "مناطق محمية", value = {"منطقة محمية", "protected_area"}, wikidata = {property = "P3018"}, metadata = { description = "", option = "", type = "", } } end building.description["island"] = "" function building.island() return { type = "row", label = "ټاپو", plurallabel = "ټاپو", value = {"ټاپو", "island"}, wikidata={property = "P5130"}, metadata = { description = "", option = "", type = "", } } end building.description["mountainrange"] = "" function building.mountainrange() return { type = "row", label = "غرونو لړۍ", plurallabel = "غرونو لړۍ", value = {"غرونو لړۍ", "غرونو لړۍ", "mountain_range"}, wikidata = {property = "P4552"}, metadata = { description = "", option = "", type = "", } } end building.description["elevation"] = "" function building.elevation() return { type = "row", label = "لوړوالی", value = {"لوړوالی", "elevation"}, wikidata = { wikimod = "Wikidata.Ca", property = "P2044", formatting = "unitlinked" }, metadata = { description = "د سمندر له سطحې څخه لوړوالی", option = "", type = "", } } end building.description["coordinates"] = generic.description["coordinates"] function building.coordinates(args) return generic.coordinates(args) end building.description["website"] = generic.description["website"] function building.website(args) return generic.website(args) end building.description["phone_number"] = "" function building.phone_number() return { type = "row", label = "زنګ شمېره", value = {"زنګ_شمېره", "زنګ_شمېره","phone_number"}, valueStyle = {direction = "LTR", ["text-align"] = "left"}, wikidata = {property = "P1329"}, metadata = { description = "زنګ شمېره", option = "", type = "string", } } end building.description["postal_code"] = "" function building.postal_code() return { type = "row", label = "پوسټ‌کوډ", value = {"پوسټ‌کوډ","postal_code"}, wikidata = {property = "P281"}, metadata = { description = "د یوې سیمې یا ودانۍ لپاره د پوستي کوډ پیژندونکی", option = "", type = "", } } end building.description["open_days"] = "" function building.open_days() return { type = 'row' , label = 'پرانېستې ورځ' , value = {'مفتوح','open_days'} , wikidata = { wikimod = "Wikidata.Ca", property='P3025', formatting='table', qualifier='P3027', qualifier2='P3028', qualifier3='P3026', qualifier4='P8626',qualifier5='P8627', rowformat= '$0$R0 $1$4$3', rowsubformat1='<small><br/>$1 – $2</small>', rowsubformat3='<small><br/> مغلق يوم: $3</small>', rowsubformat4='<small><br/>$4 – $5</small>', }, metadata = { description = "توقيت الفتح والغلق", option = "", type = "", } } end building.description["cornerstonelaying"] = "" function building.cornerstonelaying() return { type = "multi", rows = { { type = "row", value = {"حجر_الأساس", "تاريخ_وضع_حجر_الأساس", "groundbreaking_date", "broke_ground", "broke ground"}, label = "وضع حجر الأساس", wikidata = keyDate("Q18752057"), metadata = { description = "تاريخ وضع حجر الأساس للموضوع", option = "", type = "date", } } } } end building.description["construction"] = "" function building.construction() return { type = "multi", rows = { { type = "row", label = "د ودانولو د کار پیل", value = {"د ودانولو د کار پیل", "تاريخ_بدء_البناء", "start_date", "construction_start_date"}, wikidata = keyDate("Q27136782"), --wikidata2 = {property = "P571"}, metadata = { description = "تاريخ بداية التشييد", option = "", type = "date", } }, { type = "row", label = "توقف التشييد", value = {"توقف_التشييد", "توقف_البناء", "stop_date", "construction_stop_date"}, --, wikidata = {property='P'}, metadata = { description = "تاريخ توقف التشييد", option = "", type = "date", } }, { type = "row", label = "نهاية الأعمال الكبرى", value = {"نهاية_الأعمال_الكبرى", "topped_out_date"}, wikidata = keyDate("Q1075723"), metadata = { description = "تاريخ نهاية الأعمال الكبرى", option = "", type = "date", } }, { type = "row", label = "بشپړېدنه", value = {"نهاية_التشييد", "بشپړېدنه", "est_completion", "completion_date"}, wikidata = keyDate("Q59913255"), metadata = { description = "تاريخ أعمال الانتهاء", option = "", type = "date", } }, { type = "row", value = {"تشييد", "ساختماني کار", "التشييد"}, label = "ساختماني کار", wikidata = keyDate("Q385378"), metadata = { description = "", option = "", type = "", } } } } end building.description["reconstruction"] = "" function building.reconstruction() return { type = "multi", rows = { { type = "row", value = {"بداية إعادة التشييد", "reconstruction_start_date"}, label = "بداية إعادة التشييد", metadata = { description = "", option = "", type = "date", } }, { type = "row", value = {"نهاية إعادة التشييد", "reconstruction_completion_date"}, label = "نهاية إعادة التشييد", metadata = { description = "", option = "", type = "date", } }, { type = "row", value = {"إعادة التشييد", "تاريخ إعادة التشييد"}, label = "إعادة التشييد", wikidata = keyDate("Q1370468"), metadata = { description = "", option = "", type = "date", } } } } end building.description["opening"] = "" function building.opening() return { type = "multi", rows = { { type = "row", value = {"تاريخ الافتتاح", "پرانیستل", "opened", "opening_date", "opening"}, label = "پرانیستل", blockers = "پرانیستل", wikidata = keyDate {"Q1417098,Q15051339"}, metadata = { description = "", option = "", type = "date", } }, { type = "row", value = {"د رسمي پرانیستنې نېټه", "inauguration_date"}, label = "رسمي پرانیستنه", blockers = "افتتاح", -- P1619 = رسمي پرانیستنه, او نه تل اصلي پرانیستونکی wikidata = {wikimod = "Wikidata.Ca", property = "P1619", listrank="bestrank", qualifier = "P518 OR P1013", formatting = "table", conjunction = "<br />", rowformat = "* $1 $0$R0", rowsubformat1 = "$1 : ", }, metadata = { description = "", option = "", type = "date", } }, { type = "row", label = "التكريس", value = {"تكريس", "consecration"}, blockers = "افتتاح", wikidata = keyDate {"Q125375"}, metadata = { description = "", option = "", type = "", } }, { type = "row", value = "أول ضوء", label = "[[|أول ضوء (علم الفلك)|]]", blockers = "افتتاح", wikidata = keyDate {"Q1306940"}, metadata = { description = "", option = "", type = "", } } } } end building.description["renovation"] = "" function building.renovation() return { type = "multi", rows = { { type = "row", description = "تاريخ التحديث", label = "التحديث", value = {"تاريخ_تحديث_المبنى", "renovation_date"}, --, wikidata = {property='P'}, metadata = { description = "", option = "", type = "date", } }, { type = "row", description = "تاريخ الترميم", value = {"ترميم", "restoration"}, label = "الترميم", wikidata = keyDate {"Q217102"}, blockers = "تجديد", metadata = { description = "", option = "", type = "date", } }, { type = "row", description = "تاريخ التجديد", value = {"تجديد", "renovation"}, label = "التجديد", wikidata = keyDate {"Q2144402"}, blockers = "ترميم", metadata = { description = "", option = "", type = "date", } }, { type = "row", description = "تاريخ التوسعة", value = {"توسعة", "التوسعة", "expansion"}, label = "التوسعة", wikidata = keyDate {"Q9073584"}, blockers = "تجديد", metadata = { description = "", option = "", type = "date", } }, { type = "row", value = "أشغال أخرى", label = "أشغال أخرى", metadata = { description = "تاريخ أشغال أخرى", option = "", type = "date", } } } } end building.description["demolition"] = "" function building.demolition() return { type = "multi", rows = { { type = "row", label = "الهدم", value = {"تاريخ_هدم_المبنى", "date_demolished", "demolished_date"}, wikidata = { wikimod = "Wikidata.Ca", property = "P576", qualifier = "P770", formatting = "table", conjunction = "<br />", rowformat = "$0$R0 $1", rowsubformat1 = "<small>($1)</small>" }, wikidata2 = keyDate("Q331483"), metadata = { description = "تاريخ الهدم", option = "", type = "date", } }, { type = "row", label = "التدمير", value = {"تاريخ_تدمير_المبنى", "destruction_date", "destroyed"}, wikidata = {property = "P3082"}, wikidata2 = keyDate("Q17781833"), metadata = { description = "تاريخ التدمير", option = "", type = "date", } }, { type = "row", value = {"تخريب", "vandalism"}, label = "التخريب", wikidata = keyDate("Q6160"), metadata = { description = "تاريخ التخريب", option = "", type = "date", } }, } } end building.description["closure"] = "" function building.closure() return { type = "row", value = {"الإقفال", "تاريخ_الإقفال", "تاريخ_الإغلاق", "closing_date", "closed"}, label = "الإقفال", wikidata = keyDate {"Q5135520"}, wikidata2 = {property = "P3999"}, metadata = { description = "تاريخ الإغلاق", option = "", type = "date", } } end building.description["maintenance"] = "" function building.maintenance() return { type = "row", value = {"صيانة", "maintenance"}, label = "الصيانة", wikidata = { wikimod = "Wikidata.Ca", property = "P126", showDate = "true", conjunction = "<br />" }, metadata = { description = "تاريخ الصيانة", option = "", type = "date", } } end building.description["usage"] = "" function building.usage() return { type = "row", label = "کارول", value = {"استعمال","کارول","usage"}, wikidata = { wikimod = "Wikidata.Ca", property = "P366", showDate = "true", conjunction = "<br />", list = "bestrank" }, metadata = { description = "الاستخدام الرئيسي (الحالي والسابق)", option = "", type = "", } } end building.description["operator"] = "" function building.operator() return { type = "row", label = "چلوونکی", value = {"اداره کوونکی", "مسير", "مشغل", "operator", "چلوونکی"}, wikidata = { wikimod = "Wikidata.Ca", property = "P137", showDate = "true", conjunction = "<br />" }, metadata = { description = "الشخص أو الهيئة التي تدير المرفق", option = "", type = "", } } end building.description["transport"] = "" function building.transport() return { type = "multi", rows = { {type = "row", label = "الموقف", value = "موقف"}, {type = "row", label = "محطة", value = "محطة"}, {type = "row", label = "الميترو", value = "ميترو"}, {type = "row", label = "ترمواي", value = {"قطار", "ترمواي"}}, {type = "row", label = "حافلة", value = {"باص", "حافلة"}} } } end building.description["part_of"] = "" function building.part_of() return { type = "row", label = "برخه د", value = "برخه د", wikidata = { property = "P361" }, metadata = { description = "", option = "", type = "", } } end building.description["orientation"] = "" function building.orientation() return { type = "row", label = "الإتجاه", value = {"إتجاه", "orientation"}, wikidata = {property = "P7469", numval = "1"}, metadata = { description = "", option = "", type = "", suggestedvalues = {"شمال","سوېل","ختيځ","لوېديځ","شمال-ختيځ","شمال-لوېديځ","سوېل-ختيځ","سوېل-لوېديځ"}, } } end building.description["archistyle"] = "" function building.archistyle() return { type = "multi", rows = { { type = "row", label = "د معماري سټایل", plurallabel = "د معماري سټایل", value = {"د معماري سټایل", "طراز_معماري", "architectural_style", "architecture"}, wikidata = { wikimod = "Wikidata.Ca", property = "P149 OR P135" }, metadata = { description = "النمط المعماري المنتهج في التشييد", option = "", type = "", } } } } end building.description["creator"] = "" function building.creator() return { type = "multi", rows = { { type = "row", label = "معمار", plurallabel = "معمار", value = {"معمار", "architect"}, wikidata = {property = "P84", conjunction = "<br />"}, metadata = { description = "معمار", option = "", type = "", } }, { type = "row", label = "المهندس المدني", plurallabel = "المهندسون المدنيون", value = {"مهندس_مدني", "المهندس_المدني", "civil_engineer"}, --wikidata = {property = "P", conjunction = "<br />"}, metadata = { description = "المهندس المدني", option = "", type = "", } }, { type = "row", label = "ساختماني معمار", plurallabel = "ساختماني معمار", value = {"مهندس", "ساختماني معمار"}, "structural_engineer", wikidata = {property = "P631", conjunction = "<br />"}, metadata = { description = "ساختماني معمار", option = "", type = "", } }, { type = "row", label = "بنسټګر", plurallabel = "بنسټګر", value = {"بنسټګر", "بنسټګر", "founder"}, wikidata = {property = "P112", conjunction = "<br />"}, metadata = { description = "", option = "", type = "", } }, { type = "row", label = "مصممون آخرون", value = {"مصممين_آخرون", "other_designers"}, metadata = { description = "", option = "", type = "", } } } } end building.description["owner"] = "" function building.owner() return { type = "multi", rows = { { type = "row", description = "المالك لأرض المبنى", label = "مالك الأرض", value = {"مالك_الأرض", "landlord"}, --, wikidata = {property='P'}, metadata = { description = "", option = "", type = "", } }, { type = "row", label = "المالك الأول", plurallabel = "الملاك الأوائل", value = "المالك الأول", metadata = { description = "", option = "", type = "", } }, { type = "row", label = "المالك الحالي", plurallabel = "الملاك الحاليون", value = "المالك الحالي", metadata = { description = "", option = "", type = "", } }, { type = "row", label = "څښتن", plurallabel = "څښتن", value = {"څښتن", "owner", "څښتن"}, wikidata = { wikimod = "Wikidata.Ca", property = "P127", conjunction="<br />", showDate="true" }, metadata = { description = "", option = "", type = "", } } } } end building.description["religion"] = "" function building.religion() return { type = "row", label = "الديانة", value = {"ديانة", "دين", "religion"}, wikidata={property = "P140"}, metadata = { description = "الديانة التي تمارس طقوسها في هذا المبنى", option = "", type = "", } } end building.description["shape"] = "" function building.shape() return { type = "row", label = "الشكل", value = {"شكل", "shape"}, property = "P1419", metadata = { description = "الشكل الهندسي", option = "", type = "", } } end building.description["dimensions"] = "" function building.dimensions() return { type = "multi", rows = { { type = "row", label = "لوړوالۍ", value = {"لوړوالۍ", "height"}, wikidata = { wikimod = "Wikidata.Ca", property = "P2048", qualifier = "P518 OR P1013", list = "bestrank", colformat0 = "unit", formatting = "table", conjunction = "<br />", rowformat = "$0$R0 $1", rowsubformat1 = "<small><br />($1)</small>", blacklist1 = "Q31271474,Q24192182,Q131214,Q852590" }, metadata = { description = "", option = "", type = "", } }, { type = "row", label = "هندسي لوړوالی", value = {"هندسي لوړوالی","architectural height"}, wikidata = { wikimod = "Wikidata.Ca", property = "P2048", colformat0 = "unit", formatting = "table", qualifier1 = "P1013 OR P518", rowformat = "$0$R0", whitelist1 = "Q24192182" }, metadata = { description = "", option = "", type = "", } }, { type = "row", label = "ارتفاع الهوائي", value = {"برج_الهوائي", "antenna_spire"}, wikidata = { wikimod = "Wikidata.Ca", property = "P2048", colformat0 = "unit", formatting = "table", qualifier = "P1013 OR P518", rowformat = "$0$R0", whitelist1 = "Q131214,Q852590" }, metadata = { description = "", option = "", type = "", } }, { type = "row", label = "تر ټولو لوړ پوړ", value = {"تر ټولو لوړ پوړ", "top_floor"}, wikidata = { wikimod = "Wikidata.Ca", property = "P2048", qualifier = "P518 OR P1013", list = "bestrank", colformat0 = "unit", formatting = "table", conjunction = "<br />", rowformat = "$0$R0 $1", rowsubformat1 = "<small><br />($1)</small>", whitelist1 = "Q31271474" }, metadata = { description = "", option = "", type = "", } }, { type = "row", label = "العمق", value = "عمق", wikidata = { wikimod = "Wikidata.Ca", property = "P2610", qualifier = "P518 OR P1013", list = "bestrank", colformat0 = "unit", formatting = "table", conjunction = "<br />", rowformat = "$0$R0 $1", rowsubformat1 = "<small><br />($1)</small>", }, metadata = { description = "", option = "", type = "", } }, { type = "row", label = "الطول", value = {"طول","length"}, wikidata = { wikimod = "Wikidata.Ca", formatting="table", property = "P2043", qualifier2="P560", qualifier = "P518 OR P1013", list = "bestrank", colformat0 = "unit", formatting = "table", conjunction = "<br />", rowformat = "$0$R0 $1$2", rowsubformat1 = "<small><br />($1)</small>", }, metadata = { description = "", option = "", type = "", } }, { type = "row", label = "العرض", value = {"عرض","width"}, wikidata = { wikimod = "Wikidata.Ca", property = "P2049", qualifier = "P518 OR P1013", list = "bestrank", colformat0 = "unit", formatting = "table", conjunction = "<br />", rowformat = "$0$R0 $1", rowsubformat1 = "<small><br />($1)</small>", }, metadata = { description = "", option = "", type = "", } }, { type = "row", label = "الباع", value = {"باع","span"}, wikidata = { wikimod = "Wikidata.Ca", property = "P2050", qualifier = "P518 OR P1013", list = "bestrank", colformat0 = "unit", formatting = "table", conjunction = "<br />", rowformat = "$0$R0 $1", rowsubformat1 = "<small><br />($1)</small>", }, metadata = { description = "", option = "", type = "", } }, { type = "row", label = "القطر", value = {"قطر", "قطر_المبنى", "diameter"}, wikidata = { wikimod = "Wikidata.Ca", property = "P2386", formatting = "unit" }, metadata = { description = "", option = "", type = "", } }, { type = "row", label = "المحيط", value = {"محيط", "محيط_المبنى", "circumference"}, wikidata = { wikimod = "Wikidata.Ca", property = "P2547", qualifier = "P518 OR P1013", list = "bestrank", colformat0 = "unit", formatting = "table", conjunction = "<br />", rowformat = "$0$R0 $1", rowsubformat1 = "<small><br />($1)</small>", }, metadata = { description = "", option = "", type = "", } }, { type = "row", label = "د ځای کچه", value = {"د ځای کچه", "د ځای کچه","area"}, wikidata = { wikimod = "Wikidata.Ca", property = "P2046", formatting = "table", conjunction = "<br />", qualifier = "P518", rowformat = "$0$R0 $1", rowsubformat1 = "<small>($1)</small>", colformat0 = "unit" }, metadata = { description = "", option = "", type = "", } }, { type = "row", label = "الحجم", value = {"حجم", "volume"}, wikidata = { wikimod = "Wikidata.Ca", property = "P2234", qualifier = "P518 OR P1013", list = "bestrank", colformat0 = "unit", formatting = "table", conjunction = "<br />", rowformat = "$0$R0 $1", rowsubformat1 = "<small><br />($1)</small>", }, metadata = { description = "", option = "", type = "", } }, { type = "row", label = "المسافة التحتية", value = {"مسافة تحتية", "clearance"}, wikidata = { wikimod = "Wikidata.Ca", property = "P2793", formatting = "unit" }, metadata = { description = "", option = "", type = "", } } } } end building.description["floors"] = "" function building.floors() return { type = "multi", rows = { { type = "row", label = "مساحة الطابق", value = {"مساحة_الطابق_الواحد", "floor_area"}, metadata = { description = "", option = "", type = "", } }, { type = "row", label = "پوړه (طبقې)", value = { "پوړه ", "طبقې", "د پوړو شمېر", "د ځمکې پورته پوړونه", "floors above ground", "floor_count" }, wikidata={property = "P1101"}, metadata = { description = "", option = "", type = "", } }, { type = "row", label = "د ځمکې لاندې پوړونه", value = { "د ځمکې لاندې پوړونه", "طوابق أرضية", "عدد الطوابق الأرضية", "طوابق تحت الأرض", "floors below ground" }, wikidata={property = "P1139"}, metadata = { description = "", option = "", type = "", } } } } end building.description["causeOfDestruction"] = "" function building.causeOfDestruction() return { type = "row", label = "سبب الدمار", value = {"سبب الدمار", "cause of destruction"}, wikidata = {property = "P770"}, metadata = { description = "", option = "", type = "", } } end building.destroyedby = building.causeOfDestruction building.description["material"] = "" function building.material() return { type = "row", label = "ساختماني توکي", plurallabel = "ساختماني توکي", value = {"ساختماني توکي", "ساختماني مواد", "material"}, wikidata = { wikimod = "Wikidata.Ca", property = "P186", qualifier = "P518", formatting = "table", conjunction = "<br />", rowformat = "$0$R0 $1", rowsubformat1 = "<small>($1)</small>" }, metadata = { description = "", option = "", type = "", } } end building.description["colour"] = "" function building.colour() return { type = "row", label = "اللون", plurallabel = "الألوان", value = {"لون", "ألوان"}, wikidata={property = "P462"}, metadata = { description = "", option = "", type = "", } } end building.description["inscription"] = "" function building.inscription() return { type = "row", label = "لافتة", value = {"لافتة", "يافطة"}, wikidata = { wikimod = "Wikidata.Ca", property = "P1684", listmax = 1 }, metadata = { description = "النقوش والعلامات والتوقيعات على الموضوع", option = "", type = "", } } end building.description["equipment"] = "" function building.equipment() return { type = "row", description = "التجهيزات التي يتم توفيرها", label = "التجهيز", plurallabel = "التجهيزات", value = {"تجهيز", "التجهيز"}, wikidata={property = "P912"}, metadata = { description = "", option = "", type = "", } } end building.description["replaces"] = generic.description["replaces"] function building.replaces() return generic.replaces() end building.description["replacedby"] = generic.description["replacedby"] function building.replacedby() return generic.replacedby() end building.description["visitors"] = "" function building.visitors() return { type = "row", label = "د لیدونکو کلنی شمېر", value = {"لیدونکي", "په کال کې د لیدونکو شمیر", "لیدونکي"}, wikidata = { wikimod = "Wikidata.Ca", property = "P1174", showDate = "true", conjunction = "<br />", list = "bestrank" }, metadata = { description = "", option = "", type = "", } } end building.description["protection"] = "" function building.protection() return { type = "row", label = "Statut patrimonial", value = {"classement", "protection"}, --wikidata = {property ='P1425'}, metadata = { description = "", option = "", type = "", } } end building.description["WHS_unesco"] = "د یونیسکو نړیوال میراث طبقه بندي په اړه د معلوماتو خپرول" function building.WHS_unesco() local subtitle = "[[دوتنه:World Heritage Logo.svg|20px]] [[د یونېسکو نړیوال میراث|د یونيسکو نړیوال میراث]]" return { type = "multi", rows = { {type="row1col", style={['background-color'] = '#F3F3F3',['font-weight'] = 'bold'}, wikidata = {wikimod = "Wikidata.Ca", property = "P1435", list=1, whitelist0 = "Q43113623,Q16617071,Q52683527,Q52683530,Q1459900", formatting="table", editicon='false', rowformat= subtitle }, wikidata2 = {wikimod = "Wikidata.Ca", property = "P2614 OR P757", editicon='false', list=1, formatting ="table", rowformat= subtitle } }, { type = "row", label = "د ميراث ډول", value = {"د ميراث ډول","WH type"}, wikidata = {wikimod = "Wikidata.Ca", property = "P1435", whitelist0 = "Q9259,Q43113623,Q16617071,Q52683527,Q52683530,Q1459900", formatting="table", rowformat="* $0$R0 $1", qualifier1='P361', rowsubformat1='<small><br />(د $1 برخه)</small>' }, metadata = { description = "", option = "", type = "", } }, { type = "row", label = "د ميراثېدو کال", value = {"د ميراثېدو کال","WH year"}, wikidata = {wikimod = "Wikidata.Ca", property = "P1435", whitelist0 = "Q43113623,Q9259,Q16617071,Q52683527,Q52683530,Q1459900", qualifier1 = "P580", qualifier2 = "P582", colformat1='Y', colformat2='Y', formatting="table", rowformat="$1", rowsubformat1 = "$1$2", rowsubformat2 = "&nbsp; إلى $2" }, metadata = { description = "", option = "", type = "", } }, { type = "row", label = "[[موقع_تراث_عالمي#معايير_الاختيار|المعايير]]", value = {"معيار_موقع_تراث_عالمي","WH criteria"}, wikidata = {wikimod = "Wikidata.Ca", property = "P2614", colformat0="label", formatting="table", rowformat="$0", case=function(v) if(type(v) == 'string') then return mw.ustring.gsub( v, "د غوره نړیوال ارزښت ارزولو لپاره معیارونه", "" ) end return v end }, metadata = { description = "", option = "", type = "", } }, { type = "row", label = "د پېژندنې شمیره", value = {"د پېژندنې شمیره","WH id"}, wikidata = { wikimod = "Wikidata.Ca", property = "P1435", qualifier = "P217 or /P757", whitelist0 = "Q43113623,Q9259,Q16617071,Q52683527,Q52683530,Q1459900", formatting ="table", rowformat = "[https://whc.unesco.org/ar/list/$1 $1]"}, metadata = { description = "", option = "", type = "", } } } } end building.description["heritage"] = "" function building.heritage() return { type = "row", label = "د تاريخي‌ اثار طبقه‌بندي", plurallabel = "د تاريخي‌ اثار طبقه‌بندي", value = {"اثار","heritage"}, wikidata = {wikimod = "Wikidata.Ca", property = "P1435", blacklist0 = "Q9259,Q43113623,Q16617071,Q52683527,Q52683530,Q1459900", formatting="table", rowformat="* $0$R0", showDate='true' }, metadata = { description = "", option = "", type = "", } } end building.description["danger"] = "" function building.danger() return { type = "row", label = "ګواښ", plurallabel = "ګواښ", value = {"ګواښ", "danger", "dangers"}, wikidata = { wikimod = "Wikidata.Ca", property = "P3335", listmax = 5 }, metadata = { description = "هغه ګواښونه چې هغه ورسره مخ دي", option = "", type = "", } } end building.description["policy"] = "" function building.policy() return { type = "row", label = "قانون", plurallabel = "قوانين", value = {"قانون", "policy"}, wikidata = { wikimod = "Wikidata.Ca", property = "P5023", listmax = 5 }, metadata = { description = "پالیسي او د تطبیق وړ قوانین", option = "", type = "", } } end building.description["geoloc"] = generic.description["geoloc"] function building.geoloc(params) return generic.geoloc(params) end building.description["awards"] = generic.description["awards"] function building.awards() return generic.awards(params) end building.description["recordheld"] = "" function building.recordheld() return { type = "row", label = "ريکارډ", plurallabel = "ريکارډ", value = {"ريکارډ", "record"}, wikidata = { wikimod = "Wikidata.Ca", property = "P1000", showDate = "true", listmax = 3, conjunction = "<br />" }, metadata = { description = "د ريکارډ شمېرې ثبت شوي", option = "", type = "", } } end building.description["significantEvent"] = "" function building.significantEvent() return { type = "row", label = "مهمې پیښې", value = {"مهمې پیښې", "تواريخ_مهمة", "significant_event", "events"}, wikidata = { wikimod = "Wikidata.Ca", formatting = "table", property = "P793", qualifier1 = "P642", qualifier2 = "P585", qualifier3 = "P580", qualifier4 = "P582", rowsubformat1 = "$1 $3", rowsubformat2 = "$2 :", rowsubformat3 = "<small><br />($3$4)</small>", rowsubformat4 = "&nbsp; - $4", rowformat = "* $2 $0 $1 $R0", --conjunction = '<div />', blacklist0 = "Q18752057,Q385378,Q1370468,Q15051339,Q1417098," .. "Q125375,Q1306940,Q217102,Q2144402,Q18621193,Q331483," .. "Q17781833,Q6160,Q5135520,Q27136782,Q59913255" }, metadata = { description = "ترټولو مهمې پېښې چې هغه یې ليدلی و", option = "", type = "", } } end building.description["facilities"] = "" function building.facilities() return { type = "row", label = "اسانتياوې", value = {"اسانتياوې", "facilities"}, wikidata = { wikimod = "Wikidata.Ca", property = "P2670", formatting = "table", qualifier1 = "P1114 OR P31 OR P580 OR P582 OR P149", qualifier6 = "P1114", qualifier2 = "P31", qualifier3 = "P580", qualifier4 = "P582", qualifier5 = "P149", rowsubformat1 = ":<small>$6$2$3$5</small>", rowsubformat6 = "&nbsp;شمېر $6", rowsubformat2 = "<br />&nbsp;$2", rowsubformat3 = "<br />&nbsp;(منذ $3$4)", rowsubformat4 = "&nbsp; حتى $4", rowsubformat5 = "&nbsp;''معمارۍ بڼه'': $5", rowformat = "* '''$0'''$R0 $1" }, metadata = { description = "ځانګړو ودانيو اسانتياوې", option = "", type = "string", } } end return building qmhbqdwe2u2r7cp5cjqm1p0s1lib25h 0 75577 363866 316703 2026-05-09T13:39:48Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363866 wikitext text/x-wiki د ۱۹۶۸ زکال د اګست له ۲۰مې نېټې څخه تر ۲۱مې نېټې پورې د چکسلواکیا په سوسیالیستي جمهوریت باندې د وارسا تړون د څلورو غړو هېوادونو له خوا په ګډه توګه برید وشو؛ په دغه هېوادونو کې شوروي اتحاد، د پولنډ د خلکو جمهوریت، د بلغاریا د خلکو جمهوریت او د هنګري د خلکو جمهوریت شامل وو. دغه برید د پراګ د پسرلي په نامه د الکساندر دوبچک لیبرال اصلاحاتو ته پای ټکی کېښود او د چکسلواکیا اقتدارپالونکی کمونېست ګوند یې پیاوړی کړ. د وارسا د تړون د غړو هېوادونو شاخوا ۲۵۰ زره سرتېرو (وروسته یې شمېر ۵۰۰ زرو ته زیات شو) د زرګونو ټانګونو او سلګونو الوتکو په مرسته په هغو شپنیو عملیاتو کې برخه واخیسته چې مستعار نوم یې ډانوب عملیات و. په دغه برید کې د رومانیا سوسیالېستي جمهوریت او د البانیا د خلکو جمهوریت له ګډون څخه ډډه وکړه؛ په داسې حال کې چې د ختیځ جرمني ځواکونه له برید څو ساعته وړاندې یوازې له کم شمېر متخصصینو پرته د روسیې له خوا د چکسلواکیا له پولو څخه له تېرېدو منع کړای شول، ځکه چې وېرې شتون درلود د جرمني ځواکونو په مداخلې سره به چکسلواکیايي وګړي له دې امله اوږد مهالي مقاومت ته مخه کړي چې درې لسیزې وړاندې جرمني دغه هېواد اشغال کړی و او خلکو یې پر وړاندې جدي کرکه لرله. د دغه اشغال پر مهال ۱۳۷ چکسلواکیايي وګړي مړه او ۵۰۰ نور هم شدید ټپیان شول. <ref name="Romania2">[https://books.google.com/books?id=J6Sd14RDpPsC&q=%22Romanian+troops Soviet foreign policy since World ...]. Google Books. Retrieved on 23 June 2011.</ref><ref name="Albania2">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/may/14/newsid_3771000/3771065.stm|work=BBC News|title=1955: Communist states sign Warsaw Pact|date=14 May 1955|access-date=27 May 2010}}</ref><ref name="ddr">{{cite book|title=The Prague Spring and the Warsaw Pact Invasion of Czechoslovakia, 1968: Forty Years Later|publisher=Bolchazy-Carducci Publishers|author=Stolarik, M. Mark|author-link=Wenzke, Rüdiger|year=2010|pages=137–164|isbn=9780865167513}}</ref><ref name="nvatruppen">[http://www.radio.cz/de/rubrik/sonderserie68/nva-truppen-machen-halt-an-der-tschechoslowakischen-grenze NVA-Truppen machen Halt an der tschechoslowakischen Grenze] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161026173138/http://www.radio.cz/de/rubrik/sonderserie68/nva-truppen-machen-halt-an-der-tschechoslowakischen-grenze |date=2016-10-26 }} radio.cz. Retrieved on 12 June 2016.</ref><ref name="victims">{{cite web|last1=Fraňková|first1=Ruth|title=Historians pin down number of 1968 invasion victims|url=https://www.radio.cz/en/section/curraffrs/historians-pin-down-number-of-1968-invasion-victims|website=radio.cz|access-date=30 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170826161237/https://www.radio.cz/en/section/curraffrs/historians-pin-down-number-of-1968-invasion-victims|archive-date=26 August 2017|date=18 August 2017}}</ref><ref name="victims2">{{cite web|title=August 1968 – Victims of the Occupation|url=http://www.ustrcr.cz/en/august-1968-victims-of-the-occupation|website=ustrcr.cz|publisher=Ústav pro studium totalitních režimů|access-date=23 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110718191818/http://www.ustrcr.cz/en/august-1968-victims-of-the-occupation|archive-date=18 July 2011}}</ref> د کمونېستي نړۍ په ګډون د دغه برید پر وړاندې عامه غبرګون پراخه او دوه ګونی و. په داسې حال کې چې د وارسا تړون ډېری غړو او همدارنګه د نړۍ څو کمونېستي ګوندونو له دغه برید ملاتړ وکړ، خو د البانیا، رومانیا، یوګوسلاویا او په ځانګړې توګه د چین د خلکو د جمهوریت په ګډون لویدیځو هېوادونو بیا وغانده. د دغه برید له امله ډیری نورو کمونېستي ګوندونو خپل اغېز له لاسه ورکړ او یا هم د متضادو عقایدو د لرلو له امله منحل شول. دغه برید داسې پېښو ته لمن ووهله چې بلاخره یې برژنف دې ته اړ کړ، د چین د خلکو جمهوریت ته له خپل تاریخي سفر یوازې څو میاشتې وروسته په ۱۹۷۲ زکال کې د متحده ایالاتو له ولسمشر ریچارډ نېکسون سره د ترینګلتیاوو د له منځه وړو په موخه لاس په کار شي. == مخینه == === د نووتني رژیم: د ۱۹۵۰مې لسیزې پای – د ۱۹۶۰مې لسیزې پیل === په چکسلواکیا کې د ستالینېزم د له منځه تلو بهیر د ۱۹۵۰مې لسیزې په پای او د ۱۹۶۰مې لسیزې په پیل کې د انتونین نووتني د واکمنۍ پر مهال پیل شو، خو د ختیځ بلاک د ډېری هېوادونو په پرتله یې لږ چټکتیا لرله. د نیکیتا خروشچف له واکمنۍ وروسته نووتني د سوسیالېزم د بشپړېدو اعلان وکړ او د دغه هېواد اساسي قانون هم د چکسلواکیا نوم د چکسلواکیا سوسیالېستي جمهوریت ته واړوه. ورته مهال د بدلونونو بهیر ځنډنی و؛ د سلانسکي محاکمو د قربانیانو په څېر د ستالیني دورې د قربانیانو پالنې ته د ۱۹۶۳ زکال په لومړیو کې پام وشو، خو دغه چاره تر ۱۹۶۷ زکال پورې ترسره نه شوه. <ref>Williams (1997), p. 170</ref><ref>Williams (1997), p. 7</ref> د ۱۹۶۰مې لسیزې په لومړیو کې چکسلواکیا په اقتصادي کړکېچ کې بنده شوه. له دې امله چې چکسلواکیا له دویمې نړیوالې جګړې وړاندې په یو بشپړ صنعتي هېواد اوښتې وه، خو د شوروي موډل تر ډېره پورې لږ پرمختللو اقتصادونو ته پام درلود. همدا و چې نووتني د اقتصاد د بېرته جوړولو په موخه هڅه وکړه او په ۱۹۶۵ زکال کې یې داسې نوی اقتصادي موډل رامنځته کړ چې زیاتو سیاسي اصلاحاتو ته یې اړتیا لرله. === په ۱۹۶۷ زکال کې د لیکوالانو کانګرس === هماغه ډول چې دولت خپل سخت دریځي قوانین راکم کړل، د چکسلواکیا د لیکوالانو اتحادیې په کراره سره د ناخوښیو څرګندولو ته مخه کړه او د دغې اتحادیې په مجلې (Literární noviny) کې یې غړو وړاندیز وکړ چې ادبیات باید له ګوندي دوکتورینو څخه جلا وي. د ۱۹۶۷ زکال په جون میاشت کې د چک د لیکوالانو د اتحادیې ډېر لږ شمېر غړو په ځانګړې توګه لوډوېک واکولیک، میلان کوندرا، جان پروچازکا، انتونین جارسلوف لیهم، پاول کوهوت او ایوان کلیما له راډیکال سوسیالېستانو سره همدردي څرګنده کړه. څو میاشتې وروسته د ګوند غونډې پرېکړه وکړه، باید د هغو لیکوالانو پر وړاندې اداري اقدامات ترسره شي چې په ښکاره ډول له اصلاح غوښتنې ملاتړ کوي. له دې امله چې د دغې اتحادیې ډېر لږ شمېر غړو دغه ډول باورونه لرل، په پاتې نورو غړو باندې یې د خپلو همکارانو په تنبیه کولو کې باور وشو. د دغې اتحادیې د مجلې او نورو نشریاتو واک د کلتور وزارت ته ورکړل شو؛ دغه ګام د دوبچک په ګډون د ګوند هغه غړو هم تائید کړ چې وروسته بیا مخکښ اصلاح غوښتونکي شول. === د پراګ پسرلی === د پراګ پسرلی (په چکي: Pražské jaro؛ په سلواکي: Pražská jar) په چکسلواکیا کې د لیبرال کېدو هغې سیاسي دورې ته ویل کېږي چې د ۱۹۶۸ زکال د جنوري په پنځمه نېټه د چکسلواکیا د کمونېست ګوند د لومړي منشي په توګه د دوبچک له ټاکل کېدو وروسته پیل او د اګست تر ۲۱مې نېټې پورې یې دوام وکړ؛ هغه مهال چې شوروي اتحاد او د وارسا تړون نورو غړو هېوادونو په دغه هېواد برید وکړ څو اصلاحاتو ته پای ټکی کېږدي. د پراګ د پسرلي اصلاحاتو د چکسلواکیا وګړو ته د اضافي حقونو د ورکړې په موخه د دوبچک هغه هڅې په ځان کې رانغاړلې چې د اقتصاد او دیموکرات کولو د غیرمتمرکز کوونکي اقدام د برخې په توګه یې ترسره کړې. په ورکړل شویو آزادیو کې په رسنیو، د بیان په آزادۍ او سفر کولو باندې د محدودیتونو کمښت شامل و. وروسته له هغه چې له دریو جمهوریتونو، بوهم، موراویا – سیلزي او سلواکي څخه په جوړېدونکي فدراسیون باندې د هېواد د وېش ملي بحث وشو؛ دوبچک د چک په جمهوریت او د سلواکیا په جمهوریت باندې د هېواد د وېشل کېدو په پرېکړې څارنه وکړه. <ref>Czech radio broadcasts 18–20 August 1968</ref> === د برژنف حکومت === لئونیډ برژنف او د وارسا تړون د هېوادونو د مشرتابه پلاوي غړي اندېښمن و چې په چکسلواکیا کې د سانسور او همدارنګه د استخباراتي مامورینو له خوا د سیاسي څارنو د پای په ګډون څرګندې آزادۍ د دوی د ګټو په زیان دي. لومړنۍ اندېښنه له دې څخه وه چې چکسلواکیا به له ختیځ بلاک څخه جلا شي او د ناټو سازمان سره به په احتمالي دریمه نړیواله جګړه کې د شوروي اتحاد ځایګي ته زیان واړوي. دغې چارې نه یوازې د شوروي اتحاد ستراتیژیک ځایګي ته زیان اړاوه بلکې په دې معنی و چې د جګړې د پېښېدو په حالت کې نه شي کولای د چکسلواکیا له صنعتي ځایګي ګټنه وکړي. د چکسلواکیا رهبرانو د وارسا له تړون څخه د وتو هوډ نه درلود، خو مسکو احساس کاوه چې نه شي کولای په کره توګه د پراګ پر نیت ډاډ ولري.<ref>Karen Dawisha (1981). "The 1968 Invasion of Czechoslovakia: Causes, Consequences, and Lessons for the Future" in ''Soviet-East European Dilemmas: Coercion, Competition, and Consent'' ed. Karen Dawisha and Philip Hanson. New York: Homs and Meier Publishers Inc.{{page needed|date=August 2019}}{{ISBN?}}</ref><ref>Jiri Valenta, ''Soviet Intervention in Czechoslovakia, 1968: Anatomy of a Decision'' (Baltimore, MD: Johns Hopkins University Press, 1979) 3</ref><ref name=":0">{{Cite book|last=Kurlansky, Mark.|url=https://www.worldcat.org/oclc/53929433|title=1968 : the year that rocked the world|date=2004|publisher=Ballantine|isbn=0-345-45581-9|edition=1st|location=New York|oclc=53929433}}</ref> بله اندېښنه هم د ختیځې اروپا په نورو برخو کې د آزادیو او نارامیو زیاتوالی و. د وارسا تړون هېوادونه له دې ویرېدل چې که چېرې د پراګ د پسرلي اصلاحات کنټرول نه شي، کېدای شي دغه آرمانونه پولنډ او ختیځ جرمني ته هم سرایت وکړي او موجود وضعیت له منځه یوسي. په شوروي اتحاد کې دننه لا له وړاندې څخه د استونیا، لتوانیا او اوکراین په جمهوریتونو کې ملت پالنې ستونزې رامنځته کړې وې او ډېری کسان اندېښمن و چې د پراګ پېښې کولای شي دغه ستونزې لا زیاتې کړي. <ref>Jiri Valenta, "From Prague to Kabul," ''International Security'' 5, (1980), 117</ref> د مارک کرامر له خوا راغونډ شوي اسناد چې د اوکراین په آرشیف کې موجود دي، ښيي چې د شوروي اتحاد د استخباراتو د ادارې (KGB) مشر یوري اندروپوف او د اوکراین د کمونېست ګوند مشران، پترو شلست او نیکولای پودګورني د پوځي مداخلي شدید ملاتړي و. نور اسناد یې بیا څرګندوي چې د برید ابتکار پولنډ ته اړوند و ځکه چې د دغه هېواد لومړي منشي ولادیسلاو ګومولکا او د هغه همکار والټر اولبریخت چې وروسته د ختیځ جرمني لومړی منشي شو، برژنف یې تر فشار لاندې راوړی و څو د وارسا د موخو او همدارنګه له هغو وروسته پوځي مداخلې اړوند هوکړه وکړي. ولادیسلاو ګومولوکا، برژنف تورن کړ چې ړوند دی او د چکسلواکیا وضعیت ته د احساساتو له مخې ګوري. والټر اوبریخت هم په خپل نوبت سره په چکسلواکیا کې د پوځي عملیاتو په ترسره کولو ټینګار درلود په داسې حال کې چې برژنف لا هم زړه نا زړه و. <ref>Mark Kramer. [http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/ukraine.pdf Ukraine and the Soviet-Czechoslovak Crisis of 1968 (part 2)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141019204135/http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/ukraine.pdf|date=19 October 2014}}. New Evidence from the Ukrainian Archives. ''Cold War International History Project Bulletin'', Issue 14/15. 2004. pp. 273–275.</ref><ref>{{cite web|last1=Hignett|first1=Kelly|title=Dubcek's Failings? The 1968 Warsaw Pact Invasion of Czechoslovakia|url=https://thevieweast.wordpress.com/2012/06/27/dubceks-failings-the-1968-warsaw-pact-invasion-of-czechoslovakia/|date=2012-06-27}}</ref><ref>{{Cite book|title=Promises of 1968: Crisis, Illusion and Utopia|date=2011|publisher=Central European University Press|isbn=978-6155053047|editor-last=TismaneanuI|editor-first=Vladimir|edition=NED – New edition, 1|jstor=10.7829/j.ctt1281xt|chapter=Crisis, Illusion and Utopia}}{{page needed|date=October 2018}}</ref><ref name="radiofree">{{cite news|title=Czech Republic: 1968 Viewed From The Occupiers' Perspective|url=https://www.rferl.org/a/1089231.html|newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=9 April 2008}}</ref> == سرچينې == axux11ylsfi7kvn180p05x61wu68uo3 0 76753 363869 323564 2026-05-09T14:38:03Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363869 wikitext text/x-wiki ژانېټ پیکرېنګ رانکین (زوکړه: د ۱۸۸۰ زکال د جون ۱۱مه – مړینه: د ۱۹۷۳ زکال د مۍ ۱۸مه نېټه) امریکایی سیاستواله او د ښځو د حقونو مدافعه وه؛ ورته مهال لومړنۍ مېرمن وه چې په متحده ایالاتو کې یې فدرال څوکۍ خپله کړه. رانکین یوځل په ۱۹۱۶ زکال او بیاځلي په ۱۹۴۰ زکال کې له مونتانا څخه د جمهوري غوښتونکي ګوند په استازولۍ د متحده ایالاتو د استازو جرګې ته لار ومونده. ورته مهال رانکین تر نن ورځې پورې له مونتانا څخه کانګرس ته بریالۍ شوې یوازنۍ مېرمن ده. <ref name="history">{{Cite news|url=http://www.history.com/news/history-lists/7-things-you-may-not-know-about-jeannette-rankin|title=7 Things You May Not Know About Jeannette Rankin – History Lists|last=Greenspan|first=Jesse|date=November 2, 2016|newspaper=HISTORY.com|access-date=November 19, 2016}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://billingsgazette.com/news/government-and-politics/montana-s-women-candidates-are-out-to-set-another-record/article_dab2a581-2806-54ad-b274-a87f7182dff1.html|title=Montana's women candidates are out to set another record|last=Lutey|first=Tom|work=[[The Billings Gazette]]|access-date=April 12, 2018|language=en}}</ref> په کانګرس کې د رانکین د ګډون دواړې دورې په نړیوالو جګړو کې د متحده ایالاتو د پوځي مداخلې سره همهاله وې. دا د ټول عمر لپاره د یوې سولې غوښتونکې په توګه د کانګرس له ۵۰ استازو څخه یوازنۍ استازې وه چې په ۱۹۱۷ زکال کې یې له جرمني سره د جګړې د اعلان مخالفت وکړ. په ۱۹۴۱ زکال کې هم د کانګرس یوازنۍ غړې وه چې په پرل هاربر باندې یې د جاپان له برید وروسته د جاپان سره د جګړې پر ضد رایه ورکړه. رانکین په راتلونکي کې د ښځو لپاره د رایو د حق غوښتونکې په توګه د مونتانا، نیویارک او شمالي ډاکوټا په ګډون په څو ایالتونو کې د داسې قوانینو تصویب ته زمینه برابره کړه چې له مخې یې ښځو کولای شول رایه ورکړي. هغه مهال چې په کانګرس کې وه، داسې یوه قانوني مسوده یې وړاندې کړه چې په پایله کې د متحده ایالاتو د اساسي قانون ۱۹مه اصلاحیه وګرځېده او په ټول هېواد کې یې ښځو ته د رایو نه محدود کېدونی حق ورکړ. هغې په خپل څه باندې شپږ لسیزې مسلکي ژوند کې د ښځو د حقونو او مدني حقونو د بېلابېلو مواردو څخه دفاع وکړه. == لومړنی ژوند == رانکین ۹ کاله وړاندې له دې چې د مونتانا قلمرو په ایالت واوړي د ۱۸۸۰ زکال د جون په ۱۱مه نېټه د مونتانا میسولا سیمې ته څېرمه د ښوونځي د ښوونکې اولیو او سکاټلنډي الاصله کاناډايي کډوال جان رانکین په کورنۍ کې وزیږېده؛ پلار یې د اوړو کارخونه لرله او بډایه و. دا د خپلې کورنۍ د شپږو ماشومانو تر ټولو مشره وه چې په دغو کې یې پنځه خویندې (یو له خویندو څخه یې د ماشومتوب پر مهال مړه شوه) او د ولېنګټون په نامه یو ورور شامل و چې ورور یې بیا وروسته د مونتانا لوی څارنوال او له دې وروسته د مونتانا د سترې محکمې قاضي وټاکل شو. د هغې یوه خور، ادنا رانکین مککېنون په مونتانا کې زېږېدلې لومړنۍ مېرمن وه چې وه یې شو کولای په مونتانا کې د وکیلانو ازموینه په بریالیتوب سره ورکړي او په دې سره د امیدوارۍ کنټرول کوونکو چارو ته د لاسرسي په برخه کې ټولنیزه فعاله شوه. <ref name="History House">{{cite web|url=http://history.house.gov/People/Listing/R/RANKIN,-Jeannette-(R000055)/|title=RANKIN, Jeannette|website=United States House of Representatives: History, Art & Archives|language=en|access-date=April 12, 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.greatfallstribune.com/story/news/2016/11/07/big-sky-recalling-rankins-legacy/93422310/|title=Under the Big Sky: Recalling Rankin's legacy|last=Mansch|first=Scott|date=November 7, 2016|newspaper=[[Great Falls Tribune]]|access-date=November 19, 2016}}</ref> رانکین د نوې ځوانۍ پر مهال د کور پاکولو، خیاطۍ، کروندګرۍ، له کور څخه بهر کار کولو او د خپلو خویندو وروڼو د پالنې په ګډون په خپله کورنۍ کرونده کې ګڼ شمېر چارې مخته وړلې. هغې د خپلې کروندې د ماشینونو په ساتنه کې مرسته کوله او یوځل یې په یوازې ځان هغه ودانۍ ته د پلي تګ لرګینه لار جوړه کړه چې پلار ته یې اړوند وه او غوښتل یې هغه په کرایه ورکړي. رانکین په ۱۸۹۰مه لسیزه کې د خپل ماشومتوب خاطرات ولیکل په داسې حال کې چې دغه مهال لویدیځو پولو ته په څېرمه سیمو کې ښځو له نارینه و سره اوږه په اوږه کار کوه، خو نه یې کوم سیاسي غږ او نه یې هم د رایو د ورکړې قانوني حق درلود. رانکین په ۱۸۹۸ زکال کې له ښوونځي فارغه او د مونتانا په پوهنتون کې یې زده کړې وکړې. دې په ۱۹۰۲ زکال کې د یاد پوهنتون د ژوند پوهنې له پوهنځي څخه د لیسانس سند ترلاسه کړ. له سیاست او وکالت وړاندې هغې د جامو ګنډلو، د فرنیچر د ډیزاین او همدارنګه د تدریس په ګډون ګڼ شمېر دندې مخته یووړې. رانکین په ۱۹۰۴ زکال کې د خپل پلار له مړینې وروسته د خپلو کوچنیو خویندو او ورور مسئولیت هم پر غاړه واخیست.<ref>{{cite web|url=https://www.biography.com/people/jeannette-rankin-9451806|title=Jeannette Rankin|website=Biography|language=en-us|access-date=April 12, 2018}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Wilson|first=Joan Hof|date=Winter 1980|title=American Foreign Policy: Of Her Pacifism|url=http://montanawomenshistory.org/wp-content/uploads/2013/11/Wilson-Joan-Peace-is-a-Womans-Job-Jeannette-Rankin-and-American-Foreign-Policy-the-Origins-of-Her-Pacifism-r.pdf|journal=[[Montana (journal)|Montana: The Magazine of Western History]]|volume=30|pages=28–41|via=JSTOR|access-date=2024-06-03|archive-date=2015-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20150917232040/http://montanawomenshistory.org/wp-content/uploads/2013/11/Wilson-Joan-Peace-is-a-Womans-Job-Jeannette-Rankin-and-American-Foreign-Policy-the-Origins-of-Her-Pacifism-r.pdf|url-status=dead}}</ref> == سیاسي فعالیت او د رایو د حق غوښتنې خوځښت == رانکین د ۲۷ کلنۍ په عمر سانفرانسېسکو ته کډه وکړه څو د ټولنیزو چارو د ترسره کولو په موخه په یو نوي او پراختیايي ډګر کې دنده ترلاسه کړي. هغې له دې څخه په ډاډ لرلو چې خپلې غوښتنې ته یې لاسرسی موندلی له ۱۹۰۸ زکال څخه یې تر ۱۹۰۹ زکال پورې د نیویارک ښار د بشرپالنې په ښوونځي کې نوم ثبت کړ. د ټولنیزې کارکوونکې په توګه یې د دندې ترسره کولو په موخه د لنډ مهال لپاره د واشنګټن سپوکن ته کډه وکړه او بیا له دې ځایه سیاتل ته ولاړه څو د واشنګټن په پوهنتون کې خپلو زده کړو ته دوام ورکړي؛ دغه مهال نوموړې د ښځو لپاره د رایو د حق غوښتنې له خوځښت سره مل شوه. د ۱۹۱۰ زکال په نومبر میاشت کې د واشنګټن رایه ورکوونکو په خپل ایالتي اساسي قانون کې داسې تعدیل تصویب کړ چې ښځو ته یې د تل لپاره د رایو د ورکړې حق ورکړ او په دې سره پنځم ایالت شو چې دغه ډول پرېکړه یې وکړه. نیویارک ته له راګرځېدو وروسته نوموړې د نیویارک د رایو د حق غوښتنې د بنسټ له جوړونکو څخه شوه څو د دغه ایالت په قانون جوړونکې جرګه کې د ورته لایحې لپاره کار وکړي. په دغه دوره کې رانکین یوځل بیا واشنګټن ته سفر وکړ څو د امریکايي مېرمنو د رایو د حق غوښتنې د ملي ټولنې په استازیتوب په کانګرس کې لابي وکړي. <ref name="history2">{{Cite news|url=http://www.history.com/news/history-lists/7-things-you-may-not-know-about-jeannette-rankin|title=7 Things You May Not Know About Jeannette Rankin – History Lists|last=Greenspan|first=Jesse|date=November 2, 2016|newspaper=HISTORY.com|access-date=November 19, 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://blog.newspapers.com/first-woman-elected-to-congress-takes-her-seat/|title=First Woman Elected to Congress Takes Her Seat|last=Hammond|first=Trevor|date=July 7, 2015|website=Fishwrap|language=en-US|access-date=March 9, 2019}}</ref><ref name="Montana Suffragist Latest Lobby Worker">{{Cite news|url=https://chroniclingamerica.loc.gov/lccn/sn83045462/1915-01-07/ed-1/seq-22/|title=Montana Suffragist Latest Lobby Worker|date=January 7, 2015|work=[[The Washington Star|Evening Star]]|access-date=March 5, 2019|pages=22|issn=2331-9968}}</ref><ref name="History House2">{{cite web|url=http://history.house.gov/People/Listing/R/RANKIN,-Jeannette-(R000055)/|title=RANKIN, Jeannette|website=United States House of Representatives: History, Art & Archives|language=en|access-date=April 12, 2018}}</ref><ref name="NPS">{{Cite web|url=https://www.nps.gov/people/jeannette-rankin.htm|title=Jeannette Rankin|website=www.nps.gov|language=en|access-date=March 4, 2019}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.heraldnet.com/article/20101003/NEWS01/710039941|title=How Washington women won the right to vote|last=Fiege|first=Gale|date=October 4, 2010|newspaper=[[The Herald (Everett)|The Herald of Everett, Washington]]|access-date=July 27, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160404134911/http://www.heraldnet.com/article/20101003/NEWS01/710039941|archive-date=April 4, 2016|url-status=dead}}</ref> مونتانا ته له راګرځېدو وروسته یې د رایو د حق غوښتنې په بنسټونو کې وده وکړه او د مونتانا د رایو د حق غوښتنې د ټولنې مشره او همدارنګه د امریکايي ښځو لپاره د رایو د حق غوښتنې د ملي ټولنې منشۍ شوه. د ۱۹۱۱ زکال په فبروري میاشت کې نوموړې لومړنۍ مېرمن وه چې د مونتانا د قانون جوړونکې جرګې پر وړاندې یې وینا وکړه او په خپل ایالت کې یې د ښځو د رایو د حق څخه په ملاتړ بحث وکړ. د ۱۹۱۴ زکال په نومبر میاشت کې مونتانا اووم ایالت شو چې ښځو ته یې د نامحدودو رایو د ورکړې حق ورکړ. <ref>{{Cite news|url=https://chroniclingamerica.loc.gov/lccn/sn83025316/1913-08-10/ed-1/seq-12/|title=From Missoula to Washington D.C. to Aid Cause of Equal Suffrage|date=August 10, 1913|work=The Daily Missoulian|access-date=March 4, 2019|pages=2|issn=2329-5457}}</ref><ref name="smith">{{harvp|Smith|2002}} ''page number needed''</ref><ref name="History House3">{{cite web|url=http://history.house.gov/People/Listing/R/RANKIN,-Jeannette-(R000055)/|title=RANKIN, Jeannette|website=United States House of Representatives: History, Art & Archives|language=en|access-date=April 12, 2018}}</ref><ref name="Montana Suffragist Latest Lobby Worker2">{{Cite news|url=https://chroniclingamerica.loc.gov/lccn/sn83045462/1915-01-07/ed-1/seq-22/|title=Montana Suffragist Latest Lobby Worker|date=January 7, 2015|work=[[The Washington Star|Evening Star]]|access-date=March 5, 2019|pages=22|issn=2331-9968}}</ref><ref name="peace">{{cite web|url=http://site.peaceisawomansjob.com/jeannette_01.html|title=Who Was Jeannette Rankin|last1=Hoff|first1=Joan|work=Peace is a Woman's Job|access-date=January 10, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20150610214935/http://site.peaceisawomansjob.com/jeannette_01.html|archive-date=June 10, 2015|url-status=dead}}</ref> رانکین وروسته بیا د ښځو لپاره د رایو د حق غوښتنې په خوځښت کې خپلې چارې په کانګرس کې د خپلې سوله غوښتونکې بهرنۍ پالیسۍ سره پرتله کړې. هغې د خپلې دورې د ډېری شمېر رایو ورکوونکو په څېر باور درلود چې د متحده ایالاتو په دولت کې فساد او د موثریت نشتون د ښځو د نشتوالي له امله ده. رانکین د دواړو جګړو ترمنځ دورې پر مهال د بې وسلې کولو په یوه غونډه کې وویل چې، «د سولې ستونزه د ښځو ستونزه ده». <ref name="peace2">{{cite web|url=http://site.peaceisawomansjob.com/jeannette_01.html|title=Who Was Jeannette Rankin|last1=Hoff|first1=Joan|work=Peace is a Woman's Job|access-date=January 10, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20150610214935/http://site.peaceisawomansjob.com/jeannette_01.html|archive-date=June 10, 2015|url-status=dead}}</ref> == د استازو جرګه == د ۱۹۱۶ زکال د کانګرس په ټاکنو کې د مونتانا د دوه څوکیو لپاره د رانکین د ټاکنیز کمپاین مالي ملاتړ او مدیریت د هغه ورور وېلنګټون وکړ چې په مونتانا کې د جمهوري غوښتونکي ګوند یو له بانفوذه غړو څخه وو. هغې اوږده سفرونه وکړل څو د دغه ایالت په لرې پرتو سیمو کې خلکو ته خپل پیغام ورسوي. دې خپلې تبلیغاتي چارې د اورګاډو په تم ځایونو، د واټ پر سر، په کروندو کې د ماښامنیو په خوړلو او لرې پرتو ښوونځیو کې مخته وړې. دې ځان د پرمختګ غوښتونکې په توګه نوماند کړ او د رایو د حق او ټولنیزې هوساینې په برخو کې یې د خنډونو په له منځه وړو ټینګار درلود. <ref>{{Cite news|url=https://chroniclingamerica.loc.gov/lccn/sn83045462/1916-09-01/ed-1/seq-3/|title=Woman Leads State Ticket|date=September 1, 1916|work=Evening Star|access-date=March 11, 2019|page=3|issn=2331-9968}}</ref><ref name="History House4">{{cite web|url=http://history.house.gov/People/Listing/R/RANKIN,-Jeannette-(R000055)/|title=RANKIN, Jeannette|website=United States House of Representatives: History, Art & Archives|language=en|access-date=April 12, 2018}}</ref> د جمهوري غوښتونکي ګوند په خپل منځي ټاکنو کې رانکین د جمهوري غوښتونکي ګوند د ټولو اتو نوماندانو ترمنځ تر ټولو ډېرې رایې واخیستې. په عمومي ټاکنو کې چې د نومبر په اوومه نېټه ترسره شوې دوه مخکښو نوماندانو دغه څوکۍ ترلاسه کړې. رانکین په رایو کې دویمې ډېرې رایې واخیستې او فرانک بېرډ لنډرمن ته یې ماته ورکړه؛ په دې سره د متحده ایالاتو د کانګرس لومړنۍ ښځینه غړې شوه. هغې له بریا وروسته وینا پر مهال وویل، په کانګرس کې د یوازنۍ رایې ورکوونکې ښځینه غړې په توګه «زه په کلکه سره خپل مسئولیتونه درک کوم». دغې ټاکنې نوموړې په ملي کچه د ټولو پام وړ وګرځوله آن تر دې چې د راپورونو له مخې ورته د واده څو وړاندیزونه وشول. <ref>{{Cite journal|last=Board|first=John C.|date=Summer 1967|title=The Lady from Montana|url=http://montanawomenshistory.org/wp-content/uploads/2013/11/Board-John-C.-The-Lady-from-Montana.pdf|journal=Montana: The Magazine of Western History|volume=17|pages=2–17|via=JSTOR|access-date=2024-06-03|archive-date=2021-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210422154029/http://montanawomenshistory.org/wp-content/uploads/2013/11/Board-John-C.-The-Lady-from-Montana.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://constitutioncenter.org/timeline/html/cw08_12168.html|title=Jeannette Rankin becomes first woman elected to Congress|website=constitutioncenter.org|access-date=August 8, 2016|archive-date=September 9, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160909180900/http://constitutioncenter.org/timeline/html/cw08_12168.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Walbert, Kate">{{Cite magazine|url=https://www.newyorker.com/culture/culture-desk/has-anything-changed-for-female-politicians|title=Has Anything Changed for Female Politicians?|last=Walbert|first=Kate|date=August 16, 2016|magazine=[[The New Yorker]]|access-date=March 9, 2019}}</ref><ref name="History House5">{{cite web|url=http://history.house.gov/People/Listing/R/RANKIN,-Jeannette-(R000055)/|title=RANKIN, Jeannette|website=United States House of Representatives: History, Art & Archives|language=en|access-date=April 12, 2018}}</ref> == وروسته ژوند == په راتلونکو ۲۰ کلونو کې رانکین ټولې نړۍ ته سفرونه وکړل او په مکرر ډول یې له هند څخه لیدنه وکړه، چېرې چې یې د مهاتما ګاندي سوله غوښتونکې لارښوونې ولوستې. دې په جورجیا او مونتانا دواړو کې کورونه لرل. <ref>{{Cite web|url=https://www.womenofthehall.org/inductee/jeannette-rankin/|title=Rankin, Jeannette|website=National Women's Hall of Fame|language=en-US|access-date=March 12, 2019}}</ref><ref name="History House6">{{cite web|url=http://history.house.gov/People/Listing/R/RANKIN,-Jeannette-(R000055)/|title=RANKIN, Jeannette|website=United States House of Representatives: History, Art & Archives|language=en|access-date=April 12, 2018}}</ref> په ۱۹۶۰مه او ۱۹۷۰مه لسیزه کې د سوله غوښتونکو، فیمینېستانو او د مدني حقونو د فعالینو نوي نسل د رانکین له چارو الهام واخیست او د هغې هڅې یې په داسې توګه ومنلې چې د هغې نسل هېڅکله داسې نه وې منلې. نوموړې یوځل بیا د ویتنام د جګړې په غبرګون کې ودرېده. د ۱۹۶۸ زکال په جنوري میاشت کې د ژانېټ رانکین ډلګۍ یا د ښځو د سولې غوښتونکو ډلو ائتلاف په واشنګټن ډي سي کې جګړه ضد لاریون ترتیب کړ – دغه لاریون په ۱۹۱۳ زکال کې د ښځو لپاره د رایو د حق غوښتنې د لاریون له مهاله تر ټولو لوی لاریون و. <ref name="History House7">{{cite web|url=http://history.house.gov/People/Listing/R/RANKIN,-Jeannette-(R000055)/|title=RANKIN, Jeannette|website=United States House of Representatives: History, Art & Archives|language=en|access-date=April 12, 2018}}</ref><ref name="smith2">{{harvp|Smith|2002}} ''page number needed''</ref><ref>{{cite journal|last1=Moravec|first1=Michelle|title=Another Mother for Peace: Reconsidering Maternalist Peace Rhetoric from an Historical Perspective 1967–2007|journal=Journal of the Motherhood Initiative|date=2010|volume=1|issue=1|pages=9–10|url=http://jarm.journals.yorku.ca/index.php/jarm/article/view/30916}}</ref><ref name="History House8">{{cite web|url=http://history.house.gov/People/Listing/R/RANKIN,-Jeannette-(R000055)/|title=RANKIN, Jeannette|website=United States House of Representatives: History, Art & Archives|language=en|access-date=April 12, 2018}}</ref> == سرچينې == 1oujgm6bk8d3xrf639trsaf6g4don7n 0 87237 363879 363579 2026-05-10T11:26:27Z شاه زمان پټان 26102 363879 wikitext text/x-wiki '''ماناپوهنه''' (په {{Lang-en|Semantics}})<ref>{{Cite web|url=https://pohawaimedia.com/?p=404|title=ژبپوهنه څه ده؟|date=۲۰۲۴ز سېپتمبر ۳مه|accessdate=۲۰۲۶ز می ۱۰مه|website=پوهوه يې مېډيا|last=سمون|first=مصطفی|publisher=کابل پوهنتون، وږمې مجله}}</ref> د [[ژبپوهنه|ژبپوهنې]] هغه برخه ده چې په ژبه کې د کلمو، عبارتونو او جملو مانا مطالعه کوي يا په ساده ډاول دا پوهه هڅه کوي چې يو ويی يا جمله څه مانا لري او د يوې جملې يا يو ويي له ويلو د ويناوال موخه څه ده. په ټوليز ډول د ويي او مانا څپړنې ته ماناپوهنه وايي.<ref>{{Cite web|url=https://pohawaimedia.com/?p=404|title=ژبپوهنه څه ده؟|date=۲۰۲۴ز سېپتمبر ۳مه|accessdate=۲۰۲۶ز می ۱۰مه|website=پوهوه يې مېډيا|last=سمون|first=مصطفی|publisher=کابل پوهنتون، وږمې مجله}}</ref> ماناپوهنه په هڅه کوي چې وڅېړي چې يو ويی په يوازې ځان څه مانا ورکوي، د دې څېړلو لپاره د کلمو ترمنځ اړيکې کتل کېږي لکه: ''ورته‌والی'': هغه ويي يا جملې چې مانا يې يوه وي لکه لمر او نمر ''ناورته‌والی'': هغه ويي يا جملې چې مانا يې د يو بل ضد وي لکه سپين او تور ''گڼ‌مانايي'': هغه جملې يا ويي چې څو ماناوې ولري لکه کونډه د هغې ښځې په مانا چې خاوند يې مړ شوی وي او کونډه د چنگ يا هغه تېره راتاو شوي څيز په مانا چې د کبانو يا نورو د نيولو او نښلولو لپاره کارېږي. د مانا پوهنې له نظره يوه جمله يا ويی دوه ډوله ماناوې لرلی شي: # آره مانا: لکه [[مار]] د زهري څښېدونکي ژوي په مانا. # اړوند مانا: لکه مار د خاين، دښمن صفته او ناځوانه شخص په مانا. {{مالومات}} == سرچينې == 7kz4xwqwwxo8q4secn6mwwdh76dr5sf 363880 363879 2026-05-10T11:33:24Z شاه زمان پټان 26102 363880 wikitext text/x-wiki '''ماناپوهنه''' (په {{Lang-en|Semantics}})<ref>{{Cite web|url=https://larawbar.net/16137.html|title=د پښتو ژبې لیکنه او ستونزې (پخوانۍ بېلابېلې ليکنې)|date=۲۰۱۰ز فېبرورۍ ۸مه|accessdate=۲۰۲۶ز می ۱۰مه|website=لراوبر|publisher=د لراوبر وېبپاڼې اداره}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://pohawaimedia.com/?p=404|title=ژبپوهنه څه ده؟|date=۲۰۲۴ز سېپتمبر ۳مه|accessdate=۲۰۲۶ز می ۱۰مه|website=پوهوه يې مېډيا|last=سمون|first=مصطفی|publisher=کابل پوهنتون، وږمې مجله}}</ref> د [[ژبپوهنه|ژبپوهنې]] هغه برخه ده چې په ژبه کې د کلمو، عبارتونو او جملو مانا مطالعه کوي يا په ساده ډاول دا پوهه هڅه کوي چې يو ويی يا جمله څه مانا لري او د يوې جملې يا يو ويي له ويلو د ويناوال موخه څه ده. په ټوليز ډول د ويي او مانا څپړنې ته ماناپوهنه وايي.<ref>{{Cite web|url=https://pohawaimedia.com/?p=404|title=ژبپوهنه څه ده؟|date=۲۰۲۴ز سېپتمبر ۳مه|accessdate=۲۰۲۶ز می ۱۰مه|website=پوهوه يې مېډيا|last=سمون|first=مصطفی|publisher=کابل پوهنتون، وږمې مجله}}</ref> ماناپوهنه په هڅه کوي چې وڅېړي چې يو ويی په يوازې ځان څه مانا ورکوي، د دې څېړلو لپاره د کلمو ترمنځ اړيکې کتل کېږي لکه: ''ورته‌والی'': هغه ويي يا جملې چې مانا يې يوه وي لکه لمر او نمر ''ناورته‌والی'': هغه ويي يا جملې چې مانا يې د يو بل ضد وي لکه سپين او تور ''گڼ‌مانايي'': هغه جملې يا ويي چې څو ماناوې ولري لکه کونډه د هغې ښځې په مانا چې خاوند يې مړ شوی وي او کونډه د چنگ يا هغه تېره راتاو شوي څيز په مانا چې د کبانو يا نورو د نيولو او نښلولو لپاره کارېږي. د مانا پوهنې له نظره يوه جمله يا ويی دوه ډوله ماناوې لرلی شي: # آره مانا: لکه [[مار]] د زهري څښېدونکي ژوي په مانا. # اړوند مانا: لکه مار د خاين، دښمن صفته او ناځوانه شخص په مانا. {{مالومات}} == سرچينې == b8xwdb1kb9r4v2ua00t8ep684y47wu7 363881 363880 2026-05-10T11:39:38Z شاه زمان پټان 26102 363881 wikitext text/x-wiki '''ماناپوهنه''' (په {{Lang-en|Semantics}})<ref>{{Cite web|url=https://larawbar.net/16137.html|title=د پښتو ژبې لیکنه او ستونزې (پخوانۍ بېلابېلې ليکنې)|date=۲۰۱۰ز فېبرورۍ ۸مه|accessdate=۲۰۲۶ز می ۱۰مه|website=لراوبر|publisher=د لراوبر وېبپاڼې اداره}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://pohawaimedia.com/?p=404|title=ژبپوهنه څه ده؟|date=۲۰۲۴ز سېپتمبر ۳مه|accessdate=۲۰۲۶ز می ۱۰مه|website=پوهوه يې مېډيا|last=سمون|first=مصطفی|publisher=کابل پوهنتون، وږمې مجله}}</ref> د [[ژبپوهنه|ژبپوهنې]] هغه برخه ده چې په ژبه کې د کلمو، عبارتونو او جملو مانا مطالعه کوي يا په ساده ډاول دا پوهه هڅه کوي چې يو ويی يا جمله څه مانا لري او د يوې جملې يا يو ويي له ويلو د ويناوال موخه څه ده.{{سر د کرښې}} په ټوليز ډول د ويي او مانا څپړنې ته ماناپوهنه وايي.<ref>{{Cite web|url=https://pohawaimedia.com/?p=404|title=ژبپوهنه څه ده؟|date=۲۰۲۴ز سېپتمبر ۳مه|accessdate=۲۰۲۶ز می ۱۰مه|website=پوهوه يې مېډيا|last=سمون|first=مصطفی|publisher=کابل پوهنتون، وږمې مجله}}</ref>{{سر د کرښې}} ماناپوهنه هڅه کوي چې وڅېړي چې يو ويی په يوازې ځان څه مانا ورکوي، د دې څېړلو لپاره د کلمو ترمنځ اړيکې کتل کېږي لکه: ''ورته‌والی'': هغه ويي يا جملې چې مانا يې يوه وي لکه لمر او نمر ''ناورته‌والی'': هغه ويي يا جملې چې مانا يې د يو بل ضد وي لکه سپين او تور ''گڼ‌مانايي'': هغه جملې يا ويي چې څو ماناوې ولري لکه کونډه د هغې ښځې په مانا چې خاوند يې مړ شوی وي او کونډه د چنگ يا هغه تېره راتاو شوي څيز په مانا چې د کبانو يا نورو د نيولو او نښلولو لپاره کارېږي. د مانا پوهنې له نظره يوه جمله يا ويی دوه ډوله ماناوې لرلی شي: # آره مانا: لکه [[مار]] د زهري څښېدونکي ژوي په مانا. # اړوند مانا: لکه مار د خاين، دښمن صفته او ناځوانه شخص په مانا. {{مالومات}} == سرچينې == i6q2k0yjd1yb31vvmm5e88og4r9w1zo 3 87313 363867 2026-05-09T13:45:45Z ښه راغلاست پیغام ورکوونکی 11444 د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي 363867 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|realName=|name=Slovakiaballofficial}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۹ می ۲۰۲۶، گړۍ ۱۳:۴۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) 2jhcmx974ea2txlkt99ax09vx71tta0 3 87314 363874 2026-05-10T01:54:52Z ښه راغلاست پیغام ورکوونکی 11444 د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي 363874 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|realName=|name=Nahleghini}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۱۰ می ۲۰۲۶، گړۍ ۰۱:۵۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) tq5s0kx68dxtsfr5v2o0szpdmajq61q