ويکيپېډيا pswiki https://ps.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D9%88%D9%85%DA%93%DB%8C_%D9%85%D8%AE MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter رسنۍ ځانگړی خبرې اترې کارن د کارن خبرې اترې ويکيپېډيا د ويکيپېډيا خبرې اترې دوتنه د دوتنې خبرې اترې مېډياويکي د مېډياويکي خبرې اترې کينډۍ د کينډۍ خبرې اترې لارښود د لارښود خبرې اترې وېشنيزه د وېشنيزې خبرې اترې تانبه د تانبې خبرې اترې مهال‌ليک د مهال‌ليک خبرې اترې چلنوال د چلنوال خبرې اترې پېښه د پېښې خبرې اترې 0 58153 370007 336465 2026-10-24T15:55:24Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370007 wikitext text/x-wiki په ساينس کې د ښځو شتون د ساينس د تاريخ هغه لومړني وختونه چې ښځو په کې د پام وړ مرستې يا ونډې جوړې کړي دي؛ تر پوښښ لاندې راولي. هغه تاريخ پوهان چې د جنسیت او ساينس موضوعاتو سره علاقه لري، د ښځو علمي هڅې او لاسته راوړنې او هغه خنډونه يې څېړلي چې دوی ورسره مخامخ شوي دي. همدارنګه هغه سیاستونه یا طرحې چې د دوی د کار له سره د بيا کتنې په موخه پلي شوي او په لويو ساينسي يا علمي ورځپاڼو او نورو چاپي نشريو کې منل شوې. د دې موضوعاتو تاريخي، انتقادي او د ټولنپوهنې اړوند څېړنه په خپل حق کې يو علمي سمون يا ډسپلين ګرځېدلی دی. د طب په برخه کې د ښځو ګډون په څو لرغونو لويديځو تمدنونو کې رامنځ ته شو او په لرغوني يونان کې د طبيعي فلسفې مطالعه د ښځو پر مخ خلاصه وه. ښځو په لومړۍ يا دویمو زیږدیزو پېړیو کې کې د کيميا په پروټو ساينس [د ساينس د تاريخ تر ټولو لومړني وختونه چې د ساينس مېتودونه او کړنلارې په کې تراوسه د زېږېدو په حال کې وې] کې ونډه واخېسته. د منځنۍ دورې پر مهال مذهبي صومعې يا خانقاګانې د ښځو لپاره د زده کړې مهم ځايونه وو او له دې ټولنو ځيڼو يې ښځو ته په علمي څېړنو کې د برخې اخیستو فرصتونه برابر کړي دي. د 11 پېړۍ د لومړنيو پوهنتونونو راپورته کېدو ولیده چې ښځې د ډېرو برخو لپاره د پوهنتون له زده کړو بې برخې وې. بوتاني (د بوټو علم) له پوهنتونه د باندې هغه علم و چې د معاصرې دورې په لومړيو کې يې د ښځو له ونډې ډېره ګټه پورته کړه. د طب په برخه کې د ښځو د زده کړو پر وړاندې چلند د نورو ځايونو په پرتله په ايټاليا کې ډېر خپلواک ښکاري. لومړنۍ پېژندل شوې ښځه چې د څېړنو په علمي ډګر کې يې د پوهنتون د رياست څوکۍ تر لاسه کړه؛ په اتلسمه پېړۍ کې ايټالوۍ لاورا باسسي (Laura Bassi) وه.<ref name="Whaley">Whaley, Leigh Ann. ''Women's History as Scientists''. Santa Barbara, California: ABC-CLIO, INC. 2003.</ref><ref>[https://womeninbotany.ur.de/ Women in Botany]</ref> د جنسيت ونډې په اتلسمې پېړۍ کې ډېر قطعي وې او ښځو د ساينس په برخه کې مهم پرمختګونه وکړل. د نولسمې پېړۍ په جريان کې ښځې له رسمي علمي زده کړو محرومې وې خو په همدې دوره کې یې په لوستو ټولنو کې داخلېدل پيل کړل. د نولسمې پېړۍ په وروستيو کېد ښځو د پوهنتون يا ځانګړې تعليمې موسسې راپورته کېدو د ښځينه ساينسپوهانو لپاره دندې او د زده کړو لپاره فرصتونه برابر کړل. ماري کوري (Marie Curie) چې د پولنډ په وارسا کې زیږېدلې ده، ساينسپوهانو ته يې د راډيو اکټيف له خوسا کولو (د له منځه وړلو) زمينه مساعده کړه او د رادیوم (radium) او پولونيم (polonium) عناصر يې کشف کړل. نوموړې د فزيکپوه او کيميا پوه په توګه کار کولو سره د راډيو اکټیف د خوسا کولو په اړه لومړنۍ څېړنه تر سره کړه. نوموړې لومړنۍ ښځه وه چې اوله نوبل جاېزه يې په فزيک کې او دويمه نوبل جاېزه يې په کيميا کې واخیسته. د ۱۹۰۱ او ۲۰۱۰ کلونو تر منځ څلويښتو ښځو ته د نوبل جایزې ورکړل شوې دي. د فزيک، کيميا، فزيولوژي او طب په برخو کې اوو لسو ښځو ته د نوبل جایزې ورکړل شوې دي. <ref name=":11">Rutherford. “Marie Curie.” ''The Slavonic and East European Review'', vol. 13, no. 39, 1935, pp. 673–676. ''JSTOR'', www.jstor.org/stable/4203041. Accessed 18 Dec. 2020.</ref><ref name="Nobel Prize Awarded Women">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/lists/women.html|title=Nobel Prize Awarded Women}}</ref> په ۱۹۷۰ او ۱۹۸۰ لسيزو کې د ښځینه ساينسپوهانو په اړه ډېر کتابونه او مقالې خپرې شوې چې په ټولو يې په حقيقت کې غير سپين پوستې ښځې او له اروپا او شمالي امريکا بهر ښځې یې له پامه وغورځولې. په ۱۹۸۵ کې د کووېليوسکايا تمويل (Kovalevskaia Fund)او په ۱۹۹۳ ز کال کې د پرمختللې نړۍ لپاره د ساينس په برخه کې د ښځو سازمان رامنځ ته کېدو پخوانيو غاړې ته شویو ښځينه ساينسپوهانو ته ډېره څرګندتيا ورکړه خو نن په پرمختللو هېوادونو کې د ساينس د برخې د اوسنيو او تاريخي ښځو په اړه لږ معلومات شته. د اپلاتوني فيلسوف اين هېبنر کوبلیټز (Ann Hibner Koblitz) په وينا:<ref>{{Cite news|last=Pollack|first=Eileen|date=2013-10-03|title=Why Are There Still So Few Women in Science?|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2013/10/06/magazine/why-are-there-still-so-few-women-in-science.html|access-date=2020-07-16|issn=0362-4331}}</ref><ref>Ann Hibner Koblitz, "Gender and science where science is on the margins," ''Bulletin of Science, Technology & Society'', vol. 25, no 2 (2005), pp. 107–114.</ref><blockquote>د ښځينه ساينسپوهانو په اړه ډېر کار د لويديځې اروپا او شمالي امريکا په شخصيتونو او علمي فرعي کلتورونو تمرکز کړی او د ساينس په برخه کې ښځينه تاريخپوهانو په ضمني يا ښکاره توګه مفروض کړي دي چې د دې سيمو لپاره شوې مشاهدې به د نورې نړۍ لپاره ريښتيا ګڼل کېږي. [د نورې نړۍ قياس به د همدې سيمو له مخې کېږي].</blockquote>کوبليټز () ويلي چې په ساينس کې د ښځو په اړه دا عمومي کول تر ډېره په کلتوري ډول د تېرېدو خنډ نه کېږي. <ref>Ann Hibner Koblitz, "Global perspectives," ''World Science Report 1996'', UNESCO, p. 327.</ref><blockquote>يو علمي يا تخنيکي ډګر چې په يوه ټاکلې دوره کې په يوه هېواد کې 'ناښځينه' [چې ښځينه په کې نه وي] وبلل شي؛ کېدای شي په بېلابېلو تاريخي دورو يا بل هېواد کې د ډېرو ښځو له ګډون خوند واخلي. يوه بیلګه یې انجینیري ده، په تېره د انجينیرۍ اړوند معتبرې فرعي برخې لکه برېښنا يا ميخانيکي انجينري چې په ډېروهېوادونو کې د نارینه وو د عمل او فکر ځانګړې ساحه ګڼل کېږي. که څه هم په دې کې استثنا هم شته. په پخواني شوروي اتحاد کې د انجینیرۍ ټولو فرعي تخصصونو د ښځو لوړه فيصدي يا سلنه لرله او په ۱۹۹۰ ز کال کې د نيکاراګوا په يونېورسېډاډ ناسيونل ډي انجينيري کې د انجينیرۍ محصلینو ۷۰سلنه یې ښځې وې.</blockquote> == تاريخي بېلګې == === لرغونی تاريخ === د طب په برخه کې د ښځو ګډون يا شموليت په څو لومړنیو تمدنونو کې ثبت شوی دی. له ميلاد ۲۷۰۰ کاله مخکې يوه پخوانۍ مصري ډاکتره میرېټ ـ پټاه (Merit-Ptah) چې په يوه ليکنه کې د "مشرې ډاکټرې" په توګه ياده شوې ده، د ساينس په تاريخ کې تر ټولو لومړنۍ پېژندل شوې ښځینه ساینسپوه ده. اګاميدي (Agamede) د هومر (Homer) له خوا په لرغوني يونان کې د ټروجن جګړې (۱۱۸۴ – ۱۱۹۴ ق. م) څخه د مخه د معالجې په توګه ياده شوې وه. د يوې راوروسته لرغونې افسانې له مخې اګنوډیس (Agnodice) لومړنۍ ښځينه ډاکټره وه چې په اتن کې يې له ميلاد څخه مخکې په څلورمه پېړۍ کې په قانوني ډول تمرين وکړ.<ref name="auto">{{Cite book|author=Hope Jahren|title=The Best American Science and Nature Writing 2017|publisher=Houghton Mifflin Harcourt|year=2017|isbn=9781328715517|pages=312}}</ref><ref name="auto1">{{Cite book|author=Michael E. Moran|title=Urolithiasis: A Comprehensive History|publisher=Springer Science & Business Media|year=2013|isbn=9781461481966|pages=411}}</ref><ref>[[Homer]], ''[[Iliad]]'' [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0217:book=11:card=668&highlight=agamede 11.740]</ref><ref name="DGRBM">{{Cite book|last=Schmitz|first=Leonhard|title=[[Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology]]|year=1870|editor-last=Smith|editor-first=William|volume=1|place=Boston|pages=57|contribution=Agamede (1) and (2)|contribution-url=http://quod.lib.umich.edu/m/moa/ACL3129.0001.001/72?rgn=full+text;view=image;q1=agamede}}</ref><ref>[[Stephanus of Byzantium]], ''s.v. {{lang|grc|Ἀγαμήδη}}''.</ref><ref name=":0">{{Cite book|last=1957-|first=King, Helen|title=The one-sex body on trial: the classical and early modern evidence|isbn=9781409463368|location=Farnham|oclc=856870739}}</ref> په لرغوني يونان کې ښځو ته د طبيعي فلسفې مطالعه شونې وه. اګلونيک (Aglaonike) چې د کسوف او خسوف وړاندوینه يې وکړه او تيانو (Theano) چې د رياضياتو او فزيک عالمه، د فيثاغورث شاګرده او ممکن ښځه (مېرمن) وه او په کروټون (Crotone) کې يو ښوونځی چې فیثا غورث تاسيس کړی او ډېرې نورې ښځې هم په کې شاملې وې؛ د ثبت شویو بېلګو له جملې څخه يادولی شو. په پولکس (Pollux)[په اصل کې ستوری دی، کېدای شي دلته د کوم ځای نوم وي] ​​کې د وينا يوه برخه د هغو کسانو په اړه ده چې د پيسو د سکې کولو پروسه يې اختراع کړې وه چې له (Cyme) ښار څخه فيډون (Pheidon) او ډيموډاېک (Demodike) ذکر کوي چې د فريګين (Phrygians) د پاچا ميډاس (Midas) مېرمن او د (Cyme) د پاچا اګاميمون لور وه. د ايولين ساېم (Aeolian Cyme) ښار د پاچا اګاميمون لور د فريګين (Phrygians) پاچا سره چې مېډاس ورته وايي واده وکړ. دې اړيکې کېدای شي يونانيانو ته له فريګيانو څخه د هغوی د الفبا "د پور کولو" اسانتيا برابره کړې وي. ځکه چې د فريګين (Phrygians) ليکونو بڼې د ايوليس (Aeolis) لیکنو ته نږدې دي.<ref name="four_thousand">{{cite web|url=http://www.astr.ua.edu/4000WS/timelist.shtml|title=Time ordered list|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923175536/http://www.astr.ua.edu/4000WS/timelist.shtml|archivedate=2015-09-23|access-date=2021-11-22|url-status=dead}}</ref><ref>Martin Nilsson, ''Mycenaean Origin of Greek Mythology'', 1983, University of California Press, p. 48.</ref><ref name="Clay et al">Jenny Strauss Clay, Irad Malkin, Yannis Z. Tzifopoulos eds., ''Panhellenes at Methone: Graphê in Late Geometric and Protoarchaic Methone'', Walter de Gruyter GmbH & Co KG, 2017, p. 154</ref> له ميلاده نږدې ۱۲۰۰ کاله وړاندې د بابلي تمدن په دوره کې دوه ښځينه عطارو چې نومونه يې ټپوټي بيلاټي کالیم (Tapputi-Belatekallim) او ــ نينو (-ninu) چې د نوم لومړی نيمايي يې نه دی معلوم؛ په دې وتوانېدلې چې د استخراج او تقطير پروسې په کارولو سره له نباتاتو عطر ترلاسه کړي. د مصر د کورنۍ په جريان کې ښځې په تطبيقي کيميا لکه د بير جوړولو او د درملو مرکباتو چمتو کولو کې ښکېلې وې. د کيميا په برخه کې د مېرمنو لویه ونډې ثبت شوي دي. زياتره يې د لومړۍ يا دویمې پېړۍ په شاوخوا کې په اسکندريه کې اوسيدلې چې عرفاني دود د مېرمنو د ونډې د ارزښتمنولو لامل شوې. د ښځينه کيمياپوهانو تر ټولو مشهوره مېرمن يهودۍ ماري (Mary) ده چې د غبرګ يا ډبل ايشوونکي (دېګ بخار) په ګډون د څو کيمياوي وسایلو د اختراع کولو امتياز ورکول کېږي چې د هغه وخت د شيرې اخېستلو يا تقطير د تجهيزاتو پرمختګ يا پيدايښت په ډاګه کوي. د تقطير يا شيرې اخېستلو د دې وساېلو ساده يې کيروټاکيس (''kerotakis'')او مرکبه يا پېچلې يې د ټريبيکوس (''tribikos'') په نومونو يادېدې.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Ez7DCJM57esC|title=Women of Science: Righting the Record|publisher=Indiana Univ. Press|year=1999|isbn=9780253208132|editor1=Gabriele Kass-Simon|edition=First Midland Book|location=Bloomington, Ind.|page=301|editor2=Patricia Farnes|editor3=Deborah Nash}}</ref><ref name="Rayner-Canham p. 1-2">{{Cite book|title=Women in Chemistry: Their Changing Roles from Alchemical Times to the Mid-Twentieth Century|last=Rayner-Canham|first=Marelene|publisher=American Chemical Society|year=2005|isbn=978-0941901277|location=Washington, D.C.|pages=[https://archive.org/details/womeninchemistry0000rayn/page/1 1–2]|url=https://archive.org/details/womeninchemistry0000rayn/page/1}}</ref><ref name="reframing">{{cite web|url=http://www.unu.edu/unupress/unupbooks/uu37we/uu37we08.htm|title=Reframing the question|access-date=2021-11-22|تاريخ الأرشيف=2010-06-04|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100604023845/http://www.unu.edu/unupress/unupbooks/uu37we/uu37we08.htm|url-status=dead|خونديځ نېټه=2010-06-04|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20100604023845/http://www.unu.edu/unupress/unupbooks/uu37we/uu37we08.htm|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20100604023845/http://www.unu.edu/unupress/unupbooks/uu37we/uu37we08.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20100604023845/http://www.unu.edu/unupress/unupbooks/uu37we/uu37we08.htm}}</ref> د اسکندریې د تيون (Theon) لور هایپاټیا (Hypatia) (۳۵۰ - ۴۱۵ ميلادي کال) يوه فيلسوف، رياضي پوه او ستورپوهه وه. نوموړې لومړنۍ ښځينه رياضي پوهه ده چې په اړه يې تفصيلي معلومات ژوندي پاتې دي. هايپاټيا (Hypatia) ته په هندسه، الجبر او ستورپوهنې کې د څو مهمو تبصرو د ليکلو اعتبار يا امتياز ورکول کېږي. هايپاټيا د فلسفي ښوونځي مشره وه او ډېرو زده کونکو ته يې تدريس وکړ. نوموړې په ۴۱۵ ميلادي کال کې د الکسندريا د يو مسيحي ملا سيريل (Cyril) او د روم د والي اوريسټس (Orestes) تر منځ په سياسي بحث کې ښکېل شوه چې په پايله کې د سيريل د پلويانو يوې ډلې هغه لغړه، ټوټه ټوټه او د هغې د بدن ټوټې يې وسوځولې.<ref>{{Cite web|url=http://www.britannica.com/biography/Hypatia#ref1178406|title=Hypatia {{!}} mathematician, astronomer, and philosopher|website=Encyclopædia Britannica|access-date=2016-04-08}}</ref><ref name="Rayner-Canham p. 3-4">{{Cite book|title=Women in Chemistry: Their Changing Roles from Alchemical Times to the Mid-Twentieth Century|last=Rayner-Canham|first=Marelene|publisher=American Chemical Society|year=2005|isbn=978-0941901277|location=Washington, D.C.|pages=[https://archive.org/details/womeninchemistry0000rayn/page/3 3–4]|url=https://archive.org/details/womeninchemistry0000rayn/page/3}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Deakin|first=Michael A. B.|author-link=Michael A. B. Deakin|date=August 1995|title=The Primary Sources for the Life and Work of Hypatia of Alexandria|url=http://www.physics.utah.edu/~jui/3375/Class%20Materials%20Files/y2007m08d22/hypatia-primary-sources.html|journal=History of Mathematics Paper 63|access-date=2016-04-07|تاريخ الأرشيف=2016-03-07|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160307132603/http://www.physics.utah.edu/~jui/3375/Class%20Materials%20Files/y2007m08d22/hypatia-primary-sources.html|url-status=dead|خونديځ نېټه=2016-03-07|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20160307132603/http://www.physics.utah.edu/~jui/3375/Class%20Materials%20Files/y2007m08d22/hypatia-primary-sources.html|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20160307132603/http://www.physics.utah.edu/~jui/3375/Class%20Materials%20Files/y2007m08d22/hypatia-primary-sources.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307132603/http://www.physics.utah.edu/~jui/3375/Class%20Materials%20Files/y2007m08d22/hypatia-primary-sources.html}}</ref><ref name="Deakin 1994 p 234–243">{{Cite book|title=Hypatia and Her Mathematics|last=Deakin|first=Michael A. B.|author-link=Michael A. B. Deakin|publisher=Mathematical Association of America|year=1994|pages=234–243}}</ref> == سرچينې او ياداښتونه == 8cs4xbrc0p4uu6qrm2obmbpla3drepv 0 59823 370005 277312 2026-10-24T13:19:50Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370005 wikitext text/x-wiki {{Infobox person}} والیري ریني مري جورجز جسکار ديستن (د ۱۹۲۶ کال د فبروري له ۲ – د ۲۰۲۰ کال د ډسمبر تر ۲) د جسکار یا VGE په نوم هم پېژندل کېږي، یو فرانسوی سیاستوال و چې له ۱۹۷۴ کال تر ۱۹۸۱ کال پورې یې د فرانسې د ولسمشر په توګه خدمت وکړ. <ref>{{Cite Oxford Dictionaries|Giscard d'Estaing, Valéry|access-date=30 June 2019}}</ref><ref>{{Cite American Heritage Dictionary|Giscard d'Estaing|access-date=30 June 2019}}</ref><ref>{{Cite Merriam-Webster|Giscard d'Estaing|access-date=30 June 2019}}</ref><ref>He was also ''[[ex officio]]'' [[co-prince of Andorra]].</ref> هغه د لومړي وزیر ژاک شابان - دیلماس او پیری میسمر تر واک لاندې یې د مالیې د وزیر په توګه دنده ترسره کړه، وروسته نوموړی د سوسیالیست ګوند د نوماند فرانسوا میتراند پروړاندې د ۵۰.۸ سلنه رایو په ترلاسه کولو د ۱۹۷۴ کال ولسمشریزې ټاکنې وګټلې. د هغه دوره د ټولنیزو موضوعاتو پر وړاندې – لکه طلاق، د امیندوارۍ کنترول او سقط - او د هېواد او د ولسمشرۍ دفتر د عصري کولو هڅې، په ځانګړې توګه لرې پرتو زیربناوو ته د چټګ اورګادې د پروژو څارنه او همدارنګه د فرانسې د انرژي د اصلي سرچینې په توګه په هستوي برېښنا د اتکا له اړخه، ډېره لیبرال دریځه دوره په ګوته شوې ده. جسکار دیستین د پاریس په سیمه کې د لوی قوس یا Grande Arche، د میوزې دورسې موزیم، د عربي نړۍ انستېتیوت او د ساینس او صنعت د ښارګوټي پروژې په لاره واچولې او وروسته د فرانسوا میتراند په لویو پروژو کې هم شاملې شوې. هغه سوداګریزې آزادی ته وده ورکړه. خو د هغه شهرت د اقتصادي زوال له امله خراب شو چې د ۱۹۷۳ کال د انرژۍ ناورین له هغه سره مل شو چې د دېرشو پرتمینو کلونو (له ۱۹۴۵ کال وروسته د نېکمرغې دېرش ویاړلي کلونو) پای شو. هغه اړ شو چې د بودجوي لګښت ریاضتي سیاست غوره کړي او د بودجوي کسر د مخنیوي لپاره د وزګارۍ زیاتوالي ته اجازه ورکړي. جسکار دستن د دواړو اړخونو د سیاسي مخالفت په مرکز کې راغئ: د فرانسوا میتراند په مشرۍ د نوي متحد کیڼ اړخ ګوند او د پرمختګ په حال کې د ژاک شېراک له خوا چې د ښي اړخه اپوزیسیون پر لیکه یې ګالیسزم بېرته ژوندی کړ. په ۱۹۸۱ کال کې، د لوړ محبوبیت تر څنګ، نوموړي په ۴۸.۲ سلنه رایو د میتراند په وړاندې په دوهم پړاو کې ماتې وخوړه. جسکار دیستن د ولسمشري پر مهال د اروپایی هېوادونو ترمنځ همکارۍ ته، په ځانګړې توګه د لویدیځ جرمني سره په ګډون کې، وده ورکړه. د پخواني ولسمشر په توګه د اساسي قانون د شورا غړی و. نوموړی د ۱۹۸۶ کال څخه تر ۲۰۰۴ کال پورې د اوېورګن د سیمه ایزې شورا د رئیس په توګه هم دنده ترسره کړه. د اروپا د ادغام په بهیر کې یې ونډه درلوده، او په ځانګړې توګه یې د اروپا د راتلونکي په اړه د کنوانسیون مشري وکړه چې د اروپا د اساسي قانون د ترتیب لپاره یې بدمرغه تړون ترتیب کړ. نوموړي په ۲۰۰۳ کال کې، د فرانسیس اکاډمۍ د غړي په توګه و ټاکل شو او هغه چوکۍ یې ترلاسه کړه چې د هغه ملګري او د سینیګال پخواني ولسمشر لیوپولډ سیدار سینګور مخکې په غاړه درلوده. جسکار د فرانسې په تاریخ کې تر ټولو اوږد عمره ولسمشر (۹۴ کاله او ۳۰۴ ورځې) ګڼل کېږي. == د ژوند لومړي کلونه == والیري ریني ماری جورج جسکار دیستن د ۱۹۲۶ کال د فبروري په ۲ نیټه د جرمني په کوبلینز ښار کې د فرانسې د راینلنډ د نیواک پر مهال نړۍ ته سترګې پرانیستې. هغه د ژان اډمونډ لوسیین جسکار ډی دیستن، چې یو جګپوړی دولتي مامور او د هغه د مېرنې مارتا کلیمنس جکولین ماري (مې) باردوکس مشر زوی و. مور د سناتور او استاد اکیلي اوکتیف ژاک بارډوکس لور او د پوهنې د وزیر اګینور باردوکس لمسۍ وه.<ref>{{cite web|url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/fichier/4190491/Deces_2020_M12.zip|title=Fichier des décès au mois de décembre 2020|trans-title=Death file for the month of December 2020|publisher=National Institute of Statistics and Economic Studies|access-date=26 January 2021|language=fr}}</ref><ref>{{Cite book|last=Safran|first=William|url=https://books.google.com/books?id=B8iJNlWcdIUC&q=Val%C3%A9ry+Giscard+d%27Estaing+1926&pg=PA170|title=Political Leaders of Contemporary Western Europe: A Biographical Dictionary|publisher=Greenwood Publishing Group|year=1995|isbn=978-0-313-28623-0|editor-last=Wilsford|editor-first=David|location=Westport|pages=170}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ilpost.it/2020/12/02/morto-valery-giscard-destaing-presidente-francia/|title=Morto Valéry Giscard d'Estaing|work=Il Post|language=it|date=2 December 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.senat.fr/senateur-3eme-republique/bardoux_jacques1008r3.html|title=Profile: Bardoux, Jacques|publisher=[[French Senate]]|access-date=2 December 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200221224926/http://www.senat.fr/senateur-3eme-republique/bardoux_jacques1008r3.html|archivedate=21 February 2020|url-status=dead}}</ref> جسکار د سلوی په نوم یوه مشره خور او د اولیور، ایزابیل او ماری لاور په نومونو کوچني خویندې درلود. سره له دې چې د هغه د نیکه له خوا کورنۍ نوم ته د "دیستن" نوم اضافه کړ، خو جسکار د مرستیال امیرالبحر دیستن د له منځه تللې اشرافي کورنۍ له  نارینه نسب نه و. د دیستن کورنۍ سره د هغه اړیکه خورا لرې وه. لوسي میدیلین دیستن ، ډیم ډی ریکیسټات (۱۷۶۹ – ۱۸۸۴) د هغه انا وه، چې هغه په خپل وار سره لومړي یواخیم دیستن سیور دي ریکیسټات (۱۶۱۰ – ۱۶۸۵) اولاده وه، چې هغه د شارل دیستن (۱۵۸۵ – ۱۶۶۱) نامشروع زوی و، او هغه په خپل وار سره د سیور دی شیلاد، د بیت المقدس سنټ جان اتل، د دریم جین دیتسن، سیور دي وال (۱۵۴۰ – ۱۶۲۱) او د هغه د مېرمنې، ګلبرت دې لا روشفاکالد (۱۵۶۰ – ۱۶۲۳) زوی و.<ref>{{cite web|url=https://fr.news.yahoo.com/val%C3%A9ry-giscard-destaing-vie-carri%C3%A8re-225400045.html|language=fr|title=Giscard d'Estaing, ses mille vies en images|publisher=[[Yahoo]]|date=2 December 2020}}</ref><ref name="WPO">{{cite news|last=Hoagland|first=Jim|date=2 December 2020|title=Valéry Giscard d'Estaing, former French president, dies at 94|url=https://www.washingtonpost.com/local/obituaries/valery-giscard-destaing-dead/2020/12/02/62511218-34ec-11eb-8d38-6aea1adb3839_story.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20201205015110/http://www.washingtonpost.com/local/obituaries/valery-giscard-destaing-dead/2020/12/02/62511218-34ec-11eb-8d38-6aea1adb3839_story.html|archive-date=5 December 2020|access-date=5 December 2020|newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref> جسکار په کلیرمونت فیراند کې د بلیس-پاسکال په لیسه کې، په پاریس کې د اکول ګیرسن او جانسن-ډی-سیلي او لوئس-لی-ګرانډ په لیسو کې زده کړې وکړې. <ref name="edu">{{cite web|url=https://www.francebleu.fr/infos/politique/valery-giscard-d-estaing-un-president-auvergnat-1569338800|title=Valéry Giscard d'Estaing, a president of Auvergne|publisher=Francebleu|language=fr|date=2 December 2020}}</ref> هغه له فرانسوي مقاومت سره یو ځای شو او د پاریس په آزادۍ کې یې برخه درلوده. نوموړی د آزادۍ پر مهال د الکساندر پارودي د ساتنې لپاره و ګومارل شو. وروسته هغه د فرانسې له لومړي پوځ سره یوځای شو او د جګړې تر پایه یې دنده ترسره کړه. وروسته نوموړي د نظامي خدمت لپاره د کروکس ډي ګیرې جایزه ترلاسه کړه. <ref name="BBCobit">{{cite web|date=2 December 2020|title=Giscard d'Estaing: France mourns ex-president, dead at 94|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-13062449|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201205210604/https://www.bbc.com/news/world-europe-13062449|archive-date=5 December 2020|access-date=5 December 2020|website=[[BBC News Online]]|publisher=[[BBC]]}}</ref><ref name="NYTobit">{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2020/12/02/world/europe/valery-giscard-destaing-dead.html|title=Valéry Giscard d'Estaing, 94, Is Dead; Struggled to Transform France|work=[[The New York Times]]|date=2 December 2020}}</ref> هغه په ۱۹۴۸ کال کې، یو کال د کاناډا په مونټریال کې تېر کړ، چې په هغه ځای کې نوموړي د ستانسلاس په کالج کې د ښوونکي په توګه نده ترسره کړه.  <ref>''Mon tour de jardin'', Robert Prévost, p. 96, Septentrion 2002</ref> نوموړي د پولی تخنیک له پوهنتون او د ادارې علومو له ملي پوهتون څخه (۱۹۴۹ – ۱۹۵۱) فارغ شو او د مالي حسابونو د څېړنې عمومي ادارې ته لاړ. هلته د مالیاتو او عوایدو خدماتو په برخه کې وټاکل شو او وروسته یې د لومړي وزیر اډګر فوور (۱۹۵۵ – ۱۹۵۶) په دفتر کې کار پیل کړ. هغه په جرمني ژبه روانې خبرې کولې.  <ref>{{cite news|url=https://www.faz.net/aktuell/gesellschaft/menschen/valery-giscard-d-estaing-in-wahrheit-ist-die-bedrohung-heute-nicht-so-gross-wie-damals-13925996.html?printPagedArticle=true#pageIndex_2|language=de|title=Valéry Giscard d'Estaing: "In Wahrheit ist die Bedrohung heute nicht so groß wie damals"|work=Frankfurter Allgemeine Zeitung|date=15 November 2016|access-date=20 November 2016|last1=Wiegel|first1=Michaela|last2=Figaro)|first2=Charles Jaigu (Le}}</ref> == لومړۍ سیاسې تجربه == === لومړۍ دندې: ۱۹۵۶ – ۱۹۶۲ === نوموړي په ۱۵۶۶ کال کې د خپلې مورنۍ کورنۍ په له اړخه، ملي شورا د پو-دی-دوم ولایت د مرستیال په توګه وټاکل شو. هغه د خپلواکو او بزګرانو د ملي مرکز (CNIP) سره یو ځای شو، چې یوه محافظه کاره ډله وه. د CNIP مشر انټوین پینا د پنځم جمهوریت له اعلان وروسته، د اقتصاد او مالیې وزیر شو او نوموړی یې د ۱۹۵۹ څخه تر ۱۹۶۲ کال پورې د مالیاتو لپاره د دولت د منشي توګه غوره کړ. <ref>{{cite web|url=https://ecpr.eu/Filestore/PaperProposal/15b88a8c-1207-42a7-84a4-73b07cda0edb.pdf|title=Pays Emergents|publisher=ECPR.edu|access-date=2 December 2020}}</ref><ref name="NYTobit2">{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2020/12/02/world/europe/valery-giscard-destaing-dead.html|title=Valéry Giscard d'Estaing, 94, Is Dead; Struggled to Transform France|work=[[The New York Times]]|date=2 December 2020}}</ref>{{sfn|Thody|2002|p=68}} === د ګولیست اکثریت ګوند غړی؛ ۱۹۶۲ – ۱۹۷۴ === کله چې جسکار په ۱۹۶۲ کال کې د اقتصاد او مالیې وزارت ته نوماند شو، د هغه ګوند د ګولیسټ له ګوند سره اړیکې پرې کړې او او اکثریت ایتلاف یې پرېښود. جسکار له استعفا څخه انکار وکړ او د خپلواک جمهوري غوښتونکي ګوند  بنسټ یې کیښود، چې په "ولسمشریز اکثریت" کې د ګولیسټ ګوند کوچنی ملګری شو. د اقتصاد په وزارت کې هغه په خپل دوان کې د "لوی امتیاز" اصطلاح وړاندې کړه چې د بریټون ووډز د سیسټم پر بنسټ په نړیوالو تادیاتو کې د متحده ایالاتو د ډالرو د برلاسۍ د ځانګړتیا لپاره کارول کېږي. <ref name="NYTobit3">{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2020/12/02/world/europe/valery-giscard-destaing-dead.html|title=Valéry Giscard d'Estaing, 94, Is Dead; Struggled to Transform France|work=[[The New York Times]]|date=2 December 2020}}</ref><ref name="WPO2">{{cite news|last=Hoagland|first=Jim|date=2 December 2020|title=Valéry Giscard d'Estaing, former French president, dies at 94|url=https://www.washingtonpost.com/local/obituaries/valery-giscard-destaing-dead/2020/12/02/62511218-34ec-11eb-8d38-6aea1adb3839_story.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20201205015110/http://www.washingtonpost.com/local/obituaries/valery-giscard-destaing-dead/2020/12/02/62511218-34ec-11eb-8d38-6aea1adb3839_story.html|archive-date=5 December 2020|access-date=5 December 2020|newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref><ref name="BBCobit2">{{cite web|date=2 December 2020|title=Giscard d'Estaing: France mourns ex-president, dead at 94|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-13062449|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201205210604/https://www.bbc.com/news/world-europe-13062449|archive-date=5 December 2020|access-date=5 December 2020|website=[[BBC News Online]]|publisher=[[BBC]]}}</ref><ref name="books.google.fr">{{Cite book|last=Eichengreen|first=Barry|url=https://books.google.com/books?id&#61;TIlpAgAAQBAJ&pg&#61;PA4|title=Exorbitant Privilege: The Rise and Fall of the Dollar and the Future of the International Monetary System|date=2011-01-07|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-978148-5|language=en}}</ref><ref>{{cite web|last1=Siddiqu|first1=Khubaib|title=Review: Barry Eichengreen, Exorbitant privilege: the rise and fall of the dollar|url=https://www.unescap.org/sites/default/files/Book-Review-5-May-2012.pdf|website=Economic and Social Commission for Asia and the Pacific|publisher=Asia-Pacific Research and Training Network on Trade|access-date=5 December 2020|date=May 2012}}</ref> خو نوموړی په ۱۹۶۶ کال کې له کابینې څخه ګوښه کړل شو. هغه خپله جمهوري غوښتونکې ډله په یوه سیاسي ګوند، د خپلواکو جمهوري غوښتونکو ملي فدراسیون، بدله کړه او د لیدلوري او حقیقت ډلې یې منځ ته راوړې. په دې ډلو کې نوموړي د "د قدرت په انحصاري تمثیل" باندې نیوکه وکړه او د ډي ګول د سیاستونو په اړه یې خپل دریځ په "هو، خو ..." کې لنډیز کړ. په ملي شورا کې د مالي کمېټې د رئيس په توګه يې په کابينه کې پر خپل ځای ناستي نيوکې وکړې.  <ref name="NYTobit4">{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2020/12/02/world/europe/valery-giscard-destaing-dead.html|title=Valéry Giscard d'Estaing, 94, Is Dead; Struggled to Transform France|work=[[The New York Times]]|date=2 December 2020}}</ref><ref name="NYTobit5">{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2020/12/02/world/europe/valery-giscard-destaing-dead.html|title=Valéry Giscard d'Estaing, 94, Is Dead; Struggled to Transform France|work=[[The New York Times]]|date=2 December 2020}}</ref><ref name="BBCobit3">{{cite web|date=2 December 2020|title=Giscard d'Estaing: France mourns ex-president, dead at 94|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-13062449|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201205210604/https://www.bbc.com/news/world-europe-13062449|archive-date=5 December 2020|access-date=5 December 2020|website=[[BBC News Online]]|publisher=[[BBC]]}}</ref> له همدې امله ګولیسټ پلوو د ۱۹۶۸ کال د مقننه قوې له ټاکنو وروسته د نوموړي د بیا ټاکلو څخه انکار وکړ. په ۱۹۶۹ کال کې په خپلواکو جمهوري غوښتونکو ملي فدراسیون کې د ډېری ټاکل شویو چارواکو برعکس، د سیمو او سنا په اړه د اساسي قانون په ټولپوښتنه کې، جسکار د "نه" رایې څخه دفاع وکړه، په داسې حال کې چې ډی ګول د "نه" رایې د ګټلو په صورت کې د استعفا د هوډ اعلان وکړه. ګولیسټانو هغه تورن کړ چې د ډی ګول د وتلو په اړه په لویه کچه پړ دی.  <ref name="breakup">{{cite web|url=https://www.pbs.org/wgbh/commandingheights/lo/countries/fr/fr_political.html|title=Commanding Heights|publisher=[[PBS]]|access-date=3 December 2020}}</ref><ref name="BBCobit4">{{cite web|date=2 December 2020|title=Giscard d'Estaing: France mourns ex-president, dead at 94|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-13062449|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201205210604/https://www.bbc.com/news/world-europe-13062449|archive-date=5 December 2020|access-date=5 December 2020|website=[[BBC News Online]]|publisher=[[BBC]]}}</ref> نوموړي د ۱۹۶۹ کال د ولسمشریزو د کمپاینونو په ترڅ د ګټونکي نوماند جورجس پومپیدو ملاتړ وکړ، چې وروسته بیا د اقتصاد او مالیې وزارت ته راستون شو. نوموړي د نوي نسل د سیاستوالو استازی و چې د لوړ پوړو ملکي خدماتو څخه را څرګند شو او د "تکنوکرات یا مسلک پلوي" په توګه انګېرل کېده. <ref name="TTO">{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2020/12/03/valery-giscard-destaing-centre-right-french-president-supported/|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2020/12/03/valery-giscard-destaing-centre-right-french-president-supported/|archive-date=12 January 2022|url-access=subscription|url-status=live|title=Valéry Giscard d'Estaing, centre-Right French President who supported a united Europe – obituary|newspaper=The Telegraph|access-date=3 December 2020|date=2 December 2020|last1=Obituaries|first1=Telegraph}}{{cbignore}}</ref> == سرچینې == 6n0rlu9qazal6r7t1f7vvg6gygsivde 0 65702 370006 367002 2026-10-24T13:22:22Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370006 wikitext text/x-wiki {{Infobox person}}ورنر مګنوس ماکسیمیلیان فرایر فون براون (زوکړه: د ۱۹۱۲ زکال د مارچ ۲۳ مه – مړینه: د ۱۹۷۷ زکال د جون ۱۶ مه) جرمني الاصله امریکا هوا فضایی انجینر او د فضايي توغندیو جوړونکی و. نوموړی د نازي ګوند او الګماینه اس اس غړی، همدارنګه په نازي جرمني کې د توغندیو او په متحده ایالاتو کې د توغندیو او فضایي تکنالوژۍ له مخکښانو څخه و. <ref>{{cite book|last=Neufeld|first=Michael|author-link=Michael J. Neufeld|title=Von Braun: Dreamer of Space, Engineer of War|year=2008|url=https://archive.org/details/vonbraundreamero0000neuf|publisher=Vintage Books|edition=First|pages=xv|quote=Although Wernher von Braun got a doctorate in physics in 1934, he never worked a day in his life thereafter as a scientist. He was an engineer and a manager of engineers, and he used that vocabulary when he was talking to his professional peers.}}</ref><ref>[http://www.aljazeera.com/indepth/opinion/2013/05/2013521386874374.html Wernher von Braun: History's Most Controversial Figure?], Al Jazeera</ref> فون براون په ځوانۍ کې د نازي جرمني د توغندويي سیستم د پراختیا په پروژه کې کار کوه. نوموړي د دویمې نړیوالې جګړې پر مهال په پنمونده ښار کې د V-2 راکټ په طراحۍ او هغو ته د پراختیا ورکولو په برخه کې ونډه لرله. له جګړې وروسته نوموړی له نږدې ۱۶۰۰ نورو جرمني ساینس پوهانو، انجینرانو او تخنیکرانو سره په ګډه د پېپر کلېپ عملیاتو د برخې په توګه متحده ایالاتو ته کډه شو. نوموړي د متحده ایالاتو په پوځ کې د منځني واټن ویشتونکو توغندیو په برخه کې کار وکړ او همدارنګه یې داسې توغندي ته پراختیا ورکړه چې پر مټ یې په ۱۹۵۸ زکال کې د متحده ایالاتو لومړنۍ فضايي سپوږمکۍ اکسپلورر یو (Explorer 1) فضا ته ولېږل شوه. نوموړي له والټ ډیزنی سره د فلمونو په یوې ټولګې کار وکړ چې د ۱۹۵۵ زکال څخه تر ۱۹۵۷ زکال پورې یې په متحده ایالاتو او نور هېوادونو کې فضا ته د انسان د سفر ایډیا ترویج کړه. <ref name="AmerExp">{{cite web |last1=Neufeld |first1=Michael J. |author-link=Michael J. Neufeld |date=20 May 2019 |title=Wernher von Braun and the Nazis |url=https://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/features/chasing-moon-wernher-von-braun-and-nazis/ |access-date=24 July 2019 |website=American Experience: Chasing the Moon |publisher=PBS}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 February 2016 |title=Article on von Braun and Walt Disney |url=https://www.nasa.gov/centers/marshall/history/vonbraun/disney_article.html |access-date=2 November 2022 |تاريخ الأرشيف=2 November 2022 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20221102180858/https://www.nasa.gov/centers/marshall/history/vonbraun/disney_article.html |url-status=dead |خونديځ نېټه=2 November 2022 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20221102180858/https://www.nasa.gov/centers/marshall/history/vonbraun/disney_article.html |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20221102180858/https://www.nasa.gov/centers/marshall/history/vonbraun/disney_article.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20221102180858/https://www.nasa.gov/centers/marshall/history/vonbraun/disney_article.html }}</ref> په ۱۹۶۰ زکال کې د هغه کار ډله په ناسا کې وګمارل شوه، چېرې چې نوموړي د نوي رامنځته شوي مارشال فضايي الوتنې د مرکز د مدیر او همدارنګه یې د تر ټولو زیات وزن لرونکي پنځم ساترون توغندي د مشر انجینر په توګه خدمت کاوه او اپولو توغندی یې سپوږمۍ ته ولېږه. براون په ۱۹۶۷ زکال کې د انجینرۍ ملي اکاډمۍ ته ولاړ او په ۱۹۷۵ زکال کې یې د علومو ملي مډال ترلاسه کړ. <ref>{{cite web |title=SP-4206 Stages to Saturn, Chapter 9 |url=https://history.nasa.gov/SP-4206/ch9.htm |access-date=8 March 2015 |publisher=history.nasa.gov}}</ref><ref name="NASAMSFC">{{cite web |title=Biography of Wernher von Braun |url=http://history.msfc.nasa.gov/vonbraun/bio.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20020611074937/http://history.msfc.nasa.gov/vonbraun/bio.html |archive-date=11 June 2002 |website=MSFC History Office |publisher=NASA Marshall Space Flight Center}}</ref> فون براون په پراخه کچه د «فضايي سفر د پلار»، «د توغندويي علم پلار» او «د امریکايي مصنوعي سپوږمکیو پلار» ګڼل کېږي. نوموړي مریخ ته د انساني ماموریت څخه ملاتړ کاوه. <ref>{{cite web |date= |title=von Braun, Wernher : National Aviation Hall of Fame |url=https://www.nationalaviation.org/our-enshrinees/von-braun-wernher/ |publisher=Nationalaviation.org |accessdate=2022-02-16 |تاريخ الأرشيف=2020-10-26 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20201026182531/https://www.nationalaviation.org/our-enshrinees/von-braun-wernher/ |url-status=dead |خونديځ نېټه=2020-10-26 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20201026182531/https://www.nationalaviation.org/our-enshrinees/von-braun-wernher/ |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20201026182531/https://www.nationalaviation.org/our-enshrinees/von-braun-wernher/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026182531/https://www.nationalaviation.org/our-enshrinees/von-braun-wernher/ }}</ref><ref>{{cite web |date=December 2019 |title=A Guide to Wernher von Braun's Life – Apollo11Space |url=https://apollo11space.com/a-guide-to-wernher-von-brauns-life/ |publisher=Apollo11space.com |accessdate=2022-02-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220216043018/https://apollo11space.com/a-guide-to-wernher-von-brauns-life/ |archivedate=2022-02-16 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=How Historians Are Reckoning with the Former Nazi Who Launched America's Space Program |url=https://time.com/5627637/nasa-nazi-von-braun/ }}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == لومړنی ژوند == ورنر فون براون د ۱۹۱۲ زکال د مارچ په ۲۳ مه د پروس پاچاهۍ ته په اړوند د پوزن ایالت په ویرستز کوچني ښارګوټي کې وزیږېد؛ چې بیا وروسته جرمني ته اړوند شو او اوس په پولنډ کې دی. <ref>{{cite book|last=Magill|first=Frank N.|author-link=Frank Magill|date=2013|title=The 20th Century A–GI. Dictionary of World Biography|volume=7|url=https://www.google.com.au/books/edition/The_20th_Century_A_GI/Nq1GU6I5umQC?hl=en&gbpv=0|location=New York|publisher=Routledge|page=440|isbn=9781136593345}}</ref> پلار یې مګنوس فرایر فون براون (۱۸۷۸- ۱۹۷۲ زکال) دولتي مامور او محافظه کار سیاستوال و. نوموړی د وایمار په فدرال جمهوري دولت کې د کرهڼې وزیر و. د هغه مور ایمی فون کویستورپ (۱۸۸۶- ۱۹۵۹ زکال) د خپلو پلرنیو او مورنیو اجدادو له اړخه په منځنیو پېړیو کې د اروپا سلطنتي کورنیو ته اړونده وه او د فرانسې د دریم فلیپ، د ډنمارک د لومړي والدمار، د سکاټلنډ د دریم رابرټ او د انګلنډ د دریم اډوارډ له اولادې څخه راتله. ورینر د زیګیسمونډ فون براون په نامه له ځانه مشر یو ورور درلود چې د لویدیځ جرمني دیپلمات و او د ۱۹۷۰مې لسیزې پر مهال یې د بهرنیو چارو د وزیر په توګه دنده ترسره کړه؛ د نوموړي کشر ورور مګنوس فون براون هم د ده په څېر د توغندیو انجینر و او وروسته د کرېسکر موټر جوړونکي شرکت له مخکښو اجرایوي مدیرانو څخه شو. <ref>[http://www.erratik-institut.de/7.5.6_O33.14_vonbraun/_O33.14_vonbraun.html "Von Braun, Wernher"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719000053/http://www.erratik-institut.de/7.5.6_O33.14_vonbraun/_O33.14_vonbraun.html|date=19 July 2011}}, Erratik Institut. Retrieved 4 February 2011</ref><ref>[http://parsek.yf.ttu.ee/~mars/publikatsioonid/vonBraun.pdf "Dr. Wernher von Braun'i mälestuseks"], Füüsikainstituut. Retrieved 4 February 2011</ref><ref name="mag8">{{cite news|work=The Huntsville Times|title=Von Braun's brother dies; aided surrender|date=27 June 2003|page=1A|first=Shelby G.|last=Spires|quote=Magnus von Braun, the brother of rocket pioneer Wernher von Braun who worked in Huntsville from 1950–1955, died Saturday in Phoenix, Ariz. He was 84. Though not as famous as his older brother, who died in 1977, Magnus von Braun made the first contact with U.S. Army troops to arrange the German rocket team's surrender at the end of World War II.}}</ref> د دوی کورنۍ په ۱۹۱۵ زکال کې د برلین ښار برانډنبورګ ته کډه وکړه، ځکه چې د دوی پلار دلته د کورنیو چارو وزارت په اډانه کې دنده ترسره کوله. وروسته له هغه چې ورنر لوتري کلیسا ومنله، مور یې ورته یو تلسکوپ ورکړ او په دې سره نوموړي له ستور پوهنې سره زیاته لیوالتیا پیدا کړه. فون براون په ډېر لږ عمر کې د سیلو او پیانو غږول زده کړل او یو مهال یې آن هوډ وکړ چې سندرې جوړونکی شي. هغه د کمپوز جوړولو په برخه کې له پاول هیندمیت سره زده کړې وکړې. د ځوان ورنر څو پاتې شوې موسیقاري پارچې د هیندمیت د سبک څرګندونه کوي. هغه کولای شول په پیانو باندې د بتهوون او باخ لیکل شوي کمپوزونه له یادو اجرا کړي. د ۱۹۲۵ زکال په پیل کې ورنر وایمار ته څېرمه د تورینګن د آزاد ایالت په اترزبرګ قلا کې یو بشپړ مهالي ورځني او شپني ښوونځي ته لاړ، خودلته هغه د فزیک او ریاضي په برخو کې مخکښ نه و. په دغه ځای کې نوموړي د سیاروي فضایي توغندیو اړوند کتاب (Die Rakete zu den Planetenräumen) یو نسخه ترلاسه کړه چې په ۱۹۲۳ زکال کې د توغندیو په برخه کې د مخکښ هرمان اوبرث له خوا لیکل شوې وه. په ۱۹۲۸ زکال کې یې والدینو د ختیځې فریزیا په شمالي سیند کې د شپیکرووک ټاپو هرمن – لیتز – انټرناټ(Hermann-Lietz-Internat) ته کډه وکړه او هغه یې د همدغې سیمې د استوګنې کورونو په ښوونځي کې شامل کړ. فضايي سفرونه چې د ورنر په زړه کې یې لیوالتیا رامنځته کړې وه لامل وګرځېدل چې هغه ځان فزیک او ریاضي ته ځانګړی کړي او د توغندیو له انجینرۍ سره د خپلې لېوالتیا په لټه کې شي. <ref>Magnus Freiherr von Braun, ''Von Ostpreußen bis Texas. Erlebnisse und zeitgeschichtliche Betrachtungen eines Ostdeutschen''. Stollhamm 1955</ref><ref name="Ward 2005">{{cite book|last=Ward|first=Bob|date=2005|title=Dr. Space: The Life of Wernher von Braun|url=https://archive.org/details/drspacelifeofwer0000ward|isbn=978-1-591-14926-2}}</ref><ref>''Die Rakete zu den Planetenräumen'' by [[Hermann Oberth]], R. Oldenbourg 1923 {{OCLC|6026491}}{{failed verification|date=May 2020|reason=Source say nothing about von Braun}}</ref><ref>{{cite book|last1=Biddle|first1=Wayne|title=Dark Side of the Moon: Wernher Von Braun, the Third Reich, and the Space Race|date=2009|publisher=W.W. Norton|isbn=978-0-393-05910-6|url=https://books.google.com/books?id=Ee9j-00nT3YC|access-date=10 January 2022|language=en}}</ref> د ۱۹۲۰ مې لسیزې په وروستیو کې د فریترز فون اوپل او ماکس والیر تر نظر لاندې د اوپل راک په نامه په لویه کچه د نړۍ د فضایي توغندیو لومړنۍ ازمایښتي پروژه پیل شوه چې پر مټ یې انسان وړونکي راکټ موټرونه او راکټ الوتکې رامنځته شوې او په دې سره د نازیانو V2 پروګرام او له ۱۹۵۰ زکال وروسته د متحده ایالاتو او شوروي نورو چارو ته لار هواره شوه. د اوپل راک په پروژه کې د ځمکني او هوايي لېږد د جوړو شوو وسیلو د لیدو په موخه ګڼ شمېر کسان راغونډ شول. د خلکو ګڼه ګوڼې د نړۍ په ګوټ ګوټ کې د ګڼ شمېر کسانو پام ځانته واړوه چې د «راکټ رامبل» په نامه د نړیوال عامه هیجان د رامنځته کېدو لامل وګرځېدل؛ دغې چارې د فضایي الوتنو په راتلونکو مخکښانو په ځانګړې توګه په ورنر اوږد مهالی اغېز وکړ. ۱۶ کلن فون براون ورنر د اوپل راک لپاره د عامه نندارې سره دومره لیوالتیا پیدا کړه چې خپل په لاس جوړ راکټ موټر یې جوړ کړ او نږدې و چې په دې لار کې ځان مړ کړي. هغه د نندارې پر مهال له دې امله لوی اختلال رامنځته کړ چې په خپل جوړ کړي د لوبو په موتړ کې یې اور اخیستونکي توکي کارولي و. نوموړی د سیمه ئیزو پولیسو له خوا ونیول شو او ترهغه مهاله یې ساتلی و چې پلار یې د هغه د اخیستو لپاره بېرته راغی. لوی اقتصادي ناورین د اوپل راک پروژې د پای لامل وګرځېد او فریتز فون اوپل په ۱۹۳۰ زکال کې له جرمني څخه ووت، په پیل کې نوموړي متحده ایالاتو ته کډه وکړه او وروسته فرانسې او سویس ته کډه شو. د اوپل راک د پروژې له پاشل کېدو وروسته ویلز د ۱۹۳۰زکال په نیمايي کې هغه مهال چې د محرکه قوې په توګه یې په توغندیو کې پر مایع سون توکو ازموینه کوله ومړ او په دې سره نوموړی فضا ته د تلو په لار کې لومړنی قرباني بلل کېږي. <ref>{{cite web |last=Boyne |first=Walter J. |date=1 September 2004 |title=The Rocket Men |url=https://www.airforcemag.com/article/0904rocket/ |access-date=24 September 2021 |publisher=Air Force Magazine}}</ref><ref>{{cite web |last=Rohwedder |first=Leif |date=May 2018 |title=Opel Sounds in the Era of Rockets |url=https://www.opelpost.com/05/2018/opel-sounds-in-the-era-of-rockets/ |access-date=24 September 2021 |website=Opel Post web magazine}}</ref><ref>{{cite web |last=Winter |first=Frank H. |date=30 April 2021 |title=A Century Before Elon Musk, There Was Fritz von Opel |url=https://www.airspacemag.com/daily-planet/century-elon-musk-there-was-fritz-von-opel-180977634/ |access-date=24 September 2021 |website=[[Air & Space/Smithsonian]]}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Hensel|first1=André T.|title=Die Grundlegung der Raumfahrt in der ersten Hälfte des 20. Jahrhunderts|journal=Geschichte der Raumfahrt Bis 1970: Vom Wettlauf Ins All Bis zur Mondlandung|date=2019|pages=1–44|doi=10.1007/978-3-662-58839-0_1|url=https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-662-58839-0_1|access-date=10 January 2022|publisher=Springer|isbn=978-3-662-58838-3|s2cid=188476724|language=de}}</ref> په ۱۹۳۰ زکال کې فون براون د برلین تخنیکي انستیتیوت ته ولاړ، او هلته د فضایي الوتنې له ټولنې (Verein für Raumschiffahr یا "VfR") سره چې د والیر له خوا تاسیس شوې وه یوځای شو، والیر په دغه ځای کې د مایع سون توکو کاروونکو موتورونو په ازموینه کې له ویلي لي او نورو کسانو لکه رولف انګل، روډولف نبل، هرمان اوبرث یا پل اهمایر سره کار کړی و. براون د ۱۹۳۲ زکال په پسرلي کې د میخانیکي انجینرۍ له څانګې څخه د فراغت سند ترلاسه کړ. له توغندیو سره د لومړي ځل لپاره مخ کېدو هغه په دې باور کړ چې فضا ته تګ د انجینرۍ له اوسنیو تخنیکونو څخه زیات پرمختګ ته اړتیا لري. فون براون چې د فزیک، کیمیا او نجوم اړوند یې د لا زیاتو مالوماتو له راغونډولو سره لېوالتیا لرله د دوکتورا په کچه زده کړه کولو په موخه د برلین د فریدریش ویلهلم پوهنتون ته ولاړ او په ۱۹۳۴ زکال کې یې د فزیک په برخه کې د دوکتورا سند هم ترلاسه کړ. نوموړي همدارنګه د ۱۹۳۱ زکال له جون میاشتې څخه تر اکتوبر میاشتې پورې په ETH زوریخ پوهنتون کې یو سمستر زده کړې وکړې. <ref>Various sources such as [https://www.questia.com/read/9806294?title=The%20Nazi%20Rocketeers%3a%20Dreams%20of%20Space%20and%20Crimes%20of%20War The Nazi Rocketeers]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ({{ISBN|0811733874}} pp. 5–8) list the young Wernher von Braun as joining the VfR as an apprentice to Willy Ley, one of the three founders. Later when Ley fled Germany because he was a Jew, von Braun took over the leadership of the ''Verein'' and changed its activity to military development.</ref><ref name="biography.com">{{cite web |title=Wernher von Braun biography |url=http://www.biography.com/people/wernher-von-braun-9224912 |access-date=1 March 2014 |publisher=Biography.com}}</ref><ref name="recoll">{{cite web |title=Recollections of Childhood: Early Experiences in Rocketry as Told by Werner von Braun 1963 |url=http://history.msfc.nasa.gov/vonbraun/recollect-childhood.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090212140739/http://history.msfc.nasa.gov/vonbraun/recollect-childhood.html |archive-date=12 February 2009 |website=MSFC History Office |publisher=NASA Marshall Space Flight Center}}</ref> == مړینه == په ۱۹۷۳ زکال کې د نوموړي د معمولو طبي ازموینو پر مهال څرګنده شوه چې د ګردو په سرطان اخته دی. له دې سره نوموړي د څو کلونو لپاره له هېڅ تشویش پرته خپل کار ته دوام ورکړ. د ۱۹۷۷ زکال په جنوري میاشت کې هغه مهال چې شدید ناروغ و د فیرچایلډ له صنایعو څخه یې استعفا ورکړه. په ۱۹۷۷ زکال کې ولسمشر جرالډ آر. فورډ نوموړي ته د هېواد تر ټولو لوړ علمي ویاړ یا د علمي انجینرۍ په برخه کې ملي مډال ورکړ. له دې سره هغه ډېر ناروغ و او وه یې نشو کولای په سپینه ماڼۍ کې د دغه مډال د ترلاسه کولو په مراسمو کې ونډه واخلي. {{sfn|West|2017|p=48}} فون براون د ۱۹۷۷ زکال د جون په ۱۶ مه د پانقراس د سرطان له امله د ویرجینیا په الکسندریه کې د ۶۵ کلونو په عمر ومړ او د اېوی هیل په هدیره کې خښ کړای شو. <ref>{{cite news|work=Los Angeles Times|title=Von Braun, Who Helped Put Men on Moon, Dies at 65: German-Born Scientist Succumbs to Pancreatic Cancer; Was Pioneer in Space Rocket Technology|date=17 June 1977|page=A2}}</ref><ref>{{cite news|title=Wernher von Braun, Rocket Pioneer, Dies; Wernher von Braun, Pioneer in Space Travel and Rocketry, Dies at 65|quote=Wernher von Braun, the master rocket builder and pioneer of space travel, died of cancer Thursday morning. He was 65 years old.|work=The New York Times|date=18 June 1977}}</ref><ref>{{cite web |title=Psalm 19:1 |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Psalm+19%3A1&version=KJV |website=Bible Gateway}}</ref> == سرچينې == ps5xenu5kppd6q9azixmx91s1vqe1wp 10 79966 370009 339476 2026-10-24T21:31:15Z RicLightning 41084 370009 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = انګلستان پاچايي | shortname alias = انګلستان | flag alias = Flag of England.svg | flag alias-anglo-saxon = White Dragon Flag of England.png | flag alias-1198 = Royal Standard of England.svg | flag alias-1340 = Royal Standard of England (1411-1553-1559-1603).svg | flag alias-1395 = Royal Standard of England (1395–1399).svg | flag alias-1406 = Royal standard of England (1406–1603).svg | flag alias-1554 = Royal Standard of England (1554–1558).svg | flag alias-blue = English Blue Ensign 1620.svg | flag alias-white = English White Ensign 1620.svg | flag alias-naval = English Red Ensign 1620.svg | link alias-naval = Royal Navy | link alias-army = English Army | flag alias-navy = English Red Ensign 1620.svg | link alias-navy = Royal Navy | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = anglo-saxon | var2 = 1198 | var3 = 1340 | var4 = 1395 | var5 = 1406 | var6 = 1554 | var7 = blue | var8 = white | related1 = انګلستان | related2 = دانېلاو | related3 = شمالي سمندر سترواکي | cat = England kingdom </noinclude> }} kb1qzed21e43mp3ke3tod7evcm6vhn3 0 82321 370008 352100 2026-10-24T16:44:12Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370008 wikitext text/x-wiki '''گور کتري'''، '''گورکاتري''' يا '''گور کترۍ''' ([[اېنکو ژبه|اېنکو]] او [[اوردو ژبه|اوردو]]: گورکهتری) (چې د کشتري قبر مانا لري چې په زاړه اريايي قومونو کې جنگيالۍ پوړۍ ته کشتري ويل کېده<ref>{{cite web |last = University, Bopal |first = Sarvepali Radakrishnan |date = . |title = Gor Khatri |url = https://www.srku.edu.in/read?s=Gor+Khatri |website = srku.edu.in |archiveurl = https://web.archive.org/web/20261008044012/https://www.srku.edu.in/read?s=Gor+Khatri |archivedate = 2026-10-08 |access-date = 2025-03-10 |url-status = dead }}</ref><ref name=":3">{{Cite web |last= |first= |date=2006-09-07 |title=Peshawar, Gor Khuttree |url=https://www.world-archaeology.com/features/peshawar-gor-khuttree/ |access-date=2023-11-29 |website=World Archaeology |language=en-US}}</ref> د [[خېبر پښتونخوا|خيبر پښتونخوا]] په [[پېښور]] کې يو لرغون‌ځی دی<ref>{{cite web |date = . |title = تاریخ افغانستان در عصر گورکانیان (تیموریان) هند |url = https://afghanpedia.com/depot/article/D2/dFsnpM843SfHGSON |website = دانشنامه افغان }}{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":1">{{Cite journal |last=Malik |first=Ayesha Mehmood |last2=Memoona |first2=Rashid |last3=Jamil |first3=Farah |title=Gor Khatri Peshawar - Retrospect of the Archeological Remains to Rebuild |journal=Pakistan Journal of Social Research |volume=4 |issue=4 |pages=264-285}}</ref> چې د [[د مغولو واکمني|مغلو دورې]] کې د [[شاه جهان]] د لور [[جهان آرا بېگم|جهان ارا بيگم]] له خوا د [[کاروان سرای|کاروان‌سرای]] په توگه جوړ شوی وو.<ref name=":3" /><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.youlinmagazine.com/article/within-the-walls-of-gor-khatri/MTY4Ng==|title=Within the Walls of Gor Khatri}}</ref> {{مالومات}} == پېښليک == گورکتري په خيبر پښتونخوا ايالت په پېښور کې يوه لرغونې سيمه ده چې په مربع شکل پرته ده<ref name=":1"/>، چې په ۱۶۴۱ ز کال کې د [[شاه جهان]] د لور [[جهان آرا بېگم|جهان ارا بيگيم]] له خوا د کاروانسرای په توگه جوړ شوی وو.<ref name=":3" /><ref name=":2"/> [[الېگساندر کونينگهم]] گور کتري هغه ځای بولي چېرته چې پخوا چې د [[کنيشکا ستوپا]] موجوده وه، [[احمد حسن داني]] بيا دا هم وموندله چې دلته پخوا د [[بودا برج کاسه]] هم په همدې ځای وه<ref name=":1" /><ref name=":2" /> مشهور چينايي گرځندوی [[شوان زانگ]] چې د اوومې زېږديزې پېړۍ لومړيو کې يې له [[گندهارا]] ليدنه کړې، په خپلو يادښتونو کې دا ښار او [[کنيشکا ستوپا]] په ډېر درناوي ياد کړي دي. همدارنگه هغه په خپلو يادښتونو کې د يوې سيمې يادونه کړې چېرته چې '''د بودا لويه کاسه '''ساتل شوې وه؛ډېری تاريخ پوهان استدلال کوي چې دا سيمه همدا گورکتري سيمه ده. مغلي سترواک بابر هم په خپل ژوندليک '''بابرنامه''' کې د دې سيمې څخه د ليدنې پېښه ذکر کړې ده.<ref>Page 141 published by Penguin</ref> د شپاړسمې زېږديزې پېړۍ په لومړيو کې د مغل سترواک [[شاه جهان]] لور [[جهان آرا بېگم|جهان ارا بيگم]] په دې لرغونځی کې يوه کيږدۍ جوړه کړه، او دا ځای يې په کاروانسرای بدل چې د '''سرای جهان اباد''' نوم يې پرې کېښود، هغې په دې کاروانسرای کې د مسافرينو د اسانتيا په موخه د سرای دننه يو [[جومات]]، د سونا حمام او دوه څاه گانې هم جوړې کړې.<ref name="silk road">{{cite book|last1=Elisseeff|first1=Vadime|title=The Silk Roads: Highways of Culture and Commerce|date=1998|publisher=Berghahn Books|isbn=9781571812223}}</ref> [[سيکان|سيکانو]] دا ځای د خپل اجير جنرال [[پاولو اويتابيل]] په استوگنځي او رسمي مرکزي دفتر بدل کړ چې له ۱۸۳۸ ز څخه تر ۱۸۴۲ ز پوې د [[پېښور]] والي وو.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Shah |first=Ibrahim |date=2016-07-02 |title=Hindu Iconography in the Gor Khatri Temple (Peshawar): Sacred Imagery Painted in the Śaiva Shrine |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/02666030.2016.1218125 |journal=South Asian Studies |language=en |volume=32 |issue=2 |pages=185–198 |doi=10.1080/02666030.2016.1218125 |issn=0266-6030}}</ref>دوی هلته د شيوا هندو مندر هم جوړ کړ.<ref name=":0" /> پوهاند اېس اېم جعفر په خپل کتاب '''پېښور:تېر، اوس او راتلونکی''' کې دا ځای د هندوانو زيارتځی بللی چېرې چې هندوان د سردوکر رسم (سر خرېيلو) دود ترسره کوي. له ۱۹۱۷ ز څخه تر ۲۰۰۲ ز کال پورې گورکتري د پوليسو د مرکزي دفتر او د اوروژنې د مرکز په توکه کارول کېده.<ref name=":1" /> == ودانۍ جوړښت == گور کتري ۱۶۰ په ۱۶۰ متر مربع ودانۍ ده چې د پېښور په سوېل ختيځ اړخ کې موقعيت لري، دا دوه مهمې دروازې لري، د گورک نات مزدک يې منځ کې او سمڅي جوړښتونو ټولگه او ودانۍ يې د دې ودانۍ په سوېلي او لوېديځ اړخ کې موقعيت لري.<ref name=":1" /> == کيندنې == د گور کتري سيمې لومړنۍ کيندنۍ په ۱۹۹۲ او ۱۹۹۳ کلونو کې [[ډاکټر فرزند علي دورانی|ډاکټر فرزند علي دوراني]] په عمودي ډول پيل کړې چې د بوديجي د نشتوالي له کبله کار بشپړ نه شو، خو هغه تاييد کړه چې د ښار بنسټ لږ تر لږه درېيمې مخزېږديزې پېړۍ ته رسيږي. دوهم ځل لپاره په ۲۰۰۷ ز کال کې د گورکتري شمال ختيځ اړخ کيندنې پيل شوې چې د دې کيندنو په پايله کې دا څرگنده شوه چې [[پېښور]] په [[سوېلي اسيا]] کې تر ټولو زوړ ژوندی ښار دی. == د گور کتري ځينې انځورونه == <gallery> File:Gorkhatree Tehsil gate.JPG|د گور کتري پارک ته د ننوتلو لار File:Gorakhnath Temple inside.jpg|په گور کتري کې هندو مزدک File:Gorakhnath Temple in Peshawar Old City, Pakistan.jpg|د پېښور گور کتري کې د گوراکنات مندر File:Old Firebrigade in Gorkhatree, Peshawar.jpg|اوروژنې زړه اداره File:Gorkhatree_Entrance_Gate.jpg|گور کتري ته د ننوتلو يو نژدې ليد File:Avitable Plaque in Gorkhatree.jpg|د سکهانو د دورې د جنرال پاولو اویټبل د پخواني استوګنځي نښه کوونکې تخته دوتنه:Gorkhatree Peshawar.jpg|گور کتري د پېښور يو پخوانی يادگار </gallery> == سرچينې == {{لړسرچينې}} tqoelmrufklivcc9e2kpjewhzzf90vh 3 87818 370010 2026-10-24T21:31:16Z ښه راغلاست پیغام ورکوونکی 11444 د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي 370010 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|name=RicLightning}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۲۴ اکتوبر ۲۰۲۶، گړۍ ۲۱:۳۱ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) crsg6shxfx7rzmi1d4ppwwms5ln8e97 0 87819 370011 2026-10-24T21:42:12Z Shahzebktk 41052 نوی مضمون 370011 wikitext text/x-wiki '''پښتو ټلوېزيون''' هغو ټلوېزيوني چېنلونو ته ويل کېږي چې خپرونې يې په پښتو ژبه وي. دغه چېنلونه په پاکستان او افغانستان کې د پښتنو لپاره خبرونه، ډرامې، سندرې، ښوونيزې خپرونې او نورې خپرونې وړاندې کوي. پښتو ټلوېزيون د پښتو ژبې، ادب او کلتور په خپرولو او پرمختګ کې ونډه لري. == تاريخ == په پاکستان کې د پښتو ټلوېزيوني خپرونو لړۍ په ۱۹۷۴ زېږديز کال کې د پېښور ټلوېزيون په پرانيستلو سره پيل شوه. په ۲۰۰۴ زېږديز کال کې د خيبر ټلوېزيون (AVT Khyber) خپرونې پيل شوې. دغه چېنل د پښتو ژبې له لومړنيو ځانګړو ټلوېزيوني چېنلونو څخه ګڼل کېږي. وروسته خيبر نيوز هم په پښتو ژبه خبري خپرونې پيل کړې. په افغانستان کې د طالبانو د لومړۍ واکمنۍ پر مهال (۱۹۹۶–۲۰۰۱) ټلوېزيوني خپرونې بندې شوې وې. د ۲۰۰۱ زېږديز کال له بدلونونو وروسته په هېواد کې يو شمېر نوي ټلوېزيوني چېنلونه رامنځته شول. شمشاد ټلوېزيون او لمر ټلوېزيون په ۲۰۰۶ زېږديز کال کې خپلې خپرونې پيل کړې. == مشهور پښتو ټلوېزيوني چېنلونه == * '''خيبر ټلوېزيون (AVT Khyber)''' — پاکستان؛ ۲۰۰۴ زېږديز کال. * '''خيبر نيوز''' — پاکستان؛ ۲۰۰۷ زېږديز کال. * '''شمشاد ټلوېزيون''' — افغانستان؛ ۲۰۰۶ زېږديز کال. * '''لمر ټلوېزيون''' — افغانستان؛ ۲۰۰۶ زېږديز کال. == خپرونې == د پښتو ټلوېزيوني چېنلونو په خپرونو کې خبري پروګرامونه، ډرامې، سندرې، ادبي غونډې، د ماشومانو خپرونې او ښوونيز پروګرامونه شامل دي. ځينې چېنلونه د پښتو ژبې، ولسي دودونو، موسيقۍ، تاريخ او ادب د پېژندنې لپاره هم ځانګړې خپرونې وړاندې کوي. == د پښتو ژبې او کلتور په وده کې ونډه == پښتو ټلوېزيون د پښتو ژبې د خپرېدو، د پښتني کلتور د پېژندنې او د پښتنو د ټولنيزو او ادبي ارزښتونو د خوندي کولو يوه رسنيزه وسيله ده. دغه چېنلونه د پښتو ژبې د ويونکو ترمنځ د اړيکو په پياوړتيا او د نويو ليکوالو، هنرمندانو او خبريالانو په پېژندنه کې هم ونډه لري. h61439an1l41f1rjhl1hxipbul4atss 0 87820 370012 2026-10-24T22:45:17Z Shahzebktk 41052 نوی مضمون 370012 wikitext text/x-wiki '''پښتو پښويه''' د پښتو ژبې د وییونو، نومونو، کړونو او غونډلو د جوړښت او کارونې د آرونو پوهه ده. پښتو د هندوـاروپايي ژبکورنۍ د ختیځو ایراني ژبو له ډلې څخه ده او په افغانستان او پاکستان کې ویل کېږي. == الفبا او لیکدود == پښتو ۴۴ توري لري: ا، ب، پ، ت، ټ، ث، ج، چ، څ، ځ، ح، خ، د، ډ، ذ، ر، ړ، ز، ژ، ږ، س، ش، ښ، ص، ض، ط، ظ، ع، غ، ف، ق، ک، ګ، ل، م، ن، ڼ، و، ه، ی، ي، ې، ۍ، ئ. په پښتو لیکدود کې پنځه ډوله یاوې کارېږي: ی، ي، ې، ۍ، ئ. هره یوه یې خپله بڼه او د کارونې خپل ځای لري. == نومونه == په پښتو کې نومونه دوه ډوله جنسونه لري: نارینه او ښځینه. نومونه د شمېر له مخې پر دوو ډلو وېشل کېږي: یوګړي او ډېرګړي. د نوم بڼه د غونډلې په جوړښت او د نورو وییونو سره د تړاو له مخې هم بدلېدای شي. == کړونه == کړ د غونډلې یوه بنسټیزه برخه ده چې د یوه کار، پېښې یا حالت څرګندونه کوي. د کړ بنسټیزه بڼه یې مصدر دی؛ لکه: کول، خوړل او لیکل. کړونه د مفعول د غوښتلو له مخې پر دوو ډلو وېشل کېږي: * اوښتوني کړونه: هغه کړونه چې مفعول غواړي؛ لکه: «احمد کتاب لولي». * نااوښتوني کړونه: هغه کړونه چې مفعول ته اړتیا نه لري؛ لکه: «ماشوم ویده شو». په پښتو کې درې مهالونه دي: تېر مهال، اوسنی مهال او راتلونکی مهال. راتلونکی مهال ډېری وخت د «به» په مرسته څرګندېږي. اوسنی او راتلونکی مهال په ځینو جوړښتونو کې ورته بڼه لري، خو د مانا له مخې سره بېلېږي. په تېر مهال کې د کړ بڼه د کړ له ډول، د غونډلې له جوړښت، جنس او شمېر سره سم بدلېدای شي. == د غونډلې جوړښت == په پښتو کې د غونډلې عادي جوړښت داسې وي: لومړی فاعل، بیا مفعول او په پای کې کړ. بېلګه: احمد کتاب لولي. * احمد — فاعل * کتاب — مفعول * لولي — کړ دا د پښتو د غونډلې یو عام جوړښت دی؛ خو د ټینګار او نورو ژبنیو اړتیاوو له مخې د غونډلې د وییونو ترتیب هم بدلېدای شي. 1vi1xs0z59ameitdwrxwaysrra3o0e3