غوړ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ps">
  <siteinfo>
    <sitename>ويکيپېډيا</sitename>
    <dbname>pswiki</dbname>
    <base>https://ps.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D9%88%D9%85%DA%93%DB%8C_%D9%85%D8%AE</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.9</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">رسنۍ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ځانگړی</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">کارن</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">د کارن خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ويکيپېډيا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">د ويکيپېډيا خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">دوتنه</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">د دوتنې خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">مېډياويکي</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">د مېډياويکي خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">کينډۍ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">د کينډۍ خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">لارښود</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">د لارښود خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">وېشنيزه</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">د وېشنيزې خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">تانبه</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">د تانبې خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">مهال‌ليک</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">د مهال‌ليک خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">چلنوال</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">د چلنوال خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">پېښه</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">د پېښې خبرې اترې</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>غوړ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40824</id>
    <revision>
      <id>365048</id>
      <parentid>328058</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T09:48:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>365048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16657" sha1="ofq817n186neiv48ojwztx4ky2gtidy" xml:space="preserve">{{هراړخيز مالوماتبکس}}په بیولوژي او بیوشیمي کې، لیپيډ یو ماکرو بیومالیکول دی چې په غیرقطبي محلولونو کې حل کېدونکی دی. غیرقطبي محلولونه په اصل کې هغه هایډروکاربونونه دي چې په طبیعي ډول رامنځته شوي ليپيډ مالیکولونه چې په اوبو کې نه حل کېږي (یا په سختي سره حل کېږي) حل کړي، په شمول د غوړ اسیډونو، موم، سټېرول، په غوړو کې حل کېدونکي ویټامینونه (لکه د A,D,E او K ویټامینونه)، مونوګلایسرایډ، ډای‌ګلایسرایډ، ټرای‌ګلایسرایډ او فاسفولیپیډونه.&lt;ref&gt;{{GoldBookRef|title=lipids|file=L03571}}&lt;/ref&gt;

د لیپیډ دنده د انرژي ساتنه، سېګنال ورکول او د حجرې غشا کې د جوړښتي جز په توګه کار کول دي. لیپيډ د خوراکي او سینګار توکو په صنعت کې او همدارنګه په نانوټېکنالوژي کې کارونه لري.

ساینس پوهان کله کله لیپيډ د اوبو څخه تېښتېدونکو یا آمفیفیلیک کوچنیو مالیکولونو په توګه تعریفوي؛ د ځینو ليپيډونو آمفیفیلیک طبیعت هغوی ته اجازه ورکوي چې د اوبو په چاپېریال کې د وزیکلونو، یولایه/څولایه لیپوزومونو یا غشاګانو په شان جوړښتونه رامنځته کړي. بیولوژیکي لیپيډونه په بشپړ یا کم ډول د بیوشیميایي دوه بېلابېلو فرعي ډولونو «ودانیز بلاکونو» څخه سرچینه اخلي: د کېتوآسیل او ایزوپرېن ګروپونه. د دې لارې په کارولو سره، کولی شو لیپيډونه په اتو کټګورۍ وویشو: غوړ اسیډونه، ګلایسرولیپیډونه، ګلایسروفاسفولیپیډونه، سفېنګولیپیډونه، ساکارولیپيډونه او پولي کټېډونه (چې د کېټوآسیل له فرعي ډولونو څخه اخیستل شوي)؛ او سټېرول ليپیډونه او پرېنول لیپیډونه (چې د ایزوپرېن له فرعي ډولونو څخه اخیستل شوي).

که څه هم د لیپيډ اصطلاح کله کله د غوړو کلمې د مترادف په توګه کارول کېږي، په داسې حال کې چې غوړ د لیپیډونو یوه فرعي بڼه ده چې ټرای‌ګلیسرایډ ورته ویل کېږي. لیپیډونه همدارنګه د غوړو اسیډونو او د هغوی مشتقات (لکه ټرای، ډای، مونوګلایسرایډونه او فاسفولیپیډونه)، او همدارنګه د کولسټرول په شان سټېرول لرونکي میټابولیټونه احاطه کوي. که څه هم انسانان او نور تی لرونکي د لیپیډونو د تجزیه کولو او ترکیب کولو لپاره له بېلابېلو بیوسنټېټیکي لارو څخه کار اخلي، ځینې اړین لیپیډونه له دې لارو نشي جوړولی او باید له خوراکي رژیم څخه ترلاسه شي.

== تاریخ ==
لیپیډونه کېدای شي په اوبو کې د نسبتاً نامحلولو، په عضوي محلولونو (لکه الکول، ایتر او نور) کې محلول کېدونکو عضوي موادو په توګه په پام کې ونیول شي چې واقعاً یا احتمالاً له غوړو اسیډونو سره تړاو لري او د ژوندیو حجرو لخوا کارول کېږي.

په ۱۸۱۵م کال کې، هانري براکونوټ لیپیډونه (واښه) په دوه برخو، سویف (کلک واښه یا پۍ) او هویل (مایع غوړي) طبقه بندي کړل. په ۱۸۲۳م کال کې میکل ایوګېن چېوریول، د غوړیو، ګریس، پۍ، موم، رزین، بلسامونه، او د بې ثباته غوړیو (اړینو غوړیو) په ګډون یوه لا دقیقه طبقه بندي وړاندې کړه.

لومړنی مصنوعي ټرای‌ګلیسرایډ د ټیوفیل-جولز پېلوزه لخوا په ۱۸۴۴م کال کې جوړ شو، کله چې هغه د غلیظ سلفوریک اسیډ په شتون کې د بوتایریک اسید او ګلایسرین څخه ټرای‌بیوټایرین تولید کړ. څو کاله وروسته، د پلوزه له زده کوونکو څخه، مارسلین برتلوټ، د ګازي هایډروجن کلورایډ په شتون کې د مشابه غوړو اسیدونو او ګلایسرین له تعامل څخه، ټرای‌سټیارین او ټرای‌پالمیټین ترکیب کړل.&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Pelouze TJ, Gélis A|title=Mémoire sur l'acide butyrique|journal=Annales de Chimie et de Physique|volume=10|pages=434|date=1844}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Comptes rendus hebdomadaires des séances de l'Académie des Sciences, Paris, 1853, 36, 27; Annales de Chimie et de Physique 1854, 41, 216''&lt;/ref&gt;

په ۱۸۲۷م کال کې، ویلیام پروټ، غوړ (غوړ خوراکي توکي)، له پروټین (آلبومین) او کاربوهایډرېټ (ساکارین) سره د انسانانو او څارویو د مهمو خوراکي توکو په توګه وپېژندل.&lt;ref&gt;{{cite web|vauthors=Leray C|title=Chronological history of lipid center.|work=Cyberlipid Center|url=http://www.cyberlipid.org/cyberlip/home0001.htm|access-date=2017-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20171013173759/http://www.cyberlipid.org/cyberlip/home0001.htm|archive-date=2017-10-13|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Prout W|date=1827|title=On the ultimate composition of simple alimentary substances, with some preliminary remarks on the analysis of organised bodies in general.|journal=Phil. Trans.|pages=355–388|url=https://books.google.com/books?id=UO5FAAAAMAAJ}}&lt;/ref&gt;

د یوې پېړۍ لپاره، کیمیاپوهانو «غوړ» یوازې د ساده لیپیډونو په توګه چې له غوړو اسیډونو او ګلایسرول (ګلایسرایډ) څخه جوړ شوي، په توګه تعریفول، خو نورې بڼې یې وروسته تشریح شوې. ټئوډور ګوبلي (۱۸۴۷) د تی لرونکو په ماغزو او د چرګې په هګۍ کې فاسفولیپیډونه کشف کړل چې د هغه لخوا «لسیټین» ونومول شول. ټوډيچوم د انسان په ماغزو کې ځینې فاسفولیپیډونه (سفالین)، ګلایکولیپیډونه (سرېبروسایډ) او سفینګوليپیډونه (سفینګومیالین) کشف کړل.

د لیپوئیډ، لیپین، لیپایډ او لیپیډ اصطلاح ګانې د یوه لیکونکي څخه تر بل لیکونکي پورې د ډول ډول معنا ګانو په توګه کارول شوې دي. په ۱۹۱۲م کال کې لوزنبلوم او ګیز د «لیپوئین» پرځای د «لیپین» د بدلېدو غوښتنه وکړه. په ۱۹۲۰م کال کې، بلور د لیپوئیډونو لپاره نوې طبقه بندي وړاندې کړه: ساده لیپوئیډونه (ګریس او موم)، مرکب لیپوئیډونه (فسفولیپوئیډونه او ګلایکولیپوئیډونه)، او مشتق شوي لیپوئیډونه (غوړ اسيډونه، الکول، سټېرول) &lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Rosenbloom J, Gies WJ|title=Suggestion to teachers of biochemistry. I. A proposed chemical classification of lipins, with a note on the intimate relation between cholesterols and bile salts.|journal=Biochem. Bull.|date=1911|volume=1|pages=51–6|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/27005#page/87/mode/1up}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Bloor WR|year=1920|title=Outline of a classication of the lipids|journal=Proc. Soc. Exp. Biol. Med.|volume=17|issue=6|pages=138–140|doi=10.3181/00379727-17-75|s2cid=75844378|url=https://zenodo.org/record/1450224}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|vauthors=Christie WW, Han X|date=2010|title=Lipid Analysis: Isolation, Separation, Identification and Lipidomic Analysis|publisher=The Oily Press|location=Bridgwater, England|url=https://books.google.com/books?id=XaggBQAAQBAJ|isbn=9780857097866}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|vauthors=Culling CF|date=1974|chapter=Lipids. (Fats, Lipoids. Lipins).|title=Handbook of Histopathological Techniques|location=London|publisher=Butterworths|edition=3rd|pages=351–376|url=https://books.google.com/books?id=HhT-BAAAQBAJ|isbn=9781483164793}}&lt;/ref&gt;

د لیپایډ کلمه چې ریښه پېژنونه یې له یوناني λίπος، لیپوس (غوړ) څخه اخیستل شوې، په ۱۹۲۳م کال کې د فرانسوي درمل پېژندونکي، ګابریل برتراند لخوا معرفي شوه. برتراند نه یوازې دودیز غوړ (ګلایسرایډونه)، بلکې «لیپوئیډونه» هم له پېچلي جوړښت سره دې مفهوم کې ځای پرځای کړي. د لیپایډ کلمه په متفقه توګه د Société de Chimie Biologique نړیوال کمیسیون له لورې د ۱۹۲۳م کال د ژولای د ۳مې نېټې په ناسته کې تائید شوه. د لیپایډ کلمه د هغه د تلفظ له امله ('lɪpɪd) وروسته د لیپیډ په توګه وپېژندل شوه. په فرانسوي ژبه کې، د ide- وروستاړی، له لرغوني یونان څخه -ίδης (د «زوی» یا «نسل» په معنا) تل (ɪd) تلفظ کېږي.&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Bertrand G|year=1923|title=Projet de reforme de la nomenclature de Chimie biologique|url=https://books.google.com/books?id=qO0tAQAAIAAJ&amp;pg=PA104|journal=Bulletin de la Société de Chimie Biologique|volume=5|pages=96–109}}&lt;/ref&gt;

په ۱۹۴۷م کال کې، ټي پي هیلډیچ «ساده لیپیډونه» د ګریسونو او موم (رښیتنی موم، سټېرول، الکول) په توګه تعریف کړل.

== کټګورۍ ==
لیپیډونه د لیپیډ MAPS کنسورشیوم له لورې اته کټګورۍ باندې ویشل شوي دي، په لاندې ډول:

=== غوړ اسیډونه ===
غوړ اسیډونه یا د غوړو اسیډونو پاتې شوني کله چې د لیپیډ یوه برخه وي، د مالیکولونو متنوع ګروپ دی چې د مالونیلCoA- یا میټایل مالونیل CoA- له ګروپونو سره د پرایمر اسیټیل CoA- د زنځیر له اوږدېدو وروسته د غوړ اسیډونو د ترکیب په پروسه کې ترکیب کېږي. هغوی د هایډروکاربن زنځیر څخه جوړ شوي دي چې د کاربوکسیلیک اسیډ ګروپ سره ختمېږي؛ دا ترتیب مالیکول ته یو قطبي، هایډروفیلیک او یو غیرقطبي هایډروفوبیک پای چې په اوبو کې محلول ندی، ورکوي. د غوړ اسیډونو جوړښت د بیولوژیکي لیپیډونو یو له ډېر اساسي کټګورۍ څخه ده او په معمول ډول د پېچلي جوړښت والا لیپیډونو د جوړښتي بلوکونو په توګه کارول کېږي. د کاربن زنځیر، عموماً له څلورو تر ۲۴ کاربنه اوږدوالی لري، کېدای شي مشبوع یا غیرمشبوع وي او کېدای شي فعاله ګرپونو پورې، چې آکسیجن، هالوجن، نایټروجن او سلفر لري، ونښلول شي. که یو غوړ اسیډ دوه ګونې اړیکه ولري، هلته د سیس یا ټرانس هندسي ایزومېري احتمال شتون لري چې د مالیکول پر ترتیب باندې د پام وړ اغیز کوي. د سیس دوه ګونې اړیکې د غوړو اسیډونو د زنځیر د ځړول کېدو لامل کېږي، هغه کار چې په زنځیر کې د لا ډېرو دوه ګونو اړیکو د ترکیب لامل کېږي. په ۱۸ کاربني لینولنیک اسیډ کې درې دوه ګونې اړیکې، د نباتي تیلاکوئیډو غشاګانود آسیل غوړو ترټولو لوی زنځیرونه، دا غشاګانې د چاپېریال د هوا ټیټې درجې سربېره ښه مایع کوي او همدارنګه د دې لامل کېږي چې لینولینیک اسیډ غالبې تیزې غشاګانې د NMR 13-C په کلوروپلاسټ سپېکټرا کې جوړې کړي. دا په خپل وار د حجرو غشا په کړنې او جوړښت کې ډېر مهم رول ترسره کوي. ډېری طبیعي غوړ اسیډونه د سیس له ترکیب څخه دي، که څه هم د ټرانس شکل په ځینو طبیعي او نیمه هایډروژني غوړیو او تیلو کې شتون لري.

له بیولوژيکي اړخه مهمو غوړ اسیډونو بیلګې عبارت دي له ایکوزانوئیډونه چې په عمده توګه د آراشیډونیک او ایکوزاپنتانوئیک اسید څخه اخیستل شوي دي چې پروسټاګلانډین، لوکوټرین او ټرومبوکسان احاطه کوي. د دوکوزاهګزانوئیک اسیډ هم په بیولوژیکي سیسټمونو کې، په ځانګړې توګه په لیدلو کې، مهم دی. د غوړ اسیډونو په کټګورۍ کې د لیپیډ نور اصلي کلاسونه غوړ ایسټرونه او غوړ آمایډونه دي. غوړ ایسټرونو کې مهم بیوشیمي منځګړیتوبونه لکه موم ایسټرونه، د غوړ اسیډ ټایوایسټر کوانزایم A مشتقات، د غوړ اسیډ ټایوایسټر ACP مشتقات او د غوړو اسیډونو کارنیټینونه شامل دي. په غوړو آمایډونو کې N-آسایل ایټانول آمینونه لکه د کانابینوئیډ عصبي انتقال کوونکو آناندآمایډونه، شامل دي.&lt;ref name=&quot;The Lipid Chronicles&quot;&gt;{{cite web|title=A Long Lipid, a Long Name: Docosahexaenoic Acid|url=http://www.samuelfurse.com/2011/12/a-long-name-a-long-lipid-docosahexaenoic-acid/|vauthors=Furse S|work=The Lipid Chronicles|date=2011-12-02|access-date=2022-06-04|archive-date=2016-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20160328123626/http://www.samuelfurse.com/2011/12/a-long-name-a-long-lipid-docosahexaenoic-acid/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=DHA for Optimal Brain and Visual Functioning|url=http://www.dhaomega3.org/Overview/DHA-for-Optimal-Brain-and-Visual-Functioning|publisher=DHA/EPA Omega-3 Institute}}&lt;/ref&gt;

=== ګلایسروليپیډونه ===
ګلایسروليپیډونه له مونو، ډای او ټرای بدیلو ګلایسرولونو څخه جوړ شوي چې د هغوی په منځ کې ترټولو ډېر پېژندل شوی د ګلایسرول د غوړو اسیډونو ټرای ایسټر د ټرای ګلیسرایډ په نوم دی. د «ټرای اسیل ګلیسرول» کلمه کله کله د «ټرای ګلیسرایډ» په مترادفه توګه هم کارول کېږي. په دې ترکیبونو کې، د ګلایسرول درې هایډروکسیل ګروپونه هریو معمولاً د بېلابېلو غوړو اسیډونو له لوري ایسټري کېږي. له هغه ځایه چې هغوی د انرژي د ساتونکو په توګه عمل کوي، دا لیپیډونه په حیواني نسجونو کې د ذخیره شوې انرژۍ یو عمده برخه جوړوي. د ټرای‌ګلیسرایډ د ایسټري اړیکو هایډرولیز کول او د وازګې نسج نه د غوړو اسیډونو او ګلیسرول آزادول د غوړو د میټابولیزم لومړنۍ ګام دی.

د ګلایسرولیپیډونو فرعي ګروپ د ګلیکوزیل ګلایسرولونو لخوا ښکارول کېږي، چې د ګلیکوزیډي اړیکې له لارې ګلیسرول سره د یو یا څو قندونو د تړل کېدو له مخې پېژندل کېږي. د دې کټګورۍ د جوړښت بیلګې عبارت دي له ډای‌ګالاکټوزیل ډای‌آسیل ګلایسرولونه چې تی لرونکو د سپرم حجرو په سمینولیپیډ او د نباتاتو په غشا کې پیدا کېږي.

== سرچينې ==
&lt;references /&gt;
[[وېشنيزه:ژونکيميا]]</text>
      <sha1>ofq817n186neiv48ojwztx4ky2gtidy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ابیجان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50750</id>
    <revision>
      <id>365034</id>
      <parentid>250966</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T03:23:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Milenioscuro</username>
        <id>6519</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:District d'Abidjan2.png]] → [[File:Abidjan Autonomous District in Côte d'Ivoire.svg]] svg</comment>
      <origin>365034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3249" sha1="1cyc9dzb62svrrveyhcefb7x797fkao" xml:space="preserve">'''ابیدجان''' (آبیجان) په [[انګلیسي]] Abidjan) د افریقایي هیواد [[عاج ساحل]] پخوانې پلازمینه او اوسنی لوی ښار دی.
{{Infobox settlement
| name                    = آبیجان
| native_name             = Abidjan
| native_name_lang        = 
| settlement_type         = [[د عاج ساحل ایداري وېش|ښار]]
| image_skyline           = Abidjan-Plateau1.JPG
| image_alt               = 
| image_caption           = مرکز 
| image_flag              =AbidjanLogo.png
| flag_alt                = 
| image_seal              = AbidjanLogo.svg
| seal_alt                = 
| image_shield            = 
| shield_alt              = 
| nickname                = 
| motto                   = 
| image_map               = Abidjan Autonomous District in Côte d'Ivoire.svg
| mapsize                 = 190px
| map_alt                 = 
| map_caption             = 
| image_map1              = Abidjan Communes.svg
| mapsize1                = 190px
| map_alt1                = 
| map_caption1            = 
| pushpin_map             = 
| pushpin_label_position  = 
| pushpin_map_alt         = 
| pushpin_map_caption     = 
| latd  = 5 |latm  = 19 |lats  =  |latNS  = N
| longd = 4 |longm = 02 |longs =  |longEW = W
| coor_pinpoint           = 
| coordinates_type        = 
| coordinates_display     = inline,title
| coordinates_footnotes   = 
| subdivision_type        = [[د هیوادونو نوملړ|هیواد]]
| subdivision_name        = [[عاج ساحل]]
| subdivision_type1       = سیمه
| subdivision_name1       = [[لاګونس]]
| subdivision_type2       = 
| subdivision_name2       = 
| subdivision_type3       =  
| subdivision_name3       = 
| established_title       = 
| established_date        =
| founder                 = 
| seat_type               = 
| seat                    = 
| government_footnotes    = 
| leader_party            = 
| leader_title            = ښاوال
| leader_name             = [[پی یر جدجی آموندجی]]
| unit_pref               = Metric&lt;!-- or US or UK --&gt;
| area_footnotes          = 
| area_total_km2          = ۲۱۱۹ 
| area_land_km2           = 
| area_water_km2          = 
| area_metro_km2          = 
| area_urbun_km2          = 422 
| area_water_percent      = 
| area_note               = 
| elevation_footnotes     = 
| elevation_m             = 
| population_footnotes    = 
| population_total        = 3,660,682
| population_metro        = 
| population_urbun        = 6,169,102
| population_as_of        = ۲۰۰۷
| population_density_km2  = auto
| population_demonym      = Abidjanais(e)
| population_note         = 
| timezone1               = GMT
| utc_offset1             = ۰+
| timezone1_DST           = 
| utc_offset1_DST         = 
| postal_code_type        = 
| postal_code             = 
| area_code_type          = 
| area_code               = 
| iso_code                = CI-01
| blank_name_sec1         = 
| blank_info_sec1         = 
| blank1_name_sec1        = 
| blank1_info_sec1        = 
| blank_name_sec2        = 
| blank_info_sec2        = 
| website                 = {{URL|http://www.abidjan-da.ci/}} 
| footnotes               = 
}}

==تاریخ==
==جغرافیه==</text>
      <sha1>1cyc9dzb62svrrveyhcefb7x797fkao</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>افغانستان او سیمه ییزه همکاري</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51242</id>
    <revision>
      <id>365031</id>
      <parentid>252077</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T22:25:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>365031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6267" sha1="o1i87f5i5itraffex7r67x2ilggdcau" xml:space="preserve">سیمه‌ییزه همکاري څېړند د دویمې نړیوالې جګړې له پای ته رسېدو وروسته، په اروپا کې د نړیوالې همکارۍ د یو ډول په بڼې رامنځ ته شوه. د وخت په تېرېدو د نړۍ د نورو سیمو هېوادونو له سیمه‌ییزې همکارۍ څخه په مختلفو برخو کې د دوه اړخیزو او څو اړخیزو همکاریو د یوې  بېلګې په توګه ګټه اخیستل پیل کړل او د نړۍ په بېلابېلو سیمو کې ځینو هېوادونو د دوه اړخیزو او څو اړخیزو اړیکو او همکاریو د پراختیا په موخه سیمه‌ییز سازمانونه رامنځ ته کړل. د سیمه‌ییزو سازمانونو اصلي موخه د غړو هېوادونو تر منځ د همکاریو پراختیا وه او ډېر تمرکز یې د غړو هېوادونو تر منځ د اقتصادي او اجتماعي همکاریو د پراختیا په اړه و.

د سړې جګړې پر مهال سیمه‌ییزه همکاري د شوروي او امریکا له سیالیو څخه اغېزمنه وه او د نړۍ هېوادونه ځینې له شوروي اتحاد او ځینې نور  له امریکا سره ملګري وو، خو د سړې جګړې له پای ته رسېدو وروسته د سیمه‌ییزې همکارۍ د پراختیا لپاره زمینه او شرایط برابر شول او د نړیوال دوه قطبي نظام له پای ته رسېدو وروسته، د سیمه‌ییزې همکارۍ د پراختیا او پیاوړتیا لپاره نوي فرصتونه او امکانات رامنځ ته شول. د نړۍ د ډېرو هېوادونو لپاره د دې زمینه برابره شوه چې د ایډیالوژیکو ګټو او ارزښتونو پر ځای خپلو ملي ګټو ته لومړیتوب ورکړي او د خپلو ګټو د خوندیتوب او د سیمه‌ییزې همکارۍ د پراختیا په موخه په خپلواک ډول اقدامات وکړي. په لاتینې امریکا، افریقا، سویل ختیځې اسیا، سویلي اسیا او د درېیمې نړۍ په نورو وروسته پاتې سیمو کې د سیمه‌ییزې همکارۍ د پراختیا په موخه هڅې پیل شوې، خو په دې سیمو کې سیمه‌ییزې همکارۍ په اروپا کې د سیمه‌ییزې همکارۍ له ډول او بڼې سره ډېر توپیر درلود. په افریقا کې سیمه‌ییزه همکاري د سوداګریزو اقتصادي ګټو او انګیزو پر ځای تر ډېره بریده امنیتي انګېزې درلودې، خو د وخت په تېرېدو د سیمه‌ییزې همکارۍ نوې بڼه رامنځ ته شوه. نوې سیمه‌ییزه همکاري ډېر اړخونه لري چې پر بنسټ یې په سیاسي، اقتصادي، اجتماعي او فرهنګي برخو کې د هېوادونو تر منځ همکاري پراختیا پیدا کوي.

د سړې جګړې له پای ته رسېدو وروسته، د نړیوالتوب پروسې د سیمه‌ییزې همکارۍ په پراختیا کې مهم او د پام وړ رول تر سره کړ، نړیوال کېدو او د اقتصاد او ازاد بازار پراختیا یو پر بل د هېوادونو تړاو او تکیه کول ډېر کړل، له همدې امله اوسمهال هیڅ یو هېواد د دې وړتیا نه لري چې خپل ملي اقتصاد په یوازې ځان مدیریت کړي، سیمه‌ییزه همکاري نه یوازې دا چې له نړیوالتوب سره ټکر نه لري، بلکې نړیوالتوب  او سیمه‌ییزه همکاري له یو بل سره مرسته او یو بل پیاوړي کوي.

افغانستان چې د اسیا په زړه کې موقعیت لري، په شمال کې یې د مرکزي اسیا هېوادونه، په ختیځ کې یې چین، په لوېدیځ کې یې ایران او په سوېل کې یې د سوېلي اسیا هېوادونه پاکستان او هند موقعیت لري. د افغانستان جیو ستراتیژیک موقعیت ته په پام، د سیمه‌ییزې همکارۍ پراختیا کولای شي د افغانستان په اجتماعي، اقتصادي ودې او پرمختګ او د سولې او ثبات د ټینګښت په برخه کې مهم رول تر سره کړي. له همدې امله د افغانستان د ملي پراختیا په ستراتېژۍ کې د سیمه‌ییزې همکارۍ پراختیا ته ځانګړی ځای ورکول شوی و او د افغانستان حکومت د افغانستان په تړاو د سیمه‌ییزو اقتصادي همکاریو کنفرانسونو (ریکا) د جوړېدو او د استانبول پروسې د پیل لپاره زمینه او شرایط برابرکړي وو.

افغانستان د سیمې د سوداګریزو او ترانسپورټي لارو په څلورلارې کې قرار لري. د افغانستان جیو ستراتیژیک موقعیت ته په پام  د سیمې له هېوادونو سره د سیمه‌ییزې همکارۍ له لارې د اړیکو او همکاریو پراختیا د افغانستان لپاره ځانګړی ستراتیژیک ارزښت او اهمیت لري. افغانستان د خپلو ټولنیزو او اقتصادي ستونزو د حل لپاره اړدی چې د سیمې له هېوادونو سره همکاریو ته پراختیا ورکړي. له بل لوري له افغانستان سره مرسته او همکاري د سیمې د هېوادونو د امنیت او ثبات د ټینګښت او پرمختګ لپاره مهمه ګڼل کېږي.

مینه وال کولای شي یاد کتاب پر اکسوس سربېره، د ښار له نورو لویو کتابپلورنځیو هم په مناسب قېمت تر لاسه کړي.[http://www.aksosbookstore.af www.aksosbookstore.af] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201101004805/https://aksosbookstore.af/ |date=2020-11-01 }}</text>
      <sha1>o1i87f5i5itraffex7r67x2ilggdcau</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانسور په بېلاروس کې</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57621</id>
    <revision>
      <id>365046</id>
      <parentid>355735</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T08:08:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>365046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16208" sha1="avl3u6vlu8134e7bmosjy2y48kknacj" xml:space="preserve">په بېلاروس کې سانسور که څه هم د دې هېواد اساسي قانون له خوا منع دی، خو د یو شمېر قوانینو له خوا پلی کېږي. دا هغه قوانین دي چې ولسمشر ته سپکاوی جرم ګڼي او تر پنځو کلونو پورې په بند محکومېږي او بل دا چې په بهر کې د بېلاروس انتقاد کوونکی تر دوو کلونو پورې په بند محکومېږي. په بېلاروس کې د رسنیو ازادي خورا محدوده ده. دولتي رسنۍ د ولسمشر تابع دي او د خپلواکو رسنیو ځورول او سانسور یو معمول کار دی. حکومت دواړه خپلواکې او بهرنۍ رسنۍ په سیستماتیک سیاسي ډول ګواښي، په ځانګړې توګه هغه وخت چې د خرابېدونکي اقتصاد او بشري حقونو د سرغړونو په اړه راپور ورکړي. خبریالان د غیر مجاز لاریونونو راپور ورکولو یا له نه راجستر شوو رسنیو سره د کار له امله ځورول ویني او توقیف کېږي. خبریالان په مشکوکو شرایطو کې وژل شوي دي. ډیری ځایی خپلواکې رسنۍ په منظم ډول په خپل ځان سانسور پلی کوي.   &lt;ref name=&quot;freemuse&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.freemuse.org/sw19372.asp|title=Music censorship in Belarus (video)|author=Maya Medich &amp; Lemez Lovas|publisher=Freemuse, Copenhagen|date=31 January 2007|access-date=22 August 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20120726061630/http://www.freemuse.org/sw19372.asp|archive-date=2012-07-26|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://blog.indexoncensorship.org/2010/09/08/europes-shame-the-dictatorship-of-belarus/ &quot;The death of Oleg Bebenin&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101113010218/http://blog.indexoncensorship.org/2010/09/08/europes-shame-the-dictatorship-of-belarus/|date=2010-11-13}}, Michael Harris, Index on Censorship, 4 September 2010&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fh&quot;&gt;[http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=251&amp;year=2010 &quot;Country report: Belarus&quot;], ''Freedom of the Press 2011'', Freedom House, 21 April 2011&lt;/ref&gt;

بې پولې خبریالانو بېلاروس په ۲۰۱۰ کال کې د مطبوعاتو د ازادۍ په شاخص کې له ۱۷۸ هېوادونو څخه په ۱۵۴ مه درجه کې راوستی.  په ۲۰۱۱ کال کې د ازادۍ کور بنسټ د رسنیو د ازادۍ په راپور کې، د ۱۰ (ډېر زیات ازاده) نه تر ۹۹ (تر ټولو کم ازاده) ازاده هېوداو په معیار کې، بېلاروس په ۹۲ ځای کې راوستی، ځکه چې د لوکاشینکو رژیم په سیستماتیک ډول د مطبوعاتو ازادي محدودوي. د دې درجه بندي دې راپور چې دا هېواد یی د ۱۹۶ هېوادونو له منځه د اخیر له خوا په نهم ځای راوستی، دا هېواد یې &quot;غیر ازاد&quot; ښودلی. په ۲۰۱۱ کال کې، د لوکاشینکو رژیم له خوا په خپلواکو رسنیو د یو کال اوږد سانسور وروسته، هېواد د PFI په درجه بندي کې ۱۵۸ ځای ته ښکته شو. &lt;ref&gt;[http://en.rsf.org/press-freedom-index-2010,1034.html ''Press Freedom Index 2010'']  {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721221055/http://en.rsf.org/press-freedom-index-2010,1034.html|date=July 21, 2011}}, Reporters Without Borders, 20 October 2010&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=https://rsf.org/en/news/support-resistance-journalists-after-baj-dissolution-belarus-rsf-says|title=Support resistance by journalists after BAJ dissolution in Belarus, RSF says|publisher=Reporters Without Borders|date=2021-09-01|accessdate=2021-09-06}}&lt;/ref&gt;

== راجستر او په رسنیو د دولت کنترول ==
د بېلاروس د معلوماتو وزارت په ۲۰۰۱ کال کې تاسیس شو چې د دې هېواد د رسنیو د تنظیم کونکي په توګه کار کوي. د جواز ورکولو او راجستریشن بهیر په دې هېواد کې غیر شفاف او سیاسي دی. له ۲۰۰۹ کال راهیسې ټولې رسنۍ، د ویب پاڼو په ګډون، راجستر ته اړتیا لري که دا کار و نه کړي نو بیا بندېږي. خپلواکه خپرونې اړ دي چې د بهرني انټرنیټ له ډومینونو څخه کار واخلي. هغه رسنۍ چې &quot;د دولت ګټو ته ګواښ پېښوي&quot; له اعتبار څخه محرومېږي او تړل کېږي.&lt;ref name=&quot;FH&quot;&gt;[[Freedom House]], [https://freedomhouse.org/report/freedom-press/2015/belarus 2015 Belarus freedom of the press report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200121124756/https://freedomhouse.org/report/freedom-press/2015/belarus|date=2020-01-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;EJC&quot;&gt;Elena Kononova, [http://ejc.net/media_landscapes/belarus Belarus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160405064012/http://ejc.net/media_landscapes/belarus|date=2016-04-05}}, [[European Journalism Centre|EJC]] Media Landscapes, circa 2010&lt;/ref&gt;

حکومت د ۲۰۰۹ کال په فبروري کې د ډله ییزو معلوماتو په برخه کې د عامه همغږۍ شورا رامنځته کړه، چې موخې یې: له دولت سره د تعامل د همغږۍ مدیریت، د عامه ټولنو او نورو سازمانونو همغږي کول چې د د ډله ایزو معلوماتو په برخه کې کار کوي، د ډله ایزو معلوماتو په برخه کې په رسنیو باندې د قوانینو او مقرارت د ښه تطبیق پلي کول، د ډله ایزو رسنیو قانون د قاون د تطبیق په برخه کې په اندېښنو او پوښتنو بحث کول وو.&lt;ref name=&quot;FH&quot; /&gt;

د ۲۰۱۴ کال دسمبرراهیسې، ویب پاڼې د 12 میاشتو په موده کې د د دوه اخطارونو وروسته د محکمې له حکم پرته بلاک کیدی شي. دا وضعیت په ډله ییزو رسنیو پراخ شو او د محتویاتو په اړه مسؤلیت ډېر شو او د کارونکي نظریات هم پکې شامل شول.&lt;ref name=&quot;EJC&quot; /&gt;

یو دولتي کمیسیون د ۲۰۱۴ کاب اګست کې تاسیس شو ترڅو وڅېړي چې ایا په رسنیو کې &quot;افراطي&quot; معلومات شتون لري، چې د ۲۰۰۷ کال د افراطیت ضد قانون له مخې له بندیز سره مخ کېږي.&lt;ref name=&quot;EJC&quot; /&gt;

د ۲۰۲۰ کال د لاریونونو په جریان کې، د کامسومولسکایا بېلا پرادا د ورځپانې بېلاروسۍ نسخې و نه شو کولی چې خپلې دری نسخې چاپ کړي، او نارودناجا وولیا ونشو کولی چې د ورځپانې یوه نسخه چاپ کړي (دواړه ورځپاڼو د حکومت تر کنټرول لاندې چاپخانې سره قرارداد درلود). د بېلاروس د خبریالانو اتحادیې وویل چې اصلي لامل تخنیکي ستونزې نه وې، مګر د لاریونونو او بشري حقونو څخه د سرغړونو په اړه د معلوماتو د بندولو هڅه وه. دوه نورې خپلواکې ورځپاڼې (بیلګازیتا او سووبودنی نووستي) هم په بېلاروس کې و نه شو کړی چې نوې نسخې چاپ کړي. د کامسومولسکایا پرادا او نارودناجا وولیا نوې نسخې په [[روسیه]] کې چاپ شوې، مګر د اخبار وېشلو دولتي شبکې &quot;بیلسویوزپچات&quot; د پلور لپاره د هغو اخستل رد کړل. دې ورځپاڼو همدا رنګه راپور ورکړ چې د پوسټ خدمت د ګډون له لارې تحویلي وځنډوله. &lt;ref&gt;[https://belapan.by/archive/2020/08/22/ru_1056325/ БАЖ требует от властей прекратить блокировку сайтов СМИ и давление на прессу]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://nn.by/?c=ar&amp;i=257898&amp;lang=ru Свежую «толстушку» «Комсомольская правда» вынужденно печатала в России]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.tut.by/society/698187.html|title=Белорусская «Комсомолка» и «Народная воля» начали печататься в России. Но теперь их не берут в киоски|access-date=2020-08-26|archive-date=2020-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124113917/https://news.tut.by/society/698187.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

د ۲۰۲۱ کال په جنوري کې، بریستسکایا ګزیتا اړ شوه چې د چاپ شوې ورځپاڼې خپرول ودروي. د ۲۰۲۱ کال په جولای کې، د ناشا نیوا ورځپاڼه اړ شوه چې د خپلو ایډېټرانو د نیولو وروسته په بېلاروس کې خپل فعالیت بند کړي. د ۲۰۲۱ کال په جولای کې، په ملادزیچنا کې مېشته &quot;ریحیانالنایا هزیتا&quot; (په بېلاروس: Рэгіянальная газета، سیمه ایزې ورځپاڼې) اعلان وکړ چې د کارکوونکو د پلټنو او پوښتنو ورسته دوی د چاپ شوو ورځپاڼو خپرول بند کړي. د ۲۰۲۱ کال په جون کې، بیلپوشتا د عضویت له لارې د نووي چاس له توزیع کولو څخه ډه ډه وکړه، او د ۲۰۲۱ کال په اګست کې، نووي چاس اعلان وکړ چې ټولو شرکتونو د دوی د ورځپاڼې د نه چاپلو له امله د خپرونو بندولو ته اړ ایستل شوې ده.   &lt;ref&gt;[https://reform.by/239371-v-redakciju-brestskoj-gazety-prishli-siloviki В редакцию «Брестской газеты» пришли силовики]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://novayagazeta.ru/articles/2021/07/13/nasha-niva-prekratila-rabotu-v-belarusi-iz-za-davleniia-silovikov «Наша Нива» прекратила работу в Беларуси из-за давления силовиков]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://euroradio.fm/ru/regionalnaya-gazeta-priostanavlivaet-vyhod-pechatnogo-izdaniya &quot;Региональная газета&quot; приостанавливает выход печатного издания]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://belsat.eu/ru/news/10-08-2021-vypusk-gazety-novy-chas-priostanovlen-chastnaya-tipografiya-otkazalas-ee-pechatat/ Выпуск газеты «Новы Час» приостановлен: частная типография отказалась ее печатать]&lt;/ref&gt;

== په نشراتي رسنیو د دولت کنترول ==
دولت په کورنیو نشراتي رسنیو کې مجازی انحصار ساتي، یوازې دولتي رسنۍ په ټول هېواد کې نشرات لري، او د کوچنیو تلویزیونونو او رادیوګانو محتوا په کلکه محدود ده. حکومت ډیری خپلواکې او مخالفې ورځپاڼې د دولتي پوسټ او د غرفو د سیستم له خوا د توزیع کولو څخه منع کړې، چې هغوی له خپلو خبرخونو څخه مستقیم پلورلو ته اړ کړي او د اخبار د وېشلو لپاره رضاکاران کاروي، خو چارواکي ځینې وختونه خصوصي توزیع کونکي ځوروي او بندي کوي.    &lt;ref name=&quot;fh2&quot;&gt;[http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=251&amp;year=2010 &quot;Country report: Belarus&quot;], ''Freedom of the Press 2011'', Freedom House, 21 April 2011&lt;/ref&gt;

روسي رسنیو ته اجازه ورکړل شوې چې تلویزیوني پروګرامونه نشر کړي، ورځپاڼې وپلوري او په بېلاروس کې ژورنالیستي فعالیتونه ترسره کړي (که څه هم د بېلاروس حکومت له خوا ځینې روسي خبریالان شړل شوي هم دي)، پدې توګه ځینې عامو خلکو ته اجازه ورکول کېږي، په ځانګړي توګه په لوی ښارونو کې هغه وکړي چې ډیری روسي اوسیدونکي لري، چې په [[روسي ژبه]] بدیل لید ته لاسرسی پیدا کړي (نږدې ټول بېلاروسیان په روسي ژبه پوهېږي او ډیری یې په روسی خبرې کوي). ډیری مخالفې رسنۍ د نږدې هېوادونو څخه خپریږي ترڅو بېلاروسیانو ته بدیل نظر وړاندې کړي. پدې کې د بېلیست تلویزیون او د بېلاروس لپاره اروپایی راډیو (Eŭrapéjskaje Rádyjo dla Biełarúsi) شامل دي.   &lt;ref&gt;[https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704680604576110221620742008?mod=googlenews_wsj &quot;Dissent hits Belarus via Warsaw&quot;], Gordon Fairclough, Wall Street Journal, 29 January 2011&lt;/ref&gt;

د ۲۰۱۴ – ۲۰۱۵ کلونو په ترڅ کې، په لسګونو ازاد (که کوره کاروونکي) خبریالان د بهرنیو رسنیو سره (په اروپايي اتحادیه کې مېشته د بېلاروس ژبې میډیا په ګډون) چې د بهرنیو چارو وزارت رسمي اعتبار نلري، لکه څرنګه چې د دې هېواد د ادارې سرغړونو د کوډ په ۲۲.۹ (۲) ماده کې وړاندوېنه شوی، د کار کولو له امله جریمه شوي. خبریالان د دوی د کار د محتوا پراساس نه، بلکه د بهرنیو رسنیو له لارې د خپرولو له امله په سلګونو یورو جریمه شوي او د کمپیوټر تجهیزات هم ضبط شوي. جریمه شوو خبریالانو په [[پولنډي ژبه|پولنډي]] بیلسات تلویزیون،  وچ ویله کې مطالب خپاره کړي وو. د ا جرایي تضمینونه (قانون)، په محکمه کې د شاهدانو د شاهدي په ګډون، د بېلاروسي چارواکو له خوا ندي تعقیب شوي، لدې سره د هغوی استناف هم رد شوی. د خبریالانو تعقیب د بېلاروس د خبریالانو د اتحادیې (BAJ) له خوا او همدا رنګه د رسنیو د ازادۍ لپاره د OSCE بسټ د استازي او د خبریالانو د اروپایي فدراسیون (EFJ) له خوا و غندل شو، چې دا یی د بیان د ازادۍ له معیارونو څخه سرغړونه ګڼله. د ۲۰۱۴ کال له اپرېل راهیسې، ازاد (له کوره) خبریالان له ۲۰۰ نه تر ۵۰۰ یورو، چې په مجموع کې تر ۸۰۰ یورو ډېر کېږي، جریمه شوي او ځينې په مکرر ډول تعقیب او جریمه شوي.  &lt;ref&gt;[https://www.indexoncensorship.org/2015/10/freelance-journalists-in-belarus-face-fines-for-working-with-foreign-media/ Freelance journalists in Belarus face fines for working with foreign media], Index on Censorship, 6 October 2015&lt;/ref&gt;

د ۲۰۱۲ کال کې، د بېلاروس ترټولو لویې دولتي شبکې MTIS د نامعلومو دلایلو له مخې د یوروونیو خپرونې بندې کړې. یوروونیوز په بېلاروس کې وروستی خپلواک تلویزیوني چینل و. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://naviny.by/rubrics/society/2012/01/01/ic_news_116_383897/|script-title=ru:В сети МТИС прекращена трансляция канала &quot;Евроньюс&quot;|access-date=1 January 2012|date=1 January 2012|publisher=Naviny.by|language=ru|archive-date=5 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120105150520/http://www.naviny.by/rubrics/society/2012/01/01/ic_news_116_383897/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://euroradio.fm/ru/report/v-minske-otklyuchayut-euronews-87163|title=В Минске отключают Euronews|access-date=1 January 2012|date=31 December 2011|publisher=Euroradio|language=ru}}&lt;/ref&gt;

== سرچينې او ياداښتونه ==</text>
      <sha1>avl3u6vlu8134e7bmosjy2y48kknacj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>له سیاق پرته نقل قول</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58054</id>
    <revision>
      <id>365049</id>
      <parentid>273631</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T10:24:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>365049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14554" sha1="ts86d6beezkd8uif1t8uoaaxuwl7pjx" xml:space="preserve">له سیاق پرته نقل قول، ځیني وختونه د زمینې یا د نقل قول را ایستلو په نوم هم یادېږي. دا یوه غیر رسمي تېروتنه ده، چېرې چې د وینا یوه برخه د هغې د منحصرې شاوخوا څخه په داسې ډول لرې کېږي، چې د هغه توقع کېدونکې معنا ګډوډوي. دغه شرایط یا زمینې کېدلی شي، قصدي یا ناڅاپي وي، کېدلی شي ، یو څوک د هغه په مفهوم باندې په تېروتنې سره پوه شي او د هغه د روښانه کولو لپاره یو اړین شی لرې کړي، ځکه دی فکر کوي چې هغه ته اړتیا نه شته. د یوې تېروتنې په توګه د خبرو له سیاق پرته نقل قول، له نا سم انتصاب سره توپیر لري، ځکه له سیاق پرته نقل قول، په صحیح سرچینې پورې تړل کېږي.&lt;ref&gt;Engel, Morris S., ''With Good Reason: An Introduction to Informal Fallacies'' (1994), pp. 106–07 {{ISBN|0-312-15758-4}}&lt;/ref&gt;

د دغې تېروتنې پربنسټ استدلال معمولا ً دوې بڼې لري:

# د یوه مغالطه کوونکي کس د استدلال په توګه - هغه نقل قول ته شامليږي، چې له سیاق پرته د نقل قول مخالف وي، ترڅو د هغه موقف ناسم ثابت کړي. په عامه بڼه دا یا ډېر ساده یا خورا سخت ښیي، ترڅو د هغه ردول اسانه شي. دا په سیاست کې عام دي.
# واک ته د اپیل په توګه- په دې کې له سیاق پرته د موضوع د نقل قول صلاحیت شاملېږي، ترڅو د ځینو موقیفونو د ملاتړ په موخه صلاحیت ناسم څرګند کړي.&lt;ref&gt;[http://www.fallacyfiles.org/quotcont.html Quoting Out of Context], Fallacy Files&lt;/ref&gt;

== له سیاق پرته نقل قول ==
له  سیاق پرته نقل قول د خپلو اصلي ژبنيو شرایطو او سیاق د کلیمو انتخابي اقتباس ته اشاره کوي. په داسې ډول چې تر نظر لاندې معنا تحریفوي او دا هغه عمل دی چې معمولاً له سیاق پرته نقل قول بلل کېږي. دلته ستونزه د هغې له اصلي سیاق پرته د اقتباس لرې کول نه دي (لکه څنګه چې ټول نقل قولونه دي)، بلکې دا د لرې کولو لپاره د پریکړې کوونکي پریکړه ده، چې ځینې نژدې عبارتونه او کلیمات چې د لرې کېدلو په دلیل په زمینه یا موضوع باندې بدلېږي او د غوره شوو کلیماتو د اصلي معنا په څرګندولو کې مرسته کوي. ورځپاڼه لیکونکي میلتون مایر په دغه کړنه کې د جراحي تخریب سره پر پرتله کولو«له سیاق پرته نقل قول» اصطلاح رامنځته کړه او وروسته په المان کې د وایمار په وخت کې د نازي د مشهورې خپرونې د اېډېټور یولیوس استرایچر له خوا توصیف او وکارول شوه. دغې اونیزې د کارګر طبقې د عیسوي لوستونکو ترمنځ د یهودو ګړې پاروونکو احساساتو د پارولو لپاره سټرایچر په منظمه توګه Talmudic متن څخه لنډ نقل قولونه خپاره کړل، چې د دوی د لالچ، غلامۍ او د هغوی د رسمي عامه وژنې ملاتړ یې کاوه. که څه هم، له دې ډول افراطیت څخه په ندرت باندې کار اخیستل کېږي، مګر دا په معاصرو ډله ییزو رسنیو کې د ناسم بیان خپرولو یوه عامه طریقه ده. څېړنو ښودلې ده چې، د دې غلط بیان اغېزې، ان له دې وروسته چې اورېدونکي یې په اصلي شرایطو کې له اقتباس سره مخامخ کېږي، هم پاتې کېږي.&lt;ref&gt;Mayer, M. (1966). [http://www.press.uchicago.edu/Misc/Chicago/511928.html ''They thought they were free:  The Germans, 1933–45.'']  Chicago, Illinois: [[University of Chicago Press]].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Quoted out of context: Contextomy and its consequences|journal=Journal of Communication|last=McGlone|first=M.S.|date=2005a|volume=55|issue=2|pages=330–346|doi=10.1111/j.1460-2466.2005.tb02675.x}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;McGlone, M.S. (2005b). [http://mcs.sagepub.com/cgi/content/abstract/27/4/511 Contextomy: The art of quoting out of context.] ''Media, Culture, &amp; Society, 27,'' 511–22.&lt;/ref&gt;

=== په اعلانونو کې ===
په اعلانونو کې له سیاق پرته د نقل قول یو تر ټولو نامتو مثال «بیا کتنه» ده. د یوې غټې سټوډیو له لوري د رسنیو د رسواکېدلو لالچ چې د هغوی له خرابېدلو سره تړاو لري، کېدلی شي ځینې نیوکه کوونکي وهڅوي، چې د منځنیو فلمونو په اړه مثبتې بیا کتنې ولیکي. په دې ډول، ان هغه وخت چې کله یوه نیوکه په بشپړه توګه منفي وي، نو سټوډیوګانې د هغه د اقتباس یا نقل قول د ناسم ښودلو په اړه لږې څرګندونې لري.

د بېلګې په ډول: د نوي لاین سینما د ۱۹۹۵ ز تریلر Se7en لپاره د اعلانونو کاپي اوین ګلیبرمن ته منسوب شوې، چې د Entertainment Weekly منتقد دی، ده د &quot;یو کوچنی شاهکار&quot; تبصره کارولې ده. ګلیبرمن په واقعیت کې Se7en په ټولیزه توګه B− یاد کړ او یوازې پرانیستی کریډیټ یې په خورا عالي بڼه وستایه، هغه وایي: &quot;د کریډیټ لړۍ، د هغې د چټک چوکاټونو او د رواني وسایلو د نږدې جټکو سره، د ډیمنشیا (د عقل زوال) یو کوچنی شاهکار دی.&quot; په ورته ډول یونایټید هنرمندانو د خپل فلاپ هوډلم flop Hoodlum په اړه د نیوکه کوونکي کینیت توران په بیا کتنه کې، یوازې د هغه یوه کلیمه «د مقاومت نه وړ» د خپل فلم په اعلانونو کې تر څېړنې لاندې نیولې، ان د لارنس فشبرن لمبه (شغله) ورکوونکې کړنې نه شي کولی هوډلم روښانه کړي، دا به یوازې د ګنګسټر افسانه وي، چې د نکل سیګرټ په پرتله لږ تودوخه تولیدوي. فشبرن بمپي سخت، مقناطیس او حتی د مقاومت وړ نه دی، خو یوازې دغه ممثل په یوازې ځان ډېر څه کولی شي. د دغو سرغړونو په پایله کې ځینې نیوکه کوونکي اوس په قصدي ډول په خپلو بیاکتنو کې د رنګارنګ ژبې کارولو څخه ډډه کوي. په ۲۰۱۰ز کال کې د پاپ کلتوري مجلې وینټي فیئر راپور ورکړچې، یاده مجله د بې باکه کره کتنې قرباني وه. وروسته له هغې چې د Lost ټلویزیوني خپرونې &quot;د ټول وخت تر ټولو ګډوډ، غیر معمولي، مسخره یي، خو بیا هم په یو ډول د روږدي کېدلو په څېر په زړه پورې تلویزیون خپرونه&quot; بیاکتنه کې برخه اخیستې وه او په خپلو اعلاناتي موادو کې یې، یوازې خپلې تر ټولو عادی ټلویزیوني خپرونې ته ځای ورکړی و. کارل بیالیک په ۲۰۰۷ز کې Live Free or Die Hard (وړیا ژوند وکړه یا سخت مړ شه) په اعلان کې په مختلف ډول، د قید اطلاق نمونه په یوه متفاوت فعل باندې ثبت کړه، چېرې چې د نیویارک ډیلي نیوز اقتباس، د &quot;هیسټریک ډول ډېر تولید او د حیرانتیا وړ ساتیري&quot; ته راټیټ شوی و.&lt;ref&gt;Reiner, L. (1996). &quot;Why Movie Blurbs Avoid Newspapers.&quot; ''Editor &amp; Publisher: The Fourth Estate, 129,'' 123, citing:

* Gleiberman, Owen. (1995, September 22). &quot;[[Seven (1995 film)|Se7en]]&quot; (film review). ''[[Entertainment Weekly]],'' p. 45.
* [[Kenneth Turan|Turan, Kenneth.]], (1997, August 27). ''Hoodlum'': A fight for control of Harlem. ''[[Los Angeles Times]]'', p. 8.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=http://www.vanityfair.com/online/oscars/2010/03/good-blurbs-from-bad-reviews-repo-men-the-bounty-hunter-diary-of-a-wimpy-kid|author=Sancton, Julian|date=March 19, 2010|title=Good Blurbs from Bad Reviews: ''Repo Men'', ''The Bounty Hunter'', ''Diary of a Wimpy Kid''|magazine=Vanity Fair|access-date=February 28, 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gelfmagazine.com/archives/the_best_worst_blurbs_of_2007.php|author=Bialik, Carl|author-link=Carl Bialik|date=January 6, 2008|title=The Best Worst Blurbs of 2007: The 10 most egregious misquotes, blurb whores, and other movie-ad sins of 2007|publisher=Gelf Magazine|access-date=February 28, 2013|archive-date=October 16, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181016043017/http://www.gelfmagazine.com/archives/the_best_worst_blurbs_of_2007.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

په متحده ایالاتو کې د ناسمو اعلانونو په اړه د شته مقرراتو اضافه، د ګمراه کوونکي یا تېر اېستونکي فلم د بلورونو پروړاندې کوم ځانګړی قانون نشته . MPAA د دوی د جلب یا اقتباس د دقت پر ځای د ټون او منځپانګې لپاره د اعلانونه بیاکتنه کوي. ځینې سټوډیوګانې د یوه پراخ نقل قول له چلولو  وړاندې د دې په لټه کې وي، چې د اصلي نیوکه کوونکي تایید ترلاسه کړي. د اروپایی اتحادیې د غیر عادلانه سوداګریزو کړنو لارښود، له سیاق پرته د نقل قول منع کوي او هغه شرکتونه په نښه کوي، چې د خپلو محصولاتو لپاره یې داسې بڼه چې د اصلي تایید له شرایطو سره همغږي نه لري، د دروغجن اعتبار ادعا کوي. دغه قانون په انګلستان کې د عادلانه سوداګرۍ دفتر له خوا پلي کېږي اود نه مراعات په حالت کې یې تر ټولو لوړه سزا، د £ ۵۰۰۰ جریمې یا دوو کالو حبس دی.&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=http://www.slate.com/articles/news_and_politics/explainer/2009/11/best_film_ever.html|author=Beam, Chris|author-link=Chris Beam|date=Nov 25, 2009|title='(Best) Film Ever!!!' How Do Movie Blurbs Work?|magazine=Slate|access-date=February 28, 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/books/2008/jun/07/philippullman Age banding], Philip Pullman, [[The Guardian]], 7 June 2008&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090503025034/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/theatre-dance/news/excellent-theatres-forced-to-withdraw-misleading-reviews-835860.html Excellent! Theatres forced to withdraw misleading reviews], Amol Rajan, [[The Independent]], 29 May 2008&lt;/ref&gt;

== د تخلیق-تدریجي تکامل شخړه ==
ساینس پوهانو او د دوی ملاتړو د ۱۹۹۰ز لسیزې په نیمایي کې د نیوز ګروپ په پوسټونو کې د اقتباس نقل قول اصطلاح کارولې، ترڅو د ځینې تخلیق کوونکو د نقل قول کولو عمل تشرېح کړي. دغه اصطلاح، د علمي ټولنې د غړو له خوا د هغه مېتود د تشرېح کولو لپاره کارول کېږي، چې د تخلیق کوونکو له لوري د خپل استدلال د ملاتړ لپاره کارول کېږي، که څه هم دا کېدلی شي، ډېری وختونه د تخلیق – تدریجي تکامل څخه بهر کارول کېږي. د دغه عمل په اړه شکایتونه، په اصل کې د دغې اصطلاح د پېژندل شوې کارونې وړاندې مطرح کېدلې.  &lt;ref name=&quot;The Quote Mine Project&quot;&gt;[http://www.talkorigins.org/faqs/quotes/mine/project.html The Quote Mine Project], John Pieret (ed), [[TalkOrigins Archive]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.talkorigins.org/faqs/ce/3/part5.html The Revised Quote Book], E.T. Babinski (ed), ''TalkOrigins Archive''&lt;/ref&gt;

تیوډوسیس دوبزانسکي په ۱۹۷۳ز کې په خپله مشهوره مقاله کې لیکلي دي چې: &quot;د تدریجي تکامل له رڼا پرته، په بیولوژي کې هېڅ شی مفهوم نه ورکوي&quot;&lt;blockquote&gt;د دوی [تخلیقیانو] غوره سپورت په احتیاط سره د اقتباساتو یا نقل قولو سره یوځای کول دي او ځینې وختونه په ماهرانه توګه له محتوا څخه ایستل، ترڅو وښيي چې، هېڅ شی  په رښتیا چې د تدریجي تکامل د ملاتړو ترمنځ نه دی رامینځته شوی یا همغږي شوی نه دی. زما ځینې همکاران او زه په خپله، د ځینو نقل قولونو په لوستلو باندې حیران شوي یو، چې ښیي چې موږ په رښتیا سره تر خپل پوستکي لاندې د تدریجي تکامل خلاف یو.&lt;/blockquote&gt;دا د متن د اثبات لپاره د عیسوي الاهیاتو له طریقې سره پرتله شوی دی: &lt;blockquote&gt;په ظاهري توګه، ساینس پوهان زیاتره خپل ځان د ساینسي ادبیاتو په کارولو سره څرګندوي. د دوی د ساینسي څېړنو فکر یوازې د ساینسي مجلو او مونوګرافونو لوستل دي. دوی پر کلیمو باندې تمرکز کوي، نه په اصلي حقایقو او استدلال باندې. دوی د ساینس پوهانو یا عالمانو نظر یوازې ساینس یا علم بولي. د سیکولرانو لپاره ساینس، پر سپېڅلو ادبیاتو باندې بدلېږي. د هر ساینس پوه خبرې، د نورو خبرو او بیانونو لپاره تکیه او نقل قول جوړېږي. هره وینا مهمه ده او هره وینا د تفسیر وړ ده.&lt;/blockquote&gt;

== سرچينې او ياداښتونه ==</text>
      <sha1>ts86d6beezkd8uif1t8uoaaxuwl7pjx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:شاه زمان پټان</title>
    <ns>3</ns>
    <id>58069</id>
    <revision>
      <id>365027</id>
      <parentid>363560</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T19:18:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Khalkyaar</username>
        <id>35453</id>
      </contributor>
      <comment>/* څارندوی او ساتونکی */ نوې برخه</comment>
      <origin>365027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32965" sha1="fhopr9f6b7isehr1hh3zaiewjjkcpof" xml:space="preserve">== پښتو ويکيپيډيا پښتو ليکبڼو ته اړتيا لري! ==

پښتو ويکيپيډيا کې بايد پښتو ليکبڼې ورزياتې شي، ترڅو د کارنانو، پازوالانو او لوستونکو د ليکنې او لوستنې د اسانتيا سبب وګرځي، دا چې اوسمهال پښتو ويکيپيډيا هيڅ پښتو ليکبڼه نه لري، د هرکلي مخ يې په نستعليق ليکبڼه کې دی چې هيڅ نه لوستل کيږي او په همدې ډول ټولې ليکنې يې په اريل ليکبڼه کې دي چې په اسانۍ د لوستو وړ نه دی او لوستونکي يې د لوستلو پرمهال له ډېرو ستونزو سره مخ وي په داسې حال کې چې نورې ګڼې ژبې خپلې ليکبڼې لري چې په هماغو ليکبنو کې يې ګوګل ښيي چې د هغې له ډلې اردو، سندي، پنجابي د بېلګې په توګه يادولای شو، خو له بده مرغه چې پښتو ژبه لا هم د ويکيپيډيا بای ډيفالټ (خپلسرې) ليکبنه لري. [[کارن:شاه زمان پټان|شاه زمان پټان]] ([[د کارن خبرې اترې:شاه زمان پټان|خبرې اترې]]) ۱۴:۲۵, ۲۸ جون ۲۰۲۲ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])

== WikiConference India 2023: Program submissions and Scholarships form are now open ==

Dear Wikimedian, 

We are really glad to inform you that '''[[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]''' has been successfully funded and it will take place from 3 to 5 March 2023. The theme of the conference will be '''Strengthening the Bonds'''. 

We also have exciting updates about the Program and Scholarships. 

The applications for scholarships and program submissions are already open! You can find the form for scholarship '''[[:m:WikiConference India 2023/Scholarships|here]]''' and for program you can go '''[[:m:WikiConference India 2023/Program Submissions|here]]'''. 

For more information and regular updates please visit the Conference [[:m:WikiConference India 2023|Meta page]]. If you have something in mind you can write on [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]].

‘‘‘Note’’’: Scholarship form and the Program submissions will be open from '''11 November 2022, 00:00 IST''' and the last date to submit is '''27 November 2022, 23:59 IST'''. 

Regards 

[[کارن:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[د کارن خبرې اترې:MediaWiki message delivery|خبرې اترې]]) ۱۱:۲۵, ۱۶ نومبر ۲۰۲۲ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']]) 

(on behalf of the WCI Organizing Committee)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24082246 --&gt;

== WikiConference India 2023: Open Community Call and Extension of program and scholarship submissions deadline ==

Dear Wikimedian,

Thank you for supporting Wiki Conference India 2023. We are humbled by the number of applications we have received and hope to learn more about the work that you all have been doing to take the movement forward. In order to offer flexibility, we have recently extended our deadline for the Program and Scholarships submission- you can find all the details on our [[:m:WikiConference India 2023|Meta Page]].

COT is working hard to ensure we bring together a conference that is truly meaningful and impactful for our movement and one that brings us all together. With an intent to be inclusive and transparent in our process, we are committed to organizing community sessions at regular intervals for sharing updates and to offer an opportunity to the community for engagement and review. Following the same, we are hosting the first Open Community Call on the 3rd of December, 2022. We wish to use this space to discuss the progress and answer any questions, concerns or clarifications, about the conference and the Program/Scholarships. 

Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call 

* '''WCI 2023 Open Community Call'''
* '''Date''': 3rd December 2022
* '''Time''': 1800-1900 (IST)
* '''Google Link'''': https://meet.google.com/cwa-bgwi-ryx

Furthermore, we are pleased to share the email id of the conference contact@wikiconferenceindia.org which is where you could share any thoughts, inputs, suggestions, or questions and someone from the COT will reach out to you. Alternatively, leave us a message on the Conference [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. Regards [[کارن:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[د کارن خبرې اترې:MediaWiki message delivery|خبرې اترې]]) ۱۶:۲۱, ۲ ډيسمبر ۲۰۲۲ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])

On Behalf of,
WCI 2023 Core organizing team.
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24083503 --&gt;

{{جا:ويکيپروژه ارواپوهنه-بلنه}} [[کارن:شاه زمان پټان|شاه زمان پټان]] ([[د کارن خبرې اترې:شاه زمان پټان|خبرې اترې]]) ۰۹:۱۶, ۲۱ ډيسمبر ۲۰۲۳ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])

== Vandal ==

Can you block user named &quot;AbJam00&quot;? The user is interfering with my page. At the same time, crosswiki spamming. Enjoy your work. [[کارن:Wooze|Wooze]] ([[د کارن خبرې اترې:Wooze|خبرې اترې]]) ۰۳:۴۱, ۱۲ مارچ ۲۰۲۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])

== خرابکار ==

سلام و عرض ادب به مدیر محترم.

اقای Wooze که یک کاربر ترکیه ای هست که قصد حذف صفحه ویکی پدیا &quot; ابوالفضل حیدری &quot; را دارد.

شما اگر امکان دارد لطفا دسترسی ایشان به صفحه را حذف کنید و صفحه را محافظت کنید.

ایشان بی دلیل عکس کاربر را اضافه میکند ولی این عکس مال این صفحه ویکی پدیا نیست و مجددا درخواست حذف صفحه را می دهد.

لطفا کمکم کنید. [[کارن:AbJam00|AbJam00]] ([[د کارن خبرې اترې:AbJam00|خبرې اترې]]) ۰۵:۲۲, ۱۲ مارچ ۲۰۲۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])

{{ping|AbJam00}}  په همدې نوم يوه ليکنه په ترکي ويکيپېډيا کې موجوده وه، چې پرون ما ورسره د دې پاڼې لېنک وتاړه، خو نن موجوده نه ده، له هغه ځايه د ويکيپېډيا د قواعدو سره د نه سمون په سبب ړنګوه شوې ده، نو هماغه کارن دلته هم د ړنګېدو غوښتنه کړې، دا يو عامه خبره ده، هرڅو کولی شي د نورو ليکنې وننګوي، تاسو بايد له خپلې ليکنې دفاع وکړئ او د دفاع دلايل يې وليکئ، نه دا چې د هغې شخصي کارنمخ ته ورشئ او هغې سره په جنجال واړوئ، په داسې حالاتو کې سړه سينه اوسئ. مننه[[کارن:شاه زمان پټان|شاه زمان پټان]] ([[د کارن خبرې اترې:شاه زمان پټان|خبرې اترې]]) ۰۸:۵۷, ۱۲ مارچ ۲۰۲۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])

== عجب  ==

کاربر &quot;Wooze&quot;

شما بک فرد ترکیه ای هستید . چرا تداخل در صفحه ویکی پدیا افغانستان ایجاد میکنید؟ 

چرا عکس های بدون اعتبار را پر صفحات اضافه میکنید؟

اینجا هم مثل کشورم میمونه و به کسی حق نمیدهم که در صفحات ما تداخل ایجاد کنه.

برادر، 

شاه زمان پنتان

لطفا صفحه ویکی پدیا &quot; ابوالفضل حیدری &quot; را مجددا مورد بررسی قرار دهید و آن را محافظت کنید. 

[[کارن:AbJam00|AbJam00]] ([[د کارن خبرې اترې:AbJam00|خبرې اترې]]) ۰۵:۳۲, ۱۲ مارچ ۲۰۲۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])

{{ping|AbJam00}} تر هغې چې يو پازوال ونه غواړي، يا دا چې د يوې اختلافي موضوع په اړه د ړنګېدو او نه ړنګېدو ټولپوښتنه ونشي، هيڅوک د يوې ليکنې حق نه لري، ستاسې ليکنه د ژونديو د ژوندليک په اساس ليکل شوې په داسې موضوعاتو کې که يو څوک وغواړي چې د ځان په اړه مالومات وليکي يا د بل چا په اړه داسې مالومات وليکي چې د خلکو احساسات جريحه دار کړي يا دا چې له واقعيته لرې وي، نو ويکيپېډيا دا ډول ليکنو ته اجازه نه ورکوي،
بيا هم تاسو په ډاډه زړه خپلو ليکنو ته دوام ورکړئ، زه په جريان کې يم، که تاسو کومې مرستې اړتيا لرله، نو لطفاً له ما سره يې زما د خبرو اترو په مخ کې شريک کړئ.مننه
[[کارن:شاه زمان پټان|شاه زمان پټان]] ([[د کارن خبرې اترې:شاه زمان پټان|خبرې اترې]]) ۰۸:۴۸, ۱۲ مارچ ۲۰۲۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])

== Block user and protect wiki page ==

User &quot;Wooze&quot;

You are a Turkish person. Why are you interfering with the Wikipedia Afghanistan page?

Why are you adding unauthorized images to pages?

This wiki like my country, I don't let anyone to interfere in our pages

brother,

Shah Zaman Pantan

Please review the Wikipedia page &quot;ابوالفضل حیدری&quot; and protect it. [[کارن:AbJam00|AbJam00]] ([[د کارن خبرې اترې:AbJam00|خبرې اترې]]) ۰۵:۳۹, ۱۲ مارچ ۲۰۲۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])

== Sorry ==

Hello to you.
Yes, you are right and I shouldn't have reacted because I am new to the wiki space.
Should I send the defense for &quot;ابوالفضل حیدری&quot; page right here or do it in the conversation itself? [[کارن:AbJam00|AbJam00]] ([[د کارن خبرې اترې:AbJam00|خبرې اترې]]) ۱۲:۴۹, ۱۲ مارچ ۲۰۲۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])

{{ځواب|AbJam00}} تاسو بايد په خپل سر له ليکنو څخه د {{کينډ|delete|crosswikispam}} ړنګېدو کينډۍ لرې نه کړئ.

== خپله رایه وکاروۍ ==

مهرباني وکړۍ خپله [[ويکيپېډيا:د ويکيپېډيا د موبایل بڼې نښه او سرليک بدلول|‌‌‌‌'''دلته''']] وکاروۍ!!! [[User:Af420|&lt;b style=&quot;font-family:Segoe print;color:black&quot;&gt;Af420&lt;/b&gt;]]&lt;sup&gt;[[User talk:Af420|&lt;b style=&quot;font-family:Amiri;color:black&quot;&gt; دلته زما څخه پوښتنه وکړئ...&lt;/b&gt;]]&lt;/sup&gt; ۲۲:۰۲, ۲۸ جون ۲۰۲۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])

{{ping|Af420}}سمه ده انشاء الله زه به خپله رايه وکاروم

== په پښتو ويکيپېډيا کې د پرمختګ په پار د رايې غوښتنه ==

سلامونه او درناوی، په دې هيله چې روغ او خوښ به اوسئ، زه اسحاق عزيزي يم، په پښتو ويکيپېډيا کې ليکوال او ژباړن يم. د دې لپاره چې په پښتو ويکيپېډيا کې ځينې نورو برخو ته لاسرسی ولرم بايد پازوال شم، که مو خوښه وي خپله رایه وکاروئ؛ [[ويکيپېډيا:د پازوالۍ لپاره غوښتنې/Eshaq Azizi/1# ملاتړ|همدغه په نښه شوی متن کېکاږئ.]] [[کارن:Eshaq Azizi|Eshaq Azizi]] ([[د کارن خبرې اترې:Eshaq Azizi|خبرې اترې]]) ۱۷:۲۸, ۱۴ سپټمبر ۲۰۲۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])
{{ځواب|کارن:Eshaq Azizi}} خامخا انشاء الله

== Translation request ==

Hello, شاه زمان پټان.

Can you translate and upload the articles [[:en:Azerbaijani manat sign]] and [[:en:Campi Flegrei]] in Pashto Wikipedia?

Yours sincerely, [[کارن:Oirattas|Oirattas]] ([[د کارن خبرې اترې:Oirattas|خبرې اترې]]) ۱۸:۰۴, ۱۵ سپټمبر ۲۰۲۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])
{{ځواب|کارن:Oirattas}} زه به خپله بندګي هڅه وکړم.

== Notice of expiration of your sysop right ==

Hi, as part of [[:m:Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission &quot;sysop&quot; (پازوالان) will expire on 2024-11-09 08:24:27. Please renew this right if you would like to continue using it. &lt;i&gt;In other languages: [[:m:Global reminder bot/Messages/default|click here]]&lt;/i&gt; [[کارن:Leaderbot|Leaderbot]] ([[د کارن خبرې اترې:Leaderbot|خبرې اترې]]) ۰۶:۰۲, ۶ نومبر ۲۰۲۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])

== Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey ==

Dear Community Members,

I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity.

We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal.

This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference.

Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6

We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations.

Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025

Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input.

Warm regards,&lt;br&gt;
[[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]]
&lt;!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&amp;oldid=28078122 --&gt;

== Thank you for being a medical contributors! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; |'''The 2024 Cure Award''' 
|-
| style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! 

Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs.

Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating].
|}

Thanks again :-)  -- [[mdwiki:User:Doc_James|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' ۰۶:۲۴, ۲۶ جنوري ۲۰۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&amp;oldid=28172893 --&gt;

== ؟! ==

آیا شما نام خلیج فارس رو به خلیج جعلی عربی تغییر دادی؟ ظاهرا همینجوره دلیلش هم بنویسید چون بعید میدونم از فردی که اهل تاریخ باشه چنین اشتباهی سر بزنه.  [[کارن:Cyruslashanizand|Cyruslashanizand]] ([[د کارن خبرې اترې:Cyruslashanizand|خبرې اترې]]) ۰۸:۳۸, ۲۱ اگست ۲۰۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])
: @[[کارن:Cyruslashanizand|Cyruslashanizand]] د فعاله کارنانو په موافقه پارس خليج ته ولېږدېده. [[کارن:شاه زمان پټان|شاه زمان پټان]] ([[د کارن خبرې اترې:شاه زمان پټان|خبرې اترې]]) ۱۳:۰۴, ۲۳ اگست ۲۰۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])

== ويکيپېډيا اسيا مياشتې ۲۰۲۵ ==

زه غواړم تاسو ته د [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_Asian_Month_2025/ps ويکيپېډيا اسيا مياشتې ۲۰۲۵] ته بلنه درکړم. او زه دا ھم غواړم چې تاسو ټول نور فعال کاروونکي هم په کې د ګډون لپاره راوبلئ. د مقالې جوړولو معیارونه په اصلي پاڼه کې تشریح شوي او [https://fountain.toolforge.org/editathons/wam2025ps/ دلته] سپارل کیدی شي. [[کارن:Ainty Painty|Ainty Painty]] ([[د کارن خبرې اترې:Ainty Painty|خبرې اترې]]) ۰۳:۱۵, ۴ نومبر ۲۰۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])

== Update request ==

Hello, شاه زمان پټان. 

Can you rename [[شاهزاده اندرو، د یورک دوک]] to [[اندرو مونټباټن وینزر]] (without a hyphen, &quot;-&quot;)? 

After all his titles, honours and styles were stripped of him on 30 October 2025, he became plain (Mr.) Andrew Mountbatten Windsor (which has no hyphen). 

Here is the official statement from Buckingham Palace: 

https://www.royal.uk/news-and-activity/2025-10-30/a-statement-from-buckingham-palace 

Yours sincerely, [[ځانگړی:ونډې/&amp;#126;2025-31478-66|&amp;#126;2025-31478-66]] ([[د کارن خبرې اترې:&amp;#126;2025-31478-66|talk]]) ۰۶:۰۶, ۶ نومبر ۲۰۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) [[ځانگړی:ونډې/&amp;#126;2025-31478-66|&amp;#126;2025-31478-66]] ([[د کارن خبرې اترې:&amp;#126;2025-31478-66|talk]]) ۰۶:۰۶, ۶ نومبر ۲۰۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])
: I will check it [[کارن:شاه زمان پټان|شاه زمان پټان]] ([[د کارن خبرې اترې:شاه زمان پټان|خبرې اترې]]) ۰۶:۱۲, ۶ نومبر ۲۰۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])
:: Thank you very much. [[ځانگړی:ونډې/&amp;#126;2025-31478-66|&amp;#126;2025-31478-66]] ([[د کارن خبرې اترې:&amp;#126;2025-31478-66|talk]]) ۰۶:۱۶, ۶ نومبر ۲۰۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])
: ''ښه راغلئ'' [[کارن:شاه زمان پټان|شاه زمان پټان]] ([[د کارن خبرې اترې:شاه زمان پټان|خبرې اترې]]) ۰۶:۱۸, ۶ نومبر ۲۰۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])

== محترم شاه زمان پټان باید زموږ تیموري پښتنو په هم یوه مقاله وي  ==

سلام، دا مقاله د Timuri Pashtuns په اړه ده، او موږ غواړو باوري سرچینې وړاندې کړو چې دا ټبر د پښتنو په لیست کې شامل دي. که کومه ستونزه وي، مهرباني وکړئ دلته بحث وکړئ. [[کارن:Amir Gull Timuri|Amir Gull Timuri]] ([[د کارن خبرې اترې:Amir Gull Timuri|خبرې اترې]]) ۱۴:۱۳, ۹ نومبر ۲۰۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])
: دې [[تیموري پښتانه|اړوند]] تاسو يو ليکنه کړې ده، چې هېڅ سرچينه  نه لري، تاسې چې لاندې کومې سرچينې ورکړې دي، هغې ټول تيموريان (مغل او تورکان بللې دي)، د دې لپاره چې پښتانه تيموريان بايد له تورکي (گوډ تيمور کورنۍ)  سره مغالطه نشي؛ نو خپله ليکنه په باوري سرچينو ورگډولو لاپياوړې کړئ؛ ترڅو د نيوکې لاندې رانشي. پرته د سرچينو له ذکر کولو شايد ډېر ژر ستاسو ليکنه د [[ويکيپېډيا:چټک ړنګېدو معيارونه|ويکيپېډيا د اصولو]] سره سم ړنگېدو ته ونومول شي. په درنښت [[کارن:شاه زمان پټان|شاه زمان پټان]] ([[د کارن خبرې اترې:شاه زمان پټان|خبرې اترې]]) ۰۴:۵۵, ۱۰ نومبر ۲۰۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])

==   ==

ګرانه ښاغلی شاه زمان پټان،

ستاسو له ارزښتناک نظر او لارښوونې څخه مننه کوم. زما هدف دا نه و چې د تاریخي حقیقتونو خلاف لیکنه وکړم، بلکې غوښت مې دا وه چې د هغو تیموری پښتنو یادونه وکړم چې د افغانستان په بېلابېلو پښتني سیمو (په ځانګړې توګه کندهار، هرات، بغلان، فراه او نیمروز) کې مېشت دي او د پښتنو له اصلي قبایلي جوړښتونو سره تړلي دي.

په موجودو لیکنو کې ډېری وخت د «تیموري» نوم د تیمور لنگ د ترک‌الاصل کورنۍ سره مغشوش شوی دی، خو زموږ هدف دا دی چې د پښتنو تیموریانو هویت له هغې تاریخي مغالطې څخه جلا او روښانه کړو.

زه په دې کار بوخت یم چې د موضوع لپاره د باور وړ تاریخي مراجع او سرچینې راټولې کړم، څو دا لیکنه د ویکیپېډیا د معیارونو سره سمه او مستنده شي.

زه غواړم د پښتنو د تاریخ په اړه دا برخه په سمه، متوازنه او مستنده بڼه وړاندې شي.

په درنښت،

امیرګل تیموري [[کارن:Amir Gull1|Amir Gull1]] ([[د کارن خبرې اترې:Amir Gull1|خبرې اترې]]) ۱۲:۳۶, ۱۱ نومبر ۲۰۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])
: بلکل، ستاسې هڅې د ستايلو وړ دي؛ خو يو ځل بيا يادونه کوم چې  د يوې ليکنې ارزښتمنولو لپاره اړينه ده چې په هغې کې باوري سرچينې موجودې وي، ستاسو ليکنه هم بايد په دې اوصولو برابره وي. [[کارن:شاه زمان پټان|شاه زمان پټان]] ([[د کارن خبرې اترې:شاه زمان پټان|خبرې اترې]]) ۱۲:۴۵, ۱۱ نومبر ۲۰۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])

== د تیموري پښتنو په اړه باوري سرچینې غوښتنه ==

سلام،

زه اوس مهال د تیموري پښتنو (Timuri Pashtuns) په اړه څېړنه کوم او ستاسو لارښوونې ته اړتیا لرم. زه په ځانګړي ډول د هغوی د تاریخ، اصلي ټاټوبی، فرعي ټبرونو، او دودونو په اړه باوري سرچینې لټوم.

ستاسو پوهه یا کومې باوري سرچینې چې کولای شئ راسره شریکې کړئ، ډېره ګټوره به وي، تر څو معلومات سم، مستند او د باوري منابعو پر اساس ثبت شي. زما هدف دا دی چې د تیموري پښتنو میراث په سمه توګه د تعلیمي او تاریخي موخو لپاره وړاندې کړم.

له ډېرې مننې سره،

امیرګل تیموري  [[کارن:Amir Gull1|Amir Gull1]] ([[د کارن خبرې اترې:Amir Gull1|خبرې اترې]]) ۱۳:۲۶, ۱۱ نومبر ۲۰۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])
: زه دې اړوند داسې هېڅ کومه سرچينه نه لرم چې د تيموري پښتنو د تاريخ سره تړاو ولري يا يې د دوی يادونه کړې وي، خو کولی شم، چې د ويکيپېډيا د اصولو سره سم برابرولو کې يې له تاسو سره مرسته وکړم، په همدې توگه تاسو ته ځينې کتابونه ښودلی شم، چې د بېلگې په توگه يې تاسو کولی شئ د پښتنو په اړه پکې مالومات بيامومئ، له هغې ډلې : 
* پښتانه قبیلې وپېژنئ د ډاکټر لطيف ياد ليکنه (کتاب)
*پښتانه د افغانستان په افسانوي او داستاني تاریخ کې د غوث خيبري ليکنه (کتاب)
*لرغوني پښتانه د ارواښاد قيام الدين خادم  ليکنه (کتاب)
*پښتانه د تاريخ په رڼا کې د سيدبهادرشاه ظفر کاکاخېل ليکنه (کتاب)
او دې ته ورته نورې ډېرې ليکنې [[کارن:شاه زمان پټان|شاه زمان پټان]] ([[د کارن خبرې اترې:شاه زمان پټان|خبرې اترې]]) ۰۴:۵۱, ۱۲ نومبر ۲۰۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])

== Help ==

I recently created [[د غزې نسل وژنه|this]] article and would appreciate your help in improving it. If I could, I would, but my Pashto level is not sufficient. [[کارن:جودت|جودت]] ([[د کارن خبرې اترې:جودت|خبرې اترې]]) ۱۴:۱۶, ۲۴ فېبروري ۲۰۲۶ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])
: ستاسو له خبرونې نړۍ مننه&lt;br&gt;زه به په راروانه يوه اوونۍ کې کوښښ وکړم چې ياده ليکنه له سره وليکم يا يې راوژباړم.&lt;br&gt;په راتلونکي کې که تاسو د کومې ليکنې د ليکلو يا ژباړلو اړتيا ګورئ؛ نو مهرباني وکړئ، د [[ځانگړی:ActiveUsers|فعاله کارنانو]] يا [[ويکيپېډيا:پازوالان|پازوالانو]] نه د هغې د ليکلو غوښتنه وکړئ. &lt;br&gt;لطفاً خپله يې مه ليکئ!
: Thank you for your notification.&lt;br&gt;I will try to rewrite or translate the mentioned article within the coming week.&lt;br&gt;In the future, if there is a need to write or translate any article, please kindly request it from &lt;br&gt;[[ځانگړی:ActiveUsers|active users]] or [[ويکيپېډيا:پازوالان|Admins]].&lt;br&gt;Please refrain from writing it yourself. [[کارن:شاه زمان پټان|شاه زمان پټان]] ([[د کارن خبرې اترې:شاه زمان پټان|خبرې اترې]]) ۰۳:۳۱, ۲۵ فېبروري ۲۰۲۶ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])

== د بحث پاڼې ړنګ کړئ ==

زه په پښتو نه پوهېږم. آیا تاسو کولی شئ دا دوه د بحث پاڼې حذف کړئ؟ که تاسو نشئ کولی، ایا تاسو کولی شئ ما ته یو کارن نوم راکړئ چې دوی حذف کړم؟. &lt;nowiki&gt;https://ps.wikipedia.org/wiki/%D8%AF_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%86_%D8%AE%D8%A8%D8%B1%DB%90_%D8%A7%D8%AA%D8%B1%DB%90:Yesua_Rafael_Jara_Alcivar&lt;/nowiki&gt;. &lt;nowiki&gt;https://ps.wikipedia.org/wiki/%D8%AF_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%86_%D8%AE%D8%A8%D8%B1%DB%90_%D8%A7%D8%AA%D8%B1%DB%90:Ekyag_Neve&lt;/nowiki&gt; [[کارن:Ekyag Neve|Ekyag Neve]] ([[د کارن خبرې اترې:Ekyag Neve|خبرې اترې]]) ۳ اپريل ۲۰۲۶، گړۍ ۲۰:۱۹ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])
: په دې نوم هېڅ د خبرو اترو مخونه نشته (ځکه په دې نومونو کوم کارن شتون نه لري، يا وار دمخه ړنگ شوی دی) [[کارن:شاه زمان پټان|شاه زمان پټان]] ([[د کارن خبرې اترې:شاه زمان پټان|خبرې اترې]]) ۴ اپريل ۲۰۲۶، گړۍ ۰۷:۵۳ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ۲۸ اپريل ۲۰۲۶، گړۍ ۲۰:۱۱ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472482 --&gt;

== څارندوی او ساتونکی ==

سلامونه شاه زمان وروره.

ستاسو د نظر درناوی کوم، خو په تاريخي اوُ رسمي توګه «څارندوی» په افغانستان اوُ په پښتو کښې د ملي پولیسو اوُ امنیتي ځواکونو لپاره استعمال شوی دی، په داسې حال کښې چې «ساتونکی» کلمه هېڅکله د رسمي پولیسۍ یا امنیتۍ ټولنې یا ځواک لپاره نده استعماله شوې په پښتو کښې. له همدې کبله دا مخ ګرځونه پکار وه.

که سرچینې غواړئ بیا به یې درولېږم.

ډېره مننه. [[کارن:Khalkyaar|Khalkyaar]] ([[د کارن خبرې اترې:Khalkyaar|خبرې اترې]]) ۶ جولای ۲۰۲۶، گړۍ ۱۹:۱۸ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>fhopr9f6b7isehr1hh3zaiewjjkcpof</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>365037</id>
      <parentid>365027</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T04:16:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>شاه زمان پټان</username>
        <id>26102</id>
      </contributor>
      <comment>/* څارندوی او ساتونکی */ ځوابول ([[mw:c:Special:MyLanguage/User:JWBTH/CD|ارامه شننې]])</comment>
      <origin>365037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34302" sha1="31cbrw9m10no5e72921e1jonslyg0ub" xml:space="preserve">== پښتو ويکيپيډيا پښتو ليکبڼو ته اړتيا لري! ==

پښتو ويکيپيډيا کې بايد پښتو ليکبڼې ورزياتې شي، ترڅو د کارنانو، پازوالانو او لوستونکو د ليکنې او لوستنې د اسانتيا سبب وګرځي، دا چې اوسمهال پښتو ويکيپيډيا هيڅ پښتو ليکبڼه نه لري، د هرکلي مخ يې په نستعليق ليکبڼه کې دی چې هيڅ نه لوستل کيږي او په همدې ډول ټولې ليکنې يې په اريل ليکبڼه کې دي چې په اسانۍ د لوستو وړ نه دی او لوستونکي يې د لوستلو پرمهال له ډېرو ستونزو سره مخ وي په داسې حال کې چې نورې ګڼې ژبې خپلې ليکبڼې لري چې په هماغو ليکبنو کې يې ګوګل ښيي چې د هغې له ډلې اردو، سندي، پنجابي د بېلګې په توګه يادولای شو، خو له بده مرغه چې پښتو ژبه لا هم د ويکيپيډيا بای ډيفالټ (خپلسرې) ليکبنه لري. [[کارن:شاه زمان پټان|شاه زمان پټان]] ([[د کارن خبرې اترې:شاه زمان پټان|خبرې اترې]]) ۱۴:۲۵, ۲۸ جون ۲۰۲۲ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])

== WikiConference India 2023: Program submissions and Scholarships form are now open ==

Dear Wikimedian, 

We are really glad to inform you that '''[[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]''' has been successfully funded and it will take place from 3 to 5 March 2023. The theme of the conference will be '''Strengthening the Bonds'''. 

We also have exciting updates about the Program and Scholarships. 

The applications for scholarships and program submissions are already open! You can find the form for scholarship '''[[:m:WikiConference India 2023/Scholarships|here]]''' and for program you can go '''[[:m:WikiConference India 2023/Program Submissions|here]]'''. 

For more information and regular updates please visit the Conference [[:m:WikiConference India 2023|Meta page]]. If you have something in mind you can write on [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]].

‘‘‘Note’’’: Scholarship form and the Program submissions will be open from '''11 November 2022, 00:00 IST''' and the last date to submit is '''27 November 2022, 23:59 IST'''. 

Regards 

[[کارن:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[د کارن خبرې اترې:MediaWiki message delivery|خبرې اترې]]) ۱۱:۲۵, ۱۶ نومبر ۲۰۲۲ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']]) 

(on behalf of the WCI Organizing Committee)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24082246 --&gt;

== WikiConference India 2023: Open Community Call and Extension of program and scholarship submissions deadline ==

Dear Wikimedian,

Thank you for supporting Wiki Conference India 2023. We are humbled by the number of applications we have received and hope to learn more about the work that you all have been doing to take the movement forward. In order to offer flexibility, we have recently extended our deadline for the Program and Scholarships submission- you can find all the details on our [[:m:WikiConference India 2023|Meta Page]].

COT is working hard to ensure we bring together a conference that is truly meaningful and impactful for our movement and one that brings us all together. With an intent to be inclusive and transparent in our process, we are committed to organizing community sessions at regular intervals for sharing updates and to offer an opportunity to the community for engagement and review. Following the same, we are hosting the first Open Community Call on the 3rd of December, 2022. We wish to use this space to discuss the progress and answer any questions, concerns or clarifications, about the conference and the Program/Scholarships. 

Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call 

* '''WCI 2023 Open Community Call'''
* '''Date''': 3rd December 2022
* '''Time''': 1800-1900 (IST)
* '''Google Link'''': https://meet.google.com/cwa-bgwi-ryx

Furthermore, we are pleased to share the email id of the conference contact@wikiconferenceindia.org which is where you could share any thoughts, inputs, suggestions, or questions and someone from the COT will reach out to you. Alternatively, leave us a message on the Conference [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. Regards [[کارن:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[د کارن خبرې اترې:MediaWiki message delivery|خبرې اترې]]) ۱۶:۲۱, ۲ ډيسمبر ۲۰۲۲ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])

On Behalf of,
WCI 2023 Core organizing team.
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24083503 --&gt;

{{جا:ويکيپروژه ارواپوهنه-بلنه}} [[کارن:شاه زمان پټان|شاه زمان پټان]] ([[د کارن خبرې اترې:شاه زمان پټان|خبرې اترې]]) ۰۹:۱۶, ۲۱ ډيسمبر ۲۰۲۳ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])

== Vandal ==

Can you block user named &quot;AbJam00&quot;? The user is interfering with my page. At the same time, crosswiki spamming. Enjoy your work. [[کارن:Wooze|Wooze]] ([[د کارن خبرې اترې:Wooze|خبرې اترې]]) ۰۳:۴۱, ۱۲ مارچ ۲۰۲۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])

== خرابکار ==

سلام و عرض ادب به مدیر محترم.

اقای Wooze که یک کاربر ترکیه ای هست که قصد حذف صفحه ویکی پدیا &quot; ابوالفضل حیدری &quot; را دارد.

شما اگر امکان دارد لطفا دسترسی ایشان به صفحه را حذف کنید و صفحه را محافظت کنید.

ایشان بی دلیل عکس کاربر را اضافه میکند ولی این عکس مال این صفحه ویکی پدیا نیست و مجددا درخواست حذف صفحه را می دهد.

لطفا کمکم کنید. [[کارن:AbJam00|AbJam00]] ([[د کارن خبرې اترې:AbJam00|خبرې اترې]]) ۰۵:۲۲, ۱۲ مارچ ۲۰۲۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])

{{ping|AbJam00}}  په همدې نوم يوه ليکنه په ترکي ويکيپېډيا کې موجوده وه، چې پرون ما ورسره د دې پاڼې لېنک وتاړه، خو نن موجوده نه ده، له هغه ځايه د ويکيپېډيا د قواعدو سره د نه سمون په سبب ړنګوه شوې ده، نو هماغه کارن دلته هم د ړنګېدو غوښتنه کړې، دا يو عامه خبره ده، هرڅو کولی شي د نورو ليکنې وننګوي، تاسو بايد له خپلې ليکنې دفاع وکړئ او د دفاع دلايل يې وليکئ، نه دا چې د هغې شخصي کارنمخ ته ورشئ او هغې سره په جنجال واړوئ، په داسې حالاتو کې سړه سينه اوسئ. مننه[[کارن:شاه زمان پټان|شاه زمان پټان]] ([[د کارن خبرې اترې:شاه زمان پټان|خبرې اترې]]) ۰۸:۵۷, ۱۲ مارچ ۲۰۲۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])

== عجب  ==

کاربر &quot;Wooze&quot;

شما بک فرد ترکیه ای هستید . چرا تداخل در صفحه ویکی پدیا افغانستان ایجاد میکنید؟ 

چرا عکس های بدون اعتبار را پر صفحات اضافه میکنید؟

اینجا هم مثل کشورم میمونه و به کسی حق نمیدهم که در صفحات ما تداخل ایجاد کنه.

برادر، 

شاه زمان پنتان

لطفا صفحه ویکی پدیا &quot; ابوالفضل حیدری &quot; را مجددا مورد بررسی قرار دهید و آن را محافظت کنید. 

[[کارن:AbJam00|AbJam00]] ([[د کارن خبرې اترې:AbJam00|خبرې اترې]]) ۰۵:۳۲, ۱۲ مارچ ۲۰۲۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])

{{ping|AbJam00}} تر هغې چې يو پازوال ونه غواړي، يا دا چې د يوې اختلافي موضوع په اړه د ړنګېدو او نه ړنګېدو ټولپوښتنه ونشي، هيڅوک د يوې ليکنې حق نه لري، ستاسې ليکنه د ژونديو د ژوندليک په اساس ليکل شوې په داسې موضوعاتو کې که يو څوک وغواړي چې د ځان په اړه مالومات وليکي يا د بل چا په اړه داسې مالومات وليکي چې د خلکو احساسات جريحه دار کړي يا دا چې له واقعيته لرې وي، نو ويکيپېډيا دا ډول ليکنو ته اجازه نه ورکوي،
بيا هم تاسو په ډاډه زړه خپلو ليکنو ته دوام ورکړئ، زه په جريان کې يم، که تاسو کومې مرستې اړتيا لرله، نو لطفاً له ما سره يې زما د خبرو اترو په مخ کې شريک کړئ.مننه
[[کارن:شاه زمان پټان|شاه زمان پټان]] ([[د کارن خبرې اترې:شاه زمان پټان|خبرې اترې]]) ۰۸:۴۸, ۱۲ مارچ ۲۰۲۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])

== Block user and protect wiki page ==

User &quot;Wooze&quot;

You are a Turkish person. Why are you interfering with the Wikipedia Afghanistan page?

Why are you adding unauthorized images to pages?

This wiki like my country, I don't let anyone to interfere in our pages

brother,

Shah Zaman Pantan

Please review the Wikipedia page &quot;ابوالفضل حیدری&quot; and protect it. [[کارن:AbJam00|AbJam00]] ([[د کارن خبرې اترې:AbJam00|خبرې اترې]]) ۰۵:۳۹, ۱۲ مارچ ۲۰۲۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])

== Sorry ==

Hello to you.
Yes, you are right and I shouldn't have reacted because I am new to the wiki space.
Should I send the defense for &quot;ابوالفضل حیدری&quot; page right here or do it in the conversation itself? [[کارن:AbJam00|AbJam00]] ([[د کارن خبرې اترې:AbJam00|خبرې اترې]]) ۱۲:۴۹, ۱۲ مارچ ۲۰۲۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])

{{ځواب|AbJam00}} تاسو بايد په خپل سر له ليکنو څخه د {{کينډ|delete|crosswikispam}} ړنګېدو کينډۍ لرې نه کړئ.

== خپله رایه وکاروۍ ==

مهرباني وکړۍ خپله [[ويکيپېډيا:د ويکيپېډيا د موبایل بڼې نښه او سرليک بدلول|‌‌‌‌'''دلته''']] وکاروۍ!!! [[User:Af420|&lt;b style=&quot;font-family:Segoe print;color:black&quot;&gt;Af420&lt;/b&gt;]]&lt;sup&gt;[[User talk:Af420|&lt;b style=&quot;font-family:Amiri;color:black&quot;&gt; دلته زما څخه پوښتنه وکړئ...&lt;/b&gt;]]&lt;/sup&gt; ۲۲:۰۲, ۲۸ جون ۲۰۲۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])

{{ping|Af420}}سمه ده انشاء الله زه به خپله رايه وکاروم

== په پښتو ويکيپېډيا کې د پرمختګ په پار د رايې غوښتنه ==

سلامونه او درناوی، په دې هيله چې روغ او خوښ به اوسئ، زه اسحاق عزيزي يم، په پښتو ويکيپېډيا کې ليکوال او ژباړن يم. د دې لپاره چې په پښتو ويکيپېډيا کې ځينې نورو برخو ته لاسرسی ولرم بايد پازوال شم، که مو خوښه وي خپله رایه وکاروئ؛ [[ويکيپېډيا:د پازوالۍ لپاره غوښتنې/Eshaq Azizi/1# ملاتړ|همدغه په نښه شوی متن کېکاږئ.]] [[کارن:Eshaq Azizi|Eshaq Azizi]] ([[د کارن خبرې اترې:Eshaq Azizi|خبرې اترې]]) ۱۷:۲۸, ۱۴ سپټمبر ۲۰۲۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])
{{ځواب|کارن:Eshaq Azizi}} خامخا انشاء الله

== Translation request ==

Hello, شاه زمان پټان.

Can you translate and upload the articles [[:en:Azerbaijani manat sign]] and [[:en:Campi Flegrei]] in Pashto Wikipedia?

Yours sincerely, [[کارن:Oirattas|Oirattas]] ([[د کارن خبرې اترې:Oirattas|خبرې اترې]]) ۱۸:۰۴, ۱۵ سپټمبر ۲۰۲۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])
{{ځواب|کارن:Oirattas}} زه به خپله بندګي هڅه وکړم.

== Notice of expiration of your sysop right ==

Hi, as part of [[:m:Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission &quot;sysop&quot; (پازوالان) will expire on 2024-11-09 08:24:27. Please renew this right if you would like to continue using it. &lt;i&gt;In other languages: [[:m:Global reminder bot/Messages/default|click here]]&lt;/i&gt; [[کارن:Leaderbot|Leaderbot]] ([[د کارن خبرې اترې:Leaderbot|خبرې اترې]]) ۰۶:۰۲, ۶ نومبر ۲۰۲۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])

== Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey ==

Dear Community Members,

I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity.

We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal.

This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference.

Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6

We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations.

Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025

Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input.

Warm regards,&lt;br&gt;
[[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]]
&lt;!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&amp;oldid=28078122 --&gt;

== Thank you for being a medical contributors! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; |'''The 2024 Cure Award''' 
|-
| style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! 

Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs.

Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating].
|}

Thanks again :-)  -- [[mdwiki:User:Doc_James|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' ۰۶:۲۴, ۲۶ جنوري ۲۰۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&amp;oldid=28172893 --&gt;

== ؟! ==

آیا شما نام خلیج فارس رو به خلیج جعلی عربی تغییر دادی؟ ظاهرا همینجوره دلیلش هم بنویسید چون بعید میدونم از فردی که اهل تاریخ باشه چنین اشتباهی سر بزنه.  [[کارن:Cyruslashanizand|Cyruslashanizand]] ([[د کارن خبرې اترې:Cyruslashanizand|خبرې اترې]]) ۰۸:۳۸, ۲۱ اگست ۲۰۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])
: @[[کارن:Cyruslashanizand|Cyruslashanizand]] د فعاله کارنانو په موافقه پارس خليج ته ولېږدېده. [[کارن:شاه زمان پټان|شاه زمان پټان]] ([[د کارن خبرې اترې:شاه زمان پټان|خبرې اترې]]) ۱۳:۰۴, ۲۳ اگست ۲۰۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])

== ويکيپېډيا اسيا مياشتې ۲۰۲۵ ==

زه غواړم تاسو ته د [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_Asian_Month_2025/ps ويکيپېډيا اسيا مياشتې ۲۰۲۵] ته بلنه درکړم. او زه دا ھم غواړم چې تاسو ټول نور فعال کاروونکي هم په کې د ګډون لپاره راوبلئ. د مقالې جوړولو معیارونه په اصلي پاڼه کې تشریح شوي او [https://fountain.toolforge.org/editathons/wam2025ps/ دلته] سپارل کیدی شي. [[کارن:Ainty Painty|Ainty Painty]] ([[د کارن خبرې اترې:Ainty Painty|خبرې اترې]]) ۰۳:۱۵, ۴ نومبر ۲۰۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])

== Update request ==

Hello, شاه زمان پټان. 

Can you rename [[شاهزاده اندرو، د یورک دوک]] to [[اندرو مونټباټن وینزر]] (without a hyphen, &quot;-&quot;)? 

After all his titles, honours and styles were stripped of him on 30 October 2025, he became plain (Mr.) Andrew Mountbatten Windsor (which has no hyphen). 

Here is the official statement from Buckingham Palace: 

https://www.royal.uk/news-and-activity/2025-10-30/a-statement-from-buckingham-palace 

Yours sincerely, [[ځانگړی:ونډې/&amp;#126;2025-31478-66|&amp;#126;2025-31478-66]] ([[د کارن خبرې اترې:&amp;#126;2025-31478-66|talk]]) ۰۶:۰۶, ۶ نومبر ۲۰۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) [[ځانگړی:ونډې/&amp;#126;2025-31478-66|&amp;#126;2025-31478-66]] ([[د کارن خبرې اترې:&amp;#126;2025-31478-66|talk]]) ۰۶:۰۶, ۶ نومبر ۲۰۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])
: I will check it [[کارن:شاه زمان پټان|شاه زمان پټان]] ([[د کارن خبرې اترې:شاه زمان پټان|خبرې اترې]]) ۰۶:۱۲, ۶ نومبر ۲۰۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])
:: Thank you very much. [[ځانگړی:ونډې/&amp;#126;2025-31478-66|&amp;#126;2025-31478-66]] ([[د کارن خبرې اترې:&amp;#126;2025-31478-66|talk]]) ۰۶:۱۶, ۶ نومبر ۲۰۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])
: ''ښه راغلئ'' [[کارن:شاه زمان پټان|شاه زمان پټان]] ([[د کارن خبرې اترې:شاه زمان پټان|خبرې اترې]]) ۰۶:۱۸, ۶ نومبر ۲۰۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])

== محترم شاه زمان پټان باید زموږ تیموري پښتنو په هم یوه مقاله وي  ==

سلام، دا مقاله د Timuri Pashtuns په اړه ده، او موږ غواړو باوري سرچینې وړاندې کړو چې دا ټبر د پښتنو په لیست کې شامل دي. که کومه ستونزه وي، مهرباني وکړئ دلته بحث وکړئ. [[کارن:Amir Gull Timuri|Amir Gull Timuri]] ([[د کارن خبرې اترې:Amir Gull Timuri|خبرې اترې]]) ۱۴:۱۳, ۹ نومبر ۲۰۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])
: دې [[تیموري پښتانه|اړوند]] تاسو يو ليکنه کړې ده، چې هېڅ سرچينه  نه لري، تاسې چې لاندې کومې سرچينې ورکړې دي، هغې ټول تيموريان (مغل او تورکان بللې دي)، د دې لپاره چې پښتانه تيموريان بايد له تورکي (گوډ تيمور کورنۍ)  سره مغالطه نشي؛ نو خپله ليکنه په باوري سرچينو ورگډولو لاپياوړې کړئ؛ ترڅو د نيوکې لاندې رانشي. پرته د سرچينو له ذکر کولو شايد ډېر ژر ستاسو ليکنه د [[ويکيپېډيا:چټک ړنګېدو معيارونه|ويکيپېډيا د اصولو]] سره سم ړنگېدو ته ونومول شي. په درنښت [[کارن:شاه زمان پټان|شاه زمان پټان]] ([[د کارن خبرې اترې:شاه زمان پټان|خبرې اترې]]) ۰۴:۵۵, ۱۰ نومبر ۲۰۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])

==   ==

ګرانه ښاغلی شاه زمان پټان،

ستاسو له ارزښتناک نظر او لارښوونې څخه مننه کوم. زما هدف دا نه و چې د تاریخي حقیقتونو خلاف لیکنه وکړم، بلکې غوښت مې دا وه چې د هغو تیموری پښتنو یادونه وکړم چې د افغانستان په بېلابېلو پښتني سیمو (په ځانګړې توګه کندهار، هرات، بغلان، فراه او نیمروز) کې مېشت دي او د پښتنو له اصلي قبایلي جوړښتونو سره تړلي دي.

په موجودو لیکنو کې ډېری وخت د «تیموري» نوم د تیمور لنگ د ترک‌الاصل کورنۍ سره مغشوش شوی دی، خو زموږ هدف دا دی چې د پښتنو تیموریانو هویت له هغې تاریخي مغالطې څخه جلا او روښانه کړو.

زه په دې کار بوخت یم چې د موضوع لپاره د باور وړ تاریخي مراجع او سرچینې راټولې کړم، څو دا لیکنه د ویکیپېډیا د معیارونو سره سمه او مستنده شي.

زه غواړم د پښتنو د تاریخ په اړه دا برخه په سمه، متوازنه او مستنده بڼه وړاندې شي.

په درنښت،

امیرګل تیموري [[کارن:Amir Gull1|Amir Gull1]] ([[د کارن خبرې اترې:Amir Gull1|خبرې اترې]]) ۱۲:۳۶, ۱۱ نومبر ۲۰۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])
: بلکل، ستاسې هڅې د ستايلو وړ دي؛ خو يو ځل بيا يادونه کوم چې  د يوې ليکنې ارزښتمنولو لپاره اړينه ده چې په هغې کې باوري سرچينې موجودې وي، ستاسو ليکنه هم بايد په دې اوصولو برابره وي. [[کارن:شاه زمان پټان|شاه زمان پټان]] ([[د کارن خبرې اترې:شاه زمان پټان|خبرې اترې]]) ۱۲:۴۵, ۱۱ نومبر ۲۰۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])

== د تیموري پښتنو په اړه باوري سرچینې غوښتنه ==

سلام،

زه اوس مهال د تیموري پښتنو (Timuri Pashtuns) په اړه څېړنه کوم او ستاسو لارښوونې ته اړتیا لرم. زه په ځانګړي ډول د هغوی د تاریخ، اصلي ټاټوبی، فرعي ټبرونو، او دودونو په اړه باوري سرچینې لټوم.

ستاسو پوهه یا کومې باوري سرچینې چې کولای شئ راسره شریکې کړئ، ډېره ګټوره به وي، تر څو معلومات سم، مستند او د باوري منابعو پر اساس ثبت شي. زما هدف دا دی چې د تیموري پښتنو میراث په سمه توګه د تعلیمي او تاریخي موخو لپاره وړاندې کړم.

له ډېرې مننې سره،

امیرګل تیموري  [[کارن:Amir Gull1|Amir Gull1]] ([[د کارن خبرې اترې:Amir Gull1|خبرې اترې]]) ۱۳:۲۶, ۱۱ نومبر ۲۰۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])
: زه دې اړوند داسې هېڅ کومه سرچينه نه لرم چې د تيموري پښتنو د تاريخ سره تړاو ولري يا يې د دوی يادونه کړې وي، خو کولی شم، چې د ويکيپېډيا د اصولو سره سم برابرولو کې يې له تاسو سره مرسته وکړم، په همدې توگه تاسو ته ځينې کتابونه ښودلی شم، چې د بېلگې په توگه يې تاسو کولی شئ د پښتنو په اړه پکې مالومات بيامومئ، له هغې ډلې : 
* پښتانه قبیلې وپېژنئ د ډاکټر لطيف ياد ليکنه (کتاب)
*پښتانه د افغانستان په افسانوي او داستاني تاریخ کې د غوث خيبري ليکنه (کتاب)
*لرغوني پښتانه د ارواښاد قيام الدين خادم  ليکنه (کتاب)
*پښتانه د تاريخ په رڼا کې د سيدبهادرشاه ظفر کاکاخېل ليکنه (کتاب)
او دې ته ورته نورې ډېرې ليکنې [[کارن:شاه زمان پټان|شاه زمان پټان]] ([[د کارن خبرې اترې:شاه زمان پټان|خبرې اترې]]) ۰۴:۵۱, ۱۲ نومبر ۲۰۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])

== Help ==

I recently created [[د غزې نسل وژنه|this]] article and would appreciate your help in improving it. If I could, I would, but my Pashto level is not sufficient. [[کارن:جودت|جودت]] ([[د کارن خبرې اترې:جودت|خبرې اترې]]) ۱۴:۱۶, ۲۴ فېبروري ۲۰۲۶ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])
: ستاسو له خبرونې نړۍ مننه&lt;br&gt;زه به په راروانه يوه اوونۍ کې کوښښ وکړم چې ياده ليکنه له سره وليکم يا يې راوژباړم.&lt;br&gt;په راتلونکي کې که تاسو د کومې ليکنې د ليکلو يا ژباړلو اړتيا ګورئ؛ نو مهرباني وکړئ، د [[ځانگړی:ActiveUsers|فعاله کارنانو]] يا [[ويکيپېډيا:پازوالان|پازوالانو]] نه د هغې د ليکلو غوښتنه وکړئ. &lt;br&gt;لطفاً خپله يې مه ليکئ!
: Thank you for your notification.&lt;br&gt;I will try to rewrite or translate the mentioned article within the coming week.&lt;br&gt;In the future, if there is a need to write or translate any article, please kindly request it from &lt;br&gt;[[ځانگړی:ActiveUsers|active users]] or [[ويکيپېډيا:پازوالان|Admins]].&lt;br&gt;Please refrain from writing it yourself. [[کارن:شاه زمان پټان|شاه زمان پټان]] ([[د کارن خبرې اترې:شاه زمان پټان|خبرې اترې]]) ۰۳:۳۱, ۲۵ فېبروري ۲۰۲۶ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])

== د بحث پاڼې ړنګ کړئ ==

زه په پښتو نه پوهېږم. آیا تاسو کولی شئ دا دوه د بحث پاڼې حذف کړئ؟ که تاسو نشئ کولی، ایا تاسو کولی شئ ما ته یو کارن نوم راکړئ چې دوی حذف کړم؟. &lt;nowiki&gt;https://ps.wikipedia.org/wiki/%D8%AF_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%86_%D8%AE%D8%A8%D8%B1%DB%90_%D8%A7%D8%AA%D8%B1%DB%90:Yesua_Rafael_Jara_Alcivar&lt;/nowiki&gt;. &lt;nowiki&gt;https://ps.wikipedia.org/wiki/%D8%AF_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%86_%D8%AE%D8%A8%D8%B1%DB%90_%D8%A7%D8%AA%D8%B1%DB%90:Ekyag_Neve&lt;/nowiki&gt; [[کارن:Ekyag Neve|Ekyag Neve]] ([[د کارن خبرې اترې:Ekyag Neve|خبرې اترې]]) ۳ اپريل ۲۰۲۶، گړۍ ۲۰:۱۹ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])
: په دې نوم هېڅ د خبرو اترو مخونه نشته (ځکه په دې نومونو کوم کارن شتون نه لري، يا وار دمخه ړنگ شوی دی) [[کارن:شاه زمان پټان|شاه زمان پټان]] ([[د کارن خبرې اترې:شاه زمان پټان|خبرې اترې]]) ۴ اپريل ۲۰۲۶، گړۍ ۰۷:۵۳ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ۲۸ اپريل ۲۰۲۶، گړۍ ۲۰:۱۱ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472482 --&gt;

== څارندوی او ساتونکی ==

سلامونه شاه زمان وروره.

ستاسو د نظر درناوی کوم، خو په تاريخي اوُ رسمي توګه «څارندوی» په افغانستان اوُ په پښتو کښې د ملي پولیسو اوُ امنیتي ځواکونو لپاره استعمال شوی دی، په داسې حال کښې چې «ساتونکی» کلمه هېڅکله د رسمي پولیسۍ یا امنیتۍ ټولنې یا ځواک لپاره نده استعماله شوې په پښتو کښې. له همدې کبله دا مخ ګرځونه پکار وه.

که سرچینې غواړئ بیا به یې درولېږم.

ډېره مننه. [[کارن:Khalkyaar|Khalkyaar]] ([[د کارن خبرې اترې:Khalkyaar|خبرې اترې]]) ۶ جولای ۲۰۲۶، گړۍ ۱۹:۱۸ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])
: ډېره زياته مننه، دلته د يو پازوال په توگه زه دې ټولو باريکيو ته پام کوم، خو د ژبې له لحاظه هم څارندوی او ساتونکي ماناوې سره توپير کوي او د ساتونکي کلمه د پوليس له کلمې سره بېخي ورته او يو شان ده، څارندوی کلمه د پلټونکي (جنايي) کارمند لپاره مناسبه راتللی شي؛ خو د پوليس لپاره نه.{{سردکرښې}} د افغانستان اړوند بايد درته ووايم چې دلته په دولتي چوکاټ کې پښتو تل د حکومت د مصلحتونو ښکار شوې ده، په ساده مثال يې درته ووايم ښاروالۍ تل د دري سره د ورته والي په موخه په ښاروالي اړول شوې، مېلي مو تل ملي ليکل....خو بيا هم درته يوه رسمي نمونه په دې [https://x.com/moiafghanistan/status/1787399325191967129 تړوني] کې د سرچينې په توگه پرېږدم. [[کارن:شاه زمان پټان|شاه زمان پټان]] ([[د کارن خبرې اترې:شاه زمان پټان|خبرې اترې]]) ۷ جولای ۲۰۲۶، گړۍ ۰۴:۱۶ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>31cbrw9m10no5e72921e1jonslyg0ub</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>365038</id>
      <parentid>365037</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T04:31:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>شاه زمان پټان</username>
        <id>26102</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>365038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34142" sha1="6uu0t82647tvqu21pzmgrigp6bwz1mh" xml:space="preserve">== پښتو ويکيپيډيا پښتو ليکبڼو ته اړتيا لري! ==

پښتو ويکيپيډيا کې بايد پښتو ليکبڼې ورزياتې شي، ترڅو د کارنانو، پازوالانو او لوستونکو د ليکنې او لوستنې د اسانتيا سبب وګرځي، دا چې اوسمهال پښتو ويکيپيډيا هيڅ پښتو ليکبڼه نه لري، د هرکلي مخ يې په نستعليق ليکبڼه کې دی چې هيڅ نه لوستل کيږي او په همدې ډول ټولې ليکنې يې په اريل ليکبڼه کې دي چې په اسانۍ د لوستو وړ نه دی او لوستونکي يې د لوستلو پرمهال له ډېرو ستونزو سره مخ وي په داسې حال کې چې نورې ګڼې ژبې خپلې ليکبڼې لري چې په هماغو ليکبنو کې يې ګوګل ښيي چې د هغې له ډلې اردو، سندي، پنجابي د بېلګې په توګه يادولای شو، خو له بده مرغه چې پښتو ژبه لا هم د ويکيپيډيا بای ډيفالټ (خپلسرې) ليکبنه لري. [[کارن:شاه زمان پټان|شاه زمان پټان]] ([[د کارن خبرې اترې:شاه زمان پټان|خبرې اترې]]) ۱۴:۲۵, ۲۸ جون ۲۰۲۲ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])

== WikiConference India 2023: Program submissions and Scholarships form are now open ==

Dear Wikimedian, 

We are really glad to inform you that '''[[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]''' has been successfully funded and it will take place from 3 to 5 March 2023. The theme of the conference will be '''Strengthening the Bonds'''. 

We also have exciting updates about the Program and Scholarships. 

The applications for scholarships and program submissions are already open! You can find the form for scholarship '''[[:m:WikiConference India 2023/Scholarships|here]]''' and for program you can go '''[[:m:WikiConference India 2023/Program Submissions|here]]'''. 

For more information and regular updates please visit the Conference [[:m:WikiConference India 2023|Meta page]]. If you have something in mind you can write on [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]].

‘‘‘Note’’’: Scholarship form and the Program submissions will be open from '''11 November 2022, 00:00 IST''' and the last date to submit is '''27 November 2022, 23:59 IST'''. 

Regards 

[[کارن:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[د کارن خبرې اترې:MediaWiki message delivery|خبرې اترې]]) ۱۱:۲۵, ۱۶ نومبر ۲۰۲۲ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']]) 

(on behalf of the WCI Organizing Committee)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24082246 --&gt;

== WikiConference India 2023: Open Community Call and Extension of program and scholarship submissions deadline ==

Dear Wikimedian,

Thank you for supporting Wiki Conference India 2023. We are humbled by the number of applications we have received and hope to learn more about the work that you all have been doing to take the movement forward. In order to offer flexibility, we have recently extended our deadline for the Program and Scholarships submission- you can find all the details on our [[:m:WikiConference India 2023|Meta Page]].

COT is working hard to ensure we bring together a conference that is truly meaningful and impactful for our movement and one that brings us all together. With an intent to be inclusive and transparent in our process, we are committed to organizing community sessions at regular intervals for sharing updates and to offer an opportunity to the community for engagement and review. Following the same, we are hosting the first Open Community Call on the 3rd of December, 2022. We wish to use this space to discuss the progress and answer any questions, concerns or clarifications, about the conference and the Program/Scholarships. 

Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call 

* '''WCI 2023 Open Community Call'''
* '''Date''': 3rd December 2022
* '''Time''': 1800-1900 (IST)
* '''Google Link'''': https://meet.google.com/cwa-bgwi-ryx

Furthermore, we are pleased to share the email id of the conference contact@wikiconferenceindia.org which is where you could share any thoughts, inputs, suggestions, or questions and someone from the COT will reach out to you. Alternatively, leave us a message on the Conference [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. Regards [[کارن:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[د کارن خبرې اترې:MediaWiki message delivery|خبرې اترې]]) ۱۶:۲۱, ۲ ډيسمبر ۲۰۲۲ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])

On Behalf of,
WCI 2023 Core organizing team.
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24083503 --&gt;

{{جا:ويکيپروژه ارواپوهنه-بلنه}} [[کارن:شاه زمان پټان|شاه زمان پټان]] ([[د کارن خبرې اترې:شاه زمان پټان|خبرې اترې]]) ۰۹:۱۶, ۲۱ ډيسمبر ۲۰۲۳ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])

== Vandal ==

Can you block user named &quot;AbJam00&quot;? The user is interfering with my page. At the same time, crosswiki spamming. Enjoy your work. [[کارن:Wooze|Wooze]] ([[د کارن خبرې اترې:Wooze|خبرې اترې]]) ۰۳:۴۱, ۱۲ مارچ ۲۰۲۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])

== خرابکار ==

سلام و عرض ادب به مدیر محترم.

اقای Wooze که یک کاربر ترکیه ای هست که قصد حذف صفحه ویکی پدیا &quot; ابوالفضل حیدری &quot; را دارد.

شما اگر امکان دارد لطفا دسترسی ایشان به صفحه را حذف کنید و صفحه را محافظت کنید.

ایشان بی دلیل عکس کاربر را اضافه میکند ولی این عکس مال این صفحه ویکی پدیا نیست و مجددا درخواست حذف صفحه را می دهد.

لطفا کمکم کنید. [[کارن:AbJam00|AbJam00]] ([[د کارن خبرې اترې:AbJam00|خبرې اترې]]) ۰۵:۲۲, ۱۲ مارچ ۲۰۲۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])

{{ping|AbJam00}}  په همدې نوم يوه ليکنه په ترکي ويکيپېډيا کې موجوده وه، چې پرون ما ورسره د دې پاڼې لېنک وتاړه، خو نن موجوده نه ده، له هغه ځايه د ويکيپېډيا د قواعدو سره د نه سمون په سبب ړنګوه شوې ده، نو هماغه کارن دلته هم د ړنګېدو غوښتنه کړې، دا يو عامه خبره ده، هرڅو کولی شي د نورو ليکنې وننګوي، تاسو بايد له خپلې ليکنې دفاع وکړئ او د دفاع دلايل يې وليکئ، نه دا چې د هغې شخصي کارنمخ ته ورشئ او هغې سره په جنجال واړوئ، په داسې حالاتو کې سړه سينه اوسئ. مننه[[کارن:شاه زمان پټان|شاه زمان پټان]] ([[د کارن خبرې اترې:شاه زمان پټان|خبرې اترې]]) ۰۸:۵۷, ۱۲ مارچ ۲۰۲۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])

== عجب  ==

کاربر &quot;Wooze&quot;

شما بک فرد ترکیه ای هستید . چرا تداخل در صفحه ویکی پدیا افغانستان ایجاد میکنید؟ 

چرا عکس های بدون اعتبار را پر صفحات اضافه میکنید؟

اینجا هم مثل کشورم میمونه و به کسی حق نمیدهم که در صفحات ما تداخل ایجاد کنه.

برادر، 

شاه زمان پنتان

لطفا صفحه ویکی پدیا &quot; ابوالفضل حیدری &quot; را مجددا مورد بررسی قرار دهید و آن را محافظت کنید. 

[[کارن:AbJam00|AbJam00]] ([[د کارن خبرې اترې:AbJam00|خبرې اترې]]) ۰۵:۳۲, ۱۲ مارچ ۲۰۲۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])

{{ping|AbJam00}} تر هغې چې يو پازوال ونه غواړي، يا دا چې د يوې اختلافي موضوع په اړه د ړنګېدو او نه ړنګېدو ټولپوښتنه ونشي، هيڅوک د يوې ليکنې حق نه لري، ستاسې ليکنه د ژونديو د ژوندليک په اساس ليکل شوې په داسې موضوعاتو کې که يو څوک وغواړي چې د ځان په اړه مالومات وليکي يا د بل چا په اړه داسې مالومات وليکي چې د خلکو احساسات جريحه دار کړي يا دا چې له واقعيته لرې وي، نو ويکيپېډيا دا ډول ليکنو ته اجازه نه ورکوي،
بيا هم تاسو په ډاډه زړه خپلو ليکنو ته دوام ورکړئ، زه په جريان کې يم، که تاسو کومې مرستې اړتيا لرله، نو لطفاً له ما سره يې زما د خبرو اترو په مخ کې شريک کړئ.مننه
[[کارن:شاه زمان پټان|شاه زمان پټان]] ([[د کارن خبرې اترې:شاه زمان پټان|خبرې اترې]]) ۰۸:۴۸, ۱۲ مارچ ۲۰۲۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])

== Block user and protect wiki page ==

User &quot;Wooze&quot;

You are a Turkish person. Why are you interfering with the Wikipedia Afghanistan page?

Why are you adding unauthorized images to pages?

This wiki like my country, I don't let anyone to interfere in our pages

brother,

Shah Zaman Pantan

Please review the Wikipedia page &quot;ابوالفضل حیدری&quot; and protect it. [[کارن:AbJam00|AbJam00]] ([[د کارن خبرې اترې:AbJam00|خبرې اترې]]) ۰۵:۳۹, ۱۲ مارچ ۲۰۲۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])

== Sorry ==

Hello to you.
Yes, you are right and I shouldn't have reacted because I am new to the wiki space.
Should I send the defense for &quot;ابوالفضل حیدری&quot; page right here or do it in the conversation itself? [[کارن:AbJam00|AbJam00]] ([[د کارن خبرې اترې:AbJam00|خبرې اترې]]) ۱۲:۴۹, ۱۲ مارچ ۲۰۲۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])

{{ځواب|AbJam00}} تاسو بايد په خپل سر له ليکنو څخه د {{کينډ|delete|crosswikispam}} ړنګېدو کينډۍ لرې نه کړئ.

== خپله رایه وکاروۍ ==

مهرباني وکړۍ خپله [[ويکيپېډيا:د ويکيپېډيا د موبایل بڼې نښه او سرليک بدلول|‌‌‌‌'''دلته''']] وکاروۍ!!! [[User:Af420|&lt;b style=&quot;font-family:Segoe print;color:black&quot;&gt;Af420&lt;/b&gt;]]&lt;sup&gt;[[User talk:Af420|&lt;b style=&quot;font-family:Amiri;color:black&quot;&gt; دلته زما څخه پوښتنه وکړئ...&lt;/b&gt;]]&lt;/sup&gt; ۲۲:۰۲, ۲۸ جون ۲۰۲۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])

{{ping|Af420}}سمه ده انشاء الله زه به خپله رايه وکاروم

== په پښتو ويکيپېډيا کې د پرمختګ په پار د رايې غوښتنه ==

سلامونه او درناوی، په دې هيله چې روغ او خوښ به اوسئ، زه اسحاق عزيزي يم، په پښتو ويکيپېډيا کې ليکوال او ژباړن يم. د دې لپاره چې په پښتو ويکيپېډيا کې ځينې نورو برخو ته لاسرسی ولرم بايد پازوال شم، که مو خوښه وي خپله رایه وکاروئ؛ [[ويکيپېډيا:د پازوالۍ لپاره غوښتنې/Eshaq Azizi/1# ملاتړ|همدغه په نښه شوی متن کېکاږئ.]] [[کارن:Eshaq Azizi|Eshaq Azizi]] ([[د کارن خبرې اترې:Eshaq Azizi|خبرې اترې]]) ۱۷:۲۸, ۱۴ سپټمبر ۲۰۲۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])
{{ځواب|کارن:Eshaq Azizi}} خامخا انشاء الله

== Translation request ==

Hello, شاه زمان پټان.

Can you translate and upload the articles [[:en:Azerbaijani manat sign]] and [[:en:Campi Flegrei]] in Pashto Wikipedia?

Yours sincerely, [[کارن:Oirattas|Oirattas]] ([[د کارن خبرې اترې:Oirattas|خبرې اترې]]) ۱۸:۰۴, ۱۵ سپټمبر ۲۰۲۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])
{{ځواب|کارن:Oirattas}} زه به خپله بندګي هڅه وکړم.

== Notice of expiration of your sysop right ==

Hi, as part of [[:m:Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission &quot;sysop&quot; (پازوالان) will expire on 2024-11-09 08:24:27. Please renew this right if you would like to continue using it. &lt;i&gt;In other languages: [[:m:Global reminder bot/Messages/default|click here]]&lt;/i&gt; [[کارن:Leaderbot|Leaderbot]] ([[د کارن خبرې اترې:Leaderbot|خبرې اترې]]) ۰۶:۰۲, ۶ نومبر ۲۰۲۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])

== Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey ==

Dear Community Members,

I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity.

We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal.

This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference.

Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6

We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations.

Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025

Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input.

Warm regards,&lt;br&gt;
[[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]]
&lt;!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&amp;oldid=28078122 --&gt;

== Thank you for being a medical contributors! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; |'''The 2024 Cure Award''' 
|-
| style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! 

Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs.

Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating].
|}

Thanks again :-)  -- [[mdwiki:User:Doc_James|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' ۰۶:۲۴, ۲۶ جنوري ۲۰۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&amp;oldid=28172893 --&gt;

== ؟! ==

آیا شما نام خلیج فارس رو به خلیج جعلی عربی تغییر دادی؟ ظاهرا همینجوره دلیلش هم بنویسید چون بعید میدونم از فردی که اهل تاریخ باشه چنین اشتباهی سر بزنه.  [[کارن:Cyruslashanizand|Cyruslashanizand]] ([[د کارن خبرې اترې:Cyruslashanizand|خبرې اترې]]) ۰۸:۳۸, ۲۱ اگست ۲۰۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])
: @[[کارن:Cyruslashanizand|Cyruslashanizand]] د فعاله کارنانو په موافقه پارس خليج ته ولېږدېده. [[کارن:شاه زمان پټان|شاه زمان پټان]] ([[د کارن خبرې اترې:شاه زمان پټان|خبرې اترې]]) ۱۳:۰۴, ۲۳ اگست ۲۰۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])

== ويکيپېډيا اسيا مياشتې ۲۰۲۵ ==

زه غواړم تاسو ته د [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_Asian_Month_2025/ps ويکيپېډيا اسيا مياشتې ۲۰۲۵] ته بلنه درکړم. او زه دا ھم غواړم چې تاسو ټول نور فعال کاروونکي هم په کې د ګډون لپاره راوبلئ. د مقالې جوړولو معیارونه په اصلي پاڼه کې تشریح شوي او [https://fountain.toolforge.org/editathons/wam2025ps/ دلته] سپارل کیدی شي. [[کارن:Ainty Painty|Ainty Painty]] ([[د کارن خبرې اترې:Ainty Painty|خبرې اترې]]) ۰۳:۱۵, ۴ نومبر ۲۰۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])

== Update request ==

Hello, شاه زمان پټان. 

Can you rename [[شاهزاده اندرو، د یورک دوک]] to [[اندرو مونټباټن وینزر]] (without a hyphen, &quot;-&quot;)? 

After all his titles, honours and styles were stripped of him on 30 October 2025, he became plain (Mr.) Andrew Mountbatten Windsor (which has no hyphen). 

Here is the official statement from Buckingham Palace: 

https://www.royal.uk/news-and-activity/2025-10-30/a-statement-from-buckingham-palace 

Yours sincerely, [[ځانگړی:ونډې/&amp;#126;2025-31478-66|&amp;#126;2025-31478-66]] ([[د کارن خبرې اترې:&amp;#126;2025-31478-66|talk]]) ۰۶:۰۶, ۶ نومبر ۲۰۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) [[ځانگړی:ونډې/&amp;#126;2025-31478-66|&amp;#126;2025-31478-66]] ([[د کارن خبرې اترې:&amp;#126;2025-31478-66|talk]]) ۰۶:۰۶, ۶ نومبر ۲۰۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])
: I will check it [[کارن:شاه زمان پټان|شاه زمان پټان]] ([[د کارن خبرې اترې:شاه زمان پټان|خبرې اترې]]) ۰۶:۱۲, ۶ نومبر ۲۰۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])
:: Thank you very much. [[ځانگړی:ونډې/&amp;#126;2025-31478-66|&amp;#126;2025-31478-66]] ([[د کارن خبرې اترې:&amp;#126;2025-31478-66|talk]]) ۰۶:۱۶, ۶ نومبر ۲۰۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])
: ''ښه راغلئ'' [[کارن:شاه زمان پټان|شاه زمان پټان]] ([[د کارن خبرې اترې:شاه زمان پټان|خبرې اترې]]) ۰۶:۱۸, ۶ نومبر ۲۰۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])

== محترم شاه زمان پټان باید زموږ تیموري پښتنو په هم یوه مقاله وي  ==

سلام، دا مقاله د Timuri Pashtuns په اړه ده، او موږ غواړو باوري سرچینې وړاندې کړو چې دا ټبر د پښتنو په لیست کې شامل دي. که کومه ستونزه وي، مهرباني وکړئ دلته بحث وکړئ. [[کارن:Amir Gull Timuri|Amir Gull Timuri]] ([[د کارن خبرې اترې:Amir Gull Timuri|خبرې اترې]]) ۱۴:۱۳, ۹ نومبر ۲۰۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])
: دې [[تیموري پښتانه|اړوند]] تاسو يو ليکنه کړې ده، چې هېڅ سرچينه  نه لري، تاسې چې لاندې کومې سرچينې ورکړې دي، هغې ټول تيموريان (مغل او تورکان بللې دي)، د دې لپاره چې پښتانه تيموريان بايد له تورکي (گوډ تيمور کورنۍ)  سره مغالطه نشي؛ نو خپله ليکنه په باوري سرچينو ورگډولو لاپياوړې کړئ؛ ترڅو د نيوکې لاندې رانشي. پرته د سرچينو له ذکر کولو شايد ډېر ژر ستاسو ليکنه د [[ويکيپېډيا:چټک ړنګېدو معيارونه|ويکيپېډيا د اصولو]] سره سم ړنگېدو ته ونومول شي. په درنښت [[کارن:شاه زمان پټان|شاه زمان پټان]] ([[د کارن خبرې اترې:شاه زمان پټان|خبرې اترې]]) ۰۴:۵۵, ۱۰ نومبر ۲۰۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])

==   ==

ګرانه ښاغلی شاه زمان پټان،

ستاسو له ارزښتناک نظر او لارښوونې څخه مننه کوم. زما هدف دا نه و چې د تاریخي حقیقتونو خلاف لیکنه وکړم، بلکې غوښت مې دا وه چې د هغو تیموری پښتنو یادونه وکړم چې د افغانستان په بېلابېلو پښتني سیمو (په ځانګړې توګه کندهار، هرات، بغلان، فراه او نیمروز) کې مېشت دي او د پښتنو له اصلي قبایلي جوړښتونو سره تړلي دي.

په موجودو لیکنو کې ډېری وخت د «تیموري» نوم د تیمور لنگ د ترک‌الاصل کورنۍ سره مغشوش شوی دی، خو زموږ هدف دا دی چې د پښتنو تیموریانو هویت له هغې تاریخي مغالطې څخه جلا او روښانه کړو.

زه په دې کار بوخت یم چې د موضوع لپاره د باور وړ تاریخي مراجع او سرچینې راټولې کړم، څو دا لیکنه د ویکیپېډیا د معیارونو سره سمه او مستنده شي.

زه غواړم د پښتنو د تاریخ په اړه دا برخه په سمه، متوازنه او مستنده بڼه وړاندې شي.

په درنښت،

امیرګل تیموري [[کارن:Amir Gull1|Amir Gull1]] ([[د کارن خبرې اترې:Amir Gull1|خبرې اترې]]) ۱۲:۳۶, ۱۱ نومبر ۲۰۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])
: بلکل، ستاسې هڅې د ستايلو وړ دي؛ خو يو ځل بيا يادونه کوم چې  د يوې ليکنې ارزښتمنولو لپاره اړينه ده چې په هغې کې باوري سرچينې موجودې وي، ستاسو ليکنه هم بايد په دې اوصولو برابره وي. [[کارن:شاه زمان پټان|شاه زمان پټان]] ([[د کارن خبرې اترې:شاه زمان پټان|خبرې اترې]]) ۱۲:۴۵, ۱۱ نومبر ۲۰۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])

== د تیموري پښتنو په اړه باوري سرچینې غوښتنه ==

سلام،

زه اوس مهال د تیموري پښتنو (Timuri Pashtuns) په اړه څېړنه کوم او ستاسو لارښوونې ته اړتیا لرم. زه په ځانګړي ډول د هغوی د تاریخ، اصلي ټاټوبی، فرعي ټبرونو، او دودونو په اړه باوري سرچینې لټوم.

ستاسو پوهه یا کومې باوري سرچینې چې کولای شئ راسره شریکې کړئ، ډېره ګټوره به وي، تر څو معلومات سم، مستند او د باوري منابعو پر اساس ثبت شي. زما هدف دا دی چې د تیموري پښتنو میراث په سمه توګه د تعلیمي او تاریخي موخو لپاره وړاندې کړم.

له ډېرې مننې سره،

امیرګل تیموري  [[کارن:Amir Gull1|Amir Gull1]] ([[د کارن خبرې اترې:Amir Gull1|خبرې اترې]]) ۱۳:۲۶, ۱۱ نومبر ۲۰۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])
: زه دې اړوند داسې هېڅ کومه سرچينه نه لرم چې د تيموري پښتنو د تاريخ سره تړاو ولري يا يې د دوی يادونه کړې وي، خو کولی شم، چې د ويکيپېډيا د اصولو سره سم برابرولو کې يې له تاسو سره مرسته وکړم، په همدې توگه تاسو ته ځينې کتابونه ښودلی شم، چې د بېلگې په توگه يې تاسو کولی شئ د پښتنو په اړه پکې مالومات بيامومئ، له هغې ډلې : 
* پښتانه قبیلې وپېژنئ د ډاکټر لطيف ياد ليکنه (کتاب)
*پښتانه د افغانستان په افسانوي او داستاني تاریخ کې د غوث خيبري ليکنه (کتاب)
*لرغوني پښتانه د ارواښاد قيام الدين خادم  ليکنه (کتاب)
*پښتانه د تاريخ په رڼا کې د سيدبهادرشاه ظفر کاکاخېل ليکنه (کتاب)
او دې ته ورته نورې ډېرې ليکنې [[کارن:شاه زمان پټان|شاه زمان پټان]] ([[د کارن خبرې اترې:شاه زمان پټان|خبرې اترې]]) ۰۴:۵۱, ۱۲ نومبر ۲۰۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])

== Help ==

I recently created [[د غزې نسل وژنه|this]] article and would appreciate your help in improving it. If I could, I would, but my Pashto level is not sufficient. [[کارن:جودت|جودت]] ([[د کارن خبرې اترې:جودت|خبرې اترې]]) ۱۴:۱۶, ۲۴ فېبروري ۲۰۲۶ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])
: ستاسو له خبرونې نړۍ مننه&lt;br&gt;زه به په راروانه يوه اوونۍ کې کوښښ وکړم چې ياده ليکنه له سره وليکم يا يې راوژباړم.&lt;br&gt;په راتلونکي کې که تاسو د کومې ليکنې د ليکلو يا ژباړلو اړتيا ګورئ؛ نو مهرباني وکړئ، د [[ځانگړی:ActiveUsers|فعاله کارنانو]] يا [[ويکيپېډيا:پازوالان|پازوالانو]] نه د هغې د ليکلو غوښتنه وکړئ. &lt;br&gt;لطفاً خپله يې مه ليکئ!
: Thank you for your notification.&lt;br&gt;I will try to rewrite or translate the mentioned article within the coming week.&lt;br&gt;In the future, if there is a need to write or translate any article, please kindly request it from &lt;br&gt;[[ځانگړی:ActiveUsers|active users]] or [[ويکيپېډيا:پازوالان|Admins]].&lt;br&gt;Please refrain from writing it yourself. [[کارن:شاه زمان پټان|شاه زمان پټان]] ([[د کارن خبرې اترې:شاه زمان پټان|خبرې اترې]]) ۰۳:۳۱, ۲۵ فېبروري ۲۰۲۶ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])

== د بحث پاڼې ړنګ کړئ ==

زه په پښتو نه پوهېږم. آیا تاسو کولی شئ دا دوه د بحث پاڼې حذف کړئ؟ که تاسو نشئ کولی، ایا تاسو کولی شئ ما ته یو کارن نوم راکړئ چې دوی حذف کړم؟. &lt;nowiki&gt;https://ps.wikipedia.org/wiki/%D8%AF_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%86_%D8%AE%D8%A8%D8%B1%DB%90_%D8%A7%D8%AA%D8%B1%DB%90:Yesua_Rafael_Jara_Alcivar&lt;/nowiki&gt;. &lt;nowiki&gt;https://ps.wikipedia.org/wiki/%D8%AF_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%86_%D8%AE%D8%A8%D8%B1%DB%90_%D8%A7%D8%AA%D8%B1%DB%90:Ekyag_Neve&lt;/nowiki&gt; [[کارن:Ekyag Neve|Ekyag Neve]] ([[د کارن خبرې اترې:Ekyag Neve|خبرې اترې]]) ۳ اپريل ۲۰۲۶، گړۍ ۲۰:۱۹ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])
: په دې نوم هېڅ د خبرو اترو مخونه نشته (ځکه په دې نومونو کوم کارن شتون نه لري، يا وار دمخه ړنگ شوی دی) [[کارن:شاه زمان پټان|شاه زمان پټان]] ([[د کارن خبرې اترې:شاه زمان پټان|خبرې اترې]]) ۴ اپريل ۲۰۲۶، گړۍ ۰۷:۵۳ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ۲۸ اپريل ۲۰۲۶، گړۍ ۲۰:۱۱ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472482 --&gt;

== څارندوی او ساتونکی ==

سلامونه شاه زمان وروره.

ستاسو د نظر درناوی کوم، خو په تاريخي اوُ رسمي توګه «څارندوی» په افغانستان اوُ په پښتو کښې د ملي پولیسو اوُ امنیتي ځواکونو لپاره استعمال شوی دی، په داسې حال کښې چې «ساتونکی» کلمه هېڅکله د رسمي پولیسۍ یا امنیتۍ ټولنې یا ځواک لپاره نده استعماله شوې په پښتو کښې. له همدې کبله دا مخ ګرځونه پکار وه.

که سرچینې غواړئ بیا به یې درولېږم.

ډېره مننه. [[کارن:Khalkyaar|Khalkyaar]] ([[د کارن خبرې اترې:Khalkyaar|خبرې اترې]]) ۶ جولای ۲۰۲۶، گړۍ ۱۹:۱۸ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])
: ډېره زياته مننه، دلته د يو پازوال په توگه زه دې ټولو باريکيو ته پام کوم، خو د ژبې له لحاظه هم څارندوی او ساتونکي ماناوې سره توپير کوي او د ساتونکي کلمه د پوليس له کلمې سره بېخي ورته او يو شان ده، څارندوی کلمه د پلټونکي (جنايي) کارمند لپاره مناسبه راتللی شي؛ خو د پوليس لپاره نه.{{سردکرښې}} د افغانستان اړوند بايد درته ووايم چې دلته په دولتي چوکاټ کې پښتو تل له دري سره د ورته والي په موخه د مصلحتونو ښکار شوې....خو بيا هم درته يوه رسمي نمونه په دې [https://x.com/moiafghanistan/status/1787399325191967129 تړوني] کې د سرچينې په توگه پرېږدم. [[کارن:شاه زمان پټان|شاه زمان پټان]] ([[د کارن خبرې اترې:شاه زمان پټان|خبرې اترې]]) ۷ جولای ۲۰۲۶، گړۍ ۰۴:۱۶ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>6uu0t82647tvqu21pzmgrigp6bwz1mh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کابل جګړه (۱۹۹۶-۱۹۹۲ ز)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58245</id>
    <revision>
      <id>365042</id>
      <parentid>356751</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T06:27:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>365042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11440" sha1="011yzj8cnhngd12wqsj80hunt53y55m" xml:space="preserve">د کابل جګړه، پر کابل ښار د هغو نوبتي جګړو او محاصرو لړۍ ته ویل کېږي، چې د ۱۹۹۲ ـ ۱۹۹۶ ز کلونو په موده کې وشوې.

له ۱۹۷۹ څخه تر ۱۹۸۹ ز پورې، په افغان ـ شوروي جګړه او بیا ورپسې له ۱۹۸۹ څخه تر ۱۹۹۲ پورې په کورنۍ جګړه کې، په کابل کې لږ جګړه وشوه. د ۱۹۹۲ز کال په اپریل میاشت کې د ډاکتر نجیب الله د رژیم راپرځېدلو، د افغان سیاسي ډلو ترمنځ د سولې تړون ته لاره هواره کړه، خو وروسته بیا ډېر ژر د پخوانیو مجاهدیو او کمونستنو د لیکو بې نظمه قومندانانو د واک لپاره سیالي پیل کړه. په دې لوبه کې بهرني ځواکونه، لکه:  پاکستان، سعودي عربستان، [[ايران|ایران]] او [[ازبکستان]] راګډ وو او دوی د کنټرول او اغېز په موخه، د جګړې لپاره خپلو افغان نیابتي ډلو ته وسلې ورکولې. 

== سیاسي مخینه (شالید) ==
په ۱۹۹۱ ز کال کې د [[شوروي اتحاد]] له پاشل کېدو سره سم، د ډاکترنجیب الله حکومت چې د شوروي له ملاتړ څخه برخمن و، خپل اعتبار له لاسه ورکړ. په ۱۹۹۲ز کال کې روسیې هوکړه وکړه چې، افغانستان ته به د تېلو لېږل ودروي او دا چاره د نجیب الله د رژیم د راپرځېدو لامل شوه. د ۱۹۹۲ز کال په اپریل میاشت کې، جنرال عبدالرشید دوستم د احمدشاه مسعود ځواکونو ته پناه وروړه او د کابل د واګو ترلاسه کول يې پیل کړل. د ۱۹۹۲ز کال د اپریل میاشتې په ۱۴مه نېټه، مسعود او د هغه ځواکونو له جدي جګړې پرته د پروان ولایت چاریکار او جبل السراج سیمې ونیولې. په دې وخت کې، داسې ګنګوسی شو چې مسعود د کابل شاوخوا ۲۰۰۰۰ تنه سرتېري ځای پرځای کړي دي. دا هم وویل شول چې، د حکومت دویمه فرقه، د مسعود سره یوځای شوې ده. جنرال محمدنبی عظیمي هڅه وکړه چې، د بګرام هوايي اډه تقویه کړي او د کابل بیرونی دفاعي محدودې ته يې اضافي سرتېري ورولېږل. د اپریل میاشتې په نیمايي کې، د بګرام هوايي ځواک قومنداني مسعود ته تسلیم شوه. لکه څرنګه چې د دفاع لپاره هېڅ پوځ نه و، نو کابل په سپېره ډاګ پاتې بې اسرې پاتې شو. &lt;ref&gt;Corwin, Phillip. ''Doomed in Afghanistan: A U.N. Officer's memoir of the Fall of Kabul and Najibullah's Failed Escape''. 1992. Rutgers University Press. (31 January 2003), 70&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Doomed in Afghanistan'', 71&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LoC&quot;&gt;''The Fall of Kabul, April 1992'', Library of Congress country studies&lt;/ref&gt;

هغه مهال چې ډاکتر نجیب الله، د مارچ په ۱۸مه نېټه د ناپېیلي لنډمهالي حکومت د زمینې برابرولو په پاراستعفا ورکولو ته تیاری وښود، نو سملاسي يې خپل کنټرول له لاسه ورکړ. حکومت په څو برخو وېشل شوی و او مسئله دا وه چې، نوي حکومت ته به واک څه ډول لېږدول کېږي. د اپریل په ۱۷مه نېټه، ډاکترنجیب الله هڅه وکړه چې وتښتي، خو د دوستم ځواکونو يې مخه ونیوله، ځکه د کابل نړیوال هوايي ډګر د همدغو ملېشو په لاس کې و. له هغه وروسته، ډاکترنجیب الله د ملګرو ملتونو په دفتر کې پناه واخیسته او تر ۱۹۹۵ز کال پورې هلته پاتې شو. د پرچمي جنرالانو او چاوراکو یوې ډلې، خپل ځان لنډمهالی حکومت په دې اعلان کړ، تر څو واک یوه برلاسي او ترټولو نومیالي ځواک ته ولېږدوي: مسعود. &lt;ref name=&quot;LoC&quot; /&gt;

مسعود کابل ته په ننوتلو کې زړه نازړه و او منتظر و چې، اول سیاسي ګوندونه سولې او د واک شریکولو هوکړې ته ورسېږي. د ۱۹۹۲ز کال په اپریل میاشت کې، د پېښور تړون لاسلیک شو. په دې کې راغلي و چې: لنډمهالی حکومت به، د مشرتابه عالي شورا سره جوړېږي. انتقالي ولسمشري صبغت الله مجددی ته د ددوو میاشتو په مخه ورکړل شوه او له هغه وروسته به برهان الدین رباني جمهور رئیس کېده. ګلبدین حکمتیار ته د صدراعظمۍ چوکۍ ورکړل شوه، خو هغه ونه منله، ځکه هغه نه غوښتل چې، واک شریک کړي او پاکستان له هغه غوښتنه کوله، چې واک په خپله ونیسي. د یوې ثبت شوې مکالمې له مخې، مسعود هڅه کوي، حکمتیار ته قناعت ورکړي چې د سولې له تړون سره یوځای شي او کابل ته دننه نه شي، خو حکمتیار ورته وايي چې : موږ کابل ته &quot;په لوڅو تورو ننوځو. هېڅوک موږ درولی نه شي.&quot; د حکمتیار د اسلامي حزب ځواکونو کابل ته ننوتل پیل کړل. دې چارې، مسعود اړ کړ چې پر کابل وروخېژي، تر څو د پېښور تړون پلی شي او د حکمتیار د دیکتاتورۍ د رامنځته کېدو مخه ونیول شي. &lt;ref name=&quot;Urban&quot;&gt;{{cite news|first=Mark|last=Urban|author-link=Mark Urban|title=Afghanistan: power struggle|url=https://www.pbs.org/newshour/bb/asia/afghanistan/afghan_4-28-92.html|work=NewsHour|publisher=[[Public Broadcasting Service|PBS]]|date=1992-04-28|access-date=2007-07-27|archive-date=2007-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20070709170253/http://www.pbs.org/newshour/bb/asia/afghanistan/afghan_4-28-92.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

کابل او شاوخوا سیمو ته يې یوولس وسله والې ډلې ننوتې، چې اووه يې د سني افغان مجاهدینو وې، د آصف محسنی د شعیه اسلامي غورځنګ او د عبدالعلی مزاری حزب وحدت او د پخواني کمونسټ عبدالرشید دوستم جنبش ملی. دغه ډلې د کابل بېلابېلو سیمو ته ننوتې. حزب اسلامي لومړی ګام واخیست او ښار ته له جنوب څخه راننوتل. حکمتیار د پاکستان له خوا له وسله والو او تمویل شوو ډلو،لکه:  حرکت انقلاب اسلامي او خالص ډلې څخه وغوښتل، چې له ده سره کابل ته په ننوتلو کې یوځای شي، خو دوی يې غوښتنه ونه منله او پرځای يې د پېښور تړون ته وفادار پاتې شول. جمعیت اسلامی په بګرام، چاریکار، تخار، کندز، فیض اباد او نورو شمالي ښارونو کې د کمونسټانو له ګارنیزونونو څخه پرېمانه وسلې نیولې وې. پر دې سربېره، د جنبش ملي ځواکونه هم، له جمعیت سره یوځای شول او پخواني کمونسټ حکومت پریکړه وکړه، چې د حزب پرځای به ټولې وسلې جمعیت ته ورتسلیموي. ټولو پرچمیانو، د جمعیت ترکنټرول لاندې سیمو له لارې بهر ته تېښته کړې وه. جمعیت د درنو وسلو ستر انبارونه نیولي وو، لکه ټي-۶۲ او ټي-۵۵ ټانګونه، سکواډ توغندي او مېګ-۲۱ اېس. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://publishing.cdlib.org/ucpressebooks//view?docId=ft7b69p12h&amp;doc.view=content&amp;chunk.id=s1.16.2&amp;toc.depth=1&amp;anchor.id=0&amp;brand=eschol|title=Afghanistan &quot;s1.16.2&quot;|website=publishing.cdlib.org}}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

د حکمتیار د حزب ځواکونه، د پلازمېنې له کلیدي نقطو(مهمو سیمو)څخه ډېر لرې و، لکه: ولسمشري ماڼۍ، د لومړي وزیر دفتر، د کابل نړیوال هوايي ډګر، د دفاع وزارت او نور مهم حکومتي دفترونه. د ښار ډېری برخه د کابل سیند په شمالي برخه کې پرته ده. د برهان الدین رباني د جمعیت ځواکونو په چټکۍ سره له سټراټيژیک اړخه د مهمو دفترونو کنټرول په لاس کې واخیست. که څه هم د حزب ځواکونه، د عدليې وزارت دروازو ته ورسېدل او د کورنیو چارو وزارت کنټرول يې په لاس کې واخیست، خو دوی د افغان هوايي ځواک د بمبارد له امله په چټکۍ سره په شاتګ ته اړ شول، له هوايي ځواک سره، د تلویزیون له غره څخه، د میوند واټ پر لوري د توپ ګولیو وارولو مرسته هم مل وه. د حزب سلګونه جګړه ماران ووژل شول او اسیر شول، چې په دوی کې ځينې بهرني جنګیالي هم وو. 

د ښار په لویدیځه برخه، د حزب ځواکونه له کابل سیند څخه راواوښتل او د شمالي برخې د کارته سه سیمه یې ونیوله. کله چې دوی مخه د کوټه سنګي او کابل پوهنتون ته کړه، نو د سیاف ځواکونو د حزب پر ځواکونو د غازي لېسې سیمې له خوا ناڅاپي برید وکړاو چې کله د جمعیت ځواکونه هم پرې راورسېدل، دلته د حزب ځواکونه دوه ډلې شول. د حزب ستړو او بې روحیې ځواکونو ټوله شپه جګړه وکړه. د درنې مرګ ژوبلې له زغملو وروسته، د حزب ځواکونو د جنوبي برخې سنګرونه هم پرېښودل او له کابل نه د لوګر پر لور وتښتېدل. 

کابل په بشپړه توګه، د ۱۹۹۲ز کال د اپریل میاشتې په ۳۰مه نېټه، د اسلامي دولت تر کنټرول لاندې راغی، خو حالات سخت بې ثباته و. حزب اسلامي، د سیمو پرېښودو ته اړ شوی و، خو بیا هم د دوی توپخانو کابل ویشتلای شوای، هماغه و چې، پر کابل ښار يې، له  پاکستان څخه ترلاسه کړي لسګونه زره توغندي راواورول.  

کله چې د حکمتیار ځواکونو، د پل څرخي زندان مات کړ، نو دوی خپل ډېری ملګري راخوشې کړل او په دې ډله کې ډېر مجرمین هم ووتل، چې وروسته په وسلو سمبال شول او د ولس پر وړاندې یې بوږنوونکي وحشتونه ترسره کړل. &lt;ref name=&quot;DePonfilly_405&quot;&gt;De Ponfilly, p. 405&lt;/ref&gt;

== سرچينې او ياداښتونه ==</text>
      <sha1>011yzj8cnhngd12wqsj80hunt53y55m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ریاضیکي ثبوت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58384</id>
    <revision>
      <id>365045</id>
      <parentid>329649</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T07:53:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>365045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15617" sha1="52ygwwo3x0g4g8lu7mecevv3es2cb8m" xml:space="preserve">ریاضیکي ثبوت د ریاضیاتي افادو لپاره یو منطقي استدلال دی، چې د راوړل شوې فرضیه په بنسټ په منطقي توګه د پایلې صحت بیانوي. دا ډول استدلال کېدای شي د نورو پخوانیو وړاندې شوو افادو، لکه قضیو، څخه کار واخلي، مګر د اصولو په بنسټ هر ثبوت، یوازې د ځانګړو بنسټیزو یا اصلي فرضیو چې د اساسي قضیو په نوم یادېږي، او همدا رنګه د استنباطي قواعدو  په کارولو سره، ترتیب کېږي. ثبوتونه د جامع تعلیلي (له جز څخه کل ته) استدلال بېلګې دي چې منطقي یقین رامنځ ته کوي، ترڅو له د تجربې استدلال یا غیر جامع تعلیلی استدلال څخه چې &quot;مناسبه تمه&quot; رامنځ ته کوي څخه توپیر شي. په ډېری وړاندې شوو قضیو کې چې افاده شتون لري د ثبوت لپاره چې باید وښيي چې افاده په ټولو ممکنه قضیو کې حقیقت لري، بسنه نه کوي. یوه غیر ثابته قضیه چې حقیقت انګېرل کېږي د حدس، یا فرضیې په نوم یادېږي په هغه صورت کې چې په مکرر ډول د نورو ریاضيکي کارونو لپاره د فرضیې په توګه وکارول شي.  &lt;ref&gt;{{cite book|author1=Clapham, C.|author2=Nicholson, J.N.|name-list-style=amp|title=The Concise Oxford Dictionary of Mathematics, Fourth edition|quote=A statement whose truth is either to be taken as self-evident or to be assumed. Certain areas of mathematics involve choosing a set of axioms and discovering what results can be derived from them, providing proofs for the theorems that are obtained.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nutsandbolts&quot;&gt;{{cite book|title=The Nuts and Bolts of Proofs: An Introduction to Mathematical Proofs|last=Cupillari|first=Antonella|author-link=Antonella Cupillari|edition=Third|year=2005|orig-year=2001|publisher=[[Academic Press]]|isbn=978-0-12-088509-1|page=3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=Discrete Mathematics with Proof|date=July 2009|first=Eric|last=Gossett|page=86|quote=Definition 3.1. Proof: An Informal Definition|publisher=[[Wiley (publisher)|John Wiley &amp; Sons]]|isbn=978-0470457931}}&lt;/ref&gt;

ثبوتونه له ریاضیکي سمبولونو څخه، همدارنګه له طبیعي ژبې څخه چې یوڅه ابهام ته اجازه ورکوي، په ګټه له منطق څخه کار اخلي. په ډېری ریاضیکي آثارو کې، ثبوتونه د ډېر غیر رسمي منطق په اصطلاحاتو کې لیکل کېږي. خالص رسمي ثبوتونه چې د طبیعي ژبې له ښکېلتیا څخه پرته په مکمل ډول په سمبولیکه ژبه لیکل کېږي، د ثبوت په تیوري کې په نظر کې نیول کېږي. د رسمي او غیر رسمي ثبوتونو تر منځ توپیر په اوسنیو او تاریخي ریاضيکي آثارو کې، په ریاضي کې متشابه تجربه پالنه، فولکلور ریاضي، د ریاضیکي ټولنې په اصلي مسیرکې یا په نورو دودونو کې له ډېر آزمایښت سره مخ شوی. د ریاضي فلسفه په تبوتونو کې د ژبې له ونډې او منطق او د ژبې په توګه له ریاضي سره تړاو لري 

== تاریخچه او او د لغت ریښه پېژندنه ==
د Proof یا ثبوت کلمه د لاتینې ژبې له ''probare'' کلمې څخه اخستل شوې چې د (آزمایښت) په معنی ده. له دې سره [[انګلیسي]] اصطلاحات &quot;probe&quot;، &quot;probation&quot; او &quot;probability&quot;، هسپانوي اصطلاحات ''probar'' (چې د بوی، ذایقې، لمس کولو، یا آزمایښت په معني دي)، اېټالوي ''provare'' (چې د هڅې په معنې ده) او جرمني ''probieren'' (چې د هڅې په معنې ده) تړلي معاصر اصطلاحات دي. د دې حقوقي اصطلاح &quot;probity&quot; د صلاحیت یا اعتبار، یا د یو معتبر قانوني شخص له خوا د شهادت د ځواک چې حقایق په ډاکه کوي، په معنی ده. &lt;ref&gt;&quot;proof&quot; New Shorter Oxford English Dictionary, 1993, OUP, Oxford.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=The Emergence of Probability: A Philosophical Study of Early Ideas about Probability, Induction and Statistical Inference|first=Ian|last=Hacking|author-link=Ian Hacking|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=1984|orig-year=1975|isbn=978-0-521-31803-7|url=https://en.wikipedia.org/wiki/The_Emergence_of_Probability}}&lt;/ref&gt;

عقلاني استدلالونه چې د نوښتګرو وسایلو لکه انځورونو او اشکالو څخه ګټه اخلي له ریاضیکي ثبوت څخه مخکښ دي. په ډېر احتمال سره د پایلې د ښودلو مفکوره لومړی په هندسه کې را منځ ته شوه، چې د ځمکې د اندازه کولو له عملي موضوعاتو څخه سرچینه اخلي. په اصل کې د ریاضیکي د ثبوت پراختیا  د لرغونی یونان د ریاضیاتو د علم پایله ده چې یوه لویه لاسته راوړنه ګڼل کېږي.  تالیس (۶۲۴ – ۵۶۴ کاله مخکې له میلاد نه)  او د چایوس اوسېدونکی هایپوکراتس (۴۷۰ – ۴۱۰ کاله مخکې له میلاد نه)  په هندسه کې د قضایاوو ځینې لومړني مشهور ثبوتونه وړاندې کړل. اودوکسوس (۴۰۸ – ۳۵۵ کاله مخکې له میلاد نه) او تیا ایتیتوس (۴۱۷ – ۳۶۹ کاله مخکې له میلاد نه) قضیې ترتیب کړې خو هغوی یې ثبوت نه کړې. ارسطو (۳۸۴ – ۳۲۲ کاله مخکې له میلاد نه) وویل چې تعریفونه باید په هغو مفاهیمو  تشریح شي چې اصطلاحات یې له مخه د پوهېدو وړ وي. &lt;ref name=&quot;Krantz&quot;&gt;[http://www.math.wustl.edu/~sk/eolss.pdf The History and Concept of Mathematical Proof], Steven G. Krantz. 1. February 5, 2007&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=The development of logic|first1=William|last1=Kneale|first2=Martha|last2=Kneale|author-link1=William Kneale (logician)|date=May 1985|orig-year=1962|page=3|edition=New|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-824773-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01281050/document|title=The genesis of proof in ancient Greece The pedagogical implications of a Husserlian reading|last1=Moutsios-Rentzos|first1=Andreas|last2=Spyrou|first2=Panagiotis|date=February 2015|website=Archive ouverte HAL|access-date=October 20, 2019}}&lt;/ref&gt;

ریاضیکي ثبوت د اقلیدیس (۳۰۰ کاله مخکې له میلاد نه) له خوا انقلابي بڼه و موندله چې قضیوي سیستم یې معرفي کړ چې اوس هم کارول کېږي. دا سیستم په نه تعریف شوو اصطلاحاتو او قضیو، د نه تعریف شوو اصطلاحاتو اړوند قضیو چې په ذاتي ډول حقیقي ګڼل کېږي (چې د یوناني &quot;axios&quot; څخه اخستل شوې او د یو با ارزښته شي په معنی دی) سره پیل کېږي. په دې بنسټ، دا تګلاره د تعلیلي منطق په بنسټ قضیې ثابتوي. د اقلیدیس کتاب، چې د عناصرو په نوم دی، د شلمې پیړۍ تر نیمایي پورې د هر هغه چا لخوا لوستل کېده چې په لویدیځ کې تعلیم یافته ګڼل کېدل. د هندسې له قضیو سربیره، لکه د فیثاغورث قضیه، د عناصرو کتاب د اعدادو نظریه، همدارنګه د هغه ثبوت په ګډون چې دوهم مربع جذر غیر منطقی دی او دا ثبوت چې په لایتناهی ډول ډیری اولیه اعداد شتون لري، هم تر پوښښ لاندې راولي. &lt;ref&gt;{{cite book|title=An Introduction to the History of Mathematics (Saunders Series)|first=Howard W.|last=Eves|author-link=Howard Eves|edition=6th|date=January 1990|orig-year=1962|page=141|quote=No work, except The Bible, has been more widely used...|publisher=[[Cengage|Brooks/Cole]]|isbn=978-0030295584}}&lt;/ref&gt;

د منځنیو پیړیو په اسلامي ملکونو کې په ریاضیاتو کې نور پرمختګونه هم را منځ ته شول. لکه څرنګه چې پخواني یوناني ثبوتونه ډېری هندسي اشکال وو، د حساب او الجبرا پراختیا د مسلمانو ریاضي پوهانو لخوا نور عمومي ثبوتونو ته اجازه ورکړه چې په هندسي درک پورې یې تړاو نه درلود. عراقي ریاضي پوه الهاشمي په لسمه پیړۍ کې د عددونو سره کار کاوه چې ورته &quot;خطوط&quot; ویل کېدل، خو د هندسي اشکالو د اندازه کولو په توګه و نه ګڼل شول، ترڅو د ضرب، تقسیم، او داسې نورو... او همدارنه د غیر ناطق اعدادو د شتون په اړه الجبري قضیې  ثبوت کړي. په الفخری کې (۱۰۰۰کال کې) د حسابي تصاعد لپاره له کل څخه جز ته ثبوت د الکراجی لخوا معرفي شو، چې هغه دا د پاسکال د مثلث د خواصو او  د بینوم د قضیو د ثابتولو لپاره و کارولو. الهازین هم د غیر مستقیم اثبات تګلاره را منځ ته کړه، لکه څنګه چې د اقلیدیس د موازي قضیې د ثبوث لپاره لمړۍ هڅه وه.  &lt;ref&gt;{{citation|last=Matvievskaya|first=Galina|year=1987|title=The Theory of Quadratic Irrationals in Medieval Oriental Mathematics|journal=[[New York Academy of Sciences|Annals of the New York Academy of Sciences]]|volume=500|issue=1|pages=253–77 [260]|doi=10.1111/j.1749-6632.1987.tb37206.x|bibcode=1987NYASA.500..253M|s2cid=121416910}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|last=Eder|first=Michelle|year=2000|title=Views of Euclid's Parallel Postulate in Ancient Greece and in Medieval Islam|url=http://www.math.rutgers.edu/~cherlin/History/Papers2000/eder.html|publisher=[[Rutgers University]]|access-date=January 23, 2008}}&lt;/ref&gt;

د ثبوت عصري تیوري، ثبوتونه له کل څخه جز ته د تعریف شوو ډېټا جوړښتونو په توګه په نظر کې نیسي چې په هر مفهوم کې د قضیو د حقیقت لپاره کومه فرضیه اړینه نه ګني. دا د قضیو سیټ د بدېل په بنسټ، د بېلګې په توګه د موضوعه اصل د سیت تیوري او د غیر اقلیدیسي هندسې، د شهودي مفوهم لپاره  موازي ریاضیکي تیورۍ ته اجازه ورکوي. 

== طبیعت او موخه ==
په عملي بڼه، ثبوت په طبیعي ژبه وړاندې کېږي او یو کره استدلال دی چې موخه یې یو مخاطب ته د یوې افادې د حقیقت په اړه  قناعت ورکول دي. د کره معیار مطلق ندی او د تاریخ په اوږدو کې توپیر لري. د مخاطب په بنسټ، یو ثبوت کېدای شي په بېلابېلو ډولونو وړاندې شي. د دې لپاره چې د منلو وړ وي، ثبوت باید د کره والي ټولنیز معیارونه پوره کړي؛ یوه شخړه هغه وخت رد کېږي چې مبهم یا نیمګړی و ګڼل شي.

د ثبوت مفهوم د ریاضیکي منطق په ساحه کې رسمي بڼه خپله کړې ده. رسمي ثبوت د طبیعي ژبې پر ځای په رسمي ژبه کې وړاندې کېږي. رسمي ثبوت په رسمي ژبه کې د فورمولونو یوه لړۍ ده، چې په یوه فرضیه پیل کېږي، او هر وروستی فورمول د مخکني فورمول یوه منطقي پایله ده. دا تعریف د ثبوت مفهوم د مطالعې لپاره د منلو وړ ګرځوي. په حقیقت کې، د ثبوت د تیوري ساحه رسمي ثبوتونه او د هغوی ځانګړتیاوې تر څېړنې لاندې نیسي، ترټولو مشهور او حیرانوونکې یې دا ده چې نږدې ټول حقیقي سیسټمونه کولای شي ځینې ناڅرګند افادې رامنځ ته کړي چې په سیسټم کې د ثبوت وړ ندي. &lt;ref&gt;{{citation|title=Handbook of Proof Theory|volume=137|series=Studies in Logic and the Foundations of Mathematics|editor-first=Samuel R.|editor-last=Buss|editor-link=Samuel Buss|publisher=Elsevier|year=1998|isbn=978-0-08-053318-6|contribution=An introduction to proof theory|pages=1–78|first=Samuel R.|last=Buss|author-link=Samuel Buss}}. See in particular [https://books.google.com/books?id=MfTMDeCq7ukC&amp;pg=PA3 p.&amp;nbsp;3]: &quot;The study of Proof Theory is traditionally motivated by the problem of formalizing mathematical proofs; the original formulation of first-order logic by Frege [1879] was the first successful step in this direction.&quot;&lt;/ref&gt;

د رسمي ثبوت د تعریف موخه دا ده چې د ثبوتونو مفهوم لکه څنګه چې د ریاضیاتو په تګلاره کې لیکل کېږي، تر پوښښ لاندې راولي. د دې تعریف صحت په هغه باور پورې اړه لري چې له اصولي اړخه یو خپور شوی ثبوت کولای شي په رسمي ثبوت بدل شي. اما، د اتومات ثبوت کوونکو له ساحې څخه بهر، په عمل کې دا کار په ندرت سره ترسره کېږي.  یوه کلاسیکه پوښتنه په فلسفه کې شتون لري پوښتي چې آیا ریاضیکي ثبوتونه تحلیلي دي که ترکیبي. کانت، چې تحلیلي- ترکیبي توپیر یې وړاندې کړ، باور درلود چې ریاضيکي ثبوتونه ترکیبي دي، په داسې حال کې چې کوین د ۱۹۵۱ کال په خپل اثر &quot;د تجربې پالې دوه توکمیز باورونه&quot; کې استدلال وکړ چې دا ډول توپیر د منلو وړ نه دی.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.theologie.uzh.ch/dam/jcr:ffffffff-fbd6-1538-0000-000070cf64bc/Quine51.pdf|title=Two Dogmas of Empiricism|last=Quine|first=Willard Van Orman|date=1961|website=Universität Zürich — Theologische Fakultät|page=12|access-date=October 20, 2019|archive-date=February 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190214190419/http://www.theologie.uzh.ch/dam/jcr:ffffffff-fbd6-1538-0000-000070cf64bc/Quine51.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ثبوتونه د ریاضیکي ښکلا په بنسټ کیدای شي په زړه پورې وي. ریاضي پوه پاول ایردوس د ثبوتونو په تشریح کولو کې شهرت درلود چې هغه دا په ​​ځانګړي ډول په زړه پورې و موندل لکه څنګه چې د &quot;کتاب&quot; څخه ترلاسه کېږي، چې یو فرضی ټوک دی چې د هرې فرضیې د ثبوت لپاره خورا ښکلې تګلارې لري. له کتاب څخه ثبوتونه چې په ۲۰۰۳ کال کې خپور شو، هغو ۳۲ ثبوتونو ته ته وقف شوی چې اډېتورانو یې خورا په زړه پورې ګنلي وو.  

== سرچينې او ياداښتونه ==
[[د صفر نښه]]</text>
      <sha1>52ygwwo3x0g4g8lu7mecevv3es2cb8m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د امریکا انقلاب</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58722</id>
    <revision>
      <id>365033</id>
      <parentid>275093</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T02:22:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>365033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14646" sha1="j3jbvsbibcfzm0i3lx567be7y13osqp" xml:space="preserve">د امریکا انقلاب یو ایډیالوژیک او سیاسي انقلاب و چې د ۱۷۶۵ او ۱۷۹۱ کلونو ترمنځ په برتانوي امریکا کې رامنځ ته شو. امریکایانو په دیارلس مستعمرو کې خپلواک دولتونه جوړ کړل چې د امریکا په انقلابي جګړه (۱۷۷۵-۱۷۸۳) کې یې برطانویانو ته ماتې ورکړه، د برطانیې له تاج څخه یې خپلواکي ترلاسه کړه او د امریکا متحده ایالاتونه يې رامنځته ته کړل، چې لومړنۍ عصري قانوني لیبرال ډموکراسي ده.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.history.com/.amp/news/what-is-the-worlds-oldest-democracy|title=What is the world's oldest democracy?|website=history.com|last=Barksdale|first=Nate|date=October 28, 2018|access-date=October 21, 2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Markoff, John. &quot;Where and When Was Democracy Invented?&quot; ''Comparative Studies in Society and History,'' Vol. 41, No. 4. (Oct., 1999), pp. 660-690. {{cite web|url=http://pscourses.ucsd.edu/ps200b/Markoff%20Where%20When%20Democracy%20Invented.pdf#page=8|title=Comparative Studies in Society and History|publisher=Cambridge University Press|access-date=2021-12-21|archive-date=2022-10-09|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://pscourses.ucsd.edu/ps200b/Markoff%20Where%20When%20Democracy%20Invented.pdf#page=8|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Bamber Gascoigne|Gascoigne, Bamber]]. &quot;History of Democracy&quot;. 2001. {{cite web|url=http://historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistoriesResponsive.asp?groupid=2648&amp;HistoryID=ac42&amp;gtrack=pthc|title=History of Democracy: Modern Democracy}}&lt;/ref&gt;

امریکایی کډوال مېشتو د برطانیې د پارلمان لخوا د مالیاتو د اخیستلو مخالفت وکړ، پدې ارګان دوی په مستقیم ډول استازولي نه درلوده. د ۱۷۶۰مې لسیزې څخه وړاندې، د برطانیې امریکایي مستعمرو په خپلو داخلي چارو کې په لوړه کچه خپلواکي درلوده، چې په ځايي توګه د مستعمرو د مقننه قوې لخوا اداره کیده. د ۱۷۶۵م کال د ټاپې قانون (Stamp Act) په تصویب کېدلو سره په مستعمرو باندې داخلي مالیات وضع شول، چې دا چاره د مستعمرو د مظاهرو، او د ټاپې قانون په کانګرس کې د ډیری مستعمرو د استازو د راغونډه کېدو لامل شوه. د انګلیس لخوا د ټاپې قانون په لغوه کولو سره ترینګلتیا راکمه شوه، خو په ۱۷۶۷م کال کې کې د ټاون شینډ قوانینو (Townshend Acts) په تصویب سره یوځل بیا ترینګلتیا ډېره شوه. د برطانیې حکومت په ۱۷۶۸م کال کې باسټون ته سرتیري واستول ترڅو د ناکراریو مخه ونیسي، چې دا چاره په ۱۷۷۰م کال کې د باسټون د ټولوژنې لامل شوه. په ۱۷۷۰م کال کې برتانوي حکومت د ټاونشینډ ډېری مالیې لغوه کړې حو پر چای باندې يې مالیه وساتله ترڅو په سمبولیک ډول تصریخ کړي چې پارلمان پر مستعمرو د مالیې وضع کولو حق لري. په ۱۷۷۲م کال کې په روډ ټاپو کې د ګاسپي سوځول، په ۱۷۷۳م کال کې د چای قانون تصویب او په ډېسمبر ۱۷۷۳م کال کې کې د باسټون چای ګوند د ترینګلتیا د لاډېرېدو لامل شول. برطانیې د باسټون بندر په تړلو او د یو لړ جزايي قوانینو په پلي کولو سره ځواب ورکړ چې په اغېزمنه توګه یې د ماساچوسټ خلیج کالونۍ د خودمختارۍ امتیازات له منځه یوړل. نورې متسعمرې د ماساچوسټ په ننګه ودرېدلې، او د دیارلسو مستعمرو څخه دولسو استازو د ۱۷۷۴م کال په وروستیو کې د برطانیې په وړاندې د دوی د مقاومت د همغږۍ په موخه د کانټینینټل کانګرس جوړولو لپاره واستول. د برطانیې مخالفین د هېوادپالو یا ویګ په نامه پیژندل شوي، پداسې حال کې چې استعمارګران، چې تاج ته یې وفاداري ساتلی وه، د وفادارانو یا توري په نوم پیژندل شوي کېدل. 

علني جګړه هغه مهال پیل شوه چې برتانوي منظم سرتیري د نظامي اکمالاتو د یوې زیرمې د نیولو لپاره ولېږل شول خو په اپریل ۱۹، ۱۷۷۵ نېټه په لېکزینګټن او کانکورډ کې د ځايي هېوادپالو ملېشو سره مخامخ شول. هېوادپاله ملېشې چې د نوي جوړې شوي کانټینینټل اردو سره یوځای شوې، بیا یې په باسټون کې برتانوي ځواکونه په وچه کې محاصره کړل او د دوی ځواکونه د سمندر له لارې وتل. هرې کالونۍ یو آیالتي کانګرس جوړ کړ، چې د پخوانیو استعماری حکومتونو څخه يې واک واخیست، وفاداري یې وځپله، او د سراعلی قوماندان جنرال جورج واشنګټن په مشرۍ د کانټینینټل پوځ سره يې مرسته وکړه. د ۷۶-۱۷۷۵ د ژمي په موسم کې، هېوادپالو پر کیوبیک د برید ناکامه هڅه وکړه اوخواخوږي کډوال مېشتي يې هلته راټول کړل.

کانټینینټل کانګرس د برطانیې پاچا درېیم جورج یو مستبد اعلان کړ چې د انګلیسانو په توګه یې د مستعمرو حقونه تر پښو لاندې کړي وو او د ۱۷۷۶م کال د جولای میاشتې په ۴مه نېټه یې مستعمرې آزاد او خپلواک ایالتونه اعلان کړل. د هېوادپال اړخ مشرتابه د لیبرالیزم او جمهوریت غوښتنې پر سیاسي فلسفې ټینګار وکړ ترڅو د پاچاهۍ او اشراف سالارۍ حاکمیت رد کړي. د خپلواکۍ اعلامیې په ډاګه کړه چې ټول انسانان مساوي خلق شوي، خو په وروستیو پېړیو کې د اساسي قانون تعدیلاتو او فډرالي قوانینو په زیاتیدونکي بڼه افريقايي امریکایانو، اصلي امریکایانو، بې وزلو سپینو سړیو او ښځو ته مساوي حقونه ورکړل.

برتانویانو د نیویارک ښار او د هغه ستراتیژیک بندر د ۱۷۷۶م کال په اوړي کې ونیول، کوم چې دوی د جګړې د مودې لپاره ساتل. کانټینینټل پوځ د ۱۷۷۷م کال د اکتوبر په میاشت کې د ساراتوګا په جګړه کې یوه برتانوي اردو ونیوله، او فرانسه بیا د متحده ایالاتو د متحد په توګه جګړې ته ننوتله او پدې توګه يې جګړه په نړیواله شخړه بدله کړه. شاهي سمندري ځواک بندرونه بند کړل او د لنډ مهال لپاره یې نور ښارونه ونیول، مګر دوی د واشنګټن د ځواکونو په ویجاړولو کې پاتې راغلل. برطانیې هم هڅه وکړه چې د وفادارانو د اټکل شوي مرستې سره سویلي ایالتونه ونیسي، او جګړه سویل ته لاړه. برتانوي جنرال چارلس کارنوالس د ۱۷۸۰م کال په لومړیو کې د جنوبي کارولینا په چارلسټن کې یوه امریکایی اردو ونیوله، خو هغه د سیمې اغیزمن کنټرول ترلاسه کولو په موخه د وفادار اړخ له ملکي خلکو د پوره رضاکارانو په جلب او جذب کې پاتې راغی. په پایله کې، د امریکا او فرانسې یوه ګډ ځواک د ۱۷۸۱م کال په مني کې په یورک ټاون کې د کارنوالېس اردو ونیوله، او په اغېزمنه توګه جګړه پای ته ورسیده. د پاریس تړون د ۱۷۸۳م کال د سپټمبر په ۳مه نېټه لاسلیک شو، په رسمي توګه يې شخړې ته د پای کېښود او د برتانوي امپراتورۍ څخه يې د نوي هیواد بشپړ جلا کېدل تایید کړل. متحده ایالاتو د مسیسیپي سیند ختیځ او د سترو جهیلونو (Great Lakes) سویل شاوخوا ټوله سیمه په خپل واک کې واخیسته، برطانیې د شمالي کاناډا کنټرول وساته او هسپانیې فلوریډا ونیوله.

د جګړې د پام وړ پایلو ترمنځ د امریکا خپلواکي او په امریکا کې د برتانوي مرکانټلېزم پای ته رسیدل، له برطانیې سرسه د تجارت په ګډون له نړۍ سره د متحده ایالاتو لپاره د سوداګرۍ پرانستل راځي. امریکایانو ډیر ژر د متحده ایالاتو اساسي قانون تصویب کړ، د فدرالي جمهوریت په توګه يې د نسبي قوي ملي حکومت په رامنځته کولو سره د کمزوري کنفدراسیون ځای ونیو، چې پکې یوه ټاکل شوی اجراییه قوه، ملي قضایه قوه او یو ټاکل شوی دوه جرګه ییز کانګرس شامل و چې په سنا کې د ایالتونو استازیتوب کېږي او د استازو په جرګه کې د ولس. دا د نړۍ لومړی فدرالي ډموکراتیک جمهوریت دی چې د واکمنانو په رضایت تاسیس شوی. لږ وروسته له هغه چې د حقوقو لایحه (Bill of Rights) د لومړنیو لسو تعدیلاتو په توګه تصویب شو، د بنسټیزو حقونو تضمین کول د انقلاب لپاره د توجیه په توګه وکارول شول. شاوخوا ۶۰۰۰۰۰ وفاداران د برطانیې نورو سیمو ته په ځانګړې توګه کاناډا ته مهاجر شول، مګر لوی اکثریت په متحده ایالاتو کې پاتې شول.&lt;ref name=&quot;Wood, 1992&quot;&gt;Wood, ''The Radicalism of the American Revolution'' (1992)&lt;/ref&gt;
[[File:Map_of_territorial_growth_1775.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Map_of_territorial_growth_1775.svg|بټنوک|ختیځه شمالي امریکا په ۱۷۷۵ کې. د کیوبیک ولایت، د اتلانتیک په ساحل کې دیارلس مستعمرې، او هندي ریزرف (Indian Reserve) چې د ۱۷۶۳م کال د شاهي اعلامیې لخوا تعریف شوي دي. د سرو او ګلابي سیمو ترمنځ پوله د ۱۷۶۳ د &quot;اعلامیې کرښې&quot; ښودنه کوي، پداسې حال کې چې نارنجي سیمه د هسپانوي ځمکو استازیتوب کوي.]]

== پیل ==

=== ۱۶۵۱ څخه تر ۱۷۴۸ ===
د ۱۶۵۱ په لومړیو کې، انګلیسي حکومت هڅه وکړه چې په امریکایی مستعمرو کې تجارت تنظیم کړي، او پارلمان د اکتوبر په ۹ د بېړنۍ چلونې قانون (Navigation Acts) تصویب کړ ترڅو د سوداګریزو سیاستونو په تعقیب سره دا یقیني کړي چې دا سوداګري برطانیه شتمنوي خو له نورو هیوادونو سره تجارت منع کوي. دې قانون برتانوي تولید کونکي د تنباکو له کرلو څخه منع کړل او همدارنګه یې د کښتۍ جوړول وهڅول، په ځانګړې توګه د انګلستان په نویو مستعمراتو کې. ځینې استدلال کوي چې پر مستعمراتوو اقتصادي اغیزې بېخي لږې وې، خو هغه سیاسي جنجالونه بیا ډېر جدي وو، ځکه ډېری هغه سوداګر به چې په مستقیمه توګه اغیزمن کېدل، همدوی به په سیاسي توګه خورا فعال وو. &lt;ref&gt;Pestana, Carla Gardina (2004). The English Atlantic in an Age of Revolution: 1640–1661. Cambridge, Massachusetts, and London, England: Harvard University Press. p. 120.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Purvis19972&quot;&gt;{{cite book|last=Purvis|first=Thomas L.|title=A dictionary of American history|url=https://books.google.com/books?id=556-YcjJYhkC&amp;pg=PA278|access-date=24 May 2017|date=23 April 1997|publisher=Wiley-Blackwell|isbn=978-1577180999|page=278}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Whaples|first=Robert|author-link=Robert Whaples|journal=[[The Journal of Economic History]]|publisher=[[Cambridge University Press]]|volume=55|issue=1|page=140|jstor=2123771|title=Where Is There Consensus Among American Economic Historians? The Results of a Survey on Forty Propositions|date=March 1995|doi=10.1017/S0022050700040602|citeseerx=10.1.1.482.4975}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Thomas|first=Robert P.|title=A Quantitative Approach to the Study of the Effects of British Imperial Policy of Colonial Welfare: Some Preliminary Findings|journal=[[Journal of Economic History]]|year=1964|volume=25|issue=4|pages=615–38|jstor=2116133|doi=10.1017/S0022050700058460}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Walton|first=Gary M.|title=The New Economic History and the Burdens of the Navigation Acts|journal=[[Economic History Review]]|year=1971|volume=24|issue=4|pages=533–42|doi=10.1111/j.1468-0289.1971.tb00192.x}}&lt;/ref&gt;

د پاچا فیلیپ جګړه په ۱۶۷۸م کال کې پای ته ورسیده، ځکه د نوي انګلستان مستعمرو د انګلستان له کومې پوځي مرستې پرته جګړه وکړه، او دې کار د برتانوي خلکو څخه د یوه جلا ځانګړي هویت په رامنځته کولو کې مرسته وکړه.&lt;ref&gt;Lepore (1998), ''The Name of War'' (1999) pp. 5–7&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Curtis P. Nettels, The Roots of American Civilization: A History of American Colonial Life (1938) p. 297.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Lovejoy|first=David|title=The Glorious Revolution in America|publisher=Wesleyan University Press|year=1987|location=Middletown, CT|isbn=978-0819561770|oclc=14212813}}, pp. 148–56, 155–57, 169–70&lt;/ref&gt;

== سرچینې ==</text>
      <sha1>j3jbvsbibcfzm0i3lx567be7y13osqp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:Vaniliyana von Halw</title>
    <ns>3</ns>
    <id>59053</id>
    <revision>
      <id>365028</id>
      <parentid>275920</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T20:47:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mfield</username>
        <id>38514</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Mfield د [[د کارن خبرې اترې:Adamnewwikipedianaccount]] مخ [[د کارن خبرې اترې:Vaniliyana von Halw]] ته ولېږداوه: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Adamnewwikipedianaccount|Adamnewwikipedianaccount]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Vaniliyana von Halw|Vaniliyana von Halw]]&quot;</comment>
      <origin>275920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="493" sha1="r7qt7q3l640vb0h440xkiisdfdjxjly" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=Adamnewwikipedianaccount}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۲۲:۰۴, ۱۰ جنوري ۲۰۲۲ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>r7qt7q3l640vb0h440xkiisdfdjxjly</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بوریس یلتسین</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60000</id>
    <revision>
      <id>365032</id>
      <parentid>277666</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T00:06:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>365032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22725" sha1="ndlfc78nqxz3rmxwbu4omtmilkr166c" xml:space="preserve">{{Infobox person}}

بوریس نیکولایویچ یلتسین روسی او پخوانی شوروي سیاستوال و، چې له ۱۹۹۱ز کال نه تر ۱۹۹۹ز کال پورې یې د روسیې فدراسیون د لومړي ولسمشر په توګه دنده ترسره کړې. هغه له ۱۹۶۱ز کال نه تر۱۹۹۰ز کال پورې د شوروي اتحاد د کمونیست ګوند غړی و. وروسته د یوه خپلواک سیاسي شخص په توګه پاتې شو، په دې موده کې هغه ته له ایډیالوژیکي پلوه له لیبرالیزم او د روسیې له ملتپالنې سره د تړاو په سترګه کتل کېدل. 

یلتسین د یورال اوبلاست په بوتکا کې په یوې کروندګرې کورنۍ کې زېږېدلی و. هغه په کازان، تاتار ASSR کې رالوی شوی. په یورال دولتي تخنیکي پوهنتون کې یې تر زده کړو وروسته ساختماني چارې پر مخ وړلې. هغه له کمونیست ګوند سره یوځای شو، چې په دولت او ټولنه کې یې واک انحصار کړی و. دی په خپلو رتبو کې مخکښ شو او په ۱۹۷۶ز کال کې د ګوند د Sverdlovsk Oblast کمېټې لومړی منشي شو. یلتسین په پیل کې د شوروي د مشر میخایل ګورباچوف د پروسترویکا د اصلاحاتو ملاتړی و. هغه وروسته پر دغو اصلاحاتو نیوکه وکړه؛ ځکه ډېر معتدل وو او د څو ګوندونو ډیموکراسۍ ته یې د لېږد غوښتنه وکړه. په ۱۹۸۷ز کال کې هغه لومړی کس و، چې د ګوند له سیاسي دفتر نه یې استعفا ورکړه او د هغه شهرت یې د نظام ضد شخصیت په توګه معرفي کړ. په ۱۹۹۰ز کال کې د روسیې د عالي شورا مشر وټاکل شو او په ۱۹۹۱ز کال کې د روسیې د شوروي فډرالي سوسیالیستي جمهوریت (RSFSR) ولسمشر وټاکل شو. یلتسین له بېلابېلو نا روسي ملتپالو مشرانو سره ملګرتیا وکړه او د هماغه کال په ډسمبر کې یې د شوروي اتحاد په رسمي منحلولو کې مهمه ونډه لرله. د شوروي اتحاد له ړنګېدو سره، RSFSR د روسیې پر فدراسیون بدل شو او یو خپلواک دولت شو. یلتسین د دې لېږد له لارې، د ولسمشر په توګه پاتې شو. هغه وروسته د ۱۹۹۶ز کال په ټاکنو کې بیا بریالی شو، خو منتقدینو یې لوی فاسد وګاڼه. &lt;ref&gt;{{cite web|last=Åslund|first=Anders|author-link=Anders Åslund|title=Russia's Collapse|work=[[Foreign Affairs]]|publisher=[[Council on Foreign Relations]]|date=September–October 1999|access-date=17 July 2007|url=http://www.foreignaffairs.org/19990901faessay1007/anders-aslund/russia-s-collapse.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927201642/http://www.foreignaffairs.org/19990901faessay1007/anders-aslund/russia-s-collapse.html|archive-date=27 September 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Granville&quot;&gt;Johanna Granville, [https://www.academia.edu/5597850/The_Russian_Kleptocracy_and_Rise_of_Organized_Crime &quot;''Dermokratizatsiya'' and ''Prikhvatizatsiya'': The Russian Kleptocracy and Rise of Organized Crime,&quot;]''Demokratizatsiya'' (summer 2003), pp. 448–457.&lt;/ref&gt;

یلتسین له اقتصادي ناورین نه د ژغورلو، په بازار کې د روبل د اسعارو له بیو، په ټول هېواد کې د خصوصي کولو او د قېمت د کنټرول په لوړلو سره یې د روسیې اقتصاد پر پانګوال بازار بدل کړ. اقتصادي بې ثباتۍ او تورم رامنځته شو. د اقتصادي بدلون په لړ کې، د څو کسیز حکومت لږو غړو د ملي شتمنیو ډېره برخه لاسته راوړه، په داسې حال کې چې نړیوال انحصارونه پر بازار واکمن شول. په ۱۹۹۳ز کال کې، وروسته له هغه چې یلتسین د روسیې د پارلمان د غیر اساسي قانون د لغوه کولو امر وکړ، د اساسي قانون کړکېچ رامنځته شو، چې پارلمان ته یې د استیضاح کولو لامل شو. کړکېچ هغه مهال پای ته ورسېد، چې یلتسین ته وفادارو سرتېرو د پارلمان پر ودانۍ برید وکړ او وسله وال پاڅون یې پای ته ورساوه. هغه وروسته یو نوی اساسي قانون معرفي کړ، چې د ولسمشر واکونه یې ډېر کړل. په روسي قفقاز کې بېلتون غوښتونکي احساسات د ۱۹۹۴ز او ۱۹۹۹ز کلونو ترمنځ د چیچینیا د لومړۍ جګړې، د داغستان د جګړې او د چیچینیا د دویمې جګړې لامل شول. په نړیواله کچه، یلتسین له اروپا سره نوې همکارۍ ته وده ورکړه او له امریکا سره یې د وسلو د کنټرول تړونونه لاسلیک کړل. کله چې داخلي فشار مخ پر زیاتېدو و، نو د ۱۹۹۹ز کال په پای کې یې استعفا ورکړه او لومړی وزیر ولادیمیر پوټین یې ځایناستی شو. له دندې پرېښود وروسته یې ټیټ درېځ خپل کړی و او په ۲۰۰۷ز کال یې د دولت له خوا د جنازې مراسم ترسره شول.

یلتسین یو استدلالي شخصیت و. په هېواد کې دننه د ۱۹۸۰ لسیزې په وروستیو او د ۱۹۹۰لسیزې په لومړیو کې یې ډېر شهرت درلود، خو شهرت یې د ولسمشرۍ پرمهال د اقتصادۍ او سیاسي ناورینونو له امله زیانمن شوی و. له دې وروسته یې استعفا ورکړه او په روسیه کې یې په پراخه کچه خپل محبوبیت له لاسه ورکړ. هغه د شوروي اتحاد په ړنګولو، پر نماینده ډیموکراسۍ، د روسیې په بدلولو او هېواد ته د نوو سیاسي، اقتصادي او کلتوري آزادیو په معرفي کولو کې د هغه د ونډې له امله هم ستایل شوی او هم نیوکې پرې شوې. برعکس، هغه د ناسم اقتصادي مدیریت، د نابرابرۍ او فساد د پراخې ودې پر څارنې او ځینې وختونه د نړۍ د لوی ځواک په توګه د روسیې د درېځ پر کمزورولو تورن و. &lt;ref&gt;Paul J. Saunders, [http://www.nixoncenter.org/publications/articles/pjs-newsday.htm &quot;U.S. Must Ease Away From Yeltsin&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090310223927/http://nixoncenter.org/publications/articles/pjs-newsday.htm|date=10 March 2009}}, ''Newsday'', 14 May 1999.&lt;/ref&gt;

== د ژوند لومړي کلونه ==

=== ماشومتوب ۱۹۳۱ز- ۱۹۴۸ز ===
بوریس یلتسین د ۱۹۳۱ز کال د فبرورۍ په لومړۍ نېټه د سووردلوسک اوبلاست په تالیتسکي سیمه کې په بوتکا کلي کې زېږېدلی و. د هغه کورنۍ چې روسي توکمه وه، له اتلسمې پېړۍ را په دېخوا په دې سیمه کې اوسي، پلار یې نیکولای یلتسین او مور یې کلاودیا واسیلیوینا ستوریګینا په ۱۹۲۸ز کال کې واده وکړ. یلتسین تل د پلار په پرتله له خپلې مور سره نږدې پاتې شو، ځکه وروسته یې پلار خپله مېرمن او ماشومان وهل او ډبول.{{sfn|Colton|2008|p=39}}{{sfn|Colton|2008|pp=35–36}}{{sfn|Colton|2008|p=14}}

شوروي اتحاد هغه مهال د جوزف سټالین تر واکمنۍ لاندې و، چې د شوروي اتحاد د کمونیست ګوند له خوا یوه ګوندي دولت مشري کوله. د سټالین حکومت د مارکسیستي – لیننیست نظریې له مخې هڅه کوله چې هېواد پر یوې سوسیالیستي ټولنې بدل کړي، نو د همدې لپاره یې د کلیوالي ډله ییز کېدو او ډکولاکیزاسیون پروژه پیل کړه.  {{sfnm|1a1=Aron|1y=2000|1p=5|2a1=Colton|2y=2008|2pp=14–19}}{{sfn|Colton|2008|pp=19–21}}

د ۱۹۳۹ز او ۱۹۴۵ز کلونو ترمنځ یلتسین خپلې لومړۍ زده کړې د بېرېزنیکي د اورګاډي په ۹۵ شمېره ښوونځي کې وکړې. په اکاډمیک ډول هغه په ابتدایي ښوونځي کې ښه کارکړنه لرله او په مکرر ډول یې د ټولګیوالو له خوا د ټولګي څارونکی او مشر ټاکل کېده. هلته هغه د کومسومولنډ ولادیمیر لینین د مخکښ سازمان له خوا په تنظیم شوو فعالیتونو کې هم ونډه اخیسته. دا په دویمه نړیواله جګړه کې د شوروي له ښکېلتیا سره تړلې وه، چې د یلتسین تره اندریان په سره پوځ کې دنده ترسره کوله او ووژل شو. له ۱۹۴۵ز نه تر ۱۹۴۹ز کال پورې یې د ښاروالۍ په منځني، لومړۍ شمېرې ښوونځي کې زده کړې وکړې، چې د پوشکین عالي لیسې په نامه هم یادېږي. یلتسین په ثانوي ښوونځي کې هم وځلید او له سپورټ سره یې هم لېوالتیا زیاته شوه، له همدې امله د ښوونځي د والیبال لوبډلمشر وټاکل شو.{{sfn|Aron|2000|p=10}}{{sfn|Colton|2008|p=43}}{{sfn|Colton|2008|pp=37, 43}}{{sfn|Colton|2008|p=40}}{{sfn|Colton|2008|pp=40–41}}{{sfn|Colton|2008|p=37}}

== د مسکو د ګورکوم مشر: ۱۹۸۵ز کال ==
ګورباچوف د شوروي اتحاد له اصلاحاتو سره علاقه لرله او د مرکزي کمېټې تنظیمي منشي یګور لیګاچیوف ډېر ژر له یلتسین نه وغوښتل، چې له هغه سره د یو بالقوه متحد په توګه وګوري. یلتسین ګورباچوف ته د یو مشر په توګه اندېښنې لرلې او هغه یې کنټرولونکی او سرپرست ګاڼه، خو خپل ځان یې د وروستیو اصلاحاتو پروژې ته ژمن باله. د ۱۹۸۵ز کال په اپرېل کې یلتسین د ګورباچوف له خوا د ګوند د مرکزي کمېټې د ساختماني څانګې د مشر په توګه وټاکل شو. که څه هم د پلازمېنې ښار ته باید لېږدونه شوې وای، خو یلتسین د خپلې رتبې د ټیټوالي له امله ناخوښ برېښېد. هلته هغه ته د نومنکلاتوي اپارتمان ورکړل شو. په دې ځای کې یلتسین او مېرمن یې له لور تاتیانا، د هغې زوی او دویم خاوند سره یو ځای شول. یلتسین ډېر ژر د ګورباچوف له خوا په مرکزي کمېټه کې د ساختماني او پانګې اچونې د منشي په توګه وټاکل شو.  &lt;ref name=&quot;Leon Aron 2000. page 739&quot;&gt;Leon Aron, ''Boris Yeltsin A Revolutionary Life''. Harper Collins, 2000. pg. 739; {{ISBN|0-00-653041-9}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Leon Aron, ''Boris Yeltsin A Revolutionary Life''. Harper Collins, 2000. page 132.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Leon Aron, ''Boris Yeltsin A Revolutionary Life''. Harper Collins, 2000. page 132.&lt;/ref&gt;{{sfn|Colton|2008|p=109}}{{sfn|Colton|2008|p=112}}{{sfn|Colton|2008|pp=111–112}}{{sfn|Colton|2008|pp=112–113}}

د ګورباچوف په ملاتړ د ۱۹۸۵ز کال په ډسمبر کې یلتسین د CPUS د مسکو ګورکوم لومړی منشي وټاکل شو. هغه په دې وخت کې د شوروي د پلازمېنې د اداره کولو مسؤلیت درلود، چې ۸.۷ میلیونه نفوس يې درلود. یلتسین په ۱۹۸۶ز کال کې د کمونیست ګوند د قانون جوړوونکي ارګان غړیتوب لپاره نوماند شو، په دې وخت کې یې دارالانشا پرېښوده، ترڅو په مسکو کې پر خپل سهم تمرکز وکړي.{{sfn|Colton|2008|p=119}}{{sfn|Colton|2008|p=118}}{{sfn|Colton|2008|pp=119–120}}{{sfn|Colton|2008|p=115}}{{sfn|Colton|2008|p=116}}{{sfn|Colton|2008|p=113}}

== د روسیې د فدراسیون ولسمشر ==

=== د یلتسین لومړۍ دوره ===
بوریس یلتسین پرېکړه وکړه، چې بنسټیزو اقتصادي اصلاحاتو ته به کار کوي. د ګورباچوف د اصلاحاتو پر خلاف، چې په سوسیالیستي نظام کې یې د ډیموکراسۍ د پراخولو هڅه کوله، خو د نوي رژیم موخه دا وه، چې سوسیالیزم په بشپړه توګه له منځه یوسي او د پانګوالۍ نظام پلی کړي همدارنګه غوښتل یې چې د نړۍ واکمن اقتصاد پر آزاد بازار بدل کړي.

یلتسین د ۱۹۹۲ز کال د جنورۍ په ۲مه، چې په ورته وخت کې یې د لومړي وزیر په توګه هم دنده ترسره کوله، د بهرنیو سوداګریو، قیمتونو او اسعارو د آزادولو امر وکړ. په ورته مهال کې، یلتسین د «لوی اقتصادي ثبات» تګلاره تعقیب کړه، چې د تورم د کنټرول لپاره یې د سخت رژیم طرحه جوړه کړې وه. د یلتسین له دغې کړنلارې سره سم، د ګټې نرخونه ډېرې لوړې کچې ته ورسېدل، ترڅو پیسې ټینګې کړې او کریډیټ محدود کړي. یلتسین د دولتي لګښتونو او عوایدو توازن ته د رسېدو لپاره په پراخه کچه نوي مالیات لوړ کړل، صنعت او ساختماني چارو ته یې د دولت له خوا مالي مرستې په چټکۍ راکمې کړې او د خیریه بنسټونو لګښتونه یې هم راکم کړل. 

په ۱۹۹۰ لسیزې کې د روسیې GDP ۵۰ سلنه راکم شول، اقتصادي لوی سکټورونه له منځه لاړل، نابرابریو او بېکاریو وده وکړه، دا په داسې حال کې چې عایدات هم راکم شول. لوړ تورم د روسیې د مرکزي بانک د کمزورې پولي تګلارې له امله رامنځته شو، چې د زیاتره وګړو شخصي سپما یې له منځه یووړه او په میلیونونو روسان یې له فقر سره مخامخ کړل.&lt;ref name=&quot;Peter Nolan 1995. pp. 17&quot;&gt;{{cite book|first=Peter|last=Nolan|title=China's Rise, Russia's Fall|location=London|publisher=Macmillan Press|year=1995|pages=17–18|isbn=0-333-62265-0}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;Daniel Treisman, &quot;Why Yeltsin Won: A Russian Tammany Hall&quot;, ''Foreign Affairs'', September/October 1996. {{cite web|url=http://www.foreignaffairs.org/19960901faessay3402/daniel-treisman/why-yeltsin-won-a-russian-tammany-hall.html|title=Archived copy|access-date=2 April 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930165103/http://www.foreignaffairs.org/19960901faessay3402/daniel-treisman/why-yeltsin-won-a-russian-tammany-hall.html|archive-date=30 September 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|first1=Theodore P.|last1=Gerber|first2=Michael|last2=Hout|title=More Shock than Therapy: Market Transition, Employment, and Income in Russia, 1991–1995|journal=[[American Journal of Sociology]]|volume=104|issue=1|year=1998|pages=1–50|doi=10.1086/210001|s2cid=143545643}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|first=Celestine|last=Bohlen|title=Yeltsin Deputy Calls Reforms 'Economic Genocide'|newspaper=[[The New York Times]]|date=9 February 1992|url=https://www.nytimes.com/1992/02/09/world/yeltsin-deputy-calls-reforms-economic-genocide.html}}&lt;/ref&gt;

==== د یلتسین دویمه دوره ====
یلتسین د ۱۹۹۶ز کال په نومبر کې د زړه د بای پاس جراحۍ بېړنی عملیات وکړ او د څو میاشتو لپاره په روغتون کې پاتې شو. د هغه د ولسمشرۍ په موده کې، روسیې د پیسو له نړیوال صندوق او نورو نړیوالو پور ورکوونکو سازمانونو نه ۴۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰ امریکایي ډالر ترلاسه کړل. په هر حال د هغه مخالفین ادعا کوي، چې د دغو پیسو ډېره برخه د یلتسین د کړۍ(حلقې) خلکو غلا کړې او په بهرنیو بانکونو کې یې ځای پر ځای کړې.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.the-spark.net/csart264.html|title=Yeltsin, &quot;The Family&quot; and the Bureaucratic Mafia|author=the-spark.net|date=19 July 2003|access-date=17 April 2007|archive-date=7 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107193012/https://the-spark.net/csart264.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.atimes.com/c-asia/AI11Ag01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20000925133259/http://atimes.com/c-asia/AI11Ag01.html|url-status=unfit|archive-date=25 September 2000|title=Checkmate nears for Yeltsin|work=[[Asia Times]]|date=10 September 1999|access-date=17 April 2007}}&lt;/ref&gt;

په ۱۹۹۸ز کال کې، کله چې د یلتسین حکومت خپل پورونه وتړل، نو یو سیاسي او اقتصادي کړکېچ رامنځته شو، چې په مالي بازارونو کې یې وېره خپره کړه او د ۱۹۹۸ز کال د روسیې په مالي کړکېچ کې د روبل د سقوط لامل شو. د ۱۹۹۹ز کال د کوزوو په جګړه کې، یلتسین د یوګسلاویا پر وړاندې د ناټو له پوځي عملیاتو سره کلک مخالفت وکړ او خبرداری یې ورکړ، چې که ناټو کوزوو ته ځمکني سرتېري ولېږل، نو روسیه به خپله احتمالي مداخله وکړي. هغه په ټلویزیوني وینا کې وویل: «ما ناټو، امریکایانو او المانیانو ته وویل: موږ د نظامي اقدام لوري ته مه بیایئ که نه نو په یقیني توګه به د اروپا او ښایي یوه نړیواله جګړه پیل شي». یلتسین زیاته کړه چې: پر یوګسلاویا د ناټو بمباریو د نړیوالو قوانینو او د ملګرو ملتونو منشور تر پښو لاندې کړ. &lt;ref&gt;{{cite news|title=Yeltsin: Russia will not use force against Nato|url=https://www.theguardian.com/world/1999/mar/25/russia|work=The Guardian|date=25 March 1999}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Yeltsin Warns of European War Over Kosovo|agency=Reuters|date=9 April 1999}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Yeltsin warns of possible world war over Kosovo|url=http://www.cnn.com/WORLD/europe/9904/09/kosovo.diplomacy.02|publisher=CNN|date=9 April 1999|access-date=23 April 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Russia Condemns NATO's Airstrikes|url=https://apnews.com/article/8d162f6100f23833c376f011a9298126|work=Associated Press|date=8 June 1999}}&lt;/ref&gt;

=== استعفا ===
یلتسین د ۱۹۹۹ز کال د ډسمبر په ۳۱مه د ټلویزیوني استعفا وینا خپره کړه. په دې کې یې د هغو کلتوري، سیاسي او اقتصادي پرمختګونو ستاینه وکړه، چې دولت پرې څارنه کوله. هغه د روسیې له وګړو بښنه وغوښته او ویې ویل: «زما او ستاسې ډېر خوبونه په ریښتا بدل نه شول. هغه کار چې ډېر اسان ښکارېده، په واقعیت کې ډېر ستونزمن و».{{sfn|Colton|2008|p=2}}&lt;ref&gt;{{cite web|author=Sinelschikova, E.|url=https://www.rbth.com/history/331510-how-boris-yeltsin-resigned|title=How Boris Yeltsin, Russia's first president, resigned|publisher=Russia Beyond the Headlines|date=31 December 2019|access-date=29 January 2020}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Colton|2008|p=2}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.russiavotes.org/president/yeltsin_public_opinion.php|title=Public opinion on the Yeltsin years|date=12 August 2015|website=Russia Votes|access-date=7 March 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated2002&quot;&gt;{{cite news|title=Transcripts of 'Insight' on CNN|publisher=CNN|date=7 October 2002|access-date=17 July 2007|url=http://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/0210/07/i_ins.01.html}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Colton|2008|p=1}}

== مرګ او جنازه ==
بوریس یلتسین د ۲۰۰۷ز کال د اپريل په ۲۳مه د ۷۶ کلونو په عمر، د زړه د ناروغۍ له امله  مړ شو. د کومسومولسکایا پراودا په وینا: د یلتسین مرګونی حالت د مارچ له ۲۵مې تر د اپريل ۲مې پورې، اردن ته د سفر پر مهال پیل شو. هغه د ۲۰۰۷ز کال د اپريل په ۲۵مه د نوودیویچي په هدیره کې خاورو ته وسپارل شو.&lt;ref name=&quot;kp&quot;&gt;{{cite web|url=http://kp.ru/daily/23892/66451/|script-title=ru:У первого президента не выдержало сердце|publisher=[[Komsomolskaya Pravda]]|date=24 April 2007|access-date=24 April 2007|language=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lenta.ru/news/2007/04/23/elzin2|script-title=ru:Ельцин умер от остановки сердца|publisher=Lenta|date=23 April 2007|access-date=24 April 2007|language=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/6584481.stm|publisher=BBC|title=Russian ex-president Yeltsin dies|date=23 April 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.sky.com/skynews/article/0,,30200-1262163,00.html|title=Former Russian President Yeltsin dies|publisher=[[Sky News]]|date=23 April 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070425152547/http://news.sky.com/skynews/article/0%2C%2C30200-1262163%2C00.html|archive-date=25 April 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;BBC News [http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6586181.stm Yeltsin to lie in state in Moscow]; retrieved 24 April 2007.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www1.wsvn.com/news/articles/world/MI45512/|publisher=[[Fox News Channel]]|title=Former Russian President Boris Yeltsin, who helped bring demise of Soviet Union, dead at 76|date=23 April 2007|access-date=24 April 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928024822/http://www1.wsvn.com/news/articles/world/MI45512/|archive-date=28 September 2007|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== سرچینې ==</text>
      <sha1>ndlfc78nqxz3rmxwbu4omtmilkr166c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>روت بارکن مارکس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60535</id>
    <revision>
      <id>365044</id>
      <parentid>349437</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T07:29:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>365044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15707" sha1="guzu7s8oububbdzv35kj85e85jm62qc" xml:space="preserve">{{Infobox person}}

روت بارکن مارکس (پيدايښتي نوم يې روت شارلټ بارکن دی؛ ۲ اګست ۱۹۲۱،د   ۱۹ فبروري ۲۰۱۲) يوه امريکايۍ اکاډميکه فيلسوفه او منطق پوهه وه چې په شرطي او فلسفي منطق کې د خپلو آثارو له امله يې زیات شهرت موندلی. هغې د کميتي کيفيتي منطق لومړۍ رسمي قاعدې جوړې کړې او په دې ډول يې هغه طرحه يا اصل وړاندې کړ چې د بارکن فارمولې په نوم بېژندل کېږي. (هغې همدا راز په دې بهير کې د اړتيا لپاره اوسنی معياري عامل «بکس» هم وړاندې کړی). مارکوس چې په اصل کې د «روت سي. بارکن» په نوم پېژندل شوې وه، د «ډان ګيريټ» په وينا «د شلمې پېړۍ يوه له زیاتو اغېزناکو او مهمو فلسفي منطق پوهانو» څخه يوه وه. د مارکوس د اوږدې مودې کار د لمانځلو پر مهال په ۲۰۰۸ز کال کې «تيموتي وليامسن» وويل «نه يواځې دا چې د هغې ډېری اندونه اصلي او ځيرک او ښايسته او په زړه پورې او اغېزناک او د خپل وخت مخکښ دي، بلکې په حقيقت کې زه باور لرم چې ريښتيني هم دي».&lt;ref&gt;See &quot;Moral Dilemmas and Consistency&quot; (Journal of Philosophy, 1980).&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|title=The Dictionary of Modern American Philosophers|date=2005|publisher=Thoemmes|isbn=9781350052444|doi=10.5040/9781350052444-0636}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2012/03/14/us/ruth-barcan-marcus-philosopher-logician-dies-at-90.html|title=Ruth Barcan Marcus, Philosopher and Logician, Dies at 90|last=Fox|first=Margalit|author-link=Margalit Fox|date=2012-03-13|work=The New York Times|access-date=2019-03-13|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.encyclopedia.com/humanities/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/marcus-ruth-barcan|title=Marcus, Ruth Barcan {{!}} Encyclopedia.com|website=www.encyclopedia.com|access-date=2019-03-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.encyclopedia.com/humanities/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/marcus-ruth-barcan|title=Marcus, Ruth Barcan {{!}} Encyclopedia.com|website=www.encyclopedia.com|access-date=2019-03-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;typepad&quot;&gt;{{cite web|url=http://leiterreports.typepad.com/blog/2008/10/timothy-william.html|title=Leiter Reports: A Philosophy Blog: Timothy Williamson's Tribute to Ruth Barcan Marcus on the Occasion of Her Receipt of the Lauener Prize|publisher=leiterreports.typepad.com|access-date=August 19, 2016|archive-date=December 23, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181223030043/https://leiterreports.typepad.com/blog/2008/10/timothy-william.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== اکاډميک مسلک او خدمت ==
روت بارکن (نوموړې په ۱۹۴۲ز کال کې له ډاکټر «جولس الکسانډر مارکوس» سره تر واده مخکې په همدې نوم پېژندل کېده) په ۱۹۴۱ز کال کې د نيويارک پوهنتون څخه په لوړه درجه فارغه شوې وه چې په رياضياتو او فلسفه کې يې تخصص کړی و. وروسته په «يالي» کې له ښوونځي فارغه شوه، ماستري يې په ۱۹۴۲ز کال او  د دوکتورا سند يې په ۱۹۴۶ز کال کې تر لاسه کړ.&lt;ref name=&quot;JWA&quot;&gt;[[Tamar Gendler|Gendler, T. S.]], [https://jwa.org/encyclopedia/article/marcus-ruth-barcan &quot;Ruth Barcan Marcus&quot;], [[Jewish Women's Archive|''Jewish Women's Archive: A Comprehensive Historical Encyclopedia'']], February 27, 2009.&lt;/ref&gt;

مارکوس له ۱۹۵۰ څخه تر ۱۹۵۳ز کال پورې په «نارت ويسټ» پوهنتون کې مېلمنه پروفيسره وه او په ۱۹۵۹ز کال کې يې يو ځل بيا هلته تدريس وکړ. نوموړې د ۱۹۵۶ او ۱۹۶۳ز کلونو په منځ کې په شيکاګو کې د نوي جوړ شوي «روزويلټ پوهنتون» کې د مرستيالې او همکارې پروفيسرې په توګه کار وکړ. له ۱۹۶۴ څخه تر ۱۹۷۰ز کال پورې، هغه د شيکاګو په «الینوايز» پوهنتون کې د فلسفې پروفيسره وه (دلته یې بنسټيزه دنده د ډپارټمنټ مديريت و). هغه له ۱۹۷۰ څخه تر ۱۹۷۳ز کال پورې په نارت ويسټ پوهنتون کې د فلسفې پروفيسره وه، په ۱۹۹۲ز کال کې د لقب لرونکې پروفيسرې په توګه تر تقاعد پورې د «يال» په پوهنتون کې د فلسفې د « Reuben Post Hallec» پروفيسرې په توګه وټاکل شوه. تر ۱۹۹۷ز کال پورې يې د «اروین» په کلفورنيا پوهنتون کې د ژمي د سمسترونو پر مهال تدريس ته دوام ورکړ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.encyclopedia.com/women/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/marcus-ruth-barcan-1921|title=Marcus, Ruth Barcan (1921—) {{!}} Encyclopedia.com|website=www.encyclopedia.com|access-date=2019-03-22}}&lt;/ref&gt;

د خپل مسلک د دندې پر مهال د نورو کارونو تر څنګ، مارکوس د امريکايي فلسفي ټولنې (۱۹۷۶-۸۳) د مشرانو د پلاوي د رئيسې په توګه هم کار وکړ، همدا راز د «سمبوليک لاجيک» ټولنې (۱۹۸۳-۸۶) او له هغې وروسته د « Institut International de Philosophie » (۱۹۸۹-۹۲) ټولنې د مشرې په توګه يې هم دنده تر سره کړه.

== فلسفه ==

=== کميتي شرطي منطق ===
د «بارکن قاعده» چې ډېر بحثونه پرې شوي په QML کې د يوې منل شوې فارمولې په توګه معرفي شوې ده. په خپل لومړي خپاره شوي اثر، له څومره والي ټاکلو سره د شرطي منطق د لومړۍ واقعي مطالعې خپرولو کې، مارکوس دا اثر د خپل پېغلتوب په نوم يعنې «روت سي. بارکن» خپور کړ. په دې کې دا درې مضامين راټول دي: «د دقيق دلالت پر بنسټ د لومړي ترتيب عملي محاسبه»، د سيمول لاجک جريده (JSL، ۱۹۴۶)، «د دقيق دلالت پر بنسټ د لومړي ترتيب په يوې عملي محاسبې کې د تفريق قاعده» (JSL، ۱۹۴۶) او «د دويم ترتيب په يوې دقيقې عملي محاسبې کې د افرادو پېژندګلو»، (JSL، ۱۹۴۷).&lt;ref&gt;[[John Lachs|Lachs, J.]], &amp; [[Robert B. Talisse|Talisse, R. B.]], eds., ''American Philosophy: An Encyclopedia'' (New York: [[Routledge]], 2008), [https://books.google.com/books?id=oP6TAgAAQBAJ&amp;pg=PA481 p. 481].&lt;/ref&gt;

د اندازه شوي شرطي منطق لومړۍ تګلارې، کومو چې د «کليرنس ايروينګ ليويس» ځينې وړانديز شوي مشروط نظامونه لومړي او دويم ترتيب ته پراخه کړي؛ د ۱۹۴۶ او ۱۹۴۷ز کلونو مقالې د شلمې پېړۍ د منطق تر ټولو سترې لاسته راوړنې وې.

ليويس په «د نيت د منطق په اړه لیکنو» کې مارکوس ته ځانګړې پېژندګلوې ورکړې، دا ليکنه په بنسټيز ډول په « ''Structure, Method, and Meaning: Essays in Honor of Henry M. Sheffer'' (New York, 1951)» (جوړښت، کړنلاره او معنا: د هينري ايم. شيفر په وياړ مقالې (نيويارک، ۱۹۵۱)) کې خپره شوې وه. په دې ځای کې ليوس اعتراف کړی چې «بارکن مارکوس» هغه لومړۍ منطقپوه دی چې وړانديز شوی منطق يې د قصدي منطق لوړ ترتيب ته پراخه کړی دی. 

=== مستقيمه مرجع ===
مارکوس د ژبې په فلسفه کې يو اند وړاندې کړ چې د دې اند له مخې د مارکوس په وينا خاص نومونه يواځې «نښې» دي («مشروطي او قصدي ژبې» (ساينتيسي، ۱۹۶۱) او په نورو ځایونو کې). د هغې د نومونو د نښو د اند (د مستقيمې مرجع اند) تر مخې، دا «نښې» د دې لپاره کارول کېږي چې د شیانو ښودنه وکړي، کوم شیان چې همدا نوم لري. د دې ارجاعي عمل په مټ د نوم معنا ستومانه کوونکې بلل شوې ده. د بېلګې په ډول: دا اند د «برټرانډ رسل» د خاصو نومونو د تشريح له اند او همدا راز د «جان سيرلي» د نومونو د ټوليزې تشریح له اند سره توپير لري، کوم چې دا مهال خپاره دي. د خاصو نومونو دا ليد (له ويلارډ وان اورمن کويني سره د مبصر په توګه په ۱۹۶۲ کې وړاندې شوي دي) د ارجاعي اند تر څنګ د «کوينټين سميت» له خوا پېژندل شوی دی، د کوم يادونه چې د «ساول کريپک» په «نوم اېښودنه او اړتيا» کې شوې ده. په هر حال، د «روت بارکن مارکوس» په یوه وروستۍ ستاينه کې پروفيسر تيموتي ويليامسن ويلي دي: &lt;ref&gt;[[Edward Craig (philosopher)|Craig, E.]] (ed.), ''[[Routledge Encyclopedia of Philosophy]]'', vol. 8 ([[Abingdon-on-Thames]]: Routledge, 1998), p. 164.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kripke, S. A., [http://people.exeter.ac.uk/sp344/naming_and_necessityocr.pdf ''Naming and Necessity''] ([[Cambridge, Massachusetts|Cambridge, MA]]: [[Harvard University Press]], 1972).&lt;/ref&gt;&lt;blockquote&gt;له دې نظرياتو څخه يو يې، کوم چې د ژبې د اوسنۍ فلسفې سره زيات سمون خوري، دا اند دی چې خاص نومونه له تشريحي توکو پرته يواځې نښې دي.  د نه بدليدونکو ټاکونکو په توګه د نومونو په اړوند دا د «کريپکي» نظريه نه ده چې يو شی د اړوندو نړۍ ګانو په نظر کې نيولو سره ټاکي، ځکه چې نه بدليدونکي قطعي تشریحات نه بدليدونکي ټاکونکي دي، خو بيا هم تشريحي توکي لري. بلکې دا هغه اند دی چې وروسته د «ډيويډ کپلان» او نورو له خوا جوړه شوی، چې خاص نومونه نېغ په نېغه ارجاعي دي، په دې معنا چې دوی يواځې له خپلو حاملينو سره د هغو جملو په بيانولو کې خپله ونډه لري، په کومو جملو کې چې دوی واقع دي.&lt;ref&gt;[http://leiterreports.typepad.com/blog/2008/10/timothy-william.html Timothy Williamson's Tribute to Ruth Barcan Marcus on the Occasion of Her Receipt of the Lauener Prize] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181223030043/https://leiterreports.typepad.com/blog/2008/10/timothy-william.html |date=2018-12-23 }}, Leiter Reports: A Philosophical Blog, October 14, 2008.&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;د ژبې فيلسوف «سټيفن نيلي» هم په «ټايم ليټرري سپليمينټ» کې د پروفيسر سميت د ادعا پر ضد استدلال کړی. &lt;ref name=&quot;academia&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.academia.edu/6546412|title=Neale Kripke &amp;#124; Stephen Neale - Academia.edu|publisher=academia.edu|access-date=August 19, 2016}}{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== د پېژندګلوي اړتيا ===
له دې وړاندې په ۱۹۴۶ز کال کې مارکوس د پېژندګلو اړتيا ثابته کړې وه او په ۱۹۶۱ز کال کې يې په رسمي ډول د هغې لپاره دلايل وړاندې کړل، په همدې بنسټ يې د اټکليزې پېژندګلوي شونتيا رد کړې وه. د جورنال او سيمبوليک لاجک وګورئ (۱۹۴۷) ۱۲:pp ۱۲-۱۵

=== د QML معناپېژندنه ===
مارکوس داسې يوه تشريح غوره بولي، چېرې چې د تشريح سيمه په حقيقي نړۍ کې انفرادي هستې جوړوي. هغه همدا راز وړانديز کوي چې د ځينو کارولو لپاره د بديلو معناوو اړتيا ليدل کېږي. نوموړې د شونتياوو پر ضد دلايل وړاندې کوي. وګوره «له شونتيا څخه استغنا» (د امريکايي فلسفي ټولنې  ليکنې، ۱۹۷۵-۷۶)؛ «شونتيا او ممکنه نړۍ» (Grazer Philosophische Studien، ۱۹۸۵-۸۶).

=== اخلاقي ټکر ===
مارکوس د اخلاقي اصولو يوه ټولګه په دې ډول تعريفوي، هغه يوه په کومه کې چې ځينې د «امکان نړۍ» وي او په کومه کې چې د ټولو اطاعت کېږي. او دا چې ممکنه ده چې دوی په واقعي نړۍ کې يو له بل سره ټکر ولري، دا د نه موافقې نښه نه شي بلل کېدای. لکه د پېژندنې د اړتيا په صورت کې، د اخلاقي ټکر د دې تفسير په وړاندې مخالفت ښودل شوی و. د هغې استدلال په پراخه کچه د منل شوي اند پر ضد شمېرل کېږی، او هغه دا چې د اخلاقي اصولو نظام خامخا يو له بل سره په ټکر کې دی.&lt;ref&gt;See &quot;Moral Dilemmas and Consistency&quot; (Journal of Philosophy, 1980).&lt;/ref&gt;

=== باور ===
داسې اټکل شوی چې باور د ټاکلو داخلي او بهرنيو حالاتو تر مخې د چارو احتمالي حالت سره د يو عامل اړیکه ده. د يوې نقل شوې جملې سره موافقه (د باور نه نقل کولو محاسبه) د باور کولو يواځې يوه تګلاره ده. د شرط تړلو چلند يې يو بل دی. په ټوله معنا د ژبې پر مرکزيت راڅرخېدونکی روايت (لکه د ډيويډسن) رد شوی. په کوم ځای کې چې په يو عامل په دې ډول تشریح شوی وي چې په يو ناشوني تر هغه وخته باور وکړي، تر څو د هغې ناشونتيا روښانه شي، مارکوس وړانديز کړی چې له دې شرايطو سره سم دا عامل بايد ووايي چې هغې يواځې په ناشونتيا د باور کولو ادعا کړې. کټ مټ په همدې ډول، کله چې يو رياضي پوه مومي چې د هغه يو اټکل ناسم دی او بيا په همدې بنسټ چې د رياضي له اړخه دا غلط دی نو ناشونی هم دی، نو هغه به ووايي چې هغه يواځې دا ادعا کړې وه چې دا اټکل (قياس) سم و. لکه چې دا وړانديز عجيبه دی، خو بيا هم د پوهېدو په اړه د منل شوي اصل سره ورته والی لري؛ که موږ چېرې باور وکړو چې P پېژنو او p ناسم وخيزي، موږ نه وايو چې موږ له پخوا څخه هغه پېژاند، موږ وايو چې موږ په خپله ادعا کې تېروتي وو.&lt;ref&gt;See &quot;A Proposed Solution to a Puzzle About Belief&quot; (Foundations of Analytic Philosophy in Midwest Studies, 1981) and &quot;Rationality and Believing the Impossible&quot; (The Journal of Philosophy, 1983 and elsewhere).&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>guzu7s8oububbdzv35kj85e85jm62qc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لیپیډ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61788</id>
    <revision>
      <id>365050</id>
      <parentid>280600</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T10:39:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>365050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16567" sha1="n5f01q2qxzy8t2hkxkqrzuc7xhdhulb" xml:space="preserve">په بیولوژي او بیوشیمي کې، لیپيډ یو ماکرو بیومالیکول دی چې په غیرقطبي محلولونو کې حل کېدونکی دی. غیرقطبي محلولونه په اصل کې هغه هایډروکاربونونه دي چې په طبیعي ډول رامنځته شوي ليپيډ مالیکولونه چې په اوبو کې نه حل کېږي (یا په سختي سره حل کېږي) حل کړي، په شمول د غوړ اسیډونو، موم، سټېرول، په غوړو کې حل کېدونکي ویټامینونه (لکه د A,D,E او K ویټامینونه)، مونوګلایسرایډ، ډای‌ګلایسرایډ، ټرای‌ګلایسرایډ او فاسفولیپیډونه.&lt;ref&gt;{{GoldBookRef|title=lipids|file=L03571}}&lt;/ref&gt;

د لیپیډ دنده د انرژي ساتنه، سېګنال ورکول او د حجرې غشا کې د جوړښتي جز په توګه کار کول دي. لیپيډ د خوراکي او سینګار توکو په صنعت کې او همدارنګه په نانوټېکنالوژي کې کارونه لري.

ساینس پوهان کله کله لیپيډ د اوبو څخه تېښتېدونکو یا آمفیفیلیک کوچنیو مالیکولونو په توګه تعریفوي؛ د ځینو ليپيډونو آمفیفیلیک طبیعت هغوی ته اجازه ورکوي چې د اوبو په چاپېریال کې د وزیکلونو، یولایه/څولایه لیپوزومونو یا غشاګانو په شان جوړښتونه رامنځته کړي. بیولوژیکي لیپيډونه په بشپړ یا کم ډول د بیوشیميایي دوه بېلابېلو فرعي ډولونو «ودانیز بلاکونو» څخه سرچینه اخلي: د کېتوآسیل او ایزوپرېن ګروپونه. د دې لارې په کارولو سره، کولی شو لیپيډونه په اتو کټګورۍ وویشو: غوړ اسیډونه، ګلایسرولیپیډونه، ګلایسروفاسفولیپیډونه، سفېنګولیپیډونه، ساکارولیپيډونه او پولي کټېډونه (چې د کېټوآسیل له فرعي ډولونو څخه اخیستل شوي)؛ او سټېرول ليپیډونه او پرېنول لیپیډونه (چې د ایزوپرېن له فرعي ډولونو څخه اخیستل شوي).

که څه هم د لیپيډ اصطلاح کله کله د غوړو کلمې د مترادف په توګه کارول کېږي، په داسې حال کې چې غوړ د لیپیډونو یوه فرعي بڼه ده چې ټرای‌ګلیسرایډ ورته ویل کېږي. لیپیډونه همدارنګه د غوړو اسیډونو او د هغوی مشتقات (لکه ټرای، ډای، مونوګلایسرایډونه او فاسفولیپیډونه)، او همدارنګه د کولسټرول په شان سټېرول لرونکي میټابولیټونه احاطه کوي. که څه هم انسانان او نور تی لرونکي د لیپیډونو د تجزیه کولو او ترکیب کولو لپاره له بېلابېلو بیوسنټېټیکي لارو څخه کار اخلي، ځینې اړین لیپیډونه له دې لارو نشي جوړولی او باید له خوراکي رژیم څخه ترلاسه شي.

== تاریخ ==
لیپیډونه کېدای شي په اوبو کې د نسبتاً نامحلولو، په عضوي محلولونو (لکه الکول، ایتر او نور) کې محلول کېدونکو عضوي موادو په توګه په پام کې ونیول شي چې واقعاً یا احتمالاً له غوړو اسیډونو سره تړاو لري او د ژوندیو حجرو لخوا کارول کېږي.

په ۱۸۱۵م کال کې، هانري براکونوټ لیپیډونه (واښه) په دوه برخو، سویف (کلک واښه یا پۍ) او هویل (مایع غوړي) طبقه بندي کړل. په ۱۸۲۳م کال کې میکل ایوګېن چېوریول، د غوړیو، ګریس، پۍ، موم، رزین، بلسامونه، او د بې ثباته غوړیو (اړینو غوړیو) په ګډون یوه لا دقیقه طبقه بندي وړاندې کړه.

لومړنی مصنوعي ټرای‌ګلیسرایډ د ټیوفیل-جولز پېلوزه لخوا په ۱۸۴۴م کال کې جوړ شو، کله چې هغه د غلیظ سلفوریک اسیډ په شتون کې د بوتایریک اسید او ګلایسرین څخه ټرای‌بیوټایرین تولید کړ. څو کاله وروسته، د پلوزه له زده کوونکو څخه، مارسلین برتلوټ، د ګازي هایډروجن کلورایډ په شتون کې د مشابه غوړو اسیدونو او ګلایسرین له تعامل څخه، ټرای‌سټیارین او ټرای‌پالمیټین ترکیب کړل.&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Pelouze TJ, Gélis A|title=Mémoire sur l'acide butyrique|journal=Annales de Chimie et de Physique|volume=10|pages=434|date=1844}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Comptes rendus hebdomadaires des séances de l'Académie des Sciences, Paris, 1853, 36, 27; Annales de Chimie et de Physique 1854, 41, 216''&lt;/ref&gt;

په ۱۸۲۷م کال کې، ویلیام پروټ، غوړ (غوړ خوراکي توکي)، له پروټین (آلبومین) او کاربوهایډرېټ (ساکارین) سره د انسانانو او څارویو د مهمو خوراکي توکو په توګه وپېژندل.&lt;ref&gt;{{cite web|vauthors=Leray C|title=Chronological history of lipid center.|work=Cyberlipid Center|url=http://www.cyberlipid.org/cyberlip/home0001.htm|access-date=2017-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20171013173759/http://www.cyberlipid.org/cyberlip/home0001.htm|archive-date=2017-10-13|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Prout W|date=1827|title=On the ultimate composition of simple alimentary substances, with some preliminary remarks on the analysis of organised bodies in general.|journal=Phil. Trans.|pages=355–388|url=https://books.google.com/books?id=UO5FAAAAMAAJ}}&lt;/ref&gt;

د یوې پېړۍ لپاره، کیمیاپوهانو «غوړ» یوازې د ساده لیپیډونو په توګه چې له غوړو اسیډونو او ګلایسرول (ګلایسرایډ) څخه جوړ شوي، په توګه تعریفول، خو نورې بڼې یې وروسته تشریح شوې. ټئوډور ګوبلي (۱۸۴۷) د تی لرونکو په ماغزو او د چرګې په هګۍ کې فاسفولیپیډونه کشف کړل چې د هغه لخوا «لسیټین» ونومول شول. ټوډيچوم د انسان په ماغزو کې ځینې فاسفولیپیډونه (سفالین)، ګلایکولیپیډونه (سرېبروسایډ) او سفینګوليپیډونه (سفینګومیالین) کشف کړل.

د لیپوئیډ، لیپین، لیپایډ او لیپیډ اصطلاح ګانې د یوه لیکونکي څخه تر بل لیکونکي پورې د ډول ډول معنا ګانو په توګه کارول شوې دي. په ۱۹۱۲م کال کې لوزنبلوم او ګیز د «لیپوئین» پرځای د «لیپین» د بدلېدو غوښتنه وکړه. په ۱۹۲۰م کال کې، بلور د لیپوئیډونو لپاره نوې طبقه بندي وړاندې کړه: ساده لیپوئیډونه (ګریس او موم)، مرکب لیپوئیډونه (فسفولیپوئیډونه او ګلایکولیپوئیډونه)، او مشتق شوي لیپوئیډونه (غوړ اسيډونه، الکول، سټېرول) &lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Rosenbloom J, Gies WJ|title=Suggestion to teachers of biochemistry. I. A proposed chemical classification of lipins, with a note on the intimate relation between cholesterols and bile salts.|journal=Biochem. Bull.|date=1911|volume=1|pages=51–6|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/27005#page/87/mode/1up}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Bloor WR|year=1920|title=Outline of a classication of the lipids|journal=Proc. Soc. Exp. Biol. Med.|volume=17|issue=6|pages=138–140|doi=10.3181/00379727-17-75|s2cid=75844378|url=https://zenodo.org/record/1450224}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|vauthors=Christie WW, Han X|date=2010|title=Lipid Analysis: Isolation, Separation, Identification and Lipidomic Analysis|publisher=The Oily Press|location=Bridgwater, England|url=https://books.google.com/books?id=XaggBQAAQBAJ|isbn=9780857097866}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|vauthors=Culling CF|date=1974|chapter=Lipids. (Fats, Lipoids. Lipins).|title=Handbook of Histopathological Techniques|location=London|publisher=Butterworths|edition=3rd|pages=351–376|url=https://books.google.com/books?id=HhT-BAAAQBAJ|isbn=9781483164793}}&lt;/ref&gt;

د لیپایډ کلمه چې ریښه پېژنونه یې له یوناني λίπος، لیپوس (غوړ) څخه اخیستل شوې، په ۱۹۲۳م کال کې د فرانسوي درمل پېژندونکي، ګابریل برتراند لخوا معرفي شوه. برتراند نه یوازې دودیز غوړ (ګلایسرایډونه)، بلکې «لیپوئیډونه» هم له پېچلي جوړښت سره دې مفهوم کې ځای پرځای کړي. د لیپایډ کلمه په متفقه توګه د Société de Chimie Biologique نړیوال کمیسیون له لورې د ۱۹۲۳م کال د ژولای د ۳مې نېټې په ناسته کې تائید شوه. د لیپایډ کلمه د هغه د تلفظ له امله ('lɪpɪd) وروسته د لیپیډ په توګه وپېژندل شوه. په فرانسوي ژبه کې، د ide- وروستاړی، له لرغوني یونان څخه -ίδης (د «زوی» یا «نسل» په معنا) تل (ɪd) تلفظ کېږي.&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Bertrand G|year=1923|title=Projet de reforme de la nomenclature de Chimie biologique|url=https://books.google.com/books?id=qO0tAQAAIAAJ&amp;pg=PA104|journal=Bulletin de la Société de Chimie Biologique|volume=5|pages=96–109}}&lt;/ref&gt;

په ۱۹۴۷م کال کې، ټي پي هیلډیچ «ساده لیپیډونه» د ګریسونو او موم (رښیتنی موم، سټېرول، الکول) په توګه تعریف کړل.

== کټګورۍ ==
لیپیډونه د لیپیډ MAPS کنسورشیوم له لورې اته کټګورۍ باندې ویشل شوي دي، په لاندې ډول:

=== غوړ اسیډونه ===
غوړ اسیډونه یا د غوړو اسیډونو پاتې شوني کله چې د لیپیډ یوه برخه وي، د مالیکولونو متنوع ګروپ دی چې د مالونیلCoA- یا میټایل مالونیل CoA- له ګروپونو سره د پرایمر اسیټیل CoA- د زنځیر له اوږدېدو وروسته د غوړ اسیډونو د ترکیب په پروسه کې ترکیب کېږي. هغوی د هایډروکاربن زنځیر څخه جوړ شوي دي چې د کاربوکسیلیک اسیډ ګروپ سره ختمېږي؛ دا ترتیب مالیکول ته یو قطبي، هایډروفیلیک او یو غیرقطبي هایډروفوبیک پای چې په اوبو کې محلول ندی، ورکوي. د غوړ اسیډونو جوړښت د بیولوژیکي لیپیډونو یو له ډېر اساسي کټګورۍ څخه ده او په معمول ډول د پېچلي جوړښت والا لیپیډونو د جوړښتي بلوکونو په توګه کارول کېږي. د کاربن زنځیر، عموماً له څلورو تر ۲۴ کاربنه اوږدوالی لري، کېدای شي مشبوع یا غیرمشبوع وي او کېدای شي فعاله ګرپونو پورې، چې آکسیجن، هالوجن، نایټروجن او سلفر لري، ونښلول شي. که یو غوړ اسیډ دوه ګونې اړیکه ولري، هلته د سیس یا ټرانس هندسي ایزومېري احتمال شتون لري چې د مالیکول پر ترتیب باندې د پام وړ اغیز کوي. د سیس دوه ګونې اړیکې د غوړو اسیډونو د زنځیر د ځړول کېدو لامل کېږي، هغه کار چې په زنځیر کې د لا ډېرو دوه ګونو اړیکو د ترکیب لامل کېږي. په ۱۸ کاربني لینولنیک اسیډ کې درې دوه ګونې اړیکې، د نباتي تیلاکوئیډو غشاګانود آسیل غوړو ترټولو لوی زنځیرونه، دا غشاګانې د چاپېریال د هوا ټیټې درجې سربېره ښه مایع کوي او همدارنګه د دې لامل کېږي چې لینولینیک اسیډ غالبې تیزې غشاګانې د NMR 13-C په کلوروپلاسټ سپېکټرا کې جوړې کړي. دا په خپل وار د حجرو غشا په کړنې او جوړښت کې ډېر مهم رول ترسره کوي. ډېری طبیعي غوړ اسیډونه د سیس له ترکیب څخه دي، که څه هم د ټرانس شکل په ځینو طبیعي او نیمه هایډروژني غوړیو او تیلو کې شتون لري.

له بیولوژيکي اړخه مهمو غوړ اسیډونو بیلګې عبارت دي له ایکوزانوئیډونه چې په عمده توګه د آراشیډونیک او ایکوزاپنتانوئیک اسید څخه اخیستل شوي دي چې پروسټاګلانډین، لوکوټرین او ټرومبوکسان احاطه کوي. د دوکوزاهګزانوئیک اسیډ هم په بیولوژیکي سیسټمونو کې، په ځانګړې توګه په لیدلو کې، مهم دی. د غوړ اسیډونو په کټګورۍ کې د لیپیډ نور اصلي کلاسونه غوړ ایسټرونه او غوړ آمایډونه دي. غوړ ایسټرونو کې مهم بیوشیمي منځګړیتوبونه لکه موم ایسټرونه، د غوړ اسیډ ټایوایسټر کوانزایم A مشتقات، د غوړ اسیډ ټایوایسټر ACP مشتقات او د غوړو اسیډونو کارنیټینونه شامل دي. په غوړو آمایډونو کې N-آسایل ایټانول آمینونه لکه د کانابینوئیډ عصبي انتقال کوونکو آناندآمایډونه، شامل دي.&lt;ref name=&quot;The Lipid Chronicles&quot;&gt;{{cite web|title=A Long Lipid, a Long Name: Docosahexaenoic Acid|url=http://www.samuelfurse.com/2011/12/a-long-name-a-long-lipid-docosahexaenoic-acid/|vauthors=Furse S|work=The Lipid Chronicles|date=2011-12-02|access-date=2022-06-04|archive-date=2016-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20160328123626/http://www.samuelfurse.com/2011/12/a-long-name-a-long-lipid-docosahexaenoic-acid/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=DHA for Optimal Brain and Visual Functioning|url=http://www.dhaomega3.org/Overview/DHA-for-Optimal-Brain-and-Visual-Functioning|publisher=DHA/EPA Omega-3 Institute}}&lt;/ref&gt;

=== ګلایسروليپیډونه ===
ګلایسروليپیډونه له مونو، ډای او ټرای بدیلو ګلایسرولونو څخه جوړ شوي چې د هغوی په منځ کې ترټولو ډېر پېژندل شوی د ګلایسرول د غوړو اسیډونو ټرای ایسټر د ټرای ګلیسرایډ په نوم دی. د «ټرای اسیل ګلیسرول» کلمه کله کله د «ټرای ګلیسرایډ» په مترادفه توګه هم کارول کېږي. په دې ترکیبونو کې، د ګلایسرول درې هایډروکسیل ګروپونه هریو معمولاً د بېلابېلو غوړو اسیډونو له لوري ایسټري کېږي. له هغه ځایه چې هغوی د انرژي د ساتونکو په توګه عمل کوي، دا لیپیډونه په حیواني نسجونو کې د ذخیره شوې انرژۍ یو عمده برخه جوړوي. د ټرای‌ګلیسرایډ د ایسټري اړیکو هایډرولیز کول او د وازګې نسج نه د غوړو اسیډونو او ګلیسرول آزادول د غوړو د میټابولیزم لومړنۍ ګام دی.

د ګلایسرولیپیډونو فرعي ګروپ د ګلیکوزیل ګلایسرولونو لخوا ښکارول کېږي، چې د ګلیکوزیډي اړیکې له لارې ګلیسرول سره د یو یا څو قندونو د تړل کېدو له مخې پېژندل کېږي. د دې کټګورۍ د جوړښت بیلګې عبارت دي له ډای‌ګالاکټوزیل ډای‌آسیل ګلایسرولونه چې تی لرونکو د سپرم حجرو په سمینولیپیډ او د نباتاتو په غشا کې پیدا کېږي.

== سرچينې ==</text>
      <sha1>n5f01q2qxzy8t2hkxkqrzuc7xhdhulb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سياروي پولې (حدود)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64228</id>
    <revision>
      <id>365047</id>
      <parentid>285383</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T08:40:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>365047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18178" sha1="fjd5xzhrsbxa01rkhaqrwxs6vj2s1gz" xml:space="preserve">سياروي پولې يو داسې تصور دی چې د ځمکې په سيستمونو کې د انسان له امله په منځ ته راغليو ګډوډيو رڼا اچوي او په دې ډول اړوند ګرځوي چې په هولوسين پړاو (هولوسي پړاو د ځمکې د تاريخ يوه مرحله ده) کې د درېواړو پړاونو سره جلا کولو چاپيريالي پولو سره سمون نه لري. له سياروي پولو څخه اوښتل په ناڅاپي ډول د چاپېريالي بدلونونو په خطر کې راځي. دا کارچوکاټ په دې ساينسي شواهدو ولاړ دی چې انساني کارونه، په ځانګړي ډول له صنعتي بدلون وروسته په صنعتي ټولنو کې، د نړيوال چاپيريالي بدلون بنسټيز محرک ګرځېدلي دي. د دې کارچوکاټ تر مخې، «د يوې يا ډېرو سياروي پولو څخه سرغړونه زیان رسونکې ګرځېدای شي، يا له حدودو څخه د اوښتلو د ګواښ له امله ناورين هم منځ ته راوړی شي، کوم چې په قاروي مقياس کې تر سياروي مقياس سيستمونو پورې، د غېر خطي، ناڅاپي چاپېريالي بدلون لامل ګرځېدای شي».&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Rockström|first1=Johan|last2=Steffen|first2=Will|last3=Noone|first3=Kevin|last4=Persson|first4=Åsa|last5=Chapin|first5=F. Stuart|last6=Lambin|first6=Eric F.|last7=Lenton|first7=Timothy M.|last8=Scheffer|first8=Marten|last9=Folke|first9=Carl|last10=Schellnhuber|first10=Hans Joachim|last11=Nykvist|first11=Björn|date=2009|title=A safe operating space for humanity|url=http://www.nature.com/articles/461472a|journal=Nature|language=en|volume=461|issue=7263|pages=472–475|doi=10.1038/461472a|pmid=19779433|bibcode=2009Natur.461..472R|s2cid=205049746|issn=0028-0836}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Rockström|first1=Johan|last2=Steffen|first2=Will|last3=Noone|first3=Kevin|last4=Persson|first4=Åsa|last5=Chapin|first5=F. Stuart III|last6=Lambin|first6=Eric|last7=Lenton|first7=Timothy M.|last8=Scheffer|first8=Marten|last9=Folke|first9=Carl|last10=Schellnhuber|first10=Hans Joachim|last11=Nykvist|first11=Björn|date=2009|title=Planetary Boundaries: Exploring the Safe Operating Space for Humanity|url=http://www.ecologyandsociety.org/vol14/iss2/art32/|journal=Ecology and Society|language=en|volume=14|issue=2|pages=art32|doi=10.5751/ES-03180-140232|issn=1708-3087}}&lt;/ref&gt;

د دې کارچوکاټ معياري عنصر دا دی چې انساني ټولنې د هولوسي نسبي ثابتو موسمي او چاپيريالي شرايطو سره سم توانيدلي دي چې وده وکړي. تر دې بريده چې د دې ځمکي سيستم د پروسې له حدودو سرغړونه نه ده شوې، دا د ځمکې په کره کې د انساني ټولنو لپاره «خوندي سيمه» جوړوي. دا تصور په نړيواله ټولنه اغېز لري (لکه د دوامدار پرمختګ په اړوند د ملګرو ملتونو کنفرانس)، همدا راز د هرې کچې په حکومتونو، نړيوالو سازمانونو، مدني ټولنې او ساينسي ټولنې يې هم اغېز پرېښی. دا کارچوکاټ د نړيوال بدلون نهه پروسې لري. په ۲۰۰۹ز کال کې، د « Rockström» او نور په وينا، همدا اوس له دوه پولو څخه سرغړونه شوې ده، په داسې حال کې چې له نورو څخه د سرغړونو وېره شته.&lt;ref name=&quot;:52&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Rockström|first1=Johan|last2=Steffen|first2=Will|last3=Noone|first3=Kevin|last4=Persson|first4=Åsa|last5=Chapin|first5=F. Stuart III|last6=Lambin|first6=Eric|last7=Lenton|first7=Timothy M.|last8=Scheffer|first8=Marten|last9=Folke|first9=Carl|last10=Schellnhuber|first10=Hans Joachim|last11=Nykvist|first11=Björn|date=2009|title=Planetary Boundaries: Exploring the Safe Operating Space for Humanity|url=http://www.ecologyandsociety.org/vol14/iss2/art32/|journal=Ecology and Society|language=en|volume=14|issue=2|pages=art32|doi=10.5751/ES-03180-140232|issn=1708-3087}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal|date=2009|title=Earth's boundaries?|url=http://www.nature.com/articles/461447b|journal=Nature|language=en|volume=461|issue=7263|pages=447–448|doi=10.1038/461447b|pmid=19779405|bibcode=2009Natur.461R.447.|s2cid=29052784|issn=0028-0836}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |title=Ten years of nine planetary boundaries |url=https://www.stockholmresilience.org/research/research-news/2019-11-01-ten-years-of-nine-planetary-boundaries.html |access-date=2022-03-30 |website=www.stockholmresilience.org |language=en |archive-date=2020-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200528053817/https://www.stockholmresilience.org/research/research-news/2019-11-01-ten-years-of-nine-planetary-boundaries.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

په ۲۰۱۵ز کال کې، په اصلي ډله کې ګڼو ساينسپوهانو تازه معلومات خپاره کړل چې له ځانه سره يې د شريکو لیکوالانو او نوې نمونې پر بنسټ تحليلونه درلودل. د دې نويو تازه معلوماتو پر بنسټ، له څلورو پولو سرغړونه شوې چې هغه دا دي: د اقليم بدلون، د استوګنې د کرې د يو والي له لاسه ورکول، د ځمکې د سيستم بدلون او بدل شوي بايوجيوکيمياوي جريانونه (فاسفورس او نايټروجين). ساينسپوهانو همدا راز د «ژونديو موجوداتو د تنوع له لاسه ورکولو» پولې نوم بدل کړی او «د استوګنې کرې يووالي بدلون» نوم يې ورکړی دی، څو په دې ټينګار وکړي چې يواځې د انواعو شمېر نه، بلکې په ټوله کې د استوګنې کورې فعاليت د ځمکې د سيستم د ثبات لپاره مهم دی. په همدې ډول دوی د «کیمياوي ککړتيا» د پولې نوم بدل کړی او د «نويو هستو متعارف کول» نوم يې ورکړی،په کوم سره چې د ځمکې د سيستم په پروسه کې ګډوډي راوستونکو د انسانانو له خوا پيدا شويو بېلا بېل ډول موادو په اړه غور کولو دايره پراخه کړای شوه.

په ۲۰۱۹ز کال کې وړانديز شوی و چې په نويو هستو کې په جنياتي ډول بدل شوي ژوندي موجودات، حشرات وژونکي درمل او ان تر دې چې مصنوعي ځيرکتيا هم شامل دي. په ۲۰۲۲ز کال کې، د شته معلوماتو پر بنسټ، د نويو هستو تعارف څخه دا پايله تر لاسه شوه چې دا پنځمه سياروي پوله ده چې سرغړونه ځينې شوې.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Persson|first1=Linn|last2=Carney Almroth|first2=Bethanie M.|last3=Collins|first3=Christopher D.|last4=Cornell|first4=Sarah|last5=de Wit|first5=Cynthia A.|last6=Diamond|first6=Miriam L.|last7=Fantke|first7=Peter|last8=Hassellöv|first8=Martin|last9=MacLeod|first9=Matthew|last10=Ryberg|first10=Morten W.|last11=Søgaard Jørgensen|first11=Peter|date=2022-01-18|title=Outside the Safe Operating Space of the Planetary Boundary for Novel Entities|url=https://doi.org/10.1021/acs.est.1c04158|journal=Environmental Science &amp; Technology|volume=56|issue=3|pages=1510–1521|doi=10.1021/acs.est.1c04158|pmid=35038861|pmc=8811958|bibcode=2022EnST...56.1510P|issn=0013-936X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:62&quot;&gt;{{Cite web |title=Ten years of nine planetary boundaries |url=https://www.stockholmresilience.org/research/research-news/2019-11-01-ten-years-of-nine-planetary-boundaries.html |access-date=2022-03-30 |website=www.stockholmresilience.org |language=en |archive-date=2020-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200528053817/https://www.stockholmresilience.org/research/research-news/2019-11-01-ten-years-of-nine-planetary-boundaries.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== د کارچوکاټ ټولکتنه او اصول ==
د سياروي پولو د کارچوکاټ بنسټيز نظر دا دی چې په هولوسين کې د ځمکې د سيستم ليدل شوي نرمښت پر ځای ساتل د انسانيت د اوږدمهاله اقتصادي او ټولنيز پرمختګ د تر لاسه کولو لپاره مخکې شرط دی. د سياروي پولو کارچوکاټ د نړيوال پايښت په پوهېدو کې ونډه لري، ځکه چې دا سياروي مقياس او اوږد وخت چوکاټ تر تمرکز لاندې راولي.&lt;ref name=&quot;Cornell2015&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Steffen|first1=Will|last2=Richardson|first2=Katherine|last3=Rockström|first3=Johan|last4=Cornell|first4=Sarah E.|last5=Fetzer|first5=Ingo|last6=Bennett|first6=Elena M.|last7=Biggs|first7=Reinette|last8=Carpenter|first8=Stephen R.|last9=de Vries|first9=Wim|last10=de Wit|first10=Cynthia A.|last11=Folke|first11=Carl|date=2015|title=Planetary boundaries: Guiding human development on a changing planet|url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1259855|journal=Science|language=en|volume=347|issue=6223|pages=1259855|doi=10.1126/science.1259855|pmid=25592418|hdl=1885/13126|s2cid=206561765|issn=0036-8075}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Rockström|28 others|2009}}

دې کارچوکاټ هغه نهه «سياروي ژوند ملاتړ سيستمونه» تشریح کړي چې د «مطلوب هولوسين حالت» د ساتنې لپاره ضروري دي او د دې اندازې کولو هڅه يې کړې چې د دوی له منځه اوه نظامونه له مخکې څخه تر کومه بريده مخ په وړاندې وړل شوي دي. پولې «د انساني پرمختګ لپاره د خوندي ځای» د تعريف کولو سره د مرستې لپاره تعريف شوې وې، کوم چې د ځمکې په کرې د انساني اغېزو د کمولو د موخې لپاره يو پرمختګ و.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite journal|date=2009|title=Earth's boundaries?|url=http://www.nature.com/articles/461447b|journal=Nature|language=en|volume=461|issue=7263|pages=447–448|doi=10.1038/461447b|pmid=19779405|bibcode=2009Natur.461R.447.|s2cid=29052784|issn=0028-0836}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Rockström|28 others|2009}}

دا کارچوکاټ په دې ساينسي شواهدو ولاړ دی چې د انسانانو کارونه، په ځانګړي ډول له صنعتي انقلاب وروسته د صنعتي ټولنو، د نړيوال چاپېريالي بدلون بنسټيز محرک ګرځېدلي دي. د کارچوکاټ تر مخې، «د يو زياتو سياروي پولو څخه سرغړونه زيان رسونکی ګرځېدای شي، ، يا له حدودو څخه د اوښتلو د ګواښ له امله ناورين هم منځ ته راوړی شي، کوم چې په قاروي مقياس کې تر سياروي مقياس سيستمونو پورې، د غېر خطي، ناڅاپي چاپېريالي بدلون لامل ګرځېدای شي». دا کارچوکاټ په نهو نړيوالو بدلونونو مشتمل دی. په ۲۰۰۹ز کال کې، له دوه پولو څخه له مخکې تجاوز شوی دی، په داسې حال کې چې د نورو څخه د سرغړونې نږدې پېښېدونکی ګواښ موجود و. وروستيو اټکلونو وښوده داسې ښکاري چې له دې منځه له درې پولو – د اقليم بدلون، د ژونديو موجوداتو د تنوع زيان او د بايوجيوکيمياوي جريان پولو – څخه سرغړونه شوې ده.{{sfn|Rockström|28 others|2009}}&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Cite journal|date=2009|title=Earth's boundaries?|url=http://www.nature.com/articles/461447b|journal=Nature|language=en|volume=461|issue=7263|pages=447–448|doi=10.1038/461447b|pmid=19779405|bibcode=2009Natur.461R.447.|s2cid=29052784|issn=0028-0836}}&lt;/ref&gt;

ساينسپوهانو دا روښانه کړې ده چې څه ډول له حدودو څخه سرغړونه کولو له امله د ځمکې بايوفيزيک سيستمونو کې د فعاليت خنډونه، ان د هغې د سقوط ګواښ زياتېږي، په دې ډول چې د انساني نېکمرغۍ لپاره ناوریني ثابتېدای شي. په داسې حال کې چې دوی ساينسي بې ثباتي روښانه کړه، دوی واضحه کړه چې له پولو څخه سرغړونه «داسې غبرګونونه درلودای شي، کوم چې د هغو حدودو څخه د سرغړونې لامل ګرځېدای شي، کوم حدود چې خوندي سطحو ته د بېرته راتګ وړتيا په سختۍ سره کموي». دا پولې «د لومړي اټکل تر مخې، اټکلي وي، د زيات بې ثباته حالت او علمي خلا څخه ډکې وې»، کومې چې په پېچلو لارو چارو کې تعامل کوي او تراوسه په سم ډول نه دې پيژندل شوي.{{sfn|Rockström|28 others|2009}}

د سیاروي  پولو کارچوکاټ د انساني پرمختګ لپاره د خوندي ځای د اټکل پر لور، د ودې د محدوديتونو د بنسټيزو سکتوري تحليلونو څخه لېرې چې موخه يې د منفي بهرنيو اغېزو کمول دي، د حکومت او مديريت لپاره د بدلېدونکي ليدلوري بنسټ ږدي. که غواړو چې په نړيواله کچه، د انسانانو څخه منځ ته راغلیو سترو چاپېريالي بدلونونو څخه ځان وساتو، نو که دا سمه وي، سياروي پولې د انسانيت لپاره د «سياروي بولې د ډګر» ټاکنه کوي.&lt;ref name=&quot;Cornell20152&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Steffen|first1=Will|last2=Richardson|first2=Katherine|last3=Rockström|first3=Johan|last4=Cornell|first4=Sarah E.|last5=Fetzer|first5=Ingo|last6=Bennett|first6=Elena M.|last7=Biggs|first7=Reinette|last8=Carpenter|first8=Stephen R.|last9=de Vries|first9=Wim|last10=de Wit|first10=Cynthia A.|last11=Folke|first11=Carl|date=2015|title=Planetary boundaries: Guiding human development on a changing planet|url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1259855|journal=Science|language=en|volume=347|issue=6223|pages=1259855|doi=10.1126/science.1259855|pmid=25592418|hdl=1885/13126|s2cid=206561765|issn=0036-8075}}&lt;/ref&gt;

=== ليکوالان ===
د دې کارچوکاټ لیکوالان په ۲۰۰۹ز کال کې د ځمکې د سيستم او چاپيريالي ساينسپوهانو يوه ډله وه، د کوم مشري چې له « Stockholm Resilience Centre» څخه «جوهان راکسټروم او د استراليا د ملي پوهنتون څخه «ول سټفن» کوله. هغوی له ۲۶ مخکښو اکاډيميکانو سره مرسته وکړه، په کومو کې چې د نوبل جايزې ګټونکی «پال کرټزن» د فضا د مطالعې لپاره د ګوډارډ انسټيټيوټ اقليمي ساینسبوه «جيمز هينسن» د سمندرونو متخصصه «کيترين رچرډسن» جغرافيه پوهه «ډيانا ليورمين» او د المان د ولسمشرې د اقليم مشر سلاکار «هانس جواخم شيلنهو» شامل وو.

مرسته کوونکي ډېری ساينسپوهان د ځمکې نظام ساينس شراکت لپاره د ستراتيژۍ په جوړولو کې ښکېل و، کوم چې د نړيوال سراسري بدلون څېړنيزې شبکې راتلونکې ځمکې لپاره بنسټ و. دې ډلې غوښتل چې د پايدلي پرمختګ د مخکې شرط په توګه د پراخه ساينسي ټولنې لپاره «د انسانيت لپاره د خوندي کار کولو ځای» تعريف وکړي.

== نهه پولې ==

=== حدود او مهمې نقطې ===
د ۲۰۰۹ز کال مطالعه کې نهه سياروي حدود پېژندل شوي وو او نويو ساينسي پوهو ته په کتنې سره، څېړونکو د دوی ل منځه د اوو لپاره د اندازې معلومولو ټاکنه وکړه. دا نهه پولې دا دي:

# د اقليم بدلون (په اتموسفير کې د CO2 غلظت &lt; 350 ppm او /يا په راډيو اکتيف ځواک کې د +1 W/m2 تر ټولو زیات بدلون)؛
# د سمندرونو تيزابيت (يعنې د سمندر د سطحې د اوبو د اشباع حالت له صنعتي کېدو مخکې کچې د ارګونايټ ≥ 80% ته په کتنې سره)؛
# د ستراټاسفيري اوزون د طبقې خرابېدل (د ۲۹۰ ډوبسن واحدونو له صنعتي کېدو مخکې کچې څخه په ټول اتموسفير O3 کې له ۵٪ څخه هم کم)؛
# نايټروجين (N) جريان کې د بيايوجيوکيمياوي بهنګ (د N2 صنعتي او کرنيز تثبيت تر 35 Tg N/yr پورې محدودول) او فاسفورس (P) جريان (په سمندرونو کې په کلني بنسټ د P بهېدل، د P د طبيعي کاني موادو له ماتولو څخه ۱۰ ځله زيات نه وي)؛
# د تازه اوبو سراسري استعمال (د &lt; 4000 km3/yr د بهېدونو سرچينو مصرف کونکی استعمال)؛
# د ځمکې د سيستم بدلون (له واورې څځه د پاکې ځمکې &lt; 15% کرنيزې ځمکې لاندې)؛
# د ژوند وړ ځمکې د يووالي له منځه تلل (په يو مليون انواعو کې د &lt; 10 له منځه تللو د ژونديو موجوداتو د تنوع د زيان کلنۍ کچه)؛ 
# کيمياوي ککړتيا (په چاپېريال کې د نويو هستو تعارف).
# د سياروي حدودو په کارچوکاټ کې د يوې پروسې لپاره، د نړيوال حد اندازه نه ده ټاکل شوې:
# د هوايي خزلو اتموسفير بار؛ 

== سرچينې ==</text>
      <sha1>fjd5xzhrsbxa01rkhaqrwxs6vj2s1gz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دښت جوړېدنه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65095</id>
    <revision>
      <id>365043</id>
      <parentid>354514</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T07:06:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>365043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39247" sha1="3zhe45nma45z58ictb9x6o13kba2u8p" xml:space="preserve">'''دښت جوړېدنه''' په وچو ځمکو کې د ځمکې د تخریب یو ډول دی چې د بیولوژیکي تولید وړتیا په کې د طبیعي پروسو یا بشري فعالیتونو په پایله کې له منځه ځي او بالاخره ښېرازه ځمکې ورځ تر بلې وچېږي او پر دښتو او بېدیاوو بدلېږي. دا د بېلابېلو عواملو لکه اقلیمي بدلون او د انساني فعالیتونو په پایله کې له خاورې څخه د افراطي ګټې اخیستنې له کبله د وچو او شاړو سیمو زیاتېدل او پراخېدل دي.&lt;ref name=&quot;EB&quot;&gt;{{cite encyclopedia|title=Desertification.|first1=John P.|last1=Rafferty|first2=Stuart L.|last2=Pimm|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|url=https://www.britannica.com/science/desertification|access-date=2019-11-06|year=2019|quote=the process by which natural or human causes reduce the biological productivity of drylands (arid and semiarid lands). ... The concept does not refer to the physical expansion of existing deserts but rather to the various processes that threaten all dryland ecosystems.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Desertification - an overview {{!}} ScienceDirect Topics |url=https://www.sciencedirect.com/topics/earth-and-planetary-sciences/desertification |access-date=2022-04-03 |website=www.sciencedirect.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=desertification {{!}} Description, Causes, &amp; Impacts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/science/desertification |access-date=2022-04-03 |website=www.britannica.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Zeng L17401&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Zeng|first1=Ning|last2=Yoon|first2=Jinho|date=1 September 2009|title=Expansion of the world's deserts due to vegetation-albedo feedback under global warming|journal=Geophysical Research Letters|volume=36|issue=17|page=L17401|doi=10.1029/2009GL039699|issn=1944-8007|bibcode=2009GeoRL..3617401Z|s2cid=1708267}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sustainable development of drylands and combating desertification |url=http://www.fao.org/docrep/v0265e/v0265e01.htm |access-date=21 June 2016}}&lt;/ref&gt;

د جیولوژیکي تاریخ په اوږدو کې دښتې په طبیعي توګه رامنځته شوې دي. په وروستیو وختونو کې پر دښت جوړېدنه د بشري فعالیتونو بالقوه اغېزې، د ځمکې ناسم مدیریت، د ځنګلونو له منځه وړل او اقلیمي بدلون د ګڼو علمي څېړنو موضوع ده.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Liu|first1=Ye|last2=Xue|first2=Yongkang|title=Expansion of the Sahara Desert and shrinking of frozen land of the Arctic|journal=Scientific Reports|date=5 March 2020|volume=10|issue=1|pages=4109|doi=10.1038/s41598-020-61085-0|pmid=32139761|pmc=7057959|bibcode=2020NatSR..10.4109L}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=An|first1=Hui|last2=Tang|first2=Zhuangsheng|last3=Keesstra|first3=Saskia|last4=Shangguan|first4=Zhouping|title=Impact of desertification on soil and plant nutrient stoichiometry in a desert grassland|journal=Scientific Reports|date=1 July 2019|volume=9|issue=1|pages=9422|doi=10.1038/s41598-019-45927-0|pmid=31263198|pmc=6603008|bibcode=2019NatSR...9.9422A}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Han|first1=Xueying|last2=Jia|first2=Guangpu|last3=Yang|first3=Guang|last4=Wang|first4=Ning|last5=Liu|first5=Feng|last6=Chen|first6=Haoyu|last7=Guo|first7=Xinyu|last8=Yang|first8=Wenbin|last9=Liu|first9=Jing|title=Spatiotemporal dynamic evolution and driving factors of desertification in the Mu Us Sandy Land in 30 years|journal=Scientific Reports|date=10 December 2020|volume=10|issue=1|pages=21734|doi=10.1038/s41598-020-78665-9|pmid=33303886|pmc=7729393|bibcode=2020NatSR..1021734H}}&lt;/ref&gt;

== د اصطلاحاتو پېژندنه ==
په وروستیو کلونو کې د &quot;دښت جوړېدنې&quot; اصطلاح د مناسب تعریف په اړه پام وړ اختلافي نظرونه او بحثونه شته دي. «هېلموټ ګیسټ» ‎تر ۱۰۰ زیات رسمي تعریفونه تشخیص کړي دي. په دغو ټولو کې په پراخه کچه منل شوی هغه یې د پرنسټون پوهنتون د ډکشنرۍ تعریف و چې وایي: دښت جوړېدنه &quot;د ځنګل وهنې، وچکالۍ، یا ناسمې او نامناسبې کروندګرۍ په پایله کې پر دښتو او بېدیاوو د ښېرازه ځمکو د بدلون پروسه&quot; ده.&lt;ref name=&quot;Geist-2005-p2&quot;&gt;Geist (2005), [https://books.google.com/books?id=acbWdynlU3cC&amp;pg=PA2 p. 2]&lt;/ref&gt;

که څه هم دا لومړنی تصور چې دښت جوړېدنه د دښتو او بیابانونو فزیکي پراختیا هم رانغاړي، د دغه مفهوم له تکامل سره رد شوی دی. له دښت جوړېدنې سره د مبارزې لپاره د ملګرو ملتونو د کنوانسیون په متن کې د دښت جوړېدنې تعریف داسې شوی چې: &quot;په شاړو، نیمه شاړو او وچو نیمه لندبل یا نیمه مرطوبو سیمو کې د ځمکې تخریب د اقلیمي بدلونونو او بشري فعالیتونو په ګډون د بېلابېلو عواملو پایله ده.&quot;&lt;ref name=&quot;EB2&quot;&gt;{{cite encyclopedia|title=Desertification|first1=John P.|last1=Rafferty|first2=Stuart L.|last2=Pimm|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|url=https://www.britannica.com/science/desertification|access-date=2019-11-06|year=2019|quote=The concept does not refer to the physical expansion of existing deserts but rather to the various processes that threaten all dryland ecosystems.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Part I |url=http://www.unccd.int/en/about-the-convention/Pages/Text-Part-I.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160607231107/http://www.unccd.int/en/about-the-convention/Pages/Text-Part-I.aspx |archive-date=7 June 2016 |access-date=21 June 2016}}&lt;/ref&gt;

د دښت جوړېدنې د ډولونو د فرعي ګروپونو په اړه هم بحثونه شته دي چې &quot;د بشر له لوري رامنځته شوي بیابانونه&quot;، &quot;غیرالګو بیابانونه&quot; او دې ته د ورته نورو اصطلاحاتو معتبروالی او ګټورتیا یې د بېلګې په توګه یادولی شو.&lt;ref&gt;Helmut J. Geist, and Eric F. Lambin. &quot;Dynamic Causal Patterns of Desertification.&quot; BioScience 54.9 (2004): 817 . Web.&lt;/ref&gt;

== تاریخچه ==
د نړۍ تر ټولو مشهورې دښتې یا صحراګانې د هغو طبیعي پروسو په پایله کې رامنځته شوې دي چې په اوږدو زماني فاصلو کې د تعامل په حال کې دي. د ډېری دغو وختونو په جریان کې صحراګانو له بشري فعالیتونو څخه په خپلواکه توګه وده کړې او یا کوچنۍ شوې دي. پالیو-ډیزرټس یا پخوانۍ صحراګانې د شګو هغه لوی سمندرونه دي چې اوس غیر فعال دي، ځکه د نباتاتو په مرسته یې ثبات موندلی دی او ځینې یې د اصلي دښتو له اوسنیو محدودو څخه زیاتې پراخې شوې دي چې د افریقا ستره صحرا یې د بېلګې په توګه یادولی شو چې تر ټولو لویه ګرمه صحرا ده.&lt;ref name=&quot;Desertification&quot;&gt;United States Geological Survey, [http://pubs.usgs.gov/gip/deserts/desertification/ &quot;Desertification&quot;], 1997&lt;/ref&gt;

تاریخي شواهد ښیي چې د ځمکې جدي او پراخ تخریب څو پېړۍ دمخه په وچو سیمو کې رامنځته شو او درې مرکزونه یې لرل چې د مدیترانې بحیره، د بین النهرین دره او د چین لوېس پلوټو وو.&lt;ref name=&quot;LOWDERMILK&quot;&gt;{{cite web |last=LOWDERMILK |first=W C |title=CONQUEST OF THE LAND THROUGH SEVEN THOUSAND YEARS |url=https://www.nrcs.usda.gov/Internet/FSE_DOCUMENTS/stelprdb1043789.pdf |access-date=9 April 2014 |work=Soil Conservation Service |publisher=United States Department of Agriculture |تاريخ الأرشيف=17 January 2022 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220117114341/https://www.nrcs.usda.gov/Internet/FSE_DOCUMENTS/stelprdb1043789.pdf |url-status=dead |خونديځ نېټه=17 January 2022 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20220117114341/https://www.nrcs.usda.gov/Internet/FSE_DOCUMENTS/stelprdb1043789.pdf |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20220117114341/https://www.nrcs.usda.gov/Internet/FSE_DOCUMENTS/stelprdb1043789.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117114341/https://www.nrcs.usda.gov/Internet/FSE_DOCUMENTS/stelprdb1043789.pdf }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Dregne |first=H.E. |title=Desertification of Arid Lands |url=http://www.ciesin.columbia.edu/docs/002-193/002-193.html |access-date=3 December 2013 |publisher=Columbia University |خونديځ نېټه=28 April 2023 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20230428120939/http://www.ciesin.columbia.edu/docs/002-193/002-193.html |url-status=dead |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20230428120939/http://www.ciesin.columbia.edu/docs/002-193/002-193.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230428120939/http://www.ciesin.columbia.edu/docs/002-193/002-193.html }}&lt;/ref&gt;

د موضوع لومړنی پېژندل شوی بحث د فرانسې له لوري د لوېدیځې افریقا له استعمار سملاسي وروسته هغه مهال را پورته شو چې کله د څېړنې کمېټې د افریقا د سترې دښتې له تاریخ وړاندې پراختیا د سپړنې لپاره د تدریجي وچېدو په اړه یوه څېړنه پیل کړه. د دښت جوړېدنې عصري مطالعه بیا په ساحل لویه صحرا کې د ۱۹۸۰یمو کلونو د وچکالۍ له مطالعې څخه را پیل شوه.&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Mortimore, Michael|title=Adapting to drought: farmers, famines, and desertification in West Africa|publisher=Cambridge University Press|year=1989|isbn=978-0-521-32312-3|page=12|url=https://books.google.com/books?id=Dx89AAAAIAAJ&amp;pg=PA12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|url=https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-642-16014-1|title=The End of Desertification?|series=Springer Earth System Sciences|year=2016|language=en|doi=10.1007/978-3-642-16014-1|isbn=978-3-642-16013-4|s2cid=132424053}}&lt;/ref&gt;

== اغېزمنې شوې سیمې ==
وچې ځمکې د ځمکې شاوخوا ۴۰ تر ۴۱ سلنه برخه جوړوي او تر ۲ ملیارده زیات وګړي په کې ژوند کوي. د اټکل له مخې د وچو ځمکو شاوخوا ۱۰ تر ۲۰ سلنه لا دمخه تخریب شوې دي. د دښت جوړېدنې له کبله اغېزمنه شوې ټوله سیمه له ۶ څخه تر ۱۲ ملیون مربع کیلومترو پورې ده چې د وچو ځمکو شاوخوا ۱ تر ۶ سلنه وګړي هم په دښتو شویو سیمو کې ژوند کوي او یو ملیارد نور انسانان هم د دښت جوړېدنې له ګواښ سره مخ دي.&lt;ref name=&quot;johnson-1&quot;&gt;Johnson et al (2006), [https://books.google.com/books?id=da6vhzHEpf0C&amp;pg=PA1 p. 1]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bauer (2007), [https://books.google.com/books?id=mR3E4xJFNw0C&amp;pg=PA78 p. 78]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;holtz&quot;&gt;{{cite web |date=10 October 2017 |title=UNCCD: Impact and role of drylands |url=https://www.unccd.int/un-decade-deserts-and-fight-against-desertification-impact-and-role-drylands |access-date=7 November 2019 |website=UNCCD |تاريخ الأرشيف=7 November 2019 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191107121026/https://www.unccd.int/un-decade-deserts-and-fight-against-desertification-impact-and-role-drylands |url-status=dead |خونديځ نېټه=7 November 2019 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20191107121026/https://www.unccd.int/un-decade-deserts-and-fight-against-desertification-impact-and-role-drylands |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20191107121026/https://www.unccd.int/un-decade-deserts-and-fight-against-desertification-impact-and-role-drylands |archive-url=https://web.archive.org/web/20191107121026/https://www.unccd.int/un-decade-deserts-and-fight-against-desertification-impact-and-role-drylands }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=World Bank|title=Gender in agriculture sourcebook|publisher=World Bank Publications|year=2009|isbn=978-0-8213-7587-7|page=454|url=https://books.google.com/books?id=XxBrq6hTs_UC&amp;pg=PA454}}&lt;/ref&gt;

=== ساحل دښته ===
د نړیوالې تودوخې او بشري فعالیتونو اغېزې په ساحل صحرا کې لیدل کېږي. په دې سیمه کې د دښت جوړېدنې کچه د نړۍ د نورو سیمو په پرتله خورا لوړه ده. ټولې هغه سیمې چې د افریقا په ختیځ کې موقعیت لري (لکه د ساحل په سیمه کې) د وچ اقلیم، لوړې تودوخې او د ورښت د ټیټې کچې (په کال کې ۳۰۰-۷۵۰ ملي متره باران) ځانګړنې لري. له دې کبله په ساحل صحرا سیمه کې وچکالي حاکمه ده. ځینو څېړنو ښودلې چې افریقا په تېرو ۵۰ کلونو کې نږدې ۶۵۰۰۰۰ کیلومتره ښېرازه کرنیزې ځمکې له لاسه ورکړې دي او په دې سیمه کې د بیابانونو او دښتو خپرېدل پام وړ دي.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Nicholson|first1=S. E.|last2=Tucker|first2=C. J.|last3=Ba|first3=M. B.|title=Desertification, Drought, and Surface Vegetation: An Example from the West African Sahel|journal=Bulletin of the American Meteorological Society|date=1 May 1998|volume=79|issue=5|pages=815–830|doi=10.1175/1520-0477(1998)079&lt;0815:DDASVA&gt;2.0.CO;2|bibcode=1998BAMS...79..815N}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Land Resource Stresses and Desertification in Africa |url=https://www.nrcs.usda.gov/wps/portal/nrcs/detail/soils/use/?cid=nrcs142p2_054025 |access-date=24 November 2020 |website=United States Department of Agriculture |تاريخ الأرشيف=1 April 2022 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220401055308/https://www.nrcs.usda.gov/wps/portal/nrcs/detail/soils/use/?cid=nrcs142p2_054025 |url-status=dead |خونديځ نېټه=1 April 2022 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20220401055308/https://www.nrcs.usda.gov/wps/portal/nrcs/detail/soils/use/?cid=nrcs142p2_054025 |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20220401055308/https://www.nrcs.usda.gov/wps/portal/nrcs/detail/soils/use/?cid=nrcs142p2_054025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401055308/https://www.nrcs.usda.gov/wps/portal/nrcs/detail/soils/use/?cid=nrcs142p2_054025 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Riebeek |first=Holli |date=2007-01-03 |title=Defining Desertification : Feature Articles |url=http://earthobservatory.nasa.gov/Features/Desertification/desertification2.php |access-date=2016-11-30 |website=earthobservatory.nasa.gov}}&lt;/ref&gt;

=== د ګوبي صحرا ===
بله لویه سیمه چې د صحرا کېدو یا دښت جوړېدنې له کبله اغېزمنه شوې، د ګوبي صحرا ده. د ګوبي صحرا د ځمکې پر مخ تر ټولو ګړندۍ پراخېدونکی صحرا ده، ځکه هر کال یې تر ۳۶۰۰ مربع کیلومتره (۱۴۰۰ مایل مربع) ډېر چمنونه او ورشوګانې پر دښتو او بېدیاوو بدلېږي. که څه هم خپله د ګوبي صحرا لا هم له بیجینګ سره ډېر واټن لري، خو بیا هم د ځینو میداني څېړنو راپورونه وايي چې له دغه ښار څخه یوازې ۷۰ کیلومتره (۴۳.۵ مایله) هاخوا د شګو لویې غونډۍ جوړې شوې دي.&lt;ref&gt;{{cite report|last=Welker|first=Lauren|url=http://www.geo.utexas.edu/courses/371c/project/2009/Welker_Desertification.pdf|title=The Desertification of the Gobi Desert and Its Effect on Beijing|date=2009|type=Unpublished manuscript|publisher=University of Texas-Austin School of Geosciences|access-date=2022-10-16|archive-date=2014-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20140124101958/http://www.geo.utexas.edu/courses/371c/project/2009/Welker_Desertification.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-03-25 |title=Gobi Desert: A Complete Guide to East Asia's Largest Desert |url=https://www.youngpioneertours.com/gobi-desert-guide/ |access-date=2022-04-03 |website=Young Pioneer Tours |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rechtschaffen |first=Daniel |title=How China's Growing Deserts Are Choking The Country |url=https://www.forbes.com/sites/danielrechtschaffen/2017/09/18/how-chinas-growing-deserts-are-choking-the-country/ |access-date=2022-08-28 |website=Forbes |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== منګولیا ===
په مغولستان یا منګولیا کې شاوخوا ۹۰ سلنه چمنونه او شنې ځمکې د ملګرو ملتونو له لوري د صحرا کېدو یا دښت جوړېدنې له ګواښ سره مخ ګڼل شوې دي. د اټکل له مخې په منګولیا کې ۱۳ سلنه دښت جوړېدنه د طبیعي عواملو له امله ده. پاتې نورې د بشري اغېزو پایله ده او لامل یې دا دی چې کرنیزې سیمې د څړځایونو په توګه په افراطیي ډول کارېږي او خاورې یې زیاتې توږل کېږي. د منګولیا هغه ځمکې چې پر شګو او ریګونو پوښل شوې دي، په تېرو ۴۰ کلونو کې ۸.۷ سلنه زیاتې شوې دي. دا بدلونونه د منګولیا د ۷۰ سلنه څړځایونو له تخریب سره مل دي. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Is Desertification and How Does It Impact Mongolia? |url=https://breathemongolia.org/en/news-article/desertification-impact-mongolia/ |access-date=2022-04-03 |website=Breathe Mongolia – English |language=en-US |تاريخ الأرشيف=2023-05-18 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230518125648/https://breathemongolia.org/en/news-article/desertification-impact-mongolia/ |url-status=dead |خونديځ نېټه=2023-05-18 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20230518125648/https://breathemongolia.org/en/news-article/desertification-impact-mongolia/ |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20230518125648/https://breathemongolia.org/en/news-article/desertification-impact-mongolia/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518125648/https://breathemongolia.org/en/news-article/desertification-impact-mongolia/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Han|first1=Jie|last2=Dai|first2=Han|last3=Gu|first3=Zhaolin|date=2021-12-01|title=Sandstorms and desertification in Mongolia, an example of future climate events: a review|url=https://doi.org/10.1007/s10311-021-01285-w|journal=Environmental Chemistry Letters|language=en|volume=19|issue=6|pages=4063–4073|doi=10.1007/s10311-021-01285-w|issn=1610-3661|pmc=8302971|pmid=34335128}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://www.rrcap.ait.asia/Publications/mongolia%20soe.pdf|title=Mongolia : state of the environment, 2002|date=2001|publisher=United Nations Environment Programme|others=United Nations Environment Programme.|isbn=92-807-2145-3|location=Pathumthani, Thailand|oclc=63522565}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Report on the State of the Environment of Mongolia, 2008-2010|url=http://apps.unep.org/redirect.php?file=/publications/pmtdocuments/-Report%20on%20the%20state%20of%20the%20environment%20of%20Mongolia%20(2008-2010)-2011Report-State-of-environment-Mongolia.pdf|publisher=Ministry of Nature Environment and Tourism|access-date=2020-06-17|archivedate=2020-05-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200508025512/http://apps.unep.org/redirect.php?file=/publications/pmtdocuments/-Report%20on%20the%20state%20of%20the%20environment%20of%20Mongolia%20(2008-2010)-2011Report-State-of-environment-Mongolia.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|last1=Dorj|first1=O.|title=Mongolia: Country Features, the Main Causes of Desertification and Remediation Efforts|date=2013|work=Combating Desertification in Asia, Africa and the Middle East|pages=217–229|editor-last=Heshmati|editor-first=G. Ali|place=Dordrecht|publisher=Springer Netherlands|language=en|doi=10.1007/978-94-007-6652-5_11|isbn=978-94-007-6651-8|last2=Enkhbold|first2=M.|last3=Lkhamyanjin|first3=S.|last4=Mijiddorj|first4=Kh.|last5=Nosmoo|first5=A.|last6=Puntsagnamil|first6=M.|last7=Sainjargal|first7=U.|editor2-last=Squires|editor2-first=Victor R.}}&lt;/ref&gt;

=== سوېلي امریکا ===
سوېلي امریکا بله هغه سیمه ده چې د صحرا کېدو یا دښت جوړېدنې له امله زیانمنه ده، ځکه ۲۵ سلنه ځمکه یې د وچو ځمکو په ډلبندۍ کې راغلې ده. په ارجنټاین کې په ځانګړې توګه وچې ځمکې د ټولې ځمکې له نیمایي څخه زیاته برخه جوړوي او دښت جوړېدنه یا صحرا کېدل یې دا پوتنشیل لري چې د دغه هېواد د خوراکي توکو د عرضې یا غذا رسونې بهیر ګډوډ کړي.&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=June 15 |last2=Herrera |first2=2018 Carolina |title=Why We Should Invest in Land Management in Latin America |url=https://www.nrdc.org/experts/carolina-herrera/why-we-should-invest-land-management-latin-america |access-date=2022-04-03 |website=NRDC |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Soil Degradation Threatens Nutrition in Latin America - World |url=https://reliefweb.int/report/world/soil-degradation-threatens-nutrition-latin-america |access-date=2022-04-03 |website=ReliefWeb |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Torres|first1=Laura|last2=Abraham|first2=Elena M.|last3=Rubio|first3=Clara|last4=Barbero‐Sierra|first4=Celia|last5=Ruiz-Pérez|first5=Manuel|title=Desertification Research in Argentina|journal=Land Degradation &amp; Development|volume=26|issue=5|pages=433–440|doi=10.1002/ldr.2392|date=7 July 2015|s2cid=129476957}}&lt;/ref&gt;

این نوشتار وسیع‌ترین [[بیابان]]‌های جهان را که مساحت‌شان بزرگتر از {{Convert|50000|km2|sqmi|sigfig=۳}} است فهرست می‌کند.

[[پرونده:Deserts.png|820px|بی‌قاب|وسط|برخی از وسیع‌ترین بیابان‌های [[زمین]]]]
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
!رتبه
!نوم
!نوع
!نگاره
!مساحت{{سخ}}(km²)
!مساحت{{سخ}}(میل مربع)
!موقعیت
|-
|۱
|[[انتراکيکا دښته]]
|قطبی کنګلونه او تندرا
|[[پرونده:Antarctica surface.jpg|100px]]
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;{{formatnum:{{padleft:14000000|8|0}}}} &lt;/span&gt;14,000,000
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;{{formatnum:{{padleft:5400000|8|0}}}} &lt;/span&gt;۵٬۵۰۰٬۰۰۰
|[[انتراکتيکا]]
|-
|۲
|[ارکتيک دښته]]
|قطبی کنګلونه او تندرا
|
|۱۳٬۹۸۵٬۰۰۰
|۵٬۴۰۰٬۰۰۰
|[[ارکتيک]] ([[آلاسکا]]، [[کانادا]]، [[فنلاند]]، [[گرینلند]]، [[ایسلند]]، [[نروژ]]، [[روسیه]] و [[سوئد]])
|-
|۳
|[[دفریقا لويه دښته]]
|نيمه استوايي
|[[پرونده:Sahara satellite hires.jpg|100px]]
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;{{formatnum:{{padleft:12000000|8|0}}}} &lt;/span&gt;9,000,000+
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;{{formatnum:{{padleft:3300000|8|0}}}} &lt;/span&gt;۳٬۳۰۰٬۰۰۰+
|[[شمالی آفریقای]] ([[الجزایر]]، [[چاد]]، [[مصر]]، [[اریتره]]، [[لیبی]]، [[مالی]]، [[موریتانی]]، [[مراکش]]، [[نیجر]]، [[سودان]] و [[تونس]])
|-
|4
|[[صحراهای استرالیا|د استراليا دښتې]]
|نيمه استوايي
|[[پرونده:Australia-climate-map MJC01.png|100px]]
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;{{formatnum:{{padleft:492000|8|0}}}} &lt;/span&gt;2,700,000
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;{{formatnum:{{padleft:190000|8|0}}}} &lt;/span&gt;۱٬۰۰۰٬۰۰۰
|[[استرالیا]]
|-
|۵
|[[دعربستان دښتې]]
|نيمه استوايي
|[[پرونده:Arabian Desert.png|100px]]
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;{{formatnum:{{padleft:2330000|8|0}}}} &lt;/span&gt;2,330,000&lt;ref name=&quot;britannica&quot;&gt;{{cite web |title=Arabian Desert |url=http://www.britannica.com/eb/article-9110527/Arabian-Desert |accessdate=2007-12-28}}&lt;/ref&gt;
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;{{formatnum:{{padleft:900000|8|0}}}} &lt;/span&gt;۹۰۰٬۰۰۰
|[[غربی آسیا]] ([[عراق]]، [[اردن]]، [[کویټ]]، [[عمان]]، [[قطر]]، [[سعودی عربستان]]، [[متحده عربی امارات]] او [[یمن]])
|-
|۶
|[[ګوبي دښته]]
|یخ ژمی
|[[پرونده:Gobi.png|100px]]
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;{{formatnum:{{padleft:1300000|8|0}}}} &lt;/span&gt;1,295,000
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;{{formatnum:{{padleft:500000|8|0}}}} &lt;/span&gt;۵۰۰٬۰۰۰
|[[مرکزی آسیای]] ([[چین]] او[[مغولستان]])
|-
|۷
|[[کالاهاري دښته]]
|نيمه استوايي
|[[پرونده:Kalahari.png|100px]]
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;{{formatnum:{{padleft:900000|8|0}}}} &lt;/span&gt;900,000&lt;ref name=&quot;uchicago&quot;&gt;{{cite web |last=Bass |first=Karen |date=2009-02-01 |title=Nature's Great Events:The Okavango Delta, Kalahari Desert |url=http://www.press.uchicago.edu/Misc/Chicago/9780226471549_blad.pdf |work=press.uchicago.edu |publisher=University of Chicago Press |accessdate=2012-04-26}}&lt;/ref&gt;
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;{{formatnum:{{padleft:360000|8|0}}}} &lt;/span&gt;۳۶۰٬۰۰۰
|[[جنوب آفریقا]] ([[آنگولا]]، [[بوتسوانا]]، [[نامیبیا]] او [[آفریقای جنوبی]])
|-
|۸
|[[د پاټاگونیا دښته]]
|سوړ ژمی
|[[پرونده:Patagonian.png|100px]]
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;{{formatnum:{{padleft:673000|8|0}}}} &lt;/span&gt;620,000
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;{{formatnum:{{padleft:260000|8|0}}}} &lt;/span&gt;۲۰۰٬۰۰۰
|[[جنوبی آمریکا]] ([[آرجنتاین]] او [[چیلی]])
|-
|۹
|[[دشام دښته]]
|نيمه استوایی
|[[پرونده:Syrian Desert.png|100px]]
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;{{formatnum:{{padleft:520000|8|0}}}} &lt;/span&gt;520,000&lt;ref name=&quot;geology.com&quot;&gt;{{cite web |title=Largest Desert in the World |url=http://geology.com/records/largest-desert.shtml |accessdate=2011-12-27}}&lt;/ref&gt;
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;{{formatnum:{{padleft:200000|8|0}}}} &lt;/span&gt;۲۰۰٬۰۰۰
|[[غربی آسیا]] ([[عراق]]، [[اردن]]،  او [[سوریه]])
|-
|10
|[[دگریټ بیسین دښته]]
|سوړ ژمی
|[[پرونده:greatbasinmap.png|100px]]
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;{{formatnum:{{padleft:492000|8|0}}}} &lt;/span&gt;492,000&lt;ref name=&quot;geology.com&quot; /&gt;
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;{{formatnum:{{padleft:190000|8|0}}}} &lt;/span&gt;۱۹۰٬۰۰۰
|[[ایالات متحده آمریکا]]
|}

== اغېزې ==

=== د شګو او دوړو توپانونه ===
د نولسمې پېړۍ له وروستیو څخه تر نن ورځې پورې د نړۍ په کچه د دوړو پورته کېدو کلنۍ کچه ۲۵ سلنه زیاته شوې ده. د صحرا کېدو یا دښت جوړېدنې زیاتوالي د هغو شګو او دوړو اندازه هم زیاته کړې ده چې باد یې پورته کولی شي او بالاخره د توپان لامل کېدای شي. د بېلګې په توګه په منځني ختیځ کې د دوړو توپانونه &quot;په وروستیو کلونو کې ډېر پرله‌پسې او شدید شوي دي&quot;، &quot;ځکه چې د ورښت اوږدمهاله کمښت د خاورې رطوبت او د نباتاتو پوښښ یا شنې سیمې کموي&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Stanelle|first1=Tanja|last2=Bey|first2=Isabelle|last3=Raddatz|first3=Thomas|last4=Reick|first4=Christian|last5=Tegen|first5=Ina|date=2014-12-16|title=Anthropogenically induced changes in twentieth century mineral dust burden and the associated impact on radiative forcing|journal=Journal of Geophysical Research: Atmospheres|language=en|volume=119|issue=23|pages=13,526–13,546|doi=10.1002/2014JD022062|bibcode=2014JGRD..11913526S|hdl=11858/00-001M-0000-0024-A9A2-C|s2cid=128663108|hdl-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Namdari|first1=Soodabeh|last2=Karimi|first2=Neamat|last3=Sorooshian|first3=Armin|last4=Mohammadi|first4=GholamHasan|last5=Sehatkashani|first5=Saviz|date=2018-01-01|title=Impacts of climate and synoptic fluctuations on dust storm activity over the Middle East|journal=Atmospheric Environment|volume=173|pages=265–276|doi=10.1016/j.atmosenv.2017.11.016|issn=1352-2310|pmc=6192056|pmid=30344444|bibcode=2018AtmEn.173..265N}}&lt;/ref&gt;

د دوړو توپانونه کولی شي د بېلابېلو تنفسي اختلالاتو لامل شي چې سینه بغل، د پوستکي خارښت، ساه‌لنډي او نورې بېلابېلې ناروغۍ یې د بېلګې په توګه یادولی شو. دوی کولی شي ازادې یا سرلوڅې اوبه ککړې کړي، د پاکې انرژۍ د هڅو اغېزناکتیا راکمه کړي او د ترانسپورت ډېری ډولونه ودروي.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Goudie|first=Andrew S.|date=2014-02-01|title=Desert dust and human health disorders|journal=Environment International|volume=63|pages=101–113|doi=10.1016/j.envint.2013.10.011|pmid=24275707|issn=0160-4120}}&lt;/ref&gt;

د دوړو او شګو توپانونه کولی شي پر اقلیم منفي اغېزه وکړي چې له امله یې د دښت جوړېدنې حالت نور هم خرابېدای شي. په هوا کې د دوړو ذرات له لمر څخه راوتلې وړانګې تیتوي او خپروي. دوړې کولی شي د ځمکې د تودوخې لپاره لنډمهاله پوښښ رامنځته کړي، خو د اتومسفیر تودوخه به ورسره لوړه شي. همدا راز کولی شي ورېځې بدلې کړي او د ژوند موده یې رالنډه کړي چې په پایله کې یې د باران کچه راکمېږي.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Hu|first1=Tiantian|last2=Wu|first2=Di|last3=Li|first3=Yaohui|last4=Wang|first4=Chenghai|date=2017-03-28|title=The Effects of Sandstorms on the Climate of Northwestern China|journal=Advances in Meteorology|language=en|volume=2017|pages=e4035609|doi=10.1155/2017/4035609|issn=1687-9309|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Wu|first1=Yao|last2=Wen|first2=Bo|last3=Li|first3=Shanshan|last4=Guo|first4=Yuming|date=2021-06-01|title=Sand and dust storms in Asia: a call for global cooperation on climate change|url=https://www.thelancet.com/journals/lanplh/article/PIIS2542-5196(21)00082-6/abstract|journal=The Lancet Planetary Health|language=English|volume=5|issue=6|pages=e329–e330|doi=10.1016/S2542-5196(21)00082-6|issn=2542-5196|pmid=33915087|s2cid=233460168}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=2019-08-06 |title=Explainer: Desertification and the role of climate change |url=https://www.carbonbrief.org/explainer-desertification-and-the-role-of-climate-change |access-date=2019-10-22 |website=Carbon Brief |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== د خوړو خوندیتوب ===
د نړۍ غذایي خوندیتوب د صحرا کېدو یا دښت جوړېدنې او د نفوس د زیاتوالي له امله له ګواښ سره مخ دی. هر څومره چې نفوس وده کوي، هومره باید زیات خواړه یا غذا تولید شي. د کرنې سوداګري له یوه هېواد څخه بل هېواد ته د بې‌ځایه کېدو په حال کې ده. د بېلګې په توګه اروپا په اوسط ډول د خپلو خوراکي توکو ۵۰ سلنه واردوي. په ورته وخت کې د کرنیزو ځمکو ۴۴ سلنه یې په وچو ځمکو کې موقعیت لري او د نړۍ د خوراکي توکو ۶۰ سلنه تولیدوي. دښت جوړېدنه د کرنیزې استفادې لپاره د دوامدارې ځمکې اندازه راکموي، خو تقاضا یا غوښتنه په دوامداره توګه د زیاتېدو په حال کې ده. له دې کبله به په نږدې راتلونکي کې تقاضا پر عرضه غلبه وکړي. همدا راز د نایجیریا، سوډان، مالي او د ساحل صحرا د سیمې په نورو هېوادونو کې د کروندګرو تاوتریخجنې نښتې د اقلیمي بدلون، د ځمکو د تخریب او د نفوس د ودې له امله زیاتې شوې دي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=WAD {{!}} World Atlas of Desertification |url=https://wad.jrc.ec.europa.eu/globalagriculture |access-date=2019-11-19 |website=wad.jrc.ec.europa.eu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=The battle on the frontline of climate change in Mali|url=https://www.bbc.com/news/the-reporters-46921487|work=BBC News|date=22 January 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Farmer-Herder Conflicts on the Rise in Africa|url=https://reliefweb.int/report/world/farmer-herder-conflicts-rise-africa|publisher=ReliefWeb|date=6 August 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|title=How Climate Change Is Spurring Land Conflict in Nigeria|url=http://time.com/5324712/climate-change-nigeria/|magazine=Time|date=28 June 2018|access-date=16 October 2022|archive-date=4 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210304231237/https://time.com/5324712/climate-change-nigeria/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== بېوزلي ==
د وچو سیمو لږ تر لږه ۹۰ سلنه اوسېدونکي په پرمختللو هېوادونو کې ژوند کوي چې هلته هم له خرابو اقتصادي او ټولنیزو شرایطو سره مخ دي. دا وضعیت د ځمکو د تولیدي وړتیا د کموالي له امله د ځمکو د تخریب، د ژوند د شرایطو د خرابوالي او سرچینو او فرصتونو ته د لاسرسي د ستونزو له امله لاپسې خرابېږي.&lt;ref&gt;Dobie, Ph. 2001. “Poverty and the drylands”, in Global Drylands Imperative, Challenge paper, Undp, Nairobi (Kenya) 16 p.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;holtz2&quot;&gt;{{cite web |date=10 October 2017 |title=UNCCD: Impact and role of drylands |url=https://www.unccd.int/un-decade-deserts-and-fight-against-desertification-impact-and-role-drylands |access-date=7 November 2019 |website=UNCCD |تاريخ الأرشيف=7 November 2019 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191107121026/https://www.unccd.int/un-decade-deserts-and-fight-against-desertification-impact-and-role-drylands |url-status=dead |خونديځ نېټه=7 November 2019 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20191107121026/https://www.unccd.int/un-decade-deserts-and-fight-against-desertification-impact-and-role-drylands |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20191107121026/https://www.unccd.int/un-decade-deserts-and-fight-against-desertification-impact-and-role-drylands |archive-url=https://web.archive.org/web/20191107121026/https://www.unccd.int/un-decade-deserts-and-fight-against-desertification-impact-and-role-drylands }}&lt;/ref&gt;

دښت جوړېدنه اکثراً د دې لامل کېږي چې کلیوالې ځمکې د هغې اندازې نفوس د ملاتړ توان له لاسه ورکړي چې پخوا هلته اوسېدل. دا چاره له کلیوالو سیمو څخه بهر او ښاري سیمو (ښاري کولو) ته په ځانګړي توګه په افریقا کې د ډله‌ییزې کډوالۍ لامل کېږي. ښارونو ته دا مهاجرتونه اکثراً په پراخه کچه د خلکو د بېکارۍ لامل کېږي چې بیا بالاخره په خورا فقیر مېشته او چټلو ګڼ نفوسه سیمو کې ژوند کوي.&lt;ref name=&quot;csf-desertification.org&quot;&gt;[http://www.csf-desertification.org/index.php/bibliotheque/doc_details/119-cornet-antoine-2002-desertification-and-its-relationship-to-the-environment-and-development Cornet A., 2002. Desertification and its relationship to the environment and development: a problem that affects us all. In: Ministère des Affaires étrangères/adpf, Johannesburg. World Summit on Sustainable Development. 2002. What is at stake? The contribution of scientists to the debate: 91–125..] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090809142606/http://www.csf-desertification.org/index.php/bibliotheque/doc_details/119-cornet-antoine-2002-desertification-and-its-relationship-to-the-environment-and-development|date=2009-08-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=Pasternak, Dov|author2=Schlissel, Arnold|title=Combating desertification with plants|publisher=Springer|year=2001|isbn=978-0-306-46632-8|page=20|url=https://books.google.com/books?id=B-i8-DPf6xgC&amp;pg=PA20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=Briassoulis, Helen|title=Policy integration for complex environmental problems: the example of Mediterranean desertification|publisher=Ashgate Publishing|year=2005|isbn=978-0-7546-4243-5|page=161|url=https://books.google.com/books?id=CpYnV45hVRsC&amp;pg=PA161}}&lt;/ref&gt;

په منګولیا کې ځمکه ۹۰ سلنه وچه ده چې له کبله یې ډېری مالداران ښار ته د کار لپاره کډه کېږي. هغه مالداران چې له ډېرو محدودو سرچینو سره په وچو سیمو کې پاتې کېږي، د ځمکې د ساتنې لپاره په خورا احتياط سره خپل څاروي څروي. د منګولیا له مخ پر ودې نفوس سره دا خورا ستونزمنه ده چې د اوږدې مودې لپاره دې یو څوک څاروي وساتي.&lt;ref name=&quot;Gillet&quot;&gt;{{Cite news|last=Gillet|first=Kit|date=April 2011|title=A way of life in crisis: on the sparsely inhabited steppes of Mongolia, the lifestyle of the nomadic herder has always been a hard one. But as livestock die in their millions during the increasingly frequent bitter winters, and pasturelands disappear due to overgrazing and desertification, this traditional culture is struggling to survive|work=Circle Publishing Ltd.}}&lt;/ref&gt;

د دغو چاپېریالي کډوالو شمېر هر کال په زیاتېدو دی، د افریقا د صحرا د جنوب اړوند اټکلونه په ۲۰۱۰ کال کې له ۱۴ میلیون څخه تر ۲۰۵۰ کال پورې نږدې ۲۰۰ میلیون ته د احتمالي زیاتوالي ښودنه کوي. دا وضعیت په دې سیمه کې د راتلونکي بحران ښکارندوی دی، ځکه ګاونډي هېوادونه یې د دې وړتیا نه‌لري چې لوړ شمېر کډوال ومنلی شي.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Myers|first1=Norman|title=Environmental refugees: a growing phenomenon of the 21st century|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London. Series B: Biological Sciences|volume=357|issue=1420|pages=609–613|doi=10.1098/rstb.2001.0953|pmid=12028796|pmc=1692964|date=29 April 2002}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Epule|first1=Terence Epule|last2=Peng|first2=Changhui|last3=Lepage|first3=Laurent|title=Environmental refugees in sub-Saharan Africa: a review of perspectives on the trends, causes, challenges and way forward|journal=GeoJournal|volume=80|pages=79–92|doi=10.1007/s10708-014-9528-z|date=5 February 2014|s2cid=154503204}}&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>3zhe45nma45z58ictb9x6o13kba2u8p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د ستور مزلو محرکه قوه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66659</id>
    <revision>
      <id>365036</id>
      <parentid>335524</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T03:37:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>365036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17267" sha1="m5z3811wsl84j28d0hvqu5clq2727rn" xml:space="preserve">د ستور مزلو محرکه قوه د ټولو هغو لارو چارو څخه ګټنې ته اړوندېږي چې ستور مزلو توغندیو او مصنوعي سپوږمکیو ته د چټکتیا ورکولو په موخه ترې استفاده کېږي. د ستور مزلو محرکه قوه په انحصاري ډول په فضايي خلا کې د مخکې وړونکي سیسټم سره سروکار لري او نه باید دغه مفهوم فضا ته د توغولو یا اتومسفیر ته د ننوتو په توګه وبلل شي. 

د ستورمزلو د عملي محرکې قوې اړوند څو لارو چارو ته پراختیا ورکړل شوې چې هر یو یې ځانګړې ګټې او نواقص لري. په ډیری سپوږمکیو (تر ډېره پورې په یو لوري تلونکي توغندیو کې) او یا هم په مداري مرکز کې په درېدونکو ریسېسټوجټ راکټونو (resistojet rockets) کې له ساده کیماوي موادو څخه د مخکې وړونکې قوې د تولید په موخه ګټنه کېږي په داسې حال کې چې یو شمېر نور یې له متحرکو څرخونو څخه د وضعیت د کنټرول په موخه ګټنه کوي. شوروي بلاک ته په اړوندو سپوږمکیو کې د لسیزو لپاره له برېښنايي محرکې قوې څخه ګټنه کېدله چې د ځمکې په مدار کې ګرځېدونکو نوو لویدیځو ستور مزلو بیا له شمالي سټېشن څخه تر سویلي پورې په مدار کې د تلو په موخه له هغو ګټنه کوله. د سیارو ترمنځ هم تر ډېره پورې له کیمیاوي راکټونو څخه د لېږدونکو وسایلو په توګه ګټنه کېږي په داسې حال کې چې په ډېره لږ کچه کارېدونکو د آیون مخته وړونکو او د هال اغېز مخته وړونکو (د برېښنايي محرکې قوې دوه جلا ډولونه دي) لویو بریاوو ته لاسرسی وموند. 

د ستور مزلو د محرکه قوو ټکنالوژۍ هغه مخته وړونکې ټکنالوژۍ توصیف کوي چې کولای شي د فضايي علم او راتلونکو اکتشافاتو اړتیاوې پوره کړي. دغه ټکنالوژۍ زموږ په لمریز نظام کې د لا زیاتو اکتشافاتو په موخه دي او د فضایي ماموریتونو طراحانو ته اجازه ورکوي څو «په هر مهال او مکان کې مقاصدو ته په رسېدو د علمي موخو د ترلاسه کولو لپاره» په ډاډمنه او خوندي توګه فضايي ماموریتونه طرح کړي. د احتمالي ماموریتونو او همدارنګه د نوماندو محرکه ټکنالوژیو په پراخه طیف سره دغه پوښتنه چې کومه ټکنالوژي د راتلونکو ماموریتونو لپاره «تر ټولو غوره» ده ستونزمنه پوښتنه ده. د دې لپاره باید د محرکه قواوو داسې ټولګې ته پراختیا ورکړل شي چې د بېلابېلو ماموریتونو اړوند مقاصدو ته د رسېدو په لار کې اغېزمنه واوسي. &lt;ref name=&quot;meyer&quot;&gt;{{cite web |last=Meyer |first=Mike |date=April 2012 |title=In-space propulsion systems roadmap |url=http://www.nasa.gov/pdf/501329main_TA02-ID_rev3-NRC-wTASR.pdf |access-date=Feb 1, 2021 |website=nasa.gov |page=9 |تاريخ الأرشيف=October 9, 2022 |مسار الأرشيف=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.nasa.gov/pdf/501329main_TA02-ID_rev3-NRC-wTASR.pdf |url-status=dead |خونديځ نېټه=October 9, 2022 |خونديځ تړی=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.nasa.gov/pdf/501329main_TA02-ID_rev3-NRC-wTASR.pdf |خونديځ-تړی=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.nasa.gov/pdf/501329main_TA02-ID_rev3-NRC-wTASR.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.nasa.gov/pdf/501329main_TA02-ID_rev3-NRC-wTASR.pdf }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mason&quot;&gt;Mason, Lee S. &quot;[http://www.mdcampbell.com/Mason2006.pdf A practical approach to starting fission surface power development.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201024165845/http://www.mdcampbell.com/Mason2006.pdf |date=2020-10-24 }}&quot; proceedings of International Congress on Advances in Nuclear Power Plants (ICAPP’06), American Nuclear Society, La Grange Park, IL, 2006b, paper. Vol. 6297. 2006.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;leone&quot;&gt;{{cite news|last=Leone|first=Dan (Space Technology and Innovation)|title=NASA Banking on Solar Electric Propulsion's Slow but Steady Push|newspaper=Space News|publisher=SpaceNews, Inc|date=May 20, 2013|url=http://www.spacenews.com/article/civil-space/35395space-technology-and-innovation-nasa-banking-on-solar-electric-propulsion%E2%80%99s|archive-url=https://archive.today/20130720074025/http://www.spacenews.com/article/civil-space/35395space-technology-and-innovation-nasa-banking-on-solar-electric-propulsion%E2%80%99s|url-status=dead|archive-date=July 20, 2013|access-date=February 1, 2021}}&lt;/ref&gt;

== عملیاتي اډانه ==
ستورمزلي د فضا په بېلابېلو برخو کې فعال دي. په دغو کې مداري مانورونه، د سیارو ترمنځ سفرونه او همدارنګه د ستورو ترمنځ سفرونه شاملېږي. 

=== مداري ===
مصنوعي سپوږمۍ په پیل کې د متعارفو مخکې وړونکو مایع/جامدو موادو پر مټ پام وړ ارتفاع ته لېږل کېږي او وروسته له هغو کېدای شي سپوږمکۍ له خپل داخلي مخته وړونکي سیسټم څخه په مداري سټیشن کې د ځان ساتلو لپاره ګټنه وکړي. هغه مهال چې پام وړ مدار ته رسېږي، تر ډېره پورې د حالت د کنټرول یو شمېر چارو ته اړتیا لري څو ډاډ ترلاسه شي چې په سمه توګه د ځمکې، لمر او همدارنګه نورو پام وړ نجومي اجسامو ترمنځ یې خپل ځای موندلی. له دې امله چې دغه سپوږمکۍ د نازک اتومسفیر د مقاومت له قوې سره مخ دي او په مدار کې د اوږد مهال لپاره پاتې کېږي د مخته وړونکو قوو یو شمېر ډولونو ته اړتیا ده چې (د مداري سټیشن ساتلو په موخه) د هغو په موقعیت کې سمون راولي. یو شمېر سپوږمکۍ اړتیا لري چې وخت په وخت له یوه مدار څخه بل مدار ته ننوزي او په دې سره دوی هم مخته وړونکې یا محرکه قوې ته اړتیا لري. د یوې سپوږمکۍ ګټمن عمر هغه مهال پای ته رسېږي چې په خپل مدار کې د ځان د تنظیم وړتیا له لاسه ورکړي. &lt;ref&gt;{{cite news|author1=Hess, M.|author2=Martin, K. K.|author3=Rachul, L. J.|title=Thrusters Precisely Guide EO-1 Satellite in Space First|publisher=NASA|date=February 7, 2002|url=http://www.gsfc.nasa.gov/news-release/releases/2002/02-020.htm|access-date=2007-07-30|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071206154134/http://www.gsfc.nasa.gov/news-release/releases/2002/02-020.htm &lt;!-- Bot retrieved archive --&gt;|archive-date=2007-12-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Phillips |first=Tony |date=May 30, 2000 |title=Solar S'Mores |url=https://science.nasa.gov/headlines/y2000/ast30may_1m.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20000619105529/https://science.nasa.gov/headlines/y2000/ast30may_1m.htm |archive-date=June 19, 2000 |access-date=2007-07-30 |publisher=NASA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Olsen |first=Carrie |date=September 21, 1995 |title=Hohmann Transfer &amp; Plane Changes |url=http://liftoff.msfc.nasa.gov/academy/rocket_sci/satellites/hohmann.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070715042552/http://liftoff.msfc.nasa.gov/academy/rocket_sci/satellites/hohmann.html &lt;!-- Bot retrieved archive --&gt; |archive-date=2007-07-15 |access-date=2007-07-30 |publisher=NASA}}&lt;/ref&gt;

=== د سیارو ترمنځ ===
د سیارو ترمنځ د تګ راتګ لپاره یو ستورمزلی کولای شي له خپلو ماشینونو څخه د ځمکې د مدار د پرېښودو په موخه کار واخلي. تر ډېره دې ته اړتیا نه پېښېږي ځکه توغندي ته ورکول کېدونې ابتدايي قوه، جاذبوي سلېنګ شاټ (تیر او کمان) او د یو ګونې/دوه ګونې مخکې وړونکی کنټرول کوونکي حالت سیسټم د لمریز نظام اړوند اکتشاف په موخه کافي دي. هغه مهال چې له دغو لارو چارو کار واخیستل شي باید په یو ډول نه یو ډول ځان تر هدفه ورسوي. د سیارو ترمنځ معاصر تلونکي ستور مزلي دغه چاره مسیر ته د اړوندو ډېرو لنډ مهاله تنظیماتو پر بنسټ ترسره کوي. د دغو تنظیماتو له مخې ستورمزلي په سادګۍ سره په خپل مسیر کې له کومې چټکتیا پرته حرکت کوي. له یوه دایروي مدار څخه بل مدار ته د حرکت کولو تر ټولو لږ مصرف لرونکې کړنلار د هوهمان له مداري جوړښت ګټنه ده: ستورمزلی په یوه تقریبا دایروي مدار کې د لمر په چاپېر په تلو پیل کوي. د حرکت په جهت کې د مخکې تلو یو لنډه دوره ستور مزلی د لمر په چاپېر باندې په بیضوي مدار کې چې د هغو له پخواني مدار سره اړیکه لري او همدارنګه له پام وړ مدار سره وصلېږي چټکتیا وربخښي او یا یې هم کرار کوي. ستورمزلی په آزادانه توګه د دغه بیضوي مدار په اوږدو کې سقوط کوي تر هغو چې مقصد ته رسېږي، دلته بیا د یوې بلې لنډې دورې په واسطه ورته چټکتیا ورکول کېږي یا یې هم چټکتیا را کموي څو د پام وړ مدار سره مطابقت وکړي. ځیني وختونه د وروستي مداري تنظیم په موخه له ځانګړو لارو چارو لکه آیرو برېکینګ (هوايي برېک) یا آیرو کپچر څخه ګټنه کېږي. &lt;ref&gt;{{cite web |author=Staff |date=April 24, 2007 |title=Interplanetary Cruise |url=http://mars.jpl.nasa.gov/odyssey/mission/cruise.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070802071234/http://mars.jpl.nasa.gov/odyssey/mission/cruise.html |archive-date=August 2, 2007 |access-date=2007-07-30 |work=2001 Mars Odyssey |publisher=NASA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|first=Dave|last=Doody|title=Chapter 4. Interplanetary Trajectories|work=Basics of Space Flight|publisher=NASA JPL|date=February 7, 2002|url=http://www2.jpl.nasa.gov/basics/bsf4-1.html|access-date=2007-07-30|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070717143018/http://www2.jpl.nasa.gov/basics/bsf4-1.html|archive-date=July 17, 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite conference|first=S.|last=Hoffman|title=A comparison of aerobraking and aerocapture vehicles for interplanetary missions|book-title=AIAA and AAS, Astrodynamics Conference|pages=25 p|publisher=American Institute of Aeronautics and Astronautics|date=August 20–22, 1984|location=Seattle, Washington|url=http://www.aiaa.org/content.cfm?pageid=406&amp;gTable=mtgpaper&amp;gID=44030|access-date=2007-07-31|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927230504/http://www.aiaa.org/content.cfm?pageid=406&amp;gTable=mtgpaper&amp;gID=44030|archive-date=September 27, 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Anonymous |year=2007 |title=Basic Facts on Cosmos 1 and Solar Sailing |url=http://www.planetary.org/programs/projects/innovative_technologies/solar_sailing/facts.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070703052531/http://www.planetary.org/programs/projects/innovative_technologies/solar_sailing/facts.html |archive-date=July 3, 2007 |access-date=2007-07-26 |publisher=The Planetary Society}}&lt;/ref&gt;

=== د ستورو ترمنځ ===
تر اوسه پورې هېڅ داسې ستور مزلی چې په لنډ مهال کې (د انسان د ژوندانه سره په پرتله) د ستورو ترمنځ د سفر وړتیا ولري نه دی جوړ شوی، خو په ډېرو فرضي طرحو باندې یې بحثونه شوي دي. له دې امله چې د ستورو ترمنځ فاصلې په پام وړ توګه زیاتې دي په معقول وخت کې موخې ته د ستورمزلي د رسولو په موخه فوق العاده چټکتیا ته اړتیا ده. د توغولو پر مهال دغه ډول چټکتیا ته لاسرسی او مدار ته په رسېدو د هغو له شر څخه خلاصون تر نن ورځې پورې د ستورمزلو د طراحانو پر وړاندې لویه ستونزه ده. &lt;ref&gt;{{cite web |last=Rahls |first=Chuck |date=December 7, 2005 |title=Interstellar Spaceflight: Is It Possible? |url=http://www.physorg.com/news8817.html |access-date=2007-07-31 |publisher=Physorg.com}}&lt;/ref&gt;

== د محرکه قوو ټکنالوژي ==
د محرکه قوو په برخه کې ټکنالوژیکې حوزې په څلور اصلي برخو ویشل کېږي: (۱) کیمیاوي محرکه قوه، (۲) برېښنايي محرکه قوه، (۳) پرمختللې مخکې وړونکې ټکنالوژي او (۴) ملاتړیزې ټکنالوژۍ چې د مخته وړونکو سیسټمونو د فزیک، د محرکې قوې د تولید په ډول او همدارنګه د هغو د فني بلوغ پر بنسټ دي. له دې سربېره کېدای شي په فضا کې د مخته وړو باور وړ نور مفاهیم هم شتون ولري چې په دې اړوند د معلوماتو د خپرېدو تر مهاله یې وړاندوینه یا هم ارزونه نه وي شوي او کېدای شي د راتلونکو ماموریتونو لپاره ګټمن وبلل شي. {{Sfn|Meyer|2012|p=10}}

=== کیمیاوي محرکه قوه ===
د توغندیو ډېری ماشینونه چې نن ورځ ترې ګټنه کېږي کیمیاوي توغندویز ماشینونه دي؛ په دې معنا چې خپله مخکې وړونکې قوه د کیمیاوي غبرګونونو په واسطه ترلاسه کوي او داسې ګرم ګاز تولید کوي چې د تحرک ورکولو لپاره بیا انبساط کوي. له بېلابېلو کیمیاوي ترکیباتو څخه د مخکې وړونکې قوې د تولید لپاره ګټنه کېږي چې دبېلګې په توګه هایدرازین، مایع اکسیجن، مایع هایدروجن، نایتروجن اوکساید او هایدروجن پراوکساید په کې شاملېږي. په دغو کې کېدای شي له یو ګونو یا دوه ګونو مخکې وړونکو تنظیماتو څخه ګټنه وشي. 

==== غبرګون ښوونکي ماشینونه ====
غبرګون ښوونکي ماشینونه د حرکت اړوند د نیوټن د دریم قانون سره په مطابقت د غبرګون رامنځته کوونکي کتلې په زوره بهر کولو سره مخکې وړونکې قوه تولید کوي. د حرکت دغه قانون په معمول توګه په داسې ډول تفسیر کېږي: «د هر عمل کوونکې قوې لپاره مساوي، خو مخالفه غبرګون ښوونکې قوه شتون لري». 

په بېلګو کې یې کولای شو د جټ ماشینونو، توغندويي ماشینونو، جیټ پمپونه او د هغو غیرمعمول بدلونونو لکه د هال – اثر مخته وړونکو، یوني مخته وړونکو، جسم وړونکو او هستوي پالس مخته وړونکو ته اشاره وکړو. 

==== د توغندیو ماشینونه ====
د ډیری توغندیو ماشینونه داخلي حرارتي احتراق لرونکي ماشینونه دي (په داسې حال کې چې غیر احتراقي ډولونه یې هم شتون لري). د توغندیو ماشینونه په عموم ډول د ګرم ګاز په څېر لوړه تودوخه لرونکې کتله تولید کوي. دغه چاره په یوه احتراقي برخه کې له یو اکساید کوونکي سره یوځای د یو جامد، مایع یا ګازي سون توکي له سوزېدو ترلاسه کېږي. له دې وروسته دغه ګرم ګاز د لویې انبساطي خولې لرونکي (nozzle) څخه چې په منځ کې کوچنی وي خارجېږي. د زنګ په څېر دغه خوله د توغندي موتور ته ځانګړی شکل وربخښي. اغېز یې دادی چې په پام وړ توګه رامنځته شوې کتلې ته چټکتیا وربخښي او حرارتي انرژي په جنبشي انرژۍ تبدیل کوي. 

== سرچينې ==</text>
      <sha1>m5z3811wsl84j28d0hvqu5clq2727rn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>افغان مجاهدین</title>
    <ns>0</ns>
    <id>69431</id>
    <revision>
      <id>365030</id>
      <parentid>342960</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T22:21:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>365030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20987" sha1="2b0bzpqqgatzwcq4cu6xf1mpcxvy2jj" xml:space="preserve">{{مالومات}}

افغان مجاهدین هغو اسلام پاله ملیشه ډلو ته ویل کېږي چې د افغان – شوروي جګړې او ورپسې یې د افغانستان د لومړنۍ کورنۍ جګړې پر مهال د افغانستان د دیموکراتیک جمهوریت او شوروي اتحاد سره جګړه وکړه. په افغان مجاهدینو کې بېلابېلې ډلې شاملې و چې د قومي جوړښتونو او /یا آیډیالوژیو له مخې یې له یو بل سره توپیر درلود، خو کمونېزم ضد او اسلام ملاتړو موخو سره یو موټې کړې وې. دغه جوړښت د هغو د لویدځو ملاتړ کوونکو له خوا په پراخه کچه د افغان مقاومت په نوم یادېږي، په داسې حال کې چې لویدیځې رسنۍ بیا تر ډېره هغوی د مسلمانو یاغیانو، ملیشه ډلو یا «غرنیو نارینه و» په نوم یادوي. هغوی د شوروي سرتېرو له خوا د دوخي (په روسي: дýхи؛ معنی یې ارواه ده) په توګه یادېدل چې د هغو د دري کلمې یا دښمن له اختصار اخیستل شوی و او تر ډېره د هغوی د چریکي جګړې له تاکتیک سره مناسب نوم و. افغان ملکي وګړو ورته جهادي تنظیمونه ویل، په داسې حال کې چې د افغانستان دولت هغوی دښمنان بلل او له دغه اصطلاح څخه شورویانو هم ګټنه کوله. 

د افغان مجاهدینو جنګیالي په ۱۹۷۹ زکال کې په افغانستان باندې د شوروي اتحاد له برید وروسته په پیل کې دافغان عادي وګړو له ټولنو او د افغانستان له پوځ څخه په جلا کېدو د خلق دیموکراتیک کمونیستي دولت سره چې د ۱۹۷۸ زکال د ثور د انقلاب په پایله واک ته ورسېد او همدارنګه د شوروي اتحاد سره د وسله والې مبارزې په موخه جذب او تنظیم شول. د مجاهدینو ترمنځ له ایډیالوژیک پلوه بېلابېلو ډلو شتون درلود چې تر ټولو مخکښې ډلې یې اسلامي جمیعت او د ګلبدین حکمتیار اسلامي حزب و. افغان مجاهدین په ټولیزه بڼه په دوه جلا ډلو ویشل کېدل؛ د مجاهدینو لویه او مهمه د سني مسلمانانو اتحادیه چې د «پېښور د اووه ګوني اتحاد» په نوم یادېده او مرکزونه یې په پاکستان کې و، کوچنۍ اتحادیه یې هم د شیعه مسلمانانو اړوند وه چې د «تهران د اته ګوني اتحاد» په نوم یادېده او مرکزونه یې په ایران کې و؛ له دې سره دغه ډلو څخه هرې یوې ځانونه په خپلواکه بڼه «مجاهدین» بلل. د پېښور اووه ګوني اتحاد له متحده ایالاتو (د طوفان عملیات)، بریتانیا، پاکستان، سعودي عربستان، چین او همدارنګه نورو نړیوالو خصوصي ډونرانوڅخه مالي او پوځي مرستې ترلاسه کولې. 

د مجاهدینو دغه اساسي واحدونو د افغانستان د غیرمتمرکزې ټولنې د ماهیت او په هغو کې د پښتون قوم د پیاوړي ځایګي څرګندویي کوله چې د امریکا، سعودي عربستان او پاکستان تر شدید فشار لاندې یې له نورو افغان ډلو سره اتحاد رامنځته کړی و. دغه اتحاد د دې په لټه کې و چې د نړیوالې ټولنې پر وړاندې د واحدې دیپلماتیکې جبهې په توګه عمل وکړي او هڅه یې کوله چې د ملګرو ملتونو په سازمان او د اسلامي کنفرانس په سازمان کې ځای ولري. له دې سره د افغان مجاهدینو لیکې له بېلابېلو مسلمانو هېوادونو څخه د زرګونو داوطلبه جنګیالیو د حضور شاهدې وې، چې غوښتل یې د افغانستان په مقاومت کې مرسته وکړي. ډېری نړیوال جنګیالي عربي نړۍ ته اړوند و چې وروسته په افغان عربانو مشهور شول. په دغه دوره کې تر ټولو مشهور او بډایه عرب مبارز اسامه بن لادن و چې وروسته یې د سپټمبر د ۱۱مې بریدونه طراحي کړل. د هند له نیمه لویې وچې څخه راغلي نور نړیوال جنګیالي بیا په ۱۹۹۰مه لسیزه کې په کشمیر او همدارنګه د بنګلادېش او میانمار د دولتونو پر ضد په ترهګریزو چارو کې ښکېل شول. &lt;ref&gt;{{cite book|isbn=978-0-231-12692-2|url=https://archive.org/details/insidealqaedaglo00guna|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/insidealqaedaglo00guna/page/254 254]|quote=Union of Mujahidin OR Union of Mujahideen.|title=Inside Al Qaeda: Global Network of Terror|author=Rohan Gunaratna|publisher=[[Columbia University Press]]|year=2002}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|isbn=978-0-7546-3615-1|url=https://books.google.com/books?id=n1pKnc3RJGIC&amp;q=%22Union+of+Mujahidin%22+OR+%22Union+of+Mujahideen%22&amp;pg=PA138|title=A Bitter Harvest: US Foreign Policy and Afghanistan|author=Tom Lansford|publisher=[[Ashgate Publishing, Ltd.]]|year=2003|quote=Under pressure from the United States, Pakistan and Saudi Arabia, the main mujahideen parties joined together to form the Islamic Union of Mujahideen of Afghanistan in May 1985. The alliance was led by a general council which included Hekmatyr, Rabbani, and [[Abd-ur-Rabb-ur-Rasul Sayyaf]], the leader of the [[Islamic Union for the Liberation of Afghanistan]] which was established and funded by the Saudis.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|first=George W.|last=Collins|title=The War in Afghanistan|journal=Air University Review|date=March–April 1986|url=http://www.airpower.au.af.mil/airchronicles/aureview/1986/mar-apr/collins.html|access-date=2009-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20081003015504/http://www.airpower.au.af.mil/airchronicles/aureview/1986/mar-apr/collins.html|archive-date=2008-10-03|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Layekuzzaman |date=2021-09-02 |title=WILL THE ERA OF AFGHAN MUJAHIDEEN RETURN TO BANGLADESH AGAIN? |url=https://thedailyguardian.com/will-the-era-of-afghan-mujahideen-return-to-bangladesh-again/ |access-date=2022-11-17 |website=The Daily Guardian |language=en-US |archive-date=2022-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221117011557/https://thedailyguardian.com/will-the-era-of-afghan-mujahideen-return-to-bangladesh-again/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-02-03 |title=Ours Not To Question Why |url=https://www.outlookindia.com/website/story/ours-not-to-question-why/236926 |access-date=2022-11-17 |website=www.outlookindia.com/ |language=en}}&lt;/ref&gt;

دغو چریکي جګړه کوونکو مجاهدینو د شوروي د پوځ پر وړاندې اوږده او لګښتمنه جګړه وکړه چې له امله یې شوروي اتحاد او افغانستان ته درانه مالي زیانونه واوښتل او همدارنګه یې شوروي اتحاد اړ کړ چې په ۱۹۸۹ زکال کې له افغانستان څخه خپل ځواکونه وباسي. د ځواکونو له وتلو وروسته دغه ملیشه ډلو د ډاکټر نجیب الله تر مشرۍ لاندې د افغانستان له دولت سره جګړې ته دوام ورکړ. په ۱۹۹۲ زکال کې هغه مهال چې د مسکو تر ملاتړ لاندې د افغانستان دولت سقوط وکړ، مجاهدین د یو کمزوري مدیریت په لرلو پلازمېنې کابل ښار ته دننه شول. ورته مهال د مجاهدینو دولت چې د پېښور د هوکړې پر بنسټ رامنځته شوی و؛ د سیالو ډلو د هڅو له امله له ماتې سره مخ شو او د افغانستان د ښې راتلونکې په درد یې نه خوړل. دغه کړکېچونه ډېر ژر په دویمې کورنۍ جګړې واوښتل چې له امله یې مجاهدین په پراخه کچه وپاشل شول او طالبانو ترې واک خپل کړ. طالبانو په ۱۹۹۶ زکال کې د افغانستان د ګڼ شمېر برخو له نیولو ډېر ژر وروسته د افغانستان د اسلامي امارت تر نامه لاندې دولت جوړ کړ. طالبانو د خپلې واکمنۍ پر مهال د افغانستان په ډیرو برخو کې د مجاهدینو له یو شمېر دغو ډلو سره جګړه وکړه، خو په ۲۰۰۱ زکال کې د امریکایي ځواکونو د مداخلې پر مټ هغوی وتوانېدل د طالبانو حکومت راوپرځوي. ورته مهال طالبانو هم تر ۲۰۲۱ زکال پورې د هېواد په یو شمېر برخو کې جګړې ته دوام ورکړ، هغوی خپلې لیکې تنظیم کړې او بالاخره په ۲۰۲۱ زکال کې له امریکا سره د یوې پټې معاملې په ترڅ کې بېرته واک ته ورسېدل. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Taliban forces rapidly gaining ground in Afghanistan as U.S. leaves |url=https://www.nbcnews.com/politics/national-security/even-taliban-are-surprised-how-fast-they-re-advancing-afghanistan-n1272236 |website=NBC News}}&lt;/ref&gt;

== ریښه او تنظیم ==
د ۱۹۷۸ زکال تر مني پورې د افغانستان په ختیځو ولایتونو کې یو شمېر کوچنۍ مقاومت کوونکې ډلې رامنځته شوې، خو د ۱۹۷۹ زکال په لومړیو کې دغه وضعیت په یو ښکاره بغاوت واوښت. د ۱۹۷۹ زکال د فبروري له ۲مې نېټې وړاندې راپورونه خپاره شول چې د افغانستان د دیموکراتیک دولت مخالفینو ته د ډیورنډ له فرضي کرښې هاخوا په پاکستاني لوري کې د چریکي جګړې روزنې ورکول کېږي. دغه کړکېچ په مارچ میاشت کې هغه مهال خپل اوج ته ورسېد چې په هرات ښار کې د یو شمېر پوځیانو او ملکي وګړو نه تنظیم شوې ډلې پاڅون وکړ او په ښار کې یې د دولتي ځواکونو مرکزونه ونړول. دغه پېښې او له هغو وروسته د هرات ښار بمبارد د یوې کورنۍ جګړې د پیل نښې څرګندې کړې. صبغت الله مجددي چې د افغانستان د صوفیانو له کورنۍ او حضراتو څه و د حکومت پر ضد یې د ملي نجات تر نامه لاندې یوه منظمه جبهه رامنځته کړه او د ۱۹۷۹ زکال د مۍ په ۲۵ مه یې په نیویارک ښار کې له متحده ایالاتو څخه د مرستې غوښتنه وکړه. پیر سید احمد ګیلاني هم چې یو مذهبي مشر و د ملي اسلامي مهاذ په نامه ډله یې جوړه کړه. دیني عالم او د پخواني شاهي پارلمان غړي مولوي محمد نبي محمدي هم د حرکت انقلاب اسلامي په نامه ډله جوړه کړه؛ محمد نبي په ۱۹۶۶ زکال کې د پارلمان دننه په کیڼ اړخي غړي ببرک کارمل باندې د ګذار کولو له امله شهرت درلود. د ۱۹۷۹ زکال د اګست په ۱۱ مه د ملي نجات جبهې له دریو نورو ډلو (اسلامي جمیعت، د مولوي خالص له اسلامي ګوند او حرکت انقلاب اسلامي) سره د پاکستان په پېښور ښار کې نوي تشکیلات رامنځته کړل چې موخه یې د یو اسلامي جمهوریت رامنځته کول و. له دې سره په هېواد کې یو شمېر نورو یاغي ډلو هم فعالیت درلود چې هزاره ګانو ته اړوندې ډلې هم په کې شاملې وې چې د ۱۹۷۹ زکال تر اګست میاشتې پورې یې د جنګیالیو شمېر ۵۰۰۰ تنو ته رسېده. &lt;ref&gt;{{cite web |title=The Intervention in Afghanistan and the Fall of Detente. A Chronology |url=https://nsarchive2.gwu.edu/carterbrezhnev/docs_intervention_in_afghanistan_and_the_fall_of_detente/fall_of_detente_chron.pdf |access-date=31 March 2023 |website=nsarchive2.gwu.edu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1979/05/26/archives/afghan-rebel-group-appeals-in-new-york-for-aid-for-its-forces-10.html|title=Afghan Rebel Group Appeals in New York For Aid for Its Forces|newspaper=The New York Times|date=26 May 1979}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |title=Afghanistan |url=https://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=ft7b69p12h;chunk.id=0;doc.view=print |website=publishing.cdlib.org |access-date=2023-06-07 |archive-date=2023-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230121200011/https://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=ft7b69p12h;chunk.id=0;doc.view=print |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=12 October 1979 |title=Intensification of Warfare between Government Forces and Moslem Rebels - Government Changes - Alleged Involvement of Foreign Powers |url=https://web.stanford.edu/group/tomzgroup/pmwiki/uploads/3025-1979-10-12-KS-b-EYJ.pdf |access-date=31 March 2023 |website=stanford.edu |page=29878}}&lt;/ref&gt;

د ۱۹۷۹ زکال په ډسمبر میاشت کې د شوروي عملیاتو، کورنۍ جګړه د آزادۍ په جګړې واړوه او په دې سره دغه جګړه (جهاد) د افغانستان له هغو جګړو څخه هم پیاوړې شوه چې د افغانستان پخوانیو سترواکیو د بریتانیا او سکانو پر وړاندې کړې وې. نږدې ټولو مذهبي او قومي ټولنیزو ډلو یوازې له هغو پرته چې د افغانستان د دیموکراتیک جمهوریت پلویان و، د شوروي پر وړاندې یې پاڅون وکړ (په داسې حال کې چې خلقي دیکتاتوري نظام هم له منځه تللی و)؛ آن افغان سکانو او هندوانو هم په پټه له مجاهدینو سره مرستې کولې. وروسته له هغه چې ګڼ شمېر افغانان پاکستان ته کډه شول، د ۱۹۸۰ زکال پر مهال ۸۴ مقاومت کوونکې ډلې په پېښور کې جوړې شوې. په ۱۹۸۰ زکال کې د مقاومت کوونکو ائتلاف له متحدې جبهې سره یوځای د افغان کډوالو د پوځي فعالیتونو په موخه په پېښور کې د یوې غونډې جوړولو غوښتنه وکړه. قومي مشران، د پارلمان پخواني غړي او د مجاهدینو قوماندان په څو جرګو کې سره راغونډ شول. دوی د مقاومت په پیاوړتیا، له شوروي اتحاد څخه د افغانستان په آزادۍ، د افغان دولت د راپرځولو او د یو واحد سیاسي اړخ د جوړولو پرېکړه وکړه. &lt;ref&gt;{{cite book|first=Thomas|last=Ruttig|title=Islamists, Leftists – and a Void in the Center. Afghanistan's Political Parties and where they come from (1902-2006)|publisher=Konrad Adenauer Stiftung|access-date=2009-03-27|url=http://www.kas.de/db_files/dokumente/7_dokument_dok_pdf_9674_2.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130524194344/http://www.kas.de/db_files/dokumente/7_dokument_dok_pdf_9674_2.pdf|archive-date=2013-05-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{Cite web |title=Afghanistan |url=https://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=ft7b69p12h;chunk.id=0;doc.view=print |website=publishing.cdlib.org |access-date=2023-06-07 |archive-date=2023-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230121200011/https://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=ft7b69p12h;chunk.id=0;doc.view=print |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ډلې ==
د مجاهدینو اووه اصلي ډلو شتون درلود چې د پاکستان او د هغو د متحدینو له خوا په رسمیت پېژندل شوې وې او مرکزونه یې په پېښور کې و؛ دغو ډلو ته ځینې مهالونه د پېښور اووه ګونی اتحاد (Peshawar Seven) هم ویل کېده. دوی تر ډېره پورې د بنسټ پالونکو او سنت پالونکو په توګه ډلبندي کېدل؛ چې بنسټ پالونکي له پوځي پلوه په جګړه کې مخکښ و. &lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{cite web |date=7 March 2013 |title=Background Paper. Afghanistan: Political Parties and Insurgent Groups 1978-2001 |url=https://www.ecoi.net/en/file/local/1154721/1226_1369733568_ppig1.pdf |access-date=31 March 2023 |website=Australian Refugee Review Tribunal}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Special report: The Afghan Peace Process |url=https://www.caspianpolicy.org/special-report-the-afghan-peace-process/ |access-date=31 March 2023 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

'''سیاسي اسلام پالونکي (بنسټ پالونکي)'''

* جمیعت اسلامي، تر ډېره پورې تاجک قوم ته اړوند مجاهدین په کې شامل و او مشري یې د کابل پوهنتون د شرعیاتو د پوهنځي ښوونکي برهان الدین رباني کوله.&lt;ref&gt;(Pashto/Dari: جمعیت اسلامی)&lt;/ref&gt;
* اسلامي حزب (د ګلبدین حکمتیار اسلامي حزب)، دا په مجاهدینو کې اپوزیسیون ډلې ته اړونده راډیکال ډله وه چې مشري یې ګلبدین حکمتیار کوله او په پریمانه کچه یې د پاکستان، سعودي عربستان او امریکا له استخباراتي ادارو څخه بودیجه ترلاسه کوله. &lt;ref&gt;(Pashto/Dari: حزب اسلامی گلبدین)&lt;/ref&gt;
* اسلامي حزب (د مولوي خالص اسلامي حزب)؛ د دغې ډلې مشر مولوي خالص و او جلال الدین حقاني یې یو له مخکښو قوماندانو څخه و.&lt;ref&gt;(Pashto/Dari: حزب اسلامی خالص)&lt;/ref&gt;
* اسلامي اتحاد (د افغانستان د آزادۍ لپاره اسلامي اتحاد)، د وهابیت مدافع ډله چې مشري یې بنسټ پالي عبدالرسول سیاف کوله او سعودي عربستان ورته مالي امکانات برابرول، دا له نورو ډلو څخه کوچنۍ وه خو د نړیوالو جنګیالیو په استخدام کې یې مهمه ونډه لرله. &lt;ref&gt;(Pashto/Dari: اتحاد اسلامی برای آزادی افغانستان)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|authorlink=Steve Coll|last=Coll|first=Steve|title=[[Ghost Wars|Ghost Wars: The Secret History of the CIA, Afghanistan, and Bin Laden, from the Soviet Invasion to September 10, 2001]]|publisher=[[Penguin Group]]|year=2004|isbn=9781594200076|page=201|quote=The CIA's Islamabad station estimated in a 1989 cable to Langley that there were probably about four thousand Arab volunteers in Afghanistan, mainly organized under Sayyaf's leadership. He was in turn heavily supported by Saudi intelligence and Gulf charities.}}&lt;/ref&gt;

'''افغان سنت پالونکي'''

* حرکت انقلاب اسلامي افغانستان، د دیني عالم او د پارلمان د پخواني غړي محمد نبي محمدي تر مشرۍ لاندې د مجاهدینو ډله وه چې اکثریت غړي یې پښتانه و.&lt;ref&gt;(Pashto/Dari: حرکت انقلاب اسلامی افغانستان)&lt;/ref&gt;
* د ملي نجات جبهه، چې د صوفیانو د پلوي صبغت الله مجددي له خوا جوړه شوې وه، دوی سلطنت غوښتونکي و او د پارلماني دیموکراسي لرونکي اسلامي دولت په چوکاټ کې یې د افغانستان د پخواني پاچا، محمد ظاهر شاه د بېرته واکمنۍ فکر درلود.&lt;ref&gt;(Pashto/Dari: جبه نجات ملی)&lt;/ref&gt;
* ملي مهاذ، د مجاهدینو تر ټولو سیکولر، لویدیځ پلوه او لیبرال ډله وه چې هم یې کمونېزم او هم اسلامي بنسټ پالنه رده کوله او پر ځای یې په ملت پالنې، دیموکراسۍ او د سلطنت په رامنځته کولو ټینګار درلود؛ د دغې ډلې مشر پیر سید احمد ګیلاني و.&lt;ref&gt;(Pashto/Dari: حمحاذ ملی اسلامی افغانستان)&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>2b0bzpqqgatzwcq4cu6xf1mpcxvy2jj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:DreamRimmer</title>
    <ns>3</ns>
    <id>73243</id>
    <revision>
      <id>365040</id>
      <parentid>308858</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T05:11:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A09</username>
        <id>26851</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>A09 د [[د کارن خبرې اترې:DreamRimmer]] مخ [[د کارن خبرې اترې:MX]] ته ولېږداوه: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/DreamRimmer|DreamRimmer]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/MX|MX]]&quot;</comment>
      <origin>308858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="482" sha1="9bqcttt78t8c6wv1wc13f1qqt6egnny" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=DreamRimmer}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۱۳:۱۵, ۲۶ ډيسمبر ۲۰۲۳ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>9bqcttt78t8c6wv1wc13f1qqt6egnny</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>365051</id>
      <parentid>365040</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T10:48:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Neriah</username>
        <id>23831</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Neriah پرته له دې چې يو مخ گرځونی پرېږدي له [[د کارن خبرې اترې:MX]] څخه [[د کارن خبرې اترې:DreamRimmer]] ته مخ ولېږداوه: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/MX|MX]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/DreamRimmer|DreamRimmer]]&quot;</comment>
      <origin>308858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="482" sha1="9bqcttt78t8c6wv1wc13f1qqt6egnny" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=DreamRimmer}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۱۳:۱۵, ۲۶ ډيسمبر ۲۰۲۳ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>9bqcttt78t8c6wv1wc13f1qqt6egnny</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:Adamnewwikipedianaccount</title>
    <ns>3</ns>
    <id>87488</id>
    <redirect title="د کارن خبرې اترې:Vaniliyana von Halw" />
    <revision>
      <id>365029</id>
      <timestamp>2026-07-06T20:47:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mfield</username>
        <id>38514</id>
      </contributor>
      <comment>Mfield د [[د کارن خبرې اترې:Adamnewwikipedianaccount]] مخ [[د کارن خبرې اترې:Vaniliyana von Halw]] ته ولېږداوه: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Adamnewwikipedianaccount|Adamnewwikipedianaccount]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Vaniliyana von Halw|Vaniliyana von Halw]]&quot;</comment>
      <origin>365029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65" sha1="4gt2t2aj34zpfn8nnhxy4tfecxasqfg" xml:space="preserve">#مخګرځ [[د کارن خبرې اترې:Vaniliyana von Halw]]</text>
      <sha1>4gt2t2aj34zpfn8nnhxy4tfecxasqfg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:فقیرشاه فقیر یوسفزے</title>
    <ns>3</ns>
    <id>87489</id>
    <revision>
      <id>365035</id>
      <timestamp>2026-07-07T03:31:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ښه راغلاست پیغام ورکوونکی</username>
        <id>11444</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي</comment>
      <origin>365035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="514" sha1="0phiueyeu9ie6uqsdmqhs1a14qs7bjz" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=فقیرشاه فقیر یوسفزے}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۷ جولای ۲۰۲۶، گړۍ ۰۳:۳۱ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>0phiueyeu9ie6uqsdmqhs1a14qs7bjz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:Aozubillah</title>
    <ns>3</ns>
    <id>87490</id>
    <revision>
      <id>365039</id>
      <timestamp>2026-07-07T05:06:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ښه راغلاست پیغام ورکوونکی</username>
        <id>11444</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي</comment>
      <origin>365039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="488" sha1="7i5rj1bxff5nsuo0npw6kw6tm3dehnr" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=Aozubillah}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۷ جولای ۲۰۲۶، گړۍ ۰۵:۰۶ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>7i5rj1bxff5nsuo0npw6kw6tm3dehnr</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>