ويکيپېډيا pswiki https://ps.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D9%88%D9%85%DA%93%DB%8C_%D9%85%D8%AE MediaWiki 1.47.0-wmf.8 first-letter رسنۍ ځانگړی خبرې اترې کارن د کارن خبرې اترې ويکيپېډيا د ويکيپېډيا خبرې اترې دوتنه د دوتنې خبرې اترې مېډياويکي د مېډياويکي خبرې اترې کينډۍ د کينډۍ خبرې اترې لارښود د لارښود خبرې اترې وېشنيزه د وېشنيزې خبرې اترې تانبه د تانبې خبرې اترې مهال‌ليک د مهال‌ليک خبرې اترې چلنوال د چلنوال خبرې اترې پېښه د پېښې خبرې اترې 0 4748 364889 361106 2026-06-28T01:57:57Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364889 wikitext text/x-wiki {{مالومات}} [[File:051907_Wilmette_IMG_1404_The_Greatest_Name.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:051907_Wilmette_IMG_1404_The_Greatest_Name.jpg|alt=Arabic script inscribed on a metal plate|بټنوک]] بهایی دین یا بهایی عقیده (چې ځينې يې بهائیت او بهايی هم ليکي) دا یو توحیدی، [[ابراهيم|ابراهیمي]] او [[ايران|ایراني]] دین دی چې حسین علي نوري، ملقب په [[بهاءالله]]، په ۱۹ پیړۍ کې تاسیس کړ. بهائیان په دې باور دي چې پیغمبران "د وحی د تدریجي ظهور" له بهیر سره تړلي دي.<ref name="Lubar2">{{cite web|title=Why 'Abrahamic'?|publisher=Lubar Institute for Religious Studies at University of Wisconsin - Madison|year=2007|url=http://lisar.lss.wisc.edu/welcome/Why%20Abrahamic.html|access-date=15 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140809154055/http://lisar.lss.wisc.edu/welcome/Why%20Abrahamic.html|archive-date=9 August 2014|url-status=live}}</ref><ref name="Lawson2">{{cite journal|last=Lawson|first=Todd|date=13 December 2012|editor-last=Cusack|editor-first=Carole M.|editor2-last=Hartney|editor2-first=Christopher|title=Baha'i (sic) Religious History|url=http://bahai-library.com/lawson_bahai_religious_history|journal=Journal of Religious History|volume=36|issue=4|pages=463–470|doi=10.1111/j.1467-9809.2012.01224.x|issn=1467-9809|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927190116/http://bahai-library.com/lawson_bahai_religious_history|archive-date=27 September 2013|access-date=5 September 2013|via=Baháʼí Library Online|url-status=live}}</ref> د دې بهیر له مخې، خدای د وخت د غوښتنو او د انسان د پوهاوي له ظرفيت سره سم، په پرله پسې او تدريجي ډول هغه ته خپل تعليمات وړاندې کوي. له همدې امله، مذهبونه د ارتقاء لاره تعقیبوي او د ادیانو ظهور پای نه لري. همدارنګه بهائیان په دې باور دي چې [[بهاءالله|بهاء]] الله (۱۸۱۷-۱۸۹۲) د پخوانیو پیغمبرانو په کتار کې د خدای نوی پیغمبر دی. او د هغه د ظهور موخه د انسانانو تر منځ د یووالي او سولې رامنځته کول دي. بهائیان بهاء الله د ټولو ادیانو او مذاهبو موعود ګڼي. بهايي دین په یو خدای باور، د ټولو الهی مذهبونو د یووالي بڼسټ، د انساني نسلونو په یووالي، د مذهبي حقایقو په تدریجي ظهور، د انسانانو یووالي، د مذهبي حقایقو تدریجي ظهور، د انسانانو ذاتی شرافت او وقار، د ټولو خلکو لپاره د فکر د ازادۍ په شمول په مساوي حقونو باور، د ښځینه او نارینه تر منځ مساوات، د ساینس او ​​مذهب همغږي، د عبادت او خدمت نه جلا کول، د حقایقو لټون او له تقلید او هر ډول تعصب څخه د خلاصون اړتیا، ښه سلوک او اخلاق او د معنوي ځانګړتیاوو د پراختیا اهمیت، د تعلیم اهمیت، د بې وزلۍ او ډیرې شتمنۍ د له منځه وړلو او په ټولو بشري فعالیتونو کې د عدالت په اړتیا ټینګار کوي.<ref>{{cite book|last1=Beit-Hallahmi|first1=Benjamin|editor1-last=Rosen|editor1-first=Roger|title=The illustrated encyclopedia of active new religions, sects, and cults|date=28 December 1992|publisher=Rosen Pub. Group|location=New York|isbn=978-0-8239-1505-7|edition=1st|url-access=registration|url=https://archive.org/details/illustratedencyc00beit}}</ref><ref name="Iranica242">{{cite encyclopedia|author=Juan Cole|title=BAHĀʾ-ALLĀH|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|publisher=|location=|year=2011|url=https://www.iranicaonline.org/articles/baha-allah|date=August 2011|accessdate=29 October 2020|volume=Online|pages=422-429}}</ref><ref name="hatcher32">{{cite journal|last=Buck|first=Christopher|date=1991|year=1991|title=Bahá’u’lláh as “World Reformer”|url=https://bahai-studies.ca/wp-content/uploads/2014/05/3.4-Buck.pdf|journal=Baháʼí Studies|publisher=Journal of Bahá’í Studies|volume=3|issue=4|pages=104|accessdate=2020-05-01|via=|تاريخ الأرشيف=2016-04-19|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160419085800/http://bahai-studies.ca/wp-content/uploads/2014/05/3.4-Buck.pdf|url-status=dead|archive-date=2016-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20160419085800/http://bahai-studies.ca/wp-content/uploads/2014/05/3.4-Buck.pdf}}</ref> == بهايي ښوونه == === باور په خدای === بهائیان په واحد خدای باور لری. هغه چی د ابدی او د ټولی هستی او کایناتو خالق دی. هغه خدای چی په مستقیم ډول د لاسرسی او پیژندلو امکان نشته خو د پیغمبرانو له لاری چی د بهائی آئین له نظره چی مظاهر ظهور نومیږی پیژندل کیږی. خدای د انسان د استعداد او اړتیا له مخی خپل اسماء او صفات په تدریجی د وحی په بهیر کی د پیغمبرانو په واسطه څرګندوی. خدای واحد او لاشریک دی.<ref name=":1">{{Cite book|last=Smith|first=Peter|year=2008|title=An introduction to the Baha'i faith|publisher=Cambridge University Press|place=Cambridge; New York|isbn=9780521862516|url=https://www.worldcat.org/title/introduction-to-the-bahai-faith/oclc/181072578|page=117|pages=}}</ref><ref name=":12">{{Cite book|last=Smith|first=Peter|year=2008|title=An introduction to the Baha'i faith|publisher=Cambridge University Press|place=Cambridge; New York|isbn=9780521862516|url=https://www.worldcat.org/title/introduction-to-the-bahai-faith/oclc/181072578|page=108|pages=}}</ref> دا د بهائی باور له بڼستيزو تعلیماتو څخه ګڼل کیږی. د خدای ذات پیژندنه د بهائیت له نظره پوهاوی لاسرسی نشته. د ټولو وحی سرچینه او د ټولو کایناتو خالق چی په هر ځای کی حاضر او ناظر او قدیر توصیف شوی دی. بهائیان پدی باور دی چی خدای خپل عضم او اراده په مختلفو شکلو د خپل پیغمبرانو په واسطه ښکاره کوی چی هغوی ته د الهی وحی سرګندونکی وایی چی له انسانانو سره خبری کوی. دغه د ظهوراتو مظاهر الهی عضم او اراده کوی چی ادیان په نړی کی خپاره کړی. د بهائی په تعلیماتو کی ویل شوی چی خدای له هغه څخه خورا لوی دی چی انسان یی په بشپړ ډول پوهیدای شی د هغه بشپړ انځور نشی ترلاسه کولی.<ref name=":1" /><ref name=":12" /> === پس له مړینه بله نړی === بهائیان د روح پر بقاء باندی باورمند دی. د ژوند موخه د روح د استعدادونو روزنه او وده ګڼی. لکه د یو جنین په څیر د مور په رحم کی یی اعضاء او غړی وده کوی ترڅو پدی نړی کی زیږونته چمتو شی. پدی نړی کی د انسان روح هم باید خپل معنوی قدرت او ځانګړتیا وی رامنځته کړی. ترڅو د راتلونکی نړی ژوند لپاره اړین چمتووالی ترلاسه کړی. د بهائیانو په وینا اصلی ژوند، د روح ژوند دی.<ref name=":1" /><ref name=":13">{{Cite book|last=Smith|first=Peter|year=2008|title=An introduction to the Baha'i faith|publisher=Cambridge University Press|place=Cambridge; New York|isbn=9780521862516|url=https://www.worldcat.org/title/introduction-to-the-bahai-faith/oclc/181072578|page=121|pages=}}</ref> او بدن د روح د پرمختک لپاره منځگړی وسیله ده. د بهائیانو په باور، روح له مرگه وروسته په روحانی نړی کی پرمختک ته دوام ورکوی. بهائیان د بدن سره د روح تراو لکه د رڼا اړیکه د هنداري سره ګڼی. هغه رڼا چی په هینداري کی لیدل کیږی له خپلی هینداری نده. بلکه دا رڼا انعکاس دی چه له بلی سرچینی څخه راځی. له همدی امله کله چی هینداره مات شی رڼا پاتی کیږی.<ref name=":1" /><ref name=":13" /><ref>ادیب طاهرزاده (<bdi>۱۹۹۶</bdi>)، ''روح انسانی''، دانداس، انتاریو، کانادا، شابک&nbsp;<bdi>۱-۸۹۶۱۹۳-۰۳-</bdi></ref> === د دین مفهوم=== بهاءالله خپلو پیروانو ته تعلیم او درس ورکوی چی د تولو ادیانو سرچینه یو دی. د دوی په بڼستیزو اصولو کی توپیر نشته. د دوی موخه یو دی او د مختلفو ادیانو تعلیمات د یوه حقیقت ښکارندوی مختلف اړخونه دی.<ref>{{Cite book|title=Theory of Religious Cycles: Tradition, Modernity, and the Bahá’í Faith|url=https://brill.com/view/title/32083|publisher=Brill|date=2015-09-17|isbn=978-90-04-30107-8|language=en|first=Mikhail|last=Sergeev}}</ref> د بهائی باور له مخی الهی دین یو دی او په حقیقت کی یو دین دی چی د وخت په تیریدو او تدریج سره انسانانو ته وړاندی کیږی. د بهائی باور له مخی پغمبران د انسان د ټولنیز معنوی پرمختک لپاره په دوامداره تدریجی او تلپاتی بهیر کی اړین تعلیمات او لارښونی وړاندی کوی چی د انسان د اړتیاو او شرایطو د پوهیدو او درک کولو اړتیا همدارنگه انسان د نړی د مخلوقاتو د ساتونکو او امانتدارانو په توګه د خپلو اړتیاو او مسولیتونه څخه خبروی.<ref name=":14">{{Cite book|last=Smith|first=Peter|year=2008|title=An introduction to the Baha'i faith|publisher=Cambridge University Press|place=Cambridge; New York|isbn=9780521862516|url=https://www.worldcat.org/title/introduction-to-the-bahai-faith/oclc/181072578|page=|pages=108-109}}</ref> پدی نظر کی د تاریخ په هر پړاو کی د خلکو د معنوی ظرفیت سره سم، دینی حقایق او لارښونی په تدریجی ډول وړاندی کیږی. بهاءالله وایی چی دین د ټولنیز تکامل یوه موثره وسیله ده او سلسله د نړی ادیان د خدای لخوا د انسان د لارښونی محتلف پراو ته دی چی په تدریجی ډول د انسان وده او پرمختک تضمینوی. په همدی اساس بهائیان پدی باور دی چی هیڅ دین د ختمیت، اخیری توپ دعوی نشی کولی او د تل لپاره به دوام ولری.<ref name=":14" /> او انسانان به د تل لپاره د پیغمبرانو له لاری الهی لارښونی تر لاسه کوی. بهاءالله دا هم وایی چه د ده نه وروسته به د پیغمبرانو راتک دوام ولری.<ref name=":14" /> === د انسانی ټولنی ډولونه تنوع او یوالی=== بهاءالله وایی چی انسان د نوعیت په لحاظ یو دی. او انسانان د یوی ونی میوه او د یوی ونی څانګی پاڼو په څیر برابر دی. همدارنګه بیا وایی "کله چی په انسانی ټولنه کی بهتری او برتری منځ ته راشی نړی وراڼه او ویجاړ ترنظر کیږی. د بهائی سرچینی وایی چی انسانان باید ځانونه د یوی کورنی غړی وبولی چی دا د یوه منل شوی په اصل په توګه پیژندل کیږی. همدا همدارنګه شوقی افندی یووالی د انسانانو تر منځ د بهائی تعلیماتو محور او جوهر ګڼی. په همدی ډول د بهائی آثار وایی چی د بشریت یووالی د تنوع پر اصل ولاړ دی او ټینګار پر کیږی. عبدالبهاء د بشریت یووالی ته په اشاره د بڼ (باغ) په شان پرتله کوی چی رنګارنګ ګلونه څومره د بڼ ښکلا اغیزمند کوی.<ref name=":15">{{Cite book|last=Smith|first=Peter|year=2008|title=An introduction to the Baha'i faith|publisher=Cambridge University Press|place=Cambridge; New York|isbn=9780521862516|url=https://www.worldcat.org/title/introduction-to-the-bahai-faith/oclc/181072578|page=138|pages=}}</ref> === د حقیقت پلټنه=== په بهائی آثارو کی د حقیقت پلټنه په آزاده توګه د هر انسان تر ټولو اساسی دنده ګڼل کیږی. بهاءالله په ټینګار سره وایی چی انسان باید نړی پخپلو سترګو وګوری نه د بل چا په سترګو. بهائی تعلیمات وایی چی هر انسان باید پرته د خپل ټولنی د دودونو ړانده تقلید پر ځای د حقیقت لټون وکړی. بهائی ښونه وایی چی انسان د حقیقت د درک کولو وړتیا لری چی وکولی شی د عقل قدرت څخه کار واخلی چی د حقیقت موندلو لپاره خدای انسان ته ورکړی.<ref name=":0">{{Cite web |last=bloomsbury.com |title=The Baha'i Faith: A Guide For The Perplexed |url=https://www.bloomsbury.com/us/bahai-faith-a-guide-for-the-perplexed-9781441192011/ |access-date=2022-10-26 |website=Bloomsbury |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite book|title=A Concise Encyclopedia of the Bahá'í Faith|url=https://books.google.com/books/about/A_Concise_Encyclopedia_of_the_Bah%C3%A1_%C3%AD_F.html?id=pYfrAQAAQBAJ|publisher=Oneworld Publications|date=2013-10-01|isbn=978-1-78074-480-3|language=en|first=Peter|last=Smith}}</ref> په بهائیت کی یو منل شوی اصل دی چی هرڅوک کولی شی چی خپل دین پرته له کوم جبر او فشار نه انتخاب کړی. هغه اولادونه چی په بهائی کورنی کی د بلوغ سن ۱۵ کلنی ته رسیږی باید د خپلی عقیدی او دین انتخاب په خپله پریکړه وکړی.<ref>{{Cite book|title=Understanding the Bahaʼı́ Faith|url=https://books.google.com/books/about/Understanding_the_Baha%CA%BC%C4%B1%CC%81_Faith.html?id=Sr8QAQAAIAAJ|publisher=Dunedin Academic Press|date=2006|isbn=978-1-903765-50-0|language=en|first=Wendi|last=Momen|first2=Moojan|last2=Momen}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":2" /> === د تعصباتو پریښودل === بهائیان په دی باور دی چی هر ډول نژادی، قومی، مذهبی، ژبنی، جنسیتی، سیاسی، تبعیضونه لمنځه یووړل شی. بهائی سرچینی وایی تعصب د نورو په هکله یو ناسم انځور دی چی افرادو ته اجازه نه ورکوی چی تول انسانان یو شان د عزت او شرافت په سترګو وګوری. تعصب معمولاَ هغه وخت رامنځته کیږی کله چی یو څوک له یوی ډلی سره تړاو ولری، ځان او خپل ډله غوړه ګڼی. بی له دی چی د نورو ځانګړتیاوی په پام کی ولری. دغه تعصبات په د انسانی ټولنی کی در تورطم عامل په توګه پیژندل شوی او د تعصباتو لمنځه وړل د بشری ټولنی د یووالی او پرمختک لپاره وسیله ګڼل کیږی.<ref name=":16">{{Cite book|last=Smith|first=Peter|year=2008|title=An introduction to the Baha'i faith|publisher=Cambridge University Press|place=Cambridge; New York|isbn=9780521862516|url=https://www.worldcat.org/title/introduction-to-the-bahai-faith/oclc/181072578|page=139|pages=}}</ref><ref>{{cite book|last=Hatcher|first=W.S.|last2=Martin|first2=J.D.|year=1998|title=The Baháʼí Faith: The Emerging Global Religion|publisher=Harper & Row|location=San Francisco|isbn=0-87743-264-3|url=https://books.google.com/books?id=IZmkG1ASirgC|ref=harv|page=87}}</ref><ref name="Iranica22">{{cite encyclopedia|author=J. Cole|title=BAHAISM i. The Faith|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|publisher=|location=|year=2011|url=https://iranicaonline.org/articles/bahaism-i|date=August 2011|accessdate=29 October 2020|volume=Online|pages=438-446}}</ref> === د نارینه او ښځینه تر مینځ برابری=== بهاءالله په خپل آثارو کی وایی چی د خدای په نیزد کی ښځینه او نارینه په حقوقی چارو کی برابر او مساوی دی. هیڅ یو بل ته غوره او برتری نرلری دواړه انسانان دی. بهائی سرچیینه ښونه کوی چی په انسانیت کی جنسیت ځای نلری. نارینه او ښځینه سره یو دی. هیڅ یو د جنسیت په خاطر امتیاز یا لوړوالی پر بل نلری. بهائیت برابری د دواړو تر منځ او د دوی ګد ون په مختلفو ټولنیزو چارو کی نړیوال یوالی او سولی او د ټولنی د پرمختک لپاره یو اساسی شرط ګڼی. د ښځو او نارینه نابرابری نه یوازی د ښځو د پرمختک مخه نیسی بلکه د ټولنیزی تولڼی پرمختک هم خنډ ګرځی. عبدالبهاء په خپلو آثارو کی ذکور او ښځینه د مرغی له دوو وزرونو سره پرتله کوی.<ref name=":17">{{Cite book|last=Smith|first=Peter|year=2008|title=An introduction to the Baha'i faith|publisher=Cambridge University Press|place=Cambridge; New York|isbn=9780521862516|url=https://www.worldcat.org/title/introduction-to-the-bahai-faith/oclc/181072578|page=143|pages=}}</ref> وایی، لکه څنګه چی دواړه وزرونه پیاوړی وی په هم هغه اندازه په بریا الوتنه کولی شی. په همدی توګه د بشریت بریالیتوب او سوکالی یوازی هغه وخت بشپړیږی چی ښځینه لکه نارینه و غوندی پرمختک کړی وی. د بهائیانو لپاره د نارینه او ښځینه تر منځ د مساواتو اصل یوازی د نړی په اوسنی جوړښتونو کی د ښځو د ګدون لپاره د تنظیم کولو په معنا ندی. بلکه بهائیان هلی ځلی کوی چی یوازی د نارینه وو په کچه د ښځو د دریځ د لوړولو هڅی نه ګڼی. بلکه پدی باور دی چی د ټولنی په جوړښتونو کی نور بڼسټیز بدلون ته اړتیا ده. ښځی او نارینه یو د بل په همکاری د نوی ټولنیز نظم د رامنځته کولو لپاره په ګډه کار وکړی چی پکښی داسی خصوصیات لکه ځانګړتیا، واک غوښتنی، دښمنی، سیالی، د دی پرځای مینه او خدمت ته ځای ورکړی. هغه ځانګړتیاوی چی په بهائی آثارو کی د ښځو دریځ پیاوړی کوی وینی.<ref name=":17" /><ref name=":18">{{Cite book|last=Smith|first=Peter|year=2008|title=An introduction to the Baha'i faith|publisher=Cambridge University Press|place=Cambridge; New York|isbn=9780521862516|url=https://www.worldcat.org/title/introduction-to-the-bahai-faith/oclc/181072578|page=144|pages=}}</ref><ref name=":19">{{Cite book|last=Smith|first=Peter|year=2008|title=An introduction to the Baha'i faith|publisher=Cambridge University Press|place=Cambridge; New York|isbn=9780521862516|url=https://www.worldcat.org/title/introduction-to-the-bahai-faith/oclc/181072578|page=145|pages=}}</ref> === دین باید د مینی او الفت عامل شی=== بهائیان پدی باور دی چی پیغمبران په اصل کی د انسانانو د جنګ جګړو د حلولو او ښه اړیکو لپاره راغلی دی. نو که چیری دین چی په خپله د اختلافاتو علاج و د اختلاف او جګړی سبب وګرځی د عبدالبهاء په وینا بیدینی غوړه ده.<ref>{{Cite journal|last=Danesh|first=H. B.|date=2006-03-01|title=Towards an integrative theory of peace education|url=https://doi.org/10.1080/17400200500532151|journal=Journal of Peace Education|volume=3|issue=1|pages=55–78|doi=10.1080/17400200500532151|issn=1740-0201}}</ref><ref name="Iranica222">{{cite encyclopedia|author=J. Cole|title=BAHAISM i. The Faith|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|publisher=|location=|year=2011|url=https://iranicaonline.org/articles/bahaism-i|date=August 2011|accessdate=29 October 2020|volume=Online|pages=438-446}}</ref> === د علم او دین تطابق=== علم او دین د بهائی بڼستیزو اصولو څخه دی. بهائی آثار علم او دین یو د بل په مقابل کی په ټکر نه وینی بلکه دا د دواړه په بڼستیز همغږی ټینګار کوی. د بهائی تعلیماتو په وینا چی حقیقت یو دی، علم او دین دواړه د حقیقت د پیژندلو او پوهیدو لامل وی. د بهائیت له نظره د واقعیت له درک لپاره هم باید علم او هم باید دین ته رجوع وشی. بهائیان پدی باور دی چی دین پرته له علم او عقلانیت نه توهمات، خرافات او تعصباتو ته مخه کوی. همدارنګه علم پرته له دین او اخلاقو نه د وچی مادیزم وسیله ګرزی.<ref>{{Cite book|title=Theory of Religious Cycles: Tradition, Modernity, and the Bahá’í Faith|url=https://brill.com/view/title/32083|publisher=Brill|date=2015-09-17|isbn=978-90-04-30107-8|language=en|first=Mikhail|last=Sergeev}}</ref><ref name=":110">{{Cite book|last=Smith|first=Peter|year=2008|title=An introduction to the Baha'i faith|publisher=Cambridge University Press|place=Cambridge; New York|isbn=9780521862516|url=https://www.worldcat.org/title/introduction-to-the-bahai-faith/oclc/181072578|page=115|pages=}}</ref> === عمومی سوله=== د نړی سوله ته رسیدل د بهائی باور له اساسی اهدافو څخه دی. دا آئین انسانانو ته بلنه ورکوی چی د انسانی بڼستیز یوالی ومنی. او په نړی کی د یوالو پر بڼست د ګډ عمل له لاری د نړی سوله ترلاسه کړی. همدارنګه جنسیتی مساوات، برابری، عدالت، او اخلاقی مشرتابه په سیمۀ ایز او په نړیواله کچه هڅه وکړی او نور اصول چی د عمومی سولی سره تړاو لری عبارت دی له اقتصادی عدالت، افراطی بی وزلی او شتمنی، هر ډول تعصب لمنځه وړل، عامه پوهنه چی د انسان د ژوند مادی او معنوی اړخونه پکښی شامل وی.<ref name=":3">Gervais, Marie (2008), [https://www.tc.columbia.edu/epe/epe-entries/GervaisBahaiFaith_22feb08.pdf Baha’i Faith and Peace Education] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220210102546/https://www.tc.columbia.edu/epe/epe-entries/GervaisBahaiFaith_22feb08.pdf |date=2022-02-10 }}, Encyclopedia of Peace Education. Columbia University.</ref> په همدی ډول د علم او دین د همغږی پکښی موجود وی. همدارنګه خلک باید پرته له خپل مورنی ژبی او خط په درلودو سره یو نړیواله ژبه او خط چی د نړیوالو ارطباتو په موخه انتخاب او زده کړه وشی. بهائی تعلیمات د اخلاقی او معنوی اصولو پر بڼسټ د مطالعی عملی کولو انفرادی او ټولنیز بدلون په ارزښت تنیګار کوی. بهائیان د بڼستیزو اصولو په ړنا کی د یوه سوله ایزی ټولنی په ګدون د نورو سره کار او زده کړه کوی.<ref name=":3" /> === مفرط بیوزلی او بیساره شتمنی لمنځه وړل=== په بهائی تعلیماتو د خلکو د پیوستون په هکله ټینګار کیږی. نو ځکه مفرط بیوزلی او بیساره شتمنی د بشری ټولنی یوالی ته ناشونه خنډ پیښوی. په همدی ډول د سولی او عدالت په بڼست د نړیوالی ټولنی جوړول اړین ګڼی. البته بهائی آثارو په باور د شتمنی مساوات د خلکو تر منځ لکه څنګه چی د کمونزم په ایدیولوژی کی منځ ته راغلی وو نه ده. هم هغسی مساوات او ټولنی ته صدمه رسوی. بهاءالله مفرط بی وزلی او بیساره شتمنی لمنځه وړل غواری. په همدی ډول د ټولنی سوکالی لپاره اوږد محاله ګټی په نظر کی باید ونیول شی نه لڼد محاله ګتی د یوی وړی خاصی دلی مصرفی لپاره. دله ایزه همکاری خدمت کول و نورو ته همدارنګه اخلاقی خصلتونه لکه سمکاری، صداقت، او امانت داری په اقتصادی چارو کی ټینګار کوی. د بهائی د احکاماتو د جملی نه یو هم حقوق الله دی چی پر هر بهائی فرض دی چی د خپل لګښت (پس انداز) نه پرته %۱۹ بهائی تشکیلاتو ته په خپله خوښه (داوطلبانه) توګه ورکول کیږی چی په ټولنیز خدماتو او عامه ګټو کارول کیږی.<ref name=":111">{{Cite book|last=Smith|first=Peter|year=2008|title=An introduction to the Baha'i faith|publisher=Cambridge University Press|place=Cambridge; New York|isbn=9780521862516|url=https://www.worldcat.org/title/introduction-to-the-bahai-faith/oclc/181072578|page=143|pages=}}</ref><ref name=":112">{{Cite book|last=Smith|first=Peter|year=2008|title=An introduction to the Baha'i faith|publisher=Cambridge University Press|place=Cambridge; New York|isbn=9780521862516|url=https://www.worldcat.org/title/introduction-to-the-bahai-faith/oclc/181072578|page=142|pages=}}</ref><ref>{{Cite web |title=پیام ١ مارس ٢٠١٧ |url=https://www.payamha-iran.org/node/240 |access-date=2022-10-26 |website=www.payamha-iran.org}}</ref> === په تعلیم باندې ټینګار=== یو د اصلی او مهمو عواملو چی د فرد او ټولنی د مادی او معنوی پرمختک سبب کیږی تعلیم او تربیت دی چی دا ذاتی وړتیا په انسان کی نغختی روزل کیږی. دا د والدینو د مهمو وظایفو څخه د اولاد روزنه او پالنه په ځانګړی توګه د لوڼو ته چی د مور دنده د راتلونکی نسل روزنه ورپه غاړه ده. په همدی ډول په بهائی ښونه کی اخلاقی او معنوی روزنه او هم انسانی، علمی، حرفوی هنرونو زده کړو باندی خورا ټینګار کوی. د تعلیم او تربیت نه موخه د خلکو ځواکمن کول دی چی ټولنه ته خدمت وکړی. بهائیانو په ایران کی د انجوڼو او هلکانو لپاره د نویو ښونځیو په جوړولو کی فعاله ونډه درلودل. د ۱۹ پیری په ورستویو کی د عبدالبهاء په هڅو او لارښونی سره د ایران په ډیرو برخو کی له کوچنی کلیو څخه تر لویو ښارونو پوری نوی ښونځی یی جوړ کړل چی د دغو ښونځیو شاګردان په نوی، عصری، او مدرن علومو او هنرونو سمبال آشنا او زده کړی یی ترلاسه کړل. په همدی ډول په دی وروستویو کی د آزاد علمی پوهنتون په نام د هغه بهائیانو لپاره چی په ایران کی چی د لوړو زده کړو څخه محروم دی تاسیس کړه شوی دی.<ref name=":113">{{Cite book|last=Smith|first=Peter|year=2008|title=An introduction to the Baha'i faith|publisher=Cambridge University Press|place=Cambridge; New York|isbn=9780521862516|url=https://www.worldcat.org/title/introduction-to-the-bahai-faith/oclc/181072578|page=159|pages=}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=مدارس فراموش شده: بهاییان و آموزش نوین در ایران|نام خانوادگی=شاهوار|نام=سلی|ناشر=باران|سال=۲۰۱۳|شابک=|مکان=|صفحات=}}</ref><ref>{{cite journal|author=Mina Yazdani|title=Higher Education under the Islamic Republic: the Case of the Baha'is|journal=Journal of Educational Controversy|volume=10|issue=1|date=2015|url=http://cedar.wwu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1253&context=jec|access-date=2022-10-26|archive-date=2023-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20230417091111/https://cedar.wwu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1253&context=jec|url-status=dead}}</ref> == بهائی احکام == د بهائی دین حکمونه په یوه مجموعه کی د خدای د عزابونو او د ویری په خاطر چی څه باید وشی او ونشی مطرح ندی.<ref>{{Cite web |title=9781851682096: The Bahai Faith: A Short Introduction - Momen, Moojan: 1851682090 - AbeBooks |url=https://www.abebooks.com/9781851682096/Bahai-Faith-Short-Introduction-Momen-1851682090/plp |access-date=2022-10-26 |website=www.abebooks.com |language=en}}</ref> بهاءالله وایی چی الهی حکمونه د انسان د معنوی ژوند یوه نه بیلوندکی برخی ګڼی. بهائیان پدی باور دی لکه څنګه چی یو څوک د یو جکپوری ساختمان نه ځان کښته وغورځوی څرګندیږی چی دا سړی د نړی د فزیکی قوانینو څخه سړغړونه کړی. طبیعی ده چی یا به مری یا به نورو کړاونو سره مخامخ کیږی. کله چی انسان معنوی قوانین چی چه نړی کی کارول کیږی تر پښو لاندی کوی نو انسان ته به خامخا معنوی زیان پیشیږی. په دی کتنه کی د الهی حکمونو کارونه د انسان په ژوند کی معنوی اړخ اغیزمند او پیاوړی کوی. د بهائیت په باور احکام په دوو برخو نه جوړه ده چه یو یی اخلاقی حکمونه دی چه د وخت او زمان په تیریدو سره نه بدلیږی او یا په مختلفو ادیانو کی یو شان ته دی لکه صداقت، سمکاری او داسی نور. دوهمه برخه، د دوهمه برخه موخه ټولنی ژوند ته انتظام ورکول دی چی ځینی یی د وخت او زمان په تیریدو سره بدلون مومی.<ref name=":114">{{Cite book|last=Smith|first=Peter|year=2008|title=An introduction to the Baha'i faith|publisher=Cambridge University Press|place=Cambridge; New York|isbn=9780521862516|url=https://www.worldcat.org/title/introduction-to-the-bahai-faith/oclc/181072578|page=109|pages=}}</ref> دی حکمونه فردی او ټولنیز معنوی ژوند پوری اره لری. د بهائی اقدس کتاب په سریزه کی راغلی چی ډیر قوانین د دی کتاب په ڼنی ټولنی کی کارول کیږی. بهاءالله د بهائی ټولنی لپاره د کارولو نوی قوانین برابر کړی چی دا قوانین په تدریجی توګه سرګندیږی یا بدلیږی. د شخصی او انفرادی قواعدو لکه لمونځ، روژه که څه هم په ټولو فرض دی خو شخصی او انفرادی دنده ګڼل کیږی. بهاءالله د الهی حکمونو کارولو لپاره جزایی چوکات ندی تاکلی بلکه د الهی حکمونو کارول یوه برخه د انسان معنویت، پرمختک، عرفانی سلوک کرنلاره ګڼی. بهائیان د بهاءالله لارښونی پر بنیاد الهی حکمونه باید په خوشحالی او په عشق او محبت وکارول شی.<ref name=":115">{{Cite book|last=Smith|first=Peter|year=2008|title=An introduction to the Baha'i faith|publisher=Cambridge University Press|place=Cambridge; New York|isbn=9780521862516|url=https://www.worldcat.org/title/introduction-to-the-bahai-faith/oclc/181072578|page=|pages=159-168}}</ref> په بهائی دین څوک د نورو لخوا د حکمونو د څارنی مسولیت نلری. د دی دین له مخی یواځی فرد خدای ته له خپله اعمالو ځواب ورکونکی دی او هر انسان د خپل چلن او کرونو اصلاح او انضباط په خپل اختیار کی لری. بهائی دین کی د روحانیونو او علما په نام طبقه وجود نلری چی الهی احکام بیان، تعبیر او تفسیری کړی خو د بهائی ټولنی په جوړښت واک او مشرتابه د محلی، ملی، او بین المللی شوراګانی ته سپارل شوی ده نه افرادو او اشخاصو ته. د احکامو اساسی بڼسټ د بهاءالله د لیکل شوی رسمی آثارو لکه د اقدس کتاب او ورسره نورو ضمائم چی د بیت العدل اعظم له خوا وضع شوی دی. هیڅکله شخصی قصی او شفاعی روایتونه د بهاءالله د ژوند او د دی دین نورو مشرانو لخوا د احکامو د تاکلو بڼسټ نشی کیدای.<ref name=":115" /> لاندی ځینی احکام دی چی د اقدس په کتاب کی راغلی. د شوقی افندی له خوا ټینګار پری شوی "پس له دی چی بهائی د بلوغ سن ۱۵ کلنی ته ورسیدو پر هغه لمونځ فرض کیږی. دری اصلی لمونځونه دی چی انسان پدی درویو لمونځونو کی یوه لمونځ انتخاب او ادا کول فرض دی. غیبت او افترا حرام دی. بالغ بهائیان چی روغ وی د بهائی په تقویم په آخرنی میاشت کی روژه نیسی. بهائیان د الکولی مشروباتو ښکل حرام ګڼی. همدارنګه نور نشه یی داروګان څخه منع شوی دی مګر دا چی ډاکتر تجویز کړی وی. جنسی روابط فقط د ښځی او خاوند تر منځ مشروع دی. همجنسګرایی جواز نلری. قمار او د مخدره موادو کارول په شدت سره حرام دی.<ref>{{Cite book|last=Momen|first=M.|year=1997|title=A Short Introduction to the Bahá'í Faith|publisher=One World Publications|location=Oxford, UK|isbn=1-85168-209-0|url=https://archive.org/details/bahaifaith00mooj}}</ref><ref>{{cite book|last=Hatcher|first=W.S.|last2=Martin|first2=J.D.|year=1998|title=The Baháʼí Faith: The Emerging Global Religion|publisher=Harper & Row|location=San Francisco|isbn=0-87743-264-3|url=https://books.google.com/books?id=IZmkG1ASirgC|ref=harv|page=205}}</ref><ref name=":115" /> == تاریخ == د بهائیانو په باور بهائی آئین تارخ د دوو ایرانی پیغمبرانو رسالت، باب او بهاءالله پیلیږی. باب د بهائی دین شارع او مبشر دی. باب په خپله لڼده موده د رسالت کی په خپلو آثارو کی د بل رسالت د ظهور خبر ورکرل. چی دا وعده د ده د وژل کیدو وروسته څه کم یولسیزه کی تحقق وموند. د بهاءالله د رسالت په اعلانولو ډیرو پروانو د باب پر بهاءالله ایمان راوړل.<ref>Amanat, Abbas (1989). Resurrection and Renewal: The Making of the Babi Movement in Iran. Ithaca: Cornell University Press. pp. 332–368.</ref><ref>Amanat, Abbas (2017). Iran: A Modern History. Yale University Press. p. 240.</ref> د وخت او زمان په تیریدو سره د بهاءالله د ښونی پر بنیاد چی بهائی ټولنه وکولای شی خپل یوالی د الهی تعلیماتو په رنا کی په سمه توګه خوندی پاتی شی نو تر بهاءالله وروسته د دی دین مشرتابه باید د بهاءالله لخوا مخکی له مخی په بشپړه توګه د عهد او میثاق په نام ایښودل شوی چی د دغه پیمان په ړنا کی تر بهاءالله وروسته د بهائی ټولنی د لارښونی او مشرتابه د بهاءالله مشر زوی عبدالبهاء ته همدارنګه تر عبدالبهاء وروسته شوقی ربانی ته چی د عبدالبهاء لمسه کیږی سپارل شوی دی. په همدی ډول د بهاءالله د مخکنی لارښوونی پر بڼسټ وروسته تر شوقی افندی دا مشرتابه نه کسیز هئیت (بیت العدل اعظم) ته چی په هره پنځو کلونو کی د نړیوالی بهائی ټولنی لخوا انتخابیږی سپارل شوی چی د الهی عهد او ژمنه د بهائی ټولنی د یوالی، اتحاد او د استحکام حفاظت او ضمانت کوی.<ref>Amanat, Abbas (2017). Iran: A Modern History. Yale University Press. p. 246.</ref><ref>Amanat, Abbas (1989). Resurrection and Renewal: The Making of the Babi Movement in Iran. Ithaca: Cornell University Press. pp. 400–404.</ref><ref>Smith, Peter (2008). An introduction to the Baha'i faith. Cambridge; New York: Cambridge University Press. p. 23.</ref> [[دوتنه:Shrine_of_Bahá'u'lláh.jpg|بټنوک|280x280px|د بهاءالله زیارت]] === بهاءالله === د بهائی آئین موسس او لارښود میرزا حسین علی نوری ملقب په بهاءالله په کال (۱۱۹۶–۱۲۷۱ هجری لمریځ، ۱۸۱۷–۱۸۹۲ میلادی) په ۲۸ کلنی کی د باب د ځینی آثارو په مطالعه کولو سره چی د ملا حسین بشرویه په وسیله چی لمری مومن د باب وو بهاءالله پر باب ایمان راور. او د باب ودین ته وده او پراختیا ورکړه. د ایران حکومت د روحانیونو په تحریک د بابیانو د وژنی او ځورولو لامل وګرځید. باب چی څو کاله په آذربایجان کی زندانی وو باب یی د یوه ځوان ملګری سره په تبریز کی د خلکو په محضر کی وواژه. دری کاله وروسته بهاءالله د بابی په تور زندانی شو چی د څو میاشتو دپاره د ځنځیر او زولنو په واسته په سیاه چال زندان کی زندانی شو. بهاءالله په دی زندان کی د خپلو ډیرو بابی ملګره د وژنی حال په خپلو سترګو ولید.<ref name=":117">{{Cite book|last=Smith|first=Peter|year=2008|title=An introduction to the Baha'i faith|publisher=Cambridge University Press|place=Cambridge; New York|isbn=9780521862516|url=https://www.worldcat.org/title/introduction-to-the-bahai-faith/oclc/181072578|page=17|pages=}}</ref> بهاءالله پدی هکله وایی چی پدی زندان کی څو ځلی یی معنوی او عرفانی حالت یی تجربه کر او د خپل رسالت په مقام پوه شو. پس له زندان نه بهاءالله ته یو میاشت وخت ورکرل شو تر سو د ایران نه ووځی. بهاءالله د جلاوطنی په مقصد اعراق یی انتخاب کړو. دی د کورنی سره او دوو وړونو سره ایران یی د اعراق په قصد پریښود.<ref name="Iranica2423">{{cite encyclopedia|author=Juan Cole|title=BAHĀʾ-ALLĀH|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|publisher=|location=|year=2011|url=https://www.iranicaonline.org/articles/baha-allah|date=August 2011|accessdate=29 October 2020|volume=Online|pages=422-429}}</ref> هغوی پس له اوږدی مودی په ډیرو غرنیو سیمو له لاری په ۱ اپریل ۱۸۵۳ کی بغداد ته ورسیدو. په بغداد کی بهاءالله په تدریج د بابیانیو مشر په توګه وپیژندل شو او د یوی سختی ځوریدلی او ټپی شوی بابی ټولنی د بیا احیا کولو مسولیت په غاړه واخیست.<ref name=":4">Amanat, Abbas (1989). Resurrection and Renewal: The Making of the Babi Movement in Iran. Ithaca: Cornell University Press. pp. 400–404.</ref><ref name=":117" /> هغه په خپلو آثارو کی بابیانو ته د باب دین په اره نوی پوهاوی ورکړه. د هغه پیروانو په شمیر کی په چټکی سره وده وکړه او په لڼده موده کی یی بابیانو او د ایران او عثمانی چارواکو دواړو هغه یی د بابیانو د مشر په توګه وپیژندل. د ایران حکومت کله چی د بابیانو او نورو خلکو علاقمندی د بهاءالله مشرتابه او دریز ته په لیدو سره اندیشمند کرل. ځکه یی پر عثمانی چارواکو فشار راور چی بهاءالله او یاران یی چی مخ پر ډیریدو دی د ایران شا و خوا لری سیمی ته واسته یی.<ref>Smith, Peter (2000). Amir Kabir, Mirza Taqi Khan. Oxford: One World Publications. p. 38</ref><ref name=":4" /><ref name="Iranica2423" /><ref name=":116">{{Cite book|last=Smith|first=Peter|year=2008|title=An introduction to the Baha'i faith|publisher=Cambridge University Press|place=Cambridge; New York|isbn=9780521862516|url=https://www.worldcat.org/title/introduction-to-the-bahai-faith/oclc/181072578|page=16|pages=}}</ref><ref name=":117" /> عثمانی چارواکو دا غوښتنه و منل او بهاءالله یی په کال ۱۸۶۳ کی استامبول ته ولیږل. د اپری ۲۱ په ۱۸۶۳ کی مخکی له دی چی استامبول ته لار شی بهاءالله او د ده ملګری د ۱۲ وروزه لپاره د نجیب پاشا باغ ته چی بغداد ته نژدی واقع دی واوسیدل. په دغه باغ کی وو چی بهاءالله خطاب په هغه بابیانو ته چی هلته حاضر وو وویل زه هغه موعود یم چی باب په خپلو آثارو کی (من یظهرالله) بشارت ورکرل شوی دی چی دغه ۱۲ وروزی بهائیان د رضوان اختر په مناسبت هر کال لمانځل کیږی. پس له ۴ میاشتو ځمکنی سفر، بهاءالله او ملګری یی استانبول ته ورسیدل. پس له ۳ میاشتو له هستوګ نه وروسته په استانبول کی د عثمانی چارواکو د بهاءالله د تبعید امر د ادرنی ښارګوتی ته ورکرل. بهاءالله پس له څلورنیم کالو تبعید د خپل رسالت عمومی اعلان وکر چی د عمومی اعلان د هیوادونو پاچاګانو او واکمنانو ته د لیکونو په بله شوی چی د هغی له جملی نه د فرانسه دریم ناپلیون (پاپ)، د ایران پاچا ناصرالدین شاه ته، سلطان عبدالعزیز د عثمانی امپراتور ته. دی پدی لیکونو کی یی ځان د ټولو ادیانو موعود او بشری نړی یووالی موسس وګڼل.<ref name="Iranica24332">{{cite encyclopedia|author=Juan Cole|title=BAHĀʾ-ALLĀH|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|publisher=|location=|year=2011|url=https://www.iranicaonline.org/articles/baha-allah|date=August 2011|accessdate=29 October 2020|volume=Online|pages=422-429}}</ref> هغه د هیوادونو مشرانو ته بلنه ورکړه چی د ده رسالت ومنی او له هغوی نه وغوښتل ترسو د وسلو د سیالی مخ نیوی او د خپل لګښتونو پر خلکو تحمیل نکړی. دا موجوده جنګ او جګری ته د تفاهم او مشوری له لاری سولی ته رسیدل غوښتنه ورکړه.<ref name="Iranica2433">{{cite encyclopedia|author=Juan Cole|title=BAHĀʾ-ALLĀH|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|publisher=|location=|year=2011|url=https://www.iranicaonline.org/articles/baha-allah|date=August 2011|accessdate=29 October 2020|volume=Online|pages=422-429}}</ref> پدی لیکلو کی د دیموکراسی او برابری عدالت د ټولنی لپاره قانون پلی کیدل په هکله سرګندونی کړی دی. په کال ۱۸۶۸ کی د عثمانی حکومت بل ځل د بهاءالله د تبعید حکم صادر کړو. بهاءالله او یو شمیر پیروان سره د ۳۱ اگست ۱۸۶۸ کی د عکا ښار ته ولیږل شو. د دوو کالو لپاره بهاءالله او د دی ملګری په خورا سخت او نامناسبو شرایطو کی په یوه قلا کی بندیان شول. او څو کس د بهاءالله د ملګرو او د دی یو ځوی په نام میرزا مهدی د سختو شرایطو په نتیجه کی مره شول. بهاءالله ورسره ملګری په ۱۸۷۰ کی اجازه پیدا کرل چی د زندان نه خارج او په خپل کور کی زندانی وی. په کال ۱۸۷۷ کی پس له دوو کلونو هڅتوګ نه یی پدی کور او عکا کی اجاره ترلاسه کرو چی د دی ښار نه بیرون تلای شی. دی وکولای شو چی د دی ښار د شمالی پر لوړ یو عمارت چی د مزرعه په نام یادیدو ځان ته د هڅتوګ دپاره غوره کرل. او بیا په کال ۱۸۷۹ تر مرنی پوری په بهجی کی ژوند ترسره کړه. د می د میاشتی د کال ۱۸۹۲ کی پس له وری ناجوړتیا د ۸۵ کال په عمر کی په بهجی کی رحلت وکر.<ref>{{Cite book|title=Modernity and the Millennium: The Genesis of the Baha'i Faith in the Nineteenth Century|url=http://cup.columbia.edu/book/modernity-and-the-millennium/9780231110815|publisher=Columbia University Press|date=1998|isbn=978-0-231-11080-8|first=Juan R. I.|last=Cole|pages=62}}</ref><ref>{{Cite journal|title=Iranian Millenarianism and Demorcratic Thought in the 19th Century|url=https://www.cambridge.org/core/journals/international-journal-of-middle-east-studies/article/abs/iranian-millenarianism-and-demorcratic-thought-in-the-19th-century/2F207F1C6BE137CB50604230060C47BC|journal=International Journal of Middle East Studies|date=1992|issn=1471-6380|pages=1–26|volume=24|issue=1|doi=10.1017/S0020743800001392|language=en|first=Juan R. I.|last=Cole}}</ref> د بهجی عمارت په څنده کی خاورو ته وسپارل شو. هغه زندان چی بهاءالله هلته دو کاله زندانی وو بهاءالله کتابونه لیکونه (الواح ګانی او ډیری دعاګانی) لیکلی دی چی د هغوی جملی نه ۱۵۰۰۰ لیکونه او متنونه پیژندل شوی او د بهاءالله ۱۰۰ آثاره په ۸۰۰ ژبو کی ژبارل شوی دی او په ۲۰۰ مملکتونو کی خپاره شوی دی. د ده پدی آثارو کی په وارو وارو راغلی دی چی د ده مخاطبین تول بشریت دی او د ده په تعلیماتو موخه د نړی د ټولنی بیاروغونه او جوړښت ده. همدارنګه د یوی متحدی نړی ټولنی ترلاسه کولو لپاره غواری چی یوه ژبه او رسم الخط انتخاب وشی. په همدی ډول پر اجباری تعلیم او تربیه باندی ټینګار کوی. همدارنګه د اثعارو واحده تاکنه. بهاءالله د هر نوع تبعیضات پر ځانګړی توګه مذهبی، ژبنی، افراطی ملت پالنه، مردود ګڼی. بهاءالله په خپلو آثارو کی څرګندونی کړی د ده په نیز کی ښځه او نارینه برابر دی او هیڅ یو یی پر بل برتری او لوړوالی نشی لرلی. دی پخپلو څرګندونو کی ښځه آزادی او د دوی د تعلیم او تربیه په اره جدی ټینګار لری. بهاءالله د بهائیانو څخه غوښتنی کوی چی په اخلاقی فضایلو لکه رشتینوالی، پاک لمنی، سمکاری، امانت کاری، وفاداری، ادب، صبر، او بردباری، عدالت او انصاف، ته مخه کړی. او د نورو د ادیانو د پیروانو سره په مینه اریکی ولری. همدارنګه د دوی نه غواری په هر ځای کی یا په هر مملکت کی ژوند کوی باید ښه مثال او نمونه په ټولنی کی وی. صادق او سمکار وی هیڅکله د فساد او تاوتریخوالی سبب ونګرزی او له تعصب، غرور، غیبت او افترا نه پرهیزګاری وکړی. بهاءالله هر شکل مذهبی شخره او خشونت په ځانګړی توګه جهاد ممنوع او حرام اعلانوی. بهاءالله د دین نقش درلودلو ټولنیز نظم او مخنیوی د جرم او جنایت په هکله په تفصیل سره خبری کړی دی. په همدی ډول صدقه او خیرات راټولول تنبلی او بیکاری ممنوع ګڼی. او پر شغل او حرفه باندی ټینګار کوی.<ref>Smith, Peter (1999), A Concise Encyclopedia of the Bahá'í Faith, Oxford, UK: Oneworld Publications</ref><ref name="Iranica27">{{cite encyclopedia|author=J. Cole|title=BAHAISM i. The Faith|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|publisher=|location=|year=2011|url=https://iranicaonline.org/articles/bahaism-i|date=August 2011|accessdate=29 October 2020|volume=Online|pages=438-446}}</ref><ref name="Iranica2442">{{cite encyclopedia|author=Juan Cole|title=BAHĀʾ-ALLĀH|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|publisher=|location=|year=2011|url=https://www.iranicaonline.org/articles/baha-allah|date=August 2011|accessdate=29 October 2020|volume=Online|pages=422-429}}</ref> د بهاءالله په فکر او اندیشه کی د خدای ذات پیژندنه امکان نلری. انسانان د خدای د پیژندنی د هغه پیغمبرانو په واسته چه خدای په هغوی کی تجلی (ښکاریږی) کوی پیژندل کیږی. د بهاءالله په باور خدای ځان پدی نړی کی د خپل پیغمبرانو په واسته د یو تدریجی ادواری بهیر تیرځ کی او د بشر د استعدادونو د درک په اندازه همدارنګه د وخت او زمان د غوښتی سره سم چی په هغوی کی په تجلی دینونه د تدریجی وحی ظهور په بهیر په ترڅ کی یو د بل سره شلول کیږی. چی دا مختلف بهیرونه په عین حال کی مخکی پر بشپړیدو د هر دین په راتک سره تلپاتی حقایق، اخلاقی او معنوی اصول، چی په پخوانی دین کی وو د وخت او زمان سره د کارول واک یی کم شوی یا بی تاثیره شوی د نوی دین په راتک سره دوباره احیا کیږی. لدی نظره د پرلپسی ادیانو راتک کولی شو د پسرلی موسم سره پرتله کړو. د هر پسرلی په را ړسیدو سره رنګانګ ګلونه او طراوت ترسترګو کیږی. په عین حال کی د تیر سور ژمی مرگ ترسترګو کیږی. د بهائی پر تعلیماتو کی دینی حقایق نسبی دی او د بشپړیدو په حال کی حرکت کوی. دا په دی معنا ده چی الهی تعلیمات د ادیانو د همیشگی ظهوراتو د بشر د فهم او ظرفیت په اندازه بدلون مومی. د بهاءالله له نظره پیغمبران هم انسانی مقام لری هم الهی مقام. پر الهی مقام کی دا چی توله تجلی د یوه واحد خدای کوی او د هغه صفات او اسما منعکس کوی په حقیقت کی یو دی. مګر په انسانی مقام کی دوی مختلف انسانی شخصیتونه لری.<ref name="Iranica2452">{{cite encyclopedia|author=Juan Cole|title=BAHĀʾ-ALLĀH|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|publisher=|location=|year=2011|url=https://www.iranicaonline.org/articles/baha-allah|date=August 2011|accessdate=29 October 2020|volume=Online|pages=422-429}}</ref> [[File:‘Abdu’l-Bahá_portrait.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%E2%80%98Abdu%E2%80%99l-Bah%C3%A1_portrait.jpg|بټنوک|عبدالبهاء]] === عبدالبهاء === عباس افندی (۱۲۲۳–۱۳۰۰ هجری لمریځ، ۱۸۴۴–۱۹۲۱ میلادی) د بهاءالله مشر زوی چی عبدالبهاء په نام پیژندل کیږی. دی د بهائی دین دریم محوری شخصیت دی. له هغه ځایه چی د اقدس په کتاب کی همدارنګه په عهدی کتاب کی اشاره ورته سوی چی دی یی وروسته تر بهاءالله مشرتابه (جانشینی) مقام تعین شوی په عین حال کی د بهائی د آثارو مبین، مفسر، د ده په غاړه ایښودل شوی دی. دی په کال ۱۸۹۲ کی تر ۱۹۲۱ پوری د بهائی ټولنی مشرتابه او اداره او د بهائی د آثارو مبین او مفسر وو. همدارګه د بهاءالله د ژوند په دوران کی د پلار منشی او وکیل وو.<ref name="Iranica323">{{cite encyclopedia|author=A. Bausani, D. MacEoin|title=ABD-AL-BAHĀ|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|page=|publisher=|location=|year=۱۹۸۲|url=http://www.iranicaonline.org/articles/abd-al-baha|accessdate=۲۰۱۰-۰۸-۱۰}}</ref> عبدالبهاء د خپل ډیر وخت د عمر په زندان کی او جلاوطنی کی تیر کر. دی نه کلن وو چی د ده د پلاره سره عراق ته لار. او دی د عمر په وروستیو کی په ۶۴ کلنی کی په ۱۹۰۸ م د ترک د ځوانانو د انقلاب په نتیجه کی دی او ورسره نور عقیدتی زندانیان پس له ۵ لسیزه کی آزاد شول. دی پس له آزادی د بهائی د خپرولو په موخه مصر او اوروپا، شمالی امریکی ته سفر کړی دی. دری کلنه سفرونه و غرب ته مضبوط تاثیراتی د بهائی ټولنی په ایجادولو کی درلود. دی په شمالی امریکی کی ۴۵ ښارو او کانادا ته سفرونه کړی دی. پدی ښارونه کی په حدود ۳۷۳ لکچرونو کی محوری نقش د ده وو. د ده د مخاطبینو شمیر ۹۳۰۰۰ کسانونه ته رسیږی.<ref name=":119">{{Cite book|last=Smith|first=Peter|year=2008|title=An introduction to the Baha'i faith|publisher=Cambridge University Press|place=Cambridge; New York|isbn=9780521862516|url=https://www.worldcat.org/title/introduction-to-the-bahai-faith/oclc/181072578|page=52|pages=}}</ref> عبدالبهاء په اروپا و امریکا کی د سولی د پیغمبر په نام مشهور شو. د هغه دوران ډیرو رسنیو دی یی ایرانی پیغمبر نومول. یو تعداد لوړ شخصیتونو لکه الکساندر ګراهم بل، د تلیفون مخترع، پریزیدنت روزولت د امریکا پخوانی جمهوری رئیس او آدمیرال پری د جنوب قطبی کاشف په دی سفرونو کی یی لیدنی کړی ده. عبدالبهاء په خپلو لکچرو کی غربی نړی کی د بهائی پر بڼسټیزو اصولو بیانیی ورکرل. د هغی له جملی یو دا وو چی هر څوک باید په خپله په آزادی او مستقلانه توګه بی له تعصباتو نه د حقیقت څیرنه او پلتنه وکړی. تول د الهی دینونه ښکارندوی د یوه واحد حقیقت نه سرچینه اخلی. دین باید د علم او عقل سره هم غږی ولری. د انسان نوعیت یو دی. تول د خدای په مقابل کی برابر دی. دینی تعصبونه او سیاسی ملیت پالنی د ناپوهی بیلګه ده.<ref name="Iranica322">{{cite encyclopedia|author=A. Bausani, D. MacEoin|title=ABD-AL-BAHĀ|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|page=|publisher=|location=|year=۱۹۸۲|url=http://www.iranicaonline.org/articles/abd-al-baha|accessdate=۲۰۱۰-۰۸-۱۰}}</ref> شدیده بیوزلی او مفرطه شتمنی باید له منځه یوړل شی. تول وګری د قانون په مقابل کی یو شان ته دی. او په ټولنی کی عدالت وی. ښځینه او نارینه برابر په ټولو حقوقی چارو کی مخصوصا د تعلیمی او تربیتی په چارو کی. همدارنګه دین باید په ټولنی کی د مینی او محبت سبب شی بغیر لی دی نه بیدینی غوره ده. تول ماشومان باید زده کړه تر لاسه کړی. دین باید د سیاست نه جلا شی. عبدالبهاء په خپلو ویناګانو کی پر سولی ډیر تیګار کاوه او د بلکان د جنګ خبرداری یی ورکرل چی دا جنګ به تول اروپا ونیسی. همدارنګه په امریکی کی د تورپوستو او سپین پوستو تر منځ ناخوالی نمنځته کوی. دی په امریکی کی او اروپا کی د بیوزلو سره کتنی کړی دی. او د شتمنو ټولنیز مسولیت په بیوزلو په مقابل کی ټینګار کاوه. او د شتمنو ټولنیز مسولیت په بیوزلو په مقابل کی ټینګار کاوه. عبدالبهاء د جنوری ۱۹۱۳ کی پس له دریو کالو سفرو د غرب څخه د مصر له لاری حیفا ته لار.<ref name=":120">{{Cite book|last=Smith|first=Peter|year=2008|title=An introduction to the Baha'i faith|publisher=Cambridge University Press|place=Cambridge; New York|isbn=9780521862516|url=https://www.worldcat.org/title/introduction-to-the-bahai-faith/oclc/181072578|page=53|pages=}}</ref><ref name=":121">{{Cite book|last=Smith|first=Peter|year=2008|title=An introduction to the Baha'i faith|publisher=Cambridge University Press|place=Cambridge; New York|isbn=9780521862516|url=https://www.worldcat.org/title/introduction-to-the-bahai-faith/oclc/181072578|page=46|pages=}}</ref> د یو کال په تیریدو سره او د نړیوال جنګ له پیل نه چی د ۱ اګست ۱۹۱۴ کی واقع شوه او ده ته د لا ډیرو سفرنو امکان نه وو. هغه ورځی د ده ته او د ده اطافیانو ته ډیر خطرناکه ورځی وی. عبدالبهاء د سوریه نوی والی، جمال پاشا لخوا تهدید شوی و. د جنګ کلونه په منطقه کی ډ قهطی عامل شو اما څنګه چی د عبدالبهاء د اردن په دره کی د بهائی کرنی فارمونو څخه د غلو په رسولو سره وکولای شو چی په منطقه کی د ناورین مخه ونیسی. کله چی پر فلسطین باندی د بریتانیا واکمنی له پیل سره ۲۷ اپریل۱۹۲۰ کی نوی حکومت رامنځته شو عبدالبهاء ته د لمری نړیواله جګری پر محال د هغه د بشر دوستانه د هڅو له امله د سلطنتی د "سر" لقب ورکرل شو. عبدالبهاء د جګرو کلونه وروسته د بهائی ټولنی چارو ته پاملرنه وکړه. عبدالبهاء سردیره پر دی چی دی پدی دوره کی یو ځانګړی څیره او مشهور شخصیت وو هغه د یو نړیوال آئین د مشر په توګه پیژندل شوی. عبدالبهاء په ۱۹۲۱ کی صعود وکر (مر شو).<ref name=":121" /><ref name=":120" /><ref name="Iranica32">{{cite encyclopedia|author=A. Bausani, D. MacEoin|title=ABD-AL-BAHĀ|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|page=|publisher=|location=|year=۱۹۸۲|url=http://www.iranicaonline.org/articles/abd-al-baha|accessdate=۲۰۱۰-۰۸-۱۰}}</ref> === شوقی افندی ربانی === هغه د خپلی ویناګانی په ترڅ کی د عبدالبهاء کتبی لیکلو او وصت نامه باندی تکیه کړی وو. د هغه په خپل تعبیر بهائی اداری نظم منشور دی. د بهائی د اداری نظم بڼسټ کښیښود او پس له دی چی د بهاءالله او عبدالبهاء آثار یی دقیقه توګه د بهائی اداری او تشکیلاتی موسساتو د ایجادولو لپاره یی نوی قواعد ابلاغ کر. همدارنګه د نورو اقداماتو سره سم موازی د بهائی د آثارو ژبارنه فارسی او عربی ژبی څخه و انګلیسی ته چی دا په راتلونکو ژبارونو دپاره چی د بهائی آثار د ژبارنی لپاره یوه ښه نمونه او قاعده کیدایشی. د نبیل زرندی تاریخی کتاب چی په لمری کلونو کی لیکل شوی وو دی تلخیص او وژبارل د مطالع الانوار په نام خپور شو.<ref name=":122">{{Cite book|last=Smith|first=Peter|year=2008|title=An introduction to the Baha'i faith|publisher=Cambridge University Press|place=Cambridge; New York|isbn=9780521862516|url=https://www.worldcat.org/title/introduction-to-the-bahai-faith/oclc/181072578|page=|pages=55-57}}</ref> همدارنګه د ده بل اثر د بهائی آئین تاریخی کتاب دی چی ګاد پاسس بای په نام یادیږی. دی وروسته تر دی چی د بهائی اداری نظم جوړ کر کله چی بهائی نه کسیز انتخابی شوراګانی جوړ کرای شو پس له هغه د بهائی دین د خپراوی لپاره منظم پرگرامونه ترسره کړه. همدارنګه ملی او بین المللی نقش یی د دی منظور لپاره طرح کړه. شوقی افندی شخصا د ډیرو لیکونو چی شمیر یی ۱۷۰۰۰ ته رسیږی وو بهائی ټولنی ته تول نړی ته لیږل شوی او بهائی ټولنی د نقشو او پلانو سره هڅولی دی. په همدی ډول د ده مشرتابه په دوران کی د بهائی ټولنی په ډیرو ممالکو کی میژ ته او استقرار وموندلی.<ref name="Iranica24222">{{cite encyclopedia|author=Moojan Momen|title=Moojan Momen|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|publisher=|location=|year=2011|url=https://www.iranicaonline.org/articles/shoghi-effendi|date=February 2011|accessdate=29 October 2020|volume=Online}}</ref><ref name=":122" /> شوقی افندی د نړیوال بهائی مرکز د جوړولو او پراخولو د حیفا او عکا په سیمو کی جوړ کړی دی. د باب ښکلی آرامځای او د هغه پر شا و خوا ډیر باغونه د کرمل د غره په لمنی کی یی جوړ کړی. همدارنګه د بهاءالله آرامځای مشهور په مبارکه روضه د عکا ښار څخه بهر طراحی او جوړ کرل شوی. په همدی ډول د بهاءالله نړیوال آرشیف ودانی په لمری د کرمل د غرو په لمن کی د مرکزی ودانی جلمی څخه شمیرل کیږی جوړ کړی دی. شوقی افندی پدی ورستیو کلونو کی خپل ځانګړی توجه یی د محلی او ملی موسساتو ته ځانګړی کړی وو. او د بهائی انتخاباتی اصول او قواعد په نړیواله سطح کی بهائی ټولنی ته توضیح کرل. دا د دی لپاره چی په بهائی آئین کی ملا او کشش نشته پر ځای یی منتخب دیموکراتیک شوراګانی د ټولنی لخوا انتخابیږی ده ډیره هڅه وکړه نوی بهائی ټولنه و داسی کچی ته لوړ کړی د بیت العدل اعظم د انتخابولو وړتیا پیدا کړی. بیت العدل اعظم هغه انتخابی نه کسیز مشرتابه دی تر شوقی افندی وروسته تر اوسی د نړیوال بهائی ټولنی مشرتابه په غاړه لری چی په هره ۵ کلو کی په دیموکراتیکه او آرامه فضا کی انتخابیږی.<ref name="Iranica24222" /> === بیت العدل اعظم === [[File:Seat_of_the_House_of_Justice.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Seat_of_the_House_of_Justice.jpg|بټنوک|250x250px|بیت العدل اعظم]] د بهائی آئین کی روحانی طبقه لکه ملا، مجتهد وجود نلری. د بهائی ټولنی په جوړښت کی واک او مشرتابه انتخابی شوراګانی ته ورکرل شوی چی د هغوی په راس کی بیت العدل اعظم قرار لری. بیت العدل اعظم د بهائی نړی عالی شورا ده او تر ټولو لوړ تصمیم نیونکی واک دی ده شورا نه غری لری چی په ۵ کالو کی یو ځلی د ملی بهائی انتخابی شوراګانو لخوا انتخابیږی. د لمری ځل د پاره بیت العدل اعظم په ۱۹۶۳ م کال کی تشکیل شو.<ref name=":5">{{cite encyclopedia|title=BAYT-AL-ʿADL|author=Moojan Momen|encyclopedia=Encyclopedia Iranica|volume=Online Edition|date=December 15, 1989|url=https://www.iranicaonline.org/articles/bayt-al-adl-house-of-justice-a-bahai-administrative-institution|accessdate=1 May 2020}}</ref> بیت العدل اعظم په ۱۹۷۲ خپل اساس نامه جوړ کر په کوم کی چی هغه د خپلو دندو او واکونو ترسره کولو مختلفو اړخونه تعریف کرل. د دی قانون پر بڼسټ پدل لاندی ډول دی. د بهائی ټولنی د اداری چارو د نړیوالو سطح کی لارښوونه او په نړیواله سطح کی دی بهائی ټولنی د فعالیتونه د تنظیم د هماهنګ کولو، د بهائی آثارو او متنونو سلسله همدارنګه د بهائی ټولنی د اذیت او زورولو مخنیوی، د بهائی دین خپرول، د ټولنی اداری چارو ته پاملرنه او وده ورکول، د بهائی ټولنی کی معنوی او اخلاقی خصلتونه ترویج کول او ولسونه تر منځ سوله، د افراد او اشخاصو حقوقو تضمین، هغه کرونو او هغه حکمونه چی په مطنونو کی مطح شوی نوی بدلون او یا لغو کولو واک د بیت العدل اعظم دی، آزادی او د افرادو اقداماتو بهائی اصولو او حکمونو کارول او د هغوی تر منځ همکاری او همغږی پر تول نړی کی.<ref name=":123">{{Cite book|last=Smith|first=Peter|year=2008|title=An introduction to the Baha'i faith|publisher=Cambridge University Press|place=Cambridge; New York|isbn=9780521862516|url=https://www.worldcat.org/title/introduction-to-the-bahai-faith/oclc/181072578|page=72|pages=}}</ref><ref name=":5" /> == اداري جوړښت == د بهايي ټولنې د چارو د تنظیم او اداره کولو طریقې ته اداري نظم وایی. د دې نظام طرحه د بهاء الله لخوا په اقدس کتاب او د هغه په ​​نورو اثارو کې مشخص شوې ده. په بهايي نظام کې هیڅ ملا، عالم او دیني مجتهد طبقه نشته او د دې ټولنې په جوړښت کې واک او اختیار اشخاصو ته نه، بلکې منتخبو شوراګانو ته سپارل شوی دی. دا ټاکل شوې شوراګانې په محلي، ملي او نړیواله کچه فعالیت کوي. په محلی کچه، دا شورا د محفل روحاني محلي په نوم یادیږي او په ملي کچه، محفل روحاني ملي. د بهايي نړیواله ټاکنیزه شورا بیت العدل اعظم په نام یادیږي، چې غړي یې په هرو پنځو کلونو کې ټاکل کیږي. دا اداره د بهايي اداري جوړښت په سر کې ده. ټاکل شوې شوراګانې په خپلو چارو کې مقننه، اجرایي او قضايي واکونه لري.<ref name=":124">{{Cite book|last=Smith|first=Peter|year=2008|title=An introduction to the Baha'i faith|publisher=Cambridge University Press|place=Cambridge; New York|isbn=9780521862516|url=https://www.worldcat.org/title/introduction-to-the-bahai-faith/oclc/181072578|page=|pages=180-182}}</ref> د بهايي مذهب د احکامو له مخې، د بهايي بڼسټونو په انتخاب کې هر ډول اعلانونه، نوماندي، ګوند پالنه، کمپاینونه او ټاکنیز کمپاینونه په مطلق ډول منع دي. هر رایه ورکوونکی د دعا او توجه په حالت کې او د بهایی په اثارو کې د ذکر شویو اخلاقی او معنوی معیارونو په پام کې نیولو سره د خپل وجدان له مخې تر ټولو وړ کسان د دغې ادارې د غړیتوب لپاره غوره کوی. په ټولو بهايي ټاکنو کې، په محلي، ملي او نړیواله کچه رایه ورکوونکي د رای ورکولو په پاڼه کې د خپلو نوماندانو نومونه لیکي. په محلی کچه رایه اچونه د محفل روحانی ملحی لخوا اداره کیږي.<ref>{{Cite book|title=Understanding the Bahaʼı́ Faith|url=https://books.google.com/books/about/Understanding_the_Baha%CA%BC%C4%B1%CC%81_Faith.html?id=Sr8QAQAAIAAJ|publisher=Dunedin Academic Press|date=2006|isbn=978-1-903765-50-0|language=en|first=Wendi|last=Momen|first2=Moojan|last2=Momen}}</ref> په هر ښار او کلي کې چې لږ تر لږه ۹ بهايي وګړي چې عمرونه يې له ۲۱ کالو پورته وي، هر کال ټاکنې ترسره کېږي چې په دې ترڅ کې د بهايي ټاکنو له معیارونو سره سم د هغه ځای له بهائیانو څخه ۹ تنه په مستقیمه توګه د محلي شورا غړي کیږي. ټاکنې د پټو رایو له لارې کیږي، دا پدې مانا ده چې هیڅوک د نورو د رایو په اړه نه پوهیږي. رایه ورکوونکي کولی شي په آزاده توګه او د بهرنیو فشارونو پرته هر هغه څوک ته چې مناسب وي رایه ورکړي. د ملي روحاني مجلس غړي، چې د هېواد په کچه د بهايي ټولنې چارې اداره کوي، هر کال په ټول هېواد کې د محفل محلي روحانيد منتخبو استازو له لارې ټاکل کېږي.<ref name=":124" /><ref name=":125">{{Cite book|last=Smith|first=Peter|year=2008|title=An introduction to the Baha'i faith|publisher=Cambridge University Press|place=Cambridge; New York|isbn=9780521862516|url=https://www.worldcat.org/title/introduction-to-the-bahai-faith/oclc/181072578|page=|pages=183-185}}</ref><ref>{{Cite book|title=Understanding the Bahaʼı́ Faith|url=https://books.google.com/books/about/Understanding_the_Baha%CA%BC%C4%B1%CC%81_Faith.html?id=Sr8QAQAAIAAJ|publisher=Dunedin Academic Press|date=2006|isbn=978-1-903765-50-0|language=en|first=Wendi|last=Momen|first2=Moojan|last2=Momen}}</ref> د محفل روحانی محلی استازي د بهايي ټولټاکنو د معیارونو سره سم د هغه هیواد د بهايي ټولنې له ټولو غړو څخه د ملي روحاني شورا غړي ټاکي. هغه نهه کسان چې د نورو په پرتله ډیرې رایې ترلاسه کوي د ملي شورا غړي کیږي. او په نهایت کې، په ټوله نړۍ کې د ټولو ملي بهايي غونډو غړي هر پنځه کاله وروسته د بیت العدل اعظم ټاکي. د ټاکل شویو شوراګانو سربیره، داسې موسسات هم شته چې د ګمارنې له لارې کار کوي او په عمده توګه د بهايي ټولنې د مشورې او هڅونې مسولیت لري. ګمارل شوی موسسات د انفرادي نوښتونو هڅولو او پالنه کولو سره د ټولنې پراختیا ته وده ورکوي. قاره ای مشورتي هئیت، چې ۸۱ کسان لري، په هرو پنځو کلونو کې د بیت العدل اعظم لخوا ټاکل کیږي. مشاورین محفل ملی روحاني ته مشوره ورکوي، انفرادي کړنې او نوښتونه هڅوي، او د بهايي ټولنو په وده او ژوند کې مرسته کوي. د انتخابي شوراګانو برعکس، مشورتي هئیت مقننه، اجرائیوي او قضايي واکونه نلري. مشاورین د بهايي ټولنې څخه خپل معاونین ټاکي او معاونین هم خپل مرستیالان د بهايي ټولنې څخه غوره کوي. پداسې حال کې چې مشاورین په دواړو بین المللی او ملي کچو کې فعالیت کوی، د دوی مرستیالان "معاونین" په سیمه ایز او محلي کچه فعالیت کوی. د لوی مشاورینو د فعالیتونو د همغږۍ او لارښوونې لپاره، د بیت العل اعظم ډ دارالتبلیغ په نوم یو بورډ د ۵ کلونو لپاره ټاکلی چې ۹ کسان لري.<ref name=":124" /> ==احصایې او جغرافیایي ساحه== د نړۍ د مسیحي انسایکلوپیډیا ډیټابیس وروستي راپور په 2015 کې د بهایی عقیدې د پیروانو شمیر 7.9 ملیون اټکل کړی.<ref name=":152">{{Citation|edition=1|title=The History of the BáBí and Bahá'í Faiths|url=https://www.taylorfrancis.com/books/9780429027772/chapters/10.4324/9780429027772-48|publisher=Routledge|work=The World of the Bahá'í Faith|date=2021-11-26|access-date=2022-07-22|place=London|isbn=978-0-429-02777-2|pages=509–510|doi=10.4324/9780429027772-48|language=en|first=Peter|last=Smith}}</ref> دا منبع د هغو سیمو شمیر چې بهائیان پکی اوسیږي له ۱۰۰،۰۰۰ څخه ډیرلیست کوي. د نړۍ د عیسوي انسایکلوپیډیا ډیټابیس اټکلونه هم د بهائی نفوس سیمه ایز ویش لپاره یو دقیق لارښود چمتو کوي. د افریقا د سب سهارا سیمې (۲.۳۷ میلیون؛ ۲۹.۹٪) او جنوبي اسیا (۲.۱۳ میلیون؛ ۲۶.۸٪) په نړۍ کې ترټولو لوی بهايي نفوس لري. انسائیکلوپیډیا بریتانیکا د بهائی دین ډ جغرافیائی پراختیا له پلوه په نړۍ کې دوهم لوی دین ګڼي. د نړۍ ترټولو لوی بهايي نفوس په هند کې ژوند کوي، چې په ۲۰۱۰ کې ۱.۹ میلیونه اټکل شوی وو.همدارنګه، د دینی د معلوماتو ټولنې په وینا، بهايي دین په ایران، پاناما او بیلیز کې ترټولو لوی دینی اقلیت دی. په بولیویا، زامبیا، پاپوا نیو ګیني او نورو هیوادونو کې دوهم لوی نړیوال دین او په چاد او کینیا کې دریم لوی نړیوال دین دی. د ۲۰۰۱ کال د شمېرو له مخې د هغو سیمو شمیر چې بهاييان پکی اوسیږي ۱۲،۷۳۸۱ ته رسیږی چی۱۹۰ هیوادونه او سیمې ته ویشل شوي دي.<ref name=":153">{{Citation|edition=1|title=The History of the BáBí and Bahá'í Faiths|url=https://www.taylorfrancis.com/books/9780429027772/chapters/10.4324/9780429027772-48|publisher=Routledge|work=The World of the Bahá'í Faith|date=2021-11-26|access-date=2022-07-22|place=London|isbn=978-0-429-02777-2|pages=509–510|doi=10.4324/9780429027772-48|language=en|first=Peter|last=Smith}}</ref><ref>{{Cite web |date=2016-11-20 |title=Religion: Year In Review 2010 - Worldwide Adherents of All Religions {{!}} Britannica.com |url=https://www.britannica.com/topic/religion-Year-In-Review-2010/Worldwide-Adherents-of-All-Religions |access-date=2022-10-26 |website=web.archive.org |تاريخ الأرشيف=2016-11-20 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20161120153112/https://www.britannica.com/topic/religion-Year-In-Review-2010/Worldwide-Adherents-of-All-Religions |url-status=bot: unknown }}</ref> د ورته شمیرو له مخې، ۱۱،۷۴۰ محفل روحاني محلی او ۳۳ بهايي خپرونې شتون لری، بهايي متنونه په ۸۰۲ ژبو ژباړل شوي دي او بهايي په نړۍ کې د شاوخوا ۲،۱۱۲ قومونو، نژادونو او توکمونو استازیتوب کوي. اوس مهال، د بهايي ۱۱ عبادت خانې شتون لري. په دې کې اته "قاره ای" عبادت ځایونه "مشرق الاذکار" او درې محلی عبادت ځایونه شامل دي. برسېره پردې، د څلورو نورو معبدونو پلانونه هم پلي شوي دي. د بهايي نړيوال مرکز د شمېرو له مخې، اوسمهال په نړۍ کې ۱۹۲ محفل روحانی ملي شتون لري. په ټوله نړۍ کې، بهاييان د ۶۰،۰۰۰ څخه زیات د ماشومانو د زده کړې ټولګي او د ځوانانو د پیاوړتیا ګروپونه (۱۲-۱۵ کلنۍ) لري چې د هرچا پکی ګډون کولی شي. د نړۍ بهايانو څه دپاسه اويا زره لنډ مهاله ټولنيزې او اقتصادي پرمختيايي پروژې بشپړې کړي دي او د ۱۵۰۰ اوږد مهاله پرمختيايي پروژې تر کار لاندې دي. دوی د نړۍ په بیلابیلو برخو کې د ټولنیز او اقتصادي پرمختګ لپاره له ۱۵۰ څخه ډیر سازمانونه هم تاسیس کړي دي.<ref>International Federation of Human Rights (August 2003). "[https://www.fidh.org/IMG/pdf/ir0108a.pdf Discrimination against religious minorities in Iran]" (PDF). Paris: FIDH. [[Archive.is|Archived]] (PDF) from the original on 31 October 2006. Retrieved 20 October 2006.</ref><ref name=":154">{{Citation|edition=1|title=The History of the BáBí and Bahá'í Faiths|url=https://www.taylorfrancis.com/books/9780429027772/chapters/10.4324/9780429027772-48|publisher=Routledge|work=The World of the Bahá'í Faith|date=2021-11-26|access-date=2022-07-22|place=London|isbn=978-0-429-02777-2|pages=509–510|doi=10.4324/9780429027772-48|language=en|first=Peter|last=Smith}}</ref><ref>{{Cite web |title=National Profiles |url=https://www.thearda.com/world-religion/national-profiles?u=45c |access-date=2022-10-26 |website=www.thearda.com}}</ref> ==بهايي جنتري== بهايي جنتری یو شمسي جنتری ده چې نولس میاشتې لری، او هر میاشت کی نولس ورځې او څلور ورځې (یا په لیپ کلونو کې پنځه ورځې) لري چې د ایام ها په نام یادیږي. د څلور (یا ۵ ورځو) دوره ایام ها د جشن او خوښۍ، خیرات او میلمه پالنې وخت دی او د وروستۍ میاشتې له پیل څخه مخکې چې د روژې میاشت ده واقع کیږی.د بهايي تقویم کې د نوي کال پیل د نوروز او په شمالي نیمه کره کې د ورینل ایکینوکس سره مطابقت لري. په بهايي تقویم کې، هره میاشت یو نوم لري چې د الهي صفتونو څخه اخیستل شوی دی.<ref name=":126">{{Cite book|last=Smith|first=Peter|year=2008|title=An introduction to the Baha'i faith|publisher=Cambridge University Press|place=Cambridge; New York|isbn=9780521862516|url=https://www.worldcat.org/title/introduction-to-the-bahai-faith/oclc/181072578|page=|pages=188-189}}</ref> ==د بهای معبدونه== [[File:Lotus_Temple_in_New_Delhi_03-2016.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Lotus_Temple_in_New_Delhi_03-2016.jpg|alt=A large temple in the shape of an open lotus flower|بټنوک|د هند مشرق الاذکار ]] په بهايي آئین کې، د عبادت، کار او خدمت مفکورې د مشرق الاذکار موسسه په بڼه سره یوځای کیږي، او د مشرق الاذکار د عبادت او خدمت اړیکو سمبول ګڼی. مشرق الزکر د لمانځه لپاره مرکزي ساختمان لري او د "معبد" په نوم یادیږی. او د هغې په شاوخوا کې به غیر انتفاعي موسسې ځای پرځای شي چې هدف یې د ټولنې د ټولنیز او اقتصادي پرمختګ سره سم تعلیمي اسانتیاوې، روغتیا او نور خدمات وړاندې کول دي.'''<ref name=":042">{{cite encyclopedia|title=BAHAISM ix. Bahai Temples|author=V. Rafati and F. Sahba|encyclopedia=Encyclopedia Iranica|volume=Online Edition|date=July 2005|url=https://www.iranicaonline.org/articles/bahaism-ix|accessdate=1 May 2020}}</ref>''' اوس مهال په نړۍ کې اته براعظمي یا سیمه ایز مشرق الذکار شتون لري چې په استرالیا، ساموا، یوګنډا، چیلي، جرمني، هند، پاناما او د امریکا متحده ایالاتو کې موقعیت لري.'''<ref name=":042" />''' د دې معبدونو څخه هر یو خپل جوړښت لري ، کوم چې د ځایی کلتور اغیزې او د هرې سیمې اصلي چاپیریال ، ټولنیز او کلتوري عناصرو سره په مطابقت کې ډیزاین شوی دی. د دې معبدونو په ډیزاین کې یو له عامو ځانګړتیاو څخه دا دی چې دوی ټول ګردي ډیزاین لري، ۹ اړخونه، ۹ د ڼوتلو دروازې او یو گنبد لري او شاوخوا شنه باغونه لري.<ref>{{cite encyclopedia|title=BAHAISM viii. Bahai Shrines|author=J. Walbridge|encyclopedia=Encyclopedia Iranica|volume=Online Edition|date=December 15, 1988|url=https://www.iranicaonline.org/articles/bahaism-viii|accessdate=1 May 2020}}</ref><ref name=":127">{{Cite book|last=Smith|first=Peter|year=2008|title=An introduction to the Baha'i faith|publisher=Cambridge University Press|place=Cambridge; New York|isbn=9780521862516|url=https://www.worldcat.org/title/introduction-to-the-bahai-faith/oclc/181072578|page=194|pages=}}</ref> په بهای معبدونو کې موعظه یا ځانګړي مراسم نه ترسره کیږي. په دې معبدونو کې د دعا په پروګرام کې د بهايي اثارو لوستل او د نورو مذهبونو مذهبي متنونه شامل دي کوم چې په مختلفو ژبو او د ساده لوستلو په بڼه یا د قرائت سره ترسره شي. بهايي معبدونه د هر مذهب، نژاد، ملیت، توکم او جنسیت ټولو ټه خلاص دي. د ۲۰۱۲ په اپریل کې، بیت العدل اعظم د دوو ملي معبدونو د جوړولو پلان تصویب کړ (یو په جمهوری دموکراتیک کنگو او دوهم په پاپوآ گینه نو کې) او پنځه محلي معبدونه (او پنځه محلي معبدونه کائوکا او په وانواتو کې تانا) اعلان کړل. په کمبوډیا کې د بټامبنګ بهايي معبد د ۲۰۱۷ په سپتمبر کې پرانستل شو او په کولمبیا کې د نورټ ډیل کائوکا سیمه ایز بهایی معبد د جولای په ۲۰۱۸ کې پرانستل شو.'''<ref name=":042" /><ref>{{Cite web |last=Vandy Muong |title=Baha’i House of Worship emerges in Battambang |url=https://www.phnompenhpost.com/post-property/bahai-house-worship-emerges-battambang |access-date=2022-10-26 |website=www.phnompenhpost.com |language=en}}</ref>''' ==بهائی آثار== د بهاء الله، عبدالبها او شوقی افندي لخوا ډیری کتابونه او لیکونه لیکل شوي، چې ټول یې د بهايي اثارو په توګه طبقه بندي شوي. په بهايي آئین کې د باب او بهاء الله اثار د وحی یا الهی کلمې په توګه، د عبدالبهاء متنونه او ویناوې او د شوقی افندي اثار د رسمي تفسیر او توضیحاتو په توګه ګڼل کیږي. او د بیت العدل اعظم آثار د رسمي توضیحاتو په توګه ګڼل کیږي.<ref name=":128">{{Cite book|last=Smith|first=Peter|year=2008|title=An introduction to the Baha'i faith|publisher=Cambridge University Press|place=Cambridge; New York|isbn=9780521862516|url=https://www.worldcat.org/title/introduction-to-the-bahai-faith/oclc/181072578|page=99|pages=}}</ref> د بهاء الله په امر، د بهايي اثار په هند کې له ۱۸۸۲ کال راهیسې خپاره شول. د ۱۸۹۲ څخه وروسته، د دې اثارو خپرول مصر ته لیږدول شو. په ایران کې، د ۱۹۵۹ او ۱۹۷۹ کلونو ترمنځ، د بهائی خپرونو کمیټه د بهائی مقدس اثار په اصلي ژبو، فارسي او عربي کې خپاره کړل. د ایران د انقلاب په رارسیدو سره، د دوی خپرونه په هافهیم لانګین جرمني، هند او په امریکا کې ولیمټ ته لیږدول شو. د بهايي اثار په ډېرو ژبو ژباړل شوي دي. د بهاء الله ځینې اثار په ۸۰۲ ژبو ژباړل شوي دي. بهايي ټولنه د بهايي اثارو انګلیسي ژباړې د رسمي متنونو په توګه خپروي نورو ژبو ته ژباړه د انګلیسي ژباړې څخه ترسره کیږي.<ref name=":128" />'''<ref name=":04">{{cite encyclopedia|title=BAHAISM v. The Bahai Community in Iran|author=V. Rafati|encyclopedia=Encyclopedia Iranica|volume=Online Edition|date=July 2005|url=https://www.iranicaonline.org/articles/bahaism-v|accessdate=1 May 2020}}</ref><ref name=":129">{{cite book|last=Hartz|first=Paula|date=2009|url=https://bahai-library.com/hartz_bahai_faith|title=World Religions: Baha'i Faith|publisher=Chelsea House Publishers|isbn=978-1-60413-104-8|edition=3rd|location=New York, NY|page=56}}</ref>''' ===د بهاء الله آثار=== بهاء الله مختلف متنونه، په شمول د کتابونه، لیکونه او رسالی پریښی دی چې بهائیان د خدای کلمه ګڼي. د بهاء الله اثار په اصل کې په فارسي او عربي ژبو لیکل شوي وو او ڼ ورځ له اتو سوو څخه زیاتو ژبو ته ژباړل شوي دي. د دغو آثارو ځینې یې دا دي:<ref name=":1210">{{cite book|last=Hartz|first=Paula|date=2009|url=https://bahai-library.com/hartz_bahai_faith|title=World Religions: Baha'i Faith|publisher=Chelsea House Publishers|isbn=978-1-60413-104-8|edition=3rd|location=New York, NY|page=56}}</ref> * کتاب اقدس * کتاب ایقان * کلمات مکنونه فارسی * کلمات مکنونه عربی * کتاب بدیع * اشراقات * اقتدارات * هفت وادی * چهار وادی * دریای دانش * جواهر الاسرار ===د عبدالبهاء آثار=== * رساله مدنیه * رساله سیاسیه * خطابات (سه جلد) * مکاتیب (نه جلد) * مفاوضات * مقاله شخصی سیاح * تذکرة الوفاء * مجموعه الواح به افتخار بهائیان پارسی * الواح وصایا == د بهائیانو ځورول== په ۱۸۴۴ میلادي کال کې د بابي آئین له پیله او بیا په ۱۸۵۲ میلادي کال کې بهايي آئین له پیل څخه د شیعه دیني عالمانو او د قاجار حکومت له خوا له دغو دوو ادیانو سره مخالفت پیل شو. په ایران کې د قاجار د واکمنۍ پر مهال د بهائیانو په ضد په مختلفو بڼو لیدل کیده. د بابي او بهاييانو پر ضد د مطالب خپرول او د پيروانو جلاوطني، زنداني کول، شکنجه کول او وژل په هغه وخت کې له عامو لارو چارو څخه وو.<ref name=":6">{{Cite journal|title=The Babi and Baha'i community of Iran: A case of “suspended genocide”?|url=https://doi.org/10.1080/14623520500127431|journal=Journal of Genocide Research|date=2005-06-01|issn=1462-3528|pages=221–241|volume=7|issue=2|doi=10.1080/14623520500127431|first=Moojan|last=Momen}}</ref> بهائی ستیزی د پهلوي د واکمنۍ پر مهال د قاجار د دورې په پرتله کمه وه، خو د پخوا په شان دوام درلود. د قاجار په دوره کې تر ډېره د محلی عواملو له خوا ځوریدل او مرکزي حکومت کله کله د واک د لاسه ورکولو له وېرې د دغو نښتو ملاتړ کاوه او کله یې مخالفت کاوه. خو د پهلوي په دوره کې، لکه څنګه چې مرکزي حکومت پیاوړی شو، دا پخپله حکومت و چې ورو ورو د بهائیانو د ځورونې اصلي لامل شو. په پایله کې د قاجار په دوره کې د عامو خلکو له سختو خوځښتونو څخه د ظلم بڼه بدله شوه او اداري بڼه یې خپله کړه، چې اکثره یې د حکومت له فرمانونو او مقړاتو سره مل وو.<ref name=":6" /><ref>{{Cite journal|title=Constructive Resilience: The Bahá’í Response to Oppression|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1468-0130.2009.00627.x|journal=Peace & Change|date=2010|pages=222–257|volume=35|issue=2|doi=10.1111/j.1468-0130.2009.00627.x|language=en|first=Michael|last=Karlberg}}</ref> د اسلامي جمهوریت په دوره کې (د ۱۳۵۷ کال له انقلاب څخه تر اوسه پورې) د بهائیان په ضد مبارزه په دوامداره توګه دوام لري. د ایران له انقلاب او شیعه مسلمانانو تر حکومت په سر کې واک ته د راتګ وروسته، د بهايي عقیدې او د هغه د مومنانو د اصولو په وړاندې د حکومت او د هغې د اړوندو بڼسټونو لخوا ټولنیز تبعیض او منفي تبلیغات په "منظم" ډول رامینځته شوي. د پخوانيو زمانو په خلاف چې بهايي د حکومت د بې ځايه اقداماتو قربانيان وو، له اسلامي انقلاب وروسته د بهايي ټولنې د تباهۍ لپاره يو مشخص او منظم پلان جوړ شو. خمیني مخکې له دې چې واک ته ورسېږي، له بهاييانو سره خپله دښمني اعلان کړه او څرګنده یې کړه چې په ایران کې د ۳۰۰ زره بهايي اقلیت چې د دغه هېواد تر ټولو لوی مذهبي اقلیت دی، له اساسي بشري حقونو به بې برخې وي چې د نورو له خوا ترې برخمن دي.له انقلاب وروسته د هېواد نوي اساسي قانون په قصدي توګه بهاييان په رسمیت نه پېژني او هغوی ته یې کوم حقوق نه دي ورکړي. د ایران د اسلامی جمهوریت محکمې په بدل کښې د قتل او نورو حملو په مقابل کښې د بهائیانو ملاتړ نه کوی او دوی يې د تاوان د حق تابع نه ګڼي، په دې توګه د بهاييانو په وړاندې هر ډول ځورونه او تيري روا ګڼل کيږي او قضايي مصونيت لري.<ref name=":6" /> د ملګرو ملتونو عمومي منشي بانکي مون په ایران کې د بشري حقونو د وضعیت په اړه د ۲۰۱۶ کال په خپل راپور کې بهايي په ایران کې تر ټولو مظلوم مذهبي اقلیت بللی دی. د ۱۳۵۷ کال له انقلاب وروسته په ایران کې د بهائیانو د جبر او تعذیب د پېښو له جملې څخه په لاندې ډول یادونه کولای شو.<ref>Affolter, Friedrich W. «Resisting Educational Exclusion: The Baha'i Institute of Higher Education in Iran». Diaspora, Indigenous, and Minority Education, v1 n1.</ref> * د بهايي ټولنې د ټولو بڼسټونو (ټاکنيزو شوراګانو) او فعاليتونو ممنوع دي. * په محلی او ملي کچه د بهايي ټاکنیزو شوراګانو د غړو نیول او اعدامول (محفل مقدس ملي او محلي) * د بهايي ټولنې د ځایونو او شتمنیو ضبطول * د مذهبي تاسیساتو او د بهايي هدیرو ضبط او ویجاړول * د بهائیانو بندي کول او شکنجه کول * د بهائیانو ایستل / په دولتي دندو کې د کار کولو څخه د دوی مخنیوی * د سوداګرۍ په مالکینو د فشار شرایط رامینځته کول ترڅو خپل بهایی کارمندان له دندې ګوښه کړي * د تقاعد نه ورکول او د حکم صادرول چې بهاييان باید خپل پخوانۍ ترلاسه شوي معاشونه بیرته ورکړي * د بهايي دوکانونو او کاروبارونو بندول * په ښوونځیو او پوهنتونونو کې د زده کړې څخه محروم کول * د بهايي ودونو د ثبت مخه نیول * د کفن اجازه نه ورکوي * د بهائیانو د ملکیتونو، شخصي شتمنیو ضبط کول * د کورونو ورانول * اختطاف او قتل * د بهائیانو د حقوقو څخه د سرغړونکو لپاره قضایی مصونیت * د نفرت خپرول او په رسنیو کې د بهایی ضد پروپاګند خپرول او د بهائیانو په وړاندې د خلکو هڅول * د بهاييانو سوځول === د فرهنګي انقلاب د عالي شورا پریکړه لیک=== د ایران د اسلامي جمهوریت د کلتوري انقلاب د عالي شورا د پریکړه لیک له مخې، بهايي وګړي په دولتي ځایونو کې له دندې د بې برخې کیدو سربیره، د پوهنتون له زده کړو هم بې برخې دي. دا پریکړه لیک د ۱۹۹۱ کال د فبروري ۲۵ صادر شوی او په دریمه فقره کې یې یادونه شوې ده چی په پوهنتونونو کې د بهاييانو د نوم لیکنې څخه مخه نیوی شي او که د یو فرد بهايي هویت د لسم ټولګي د زده کړې پرمهال له زده کړې څخه منع شي. همدارنګه، د ۲۰۰۵ کال د نومبر په ۱۱، د کلتوري انقلاب شورا او د اطلاعاتو وزارت هغه پریکړه تصویب کړه چې بهايي نشي کولی په پوهنتونونو کې شامل شي. او د نوم لیکنې په صورت کې باید له دندو ګوښه شي.<ref>{{Cite web |title=BBCPersian.com |url=https://www.bbc.com/persian/iran/story/2007/03/070306_mf_bahai_students |access-date=2022-10-26 |website=www.bbc.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=2007-02-28 |title=Iranian Baha'is face continuing discrimination in higher education {{!}} BWNS |url=https://news.bahai.org/story/507/ |access-date=2022-10-26 |website=Bahá’í World News Service |language=en}}</ref> ===د بهائیانو ځورولو پر ضد غبرګون=== په ایران کې له اسلامی انقلاب وروسته د بهائیانو د ظلم او ستم څپې د نړیوالې ټولنې پام ځان ته اړولی دی. د ملګرو ملتونو عمومي اسامبلې او د ملګرو ملتونو نورو بڼسټونو، د بشري حقونو نړیوالو سازمانونو، د مختلفو هیوادونو حکومتونو، پوهنتونونو او ژورنالیستانو، د بشري حقونو مسلمانو فعالانو او د ایراني ټولنې پرمختللو شخصیتونو. د بهائیانو بې ګناهۍ او کړاو درک کړ او د ایران د حکومت لخوا یې د هغوی ظلمونه وغندل او د دې ظلم د پای ته رسیدو غوښتنه یې وکړه<ref>{{Cite journal|title=Constructive Resilience: The Bahá’í Response to Oppression|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1468-0130.2009.00627.x|journal=Peace & Change|date=2010|pages=222–257|volume=35|issue=2|doi=10.1111/j.1468-0130.2009.00627.x|language=en|first=Michael|last=Karlberg}}</ref> == باندنۍ تړنې== [https://www.bahai.org/fa/ بهائی عقیده] == سرچينې == <references/> # بهاييت: گروهې، تاريخ او فعاليتونه يې (ترجمان القرآن مياشتېنۍ، ۲۰۰۶، اگست) # www.wikipedia.org # سلسله مراتب [[مذهب]]ی در بهائیت. {| class="toccolours" style="margin: 0.5em auto; clear: both; font-size: 100%; text-align: center;" |- ! style="background:gold; font-size: larger;" | [[:category:اديان او گروهې|اديان او گروهې]] |- | [[دوتنه:ReligijneSymbole.png|90px|]] |- |[[اسلام]] | [[عيسويت]] | [[بوديزم]] | [[بهايي]] | [[تائو مت]] | [[جاينيزم]] | [[زردشتي]] | [[شنټويزم]] | [[سکهيزم]] | [[کنفیوشيزم]]| [[هندويزم]] | [[يهوديت]] | [[قاديانيت]] | [[تشيع]] |- |} {{د فلسفې سرليکونه}} {{تصوف}} [[وېشنيزه:د نړۍ د دينونو لړليك]] [[وېشنيزه:مذهب]] [[وېشنيزه:اديان او گروهې]] op1lfzn5uq3uyrzlzwjoaj07stkqy33 0 16105 364885 275061 2026-06-28T00:53:07Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364885 wikitext text/x-wiki [[دوتنه:Kamal-ud-din Bihzad - Construction of the fort of Kharnaq.jpg|بټنوک|د انځور کښنې يوه بېلگه.]] انځورګري( نقاشي) په جامده سطح (چې ماترېکس او یا هم تکیه ورته ویل کېږي) د رنګ، رنګدانو او نقاشي رنګ کارولو ته ویل کېږي. منځنی یې په عامه توګه له بورس څخه په کار اخیستو کارول کېږي او نور یې کېدای شي د چاقو، سفنج او یا هم هوايي برسونو په وسیله وکارول شي.<ref>{{cite web|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/paint|title=Paint – Definition|publisher=Merriam-webster.com|date=2012|access-date=2014-03-13}}</ref> د نقاشۍ اصطلاح د هنر له مخې د هنرمند عمل او پایلې دواړه تشرېح کوي (د کار پایلې ته انځورګري ویل کېږي). د نقاشۍ په تکیه کې سطحې، لکه دېوال، کاغذ، بوم (د نقاشي ځانګړی ټوکر)، لرګی، شیشه، لاک، پاڼه، مس او ګاګره شاملېږي، په نقاشۍ کې ګڼ شمېر توکي، لکه: شګه، خټه، کاغذ، ګچ، د سروزو پاڼې او یا هم ټول نور شیان کارول کېږي. نقاشي د تجسمي یا لیدونکو هنرونو تر ټولو مهم ډول دی چې د انځور کښنې، کمپوز جوړولو (طراحي) او حرکاتو (لکه په حرکي نقاشي کې)، داستاني (لکه په داستاني هنر کې) او مفهومي (لکه په مفهومي هنر کې) عناصر له ځان سره لري. نقاشي کېدلای شي د طبیعت څرګندونکې او یا نمایشي وي ( لکه د بې ځانه طبیعت نقاشي او منظره)، انځوریزه، مفهومي، سمبولیکه (لکه په سمبولي هنر کې)، احساسي (لکه په احساس بیانونکي هنر (Expressionism) کې) او سیاسي ماهیت لرونکې (لکه په آرتیوزم (Artivism کې ) وي.<ref>{{cite journal|last1=Perry|first1=Lincoln|title=The Music of Painting|journal=The American Scholar|date=Summer 2014|volume=83|issue=3|page=85}}</ref> د نقاشي د تاریخ یوه برخه په ختیځ او لویدیځ دواړو کې د مذهبي هنرونو تر اغېز لاندې ده. د دغه ډول نقاشیو په بېلګو کې له هغو هنري آثارو چې افسانوي څېرې یې په خټینولوښو (کردوړي ـ تیکر کې) پنځولې، د سیستین کلیسا په چت کې تر بابیبلي صحنو او د بودا د ژوندانه تر صحنو (یا ختیځې مذهبي سرچینې ته اړوند ټول انځورونه) ټول په کې شاملېږي. == تاریخچه == تر ټولو لرغونې پېژندل شوې نقاشۍ نږدې ۴۰ زره کاله مخینه لري چې د لویدیځې اروپا په کانتابراین سیمه او د اندونیزیا د سولاسي ټاپو د ماروس سیمې په غار (caves in the district of Maros) کې موندل شوې. وروسته له هغې په غار کې نقاشۍ د اندونیزیا د کالیمنټون (Kalimantan) په Lubang Jeriji Saléh غار کې وموندل شوې چې باور کېږي، له ۴۰۰۰۰ کاله څخه تر ۵۲۰۰۰ کالو پخوانۍ دي. په دې وروستیو کې، په ۲۰۲۱ ز کال کې، د اندونیزیا په ټاپو کې په یوه غار کې د خنځیر د نقاشۍ د موندل کېدو راپور ورکړل شوی دی چې له ۴۵۵۰۰ کالو ډېره مخینه لري. په ورته مهال د نقاشۍ پخواني شواهد د شمالي استرالیا په آرنهم سیمه کې د ډبرو په دوو سرپناه ګانو کې کشف شوي دي. په دغو ځایونو کې د کارولو شوو موادو په وروستۍ لایه کې د اوچر (سرې خاورې) کارول شوې ټوټې موندل شوې چې مخینه یې ۶۰۰۰۰ کاله اټکل کېږي.  لرغون پېژندنکو په تیږه کې د نقاشۍ یوه ټوټه موندلې چې د استرالیا په شمال لویدیځ کې د کمیبرلي سیمې د چونې ډبرو په یوه پناه ګاه کې ساتل کېده او له ۴۰۰۰۰ کلونو ډېره مخینه لري. په ټوله نړۍ کې په غارونو کې د نقاشۍ بېلګې شته – په اندونیزیا، فرانسې، هسپانیا، پرتګال، ایټالیا، چین، هند، اسټرالیا، مکسیک او نورو هېوادونو کې. په لویدیځ کلتور کې د غوړ رنګ او اوبو د رنګ نقاشي د ډول او موضوع له مخې بډایه او پېچلي دودونه لري. په ختیځ کې رنګ او رنګین رنګ په نقاشۍ کې د بډایه او پېچلو دودونو سره په برابره توګه په تاریخي بڼه د رسنۍ په انتخاب کې واک لرلی.<ref>{{Cite journal|author1-link=Adam Brumm|volume=7|last11=Aubert|first11=Maxime|date=2021-01-01|title=Oldest cave art found in Sulawesi|journal=Science Advances|language=en|issue=3|last10=Sumantri|pages=eabd4648|doi=10.1126/sciadv.abd4648|issn=2375-2548|pmid=33523879|pmc=7806210|bibcode=2021SciA....7.4648B|first10=Iwan|first9=Shinatria|last1=Brumm|first4=Budianto|first1=Adam|last2=Oktaviana|first2=Adhi Agus|last3=Burhan|first3=Basran|last4=Hakim|last5=Lebe|last9=Adhityatama|first5=Rustan|last6=Zhao|first6=Jian-xin|last7=Sulistyarto|first7=Priyatno Hadi|last8=Ririmasse|first8=Marlon|doi-access=free}}</ref><ref name="NYT-20210113">{{cite news|last=Ferreira|first=Becky|title=Pig Painting May Be World's Oldest Cave Art Yet, Archaeologists Say - The depiction of the animal on an Indonesian island is at least 45,500 years old, the researchers say.|url=https://www.nytimes.com/2021/01/13/science/cave-painting-indonesia.html|date=January 13, 2021|work=[[The New York Times]]|access-date=January 14, 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.aboriginalartonline.com/art/rockage.php|title=How Old is Australia's Rock Art?|publisher=Aboriginalartonline.com|access-date=2014-03-13|archive-date=4 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130504175713/http://www.aboriginalartonline.com/art/rockage.php|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/portuguese/noticias/2013/05/130523_pinturas_caverna_mexico_an|title=Milhares de pinturas rupestres são descobertas em cavernas no México|work=BBC News Brasil|language=pt|date=23 May 2013}}</ref> د عکاسۍ اختراع په نقاشۍ ډېر اغېز وکړ. په ۱۸۲۹ ز کال کې د عکاسۍ د لومړني انځور له تولید لسیزې وروسته، د عکاسۍ بهیر وده وکړه او په پراخه کچه د استفادې وړ وګرځېده، چې نقاشي یې د بېرته لیدونکې نړۍ د کره ثبت د څرګندولو له تاریخي موخې محرومه کړه. د ۱۹ مې پېړۍ په پای او د ۲۰ مې پېړۍ په پیل کې د هنري خوځښتونو لړۍ – په پام وړ ډول امپرېسیونیزم (Impressionism)، پوست امپرېسیونیزم (Post-Impressionism)، فوویزم (Fauvism)، ایکسپرېشنیزم (Expressionism)، کیوبېزم (Cubism) او دادیزم (Dadaism) – له نړۍ څخه د رنسانس لید وګواښاوه. د ختیځ او افریقا نقاشیو د سبک جوړوونې (stylization) اوږد تاریخ ته دوام ورکړ، خو په هغه وخت کې یې ورته بدلونونه رامنځته نه شو کړای. په داسې حال کې چې نوي او معاصر هنر د لاسي صنایعو او مستند سازۍ په برخه کې د هغو د مفهوم له تاريخي ارزښت واټن موندلې، خو دغه چاره نه ده توانېدلې چې ډېری ژوندي نقاشان څه د هغوی د کار او یا هم د کار د یوې برخې په توګه د نقاشۍ له ترسره کولو په شا کړي. په ۲۱ مه پېړۍ کې د نقاشي پیاوړتیا او د هغو تنوع د نقاشۍ د له منځه تلو اړوند ټولې پخوانۍ خبرې ناسمې څرګندوي. په دغه عصر کې چې هرڅه د کثرت پلوي د نظریې له مخې څرګندېږي، خو د دغې دورې د انځورګري د سبک په اړه ټول منلی نظر نشته. هنرمندان لګیا دي، د ډول ډول سبکونو او ښکلا پېژندنې د طبیعت له مخې مهم هنري آثار تولیدوي  او هنري وړتیاوې یې عامو خلکو او بازار ته پاتې دي چې په اړه یې قضاوت وکړي. == د انځورګري عناصر == === رنګ او د هغو کیفیت (ټون) === په نقاشۍ کې رنګ له رنګ، د هغو له تعامل او ارزښت نه جوړېږي، چې د یوې سطحې پرمخ د نقاشۍ جوهر بلل کېږي، لکه څنګه چې ریتم او د غږ زیر او بم والی د موسیقي جوهر جوړوي، رنګ په ډېره کچه موضوعي دی، خو د پام وړ رواني اغېزې لري، په ورته مهال له یوه کلتور څخه بل کلتور ته توپیر لري. په لویدیځ کې تور رنګ د ویر او غم په معنا دی، خو په ختیځ کې بیا سپین د هغه پر ځای دی. د ګویته، کاندنیسکي او نیوټن په ګډون یو شمېر نقاشانو، نظریه ورکوونکو، لیکوالانو او پوهانو د رنګ په اړه خپل نظریات لیکلي دي.<ref>[[iarchive:goethestheoryco01goetgoog|Johann Wolfgang von Goethe, Goethe's theory of colours]], John Murray, London 1840</ref><ref>Wassily Kandinsky Concerning The Spiritual in Art, [Translated By Michael T. H. Sadler, [http://www.semantikon.com/art/kandinskyspiritualinart.pdf pdf].</ref><ref>A letter to the Royal Society presenting A new theory of light and colours Isaac Newton, 1671 [http://www.earlymoderntexts.com/assets/pdfs/newton1671.pdf pdf]</ref> په دې سربېره د ژبې کارول د رنګونو ترمنځ د توپیر کولو سره برابر دی. د بېلګې په توګه: د "سور" (سور رنګ) کلمه د رڼا د لیدلو د طیف له مخې د خالص سور رنګ په پراخه کچه توپیرونه پوښي. د رنګونو د توپیر لپاره کوم منظم راجستر نشته، لکه څه ډول چې د موسیقي د نوټونو لپاره ټاکل شوي فورمولونه، لکه: F او C♯ شتون لري. د یوه انځورګر لپاره، رنګ په اسانۍ سره په لومړنیو او ترکیبي رنګونو (لکه سور، آبي، شین، قهوه یي او نورو) نه وېشل کېږي. انځورګر، په عملي توګه د رنګ له دانو سره سروکار لري، له همدې امله د یوه نقاش لپاره "آبي" کېدلای شي چې هر آبی رنګ وي: فتالوسیانین آبي (phthalocyanine blue)، پروسین آبي (Prussian blue)، انډیګو (indigo)، کوبالت آبي (Cobalt blue)، الترامرین آبي (ultramarine) او نور. د رنګونو اروایي او سمبولیکه معنا د نقاشي خبرې او معنا نه شي څرګندولی. رنګونه یوازې د نقاشۍ معنا پیاوړې او د هغو څخه  د تر لاسه شوو شرایطو ته وده ورکوي، له همدې امله د یوې نقاشۍ درک تر ډېره ذهني دی. له موسیقي سره یې ورته والی تر ډېره ښکاره دی – په موسیقي کې غږ (لکه د C نوټ) په نقاشۍ کې له "نور" سره ورته دی، "سیوري" له ډینامیکو سره او "رنګ ورکول" لکه په موسیقۍ کې چې ځانګړی تیمبر په یوه بې سندرې موزیک کې کارول کېږي. دغه عناصر په لازمي ډول (لکه په موسیقي کې) په خپله میلوډي نه جوړوي، بلکې پرهغو مختلف حالات ور زیاتولی شي.<ref>[http://colourlex.com/pigments/pigments-colour/ Pigments] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015231108/https://colourlex.com/pigments/pigments-colour/ |date=2022-10-15 }} at ColourLex</ref> === د نقاشۍ نا دودیز عناصر === یو شمېر معاصر نقاشان بېلابېل توکي، لکه: فلز، پلاستیک، شګه، سمینټ، نی، پاڼې او لرګي په خپلو جوړښتونو کې کاروي. د دغو کارونو بېلګې، د جین ډوبپېټ (Jean Dubuffet) او آنسلېم کایفر (Anselm Kiefer) آثار دي. همدارنګه په مخ پر ودې ټولنه کې داسې هنرمندان هم شته چې له کمپیوټر څخه په استفادې د اډوب فوټوشاپ او کورل پینټر په څېر پروګرامونو څخه په کار اخیستو سره په ډیجیټل ډول په تکه چاپ کوي. دغه انځورونه کېدلای شي، د نقاشۍ په مخصوصه سنتي تکه هم چاپ شي.<ref>Jean Metzinger, circa 1907, quoted by Georges Desvallières in La Grande Revue, vol. 124, 1907</ref> === ریتم === د پایټ مونډرین (Piet Mondrian) په څېر هنرمندانو لپاره، لکه څه ډول چې په موسیقۍ کې ریتم مهم دی، همدومره په انځورګري کې هم مهم دی. == سرچينې == [[وېشنيزه:انځور کښنه]] [[وېشنيزه:هنر]] ht1nqy46xr5nroxqdyi50l5l0u8ck3f 828 20258 364892 166994 2026-06-28T03:55:11Z SD0001 36478 [[phab:T413944]]: Dummy edit to fix content model mismatch: Scribunto → wikitext 364892 wikitext text/x-wiki This page defines the conversion data used by [[Module:Convert]]. All documentation (from [[Module:Convert/doc]]) is at that page. '''Do not manually add units to this page.''' First add the unit definitions in [[Module:Convert/documentation/conversion data/doc]]. And then update this page by copying the results from [[Module:Convert/makeunits]] (those results appear at [[Module talk:Convert/makeunits]]). Any changes should first be tested at [[Module:Convert/data/sandbox]]—see [[Module:Convert/sandbox/testcases]]. New units can be manually added at [[Module:Convert/extra]] as a temporary measure before being incorporated into this main table. myatnatlzp7wwk7ttj203b6iwswhfq3 828 20259 364893 166995 2026-06-28T03:55:16Z SD0001 36478 [[phab:T413944]]: Dummy edit to fix content model mismatch: Scribunto → wikitext 364893 wikitext text/x-wiki {{Transwiki guide|text=See [[Template:Convert/Transwiki guide|'''how to copy the convert template''']] for information on copying this module and modifying it for use on another wiki.}} This module converts a value from one unit of measurement to another. For example: *<code><nowiki>{{convert|123|lb|kg}}</nowiki></code> → 123 pounds (56 kg) The module is called using a template—parameters passed to the template are used by this module to control how a conversion is performed. For example, units can be abbreviated (like <code>kg</code>), or displayed as names (like <code>kilogram</code>), and the output value can be rounded to a specified precision. For usage information, see [[Help:Convert]]. The template that invokes this module is: *[[Template:Convert]] The following modules are required: *[[Module:Convert]] – ''(this module)'' code to convert units *[[Module:Convert/data]] – unit definitions *[[Module:Convert/text]] – text messages, and parameter names and values The following modules are optional and are used only if required and if the module exists: *[[Module:Convert/extra]] – extra (temporary) unit definitions; used if a unit is not found in [[Module:Convert/data]] *[[Module:ConvertNumeric]] – code to spell an input value in words (only English is supported) The following help pages are available: *[[Help:Convert]] – overview *[[Help:Convert messages]] – describes error and warning messages; messages link to this page so it is required when the module is copied to another wiki *[[Help:Convert units]] – overview of units A page containing a convert error is added to one of the following categories, providing the page is in a specified [[WP:Namespace|namespace]] (articles, by default): *[[:Category:Convert invalid units]] *[[:Category:Convert invalid options]] Units are defined in the wikitext of the master list of units. *[[Module:Convert/documentation/conversion data/doc]] – master list of unit definitions *[[Module:Convert/makeunits]] – translates wikitext from the master list to Lua *[[Module talk:Convert/makeunits]] – makeunits results; copy the text to [[Module:Convert/data]] [[Module:Convert/data]] is transcluded into every page using the convert module, so experimenting with a new unit in that module would involve a significant overhead. The [[Module:Convert/extra]] module is an alternative which is only transcluded on pages with a unit that is not defined in the main data module. ===Sandbox=== When making a change, copy the current modules to the sandbox pages, then edit the sandbox copies: *[[Module:Convert/sandbox]] *[[Module:Convert/data/sandbox]] *[[Module:Convert/text/sandbox]] *[[Module:Convert/extra/sandbox]] Use the following template to test the results (example <code><nowiki>{{convert/sandbox|123|lb|kg}}</nowiki></code>): *[[Template:Convert/sandbox]] [[Template:Convert/sandbox]] invokes [[Module:Convert/sandbox]] with parameter {{para|sandbox|on}} which causes convert to use the sandbox modules rather than the normal modules. The following should be used to test the results of editing the convert modules. *[[Module:Convert/tester]] – module to run tests by comparing template output with fixed text *[[Module:Convert/sandbox/testcases]] – templates to be tested, with expected outputs (uses the tester module) *[[Module talk:Convert/sandbox/testcases]] – view test results It is not necessary to save the testcases page before viewing test results. For example, [[Module:Convert/sandbox/testcases]] could be edited to change the tests. While still editing that page, paste {{nowrap|"<code>Module talk:Convert/sandbox/testcases</code>"}} (without quotes) into the page title box under "Preview page with this template", then click "Show preview". ===Configuration=== The template that invokes this module can define options to configure the module. For example: *<code><nowiki>{{#invoke:convert|convert|numdot=,|numsep=.}}</nowiki></code> :Sets the [[decimal mark]] to be a comma, and the thousands separator to be a dot. Other options, with default values, are: *<code>|maxsigfig=14</code> – maximum number of significant figures *<code>|nscat=0</code> – [[WP:Namespace|namespaces]] (comma separated) in which an error or warning adds a category to the page *<code>|warnings=0</code> – 0 (zero) disables warnings; 1 shows important warnings; 2 shows all warnings An option in the template can specify that the sandbox versions of the modules be used. If specified, the text on the right-hand side of the equals sign must be the name of the subpage for each sandbox module. *<code>|sandbox=sandbox</code> – omit for normal operation All text used for input parameters and for output messages and categories can be customized. For example, at enwiki the option <code>|lk=on</code> can be used to link each displayed unit to its article. The "<code>lk</code>" and "<code>on</code>" can be replaced with any desired text. In addition, input and output numbers can be formatted and can use digits in the local language. See the [[Template:Convert/Transwiki guide/translate|translation guide]] for more information. brg938cw3ceoivme8acjt7gslw9dcqt 828 29889 364900 197936 2026-06-28T03:58:52Z SD0001 36478 [[phab:T413944]]: Dummy edit to fix content model mismatch: Scribunto → wikitext 364900 wikitext text/x-wiki {{Ltr}} {{high-risk|965000+}} This module finds whether a given [[WP:NS|namespace]] can have subpages. == Usage == === From wikitext === From wikitext this module must be used via the {{tl|ns has subpages}} template. Please see the template page for documentation. === From Lua === Usually Lua modules should use <code>mw.site.namespaces[''namespace''].hasSubpages</code> rather than this module. But if you have a good reason, it can be accessed like this: Load the module: <source lang="lua"> local mNsHasSubpages = require('Module:Ns has subpages') </source> The subpage information can be found with the ._main function: <source lang="lua"> mNsHasSubpages._main(ns, frame) </source> * <var>ns</var> is the namespace name, number, or a page name. It defaults to the current namespace. * <var>frame</var> is a frame object with which we can call frame:callParserFunction if necessary. This is optional, and intended for internal use. <includeonly>{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|sandbox | | <!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --> }}</includeonly> {{پای}} nkz1yaqlhkl7uuqfjtjl7bg1sdax8iu 828 30820 364898 201459 2026-06-28T03:57:11Z SD0001 36478 [[phab:T413944]]: Dummy edit to fix content model mismatch: Scribunto → wikitext 364898 wikitext text/x-wiki <!-- Categories go at the bottom of this page and interwikis go in Wikidata. --> This module displays values for the map data modules such as [[Module:Location map/data/Belgium]]. These templates are used by [[Module:Location map]] to obtain values such as the file name and the border coordinates of each location map. == Usage == This module is automatically used as documentation for map data modules and should not normally be called manually. ====The <code>name</code> parameter==== The {{tl|Location map}} family of templates uses the value assigned to <code>name</code> to generate [[wp:alt|alt text]]. It is used to construct the sentence "<code>label</code> is located in <code>name</code>". Assign a value to <code><name></code> that fits in the sentence. For example: : Chicago is located in <u>the</u> United States</u>. So {{para|name|the United states}}. : Santo Domingo is located in <u>the</u> Dominican Republic. So {{para|name|the Dominican Republic}}. <includeonly>{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|sandbox|| <!-- Categories go here and interwikis go in Wikidata. --> }}</includeonly> f5df4a05uhimxzz3pfhd3bw5llovbcg 828 30833 364897 201476 2026-06-28T03:57:08Z SD0001 36478 [[phab:T413944]]: Dummy edit to fix content model mismatch: Scribunto → wikitext 364897 wikitext text/x-wiki {{module rating|protected}} {{high-risk|494000+}} <!-- Categories go at the bottom of this page and interwikis go in Wikidata. --> == Usage == This module implements the {{tl|Location map}} and {{tl|Location map~}} templates. Please see the template pages for usage instructions. == Tracking/maintenance categories == * {{clc|Location maps with different longitude and latitude precisions}} * {{clc|Location maps with possible errors}} <includeonly>{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|sandbox|| <!-- Categories go here and interwikis go in Wikidata. --> [[Category:Modules that add a tracking category]] }}</includeonly> hlp75c62wu16wg6737xqzrv5igtzun0 828 31745 364903 212979 2026-06-28T04:03:14Z SD0001 36478 [[phab:T413944]]: Fix content model mismatch: Scribunto → wikitext 364903 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 828 36869 364894 213019 2026-06-28T03:55:20Z SD0001 36478 [[phab:T413944]]: Dummy edit to fix content model mismatch: Scribunto → wikitext 364894 wikitext text/x-wiki {{High-risk|100,000+}} {{Module rating|protected}} This module displays a blue box containing documentation for [[WP:TEMPLATE|templates]], [[WP:MODULE|Lua modules]], or other pages. The {{tl|documentation}} template invokes it. == Normal usage == For most uses, you should use the {{tl|documentation}} template; please see that template's page for its usage instructions and parameters. == Use in other modules == To use this module from another Lua module, first load it with <code>require</code>: <syntaxhighlight lang="lua"> local documentation = require('Module:Documentation').main </syntaxhighlight> Then you can simply call it using a table of arguments. <syntaxhighlight lang="lua"> documentation{content = 'Some documentation', ['link box'] = 'My custom link box'} </syntaxhighlight> Please refer to the [[Template:Documentation/doc|template documentation]] for usage instructions and a list of parameters. == Porting to other wikis == The module has a configuration file at [[Module:Documentation/config]] which is intended to allow easy translation and porting to other wikis. Please see the code comments in the config page for instructions. If you have any questions, or you need a feature which is not currently implemented, please leave a message at [[Template talk:Documentation]] to get the attention of a developer. 5guhnzvoj5fxk088odjgkebz5bnctax 828 39615 364904 218726 2026-06-28T04:03:27Z SD0001 36478 [[phab:T413944]]: Fix content model mismatch: Scribunto → wikitext 364904 wikitext text/x-wiki :yrke = <nowiki>{{#invoke:WikidataListe|velgyrke}}</nowiki> dw8devu5nymnt2iqksp61saxckpxed2 828 39777 364901 219900 2026-06-28T03:59:42Z SD0001 36478 [[phab:T413944]]: Dummy edit to fix content model mismatch: Scribunto → wikitext 364901 wikitext text/x-wiki {{ژر}} burxfhv0bmanrra1dhqqtjf0ifvvp61 828 40077 364902 221241 2026-06-28T03:59:52Z SD0001 36478 [[phab:T413944]]: Dummy edit to fix content model mismatch: Scribunto → wikitext 364902 wikitext text/x-wiki [[وېشنيزه:لوبهه]] mof5bmra1bq0s14crpl133d0h16drv9 828 40369 364895 222333 2026-06-28T03:55:34Z SD0001 36478 [[phab:T413944]]: Dummy edit to fix content model mismatch: Scribunto → wikitext 364895 wikitext text/x-wiki همدا مخ 5puymfdwxaakzrumfhhthh6rr73ydc9 364896 364895 2026-06-28T03:56:52Z SD0001 36478 د [[ځانګړی:ونډې/SD0001|SD0001]] ([[د کارن خبرې اترې:SD0001|خبرې اترې]]) له خوا شوې 364895 بڼه بېرته وګرځول شوه 364896 wikitext text/x-wiki همدا مخ gynwdb8qnlw1st8c1chy0lsrctyhsxu 828 40420 364899 222674 2026-06-28T03:57:48Z SD0001 36478 [[phab:T413944]]: Dummy edit to fix content model mismatch: Scribunto → wikitext 364899 wikitext text/x-wiki svv ab36ng77x0z9z8takdmng9st3ys7ne6 0 53359 364882 354275 2026-06-28T00:39:48Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364882 wikitext text/x-wiki '''انډروميډا کهکشان''' (IPA: /ænˈdrɒmɪdə/) چې د Messier 31 يا M31 او يا NGC224 په نومونو پېژندلي کېږي او په اصل کې د انډروميډا نيبولا دی، يو بند (احاطه) شوی مارپېچ کهکشان دی چې له ځمکې څخه نږدې 2.5 ميليونه نوري کلونه (۷۷۰ کیلو في ثانيه) او د شيدو لار ته تر ټولو نږدې ستر کهکشان دی. د دې کهکشان نوم د ځمکې د اسمان له هغې برخې څخه سرچينه اخلي، چې دا په کې راښکاره کېږي. ذکر شوې برخې ته د انډروميډا د ستورو ټولګه وايي، چې د يونان افسانه پوه Perseus د مېرمنې ايتوپي يا فنيقي شهزادګۍ نوم پرې اېښودل شوی دی. د انډروميډا کهکشان ويروسي کتله، په يو ترېليون لمريزو کتلو (2.0 x 10⁴² kilograms) په لرلو سره د شيدو لار کهکشان د پراخوالي په ډول او ترتيب سره ورته ده. په کره ډول د دواړو کهکشانونو د کتلې اټکلول ستونزمن دي، مګر د اوږدې مودې لپاره فکر کېده چې د انډروميډا کهکشان د شيدو لار څخه د ٪۲۵ يا ٪۵۰ په اندازه زيات لوی دی. دې نظريې د ۲۰۱۸ يوې څېړنې له خوا د ۲۰۱۹ ز کال پر يوې څېړنې باندې چې د شيدو لار کهکشان کتله يې يو څه زياته اټکل کړه، د پوښتنې غوښتنه کړې ده د ۲۰۱۸ ز کال څېړنې د انډروميډا کهکشان پر کتله باندې يې يو ټيټ اټکل ذکر کړی و. د انډروميډا کهکشان د نږدې 220000 ly (67kpc) قطر لري، چې د پراخوالي له مخې د Local Group يا د کهکشانونو د محلي ډلې تر ټولو پراخ کهکشان دی. په انډروميډا کهکشان کې د شته ستورو شمېر يو ترېليون (1x10¹²) يا د شيدو لار د ستورو په پرتله نږدې دوه برابره اټکل شوی دی. تمه ده چې د شيدو لاره او انډروميډا کهکشانونه نږدې له ۴ تر ۵ بېليون کلونو کې يو له بل سره ټکر وکړي، چې سره يو ځای کېدل به يې يو خورا ستر او پياوړی بيضوي کهکشان يا يو پراخه عدسي کهکشان رامنځته کړي. د ۳.۴ ډبلوالي په لرلو سره د انډروميډا کهکشان د Messier شيانو له منځه تر ټولو روښانه دی، چې له امله يې ياد کهکشان له ځمکې څخه د تروږميو په شپو کې هم، لکه: د پرانيستې سترګې ان له رڼا د منځنۍ ککړتيا لرونکو سيمو څخه هم ښکاري. == مشاهدوي تاریخ == نږدې په ۹۶۴ ز کال کې فارسي ستورپوه عبدالرحمن الصوفي لومړنی هغه څوک و، چې په رسمي ډول يې انډروميډا کهکشان تشرېح کړ. نوموړي ياد کهکشان په خپل کتاب «د ثابتو ستورو کتاب: Book of Fixed Stars» کې د نيبولايي داغ يا کوچنۍ اورېځ په توګه ذکر کړ. د هغه دورې د ستورو لښتليکونو انډروميډا کهکشان د کوچنۍ ورېځې په توګه په نښه کړ. جرمني ستورپوه Simon Marius په ۱۶۱۲ ز کې د انډروميډا کهکشان په اړه د دوربيني کتنو پر بنسټ يوه لومړنۍ تشرېح وړاندې کړه. Pierre Louis Maupertuis په ۱۷۴۵ ز کې اټکل وکړ، چې ياد خړ يا تت داغ يو ټاپويي نړۍ وه. Charles Messier په ۱۷۶۴ ز کې انډروميډا د M31 څيز په توګه لېست کړ او د پرانيستې سترګې په توګه د ليدلو وړ اوسېدنې تر څنګ يې په غلطۍ سره Marius ته د موندونکي امتياز ورکړ. ستورپوه William Herschel په ۱۷۸۵ ز کې د انډروميډا په مرکزي برخه کې يو لوی سوربخن يا قرمزي ته ورته بڼه يادښت کړه. نوموړي د انډروميډا په اړه باور درلود، چې د ټولو سترو نيبولا په پرتله نږدې ده او د نيبولا د رنګ او پراخولي پر بنسټ يې په ناسم ډول فکر وکړ، چې د Sirius [اسماني جسم] له واټن څخه د ۲۰۰۰ برابره يا له نږدې 18000 ly (5.5kpc) څخه زيات لوی نه دی. په ۱۸۵۰ ز کې (William Parsons, 3rd Earl of Rosse) د انډروميډا د مارپېچ جوړښت لومړنۍ انځورګري وکړه. Sir William Huggins په ۱۸۶۴ ز کې يادونه وکړه، چې د انډروميډا ليدل (طيف) له ګازي نيبولا سره توپير درلود. د انډروميډا منظر د تکرار يو دوام دی او د جذب له تيارو ليکو سره يو پر بل اېښودل شوی دی، د يوه څيز د کيمياوي ترکيب معلومولو کې مرسته کوي. د انډروميډا منظر، د انفرادي ستورو له منظرونو سره خورا ورته دی او له همدې ځايه پايله اخيستل شوې وه، چې ذکر شوی کهکشان د ستوري طبيعت لری. په ۱۸۸۵ ز کې په انډروميډا کې د S Andromeda په نوم يو ستر لنډمهالی ستوری کتل شوی و، چې دا په ياد کهکشان کې لومړنی او يوازينی ليدل شوی ستوری و. په هغه وخت کې فکر کېده چې، انډروميډا دې يو نږدې څيز وي، چې سبب يې دا فکر و چې انډروميډا يو خورا لږ ځلا لرونکی او د nova [لنډ مهالی ستوری] په نامه يوه بېله پېښه وي او د همدې له مخې يې ياد کهکشان Nova 1885 ونوماوه. Isaac Roberts په ۱۸۸۸ ز کې د انډروميډا يو تر ټولو لومړنی انځور واخيست، چې تر اوسه په عام ډول فکر کېده چې، دا به زموږ په کهکشان [د شيدو لاره] کې دننه يوه نيبولا وي. روبرتس د انډروميډا او ورته مارپېچ نيبولا په اړه ځکه سم پوه نه شو، چې د ستوري نظامونه جوړېږي. In 1912, Vesto Slipher used spectroscopy to measure the radial velocity of Andromeda with respect to our Solar System—the largest velocity yet measured, at 300 km/s (190 mi/s). Vesto Slipher په ۱۹۱۲ز کې د انډروميډا د وړانګېزې چټکتيا معلومولو په موخه Spectroscopy [د ليدلو طيف] څخه ګټه پورته کړه، چې په خپل کار کې يې زموږ لمريز نظام ته پام وکړ، چې تر اوسه د اندازه شوې چټکتيا تر ټولو زياته (په يوه ثانيه کې ۳۰۰ کېلو متر يا ۱۹۰ ميل) چټکتيا لري. === ټاپو نړۍ === په ۱۷۵۵ ز کې جرمني فيلسوف Immanuel Kant «د نړيوال طبيعت تاريخچه او د اسمان نظريه» تر سرلیک لاندې خپل کتاب کې دا انګېرنه وړاندې کړه، چې د شيدو لاره د نورو ډېرو کهکشانونو له ډلې څخه يوه دی. نوموړي استدلال کاوه چې د شيدو لار ته ورته يو جوړښت، که چېرې له پورته څخه وکتل شي، د يوه دايروي نيبولا غوندې او که له اړخ څخه وکتل شي، نو بيضوی غوندي به ښکاره شي. نوموړي له دې ځايه پايله تر لاسه کړه چې د انډروميډا غوندې ليدل شوې بيضوي نيبولا، چې په هغه وخت کې نوره نه شوه تشرېح کېدلی، د شيدو لار ته ورته نور کهکشانونه وو. Heber Curtis په ۱۹۱۷ ز کې د انډروميډا دننه يو لنډ مهالی ستوری وليد. د انځوريز ثبت له څېړلو وروسته ۱۱ نور لنډمهالی ستوري هم وموندل شول. د نوموړي پام شو چې دا لنډ مهالي ستوري د اسمان په نورو برخو کې د پېښو شويو ستورو په پرتله په منځني ډول ۱۰ برابره زيات لوی وو. Curtis د پايلې په توګه وړ و چې د 500000 ly (3.2x10¹⁰ AU) واټن په يوه اټکل سره بريالی شي. نوموړی د تش په نوم «ټاپو نړۍ» نظريې يو وړاندې کوونکی شو، چې له مخې يې مارپېچ نيبولا په اصل کې خپلواک کهکشانونه وو. په ۱۹۲۰ز  کې د Harlow Shapely او Cutis تر منځ د شيدو لار، مارپېچ نيبولا او د نړۍ اړخونو په اړه ستره مناظره (Great Debate) وشوه. د دې لپاره چې Curtis د سترې انډروميډا نيبولا (Great Andromeda Nebula) د شتون (په حقيقت کې يو بانديني کهکشان) په اړه خپله ادعا پياوړې کړي، د انډروميډا دننه يې د تياره ليکو بڼه په نښه کړه، چې په لمريز نظام کې يې د دوړې له ورېځو سره ورته والی درلود او هم يې د خپلې ادعا لپاره د انډروميډا کهکشان د اغېزناکتوب په اړه د Doppler shift له تاريخي کتنو ګټه پورته کړه. په ۱۹۲۲ ز کې Ernst Opik د انډروميډا د ستورو د معلومو چټکتياوو په کارونې سره د هغې د واټن اټکلولو په موخه يو مېتود وړاندې کړ. د نوموړي د پايلې له مخې د انډروميډا نيبولا زموږ له کهکشان څخه د نږدې 450 kpc (1500 kly) په لرې واټن کې پرته ده. Edwin Hubble په ۱۹۲۵ ز کې هغه مهال مناظره برابره کړه، چې نوموړي د انډروميډا پر ستورپوهنيزو انځورونو باندې د لومړي ځل لپاره له کهکشان څخه پورته Cepheid بدلېدونکي ستوري مشخص کړل.د دې لپاره يې له ۱۰۰ انچ يا ۲،۵ ملي متر هووکر دوربين څخه ګټه واخيستله او همدې دوربين، د سترې انډروميډا نيبولا د واټن معلومول شوني کړل. د نوموړي اندازې اخيستنې د پايلې په ډول بيان کړل، چې دا بڼه يا شکل زموږ په کهکشان کې د ستورو او ګاز يوه ټولګه نه وه، بلکې په بشپړ ډول يو بېل کهکشان و، چې د شيدو لار کهکشان څخه د پام وړ واټن [لرې] کې پروت و. ==تور غارونه== زموږ کهکشان یو تور سوری (black hole) لري مګر اندرومیدا کهکشان بیا 36 تور سوري لري چی هر تور سوری یی زموږ د لمر څخه 5 یا 10 ځله غټ دي. ==لومړۍ پیژندنه== د لومړي ځل لپاره د عبدالرحمان صوفي په نوم یوه ایراني  ستورپېژندونکي دغه کهکشان کشف کړ. د تلسکوپ له اختراع څخه وروسته د سایمون ماریس په نوم یو سیانسپوه د دي کهکشان مطالعه وکړه چې په اول کې داسې فکر کېده چې دا د شيدو لارې کهکشان یوه برخه ده خو اډون هبل څیړنو وښودله چي دا یو بیل کهکشان دي چی د شېدو لارې کهکشان څخه ډېر لرې دی. ==سیارې== ==مساحت او حراکت== == سرچینې == {{reflist|refs=<ref name="ned">{{cite web | title = Results for Messier 31 | url = http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/objsearch?objname=M+031&extend=no&hconst=73&omegam=0.27&omegav=0.73&corr_z=1&out_csys=Equatorial&out_equinox=J2000.0&obj_sort=RA+or+Longitude&of=pre_text&zv_breaker=30000.0&list_limit=5&img_stamp=YES | work = NASA/IPAC Extragalactic Database | publisher = [[NASA]]/[[Infrared Processing and Analysis Center|IPAC]] | access-date = 28 February 2019 | archive-date = 9 August 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180809115121/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/objsearch?objname=M+031&extend=no&hconst=73&omegam=0.27&omegav=0.73&corr_z=1&out_csys=Equatorial&out_equinox=J2000.0&obj_sort=RA+or+Longitude&of=pre_text&zv_breaker=30000.0&list_limit=5&img_stamp=YES | url-status = dead }}</ref> <ref name="nature">{{cite journal | last1 = Cowen | first1 = Ron | date = 2012 | title = Andromeda on collision course with the Milky Way | url = http://www.nature.com/news/andromeda-on-collision-course-with-the-milky-way-1.10765# | journal = [[Nature (journal)|Nature]] | access-date = 6 October 2014 | doi = 10.1038/nature.2012.10765 | s2cid = 124815138}}</ref> <ref name="Karachentsevetal2006">{{cite journal | last1 = Karachentsev | first1 = Igor D. | last2 = Kashibadze | first2 = Olga G. | date = 2006 | title = Masses of the Local Group and of the M81 group estimated from distortions in the local velocity field | journal = [[Astrophysics (journal)|Astrophysics]] | volume = 49 | issue = 1 | pages = 3–18 | bibcode = 2006Ap.....49....3K | doi = 10.1007/s10511-006-0002-6 | s2cid = 120973010}}</ref> <ref name="trillion-stars">{{cite magazine | last = Young | first = Kelly | date = 6 June 2006 | title = The Andromeda Galaxy hosts a trillion stars | url = https://www.newscientist.com/article/dn9282-andromeda-galaxy-hosts-a-trillion-stars.html | magazine = [[New Scientist]] | access-date = 6 October 2014}}</ref> <ref name="karachentsevetal2004">{{cite journal | last1 = Karachentsev | first1 = Igor D. | last2 = Karachentseva | first2 = Valentina E. | last3 = Huchtmeier | first3 = Walter K. | last4 = Makarov | first4 = Dmitry I. | date = 2004 | title = A Catalog of Neighboring Galaxies | journal = [[Astronomical Journal]] | volume = 127 | issue = 4 | pages = 2031–2068 | bibcode = 2004AJ....127.2031K | doi = 10.1086/382905 | doi-access = free}}</ref> <ref name="Ribas2005">{{cite journal | last1 = Ribas | first1 = Ignasi | last2 = Jordi | first2 = Carme | last3 = Vilardell | first3 = Francesc | display-authors=3 | last4 = Fitzpatrick | first4 = Edward L. | last5 = Hilditch | first5 = Ron W. | last6 = Guinan | first6 = Edward F. | date = 2005 | title = First Determination of the Distance and Fundamental Properties of an Eclipsing Binary in the Andromeda Galaxy | journal = [[Astrophysical Journal Letters]] | volume = 635 | issue = 1 | pages = L37–L40 | bibcode = 2005ApJ...635L..37R | arxiv = astro-ph/0511045 | doi = 10.1086/499161 | s2cid = 119522151}}</ref> <ref name="McConnachieetal2005">{{cite journal | last1 = McConnachie | first1 = Alan W. | last2 = Irwin | first2 = Michael J. | last3 = Ferguson | first3 = Annette M. N. | display-authors=3 | last4 = Ibata | first4 = Rodrigo A. | last5 = Lewis | first5 = Geraint F. | last6 = Tanvir | first6 = Nial R. | date = 2005 | title = Distances and metallicities for 17 Local Group galaxies | journal = [[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] | volume = 356 | issue = 4 | pages = 979–997 | bibcode = 2005MNRAS.356..979M | arxiv = astro-ph/0410489 | doi = 10.1111/j.1365-2966.2004.08514.x}}</ref> <ref name="SIMBAD-M31">{{cite web | title = M 31 | url = http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=m31 | access-date = 30 September 2018}}</ref> <ref name="GAXEL">{{cite journal | date = 2007 | title = The GALEX Ultraviolet Atlas of Nearby Galaxies | journal = [[Astrophysical Journal]] | volume = 173 | issue = 2 | pages = 185–255 | arxiv = astro-ph/0606440 | bibcode = 2007ApJS..173..185G | doi = 10.1086/516636 | last1 = Gil de Paz | first1 = Armando | last2 = Boissier | first2 = Samuel | last3 = Madore | first3 = Barry F. | display-authors=3 | last4 = Seibert | first4 = Mark | last5 = Joe | first5 = Young H. | last6 = Boselli | first6 = Alessandro | last7 = Wyder | first7 = Ted K. | last8=Thilker |first8=David A. | last9=Bianchi |first9=Luciana | last10 = Rey | first10 = Soo‐Chang | last11 = Rich | first11 = Robert Michael | last12 = Barlow | first12 = Tom A. | last13 = Conrow | first13 = Tim | last14 = Forster | first14 = Karl | last15 = Friedman | first15 = Peter G. | last16 = Martin | first16 = D. Christopher | last17 = Morrissey | first17 = Patrick | last18 = Neff | first18 = Susan G. | last19 = Schiminovich | first19 = David | last20 = Small | first20 = Todd | last21 = Donas | first21 = Jose | last22 = Heckman | first22 = Timothy M. | last23 = Lee | first23 = Young‐Wook | last24 = Milliard | first24 = Bruno | last25 = Szalay | first25 = Alex S. | last26 = Yi | first26 = Sukyoung | s2cid = 119085482}}</ref> <ref name="milky-way-collide">{{cite web | title = NASA's Hubble Shows Milky Way is Destined for Head-On Collision | publisher = NASA | date = 31 May 2012 | url = http://www.nasa.gov/mission_pages/hubble/science/milky-way-collide.html | access-date = 12 July 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140604191905/http://www.nasa.gov/mission_pages/hubble/science/milky-way-collide.html | archive-date = 4 June 2014}}</ref> <ref name="Frommert & Kronberg 2007">{{cite web |last1 = Frommert |first1 = Hartmut |last2 = Kronberg |first2 = Christine |date = 22 August 2007 |title = Messier Object Data, sorted by Apparent Visual Magnitude |url = http://messier.seds.org/dataMag.html |publisher = [[SEDS]] |access-date = 27 August 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070712184703/http://seds.lpl.arizona.edu/messier/dataMag.html |archive-date = 12 July 2007 |url-status = dead}}</ref> <ref name="NSOG">{{cite book | last1 = Kepple | first1 = George Robert | last2 = Sanner | first2 = Glen W. | date = 1998 | title = The Night Sky Observer's Guide | volume = 1 | page = 18 | publisher = Willmann-Bell | isbn = 978-0-943396-58-3}}</ref> <ref name="Aati">{{cite book | last = Davidson | first = Norman | date = 1985 | title = Astronomy and the imagination: a new approach to man's experience of the stars | page = 203 | publisher = Routledge Kegan & Paul | isbn = 978-0-7102-0371-7}}</ref> <ref name="Herschel 1785">{{cite journal | last = Herschel | first = William | author-link=William Herschel | date = 1785 | title = On the Construction of the Heavens | journal = [[Philosophical Transactions of the Royal Society of London]] | volume = 75 | pages = 213–266 | doi = 10.1098/rstl.1785.0012 | s2cid = 186213203}}</ref> <ref name="Huggins & Miller 1864">{{cite journal | last = Huggins | first = William | author-link=William Huggins<!-- "A Supplement to On the Spectra of Some of the Fixed Stars, by Huggins and: | last2 = Miller | first2 = William A. --> | date = 1864 | title = On the Spectra of Some of the Nebulae | journal = [[Philosophical Transactions of the Royal Society of London]] | volume = 154 | pages = 437–444 | doi = 10.1098/rstl.1864.0013 | bibcode = 1864RSPT..154..437H | doi-access = free}}</ref> <ref name="Backhouse 1888">{{cite journal | last = Backhouse | first = Thomas W. | date = 1888 | title = Nebula in Andromeda and Nova, 1885 | journal = [[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] | volume = 48 | issue = 3 | pages = 108–110 | bibcode = 1888MNRAS..48..108B | doi =10.1093/mnras/48.3.108 | doi-access = free}}</ref> <ref name="Slipher 1913">{{cite journal | last = Slipher | first = Vesto M. | author-link=Vesto Slipher | date = 1913 | title = The Radial Velocity of the Andromeda Nebula | journal = [[Lowell Observatory Bulletin]] | volume = 1 | pages = 56–57 | bibcode = 1913LowOB...2...56S}}</ref> <ref name="Curtis 1988">{{cite journal | last = Curtis | first = Heber Doust | author-link=Heber Doust Curtis | date = 1988 | title = Novae in Spiral Nebulae and the Island Universe Theory | journal = [[Publications of the Astronomical Society of the Pacific]] | volume = 100 | pages = 6 | bibcode = 1988PASP..100....6C | doi = 10.1086/132128 | doi-access = free}}</ref> <ref name="Öpik 1922">{{cite journal | last = Öpik | first = Ernst | author-link=Ernst Öpik | date = 1922 | title = An estimate of the distance of the Andromeda Nebula | journal = [[Astrophysical Journal]] | volume = 55 | pages = 406–410 | bibcode = 1922ApJ....55..406O | doi = 10.1086/142680}}</ref> <ref name="Hubble 1929">{{cite journal | last = Hubble | first = Edwin P. | author-link=Edwin Hubble | date = 1929 | title = A spiral nebula as a stellar system, Messier 31 | journal = [[Astrophysical Journal]] | volume = 69 | pages = 103–158 | bibcode = 1929ApJ....69..103H | doi = 10.1086/143167}}</ref> <ref name="Baade 1944">{{cite journal | last = Baade | first = Walter | author-link=Walter Baade | date = 1944 | title = The Resolution of Messier 32, NGC 205, and the Central Region of the Andromeda Nebula | journal = [[Astrophysical Journal]] | volume = 100 | pages = 137 | bibcode = 1944ApJ...100..137B | doi = 10.1086/144650}}</ref> <ref name="Gribbin 2001">{{cite book | last = Gribbin | first = John R. | date = 2001 | title = The Birth of Time: How Astronomers Measure the Age of the Universe | page = 151 | publisher = [[Yale University Press]] | isbn = 978-0-300-08914-1}}</ref> <ref name="Brown & Hazard 1950">{{cite journal | last1 = Brown | first1 = Robert Hanbury | last2 = Hazard | first2 = Cyril | date = 1950 | title = Radio-frequency Radiation from the Great Nebula in Andromeda (M.31) | journal = [[Nature (journal)|Nature]] | volume = 166 | pages = 901–902 | bibcode = 1950Natur.166..901B | doi = 10.1038/166901a0 | issue = 4230 | s2cid = 4170236}}</ref> <ref name="Brown & Hazard 1951">{{cite journal | last1 = Brown | first1 = Robert Hanbury | last2 = Hazard | first2 = Cyril | date = 1951 | title = Radio emission from the Andromeda nebula | journal = [[MNRAS]] | volume = 111 | issue = 4 | pages = 357–367 | bibcode = 1951MNRAS.111..357B | doi=10.1093/mnras/111.4.357 | doi-access = free}}</ref> <ref name="van der Kruit & Allen 1976">{{cite journal | last1 = van der Kruit | first1 = Piet C. | last2 = Allen | first2 = Ronald J. | date = 1976 | title = The Radio Continuum Morphology of Spiral Galaxies | journal = [[Annual Review of Astronomy and Astrophysics]] | volume = 14 | issue = 1 | pages = 417–445 | doi = 10.1146/annurev.aa.14.090176.002221 | bibcode = 1976ARA&A..14..417V}}</ref> <ref name="Ingrosso 2009">{{cite journal | last1 = Ingrosso | first1 = Gabriele | last2 = Calchi Novati | first2 = Sebastiano | last3 = De Paolis | first3 = Francesco | display-authors=3 | last4 = Jetzer | first4 = Philippe | last5 = Nucita | first5 = Achille A. | last6 = Zakharov | first6 = Alexander F. | date = 2009 | title = Pixel-lensing as a way to detect extrasolar planets in M31 | journal = [[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] | volume = 399 | issue = 1 | pages = 219–228 | arxiv = 0906.1050 | doi = 10.1111/j.1365-2966.2009.15184.x | bibcode = 2009MNRAS.399..219I | s2cid = 6606414}}</ref> <ref name="Beck 2020">{{cite journal | last1 = Beck | first1 = Rainer | last2 = Berkhuijsen | first2 = Elly M. | last3 = Giessuebel | first3 = Rene | display-authors=3 | last4 = Mulcahy | first4 = David D. | date = 2020 | title = Magnetic fields and cosmic rays in M 31 | journal = [[Astronomy & Astrophysics]] | volume = 633 | pages = A5 | arxiv = 1910.09634 | doi = 10.1051/0004-6361/201936481 | bibcode = 2020A&A...633A...5B | s2cid = 204824172}}</ref> <ref name="Holland 1998">{{cite journal | last = Holland | first = Stephen | date = 1998 | title = The Distance to the M31 Globular Cluster System | journal = [[Astronomical Journal]] | volume = 115 | issue = 5 | pages = 1916–1920 | bibcode = 1998AJ....115.1916H | doi = 10.1086/300348 | arxiv = astro-ph/9802088 | s2cid = 16333316}}</ref> <ref name="Stanek & Garnavich 1998">{{cite journal | last1 = Stanek | first1 = Krzysztof Z. | last2 = Garnavich | first2 = Peter M. | date = 1998 | title = Distance to M31 With the HST and Hipparcos Red Clump Stars | journal = [[Astrophysical Journal Letters]] | volume = 503 | issue = 2 | pages = 131–141 | arxiv = astro-ph/9802121 | doi = 10.1086/311539 | bibcode = 1998ApJ...503L.131S}}</ref> <ref name="Kalirai et al 2006">{{cite journal | last1 = Kalirai | first1 = Jasonjot Singh | last2 = Gilbert | first2 = Karoline M. | last3 = Guhathakurta | first3 = Puragra | display-authors=3 | last4 = Majewski | first4 = Steven R. | last5 = Ostheimer | first5 = James C. | last6 = Rich | first6 = Robert Michael | last7 = Cooper | first7 = Michael C. | last8 = Reitzel | first8 = David B. | last9 = Patterson | first9 = Richard J. | date = 2006 | title = The Metal-Poor Halo of the Andromeda Spiral Galaxy (M31) | journal = [[Astrophysical Journal]] | volume = 648 | issue = 1 | pages = 389–404 | arxiv = astro-ph/0605170 | bibcode = 2006ApJ...648..389K | doi = 10.1086/505697 | s2cid = 15396448}}</ref> <ref name="vdb">{{cite journal | last1=van den Bergh |first1=Sidney | date = 1999 | title = The local group of galaxies | journal = [[Astronomy and Astrophysics Review]] | volume = 9 | issue = 3–4 | pages = 273–318 | bibcode = 1999A&ARv...9..273V | doi = 10.1007/s001590050019 | s2cid=119392899}}</ref> <ref name="Liller & Mayer 1987">{{cite journal | last1 = Liller | first1 = William | last2 = Mayer | first2 = Ben | date = 1987 | title = The Rate of Nova Production in the Galaxy | journal = [[Publications of the Astronomical Society of the Pacific]] | volume = 99 | pages = 606–609 | bibcode = 1987PASP...99..606L | doi = 10.1086/132021}}</ref> <ref name="Beaton 2006">{{cite journal | last1 = Beaton | first1 = Rachael L. | last2 = Majewski | first2 = Steven R. | last3 = Guhathakurta | first3 = Puragra | display-authors=3 | last4 = Skrutskie | first4 = Michael F. | last5 = Cutri | first5 = Roc M. | last6 = Good | first6 = John | last7 = Patterson | first7 = Richard J. | last8=Athanassoula | first8=Évangélie | last9 = Bureau | first9 = Martin | date = 2006 | title = Unveiling the Boxy Bulge and Bar of the Andromeda Spiral Galaxy | journal = [[Astrophysical Journal Letters]] | volume = 658 | issue = 2 | pages = L91 | bibcode = 2007ApJ...658L..91B | doi = 10.1086/514333 | arxiv = astro-ph/0605239 | s2cid = 889325}}</ref> <ref name="Chapman et al 2006">{{cite journal | last1 = Chapman | first1 = Scott C. | last2 = Ibata | first2 = Rodrigo A. | last3 = Lewis | first3 = Geraint F. | display-authors=3 | last4 = Ferguson | first4 = Annette M. N. | last5 = Irwin | first5 = Michael J. | last6 = McConnachie | first6 = Alan W. | last7 = Tanvir | first7 = Nial R. | date = 2006 | title = A kinematically selected, metal-poor spheroid in the outskirts of M31 | journal = [[Astrophysical Journal]] | volume = 653 | issue = 1 | pages = 255–266 | arxiv = astro-ph/0602604 | doi = 10.1086/508599 | bibcode = 2006ApJ...653..255C | s2cid = 14774482}} Also see the press release, {{cite press release | publisher = [[Caltech|Caltech Media Relations]] | date = 27 February 2006 | title = Andromeda's Stellar Halo Shows Galaxy's Origin to Be Similar to That of Milky Way | url = http://pr.caltech.edu/media/Press_Releases/PR12801.html | access-date = 24 May 2006 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060509072644/http://pr.caltech.edu/media/Press_Releases/PR12801.html | archive-date = 9 May 2006 | url-status = dead | df = dmy-all}}</ref> <ref name="UC Santa Cruz 2001">{{cite press release |publisher=[[UC Santa Cruz]] |date=9 January 2001 |title=Astronomers Find Evidence of an Extreme Warp in the Stellar Disk of the Andromeda Galaxy |url=http://www.ucsc.edu/news_events/press_releases/archive/00-01/01-01/andromeda.html |access-date=24 May 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060519081929/http://www.ucsc.edu/news_events/press_releases/archive/00-01/01-01/andromeda.html |archive-date=19 May 2006 |url-status=dead}}</ref> <ref name="Rubin & Ford 1970">{{cite journal | last1 = Rubin | first1 = Vera C. | last2 = Ford | first2 = W. Kent Jr. | date = 1970 | title = Rotation of the Andromeda Nebula from a Spectroscopic Survey of Emission | journal = [[Astrophysical Journal]] | volume = 159 | pages = 379 | bibcode = 1970ApJ...159..379R | doi = 10.1086/150317}}</ref> <ref name="Arp 1964">{{cite journal | last = Arp | first = Halton | author-link=Halton Arp | date = 1964 | title = Spiral Structure in M31 | journal = [[Astrophysical Journal]] | volume = 139 | pages = 1045 | bibcode = 1964ApJ...139.1045A | doi = 10.1086/147844}}</ref> <ref name="Braun 1991">{{cite journal | last = Braun | first = Robert | date = 1991 | title = The distribution and kinematics of neutral gas, HI region in M31 | journal = [[Astrophysical Journal]] | volume = 372 | pages = 54–66 | bibcode = 1991ApJ...372...54B | doi = 10.1086/169954 | title-link = HI region}}</ref> <ref name="ESA 1998-10-14">{{cite press release | publisher = [[European Space Agency]] | date = 14 October 1998 | title = ISO unveils the hidden rings of Andromeda | url = http://sci.esa.int/science-e/www/object/index.cfm?fobjectid=12748 | access-date = 24 May 2006}}</ref> <ref name="Harvard-Smithsonian 2006-10-18">{{cite news | first1=David A. |last1=Aguilar | first2=Christine |last2=Pulliam | date = 18 October 2006 | title = Busted! Astronomers Nab Culprit in Galactic Hit-and-Run | publisher = [[Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics]] | url = http://www.cfa.harvard.edu/news/2006-28 | access-date = 6 October 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141008143627/http://www.cfa.harvard.edu/news/2006-28 | archive-date = 8 October 2014 | url-status = live}}</ref> <ref name="Bullock & Johnston 2005">{{cite journal | last1 = Bullock | first1 = James S. | last2 = Johnston | first2 = Kathryn V. | date = 2005 | title = Tracing Galaxy Formation with Stellar Halos I: Methods | journal = [[Astrophysical Journal]] | volume = 635 | issue = 2 | pages = 931–949 | arxiv = astro-ph/0506467 | bibcode = 2005ApJ...635..931B | doi = 10.1086/497422 | s2cid = 14500541}}</ref> <ref name="Lauer">{{cite journal | last1 = Lauer | first1 = Tod R. | last2 = Faber | first2 = Sandra M. | last3 = Groth | first3 = Edward J. | display-authors=3 | last4 = Shaya | first4 = Edward J. | last5 = Campbell | first5 = Bel | last6 = Code | first6 = Arthur | last7 = Currie | first7 = Douglas G. | last8 = Baum | first8 = William A. | last9 = Ewald | first9 = Shawn P. | last10=Hester |first10=J. Jeff | last11=Holtzman |first11=Jon A. | last12=Kristian |first12=Jerome | last13=Light |first13=Robert M. | last14=Lynds |first14=C. Roger | last15=O'Neill |first15=Earl J. Jr. | date = 1993 | title = Planetary camera observations of the double nucleus of M31 | journal = [[Astronomical Journal]] | volume = 106 | issue = 4 | pages = 1436–1447, 1710–1712 | bibcode = 1993AJ....106.1436L | doi = 10.1086/116737 | url = https://authors.library.caltech.edu/52347/1/1993AJ____106_1436L.pdf}}</ref> <ref name="Bender et al 2005">{{cite journal | last1 = Bender | first1 = Ralf | last2 = Kormendy | first2 = John | last3 = Bower | first3 = Gary | display-authors=3 | last4 = Green | first4 = Richard | last5 = Thomas | first5 = Jens | last6 = Danks | first6 = Anthony C. | last7 = Gull | first7 = Theodore | last8 = Hutchings | first8 = J. B. | last9 = Joseph | first9 = C. L. | date = 2005 | title = HST STIS Spectroscopy of the Triple Nucleus of M31: Two Nested Disks in Keplerian Rotation around a Supermassive Black Hole | journal = [[Astrophysical Journal]] | volume = 631 | issue = 1 | pages = 280–300 | bibcode = 2005ApJ...631..280B | arxiv = astro-ph/0509839 | doi = 10.1086/432434 | last10 = Kaiser | first10 = M. E. | last11 = Lauer | first11 = Tod R. | last12 = Nelson | first12 = Charles H. | last13 = Richstone | first13 = Douglas | last14 = Weistrop | first14 = Donna | last15 = Woodgate | first15 = Bruce | s2cid = 53415285}}</ref> <ref name="Gebhardt et al 2000">{{cite journal | last1 = Gebhardt | first1 = Karl | last2 = Bender | first2 = Ralf | last3 = Bower | first3 = Gary | display-authors=3 | last4 = Dressler | first4 = Alan | last5 = Faber | first5 = S. M. | last6 = Filippenko | first6 = Alexei V. | last7 = Green | first7 = Richard | last8 = Grillmair | first8 = Carl | last9 = Ho | first9 = Luis C. | date=June 2000 | title = A Relationship between Nuclear Black Hole Mass and Galaxy Velocity Dispersion | journal = The Astrophysical Journal | volume = 539 | issue = 1 | pages = L13–L16 | arxiv = astro-ph/0006289 | bibcode = 2000ApJ...539L..13G | doi = 10.1086/312840 | last10 = Kormendy | first10 = John | last11 = Lauer | first11 = Tod R. | last12 = Magorrian | first12 = John | last13 = Pinkney | first13 = Jason | last14 = Richstone | first14 = Douglas | last15 = Tremaine | first15 = Scott | s2cid = 11737403}}</ref> <ref name="Tremaine 1995">{{cite journal | last = Tremaine | first = Scott | date = 1995 | title = An Eccentric-Disk Model for the Nucleus of M31 | journal = [[Astronomical Journal]] | volume = 110 | pages = 628–633 | arxiv = astro-ph/9502065 | bibcode = 1995AJ....110..628T | doi = 10.1086/117548 | s2cid = 8408528}}</ref> <ref name="hubblesite 1993-07-20">{{cite press release | date = 20 July 1993 | title = Hubble Space Telescope Finds a Double Nucleus in the Andromeda Galaxy | url = http://hubblesite.org/newscenter/newsdesk/archive/releases/1993/18/text/ | publisher = Hubble News Desk | access-date = 26 May 2006}}</ref> <ref name="Schewe & Stein 1993">{{cite news |last1=Schewe |first1=Phillip F. |last2=Stein |first2=Ben |date=26 July 1993 |title=The Andromeda Galaxy has a Double Nucleus |work=Physics News Update |publisher=[[American Institute of Physics]] |url=http://www.aip.org/pnu/1993/split/pnu138-2.htm |access-date=10 July 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090815062838/http://www.aip.org/pnu/1993/split/pnu138-2.htm |archive-date=15 August 2009}}</ref> <ref name="Fujimoto et al 1969">{{cite journal | last1 = Fujimoto | first1 = Mitsuaki | last2 = Hayakawa | first2 = Satio | last3 = Kato | first3 = Takako | date = 1969 | title = Correlation between the Densities of X-Ray Sources and Interstellar Gas | journal = [[Astrophysics and Space Science]] | volume = 4 | issue = 1 | pages = 64–83 | bibcode = 1969Ap&SS...4...64F | doi = 10.1007/BF00651263 | s2cid = 120251156}}</ref> <ref name="Peterson 1973">{{cite book | last = Peterson | first = Laurence E. | date = 1973 | chapter = Hard Cosmic X-Ray Sources | editor = Bradt, Hale |editor2=Giacconi, Riccardo | title = X- and Gamma-Ray Astronomy, Proceedings of IAU Symposium no. 55 held in Madrid, Spain, 11–13 May 1972 | journal = X- and Gamma-Ray Astronomy | volume = 55 | pages = 51–73 | publisher = [[International Astronomical Union]] | bibcode = 1973IAUS...55...51P | doi = 10.1007/978-94-010-2585-0_5 | isbn = 978-90-277-0337-8}}</ref> <ref name="Marelli et al. 2017">{{cite journal | last1=Marelli | first1=Martino | last2=Tiengo | first2=Andrea | last3=De Luca | first3=Andrea | display-authors=3 | last4=Salvetti | first4=David | last5=Saronni | first5=Luca | last6=Sidoli | first6=Lara | last7=Paizis | first7=Adamantia | last8=Salvaterra | first8=Ruben | last9=Belfiore | first9=Andrea | last10=Israel | first10=Gianluca | last11=Haberl | first11=Frank | last12=D'Agostino | first12=Daniele | date=2017 | title=Discovery of periodic dips in the brightest hard X-ray source of M31 with EXTraS | journal=The Astrophysical Journal Letters | volume=851 | issue=2 | pages=L27 | bibcode=2017ApJ...851L..27M | doi=10.3847/2041-8213/aa9b2e | arxiv=1711.05540 | s2cid=119266242}}</ref> <ref name="Barnard Kolb & Osborne 2005">{{cite arXiv | last1 = Barnard | first1 = Robin | last2 = Kolb | first2 = Ulrich C. | last3 = Osborne | first3 = Julian P. | date = 2005 | title = Timing the bright X-ray population of the core of M31 with XMM-Newton | eprint = astro-ph/0508284}}</ref> <ref name="Barmby & Huchra 2001">{{cite journal | last1=Barmby |first1=Pauline | last2=Huchra |first2=John P. | date = 2001 | title = M31 Globular Clusters in the ''Hubble Space Telescope'' Archive. I. Cluster Detection and Completeness | journal = [[Astronomical Journal]] | volume = 122 | issue = 5 | pages = 2458–2468 | doi = 10.1086/323457 | bibcode = 2001AJ....122.2458B | arxiv = astro-ph/0107401 | s2cid=117895577}}</ref> <ref name="hubblesite 1996-04-24">{{cite press release | publisher = Hubble news desk STSci-1996-11 | date = 24 April 1996 | title = Hubble Spies Globular Cluster in Neighboring Galaxy | url = http://hubblesite.org/newscenter/newsdesk/archive/releases/1996/11/ | access-date = 26 May 2006 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060701083419/http://hubblesite.org/newscenter/newsdesk/archive/releases/1996/11/ | archive-date = 1 July 2006 | url-status = live}}</ref> <ref name="Meylan et al 2001">{{cite journal | last1 = Meylan | first1 = Georges | last2 = Sarajedini | first2 = Ata | last3 = Jablonka | first3 = Pascale | display-authors=3 | last4 = Djorgovski | first4 = S. George | last5 = Bridges | first5 = Terry | last6 = Rich | first6 = Robert Michael | date = 2001 | title = G1 in M31&nbsp;– Giant Globular Cluster or Core of a Dwarf Elliptical Galaxy? | journal = [[Astronomical Journal]] | volume = 122 | issue = 2 | pages = 830–841 | doi = 10.1086/321166 | bibcode = 2001AJ....122..830M | arxiv = astro-ph/0105013 | s2cid = 17778865}}</ref> <ref name="Huxor et al 2005">{{cite journal | last1 = Huxor | first1 = Avon P. | last2 = Tanvir | first2 = Nial R. | last3 = Irwin | first3 = Michael J. | display-authors=3 | last4 = Ibata | first4 = Rodrigo A. | last5 = Collett | first5 = James L. | last6 = Ferguson | first6 = Annette M. N. | last7 = Bridges | first7 = Terry | last8 = Lewis | first8 = Geraint F. | date = 2005 | title = A new population of extended, luminous, star clusters in the halo of M31 | journal = [[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] | volume = 360 | issue = 3 | pages = 993–1006 | arxiv = astro-ph/0412223 | bibcode = 2005MNRAS.360.1007H | doi = 10.1111/j.1365-2966.2005.09086.x | s2cid = 6215035}}</ref> <ref name="Bekki et al 2001">{{cite journal | last1 = Bekki | first1 = Kenji | last2 = Couch | first2 = Warrick J. | last3 = Drinkwater | first3 = Michael J. | display-authors=3 | last4 = Gregg | first4 = Michael D. | date = 2001 | title = A New Formation Model for M32: A Threshed Early-type Spiral? | journal = [[Astrophysical Journal Letters]] | volume = 557 | issue = 1 | pages = L39–L42 | bibcode = 2001ApJ...557L..39B | arxiv = astro-ph/0107117 | doi = 10.1086/323075 | s2cid = 18707442}}</ref> <ref name="Ibata et al 2001">{{cite journal | last1 = Ibata | first1 = Rodrigo A. | last2 = Irwin | first2 = Michael J. | last3 = Lewis | first3 = Geraint F. | display-authors=3 | last4 = Ferguson | first4 = Annette M. N. | last5 = Tanvir | first5 = Nial R. | date = 2001 | title = A giant stream of metal-rich stars in the halo of the galaxy M31 | journal = [[Nature (journal)|Nature]] | volume = 412 | issue = 6842 | pages = 49–52 | doi = 10.1038/35083506 | pmid = 11452300 | arxiv = astro-ph/0107090 | bibcode = 2001Natur.412...49I | s2cid = 4413139}}</ref> <ref name="Young 2000">{{cite journal | last = Young | first = Lisa M. | date = 2000 | title = Properties of the Molecular Clouds in NGC 205 | journal = [[Astronomical Journal]] | volume = 120 | issue = 5 | pages = 2460–2470 | doi = 10.1086/316806 | bibcode = 2000AJ....120.2460Y | arxiv = astro-ph/0007169 | s2cid = 18728927}}</ref> <ref name="Koch & Grebel 2006">{{cite journal | last1=Koch | first1=Andreas | last2=Grebel | first2=Eva K. | date=March 2006 |title=The Anisotropic Distribution of M31 Satellite Galaxies: A Polar Great Plane of Early-type Companions | journal=[[Astronomical Journal]] | volume=131 | issue=3 | pages=1405–1415 | arxiv=astro-ph/0509258 | bibcode=2006AJ....131.1405K | doi=10.1086/499534 | s2cid=3075266}}</ref> <ref name="Cox & Loeb 2008">{{cite journal | last1 = Cox | first1 = Thomas J. | last2 = Loeb | first2 = Abraham | date = 2008 | title = The collision between the Milky Way and Andromeda | journal = [[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] | volume = 386 | issue = 1 | pages = 461–474 | bibcode = 2008MNRAS.386..461C | doi = 10.1111/j.1365-2966.2008.13048.x | arxiv = 0705.1170 | s2cid = 14964036}}</ref> <ref name="Cain 2007">{{cite web | last = Cain | first = Fraser | date = 2007 | title = When Our Galaxy Smashes Into Andromeda, What Happens to the Sun? | work = [[Universe Today]] | url = http://www.universetoday.com/2007/05/10/when-our-galaxy-smashes-into-andromeda-what-happens-to-the-sun/ | access-date = 16 May 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070517021426/http://www.universetoday.com/2007/05/10/when-our-galaxy-smashes-into-andromeda-what-happens-to-the-sun/ | archive-date = 17 May 2007 | url-status = live}}</ref> <ref name="Moskvitch 2010">{{cite news | last = Moskvitch | first = Katia | date = 25 November 2010 | title = Andromeda 'born in a collision' | url = http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-11833356 | work = [[BBC News]] | access-date = 25 November 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101126042510/http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-11833356 | archive-date = 26 November 2010 | url-status = live}}</ref> <ref name="adam">{{cite journal|arxiv=1110.3769|doi=10.1088/0004-637X/745/2/156|title=Cepheid Period-Luminosity Relations in the Near-Infrared and the Distance to M31 from Thehubble Space Telescopewide Field Camera 3|year=2012|last1=Riess|first1=Adam G.|last2=Fliri|first2=Jürgen|last3=Valls-Gabaud|first3=David|journal=The Astrophysical Journal|volume=745|issue=2|page=156|bibcode=2012ApJ...745..156R|s2cid=119113794}}</ref> <ref name="Kafle2018">{{cite journal | first1 = Prajwal R. |last1=Kafle | first2 = Sanjib |last2=Sharma | first3 = Geraint F. |last3=Lewis | display-authors=3 | first4 = Aaron S. G. |last4=Robotham | first5 = Simon P. | last5=Driver | title = The Need for Speed: Escape velocity and dynamical mass measurements of the Andromeda Galaxy | journal = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume = 475 | issue = 3 | date = 1 February 2018 | pages=4043–4054 | bibcode = 2018MNRAS.475.4043K | issn=0035-8711 | doi = 10.1093/mnras/sty082|arxiv = 1801.03949 |s2cid=54039546}}</ref> <ref name="Jorge Peñarrubia2014">{{cite journal | first1=Jorge |last1=Peñarrubia | first2=Yin-Zhe |last2=Ma | first3=Matthew G. |last3=Walker | first4=Alan W. |last4=McConnachie | title=A dynamical model of the local cosmic expansion | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume=433 | issue=3 | date=29 July 2014 | pages=2204–2222 | bibcode= 2014MNRAS.443.2204P | doi=10.1093/mnras/stu879|arxiv = 1405.0306 |s2cid=119295582}}</ref> <ref name="Ueda2014">{{cite journal | first1=Junko | last1=Ueda | first2=Daisuke |last2=Iono | first3=Min S. |last3=Yun | display-authors=3 | first4=Alison F. |last4=Crocker | first5=Desika |last5=Narayanan | first6=Shinya |last6=Komugi | first7=Daniel |last7=Espada | first8=Bunyo |last8=Hatsukade | first9=Hiroyuki |last9=Kaneko | first10=Yuichi |last10=Matsuda | first11=Yoichi |last11=Tamura | first12=David J. |last12=Wilner | first13=Ryohei |last13=Kawabe | first14=Hsi-An |last14=Pan | title=Cold molecular gas in merger remnants. I. Formation of molecular gas disks | journal=The Astrophysical Journal Supplement Series | volume=214 | issue=1 | pages=1 | bibcode= 2014ApJS..214....1U | doi=10.1088/0067-0049/214/1/1 | arxiv = 1407.6873 | year=2014 | s2cid=716993}}</ref> <ref name="Davidge & McCoonnachie 2012">{{cite journal | last1 = Davidge | first1 = Timothy (Tim) J. | last2 = McConnachie | first2 = Alan W. | last3 = Fardal | first3 = Mark A. | display-authors=3 | last4 = Fliri | first4 = Jürgen | last5 = Valls-Gabaud | first5 = David | last6 = Chapman | first6 = Scott C. | last7 = Lewis | first7 = Geraint F. | last8 = Rich | first8 = Robert Michael | date = 2012 | title = The Recent Stellar Archeology of M31 – The Nearest Red Disk Galaxy | journal = [[The Astrophysical Journal]] | volume = 751 | issue = 1 | bibcode = 2012ApJ...751...74D | doi = 10.1088/0004-637X/751/1/74 | arxiv = 1203.6081 | pages = 74 | s2cid = 59933737}}</ref> <ref name="Kafle et al. 2018">{{cite journal | last1=Kafle |first1=Prajwal R. | last2=Sharma |first2=Sanjib | last3=Lewis |first3=Geraint F. | display-authors=3 | last4=Robotham |first4=Aaron S. G. | last5=Driver |first5=Simon P. | title=The need for speed: escape velocity and dynamical mass measurements of the Andromeda galaxy | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | date=2018 | volume=475 | issue=3 | pages=4043–4054 | bibcode=2018MNRAS.475.4043K | doi=10.1093/mnras/sty082|arxiv = 1801.03949 |s2cid=54039546}}</ref> <ref name="Barmby 2006">{{cite journal | last1=Barmby |first1=Pauline | last2=Ashby |first2=Matthew L. N. | last3=Bianchi |first3=Luciana | display-authors=3 | last4=Engelbracht |first4=Charles W. | last5=Gehrz |first5=Robert D. | last6=Gordon |first6=Karl D. | last7=Hinz |first7=Joannah L. | last8=Huchra |first8=John P. | last9=Humphreys |first9=Roberta M. | last10=Pahre |first10=Michael A. | last11=Pérez-González |first11=Pablo G. | last12=Polomski |first12=Elisha F. | last13=Rieke |first13=George H. | last14=Thilker |first14=David A. | last15=Willner |first15=Steven P. | last16=Woodward |first16=Charles E. | title=Dusty Waves on a Starry Sea: The Mid-Infrared View of M31 | journal=The Astrophysical Journal | date=2006 | volume=650 | issue=1 | pages=L45–L49 | bibcode=2006ApJ...650L..45B | doi=10.1086/508626|arxiv = astro-ph/0608593 |s2cid=16780719}}</ref> <ref name="Barmby2007">{{cite journal | last1=Barmby |first1=Pauline | last2=Ashby |first2=Matthew L. N. | last3=Bianchi |first3=Luciana | display-authors=3 | last4=Engelbracht |first4=Charles W. | last5=Gehrz |first5=Robert D. | last6=Gordon |first6=Karl D. | last7=Hinz |first7=Joannah L. | last8=Huchra |first8=John P. | last9=Humphreys |first9=Roberta M. | last10=Pahre |first10=Michael A. | last11=Pérez-González |first11=Pablo G. | last12=Polomski |first12=Elisha F. | last13=Rieke |first13=George H. | last14=Thilker |first14=David A. | last15=Willner |first15=Steven P. | last16=Woodward |first16=Charles E. | title=Erratum: ''Dusty Waves on a Starry Sea: The Mid-Infrared View of M31'' | journal=The Astrophysical Journal | date=2007 | volume=655 | issue=1 | pages=L61 | bibcode=2007ApJ...655L..61B | doi=10.1086/511682| doi-access=free}}</ref> <ref name="Tamm2012">{{cite journal | last1=Tamm |first1=Antti | last2=Tempel |first2=Elmo | last3=Tenjes |first3=Peeter | display-authors=3 | last4=Tihhonova |first4=Olga | last5=Tuvikene |first5=Taavi | title=Stellar mass map and dark matter distribution in M 31 | journal=Astronomy & Astrophysics | date=2012 | volume=546 | bibcode=2012A&A...546A...4T | doi=10.1051/0004-6361/201220065|arxiv = 1208.5712 | pages=A4|s2cid=54728023}}</ref> <ref name="SA-20190308">{{cite news |last=Starr |first=Michelle |title=The Latest Calculation of Milky Way's Mass Just Changed What We Know About Our Galaxy |url=https://www.sciencealert.com/the-most-accurate-measurement-yet-of-the-milky-way-s-mass-puts-us-ahead-of-andromeda |date=8 March 2019 |work=ScienceAlert.com |access-date=8 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190308125656/https://www.sciencealert.com/the-most-accurate-measurement-yet-of-the-milky-way-s-mass-puts-us-ahead-of-andromeda |archive-date=8 March 2019 |url-status=live}}</ref> <ref name="ARX-20190208">{{cite journal |arxiv=1804.11348 |author=Watkins, Laura L. |display-authors=et al. |title=Evidence for an Intermediate-Mass Milky Way from Gaia DR2 Halo Globular Cluster Motions |journal=The Astrophysical Journal |volume=873 |issue=2 |pages=118 |date=2 February 2019 |doi=10.3847/1538-4357/ab089f |bibcode=2019ApJ...873..118W|s2cid=85463973}}</ref> <ref name="BraunThilkerWalterbosCorbelli2009">{{cite journal | last1=Braun | first1=Robert | last2=Thilker |first2=David A. | last3=Walterbos |first3=René A. M. | last4=Corbelli |first4=Edvige | title=A Wide-Field High-Resolution H I Mosaic of Messier 31. I. Opaque Atomic Gas and Star Formation Rate Density | journal=The Astrophysical Journal | date=2009 | volume=695 | issue=2 | pages=937–953 | bibcode=2009ApJ...695..937B | doi=10.1088/0004-637X/695/2/937|arxiv = 0901.4154 | s2cid=17996197}}</ref> <ref name="Andromedandust">{{cite journal | last1=Draine |first1=Bruce T. | last2=Aniano |first2=Gonzalo | last3=Krause |first3=Oliver | display-authors=3 | last4=Groves |first4=Brent | last5=Sandstrom |first5=Karin | last6=Braun |first6=Robert | last7=Leroy |first7=Adam | last8=Klaas |first8=Ulrich | last9=Linz |first9=Hendrik | last10=Rix |first10=Hans-Walter | last11=Schinnerer |first11=Eva | last12=Schmiedeke |first12=Anika | last13=Walter |first13=Fabian | title=Andromeda's Dust | journal=The Astrophysical Journal | date=2014 | volume=780 | issue=2 | bibcode=2014ApJ...780..172D | doi=10.1088/0004-637X/780/2/172|arxiv = 1306.2304 | pages=172|s2cid=118999676}}</ref> <ref name="Karachentsev2004">{{cite journal | last1=Karachentsev |first1=Igor D. | last2=Karachentseva |first2=Valentina E. | last3=Huchtmeier |first3=Walter K. | last4=Makarov |first4=Dmitry I. | title=A Catalog of Neighboring Galaxies | journal=The Astronomical Journal | date=2003 | volume=127 | issue=4 | pages=2031–2068 | bibcode=2004AJ....127.2031K | doi=10.1086/382905| doi-access=free}}</ref> <ref name="McCall2014">{{cite journal | last=McCall |first=Marshall L. | title=A Council of Giants | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | date=2014 | volume=440 | issue=1 | pages=405–426 | bibcode=2014MNRAS.440..405M | doi=10.1093/mnras/stu199|arxiv = 1403.3667 |s2cid=119087190}}</ref> <ref name="Tempel2010">{{cite journal | last1=Tempel |first1=Elmo | last2=Tamm |first2=Antti | last3=Tenjes |first3=Peeter | title=Dust-corrected surface photometry of M 31 from Spitzer far-infrared observations | journal=Astronomy and Astrophysics | date=2010 | volume=509 | id=wA91 | bibcode=2010A&A...509A..91T | doi=10.1051/0004-6361/200912186|arxiv = 0912.0124 | pages=A91 |s2cid=118705514}}</ref> <ref name="Bergh1991">{{cite journal | last1=van den Bergh |first1=Sidney | title=The Stellar Populations of M31 | journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific | date=1991 | volume=103 | pages=1053–1068 | doi=10.1086/132925 | bibcode=1991PASP..103.1053V}}</ref> <ref name="Hodge1966">{{cite book | last=Hodge | first=Paul W. | author-link=Paul W. Hodge | title=Galaxies and Cosmology | date=1966 | publisher=McGraw Hill | url=https://archive.org/stream/GalaxiesCosmology/Hodge-GalaxiesCosmology#page/n53/mode/1up}}</ref> <ref name="Simien1978">{{cite journal | last1=Simien |first1=François | last2=Pellet |first2=André | last3=Monnet |first3=Guy | display-authors=3 | last4=Athanassoula |first4=Évangélie | last5=Maucherat |first5=André J. | last6=Courtès|first6=Georges | title=The spiral structure of M31 – A morphological approach | journal=Astronomy and Astrophysics | date=1978 | volume=67 | issue=1 | pages=73–79 | bibcode=1978A&A....67...73S}}</ref> <ref name="Haas2000">{{cite journal | title=Cold dust in M31 as mapped by ISO | last=Haas |first=Martin | journal=The Interstellar Medium in M31 and M33. Proceedings 232. WE-Heraeus Seminar | date=2000 | pages=69–72 | bibcode=2000immm.proc...69H}}</ref> <ref name="Walterbos1988">{{cite journal | last1=Walterbos |first1=René A. M. | last2=Kennicutt |first2=Robert C. Jr. | title=An optical study of stars and dust in the Andromeda galaxy | journal=Astronomy and Astrophysics | date=1988 | volume=198 | pages=61–86 | bibcode=1988A&A...198...61W}}</ref> <ref name="M31youngclusters">{{cite book | last1=Morrison |first1=Heather | last2=Caldwell |first2=Nelson | last3=Harding |first3=Paul | display-authors=3 | last4=Kriessler |first4=Jeff | last5=Rose |first5=James A. | last6=Schiavon |first6=Ricardo | title=Young Star Clusters in M 31 | journal=Galaxies in the Local Volume, Astrophysics and Space Science Proceedings | volume=5 | date=2008 | pages=227–230 | bibcode= 2008ASSP....5..227M | doi=10.1007/978-1-4020-6933-8_50|arxiv = 0708.3856 |series=Astrophysics and Space Science Proceedings | isbn=978-1-4020-6932-1 | s2cid=17519849}}</ref> <ref name="Andromedan10kpcring">{{cite journal | last1=Pagani |first1=Laurent | last2=Lequeux |first2=James | last3=Cesarsky |first3=Diego | display-authors=3 | last4=Donas |first4=José | last5=Milliard |first5=Bruno | last6=Loinard |first6=Laurent | last7=Sauvage |first7=Marc | title=Mid-infrared and far-ultraviolet observations of the star-forming ring of M 31 | journal=Astronomy & Astrophysics | date=1999 | volume=351 | pages=447–458 | bibcode=1999A&A...351..447P|arxiv = astro-ph/9909347}}</ref> <ref name="Gordon2006">{{cite journal | last1=Gordon |first1=Karl D. | last2=Bailin|first2=J. | last3=Engelbracht |first3=Charles W. | display-authors=3 | last4=Rieke |first4=George H. | last5=Misselt|first5=K. A. | last6=Latter|first6=W. B. | last7=Young|first7=E. T. | last8=Ashby |first8=Matthew L. N. | last9=Barmby |first9=Pauline | last10=Gibson|first10=B. K. | last11=Hines|first11=D. C. | last12=Hinz |first12=Joannah L. | last13=Krause|first13=O. | last14=Levine|first14=D. A. | last15=Marleau|first15=F. R. | last16=Noriega-Crespo|first16=A. | last17=Stolovy|first17=S. | last18=Thilker |first18=David A. | last19=Werner|first19=M. W. | title=Spitzer MIPS Infrared Imaging of M31: Further Evidence for a Spiral-Ring Composite Structure | journal=The Astrophysical Journal | date=2006 | volume=638 | pages=L87–L92 | bibcode=2006ApJ...638L..87G | doi=10.1086/501046|arxiv = astro-ph/0601314 | issue=2 |s2cid=15495044}}</ref> <ref name="Block2006">{{cite journal | last1=Block |first1=David L. | last2=Bournaud |first2=Frédéric | last3=Combes |first3=Françoise | display-authors=3 | last4=Groess |first4=Robert | last5=Barmby |first5=Pauline | last6=Ashby |first6=Matthew L. N. | last7=Fazio |first7=Giovanni G. | last8=Pahre |first8=Michael A. | last9=Willner |first9=Steven P. | title=An almost head-on collision as the origin of the two off-centre rings in the Andromeda galaxy | journal=Nature | date=2006 | volume=443 | pages=832–834 | bibcode=2006Natur.443..832B | doi=10.1038/nature05184|arxiv = astro-ph/0610543 | issue=1 | pmid=17051212|s2cid=4426420}}</ref> <ref name="prostak-2012">{{cite news |title=Microquasar in Andromeda Galaxy Amazes Astronomers |url=http://www.sci-news.com/astronomy/article00779.html |agency= Sci-News.com |date=14 December 2012 |first= Sergio |last= Prostak}}</ref> <ref name="SuperStr">{{cite journal |date = 2006 |title = A 'super' star cluster grown old: the most massive star cluster in the Local Group |journal = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |pages =1443–1450 |volume =368 |bibcode= 2006MNRAS.368.1443M |last1=Ma|first1=Jun |last2= de Grijs |first2=Richard |last3= Yang|first3=Yanbin |display-authors=3 |last4= Zhou|first4=Xu |last5= Chen|first5=Jiansheng |last6= Jiang|first6=Zhaoji |last7= Wu|first7=Zhen-Yu |last8= Wu|first8=Jianghua |doi = 10.1111/j.1365-2966.2006.10231.x |issue = 3 |arxiv = astro-ph/0602608|s2cid = 15947017}}</ref> <ref name="Cohen06">{{cite journal |last = Cohen|first=Judith G. |date = 2006 |title = The Not So Extraordinary Globular Cluster 037-B327 in M31 |journal = The Astrophysical Journal |pages = L21–L23 |volume = 653 |issue=1 |bibcode = 2006ApJ...653L..21C |doi = 10.1086/510384 |arxiv = astro-ph/0610863|s2cid=1733902 |url = http://authors.library.caltech.edu/7276/1/COHapjl06.pdf}}</ref> <ref name="Formations">{{cite journal |date= 2004 |title = Globular Cluster and Galaxy Formation: M31, the Milky Way, and Implications for Globular Cluster Systems of Spiral Galaxies |journal = Astrophysical Journal |pages = 158–166 |volume = 614 |issue = 1 |bibcode = 2004ApJ...614..158B |last1= Burstein|first1=David |last2= Li|first2=Yong |last3= Freeman|first3=Kenneth C. |display-authors=3 |last4= Norris|first4=John E. |last5= Bessell|first5=Michael S. |last6= Bland-Hawthorn|first6=Joss |last7= Gibson|first7=Brad K. |last8= Beasley|first8=Michael A. |last9= Lee|first9=Hyun-chul |last10=Barbuy|first10=Beatriz |last11=Huchra|first11=John P. |last12=Brodie|first12=Jean P. |last13=Forbes|first13=Duncan A. |doi = 10.1086/423334 |arxiv = astro-ph/0406564 |s2cid = 56003193}}</ref> <ref name="Rudenko">{{cite journal |last=Rudenko |first=Pavlo |title=Intermediate age clusters in the field containing M31 and M32 stars |journal=[[The Astronomical Journal]] |volume=138 |issue=6 |pages=1985–1989 |date=2009 |doi=10.1088/0004-6256/138/6/1985 |author2=Worthey, Guy |author3=Mateo, Mario |bibcode = 2009AJ....138.1985R |doi-access=free}}</ref> <ref name="GalaxyMass">"The median values of the Milky Way and Andromeda masses are M_G = {{val|0.8|0.4|0.3|e=12|u=solar mass}} and M_A = {{val|1.5|0.5|0.4|e=12|u=solar mass}} at a 68% level" {{cite journal | first1=Jorge |last1=Peñarrubia | first2=Yin-Zhe |last2=Ma | first3=Matthew G. |last3=Walker | first4=Alan W. |last4=McConnachie | title=A dynamical model of the local cosmic expansion | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume=433 | issue=3 | date=29 July 2014 | pages=2204–2222 | bibcode= 2014MNRAS.443.2204P | doi=10.1093/mnras/stu879|arxiv = 1405.0306 |s2cid=119295582}}, but compare "[we estimate] the virial mass and radius of the galaxy to be {{convert|0.8|+/-|0.1|e12solar mass|kg|abbr=on|lk=on}}" {{cite journal | first1 = Prajwal R. |last1=Kafle | first2 = Sanjib |last2=Sharma | first3 = Geraint F. |last3=Lewis | display-authors=3 | first4 = Aaron S. G. |last4=Robotham | first5 = Simon P. | last5=Driver | title = The Need for Speed: Escape velocity and dynamical mass measurements of the Andromeda Galaxy | journal = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume = 475 | issue = 3 | date = 1 February 2018 | pages=4043–4054 | bibcode = 2018MNRAS.475.4043K | issn=0035-8711 | doi = 10.1093/mnras/sty082|arxiv = 1801.03949 |s2cid=54039546}}</ref> <ref name="As-Now">[https://astronomynow.com/2019/03/11/milky-way-tips-the-scales-at-1-5-trillion-solar-masses/ "Milky Way tips the scales at 1.5 trillion solar masses"] (11 March 2019). ''AstronomyNow.com''. Retrieved 13 July 2019.</ref> <ref name="Mahon">Mahon, Chris (20 May 2018). [https://www.outerplaces.com/science/item/18522-research-milky-way-bigger "New Research Says the Milky Way Is Far Bigger Than We Thought Possible."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201109093238/https://www.outerplaces.com/science/item/18522-research-milky-way-bigger |date=2020-11-09 }} ''OuterPlaces.com''. Retrieved 13 July 2019.</ref> <ref name="Schiavi">{{cite journal|last1=Schiavi|first1=Riccardo|last2=Capuzzo-Dolcetta|first2=Roberto|last3=Arca-Sedda|first3=Manuel|last4=Spera|first4=Mario|title=Future merger of the Milky Way with the Andromeda galaxy and the fate of their supermassive black holes|journal=Astronomy & Astrophysics|date=October 2020|volume=642|pages=A30|doi=10.1051/0004-6361/202038674|bibcode=2020A&A...642A..30S|arxiv=2102.10938|s2cid=224991193}}</ref> <ref name="Messie">{{cite web |url=https://messierobjects101.com/messier-object-m31-m32-m110-andromeda-galaxy/ |title=M 31, M 32 & M 110 |date=15 October 2016 |تاريخ الوصول=2 March 2022 |تاريخ الأرشيف=28 January 2022 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220128080339/https://messierobjects101.com/messier-object-m31-m32-m110-andromeda-galaxy/ |url-status=dead |لاسرسي نېټه=2 March 2022 |خونديځ نېټه=28 January 2022 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20220128080339/https://messierobjects101.com/messier-object-m31-m32-m110-andromeda-galaxy/ |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20220128080339/https://messierobjects101.com/messier-object-m31-m32-m110-andromeda-galaxy/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220128080339/https://messierobjects101.com/messier-object-m31-m32-m110-andromeda-galaxy/ }}</ref> <ref name="Hafez">{{Cite thesis | last= Hafez | first= Ihsan | date= 2010 | title= Abd al-Rahman al-Sufi and his book of the fixed stars: a journey of re-discovery. | url= http://eprints.jcu.edu.au/28854/ | type= Ph.D. Thesis | publisher= James Cook University | access-date= 23 June 2016 | bibcode= 2010PhDT.......295H}}</ref> <ref name="Kant">[[Immanuel Kant|Kant, Immanuel]], ''[[Universal Natural History and Theory of the Heavens]]'' (1755)</ref> <ref name="NebPix">{{cite journal |title=photographs of the nebulæ M 31, h 44, and h 51 Andromedæ, and M 27 Vulpeculæ |author=Roberts, I. |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume= 49 |pages=65–66 |year=1888 |issue=2 |doi=10.1093/mnras/49.2.65 |bibcode=1888MNRAS..49...65R|doi-access=free}}</ref> <ref name="firstName">{{Cite web|url=https://www.space.com/15590-andromeda-galaxy-m31.html|title=The Andromeda Galaxy (M31): Location, Characteristics & Images|website=[[Space.com]]}}</ref> <ref name="sciPho">{{Cite web|url=https://www.sciencephoto.com/media/480378/view/andromeda-galaxy-19th-century|title=Andromeda Galaxy, 19th century - Stock Image - C014/5148|first=ROYAL ASTRONOMICAL SOCIETY/SCIENCE PHOTO|last=LIBRARY|website=Science Photo Library}}</ref> <ref name="nake">{{cite news |title=Two naked-eye galaxies above the VLT |url=http://www.eso.org/public/images/potw1342a/ |access-date=22 October 2013 |newspaper=ESO Picture of the Week}}</ref> <ref name="Hubble-halo">{{cite web|title=Hubble Finds Giant Halo Around the Andromeda Galaxy|url=http://www.spacetelescope.org/images/opo1515a/|access-date=14 June 2015}}</ref> <ref name="Need4Speed-1">{{Cite journal |arxiv = 1801.03949|doi = 10.1093/mnras/sty082|title = The need for speed: Escape velocity and dynamical mass measurements of the Andromeda galaxy|journal = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume = 475|issue = 3|pages = 4043–4054|year = 2018|last1 = Kafle|first1 = Prajwal R.|last2 = Sharma|first2 = Sanjib|last3 = Lewis|first3 = Geraint F.|last4 = Robotham|first4 = Aaron S G.|last5 = Driver|first5 = Simon P.|bibcode = 2018MNRAS.475.4043K|s2cid = 54039546}}</ref> <ref name="cosmic">{{cite web|url=https://www.icrar.org/cosmic-collision/|title=Milky Way ties with neighbour in galactic arms race|date=15 February 2018}}</ref> <ref name="Space.com">{{cite web|url=https://www.space.com/39751-andromeda-galaxy-not-bigger-than-milky-way.html|title=The Andromeda Galaxy Is Not Bigger Than the Milky Way After All|first1=Samantha Mathewson 2018-02-20T19:05:26Z|last1=Science|last2=Astronomy|website=Space.com}}</ref> <ref name="Need4Speed">{{cite journal|title=The Need for Speed: Escape velocity and dynamical mass measurements of the Andromeda galaxy|year=2018|doi=10.1093/mnras/sty082|arxiv=1801.03949|last1=Kafle|first1=Prajwal R.|last2=Sharma|first2=Sanjib|last3=Lewis|first3=Geraint F.|last4=Robotham|first4=Aaron S G.|last5=Driver|first5=Simon P.|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume=475|issue=3|pages=4043–4054|bibcode=2018MNRAS.475.4043K|s2cid=54039546}}</ref> <ref name="daily">{{Cite web|url=https://scitechdaily.com/hubble-gaia-reveal-weight-of-the-milky-way-1-5-trillion-solar-masses/|title=Hubble & Gaia Reveal Weight of the Milky Way: 1.5 Trillion Solar Masses|first1=Bethany|last1=Downer|first2=ESA/Hubble|last2=Telescope|date=10 March 2019}}</ref> <ref name="Hubble-halo-a">{{Cite web|title = HubbleSite - NewsCenter - Hubble Finds Giant Halo Around the Andromeda Galaxy (05/07/2015) - The Full Story|url = http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2015/15/full/|website = hubblesite.org|access-date = 7 May 2015}}</ref> <ref name="Massive">{{Cite web |title = Hubble finds massive halo around the Andromeda Galaxy |url = https://news.nd.edu/news/hubble-finds-halo-around-the-andromeda-galaxy/ |website = University of Notre Dame News |date = 7 May 2015 |first=Marissa |last=Gebhard}}</ref> <ref name="Evidence">{{Cite journal |title = Evidence for a Massive, Extended Circumgalactic Medium Around the Andromeda Galaxy |journal = The Astrophysical Journal |arxiv = 1404.6540 |date = 25 April 2014 |first1 = Nicolas |last1 = Lehner |first2 = Chris |last2 = Howk |first3 = Bart |last3 = Wakker |doi=10.1088/0004-637x/804/2/79 |bibcode=2015ApJ...804...79L |volume=804 |issue = 2 |pages=79 |s2cid = 31505650}}</ref> <ref name="HaloFind">{{Cite web|title = NASA's Hubble Finds Giant Halo Around the Andromeda Galaxy |url = http://www.nasa.gov/feature/goddard/nasa-s-hubble-finds-giant-halo-around-the-andromeda-galaxy|access-date = 7 May 2015|date = 7 May 2015}}</ref> <ref name="MWAY">{{cite journal |doi=10.1088/0004-637X/736/2/84 |title=The Mid-life Crisis of the Milky Way and M31 |date=2011 |last1=Mutch |first1=Simon J. |last2=Croton | first2=Darren J. |last3=Poole | first3=Gregory B. |journal=The Astrophysical Journal |volume=736 |issue=2 |bibcode = 2011ApJ...736...84M |arxiv = 1105.2564 |pages=84 |s2cid=119280671}}</ref> <ref name="And-Scand">{{cite web|title=Andromeda Galaxy Scanned with High-Energy X-ray Vision|website = [[Jet Propulsion Laboratory]]|url=https://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?feature=4811|access-date=22 September 2018}}</ref> <ref name="And-Clustr">{{cite web|title=Star cluster in the Andromeda galaxy|url=http://www.spacetelescope.org/images/opo1518a/|access-date=7 September 2015}}</ref> <ref name="Better needed">{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/publication/1794226|title=The Anomaly in the Candidate Microlensing Event PA-99-N2}}</ref> <ref name="Answers">{{cite web|url=http://www.spaceanswers.com/deep-space/apart-from-andromeda-are-any-other-galaxies-moving-towards-us/|title=Apart from Andromeda, are any other galaxies moving towards us? - Space Facts – Astronomy, the Solar System & Outer Space - All About Space Magazine|access-date= 3 April 2016}}</ref> <ref name="StarChild">{{Cite web|url=https://starchild.gsfc.nasa.gov/docs/StarChild/questions/question15.html|title=Can you see other galaxies without a telescope?|website=starchild.gsfc.nasa.gov|access-date=2022-03-02|archive-date=2021-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210501043911/https://starchild.gsfc.nasa.gov/docs/StarChild/questions/question15.html|url-status=dead}}</ref> <ref name="earthsky">{{cite web|url=https://earthsky.org/tonight/find-the-andromeda-galaxy-in-autumn|title=Tonight, Find the Andromeda Galaxy|date=18 September 2019|access-date=2 March 2022|تاريخ الأرشيف=30 June 2021|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210630035808/https://earthsky.org/tonight/find-the-andromeda-galaxy-in-autumn/|url-status=dead|خونديځ نېټه=30 June 2021|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20210630035808/https://earthsky.org/tonight/find-the-andromeda-galaxy-in-autumn/|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20210630035808/https://earthsky.org/tonight/find-the-andromeda-galaxy-in-autumn/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210630035808/https://earthsky.org/tonight/find-the-andromeda-galaxy-in-autumn/}}</ref> <ref name="S&T-obs">{{cite web|url=http://www.skyandtelescope.com/observing/how-to-see-the-farthest-thing-you-can-see090920150909/|title=How to See the Farthest Thing You Can See - Sky & Telescope|date=9 September 2015}}</ref> <ref name="physics">{{Cite web|url=http://www.physics.ucla.edu/~huffman/m31.html|title=M31.html|website=www.physics.ucla.edu}}</ref> <ref name="S&T">{{cite web|url=http://www.skyandtelescope.com/observing/watch-andromeda-blossom-in-binoculars091620151609/|title=Watch Andromeda Blossom in Binoculars - Sky & Telescope|date=16 September 2015}}</ref> <ref name="Backyard">{{Cite web|url=http://www.backyard-astro.com/focusonarchive/m31/m31.html#Anchor-11481|title=Observing M31, the Andromeda Galaxy|access-date=2022-03-02|تاريخ الأرشيف=2020-08-05|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200805132930/http://backyard-astro.com/focusonarchive/m31/m31.html#Anchor-11481|url-status=dead|خونديځ نېټه=2020-08-05|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20200805132930/http://backyard-astro.com/focusonarchive/m31/m31.html#Anchor-11481|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20200805132930/http://backyard-astro.com/focusonarchive/m31/m31.html#Anchor-11481|archive-url=https://web.archive.org/web/20200805132930/http://backyard-astro.com/focusonarchive/m31/m31.html#Anchor-11481}}</ref> <ref name="A-Mall">{{Cite web|url=https://www.astronomy-mall.com/Adventures.In.Deep.Space/gcm31.htm|title=Globular Clusters in the Andromeda Galaxy|website=www.astronomy-mall.com|access-date=2022-03-02|archive-date=2021-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20211114125214/https://www.astronomy-mall.com/Adventures.In.Deep.Space/gcm31.htm|url-status=dead}}</ref>}} ok2iwlxecl8eswdjge4j9f1acs7kbhw 0 56362 364886 329959 2026-06-28T01:03:06Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364886 wikitext text/x-wiki اورګاسم په [[انگرېزي ژبه|انګرېزي]]: ('''orgasm''') په [[پښتو]]: د [[جنسي اړيکې]] خوند وروستي پړاو ته رسېدلو ته وايي - کله چې د ښځې او نارينه [[جنسي اړيکې]] پرمهال جنسي خوند يا لذت خپل اوج ته ورسېږي، دې ته '''اورګاسم''' وايي، په نارينه وو کې د جنسي خوند وروستي پړاو د اورګاسم څو شېبې وروسته نارينه انزال کېږي، د ښځينه وو ارګاسم وروسته د ښځينه د تناسلي آلې څخه مایع اوبه راوزي. او ورسته له هغه ارګاسم پای ته رسېږي. همدا راز د ځينو ښځو د اورګاسم پرمهال د دوی د تيانو سرونه سيخ او کلک کېږي. د اورګاسم پای ته رسېدو وروسته بدن د سکون او ارامتیا احساس کوي، او بدن يې سست کېږي بېرته عادي حالت ته را ګرځي. {{مالومات}} == اورګاسم ته رسېدل == [[دوتنه:Brain limbicsystem.svg|بټنوک| د لمبیک سیسټم - د اورګاسم کنټرول مرکز]] اورګاسم يا د جنسي خوند وروستي پړاو ته د رسېدو اسانه لار د ښځينه او نارينه د جنسي غړو مستقيم يا غير مستقيم تحرک دی. دا تحرک د [[جنسي اړيکې|جنسي اړيکې يا سکس]]، [[استمناء]]، يا د جنسي آلاتو په وسيله ترسره شي‌. د ښځې جنسي تحريک کولای شي د ښځې د تناسلي الې د تنګښت او سختوالي سبب شي، يعني کله چې ښځه جنسي تحريک شي «دننه رحم يې تنګ، کلک او چمتو کېږي، او همدا راز د تيانو يا سينې سرونه يې لکه ستنه شخ درېږي » د نارينه وو جنسي تحريک پرمهال د نارينه وو د خولې اوبه لږ توروې کېږي، او همدا راز په تنفس اخيستلو کې يې بدلون راځي د زړه تکان يې ډېرېږي، جنسي آله يې کلکه درېږي. == د نارينه وو اورګاسم == نارينه د اورګاسم پر مهال د لذت او خوند اخيستلو احساس کوي، د تناسلي الې څخه د لوندوالي احساس کوي. نارينه د ښځو په پرتله ډېر ژر ژور جنسي خوند ته رسېږي. == د ښځو اورګاسم == [[دوتنه:Phasen_der_Erregung_und_Orgasmus_-_feminin.png|بټنوک| د ښځینه اورګاسم او اړوند ارګانونو دمخه ، دوران او وروسته د محرک مرحلو سکیماتیک نمایندګي]] د نارينه وو په پرتله په ښځو کې د جنسي خوند وروستي پړاو ته رسېدل خورا پېچلی او توپير لرونکې مسله ده، ښځينه په منځنۍ توګه د ۱۰ څخه تر ۲۰ دقيقو پورې په ارګاسمي حالت کې وي، د يادونې وړ ده چې دا ۱۰ څخه تر ۲۰ دقيقې وخت د دوی د اورګاسم وخت وي، نه ارګاسم ته د رسېدو وخت. عمر پر اورګاسم ډېر اغېزې لري، کومې ښځي چې ډېر عمر لري، ژر اورګاسم ته رسېږي او کومې ښځې چې ډېر عمر لري په ځنډ سره اورګاسم ته رسېږي. يو نارينه بايد په سمه توګه د جنسي مهارتونو څخه خبر وي، ترڅو په سمه توګه مېرمن اورګاسم ته ورسوي، ځکه که مېرمن ارګاسم ته ونه رسيږي د جنسي اړيکې څخه هېڅ خوند نه اخلي او علاقه يې سړېږي، همداراز ډېرې نورې جنسي اروايي ستونزې ورته پېښږي. په ښځو کې د ارګاسم نښې: کله چې ښځه اورګاسم ته ورسيږي د تيانو سرونه يې شخ کېږي، د خوند اخيستلو احساس کوي، د زړه ضربه يې تېزېږي، همدا راز جنسي غړی يې دننه د تنګوالي احساس کوي، د جنسي آلې څخه يې مایع اوبه را وزي. == ولې ځينې مېرمنې اورګاسم ته نه رسېږي ؟ == ډېری مېرمنې د خپل احساس له لاسه جنسي خوند ته نه رسېږي، ځکه جنسي لېوالتيا، مينه او علاقه نه لري، دا ښايي ډېر دلايل ولري، ځينې يې پر لاندې ډول دي: • په ناوړه اروايي چاپېريال کې ژوند کوي • د اسټرس او خپګان سره مخ وي • په ناسم ډول جنسي نږدېوالی کوي • جنسي شريک يې په سمه توګه اورګاسمي حالت ته نشي رسولی • جسمي دردونه لري • د نارينه ژر انزالېدو څخه تر پوزې راغلې • په نارينه کې د نعوظ ګډوډي شتون لري • لږې او د مهالوېش اړونده جنسي اړيکې نيسي، • د جنسي اړيکو اړوند پوره مالومات نه لري. == اورګاسم ته د رسېدو لارې چارې == ذهني چمتوالی، د جنسي اړيکې دواړه غاړې بايد ذهني چمتوالی ولري، هره ښه او بده خاطره له ذهن څخه وباسي، مينه او شوق: جنسي اړيکې بايد په مينه او شوق سره ترسره شي، بېړه کول ياني په جنسي اړيکه کې تناقض؛ په جنسي اړيکه بېړه يا چابکوالی يو له هغو دلايلو څخه دی چې دواړه غاړو ته بېلابېلې ستونزې پیښوي. د جنسي اړيکو څخه موخه يوازې د نارينه او ښځينه تناسلي آلې يو ځای کېدل نه دي، بلکې نور کارونه شته چې بايد ترسره شي، لکه مينه ، ښکلول او ... په جنسي اړيکه کې بايد ښځينه پوره چمتوالي ته پرېښودل شي: کله چې يوه ښځه جنسي اړیکې ته چمتوالی يا لېوالتيا نه لري نارينه ته په کار ده چې جنسي اړيکه ورسره ټينګه نه کړي، ځکه بيا اورګاسم ته نه رسېږي, او ډېرې نورې ستونزې ورته پېښېږي چې عبارت دي له: اسټرس، خپګان ، اضطراب او ګڼ شمېر نورې جنسي ستونزې. کاندوم کارول: په جنسي اړيکه کې کاندوم کارول هم مرسته کوي ترڅو مېرمنه ژر جنسي خوند يا ارګاسم ورسوي. لمس او پارونه: نارينه بايد د ښځو حساس ځايونه لمس کړي، په مينه ، ترڅو هغه اورګاسم ته ورسيږي. == د اورګاسم ډولونه == ارګاسم پر دوه ډوله دی، لومړی واژينال يانې د مندکې د پارونې په وسيله، دويم کليتورال يانې د جنسي غړي په سر کې يوه برخه ده، چې کېلټوريس نومېږي، د هغې برخې په پارولو سره ترسره کېږي، ښځې په همدې دوه ډوله پارول کېږي او ارګاسم ته رسېږي. خو نورې برخې لکه د جې په ټکي کې، د سينو له لارې، ذهني، څوګونی (پرلپسې) او په يوه مهال '''واژينال''' او '''کېلټورال''' هم پېښېږي. چې وروستی ډول يې په مېرمنو کې ډېر پياوړی ارګازم ګڼل کېږي. اورګازم جنسي کليمه ده چې پښتو د ژور جنسي خوند وروستي پړاو او سړېدو په مانا کارول کېږي، د ارګازم کليمه نن صبا په علمي بحثونو کې عامه ده او ډېره کارول کېږي، د ارګازم بهير په میرمنو کې د نارينه وو په پرته خورا پېچلی دی، د مېرمنو اورګاسم يا ژور جنسي خوند په متوسطه توګه د لسو څخه تر ۲۰ دقيقو وخت نيسي، يانې ډېر غځېږي او مېرمنې اورګاسم ته رسول خورا او پېچلی او سخت کار دی، دا ۱۰ يا ۲۰ دقيقې وخت د میرمنو د اورګاسم وخت دی، نه اورګاسم ته د رسېدو وخت. که څه هم اورګاسم ته د رسېدو وخت څرګند نه دی، خو د ځينی مهارتونو په وسيله يې ځنډنی مهال را لنډولی شو، څېړنې ښيي چې د اورګاسم لړۍ د دواړو خواوو ياني نارينه او ښځينه وو په عاطفي شرايطو پورې تړاو لري. د نړۍ په کچه يوازې درې برخې مېرمنې د جنسي نږدېوالي پرمهال په منظمه توګه اورګاسم ته رسېږي، چې د جنسي فعاليت ډولونو ته په کتو سره يې د جنسي زور خوند بېلابېلې درجې په ګوته کړې دي، دا هم په ګوته شوې چې د جنسي نږدېوالي پرمهال د ښځو اورګاسم ته نه رسېدل ښايي د ډېرو جنسي ستونزو لامل شي. د ګډ ژوند ډېری ستونزې په جنسي اړيکو کې د ژور جنسي خوند ته نه رسېدو پورې تړاو لري، دواړې خواوې بايد په بشپړه مهارتي توګه اړيکې ترسره کړي، نارينه بايد په پوره توګه د هغو مهارتونو څخه ځان خبر کړي چې کولای شي میرمن يې اورګاسم ته ورسوي، ځکه که مېرمن ارګاسم ته ونه رسيږي د جنسي اړيکو څخه يې علاقه سړېږي او بيا زړه نه ښه کوي همدا راز ښايي د ډېرو ستونزو سره هم مخ شي. == پړاوونه == د ارګاسم پړاوونه: '''لومړی پړاو:''' د ځنډ او توقف احساس پيلېږي، او يوازې څو شېبې وخت نيسي، حسي هوښياري له مېنځه ځي، يانې: حس يې کار نه کوي، او د مېرمنې د جنسي غړې نه په ښکاره ډول مایع اوبه راوزي. '''دويم پړاو:''' اورګاسمي حالت پيدا کېږي، يانې شخص ارګاسم ته د رسېدو احساس کوي، او د ګرمۍ احساس له خاصرې لګن څخه پيلېږي او په ټول بدن کې خپرېږي. '''درېيم پړاو:''' په اورګاسمي حالت کې ذهني پرمختګ راځي يا ښکېل کس د پرمختللي اورګاسم احساس کوي، د مهبل او خاصرې لګن سوري غير ارادي خلاص او تړل کېږي. == انزال == د ارګاسم يا جنسي خوند وروستي پړاو، وروسته نارينه انزال کېږي ، که څه هم د نارينه او ښځينه وو د جنسي وخت وروستي پړاو د رسيدو وروسته دواړه په يوه پای ته رسېږي، يانې د ښځې اورګاسم او د نارينه انزال هم مهاله دی، د نارينه د انزال وروسته، د نارينه د تناسلي الې څخه مني را بهر کېږي چې دې ته انزال وايي، او د ښځې د مهبل يا جنسي آلې څخه نرې مايعات راوزي چې په ځينو اصطلاحاتو کې ورته اووم ويل کېږي، د ښځينه اووم او نارينه مني تر منځ توپير دی. د نارينه مني ډېرې خټه مایع وي، خو د ښځې اووم نري او ښویی وي. که چېرته نارينه د ښځينه څخه ترمخه انزال شي، دا په جنسي اړيکه کې ترټولو بده پدیده ده، ځکه ښځه پر نيمه پرېښودل کېږي. د دې ستونزې د له منځه وړلو لپاره بايد هېڅ شرم ونشي او د يو چا څخه مشوره وغوښتل شي چې يو ماهر جنسي ډاکټر در وپېژني. == ورته ليکنې == [[اوږدمهاله اورګاسم]] [[ژر انزالېدل]] د جنسي مسلو په اړه بشپړه مالوماتو لپاره لاندې پښتو کاريال يا اپليکشن ډانلوډ کړئ؛ https://play.google.com/store/apps/details?id=com.pashto.sex.larshod&hl=en_AU&gl=US == سرچينه == https://www.twitter.com/eshaq_azizi1 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210807135746/https://twitter.com/eshaq_azizi1 |date=2021-08-07 }} د انګرېزي ويکيپېډيا پوهنغونډ https://www.en.wikipedia.org {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200422165411/https://en.wikipedia.org/ |date=2020-04-22 }} b2bsc9zbdx0u8af982b4feq6t77wc4k 0 56406 364888 270364 2026-06-28T01:26:10Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364888 wikitext text/x-wiki [[دوتنه:Iontophoresis_device.png|بټنوک| د ډېرو خولو يا عرق کولو د درملنې لپاره د اېنټوپرسېس وسیله]] '''اېنټوپرسېس''' یا '''یونتوفورز''' (په [[انگرېزي ژبه|انګرېزي]]: Iontophoresis) يو طبي تخنيک يا کړنه ده چې د خپلواکو درملنو، درمل رسونې، او تشخيص لپاره کارول کېږي. == نوم‌ ايښودنه == د اېنټوپرسېس نوم د لاندې برخو څخه تشکیل شوی: ion که څه هم د یوناني ریښې ienai څخه اخیستل شوی چې د (تګ) په مانا دی، phore چې د phorein څخه اخیستل شوی د وړلو په معنا دی. sis - کوم چې د یوناني مخفف معنی لري عمل ، پروسه او وضعیت. په عموم کې ، د دې تخنیک نومول د هغې تاریخ او د غوښتنلیکونو یوې ډلې پراساس دي چې پکې د چارج شوي ذرو لیږد شامل و. == د ډیرو خولو کولو درملنې کې رول == د اېنټوپرسېس یو له خورا مهم غوښتنلیکونو څخه د ډیر خولې درملنه ده ، کوم چې د FDA لخوا تصویب شوی. <ref>Division of Neurological and Physical Medicine Devices. (2014). “[https://www.fda.gov/downloads/AdvisoryCommittees/CommitteesMeetingMaterials/MedicalDevices/MedicalDevicesAdvisoryCommittee/OrthopaedicandRehabilitationDevicesPanel/UCM386449.pdf Classification Discussion: Iontophoresis Devices Not Labeled for Use with a Specific Drug]”. ''U.S. Food and Drug Administration''. pp.11.</ref> == په درمل رسونې کې رول == د iontophoresis بل کار د پوستکي له لارې درم رسونه ده. == سرچینې == {{لړسرچينې|۲}} == بهرنۍ تړنې == * [http://www.balegoonline.org/index.php?main_page=index&cPath=501_507 په فزیکي درملنه او سپورت درملو کې د کارولو لپاره آیونټوفورسیس پروتوکولونه] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210810050127/https://www.balegoonline.org/index.php?main_page=index&cPath=501_507 |date=2021-08-10 }} 4y79n9mhuut6soa4kweaj07pv4ydali 0 64288 364891 364833 2026-06-28T03:05:13Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364891 wikitext text/x-wiki {{Infobox person}}جان فیلیپ کي (زوکړه: د ۱۹۶۱ زکال د اګست ۹ مه) تقاعد شوی نیوزلنډي سیاستوال دی چې له ۲۰۰۸ زکال څخه یې تر ۲۰۱۶ زکال پورې د نیوزلنډ د ۳۸ لومړي وزیر او همدارنګه یې له ۲۰۰۶ زکال څخه تر ۲۰۱۶ کال پورې د نیوزلنډ د نېشنل ګوند د مشر په توګه خدمت کړی. د ۲۰۱۶ زکال په ډسمبر میاشت کې له دغو دواړو څوکیو څخه په استعفا کولو او د سیاست په خوشي کولو سره کي د نیوزلنډ د شرکتونو د مدیره پلاوي مشر وټاکل شو. <ref>{{cite news|title=John Key celebrates birthday|url=https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10664823|access-date=5 August 2020|work=NZ Herald|date=9 August 2010|language=en-NZ|archive-date=20 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920094227/https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10664823|url-status=dead}}</ref> کي په اوکلنډ کې وزېږېد او په ماشومتوب کې یې کرېسټ چرچ ته کډه وکړه؛ نوموړي په کانټربري پوهنتون کې زده کړې وکړې او په ۱۹۸۱ زکال کې یې له دغه پوهنتون څخه د سوداګرۍ په څانګه کې د لیسانس سند ترلاسه کړ. هغه په مریل لینچ کې د کارکولو په موخه له هېواد څخه له وتو وړاندې د نیوزلنډ د بهرنیو اسعارو په بازار کې کار وموند او په ۱۹۹۵ زکال کې د نړیوالو بهرنیو اسعارو د مارکېټ مشر شو، هغه ځایګی چې نوموړي په کې شپږ کاله کار وکړ. په ۱۹۹۹ زکال کې نوموړی د نیویارک په فدرال ریزرف بانک کې د بهرنیو اسعارو د تبادلې د کمېتې د غړي په توګه وټاکل شو چې تر ۲۰۰۱ زکال پورې یې دلته کار وکړ. کي د اوکلنډ د هلینزوېل ټاکنیزې حوزې څخه په استازولۍ د نېشنل ګوند له هغه محدود شمېر استازو څخه و چې د ۲۰۰۲ زکال په ټاکنو کې د نېشنل ګوند له پام وړ ماتې سربېره یې د نیوزلنډ پارلمان ته لار ومونده. په ۲۰۰۴ زکال کې نوموړی د نېشنل ګوند د مالي مسئول په توګه وټاکل شو او بالاخره په ۲۰۰۶ زکال کې د دان براش د ځای ناستي په توګه د نېشنل ګوند مشرۍ ته ورسېد. د اپوزیسیون له دوه کلنې رهبرۍ وروسته کي وکولای شول د ۲۰۰۸ زکال د نومبر میاشتې په عمومي ټاکنو کې خپل ګوند بریا ته ورسوي. هغه د ۲۰۰۸ زکال د نومبر په ۱۹ مه د لومړي وزیر په توګه لوړه وکړه. نېشنل ګوند د هغه تر مشرۍ لاندې په دوه راتلونکو نورو عمومي ټاکنو کې (د ۲۰۱۱ زکال په نومبر او د ۲۰۱۴ زکال په سپټمبر میاشت کې) هم بریا خپله کړه. تمه کېدله چې کي به د ۲۰۱۷ زکال په عمومي ټاکنو کې بیا سیالۍ ته ودرېږي، خو نوموړي د ۲۰۱۶ زکال د ډسمبر په ۵ مه د لومړي وزارت له څوکۍ او د نېشنل ګوند له مشرۍ څخه استعفا ورکړه. د هغه ځای د ۲۰۱۶ زکال د ډسمبر په دولسمه بېل انګلېش ونیو. <ref name="resignation">{{cite news|title=New Zealand Prime Minister John Key announces resignation|url=http://www.stuff.co.nz/national/politics/87202756/New-Zealand-Government-makes-major-announcement|access-date=5 December 2016|work=Stuff.co.nz|date=5 December 2016}}</ref> د لومړي وزیر په توګه کي د نیوزلنډ پنځم ملي حکومت اداره کړ چې د ۲۰۰۰مې لسیزې په وروستیو یعنې په ۲۰۰۸ زکال کې یې د اقتصادي رکود په پیل سره حکومت کول پیل کړل. نوموړي د خپلې واکمنۍ په لومړۍ دوره کې په توکو او خدماتو باندې مالیات لوړ کړل او شخصي مالیات یې راکم کړل، په داسې حال کې چې د اقتصادي بسیاینې له ګڼو نورو لارو چارو یې هم کار واخیست. د نوموړي دولت د TVNZ 6، TVNZ 7، Kidzone او Heartland په ګډون د څو تلویزیوني چینلونو د جوازونو له تمدید څخه ډډه وکړه او ورته مهال یې د نیوزلنډ راډیو بودیجه هم راکمه کړه. د ۲۰۱۱ زکال په فبروري میاشت کې د دغه هېواد په دویم لوی ښار کریسټ چرچ کې پیاوړې ځمک ښووېدنې په پام وړ توګه په ملي اقتصاد اغېز وکړ او دولت د کانټربري د ځمک ښووئیدنې د ژغورنې اداره رامنځته کړه. د لومړي وزارت په دویمه دوره کې د کي ادارې د پنځو دولتي شرکتونو د جزیي خصوصي سازۍ پالیسي مخته یووړه، په داسې حال کې چې د وګړو څخه په دې اړوند ټول پوښتنه د ۲ پر ۱ پایلې سره له دغه سیاست سره مخالفت څرګند کړ. نوموړی همدارنګه د استوګن ځایونو له شدید کړکېچ په ځانګړې توګه په اوکلنډ کې مخ شو چې له وړاندې د نه نیول شوو تدابیرو له امله ورباندې کلکې نیوکې ترسره شوې. د خارجي سیاست په برخه کې، کي د افغانستان په جګړه کې ښکېل د نیوزلنډ دفاعي ځواکونه له افغانستان څخه وویستل، له متحده ایالاتو سره یې ویلنګټون اعلامیه لاسلیک کړه او په ټرانس پاسیفیک مشارکت کې یې د نورو هېوادونو د ګډون په موخه فشار راوړ. <ref name=":2">{{Cite web |last=Politics |first=Tracy Watkins- |date=2012-05-23 |title=Kiwis are tolerating moderate austerity |url=https://www.stuff.co.nz/business/budget-2012/opinion/6950260/Kiwis-are-tolerating-moderate-austerity |access-date=2022-07-17 |website=Stuff |language=en}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |last=SMALL |first=VERNON |date=2012-07-08 |title=Austerity has outgrown its welcome |url=https://www.stuff.co.nz/national/politics/opinion/7245067/Austerity-has-outgrown-its-welcome |access-date=2022-07-17 |website=Stuff |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sachdeva |first=Sam |date=2016-05-24 |title=John Key says no Auckland housing crisis, but 76 per cent of voters want more action |url=https://www.stuff.co.nz/business/industries/80320513/john-key-defends-govt-housing-action-rules-out-misplaced-housebuilding-programme |access-date=2022-07-17 |website=Stuff |language=en}}</ref> == لومړی وزارت (۲۰۰۸- ۲۰۱۶ زکال) == === لومړۍ دوره (۲۰۰۸- ۲۰۱۱ زکال) === کي د ۲۰۰۸ زکال د نومبر د اتمې نېټې په عمومي ټاکنو کې له بریا وروسته لومړی وزیر شو چې په دې سره یې د کلارک تر رهبرۍ لاندې د کارګر ګوند ۹ کلنې حکومتولۍ ته پای ټکی کېښود. نېشنل ګوند ۴۵ سلنه ګوندي رایې او همدارنګه د پارلمان له ۱۲۲ څوکیو څخه ۵۹ څوکۍ خپلې کړې چې د برحاله کارګر ګوند د موجود اکثریت څخه یې ځان مخته کړ. <ref>{{cite web |date=24 December 2008 |title=Final Results for the 2008 New Zealand General Election |url=https://www.parliament.nz/resource/en-nz/00PLLawrp08051/181c26eed1d0fa8f8b9c8670e8ad3db7b767e7bf |access-date=8 July 2018 |publisher=New Zealand Parliamentary Library}}</ref><ref>{{cite news|title=History of coalition building under MMP|url=https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10541484|access-date=8 July 2018|work=The New Zealand Herald|date=8 November 2008|language=en-NZ|archive-date=8 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180708133808/https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10541484|url-status=dead}}</ref> کي د ۲۰۰۸ زکال د نومبر په ۱۹ مه د لومړي وزیر او د تورېزم د وزیر په توګه لوړه وکړه او په دې سره هغه د خپلې وړاندیز شوې کابینې سره د اجرایوي شورا غړیتوب ترلاسه کړ. نوموړي بېل انګلېش د خپل مرستیال او د مالیې د وزیر په توګه وټاکه. د هغه د لومړي وزارت په لومړۍ دوره کې نېشنل ګوند په نظر پوښتنو کې تر ټولو مخکښ و چې یو مبصر له کي څخه ملاتړ د «ستراتوسفیر» په توګه توصیف کړ. په ۲۰۱۱ زکال کې نوموړی په مخکښو رسنیو کې د «تلفون جان» (تلفون یوه خالصه کیمیاوي ماده ده چې په ډېرو مهمو چارو کې ترې ګټنه کېږي» په مستعار نوم یادېده ځکه هېڅ خراب کوونکې چاره په هغه پورې نه وه نښتې، یا یې هم هېڅ خرابي نه لرله. <ref>"Appointment of Ministers" (21 November 2008) 179 [https://web.archive.org/web/20130212153404/http://www.dia.govt.nz/MSOS118/On-Line/NZGazette.nsf/6cee7698a9bbc7cfcc256d510059ed0b/8155efb9e8df9c7ecc25750f0047784d!OpenDocument ''New&nbsp;Zealand Gazette''] 4634.</ref><ref>{{cite news|url=http://www.nzherald.co.nz/nz-election-2008/news/article.cfm?c_id=1501799&objectid=10543317|title=John Key announces he has numbers to govern|work=[[The New Zealand Herald]]|date=16 November 2008|access-date=17 November 2008|first=Grant|last=Fleming}}</ref><ref>"Members of Executive Council Appointed" (21 November 2008) 179 [https://web.archive.org/web/20130212153409/http://www.dia.govt.nz/MSOS118/On-Line/NZGazette.nsf/6cee7698a9bbc7cfcc256d510059ed0b/f0b26c54c2b6dd0ecc25750f00477759!OpenDocument ''New&nbsp;Zealand Gazette''] 4634.</ref><ref>{{cite web |title=Key could do with element of doubt |url=http://www.nzherald.co.nz/politics/news/article.cfm?c_id=280&objectid=10769199 |access-date=20 September 2014 |work=The New Zealand Herald}}</ref><ref>{{cite web |last=Chapman |first=Paul |date=26 November 2011 |title=John Key, the 'smiling assassin' on course to win New Zealand's election |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/australiaandthepacific/newzealand/8917447/John-Key-the-smiling-assassin-on-course-to-win-New-Zealands-election.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605094632/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/australiaandthepacific/newzealand/8917447/John-Key-the-smiling-assassin-on-course-to-win-New-Zealands-election.html |archive-date=5 June 2014 |access-date=6 September 2013 |publisher=The Telegraph |df=dmy-all}}</ref> د کي دولت د نړیوال اقتصادي رکود په غبرګون کې چې د هغه د واکمنۍ له پیلېدو ډېر ژر وروسته پیل شو، څو پیاوړي اقتصادي سیاستونه معرفي کړل. دولت پر وګړو او په ټولو هر ډول عوایدو باندې د مالیاتو د کمښت طرحه وړاندې کړه. د شخصي مالیاتو لوړه کچه له ۳۹٪ څخه ۳۸٪ او بیا ۳۳٪ ته راښکته کړای شوه. هغه په خپله لومړۍ بودیجه کې په توکو او خدماتو باندې د دولتي مالیاتو کچه له ۱۲.۵٪ څخه ۱۵٪ ته لوړه کړه، په داسې حال کې چې کي وړاندې اعلان کړی و چې دغه ډول زیاتوالی به د نېشنل ګوند په دولت کې رامنځته نه شي. د کي دولت همدارنګه د اقتصادي بساینې ګڼ شمېر طرحې تصویب کړې. . د نوموړي دولت د TVNZ 6، TVNZ 7، Kidzone او Heartland په ګډون د څو تلویزیوني چینلونو د جوازونو له تمدید څخه ډډه وکړه او ورته مهال یې د نیوزلنډ راډیو بودیجه په واقعي توګه راکمه کړه.<ref>{{cite news|url=http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10562448|title=Spend tax cut or give it to the needy: PM|work=The New Zealand Herald|first=Claire|last=Trevett|date=19 March 2009|access-date=25 January 2010}}</ref><ref>{{cite news|title=PM defensive after video reveals GST flip-flop|url=https://www.nzherald.co.nz/business/news/article.cfm?c_id=3&objectid=10625326|access-date=8 July 2018|work=The New Zealand Herald|date=10 February 2010|language=en-NZ|archive-date=8 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180708133622/https://www.nzherald.co.nz/business/news/article.cfm?c_id=3&objectid=10625326|url-status=dead}}</ref><ref name=":32">{{Cite web |last=SMALL |first=VERNON |date=2012-07-08 |title=Austerity has outgrown its welcome |url=https://www.stuff.co.nz/national/politics/opinion/7245067/Austerity-has-outgrown-its-welcome |access-date=2022-07-17 |website=Stuff |language=en}}</ref> === دویمه دوره: ۲۰۱۴ – ۲۰۱۷ زکال === د ۲۰۱۱ زکال د نومبر د ۲۶ مې نېټې عمومي ټاکنې د نېشنل ګوند د رایو او څوکیو د ګټلو د زیاتوالي شاهدې وې، په داسې حال کې چې کارګر ګوند په زیاته کچه شاته پاتې شو. کي د دغو ټاکنو شپه د خپل ګوند لپاره د «ډېره ښاده شپه» او «پیاوړې بریا» وبلله. <ref>{{cite web |title=National defies the pundits |url=http://www.nzherald.co.nz/nz-government/news/article.cfm?c_id=144&objectid=10797157 |access-date=20 September 2014 |work=The New Zealand Herald}}</ref><ref name="stuff1">{{cite web |date=27 November 2011 |title=Key to hold confidence and supply talks |url=http://www.stuff.co.nz/national/politics/6042265/Key-to-hold-confidence-and-supply-talks |access-date=29 August 2016 |website=Stuff.co.nz |language=en}}</ref><ref name="cas">{{cite web |date=5 December 2011 |title=Key signs deals with United Future and ACT |url=http://www.radionz.co.nz/news/political/92859/key-signs-deals-with-united-future-and-act |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160913102938/http://www.radionz.co.nz/news/political/92859/key-signs-deals-with-united-future-and-act |archive-date=13 September 2016 |access-date=30 August 2016 |publisher=Radio New Zealand}}</ref><ref>{{cite web |date=11 December 2011 |title=Nats and Maori Party sign |url=http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10772529 |access-date=30 August 2016 |publisher=The New Zealand Herald}}</ref> په ۲۰۱۲ زکال کې، کي د کیم ډاټکام په نیولو او همدارنګه د وروستیو افشاګریو په بنسټ هغه له ډاټکام څخه په غیرقانوني توګه د دولتي ارتباطاتو د امنیت ادارې (GCSB) له خوا په جاسوسي کولو کې لاس درلود. د لومړي وزیر په توګه کي په مستقیم ډول د (GCSB) مسئولیت پر غاړه درلود، هغه اداره چې د نیوزلنډي وګړو اړوند د جاسوسۍ اجازه نه لري – ډاټکام دایمي اقامت ترلاسه کړی و. درې ورځې وروسته کي د ناقانونه جاسوسۍ له امله بخښنه وغوښته. «زه له ښاغلي ډاټکام څخه بخښنه غواړم. زه له نیوزلنډیانو بخښنه غواړم ځکه هر نیوزلنډي وګړی... د GCSB پر وړاندې دا حق لري چې د قانون له مخې خوندي واوسي او ما ونشو کولای د هغه لپاره مناسب ملاتړ برابر کړم». وروسته څرګنده شوه چې هغه مهال چې کي له هېواده بهر و GCSB له واکیال لومړي وزیر بېل انګلېش څخه غوښتي و چې په دې اړوند «وزارتي اجازه» لاسلیک کړي او په دغه دوسیه کې د دغه دفتر د دخالت اړوند د جزیاتو پلټنه ودروي – دا یوازنۍ دغه ډول چاره وه چې په تېرو لسو کلونو کې ترسره شوې وه.<ref>{{cite web |last1=Vance |first1=Andrea |date=29 August 2013 |title=GCSB acted illegally on Kim Dotcom |url=http://www.stuff.co.nz/national/9103159/GCSB-acted-illegally-on-Kim-Dotcom |access-date=29 August 2016 |website=Stuff.co.nz |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Dotcom: Illegal spying revealed |url=http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10836179 |access-date=20 September 2014 |work=The New Zealand Herald}}</ref><ref>{{cite news|title=New Zealand Prime Minister John Key Apologizes To Kim Dotcom, Says Spying Was Illegal|url=http://www.huffingtonpost.com/2012/09/27/new-zealand-prime-minister-illegally-spied-on-kim-dotcom_n_1919275.html|date=27 September 2012|access-date=27 September 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120929222038/http://www.huffingtonpost.com/2012/09/27/new-zealand-prime-minister-illegally-spied-on-kim-dotcom_n_1919275.html|archive-date=29 September 2012|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite news|title=Spy agency's secrecy order one-in-10-year case|url=http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10851774|newspaper=[[The New Zealand Herald]]|date=4 December 2012|access-date=18 June 2015|issn=1170-0777|language=en|first=David|last=Fisher}}</ref> === دریمه دوره: ۲۰۱۴- ۲۰۱۶ === د ۲۰۱۴ زکال د سپټمبر میاشتې د ۲۰ مې نېټې ټاکنو د نېشنل ګوند بیاځلي بریا تضمین کړه. نېشنل ګوند د ګوندي ۴۷ سلنه رایو او د ۱۲۱ څوکیو څخه د ۶۰ څوکیو په ترلاسه کولو سره بیا اکثریت ترلاسه کړ. د ټاکنو د رایو د شمېرنې په شپه داسې ښکارېده چې دغه ګوند له ۱۹۹۴ زکال وروسته لومړنی تر ټولو زیات اکثریت د ۶۱ څوکیو په ترلاسه کولو خپل کړی خو د رسمي شمېرنو (د ځانګړو رایو د شمېرنې په ګډون) دغه ګوند یوه څوکۍ (د مورین پېګ) د شنه ګوند په ګټه له لاسه ورکړه. <ref>{{cite news|first=Hamish|last=Rutherford|date=4 October 2014|title=National loses majority, Greens pick up one|url=http://www.stuff.co.nz/national/politics/10580208/National-loses-majority-Greens-pick-up-one|publisher=Fairfax NZ News|access-date=4 October 2014}}</ref><ref>{{cite news|first=Issac|last=Davison|date=29 September 2014|title=Dunne deal: United Future signs agreement with National-led govt|url=http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=11333482|publisher=The New Zealand Herald|access-date=29 September 2014|archive-date=29 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140929084609/http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=11333482|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|first=Adam|last=Bennett|date=5 October 2014|title=National signs deal with Maori Party|url=http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=11337362|publisher=The New Zealand Herald|access-date=5 October 2014|archive-date=6 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006162731/http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=11337362|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|first=Issac|last=Davison|date=29 September 2014|title=Act deal: No portfolio for David Seymour|url=http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=11333521|publisher=The New Zealand Herald|access-date=29 September 2014|archive-date=29 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140929083455/http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=11333521|url-status=dead}}</ref> کي له ډېر مهال راهیسې د نیوزلنډ د بیرغ د بدلون څخه ملاتړ کاوه او د ۲۰۱۴ زکال د عمومي ټاکنو په ټاکنیزو سیالیو کې یې د دغې موضوع اړوند د ټول پوښتنې ترسره کولو ژمنه وکړه. په ټاکنو کې له بریا وروسته د نیوزلنډ د بیرغ د بدلون اړوند دوه ټول پوښتنې د ۲۰۱۵ زکال په نومبر/ډسمبر او د ۲۰۱۶ زکال په مارچ کې ترسره شوې. دویمه ټول پوښتنه د موجود بیرغ د ساتنې لامل وګرځېده. د هغه متنقدینو (ملي او نړیوالو) دغه ټول پوښتنې غیرضروري، لګښتمنې او «بېهوده پروژې» وبللې. <ref>{{cite news|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|title=National Security and Intelligence role created|url=http://www.scoop.co.nz/stories/PA1410/S00026/national-security-and-intelligence-role-created.htm|newspaper=Scoop Media|location=New Zealand|date=6 October 2014|access-date=7 October 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141007124939/http://www.scoop.co.nz/stories/PA1410/S00026/national-security-and-intelligence-role-created.htm|archive-date=7 October 2014}}</ref><ref>{{cite web |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=6 October 2014 |title=Outline of security portfolio responsibilities |url=http://img.scoop.co.nz/media/pdfs/1410/Outline_of_security_portfolio_responsibilties.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141023214420/http://img.scoop.co.nz/media/pdfs/1410/Outline_of_security_portfolio_responsibilties.pdf |archive-date=23 October 2014 |access-date=7 October 2014 |website=Scoop Media |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |title=The Right Honourable John Key MP |url=http://idu.org/officers/the-right-honourable-john-key-mp/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160901085240/http://idu.org/officers/the-right-honourable-john-key-mp/ |archive-date=1 September 2016 |access-date=29 August 2016 |publisher=International Democrat Union}}</ref><ref>{{cite web |date=21 November 2014 |title=Key elected chair of conservative union |url=http://www.radionz.co.nz/news/political/259948/key-elected-chair-of-conservative-union |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160913055928/http://www.radionz.co.nz/news/political/259948/key-elected-chair-of-conservative-union |archive-date=13 September 2016 |access-date=29 August 2016 |publisher=Radio New Zealand}}</ref> == سرچينې == 2ej4m497fnxuk11uclm02s3627yvzp0 0 68694 364883 364121 2026-06-28T00:53:04Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364883 wikitext text/x-wiki {| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" |- | style="text-align:right;" | <div style="padding-bottom:0em;"> {| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left" |- د '''انځور دړه''' د انټرنیټ فورم یو ډول دی چې د انځورونو په پوسټ کولو تمرکز کوي، ډیری وختونه د متن او خبرو اترو تر څنګ. لومړی عکس بورډونه په جاپان کې د متن بورډ مفهوم توسیع په توګه رامینځته شوي. دې سایټونو وروسته د یو شمیر [[انګلیسي|انګلیسي ژبې]] عکس بورډونو رامینځته کولو ته الهام ورکړ. === ټريپ کوډونه === [[دوتنه:Tripcode_generation_diagram.svg|کيڼ|بټنوک|300x300px| د یو عادي ټریپ کوډ اخستلو پروسې ډیاګرام.]] ډېری عکس بورډونه او د 2 چینل سټایل بحث بورډونه د نامعلوم پوسټ کولو اجازه ورکوي (او هڅوي) او د راجسټریشن پرځای د ''ټرپ کوډ'' سیسټم کاروي. ټرپ کوډ د پاسورډ هش شوی پایله ده چې د یو چا پیژندنه اجازه ورکوي پرته له دې چې د کاروونکو په اړه کوم معلومات ذخیره کړي. د یو ځانګړي پاسورډ داخلول به یو څوک پریږدي چې د دې پټنوم څخه رامینځته شوي ټریپ کوډ سره یو څوک پوسټونه "لاسلیک" کړي. هڅه کول د بل کارونکي ټریپ کوډ واخلئ او له هغې څخه د دوی پاسورډ محاسبه کړئ (د مثال په توګه ، د پوسټونو رامینځته کول چې داسې ښکاري چې د یو ځانګړي کس څخه راځي) یو څه له کمپیوټري پلوه ستونزمن دی. د هغو کسانو لپاره چې دودیز ټریپ کوډ غواړي، په هرصورت، د ګمرک ټریپ کوډ جنریټرونه شتون لري (کوم چې په تخنیکي ډول د ټریپ کوډ کریکر دي) شتون لري، لکه د Meriken's Tripcode Engine <ref>{{Cite web |date=26 March 2019 |title="Meriken's Tripcode Engine" is a cross-platform custom tripcode generator.: meriken/merikens-tripcode-engine-v3 |url=https://github.com/meriken/merikens-tripcode-engine-v3 |via=GitHub}}</ref> او MTY_CL. <ref>{{Cite web |date=9 March 2019 |title=A custom tripcode searcher, written using OpenCL. Primarily targeting the GCN architectures (Radeon HD 77xx and later).: madsbuvi/MTY_CL |url=https://github.com/madsbuvi/MTY_CL |via=GitHub}}</ref> په عموم کې، هویت د عکس بورډ یوه ګټه ګڼل کیږي، او ځینې بورډونه وخت په وخت د یو نوم سره د پوسټ کولو وړتیا لیرې کوي (د "جبري نامعلوم/نوم" په نوم پیژندل کیږي). ==== خوندي ټريپ کوډونه ==== د دې حقیقت له امله چې ټرپ کوډونه په کافي وخت کې مات کیدی شي ، ځینې عکس بورډونه ، لکه 4chan او 8chan ، یو "خوندي" ټریپ کوډ پلي کوي. <ref name=":1">{{Cite web |title=Frequently Asked Questions |url=https://www.4chan.org/faq#sectrip |access-date=2020-08-21 |publisher=[[4chan]]}}</ref> دا ډول ټریپ کوډونه په مختلف عکس بورډونو کې د بیا تولید وړ ندي؛ دوی د ټرایپ کوډ ته د خوندي مالګې چمتو کولو سره کار کوي ، د مداخلې مخه نیسي ، یوازې د سرور مالک ته پیژندل کیږي. <ref name=":1" /> له همدې امله دوی د کریپټوګرافیک لاسلیک په پرتله د کارونکي نوم سره نږدې فعالیت کوي؛ همدا لامل دی چې QAnon نشي کولی ځان په بل ویب پاڼه کې تایید کړي کله چې 8chan د 2019 په وروستیو کې ښکته شو <ref>{{Cite web |last=Roose |first=Kevin |date=2021-01-17 |title=What Is QAnon, the Viral Pro-Trump Conspiracy Theory? |url=https://www.nytimes.com/article/what-is-qanon.html |access-date=2021-01-21 |website=The New York Times |quote=Each of these sites uses a system of identity verification known as a 'tripcode'—essentially, a username that proves that a series of anonymous posts were written by the same person or people.}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Glaser |first=April |date=2019-11-11 |title=8chan Is Back as 8kun. Its Racist Users Found New Homes While It Was Offline. |url=https://slate.com/technology/2019/11/8chan-8kun-white-supremacists-telegram-discord-facebook.html |access-date=2020-08-21 |website=Slate Magazine |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Breland |first=Ali |date=2019-08-15 |title=How QAnon will outlive 8Chan |url=https://www.motherjones.com/politics/2019/08/qanon-8chan/ |access-date=2020-10-01 |website=Mother Jones}}</ref> == سافټویر == په پراخه استعمال کې د عکس بورډ سافټویر کڅوړې دوه لومړني ډولونه شتون لري:  خطي لارښود شوي عکس بورډونه د فوتابا چینل څخه نږدې ماډل شوي (په کوم کې چې مینځپانګه د موضوعي ګټو د درجه بندۍ فرعي برخو له لارې ځړول کیږي، معمولا د فارورډ سلیش لخوا اشاره کیږي لکه "/f" د ښځینه لپاره)، او غیر خطي عکس بورډونه چې د ډانبوورو وروسته ماډل شوي (معمولا اشاره کیږي) د موضوعي ټاګ کولو او لټون لپاره د کنټرول شوي فولکسونومیک لغتونو په کارولو سره). === د فوتابا چینل کلونونه === اوس مهال د فوتابا الهام شوي عکس بورډ سافټویر کڅوړې شتون لري چې نن ورځ په پراخه کچه کارول کیږي ، پشمول د ''Vichan'', ''Kusaba/Kusaba X'', and ''TinyIB'' . <ref>{{Cite web |title=ccd0/imageboards.json: List of imageboards in JSON format. |url=https://github.com/ccd0/imageboards.json/blob/gh-pages/imageboards.json |access-date=9 June 2021 |website=GitHub.com}}</ref> ==== تاریخي ==== ''Futallaby'' د PHP سکریپټ دی چې د فوتابا چینل څخه د فوتابا سکریپټ پراساس دی. که څه هم د Futallaby سرچینه لاهم په وړیا توګه په 1chan کې شتون لري، <ref>{{Cite web |title=Futallaby Imageboard Script |url=http://www.1chan.net/futallaby/ |access-date=2011-09-29 |website=1chan.net}}</ref> دا نور په پراختیا کې نه ده، او د ډاونلوډ پاڼه د واکبا پرځای د کارولو وړاندیز کوي، په ګوته کوي چې "واکبا کولی شي هر څه وکړي چې Futallaby کوي او نور ډیر څه." Futallaby د فوتابا د ژباړې په توګه پیل شو، وروسته بیا د XHTML او د تخصیص وړ CSS سټایلونو مالتړ لپاره بیا تنظیم شو. ''واکابا'' د پرل امیجبورډ سکریپټ دی چې د تار معلوماتو ذخیره کولو لپاره د SQL بیکینډ سره دی. <ref>{{Cite web |title=Wakaba.c3.cx |url=http://wakaba.c3.cx/ |access-date=29 July 2022 |website=Wakaba.c3.cx}}</ref> دا د نورو سکریپټونو په پرتله خورا اغیزمن او پاک لیکل شوي ډیزاین شوي چې شتون لري، پداسې حال کې چې د ورته فعالیت ساتنه کوي. د هډوکو په فعالیت باندې د دې د تمرکز له امله، وکابا د 4chan د یوتسوبا لخوا چمتو شوي ډیری عصري اسانتیاوې، او نوي عکس بورډ سکریپټونه نلري. یو څو کاروونکو هڅه کړې چې دا د اصلي پروژې په نښه کولو او د هغو ځانګړتیاو په اضافه کولو سره چې دوی یې ګټور ګڼي د حل کولو هڅه کړې. د دې دوه FOSS مثالونه د فرانکوسر واکابا فورک دي، <ref>{{Cite web |date=17 October 2021 |title=frankusr's Wakaba Fork Repository |url=https://github.com/frankusrs/Wakaba |website=[[GitHub]]}}</ref> او د کاروونکي تجربه متمرکز ''ګلوکابا'' . <ref>{{Cite web |date=17 January 2022 |title=Glaukaba Imageboard Script |url=https://github.com/marlencrabapple/Glaukaba |website=[[GitHub]]}}</ref> ''Kusaba'' د PHP پر بنسټ ماډلر امیجبورډ سافټویر و، کوم چې MySQL کاروي. <ref>{{Cite web |last=tslocum |title=Kusaba Imageboard Script |url=https://github.com/tslocum/kusaba |access-date=2013-06-06 |publisher=GitHub}}</ref> جوړونکي پروژه بنده کړې، د دې پرځای د TinyIB پراختیا په ګټه. <ref>{{Cite web |last=Slocum |first=Trevor |title=tslocum/kusaba: This project is discontinued. Use TinyIB. |url=https://github.com/tslocum/kusaba |access-date=8 June 2021 |website=Github}}</ref> ''کوسبا ایکس'' د جلا پراختیا کونکي لخوا د کوسبا دوام و. د Kusaba په څیر، Kusaba X په PHP کې لیکل شوی و، او په ذهن کې د ماډلریت سره ډیزاین شوی و. دا د چلولو لپاره MySQL یا SQLite ډیټابیس ته اړتیا لري. کوسبا او د هغې مشتقات په یو وخت کې د عکس بورډ ځینې خورا مشهور حلونه وو. Kusaba X په ښکاره ډول بند شوی، ځکه چې دا تازه شوی نه دی، او ویب پاڼه شتون نلري. ''ټینیبورډ'' د پی ایچ پی پراساس امیج بورډ سکریپټ دی چې د MySQL بیکینډ سره دی. <ref>{{Cite web |last=savetheinternet |title=Tinyboard - The better imageboard software |url=https://github.com/savetheinternet/Tinyboard |access-date=2017-07-13 |publisher=GitHub}}</ref> دا په نهایت کې ودرول شو او ''ویچان'' ته واستول شو. <ref>{{Cite web |last=czaks |title=vichan - Tinyboard branch taking lightweightness somewhat more liberally |url=https://github.com/vichan-devel/vichan |access-date=2017-07-13 |publisher=GitHub}}</ref> ټینیبورډ (او د هغې فورکس) په ځانګړې توګه د جاواسکریپټ سره د توزیع وړتیا لري. <ref>{{Cite web |title=Cool codes js to improve vichan? #252 |url=https://github.com/vichan-devel/vichan/issues/252 |access-date=2017-07-13 |website=[[GitHub]]}}</ref> ''انفینٹی'' د ویچان فورک دی چې د کارونکي بورډ رامینځته کولو ته اجازه ورکوي. دا د 8kun لپاره اساس دی. <ref>{{Cite web |date=22 April 2022 |title=ctrlcctrlv/finity: A vichan fork permitting users to create their own boards |url=https://github.com/ctrlcctrlv/infinity |website=GitHub}}</ref> انفینٹی بند شوی، که څه هم دا په ''OpenIB'' کې نښلول شوی، کوم چې ملاتړ کیږي. <ref>{{Cite web |last=Cipherwraith |title=OpenIB - An infinity fork focused on security. |url=https://github.com/OpenIB/OpenIB |access-date=2017-07-13 |publisher=GitHub}}</ref> ==== فعاله ==== ''تیمابا'' د واکبا د 420chan ملکیت دوام دی، دا د ډیری عصري ځانګړتیاو او عامه API سره ترمیم کوي. دا د هایبرډ پرل او پی ایچ پی پلیټ فارم دی، لکه څنګه چې د Wakaba جامد html محصول په پرتله. دا فورک نن ورځ کارول کیږي، مګر سرچینه هیڅکله نه ده خپره شوې. <ref>{{Cite web |title=overscript/ - Overscript Imageboard Software & Textboard Software list |url=https://overscript.net/ |access-date=29 July 2022 |website=Overscript.net}}</ref> ''TinyIB'' د کوسابا د اصلي پراختیا کونکي څخه د PHP پراساس عکس بورډ سافټویر دی ، چې هدف یې "لږ وزن او موثر" وي. <ref>{{Cite web |last=Slocum |first=Trevor |title=tslocum/tinyib: Lightweight and efficient imageboard |url=https://code.rocketnine.space/tslocum/tinyib |access-date=8 June 2021 |website=Rocket Nine Labs |archive-date=9 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210609002147/https://code.rocketnine.space/tslocum/tinyib |url-status=dead }}</ref> دا د MySQL، PostgreSQL، SQLite، او په بشپړ ډول د ډیټابیس نشتوالی ("فلیټ فایل") ملاتړ کوي. په 2009 کې پیل شوی، <ref>{{Cite web |last=Slocum |first=Trevor |title=first commit - tslocum/TinyIB@9bbf3ca |url=https://github.com/tslocum/TinyIB/commit/9bbf3caafb4ca434dfb295452fed951d7a19f727 |access-date=9 June 2021 |website=GitHub}}</ref> دا لاهم د 2021 په څیر لوی فعال پرمختګ ګوري. ''ویچان'' د ټینبورډ فورک دی "د نورو ځانګړتیاو سره او دا د امنیت پیچ ترلاسه کوي". <ref name="github.com">{{Cite web |date=15 May 2022 |title=vichan-devel/vichan: Tinyboard branch with more features and that receives security patches |url=https://github.com/vichan-devel/vichan |website=GitHub}}</ref> دا په رسمي ډول تر PHP 7.0 پورې ملاتړ کوي، او که څه هم دا امنیتي ملاتړ لري، پراختیایی ټیم په کلکه غوښتنه کوي چې "د عکس بورډ نور کڅوړې په پام کې ونیسي" ځکه چې "د هیڅ فعال پرمختګ پرته" شتون نلري. <ref name="github.com" /> ''LainChan'' د ویچان فورک دی، چې غواړي "په فعاله توګه په دې باندې جوړ کړي او ډیری ځانګړتیاوې او نور پرمختګونه اضافه کړي". دا تر PHP 7.3 پورې ملاتړ کوي. <ref>{{Cite web |title=Various errors when trying to install - Issue #180 - lainchan/lainchan |url=https://github.com/lainchan/lainchan/issues/180 |website=GitHub}}</ref> ''Lynxchan'' یو انځور دړه دی چې د JavaScript او Node.js پر بنسټ والړ دی. دا د چلولو لپاره د MongoDB ډیټابیس ته اړتیا لري. <ref>{{Cite web |last=Lynx |first=Stephen |title=LynxChan - The best chan engine that you will ever shitpost with. |url=https://gitgud.io/LynxChan/LynxChan |access-date=2019-12-16 |publisher=GitGud.io |archive-date=2021-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210118020157/https://gitgud.io/LynxChan/LynxChan |url-status=dead }}</ref> === د ډانبورو سټایل بورډونه === معمولا د " [[wiktionary:booru|بورو]] " (جمع "بوروس") په نوم یادیږي. د فوتابا الهام شوي عکس بورډ سافټویر کڅوړو برخلاف ، ډانبورو او مشتقات د غیر منظم سیمانټیک جوړښت لپاره هدف لري چیرې چې کارونکي کولی شي مینځپانګه پوسټ کړي او ټاګونه ، تشریحات ، ژباړې ، د هنرمند تبصرې او تبصرې اضافه کړي. دلته یو شمیر مختلف ډانبورو سټایل عکس بورډونه شتون لري ، دواړه خلاصې سرچینې او تړلې سرچینې. == انځور دړهونه == === 2ch === '''Dvach''', {{Lang-ru|двач}} یو روسی عکس بورډ دی چې د 2ch.ru انځور دړه (په اصل کې د dvach په نوم پیژندل شوی) ځای په ځای کړی چې د جنوري په 17، 2009 کې وتړل شو؛ دا په بشپړ ډول اصلي ترتیب کاپي شوی او په انټرنیټ کې په پراخه کچه اعلان شوی و او په دې بریالي شو چې اصلي ترتیب په شهرت کې بریالی شي. <ref>{{Cite web |title=Геты 2ch.hk |url=https://lurkmore.to/%D0%93%D0%B5%D1%82%D1%8B_%D1%82%D0%B8%D1%80%D0%B5%D1%87%D0%B0 |website=Lurkmore}}{{Dead link|date=January 2023}}</ref> د دې مالکینو په وینا په /b/ بورډ کې د پاتې پوستونو شمیر له 150 ملیون څخه ډیر دی. <ref>{{Cite web |title=//Б/ред/ - че было в |url=https://2ch.hk/b/arch/2017-03-31/res/150010363.html |website=Двач |access-date=2023-04-20 |archive-date=2019-07-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190720185008/https://2ch.hk/b/arch/2017-03-31/res/150010363.html |url-status=dead }}</ref> د 2016 په سپتمبر کې د روسیې پلوه حکومت سازمان،  بریښنالیک. RU ، د DDOS د ادعا شویو بریدونو په وړاندې د "دفاع" په تنظیم کولو کې مرسته وکړه چې په ورته میاشت کې ترسره شوي؛ پیښو د کاروونکو ترمنځ اندیښنې او قیاسونه راپورته کړل چې د mail.ru لخوا د ادعا شوي اخیستلو په اړه شکمن شوي او چا چې د "مرستې" منلو لپاره د مالک په اختلافي پریکړه نیوکه کړې. <ref name=":0">{{Cite web |script-title=ru:Сосач — Колчевики |url=https://wiki.1chan.ca/%D0%A1%D0%BE%D1%81%D0%B0%D1%87 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190720185007/https://wiki.1chan.ca/%D0%A1%D0%BE%D1%81%D0%B0%D1%87 |archive-date=2019-07-20 |access-date=2018-10-08 |website=wiki.1chan.ca |language=ru}}</ref> د اکتوبر 2018 پورې دا په پراخه کچه باور درلود چې د عکس بورډ په ساده ډول د حکومت پلوه سازمان ته په نامعلومو شرایطو کې "پلورل شوی" و. <ref name=":0" /> دا پریکړه د دولتي ارګان لپاره په طبیعي ډول نامعلومه ټولنه کې د کاروونکو د اعتبارونو [[محرمیت|افشا کولو]] د خطرونو په اړه د لوړې نیوکې سره مخ شوې چې ممکن د هویت له اصولو څخه سرغړونه وکړي، چې ډیری یې د 2016 په پای کې بورډ پریږدي. تر 2019 پورې دا د ترټولو لوی فعال روسی خبرې کولو عکس بورډونو څخه پاتې کیږي. === 420chan === د انګلیسي ژبې عکس بورډ [[بنګ|د کینابیس]] کلتور پراساس دی <ref name="420Anon">{{Cite book|last=Olson|first1=Parmy|date=4 August 2013|title=We Are Anonymous|url=https://books.google.com/books?id=ucE1AAAAQBAJ&q=420chan&pg=PT332|isbn=9781448136155|access-date=28 March 2015}}</ref> چې په 20 اپریل 2005 کې د اوبری کوټل لخوا رامینځته شوی. نوم د بنګ فرعي کلتور لوی 4chan <ref>{{Cite web |date=31 December 2014 |title=How imageboard culture shaped Gamergate / Boing Boing |url=https://boingboing.net/2014/12/31/how-imageboard-culture-shaped.html |website=boingboing.net}}</ref> او د کوډ اصطلاح ''420'' ته اشاره ده. د دې بورډونو کې د مخدره توکو مختلف ځانګړي بورډونه شامل دي، <ref name="420Anon" /> او همدارنګه یو بورډ چې د نیټجستر په نوم د چیټ بوټ ځانګړتیا لري. <ref>{{Cite web |title=Taimapedia - 420chan |url=http://taimapedia.org/index.php?title=420chan |access-date=28 March 2015}}</ref> === 4chan === === 8chan === === فوتابا چینل === ''فوتابا چینل'' (ふたば☆ちゃんねる)، یا "فوتابا" په لنډه توګه، په جاپان کې میشته یو مشهور، بې نومه BBS او عکس بورډ سیسټم دی. د دې بورډونه معمولا ''د کار لپاره خوندي نه وي'' او ''د پاک'' مینځپانګې ترمینځ توپیر نه کوي ، مګر د دوه اړخیز (راخیستل شوي) او درې اړخیز ( کمپیوټر ګرافیک (CG) او فوتوګرافیک) عکسونو ترمینځ یو سخت خنډ شتون لري چې خورا ډیر پلي کیږي او بحث کیږي. <ref>{{Cite web |title=双葉ちゃん♪ |url=http://www.2chan.net/ |access-date=29 July 2022 |website=2chan.net}}</ref> === هسپچن === هسپاچن د 2012 په نومبر کې د ټولو هسپانوي ژبو هیوادونو لپاره د نړیوال عکس بورډ په توګه پیل شو <ref>{{Cite web |title=Hispachan's History |url=https://www.hispachan.org/historia/ |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20161124120055/https://www.hispachan.org/historia/ |archive-date=24 November 2016 |access-date=29 July 2022}}</ref> . ''نائب مجله'' دا د "په بشپړ ډول نامعلوم هسپانوي ژبې بحث لپاره د سایټ په توګه تشریح کوي چې په 2012 کې د پیل راهیسې د هیکرانو ترمنځ مشهور ثابت شوی". <ref>[https://news.vice.com/article/this-murder-has-exposed-the-dark-side-of-mexicos-hacking-community "This Murder Has Exposed the Dark Side of Mexico’s Hacking Community"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171027232013/https://news.vice.com/article/this-murder-has-exposed-the-dark-side-of-mexicos-hacking-community |date=2017-10-27 }},, News.vice.com</ref> د 2017 په جنورۍ کې، د مونټرري (مکسیکو) په یوه ښوونځي کې ډزې دمخه د هسپاچن په اړه اعلان شوي. د 2019 په جون کې، ''نائب'' د هسپاچن ځینې بحثونه د "همکارۍ بدمرغۍ" په توګه تورن کړل. <ref>[https://www.vice.com/es/article/pajwg7/hispachan-fotos-sexuales-mujeres-twitter-machismo "Hispachan: el foro español donde se difunden imágenes sexuales de mujeres y menores sin que nadie lo impida"], Vice.com</ref> د 2022 په می کې، هسپچن په رسمي ډول په ټویټر کې خپل بند اعلان کړ، دا په لنډمهاله توګه د څو ورځو لپاره شتون درلود تر هغه چې ټول منځپانګې د تل لپاره حذف شوي نه وي، دا اوس د لولناډا په نوم پیژندل کیږي. <ref>{{Cite web |title=Se anuncia el cierre de hispachan. Se podrá responder en la pagina hasta el 31 de mayo en la noche. De ahí permanecerá vivo hasta el 12 de junio pero cerrado. El 12 se eliminara toda la pagina y solo quedara un anuncio con enlaces y texto. Este es el futuro que eligieron. |url=https://twitter.com/Hispachan/status/1531053620694659072 |access-date=29 July 2022 |website=Twitter.com}}</ref> === کراچن === کراچن په 20 ملیون پوسټونو کې د پولنډ ترټولو لوی عکس بورډ دی چې په 2010 کې تاسیس شوی. کراچن د پولنډي سیاستوالو، <ref>{{Cite web |title=Koniec żartów z prezydenta Dudy. Policja przeszukała mieszkanie internauty. Prokuratura wszczęła śledztwo |url=http://wyborcza.pl/1,75398,19542714,koniec-zartow-z-prezydenta-dudy-policja-przeszukala-mieszkanie.html |access-date=9 January 2017 |website=wyborcza.pl}}</ref> ژورنالیستانو، <ref name="karaNaTemat">{{Cite web |last=Świderski |first=Bartosz |title=Hejt na Filipa Chajzera to zorganizowana akcja Karachana. Sianie zamętu sprawia trollom największą przyjemność |url=http://natemat.pl/149209,hejt-na-filipa-chajzera-to-zorganizowana-akcja-karachana-sprawia-im-to-ogromna-radosc |website=NaTemat}}</ref> <ref>{{Cite web |date=22 July 2015 |title=Tak zaczęło się obrażanie zmarłego syna Chajzera: "To co, szkalujemy? ZIEJMY NIENAWIŚCIĄ!" |url=http://www.pudelek.pl/artykul/81607/tak_zaczelo_sie_obrazanie_zmarlego_syna_chajzera_to_co_szkalujemy_ziejmy_nienawiscia/ |access-date=9 January 2017 |website=pudelek.pl |language=pl-PL}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Hejt pod wpisem Filipa Chajzera o śmierci syna to zaplanowana akcja. 'Karaczan wkracza do akcji'. A to nie wszystko |url=http://www.plotek.pl/plotek/1,138986,18400818,filip-chajzer-oglosil-na-fb-ze-stracil-syna-hejt-karaczan.html |access-date=9 January 2017 |website=plotek.pl |language=pl-PL}}</ref> او پاپ جان پاول II په نښه کولو وروسته د پولنډي رسنیو پام ځانته اړولی دی. <ref name="karaWyborcza">{{Cite web |last=Chmielecka |first=Julia |title=Trolle i zlewy |url=https://wyborcza.pl/duzyformat/1,127290,12102809,Trolle_i_zlewy.html |website=Gazeta Wyborcza}}</ref> <ref name="auto1">{{Cite web |title=Trolling level: master. To Karachan stoi za filmikiem "Mój sąsiad imigrant" |url=http://natemat.pl/154979,trolling-level-master-to-karachan-stoi-za-filmikiem-moj-sasiad-imigrant |access-date=9 January 2017 |website=naTemat.pl}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Scenariusz jak z horroru w Rybniku. Ktoś włamał się na konto zabitej 17-latki i straszy pół miasta. Psychopata czy żart? |url=http://damianmaliszewski.natemat.pl/229763,morderstwo-17-letniej-alicji-f-haker-podaje-alfabetem-morse-a-nazwiska-osob-zamieszanych-w-zbrodnie-thriller-w-rybniku-trwa |access-date=25 May 2018 |website=naTemat.pl}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Tak wyglądała ostatnia noc Alicji |url=https://www.nowiny.pl/142151-tak-wygladala-ostatnia-noc-alicji.html?f8c520cf9300a264d96947d129db9f40=&p=3#content |access-date=21 August 2018 |website=nowiny.pl |archive-date=20 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190720185008/https://www.nowiny.pl/142151-tak-wygladala-ostatnia-noc-alicji.html?f8c520cf9300a264d96947d129db9f40=&p=3#content |url-status=dead }}</ref> د 2019 د جولای پورې دا سایټ د (پولنډي ژبې) غلطه پاڼه لري چې ادعا کوي سایټ د "ناسمو منځپانګو" له امله "بند شوی" دی. په هرصورت، یو لارښود شتون لري، چې معلومات ورکوي چې څنګه اصلي فورم ته ننوځي او د هغې مینځپانګې براوز کړئ. <ref>{{Cite web |date=19 October 2019 |title=Jak wejść na Karachan |url=https://www.facebook.com/jakwejsc/photos/a.1602552680000935/1725491637707038/?type=1&theater |access-date=19 October 2019 |website=facebook.com/jakwejsc/ |language=pl-PL}}</ref> د دې نوم د پولنډي کلمې ''کاراکزان'' څخه راځي، چې معنی یې کاکروچ دی، یو حشره چې د کاراچان د لوګو په توګه کارول کیږي. په اصل کې د آلماني ژبې انځور دړه چې په 2007 کې تاسیس شوی <ref>{{Cite book|last=Reißmann|first1=Ole|last2=Stöcker|first2=Christian|date=20 February 2012|title=We are Anonymous: Die Maske des Protests - Wer sie sind, was sie antreibt ...|url=https://books.google.com/books?id=CkSzMbl-VsAC&q=krautchan&pg=PT22|page=22|isbn=9783641083748|access-date=28 March 2015}}</ref> نوم د آلمانانو لپاره د توکمپالنې ''کروت'' ته اشاره ده. د ډیری عکس بورډونو برخلاف ، په کراوچن کې پوسټرانو خپل پوسټونه د عام نوم "بې نومه" لاندې خپاره نه کړل. د آلمان نوم " برنډ " پرځای کارول شوی و، او د کروتچان ټولنې ځانونه د "انون" پر ځای د "برنډ" په توګه پیژني. په 2009 کې، د وینینډن ښوونځي له ډزو وروسته، [[بادن ورتمبرګ آیالات|د باډن-ورټمبرګ]] د کورنیو چارو وزیر په یوه مطبوعاتي کنفرانس کې د عکس بورډ په اړه یو پوسټ حواله کړ چې د ډزو په اړه یې خبرداری ورکړ، مګر وروسته معلومه شوه چې جعلي وه. <ref>{{Cite web |date=March 13, 2009 |title=Massacre in Winnenden: School Shooting Internet Post a Fake |url=http://www.spiegel.de/international/germany/massacre-in-winnenden-school-shooting-internet-post-a-fake-a-613085.html |website=Spiegel Online}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Roth|first1=Daniel|title=Zündstoff für den "Columbine-Effekt"? Die Berichterstattung über School Shootings in deutschen Print- und Online-Medien|year=2012|url=https://books.google.com/books?id=A2z-uCuUkuwC&q=krautchan&pg=PA116|page=116|isbn=9783643113948|access-date=28 March 2015}}</ref> <ref>{{Cite web |date=March 12, 2009 |title=German police now question whether killer posted warning |url=http://edition.cnn.com/2009/WORLD/europe/03/12/germany.school.shooting.women/ |website=CNN |access-date=April 20, 2023 |archive-date=July 8, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200708181344/http://edition.cnn.com/2009/WORLD/europe/03/12/germany.school.shooting.women/ |url-status=dead }}</ref> دې سایټ [[انګلیسي|د انګلیسي ژبې]] یو مشهور بورډ هم ښودلی، /int/، کوم چې د [[پولنډبال]] انټرنېټ پیښې او یو شمیر نور مشهور [[انټرنېټي يادښتونه|میمزونه]] لکه ووجک د ورته کال په اګست کې هم و. د مارچ په 21، 2018، د انځور دړه وتړل شو. دوه ورځې وروسته د عکس بورډ ''کولچان'' د بدیل په توګه تاسیس شو. === ويزاردچان === ويزاردچان یو انځور دړه دی چې په ابتدايي توګه د نارینه انسل کلتور او موضوعاتو په شمول د انیم، شوق، او خپګان لپاره وقف شوی. د خپګان په بورډ کې کاروونکي اکثرا د ځان وژنې یا ځان وژنې په اړه بحث کوي، او د بورډ په ټولنه کې یو تناقض رامینځته شوی چې ایا کاروونکي د ځان وژنې مخنیوي هټ لاینونو ته راجع کړي. <ref name="slateWizards">{{Cite web |last=Hess |first=Amanda |date=3 March 2015 |title=Please Do Not Downvote Anyone Who's Asked for Help |url=http://www.slate.com/articles/technology/users/2015/03/reddit_and_suicide_intervention_how_social_media_is_changing_the_cry_for.html |website=Slate}}</ref> == هم وګوره == == لاسوندونه == {{لړسرچينې|30em}} == بهرنۍ اړیکې == * [http://tanami.org/overscript/ Overscript] — د عکس بورډ سافټویر لیست * [http://allchans.org/ AllChans - OverChan V.3] — د انځور دړهونو لیست {{Anonymous and the Internet}}{{انټرنېټي اصطلاحات}} [[وېشنيزه:Pages with unreviewed translations]] 3xo6hmyf30sn2s0bloben1jmsc60vx2 0 68695 364884 364122 2026-06-28T00:53:06Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364884 wikitext text/x-wiki {| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" |- | style="text-align:right;" | <div style="padding-bottom:0em;"> {| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left" |- د '''انځوردړه''' د انټرنیټ فورم یو ډول دی چې د انځورونو په پوسټ کولو تمرکز کوي، ډیری وختونه د متن او خبرو اترو تر څنګ. لومړی عکس بورډونه په جاپان کې د متن بورډ مفهوم توسیع په توګه رامینځته شوي. دې سایټونو وروسته د یو شمیر [[انګلیسي|انګلیسي ژبې]] عکس بورډونو رامینځته کولو ته الهام ورکړ. === ټريپ کوډونه === [[دوتنه:Tripcode_generation_diagram.svg|کيڼ|بټنوک|300x300px| د یو عادي ټریپ کوډ اخستلو پروسې ډیاګرام.]] ډېری عکس بورډونه او د 2 چینل سټایل بحث بورډونه د نامعلوم پوسټ کولو اجازه ورکوي (او هڅوي) او د راجسټریشن پرځای د ''ټرپ کوډ'' سیسټم کاروي. ټرپ کوډ د پاسورډ هش شوی پایله ده چې د یو چا پیژندنه اجازه ورکوي پرته له دې چې د کاروونکو په اړه کوم معلومات ذخیره کړي. د یو ځانګړي پاسورډ داخلول به یو څوک پریږدي چې د دې پټنوم څخه رامینځته شوي ټریپ کوډ سره یو څوک پوسټونه "لاسلیک" کړي. هڅه کول د بل کارونکي ټریپ کوډ واخلئ او له هغې څخه د دوی پاسورډ محاسبه کړئ (د مثال په توګه ، د پوسټونو رامینځته کول چې داسې ښکاري چې د یو ځانګړي کس څخه راځي) یو څه له کمپیوټري پلوه ستونزمن دی. د هغو کسانو لپاره چې دودیز ټریپ کوډ غواړي، په هرصورت، د ګمرک ټریپ کوډ جنریټرونه شتون لري (کوم چې په تخنیکي ډول د ټریپ کوډ کریکر دي) شتون لري، لکه د Meriken's Tripcode Engine <ref>{{Cite web |date=26 March 2019 |title="Meriken's Tripcode Engine" is a cross-platform custom tripcode generator.: meriken/merikens-tripcode-engine-v3 |url=https://github.com/meriken/merikens-tripcode-engine-v3 |via=GitHub}}</ref> او MTY_CL. <ref>{{Cite web |date=9 March 2019 |title=A custom tripcode searcher, written using OpenCL. Primarily targeting the GCN architectures (Radeon HD 77xx and later).: madsbuvi/MTY_CL |url=https://github.com/madsbuvi/MTY_CL |via=GitHub}}</ref> په عموم کې، هویت د عکس بورډ یوه ګټه ګڼل کیږي، او ځینې بورډونه وخت په وخت د یو نوم سره د پوسټ کولو وړتیا لیرې کوي (د "جبري نامعلوم/نوم" په نوم پیژندل کیږي). ==== خوندي ټريپ کوډونه ==== د دې حقیقت له امله چې ټرپ کوډونه په کافي وخت کې مات کیدی شي ، ځینې عکس بورډونه ، لکه 4chan او 8chan ، یو "خوندي" ټریپ کوډ پلي کوي. <ref name=":1">{{Cite web |title=Frequently Asked Questions |url=https://www.4chan.org/faq#sectrip |access-date=2020-08-21 |publisher=[[4chan]]}}</ref> دا ډول ټریپ کوډونه په مختلف عکس بورډونو کې د بیا تولید وړ ندي؛ دوی د ټرایپ کوډ ته د خوندي مالګې چمتو کولو سره کار کوي ، د مداخلې مخه نیسي ، یوازې د سرور مالک ته پیژندل کیږي. <ref name=":1" /> له همدې امله دوی د کریپټوګرافیک لاسلیک په پرتله د کارونکي نوم سره نږدې فعالیت کوي؛ همدا لامل دی چې QAnon نشي کولی ځان په بل ویب پاڼه کې تایید کړي کله چې 8chan د 2019 په وروستیو کې ښکته شو <ref>{{Cite web |last=Roose |first=Kevin |date=2021-01-17 |title=What Is QAnon, the Viral Pro-Trump Conspiracy Theory? |url=https://www.nytimes.com/article/what-is-qanon.html |access-date=2021-01-21 |website=The New York Times |quote=Each of these sites uses a system of identity verification known as a 'tripcode'—essentially, a username that proves that a series of anonymous posts were written by the same person or people.}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Glaser |first=April |date=2019-11-11 |title=8chan Is Back as 8kun. Its Racist Users Found New Homes While It Was Offline. |url=https://slate.com/technology/2019/11/8chan-8kun-white-supremacists-telegram-discord-facebook.html |access-date=2020-08-21 |website=Slate Magazine |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Breland |first=Ali |date=2019-08-15 |title=How QAnon will outlive 8Chan |url=https://www.motherjones.com/politics/2019/08/qanon-8chan/ |access-date=2020-10-01 |website=Mother Jones}}</ref> == سافټویر == په پراخه استعمال کې د عکس بورډ سافټویر کڅوړې دوه لومړني ډولونه شتون لري:  خطي لارښود شوي عکس بورډونه د فوتابا چینل څخه نږدې ماډل شوي (په کوم کې چې مینځپانګه د موضوعي ګټو د درجه بندۍ فرعي برخو له لارې ځړول کیږي، معمولا د فارورډ سلیش لخوا اشاره کیږي لکه "/f" د ښځینه لپاره)، او غیر خطي عکس بورډونه چې د ډانبوورو وروسته ماډل شوي (معمولا اشاره کیږي) د موضوعي ټاګ کولو او لټون لپاره د کنټرول شوي فولکسونومیک لغتونو په کارولو سره). === د فوتابا چینل کلونونه === اوس مهال د فوتابا الهام شوي عکس بورډ سافټویر کڅوړې شتون لري چې نن ورځ په پراخه کچه کارول کیږي ، پشمول د ''Vichan'', ''Kusaba/Kusaba X'', and ''TinyIB'' . <ref>{{Cite web |title=ccd0/imageboards.json: List of imageboards in JSON format. |url=https://github.com/ccd0/imageboards.json/blob/gh-pages/imageboards.json |access-date=9 June 2021 |website=GitHub.com}}</ref> ==== تاریخي ==== ''Futallaby'' د PHP سکریپټ دی چې د فوتابا چینل څخه د فوتابا سکریپټ پراساس دی. که څه هم د Futallaby سرچینه لاهم په وړیا توګه په 1chan کې شتون لري، <ref>{{Cite web |title=Futallaby Imageboard Script |url=http://www.1chan.net/futallaby/ |access-date=2011-09-29 |website=1chan.net}}</ref> دا نور په پراختیا کې نه ده، او د ډاونلوډ پاڼه د واکبا پرځای د کارولو وړاندیز کوي، په ګوته کوي چې "واکبا کولی شي هر څه وکړي چې Futallaby کوي او نور ډیر څه." Futallaby د فوتابا د ژباړې په توګه پیل شو، وروسته بیا د XHTML او د تخصیص وړ CSS سټایلونو مالتړ لپاره بیا تنظیم شو. ''واکابا'' د پرل امیجبورډ سکریپټ دی چې د تار معلوماتو ذخیره کولو لپاره د SQL بیکینډ سره دی. <ref>{{Cite web |title=Wakaba.c3.cx |url=http://wakaba.c3.cx/ |access-date=29 July 2022 |website=Wakaba.c3.cx}}</ref> دا د نورو سکریپټونو په پرتله خورا اغیزمن او پاک لیکل شوي ډیزاین شوي چې شتون لري، پداسې حال کې چې د ورته فعالیت ساتنه کوي. د هډوکو په فعالیت باندې د دې د تمرکز له امله، وکابا د 4chan د یوتسوبا لخوا چمتو شوي ډیری عصري اسانتیاوې، او نوي عکس بورډ سکریپټونه نلري. یو څو کاروونکو هڅه کړې چې دا د اصلي پروژې په نښه کولو او د هغو ځانګړتیاو په اضافه کولو سره چې دوی یې ګټور ګڼي د حل کولو هڅه کړې. د دې دوه FOSS مثالونه د فرانکوسر واکابا فورک دي، <ref>{{Cite web |date=17 October 2021 |title=frankusr's Wakaba Fork Repository |url=https://github.com/frankusrs/Wakaba |website=[[GitHub]]}}</ref> او د کاروونکي تجربه متمرکز ''ګلوکابا'' . <ref>{{Cite web |date=17 January 2022 |title=Glaukaba Imageboard Script |url=https://github.com/marlencrabapple/Glaukaba |website=[[GitHub]]}}</ref> ''Kusaba'' د PHP پر بنسټ ماډلر امیجبورډ سافټویر و، کوم چې MySQL کاروي. <ref>{{Cite web |last=tslocum |title=Kusaba Imageboard Script |url=https://github.com/tslocum/kusaba |access-date=2013-06-06 |publisher=GitHub}}</ref> جوړونکي پروژه بنده کړې، د دې پرځای د TinyIB پراختیا په ګټه. <ref>{{Cite web |last=Slocum |first=Trevor |title=tslocum/kusaba: This project is discontinued. Use TinyIB. |url=https://github.com/tslocum/kusaba |access-date=8 June 2021 |website=Github}}</ref> ''کوسبا ایکس'' د جلا پراختیا کونکي لخوا د کوسبا دوام و. د Kusaba په څیر، Kusaba X په PHP کې لیکل شوی و، او په ذهن کې د ماډلریت سره ډیزاین شوی و. دا د چلولو لپاره MySQL یا SQLite ډیټابیس ته اړتیا لري. کوسبا او د هغې مشتقات په یو وخت کې د عکس بورډ ځینې خورا مشهور حلونه وو. Kusaba X په ښکاره ډول بند شوی، ځکه چې دا تازه شوی نه دی، او ویب پاڼه شتون نلري. ''ټینیبورډ'' د پی ایچ پی پراساس امیج بورډ سکریپټ دی چې د MySQL بیکینډ سره دی. <ref>{{Cite web |last=savetheinternet |title=Tinyboard - The better imageboard software |url=https://github.com/savetheinternet/Tinyboard |access-date=2017-07-13 |publisher=GitHub}}</ref> دا په نهایت کې ودرول شو او ''ویچان'' ته واستول شو. <ref>{{Cite web |last=czaks |title=vichan - Tinyboard branch taking lightweightness somewhat more liberally |url=https://github.com/vichan-devel/vichan |access-date=2017-07-13 |publisher=GitHub}}</ref> ټینیبورډ (او د هغې فورکس) په ځانګړې توګه د جاواسکریپټ سره د توزیع وړتیا لري. <ref>{{Cite web |title=Cool codes js to improve vichan? #252 |url=https://github.com/vichan-devel/vichan/issues/252 |access-date=2017-07-13 |website=[[GitHub]]}}</ref> ''انفینٹی'' د ویچان فورک دی چې د کارونکي بورډ رامینځته کولو ته اجازه ورکوي. دا د 8kun لپاره اساس دی. <ref>{{Cite web |date=22 April 2022 |title=ctrlcctrlv/finity: A vichan fork permitting users to create their own boards |url=https://github.com/ctrlcctrlv/infinity |website=GitHub}}</ref> انفینٹی بند شوی، که څه هم دا په ''OpenIB'' کې نښلول شوی، کوم چې ملاتړ کیږي. <ref>{{Cite web |last=Cipherwraith |title=OpenIB - An infinity fork focused on security. |url=https://github.com/OpenIB/OpenIB |access-date=2017-07-13 |publisher=GitHub}}</ref> ==== فعاله ==== ''تیمابا'' د واکبا د 420chan ملکیت دوام دی، دا د ډیری عصري ځانګړتیاو او عامه API سره ترمیم کوي. دا د هایبرډ پرل او پی ایچ پی پلیټ فارم دی، لکه څنګه چې د Wakaba جامد html محصول په پرتله. دا فورک نن ورځ کارول کیږي، مګر سرچینه هیڅکله نه ده خپره شوې. <ref>{{Cite web |title=overscript/ - Overscript Imageboard Software & Textboard Software list |url=https://overscript.net/ |access-date=29 July 2022 |website=Overscript.net}}</ref> ''TinyIB'' د کوسابا د اصلي پراختیا کونکي څخه د PHP پراساس عکس بورډ سافټویر دی ، چې هدف یې "لږ وزن او موثر" وي. <ref>{{Cite web |last=Slocum |first=Trevor |title=tslocum/tinyib: Lightweight and efficient imageboard |url=https://code.rocketnine.space/tslocum/tinyib |access-date=8 June 2021 |website=Rocket Nine Labs |archive-date=9 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210609002147/https://code.rocketnine.space/tslocum/tinyib |url-status=dead }}</ref> دا د MySQL، PostgreSQL، SQLite، او په بشپړ ډول د ډیټابیس نشتوالی ("فلیټ فایل") ملاتړ کوي. په 2009 کې پیل شوی، <ref>{{Cite web |last=Slocum |first=Trevor |title=first commit - tslocum/TinyIB@9bbf3ca |url=https://github.com/tslocum/TinyIB/commit/9bbf3caafb4ca434dfb295452fed951d7a19f727 |access-date=9 June 2021 |website=GitHub}}</ref> دا لاهم د 2021 په څیر لوی فعال پرمختګ ګوري. ''ویچان'' د ټینبورډ فورک دی "د نورو ځانګړتیاو سره او دا د امنیت پیچ ترلاسه کوي". <ref name="github.com">{{Cite web |date=15 May 2022 |title=vichan-devel/vichan: Tinyboard branch with more features and that receives security patches |url=https://github.com/vichan-devel/vichan |website=GitHub}}</ref> دا په رسمي ډول تر PHP 7.0 پورې ملاتړ کوي، او که څه هم دا امنیتي ملاتړ لري، پراختیایی ټیم په کلکه غوښتنه کوي چې "د عکس بورډ نور کڅوړې په پام کې ونیسي" ځکه چې "د هیڅ فعال پرمختګ پرته" شتون نلري. <ref name="github.com" /> ''LainChan'' د ویچان فورک دی، چې غواړي "په فعاله توګه په دې باندې جوړ کړي او ډیری ځانګړتیاوې او نور پرمختګونه اضافه کړي". دا تر PHP 7.3 پورې ملاتړ کوي. <ref>{{Cite web |title=Various errors when trying to install - Issue #180 - lainchan/lainchan |url=https://github.com/lainchan/lainchan/issues/180 |website=GitHub}}</ref> ''Lynxchan'' یو انځوردړه دی چې د JavaScript او Node.js پر بنسټ والړ دی. دا د چلولو لپاره د MongoDB ډیټابیس ته اړتیا لري. <ref>{{Cite web |last=Lynx |first=Stephen |title=LynxChan - The best chan engine that you will ever shitpost with. |url=https://gitgud.io/LynxChan/LynxChan |access-date=2019-12-16 |publisher=GitGud.io |archive-date=2021-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210118020157/https://gitgud.io/LynxChan/LynxChan |url-status=dead }}</ref> === د ډانبورو سټایل بورډونه === معمولا د " [[wiktionary:booru|بورو]] " (جمع "بوروس") په نوم یادیږي. د فوتابا الهام شوي عکس بورډ سافټویر کڅوړو برخلاف ، ډانبورو او مشتقات د غیر منظم سیمانټیک جوړښت لپاره هدف لري چیرې چې کارونکي کولی شي مینځپانګه پوسټ کړي او ټاګونه ، تشریحات ، ژباړې ، د هنرمند تبصرې او تبصرې اضافه کړي. دلته یو شمیر مختلف ډانبورو سټایل عکس بورډونه شتون لري ، دواړه خلاصې سرچینې او تړلې سرچینې. == انځوردړهونه == === 2ch === '''Dvach''', {{Lang-ru|двач}} یو روسی عکس بورډ دی چې د 2ch.ru انځوردړه (په اصل کې د dvach په نوم پیژندل شوی) ځای په ځای کړی چې د جنوري په 17، 2009 کې وتړل شو؛ دا په بشپړ ډول اصلي ترتیب کاپي شوی او په انټرنیټ کې په پراخه کچه اعلان شوی و او په دې بریالي شو چې اصلي ترتیب په شهرت کې بریالی شي. <ref>{{Cite web |title=Геты 2ch.hk |url=https://lurkmore.to/%D0%93%D0%B5%D1%82%D1%8B_%D1%82%D0%B8%D1%80%D0%B5%D1%87%D0%B0 |website=Lurkmore}}{{Dead link|date=January 2023}}</ref> د دې مالکینو په وینا په /b/ بورډ کې د پاتې پوستونو شمیر له 150 ملیون څخه ډیر دی. <ref>{{Cite web |title=//Б/ред/ - че было в |url=https://2ch.hk/b/arch/2017-03-31/res/150010363.html |website=Двач |access-date=2023-04-20 |archive-date=2019-07-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190720185008/https://2ch.hk/b/arch/2017-03-31/res/150010363.html |url-status=dead }}</ref> د 2016 په سپتمبر کې د روسیې پلوه حکومت سازمان،  بریښنالیک. RU ، د DDOS د ادعا شویو بریدونو په وړاندې د "دفاع" په تنظیم کولو کې مرسته وکړه چې په ورته میاشت کې ترسره شوي؛ پیښو د کاروونکو ترمنځ اندیښنې او قیاسونه راپورته کړل چې د mail.ru لخوا د ادعا شوي اخیستلو په اړه شکمن شوي او چا چې د "مرستې" منلو لپاره د مالک په اختلافي پریکړه نیوکه کړې. <ref name=":0">{{Cite web |script-title=ru:Сосач — Колчевики |url=https://wiki.1chan.ca/%D0%A1%D0%BE%D1%81%D0%B0%D1%87 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190720185007/https://wiki.1chan.ca/%D0%A1%D0%BE%D1%81%D0%B0%D1%87 |archive-date=2019-07-20 |access-date=2018-10-08 |website=wiki.1chan.ca |language=ru}}</ref> د اکتوبر 2018 پورې دا په پراخه کچه باور درلود چې د عکس بورډ په ساده ډول د حکومت پلوه سازمان ته په نامعلومو شرایطو کې "پلورل شوی" و. <ref name=":0" /> دا پریکړه د دولتي ارګان لپاره په طبیعي ډول نامعلومه ټولنه کې د کاروونکو د اعتبارونو [[محرمیت|افشا کولو]] د خطرونو په اړه د لوړې نیوکې سره مخ شوې چې ممکن د هویت له اصولو څخه سرغړونه وکړي، چې ډیری یې د 2016 په پای کې بورډ پریږدي. تر 2019 پورې دا د ترټولو لوی فعال روسی خبرې کولو عکس بورډونو څخه پاتې کیږي. === 420chan === د انګلیسي ژبې عکس بورډ [[بنګ|د کینابیس]] کلتور پراساس دی <ref name="420Anon">{{Cite book|last=Olson|first1=Parmy|date=4 August 2013|title=We Are Anonymous|url=https://books.google.com/books?id=ucE1AAAAQBAJ&q=420chan&pg=PT332|isbn=9781448136155|access-date=28 March 2015}}</ref> چې په 20 اپریل 2005 کې د اوبری کوټل لخوا رامینځته شوی. نوم د بنګ فرعي کلتور لوی 4chan <ref>{{Cite web |date=31 December 2014 |title=How imageboard culture shaped Gamergate / Boing Boing |url=https://boingboing.net/2014/12/31/how-imageboard-culture-shaped.html |website=boingboing.net}}</ref> او د کوډ اصطلاح ''420'' ته اشاره ده. د دې بورډونو کې د مخدره توکو مختلف ځانګړي بورډونه شامل دي، <ref name="420Anon" /> او همدارنګه یو بورډ چې د نیټجستر په نوم د چیټ بوټ ځانګړتیا لري. <ref>{{Cite web |title=Taimapedia - 420chan |url=http://taimapedia.org/index.php?title=420chan |access-date=28 March 2015}}</ref> === 4chan === === 8chan === === فوتابا چینل === ''فوتابا چینل'' (ふたば☆ちゃんねる)، یا "فوتابا" په لنډه توګه، په جاپان کې میشته یو مشهور، بې نومه BBS او عکس بورډ سیسټم دی. د دې بورډونه معمولا ''د کار لپاره خوندي نه وي'' او ''د پاک'' مینځپانګې ترمینځ توپیر نه کوي ، مګر د دوه اړخیز (راخیستل شوي) او درې اړخیز ( کمپیوټر ګرافیک (CG) او فوتوګرافیک) عکسونو ترمینځ یو سخت خنډ شتون لري چې خورا ډیر پلي کیږي او بحث کیږي. <ref>{{Cite web |title=双葉ちゃん♪ |url=http://www.2chan.net/ |access-date=29 July 2022 |website=2chan.net}}</ref> === هسپچن === هسپاچن د 2012 په نومبر کې د ټولو هسپانوي ژبو هیوادونو لپاره د نړیوال عکس بورډ په توګه پیل شو <ref>{{Cite web |title=Hispachan's History |url=https://www.hispachan.org/historia/ |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20161124120055/https://www.hispachan.org/historia/ |archive-date=24 November 2016 |access-date=29 July 2022}}</ref> . ''نائب مجله'' دا د "په بشپړ ډول نامعلوم هسپانوي ژبې بحث لپاره د سایټ په توګه تشریح کوي چې په 2012 کې د پیل راهیسې د هیکرانو ترمنځ مشهور ثابت شوی". <ref>[https://news.vice.com/article/this-murder-has-exposed-the-dark-side-of-mexicos-hacking-community "This Murder Has Exposed the Dark Side of Mexico’s Hacking Community"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171027232013/https://news.vice.com/article/this-murder-has-exposed-the-dark-side-of-mexicos-hacking-community |date=2017-10-27 }},, News.vice.com</ref> د 2017 په جنورۍ کې، د مونټرري (مکسیکو) په یوه ښوونځي کې ډزې دمخه د هسپاچن په اړه اعلان شوي. د 2019 په جون کې، ''نائب'' د هسپاچن ځینې بحثونه د "همکارۍ بدمرغۍ" په توګه تورن کړل. <ref>[https://www.vice.com/es/article/pajwg7/hispachan-fotos-sexuales-mujeres-twitter-machismo "Hispachan: el foro español donde se difunden imágenes sexuales de mujeres y menores sin que nadie lo impida"], Vice.com</ref> د 2022 په می کې، هسپچن په رسمي ډول په ټویټر کې خپل بند اعلان کړ، دا په لنډمهاله توګه د څو ورځو لپاره شتون درلود تر هغه چې ټول منځپانګې د تل لپاره حذف شوي نه وي، دا اوس د لولناډا په نوم پیژندل کیږي. <ref>{{Cite web |title=Se anuncia el cierre de hispachan. Se podrá responder en la pagina hasta el 31 de mayo en la noche. De ahí permanecerá vivo hasta el 12 de junio pero cerrado. El 12 se eliminara toda la pagina y solo quedara un anuncio con enlaces y texto. Este es el futuro que eligieron. |url=https://twitter.com/Hispachan/status/1531053620694659072 |access-date=29 July 2022 |website=Twitter.com}}</ref> === کراچن === کراچن په 20 ملیون پوسټونو کې د پولنډ ترټولو لوی عکس بورډ دی چې په 2010 کې تاسیس شوی. کراچن د پولنډي سیاستوالو، <ref>{{Cite web |title=Koniec żartów z prezydenta Dudy. Policja przeszukała mieszkanie internauty. Prokuratura wszczęła śledztwo |url=http://wyborcza.pl/1,75398,19542714,koniec-zartow-z-prezydenta-dudy-policja-przeszukala-mieszkanie.html |access-date=9 January 2017 |website=wyborcza.pl}}</ref> ژورنالیستانو، <ref name="karaNaTemat">{{Cite web |last=Świderski |first=Bartosz |title=Hejt na Filipa Chajzera to zorganizowana akcja Karachana. Sianie zamętu sprawia trollom największą przyjemność |url=http://natemat.pl/149209,hejt-na-filipa-chajzera-to-zorganizowana-akcja-karachana-sprawia-im-to-ogromna-radosc |website=NaTemat}}</ref> <ref>{{Cite web |date=22 July 2015 |title=Tak zaczęło się obrażanie zmarłego syna Chajzera: "To co, szkalujemy? ZIEJMY NIENAWIŚCIĄ!" |url=http://www.pudelek.pl/artykul/81607/tak_zaczelo_sie_obrazanie_zmarlego_syna_chajzera_to_co_szkalujemy_ziejmy_nienawiscia/ |access-date=9 January 2017 |website=pudelek.pl |language=pl-PL}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Hejt pod wpisem Filipa Chajzera o śmierci syna to zaplanowana akcja. 'Karaczan wkracza do akcji'. A to nie wszystko |url=http://www.plotek.pl/plotek/1,138986,18400818,filip-chajzer-oglosil-na-fb-ze-stracil-syna-hejt-karaczan.html |access-date=9 January 2017 |website=plotek.pl |language=pl-PL}}</ref> او پاپ جان پاول II په نښه کولو وروسته د پولنډي رسنیو پام ځانته اړولی دی. <ref name="karaWyborcza">{{Cite web |last=Chmielecka |first=Julia |title=Trolle i zlewy |url=https://wyborcza.pl/duzyformat/1,127290,12102809,Trolle_i_zlewy.html |website=Gazeta Wyborcza}}</ref> <ref name="auto1">{{Cite web |title=Trolling level: master. To Karachan stoi za filmikiem "Mój sąsiad imigrant" |url=http://natemat.pl/154979,trolling-level-master-to-karachan-stoi-za-filmikiem-moj-sasiad-imigrant |access-date=9 January 2017 |website=naTemat.pl}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Scenariusz jak z horroru w Rybniku. Ktoś włamał się na konto zabitej 17-latki i straszy pół miasta. Psychopata czy żart? |url=http://damianmaliszewski.natemat.pl/229763,morderstwo-17-letniej-alicji-f-haker-podaje-alfabetem-morse-a-nazwiska-osob-zamieszanych-w-zbrodnie-thriller-w-rybniku-trwa |access-date=25 May 2018 |website=naTemat.pl}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Tak wyglądała ostatnia noc Alicji |url=https://www.nowiny.pl/142151-tak-wygladala-ostatnia-noc-alicji.html?f8c520cf9300a264d96947d129db9f40=&p=3#content |access-date=21 August 2018 |website=nowiny.pl |archive-date=20 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190720185008/https://www.nowiny.pl/142151-tak-wygladala-ostatnia-noc-alicji.html?f8c520cf9300a264d96947d129db9f40=&p=3#content |url-status=dead }}</ref> د 2019 د جولای پورې دا سایټ د (پولنډي ژبې) غلطه پاڼه لري چې ادعا کوي سایټ د "ناسمو منځپانګو" له امله "بند شوی" دی. په هرصورت، یو لارښود شتون لري، چې معلومات ورکوي چې څنګه اصلي فورم ته ننوځي او د هغې مینځپانګې براوز کړئ. <ref>{{Cite web |date=19 October 2019 |title=Jak wejść na Karachan |url=https://www.facebook.com/jakwejsc/photos/a.1602552680000935/1725491637707038/?type=1&theater |access-date=19 October 2019 |website=facebook.com/jakwejsc/ |language=pl-PL}}</ref> د دې نوم د پولنډي کلمې ''کاراکزان'' څخه راځي، چې معنی یې کاکروچ دی، یو حشره چې د کاراچان د لوګو په توګه کارول کیږي. په اصل کې د آلماني ژبې انځوردړه چې په 2007 کې تاسیس شوی <ref>{{Cite book|last=Reißmann|first1=Ole|last2=Stöcker|first2=Christian|date=20 February 2012|title=We are Anonymous: Die Maske des Protests - Wer sie sind, was sie antreibt ...|url=https://books.google.com/books?id=CkSzMbl-VsAC&q=krautchan&pg=PT22|page=22|isbn=9783641083748|access-date=28 March 2015}}</ref> نوم د آلمانانو لپاره د توکمپالنې ''کروت'' ته اشاره ده. د ډیری عکس بورډونو برخلاف ، په کراوچن کې پوسټرانو خپل پوسټونه د عام نوم "بې نومه" لاندې خپاره نه کړل. د آلمان نوم " برنډ " پرځای کارول شوی و، او د کروتچان ټولنې ځانونه د "انون" پر ځای د "برنډ" په توګه پیژني. په 2009 کې، د وینینډن ښوونځي له ډزو وروسته، [[بادن ورتمبرګ آیالات|د باډن-ورټمبرګ]] د کورنیو چارو وزیر په یوه مطبوعاتي کنفرانس کې د عکس بورډ په اړه یو پوسټ حواله کړ چې د ډزو په اړه یې خبرداری ورکړ، مګر وروسته معلومه شوه چې جعلي وه. <ref>{{Cite web |date=March 13, 2009 |title=Massacre in Winnenden: School Shooting Internet Post a Fake |url=http://www.spiegel.de/international/germany/massacre-in-winnenden-school-shooting-internet-post-a-fake-a-613085.html |website=Spiegel Online}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Roth|first1=Daniel|title=Zündstoff für den "Columbine-Effekt"? Die Berichterstattung über School Shootings in deutschen Print- und Online-Medien|year=2012|url=https://books.google.com/books?id=A2z-uCuUkuwC&q=krautchan&pg=PA116|page=116|isbn=9783643113948|access-date=28 March 2015}}</ref> <ref>{{Cite web |date=March 12, 2009 |title=German police now question whether killer posted warning |url=http://edition.cnn.com/2009/WORLD/europe/03/12/germany.school.shooting.women/ |website=CNN |access-date=April 20, 2023 |archive-date=July 8, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200708181344/http://edition.cnn.com/2009/WORLD/europe/03/12/germany.school.shooting.women/ |url-status=dead }}</ref> دې سایټ [[انګلیسي|د انګلیسي ژبې]] یو مشهور بورډ هم ښودلی، /int/، کوم چې د [[پولنډبال]] انټرنېټ پیښې او یو شمیر نور مشهور [[انټرنېټي يادښتونه|میمزونه]] لکه ووجک د ورته کال په اګست کې هم و. د مارچ په 21، 2018، د انځوردړه وتړل شو. دوه ورځې وروسته د عکس بورډ ''کولچان'' د بدیل په توګه تاسیس شو. === ويزاردچان === ويزاردچان یو انځوردړه دی چې په ابتدايي توګه د نارینه انسل کلتور او موضوعاتو په شمول د انیم، شوق، او خپګان لپاره وقف شوی. د خپګان په بورډ کې کاروونکي اکثرا د ځان وژنې یا ځان وژنې په اړه بحث کوي، او د بورډ په ټولنه کې یو تناقض رامینځته شوی چې ایا کاروونکي د ځان وژنې مخنیوي هټ لاینونو ته راجع کړي. <ref name="slateWizards">{{Cite web |last=Hess |first=Amanda |date=3 March 2015 |title=Please Do Not Downvote Anyone Who's Asked for Help |url=http://www.slate.com/articles/technology/users/2015/03/reddit_and_suicide_intervention_how_social_media_is_changing_the_cry_for.html |website=Slate}}</ref> == هم وګوره == == لاسوندونه == <references group="" responsive="0"></references> == بهرنۍ اړیکې == * [http://tanami.org/overscript/ Overscript] — د عکس بورډ سافټویر لیست * [http://allchans.org/ AllChans - OverChan V.3] — د انځوردړهونو لیست {{Anonymous and the Internet}}{{انټرنېټي اصطلاحات}} [[وېشنيزه:Pages with unreviewed translations]] 8vcpcrkxw6vzz3ajr5ydfk0a0tywbot 0 72469 364887 306678 2026-06-28T01:21:42Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364887 wikitext text/x-wiki ایزوبل وایلي هاچیسون (په انګریزي: Isobel Wylie Hutchison؛ زوکړه: د ۱۸۸۹ زکال د مۍ ۳۰مه – مړینه: د ۱۹۸۲ زکال د فبروري ۲۰مه) سکاټلنډۍ فلم جوړونکې، بوټي پېژندونکې او شمالي قطب ته سفر کوونکې وه. هاچیسون شاعره وه چې ایسلنډ، ګرینلنډ، الاسکا او الوتي ټاپو ګانو ته یې د خپلو سفرونو اړوند کتابونه لیکلي او د نېشنل جیوګرافیک په ګډون یې ګڼ شمېر نورو مجلو ته مقالې لیکلې دي. هغې په مکرر ډول ویناوې کولې او د خپلو فلمونو، انځورونو او نقاشیو څخه به یې د خپلو ویناوو پر مهال د هغو د اغېزو د زیاتوالي په موخه ګټنه کوله. د نوموړې لیکنې د سکاټلنډ ملي کتابتون ته د هغې د اوږد مهالې ملګرې مډېنا لوئیس له خوا ډالۍ شوې. <ref name="Neely">{{cite book|last1=Neely|first1=Sarah|last2=MacKenzie|first2=Scott|last3=Stenport|first3=Anna Westerstahl|title=Films on ice : cinemas of the Arctic|date=2015|publisher=Edinburgh University Press|location=Edinburgh|isbn=9780748694174|chapter=‘My Heart Beat for the Wilderness’: Isobel Wylie Hutchison, Jenny Gilbertson, Margaret Tait and Other Twentieth-Century Scottish Women Filmmakers|url=https://www.academia.edu/27863208}}</ref><ref name="MacPherson">{{cite news|last1=MacPherson|first1=Hamish|title=Isobel Wylie Hutchison: A truly extraordinary Scottish explorer|url=https://www.thenational.scot/news/17665187.isobel-wylie-hutchison-truly-extraordinary-scottish-explorer/|access-date=10 April 2022|work=The National|date=26 May 2019|language=en}}</ref><ref name="Reid">{{cite web |last1=Reid |first1=Deborah |date=8 March 2019 |title=The Quest for Scotland's Gardening Women, 1800-1930 |url=https://blog.nms.ac.uk/2019/03/08/the-quest-for-scotlands-gardening-women-1800-1930/ |access-date=22 April 2022 |website=National Museums Scotland Blog |language=en}}</ref> ډیری هغه بوټي چې هاچیسون د خپل ژوند په اوږدو کې راغونډ کړي وو؛ په کیو باغونو، په اډینبورګ کې د بوټو پوهنې په سلطنتي باغ او د بریتانیا په موزیم کې دي. په ۱۹۳۴ زکال کې نوموړې لومړنۍ مېرمن وه چې د سکاټلنډ له سلطنتي جغرافیايي ټولنې څخه یې د مونګو پارک مډال ترلاسه کړ. په ۱۹۴۹ زکال کې یې د سنټ اندرویز له پوهنتون څخه د بوټې پوهنې او ادبیاتو په برخه کې د خپلو چارو له امله افتخاري دوکتورا ترلاسه کړه او نوموړې یې «هغه نه تسلیم کېدونې ارواح وبلله چې ګواښونه، ستونزې او ستړیاوې یې له ننګونې سره مخ کړې او لویې بشري لاسته راوړنې یې لرلې دي». <ref name="Lewis">{{cite news|last1=Lewis|first1=Philippa|title=Arctic Botanist: Isobel Wylie Hutchison|url=https://www.kew.org/read-and-watch/arctic-botanist-isobel-wylie-hutchison|access-date=10 April 2022|work=Royal Botanic Gardens Kew|date=2 June 2017}}</ref><ref name="RBGE">{{cite web |title=Catalogue for Isobel Wylie Hutchison Collection at the Royal Botanic Garden Edinburgh |url=https://www.rbge.org.uk/media/6362/gb235iwh_isobelwyliehutchison.pdf |access-date=10 April 2022 |website=Royal Botanic Garden Edinburgh}}</ref><ref name="MacPherson2">{{cite news|last1=MacPherson|first1=Hamish|title=Isobel Wylie Hutchison: A truly extraordinary Scottish explorer|url=https://www.thenational.scot/news/17665187.isobel-wylie-hutchison-truly-extraordinary-scottish-explorer/|access-date=10 April 2022|work=The National|date=26 May 2019|language=en}}</ref><ref name="Mungo">{{cite web |title=Mungo Park Medal |url=https://www.rsgs.org/mungo-park-medal |access-date=10 April 2022 |website=The Royal Scottish Geographical Society |language=en}}</ref> == لومړنی ژوند == هاچیسون د وېسټ لوتین په کارلوري قلا کې وزېږېده، دا د جني وایلي (۱۸۵۷ – ۱۹۳۱ زکال) او توماس هاچیسون (۱۸۴۱ – ۱۹۳۱ زکال) له پنځو ماشومانو څخه دریمه وه. پلار یې د هغې د ۱۰ کلنۍ په عمر ومړ. هغه خپلو ټولو اولادونو ته په مساوي ډول میراث له ځانه پرېښود او له امله یې نوموړې په خپل ټول ژوند کې له مالي اړخه خپلواکه وه. {{sfn|Hoyle|2001|pp=1-19}} د هغې تره د کارلوري رابرټ هاچیسون و. بابا یې توماس هاچیسون (۱۷۹۶ – ۱۸۵۲ زکال) په لیث ښار کې د زده کړو د برخې چارواکی او د شرابو مخکښ سوداګر و؛ خصر یې بیا یو بریالی کروندګر و. د هغوی شتمني لامل وګرځېده چې وخت ومومي ایزوبل ته د بوټو پوهنې او باغوانۍ اړوند زده کړې ورکړي. دې همدارنګه له یوې سیمه ییزې چارواکې سره خصوصي زده کړې وکړې او د کروکېټ، ټېنس، غشي ویشتنې، سکېټ، غره ختنې، بایسکل زغلونې، کلیوالي سکاټلنډي ګډا او قدم وهنې په برخو کې فعاله وه. <ref>{{cite book|title=Biographical Index of Former Fellows of the Royal Society of Edinburgh 1783–2002|date=July 2006|publisher=The Royal Society of Edinburgh|isbn=0-902-198-84-X|url=https://www.royalsoced.org.uk/cms/files/fellows/biographical_index/fells_indexp1.pdf|access-date=18 November 2016|archive-date=24 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130124115814/http://www.royalsoced.org.uk/cms/files/fellows/biographical_index/fells_indexp1.pdf|url-status=dead}}</ref>{{sfn|Hoyle|2001|pp=16}}{{sfn|Hoyle|2001|pp=12}}{{sfn|Hoyle|2001|pp=2-3}} له ۱۹۰۰ زکال وروسته نوموړې په اډینبورګ کې ښوونځي ته ولاړه او هلته یې هغه درسي نصاب ولوست چې د یوې ویکټوریايي اشرافۍ نجلۍ لپاره مناسب و. وروسته له هغه چې خور یې د سمندریز ځواک له یوه افسر سره واده وکړ او وه یې نشو کولای د ډېر وخت لپاره هغه وویني، ایزوبل دې باور ته ورسېده چې واده کول د هغې ژوند محدود کوي. {{sfn|Hoyle|2001|pp=1-19}} هاچیسون به دا څرګندوله چې غواړي شاعره شي، همدا و چې د ځوانۍ پر مهال یې د اشعارو لیکلو ته مخه کړه. د ۱۸۹۹ زکال له لومړیو څخه هغې د خپلو یاددښتونو لیکنې ته مخه کړه او د خپل عمر په ډېری مهال کې یې دغه چاره ترسره کړه. هغې د سکرایبلر (The Scribbler) په نامه مجلې مدیر مسئولیت پر غاړه واخیست چې د کورنۍ له خوا یې تاسیس شوه؛ دې د خپلې شلېزې تر پایه یې دغې مجلې ته لیکنې وکړې. هغې د ځوانۍ پر مهال په څو ژبو خبرې کولې چې په دغو کې ایټالوي، ګالیک، یوناني، عبري، ډنمارکي، ایسلنډي، ګرینلنډي او همدارنګه د اینویت ژبې لغتونه شامل وو. <ref name="Diaries">{{cite web |title=Inventory |url=https://digital.nls.uk/catalogues/guide-to-manuscript-collections/inventories/acc9713.pdf |access-date=17 April 2022 |website=National Library of Scotland}}</ref><ref name="MacPherson3">{{cite news|last1=MacPherson|first1=Hamish|title=Isobel Wylie Hutchison: A truly extraordinary Scottish explorer|url=https://www.thenational.scot/news/17665187.isobel-wylie-hutchison-truly-extraordinary-scottish-explorer/|access-date=10 April 2022|work=The National|date=26 May 2019|language=en}}</ref>{{sfn|Hoyle|2001|page=15}} هغې د ماشومتوب له مهاله له پیاده تګ سره لېوالتیا لرله او ډېری مهال به له کارلوري څخه تر اډینبورګ پورې ۸ مایله (۱۳ کیلومتره) لار پیاده تله، د دې پر ځای چې د خپل کور له موټر کار واخلي. په شل کلنۍ کې د هغې د پیاده تګ کچه ۱۰۰ مایلو (۱۶۰ کیلومتره) ته ورسېده، د بېلګې په توګه له بلېرګیوري څخه تر اګوستوس بندر (۱۰۰ مایله یا ۱۶۰ کیلومتره)، او له ډون څخه تر اوبان پورې (۷۰ مایله یا ۱۱۰ کیلومتره). وروسته بیا په «اوږدو سفرونو» تله او په دې سره یې د نیشنل جیوګرافیک مجلې لپاره لیکنې هم پیل کړې. {{sfn|Hoyle|2001|pp=17}} د هاچیسون مشر ورور، فرانک، په ۱۹۱۲ زکال کې د ۱۶ کلنۍ په عمر په کیرنوګرومز کې د غره ختنې د یوې پېښې له امله ومړ. دغې چارې پر هاچیسون پام وړ اغېز وکړ او د یو څه مودې لپاره یې د خپلو یاددښتونو له لیکلو لاس واخیست. د هغې بل ورور، والټر، په لومړۍ نړیواله جګړه کې ومړ. <ref name="MacPherson4">{{cite news|last1=MacPherson|first1=Hamish|title=Isobel Wylie Hutchison: A truly extraordinary Scottish explorer|url=https://www.thenational.scot/news/17665187.isobel-wylie-hutchison-truly-extraordinary-scottish-explorer/|access-date=10 April 2022|work=The National|date=26 May 2019|language=en}}</ref><ref name="National">{{cite news|title=The call of the far north|url=https://www.thenational.scot/news/16992431.called-north-scotlands-greatest-female-explorer/|access-date=17 April 2022|work=The National|date=21 October 2018|language=en}}</ref>{{sfn|Hoyle|2001|page=21}} نوموړې له ۱۹۱۷ زکال څخه تر ۱۹۱۸ زکال پورې په وارویک شایر کې د ښځو لپاره د باغوانۍ په سټوډلي نومي کالج کې سوداګري او بازار موندنه او همدارنګه مذهب او ژبې ولوستې. په ۱۹۱۸ زکال کې د نوموړې وضعیت له بد حالت سره مخ شو ځکه چې د حیواناتو لپاره یې خواړه کم شول او همدارنګه ټول نارینه د جګړې ډګر ته ولاړل. د هغوی په کالج کې انفلونزا ولګېده او یو شمېر زده کړیالان یې له امله مړه شول. هغه چې شرمېدونکې او تر یوه بریده ساده نجلۍ وه له عاطفي پلوه یې له نورو نجونو زده کړیالانو سره اړیکې جوړې کړې چې دغه مهال یې د مډېنا لوئیس په څېر تل پاتې ملګرې ځانته وموندلې. له دې سره هغه مهال چې ملګرو یې له نارینه و سره د لیوالتیا څرګندويي کوله، هغې د خپلو یاددښتونو په کتابچه کې خپل د خواشینۍ احساس ولیکه: «داسې احساس کوم چې زده دواړو جنسونو ته اړونده نه یم – یو ډول سیل کوونکې یم». {{sfn|Hoyle|2001|pp=23-26}}{{sfn|Hoyle|2001|pp=26-28}} == له جګړې وروسته == هغه د لار ورکۍ او ستونزو احساس چې هاچیسون ته په سټوډلي کالج کې پیدا شوی و، هغه مهال هم حل نه شو کله یې چې له دغه کالج څخه د باغوانۍ په برخه کې سند ترلاسه کړ. نوموړې د ۱۹۱۹ زکال په مني کې د لندن د پوهنتون کېنګز کالج ته ولاړه، هلته یې د نجونو په لیلیه کې ژوند کاوه او د مذهبي زده کړو په ټولګیو کې یې برخه اخیسته. له شپږ میاشتنۍ تبې او عاطفي بې ثباتۍ وروسته هاچیسون په ۱۹۲۰ زکال کې له اروايي ستونزو سره مخ شوه. له دې سره هم د لیکوالۍ په برخه کې بریالۍ وه؛ د هغې شاعري د سکاټسمن ورځپاڼې له خوا وستایل شوه او په دې سره یې ناول لیکنې ته هم مخه کړه. دې خپلې چارې له پلار څخه ورته د پاتې شوې شتمنۍ او ترلاسه کوونکي فیس پر مټ مخته وړې.<ref name="Avril">{{cite book|last1=Maddrell|first1=Avril|title=Complex Locations: Women's Geographical Work in the UK 1850-1970|date=20 June 2011|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-4443-9958-5|url=https://books.google.com/books?id=p_xfuY8CJ48C&pg=PT99|page=99|language=en}}</ref>{{sfn|Hoyle|2001|p=28-29}}{{sfn|Hoyle|2001|p=23}} په ۱۹۲۴ زکال نوموړې په اډینبورګ کې د خپلې یوې ملګرې سره یوځای هسپانیا، مراکش، مصر او اسرائیلو ته د سفر په موخه وبلل شوه، دغه سفر توماس کوک تنظیم کړی و. هغې په دغه سفر کې خپله ښځینه ملتیا کوونکې له کچې زیاته محافظه کاره وبلله او له امله یې پرېکړه وکړه چې په راتلونکي کې به یوازې سفر کوي. په راتلونکي ژوند کې هغې یوازې او یا به یې هم له نارینه وو سره سفر کاوه، خو هېڅکله یې واده وه نه کړ. <ref name="Spowart">{{cite news|last1=Spowart|first1=Nan|title=HippFest remembers forgotten film-maker Isobel Wylie Hutchison|url=https://www.thenational.scot/news/16079572.hippfest-remembers-scots-silent-film-maker-isobel-wylie-hutchison/|access-date=18 April 2022|work=The National|date=12 March 2018|language=en}}</ref>{{sfn|Hoyle|2001|pp=33-35}} سکاټلنډ ته په بېرته راګرځېدو هغې یو څه موده په بارا، شمالي او سویلي یویست، هریس، سکاټلنډ او لوئیس کې په په پیاده تګ تېره کړه چې په دې سره یې ۱۵۰ مایله (۲۴۰ کیلومتره) پیاده تګ بشپړ کړ. هغې نیشنل جیوګرافیک مجلې ته د یوې مقالې د لیکلو له امله ۲۵۰ ډالر ترلاسه کړل چې ایسلنډ ته یې د سفر پر مهال د هغې د لګښت یوه برخه پوره کړه. {{sfn|Hoyle|2001|p=37}}{{sfn|Hoyle|2001|p=36}} == نورې چارې == د ۱۹۴۲ زکال پر مهال په آتو ټاپو باندې د جاپانیانو له برید وروسته، هاچیسون له بي بي سره په مکرر ډول مرکه کوونکې شوه. کارلوري قلا د جګړې پر مهال د سلطنتي هوايي ځواک له خوا د ګټنې له امله په بشپړ ډول ویجاړ شوه او هغې یې د جوړولو په موخه پیسو ته اړتیا لرله. ورته مهال تر ۱۹۵۱ زکال پورې د دغې قلا د برېښنا مزي هم وصل نه شول. <ref>{{cite web |title=Learn more about Carlowrie Castle's colourful history - Carlowrie Castle |url=https://carlowriecastle.co.uk/our-history/ |access-date=17 April 2022 |website=Carlowrie Castle}}</ref>{{sfn|Hoyle|2001|pp=196}}{{sfn|Hoyle|2001|pp=194, 203}} هاچیسون د ۱۹۵۶ زکال په اوړي کې مرسته وکړه چې فالکلنډ ماڼۍ، آبرنټي، کینروس، کریمویر او بریمار ته د نیشنل جیوګرافیک د انځور اخیستونکو بي آنتوني سټیوارټ او ډېوېډ اس بویر سفر تنظیم او همدارنګه «د جان اوګروتز د پیاده تګ» تر عنوان لاندې خپلې مقالې لپاره انځورونه راغونډ کړي. همدغه کال نوموړې د نیشنل جیوګرافیک له لومړنۍ ښځینه انځور اخیستونکې کاتلین ریویس سره سکاټلنډ ته سفر وکړ څو د دغه هېواد د پام وړ ادبي ځانګړنو لرونکي ځایونه وګوري. <ref>Hutchison, Isobel Wylie, "Famous Literary Shrines of Scotland", in Cameron, Hazel Buchan (ed.), ''Peak Beyond Peak: The Unpublished Journeys of Isobel Wylie Hutchison'', Taproot Press, pp. 197 - 238, {{isbn|978-1-8380800-7-5}}</ref><ref>Hutchison, Isobel Wylie, "A Stroll to John o' Groats", in Cameron, Hazel Buchan (ed.) (2022) ''Peak Beyond Peak: The Unpublished Scottish Journeys of Isobel Wylie Hutchison'', Taproot Press, pp. 69 - 116, {{isbn|978-1-8380800-7-5}}</ref> هاچیسون چې له مفصلي التهاب رنځېده بالاخره له پښو او لاسو وغورځېده. نوموړې د ۱۹۸۲ زکال د فبروري په ۲۰مه نېټه د ۹۲ کلنو په عمر په کارلوري کې په خپل کور کې مړه شوه. هغه د کرکلیسټون په شمالي هدیره کې د خپلې مور او مشرې خور، هېلډا سکاټ پریمروز هاچیسون په خوا کې خښه کړای شوه. <ref name="Kaye">{{cite journal|last1=Kaye|first1=Evelyn|last2=Zhang|first2=Tingjun|last3=Ebert-May|first3=Diane|title=Flowers in the Snow: The Life of Isobel Wylie Hutchison, Permafrost: A Guide to Frozen Ground in Transition, Structure and Function of an Alpine Ecosystem, Niwot Ridge, Colorado, Roald Amundsen's Belgica Diary: The First Scientific Expedition to the Antarctic, Ecosystems of Disturbed Ground, The Terrestrial Biosphere and Global Change: Implications for Natural and Managed Ecosystems. Synthesis Volume, Glaciers and Environmental Change, Environmental Change in Mountains and Uplands, Debris-Covered Glaciers, This Land of Shining Mountains: Archeological Studies Colorado's Indian Peaks Wilderness Area, Perspectives in Amino Acid and Protein Geochemistry|journal=Arctic, Antarctic, and Alpine Research|date=February 2002|volume=34|issue=1|pages=114–118|doi=10.1080/15230430.2002.12003475|doi-access=free}}</ref><ref name="Jo">{{cite book|last1=Woolf|first1=Jo|title=The Great Horizon: 50 Tales of Exploration|date=16 November 2017|publisher=Sandstone Press Ltd|location=Dingwall, Scotland|isbn=978-1-910985-89-2|url=https://books.google.com/books?id=UHj3DwAAQBAJ&pg=PT11|access-date=17 April 2022|language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Jeanie Wylie Hutchison grave monument details at Municipal Cemetery, Kirkliston, West Lothian,Scotland |url=https://www.gravestonephotos.com/public/gravedetails.php?grave=49996 |access-date=17 April 2022 |website=www.gravestonephotos.com |archive-date=26 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210926032524/https://www.gravestonephotos.com/public/gravedetails.php?grave=49996 |url-status=dead }}</ref> == علمي ویاړونه او جایزې == ایزوبل وایلي هاچیسون د سکاټلنډ د سلطنتي جغرافیايي ټولنې یو له ارزښتمنو غړو څخه وه. هغې له ۱۹۳۶ زکال څخه تر ۱۹۴۰ زکال پورې د دغې ټولنې په شورا، له ۱۹۴۴ زکال څخه تر ۱۹۵۳ زکال پورې د سکاټلنډ د جغرافیايي مجلې د افتخاري مدیر مسئولې او له ۱۹۵۸ زکال څخه تر ۱۹۷۰ زکال پورې د یادې ټولنې د مرستیالې په توګه خدمت وکړ. <ref name="Maddrell">{{cite book|last1=Maddrell|first1=Avril|title=Complex Locations: Women's Geographical Work in the UK 1850-1970|date=20 June 2011|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-4443-9958-5|url=https://books.google.com/books?id=p_xfuY8CJ48C&pg=PT101|page=101|access-date=16 April 2022|language=en}}</ref> هاچیسون په ۱۹۳۲ زکال کې د دغې ټولنې د فیلوشېپ دیپلومه او د ۱۹۳۴ زکال د اکتوبر په ۲۴مه یې په ډېرې حیرانتیا د مونګو پارک مډال ترلاسه کړ. نوموړې د دغه مډال لومړنۍ ښځینه او دریمه ترلاسه کوونکې وه.<ref name="Reeploeg">{{cite journal|last1=Reeploeg|first1=Silke|title=The far islands and other cold places: Women travelers in the Arctic, 1850–1935|journal=Conference of the International Journal of Arts & Sciences|date=2017|volume=10|issue=2|pages=35–40|url=https://da.uni.gl/media/4564408/ijas-2017-reeploeg-the-far-islands.pdf|access-date=10 April 2022}}</ref><ref name="Maddrell2">{{cite book|last1=Maddrell|first1=Avril|title=Complex Locations: Women's Geographical Work in the UK 1850-1970|date=20 June 2011|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-4443-9958-5|url=https://books.google.com/books?id=p_xfuY8CJ48C&pg=PT101|page=101|access-date=16 April 2022|language=en}}</ref><ref name="Mungo2">{{cite web |title=Mungo Park Medal |url=https://www.rsgs.org/mungo-park-medal |access-date=10 April 2022 |website=The Royal Scottish Geographical Society |language=en}}</ref> په ۱۹۳۶ زکال کې د لندن د سلطنتي جغرافیايي ټولنې غړې وټاکل شوه او د سنټ اندریوز پوهنتون بیا په ۱۹۴۹ زکال کې ورته افتخاري دوکتورا ورکړه. <ref name="Kaye2">{{cite journal|last1=Kaye|first1=Evelyn|last2=Zhang|first2=Tingjun|last3=Ebert-May|first3=Diane|title=Flowers in the Snow: The Life of Isobel Wylie Hutchison, Permafrost: A Guide to Frozen Ground in Transition, Structure and Function of an Alpine Ecosystem, Niwot Ridge, Colorado, Roald Amundsen's Belgica Diary: The First Scientific Expedition to the Antarctic, Ecosystems of Disturbed Ground, The Terrestrial Biosphere and Global Change: Implications for Natural and Managed Ecosystems. Synthesis Volume, Glaciers and Environmental Change, Environmental Change in Mountains and Uplands, Debris-Covered Glaciers, This Land of Shining Mountains: Archeological Studies Colorado's Indian Peaks Wilderness Area, Perspectives in Amino Acid and Protein Geochemistry|journal=Arctic, Antarctic, and Alpine Research|date=February 2002|volume=34|issue=1|pages=114–118|doi=10.1080/15230430.2002.12003475|doi-access=free}}</ref>{{sfn|Hoyle|2001|pp=190}} == سرچينې == 0l6qv91qts9u7xtbs7dydz6yvo17tbe 0 78875 364881 356268 2026-06-28T00:16:38Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364881 wikitext text/x-wiki الفریده یلینک د [[اتريش|اتریش]] مشهوره لیکواله ده چې د توماس برنهارد اتریشي په څېر په ټوله نړۍ کې مشهوره شوه. هغه په خپلې لیکوالۍ وکړای شول چې د اتریش له پولو واوړي او ځان نړۍ ته ور وپېژني. لیکوالي یې وکړه، پنځونې یې وکړې، ډېرې ادبي جایزې یې وګټلې او ان د نوبل جایزې تر ګټلو پورې ورسېده. {{مالومات}} په ۲۰۰۴کال کې د نوبل بنسټ هغه د ادبیاتو په برخه کې د نوبل جایزې ګټونکې وبلله. الفریده یلینک په ۱۹۴۶کال کې په اتریش کې زیږېدلې ده. هغه اوس د مونیخ په [[ویانا|وین]] ښار کې ژوند کوي. ==شخصي ژوند== الفریده یلینک په ۱۹۴۶ کال کې له چکي پلار او رومانیايي مور په اتریش کې وزیږېده. پلار یې یو کیمیاپوه و، د ماشومتوب وختونه یې په وین کې تېر کړل. د نوتردام په نامه یې په یوه مذهبي ښوونځي کې زده کړې پيل کړې. په همدې ښوونځي کې یې فرانسوي ژبه او نور هغه مهالني علوم ولوستل. په همدې کال کې یې مور هغه یوې ښوونکې ته ور ورسته چې پیانو او ویلون هم زده کړي. یلینک په ۱۶ کلنۍ کې د موسیقي هنرستان ته لاړه، خو ژر په دې پوه شوه چې په دې برخه کې استعداد نه لري. هغه لا زده کوونکې وه چې شعر لیکل او شعر ویل یې زده کړل. د پروتکل په نامه په اتریشي مجله کې یې شعرونه چاپېدل. پلار یې یو سوسیالست و، هغه په سیاسي فعالیتونو کې هم بوخت و او دومره وځورول شو، چې په ۱۹۶۸ کال کې یې خپله رواني روغتیا وبایلله، ان تر لیونتوبه ورسېد او په رواني روغتون کې بستري شو. مور یې هم یوه مستبده کاتولیکه وه. له دې سره یې چلند تل له تریخوالي ډک و. د نوموړې پر ژوند د خپلې مور د چلند اغېز و او همدا راز د پلار له امله رامنځ ته شوی وضعیت هم بې اغېزې نه و. د نوموړې مور غوښتل الفریده موسیقي د ځان لپاره د مسلک په توګه غوره کړي، خو هغه پوه شوه چې په دې برخه کې استعداد نه لري، نو ځکه یې د موسیقي زده کړې پرېښودې او د تاریخ، ادبیاتو او هنر په اړه یې مطالعه پيل کړه. نوموړې د پوهنتون له وخته نیولې بیا تر ډېرو اوږدو کلونو پورې سیاسي فعالیتونه هم لرل. سیاسي فعالیتونو او فکر یې هم پر ژوند او اثارو اغېز لرلی دی. ==هنري ژوند او ادبي آثار== د نوموړې د اثارو په اړه ډول ډول نظریات موجود دي. خپل لومړنی ناول یې په ۱۹۷۰ کال کې چاپ کړ. هغه په معاصرو ادبیاتو کې له ډېرو اغېز لرونکو شخصیتونو ده. خو بیا یې هم لیکنې، نندارې او کیسې د نقادانو له نیوکو او نقد سره مخ دي. په ادبي جریانونو کې یې ناندرۍ راولاړې کړې دي. جنسي بدرفتارۍ، جنسي موضوعات، د ښځینه وو او نارینه وو ترمنځ جګړې او تاوتریخوالی او داسې نور مسایل را نغاړي چې ډېر وخت له نقد سره مخ کېږي. په داسې اثارو کې لکه (ګرانه موږ یوازې ګوله نه یو)، معشوقې، د پیانو معلم او نورو اثارو کې خپل نظریات په سمه توګه انځوروي. نوموړې په ځانګړي مهارت د کرکټرونو تر منځ ناندرۍ، د قدرت لپاره سیالۍ، د انسانانو تر منځ اړیکې او کشمکشونه انځوروي. لوستونکي ته جټکه ورکوي، هېښوي یې، حیرانوي یې او تر پایه یې له ځان سره بیايي. یلینک په دې باور ده چې قدرت او تاوتریخوالی د انسانانو تر منځ د اړیکو جوړولو لپاره اغېزناکه قوه ده. د شهوت په نامه یې یو ناول خپور کړی دی. په دې ناول کې یې د جنسي بدرفتاریو او کشمکشونو په اړه مسایل راوستي دي. دې اثر دومره د خلکو پام ځان ته را وا نه ړاوه. په دې اثر کې یې تر ډېره د انسانان د اخلاقي ماتې یا شکست او انسان د مسخره کولو صحنې راغلې دي. له همدې امله وایي چې دا اثر یې د یوې ستونزې د حل پر ځای د انسانانو پر ژوند ملنډې وهي. خو د پخوانیو اثارو برعکس یې په اوس وخت کې د ښځینه مسایلو پر ځای تر ډېره عمومي ټولنیز نقد ته پاملرنه کړې ده. په نندارو کې یې خبرې لږ دي، انځورونه پکې ډېر وي او تر ډېره پر فاشیزم او نورو مسایلو بحثونه کوي. ==سياسي ايډيالوژي== هغه تر ۱۹۹۱کال پورې د اتریش د کمونیست ګوند غړې وه، خو وروسته یې په دغه ګوند کې د ځینو غړو پر کړنو او چلندونو سختې نیوکې وکړې، له دوی بېله شوه او دې مسئلې هغه نوره هم مشهوره کړه. الفریده لیکواله ده، خو یوه عادي لیکواله نه ده. نورمال ذهني فعالیتونه لري، پخپله وایي چې له یو ډول رواني اختلال ځورېږي. له ځایونو، ټولنې او ګڼې ګوڼې وېره لري، له همدې امله یې د نوبل بنسټ له لوري د جایزې د ورکړې په مراسمو کې هم ګډون و نه کړ. هغې دې بنسټ ته یوه ویډیو لیږلې وه، پکې غږېدلې وه او د خپل نه ورتګ لامل یې روښانه کړی و. د نوموړې په خبره، د نوبل د جایزې د ورکړې په مراسمو کې د پیتر هاندکې تقلید کوي، هغه هم په مراسمو کې ګډون نه و کړی او ویډیويي پیغام یې استولی و. نو ښايي درته په زړه پورې وي چې د رواني ستونزو او ځینو اختلالونو لرونکې د نوبل جایزه ګټي، خو دې ته باید متوجه وو چې دا ستونزې یې د کار خنډ نه دي، بلکې لیکل کوي، نوی سبک لري، زرګونه مینه‌وال لري او لا هم په کتابپلورنځیو کې مینه‌وال د هغې د کتاب پوښتنه کوي. په انټرنیټي پاڼو او ادبي بحثونو کې نوموړې ته د فیمنیستې خطاب کوي. دوی وایي، الفرید داسې لیکواله ده چې فیمنیستي افکار لري. د نوموړې اثار تر ډېره په هغو هېوادونو کې ناپېژانده دي چې له [[الماني ژبه|الماني]] ژبې سره بلدتیا نه لري. په ۱۹۹۰ کال کې د یورګ هایدر پر وړاندې ودرېده. همدې مسئلې تر یوې کچې مشهوره کړه. منتقدان یې وایي چې اثار یې دومره ادبي وزن او ښکلا نه لري. په زړه پورې خو دا ده چې نوي منتقدان یې تر ډېره نوی امریکایي ادبي نسل دی. روث فرانکلین وایي، د نوبل ادبي جایزې تل له ناندریو ډکې وې، خو دا جایزه له خورا ډېرو ناندریو ډکه وه. هغه په دې باور دی، چې الفریده یلینک د خصمانه فیمنیزم ملاتړې ده او د نوبل بنسټ له لوري نوموړې ته د دې جایزې ورکړه په اصل کې د نوبل بنسټ هویت ته ستره ضربه ده. ==د نوبل جايزه== د نوبل بنسټ په دې باور دی چې هغه د یوه ځانګړي او متفاوت سبک خاونده ده. د یاد بنسټ د ادبي برخې کمېټې په ۲۰۰۴ کال کې پرېکړه وکړه چې د نوبل د دې دور ګټونکې الفریده یلینک وبولي. د یاد بنسټ په خبره، نوموړې په خپلو اثارو کې یو ځانګړی سبک او رسا ژبه استفاده کړې ده. هغې په پوره مهارت په ټولنه کې کلیشه موضوعات را اخیستي دي، داسې یې وړاندې کړي چې لوستونکي ته نوي ښکارېږي او زاړه نه ورته برېښي. یلینک لسمه مېرمنه وه چې د نوبل جایزه یې وګټله. همدا چې خبره شوه د نوبل جایزه یې ګټلې، نو ویل یې چې اخیستلو ته یې نه شي ورتللی. هغه د خبر په اورېدو حیرانه شوه، باور یې نه کاوه، مخکې مو یادونه وکړه چې هغه سوشیل فیبیا لرله، یا له جمعیت د وېرې رواني ناروغي یې لرله، نو ځکه یې پرېکړه وکړه چې د نوبل جایزې اخیستو لپاره پخپله نه ورځي. هغه مهال د نوبل بنسټ مشر هوراس انګدال په یوه ټلوېزیوني مرکه کې وویل، پوره هڅه به وکړي چې الفرید د نوبل اخیستلو لپاره ستاکهلم ته راولي، خو بریالی نه شو. دا لومړی ځل نه و چې د نوبل یو ګټونکی یا ګټونکې د دغه جایزې لپاره په جوړو شوو مراسمو کې ګډون نه کوي؛ بلکې په ځلونو داسې شوي دي، خو داسې هم شته چې په وروستۍ شېبه کې یې پرېکړه بدله شوې او د نوبل بنسټ په مراسمو کې یې ګډون کړی دی. ==پر ادبياتو يې نيوکې== یلینک مشهوره وه، منتقدان او ملاتړي یې لرل، نو داسې نه وه چې د نوبل له ګټلو سره هممهاله مشهوره وه، بلکې د نوبل ګټل یې د بحثونو د پارېدو سبب شول. دا چې اثار یې تر مخ خلکو لوستي وو، نو د نوبل پر بنسټ یې سختې نیوکې وکړې چې ولې یې جایزه داسې یوې لیکوالې ته ورکړه چې تل د ناندریو سبب ده او له معاصر ادبیاتو سره ګام پر ګام نه ده روانه. ډېرو منتقدانو د نوبل بنسټ پر ادبي کمېټې نیوکې وکړې چې دې ۵۷ کلنې اتریشۍ ته یې د جایزې په ورکړه د نوبل باور له خاورو سره خاورې کړی دی. یوه ډله بیا داسې راپیدا شوه چې د نوبل دا پرېکړه یې له زړورتیا ډکه وبلله او په خبره یې د نوبل بنسټ د نړۍ متفاوتو ادبیاتو ته جایزه ورکوي او هڅونه کوي. خو دا خبره باید هېره نه کړو چې یلینک لا هم په ادبي نړۍ کې د نورو نوبل ګټونکو هومره مشهوره څېره نه ده. تاسې اوس هم د هغې کومه تازه مرکه نه شی پیدا کولی او نه یې هم مینه‌وال دومره ډېر دي. د نوبل جایزې په ګټلو هم هومره مشهوره نه شوه لکه د دې جایزې نور ګټونکي چې مشهوره کېږي او مینه‌وال پیدا کوي. له مرکو په تېښته ده، لا هم له رسنیو سره خبرې او مرکې نه کوي. ادبي نقادانو د یلینک پر ډېرو اثارو نقدونه او لیکنې کړې دي. د پیانو معلم یې په ۱۹۸۳کال کې چاپ کړ. په دې کتاب کې یې د یوې مېرمنې دردونه او ستونزې انځور کړې دي. داسې ستونزې او مسایل چې هغې ته د نارینه وو له لوري جوړېږي او دا باید ځان له هر ډول جنجالونو وژغوري. یوازې له خپلې مور سره عجیبه اړیکه لري، مور یې غوسه ناکه او مستبده وي، ځینې لیکوالان په دې باور دي چې دا په حقیقت کې د یلینک خپل ژوند دی. د نوموړې د ستونزو او کشمکشونو انځورونه ده. ځینې نقادان بیا دا یو مبتذل او بې مانا داستان بولي. لیکوال او نقاد فرانکلین وایي چې د هغه کتاب سره له دې چې د ښځینه وو ستونزې منعکسوي، خو ان د هغو خلکو پام یې هم ځان ته نه دی اړولی چې د ښځینه وو په اړه له مطالعاتو یا فیمنیزم سره اړیکه لري او یا فعالیت پکې کوي. په امریکا کې بیا له بېلو اړخونو د نوموړې پر اثارو نقد کېږي. یو لامل یې هم دا دی چې هغه د امریکایي سیاستونو او امریکا مخالفه ده. په جګړو، ناندریو او سیاسي معاملاتو کې د امریکا پر کړنو سختې نیوکې کوي او تل یې غندي. همدا اوس یې هم وېبپاڼه له ټولو هغو انځورونو ډکه ده چې په ابوغریب او نورو زندانونو کې د امریکایي ځواکونو له ظلمونو او وحشتونو اخیستل شوي دي. سره له دې ټولو ناندریو تر دې دمه د یلینک اثار د نړۍ اتلو ژبو ته ژباړل شوي دي. په الماني ژبو هېوادونو کې ډېر لوستونکي لري. د نوبل جایزې تر څنګ یې ډېرې نورې جایزې هم ګټلې دي. له دې ډلې د کافکا ادبي جایزه هم یلینک ته ورکړل شوې ده. هانریش بل، ګیورک بوشنر، هانریش هاینه نورې هغه جایزې دي چې الفرید یلینک ګټلې دي. د نوبل بنسټ چې کله الفرید یلینک ته د نوبل جایزه ورکړه، چا دا ګومان نه کاوه چې دومره ناندرۍ به رامنځ ته کړي، خو د نوبل بنسټ له خپلې پرېکړې دفاع وکړه او په خبره یې نوموړې په ادبي مسایلو کې نوې ژبه کارولې ده، کلیشه يي مسایل یې په خورا نوې بڼه وړاندې کړي دي او لوستونکي ته په زړه پورې وي. ==سرچينې== https://www.spogmairadio.com/18429/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240828162236/https://www.spogmairadio.com/18429/ |date=2024-08-28 }} dc8kwwd4e2svbgdjlclqmlo5sw4uspk 0 80776 364890 342285 2026-06-28T02:08:28Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364890 wikitext text/x-wiki '''بيرتولت برېشت''' په [[جرمني]] کې مشهور [[لیکوال]] دی، چې د بشري ژوند د ښه والي او پرمختګ لپاره یې اثار پنځولي دي. هغه د انسانپالې فکر درلود او تر نن پورې یې خلک د انسان دوستۍ او ښه ژوند په اړه واړه واړه نقل قولونه په [[ورځپاڼه|ورځپاڼو]]، مجلو او ورځنیو چارو کې کاروي. هغه په [[تیاتر]] او [[ننداره|نندارو]] کې نوښتونه راوستل. دې [[هنر]] ته یې خلک راوکاږل او د خپل همدې هنر په مرسته یې لسګونه کسان پر تیاتر او [[ډرامه|ډرامو]] رامات کړل. ده به ویل ننداره او تمثیل باید په انسان کې د ننه یو تحرک رامنځ ته کړي، په هغه کې پوهاوی ډېر کړي، د هغه فکر پراخ کړي او ژوند ته یې وهڅوي. {{چارواکۍ}} ==ژوندليک== برتولت برشت چې مکمل نوم یې اویګن برتولت فریدریش برشت دی (Eugen Berthold Friedrich Brecht)، د ۱۸۹۸ز کال د فبرورۍ په لسمه د آلمان په اګسبورګ کې دې نړۍ ته راغلی دی. برشت چې کله له ښوونځي فارغ شو، نو په ۱۹۱۷ز کال کې یې په مونیخ پوهنتون کې د فلسفې زده کړه پيل کړه. لږ موده یې دا رشته ولوسته، خو بېرته پښېمانه شو او په طب کې یې زده کړو ته مخه کړه. وروسته په المان کې ګډوډي راغله او د ۱۹۱۸ز کال په انقلابي اړودوړ کې اړ شو چې له زده کړو لاس په سر شي. له همدې ځایه اړ شو چې زده کړو ته څټ کړي او د سرتېري په توګه دنده تر سره کړي. هغه ناڅاپه د نندارو او ډرامو په ګرم بازار کې مشهور شو. په ۱۹۲۲ او ۱۹۲۳ز کال کې یې دوې نندارې ولیکلې او د نندارچیانو له هرکلي سره مخ شوې. یوه یې وزر او بله د ډولونو غږ نومېده. دا نندارې په لایبزیګ او مونیخ کې نندارې ته وړاندې شوې. نه یوازې د نندارچیانو؛ بلکې د نقادانو له هرکلي سره هم مخ شوې او برشت ته یې د شهرت ور پرانیست. هغه له دې وروسته د ډرامه لیکوال په نامه مشهور شو. همدا بریا د دې سبب شوه چې برشت د مونیخ له تیاتر سره د همکارۍ یو قرارداد لاسلیک کړي. تر قرارداد وروسته برشت د دې پرېکړه وکړه چې خپل استعداد به پالي او په دې مرکز کې به نندارې او ډرامې لیکي. برشت څو دورې برلین ته راغلی، خو په ۱۹۲۴ز کال کې یې پرېکړه وکړه چې له دې وروسته به په برلین کې اوسي. دلته را وکوچید او بیا د ښار په اصلي تیاتر کې د ماکس راینهارد تر ریاست لاندې په دنده وګومارل شو. ده د تیاتر د لارښود، لیکوال او ازاد همکار په توګه دنده تر سره کوله. همدا مهال و چې هڅه یې کوله په خپل مسلک کې ځان ورسوي. ده غوښتل ځان ته یو ځانګړی سبک ولري او له همدې امله یې بېلې لارې او لوري و ازمویل. هغه ډول ډول نندارې لیکلې او هدف يې دا و چې یو ځانګړی سبک او مشخص فکر انتقال کړي. هغه د خپل وخت له مارکسیست مشرانو او هنرمندانو سره ډېرې نږدې اړیکې لرلې. له دوی سره یې نظریات تبادله کول. دوی له همدې ځایه د روايي دیالکتیکي تیاتر پر رامنځ ته کولو لاس پورې کړ. په همدې لړ کې یې په ۱۹۲۸ز کال کې د موسیقۍ له پارچو سره یوه ننداره خلکو ته وړاندې کړه. د معلوماتو له مخې دا ډرامه په المان کې په ۱۹۳۳ز کال کې دومره مشهوره وه چې ۲۵۰ ځله نندارې ته وړاندې کړل شوه. د نشنل سوسیالیزم په رامنځ ته کېدو سره د برشت د ګډوډۍ او کډوالۍ موده هم پيل شوه. په رایشستاګ کې تر یوې اورلګېدنې وروسته چې نشنل سوسیالستانو د خپلو فکري مخالفینو د ځپلو لپاره رامنځ ته کړې وه، برشت له خپلې کورنۍ سره د تېښتې پرېکړه وکړه. هغه له کورنۍ سره له برلین وتښتېد او د پراګ، وین، زوریخ او پاریس له لارې یې په پای کې ځان ډنمارک ته ورساوه. په دې چاپېریال کې په وخت تېرولو سره د هغه خلاقیت ډېر شو او د اثارو په پنځونه کې یې خورا اغېزناک تمام شو. د ۱۹۳۴ او ۱۹۳۹ کلونو تر منځ یې ډېر طنزونه، شعرونه، قطعې او نورې لیکنې الماني ژبو راډیوګانو ته لېږلې. د ازادۍ په اړه یې لیکنې کولې، د بشریت د ارامۍ په اړه یې لیکل کول او د دې تر څنګ یې د چپیانو په لارښوونه او ملاتړ د مهاجرت مجله هم چلوله. کله چې دویمه نړیواله جګړه پيلېږي، نو په دې جګړه کې ډېرو کسانو ته د سر خطر وي، چې برشت هم په دې ډله کې دی. هغه د ځان د ساتنې هڅه کوي او د خپلې هستوګنې ځای بدلوي. برشت ستاکهلم ته راځي، خو په ۱۹۴۰ز کال کې یې هلته هم ګزاره سختېږي او اړ کېږي چې د ځان د خوندي کولو لپاره هلسینګي ته وتښتي. بیا مسکو ته وتښتېد او له مسکو همداسې د امریکا کلیفورنیا ته لاړ. په ۱۹۴۷ز کال کې د امریکايي ضد فعالیتونو د مخنیوي کمېټه برتولت بریشت احضاروي. پر هغه تور پورې کوي چې د کمونیستي افکارو د خپرولو لپاره کار کوي او په همدې تړاو ترې پوښتنې ګروېږنې کوي. دا مسئله برشت ځوروي او پرېکړه کوي چې له امریکا ووځي. همدا چې د احضار کیسه ختمېږي، یوه ورځ وروسته برشت له امریکا کډه باروي او له دغه هېواد وځي او زوریخ ته ځان رسوي. تر دې وروسته یې لومړی د اتریش له دولت د تابعیت غوښتنه وکړه؛ خو د المان غرب ته پر ده د ننوتو بندیز لا هم پر خپل ځای و. څه موده وروسته د المان د ختیځ فرهنګي اتحادیه له ده غواړي چې شرقي برلین ته ورشي او هلته استوګن شي. دی یې وړاندیز مني او په شرقي برلین کې ژوند پيلوي. په همدې ځای کې د عمر تر پایه ژوند کوي. په ۱۹۵۶ز کال کې یې بېرته د تیاتر په کارونو پیل وکړ. د کارونو ترڅنګ یې د شرقي المان پر کمونیستو رهبرانو خپلو نیوکو ته هم ادامه ورکوله او په مستقلانه توګه یې د دوی نظریات او کړنې غندلې. ==ادبي څېره== برتولت برشت تر ډېره د مشهورو ډرامو او نندارو د لیکلو له امله شهرت لري؛ خو هغه نه یوازې دا چې تکړه ننداره لیکوال و، بلکې د لوړ ذوق لرونکی شاعر هم و. شعرونه، ترانې او له معنی ډک نظمونه یې لیکل. د برشت شعر او شاعري درې دورې لري، خو تر ټولو ښکلي عاشقانه او غنايي شعرونه یې په لومړۍ دورې پورې اړه لري. د شاعرۍ لومړۍ دوره یې له ۱۹۱۳ز کال پیلېږي او تر ۱۹۲۶ز کال پورې ادامه لري. د شاعرۍ دویمه دوره یې له ۱۹۲۶ز پیلېږي او تر ۱۹۴۸ ز کال پورې ادامه لري. په دې وخت کې د بې عدالتۍ پر وړاندې د مبارزې او د یوه ارماني ښار د جوړولو لپاره شعرونه لیکي او همدا فکر پالي. په دې وخت کې یې په شاعرۍ کې یو انقلابي حرکت لیدل کېږي چې د فاشیزم او نازیزم پر وړاندې ولاړ دی او په خپلو شاعرانه کلماتو پر دغو مفکورو ګوزارونه کوي. درېیمه دوره یې بیا تیاتر او شعر دی. دا دوره له ۱۹۴۸ز کال پیلېږي. برشت خلاق او نوښتګر هنرمند و. ده غوښتل چې اثار یې له عامو وګړو سره ژورې اړیکې ولري. هدف یې دا و چې ولسونه په خپلو حقونو پوه شي، د سیاسیونو په لوبو کې ډوب نه شي او په خپلو هېوادونو کې په رښتینې مانا ازاد ژوند ولري. هغه له همدې امله په خپلو اثارو کې ابهام نه غوښت، ساده توب او په ساده کلمو د مهمو مسایلو بیان یې د سبک مهمه ځانګړنه ده. هغه غوښتل چې فقر، بې مسیرتوب او د ناخبرۍ رامنځ ته شوی رسم په انساني ټولنو کې نابود کړي. ده به ویل: ((زه له عامو او ساده خلکو سره ژمن یم. له دوی سره تعهد لرم. هغه خولۍ پر سروم چې دوی یې په سروي، شتمن له بېوزلو کرکه کوي، خو زه داسې نه یم، انسان انسان دی، زه هم د دوی په څېر یم)). برشت له جګړې کرکه لرله. د ژوند موده یې د دوو مشهورو نړیوالو جګړو شاهده وه. له همدې امله یې جګړې غندلې او له جګړو یې کرکه وه. دی د نازي فکر سخت مخالف و. په سیاسي لحاظ د کمونیزم پلوی و. ده ویل چې دا نظام عامو او بېوزله وګړو ته حقوق ورکوي، خو کله یې چې ولید د المان کمونیستو مشرانو برعکس پر عامو او بېوزلانو د ټوپک خوله ور واړوله، له دوی یې کرکه وکړه او د دوی کړنې یې وغندلې. دی په امریکا کې هم چې کله مېشت و، د عامو وګړو د ژوند او د دوی د وېښتابه هڅه یې کوله. دی هلته هم د نازیانو مخالف و. برشت پخپله لیکي چې په امریکا کې یې د نیولو یو لامل هم دا و چې ده نازیان غندل. دی د کمونیزم پیروی و، خو له کمونیستانو بیزار شوی و، ځکه پر ژمنو د عمل پر ځای یې واک ته مخه کړه او د واک تږي وو. له همدې امله په امریکا کې تر تعقیب لاندې و او امریکایي استخباراتو داسې فکر کاوه چې برشت د کمونیزم لپاره کار کوي؛ خو برشت وایي، ده د مېلمه په توګه په امریکا کې هېڅ وخت سیاسي فعالیتونه نه لرل. د برشت شخصیت یو بل اړخ هم لري او هغه په تیاتر کې د یوې نوې لارې او سبک ایجاد دی. موږ وویل چې برشت د تیاتر د نورو لیکوالانو په څېر یوازې خلک بوخت نه ساتل؛ بلکې ده له ځان سره یو فکر درلود او هغه فکر د عامو وګړو وېښول وو. ده له همدې امله د روايي تیاتر یانې داسې تیاتر چې په هغه کې د یوه فکر او یوه بحث تمثیلي روایت کېږي، بنسټ کېښود. وروسته یې د دغه تیاتر د تشریح او پیاوړتیا لپاره ډېرې مقالې ولیکلې. د برشت په وینا، ټولو د ارسطو تقلید کړی دی او د هغو تعریفونو پر اساس روان دي چې ارسطو ورته ټاکلي وو. د ده په خبره، دا بهیر تقلیدي وو او نوښت پکې نه و. د ده تیاتر تر ډېره عقلاني وو. نه یې غوښتل احساستي لوبې وکړي. دی وایي، پخواني تیاترونه یوازې د لیدونکو د بوختیا لپاره دي. ټولې نندارې په دې اساس لیکل کېږي چې لیدونکي احساساتي کړي، دوی له کرکټرونو سره د همدردۍ احساس وکړي، احساسات یې وپارېږي او په پای کې خالي ذهن او له غمه ډک له تیاتر ووځي. هغه به ویل دا هر څه بې معناتوب ته لار پرانیزي، خلک تقلیدي ژوند کوي، نو له همدې امله تیاتر او ننداره باید فکر انتقال کړي، لیدونکي نالیدلو ته متوجه کړي، په دوی کې تغیر راولي، انساني طبع سمه کړي، ورانۍ او ویجاړۍ ختمې کړي، فکري سموالی راولي، د تیاتر په پای کې لیدونکی له یوې لاس ته راوړنې سره له تیاتر ووځي. برشت د جګړو مخالف وو، هغه جګړې غندلې، هغه په انساني ټولنو کې د رښتینې ازادۍ او رښتینې شتمنۍ غوښتونکی و. دی وایي، موږ ته اوس ځانونه په ظاهري توګه شتمن ښکاري، خو په حقیقت کې زموږ او فقر تر منځ فاصله کمه ده. د ده په خبره، انسانان ځانونه امن ګڼي، جګړې پای ته رسېدلي بولي، خو د داسې جګړو په درشل کې دي چې نړۍ به نابوده کړي، ښايي دا په دنیا کې هستوګون وروستی نسل وي او جګړې به انساني ټولنې برباد کړي.<ref>{{Cite web |title=بيرتولت برېشت، سپوږمۍ راډيو - شفيق امیرزی |url=https://www.spogmairadio.com/13832/ |access-date=2024-12-14 |archive-date=2024-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241214232732/https://www.spogmairadio.com/13832/ |url-status=dead }}</ref> ==مړينه== تر ډېرو ادبي کارونو وروسته برشت په ۱۹۵۶ز کال کې ناروغ شو. د همدې کال د اګسټ په ۱۴مه نیمه شپه یې زړه تنګ شو، نفس یې په سینه کې قید شو او د ۵۸ کلونو په عمر ومړ. هغه تر خپل مرګ یو کال مخکې خپلې مېرمنې ته وصیت کړی و، چې باید په پولادي تابوت کې یې خښ کړي، ځکه نه غواړي هډونه یې چمجي وخوري، د المان فرهنګي بنسټ ته یې هم ویلي وو، چې باید په ساده قبر کې خښ شي، د هستوګنې له سیمې سره په نږدې هدیره کې، پر قبر یې هېڅ ونه لیکل شي او ساده ورته جوړ کړل شي. اوس یې پر قبر یوازې یوه ډبره ولاړه ده او پر لیکلي دي: برتولت برشت. == سرچينې == 6887imk22y6sab3rc72z00cahqn3l66 0 85106 364905 357386 2026-06-28T04:24:21Z شاه زمان پټان 26102 364905 wikitext text/x-wiki '''کشميري پښتانه''' يا د '''کشمير پښتانه'''<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/pashto/world-55517098|title=د کشمير پښتانه|date=۲۰۲۱ز جنورۍ ۲مه|accessdate=۲۰۲۶ز جون ۲۸مه|website=بي بي سي پښتو}}</ref> چې هلته يې خلک '''کشميري پټانان''' بولي د کشمير سيمه کې يوه مهمه تاريخي او کلتوري برخه ده، چې د هند تر ادارې لاندې جمو او کشمیر <ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/pashto/world-55517098|title=د کشمير پښتانه|date=۲۰۲۱ز جنورۍ ۲مه|accessdate=۲۰۲۶ز جون ۲۸مه|website=بي بي سي پښتو}}</ref>او د پاکستان تر ادارې لاندې [[ازاد کشمير|آزاد کشمیر]] کې ژوند کوي چې شمېر يې کابو له سل زره وگړو اوړي چې له دې جملې ۱۵۰۰۰ تنه يې يوازې د کشمير له مرکز سرينېگر ۲۷ کيلومتره لرې گندربل سيمه کې د گوټلې باغ په نامه کلي کې ژوند کوي<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/pashto/world-55517098|title=د کشمير پښتانه|date=۲۰۲۱ز جنورۍ ۲مه|accessdate=۲۰۲۶ز جون ۲۸مه|website=بي بي سي پښتو}}</ref> [[چې گوارا|چې]] دا د کشمير د پښتنو تر ټولو لوی کلی دی او کابو ټول پښتانه يې روانې پښتو خبرې کولی شي؛ خو د پښتو ليک لوست برخه کې مرستې ته اړتيا لري.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/pashto/world-55517098|title=د کشمير پښتانه|date=۲۰۲۱ز جنورۍ ۲مه|accessdate=۲۰۲۶ز جون ۲۸مه|website=بي بي سي پښتو}}</ref> دوی خپل اصلیت د څو پیړیو په اوږدو کې د اوسني [[افغانستان]] او [[پاکستان]] څخه د پرله پسې مهاجرتونو څپو ته ګوري. که څه هم ډیری یې د [[پښتو]] ژبې او [[پښتونولي]] دودونو عناصر ساتي، نور یې د سیمه ایزو، کشمیري ، [[ګوجري ژبه|ګوجري]] او پهاړي چاپېریال سره د کلتوري یوځای کېدو مختلف درجې تېر شوې دي. == سرچينې == {{لړسرچينې}} g0u7v6h75ocbs2omifvpvmqfn1me3gs 364906 364905 2026-06-28T04:24:33Z شاه زمان پټان 26102 364906 wikitext text/x-wiki '''کشميري پښتانه''' يا د '''کشمير پښتانه'''<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/pashto/world-55517098|title=د کشمير پښتانه|date=۲۰۲۱ز جنورۍ ۲مه|accessdate=۲۰۲۶ز جون ۲۸مه|website=بي بي سي پښتو}}</ref> چې هلته يې خلک '''کشميري پټانان''' بولي د کشمير سيمه کې يوه مهمه تاريخي او کلتوري برخه ده، چې د هند تر ادارې لاندې جمو او کشمیر <ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/pashto/world-55517098|title=د کشمير پښتانه|date=۲۰۲۱ز جنورۍ ۲مه|accessdate=۲۰۲۶ز جون ۲۸مه|website=بي بي سي پښتو}}</ref>او د پاکستان تر ادارې لاندې [[ازاد کشمير|آزاد کشمیر]] کې ژوند کوي چې شمېر يې کابو له سل زره وگړو اوړي چې له دې جملې ۱۵۰۰۰ تنه يې يوازې د کشمير له مرکز سرينېگر ۲۷ کيلومتره لرې گندربل سيمه کې د گوټلې باغ په نامه کلي کې ژوند کوي<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/pashto/world-55517098|title=د کشمير پښتانه|date=۲۰۲۱ز جنورۍ ۲مه|accessdate=۲۰۲۶ز جون ۲۸مه|website=بي بي سي پښتو}}</ref> [[چې گوارا|چې]] دا د کشمير د پښتنو تر ټولو لوی کلی دی او کابو ټول پښتانه يې روانې پښتو خبرې کولی شي؛ خو د پښتو ليک لوست برخه کې مرستې ته اړتيا لري.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/pashto/world-55517098|title=د کشمير پښتانه|date=۲۰۲۱ز جنورۍ ۲مه|accessdate=۲۰۲۶ز جون ۲۸مه|website=بي بي سي پښتو}}</ref> دوی خپل اصلیت د څو پیړیو په اوږدو کې د اوسني [[افغانستان]] او [[پاکستان]] څخه د پرله پسې مهاجرتونو څپو ته ګوري. که څه هم ډیری یې د [[پښتو]] ژبې او [[پښتونولي]] دودونو عناصر ساتي، نور یې د سیمه ایزو، کشمیري ، [[ګوجري ژبه|ګوجري]] او پهاړي چاپېریال سره د کلتوري یوځای کېدو مختلف درجې تېر شوې دي.{{مالومات}} == سرچينې == {{لړسرچينې}} ket7wxfnng9renrdwreh0d332wwmogb 364907 364906 2026-06-28T04:24:49Z شاه زمان پټان 26102 364907 wikitext text/x-wiki '''کشميري پښتانه''' يا د '''کشمير پښتانه'''<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/pashto/world-55517098|title=د کشمير پښتانه|date=۲۰۲۱ز جنورۍ ۲مه|accessdate=۲۰۲۶ز جون ۲۸مه|website=بي بي سي پښتو}}</ref> چې هلته يې خلک '''کشميري پټانان''' بولي د کشمير سيمه کې يوه مهمه تاريخي او کلتوري برخه ده، چې د هند تر ادارې لاندې جمو او کشمیر <ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/pashto/world-55517098|title=د کشمير پښتانه|date=۲۰۲۱ز جنورۍ ۲مه|accessdate=۲۰۲۶ز جون ۲۸مه|website=بي بي سي پښتو}}</ref>او د پاکستان تر ادارې لاندې [[ازاد کشمير|آزاد کشمیر]] کې ژوند کوي چې شمېر يې کابو له سل زره وگړو اوړي چې له دې جملې ۱۵۰۰۰ تنه يې يوازې د کشمير له مرکز سرينېگر ۲۷ کيلومتره لرې گندربل سيمه کې د گوټلې باغ په نامه کلي کې ژوند کوي<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/pashto/world-55517098|title=د کشمير پښتانه|date=۲۰۲۱ز جنورۍ ۲مه|accessdate=۲۰۲۶ز جون ۲۸مه|website=بي بي سي پښتو}}</ref> [[چې گوارا|چې]] دا د کشمير د پښتنو تر ټولو لوی کلی دی او کابو ټول پښتانه يې روانې پښتو خبرې کولی شي؛ خو د پښتو ليک لوست برخه کې مرستې ته اړتيا لري.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/pashto/world-55517098|title=د کشمير پښتانه|date=۲۰۲۱ز جنورۍ ۲مه|accessdate=۲۰۲۶ز جون ۲۸مه|website=بي بي سي پښتو}}</ref> دوی خپل اصلیت د څو پیړیو په اوږدو کې د اوسني [[افغانستان]] او [[پاکستان]] څخه د پرله پسې مهاجرتونو څپو ته ګوري. که څه هم ډیری یې د [[پښتو]] ژبې او [[پښتونولي]] دودونو عناصر ساتي، نور یې د سیمه ایزو، کشمیري ، [[ګوجري ژبه|ګوجري]] او پهاړي چاپېریال سره د کلتوري یوځای کېدو مختلف درجې تېر شوې دي. {{مالومات}} == سرچينې == {{لړسرچينې}} 168vqqsl6wbbeuju1w8k67w7yyhwkqq 364908 364907 2026-06-28T04:48:23Z شاه زمان پټان 26102 364908 wikitext text/x-wiki '''کشميري پښتانه''' يا د '''کشمير پښتانه'''<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/pashto/world-55517098|title=د کشمير پښتانه|date=۲۰۲۱ز جنورۍ ۲مه|accessdate=۲۰۲۶ز جون ۲۸مه|website=بي بي سي پښتو}}</ref> چې هلته يې خلک '''کشميري پټانان''' بولي د کشمير سيمه کې يوه مهمه تاريخي او کلتوري برخه ده، چې د [[هند]] تر ادارې لاندې [[جمو او کشمير|جمو او کشمیر]] <ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/pashto/world-55517098|title=د کشمير پښتانه|date=۲۰۲۱ز جنورۍ ۲مه|accessdate=۲۰۲۶ز جون ۲۸مه|website=بي بي سي پښتو}}</ref>او د [[پاکستان]] تر ادارې لاندې [[ازاد کشمير|آزاد کشمیر]] کې ژوند کوي چې شمېر يې کابو له سل زره وگړو اوړي<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/pashto/world-55517098|title=کشمير کې سل زره پښتانه اوسيږي|date=۲۰۱۹ز اگست ۱۴مه|accessdate=۲۰۲۶ز جون ۲۸مه|website=اېس‌بي‌اېس پښتو}}</ref> چې له دې جملې ۱۵۰۰۰ تنه يې يوازې د کشمير له مرکز سرينېگر ۲۷ کيلومتره لرې گندربل سيمه کې د گوټلې باغ په نامه کلي کې ژوند کوي<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/pashto/world-55517098|title=د کشمير پښتانه|date=۲۰۲۱ز جنورۍ ۲مه|accessdate=۲۰۲۶ز جون ۲۸مه|website=بي بي سي پښتو}}</ref> [[چې گوارا|چې]] دا د کشمير د پښتنو تر ټولو لوی کلی دی او کابو ټول پښتانه يې روانې پښتو خبرې کولی شي؛ خو د پښتو ليک لوست برخه کې مرستې ته اړتيا لري.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/pashto/world-55517098|title=د کشمير پښتانه|date=۲۰۲۱ز جنورۍ ۲مه|accessdate=۲۰۲۶ز جون ۲۸مه|website=بي بي سي پښتو}}</ref> دوی خپل اصلیت د څو پیړیو په اوږدو کې د اوسني [[افغانستان]] او [[پاکستان]] څخه د پرله پسې مهاجرتونو څپو ته ګوري. که څه هم ډیری یې د [[پښتو]] ژبې او [[پښتونولي]] دودونو عناصر ساتي، نور یې د سیمه ایزو، کشمیري ، [[ګوجري ژبه|ګوجري]] او پهاړي چاپېریال سره د کلتوري یوځای کېدو مختلف درجې تېر شوې دي. {{Infobox ethnic group | group = ''' کشميري پښتانه''' | native_name = | native_name_lang = | image = دوتنه:Pashtuns.jpg | image_caption = د پښتنو يو انځور چې وروسته ښايي د کشميرو پښتنو په انځور بدل شي | image_alt = | image_upright = | total = ۱۰۰۰۰۰ | total_year = | total_source = | total_ref = | regions = | region1 = {{بيرغ| هند}} [[جمو او کشمير|جمو او کشمیر]] | region2 = {{بيرغ| پاکستان}} [[ازاد کشمير]] | pop2 = | ref2 = | languages = [[پښتو ژبه]] | religions = [[اسلام]] | related_groups = | footnotes = }} == سرچينې == {{لړسرچينې}} bj06neruofe0zakoep4ditcf3hxwg82 364909 364908 2026-06-28T04:49:52Z شاه زمان پټان 26102 364909 wikitext text/x-wiki '''کشميري پښتانه''' يا د '''کشمير پښتانه'''<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/pashto/world-55517098|title=د کشمير پښتانه|date=۲۰۲۱ز جنورۍ ۲مه|accessdate=۲۰۲۶ز جون ۲۸مه|website=بي بي سي پښتو}}</ref> چې هلته يې خلک '''کشميري پټانان''' بولي د کشمير سيمه کې يوه مهمه تاريخي او کلتوري برخه ده، چې د [[هند]] تر ادارې لاندې [[جمو او کشمير|جمو او کشمیر]] <ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/pashto/world-55517098|title=د کشمير پښتانه|date=۲۰۲۱ز جنورۍ ۲مه|accessdate=۲۰۲۶ز جون ۲۸مه|website=بي بي سي پښتو}}</ref>او د [[پاکستان]] تر ادارې لاندې [[ازاد کشمير|آزاد کشمیر]] کې ژوند کوي چې شمېر يې کابو له سل زره وگړو اوړي<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/pashto/world-55517098|title=کشمير کې سل زره پښتانه اوسيږي|date=۲۰۱۹ز اگست ۱۴مه|accessdate=۲۰۲۶ز جون ۲۸مه|website=اېس‌بي‌اېس پښتو}}</ref> چې له دې جملې ۱۵۰۰۰ تنه يې يوازې د کشمير له مرکز سرينېگر ۲۷ کيلومتره لرې گندربل سيمه کې د گوټلې باغ په نامه کلي کې ژوند کوي<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/pashto/world-55517098|title=د کشمير پښتانه|date=۲۰۲۱ز جنورۍ ۲مه|accessdate=۲۰۲۶ز جون ۲۸مه|website=بي بي سي پښتو}}</ref> [[چې گوارا|چې]] دا د کشمير د پښتنو تر ټولو لوی کلی دی او کابو ټول پښتانه يې روانې پښتو خبرې کولی شي؛ خو د پښتو ليک لوست برخه کې مرستې ته اړتيا لري.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/pashto/world-55517098|title=د کشمير پښتانه|date=۲۰۲۱ز جنورۍ ۲مه|accessdate=۲۰۲۶ز جون ۲۸مه|website=بي بي سي پښتو}}</ref> دوی خپل اصلیت د څو پیړیو په اوږدو کې د اوسني [[افغانستان]] او [[پاکستان]] څخه د پرله پسې مهاجرتونو څپو ته ګوري. که څه هم ډیری یې د [[پښتو]] ژبې او [[پښتونولي]] دودونو عناصر ساتي، نور یې د سیمه ایزو، کشمیري ، [[ګوجري ژبه|ګوجري]] او پهاړي چاپېریال سره د کلتوري یوځای کېدو مختلف درجې تېر شوې دي. {{Infobox ethnic group | group = ''' کشميري پښتانه''' | native_name =''' د کشمير پښتانه''' | native_name_lang = [[پښتو]] | image = دوتنه:Pashtuns.jpg | image_caption = د پښتنو يو انځور چې وروسته ښايي د کشميرو پښتنو په انځور بدل شي | image_alt = | image_upright = | total = ۱۰۰۰۰۰ | total_year = | total_source = | total_ref = | regions = | region1 = {{بيرغ| هند}} [[جمو او کشمير|جمو او کشمیر]] | region2 = {{بيرغ| پاکستان}} [[ازاد کشمير]] | pop2 = | ref2 = | languages = [[پښتو ژبه]] | religions = [[اسلام]] | related_groups = | footnotes = }} == سرچينې == {{لړسرچينې}} dactjoz3aa99skyygbdlnuypdodkfmu 364910 364909 2026-06-28T04:50:38Z شاه زمان پټان 26102 364910 wikitext text/x-wiki '''کشميري پښتانه''' يا د '''کشمير پښتانه'''<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/pashto/world-55517098|title=د کشمير پښتانه|date=۲۰۲۱ز جنورۍ ۲مه|accessdate=۲۰۲۶ز جون ۲۸مه|website=بي بي سي پښتو}}</ref> چې هلته يې خلک '''کشميري پټانان''' بولي د کشمير سيمه کې يوه مهمه تاريخي او کلتوري برخه ده، چې د [[هند]] تر ادارې لاندې [[جمو او کشمير|جمو او کشمیر]] <ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/pashto/world-55517098|title=د کشمير پښتانه|date=۲۰۲۱ز جنورۍ ۲مه|accessdate=۲۰۲۶ز جون ۲۸مه|website=بي بي سي پښتو}}</ref>او د [[پاکستان]] تر ادارې لاندې [[ازاد کشمير|آزاد کشمیر]] کې ژوند کوي چې شمېر يې کابو له سل زره وگړو اوړي<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/pashto/world-55517098|title=کشمير کې سل زره پښتانه اوسيږي|date=۲۰۱۹ز اگست ۱۴مه|accessdate=۲۰۲۶ز جون ۲۸مه|website=اېس‌بي‌اېس پښتو}}</ref> چې له دې جملې ۱۵۰۰۰ تنه يې يوازې د کشمير له مرکز سرينېگر ۲۷ کيلومتره لرې گندربل سيمه کې د گوټلې باغ په نامه کلي کې ژوند کوي<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/pashto/world-55517098|title=د کشمير پښتانه|date=۲۰۲۱ز جنورۍ ۲مه|accessdate=۲۰۲۶ز جون ۲۸مه|website=بي بي سي پښتو}}</ref> [[چې گوارا|چې]] دا د کشمير د پښتنو تر ټولو لوی کلی دی او کابو ټول پښتانه يې روانې پښتو خبرې کولی شي؛ خو د پښتو ليک لوست برخه کې مرستې ته اړتيا لري.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/pashto/world-55517098|title=د کشمير پښتانه|date=۲۰۲۱ز جنورۍ ۲مه|accessdate=۲۰۲۶ز جون ۲۸مه|website=بي بي سي پښتو}}</ref> دوی خپل اصلیت د څو پیړیو په اوږدو کې د اوسني [[افغانستان]] او [[پاکستان]] څخه د پرله پسې مهاجرتونو څپو ته ګوري. که څه هم ډیری یې د [[پښتو]] ژبې او [[پښتونولي]] دودونو عناصر ساتي، نور یې د سیمه ایزو، کشمیري ، [[ګوجري ژبه|ګوجري]] او پهاړي چاپېریال سره د کلتوري یوځای کېدو مختلف درجې تېر شوې دي. {{Infobox ethnic group | group = ''' کشميري پښتانه''' | native_name =''' د کشمير پښتانه''' | native_name_lang = [[پښتو]] | image = دوتنه:Pashtuns.jpg | image_caption = د پښتنو يو انځور چې وروسته ښايي د کشميرو پښتنو په انځور بدل شي | image_alt = | image_upright = | total = ۱۰۰۰۰۰ | total_year = | total_source = | total_ref = | regions = | region1 = {{بيرغ| هند}} [[جمو او کشمير|جمو او کشمیر]] | region2 = {{بيرغ| پاکستان}} [[ازاد کشمير]] | pop2 = | ref2 = | languages = [[پښتو ژبه]] | religions = [[اسلام]] | related_groups = | footnotes = }} == سرچينې == {{لړسرچينې}} d0u41wmzfwt25buz4xgax6ilxvqhet0 364911 364910 2026-06-28T04:51:05Z شاه زمان پټان 26102 364911 wikitext text/x-wiki '''کشميري پښتانه''' يا د '''کشمير پښتانه'''<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/pashto/world-55517098|title=د کشمير پښتانه|date=۲۰۲۱ز جنورۍ ۲مه|accessdate=۲۰۲۶ز جون ۲۸مه|website=بي بي سي پښتو}}</ref> چې هلته يې خلک '''کشميري پټانان''' بولي د کشمير سيمه کې يوه مهمه تاريخي او کلتوري برخه ده، چې د [[هند]] تر ادارې لاندې [[جمو او کشمير|جمو او کشمیر]] <ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/pashto/world-55517098|title=د کشمير پښتانه|date=۲۰۲۱ز جنورۍ ۲مه|accessdate=۲۰۲۶ز جون ۲۸مه|website=بي بي سي پښتو}}</ref>او د [[پاکستان]] تر ادارې لاندې [[ازاد کشمير|آزاد کشمیر]] کې ژوند کوي چې شمېر يې کابو له سل زره وگړو اوړي<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/pashto/world-55517098|title=کشمير کې سل زره پښتانه اوسيږي|date=۲۰۱۹ز اگست ۱۴مه|accessdate=۲۰۲۶ز جون ۲۸مه|website=اېس‌بي‌اېس پښتو}}</ref> چې له دې جملې ۱۵۰۰۰ تنه يې يوازې د کشمير له مرکز سرينېگر ۲۷ کيلومتره لرې گندربل سيمه کې د گوټلې باغ په نامه کلي کې ژوند کوي<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/pashto/world-55517098|title=د کشمير پښتانه|date=۲۰۲۱ز جنورۍ ۲مه|accessdate=۲۰۲۶ز جون ۲۸مه|website=بي بي سي پښتو}}</ref> [[چې گوارا|چې]] دا د کشمير د پښتنو تر ټولو لوی کلی دی او کابو ټول پښتانه يې روانې پښتو خبرې کولی شي؛ خو د پښتو ليک لوست برخه کې مرستې ته اړتيا لري.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/pashto/world-55517098|title=د کشمير پښتانه|date=۲۰۲۱ز جنورۍ ۲مه|accessdate=۲۰۲۶ز جون ۲۸مه|website=بي بي سي پښتو}}</ref> دوی خپل اصلیت د څو پیړیو په اوږدو کې د اوسني [[افغانستان]] او [[پاکستان]] څخه د پرله پسې مهاجرتونو څپو ته ګوري. که څه هم ډیری یې د [[پښتو]] ژبې او [[پښتونولي]] دودونو عناصر ساتي، نور یې د سیمه ایزو، کشمیري ، [[ګوجري ژبه|ګوجري]] او پهاړي چاپېریال سره د کلتوري یوځای کېدو مختلف درجې تېر شوې دي. {{Infobox ethnic group | group = ''' کشميري پښتانه''' | native_name =''' د کشمير پښتانه''' | native_name_lang = [[پښتو]] | image = دوتنه:Pashtuns.jpg | image_caption = د پښتنو يو انځور چې وروسته ښايي د کشميرو پښتنو په انځور بدل شي | image_alt = | image_upright = | total = ۱۰۰۰۰۰ | total_year = | total_source = | total_ref = | regions = {{بيرغ| هند}} [[جمو او کشمير|جمو او کشمیر]] {{بيرغ| پاکستان}} [[ازاد کشمير]] | languages = [[پښتو ژبه]] | religions = [[اسلام]] | related_groups = | footnotes = }} == سرچينې == {{لړسرچينې}} ku14anea5wg1sclk90vf4qt186ufj7t 364912 364911 2026-06-28T04:52:06Z شاه زمان پټان 26102 364912 wikitext text/x-wiki '''کشميري پښتانه''' يا د '''کشمير پښتانه'''<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/pashto/world-55517098|title=د کشمير پښتانه|date=۲۰۲۱ز جنورۍ ۲مه|accessdate=۲۰۲۶ز جون ۲۸مه|website=بي بي سي پښتو}}</ref> چې هلته يې خلک '''کشميري پټانان''' بولي د کشمير سيمه کې يوه مهمه تاريخي او کلتوري برخه ده، چې د [[هند]] تر ادارې لاندې [[جمو او کشمير|جمو او کشمیر]] <ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/pashto/world-55517098|title=د کشمير پښتانه|date=۲۰۲۱ز جنورۍ ۲مه|accessdate=۲۰۲۶ز جون ۲۸مه|website=بي بي سي پښتو}}</ref>او د [[پاکستان]] تر ادارې لاندې [[ازاد کشمير|آزاد کشمیر]] کې ژوند کوي چې شمېر يې کابو له سل زره وگړو اوړي<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/pashto/world-55517098|title=کشمير کې سل زره پښتانه اوسيږي|date=۲۰۱۹ز اگست ۱۴مه|accessdate=۲۰۲۶ز جون ۲۸مه|website=اېس‌بي‌اېس پښتو}}</ref> چې له دې جملې ۱۵۰۰۰ تنه يې يوازې د کشمير له مرکز سرينېگر ۲۷ کيلومتره لرې گندربل سيمه کې د گوټلې باغ په نامه کلي کې ژوند کوي<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/pashto/world-55517098|title=د کشمير پښتانه|date=۲۰۲۱ز جنورۍ ۲مه|accessdate=۲۰۲۶ز جون ۲۸مه|website=بي بي سي پښتو}}</ref> [[چې گوارا|چې]] دا د کشمير د پښتنو تر ټولو لوی کلی دی او کابو ټول پښتانه يې روانې پښتو خبرې کولی شي؛ خو د پښتو ليک لوست برخه کې مرستې ته اړتيا لري.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/pashto/world-55517098|title=د کشمير پښتانه|date=۲۰۲۱ز جنورۍ ۲مه|accessdate=۲۰۲۶ز جون ۲۸مه|website=بي بي سي پښتو}}</ref> دوی خپل اصلیت د څو پیړیو په اوږدو کې د اوسني [[افغانستان]] او [[پاکستان]] څخه د پرله پسې مهاجرتونو څپو ته ګوري. که څه هم ډیری یې د [[پښتو]] ژبې او [[پښتونولي]] دودونو عناصر ساتي، نور یې د سیمه ایزو، کشمیري ، [[ګوجري ژبه|ګوجري]] او پهاړي چاپېریال سره د کلتوري یوځای کېدو بېلابېلو دورو تېر شوې دي. {{Infobox ethnic group | group = ''' کشميري پښتانه''' | native_name =''' د کشمير پښتانه''' | native_name_lang = [[پښتو]] | image = دوتنه:Pashtuns.jpg | image_caption = د پښتنو يو انځور چې وروسته ښايي د کشميرو پښتنو په انځور بدل شي | image_alt = | image_upright = | total = ۱۰۰۰۰۰ | total_year = | total_source = | total_ref = | regions = {{بيرغ| هند}} [[جمو او کشمير|جمو او کشمیر]] {{بيرغ| پاکستان}} [[ازاد کشمير]] | languages = [[پښتو ژبه]] | religions = [[اسلام]] | related_groups = | footnotes = }} == سرچينې == {{لړسرچينې}} avms3far6tjv0qhhssd9vjh4huaqfxf 364913 364912 2026-06-28T04:58:55Z شاه زمان پټان 26102 364913 wikitext text/x-wiki '''کشميري پښتانه''' يا د '''کشمير پښتانه'''<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/pashto/world-55517098|title=د کشمير پښتانه|date=۲۰۲۱ز جنورۍ ۲مه|accessdate=۲۰۲۶ز جون ۲۸مه|website=بي بي سي پښتو}}</ref> چې هلته يې خلک '''کشميري پټانان''' بولي د کشمير سيمه کې يوه مهمه تاريخي او کلتوري برخه ده، چې د [[هند]] تر ادارې لاندې [[جمو او کشمير|جمو او کشمیر]] <ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/pashto/world-55517098|title=د کشمير پښتانه|date=۲۰۲۱ز جنورۍ ۲مه|accessdate=۲۰۲۶ز جون ۲۸مه|website=بي بي سي پښتو}}</ref>او د [[پاکستان]] تر ادارې لاندې [[ازاد کشمير|آزاد کشمیر]] کې ژوند کوي چې شمېر يې کابو له سل زره وگړو اوړي<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/pashto/world-55517098|title=کشمير کې سل زره پښتانه اوسيږي|date=۲۰۱۹ز اگست ۱۴مه|accessdate=۲۰۲۶ز جون ۲۸مه|website=اېس‌بي‌اېس پښتو}}</ref> چې له دې جملې ۱۵۰۰۰ تنه يې يوازې د کشمير له مرکز [[سري نگر|سرينېگر]] ۲۷ کيلومتره لرې گندربل سيمه کې د گوټلې باغ په نامه کلي کې ژوند کوي<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/pashto/world-55517098|title=د کشمير پښتانه|date=۲۰۲۱ز جنورۍ ۲مه|accessdate=۲۰۲۶ز جون ۲۸مه|website=بي بي سي پښتو}}</ref> چې دا د کشمير د [[پښتانه|پښتنو]] تر ټولو لوی کلی دی او کابو ټول پښتانه يې روانې [[پښتو]] خبرې کولی شي؛ خو د پښتو ليک لوست برخه کې مرستې ته اړتيا لري.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/pashto/world-55517098|title=د کشمير پښتانه|date=۲۰۲۱ز جنورۍ ۲مه|accessdate=۲۰۲۶ز جون ۲۸مه|website=بي بي سي پښتو}}</ref> دوی د څو پېړیو په اوږدو کې د اوسني [[افغانستان]] او [[پاکستان]] څخه د پرله پسې کډواليو پايله کې ياده سيمه کې مېشت شوې دي. که څه هم ډېری یې د [[پښتو]] ژبې او [[پښتونولي]] دودونو عناصر ساتي، نور یې د سیمه يیزو، کشمیري ، [[ګوجري ژبه|گوجري]] او پهاړي چاپېریال سره د کلتوري یوځای کېدو بېلابېلو دورو تېر شوې دي. {{Infobox ethnic group | group = ''' کشميري پښتانه''' | native_name =''' د کشمير پښتانه''' | native_name_lang = [[پښتو]] | image = دوتنه:Pashtuns.jpg | image_caption = د پښتنو يو انځور چې وروسته ښايي د کشميرو پښتنو په انځور بدل شي | image_alt = | image_upright = | total = ۱۰۰۰۰۰ | total_year = | total_source = | total_ref = | regions = {{بيرغ| هند}} [[جمو او کشمير|جمو او کشمیر]] {{بيرغ| پاکستان}} [[ازاد کشمير]] | languages = [[پښتو ژبه]] | religions = [[اسلام]] | related_groups = | footnotes = }} == سرچينې == {{لړسرچينې}} n94oae8rwrgqrb6gxy4mdx2pfbakmpl