توتنگ ولسوالۍ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ps">
  <siteinfo>
    <sitename>ويکيپېډيا</sitename>
    <dbname>pswiki</dbname>
    <base>https://ps.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D9%88%D9%85%DA%93%DB%8C_%D9%85%D8%AE</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.10</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">رسنۍ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ځانگړی</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">کارن</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">د کارن خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ويکيپېډيا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">د ويکيپېډيا خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">دوتنه</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">د دوتنې خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">مېډياويکي</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">د مېډياويکي خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">کينډۍ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">د کينډۍ خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">لارښود</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">د لارښود خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">وېشنيزه</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">د وېشنيزې خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">تانبه</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">د تانبې خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">مهال‌ليک</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">د مهال‌ليک خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">چلنوال</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">د چلنوال خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">پېښه</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">د پېښې خبرې اترې</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>توتنگ ولسوالۍ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23053</id>
    <revision>
      <id>365144</id>
      <parentid>176972</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T14:35:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BasilLeaf</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <origin>365144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1515" sha1="g1djiilznb4iql7ser5yhqm44l3w650" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --&gt;
| name                    = توتنگ
| official_name           = 
| settlement_type         = [[د برونای ولسوالۍ|ولسوالۍ]]
&lt;!-- images, nickname, motto ---&gt;
| image_skyline           =
| imagesize               =
| image_alt               =
| image_caption           =
| image_flag              = 
| flag_size               =
| flag_alt                = Flag of Belait
| image_shield            = 
| shield_size             =
| shield_alt              = Coat of Arms of Belait
| nickname                = 
| motto                   = 
| anthem                  = 
&lt;!-- maps and coordinates ------&gt;
| image_map               = Brunei-Tutong.png
| mapsize                 = 200px
| map_alt                 =
| map_caption             = 
&lt;!-- seat, smaller parts -------&gt;
| seat_type               = پلازمېنه
| seat                    = پيکان توتونگ
}}

توتنگ د [[برونای]] يوه ولسوالۍ ده ددې ولسوالۍ د وگړو شمېر 60,744 دی۔

[[File:Administrative Subdivisions of Daerah Tutong (ms-Jawi).png|center|thumb|300px|د توتنگ ولسوالۍ کې د  مقیمونو او ښارګوټو نقشه په مالایي ژبه (په جاوي خط).]]
== نور ولولئ ==
[[برونای]]
{{د آسيايي هېوادونو لومړۍ درجې وېش}}
{{د برونای ولسوالۍ}}
[[وېشنيزه:د برونای ولسوالۍ]]</text>
      <sha1>g1djiilznb4iql7ser5yhqm44l3w650</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اکازۍ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>69006</id>
    <revision>
      <id>365150</id>
      <parentid>363863</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T18:17:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Khan Muhammad Akazai</username>
        <id>4158</id>
      </contributor>
      <comment>/* تور غر ولسوالۍ */</comment>
      <origin>365150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14369" sha1="30x3zbq1blo7piho0wrdptx06u0jkwv" xml:space="preserve">'''اکازئی''' یو [[پښتون]] (یا [[پختون]]/[[پټان]]) قبیله ده چې د شمالي [[پاکستان]] سره تړاو لري. دا په ځانګړي ډول د [[یوسفزئی]] قبیلې د یوې فرعي څانګې، عیسی زئی، برخه ده. یوسفزئی قبیله د پښتنو له هغو قبایلو څخه ده چې ډېر اغېزناک، مشهور او معزز ګڼل کېږي، او په [[خیبر پښتونخوا]] کې مېشت دي.

دا قبیله د خپلې بډایه کلتوري میراث، قوي قبایلي اصولو (پښتونولي) او تاریخي نفوذ له امله پېژندل کېږي. یوسفزئی قبیلې د برتانوي استعماري پراختیا پر وړاندې مقاومت او د خپلې خپلواکۍ د ساتلو په برخه کې مهم رول لوبولی دی&lt;ref&gt;.P.D. Bonarjee (1899). [https://archive.org/details/ahandbookfighti00bonagoog/page/n47/mode/1up A Handbook of  The  Fighting Races of  India] p.23-24.&lt;/ref&gt;

پوځي مورخ کرنل هیرالډ کارمائیکل وائلي د یوسفزئی قبیلې په اړه خپل نظر داسې بیان کړی دی:
&quot;یوسفزئی یو کرنیز قوم دی، چې عموماً ښکلی، متناسب بدن، ښه فزیکي جوړښت او ښکلې څېره لري، او په کې نسلي ویاړ ډېر څرګند وي. هغه ښه لباس اغوندي او ښه اخلاق لري، او د هغه مېلمه پالنه بېلګه ده.&quot;. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=H.C. Wylly |author-link=H.C. Wylly |year=1912 |title=From the Black Mountain to Waziristan |url=https://archive.org/details/fromblackmountai00wyll |publisher=London, Macmillan |page=56}}&lt;/ref&gt;

== د قبیلې پېژندنه ==
اکازۍ د [[تور غر ولسوالۍ|تورغر]] قبیلې څخه شمیرل کیږي، چې د یوسفزیو قبیلې د عیسی زي قبیلې یوه څانګه ده. &lt;ref&gt;Compiled by H. A. Rose. ''Glossary of the Tribes and Castes of the Punjab and North West Frontier Province''. p.702.https://archive.org/details/glossaryoftribes03rose&lt;/ref&gt; دوی '''د اکا له اولادې څخه دي،''' '''د عیسی''' زوی (عیسیزي) او د یوسف  ( یوسفزی ) لمسی. &lt;ref&gt;H. D. Watson. ''Gazetteer of Hazara District'', 1907. p. 164.https://books.google.com/books?ei=LqhXTY6QJI_RrQfV--GHBw&amp;ct=book-thumbnail&amp;id=V1NuAAAAMAAJ&amp;dq=gazetteer+of+hazara+district&amp;q=Akazais&lt;/ref&gt; اکازۍ بیا په څلورو برخو ویشل شوي چې هره برخه دوه یا ډیرې فرعي برخې لري. &lt;ref&gt;J. Wolfe Murray. ''A Dictionary of the Pathan Tribes on the North-west Frontier of India''. https://archive.org/details/adictionarypath00brangoog&lt;/ref&gt;

=== برخې او فرعي برخې ===
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
| bgcolor=&quot;#969696&quot; |'''فرعي کلی'''
| bgcolor=&quot;#969696&quot; | '''برخه'''
| bgcolor=&quot;#969696&quot; | '''فرعي برخه (خیل)'''
|-
| '''اکازۍ'''
| پاینده خیل
| اول خېل، جوګي خېل او لال خېل
|-
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; |
| برت خیل
| بيبا خېل، چمبه خېل او خان خېل  
|-
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; |
| تاسن خیل
| اکوزي، غازي خان او ماموزي
|-
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; |
| عزیز خیل
| درجا خیل، رسول خیل، سین خیل او کالا خیل
|}

== جغرافيه ==
د اکازئی قبیلې اکثریت (شاوخوا ۳۵،۰۰۰ تنه) د یوه غرني سیمې، چې تورغر (تور غر) نومېږي، د لویدیځو لمنو پر سر مېشته ده. د اکازئیو سیمه د حسنزو قبیلې له شمالي خوا سره نږدې پرته ده. د ختیځ خوا ته د اگرور سیمه موقعیت لري، شمال ته چغرزئیان (نصرت خېل او بسی خېل) میشت دي، او لویدیځ لور ته مشهوره د سند سیند بهېږي.
د مچایي سر د دوی له جنوبي خوا پرته ده، چې د تورغر تر ټولو لوړه څوکه ده (۹۸۱۷ فوټه لوړوالی لري) — دا څوکه د اکازئیو په برخه کې راځي.
د اکازئیو مهم کلي کند (بر کند او کوز کند)، بمبل، او بلیانړه دي. نور کلي عبارت دي له دربنړه، کنډر، بکرې، لید، لاشوړه، بکیانړه، موراتَه، تورم، او لارې.
د سکهانو د واکمنۍ پر مهال او تر ۱۸۶۸م کال پورې، اکازئیان د اگرور درې (اوسنۍ تحصیل اوګی) د شاهتوت د کلي مالکین وو.
د ژوند د ښه فرصتونو لپاره، اکازئیان له تورغر څخه ګاونډیو سیمو او د هېواد نورو ښارونو ته کډه شول.
د تورغر نه کډه شوي اکازئیان اوس د مانسهرې ولسوالۍ په اوګی تحصیل (چې تورغر سره نښتی دی)، د پخل درې، د کونش درې (چنارکوټ، مانسهره ولسوالۍ)، ملک پورې (ایبټ آباد)، کهلابټ ټاؤن شپ، نارا، هري پور، کراچۍ، راولپنډۍ، او د اټک ولسوالۍ په برهان کې مېشته دي.&lt;ref name=&quot;archive.org&quot;&gt;Wylly H.C. ''From the Black Mountain to Waziristan'', Chapter - II pges (24 -53).https://archive.org/details/fromblackmountai00wyll&lt;/ref&gt; د ژوند د ښه امکاناتو لپاره، اکازیان د پاکستان دننه سیمو او ښارونو ته مهاجر شول. هغه خلک چې [[تور غر ولسوالۍ|د تورغر]] څخه مهاجر شوي اوس  په تحصیل اوګي (تورغر سره نږدې)،د پکلے دره او کونش دره – چنارکوټ د [[مانسهره ولسوالۍ|مانسهره]]، ملکپوره - [[ايبټ اباد ولسوالۍ|ایبټ آباد]] ، کلابت ټاون شپ ، ناره، [[هريپور ولسوالۍ|هري پور]] ، [[کراچۍ]] ، [[راولپنډي|راولپنډۍ]] او برهان ضلع [[اټک]] کې ژوند کوي. 

== د انګرېزانو پر ضد جګړه ==
تورغر د 1858 څخه تر 1947 پورې [[بریتانوی هند|د برتانوي واکمنۍ]] پرمهال هیڅکله د دوی تر ادارې لاندې نه و. د حسن زيو تر څنګ اکازيانو د انګرېزانو پر ضد په جګړه کې ډېر فعال وو. &lt;ref name=&quot;IGI&quot;&gt;{{Cite web |title=objectid=DS405.1.I34_V08_257.gif Black Mountain - Imperial Gazetteer of India, v. 8, p. 251 |url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html |access-date=2023-10-04 |archive-date=2021-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507170752/https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

د دې قبیلې د جنګیالیو شخصیت او زړورتیا د سر ویلیم ویلسن هنټر لخوا په لاندې ډول تشریح شوې: &lt;ref&gt;Sir Willium Wilson Hunter.''The Indian Musalmans'' (1872) page 30 (https://archive.org/details/indianmusalmans03huntgoog&lt;/ref&gt;
{{Cquote|د 1863 کمپاین موږ ته زموږ په لګښت کې درس راکړ چې د جنون کیمپ پروړاندې مبارزه د نړۍ ترټولو زړور نسل د ۵3,000 جنګیالیو د متحد ځواک سره د جګړې معنی لري. د سیمې نه لاس رسی، د قومونو مزاج او داخلي اړیکې زموږ د سرحدي افسرانو لپاره د بې باورۍ سرچینه ده.}}
[[بریتانوی هند|د برتانوي واکمنۍ]] حکومت په مختلفو وختونو کې د تور غر  قبیلو د ځپلو لپاره ''تور غر'' ته پنځه لوی مہمات واستول: &lt;ref name=&quot;archive.org&quot;/&gt;

*'''د تور غر لومړی مہم – ۱۸۵۲-۱۸۵۳'''. د ۱۸۵۱ کال د مني پر مهال د مالګې د څانګې د کارني او تپ په نوم د دوو برتانوي افسرانو وژنه د دې مہم لامل شوه. دا عملیات د 1852 کال د دسمبر څخه تر جنوري 1853 پورې ترسره شوي. په دې مہم کې د ډګرمن مکسن په مشرۍ ۳۸۰۰ سرتیري ګډون درلود. په دغه مہم کې پنځه عسکر وژل شوي او ۱۰ نور ټپيان شوي دي. &lt;ref name=&quot;antiquesatoz.com&quot;&gt;Stephen Herold.''Expeditions against the Tribes of NWF Province from 1847 to 1908. http://www.antiquesatoz.com/stephenherold/nwfrontc.htm''&lt;/ref&gt;

* '''د تور غر دوهم مہم – ۱۸۶۸'''. دغه مہم د حسن زيو، اکازو او چغرزي قومونو له خوا د وادي اګرور په اوګي کې د برتانوي پوليسو په پوسته د بريد له امله رامنځته شو. دا عملیات د اکتوبر په 1868 کې ترسره شوي. په دې سفر کې 12,544 سرتیري شامل وو چې د میجر جنرال وائلډ لخوا یې قومانده کوله. په جګړه کې ۵۵ عسکر وژل شوي او ۲۹ نور ټپیان شوي دي. &lt;ref name=&quot;antiquesatoz.com&quot; /&gt;

* '''د تور غر دریم مہم – ۱۸۸۸'''. دا عملیات د 1888 د لومړي هزاره مہم په نوم هم پیژندل کیږي. د دې مبارزې لامل د انګرېزانو پر کلیو د قومونو پرله پسې بریدونه او پر برتانوي پوځیانو برید وو، چې په ترڅ کې یې دوه برتانوي افسران ووژل شول. دا د اکتوبر له 1 څخه تر نومبر 11، 1888 پورې دوام وکړ. په دې کمپاین کې 9,416 سرتیري شامل وو چې د میجر جنرال جې مک کوین لخوا یې قومانده کوله. په دې کمپاین کې ۲۵ عسکر وژل شوي او ۵۷ نور ټپیان شوي دي. &lt;ref name=&quot;antiquesatoz.com&quot; /&gt;

* '''د تور غر څلورم مہم – ۱۸۹۱'''. دا عملیات د دویم هزاره مہم ۱۸۹۱ په نوم هم یادیږي. د تورغر قبیلې د برتانیې په خاوره کې په خپلو عسکرو باندې ډزې وکړې چې د همدې مبارزې لامل شو. د کمپاین موده د مارچ څخه تر نومبر 1891 پورې وه. په دې ځواک کې 7,289 سرتیري شامل وو او مشري یې د تورن جنرال W. K. Ellis په غاړه وه. په دغه کمپاين کې ۹ تنه عسکر وژل شوي او ۳۹ نور ټپيان دي. &lt;ref name=&quot;antiquesatoz.com&quot; /&gt; &lt;ref&gt;A H Manson ''Expedition Against The Hasanzai And Akazai Tribes Of The Black Mountain 1891''(https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.278708&lt;/ref&gt;

* '''د 1892 کال د عیسی زی قبیلې پر ضد مہم '''.  د قبیلو لخوا د تړونونو څخه سرغړونه او د جوړجاړي څخه ښکاره سرغړونه د دې کمپاین لامل شوه. د دې عملیاتو هدف د حسن زی، اکازي او مدخیل په نوم د دریو داعشیانو پر ضد و. دا د سپتمبر څخه تر اکتوبر 1892 پورې پرمخ وړل شوی و. په دې ځواک کې د تورن جنرال ویلیم لاکهارټ تر قوماندې لاندې 6000 سرتیري او 24 ټوپکونه شامل وو. په دې کمپاین کې ۲۴ تنه عسکر د کولرا له امله مړه شول نه د دښمن د مرمیو.&lt;ref&gt;Watson, H. D. Ed. Gazetteer Of The Hazara District, 1907 https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.31463/page/n236/mode/1up?q=Black+Mountain&lt;/ref&gt;

== کلتور او دودونه ==
د نورو ټولو [[پښتانه|پښتنو]] په څیر، اکازیانو خپل کلتوري هویت ساتلی دی. دوی د ''[[پښتونولي]] د اخلاقو اصول په کلکه تعقیبوي،'' چې په هغه کې مینه، نیکمرغي، زړورتیا، وفاداري او تواضع شامل دي. اکازو هم د پښتنو دودونه د ''[[جرگه|جرګې]]'' (مشورتي مجلس)، ''[[ننواتې|نانواتي]]'' (پلاوی د جرم اقرار)، ''هجره'' (لویه دسترخوان) او ''[[Melmastyā́|میلمستیا]]'' (میلمه پالنه) ساتلي دي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Singh |first=Surinder |url=https://books.google.com/books?id=QVA0JAzQJkYC&amp;pg=PA336&amp;dq=pushtoonwali |title=Popular Literature and Pre-modern Societies in South Asia |last2=Gaur |first2=I. D. |date=2008 |publisher=Pearson Education India |isbn=978-81-317-1358-7 |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Surinder Singh and Ishwar Dayal Gaur. ''Popular Literature and Pre-Modern Societies in South Asia''. p. 336.https://books.google.com/books?id=QVA0JAzQJkYC&amp;pg=PA336&amp;dq=pushtoonwali&lt;/ref&gt;

== ژبه ==
[[پښتو]] د اکازیو اساسي ژبه ده. له نورو خلکو/ژبو سره د سختو طبعي ځمکو او لږو سړکونو له امله لږ تعامل؛ د تور غر اکازۍ د پښتو تر ټولو پاکه بڼه خبرې کوي. هغه اکازیان چې نورو سیمو ته کډه شوي، محلي ژبې یې غوره کړې دي لکه؛ [[هندکو يا انکو ژبه|هندوکو]] په هزاره ډویژن کې.

== تور غر ولسوالۍ ==
په 14 اګست 1947 کې د [[پاکستان]] له جوړېدو وروسته، تور غر [[خېبر پښتونخوا|د خیبر پښتونخوا]] ([[خېبر پښتونخوا|''شمال لویدیز سرحدي صوبې'']]) د صوبايي حکومت تر ادارې لاندې د قبایلي سیمې حیثیت ورکړل شو.

د ۲۰۱۱ کال د جنورۍ په ۲۸مه [[تور غر ولسوالۍ|تورغر]] د [[خېبر پښتونخوا]] ۲۵مه ضلعه شوه. &lt;ref&gt;[http://tribune.com.pk/story/110387/tor-ghar-kala-dhaka-becomes-25th-k-p-district/ Tor Ghar: Kala Dhaka becomes 25th K-P district] The Express Tribune. 28 January 2011. Retrieved 12 November 2011.&lt;/ref&gt; جودبا د دې نوې جوړې شوې ولسوالۍ مرکز دی چې لاندې تحصیلونه لري:

* جودبا
* کنډر حسن زی
* دوړ میره

د اکازۍ ډیری سیمې د کنډر حسن زی تحصیل لاندې راځي. [https://web.archive.org/web/20110225010611/http://khyberpakhtunkhwa.gov.pk/]

== حوالې ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
{{Pashtun tribes}}</text>
      <sha1>30x3zbq1blo7piho0wrdptx06u0jkwv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>365155</id>
      <parentid>365150</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T08:11:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Khan Muhammad Akazai</username>
        <id>4158</id>
      </contributor>
      <comment>/* د قبیلې پېژندنه */</comment>
      <origin>365155</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14454" sha1="tmuj85vnlc01vvnjjqfjj2jg651ilca" xml:space="preserve">'''اکازئی''' یو [[پښتون]] (یا [[پختون]]/[[پټان]]) قبیله ده چې د شمالي [[پاکستان]] سره تړاو لري. دا په ځانګړي ډول د [[یوسفزئی]] قبیلې د یوې فرعي څانګې، عیسی زئی، برخه ده. یوسفزئی قبیله د پښتنو له هغو قبایلو څخه ده چې ډېر اغېزناک، مشهور او معزز ګڼل کېږي، او په [[خیبر پښتونخوا]] کې مېشت دي.

دا قبیله د خپلې بډایه کلتوري میراث، قوي قبایلي اصولو (پښتونولي) او تاریخي نفوذ له امله پېژندل کېږي. یوسفزئی قبیلې د برتانوي استعماري پراختیا پر وړاندې مقاومت او د خپلې خپلواکۍ د ساتلو په برخه کې مهم رول لوبولی دی&lt;ref&gt;.P.D. Bonarjee (1899). [https://archive.org/details/ahandbookfighti00bonagoog/page/n47/mode/1up A Handbook of  The  Fighting Races of  India] p.23-24.&lt;/ref&gt;

پوځي مورخ کرنل هیرالډ کارمائیکل وائلي د یوسفزئی قبیلې په اړه خپل نظر داسې بیان کړی دی:
&quot;یوسفزئی یو کرنیز قوم دی، چې عموماً ښکلی، متناسب بدن، ښه فزیکي جوړښت او ښکلې څېره لري، او په کې نسلي ویاړ ډېر څرګند وي. هغه ښه لباس اغوندي او ښه اخلاق لري، او د هغه مېلمه پالنه بېلګه ده.&quot;. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=H.C. Wylly |author-link=H.C. Wylly |year=1912 |title=From the Black Mountain to Waziristan |url=https://archive.org/details/fromblackmountai00wyll |publisher=London, Macmillan |page=56}}&lt;/ref&gt;

== د قبیلې پېژندنه ==
اکازۍ د [[تور غر ولسوالۍ|تورغر]] قبیلې څخه شمیرل کیږي، چې د یوسفزیو قبیلې د عیسی زي قبیلې یوه څانګه ده. &lt;ref&gt;Compiled by H. A. Rose. ''Glossary of the Tribes and Castes of the Punjab and North West Frontier Province''. p.702.https://archive.org/details/glossaryoftribes03rose&lt;/ref&gt; د یوسفزي قبیلې نیکه، امجد یوسف، پنځه زامن درلودل: اکو، موسی، عیسی، مالي او اوریا. دوی د اکا له اولادې څخه دي، '''د عیسی''' زوی و. &lt;ref&gt;H. D. Watson. ''Gazetteer of Hazara District'', 1907. p. 164.https://books.google.com/books?ei=LqhXTY6QJI_RrQfV--GHBw&amp;ct=book-thumbnail&amp;id=V1NuAAAAMAAJ&amp;dq=gazetteer+of+hazara+district&amp;q=Akazais&lt;/ref&gt; اکازۍ بیا په څلورو برخو ویشل شوي چې هره برخه دوه یا ډیرې فرعي برخې لري. &lt;ref&gt;J. Wolfe Murray. ''A Dictionary of the Pathan Tribes on the North-west Frontier of India''. https://archive.org/details/adictionarypath00brangoog&lt;/ref&gt;

=== برخې او فرعي برخې ===
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
| bgcolor=&quot;#969696&quot; |'''فرعي کلی'''
| bgcolor=&quot;#969696&quot; | '''برخه'''
| bgcolor=&quot;#969696&quot; | '''فرعي برخه (خیل)'''
|-
| '''اکازۍ'''
| پاینده خیل
| اول خېل، جوګي خېل او لال خېل
|-
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; |
| برت خیل
| بيبا خېل، چمبه خېل او خان خېل  
|-
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; |
| تاسن خیل
| اکوزي، غازي خان او ماموزي
|-
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; |
| عزیز خیل
| درجا خیل، رسول خیل، سین خیل او کالا خیل
|}

== جغرافيه ==
د اکازئی قبیلې اکثریت (شاوخوا ۳۵،۰۰۰ تنه) د یوه غرني سیمې، چې تورغر (تور غر) نومېږي، د لویدیځو لمنو پر سر مېشته ده. د اکازئیو سیمه د حسنزو قبیلې له شمالي خوا سره نږدې پرته ده. د ختیځ خوا ته د اگرور سیمه موقعیت لري، شمال ته چغرزئیان (نصرت خېل او بسی خېل) میشت دي، او لویدیځ لور ته مشهوره د سند سیند بهېږي.
د مچایي سر د دوی له جنوبي خوا پرته ده، چې د تورغر تر ټولو لوړه څوکه ده (۹۸۱۷ فوټه لوړوالی لري) — دا څوکه د اکازئیو په برخه کې راځي.
د اکازئیو مهم کلي کند (بر کند او کوز کند)، بمبل، او بلیانړه دي. نور کلي عبارت دي له دربنړه، کنډر، بکرې، لید، لاشوړه، بکیانړه، موراتَه، تورم، او لارې.
د سکهانو د واکمنۍ پر مهال او تر ۱۸۶۸م کال پورې، اکازئیان د اگرور درې (اوسنۍ تحصیل اوګی) د شاهتوت د کلي مالکین وو.
د ژوند د ښه فرصتونو لپاره، اکازئیان له تورغر څخه ګاونډیو سیمو او د هېواد نورو ښارونو ته کډه شول.
د تورغر نه کډه شوي اکازئیان اوس د مانسهرې ولسوالۍ په اوګی تحصیل (چې تورغر سره نښتی دی)، د پخل درې، د کونش درې (چنارکوټ، مانسهره ولسوالۍ)، ملک پورې (ایبټ آباد)، کهلابټ ټاؤن شپ، نارا، هري پور، کراچۍ، راولپنډۍ، او د اټک ولسوالۍ په برهان کې مېشته دي.&lt;ref name=&quot;archive.org&quot;&gt;Wylly H.C. ''From the Black Mountain to Waziristan'', Chapter - II pges (24 -53).https://archive.org/details/fromblackmountai00wyll&lt;/ref&gt; د ژوند د ښه امکاناتو لپاره، اکازیان د پاکستان دننه سیمو او ښارونو ته مهاجر شول. هغه خلک چې [[تور غر ولسوالۍ|د تورغر]] څخه مهاجر شوي اوس  په تحصیل اوګي (تورغر سره نږدې)،د پکلے دره او کونش دره – چنارکوټ د [[مانسهره ولسوالۍ|مانسهره]]، ملکپوره - [[ايبټ اباد ولسوالۍ|ایبټ آباد]] ، کلابت ټاون شپ ، ناره، [[هريپور ولسوالۍ|هري پور]] ، [[کراچۍ]] ، [[راولپنډي|راولپنډۍ]] او برهان ضلع [[اټک]] کې ژوند کوي. 

== د انګرېزانو پر ضد جګړه ==
تورغر د 1858 څخه تر 1947 پورې [[بریتانوی هند|د برتانوي واکمنۍ]] پرمهال هیڅکله د دوی تر ادارې لاندې نه و. د حسن زيو تر څنګ اکازيانو د انګرېزانو پر ضد په جګړه کې ډېر فعال وو. &lt;ref name=&quot;IGI&quot;&gt;{{Cite web |title=objectid=DS405.1.I34_V08_257.gif Black Mountain - Imperial Gazetteer of India, v. 8, p. 251 |url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html |access-date=2023-10-04 |archive-date=2021-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507170752/https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

د دې قبیلې د جنګیالیو شخصیت او زړورتیا د سر ویلیم ویلسن هنټر لخوا په لاندې ډول تشریح شوې: &lt;ref&gt;Sir Willium Wilson Hunter.''The Indian Musalmans'' (1872) page 30 (https://archive.org/details/indianmusalmans03huntgoog&lt;/ref&gt;
{{Cquote|د 1863 کمپاین موږ ته زموږ په لګښت کې درس راکړ چې د جنون کیمپ پروړاندې مبارزه د نړۍ ترټولو زړور نسل د ۵3,000 جنګیالیو د متحد ځواک سره د جګړې معنی لري. د سیمې نه لاس رسی، د قومونو مزاج او داخلي اړیکې زموږ د سرحدي افسرانو لپاره د بې باورۍ سرچینه ده.}}
[[بریتانوی هند|د برتانوي واکمنۍ]] حکومت په مختلفو وختونو کې د تور غر  قبیلو د ځپلو لپاره ''تور غر'' ته پنځه لوی مہمات واستول: &lt;ref name=&quot;archive.org&quot;/&gt;

*'''د تور غر لومړی مہم – ۱۸۵۲-۱۸۵۳'''. د ۱۸۵۱ کال د مني پر مهال د مالګې د څانګې د کارني او تپ په نوم د دوو برتانوي افسرانو وژنه د دې مہم لامل شوه. دا عملیات د 1852 کال د دسمبر څخه تر جنوري 1853 پورې ترسره شوي. په دې مہم کې د ډګرمن مکسن په مشرۍ ۳۸۰۰ سرتیري ګډون درلود. په دغه مہم کې پنځه عسکر وژل شوي او ۱۰ نور ټپيان شوي دي. &lt;ref name=&quot;antiquesatoz.com&quot;&gt;Stephen Herold.''Expeditions against the Tribes of NWF Province from 1847 to 1908. http://www.antiquesatoz.com/stephenherold/nwfrontc.htm''&lt;/ref&gt;

* '''د تور غر دوهم مہم – ۱۸۶۸'''. دغه مہم د حسن زيو، اکازو او چغرزي قومونو له خوا د وادي اګرور په اوګي کې د برتانوي پوليسو په پوسته د بريد له امله رامنځته شو. دا عملیات د اکتوبر په 1868 کې ترسره شوي. په دې سفر کې 12,544 سرتیري شامل وو چې د میجر جنرال وائلډ لخوا یې قومانده کوله. په جګړه کې ۵۵ عسکر وژل شوي او ۲۹ نور ټپیان شوي دي. &lt;ref name=&quot;antiquesatoz.com&quot; /&gt;

* '''د تور غر دریم مہم – ۱۸۸۸'''. دا عملیات د 1888 د لومړي هزاره مہم په نوم هم پیژندل کیږي. د دې مبارزې لامل د انګرېزانو پر کلیو د قومونو پرله پسې بریدونه او پر برتانوي پوځیانو برید وو، چې په ترڅ کې یې دوه برتانوي افسران ووژل شول. دا د اکتوبر له 1 څخه تر نومبر 11، 1888 پورې دوام وکړ. په دې کمپاین کې 9,416 سرتیري شامل وو چې د میجر جنرال جې مک کوین لخوا یې قومانده کوله. په دې کمپاین کې ۲۵ عسکر وژل شوي او ۵۷ نور ټپیان شوي دي. &lt;ref name=&quot;antiquesatoz.com&quot; /&gt;

* '''د تور غر څلورم مہم – ۱۸۹۱'''. دا عملیات د دویم هزاره مہم ۱۸۹۱ په نوم هم یادیږي. د تورغر قبیلې د برتانیې په خاوره کې په خپلو عسکرو باندې ډزې وکړې چې د همدې مبارزې لامل شو. د کمپاین موده د مارچ څخه تر نومبر 1891 پورې وه. په دې ځواک کې 7,289 سرتیري شامل وو او مشري یې د تورن جنرال W. K. Ellis په غاړه وه. په دغه کمپاين کې ۹ تنه عسکر وژل شوي او ۳۹ نور ټپيان دي. &lt;ref name=&quot;antiquesatoz.com&quot; /&gt; &lt;ref&gt;A H Manson ''Expedition Against The Hasanzai And Akazai Tribes Of The Black Mountain 1891''(https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.278708&lt;/ref&gt;

* '''د 1892 کال د عیسی زی قبیلې پر ضد مہم '''.  د قبیلو لخوا د تړونونو څخه سرغړونه او د جوړجاړي څخه ښکاره سرغړونه د دې کمپاین لامل شوه. د دې عملیاتو هدف د حسن زی، اکازي او مدخیل په نوم د دریو داعشیانو پر ضد و. دا د سپتمبر څخه تر اکتوبر 1892 پورې پرمخ وړل شوی و. په دې ځواک کې د تورن جنرال ویلیم لاکهارټ تر قوماندې لاندې 6000 سرتیري او 24 ټوپکونه شامل وو. په دې کمپاین کې ۲۴ تنه عسکر د کولرا له امله مړه شول نه د دښمن د مرمیو.&lt;ref&gt;Watson, H. D. Ed. Gazetteer Of The Hazara District, 1907 https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.31463/page/n236/mode/1up?q=Black+Mountain&lt;/ref&gt;

== کلتور او دودونه ==
د نورو ټولو [[پښتانه|پښتنو]] په څیر، اکازیانو خپل کلتوري هویت ساتلی دی. دوی د ''[[پښتونولي]] د اخلاقو اصول په کلکه تعقیبوي،'' چې په هغه کې مینه، نیکمرغي، زړورتیا، وفاداري او تواضع شامل دي. اکازو هم د پښتنو دودونه د ''[[جرگه|جرګې]]'' (مشورتي مجلس)، ''[[ننواتې|نانواتي]]'' (پلاوی د جرم اقرار)، ''هجره'' (لویه دسترخوان) او ''[[Melmastyā́|میلمستیا]]'' (میلمه پالنه) ساتلي دي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Singh |first=Surinder |url=https://books.google.com/books?id=QVA0JAzQJkYC&amp;pg=PA336&amp;dq=pushtoonwali |title=Popular Literature and Pre-modern Societies in South Asia |last2=Gaur |first2=I. D. |date=2008 |publisher=Pearson Education India |isbn=978-81-317-1358-7 |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Surinder Singh and Ishwar Dayal Gaur. ''Popular Literature and Pre-Modern Societies in South Asia''. p. 336.https://books.google.com/books?id=QVA0JAzQJkYC&amp;pg=PA336&amp;dq=pushtoonwali&lt;/ref&gt;

== ژبه ==
[[پښتو]] د اکازیو اساسي ژبه ده. له نورو خلکو/ژبو سره د سختو طبعي ځمکو او لږو سړکونو له امله لږ تعامل؛ د تور غر اکازۍ د پښتو تر ټولو پاکه بڼه خبرې کوي. هغه اکازیان چې نورو سیمو ته کډه شوي، محلي ژبې یې غوره کړې دي لکه؛ [[هندکو يا انکو ژبه|هندوکو]] په هزاره ډویژن کې.

== تور غر ولسوالۍ ==
په 14 اګست 1947 کې د [[پاکستان]] له جوړېدو وروسته، تور غر [[خېبر پښتونخوا|د خیبر پښتونخوا]] ([[خېبر پښتونخوا|''شمال لویدیز سرحدي صوبې'']]) د صوبايي حکومت تر ادارې لاندې د قبایلي سیمې حیثیت ورکړل شو.

د ۲۰۱۱ کال د جنورۍ په ۲۸مه [[تور غر ولسوالۍ|تورغر]] د [[خېبر پښتونخوا]] ۲۵مه ضلعه شوه. &lt;ref&gt;[http://tribune.com.pk/story/110387/tor-ghar-kala-dhaka-becomes-25th-k-p-district/ Tor Ghar: Kala Dhaka becomes 25th K-P district] The Express Tribune. 28 January 2011. Retrieved 12 November 2011.&lt;/ref&gt; جودبا د دې نوې جوړې شوې ولسوالۍ مرکز دی چې لاندې تحصیلونه لري:

* جودبا
* کنډر حسن زی
* دوړ میره

د اکازۍ ډیری سیمې د کنډر حسن زی تحصیل لاندې راځي. [https://web.archive.org/web/20110225010611/http://khyberpakhtunkhwa.gov.pk/]

== حوالې ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
{{Pashtun tribes}}</text>
      <sha1>tmuj85vnlc01vvnjjqfjj2jg651ilca</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>احمد قریشي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87512</id>
    <revision>
      <id>365145</id>
      <timestamp>2026-07-14T14:39:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ناشناس پارسا</username>
        <id>40108</id>
      </contributor>
      <comment>د &quot;پېژندنه احمد قریشي د افغانستان د خبریالانو مرکز (AFJC) بنسټ‌ايښودونکی او اجرائیوي رئیس دی؛ دا یو خپلواک او غیرانتفاعي بنسټ دی چې په افغانستان کې د خبریالانو د ملاتړ او د رسنیو د ازادۍ د ودې په برخه کې فعالیت کوي. ښاغلی قریشي د کابل د رنا پوهنتون د ژورنالېزم او...&quot; تورو مخ جوړ شو</comment>
      <origin>365145</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8605" sha1="bd5nmughpv1lhbk4wio45s390po75op" xml:space="preserve">پېژندنه
احمد قریشي د افغانستان د خبریالانو مرکز (AFJC) بنسټ‌ايښودونکی او اجرائیوي رئیس دی؛ دا یو خپلواک او غیرانتفاعي بنسټ دی چې په افغانستان کې د خبریالانو د ملاتړ او د رسنیو د ازادۍ د ودې په برخه کې فعالیت کوي.
ښاغلی قریشي د کابل د رنا پوهنتون د ژورنالېزم او اړیکو له څانګې څخه فارغ شوی دی. نوموړي خپل ژورنالیستیکي فعالیت په ۱۳۸۴ لمریز کال کې د هرات په کلید راډیو کې د خبریال په توګه پیل کړ او یو کال وروسته له پژواک خبري اژانس سره په هرات کې د خبریال په توګه یوځای شو او د هېواد د لوېدیځ زون پېښو ته یې پوښښ ورکاوه.
په ۱۳۸۶ لمریز کال کې احمد قریشي د هرات ولایت د خبریالانو د ټولنې د رئیس په توګه وټاکل شو. وروسته یې په ۱۳۸۸ لمریز کال کې په هرات کې د افغانستان د خبریالانو مرکز د یوه خپلواک او غیرانتفاعي بنسټ په توګه تأسیس کړ او په تدریج سره یې په ملي او نړیواله کچه په یو پېژندل شوي بنسټ بدل کړ.
په ۱۳۹۲ لمریز کال کې قریشي کابل ته ولاړ او د ۱۳۹۷ کال تر نیمایي پورې یې د پژواک خبري اژانس د فارسي څانګې د سموونکي (ایډیټور) په توګه دنده ترسره کړه. هغه د افغانستان د خبریالانو مرکز د اجرايي مدیریت ترڅنګ، د ازاد خبریال په توګه له افغانستان څخه بهر له بېلابېلو رسنیو، لکه د هالنډ زمانه راډیو، د الشرق الاوسط ورځپاڼې اړوند شرق پارسي خپرنۍ (نشریې) او نورو رسنیو سره همکاري کړې ده. د نوموړي راپورونه په یو شمېر نړیوالو رسنیو، لکه د سویډن ګوتنبرګ پوسټ ورځپاڼه کې هم خپاره شوي دي.
د احمد قریشي تر مدیریت لاندې د افغانستان د خبریالانو مرکز په افغانستان کې لومړنی خپلواک او د خبریالانو ملاتړی بنسټ دی چې د رسنیو د ازادۍ په نړیوالو رسمي اړیکو او همکاریو کې یې د افغانستان په استازیتوب فعال ګډون درلودلی دی. یاد مرکز د ۱۳۹۲ لمریز کال د چنګاښ په ۲۷مه (د ۲۰۱۳ کال د جولای ۱۷مه) د کمبودیا په پنوم‌پن ښار کې د بیان د ازادۍ د ملاتړ د نړۍ تر ټولو سترې شبکې (IFEX) غړیتوب ترلاسه کړ او په ۱۳۹۹ لمریز کال (۲۰۲۰ میلادي) کې د رسنیو د پراختیا د نړیوالې شبکې (GFMD) غړی شو.
د نړیوالو همکاریو په بهیر کې، قریشي د افغانستان د خبریالانو مرکز د یوه همکار بنسټ په توګه د خبریالانو او ازادو رسنیو د ملاتړ په نړیوالو هڅو کې مطرح کړی دی. دغه همکارۍ تر ډېره د ملاتړ، د پرانیستو لیکونو د لاسلیک او په نړیوالو غونډو کې د ګډون له لارې ترسره شوي او د دې بنسټ نړیوال موقف یې پیاوړی کړی دی.
د ژورنالېزم په برخه کې په افغانستان کې د احمد قریشي د مهمو لاسته راوړنو او نوښتونو له ډلې څخه لاندې مواردو ته اشاره کوو:
په افغانستان کې د کب ۲۷مه د «خبریال ورځې» په توګه نومول:
د ۱۳۹۲ لمریز کال په اواسطو کې، نوموړي دغه طرحه د افغانستان د خبریالانو مرکز د سلاکارانو پلاوي ته، چې د هېواد له مخکښو خبریالانو څخه جوړ و، وړاندې کړه او تایید شوه. د دې نوښت موخه دا وه چې په رسمي ملي تقویم کې د خبریالانو د درناوي لپاره ځانګړې ورځ وټاکل شي، په ځانګړي ډول دا چې د کب ۲۷مه د کال په وروستۍ میاشت کې راځي، نو د رسنیو د ټولنې د کلني وضعیت او ننګونو د ارزونې لپاره هم مناسب فرصت برابروي. دا طرحه په ۱۳۹۷ لمریز کال کې د هغه وخت حکومت له لوري د ملي ورځې په توګه ومنل شوه او په رسمي تقویم کې ځای پر ځای شوه.
په افغانستان کې د رسنیو د آزادۍ د وضعیت د کلني راپورونو جوړول او خپرول:
د خبریال ورځې له نومولو سره سم، د افغانستان د خبریالانو مرکز د خبریالانو او رسنیو د ازادۍ د وضعیت د کلني راپور د چمتو کولو او خپرولو طرحه هم پیل کړه. د یادو راپورونو خپرول او جوړول په ۱۳۹۲ لمریز کال کې، د جګړو او ناامنۍ له ستونزو سره سره، پیل شول. د جمهوري نظام له سقوط او د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته، چې له سختو رسنیزو محدودیتونو سره مل و، د دغو راپورونو خپرول پرته له ځنډه دوام لري.
د «افغانستان د کال خبریال» جایزې ورکړه:
د افغانستان د خبریالانو مرکز د احمد قریشي په مشرۍ په ۱۳۹۲ لمریز کال کې، د خبریال ورځې په مناسبت، د «افغانستان د کال خبریال» رقابتي جایزه رامنځته کړه. د دې پروګرام له مخې، د افغانستان دننه او په جلاوطنۍ کې خبریالان کولای شي خپل رسنیز کارونه په انفرادي ډول یا د خپلو رسنیو له لارې د دې معتبرې جایزې لپاره نوماند کړي. په تېرو ۱۲ کلونو کې، له بېلابېلو رسنیو لکه بي‌بي‌سي افغانستان، آریانا نیوز، هشت صبح ورځپاڼې، اطلاعات روز، طلوع نیوز، فرانس پرس، پژواک، د پیک تحقیقي خبریالۍ مرکز، افغانستان انټرنشنل، کلید راډیو، رخشانه خپرنۍ، تمدن ټلوېزیون او سرحد راډیو څخه ۲۷ خبریالانو، دغه جایزه ترلاسه کړې ده، چې اووه تنه یې ښځینه خبریالانې دي.
په نړیواله کچه د احمد قریشي له کړنو څخه ستاینه:
د رسنیزو اخلاقو سفیر: په ۱۳۹۰ لمریز کال کې د رسنیزو اخلاقو د ودې په برخه کې د خپلو مسلکي فعالیتونو او نوښتونو له امله، د رسنیزو اخلاقو نړیوال مرکز (Center for International Media Ethics) له خوا په افغانستان کې د دغه مرکز د سفیر په توګه وټاکل شو.
د (IFEX) نړیوالې شبکې د مشرتابه شورا غړی: احمد قریشي د ۱۴۰۲ لمریز کال د چنګاښ په ۸مه (د ۲۰۲۳ کال د جون ۲۹مه) د (IFEX) د کلنۍ غونډې پر مهال، د غړو بنسټونو د استازو په رأیو سره د ۲۰۲۳–۲۰۲۶ کلونو ترمنځ د‌ يوې درې کلنې دورې لپاره د دې شبکې د مشرتابه شورا غړی وټاکل شو. (IFEX) په نړۍ کې د بیان د ازادۍ د ملاتړ له سلو څخه د ډېرو سازمانونو نړیواله شبکه ده او د مشرتابه شورا یې د بیان ازادۍ او رسنیو په برخه کې د شبکې د پالیسۍ او اغېزمن مدیریت مسؤلیت لري.
د رسنیو د ازادۍ نړیواله جایزه: په ۲۰۱۹ میلادي کال کې، په افغانستان کې د خبریالانو او د رسنیو د ازادۍ د ملاتړ په برخه کې د نوموړي د هڅو او فعالیتونو په درناوي، د سویس په ژنیو ښار کې مېشت د «مطبوعاتي  نښان کمپين) نړیوال سازمان جایزه ترلاسه کړه.</text>
      <sha1>bd5nmughpv1lhbk4wio45s390po75op</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>365153</id>
      <parentid>365145</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:02:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39863-31</username>
        <id>40112</id>
      </contributor>
      <comment>سرچینو ته مې لینکونه ور اضافه کړل</comment>
      <origin>365153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9544" sha1="h2mwgmovf92ri87oc7g5vtsqq6wzdwz" xml:space="preserve">== پېژندنه ==
{{Infobox person/Wikidata|name=احمد قریشي|title=د افغانستان د خبریالانو مرکز اجرائیوي رئیس|image=}}
احمد قریشي [https://afjc.media/ د افغانستان د خبریالانو مرکز (AFJC)] بنسټ‌ايښودونکی او اجرائیوي رئیس دی؛ دا یو خپلواک او غیرانتفاعي بنسټ دی چې په افغانستان کې د خبریالانو د ملاتړ او د رسنیو د ازادۍ د ودې په برخه کې فعالیت کوي.

ښاغلی قریشي د کابل د رنا پوهنتون د ژورنالېزم او اړیکو له څانګې څخه فارغ شوی دی. نوموړي خپل ژورنالیستیکي فعالیت په ۱۳۸۴ لمریز کال کې د هرات په کلید راډیو کې د خبریال په توګه پیل کړ او یو کال وروسته له پژواک خبري اژانس سره په هرات کې د خبریال په توګه یوځای شو او د هېواد د لوېدیځ زون پېښو ته یې پوښښ ورکاوه.

په ۱۳۸۶ لمریز کال کې احمد قریشي د هرات ولایت د خبریالانو د ټولنې د رئیس په توګه وټاکل شو. وروسته یې په ۱۳۸۸ لمریز کال کې په هرات کې د افغانستان د خبریالانو مرکز د یوه خپلواک او غیرانتفاعي بنسټ په توګه تأسیس کړ او په تدریج سره یې په ملي او نړیواله کچه په یو پېژندل شوي بنسټ بدل کړ.

په ۱۳۹۲ لمریز کال کې قریشي کابل ته ولاړ او د ۱۳۹۷ کال تر نیمایي پورې یې د پژواک خبري اژانس د فارسي څانګې د سموونکي (ایډیټور) په توګه دنده ترسره کړه. هغه د افغانستان د خبریالانو مرکز د اجرايي مدیریت ترڅنګ، د ازاد خبریال په توګه له افغانستان څخه بهر له بېلابېلو رسنیو، لکه د هالنډ زمانه راډیو، د الشرق الاوسط ورځپاڼې اړوند شرق پارسي خپرنۍ (نشریې) او نورو رسنیو سره همکاري کړې ده. د نوموړي راپورونه په یو شمېر نړیوالو رسنیو، لکه د سویډن ګوتنبرګ پوسټ ورځپاڼه کې هم خپاره شوي دي.

د احمد قریشي تر مدیریت لاندې د افغانستان د خبریالانو مرکز په افغانستان کې لومړنی خپلواک او د خبریالانو ملاتړی بنسټ دی چې د رسنیو د ازادۍ په نړیوالو رسمي اړیکو او همکاریو کې یې د افغانستان په استازیتوب فعال ګډون درلودلی دی. یاد مرکز د ۱۳۹۲ لمریز کال د چنګاښ په ۲۷مه (د ۲۰۱۳ کال د جولای ۱۷مه) د کمبودیا په پنوم‌پن ښار کې د بیان د ازادۍ د ملاتړ د نړۍ تر ټولو سترې شبکې [https://ifex.org/ (IFEX)] غړیتوب ترلاسه کړ او په ۱۳۹۹ لمریز کال (۲۰۲۰ میلادي) کې د رسنیو د پراختیا د نړیوالې شبکې [https://gfmd.info/ (GFMD)] غړی شو.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://afjc.media/our-work/press-release/afjc-executive-director-elected-into-ifex-governing-council|title=}}&lt;/ref&gt;

د نړیوالو همکاریو په بهیر کې، قریشي د افغانستان د خبریالانو مرکز د یوه همکار بنسټ په توګه د خبریالانو او ازادو رسنیو د ملاتړ په نړیوالو هڅو کې مطرح کړی دی. دغه همکارۍ تر ډېره د ملاتړ، د پرانیستو لیکونو د لاسلیک او په نړیوالو غونډو کې د ګډون له لارې ترسره شوي او د دې بنسټ نړیوال موقف یې پیاوړی کړی دی.

== مهمې لاسته راوړنې او نوښتونه ==
د ژورنالېزم په برخه کې په افغانستان کې د احمد قریشي د مهمو لاسته راوړنو او نوښتونو له ډلې څخه لاندې مواردو ته اشاره کوو:

په افغانستان کې د کب ۲۷مه د [https://afjc.media/our-work/national-journalist-day «خبریال ورځې»] په توګه نومول:
د ۱۳۹۲ لمریز کال په اواسطو کې، نوموړي دغه طرحه د افغانستان د خبریالانو مرکز د سلاکارانو پلاوي ته، چې د هېواد له مخکښو خبریالانو څخه جوړ و، وړاندې کړه او تایید شوه. د دې نوښت موخه دا وه چې په رسمي ملي تقویم کې د خبریالانو د درناوي لپاره ځانګړې ورځ وټاکل شي، په ځانګړي ډول دا چې د کب ۲۷مه د کال په وروستۍ میاشت کې راځي، نو د رسنیو د ټولنې د کلني وضعیت او ننګونو د ارزونې لپاره هم مناسب فرصت برابروي. دا طرحه په ۱۳۹۷ لمریز کال کې د هغه وخت حکومت له لوري د ملي ورځې په توګه ومنل شوه او په رسمي تقویم کې ځای پر ځای شوه.

په افغانستان کې [https://afjc.media/our-work/press-release/afjc-releases-2025-annual-report-on-media-and-journalist-freedoms-in-afghanistan د رسنیو د ازادۍ د وضعیت د کلني راپورونو] جوړول او خپرول:

د خبریال ورځې له نومولو سره سم، د افغانستان د خبریالانو مرکز د خبریالانو او رسنیو د ازادۍ د وضعیت د کلني راپور د چمتو کولو او خپرولو طرحه هم پیل کړه. د یادو راپورونو خپرول او جوړول په ۱۳۹۲ لمریز کال کې، د جګړو او ناامنۍ له ستونزو سره سره، پیل شول. د جمهوري نظام له سقوط او د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته، چې له سختو رسنیزو محدودیتونو سره مل و، د دغو راپورونو خپرول پرته له ځنډه دوام لري.

د [https://afjc.media/awards/afjc-awards «افغانستان د کال خبریال»] جایزې ورکړه:

د افغانستان د خبریالانو مرکز د احمد قریشي په مشرۍ په ۱۳۹۲ لمریز کال کې، د خبریال ورځې په مناسبت، د [https://afjc.media/awards/afjc-awards «افغانستان د کال خبریال»] رقابتي جایزه رامنځته کړه. د دې پروګرام له مخې، د افغانستان دننه او په جلاوطنۍ کې خبریالان کولای شي خپل رسنیز کارونه په انفرادي ډول یا د خپلو رسنیو له لارې د دې معتبرې جایزې لپاره نوماند کړي. په تېرو ۱۲ کلونو کې، له بېلابېلو رسنیو لکه بي‌بي‌سي افغانستان، آریانا نیوز، هشت صبح ورځپاڼې، اطلاعات روز، طلوع نیوز، فرانس پرس، پژواک، د پیک تحقیقي خبریالۍ مرکز، افغانستان انټرنشنل، کلید راډیو، رخشانه خپرنۍ، تمدن ټلوېزیون او سرحد راډیو څخه ۲۷ خبریالانو، دغه جایزه ترلاسه کړې ده، چې اووه تنه یې ښځینه خبریالانې دي.

== په نړیواله کچه د احمد قریشي له کړنو څخه ستاینه ==
د رسنیزو اخلاقو سفیر: په ۱۳۹۰ لمریز کال کې د رسنیزو اخلاقو د ودې په برخه کې د خپلو مسلکي فعالیتونو او نوښتونو له امله، [https://cimethics.org/?option=com_content&amp;view=article&amp;id=88 د رسنیزو اخلاقو نړیوال مرکز (Center for International Media Ethics)] له خوا په افغانستان کې د دغه مرکز د سفیر په توګه وټاکل شو.

د [https://ifex.org/ (IFEX)] نړیوالې شبکې د مشرتابه شورا غړی: احمد قریشي د ۱۴۰۲ لمریز کال د چنګاښ په ۸مه (د ۲۰۲۳ کال د جون ۲۹مه) د [https://ifex.org/ (IFEX)] د کلنۍ غونډې پر مهال، د غړو بنسټونو د استازو په رأیو سره د ۲۰۲۳–۲۰۲۶ کلونو ترمنځ د‌ يوې درې کلنې دورې لپاره د دې شبکې د مشرتابه شورا غړی وټاکل شو. [https://ifex.org/ (IFEX)] په نړۍ کې د بیان د ازادۍ د ملاتړ له سلو څخه د ډېرو سازمانونو نړیواله شبکه ده او د مشرتابه شورا یې د بیان ازادۍ او رسنیو په برخه کې د شبکې د پالیسۍ او اغېزمن مدیریت مسؤلیت لري.

د رسنیو د ازادۍ نړیواله جایزه: په ۲۰۱۹ میلادي کال کې، په افغانستان کې د خبریالانو او د رسنیو د ازادۍ د ملاتړ په برخه کې د نوموړي د هڅو او فعالیتونو په درناوي، د سویس په ژنیو ښار کې مېشت د [https://afjc.media/awards/international-awards «مطبوعاتي  نښان کمپين)] نړیوال سازمان جایزه ترلاسه کړه.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://afjc.media/awards/international-award|title=}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>h2mwgmovf92ri87oc7g5vtsqq6wzdwz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:ناشناس پارسا</title>
    <ns>3</ns>
    <id>87513</id>
    <revision>
      <id>365146</id>
      <timestamp>2026-07-14T14:39:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ښه راغلاست پیغام ورکوونکی</username>
        <id>11444</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي</comment>
      <origin>365146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="503" sha1="0ttlx3p4al4fhegy98xd590qbnyyho7" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=ناشناس پارسا}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۱۴ جولای ۲۰۲۶، گړۍ ۱۴:۳۹ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>0ttlx3p4al4fhegy98xd590qbnyyho7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>احمد قريشي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87514</id>
    <revision>
      <id>365147</id>
      <timestamp>2026-07-14T16:19:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ناشناس پارسا</username>
        <id>40108</id>
      </contributor>
      <comment>د &quot;پېژندنه احمد قریشي د افغانستان د خبریالانو مرکز (AFJC) بنسټ‌ايښودونکی او اجرائیوي رئیس دی؛ دا یو خپلواک او غیرانتفاعي بنسټ دی چې په افغانستان کې د خبریالانو د ملاتړ او د رسنیو د ازادۍ د ودې په برخه کې فعالیت کوي. ښاغلی قریشي د کابل د رنا پوهنتون د ژورنالېزم او...&quot; تورو مخ جوړ شو</comment>
      <origin>365147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8605" sha1="bd5nmughpv1lhbk4wio45s390po75op" xml:space="preserve">پېژندنه
احمد قریشي د افغانستان د خبریالانو مرکز (AFJC) بنسټ‌ايښودونکی او اجرائیوي رئیس دی؛ دا یو خپلواک او غیرانتفاعي بنسټ دی چې په افغانستان کې د خبریالانو د ملاتړ او د رسنیو د ازادۍ د ودې په برخه کې فعالیت کوي.
ښاغلی قریشي د کابل د رنا پوهنتون د ژورنالېزم او اړیکو له څانګې څخه فارغ شوی دی. نوموړي خپل ژورنالیستیکي فعالیت په ۱۳۸۴ لمریز کال کې د هرات په کلید راډیو کې د خبریال په توګه پیل کړ او یو کال وروسته له پژواک خبري اژانس سره په هرات کې د خبریال په توګه یوځای شو او د هېواد د لوېدیځ زون پېښو ته یې پوښښ ورکاوه.
په ۱۳۸۶ لمریز کال کې احمد قریشي د هرات ولایت د خبریالانو د ټولنې د رئیس په توګه وټاکل شو. وروسته یې په ۱۳۸۸ لمریز کال کې په هرات کې د افغانستان د خبریالانو مرکز د یوه خپلواک او غیرانتفاعي بنسټ په توګه تأسیس کړ او په تدریج سره یې په ملي او نړیواله کچه په یو پېژندل شوي بنسټ بدل کړ.
په ۱۳۹۲ لمریز کال کې قریشي کابل ته ولاړ او د ۱۳۹۷ کال تر نیمایي پورې یې د پژواک خبري اژانس د فارسي څانګې د سموونکي (ایډیټور) په توګه دنده ترسره کړه. هغه د افغانستان د خبریالانو مرکز د اجرايي مدیریت ترڅنګ، د ازاد خبریال په توګه له افغانستان څخه بهر له بېلابېلو رسنیو، لکه د هالنډ زمانه راډیو، د الشرق الاوسط ورځپاڼې اړوند شرق پارسي خپرنۍ (نشریې) او نورو رسنیو سره همکاري کړې ده. د نوموړي راپورونه په یو شمېر نړیوالو رسنیو، لکه د سویډن ګوتنبرګ پوسټ ورځپاڼه کې هم خپاره شوي دي.
د احمد قریشي تر مدیریت لاندې د افغانستان د خبریالانو مرکز په افغانستان کې لومړنی خپلواک او د خبریالانو ملاتړی بنسټ دی چې د رسنیو د ازادۍ په نړیوالو رسمي اړیکو او همکاریو کې یې د افغانستان په استازیتوب فعال ګډون درلودلی دی. یاد مرکز د ۱۳۹۲ لمریز کال د چنګاښ په ۲۷مه (د ۲۰۱۳ کال د جولای ۱۷مه) د کمبودیا په پنوم‌پن ښار کې د بیان د ازادۍ د ملاتړ د نړۍ تر ټولو سترې شبکې (IFEX) غړیتوب ترلاسه کړ او په ۱۳۹۹ لمریز کال (۲۰۲۰ میلادي) کې د رسنیو د پراختیا د نړیوالې شبکې (GFMD) غړی شو.
د نړیوالو همکاریو په بهیر کې، قریشي د افغانستان د خبریالانو مرکز د یوه همکار بنسټ په توګه د خبریالانو او ازادو رسنیو د ملاتړ په نړیوالو هڅو کې مطرح کړی دی. دغه همکارۍ تر ډېره د ملاتړ، د پرانیستو لیکونو د لاسلیک او په نړیوالو غونډو کې د ګډون له لارې ترسره شوي او د دې بنسټ نړیوال موقف یې پیاوړی کړی دی.
د ژورنالېزم په برخه کې په افغانستان کې د احمد قریشي د مهمو لاسته راوړنو او نوښتونو له ډلې څخه لاندې مواردو ته اشاره کوو:
په افغانستان کې د کب ۲۷مه د «خبریال ورځې» په توګه نومول:
د ۱۳۹۲ لمریز کال په اواسطو کې، نوموړي دغه طرحه د افغانستان د خبریالانو مرکز د سلاکارانو پلاوي ته، چې د هېواد له مخکښو خبریالانو څخه جوړ و، وړاندې کړه او تایید شوه. د دې نوښت موخه دا وه چې په رسمي ملي تقویم کې د خبریالانو د درناوي لپاره ځانګړې ورځ وټاکل شي، په ځانګړي ډول دا چې د کب ۲۷مه د کال په وروستۍ میاشت کې راځي، نو د رسنیو د ټولنې د کلني وضعیت او ننګونو د ارزونې لپاره هم مناسب فرصت برابروي. دا طرحه په ۱۳۹۷ لمریز کال کې د هغه وخت حکومت له لوري د ملي ورځې په توګه ومنل شوه او په رسمي تقویم کې ځای پر ځای شوه.
په افغانستان کې د رسنیو د آزادۍ د وضعیت د کلني راپورونو جوړول او خپرول:
د خبریال ورځې له نومولو سره سم، د افغانستان د خبریالانو مرکز د خبریالانو او رسنیو د ازادۍ د وضعیت د کلني راپور د چمتو کولو او خپرولو طرحه هم پیل کړه. د یادو راپورونو خپرول او جوړول په ۱۳۹۲ لمریز کال کې، د جګړو او ناامنۍ له ستونزو سره سره، پیل شول. د جمهوري نظام له سقوط او د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته، چې له سختو رسنیزو محدودیتونو سره مل و، د دغو راپورونو خپرول پرته له ځنډه دوام لري.
د «افغانستان د کال خبریال» جایزې ورکړه:
د افغانستان د خبریالانو مرکز د احمد قریشي په مشرۍ په ۱۳۹۲ لمریز کال کې، د خبریال ورځې په مناسبت، د «افغانستان د کال خبریال» رقابتي جایزه رامنځته کړه. د دې پروګرام له مخې، د افغانستان دننه او په جلاوطنۍ کې خبریالان کولای شي خپل رسنیز کارونه په انفرادي ډول یا د خپلو رسنیو له لارې د دې معتبرې جایزې لپاره نوماند کړي. په تېرو ۱۲ کلونو کې، له بېلابېلو رسنیو لکه بي‌بي‌سي افغانستان، آریانا نیوز، هشت صبح ورځپاڼې، اطلاعات روز، طلوع نیوز، فرانس پرس، پژواک، د پیک تحقیقي خبریالۍ مرکز، افغانستان انټرنشنل، کلید راډیو، رخشانه خپرنۍ، تمدن ټلوېزیون او سرحد راډیو څخه ۲۷ خبریالانو، دغه جایزه ترلاسه کړې ده، چې اووه تنه یې ښځینه خبریالانې دي.
په نړیواله کچه د احمد قریشي له کړنو څخه ستاینه:
د رسنیزو اخلاقو سفیر: په ۱۳۹۰ لمریز کال کې د رسنیزو اخلاقو د ودې په برخه کې د خپلو مسلکي فعالیتونو او نوښتونو له امله، د رسنیزو اخلاقو نړیوال مرکز (Center for International Media Ethics) له خوا په افغانستان کې د دغه مرکز د سفیر په توګه وټاکل شو.
د (IFEX) نړیوالې شبکې د مشرتابه شورا غړی: احمد قریشي د ۱۴۰۲ لمریز کال د چنګاښ په ۸مه (د ۲۰۲۳ کال د جون ۲۹مه) د (IFEX) د کلنۍ غونډې پر مهال، د غړو بنسټونو د استازو په رأیو سره د ۲۰۲۳–۲۰۲۶ کلونو ترمنځ د‌ يوې درې کلنې دورې لپاره د دې شبکې د مشرتابه شورا غړی وټاکل شو. (IFEX) په نړۍ کې د بیان د ازادۍ د ملاتړ له سلو څخه د ډېرو سازمانونو نړیواله شبکه ده او د مشرتابه شورا یې د بیان ازادۍ او رسنیو په برخه کې د شبکې د پالیسۍ او اغېزمن مدیریت مسؤلیت لري.
د رسنیو د ازادۍ نړیواله جایزه: په ۲۰۱۹ میلادي کال کې، په افغانستان کې د خبریالانو او د رسنیو د ازادۍ د ملاتړ په برخه کې د نوموړي د هڅو او فعالیتونو په درناوي، د سویس په ژنیو ښار کې مېشت د «مطبوعاتي  نښان کمپين) نړیوال سازمان جایزه ترلاسه کړه.</text>
      <sha1>bd5nmughpv1lhbk4wio45s390po75op</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مداخیل (یوسفزئی قبیله)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87515</id>
    <revision>
      <id>365148</id>
      <timestamp>2026-07-14T18:03:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Khan Muhammad Akazai</username>
        <id>4158</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:ur:Special:Redirect/revision/11551569|مداخیل (یوسفزئی قبیلہ)]]&quot; مخ د ژباړلو له مخې جوړ شوی</comment>
      <origin>365148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5876" sha1="qnmugq8ntzut10zllnvbzsp5njras3v" xml:space="preserve">مداخېل د پښتنو یوه قبیله ده. دا د یوسفزیو د قبیلې د عیسی‌زیو د فرعي څانګې یوه څانګه ده، چې د پاکستان د خیبر پښتونخوا ولایت پورې اړه لري، هغه ولایت چې پخوا د شمال لوېدیځ سرحدي ولایت (NWFP) په نوم یادېده.

پوځي تاریخ‌لیکوال ډګروال هیرالډ کارمایکل وایلي د یوسفزیو د قبیلې په اړه خپل شخصي نظر داسې څرګند کړی دی: '''&quot;یوسفزی عموماً یو کروندګر وي؛ ښه ونه، غښتلی بدن، ښایسته او باوقاره شخصیت لري، پر خپل نسب ویاړي، ښې جامې اغوندي، خوش‌طبعه وي، او مېلمه پالنه یې مشهوره ده.&quot;''' &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|آخری=H.C. Wylly|ربط مصنف=H.C. Wylly|عنوان=From the Black Mountain to Waziristan|یوآرایل=https://archive.org/details/fromblackmountai00wyll|ناشر=London, Macmillan|صفحہ=56|سال=1912}}&lt;/ref&gt;

== تاریخ ==
مداخیل د تورغر قبیلې پورې اړه لري. دوی د یوسفزي قبیلې د عیسیزي قبیلې یوه څانګه ده. {{حوالہ کتاب|یوآرایل={{google books |plainurl=y |id=Vcx-7gUN0g4C|page=10}}|عنوان=A Glossary of the Tribes and Castes of the Punjab and North-West Frontier Province: Based on the Census Report for the Punjab, 1883|آخری=Ibbetson|پہلا=Sir Denzil|آخری2=Maclagan|پہلا2=Sir Edward|ناشر=superintendent, Government printing, Punjab|سال=1911|صفحہ=10}}&lt;nowiki&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt; د یوسفزي قبیلې نیکه، امجد یوسف، پنځه زامن درلودل: اکو، موسی، عیسی، مالي او اوریا. مداخیل د '''عیسی''' د زوی '''مدا''' اولادونه دي. &lt;nowiki&gt;&lt;ref name=&quot;Watson1992&quot;&gt; مداخیل څلور څانګې لري. هره څانګه دوه یا ډیرې فرعي څانګې (خیلونه) لري. &lt;/nowiki&gt;
 &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|یوآرایل={{google books |plainurl=y |id=L6VFgdgymHQC}}|عنوان=A Dictionary of the Pathan Tribes on the North-west Frontier of India|آخری=Murray|پہلا=J. Wolfe|ناشر=Office of the Superintendent, Government Print., India|سال=1899}}&lt;/ref&gt;

== څانګې او فرعي څانګې (خیل) ==
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;3&quot; cellspacing=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
| bgcolor=&quot;#969696&quot; |'''فرعي قبیله'''
| bgcolor=&quot;#969696&quot; | '''څانګه'''
| bgcolor=&quot;#969696&quot; | '''فرعي څانګه (خیل)'''
|-
| '''مداخېل'''
| حسن بازخېل
| بادوخېل، بارہ خېل او غنداخېل
|-
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; |
| بازید خیل
| الربي خېل او توتہ خېل
|-
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; |
| حسن خېل
| بین خیل، سید علي خیل او سلطان خیل
|-
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; |
| مدا نامه
|
|-
|}

== جغرافیه ==
د مداخیل خلک هم په [[تور غر ولسوالۍ|تورغر]] کې ژوند کوي. د مداخیل سیمه د مهابان غره په شمالي څنډه کې، [[اباسين (سيند)|د سیند]] په غاړه کې موقعیت لري، او په شمال کې د حسن زیانو ، ختیځ کې [[اباسين (سيند)|د سند]] ، او په جنوب او لویدیځ کې د تنولیانو او امازیانو لخوا محاصره ده. ډیری کلي د مهابان غره کې دي، چې دوه یې د سیند په غاړه دي. د مداخیل سیمې ته ترټولو اسانه لاره د حسن زی سیمې څخه تیریږي.

== کلتور او دودونه ==
د نورو [[پښتانه|پښتنو]] په څېر، مداخیلو خپل کلتوري هویت او انفرادیت ساتلی دی. دوی خپل ژوند [[پښتونولي|د پښتونولي]] د اخلاقو سره سم تیروي، چې په کې نارینه توب، فضیلت، زړورتیا، وفاداري او حیا شامله ده. مداخیلو د [[جرگه|جرګې]] (مشورتي غونډه)، [[ننواتې|نناوتي]] (د پلاوي لخوا د ګناه اعتراف)، [[Hujhra|حجره]] (لویه ناسته خونه)، او میلمستیا (میلمه پالنه) د پښتنو دودونه هم ساتلي دي. &lt;ref name=&quot;SinghGaur20082&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|یوآرایل={{google books |plainurl=y |id=QVA0JAzQJkYC}}|عنوان=Popular Literature and Pre-modern Societies in South Asia|آخری=Singh|پہلا=Surinder|آخری2=Gaur|پہلا2=I. D.|ناشر=Pearson Education India|سال=2008|آئی_ایس_بی_این=978-81-317-1358-7}}&lt;/ref&gt;

== ژبه ==
[[پښتو]] د مداخیلو اصلي ژبه ده. د ښاري مرکزونو څخه لرې ژوند کوي او د نورو ژبو خلکو سره لږ تعامل لري، مداخیل د پښتو تر ټولو خالصه بڼه خبرې کوي. د غیر پښتنو کورنیو کې د ښه ژوند امکاناتو لپاره د مهاجرت له امله، ځینو مداخیلو نورې ژبې لکه [[اېنکو ژبه|هندکو]] او [[اردو ژبه|اردو]] غوره کړې دي.

== د تورغر ولسوالۍ ==
د ۲۰۱۱ کال د جنوري په ۲۸مه، '''[[تور غر ولسوالۍ|تورغر]]''' د [[خيبر پښتونخوا|خیبر پښتونخوا]] ۲۵مه ولسوالۍ شوه. &lt;ref&gt;[http://tribune.com.pk/story/110387/tor-ghar-kala-dhaka-becomes-25th-k-p-district/ Tor Ghar: Kala Dhaka becomes 25th K-P district] The Express Tribune. 28 January 2011. Retrieved 12 November 2011.&lt;/ref&gt; جودبا د نوې جوړې شوې ولسوالۍ مرکزي دفتر دی، چې لاندې تحصیلونه لري:-

* جودبا
* مهربان حسن زی
* زما منډه.

د مداخیلو ډیری سیمې د داود میرا تحصیل لاندې راځي.</text>
      <sha1>qnmugq8ntzut10zllnvbzsp5njras3v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>365149</id>
      <parentid>365148</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T18:17:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Khan Muhammad Akazai</username>
        <id>4158</id>
      </contributor>
      <origin>365149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5869" sha1="rwtyti0h1b0wa4fhm2q1vqu6d0j2eea" xml:space="preserve">مداخېل د پښتنو یوه قبیله ده. دا د یوسفزیو د قبیلې د عیسی‌زیو د فرعي څانګې یوه څانګه ده، چې د پاکستان د خیبر پښتونخوا ولایت پورې اړه لري، هغه ولایت چې پخوا د شمال لوېدیځ سرحدي ولایت په نوم یادېده.

پوځي تاریخ‌لیکوال ډګروال هیرالډ کارمایکل وایلي د یوسفزیو د قبیلې په اړه خپل شخصي نظر داسې څرګند کړی دی: '''&quot;یوسفزی عموماً یو کروندګر وي؛ ښه ونه، غښتلی بدن، ښایسته او باوقاره شخصیت لري، پر خپل نسب ویاړي، ښې جامې اغوندي، خوش‌طبعه وي، او مېلمه پالنه یې مشهوره ده.&quot;''' &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|آخری=H.C. Wylly|ربط مصنف=H.C. Wylly|عنوان=From the Black Mountain to Waziristan|یوآرایل=https://archive.org/details/fromblackmountai00wyll|ناشر=London, Macmillan|صفحہ=56|سال=1912}}&lt;/ref&gt;

== تاریخ ==
مداخیل د تورغر قبیلې پورې اړه لري. دوی د یوسفزي قبیلې د عیسیزي قبیلې یوه څانګه ده. {{حوالہ کتاب|یوآرایل={{google books |plainurl=y |id=Vcx-7gUN0g4C|page=10}}|عنوان=A Glossary of the Tribes and Castes of the Punjab and North-West Frontier Province: Based on the Census Report for the Punjab, 1883|آخری=Ibbetson|پہلا=Sir Denzil|آخری2=Maclagan|پہلا2=Sir Edward|ناشر=superintendent, Government printing, Punjab|سال=1911|صفحہ=10}}&lt;nowiki&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt; د یوسفزي قبیلې نیکه، امجد یوسف، پنځه زامن درلودل: اکو، موسی، عیسی، مالي او اوریا. مداخیل د '''عیسی''' د زوی '''مدا''' اولادونه دي. &lt;nowiki&gt;&lt;ref name=&quot;Watson1992&quot;&gt; مداخیل څلور څانګې لري. هره څانګه دوه یا ډیرې فرعي څانګې (خیلونه) لري. &lt;/nowiki&gt;
 &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|یوآرایل={{google books |plainurl=y |id=L6VFgdgymHQC}}|عنوان=A Dictionary of the Pathan Tribes on the North-west Frontier of India|آخری=Murray|پہلا=J. Wolfe|ناشر=Office of the Superintendent, Government Print., India|سال=1899}}&lt;/ref&gt;

== څانګې او فرعي څانګې (خیل) ==
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;3&quot; cellspacing=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
| bgcolor=&quot;#969696&quot; |'''فرعي قبیله'''
| bgcolor=&quot;#969696&quot; | '''څانګه'''
| bgcolor=&quot;#969696&quot; | '''فرعي څانګه (خیل)'''
|-
| '''مداخېل'''
| حسن بازخېل
| بادوخېل، بارہ خېل او غنداخېل
|-
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; |
| بازید خیل
| الربي خېل او توتہ خېل
|-
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; |
| حسن خېل
| بین خیل، سید علي خیل او سلطان خیل
|-
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; |
| مدا نامه
|
|-
|}

== جغرافیه ==
د مداخیل خلک هم په [[تور غر ولسوالۍ|تورغر]] کې ژوند کوي. د مداخیل سیمه د مهابان غره په شمالي څنډه کې، [[اباسين (سيند)|د سیند]] په غاړه کې موقعیت لري، او په شمال کې د حسن زیانو ، ختیځ کې [[اباسين (سيند)|د سند]] ، او په جنوب او لویدیځ کې د تنولیانو او امازیانو لخوا محاصره ده. ډیری کلي د مهابان غره کې دي، چې دوه یې د سیند په غاړه دي. د مداخیل سیمې ته ترټولو اسانه لاره د حسن زی سیمې څخه تیریږي.

== کلتور او دودونه ==
د نورو [[پښتانه|پښتنو]] په څېر، مداخیلو خپل کلتوري هویت او انفرادیت ساتلی دی. دوی خپل ژوند [[پښتونولي|د پښتونولي]] د اخلاقو سره سم تیروي، چې په کې نارینه توب، فضیلت، زړورتیا، وفاداري او حیا شامله ده. مداخیلو د [[جرگه|جرګې]] (مشورتي غونډه)، [[ننواتې|نناوتي]] (د پلاوي لخوا د ګناه اعتراف)، [[Hujhra|حجره]] (لویه ناسته خونه)، او میلمستیا (میلمه پالنه) د پښتنو دودونه هم ساتلي دي. &lt;ref name=&quot;SinghGaur20082&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|یوآرایل={{google books |plainurl=y |id=QVA0JAzQJkYC}}|عنوان=Popular Literature and Pre-modern Societies in South Asia|آخری=Singh|پہلا=Surinder|آخری2=Gaur|پہلا2=I. D.|ناشر=Pearson Education India|سال=2008|آئی_ایس_بی_این=978-81-317-1358-7}}&lt;/ref&gt;

== ژبه ==
[[پښتو]] د مداخیلو اصلي ژبه ده. د ښاري مرکزونو څخه لرې ژوند کوي او د نورو ژبو خلکو سره لږ تعامل لري، مداخیل د پښتو تر ټولو خالصه بڼه خبرې کوي. د غیر پښتنو کورنیو کې د ښه ژوند امکاناتو لپاره د مهاجرت له امله، ځینو مداخیلو نورې ژبې لکه [[اېنکو ژبه|هندکو]] او [[اردو ژبه|اردو]] غوره کړې دي.

== د تورغر ولسوالۍ ==
د ۲۰۱۱ کال د جنوري په ۲۸مه، '''[[تور غر ولسوالۍ|تورغر]]''' د [[خيبر پښتونخوا|خیبر پښتونخوا]] ۲۵مه ولسوالۍ شوه. &lt;ref&gt;[http://tribune.com.pk/story/110387/tor-ghar-kala-dhaka-becomes-25th-k-p-district/ Tor Ghar: Kala Dhaka becomes 25th K-P district] The Express Tribune. 28 January 2011. Retrieved 12 November 2011.&lt;/ref&gt; جودبا د نوې جوړې شوې ولسوالۍ مرکزي دفتر دی، چې لاندې تحصیلونه لري:-

* جودبا
* مهربان حسن زی
* زما منډه.

د مداخیلو ډیری سیمې د داود میرا تحصیل لاندې راځي.</text>
      <sha1>rwtyti0h1b0wa4fhm2q1vqu6d0j2eea</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>365151</id>
      <parentid>365149</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T18:37:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Khan Muhammad Akazai</username>
        <id>4158</id>
      </contributor>
      <origin>365151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5810" sha1="ejy2bx98axtlnx7kb2mstxkvcnfwcsw" xml:space="preserve">مداخېل د پښتنو یوه قبیله ده. دا د یوسفزیو د قبیلې د عیسی‌زیو د فرعي څانګې یوه څانګه ده، چې د پاکستان د خیبر پښتونخوا ولایت پورې اړه لري، هغه ولایت چې پخوا د شمال لوېدیځ سرحدي ولایت په نوم یادېده.

پوځي تاریخ‌لیکوال ډګروال هیرالډ کارمایکل وایلي د یوسفزیو د قبیلې په اړه خپل شخصي نظر داسې څرګند کړی دی: '''&quot;یوسفزی عموماً یو کروندګر وي؛ ښه ونه، غښتلی بدن، ښایسته او باوقاره شخصیت لري، پر خپل نسب ویاړي، ښې جامې اغوندي، خوش‌طبعه وي، او مېلمه پالنه یې مشهوره ده.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |author= H.C.Wylly|authorlink=H.C. Wylly|title=From the Black Mountain to Waziristan | url =https://archive.org/details/fromblackmountai00wyll|location=London |publisher=Macmillan|page =56|year=1912}}&lt;/ref&gt;

== تاریخ ==
مداخیل د تورغر قبیلې پورې اړه لري. دوی د یوسفزي قبیلې د عیسیزي قبیلې یوه څانګه ده.&lt;ref name=&quot;IbbetsonMaclagan1911&quot;&gt;{{cite book|first1=Sir Denzil |last1=Ibbetson|first2=Sir Edward |last2=Maclagan|title=A Glossary of the Tribes and Castes of the Punjab and North-West Frontier Province: Based on the Census Report for the Punjab, 1883|url={{google books |plainurl=y |id=Vcx-7gUN0g4C|page=10}}|year=1911|publisher=superintendent, Government printing, Punjab|page=10}}&lt;/ref&gt; د یوسفزي قبیلې نیکه، امجد یوسف، پنځه زامن درلودل: اکو، موسی، عیسی، مالي او اوریا. مداخیل د '''عیسی''' د زوی '''مدا''' اولادونه دي.  مداخیل څلور څانګې لري. هره څانګه دوه یا ډیرې فرعي څانګې (خیلونه) لري.&lt;ref&gt;{{cite book|first=J. Wolfe |last=Murray|title=A Dictionary of the Pathan Tribes on the North-west Frontier of India|url={{google books |plainurl=y |id=L6VFgdgymHQC}}|year=1899|publisher=Office of the Superintendent, Government Print., India}}&lt;/ref&gt;

== څانګې او فرعي څانګې (خیل) ==
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;3&quot; cellspacing=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
| bgcolor=&quot;#969696&quot; |'''فرعي قبیله'''
| bgcolor=&quot;#969696&quot; | '''څانګه'''
| bgcolor=&quot;#969696&quot; | '''فرعي څانګه (خیل)'''
|-
| '''مداخېل'''
| حسن بازخېل
| بادوخېل، بارہ خېل او غنداخېل
|-
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; |
| بازید خیل
| الربي خېل او توتہ خېل
|-
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; |
| حسن خېل
| بین خیل، سید علي خیل او سلطان خیل
|-
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; |
| مدا نامه
|
|-
|}

== جغرافیه ==
د مداخیل خلک هم په [[تور غر ولسوالۍ|تورغر]] کې ژوند کوي. د مداخیل سیمه د مهابان غره په شمالي څنډه کې، [[اباسين (سيند)|د سیند]] په غاړه کې موقعیت لري، او په شمال کې د حسن زیانو ، ختیځ کې [[اباسين (سيند)|د سند]] ، او په جنوب او لویدیځ کې د تنولیانو او امازیانو لخوا محاصره ده. ډیری کلي د مهابان غره کې دي، چې دوه یې د سیند په غاړه دي. د مداخیل سیمې ته ترټولو اسانه لاره د حسن زی سیمې څخه تیریږي.

== کلتور او دودونه ==
د نورو [[پښتانه|پښتنو]] په څېر، مداخیلو خپل کلتوري هویت او انفرادیت ساتلی دی. دوی خپل ژوند [[پښتونولي|د پښتونولي]] د اخلاقو سره سم تیروي، چې په کې نارینه توب، فضیلت، زړورتیا، وفاداري او حیا شامله ده. مداخیلو د [[جرگه|جرګې]] (مشورتي غونډه)، [[ننواتې|نناوتي]] (د پلاوي لخوا د ګناه اعتراف)، [[Hujhra|حجره]] (لویه ناسته خونه)، او میلمستیا (میلمه پالنه) د پښتنو دودونه هم ساتلي دي.&lt;ref&gt;https://capssindia.org/wp-content/uploads/2023/07/2-Tilak-Devasher.pdf {{Bare URL PDF|date=July 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Singh |first=Surinder |url=https://books.google.com/books?id=QVA0JAzQJkYC&amp;pg=PA336&amp;dq=pushtoonwali |title=Popular Literature and Pre-modern Societies in South Asia |last2=Gaur |first2=I. D. |date=2008 |publisher=Pearson Education India |isbn=978-81-317-1358-7 |language=en}}&lt;/ref&gt;
== ژبه ==
[[پښتو]] د مداخیلو اصلي ژبه ده. د ښاري مرکزونو څخه لرې ژوند کوي او د نورو ژبو خلکو سره لږ تعامل لري، مداخیل د پښتو تر ټولو خالصه بڼه خبرې کوي. د غیر پښتنو کورنیو کې د ښه ژوند امکاناتو لپاره د مهاجرت له امله، ځینو مداخیلو نورې ژبې لکه [[اېنکو ژبه|هندکو]] او [[اردو ژبه|اردو]] غوره کړې دي.

== د تورغر ولسوالۍ ==
د ۲۰۱۱ کال د جنوري په ۲۸مه، '''[[تور غر ولسوالۍ|تورغر]]''' د [[خيبر پښتونخوا|خیبر پښتونخوا]] ۲۵مه ولسوالۍ شوه. &lt;ref&gt;[http://tribune.com.pk/story/110387/tor-ghar-kala-dhaka-becomes-25th-k-p-district/ Tor Ghar: Kala Dhaka becomes 25th K-P district] The Express Tribune. 28 January 2011. Retrieved 12 November 2011.&lt;/ref&gt; جودبا د نوې جوړې شوې ولسوالۍ مرکزي دفتر دی، چې لاندې تحصیلونه لري:-

* جودبا
* کنډر حسن زئی
* دوړ میره

د مداخیلو ډیری سیمې د دوړ میره تحصیل لاندې راځي.</text>
      <sha1>ejy2bx98axtlnx7kb2mstxkvcnfwcsw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کارن:شفيق الله روان</title>
    <ns>2</ns>
    <id>87516</id>
    <revision>
      <id>365152</id>
      <timestamp>2026-07-14T18:42:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>شفيق الله روان</username>
        <id>31157</id>
      </contributor>
      <comment>يوه منل شوې مقاله مې وليکله.</comment>
      <origin>365152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="151" sha1="hj2oimiysdp83mt85aiuogqw3ivnmgt" xml:space="preserve">السلام عليکم!

يو شخص د هغې د ژبې، کلتور، مذهب، نژاد او نورو ځانګړنو څخه پېژندل کېږي.</text>
      <sha1>hj2oimiysdp83mt85aiuogqw3ivnmgt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د افغانستان د خبریالانو مرکز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87517</id>
    <revision>
      <id>365154</id>
      <timestamp>2026-07-15T05:47:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39863-31</username>
        <id>40112</id>
      </contributor>
      <comment>سرچینې مې زیاتې کړې</comment>
      <origin>365154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16694" sha1="0vakt7vippnmrhm7apunhrxzj0rv1jf" xml:space="preserve">== '''د افغانستان د خبریالانو مرکز''' ==
[https://afjc.media/home د افغانستان د خبریالانو مرکز] یوه خپلواکه، غیردولتي او غیرانتفاعي بنسـټ دی چې د ۱۳۸۸ لمریز کال په غویي (ثور) میاشت کې په هرات ښار کې جوړ شو. د دې مرکز بنسټ ایښودونکی [[احمد قریشي]] دی، چې له هماغه وخته یې تر اوسه اجرایي مسؤلیت پر غاړه لري.

== '''تاریخچه''' ==
د افغانستان د خبریالانو مرکز د ۱۳۸۸ لمریز کال په غویي (ثور) میاشت کې د افغانستان د اطلاعاتو او کلتور وزارت د رسمي جواز له ترلاسه کولو وروسته خپل فعالیت پیل کړ. دغه بنسټ په پیل کې د «د افغانستان د خبریالانو د ملاتړ مرکز» په نوم پېژندل کېده، خو د ۱۳۹۰ لمریز کال د تلې (میزان) په لومړۍ نېټه یې نوم د رهبرۍ د پلاوي د پرېکړې او د اطلاعاتو او کلتور وزارت له موافقې وروسته «د افغانستان د خبریالانو مرکز» ته بدل شو.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://afjc.media/about-us/mission|title=}}&lt;/ref&gt;

د ۱۴۰۰ لمریز کال د زمري (اسد) په ۲۴مه، د افغانستان د اسلامي جمهوریت له ړنګېدو او د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته، طالبانو د «افغانستان اسلامي امارت» په نوم حکومت اعلان کړ. د طالبانو د لومړۍ واکمنۍ (۱۳۷۵–۱۳۸۰) پر مهال د بیان ازادۍ او مدني حقونو، په ځانګړي ډول د رسنیو د ازادۍ  پر وړاندې چلند محدود او سخت و. په هغه وخت کې د خصوصي او خپلواکو رسنیو فعالیتونه محدود شول او د دولتي راډیو، تلویزیون او چاپي رسنیو فعالیت هم تر سختو محدودیتونو لاندې راغی. طالبانو د انځور اخیستلو، تلویزیون، فلم او ویډیو کتلو، موسیقۍ اورېدلو او خپرولو بندیز لګولی و او د دغو محدودیتونو د ماتولو په صورت کې یې سختې سزاوې پلي کولې.

په ۱۳۸۰ لمریز کال کې د طالبانو د حکومت له نسکورېدو او د سیاسي بدلونونو له رامنځته کېدو وروسته، مدني حقونه او ټولنیزې ازادۍ، په ځانګړې ډول د بیان او رسنیو ازادي، په رسمیت وپېژندل شوې. په دې دوره کې د اساسي قانون له مخې د بیان ازادي تضمین شوه، خپلواکې او بېلابېلې رسنۍ رامنځته شوې او د خبریالانو او رسنیزو کارکوونکو د حقونو د خوندي کولو لپاره د ټولیزو رسنیو قانون او معلوماتو ته د لاسرسي حق قانونونه جوړ او تصویب شول.

خو د افغانستان د اسلامي جمهوریت له ړنګېدو او د طالبانو له بیا واک ته رسېدو وروسته، په بېلابېلو برخو کې د هېواد پرمختګونه، په ځانګړي ډول د رسنیو د ازادۍ په برخه کې، حتی دا چې افغانستان له دې اړخه د سیمې د ډېرو هېوادونو په پرتله په ښه وضعیت کې و، ودرېدل. طالبانو د جمهوري حکومت پر رسنیزو قوانینو د اتکا پر ځای رسنیو او خبریالانو ته [https://afjc.media/profession-journalist/media-laws/13-instructions-of-the-taliban-in-the-field-of-media-freedom-and-access-to-information رسنیزې لارښوونې او کړنلارې] ابلاغ کړې دي او پر رسنیو د سخت سانسور او پرېمانه محدودیتونو په لګولو یې د رسنیو ازادي په شدت ځپلې ده. له ۱۴۰۰ کال وروسته د طالبانو له واکمنېدو سره سم  د مغزونو د تېښتې پیل شوې څپه نه یواځې چې نه ده درېدلې بلکې اوس هم دوام لري. تر دې دمه د ښځو او نارینه وو په ګډون سلګونه خبریالان او رسنیز کارکوونکي، له هېواده وتلي او اروپايي هېوادونو او شمالي امریکا ته کډوال شوي دي او لسګونه نور په ګاونډیو او سیمه‌ییزو هېوادونو کې د پناه غوښتنې په تمه دي.

د افغانستان د خبریالانو مرکز اجرائیوي ټیم هم له هغو کسانو څخه و چې د دغو تحولاتو له امله اړ شو هېواد پرېږدي. خو دغه مرکز له لنډې وقفې وروسته د ۱۴۰۰ لمریز کال د تلې (میزان) له پیل سره خپل فعالیتونه بیا پیل کړل او اوس د یوه خپلواک او غیردولتي بنسټ په توګه په جلاوطنۍ کې د بلجیم په بروکسل ښار کې فعالیت کوي.

== '''موخې او د فعالیت اصلي برخې''' ==
د افغانستان د خبریالانو مرکز خپل فعالیتونه پر لاندې برخو متمرکز کړي دي:

۱. د خبریالانو او رسنیزو کارکوونکو ملاتړ او د هغوی د حقونو لپاره عدالت غوښتنه.

۲. په افغانستان کې د رسنیو د ازادۍ د وضعیت څارنه، مستندول او د ځانګړو راپورونو خپرول، په ځانګړي ډول د رسنیو د ازادۍ د وضعیت کلني راپورونه.

۳. د خبریالانو او رسنیزو کارکوونکو د مسلکي وړتیاوو د لوړولو لپاره د روزنیزو پروګرامونو جوړول.

۴. په افغانستان او جلاوطنۍ کې د رسنیو او خبریالانو اړوند غونډو، کنفرانسونو او پروګرامونو جوړول.

۵. خبریالانو ته د حقوقي او مسلکي سلا مشورو وړاندې کول.

۶. خبریالانو ته د زده‌کړو، دندو او سیالیو د فرصتونو په اړه معلومات رسول.

۷. د «د افغانستان د کال خبریال» کلنۍ جشنوارې جوړول او په هېواد کې دننه او جلاوطنۍ کې د غوره خبریالانو ستایل.

== '''د افغانستان د رسنیو د ازادۍ د وضعیت د ځانګړو او دوره‌یي راپورونو چمتو کول او خپرول''' ==
د افغانستان د خبریالانو مرکز، د رسنیو له ازادۍ څخه د سرغړونې د پېښو په اړه د اعلامیو ترڅنګ، له ( هجري لمریز او زېږدیز تقویم) سره سم د کلنيو راپورونو په ګډون په پښتو، فارسي او انګلیسي ژبو دوره‌یي راپورونه هم چمتو او خپروي. د یادو کلنیو راپورونو د چمتو کولو او خپرولو لړۍ په ۱۳۹۲ لمریز کال کې، د «[https://afjc.media/our-work/national-journalist-day د خبریال ورځې]» له نومولو سره هم‌مهاله پیل شوه او تر اوسه پرته له کوم ځنډ څخه دوام لري.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://afjc.media/our-work/press-release|title=}}&lt;/ref&gt;

د کلنیو راپورونو نوملړ:

د ۱۳۹۲ کال راپور

د ۱۳۹۳ کال راپور

[https://afjc.media/our-work/annual-reports?start=15 د ۱۳۹۴ کال راپور]

[https://afjc.media/our-work/annual-reports/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%D9%87-%DB%B1%DB%B3%DB%B9%DB%B5 د ۱۳۹۵ کال راپور]

[https://afjc.media/our-work/annual-reports/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%D9%87-%DB%B1%DB%B3%DB%B9%DB%B6 د ۱۳۹۶ کال راپور]

[https://afjc.media/our-work/annual-reports/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%D9%87-%DB%B1%DB%B3%DB%B9%DB%B7 د ۱۳۹۷ کال راپور]

[https://afjc.media/our-work/annual-reports/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%D9%87-%DB%B1%DB%B3%DB%B9%DB%B8 د ۱۳۹۸ کال راپور]

[https://afjc.media/our-work/annual-reports/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%D9%87-%DB%B1%DB%B3%DB%B9%DB%B9 د ۱۳۹۹ کال راپور]

[https://afjc.media/our-work/annual-reports/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%D9%87-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B0 د ۱۴۰۰ کال راپور]

[https://afjc.media/our-work/annual-reports/released-1401-annual-report د ۱۴۰۱ کال راپور]

[https://afjc.media/our-work/annual-reports/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86 د ۱۴۰۲ کال راپور]

[https://afjc.media/our-work/annual-reports/afjc-releases-report-on-media-freedom-in-afghanistan-for-the-1403-solar-year د ۱۴۰۳ کال راپور]

[https://afjc.media/our-work/annual-reports/1404-annual-report د ۱۴۰۴ کال راپور]

== '''نړیوالې همکارۍ''' ==
د افغانستان د خبریالانو مرکز د رسنیو د ازادۍ په برخه کې له یو شمېر نړیوالو فعالو بنسټونو سره د همکاري ترڅنګ، د خبریالانو د حقونو اړوند د ځینو نړیوالو شبکو او ائتلافونو غړیتوب هم لري. د بېلګې په توګه، د ۱۳۹۲ لمریز کال د غبرګولي په ۲۷مه (د ۲۰۱۳ میلادي کال د جون ۱۷مه) د کمبودیا په پنوم‌پن ښار کې د [https://ifex.org/ آی‌فکس (IFEX)] شبکې په دوه‌کلنه غونډه کې دغه مرکز د دې نړیوالې شبکې غړیتوب او په ۱۳۹۹ لمریز کال (۲۰۲۰ میلادي) کې د افغانستان د خبریالانو مرکز [https://gfmd.info/ د رسنیو د پراختیا نړیوالې شبکې (GFMD)] غړیتوب هم ترلاسه کړ.

== '''د خبریال ملي ورځ''' ==
په افغانستان کې د خبریال ورځې تاریخچه

د ۱۹۹۳ میلادي کال په ډسمبر میاشت کې، د یونسکو (د ملګرو ملتونو ښوونیز، علمي او کلتوري سازمان) په وړاندیز، د ملګرو ملتونو عمومي اسامبلې د ۴۸/۴۳۲ پرېکړه‌لیک له مخې د مې درېیمه نېټه د رسنیو د ازادۍ نړیوالې ورځې په توګه ونوموله. له هغې وروسته هر کال د نړۍ د نورو هېوادونو په څېر په افغانستان کې هم دغه ورځ د یوې نړیوالې ورځې په توګه لمانځل کېده. خو دا چې دغه نېټه د افغانستان له رسمي لمریز تقویم سره سمون نه درلود، نو همدې موضوع په ۱۳۹۲ لمریز کال (۲۰۱۴ میلادي) کې د دې لامل شوه چې په افغانستان کې [https://afjc.media/our-work/national-journalist-day د خبریال ورځې] د نومولو طرحه مطرح او عملي شي.

'''د کب ۲۷مه– د خبریال ملي ورځ'''

د ۱۳۹۲ لمریز کال په منځنیو میاشتو کې، د افغانستان د خبریالانو مرکز اجرائیه رئیس احمد قریشي د افغانستان د خبریالانو د ملي ورځې د نومولو طرحه له یو شمېر مخکښو خبریالانو او د دغه مرکز د سلاکارانو او اجرائیوي پلاوي له غړو سره، چې په کې ذبیح‌الله نوري، فیصل کریمي، عزیز حکیمي، امام‌محمد وریماچ، لطف‌الله نجفي‌زاده، محمدویس خطاب او پرویز کاوه شامل وو، شریکه کړه. د پلاوي غړو د افغانستان د مطبوعاتو او رسنیو د نامتو شخصیتونو، لکه محمود طرزي، محی‌الدین انیس، عبدالهادي داوي، عبدالحمید مبارز او نورو، خدمتونه وارزول. همدارنګه، د هغو خبریالانو قربانۍ هم وڅېړل شوې چې د ۱۳۸۰ کال له سیاسي بدلون وروسته، د ازادو رسنیو د ودې په پړاو کې خپل ژوند له لاسه ورکړی دی. په پای کې پلاوي پرېکړه وکړه چې د رسنیزې ټولنې د یووالي د ساتلو او د اختلافاتو د مخنیوي لپاره باید داسې نېټه وټاکل شي چې د رسنیو او مطبوعاتو له هېڅ پخواني شخصیت سره ځانګړی تړاو ونه لري.

د همدې لیدلوري پر بنسټ، د احمد قریشي وړاندیز، چې د کب۲۷مه دې د خبریال ورځې په توګه وټاکل شي، له دې امله چې دا نېټه د کال په وروستیو کې راځي او د رسنیو او مطبوعاتو په برخه کې د هېڅ یو خبریال د ژوند له کوم مناسبت سره تړاو نه لري او رسنۍ کولی شي خپل کلنی فعالیت وارزوي، غوره خبریالان وستایي او د خبریالانو ملاتړي بنسټونه او حکومت هم د رسنیو د ازادۍ کلني راپورونه وړاندې کړي، تایید شو.

'''د خبریال ورځې نمانځنه او د حکومت له خوا یې رسمي تایید'''

د نومولو د پلاوي د پرېکړې له نهایي کېدو وروسته، د افغانستان د خبریالانو مرکز دغه پرېکړه په رسمي ډول له رسنیزې ټولنې سره شریکه کړه او د ۱۳۹۲ لمریز کال د کب په ۲۷مه د لومړي ځل لپاره په کابل او ولایتونو کې د خبریال ورځ ونمانځل شوه.

د ۱۳۹۷ لمریز کال په اواسطو کې، د افغانستان د خبریالانو مرکز له پنځو کلونو پرله‌پسې هڅو او سلا مشورو وروسته، د خبریالانو د بنسټونو فدراسیون هم د دې نوښت ملاتړ وکړ او په یوه رسمي لیک کې یې له حکومت څخه وغوښتل چې د کب ۲۷مه د هېواد په ملي تقویم کې د یوې رسمي ورځې په توګه ځای پر ځای کړي.

په پایله کې، د حکومت او رسنیو د ګډې کمېټې، چې مشري یې د هغه وخت د ولسمشر مرستیال سرور دانش کوله، د اطلاعاتو او کلتور وزارت سرپرستې حسنیه صافۍ او د همدې وزارت د نشراتي چارو مرستیال سیدآغا حسین سانچارکي په همکارۍ، د محمد اشرف غني په مشرۍ کابینې د ۱۳۹۷ لمریز کال د کب په ۱۴مه پرېکړه وکړه چې د کب ۲۷مه د افغانستان د خبریالانو ملي ورځ وټاکي او په رسمي ملي تقویم کې یې ځای پر ځای کړي.

له ۱۳۹۲ لمریز کال راهیسې تر اوسه، هر کال د خبریالانو ملي ورځ نمانځل کېږي. د افغانستان د خبریالانو مرکز هم له هماغه کال راهیسې هر کال د [https://afjc.media/awards/afjc-awards «د افغانستان د کال خبریال»] جشنواره جوړوي. په تېرو ۱۲ کلونو کې، له بېلابېلو رسنیو  لکه بي‌بي‌سي افغانستان، اریانا نیوز، هشت صبح ورځپاڼې، اطلاعات روز، طلوع نیوز، فرانس پرس خبري اژانس، پژواک خبري اژانس، پیک د څېړنیز ژورنالیزم مرکز، افغانستان انټرنشنل، کلید راډیو، رخشانه خپرنۍ، تمدن تلویزیون او سرحد راډیو څخه ۲۷ خبریالان د دې معتبرې جایزې ګټونکي شوي، چې اووه تنه یې ښځینه خبریالانې دي.</text>
      <sha1>0vakt7vippnmrhm7apunhrxzj0rv1jf</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>