ويکيپېډيا pswiki https://ps.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D9%88%D9%85%DA%93%DB%8C_%D9%85%D8%AE MediaWiki 1.47.0-wmf.10 first-letter رسنۍ ځانگړی خبرې اترې کارن د کارن خبرې اترې ويکيپېډيا د ويکيپېډيا خبرې اترې دوتنه د دوتنې خبرې اترې مېډياويکي د مېډياويکي خبرې اترې کينډۍ د کينډۍ خبرې اترې لارښود د لارښود خبرې اترې وېشنيزه د وېشنيزې خبرې اترې تانبه د تانبې خبرې اترې مهال‌ليک د مهال‌ليک خبرې اترې چلنوال د چلنوال خبرې اترې پېښه د پېښې خبرې اترې 0 5007 365067 361327 2026-07-08T12:01:48Z Afghan Herati 35207 /* قومونه او ژبې */ املا سمه شوه 365067 wikitext text/x-wiki {{مالومات |دولايت-نوم =هرات<br /> Herat |نخشه = Afghanistan-Herat.png |پلازمېنه = [[انجيل ولسوالۍ]] |latd = 34.35 |longd = 62.18 |د سرشمېرنې کال = 2002 |د وگړو شمېر = 1,182,000 [http://www.statoids.com/uaf.html] |مساحت = 54,778 |گڼه گوڼه= |ژبې=[[پښتو]]، [[دري ژبه|دري]] }} '''د هرات ولايت''' د افغانستان په لوېديځ كې پروت دى، چې د سمندر له كچې څخه ۹۳۳متره لوړ پروت دى. د ۲۰۰۶ز كال د سرشمېرنې لمخې د ۳۴۹،۰۰۰ وگړو په درلودو سره د كابل، جلالكوټ، كندهار او مزار شريف ښارونو په څېر له لويو ښارونو څخه وشمېرل شو. هریرود (په لاتینی: Arius) د همدې ولايت له ښار له څنډې څخه تېرېږي. ددې ولايت د گرځنده ټېليفون مخكې شمېر (۰۴۰)(۰۰۹۳) دى. == تاريخي نومونه == * هَرَیوه Haraiva * په [[اوستا]] كې: هَرَیووه Haraiova * په یونانی [[ژبه]]: آرِیا Areia * به لاتینی ژبه: آریا Aria * د [[سکندر مقدونی]] په پير كې : «سکندر د آریا ښار» Alexandria Aria * به [[ساسانی]] پير كې: هَری == تاریخ == د هرات ښار د يوې سترې تاريخي [[كلا]] په توگه د [[مقدوني سكندر]] لخوا جوړ شو. هرات مخكې لدې چې بحري لارې وميندل شي، د [[هند]] او منځنۍ اسيا د لارې پر سر پروت ؤ، نو لدې امله يې ستراتيژيك اهميت درلود. د [[هخامنشيان]]و په پير كې د هريرود غاړې د هريوا په نامه يادې شوې دي. د ساسانيانو په پير كې د دا سيمه د هري په نامه ياده شوې، او د [[ساسانيان]]و له مهمو پوځي او سيمه اييزه سرحدي سيمه وه، چې له هيطله سره به يې د سنگر په توگه كاروله. دا سيمه د درېيم خليفه [[عثمان رضي الله عنه]] په پير كې فتحه شوې چې د فتحې كال يې ۳۱هجري قمري او ۶۵۰ز اټكل كېږي. پدې سيمه كې د نستوريانو يوه ډله عيسويان اوسېدل چې ددې سيمې په فتحې سره هغوي هم ايمان راوړ او مسلمانان شول. د عربو په پير (منځنيو پېړيو) كې هرات د هغه وخت د [[افغانستان]] (خراسان) يو له مهمو ولاياتو څخه شمېرل كېده. او د اسلامي تصوف او زهد له مهمو مركزونو څخه ؤ. د [[نقشبندي]] او [[چشتي]] كړۍ صوفيان د [[وزارت]] او صدراعظمۍ تر څوكيو پورې رسېدلي ول. د وخت نامتو صوفي [[خواجه عبدالله انصاري]] زيارت هم په همدې ښار كې دى چې د تېموري شاهرخ واكمن په امر جوړ شوې دى. [[جامي]]، [[امام فخر الدين رازي]] او [[خواجه محمد ابوالوليد]] زيارتونه هم په همدې ښار كې موقعيت لري. == قومونه او ژبې == د هرات ولایت قومي ډلې: که څه هم پښتانه د دې ولايت اکثريت جوړوي خو د دې ولايت لومړنۍ اداري او تعليمي ژبه دري ده. وېشنيزه؛ {{انځوربرخه|انځور=20240720 212040.png|Description=د هرات ولايت د قومونو وېشنيزه.}} پښتانه: 91% تاجکان: 3% اهل تشیع: 3% ایماق: 1% بلوچ، عرب، ترکمن، ازبیک 2% رسمي ژبې: پښتو اودري == اداري وېش == د هرات ولایت په پنځلس ۱۵ ولسوالیو او ۲٫۰۰۰ تقسیم شوی دی . {| class="wikitable sortable" style="font-size:100%;" |+ د هراتوولایت سیمې |- !منطقه !مرکز !نفوس<ref name=cso/> !مساحت !قومي ډلې !د کلیو شمېر |- |[[ادرسکن ولسوالۍ]] || || ۶۳٫۹۴۴ نفر || ۳٫۸۸۲ کیلومتر مربع ||[[پښتانه]]<ref name=":0">{{Cite web|last=|first=|date=2003|title=Hirat, A socio-economic and Demographic Profile Houshold listing - 2003|url=https://afghanag.ucdavis.edu/country-info/files/All-Herat.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200819125012/https://afghanag.ucdavis.edu/country-info/files/All-Herat.pdf|archive-date=۱۹اګست ۲۰۲۰|access-date=|website=}}</ref> |۳۵۰ کلي |- |[[انجيل ولسوالۍ]]|| || ۲۲۲٫۶۰۷ نفره || ۳٫۰۰۰ کیلومتر مربع||[[پښتانه]] او [[تاجک]] [[پښتانه]] [[تاجکان|ا]]<ref name=":0"/> |۴۸۶ کلي |- |[[اوبه ولسوالی|اوبه ولسوالۍ]]|| || ۹۰٫۲۸۴ نفره || ۲٫۴۴۴ کیلومتر مربع|| [[پښتانه]]<ref name=":0"/> |۲۵۰ کلي |- |[[پښتون زرغون ولسوالي|پښتون زرغون ولسوالۍ]]|| || ۹۰٫۸۱۷ نفره || ||[[پښتانه]]،<ref name=":0"/> | |- |[[چشت شريف ولسوالۍ]]|| || ۲۸٫۴۲۶ نفره || ۱٫۹۳۶ کیلومتر مربع||[[پښتانه]]<ref name=":0"/> |۱۰۰ کلي |- |[[زنده جان ولسوالۍ]]|| || ۶۸٫۰۰۱ نفره || ||[[پښتانه|پښتانه او تاجک]]<ref name=":0"/> |۱۰۴ کلي |- |[[شين ډنډ ولسوالۍ]]|| || ۴۸٫۱۴۴ نفر || ||، [[پښتانه]]<ref>{{cite web |url=http://ngm.nationalgeographic.com/ngm/0311/feature2/images/mp_download.2.pdf |title=2003 National Geographic Population Map |format=PDF |work=Thomas Gouttierre, Center For Afghanistan Studies, [[نبراسکا پوهنتون په لینکلن کې]] at Omaha; Matthew S. Baker, Stratfor |publisher=[[انجمن نشنال جئوګرافیک]] |year=2003 |access-date=2011-04-11 |archive-date=۲۷ فبروري ۲۰۰۸ |archive-url=https://web.archive.org/web/20080227220328/http://ngm.nationalgeographic.com/ngm/0311/feature2/images/mp_download.2.pdf |url-status=dead}}</ref> | |- |[[غوريان ولسوالۍ]]|| || ۱۰۸٫۱۲۴ نفره || ۲٫۸۵۱ کیلومتر مربع||[[پښتانه]]<ref name=":0"/> |۲۱۱ کلي |- |[[فارسي ولسوالۍ]]|| || ۳۶٫۵۲۰ نفره || ۲٫۵۰۰ کیلومتر مربع||[[پښتانه]]<ref name=":0"/> |۱۴۶ کلي |- |[[کارخ ولسوالۍ]]|| || ۱۲۰٫۰۰۰ نفره || ۲٫۰۱۰ کیلومتر مربع||[[پښتانه]]،<ref name=":0"/> |۱۸۴ کلي |- |[[کشک ولسوالۍ]] || || ۱۳۳٫۴۴۶ نفره || ۲٫۰۹۰ کیلومتر مربع ||[[پښتانه]]<ref name=":0"/> | |- |[[کشک کهنه ولسوالۍ]] || || ۴۱٫۶۲۴ نفره || ۱٫۶۷۱ کیلومتر مربع ||[[پښتانه|پښتانه او تاجک]]<ref name=":0"/> | |- |[[کوهسان ولسوالۍ]]|| || ۵۷٫۷۸۲ نفر || ||[[پښتانه|پښتانه او تاجیک‌]]<ref name=":0"/>ه | |- |[[ګذره ولسوالۍ]]|| || ۱۳۵٫۱۸۷ نفر || ||[[پښتانه|پښتانه او تاجک]]<ref name=":0"/> | |- |[[ګلران|ګلران ولسوالۍ]]|| || ۹۱٫۵۰۰ نفره || ۶٫۰۷۸ کیلومتر مربع||[[پښتانه]]، [[تاجک]]<ref name=":0"/> | |} == د نامتو بزرگانو زيارتونه == هرات ولايت په ځينو ليكنو كې د اولياؤ په خاوره يادېږي. دا لرغوونې ولايت يو وخت د پوهې او فرهنگ مركز ؤ، د وخت نامتو پوهان په همدې ولايت كې زوكړي دي او همدلته روزل شوي. په لاندې ډول د ځينو نامتو اولياؤ نومونه يادوو: * [[د هرات پير (خواجه عبدالله انصاري]] * [[مولانا جامي]] * [[امام فخر رازی]] * [[خواجه محمد ابوالولید]] * [[خواجه علی موفق بغدادی]] * [[شهزاده عبدالله]] * [[سلطان آغا]] * [[خواجه غلطان ولی]] * [[مولانا حسین واعظ کاشفی]] * [[مولانا سفنج]] * [[سید عبدالله مختار]] == زمكنې جوړښت == == فرهنگي، علمي او اجتماعي حالت == == د اوبو سرچينې == == اړيكتيايي سېسټم == == اهمې لاسته راوړنې == == مېوې == د هرات ولايت كې خو هسې هره مېوه ترلاسه كېږي، خو له تاريخي رواياتو څخه داسې برېښي چې انگور د لومړي ځل لپاره په همدې ولايت كې موندل شوي، وروسته بيا د نړۍ نورور هېوادنو ته لېږدول شوي. ددې ولايت د يادولو وړ مېوې په لاندې ډول دي. * انگور: دې ولايت كې د انگورو څه باندې ۶۰ ډوله انگور پېژندل شوي، چې د نامتو انگورو ډولونه يې پدې ډول دي: فخری، لعل، کشمشی، عسکری، پوشنگی، حسینی، روچه، لوغی، صاحبی، کس نداره، آبی، مسکه، شنگول خانی، میراحمدی _ * [[خټكي]] * [[زردالو]] * [[بهی]] * [[اينځر]] * [[بادام]] * [[توت]] * [[شفتالو]] * [[الوچه]] * [[هندواڼه]] * [[مڼه]] * [[ناک]] * [[امرود]] == ځنگلونه == د فېروز غر په غرونو كې ځنگلونه، په سياه كوه او د هريرود د درې په ټيټو برخو كې نږدې ۲۰۸۲۰۰ جريبه زمكه رانيسي، چې د پېستې او پاڼه رژېدونكو ونو ځنگلونه هم پكې شامل دي، چې لدې ځنگلونو څخه د ودانيو په جوړښت كې كار اخيستل كېږي. == جگړې وراړولي زيانونه == د هرات ولايت د [[افغانستان]] د نورو ولاياتو په څېر د [[چنگېزي تاړاك]] چې په ۱۲۲۲ز كال پدې هېواد رامات شو، وران او وېجاړ شو. او له نيمايي څخه زيات ځايي اوسېدونكي يې ووژل شول. هرات په شلمه پېړۍ كې د يوه خونړۍ پېښې شاهد ؤ، چې د ۲۴۰۰۰ باغېرته ولس د شهاد جامونه وڅښل. دې اتلانو د روسي لاسپوڅو پر وړاندې پاڅون وكړ او د مارچ له ۱۵مې څخه تر ۲۰مې نيټې ۱۹۷۹ز چې د كب له ۲۴ څخه تر ۲۹مې ۱۳۵۷ سره سمون خوري د د ملي اردو ملي او اسلامي سرتېرو پاڅون وكړ، چې په ډېرې بې رحمۍ سره وځپل شو. دا ورځ د [[افغانستان]] څه چې د نړۍ په [[تاريخ]] كې په زرينو كرښو ليكل شوې ده، او [[د كب ۲۴مې پاڅون]] په نامه يادېږي == سرچينې == * د [[افغانستان]] د ولايتونو جغرافيه، ژباړه: [[اورنگزېب ارشاد]]، كال۱۳۷۹ه ل، خپرندويه ټولنه: د اريك د گرځنده كتابتونونو اداره * د [[افغانستان]] تاريخي زمكپېژندنه، ليكوال: [[مير غلام محمد غبار]]، كال ۱۳۷۷هجري لمريز، د مېوند نشراتي مركز، صبا كتابتون-پېښور ښار {{د افغانستان ولايتونه}} [[وېشنيزه:د هرات ولايت]] rc7ift2p1txizq7lams9sqcjatgwb7x 365068 365067 2026-07-08T12:08:28Z Afghan Herati 35207 /* د نامتو بزرگانو زيارتونه */ املا سمه شوه 365068 wikitext text/x-wiki {{مالومات |دولايت-نوم =هرات<br /> Herat |نخشه = Afghanistan-Herat.png |پلازمېنه = [[انجيل ولسوالۍ]] |latd = 34.35 |longd = 62.18 |د سرشمېرنې کال = 2002 |د وگړو شمېر = 1,182,000 [http://www.statoids.com/uaf.html] |مساحت = 54,778 |گڼه گوڼه= |ژبې=[[پښتو]]، [[دري ژبه|دري]] }} '''د هرات ولايت''' د افغانستان په لوېديځ كې پروت دى، چې د سمندر له كچې څخه ۹۳۳متره لوړ پروت دى. د ۲۰۰۶ز كال د سرشمېرنې لمخې د ۳۴۹،۰۰۰ وگړو په درلودو سره د كابل، جلالكوټ، كندهار او مزار شريف ښارونو په څېر له لويو ښارونو څخه وشمېرل شو. هریرود (په لاتینی: Arius) د همدې ولايت له ښار له څنډې څخه تېرېږي. ددې ولايت د گرځنده ټېليفون مخكې شمېر (۰۴۰)(۰۰۹۳) دى. == تاريخي نومونه == * هَرَیوه Haraiva * په [[اوستا]] كې: هَرَیووه Haraiova * په یونانی [[ژبه]]: آرِیا Areia * به لاتینی ژبه: آریا Aria * د [[سکندر مقدونی]] په پير كې : «سکندر د آریا ښار» Alexandria Aria * به [[ساسانی]] پير كې: هَری == تاریخ == د هرات ښار د يوې سترې تاريخي [[كلا]] په توگه د [[مقدوني سكندر]] لخوا جوړ شو. هرات مخكې لدې چې بحري لارې وميندل شي، د [[هند]] او منځنۍ اسيا د لارې پر سر پروت ؤ، نو لدې امله يې ستراتيژيك اهميت درلود. د [[هخامنشيان]]و په پير كې د هريرود غاړې د هريوا په نامه يادې شوې دي. د ساسانيانو په پير كې د دا سيمه د هري په نامه ياده شوې، او د [[ساسانيان]]و له مهمو پوځي او سيمه اييزه سرحدي سيمه وه، چې له هيطله سره به يې د سنگر په توگه كاروله. دا سيمه د درېيم خليفه [[عثمان رضي الله عنه]] په پير كې فتحه شوې چې د فتحې كال يې ۳۱هجري قمري او ۶۵۰ز اټكل كېږي. پدې سيمه كې د نستوريانو يوه ډله عيسويان اوسېدل چې ددې سيمې په فتحې سره هغوي هم ايمان راوړ او مسلمانان شول. د عربو په پير (منځنيو پېړيو) كې هرات د هغه وخت د [[افغانستان]] (خراسان) يو له مهمو ولاياتو څخه شمېرل كېده. او د اسلامي تصوف او زهد له مهمو مركزونو څخه ؤ. د [[نقشبندي]] او [[چشتي]] كړۍ صوفيان د [[وزارت]] او صدراعظمۍ تر څوكيو پورې رسېدلي ول. د وخت نامتو صوفي [[خواجه عبدالله انصاري]] زيارت هم په همدې ښار كې دى چې د تېموري شاهرخ واكمن په امر جوړ شوې دى. [[جامي]]، [[امام فخر الدين رازي]] او [[خواجه محمد ابوالوليد]] زيارتونه هم په همدې ښار كې موقعيت لري. == قومونه او ژبې == د هرات ولایت قومي ډلې: که څه هم پښتانه د دې ولايت اکثريت جوړوي خو د دې ولايت لومړنۍ اداري او تعليمي ژبه دري ده. وېشنيزه؛ {{انځوربرخه|انځور=20240720 212040.png|Description=د هرات ولايت د قومونو وېشنيزه.}} پښتانه: 91% تاجکان: 3% اهل تشیع: 3% ایماق: 1% بلوچ، عرب، ترکمن، ازبیک 2% رسمي ژبې: پښتو اودري == اداري وېش == د هرات ولایت په پنځلس ۱۵ ولسوالیو او ۲٫۰۰۰ تقسیم شوی دی . {| class="wikitable sortable" style="font-size:100%;" |+ د هراتوولایت سیمې |- !منطقه !مرکز !نفوس<ref name=cso/> !مساحت !قومي ډلې !د کلیو شمېر |- |[[ادرسکن ولسوالۍ]] || || ۶۳٫۹۴۴ نفر || ۳٫۸۸۲ کیلومتر مربع ||[[پښتانه]]<ref name=":0">{{Cite web|last=|first=|date=2003|title=Hirat, A socio-economic and Demographic Profile Houshold listing - 2003|url=https://afghanag.ucdavis.edu/country-info/files/All-Herat.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200819125012/https://afghanag.ucdavis.edu/country-info/files/All-Herat.pdf|archive-date=۱۹اګست ۲۰۲۰|access-date=|website=}}</ref> |۳۵۰ کلي |- |[[انجيل ولسوالۍ]]|| || ۲۲۲٫۶۰۷ نفره || ۳٫۰۰۰ کیلومتر مربع||[[پښتانه]] او [[تاجک]] [[پښتانه]] [[تاجکان|ا]]<ref name=":0"/> |۴۸۶ کلي |- |[[اوبه ولسوالی|اوبه ولسوالۍ]]|| || ۹۰٫۲۸۴ نفره || ۲٫۴۴۴ کیلومتر مربع|| [[پښتانه]]<ref name=":0"/> |۲۵۰ کلي |- |[[پښتون زرغون ولسوالي|پښتون زرغون ولسوالۍ]]|| || ۹۰٫۸۱۷ نفره || ||[[پښتانه]]،<ref name=":0"/> | |- |[[چشت شريف ولسوالۍ]]|| || ۲۸٫۴۲۶ نفره || ۱٫۹۳۶ کیلومتر مربع||[[پښتانه]]<ref name=":0"/> |۱۰۰ کلي |- |[[زنده جان ولسوالۍ]]|| || ۶۸٫۰۰۱ نفره || ||[[پښتانه|پښتانه او تاجک]]<ref name=":0"/> |۱۰۴ کلي |- |[[شين ډنډ ولسوالۍ]]|| || ۴۸٫۱۴۴ نفر || ||، [[پښتانه]]<ref>{{cite web |url=http://ngm.nationalgeographic.com/ngm/0311/feature2/images/mp_download.2.pdf |title=2003 National Geographic Population Map |format=PDF |work=Thomas Gouttierre, Center For Afghanistan Studies, [[نبراسکا پوهنتون په لینکلن کې]] at Omaha; Matthew S. Baker, Stratfor |publisher=[[انجمن نشنال جئوګرافیک]] |year=2003 |access-date=2011-04-11 |archive-date=۲۷ فبروري ۲۰۰۸ |archive-url=https://web.archive.org/web/20080227220328/http://ngm.nationalgeographic.com/ngm/0311/feature2/images/mp_download.2.pdf |url-status=dead}}</ref> | |- |[[غوريان ولسوالۍ]]|| || ۱۰۸٫۱۲۴ نفره || ۲٫۸۵۱ کیلومتر مربع||[[پښتانه]]<ref name=":0"/> |۲۱۱ کلي |- |[[فارسي ولسوالۍ]]|| || ۳۶٫۵۲۰ نفره || ۲٫۵۰۰ کیلومتر مربع||[[پښتانه]]<ref name=":0"/> |۱۴۶ کلي |- |[[کارخ ولسوالۍ]]|| || ۱۲۰٫۰۰۰ نفره || ۲٫۰۱۰ کیلومتر مربع||[[پښتانه]]،<ref name=":0"/> |۱۸۴ کلي |- |[[کشک ولسوالۍ]] || || ۱۳۳٫۴۴۶ نفره || ۲٫۰۹۰ کیلومتر مربع ||[[پښتانه]]<ref name=":0"/> | |- |[[کشک کهنه ولسوالۍ]] || || ۴۱٫۶۲۴ نفره || ۱٫۶۷۱ کیلومتر مربع ||[[پښتانه|پښتانه او تاجک]]<ref name=":0"/> | |- |[[کوهسان ولسوالۍ]]|| || ۵۷٫۷۸۲ نفر || ||[[پښتانه|پښتانه او تاجیک‌]]<ref name=":0"/>ه | |- |[[ګذره ولسوالۍ]]|| || ۱۳۵٫۱۸۷ نفر || ||[[پښتانه|پښتانه او تاجک]]<ref name=":0"/> | |- |[[ګلران|ګلران ولسوالۍ]]|| || ۹۱٫۵۰۰ نفره || ۶٫۰۷۸ کیلومتر مربع||[[پښتانه]]، [[تاجک]]<ref name=":0"/> | |} == د نامتو بزرگانو زيارتونه == هرات ولايت په ځينو ليكنو كې د اولياؤ په خاوره يادېږي. دا لرغوونې ولايت يو وخت د پوهې او فرهنگ مركز ؤ، د وخت نامتو پوهان په همدې ولايت كې زوكړي دي او همدلته روزل شوي. په لاندې ډول د ځينو نامتو اولياؤ نومونه يادوو: *[[مبین خان علیزی]] *[[خواجه عبدالله نورزی هروی]] *[[احمدشاه بابا ابدالي]] *[[سپينه ادې]] *[[داد محمد خان علیزی]] * [[د هرات پير (خواجه عبدالله انصاري]] * [[مولانا جامي]] * [[امام فخر رازی]] * [[خواجه محمد ابوالولید]] * [[خواجه علی موفق بغدادی]] * [[شهزاده عبدالله]] * [[سلطان آغا]] * [[خواجه غلطان ولی]] * [[مولانا حسین واعظ کاشفی]] * [[مولانا سفنج]] * [[سید عبدالله مختار]] == زمكنې جوړښت == == فرهنگي، علمي او اجتماعي حالت == == د اوبو سرچينې == == اړيكتيايي سېسټم == == اهمې لاسته راوړنې == == مېوې == د هرات ولايت كې خو هسې هره مېوه ترلاسه كېږي، خو له تاريخي رواياتو څخه داسې برېښي چې انگور د لومړي ځل لپاره په همدې ولايت كې موندل شوي، وروسته بيا د نړۍ نورور هېوادنو ته لېږدول شوي. ددې ولايت د يادولو وړ مېوې په لاندې ډول دي. * انگور: دې ولايت كې د انگورو څه باندې ۶۰ ډوله انگور پېژندل شوي، چې د نامتو انگورو ډولونه يې پدې ډول دي: فخری، لعل، کشمشی، عسکری، پوشنگی، حسینی، روچه، لوغی، صاحبی، کس نداره، آبی، مسکه، شنگول خانی، میراحمدی _ * [[خټكي]] * [[زردالو]] * [[بهی]] * [[اينځر]] * [[بادام]] * [[توت]] * [[شفتالو]] * [[الوچه]] * [[هندواڼه]] * [[مڼه]] * [[ناک]] * [[امرود]] == ځنگلونه == د فېروز غر په غرونو كې ځنگلونه، په سياه كوه او د هريرود د درې په ټيټو برخو كې نږدې ۲۰۸۲۰۰ جريبه زمكه رانيسي، چې د پېستې او پاڼه رژېدونكو ونو ځنگلونه هم پكې شامل دي، چې لدې ځنگلونو څخه د ودانيو په جوړښت كې كار اخيستل كېږي. == جگړې وراړولي زيانونه == د هرات ولايت د [[افغانستان]] د نورو ولاياتو په څېر د [[چنگېزي تاړاك]] چې په ۱۲۲۲ز كال پدې هېواد رامات شو، وران او وېجاړ شو. او له نيمايي څخه زيات ځايي اوسېدونكي يې ووژل شول. هرات په شلمه پېړۍ كې د يوه خونړۍ پېښې شاهد ؤ، چې د ۲۴۰۰۰ باغېرته ولس د شهاد جامونه وڅښل. دې اتلانو د روسي لاسپوڅو پر وړاندې پاڅون وكړ او د مارچ له ۱۵مې څخه تر ۲۰مې نيټې ۱۹۷۹ز چې د كب له ۲۴ څخه تر ۲۹مې ۱۳۵۷ سره سمون خوري د د ملي اردو ملي او اسلامي سرتېرو پاڅون وكړ، چې په ډېرې بې رحمۍ سره وځپل شو. دا ورځ د [[افغانستان]] څه چې د نړۍ په [[تاريخ]] كې په زرينو كرښو ليكل شوې ده، او [[د كب ۲۴مې پاڅون]] په نامه يادېږي == سرچينې == * د [[افغانستان]] د ولايتونو جغرافيه، ژباړه: [[اورنگزېب ارشاد]]، كال۱۳۷۹ه ل، خپرندويه ټولنه: د اريك د گرځنده كتابتونونو اداره * د [[افغانستان]] تاريخي زمكپېژندنه، ليكوال: [[مير غلام محمد غبار]]، كال ۱۳۷۷هجري لمريز، د مېوند نشراتي مركز، صبا كتابتون-پېښور ښار {{د افغانستان ولايتونه}} [[وېشنيزه:د هرات ولايت]] 0saur5jdlshrrhqw73rtfaozrwrj7sd 365071 365068 2026-07-08T16:11:40Z Af420 12804 سمت پالنې ته لمن وهل ښه کار ندۍ 365071 wikitext text/x-wiki {{مالومات |دولايت-نوم =هرات<br /> Herat |نخشه = Afghanistan-Herat.png |پلازمېنه = [[انجيل ولسوالۍ]] |latd = 34.35 |longd = 62.18 |د سرشمېرنې کال = 2002 |د وگړو شمېر = 1,182,000 [http://www.statoids.com/uaf.html] |مساحت = 54,778 |گڼه گوڼه= |ژبې=[[پښتو]]، [[دري ژبه|دري]] }} '''د هرات ولايت''' د افغانستان په لوېديځ كې پروت دى، چې د سمندر له كچې څخه ۹۳۳متره لوړ پروت دى. د ۲۰۰۶ز كال د سرشمېرنې لمخې د ۳۴۹،۰۰۰ وگړو په درلودو سره د كابل، جلالكوټ، كندهار او مزار شريف ښارونو په څېر له لويو ښارونو څخه وشمېرل شو. هریرود (په لاتینی: Arius) د همدې ولايت له ښار له څنډې څخه تېرېږي. ددې ولايت د گرځنده ټېليفون مخكې شمېر (۰۴۰)(۰۰۹۳) دى. == تاريخي نومونه == * هَرَیوه Haraiva * په [[اوستا]] كې: هَرَیووه Haraiova * په یونانی [[ژبه]]: آرِیا Areia * به لاتینی ژبه: آریا Aria * د [[سکندر مقدونی]] په پير كې : «سکندر د آریا ښار» Alexandria Aria * به [[ساسانی]] پير كې: هَری == تاریخ == د هرات ښار د يوې سترې تاريخي [[كلا]] په توگه د [[مقدوني سكندر]] لخوا جوړ شو. هرات مخكې لدې چې بحري لارې وميندل شي، د [[هند]] او منځنۍ اسيا د لارې پر سر پروت ؤ، نو لدې امله يې ستراتيژيك اهميت درلود. د [[هخامنشيان]]و په پير كې د هريرود غاړې د هريوا په نامه يادې شوې دي. د ساسانيانو په پير كې د دا سيمه د هري په نامه ياده شوې، او د [[ساسانيان]]و له مهمو پوځي او سيمه اييزه سرحدي سيمه وه، چې له هيطله سره به يې د سنگر په توگه كاروله. دا سيمه د درېيم خليفه [[عثمان رضي الله عنه]] په پير كې فتحه شوې چې د فتحې كال يې ۳۱هجري قمري او ۶۵۰ز اټكل كېږي. پدې سيمه كې د نستوريانو يوه ډله عيسويان اوسېدل چې ددې سيمې په فتحې سره هغوي هم ايمان راوړ او مسلمانان شول. د عربو په پير (منځنيو پېړيو) كې هرات د هغه وخت د [[افغانستان]] (خراسان) يو له مهمو ولاياتو څخه شمېرل كېده. او د اسلامي تصوف او زهد له مهمو مركزونو څخه ؤ. د [[نقشبندي]] او [[چشتي]] كړۍ صوفيان د [[وزارت]] او صدراعظمۍ تر څوكيو پورې رسېدلي ول. د وخت نامتو صوفي [[خواجه عبدالله انصاري]] زيارت هم په همدې ښار كې دى چې د تېموري شاهرخ واكمن په امر جوړ شوې دى. [[جامي]]، [[امام فخر الدين رازي]] او [[خواجه محمد ابوالوليد]] زيارتونه هم په همدې ښار كې موقعيت لري. == اداري وېش == د هرات ولایت په پنځلس ۱۵ ولسوالیو او ۲٫۰۰۰ تقسیم شوی دی . {| class="wikitable sortable" style="font-size:100%;" |+ د هراتوولایت سیمې |- !منطقه !مرکز !نفوس<ref name=cso/> !مساحت !قومي ډلې !د کلیو شمېر |- |[[ادرسکن ولسوالۍ]] || || ۶۳٫۹۴۴ نفر || ۳٫۸۸۲ کیلومتر مربع ||[[پښتانه]]<ref name=":0">{{Cite web|last=|first=|date=2003|title=Hirat, A socio-economic and Demographic Profile Houshold listing - 2003|url=https://afghanag.ucdavis.edu/country-info/files/All-Herat.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200819125012/https://afghanag.ucdavis.edu/country-info/files/All-Herat.pdf|archive-date=۱۹اګست ۲۰۲۰|access-date=|website=}}</ref> |۳۵۰ کلي |- |[[انجيل ولسوالۍ]]|| || ۲۲۲٫۶۰۷ نفره || ۳٫۰۰۰ کیلومتر مربع||[[پښتانه]] او [[تاجک]] [[پښتانه]] [[تاجکان|ا]]<ref name=":0"/> |۴۸۶ کلي |- |[[اوبه ولسوالی|اوبه ولسوالۍ]]|| || ۹۰٫۲۸۴ نفره || ۲٫۴۴۴ کیلومتر مربع|| [[پښتانه]]<ref name=":0"/> |۲۵۰ کلي |- |[[پښتون زرغون ولسوالي|پښتون زرغون ولسوالۍ]]|| || ۹۰٫۸۱۷ نفره || ||[[پښتانه]]،<ref name=":0"/> | |- |[[چشت شريف ولسوالۍ]]|| || ۲۸٫۴۲۶ نفره || ۱٫۹۳۶ کیلومتر مربع||[[پښتانه]]<ref name=":0"/> |۱۰۰ کلي |- |[[زنده جان ولسوالۍ]]|| || ۶۸٫۰۰۱ نفره || ||[[پښتانه|پښتانه او تاجک]]<ref name=":0"/> |۱۰۴ کلي |- |[[شين ډنډ ولسوالۍ]]|| || ۴۸٫۱۴۴ نفر || ||، [[پښتانه]]<ref>{{cite web |url=http://ngm.nationalgeographic.com/ngm/0311/feature2/images/mp_download.2.pdf |title=2003 National Geographic Population Map |format=PDF |work=Thomas Gouttierre, Center For Afghanistan Studies, [[نبراسکا پوهنتون په لینکلن کې]] at Omaha; Matthew S. Baker, Stratfor |publisher=[[انجمن نشنال جئوګرافیک]] |year=2003 |access-date=2011-04-11 |archive-date=۲۷ فبروري ۲۰۰۸ |archive-url=https://web.archive.org/web/20080227220328/http://ngm.nationalgeographic.com/ngm/0311/feature2/images/mp_download.2.pdf |url-status=dead}}</ref> | |- |[[غوريان ولسوالۍ]]|| || ۱۰۸٫۱۲۴ نفره || ۲٫۸۵۱ کیلومتر مربع||[[پښتانه]]<ref name=":0"/> |۲۱۱ کلي |- |[[فارسي ولسوالۍ]]|| || ۳۶٫۵۲۰ نفره || ۲٫۵۰۰ کیلومتر مربع||[[پښتانه]]<ref name=":0"/> |۱۴۶ کلي |- |[[کارخ ولسوالۍ]]|| || ۱۲۰٫۰۰۰ نفره || ۲٫۰۱۰ کیلومتر مربع||[[پښتانه]]،<ref name=":0"/> |۱۸۴ کلي |- |[[کشک ولسوالۍ]] || || ۱۳۳٫۴۴۶ نفره || ۲٫۰۹۰ کیلومتر مربع ||[[پښتانه]]<ref name=":0"/> | |- |[[کشک کهنه ولسوالۍ]] || || ۴۱٫۶۲۴ نفره || ۱٫۶۷۱ کیلومتر مربع ||[[پښتانه|پښتانه او تاجک]]<ref name=":0"/> | |- |[[کوهسان ولسوالۍ]]|| || ۵۷٫۷۸۲ نفر || ||[[پښتانه|پښتانه او تاجیک‌]]<ref name=":0"/>ه | |- |[[ګذره ولسوالۍ]]|| || ۱۳۵٫۱۸۷ نفر || ||[[پښتانه|پښتانه او تاجک]]<ref name=":0"/> | |- |[[ګلران|ګلران ولسوالۍ]]|| || ۹۱٫۵۰۰ نفره || ۶٫۰۷۸ کیلومتر مربع||[[پښتانه]]، [[تاجک]]<ref name=":0"/> | |} == د نامتو بزرگانو زيارتونه == هرات ولايت په ځينو ليكنو كې د اولياؤ په خاوره يادېږي. دا لرغوونې ولايت يو وخت د پوهې او فرهنگ مركز ؤ، د وخت نامتو پوهان په همدې ولايت كې زوكړي دي او همدلته روزل شوي. په لاندې ډول د ځينو نامتو اولياؤ نومونه يادوو: *[[مبین خان علیزی]] *[[خواجه عبدالله نورزی هروی]] *[[احمدشاه بابا ابدالي]] *[[سپينه ادې]] *[[داد محمد خان علیزی]] * [[د هرات پير (خواجه عبدالله انصاري]] * [[مولانا جامي]] * [[امام فخر رازی]] * [[خواجه محمد ابوالولید]] * [[خواجه علی موفق بغدادی]] * [[شهزاده عبدالله]] * [[سلطان آغا]] * [[خواجه غلطان ولی]] * [[مولانا حسین واعظ کاشفی]] * [[مولانا سفنج]] * [[سید عبدالله مختار]] == زمكنې جوړښت == == فرهنگي، علمي او اجتماعي حالت == == د اوبو سرچينې == == اړيكتيايي سېسټم == == اهمې لاسته راوړنې == == مېوې == د هرات ولايت كې خو هسې هره مېوه ترلاسه كېږي، خو له تاريخي رواياتو څخه داسې برېښي چې انگور د لومړي ځل لپاره په همدې ولايت كې موندل شوي، وروسته بيا د نړۍ نورور هېوادنو ته لېږدول شوي. ددې ولايت د يادولو وړ مېوې په لاندې ډول دي. * انگور: دې ولايت كې د انگورو څه باندې ۶۰ ډوله انگور پېژندل شوي، چې د نامتو انگورو ډولونه يې پدې ډول دي: فخری، لعل، کشمشی، عسکری، پوشنگی، حسینی، روچه، لوغی، صاحبی، کس نداره، آبی، مسکه، شنگول خانی، میراحمدی _ * [[خټكي]] * [[زردالو]] * [[بهی]] * [[اينځر]] * [[بادام]] * [[توت]] * [[شفتالو]] * [[الوچه]] * [[هندواڼه]] * [[مڼه]] * [[ناک]] * [[امرود]] == ځنگلونه == د فېروز غر په غرونو كې ځنگلونه، په سياه كوه او د هريرود د درې په ټيټو برخو كې نږدې ۲۰۸۲۰۰ جريبه زمكه رانيسي، چې د پېستې او پاڼه رژېدونكو ونو ځنگلونه هم پكې شامل دي، چې لدې ځنگلونو څخه د ودانيو په جوړښت كې كار اخيستل كېږي. == جگړې وراړولي زيانونه == د هرات ولايت د [[افغانستان]] د نورو ولاياتو په څېر د [[چنگېزي تاړاك]] چې په ۱۲۲۲ز كال پدې هېواد رامات شو، وران او وېجاړ شو. او له نيمايي څخه زيات ځايي اوسېدونكي يې ووژل شول. هرات په شلمه پېړۍ كې د يوه خونړۍ پېښې شاهد ؤ، چې د ۲۴۰۰۰ باغېرته ولس د شهاد جامونه وڅښل. دې اتلانو د روسي لاسپوڅو پر وړاندې پاڅون وكړ او د مارچ له ۱۵مې څخه تر ۲۰مې نيټې ۱۹۷۹ز چې د كب له ۲۴ څخه تر ۲۹مې ۱۳۵۷ سره سمون خوري د د ملي اردو ملي او اسلامي سرتېرو پاڅون وكړ، چې په ډېرې بې رحمۍ سره وځپل شو. دا ورځ د [[افغانستان]] څه چې د نړۍ په [[تاريخ]] كې په زرينو كرښو ليكل شوې ده، او [[د كب ۲۴مې پاڅون]] په نامه يادېږي == سرچينې == * د [[افغانستان]] د ولايتونو جغرافيه، ژباړه: [[اورنگزېب ارشاد]]، كال۱۳۷۹ه ل، خپرندويه ټولنه: د اريك د گرځنده كتابتونونو اداره * د [[افغانستان]] تاريخي زمكپېژندنه، ليكوال: [[مير غلام محمد غبار]]، كال ۱۳۷۷هجري لمريز، د مېوند نشراتي مركز، صبا كتابتون-پېښور ښار {{د افغانستان ولايتونه}} [[وېشنيزه:د هرات ولايت]] g19rcpx6zaqs6g443oxemynapsp9ezg 0 10977 365070 317563 2026-07-08T12:19:39Z شاه زمان پټان 26102 365070 wikitext text/x-wiki {{مالوماتبکس وګړي}} '''شاه پور ځدراڼ''' ''([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Shapoor Zadran)'' د افغانستان د کرېکټ د ملي لوبډلې يو توپ اچوونکی دی. == دا هم وګورئ == == سرچینې== {{د ۲۰۱۰ کال د آی سي سي د ۲۰ شل لوبو نړيوالې اتلولۍ لپاره د افغانستان لوبډله}} [[وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ لوبغاړي]] ocoh0t778o9q6t8ia1u7xoa7vff8s7c 4 29619 365073 292415 2026-07-09T09:35:09Z ~2026-38922-67 40052 == د "فقیرشاه فقیر یوسفزی" د مخ درخواست == نوموړی د پښتو شاعر، صحافي او د عوامی ورکرز پارټی نوشهرہ ضلع صدر دی. د میاشتنی مزدور جدوجہد مرستیال ایډیټر او د پښتو جدوجہد دویم مدیر پاتې شوی دی. کتاب: لابه اوښکې بلومه 2020 سنګر پبلیکیشنز حوالې: مزدور جدوجہد 20 365073 wikitext text/x-wiki {| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nassim; background:none;" |- | style="text-align:right;" | <div style="padding-bottom:0.5em;"> {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" |- زه غواړم لیکنه اپلوډ کړم == د "فقیرشاه فقیر یوسفزی" د مخ جوړولو درخواست == السلام علیکم محترم ایڈمنان، مهرباني وکړئ د "فقیرشاه فقیر یوسفزی" په نوم مخ جوړ کړئ. نوموړی د پښتو لیکوال او سیاسی شخصیت دی. '''فقیرشاه فقیر یوسفزی''' به قبیله یوسفزی دی د خیبر پښتونخوا د نوشهرہ ضلعې یو مشهور پښتو شاعر، ليکوال، صحافي او سياستوال دی. == ژوند او صحافت == نوموړی د [[عوامی ورکرز پارٹی پاکستان]] د نوشهرہ ضلعې منتخب صدر دی. نوموړی د ''''میاشتنی مزدور جدوجہد''' پښتو مجلې مرستیال ایڈیټر پاتې شوی دی. د ایف ایم ٩٠ زلمی ریډیو نوشهره کوربه دے == ادبي کار == د هغه د شاعرۍ کتاب '''لابه اوښکې بلومه''' د [[سنګر پبلیکیشنز]] لخوا په 2020 کې خپور شوی دی. == حوالې == {{حوالې}} # ''میاشتنی مزدور جدوجہد''، جلد 1، شماره 1، نومبر 2008. "اداریه: فقیر شاه فقیر - مرستیال ایڈیټر". مزدور جدوجہد، مردان. # ''میاشتنی مزدور جدوجہد''، جلد 3، شماره 3 - اگست 2009. مزدور جدوجہد، پښتو. د ادارې - دویم مدیر: فقیر شاه فقیر .#پی کے 30 مردان د صوبائی اسمبلی امیدوار نمائده عوامی ورکرز پارټی (م) 2013. #"نوشهرہ عوامی ورکرز پارٹی (م) : فقیر شاہ فقیر صدر منتخب". 15 اکتوبر 2023. # فقیر شاه فقیر یوسفزی. ''لابه اوښکې بلومه''. '''سنګر پبلیکیشنز'''، مردان، 2020. # فقیرشاه فقیر کوربه ایف ایم ٩٠ زلمی ریډیو نوشهره [[ځانگړی:ونډې/&#126;2026-38922-67|&#126;2026-38922-67]] ([[د کارن خبرې اترې:&#126;2026-38922-67|talk]]) tgh5jgnmlwh8bujxckjecjjb4zbjssi 10 77873 365069 364827 2026-07-08T12:19:13Z شاه زمان پټان 26102 365069 wikitext text/x-wiki <noinclude><templatestyles src="مخبڼه/styles.css" />[[وېشنيزه:مخبڼه]]</noinclude> <div class=caixa-flex> <div style="display:flex; flex:1 1 0; flex-direction:column;min-width:75%;height:100%"> <div class=caixa-flex> <!--- EN AFEGIR NOTÍCIES, BAIXEU LA RESTA DE NOTÍCIES (és a dir, en els comentaris d'encapçalament, la notícia 1 passa a ser la notícia 2, etc.) I SITUEU CONVENIENTMENT LES DUES LÍNIES DE CODI ENTRE LA PLANTILLA DE NOTÍCIA 2 I LA 3 ---> {{مخبڼه/منځپانګه |منځپانګه= <!----- ۱ خبر ------> {{مخبڼه/ورځ| |ورځ=جون ۲۱ مه |notícia1=لومړنی افغان ستورمزلی [[عبدالاحد مومند]] د ۶۷ کلنۍ په عمر د [[سرطان|سرطان د ناروغۍ]] له کبله په [[جرمني]] کې مړ شو. }} <!----- ۲ خبر ------> {{مخبڼه/ورځ| |ورځ=جولای ۷ |notícia1=د [[افغانستان]] د [[د افغانستان د کريکټ ملي لوبډله|کريکېټ ملي لوبډلې]] تېز توپ اچوونکی [[شاهپور ځدراڼ|شاه پور ځدراڼ]] د ورپېښې ناروغۍ له کبله د ۳۹ کلنۍ په عمر د [[هند]] په يو روغتون کې ومړ. }} }} {{مخبڼه/منځپانګه |منځپانګه= <!----- ۳ خبر ------> {{مخبڼه/ورځ| |ورځ=مارچ ۴ مه |notícia1=د [[امریکا متحده ايالات|امریکا]] او [[اسرائيل|اسراییلو]] په گډ برید کې د [[ايران|ایران]] ستر مذهبي مشر [[سيد علي خامنه‌يي]] ووژل شوی او مېرمن يې ټپې شوې ده.}} <!----- ۴ خبر ------> {{مخبڼه/ورځ| |ورځ=اپريل ۱۳ مه |notícia1=د [[پاکستان]] پلازمېنه [[اسلام اباد]] کې د [[امریکا متحده ايالات|امريکا متحده ايالتونو]] او [[ايران]] خبرې ناکامه شوې.}} <!--دا وروستۍ برخه مه بدلوئ!-->[[دوتنه:Arbcom ru editing.svg|right|20px|link=کينډۍ:مخبڼه/تازه پېښې]] }} <!----- انځور ------> {{مخبڼه/انځور |انځور=عبدالاحد مومند.webp |نوم=[[عبدالاحد مومند]] |سپيناوی= افغان ستور مزلی عبدالاحد مومند په ۶۷کلنۍ کې د سرطان د ناروغۍ له کبله جرمني کې ومړ. }} </div><!--بکس بند کړئ --> {{مخبڼه/مړينې| [[دلبر نظري]]<!--24/08-->| [[سيدعلي خامنه‌يي]]<!--04/03-->| [[عبدالاحد مومند]]<!--21/06-->| }} <!-- وروستي مړینې په [[Wikiproject:Wikidata/Recent deaths]] کې موندل کېدی شي (یوازې 4 دې وښودل شي) --> </div> </div> 3zilp61fmum72bdmcbqghkecrexta0s 3 87493 365072 2026-07-09T05:46:37Z ښه راغلاست پیغام ورکوونکی 11444 د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي 365072 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|realName=|name=فقیرشاه فقیر یوسفزی}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۹ جولای ۲۰۲۶، گړۍ ۰۵:۴۶ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) m2k1a86k7r7p8exhoh1vd8cjn858cmi