ويکيپېډيا pswiki https://ps.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D9%88%D9%85%DA%93%DB%8C_%D9%85%D8%AE MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter رسنۍ ځانگړی خبرې اترې کارن د کارن خبرې اترې ويکيپېډيا د ويکيپېډيا خبرې اترې دوتنه د دوتنې خبرې اترې مېډياويکي د مېډياويکي خبرې اترې کينډۍ د کينډۍ خبرې اترې لارښود د لارښود خبرې اترې وېشنيزه د وېشنيزې خبرې اترې تانبه د تانبې خبرې اترې مهال‌ليک د مهال‌ليک خبرې اترې چلنوال د چلنوال خبرې اترې پېښه د پېښې خبرې اترې کابل 0 3685 370038 366109 2026-10-29T05:06:54Z ~2026-57613-14 41125 /* ژبې او توکمونه */ 370038 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> |name = کابل |settlement_type = [[دافغانستان ښارونه|ښار]] <!-- images and maps -----------> |image = {{Photomontage |photo1a = Section of Kabul in October 2011.jpg |photo2a = Atlas Air flying off from Kabul Airport in 2010.jpg |photo2b = Abdul Rahman Mosque in March 2010.jpg |photo3a = GOB-September 2011.jpg |photo3b = Garden area of the Serena Hotel in Kabul.jpg |photo4a = A view from Kabul InterContinental.jpg |photo4b = Wazir Akbar Khan neighborhood.jpg |size = 300 |border = 0 |color =white |foot_montage = له کیڼ لوری ښوی لور ته: د کابل ښار په يوه برخه کې کتنه؛ [[حامد کرزی نړيوال هوايي ډگر]]. [[د عبدالرحمان جومات]]. [[بابر بڼ]]. [[د کابل سرینا هوټل]]. [[ انټرکانټینینټال هوټل کابل]].[[وزیر اکبر خان سیمه]]}} | image_flag = | image_seal = | image_shield = | image_map = | map_caption = | pushpin_map = Afghanistan#Asia | pushpin_label_position = above | pushpin_mapsize = 300 | coordinates = {{coord|34|32|N|69|10|E|region:AF|display=inline,title}} <!-- Location ------------------> |subdivision_type = هېواد |subdivision_name ={{افغانستان}} |subdivision_type1 = [[د افغانستان ولايتونه|ولايت]] |subdivision_name1 = [[کابل ولايت|کابل]] |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |subdivision_type3 = ولسوالو شمېر |subdivision_name3 = 18 <!-- Politics -----------------> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = ښاروال |leader_name = داوود سلطان‌ زوی |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> |area_water_km2 = |area_metro_km2 = <!-- Population ------------> |population_as_of = 2013 |population_footnotes = |population_note = <ref name="CSO"/> |population_total = |population_density_km2 = |population_metro = 3319794 |population_density_metro_km2 = |population_urban =3476000 (March 2013)<ref>{{cite web|title=Demographia World Urban Areas PDF (March 2013)|url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|publisher=Demographia|accessdate=2013-11-24}}</ref> |population_blank1_title = خلک بللي کيږي |population_blank1 = کابلي/کابليان <!-- General information ---------------> |timezone = Afghanistan Standard Time |utc_offset = +4:30 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = (+93) 20 |website = |footnotes = }} کابل د افغانستان پلازمېنه او تر ټولو ستر ښار دی، چې د هېواد په ختیځه برخه کې پروت دی. د کابل ښار یو ښاروالی هم لري او دغه ولایت په ۲۲ ولسوالیو وېشل شوی دی. د ۲۰۲۴ز کال د وګړشمېرنې له مخې، ښيي چې د کابل نفوس تر ۵,۳۰۰,۰۰۰ ډېر دی. کابل همدغه ډول د افغانستان سیاسي، هڅوبي او اقتصادي منځتون دی. د چټک ښاري کېدو له امله، کابل د نړۍ ۷۵یم ستر ښار دی.<ref name="NAT-2003">{{cite web|url=http://ngm.nationalgeographic.com/ngm/0311/feature2/images/mp_download.2.pdf|title=2003 National Geographic Population Map|work=Thomas Gouttierre, Center For Afghanistan Studies, [[University of Nebraska]] at Omaha; Matthew S. Baker, Stratfor|publisher=[[National Geographic Society]]|date=November 2003|access-date=2010-06-27|archive-date=2017-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20170912083622/http://ngm.nationalgeographic.com/ngm/0311/feature2/images/mp_download.2.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://worldpopulationreview.com/countries/afghanistan-population/cities/|title=Population of Cities in Afghanistan (2021)|access-date=2021-06-01|archive-date=2020-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20200208101330/http://worldpopulationreview.com/countries/afghanistan-population/cities/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|magazine=Peaceworks|date=April 2017|issue=126|isbn=978-1-60127-641-4|title=Kabul and the challenge of dwindling foreign aid|first=Fabrizio|last=Foschini|publisher=[[United States Institute of Peace]]|via=[[ETH Zurich]]|url=https://ethz.ch/content/dam/ethz/special-interest/gess/cis/center-for-securities-studies/resources/docs/USIP-pw126_kabul-and-the-challenge-of-dwindling-foreign-aid.pdf|access-date=2021-06-01|archive-date=2020-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609180040/https://ethz.ch/content/dam/ethz/special-interest/gess/cis/center-for-securities-studies/resources/docs/USIP-pw126_kabul-and-the-challenge-of-dwindling-foreign-aid.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.citymayors.com/statistics/largest-cities-mayors-1.html|title=Largest cities in the world and their mayors – 1 to 150|publisher=City Mayors|date=2012-05-17|access-date=2012-08-17|archive-date=2011-08-25|archive-url=https://www.webcitation.org/61C3ztXJ3?url=http://www.citymayors.com/statistics/largest-cities-mayors-1.html|url-status=live}}</ref> کابل د هندوکش غرونو تر منځ د نرۍ درې په لوړو کې موقعیت لري او کابل سیند پکې بهېږي. کابل د سمندر له کچې ۱۷۹۰ متره (۵۸۷۳ فوټه) پورته دی، نو ځکه د نړۍ یو تر ټولو لوړو پلازمېنو څخه بلل کېږي. ویل کېږي: کابل ښار ۳۵۰۰ کاله لرغونوالی لري، چې د هخامنشیانو په دوره کې يې یادونه شوې ده. کابل د آسیا په څلورلاری کې موقعیت لري، چې نیمايي لاره یې لویدیځ کې استانبول او نیمايي نوره يې ختیځ هانوی ته رسېږي، نو ځکه د جنوبي او منځنۍ آسیا د سوداګرۍ مسیر اوږدو په سټراټيژیک موقعیت کې پروت دی. کابل د لرغونې ورېښمنو لارې کیلي ده. دا ښار د هخامنشي سترواکۍ برخه وه، بیا وروسته ورپسې سلوکیان راغلل، بیا مائوریا، کوشانیان، ساسانیان (کوشانو-ساسانیان)، هندو شاهي او ترک شاهي ګان، صفاریان، سامانیان، غزنویان، غوریان، خوارزمیان، قرلقیان، خلجیان، تیموریان، مغولیان او هوتکیان او ورپسې په ۱۷۴۷ ز کې د افغانستان دراني سترواکي. کابل په ۱۷۷۶ز کال کې د احمدشاه بابا د زوی تیمورشاه دراني پر مهال، د افغانستان پلازمېنه شوه. د ۱۹مې پېړي په لومړیو کې، بریتانویانو دا ښار اشغال کړل، خو د بهرنیو اړیکو له رامنځته کولو وروسته، دوی بیا اړ شول، چې خپل ټول ځواکونه له افغانستان څخه وباسي. <ref name="Dupree">{{cite web|url=http://www.aisk.org/aisk/NHDAHGTK05.php|title=An Historical Guide to Kabul&nbsp;– The Story of Kabul|author=[[Nancy Hatch Dupree]] / Aḥmad ʻAlī Kuhzād|publisher=American International School of Kabul|year=1972|access-date=2010-09-18|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100830031416/http://www.aisk.org/aisk/NHDAHGTK05.php|archive-date=2010-08-30}}</ref><ref name="Stanford">Hanifi, Shah Mahmoud. p. 185. [https://books.google.com/books?id=kh1hpPLSpcEC ''Connecting Histories in Afghanistan: Market Relations and State Formation on a Colonial Frontier''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210815092453/https://books.google.com/books?id=kh1hpPLSpcEC|date=2021-08-15}}. [[Stanford University Press]], 2011.</ref><ref>{{cite web|url=https://thediplomat.com/2017/11/afghanistan-the-heart-of-silk-road-in-asia/|title=Afghanistan: The Heart of Silk Road in Asia|website=thediplomat.com|access-date=November 26, 2019|archive-date=June 9, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609174051/https://thediplomat.com/2017/11/afghanistan-the-heart-of-silk-road-in-asia/|url-status=live}}</ref> کابل د خپلو تاریخي بڼوڼو، بازارونو او ماڼیو له امله پېژندل کېږي. ښې بېلګې یې د بابربڼ او دارالامان ماڼۍ دي. د ۲۰مې پېړۍ په دویمه نیمايي کې، کابل د سیلانیانو لپاره یو زړه راښکونکی ښار و او د منځنۍ آسیا پاریس یې باله. د ارامۍ دغه موده په ۱۹۷۹ز کال کې د شورویانو په یرغل سره پای ته ورسېده او په ۱۹۹۰یمو کلونو کې د کورنۍ جګړې له امله، د کابل ډېرۍ سیمې ړنګې شوې. له ۲۰۰۱ ز راوروسته، دا ښارد ناټو په ګډون د ائتلاف ځواکونو له خوا د ۲۰۲۱ ز کال تر اګسټ میاشتې پورې اشغال و، چې له هغه مهال راهیسې د طالب جنګیالیو په ولکه کې دی. <ref>{{cite news|last1=Gopalakrishnan|first1=Raju|title=Once called paradise, now Kabul struggles to cope|url=https://www.reuters.com/article/us-afghanistan-capital/once-called-paradise-now-kabul-struggles-to-cope-idUSSP20888220070416|newspaper=Reuters|date=2007-04-16|access-date=2021-06-01|archive-date=2021-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308151538/https://www.reuters.com/article/us-afghanistan-capital/once-called-paradise-now-kabul-struggles-to-cope-idUSSP20888220070416|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|author1=Abdul Zuhoor Qayomi|title=Kabul City: Isn't just capital of Afghanistan but of palaces as well - Afghanistan Times|url=http://www.afghanistantimes.af/kabul-city-isnt-just-capital-of-afghanistan-but-of-palaces-as-well/|website=Afghanistan Times|access-date=2021-06-01|archive-date=2021-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210515194006/http://www.afghanistantimes.af/kabul-city-isnt-just-capital-of-afghanistan-but-of-palaces-as-well/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|author1=Sayed A Azimi|title=Reversing Kabul's Environmental Setbacks|url=https://www.linkedin.com/pulse/reversing-kabuls-environmental-setbacks-sayed-aziz-azimi|website=www.linkedin.com|language=en|access-date=2021-06-01|archive-date=2021-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210808095807/https://www.linkedin.com/pulse/reversing-kabuls-environmental-setbacks-sayed-aziz-azimi|url-status=live}}</ref><ref name="overthrown">{{cite news|title=Afghan King Overthrown; A Republic Is Proclaimed|url=https://www.nytimes.com/1973/07/18/archives/afghan-king-overthrown-a-republic-is-proclaimed-afghanistan-king-is.html|website=The New York Times|date=18 July 1973|access-date=1 April 2019|archive-date=29 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191129042317/https://www.nytimes.com/1973/07/18/archives/afghan-king-overthrown-a-republic-is-proclaimed-afghanistan-king-is.html|url-status=live}}</ref><ref>''Dateline Mongolia: An American Journalist in Nomad's Land'' by Michael Kohn</ref><ref>{{cite web|title="Mein Kabul": ORF-Reporterlegende Fritz Orter präsentiert im "Weltjournal" "seine Stadt" – am 31. August um 22.30 Uhr in ORF 2|url=https://www.ots.at/presseaussendung/OTS_20160830_OTS0058/mein-kabul-orf-reporterlegende-fritz-orter-praesentiert-im-weltjournal-seine-stadt-am-31-august-um-2230-uhr-in-orf-2|website=OTS.at|language=de|access-date=2021-06-01|archive-date=2021-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210809200243/https://www.ots.at/presseaussendung/OTS_20160830_OTS0058/mein-kabul-orf-reporterlegende-fritz-orter-praesentiert-im-weltjournal-seine-stadt-am-31-august-um-2230-uhr-in-orf-2|url-status=live}}</ref><ref name="Golden">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2009/10/18/weekinreview/18bumiller.html|title=Remembering Afghanistan's Golden Age|newspaper=The New York Times|date=17 October 2009|last1=Bumiller|first1=Elisabeth|access-date=24 August 2021|archive-date=24 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210824111805/https://www.nytimes.com/2009/10/18/weekinreview/18bumiller.html|url-status=live}}</ref><ref name="Glory">{{Cite web|url=https://gandhara.rferl.org/a/kabul-glory-days-kabulis-history-afghanistan/31011399.html|title=Kabul Residents, Visitors Recall Capital's Golden Era Before Conflict|website=RFE/RL|access-date=2021-08-24|archive-date=2021-08-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210824160030/https://gandhara.rferl.org/a/kabul-glory-days-kabulis-history-afghanistan/31011399.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://centralasiainstitute.org/in-wake-of-taliban-peace-talks-afghan-women-hope-basic-human-rights-still-theirs/|title=Taliban Peace Talks in Afghanistan|date=28 May 2019|access-date=24 August 2021|archive-date=24 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210824160028/https://centralasiainstitute.org/in-wake-of-taliban-peace-talks-afghan-women-hope-basic-human-rights-still-theirs/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.lonelyplanet.com/afghanistan/kabul/history|title=History of Kabul|publisher=[[Lonely Planet]]|access-date=2013-05-27|archive-date=2019-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20190403060121/https://www.lonelyplanet.com/afghanistan/kabul/history|url-status=live}}</ref> == د نوم پېژندنې ځای او د نومونې لامل == د تاریخ په اوږدو کې کابل بېلابېل تاریخي نومونه درلودل. د کابل معنا معلومه نه ده ،خو د اسلام له ظهور څخه وړاندې يې هم همدا نوم او د هند او یوناني نړۍ تر منځ په لاره کې پروت یو مهم مرکز و. په سانسکریټ ژبه کې به يې کوبها ورته ویل، چې کلاسیکو لرغونو یوناني مؤلفینو کوپهېن، کوپهېس یا کووا هم بللی دی. چینايي ګرځندوی خوان ژانګ (۷مه میلادي پېړۍ) دې ښار ته کاوفو خطاب کړی دی. د کابل نوم، اول د کابل سیند ته وړاندې له دې کارول کېده، چې د هندوکش او اباسین تر منځ پرتې سیمې ته ویل کېده. دې سیمې ته کابلستان هم ویل کېږي. الکساندر کنېنګهم (مړینه ۱۸۹۳ز) لیکي چې:  د چینايي ګرځندوی له خوا د کوفاو نوم کارول احتمالاً دا ښيي چې، دا نوم د یوچي یا توخاري د پنځو قبیلو څخه د یوې نوم دی. کنېنګهم زیاتوي چې: دې قبیلې خپل نوم دې ښار ته ورکړی، ځکه دوی په دویمه میلادي پېړي قبل المیلاد کې دغه ښار لاندې کړی و. دا ګمان ډېر احتمال ځکه لري چې افغان تاریخپوه میرغلام محمد غبار (۱۸۹۸-۱۹۷۸) لیکي چې: په اوېستا (د زردتشیانو مقدس کتاب) کې، کابل واېکېرېتا بلل شوی، خو په لرغوني یونان کې اورتوسپانا "لوړ ځای" بلل شوی، چې د سانسکریټ ژبې د اوردهاستانا له کلیمې سره سر خوري، چې د کابل لپاره کارول شوې ده. یوناني جغرافیه پوه بطلیوموس (بطلمیوس) (مړینه ۱۷۰ میلادي) کابل ته د کابورا نوم کارولی. <ref>[[American Heritage Dictionary of the English Language]], 1969.</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Kabul|title=Definition of KABUL|website=www.merriam-webster.com|access-date=2021-11-22|archive-date=2021-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917183435/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Kabul|url-status=live}}</ref><ref name="OxfordModern">{{cite encyclopedia|last=Kakar|first=M. Hassan|editor-last=Stearns|editor-first=Peter N.|title=Kabul|year=2008|encyclopedia=Oxford Encyclopedia of the Modern World|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-517632-2|url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195176322.001.0001/acref-9780195176322-e-840?rskey=6DESxq&result=6|access-date=2021-02-13|archive-date=2021-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210503085215/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195176322.001.0001/acref-9780195176322-e-840?rskey=6DESxq&result=6|url-status=live}}</ref><ref name="OxfordPlaceNames">{{cite encyclopedia|editor-last=Everett-Heath|editor-first=John|title=Kabul|year=2020|encyclopedia=Concise Oxford Dictionary of World Place Names|edition=6|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-190563-6|url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780191905636.001.0001/acref-9780191905636-e-3372?rskey=wE0hco&result=1|access-date=2021-02-13|archive-date=2021-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210503085109/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780191905636.001.0001/acref-9780191905636-e-3372?rskey=wE0hco&result=1|url-status=live}}</ref> د یوې افسانې له مخې: په کابل کې یو جهیل دی، چې په منځ کې يې "د خوښي ټاپو" موندلای شئ، چې هلته د اهل موسیقي یوه خوشحاله کورنۍ اوسېده. د یوې ورته افسانې پر بنسټ: پاچا امر وکړ، چې دې ټاپو ته د خلکو د ورتګ په موخه، دې د بوسو (چې په دري کې "کاه" ورته وايي) یو پول (چې په دري کې هم پُل دی) جوړ شي. نو ځکه يې دې سیمې ته کاه+پل وویل. د نړۍ د ځایونو د نومونو په تړاو، د اکسفورډ لنډه ډکشنري وايي: "دا وړاندیز، چې د کابل نوم د عربي د قبول 'لیدنو' یا 'ترلاسه کولو' څخه اخیستل شوی، ډېره شونتیا نه لري". <ref name="OxfordPlaceNames2">{{cite encyclopedia|editor-last=Everett-Heath|editor-first=John|title=Kabul|year=2020|encyclopedia=Concise Oxford Dictionary of World Place Names|edition=6|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-190563-6|url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780191905636.001.0001/acref-9780191905636-e-3372?rskey=wE0hco&result=1|access-date=2021-02-13|archive-date=2021-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210503085109/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780191905636.001.0001/acref-9780191905636-e-3372?rskey=wE0hco&result=1|url-status=live}}</ref> دا هم معلومه نه ده چې، د کابل نوم د لومړي ځل لپاره څه وخت وکارول شو، خو کابل هغه مهال مشهور شو، چې د اوسني افغانستان کاپیسا او نور ښارونه په نولسمه پېړۍ کې د چنګیزخان (۱۱۶۲-۱۲۲۷ز) له خوا ړنګ شول. لکه څرنګه چې دا ښار د سیمې په مرکز کې پروت او په سیمه کې د قومي او نژادي ډلو د اتصال یو مهم کلتوري مرکز دی، نو ځکه کابل د ۲۰مې پېړۍ په وروستیو کې د منځنۍ آسیا پاریس ونومول شو. <ref name="OxfordModern2">{{cite encyclopedia|last=Kakar|first=M. Hassan|editor-last=Stearns|editor-first=Peter N.|title=Kabul|year=2008|encyclopedia=Oxford Encyclopedia of the Modern World|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-517632-2|url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195176322.001.0001/acref-9780195176322-e-840?rskey=6DESxq&result=6|access-date=2021-02-13|archive-date=2021-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210503085215/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195176322.001.0001/acref-9780195176322-e-840?rskey=6DESxq&result=6|url-status=live}}</ref> == تاریخ == د کابل رېښه، چې چا او څه وخت جوړ کړ، معلومه نه ده. د [[هندوئیزم]] د دین رېګوېدا کتاب چې د ۱۵۰۰ او ۱۲۰۰ قبل المیلاد تر منځ جوړ شوی دی او د هندوئیزم د کتاب له څلورو اصلي متنونو څخه دی، او اوېستا چې د زردشتیانو اصلي متن دی، کابل سیند يې یاد کړی او د اوسېدو سیمه یې کوبا (کوبها) بللې ده. [[رېګوېدا]] کوبا ته د یوه "مطلوب ښار" په سترګه ګوري او د غرونو تر منځ پروت جنت ورته ښکاري. <ref name="Adamec2">Adamec, p.231</ref><ref name="Adamec">Adamec, p.231</ref><ref name="Dupree-name">{{cite web|url=http://www.aisk.org/aisk/NHDAHGTK05.php|title=An Historical Guide to Kabul&nbsp;– The Name|author=Nancy Hatch Dupree / Aḥmad ʻAlī Kuhzād|publisher=American International School of Kabul|year=1972|access-date=2010-09-18|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100830031416/http://www.aisk.org/aisk/NHDAHGTK05.php|archive-date=2010-08-30}}</ref><ref>{{cite news|title=Kabul: City of lost glories|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1651814.stm|publisher=BBC|access-date=14 May 2015|date=2001-11-12|archive-date=2015-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20150219075045/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1651814.stm|url-status=live}}</ref> د کابل دره، د ماد سترواکۍ(۶۷۸-۵۴۹ قبل المیلاد) برخه وه. په ۵۴۹ قبل المیلاد کې، د ماد سترواکي د ستر کوروش له لوري ضمیمه شوه او کابل د هخامنشي سترواکۍ (۵۵۰-۳۳۰ قبل المیلاد) برخه شو. د دې دورې پر مهال، کابل د زردشت دین د زده کړې مرکز شو، ورپسې د بودايي دین او ورپسې د هندوئیزم دین. د ستر داریوش د مزار یو ډبرلیک، کابل د هخامنشي سترواکي یو له ۲۹ هېوادونو څخه بولي. <ref>{{cite book|first=Graciana|last=del Castillo|author1-link=Graciana del Castillo|title=Guilty Party: The International Community in Afghanistan|url=https://archive.org/details/guiltypartyinter0000grac|publisher=Xlibris Corporation|isbn=9781493185702|page=[https://archive.org/details/guiltypartyinter0000grac/page/28 28]|date=2014-04-02}}</ref><ref>{{cite book|first1=Hafizullah|last1=Emadi|title=Culture and Customs of Afghanistan|url=https://archive.org/details/culturecustomsof0000emad|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=9780313330896|page=[https://archive.org/details/culturecustomsof0000emad/page/26 26]|year=2005}}</ref><ref>{{cite book|first1=Peter|last1=Marsden|title=The Taliban: War, Religion and the New Order in Afghanistan|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=9781856495226|page=[https://archive.org/details/talibanwarreligi0000mars/page/12 12]|date=1998-09-15|url-access=registration|url=https://archive.org/details/talibanwarreligi0000mars/page/12}}</ref><ref name="Dupree-name2">{{cite web|url=http://www.aisk.org/aisk/NHDAHGTK05.php|title=An Historical Guide to Kabul&nbsp;– The Name|author=Nancy Hatch Dupree / Aḥmad ʻAlī Kuhzād|publisher=American International School of Kabul|year=1972|access-date=2010-09-18|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100830031416/http://www.aisk.org/aisk/NHDAHGTK05.php|archive-date=2010-08-30}}</ref> کله چې الکساندر هخامنشي سترواکي ضمیمه کړه، د کابل سیمه د هغه تر کنترول لاندې راغله. د الکساندر تر مړینې وروسته، سترواکي يې دخپل جنرال سیلیوکوس تر ولکې راندې راغله او په دې توګه، کابل داسیلیوکي سترواکي برخه شو. په ۳۰۵ قبل المیلاد کې، د سیلیوکي سترواکي د سیند سیند ته پراختیا ومونده، چې د ګاونډۍ مائوریا سترواکي سره د اختلاف لامل شوه، خو په پراخه کچه ګروهه(عقیده) دا ده چې، دغو دواړو سترواکیو د اتحاد تړون درلود. <ref>{{cite book|first1=Trudy|last1=Ring|title=International Dictionary of Historic Places: Asia and Oceania|year=1994|publisher=Taylor & Francis|isbn=9781884964046}}</ref><ref>{{cite book|first1=Meredith L.|last1=Runion|title=The History of Afghanistan|year=2007|url=https://archive.org/details/historyafghanist00runi_653|url-access=limited|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=9780313337987|page=[https://archive.org/details/historyafghanist00runi_653/page/n61 41]}}</ref> ==ژبې او توکمونه== کابل يو پښتون مېشتی ولايت دی، خو د هيواد نا امنیو له امله د هيواد د بيلابيلو ولايتونو څخه ډير توکمونه کابل ته را کډه شوي، چې زیاتره يې په ښار کې مېشت شوي. اوس مهال کابل کې بيلابيل توکمونه اوسېږي، چې هر يو يې بيلابيل کلتور او دودونه لري، [[پښتو]] او [[دري ژبه|دري]] د کابل اداري او تعليمي ژبې دي، خو د ټولو ولسوالیو له شمېره زیاتره يې يوازې پښتون مېشتې دي، د ۲۰۲۴ زيږيدز کال د وګړشميرنې پر بنسټ د کابل ولايت اوسيدونکو توکمونه پرلاندې ډول دي: ‏د کابل ولايت توکميزې/قومي ډلې؛ {{Image frame|width=700|content=[[دوتنه:20240720 121831.png|500px]] |caption=کابل ولايت توکميزې ډلې، (بور رنګ پښتانه).|align=center}} ښار پښتانه: 22% تاجیکان(ورسره قزلباش): 59% هزارګان: 13% ګډوډ لږکیان: 6% ټول ولايت پښتانه: 25% تاجيکان: 45% هزارګان: 25% پشه يان: 3% نور لږکیان: 2% د کابل ولايت 90% وکړي د اسلام دين سني مذهب پالونکي او پاتې يې شعیه ګان او نور لږکي مذهبونه جوړوي. ==سفر او سیلانې== == د کابل پېښلیک == د فولکوري روایاتو له مخې اوسنی کابل زرگونه کاله وړاندې د اوبو ډنډوو، وروـــ ورو اوبو د ماهیپر په پرښوکې لاره وکړه او دا ډنډ له اوبو تش شو. د پخواني کابل ودانۍ د چکړیو په سیمه کې راپیل شوې او بیا د اوسني بالاحصار په لمنه کې د کابل کلی جوړشو، دې کلي وروـــ ورو تجارتي ارزښت پیداکړ او بیاددې تجارتي ارزښت له امله دې سیمې اهمیت وموند او د ساتنې لپاره یې کابل بالاحصارجوړشو. د کابل ترتجارتي ارزښت موندلو وروسته په دې لاره د ورېښمو تاریخي لار هندوستان ته تېره شوه او بیا کابل د کابل شاهانو پایتخت شو. کابل شاهانو د ښار ساتنې لپاره د اسمايي او شېر دروازې په غرونو دېوالونه جوړکړل او کابل ته یې د یوې کلکې کلا بڼه ورکړه. عربو چې اسلام د خورولو لپاره افغانستان ته لښکرکشي وکړه، تر ماتو او بریو وروسته د کابل دروازو ته هم راورسېدل؛ کابل شاهانو درنې جگړې ورسره وکړې؛ خو په پای کې بریالي شول. د اسلام سپېڅلی دین دلته راغی؛ خو د لښکر قایدین لکه تمیم صاحب، جابرانصار صاحب، شاه دوشمېشره او نور دلته شهیدان شول او ځايي مبلغینو نه یوازې دا چې د هغې وخت په افغانستان کې د اسلام سپېڅلی دین خورکړ، بلکې د اسلام نور او رڼایې د تور هندوستان لتو ته هم ورسوله. په نهمه ، لسمه او یوولسمه هجري پېړۍ کې چې مغولو پر افغانستان ، هند او سیمه واکمني کوله، د کابل زاړه اثار یې ترمیم او نوې ودانۍ یې پکې وکړې؛ خصوصاً د هندي مغولومخکښ [[ظهرالدین بابر]] په کابل ښار کې ښې ودانۍ وکړې؛ بیا کله چې د دولسمې هجري پېړۍ په پای کې [[تېمور شاه دراني|تېمورشاه دراني]] د افغانستان پایتخت له [[کندهار]] نه کابل ته راولېږداوه، دلته یې ښار ته نوې نقشه جوړه کړه، د کابل د غرونو دېوالونه او بالاحصار یو ځل بیا ترمیم شول او په کابل کې د نویو کوڅو د جوړولو پلان پلی شو. دا کوڅې وروـــ ورو ورپسې زیاتې شوې، چې ځینې قومونو او خېلونو په نامه شوې او ځینې نورې یې د کسبگرو او کاریگرو په نامه شوې او ځینې یې بیا دوخت د مشهورو کسانو او تاریخي کسانو سره وتړل شوې او ځانگړي نومونه پرې کېښودل شول. همداشان په کابل کې گڼ باغونه وو، چې د خاندانو په نامه یې یادېدل او یايي تاریخي نومونه درلودل. په [[زوړ کابل|زاړه کابل]] کې د [[علم گنج باغ]]، د [[مستوفي باغ]]، د [[سلطانجان باغ]]، [[چهارباغ]]، د [[علیمردانخان باغ]] او نور باغونه موجود وو. همدا راز یوه تېلي کوڅه وه چې له [[شړشم|شړشمو]]، [[زغره|زغرو]] او نورو څخه به [[غوړي|تېل]] پکې اېستل کېدل او گڼې گاڼۍ پکې وې. دا کوڅه د اوسني میوند واټ په لومړۍ برخه کې وه، د کلالۍ کوڅه په زاړه ښار کې وه او بیا په دهمزنگ کې دې کار وده وکړه. د تنور جوړولو کوڅه د زاړه ښار یوه بله کوڅه وه؛ اهنگران له بالاحصار سره جوخته یوه کوڅه وه، چې وسلې پکې جوړېدلې؛ د مسگرانو په کوڅه کې مسي لوښي جوړېدل؛ د سراجۍ په بازارکې چرمي څېزونه او پایزارونه جوړېدل؛ په سنگتراشۍ کې تېږي توږل کېدلې، د شانه سازۍ په کوڅه کې ږمنځې جوړېدلې؛ د چړو جوړولو، صندوق جوړولو، بنگړیو جوړولو، د پوستین گنډلو، ښیښې جوړولو او نورو مصنوعاتو بېلابېلې کوڅې وې او په دې توگه کابل ترډېره حده خود کفا او په خپلو پښو ولاړ وو او د خلکو د اړتیا وړ شیان همدلته جوړېدل. د کابل ښار ځینې نورې کوڅې وخت پر وخت د اشخاصو او قومونو په نامه جوړې شوې، لکه د [[ریکاخانې کوڅه]]، چې د [[ریکا قام|ریکا]] د قوم لپاره [[نادرافشار|نادر افشار]] جوړه کړې وه؛ یا د [[اندرابیوکوڅه]] چې له [[اندراب]] څخه راغلو کسانو ته جوړه شوې وه؛ د باغ [[علیمردان کوڅه]] چې [[شاه جهان]] پر وخت علیمردانخان جوړه کړې وه؛ د [[اڅکزو کوڅه]] چې د تېمورشاه پروخت جوړه شوې وه؛ همداسې د [[قاضي فیض الله کوڅه]]؛ د [[دېوانبېگي کوڅه]]؛ د [[هندوانوکوڅه]]؛ د [[عليرضاخان کوڅه]] او نورې کوڅې. په دې ترتیب کابل ښار په خپل زاړه تشکیل کې گڼې کوڅې، تاریخي ځایونه او باغونه درلودل، چې وخت پر وخت د ښار په تعمیراتي بدلونونو کې له منځه لاړل او خصوصاً [[چارچته]] او [[کوټوالۍ گنبځه]]؛ د [[میوند واټ]] او [[نادر پښتون واټ]] او [[پښتونستان واټ]] په جوړېدو له منځه ولاړې او اوس هم ځینو کوڅو او تاریخي ودانیو نښې شته، باید وساتلې شي او د [[تاریخي ابداتو]] د ادارې له خوا ترمیم او تاریخي حیثیت یې خوندي شي . ==جغرافیه، موسم او چاپېریال== {{Climate chart | کابل<ref name= WMO>{{چپ‌چین}}{{cite web | url = http://worldweather.wmo.int/115/c00219.htm | title = World Weather Information Service - Kabul | accessdate = 2010-04-13 | publisher = [[سازمان ملل متحد|United Nations]] | تاريخ الأرشيف = 2010-04-18 | مسار الأرشيف = https://web.archive.org/web/20100418175728/http://worldweather.wmo.int/115/c00219.htm | url-status = dead | خونديځ نېټه = 2010-04-18 | خونديځ تړی = https://web.archive.org/web/20100418175728/http://worldweather.wmo.int/115/c00219.htm | archive-date = 2010-04-18 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100418175728/http://worldweather.wmo.int/115/c00219.htm }}{{پایان چپ‌چین}}</ref> | -۷٫۱ | ۴٫۵ | ۳۴٫۳ | -۵٫۷ | ۵٫۵ | ۶۰٫۱ | .۷ | ۱۲٫۵ | ۶۷٫۹ | ۶٫۰ | ۱۹٫۲ | ۷۱٫۹ | ۸٫۸ | ۲۴٫۴ | ۲۳٫۴ | ۱۲٫۴ | ۳۰٫۲ | ۱٫۰ | ۱۵٫۳ | ۳۲٫۱ | ۶٫۲ | ۱۴٫۳ | ۳۲٫۰ | ۱٫۶ | ۹٫۴ | ۲۸٫۵ | ۱٫۷ | ۳٫۹ | ۲۲٫۴ | ۳٫۷ | -۱٫۲ | ۱۵٫۰ | ۱۸٫۶ | -۴٫۷ | ۸٫۳ | ۲۱٫۶ |clear=none}} == سرچینې == <references/>‎ * د حبیب الله رفيع په قلم (http://zhman.net/?p=34725 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306132537/http://zhman.net/?p=34725 |date=2016-03-06 }}) == نور ولولئ == * [[کابل ولايت]] * [[د افغانستان ولايتونه]] {{د افغانستان څوارلس لوی ښارونه}} {{کابل ولايت}} [[وېشنيزه:د افغانستان ښارونه]] [[وېشنيزه:کابل]] [[وېشنيزه:د آسیا د هېوادونو پلازمېنې]] [[وېشنيزه:د نړۍ د هېوادونو پلازمېنې]] [[وېشنيزه:د کابل ولايت اباد ځاينه]] [[وېشنيزه:ورېښمو لار کې پراته اباد ځايونه]] aipqp5fescsdlc9ywsdbsg09jgtj7rb 370039 370038 2026-10-29T05:15:56Z ~2026-57613-14 41125 /* ژبې او توکمونه */ 370039 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> |name = کابل |settlement_type = [[دافغانستان ښارونه|ښار]] <!-- images and maps -----------> |image = {{Photomontage |photo1a = Section of Kabul in October 2011.jpg |photo2a = Atlas Air flying off from Kabul Airport in 2010.jpg |photo2b = Abdul Rahman Mosque in March 2010.jpg |photo3a = GOB-September 2011.jpg |photo3b = Garden area of the Serena Hotel in Kabul.jpg |photo4a = A view from Kabul InterContinental.jpg |photo4b = Wazir Akbar Khan neighborhood.jpg |size = 300 |border = 0 |color =white |foot_montage = له کیڼ لوری ښوی لور ته: د کابل ښار په يوه برخه کې کتنه؛ [[حامد کرزی نړيوال هوايي ډگر]]. [[د عبدالرحمان جومات]]. [[بابر بڼ]]. [[د کابل سرینا هوټل]]. [[ انټرکانټینینټال هوټل کابل]].[[وزیر اکبر خان سیمه]]}} | image_flag = | image_seal = | image_shield = | image_map = | map_caption = | pushpin_map = Afghanistan#Asia | pushpin_label_position = above | pushpin_mapsize = 300 | coordinates = {{coord|34|32|N|69|10|E|region:AF|display=inline,title}} <!-- Location ------------------> |subdivision_type = هېواد |subdivision_name ={{افغانستان}} |subdivision_type1 = [[د افغانستان ولايتونه|ولايت]] |subdivision_name1 = [[کابل ولايت|کابل]] |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |subdivision_type3 = ولسوالو شمېر |subdivision_name3 = 18 <!-- Politics -----------------> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = ښاروال |leader_name = داوود سلطان‌ زوی |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> |area_water_km2 = |area_metro_km2 = <!-- Population ------------> |population_as_of = 2013 |population_footnotes = |population_note = <ref name="CSO"/> |population_total = |population_density_km2 = |population_metro = 3319794 |population_density_metro_km2 = |population_urban =3476000 (March 2013)<ref>{{cite web|title=Demographia World Urban Areas PDF (March 2013)|url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|publisher=Demographia|accessdate=2013-11-24}}</ref> |population_blank1_title = خلک بللي کيږي |population_blank1 = کابلي/کابليان <!-- General information ---------------> |timezone = Afghanistan Standard Time |utc_offset = +4:30 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = (+93) 20 |website = |footnotes = }} کابل د افغانستان پلازمېنه او تر ټولو ستر ښار دی، چې د هېواد په ختیځه برخه کې پروت دی. د کابل ښار یو ښاروالی هم لري او دغه ولایت په ۲۲ ولسوالیو وېشل شوی دی. د ۲۰۲۴ز کال د وګړشمېرنې له مخې، ښيي چې د کابل نفوس تر ۵,۳۰۰,۰۰۰ ډېر دی. کابل همدغه ډول د افغانستان سیاسي، هڅوبي او اقتصادي منځتون دی. د چټک ښاري کېدو له امله، کابل د نړۍ ۷۵یم ستر ښار دی.<ref name="NAT-2003">{{cite web|url=http://ngm.nationalgeographic.com/ngm/0311/feature2/images/mp_download.2.pdf|title=2003 National Geographic Population Map|work=Thomas Gouttierre, Center For Afghanistan Studies, [[University of Nebraska]] at Omaha; Matthew S. Baker, Stratfor|publisher=[[National Geographic Society]]|date=November 2003|access-date=2010-06-27|archive-date=2017-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20170912083622/http://ngm.nationalgeographic.com/ngm/0311/feature2/images/mp_download.2.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://worldpopulationreview.com/countries/afghanistan-population/cities/|title=Population of Cities in Afghanistan (2021)|access-date=2021-06-01|archive-date=2020-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20200208101330/http://worldpopulationreview.com/countries/afghanistan-population/cities/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|magazine=Peaceworks|date=April 2017|issue=126|isbn=978-1-60127-641-4|title=Kabul and the challenge of dwindling foreign aid|first=Fabrizio|last=Foschini|publisher=[[United States Institute of Peace]]|via=[[ETH Zurich]]|url=https://ethz.ch/content/dam/ethz/special-interest/gess/cis/center-for-securities-studies/resources/docs/USIP-pw126_kabul-and-the-challenge-of-dwindling-foreign-aid.pdf|access-date=2021-06-01|archive-date=2020-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609180040/https://ethz.ch/content/dam/ethz/special-interest/gess/cis/center-for-securities-studies/resources/docs/USIP-pw126_kabul-and-the-challenge-of-dwindling-foreign-aid.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.citymayors.com/statistics/largest-cities-mayors-1.html|title=Largest cities in the world and their mayors – 1 to 150|publisher=City Mayors|date=2012-05-17|access-date=2012-08-17|archive-date=2011-08-25|archive-url=https://www.webcitation.org/61C3ztXJ3?url=http://www.citymayors.com/statistics/largest-cities-mayors-1.html|url-status=live}}</ref> کابل د هندوکش غرونو تر منځ د نرۍ درې په لوړو کې موقعیت لري او کابل سیند پکې بهېږي. کابل د سمندر له کچې ۱۷۹۰ متره (۵۸۷۳ فوټه) پورته دی، نو ځکه د نړۍ یو تر ټولو لوړو پلازمېنو څخه بلل کېږي. ویل کېږي: کابل ښار ۳۵۰۰ کاله لرغونوالی لري، چې د هخامنشیانو په دوره کې يې یادونه شوې ده. کابل د آسیا په څلورلاری کې موقعیت لري، چې نیمايي لاره یې لویدیځ کې استانبول او نیمايي نوره يې ختیځ هانوی ته رسېږي، نو ځکه د جنوبي او منځنۍ آسیا د سوداګرۍ مسیر اوږدو په سټراټيژیک موقعیت کې پروت دی. کابل د لرغونې ورېښمنو لارې کیلي ده. دا ښار د هخامنشي سترواکۍ برخه وه، بیا وروسته ورپسې سلوکیان راغلل، بیا مائوریا، کوشانیان، ساسانیان (کوشانو-ساسانیان)، هندو شاهي او ترک شاهي ګان، صفاریان، سامانیان، غزنویان، غوریان، خوارزمیان، قرلقیان، خلجیان، تیموریان، مغولیان او هوتکیان او ورپسې په ۱۷۴۷ ز کې د افغانستان دراني سترواکي. کابل په ۱۷۷۶ز کال کې د احمدشاه بابا د زوی تیمورشاه دراني پر مهال، د افغانستان پلازمېنه شوه. د ۱۹مې پېړي په لومړیو کې، بریتانویانو دا ښار اشغال کړل، خو د بهرنیو اړیکو له رامنځته کولو وروسته، دوی بیا اړ شول، چې خپل ټول ځواکونه له افغانستان څخه وباسي. <ref name="Dupree">{{cite web|url=http://www.aisk.org/aisk/NHDAHGTK05.php|title=An Historical Guide to Kabul&nbsp;– The Story of Kabul|author=[[Nancy Hatch Dupree]] / Aḥmad ʻAlī Kuhzād|publisher=American International School of Kabul|year=1972|access-date=2010-09-18|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100830031416/http://www.aisk.org/aisk/NHDAHGTK05.php|archive-date=2010-08-30}}</ref><ref name="Stanford">Hanifi, Shah Mahmoud. p. 185. [https://books.google.com/books?id=kh1hpPLSpcEC ''Connecting Histories in Afghanistan: Market Relations and State Formation on a Colonial Frontier''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210815092453/https://books.google.com/books?id=kh1hpPLSpcEC|date=2021-08-15}}. [[Stanford University Press]], 2011.</ref><ref>{{cite web|url=https://thediplomat.com/2017/11/afghanistan-the-heart-of-silk-road-in-asia/|title=Afghanistan: The Heart of Silk Road in Asia|website=thediplomat.com|access-date=November 26, 2019|archive-date=June 9, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609174051/https://thediplomat.com/2017/11/afghanistan-the-heart-of-silk-road-in-asia/|url-status=live}}</ref> کابل د خپلو تاریخي بڼوڼو، بازارونو او ماڼیو له امله پېژندل کېږي. ښې بېلګې یې د بابربڼ او دارالامان ماڼۍ دي. د ۲۰مې پېړۍ په دویمه نیمايي کې، کابل د سیلانیانو لپاره یو زړه راښکونکی ښار و او د منځنۍ آسیا پاریس یې باله. د ارامۍ دغه موده په ۱۹۷۹ز کال کې د شورویانو په یرغل سره پای ته ورسېده او په ۱۹۹۰یمو کلونو کې د کورنۍ جګړې له امله، د کابل ډېرۍ سیمې ړنګې شوې. له ۲۰۰۱ ز راوروسته، دا ښارد ناټو په ګډون د ائتلاف ځواکونو له خوا د ۲۰۲۱ ز کال تر اګسټ میاشتې پورې اشغال و، چې له هغه مهال راهیسې د طالب جنګیالیو په ولکه کې دی. <ref>{{cite news|last1=Gopalakrishnan|first1=Raju|title=Once called paradise, now Kabul struggles to cope|url=https://www.reuters.com/article/us-afghanistan-capital/once-called-paradise-now-kabul-struggles-to-cope-idUSSP20888220070416|newspaper=Reuters|date=2007-04-16|access-date=2021-06-01|archive-date=2021-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308151538/https://www.reuters.com/article/us-afghanistan-capital/once-called-paradise-now-kabul-struggles-to-cope-idUSSP20888220070416|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|author1=Abdul Zuhoor Qayomi|title=Kabul City: Isn't just capital of Afghanistan but of palaces as well - Afghanistan Times|url=http://www.afghanistantimes.af/kabul-city-isnt-just-capital-of-afghanistan-but-of-palaces-as-well/|website=Afghanistan Times|access-date=2021-06-01|archive-date=2021-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210515194006/http://www.afghanistantimes.af/kabul-city-isnt-just-capital-of-afghanistan-but-of-palaces-as-well/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|author1=Sayed A Azimi|title=Reversing Kabul's Environmental Setbacks|url=https://www.linkedin.com/pulse/reversing-kabuls-environmental-setbacks-sayed-aziz-azimi|website=www.linkedin.com|language=en|access-date=2021-06-01|archive-date=2021-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210808095807/https://www.linkedin.com/pulse/reversing-kabuls-environmental-setbacks-sayed-aziz-azimi|url-status=live}}</ref><ref name="overthrown">{{cite news|title=Afghan King Overthrown; A Republic Is Proclaimed|url=https://www.nytimes.com/1973/07/18/archives/afghan-king-overthrown-a-republic-is-proclaimed-afghanistan-king-is.html|website=The New York Times|date=18 July 1973|access-date=1 April 2019|archive-date=29 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191129042317/https://www.nytimes.com/1973/07/18/archives/afghan-king-overthrown-a-republic-is-proclaimed-afghanistan-king-is.html|url-status=live}}</ref><ref>''Dateline Mongolia: An American Journalist in Nomad's Land'' by Michael Kohn</ref><ref>{{cite web|title="Mein Kabul": ORF-Reporterlegende Fritz Orter präsentiert im "Weltjournal" "seine Stadt" – am 31. August um 22.30 Uhr in ORF 2|url=https://www.ots.at/presseaussendung/OTS_20160830_OTS0058/mein-kabul-orf-reporterlegende-fritz-orter-praesentiert-im-weltjournal-seine-stadt-am-31-august-um-2230-uhr-in-orf-2|website=OTS.at|language=de|access-date=2021-06-01|archive-date=2021-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210809200243/https://www.ots.at/presseaussendung/OTS_20160830_OTS0058/mein-kabul-orf-reporterlegende-fritz-orter-praesentiert-im-weltjournal-seine-stadt-am-31-august-um-2230-uhr-in-orf-2|url-status=live}}</ref><ref name="Golden">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2009/10/18/weekinreview/18bumiller.html|title=Remembering Afghanistan's Golden Age|newspaper=The New York Times|date=17 October 2009|last1=Bumiller|first1=Elisabeth|access-date=24 August 2021|archive-date=24 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210824111805/https://www.nytimes.com/2009/10/18/weekinreview/18bumiller.html|url-status=live}}</ref><ref name="Glory">{{Cite web|url=https://gandhara.rferl.org/a/kabul-glory-days-kabulis-history-afghanistan/31011399.html|title=Kabul Residents, Visitors Recall Capital's Golden Era Before Conflict|website=RFE/RL|access-date=2021-08-24|archive-date=2021-08-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210824160030/https://gandhara.rferl.org/a/kabul-glory-days-kabulis-history-afghanistan/31011399.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://centralasiainstitute.org/in-wake-of-taliban-peace-talks-afghan-women-hope-basic-human-rights-still-theirs/|title=Taliban Peace Talks in Afghanistan|date=28 May 2019|access-date=24 August 2021|archive-date=24 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210824160028/https://centralasiainstitute.org/in-wake-of-taliban-peace-talks-afghan-women-hope-basic-human-rights-still-theirs/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.lonelyplanet.com/afghanistan/kabul/history|title=History of Kabul|publisher=[[Lonely Planet]]|access-date=2013-05-27|archive-date=2019-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20190403060121/https://www.lonelyplanet.com/afghanistan/kabul/history|url-status=live}}</ref> == د نوم پېژندنې ځای او د نومونې لامل == د تاریخ په اوږدو کې کابل بېلابېل تاریخي نومونه درلودل. د کابل معنا معلومه نه ده ،خو د اسلام له ظهور څخه وړاندې يې هم همدا نوم او د هند او یوناني نړۍ تر منځ په لاره کې پروت یو مهم مرکز و. په سانسکریټ ژبه کې به يې کوبها ورته ویل، چې کلاسیکو لرغونو یوناني مؤلفینو کوپهېن، کوپهېس یا کووا هم بللی دی. چینايي ګرځندوی خوان ژانګ (۷مه میلادي پېړۍ) دې ښار ته کاوفو خطاب کړی دی. د کابل نوم، اول د کابل سیند ته وړاندې له دې کارول کېده، چې د هندوکش او اباسین تر منځ پرتې سیمې ته ویل کېده. دې سیمې ته کابلستان هم ویل کېږي. الکساندر کنېنګهم (مړینه ۱۸۹۳ز) لیکي چې:  د چینايي ګرځندوی له خوا د کوفاو نوم کارول احتمالاً دا ښيي چې، دا نوم د یوچي یا توخاري د پنځو قبیلو څخه د یوې نوم دی. کنېنګهم زیاتوي چې: دې قبیلې خپل نوم دې ښار ته ورکړی، ځکه دوی په دویمه میلادي پېړي قبل المیلاد کې دغه ښار لاندې کړی و. دا ګمان ډېر احتمال ځکه لري چې افغان تاریخپوه میرغلام محمد غبار (۱۸۹۸-۱۹۷۸) لیکي چې: په اوېستا (د زردتشیانو مقدس کتاب) کې، کابل واېکېرېتا بلل شوی، خو په لرغوني یونان کې اورتوسپانا "لوړ ځای" بلل شوی، چې د سانسکریټ ژبې د اوردهاستانا له کلیمې سره سر خوري، چې د کابل لپاره کارول شوې ده. یوناني جغرافیه پوه بطلیوموس (بطلمیوس) (مړینه ۱۷۰ میلادي) کابل ته د کابورا نوم کارولی. <ref>[[American Heritage Dictionary of the English Language]], 1969.</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Kabul|title=Definition of KABUL|website=www.merriam-webster.com|access-date=2021-11-22|archive-date=2021-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917183435/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Kabul|url-status=live}}</ref><ref name="OxfordModern">{{cite encyclopedia|last=Kakar|first=M. Hassan|editor-last=Stearns|editor-first=Peter N.|title=Kabul|year=2008|encyclopedia=Oxford Encyclopedia of the Modern World|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-517632-2|url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195176322.001.0001/acref-9780195176322-e-840?rskey=6DESxq&result=6|access-date=2021-02-13|archive-date=2021-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210503085215/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195176322.001.0001/acref-9780195176322-e-840?rskey=6DESxq&result=6|url-status=live}}</ref><ref name="OxfordPlaceNames">{{cite encyclopedia|editor-last=Everett-Heath|editor-first=John|title=Kabul|year=2020|encyclopedia=Concise Oxford Dictionary of World Place Names|edition=6|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-190563-6|url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780191905636.001.0001/acref-9780191905636-e-3372?rskey=wE0hco&result=1|access-date=2021-02-13|archive-date=2021-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210503085109/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780191905636.001.0001/acref-9780191905636-e-3372?rskey=wE0hco&result=1|url-status=live}}</ref> د یوې افسانې له مخې: په کابل کې یو جهیل دی، چې په منځ کې يې "د خوښي ټاپو" موندلای شئ، چې هلته د اهل موسیقي یوه خوشحاله کورنۍ اوسېده. د یوې ورته افسانې پر بنسټ: پاچا امر وکړ، چې دې ټاپو ته د خلکو د ورتګ په موخه، دې د بوسو (چې په دري کې "کاه" ورته وايي) یو پول (چې په دري کې هم پُل دی) جوړ شي. نو ځکه يې دې سیمې ته کاه+پل وویل. د نړۍ د ځایونو د نومونو په تړاو، د اکسفورډ لنډه ډکشنري وايي: "دا وړاندیز، چې د کابل نوم د عربي د قبول 'لیدنو' یا 'ترلاسه کولو' څخه اخیستل شوی، ډېره شونتیا نه لري". <ref name="OxfordPlaceNames2">{{cite encyclopedia|editor-last=Everett-Heath|editor-first=John|title=Kabul|year=2020|encyclopedia=Concise Oxford Dictionary of World Place Names|edition=6|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-190563-6|url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780191905636.001.0001/acref-9780191905636-e-3372?rskey=wE0hco&result=1|access-date=2021-02-13|archive-date=2021-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210503085109/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780191905636.001.0001/acref-9780191905636-e-3372?rskey=wE0hco&result=1|url-status=live}}</ref> دا هم معلومه نه ده چې، د کابل نوم د لومړي ځل لپاره څه وخت وکارول شو، خو کابل هغه مهال مشهور شو، چې د اوسني افغانستان کاپیسا او نور ښارونه په نولسمه پېړۍ کې د چنګیزخان (۱۱۶۲-۱۲۲۷ز) له خوا ړنګ شول. لکه څرنګه چې دا ښار د سیمې په مرکز کې پروت او په سیمه کې د قومي او نژادي ډلو د اتصال یو مهم کلتوري مرکز دی، نو ځکه کابل د ۲۰مې پېړۍ په وروستیو کې د منځنۍ آسیا پاریس ونومول شو. <ref name="OxfordModern2">{{cite encyclopedia|last=Kakar|first=M. Hassan|editor-last=Stearns|editor-first=Peter N.|title=Kabul|year=2008|encyclopedia=Oxford Encyclopedia of the Modern World|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-517632-2|url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195176322.001.0001/acref-9780195176322-e-840?rskey=6DESxq&result=6|access-date=2021-02-13|archive-date=2021-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210503085215/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195176322.001.0001/acref-9780195176322-e-840?rskey=6DESxq&result=6|url-status=live}}</ref> == تاریخ == د کابل رېښه، چې چا او څه وخت جوړ کړ، معلومه نه ده. د [[هندوئیزم]] د دین رېګوېدا کتاب چې د ۱۵۰۰ او ۱۲۰۰ قبل المیلاد تر منځ جوړ شوی دی او د هندوئیزم د کتاب له څلورو اصلي متنونو څخه دی، او اوېستا چې د زردشتیانو اصلي متن دی، کابل سیند يې یاد کړی او د اوسېدو سیمه یې کوبا (کوبها) بللې ده. [[رېګوېدا]] کوبا ته د یوه "مطلوب ښار" په سترګه ګوري او د غرونو تر منځ پروت جنت ورته ښکاري. <ref name="Adamec2">Adamec, p.231</ref><ref name="Adamec">Adamec, p.231</ref><ref name="Dupree-name">{{cite web|url=http://www.aisk.org/aisk/NHDAHGTK05.php|title=An Historical Guide to Kabul&nbsp;– The Name|author=Nancy Hatch Dupree / Aḥmad ʻAlī Kuhzād|publisher=American International School of Kabul|year=1972|access-date=2010-09-18|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100830031416/http://www.aisk.org/aisk/NHDAHGTK05.php|archive-date=2010-08-30}}</ref><ref>{{cite news|title=Kabul: City of lost glories|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1651814.stm|publisher=BBC|access-date=14 May 2015|date=2001-11-12|archive-date=2015-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20150219075045/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1651814.stm|url-status=live}}</ref> د کابل دره، د ماد سترواکۍ(۶۷۸-۵۴۹ قبل المیلاد) برخه وه. په ۵۴۹ قبل المیلاد کې، د ماد سترواکي د ستر کوروش له لوري ضمیمه شوه او کابل د هخامنشي سترواکۍ (۵۵۰-۳۳۰ قبل المیلاد) برخه شو. د دې دورې پر مهال، کابل د زردشت دین د زده کړې مرکز شو، ورپسې د بودايي دین او ورپسې د هندوئیزم دین. د ستر داریوش د مزار یو ډبرلیک، کابل د هخامنشي سترواکي یو له ۲۹ هېوادونو څخه بولي. <ref>{{cite book|first=Graciana|last=del Castillo|author1-link=Graciana del Castillo|title=Guilty Party: The International Community in Afghanistan|url=https://archive.org/details/guiltypartyinter0000grac|publisher=Xlibris Corporation|isbn=9781493185702|page=[https://archive.org/details/guiltypartyinter0000grac/page/28 28]|date=2014-04-02}}</ref><ref>{{cite book|first1=Hafizullah|last1=Emadi|title=Culture and Customs of Afghanistan|url=https://archive.org/details/culturecustomsof0000emad|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=9780313330896|page=[https://archive.org/details/culturecustomsof0000emad/page/26 26]|year=2005}}</ref><ref>{{cite book|first1=Peter|last1=Marsden|title=The Taliban: War, Religion and the New Order in Afghanistan|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=9781856495226|page=[https://archive.org/details/talibanwarreligi0000mars/page/12 12]|date=1998-09-15|url-access=registration|url=https://archive.org/details/talibanwarreligi0000mars/page/12}}</ref><ref name="Dupree-name2">{{cite web|url=http://www.aisk.org/aisk/NHDAHGTK05.php|title=An Historical Guide to Kabul&nbsp;– The Name|author=Nancy Hatch Dupree / Aḥmad ʻAlī Kuhzād|publisher=American International School of Kabul|year=1972|access-date=2010-09-18|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100830031416/http://www.aisk.org/aisk/NHDAHGTK05.php|archive-date=2010-08-30}}</ref> کله چې الکساندر هخامنشي سترواکي ضمیمه کړه، د کابل سیمه د هغه تر کنترول لاندې راغله. د الکساندر تر مړینې وروسته، سترواکي يې دخپل جنرال سیلیوکوس تر ولکې راندې راغله او په دې توګه، کابل داسیلیوکي سترواکي برخه شو. په ۳۰۵ قبل المیلاد کې، د سیلیوکي سترواکي د سیند سیند ته پراختیا ومونده، چې د ګاونډۍ مائوریا سترواکي سره د اختلاف لامل شوه، خو په پراخه کچه ګروهه(عقیده) دا ده چې، دغو دواړو سترواکیو د اتحاد تړون درلود. <ref>{{cite book|first1=Trudy|last1=Ring|title=International Dictionary of Historic Places: Asia and Oceania|year=1994|publisher=Taylor & Francis|isbn=9781884964046}}</ref><ref>{{cite book|first1=Meredith L.|last1=Runion|title=The History of Afghanistan|year=2007|url=https://archive.org/details/historyafghanist00runi_653|url-access=limited|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=9780313337987|page=[https://archive.org/details/historyafghanist00runi_653/page/n61 41]}}</ref> ==ژبې او توکمونه== کابل يو پښتون مېشتی ولايت دی، خو د هيواد نا امنیو له امله د هيواد د بيلابيلو ولايتونو څخه ډير توکمونه کابل ته را کډه شوي، چې زیاتره يې په ښار کې مېشت شوي. اوس مهال کابل کې بيلابيل توکمونه اوسېږي، چې هر يو يې بيلابيل کلتور او دودونه لري، [[پښتو]] او [[دري ژبه|دري]] د کابل اداري او تعليمي ژبې دي، خو د ټولو ولسوالیو له شمېره زیاتره يې يوازې پښتون مېشتې دي، د ۲۰۲۴ زيږيدز کال د وګړشميرنې پر بنسټ د کابل ولايت اوسيدونکو توکمونه پرلاندې ډول دي: ‏د کابل ولايت توکميزې/قومي ډلې؛ {{Image frame|width=700|content=[[دوتنه:20240720 121831.png|500px]] |caption=کابل ولايت توکميزې ډلې، (بور رنګ پښتانه).|align=center}} ښار پښتانه: 59% تاجیکان(ورسره قزلباش): 22% هزارګان: 13% ګډوډ لږکیان: 6% ټول ولايت پښتانه: 70% تاجيکان: 16% هزارګان: 7% پشه يان: 3% نور لږکیان: 4% د کابل ولايت 90% وکړي د اسلام دين سني مذهب پالونکي او پاتې يې شعیه ګان او نور لږکي مذهبونه جوړوي. ==سفر او سیلانې== == د کابل پېښلیک == د فولکوري روایاتو له مخې اوسنی کابل زرگونه کاله وړاندې د اوبو ډنډوو، وروـــ ورو اوبو د ماهیپر په پرښوکې لاره وکړه او دا ډنډ له اوبو تش شو. د پخواني کابل ودانۍ د چکړیو په سیمه کې راپیل شوې او بیا د اوسني بالاحصار په لمنه کې د کابل کلی جوړشو، دې کلي وروـــ ورو تجارتي ارزښت پیداکړ او بیاددې تجارتي ارزښت له امله دې سیمې اهمیت وموند او د ساتنې لپاره یې کابل بالاحصارجوړشو. د کابل ترتجارتي ارزښت موندلو وروسته په دې لاره د ورېښمو تاریخي لار هندوستان ته تېره شوه او بیا کابل د کابل شاهانو پایتخت شو. کابل شاهانو د ښار ساتنې لپاره د اسمايي او شېر دروازې په غرونو دېوالونه جوړکړل او کابل ته یې د یوې کلکې کلا بڼه ورکړه. عربو چې اسلام د خورولو لپاره افغانستان ته لښکرکشي وکړه، تر ماتو او بریو وروسته د کابل دروازو ته هم راورسېدل؛ کابل شاهانو درنې جگړې ورسره وکړې؛ خو په پای کې بریالي شول. د اسلام سپېڅلی دین دلته راغی؛ خو د لښکر قایدین لکه تمیم صاحب، جابرانصار صاحب، شاه دوشمېشره او نور دلته شهیدان شول او ځايي مبلغینو نه یوازې دا چې د هغې وخت په افغانستان کې د اسلام سپېڅلی دین خورکړ، بلکې د اسلام نور او رڼایې د تور هندوستان لتو ته هم ورسوله. په نهمه ، لسمه او یوولسمه هجري پېړۍ کې چې مغولو پر افغانستان ، هند او سیمه واکمني کوله، د کابل زاړه اثار یې ترمیم او نوې ودانۍ یې پکې وکړې؛ خصوصاً د هندي مغولومخکښ [[ظهرالدین بابر]] په کابل ښار کې ښې ودانۍ وکړې؛ بیا کله چې د دولسمې هجري پېړۍ په پای کې [[تېمور شاه دراني|تېمورشاه دراني]] د افغانستان پایتخت له [[کندهار]] نه کابل ته راولېږداوه، دلته یې ښار ته نوې نقشه جوړه کړه، د کابل د غرونو دېوالونه او بالاحصار یو ځل بیا ترمیم شول او په کابل کې د نویو کوڅو د جوړولو پلان پلی شو. دا کوڅې وروـــ ورو ورپسې زیاتې شوې، چې ځینې قومونو او خېلونو په نامه شوې او ځینې نورې یې د کسبگرو او کاریگرو په نامه شوې او ځینې یې بیا دوخت د مشهورو کسانو او تاریخي کسانو سره وتړل شوې او ځانگړي نومونه پرې کېښودل شول. همداشان په کابل کې گڼ باغونه وو، چې د خاندانو په نامه یې یادېدل او یايي تاریخي نومونه درلودل. په [[زوړ کابل|زاړه کابل]] کې د [[علم گنج باغ]]، د [[مستوفي باغ]]، د [[سلطانجان باغ]]، [[چهارباغ]]، د [[علیمردانخان باغ]] او نور باغونه موجود وو. همدا راز یوه تېلي کوڅه وه چې له [[شړشم|شړشمو]]، [[زغره|زغرو]] او نورو څخه به [[غوړي|تېل]] پکې اېستل کېدل او گڼې گاڼۍ پکې وې. دا کوڅه د اوسني میوند واټ په لومړۍ برخه کې وه، د کلالۍ کوڅه په زاړه ښار کې وه او بیا په دهمزنگ کې دې کار وده وکړه. د تنور جوړولو کوڅه د زاړه ښار یوه بله کوڅه وه؛ اهنگران له بالاحصار سره جوخته یوه کوڅه وه، چې وسلې پکې جوړېدلې؛ د مسگرانو په کوڅه کې مسي لوښي جوړېدل؛ د سراجۍ په بازارکې چرمي څېزونه او پایزارونه جوړېدل؛ په سنگتراشۍ کې تېږي توږل کېدلې، د شانه سازۍ په کوڅه کې ږمنځې جوړېدلې؛ د چړو جوړولو، صندوق جوړولو، بنگړیو جوړولو، د پوستین گنډلو، ښیښې جوړولو او نورو مصنوعاتو بېلابېلې کوڅې وې او په دې توگه کابل ترډېره حده خود کفا او په خپلو پښو ولاړ وو او د خلکو د اړتیا وړ شیان همدلته جوړېدل. د کابل ښار ځینې نورې کوڅې وخت پر وخت د اشخاصو او قومونو په نامه جوړې شوې، لکه د [[ریکاخانې کوڅه]]، چې د [[ریکا قام|ریکا]] د قوم لپاره [[نادرافشار|نادر افشار]] جوړه کړې وه؛ یا د [[اندرابیوکوڅه]] چې له [[اندراب]] څخه راغلو کسانو ته جوړه شوې وه؛ د باغ [[علیمردان کوڅه]] چې [[شاه جهان]] پر وخت علیمردانخان جوړه کړې وه؛ د [[اڅکزو کوڅه]] چې د تېمورشاه پروخت جوړه شوې وه؛ همداسې د [[قاضي فیض الله کوڅه]]؛ د [[دېوانبېگي کوڅه]]؛ د [[هندوانوکوڅه]]؛ د [[عليرضاخان کوڅه]] او نورې کوڅې. په دې ترتیب کابل ښار په خپل زاړه تشکیل کې گڼې کوڅې، تاریخي ځایونه او باغونه درلودل، چې وخت پر وخت د ښار په تعمیراتي بدلونونو کې له منځه لاړل او خصوصاً [[چارچته]] او [[کوټوالۍ گنبځه]]؛ د [[میوند واټ]] او [[نادر پښتون واټ]] او [[پښتونستان واټ]] په جوړېدو له منځه ولاړې او اوس هم ځینو کوڅو او تاریخي ودانیو نښې شته، باید وساتلې شي او د [[تاریخي ابداتو]] د ادارې له خوا ترمیم او تاریخي حیثیت یې خوندي شي . ==جغرافیه، موسم او چاپېریال== {{Climate chart | کابل<ref name= WMO>{{چپ‌چین}}{{cite web | url = http://worldweather.wmo.int/115/c00219.htm | title = World Weather Information Service - Kabul | accessdate = 2010-04-13 | publisher = [[سازمان ملل متحد|United Nations]] | تاريخ الأرشيف = 2010-04-18 | مسار الأرشيف = https://web.archive.org/web/20100418175728/http://worldweather.wmo.int/115/c00219.htm | url-status = dead | خونديځ نېټه = 2010-04-18 | خونديځ تړی = https://web.archive.org/web/20100418175728/http://worldweather.wmo.int/115/c00219.htm | archive-date = 2010-04-18 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100418175728/http://worldweather.wmo.int/115/c00219.htm }}{{پایان چپ‌چین}}</ref> | -۷٫۱ | ۴٫۵ | ۳۴٫۳ | -۵٫۷ | ۵٫۵ | ۶۰٫۱ | .۷ | ۱۲٫۵ | ۶۷٫۹ | ۶٫۰ | ۱۹٫۲ | ۷۱٫۹ | ۸٫۸ | ۲۴٫۴ | ۲۳٫۴ | ۱۲٫۴ | ۳۰٫۲ | ۱٫۰ | ۱۵٫۳ | ۳۲٫۱ | ۶٫۲ | ۱۴٫۳ | ۳۲٫۰ | ۱٫۶ | ۹٫۴ | ۲۸٫۵ | ۱٫۷ | ۳٫۹ | ۲۲٫۴ | ۳٫۷ | -۱٫۲ | ۱۵٫۰ | ۱۸٫۶ | -۴٫۷ | ۸٫۳ | ۲۱٫۶ |clear=none}} == سرچینې == <references/>‎ * د حبیب الله رفيع په قلم (http://zhman.net/?p=34725 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306132537/http://zhman.net/?p=34725 |date=2016-03-06 }}) == نور ولولئ == * [[کابل ولايت]] * [[د افغانستان ولايتونه]] {{د افغانستان څوارلس لوی ښارونه}} {{کابل ولايت}} [[وېشنيزه:د افغانستان ښارونه]] [[وېشنيزه:کابل]] [[وېشنيزه:د آسیا د هېوادونو پلازمېنې]] [[وېشنيزه:د نړۍ د هېوادونو پلازمېنې]] [[وېشنيزه:د کابل ولايت اباد ځاينه]] [[وېشنيزه:ورېښمو لار کې پراته اباد ځايونه]] 8al7eh23nr2zwx1c1mziulkzcpvb60w د کارن خبرې اترې:NormieIndian 3 87832 370041 2026-10-29T05:50:42Z ښه راغلاست پیغام ورکوونکی 11444 د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي 370041 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|name=NormieIndian}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> <sup><font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font></sup> ۲۹ اکتوبر ۲۰۲۶، گړۍ ۰۵:۵۰ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) oqsfuvbw2l4t95mfjnk1imtzwavxl3k