برلين

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ps">
  <siteinfo>
    <sitename>ويکيپېډيا</sitename>
    <dbname>pswiki</dbname>
    <base>https://ps.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D9%88%D9%85%DA%93%DB%8C_%D9%85%D8%AE</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.1</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">رسنۍ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ځانگړی</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">کارن</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">د کارن خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ويکيپېډيا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">د ويکيپېډيا خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">دوتنه</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">د دوتنې خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">مېډياويکي</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">د مېډياويکي خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">کينډۍ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">د کينډۍ خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">لارښود</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">د لارښود خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">وېشنيزه</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">د وېشنيزې خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">تانبه</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">د تانبې خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">مهال‌ليک</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">د مهال‌ليک خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">چلنوال</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">د چلنوال خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">پېښه</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">د پېښې خبرې اترې</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>برلين</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8722</id>
    <revision>
      <id>370050</id>
      <parentid>363466</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T20:29:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>370050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26945" sha1="3fj4pb2oa4cc40lhvcpdi5s41ekgojr" xml:space="preserve">{{مالومات}}
'''برلین''' (/bɜːrˈlɪn/ ''bur-LIN''، آلماني: [bɛʁˈliːn]) د آلمان یا جرمني پلازمېنه او د مساحت او نفوس دواړو له مخې د دغه هېواد لوی ښار دی. په ښاري حدودو کې دننه نفوس له مخې، په دغه ښار کې ۳.۷ میلیونه تنه اوسېږي او په دې توګه د اروپايي اتحادیې تر ټولو ګڼ مېشته ښار هم دی. برلین، چې د آلمان له شپاړسو ایالتونو څخه یو ایالت دی، د برانډنبورګ ایالت لخوا احاطه شوی او د برانډنبرګ له مرکز پوټسدام سره نښلېدلی دی. د برلین ښاري سیمه چې شاوخوا ۴.۵ ملیونه نفوس لري، له روهر وروسته په آلمان کې دویمه ډېره ګڼ مېشته یا ډېر نفوس لرونکې ښاري سیمه ده. د برلین–برانډنبرګ مرکزي سیمه له شپږ ملیونو ډېر اوسېدونکي لري او له راین–روهر او راین–مین سیمو وروسته د آلمان درېیمه لویه ښاري سیمه ده.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kleiner|first1=Stefan|last2=Knöbl|first2=Ralf|last3=Mangold|first3=Max|year=2015|title=Das Aussprachewörterbuch|edition=7th|location=Berlin|publisher=Duden|page=229|isbn=978-3-411-04067-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Milbradt|first=Friederike|date=6 February 2019|title=Deutschland: Die größten Städte|url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte|work=[[Die Zeit]] (Magazin)|location=Hamburg|language=de|access-date=24 November 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|date=1 August 2019|title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland|url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland|work=[[Leipziger Volkszeitung]]|location=Leipzig|language=de|access-date=24 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland|archive-date=13 November 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=23 February 2019|title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion|url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/|date=4 October 2016|website=www.berlin-brandenburg.de}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pop-detail&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf|title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019|trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019|pages=4, 10, 13, 18–22|website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]]|access-date=8 April 2020|language=de}}&lt;/ref&gt;

برلین د سپري سیند پر څنډو غځېږي، کوم چې د سپنداو په لویدیځ کې هافل (د ایلب مرستندوی سیند) ته بهېږي. د دغه ښار له اصلي توپوګرافیک ځانګړتیاو څخه په لوېدیځ او سوېل ختیځ برخو کې شته ګڼ جهيلونه دي چې د سپري، هافل او دامه رودونو لخوا رامنځته شوي او ترټولو لوی یې د موګېلسي جهيل دی. د اروپا په دښته کې یې د موقعیت له امله، برلین د معتدل موسمي اقلیم تر اغېزې لاندې راځي. د ښار شاوخوا یو پر دریمه برخه له ځنګلونو، پارکونو، باغونو، سیندونو، کانالونو او جهيلونو څخه جوړه ده. &lt;ref name=&quot;gruen&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf|author=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün|title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin|access-date=2020-01-10}}&lt;/ref&gt;

دا چې برلین په ۱۳مه پېړۍ کې تر ټولو لومړی مستند شوی او همدا راز دوې مهمې تاریخي سوداګریزې لارې ترې تېرې شوې وې، دا ښار د برانډنبرګ د مارګراویټ دولت (۱۴۱۷-۱۷۰۱)، د پروشیا پادشاهۍ (۱۷۰۱-۱۹۱۸)، د جرمني امپراتورۍ (۱۸۷۱ - ۱۹۱۸)، د وایمار جمهوریت (۱۹۱۹-۱۹۳۳)، او دریم رایش (۱۹۳۳-۱۹۴۵) پلازمېنه شوه. په ۱۹۲۰ لسیزه کې برلین په نړۍ کې دریمه لویه ښاروالي وه. له دویمې نړیوالې جګړې وروسته او ورپسې د فاتحو هېوادونو له خوا تر اشغال وروسته دا ښار ووېشل شو؛ لويديځ برلين د لويديځ المان يوه جلا شوې سیمه شوه، چې د برلين دېوال (د ۱۹۶۱ له اګست څخه د ۱۹۸۹ تر نوامبر پورې) او د ختيځ المان د سیمې په وسیله احاطه شو. ختیځ برلین د ختیځ آلمان پلازمېنه اعلان شوه، په داسې حال کې چې بن د لویدیځ آلمان پلازمېنه شوه. په ۱۹۹۰ کال کې د آلمان تر بیا یوځای کېدو وروسته، برلین یو ځل بیا د ټول آلمان پلازمېنه شوه.&lt;ref name=&quot;gruen2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf|author=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün|title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin|access-date=2020-01-10}}&lt;/ref&gt;

برلین د نړۍ د کلتور، سیاست، رسنیو او علم ښار دی. د دغه ښار اقتصاد پر لوړو او پرمختللو تخنیکي شرکتونو او د خدماتو پر سکټور ولاړ دی، چې د تخلیقي صنعتونو، څیړنیزو تاسیساتو، رسنیزو مؤسساتو او د غونډو د ځایونو یوه متفاوته لړۍ پکې شاملېږي. برلین د هوايي او ریل ټرافیک لپاره د لویې وچې یا براعظمي مرکز په توګه کار کوي او د عامه ترانسپورت خورا پیچلې شبکه لري. دا ستر ښار یو مشهور سیاحتي ځای هم دی. په پام وړ صنعتونو کې یې آی ټي، درمل جوړونه، بایو میډیکل انجینري، صفایۍ ټکنالوژي، بایو ټیکنالوژي، ساختماني او برقیات شامل دي.&lt;ref name=&quot;staple&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html|title=Niederlagsrecht|trans-title=Settlement rights|date=August 2004|publisher=Verein für die Geschichte Berlins|access-date=21 November 2015|language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/http://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html|archive-date=22 November 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505|title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany)|date=September 2009|publisher=www.h-net.org|access-date=9 October 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall|title=Berlin Wall|website=[[Encyclopædia Britannica]]|access-date=18 August 2008}}&lt;/ref&gt;

برلین د نړۍ معتبر پوهنتونونه هم لري، لکه د همبولډ پوهنتون، تخنیکي پوهنتون، آزاد پوهنتون، د هنرونو پوهنتون، د برلین د ادارې او تکنالوژۍ اروپایي پوهنتون (ESMT)، او د برلین بارډ کالج. د دغه ښار ژوبڼ په اروپا کې ترټولو ډېر لیدل شوی ژوبڼ دی او په ټوله نړۍ کې یو له خورا مشهورو هغو څخه دی. بابلزبرګ یې د نړۍ لومړی ستر فلمي سټوډیو کمپلیکس دی، چې له کبله یې برلین د نړیوالو فلمونو د تولید خورا مشهور ځای دی. دغه ښار د جشنونو، متنوع معمارۍ، شپني ژوند، معاصرو هنرونو او د ژوند خورا لوړ کیفیت له پلوه یو پېژندل شوی ښار دی. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html|title=Berlin – Capital of Germany|website=German Embassy in Washington|access-date=18 August 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/http://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html|archive-date=12 January 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2|title=Revealed: Cities that rule the world&amp;nbsp;– and those on the rise|first=Catriona|last=Davies|publisher=CNN|date=10 April 2010|access-date=11 April 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html|title=Berlin, the big canvas|first=Sam|last=Sifton|work=The New York Times|access-date=18 August 2008|date=31 December 1969}} See also: {{cite web|url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/rb/rb146.html#t5|title=Sites and situations of leading cities in cultural globalisations/Media|website=GaWC Research Bulletin 146|access-date=18 August 2008|archive-date=2 October 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091002193341/http://www.lboro.ac.uk/gawc/rb/rb146.html#t5|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Global Power City Index 2009|journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation|date=22 October 2009|url=http://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf|access-date=29 October 2009|archive-date=29 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/http://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;congress&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577|title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007|website=ICCA|access-date=18 August 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080922094543/http://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577|archivedate=22 September 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cityofdesign&quot;&gt;{{cite press release|url=http://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&amp;URL_DO=DO_TOPIC&amp;URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/http://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&amp;URL_DO=DO_TOPIC&amp;URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 August 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 August 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend|journal=Bloomberg L.P.|date=4 September 2014|url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html|access-date=11 September 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html|title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory|website=[[Deutsche Welle]]|date=9 August 2008|access-date=18 August 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html|title=The Club Scene, on the Edge|work=The New York Times|access-date=18 August 2008|first=Sunshine|last=Flint|date=12 December 2004}} See also: {{cite web|url=http://www.citymayors.com/features/quality_survey.html|title=Ranking of best cities in the world|website=City mayors|access-date=18 August 2008}} and {{cite web|url=http://monocle.com/film/affairs/the-monocle-quality-of-life-survey-2015/|title=The Monocle Quality of Life Survey 2015|publisher=Monocle|access-date=20 July 2015|تاريخ الأرشيف=14 August 2015|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150814223203/http://monocle.com/film/affairs/the-monocle-quality-of-life-survey-2015/|url-status=dead|خونديځ نېټه=14 August 2015|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20150814223203/http://monocle.com/film/affairs/the-monocle-quality-of-life-survey-2015/|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20150814223203/http://monocle.com/film/affairs/the-monocle-quality-of-life-survey-2015/|archive-url=https://web.archive.org/web/20150814223203/http://monocle.com/film/affairs/the-monocle-quality-of-life-survey-2015/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Young Israelis are Flocking to Berlin|journal=Newsweek|date=13 June 2014|url=http://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html|access-date=28 August 2014}}&lt;/ref&gt;

== ډیموګرافي ==
د ۲۰۱۸ کال په پای کې، د برلین ښاري دولت په ۸۹۱.۱ کیلومتره مربع (۳۴۴.۱ مربع میل) ساحه کې ۳.۷۵ ملیون اوسېدونکي راجسټر کړي وو. د ښار د نفوس تراکم په هر کیلومتر مربع کې ۴۲۰۶ تنه و. برلین په اروپایي اتحادیه کې ترټولو ګڼ نفوسه ښار دی. په ۲۰۱۹ کال کې د برلین ښاري سیمې (urban area) شاوخوا ۴.۵ ملیونه اوسېدونکي لرل. تر ۲۰۱۹ کال پورې فعالې ښاري سیمې (functional urban area) هم ۵.۲ ملیونه مېشت وګړي لرل. د برلین-برانډنبورګ ټوله مرکزي سیمه (capital region) هم په ۳۰۵۴۶ کیلومتره مربع (۱۱۷۹۴ مربع میل) مساحت کې له ۶ ملیون څخه ډېر نفوس لري.&lt;ref&gt;[http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&amp;lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat]. Retrieved 28 April 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/|title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg|website=www.deutsche-metropolregionen.org|date=31 August 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=15 March 2016}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Retrieved 10 October 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pop-detail2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf|title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019|trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019|pages=4, 10, 13, 18–22|website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]]|access-date=8 April 2020|language=de}}&lt;/ref&gt;

=== ژبې ===
جرمني یا آلماني ژبه په برلین کې رسمي او ډېره ویل کېدونکې ژبه ده. دا د لوېدیځو آلماني ژبو له ډلې یوه ژبه ده چې ډېری لغتونه یې د هندو-اروپایي ژبې کورنۍ له آلماني څانګې څخه اخیستل شوي. الماني د اروپايي اتحادیې له ۲۴ ژبو څخه یوه ده، او د اروپايي کمیسیون د دریو کاري ژبو له جملې څخه هم ده.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm|title=Official Languages|author=European Commission|access-date=29 July 2014}}&lt;/ref&gt;

=== دین ===
د ۲۰۱۱ کال د سرشمېرنې له مخې، نږدې ۳۷ سلنه نفوس راپور ورکړی چې د قانوني پېژندل شوې کلیسا یا مذهبي سازمان غړي دي. پاتې کسان یا له داسې کوم سازمان سره تړاو نه لري او یا هم د دوی په اړه هېڅ معلومات نشته.&lt;ref name=&quot;Census 2011&quot;&gt;{{cite web|title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin|url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf|website=[[Amt für Statistik Berlin-Brandenburg]]|pages=6–7|access-date=23 February 2019|language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf|archive-date=3 March 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== د ژوند کچه ==
د مرسر شرکت په وینا، برلین په ۲۰۱۹ کال کې د ژوند د کیفیت له پلوه د ښارونو په درجه بندۍ کې ۱۳ ځای درلود.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://mobilityexchange.mercer.com/Insights/quality-of-living-rankings|title=Quality of Living City Ranking &amp;#124; Mercer|website=mobilityexchange.mercer.com}}&lt;/ref&gt;

د مونوکل مجلې په وینا، برلین په نړۍ کې د ژوند کولو لپاره ترټولو وړ ښارونو په لړ کې شپږم ځای خپل کړی و. د اکونومېست اطلاعاتو واحد بیا د نړۍ د ټولو ښارونو په کتار کې برلین ته ۲۱ ځای ورکړی. برلین د نړیوال ښاري ځواک شاخص انستیتوت د درجه بندۍ له مخې ۸ نمبر ښار دی.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/bishopjordan/2018/06/25/monocle-most-livable-city-quality-life-survey-2018-munich/|title=Munich Named The Most Livable City In The World|first=Jordan|last=Bishop|website=Forbes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cnn.com/travel/article/worlds-most-livable-cities-2019-trnd/index.html|title=World's most livable city revealed|first=Julia|last=Buckley|date=4 September 2019|website=CNN Travel}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mori-m-foundation.or.jp/english/ius2/gpci2/2019.shtml|title=Global Power City Index 2019|website=The Mori Memorial Foundation}}&lt;/ref&gt;

د HWWI او برنبرګ بانک په وینا، برلین په ۲۰۱۹ کال کې د آلمان د ټولو ښارونو په پرتله غوره راتلونکی لرلید درلود. د فورسنګ سنسټیټوټ پروګنوس (Forschungsinstitut Prognos) د ۲۰۱۹ کال د څېړنې له مخې، برلین په آلمان کې له ټولو ۴۰۱ سیمو څخه ۹۲ نمبر و. دا ښار په پخواني ختیځ آلمان کې له جینا، ډریسډن او پوټسډم وروسته څلورمه درجه سیمه ده.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stuttgarter-zeitung.de/inhalt.muenchen-rutscht-ab-staedte-studie-sieht-berlin-auf-dem-spitzenplatz.c46f7666-29d0-46ff-92fe-65c64b8c719a.html|title=München rutscht ab: Städte-Studie sieht Berlin auf dem Spitzenplatz|first=Stuttgarter Zeitung, Stuttgart|last=Germany|website=stuttgarter-zeitung.de|access-date=2021-12-19|تاريخ الأرشيف=2019-11-13|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191113191429/https://www.stuttgarter-zeitung.de/inhalt.muenchen-rutscht-ab-staedte-studie-sieht-berlin-auf-dem-spitzenplatz.c46f7666-29d0-46ff-92fe-65c64b8c719a.html|url-status=dead|خونديځ نېټه=2019-11-13|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20191113191429/https://www.stuttgarter-zeitung.de/inhalt.muenchen-rutscht-ab-staedte-studie-sieht-berlin-auf-dem-spitzenplatz.c46f7666-29d0-46ff-92fe-65c64b8c719a.html|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20191113191429/https://www.stuttgarter-zeitung.de/inhalt.muenchen-rutscht-ab-staedte-studie-sieht-berlin-auf-dem-spitzenplatz.c46f7666-29d0-46ff-92fe-65c64b8c719a.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20191113191429/https://www.stuttgarter-zeitung.de/inhalt.muenchen-rutscht-ab-staedte-studie-sieht-berlin-auf-dem-spitzenplatz.c46f7666-29d0-46ff-92fe-65c64b8c719a.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2019/07/zukunftsatlas-berlin-brandenburg-entwicklung-wirtschaft.html|title=Berlins Arbeitsmarkt boomt – aber die Armut bleibt groß|website=www.rbb24.de|access-date=13 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191113191421/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2019/07/zukunftsatlas-berlin-brandenburg-entwicklung-wirtschaft.html|archive-date=13 November 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.handelsblatt.com/politik/deutschland/zukunftsatlas-2019/|title=Politik national » Nachrichten zu Bund und Ländern &amp;#124; Handelsblatt|website=www.handelsblatt.com|access-date=2021-12-19|archive-date=2019-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20190708181336/https://www.handelsblatt.com/politik/deutschland/zukunftsatlas-2019/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== زېربناوې ==

=== ټرانسپورټ ===

==== ''سړکونه'' ====
د برلین د ترانسپورت زېربنا خورا پیچلې ده، چې د ښاري خوځښت یا تګ راتګ لپاره یوه متنوع لړۍ چمتو کوي. په ټولیز ډول ۹۷۹ پلونه له ۱۹۷ کیلومتره (۱۲۲ میل) د ښار دننه د اوبو لارو باندې تړل شوي دي. په برلین ښار کې ۵۴۲۲ کیلومتره (۳۳۶۹ میله) سړکونه شته، چې له دې جملې څخه یې ۷۷ کیلومتره (۴۸ میله) موټروې ده. په ۲۰۱۳ کال کې، په دغه ښار کې ۱.۳۴۴ ملیون موټر ثبت شوي. دا چې په ۲۰۱۳ کال کې په دغه ښار کې هرو ۱۰۰۰ تنو ۳۷۷ موټرونه لرل (په آلمان کې د هرو ۱۰۰۰ لپاره ۵۷۷ موټرونه)، دا ښار د هغه لویدیځ نړیوال ښار په توګه مطرح دی چې د موټرونو کچه پکې تر ټولو ټیټه ده. په ۲۰۱۲ کال کې شاوخوا ۷۶۰۰ رنګ شوې ټیکسۍ په دغه ښار کې چلېدلې. له ۲۰۱۱ کال راهیسې، د اپلیکېشن پر بنسټ یو شمېر الکترونیکي موټرونو او الکترونکي سکواټورونو خدماتو هم وده کړې ده. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.businesslocationcenter.de/en/business-location/business-location/infrastructure/transport-infrastructure/passenger-and-freight-service|title=Mobile capital|publisher=Business Location Center|date=2011|access-date=14 February 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160414050459/http://www.businesslocationcenter.de/en/business-location/business-location/infrastructure/transport-infrastructure/passenger-and-freight-service|archive-date=14 April 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;statistics&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/BasisZeitreiheGrafik/Bas-Strassenverkehr.asp?Ptyp=300&amp;Sageb=46002&amp;creg=BBB&amp;anzwer=6|title=Straßenverkehr 2013|website=Amt für Statistik Berlin Brandenburg|access-date=28 March 2015|language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402133316/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/BasisZeitreiheGrafik/Bas-Strassenverkehr.asp?Ptyp=300&amp;Sageb=46002&amp;creg=BBB&amp;anzwer=6|archive-date=2 April 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== د تاريخ څرگندويه ښار ==
د المان د تاريخ زياتره اړخونه په برلين کي څرگندويه دي. په دويمه جهانې جگړه کي د نازيانو د ماتې وروسته دغه ستر ښار د څلورو فاتح متحدينو قدرتونو امريکا، فرانسې، برطانيې او روسيې تر منځ سره ووېشل سو. په ۱۹۶۱ م مېلادي کال دغه ښار بالاخره په رشتيا تقسيم کړل سو او د برلين په مېنځ کي دېوال ووهل سو. د سوليزه انقلاب په ترڅ کي د شرقي المان حکومت له منځه ولاړی. د۱۹۸۹ م مېلادي کال د نوامبر په نهه نېټه د ختيځ او لوېديځ المان تر منځ پوله ليري کړل سوه او پدې توگه المان بېرته يو هيواد سو.
== برلين په بدلون کې ==
اوس برلين د المان د فېډرالي دولت پلازمېنه دی. پدغه ښار کي د المان پارلمان بونډس ټاگ او دپارلمان سره تړلي ټوله مهه دفترونه او ادارې ځای پر ځای دي. خو د وزارتونو سره تړلې بعضي داسي ادارې هم سته چي په پخوانۍ پلازمېنه بون کي ځای پر ځای دي. د حکومتي ودانيو ناحيه، د برانډن بورگ دروازه او ژانډارمن بازار د برلين هغه ځايونه دي کوم چي ددغه ښار د تاريخ شاهدان دي او د سېلانيانو لپاره زيات کشش لري. په سړ جگړه کي د پوسټامرپلاټڅ ځای ته د مړې تراړې نوم ورکول سوی و، خو اوس پدغه سيمه کي جگې جگې ودانۍ جوړي کړل سوي دي. د الېکزانډرپلاټڅ نومي ځای څېره هم د تاريخ په څپو کي بدله سوې ده. الېکزانډر پلاټڅ پخوا د ختيځ برلين مرکز و. په زياته بيا د ختيځ ښار برخې او ناحيې ددغه ښار د تاريخ په هکله ډېر څه څرگندوي. د برلين ښار په تيرو کلنو کي داسي بدل سوی دی چي حتی اوس د بعضو خلکو لپاره مشکله وي چي د برلين د پخواني ديوال پولي وپېژني.
== کلتوري مرکز ==
د برلين ښار يوازي تاريخي ښار نه دی. ددغه ښار کلتوري څېره هم د ستاينې وړ ده. دښار د موزيم د جزيرې نومي په برخه کي زړې ودانۍ د پروسيا د پاچهۍ وختونو بېرته راژوندي کوي. سترومهندسانو لکه شينکل او لانگانس دلته د ودانيو په جوړولو سره خپل ځانونه ابدي کړي دي. د ښار ددغي برخي په بهترينه ودانيو کي د بوډه ميوزيم ودانۍ هم شمېرل کيږي. د ښارستر اپراتياترونه، سېنماوي، نندارتونونه او کوچني هنري تياترونه د دغه ښار د ښاريانو د ساعت تېرولو دنده په غاړه لري. دهر مېلادي کال په فروري مياشت کي د برليناله په نوم يوه لمانځنه او غونډه تر سره کيږي. پدغه غونډه کي د فلم او هنر سره تړاو درلودونکي ستوري راټوليږي.
== سرچينې ==
{{reflist}}
{{Wikivoyage-inline|برلېن}}
[[وېشنيزه:د المان ايالتونه]]
[[وېشنيزه:المان]]
[[وېشنيزه:د نړۍ د هېوادونو پلازمېنې]]
[[وېشنيزه:د اروپا د هېوادونو پلازمېنې]]</text>
      <sha1>3fj4pb2oa4cc40lhvcpdi5s41ekgojr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جوليان آسانج</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19811</id>
    <revision>
      <id>370052</id>
      <parentid>369161</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T21:54:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 4 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>370052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48687" sha1="f0aa8e3rxsszuewtx7l1w9enfiy5a9g" xml:space="preserve">{{مالومات}}
[[دوتنه:Julian Assange August 2014.jpg|بټنوک|جوليان پاؤل آسانج]]
'''جوليان پاؤل آسانج''' ''([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Julian Paul Assange)'' (زوکړه : ۳ جولای ۱۹۷۱م کال) يو آستراليايي پسوللگر (خپروونکی)او ژورنالسټ  دی. دی د [[ويکيليکس|ويکيلیکس]] وېبپاڼې او خپرونو پازوال (چلوونکی) هم  وو چې له مخې يې په ۲۰۰۶م کال کې وروسته له اهمو لاسوندیزو اسنادو او کمپيوټري خپرونو د هېکولو (غلاکولو) مرکز ([[بنسټ]]) کېښود .

ویکيليکس په ځانگړي توگه خپل شهرت په ۲۰۱۰ م کال کې اله وموند کله چې د [[امریکایې پوځ]] او ډیپلوماتانو لاسوښنه د [[چلسي مېنېنگ]] لخوا برملا يا افشا کړه.
آسانج له هماغه کال راهیسې د [[امریکا]] په متحدو ايالاتو کې د څار او تحقیق لاندې شو. په هممهاله کال د [[سويډن]] د خلکو د څار ادارې لخوا ورباندې د جنسي زور زیاتی لرلو يو تحقیقي چاره پیل شوه. ګواکی ښاعلی آسانج جنسي زور زیاتی کړئ دی.&lt;ref name=&quot;aklagaretimeline&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.aklagare.se/In-English/Media/The-Assange-Matter/The-Assange-Matter//|title=Events concerning Julian Assange in chronological order|date=1 July 2014|access-date=12 March 2015|تاريخ الأرشيف=6 March 2016|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160306200942/https://www.aklagare.se/In-English/Media/The-Assange-Matter/The-Assange-Matter/|url-status=dead|خونديځ نېټه=6 March 2016|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20160306200942/https://www.aklagare.se/In-English/Media/The-Assange-Matter/The-Assange-Matter/|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20160306200942/https://www.aklagare.se/In-English/Media/The-Assange-Matter/The-Assange-Matter/|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306200942/https://www.aklagare.se/In-English/Media/The-Assange-Matter/The-Assange-Matter/}}&lt;/ref&gt; په ۲۰۱۲ م زېږدی کې [[سويډن]] ته ذږد آسانج سپارلو حکم شوی ؤ په هغه وخت کې آسانج په لندن کې د [[آېکوادور]] هېواد [[سفارت]] ته د [[سیاسي پناه]] لپاره غوښتنه وکړه او د افریل میاشتی په یولسم 11’4’2019 د بریتانیا پولیسو له خوا ونیول شو.

== مخينه ==
آسانج د [[سهيلي کوينزلېنډ]] په ښار کې په [[ټاؤنزوېل]] کې زېږېدلی.&lt;ref name=&quot;Kwek&quot;&gt;Glenda Kwek [http://www.smh.com.au/technology/technology-news/magnet-for-trouble-how-assange-went-from-simple-island-life-to-hightech-public-enemy-number-one-20101208-18pb3.html &quot;Magnet for trouble: how Assange went from simple island life to high-tech public enemy number one,&quot;] ''[[The Sydney Morning Herald]]'', 8 December 2010. Retrieved 16 March 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.couriermail.com.au/news/queensland/wikileaks-founder-julian-assange-a-born-and-bred-queenslander/story-e6freoof-1225898281283 &quot;Wikileaks founder Julian Assange a born and bred Queenslander,&quot;] ''[[The Courier-Mail]]'', 29 July 2010. Retrieved 16 March 2014.&lt;/ref&gt; دی د کرېسټین آن آسانج په کاله کې د ني هاکنزچې په کال ۱۹۵۱م زېږدي کې زېږېدلی ؤ وزېږېد.&lt;ref&gt;[http://trove.nla.gov.au/ndp/del/article/18203286 &quot;Family notices,&quot;] ''[[The Sydney Morning Herald]]'', 10 March 1951. Retrieved 17 March 2014.&lt;/ref&gt; يو ښکارندگر (Visual Artist) &lt;ref&gt;David Leigh and Luke Harding, ''WikiLeaks: Inside Julian Assange's War on Secrecy'' (London: Guardian Books, 2011; rev. edn. Guardian Books / Faber and Faber, 2013), p. 34.&lt;/ref&gt; او جان شپټون يو د جگړې ضد فعال او جوړؤونکی دی .&lt;ref name=&quot;ShiptonGuilliat&quot;&gt;Richard Guilliatt, [http://www.theaustralian.com.au/news/features/like-father-like-son/story-e6frg8h6-1226663757794/ &quot;For John Shipton, the Wikileaks Party isn't just a political cause,&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150222160721/http://www.theaustralian.com.au/news/features/like-father-like-son/story-e6frg8h6-1226663757794 |date=2015-02-22 }} ''[[The Australian]]'', 15 June 2013. Retrieved 16 March 2014.&lt;/ref&gt; جوړه د آسانج د زېږون څخه دمخه پرېژه کړې وه.&lt;ref name=&quot;ShiptonGuilliat&quot;/&gt; کله چې آسانج د يو کال شو مور یې ريچارډ برېټ آسانج سره واده وکړ.&lt;ref name=&quot;ManneCypherpunk&quot;&gt;Robert Manne, [http://www.themonthly.com.au/julian-assange-cypherpunk-revolutionary-robert-manne-3081 &quot;The cypherpunk revolutionary: Julian Assange,&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130123182511/http://www.themonthly.com.au/julian-assange-cypherpunk-revolutionary-robert-manne-3081 |date=2013-01-23 }} ''[[The Monthly]]'', March 2011. Retrieved 16 March 2014. &quot;By the time he was addressing audiences worldwide, his 'father'—which Assange informed me is an amalgam of Brett Assange and John Shipton, created to protect their identities&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Khatchadourian&quot;&gt;Raffi Khatchadourian, [http://www.newyorker.com/reporting/2010/06/07/100607fa_fact_khatchadourian?currentPage=all &quot;No secrets: Julian Assange's mission for total transparency,&quot;] ''[[The New Yorker]]'', 7 June 2010. Retrieved 16 March 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.cnn.com/2010/WORLD/asiapcf/12/09/assange.profile/ &quot;The secret life of Julian Assange,&quot;] [[CNN]], 2 December 2010. Retrieved 16 March 2014.&lt;/ref&gt; هغه يو لوبگر ؤ چې هغې ورته خپل په يوې وړه کۍ د تياتر کمپنۍ کې ځای ورکړی ؤ.&lt;ref name=&quot;LismoreFeain&quot;&gt;Dominic Feain, [http://www.northernstar.com.au/story/2010/07/29/wikileaks-founders-lismore-roots/ &quot;WikiLeaks founder's Lismore roots,&quot;] ''Northern Star'', 29 July 2010. Retrieved 16 March 2014.&lt;/ref&gt; هغوی بيا په کال ۱۹۷۹م زېږدي کې پرېژه وکړه او د آسانج مور د لیئف مينيل سره په اړیکه کې شوه چې ليئف هېملټن باندې هم يادېده. دوی د آستراليا د نوي پیرډلې يوې کورنۍ غړيتوب درلودل،  چې مخکې له هغه چې د آسانج مور ورڅخه کال ۱۹۸۲م زېږدي کې جلا شي نويو ځوی يې هم وزېږاوه.&lt;ref name=&quot;RundleUnauthorised&quot;&gt;Guy Rundle, [http://www.crikey.com.au/2011/09/23/rundle-on-the-assange-bio-not-a-manuscript-that-anyone-would-intend-to-publish/ &quot;Assange bio: not a manuscript anyone would intend to publish,&quot;] ''[[Crikey]]'', 23 September 2011. Retrieved 16 March 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Leigh and Harding, ''WikiLeaks'', pp. 37–38.&lt;/ref&gt; آسانج د يو کډوال په څېرخپل وړوکتوب تېر کړی . ده په دېرشو راز رازو د [[استرالیا|آستراليا]] په ښارگوټو کې ژوند کړی.&lt;ref name=&quot;AssangeTime&quot;&gt;Massimo Calabresi, [http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,2034488,00.html &quot;WikiLeaks' war on secrecy: truth's consequences,&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160225000914/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,2034488,00.html |date=2016-02-25 }}. ''[[Time (magazine)|Time]]'', 2 December 2010. Retrieved 16 March 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;InterviewObristOne&quot;&gt;Hans Ulrich Obrist, [http://www.e-flux.com/journal/view/232 &quot;In conversation with Julian Assange, Part I,&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110507214151/http://e-flux.com/journal/view/232 |date=2011-05-07 }} e-flux, May 2011. Retrieved 14 March 2014.&lt;/ref&gt; کله چې بيا دی د کمکيتوب څخه ځلميتوب ته په رسېدو شو نو خپل مور او مېرېزي ورور سره په مېلبورن ښار کې د وېکټوريه ایالت کې استوگن شو.&lt;ref name=&quot;ManneCypherpunk&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Ghosting&quot;&gt;Andrew O'Hagan, [http://www.lrb.co.uk/v36/n05/andrew-ohagan/ghosting &quot;Ghosting: Julian Assange,&quot;] ''[[London Review of Books]]'', vol. 36, no. 5 (6 March 2014), pp. 5–26. Retrieved 15 March 2014.&lt;/ref&gt;

== زده کړې ==
هغه ډېر ښونځي بدل رابدل کړل برسېره په ډېرو ښوونځيو يې د گولمار لومړني ښونځي کې چې په نیو ساؤت وېلز کې ؤ زده کړې له (۱۹۷۹ـ ۱۹۸۳ زېږدي ) پورې کړي&lt;ref name=&quot;LismoreFeain&quot;/&gt; او همدارنگه متوسطې زده کړې له ټاؤنزوېل سټېټ های سکول څخه کړي.&lt;ref&gt;[http://www.gilimbaa.com.au/newsarchive/535 &quot;Jeremy Geia first Australian to interview Assange,&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140126000224/http://www.gilimbaa.com.au/newsarchive/535 |date=2014-01-26 }} Gilimbaa, 24 October 2012. Retrieved 16 March 2014.&lt;/ref&gt; آسانج پاتې منځنۍ زده کړې په کور کې هم پرمخ وړي.&lt;ref name=&quot;Khatchadourian&quot;/&gt; آسانج د کمپيوټر خپرؤونې ، شمېر پوهنې  او پنځپوهنې زده کړې د مرکزي کوينزلېنډ پوهنتون کې کال ۱۹۹۴م زېږدي کې ترسره کړې &lt;ref&gt;Frazer Pearce, [http://www.themorningbulletin.com.au/story/2010/12/18/wikileaks-mastermind-usq-university-julian-assange/ &quot;Assange studied at CQU,&quot;], ''[[The Morning Bulletin]]'', 18 December 2010. Retrieved 16 March 2014.&lt;/ref&gt; او د مېلبورن پوهنتون کې له (۲۰۰۳م زېږدي ـ ۲۰۰۶م زېږدي) خپلې زده کړې ترسره کړې .&lt;ref name=&quot;ManneCypherpunk&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://www.stuff.co.nz/technology/digital-living/524296/Meet-the-Aussie-behind-Wikileaks &quot;Meet the Aussie behind Wikileaks,&quot;] Stuff, 7 August 2008. Retrieved 21 March 2014. First published in ''[[The Sydney Morning Herald]]''.&lt;/ref&gt; زده کړه يې د لوړې ډگرۍ وه.&lt;ref name=&quot;DanielAssange&quot;&gt;Sarah Whyte, [http://www.smh.com.au/technology/technology-news/driven-to-dissent--like-father-like-son-20101204-18kpr.html &quot;Driven to dissent—like father, like son,&quot;] ''[[The Sydney Morning Herald]]'', 6 December 2010. Retrieved 21 March 2014.&lt;/ref&gt;

== کمپيوټري غلا  ==
په ۱۹۸۷ زېږدي کې آسانج د مينډاکس (له هورېس څخه : سپلنډډ مينډاکس: ٫٫مانا:  نوميالی درواغجن،، ) تر نامه د هېکنگ (کمپيوټري لاسوندونو غلا) پیل کړه.&lt;ref name=&quot;Khatchadourian&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Underground&quot;&gt;Suelette Dreyfus, [http://www.underground-book.net/ ''Underground: Tales of Hacking, Madness and Obsession on the Electronic Frontier''], with research by Julian Assange (Sydney: Random House, 1997).&lt;/ref&gt; هغه او دوه نورو چې د ٫٫ټراکس،، او ٫٫پرايم سسپکټس،، په نوم پېژندل کېدل يوه د کمپيوټري لاسوندونو د اخلاقي غلا ډله جوړه کړه چې يې د نړېوال بلواگر(International Subversives)&lt;ref name=&quot;Khatchadourian&quot;/&gt; په نوم ونومؤله . په همدې مهال دوی د امريکا د دفاع وزارت پنټاگون او نورو دولتي ژغورونکو ادارو تخنيکي لاسوندونو ته لار پيدا کړه . پدغو کې د مايل نېټ ، د يو اېس نېوي ، ناسا او د آستراليا د باندنيو مخابراتي کميټې (Australia's Overseas Telecommunications Commission) ، سټي بېنک ، لاکهېډ مارټين ، موټورولا ، پاناسونيک  او زيروکس او د آستراليا يوه ملي پوهنتون چې لا ټروبي پوهنتون نومېږي لاسوندونو ته يې لار ومونده او همدارنگه يې د سټانفورډ پوهنتون نړېوالې تخنيکي څانگې SRI ته لاسرسی ترلاسه کړ.&lt;ref&gt;Sharon Weinberger, [http://www.aolnews.com/2010/04/07/who-is-behind-wikileaks/ &quot;Who is behind WikiLeaks?&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101222024155/http://www.aolnews.com/2010/04/07/who-is-behind-wikileaks/ |date=2010-12-22 }} [[AOL]] News, 7 April 2010. Retrieved 17 March 2014.&lt;/ref&gt; په هغه باندې گمان ؤ چې د وانک (ورمز اگېنسټ نيوکلئير کېلر) يې په ناسا کې په کال ۱۹۸۹م زېږدي  ترلاس لاندې کړی ؤ ، خو هغه منلې نده.&lt;ref name=&quot;ManOfMystery&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Leigh and Harding, ''WikiLeaks'', p. 42.&lt;/ref&gt;
د ۱۹۹۱م ز.  سپتمبر  کې د مېلبورن ستر ترمینل کې لاس لرلو څرک او په نورټېل (يو کاناډايي گڼملتيز مخابراتي شرکت ) کې لاس لرل زبات شوي ؤ.&lt;ref name=&quot;Khatchadourian&quot;/&gt; د آستراليا فدرالي پولیسو ډلې د آسانج د تيليفوني کرښې ته وردننه شوي ؤ چې دی يې د يو موډيم  کارولو کې بې قانونه گڼلی ؤ ، چې لمخې يې په اکتوبر کې د هغه په کور چاپه ورواچوله چې يې په يو دېرش ځلې لاسونديزو غلاؤ باندې کال ۱۹۹۴م.ز جريمه کړ.&lt;ref&gt;Richard Guilliatt, [http://www.theaustralian.com.au/news/rudd-government-blacklist-hacker-monitors-police/story-e6frg8yx-1225718288350 &quot;Rudd Government blacklist hacker monitors police,&quot;] {{Webarchive|url=https://wayback.archive-it.org/all/20120527015312/http://www.theaustralian.com.au/national-affairs/defence/rudd-government-blacklist-hacker-monitors-police/story-e6frg8yx-1225718288350 |date=2012-05-27 }} ''[[The Australian]]'', 30 May 2009. Retrieved 17 March 2014.&lt;/ref&gt; د ۱۹۹۶ ز.کال ډسمبر کې دی په ۲۵ جرمونو پړ وگڼل شو او (وروسته يې له هغو جرمونو څخه شپږ يې ورڅخه وايستلې) ورڅخه وغوښتل شول چې ۲۱۰۰ آستراليايي ډالره د جريمې په توگه ورکړي&lt;ref name=&quot;Khatchadourian&quot;/&gt; خو د ښه سلوک له کبله له بنده وژغورل شو.&lt;ref name=&quot;ManOfMystery&quot;&gt;Bernard Lagan, [http://www.smh.com.au/technology/technology-news/international-man-of-mystery-20100409-ryvf.html &quot;International man of mystery,&quot;] ''[[The Sydney Morning Herald]]'', 10 April 2010. Retrieved 17 March 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TeenHacker&quot;&gt;David Leigh and Luke Harding, [http://www.guardian.co.uk/media/2011/jan/30/julian-assange-wikileaks-profile &quot;Julian Assange: the teen hacker who became insurgent in information war,&quot;] ''[[The Guardian]]'', 30 January 2011. Retrieved 17 March 2014.&lt;/ref&gt; دی يوځل په ماشومتوب کې هم په ورته جرمونو کې نیول شوی ؤ خو حکومت د هغه د ماشومتوب له کبله چې د جرم په کولو او مانا نه پوهېده پرې ايښي ؤ.&lt;ref name=&quot;HackingTrialSMH&quot;&gt;Adrian Lowe, [http://www.smh.com.au/national/for-lonely-teenager-assange-a-computer-was-his-only-friend-20110114-19rcq.html &quot;For lonely teenager Assange, a computer was his only friend,&quot;] ''[[The Sydney Morning Herald]]'', 15 January 2011. Retrieved 31 March 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;HackingTrialOz&quot;&gt;Lauren Wilson, [http://www.theaustralian.com.au/news/nation/assanges-hacking-offences-laid-bare/story-e6frg6nf-1225989039445 &quot;Assange's hacking offences laid bare,&quot;] {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''[[The Australian]]'', 17 January 2011. Retrieved 31 March 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WildChild&quot;&gt;Stuart Rintoul and Sean Parnell, [http://www.theaustralian.com.au/in-depth/wikileaks/julian-assange-wild-child-of-free-speech/story-fn775xjq-1225969230839 &quot;Julian Assange, wild child of free speech,&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150905020954/http://www.theaustralian.com.au/in-depth/wikileaks/julian-assange-wild-child-of-free-speech/story-fn775xjq-1225969230839 |date=2015-09-05 }} ''[[The Australian]]'', 11 December 2010. Retrieved 17 March 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Leigh and Harding, ''WikiLeaks'', pp. 44.&lt;/ref&gt; د قضايي پرېکړو د خلاسون څخه وروسته آسانج مېلبورن ته کډه شو چې هلته د يوگړې سرپرست په نفقه يې ژوند ته ادامه ورکړه.&lt;ref name=&quot;TeenHacker&quot;/&gt;

== کمپيوټري خپرؤونې ==

په ۱۹۹۳م ز کال آسانج د وېکټوريه پولیس ته د ماشومانو څخه د ناوړه گټو اخيستنې څانگې ته تخنيکي لارښؤونې ورکړې او په څارگريزو چارو کې يې مرستې هم ورکؤلې.&lt;ref&gt;Steve Butcher, [http://www.theage.com.au/victoria/assange-helped-our-police-catch-child-pornographers-20110211-1aqnl.html &quot;Assange helped our police catch child pornographers,&quot;] ''[[The Age]]'', 12 February 2011. Retrieved 17 March 2014.&lt;/ref&gt; په هم مهاله کال کې يې يو عام گټه انټرنټي شبکه په آستراليا کې پرانیسته چې نوم يې ورته د ښاريه انټرنټي شبکې عام لاسرسی (Suburbia Public Access Network) ورکړ. هغه په کال ۱۹۹۴م زېږدي کې په کمپيوټري پروگرامنگ پیل وکړ چې د پراخ خپروونکي کونترول پروټوکول (Transmission Control Protocol) خپرونې جوؤونکی او د پورټ سکېنر سټروب (۱۹۹۵م.زکال) بنسټگر هم دی.&lt;ref name=&quot;ManneCypherpunk&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://suburbia.org.au/Suburbia_Public_Access_Network/home.html Suburbia Public Access Network.] Retrieved 17 March 2014.&lt;/ref&gt; د کمپيوټر عام گټو زېرمو پاڼو څخه د پوسټگرېس SQL توکبنسټ (۱۹۹۶م.ز) برخوال او ونډه وال دی.&lt;ref&gt;Julian Assange, [http://seclists.org/bugtraq/1995/Mar/65 &quot;Strobe v1.01 super optimised TCP port surveyor,&quot;] Seclists.org, 9 Mar 1995. Retrieved 17 March 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://hpux.connect.org.uk/hppd/hpux/Networking/Admin/strobe-1.06 &quot;Strobe 1.06: A super optimised TCP port surveyor,&quot;] HP-UX Porting and Archive Centre. Retrieved 17 March 2014.&lt;/ref&gt; په همدې کال د يوز نېټ د پوستکاليو لاندې کولو پروگرام (NNTPCache) جوړؤونکی هم دی .&lt;ref&gt;[http://www.postgresql.org/community/contributors/ &quot;Contributor profiles,&quot;] Postgresql.org. Retrieved 29 November 2010.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://git.postgresql.org/gitweb/?p=postgresql.git;a=search;h=HEAD;s=Julian+Assange;st=author &quot;PostgreSQL commits,&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240712154304/https://git.postgresql.org/gitweb/?p=postgresql.git;a=search;h=HEAD;s=Julian+Assange;st=author |date=2024-07-12 }} Git.postgresql.org. Retrieved 17 March 2014.&lt;/ref&gt; په کال ۱۹۹۷م زېږدي کې يې (ربرهاؤس ډينايبل انکريپشن) جوړؤونکی  چې لمخې يې شفرلوستنه يا پټ تورو لوستونکی پروگرام ؤ.&lt;ref&gt;[http://www.spinics.net/lists/nntpcache/threads.html NNTPCache Mailing List.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161007091118/http://www.spinics.net/lists/nntpcache/threads.html |date=2016-10-07 }} Retrieved 17 March 2014.&lt;/ref&gt;  
همدارنگه د وېبپاڼې لپاره ځانگړې شوې پلټن پاڼه چې سرفرا (Surfraw) نومېده په ۲۰۰۰م زېږدي کې جوړه کړه.&lt;ref&gt;Ryan Singel, [http://archive.wired.com/politics/onlinerights/news/2008/07/wikileaks &quot;Immune to critics, secret-spilling WikiLeaks plans to save journalism ... and the world,&quot;] ''[[Wired (magazine)|Wired]]'', 3 July 2008. Retrieved 17 March 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Suelette Dreyfus, [http://fc04.deviantart.net/fs71/f/2013/121/3/8/rubber_hose_cryptographically_deniable_file_system_by_l33tn3rdz-d63qcd2.pdf The Idiot Savants' Guide to Rubberhose.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140319233505/http://fc04.deviantart.net/fs71/f/2013/121/3/8/rubber_hose_cryptographically_deniable_file_system_by_l33tn3rdz-d63qcd2.pdf |date=2014-03-19 }} Retrieved 17 March 2014.&lt;/ref&gt;  په همدې کال کې د يوې پخوانۍ اوزاري پاڼې AUCRYPTO &lt;ref name=&quot;JustBetweenUs&quot;/&gt; ته د ورځينيو خبرو او اندونو لپاره دننه په پاڼه کې انټرنټ ټولگي سر سمبالگر شو چې يې په ښه توگه د پاڼې عمومي امنیت وساته.&lt;ref name=&quot;JustBetweenUs&quot;&gt;Suelette Dreyfus, [http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/network-this-is-just-between-us-and-the-spies-1126316.html &quot;Network: This is just between us (and the spies),&quot;] ''[[The Independent]]'', 15 November 1999.&lt;/ref&gt; دغه وېبپاڼه په کمپيوټر کې د انټرنټي او کمپيوټري امنیت او حفاظت لپاره ښې مشورې ورکولې چې يو وخت په ۱۹۹۶م &lt;ref name=&quot;Harding, p. 45&quot;&gt;Leigh and Harding, ''WikiLeaks'', p. 45.&lt;/ref&gt; زېږدي کې یې  ۵۰۰۰ ثبت شوي غړي درلودل او شاوخوا په نړۍ کې د سيولټ ډريفيوز انډرگراؤنډ (Suelette Dreyfus's  Underground 
خپرونې لپاره په امنيتي څېړنو کال ۱۹۹۷م زږدي  لگيا وه.&lt;ref&gt;[http://surfraw.alioth.debian.org/ Surfraw: Shell Users' Revolutionary Front Rage Against the Web.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180517055745/http://surfraw.alioth.debian.org/ |date=2018-05-17 }} Retrieved 17 March 2014.&lt;/ref&gt;  يو کتاب يې د څېړنو په درشل کې د آستراليا د کمپيوټري غلو په هکله او د ځينو انټرنټي بلواگرو په هکله وکيښ .&lt;ref name=&quot;Underground&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Annabel Symington, [http://www.wired.co.uk/magazine/archive/2009/10/start/exposed-wikileaks-secrets &quot;Exposed: Wikileaks' secrets,&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160429142257/http://www.wired.co.uk/magazine/archive/2009/10/start/exposed-wikileaks-secrets |date=2016-04-29 }} ''[[Wired UK|Wired]]'', 1 September 2009. Retrieved 17 March 2014.&lt;/ref&gt; په ۱۹۹۸م زېږدي کې آسانج په گډه د نورو ملکارانو يې د ارتمین ټکنالوژي (Earthmen Technology ) په نوم کمپنۍ بنسټ کېښود.&lt;ref name=&quot;WildChild&quot;/&gt; 
په ۱۹۹۹م زېږدي کې آسانج د Leaks.org   په نوم ډومېن انټرنټ کې راجستر کړ  ، خو لکه څنگه چې ده پدغې نوې پاڼې لیکلي ؤ چې ٫٫ ما هېڅ هم ندي ترسره کړي ،،&quot;&lt;ref name=&quot;WildChild&quot;/&gt; بيا هم ده داسې نوي څه کړي ؤ چې د امنيت ملي ادارې ته يې يو تخنیک  په اگست کال ۱۹۹۹م زېږدي کې په لاس ورکړ چې د هرچا بهرني او کورني غږونه يې د ټیلیفون له لارې ترلاسه کول . ورسته بيا ده پخپله ووېل ، ٫٫ دا تخنیک باید چې ټول اندېښمن کړي ځکه چې لمخې يې د هر يو کس باندني او کورني ټیلیفوني مرکې او زنگونه ثبتوي ، بېل يې په څو برخو وېشي او بيا يې د يو بې مسولیته څارگرې ادارې په آرشيف کې خوندي کوي ،،&quot;&lt;ref name=&quot;JustBetweenUs&quot;/&gt; دغه عمل د آسانج سره تلپاتې اندېښنه شوه چې وروسته يې په کال ۲۰۱۲م زېږدي کې د ( Cypherpunks) په نوم خپل لیکل شوي کتاب کې يادونه کړې ، په همدې کتاب کې یې د انټرنټي نړۍ په هکله اټکلونه او وړاندوينې داسې کړي ، ٫٫ انټرنټ زموږ د مصونیت لويه ذريه ، خو دغه ذريه يې په ډېرو سختو خطرناکو شونتياؤ او ټولواکمنتيا بدله کړې چې هېڅکله مو نه ؤ لیدلي،،.&lt;ref name=&quot;CypherpunksBook&quot;&gt;Julian Assange, Jacob Appelbaum, Andy Müller-Maguhn, and Jérémie Zimmermann, ''Cypherpunks: Freedom and the Future of the Internet'' (New York and London: OR Books, 2012).&lt;/ref&gt;

== ويکيلیکس ==
په [[مېلبورن پوهنتون]] کې د آسانج د لوړو زده کړو د څه مودې وروسته ، هغه او څو نورو ملگرو يې په کال ۲۰۰۶م زېږدي کې د ویکيلیکس بنسټ کېښود . آسانج د مشاور په توگه په مشورتي جرگه گۍ غړيتوب لري&lt;ref&gt;[https://wikileaks.org/wiki/WikiLeaks:Advisory_Board WikiLeaks' Advisory Board.] Wikileaks. Retrieved 17 March 2014.&lt;/ref&gt; او خپل ځان د مسول چلؤونکي په توگه راپېژني.&lt;ref&gt;[http://www.theguardian.com/world/blog/2010/dec/03/julian-assange-wikileaks &quot;Julian Assange answers your questions,&quot;] ''[[The Guardian]]'', 3 December 2010. Retrieved 17 March 2014.&lt;/ref&gt; له ۲۰۰۷م زېږدي ـ ۲۰۱۰م زېږدي پورې آسانج د ویکيلیکس لپاره د بسپنې راټولؤنې په يون افریقا ته ، آسيا ته ، اروپا او سهيلي (شمالي) امریکا ته د سفرونه وکړل.&lt;ref name=&quot;Khatchadourian&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;InterviewObristOne&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;InterviewObristTwo&quot;&gt;Hans Ulrich Obrist, [http://www.e-flux.com/journal/in-conversation-with-julian-assange-part-ii/ &quot;In conversation with Julian Assange, Part II,&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160402051332/http://www.e-flux.com/journal/in-conversation-with-julian-assange-part-ii/ |date=2016-04-02 }} e-flux, 30 March 2008. Retrieved 18 March 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NeverSame&quot;&gt;Julian Assange, [http://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/julian-assange-i-knew-my-life-would-never-be-the-same-2358653.html &quot;Julian Assange: 'I knew my life would never be the same',&quot;] ''[[The Independent]]'', 22 September 2011. Retrieved 18 March 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PentagonHunt&quot;&gt;Philip Shenon, [http://www.thedailybeast.com/articles/2010/06/10/wikileaks-founder-julian-assange-hunted-by-pentagon-over-massive-leak.html &quot;Wikileaks founder Julian Assange hunted by Pentagon over massive leak,&quot;] ''[[The Daily Beast]]'', 10 June 2010. Retrieved 18 March 2014.&lt;/ref&gt;
ویکيلیکس په ډېره لويه کچه پټ راز لرونکي دولتي لاسوندونه له ۲۰۰۶م زېږدي څخه تر ۲۰۰۹م زېږدي پورې افشا او خپاره کړل ، چې له لويه سره يې ډېره پاملرنه ترلاسه کړه.&lt;ref name=&quot;WikiLeaksYear&quot;&gt;[https://wikileaks.org/wiki/Category:Years Leaks by Year], WikiLeaks. Retrieved 15 March 2014.&lt;/ref&gt; خو وروسته له هاغه چې د چلسي مېننگ لخوا په لاس ورغلي لاسوندونه خپاره شول نو يې په کورنو کې بحثونه راپارول او ساحه ورباندې تنگه کړله.&lt;ref&gt;Greg Mitchell, ''The Age of WikiLeaks: From Collateral Murder to Cablegate (and Beyond)'', (New York: Sinclair Books, 2011), ch. 1.&lt;/ref&gt; د مېننگ لخوا خپاره شويو لاسوندونو کې د افغانستان په هکله هېواد کې ډله ییزې وژنې  چې له اپرېل ۲۰۱۰م زېږدي تر جولای ۲۰۱۰م زېږدي ترسره شوي وې په بر کې نیولې او د عراق د هېواد چې يوازې په اکتوبر ۲۰۱۰م زېږدي کې ډله ییزې وژنې ترسره شوې وې په بر کې نیولې.&lt;ref&gt;{{YouTube|5rXPrfnU3G0|''Collateral Murder''}}, 5 April 2000. Retrieved 28 March 2014.&lt;/ref&gt; برسېره په دې د ټولو اهمو لاسوندونو څخه  درېيمه برخه چې شاؤخوا يو میلیون لاسوندونه د دیپلوماتیکو اړیکو په هکله راڅرخي په نومبر ۲۰۱۰م زېږدي کې شواهد راڅپړل او د گونتانامو لاسوندونه چې په اپرېل ۲۰۱۱م زېږدي سمبال شوي ول په بر کې نیول.
د اسانج په هکله څو ډؤله اندونه رامنځته شول . د آستراليا پخوانۍ لومړۍ وزيرې جوليه گېلارډ د ده فعالیتونه غیر قانوني وبلل،
&lt;ref&gt;[http://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikileaks-acting-illegally-says-gillard-20101202-18hb9.html &quot;WikiLeaks acting illegally, says Gillard,&quot;] ''[[Sydney Morning Herald]]'', 2 December 2010. Retrieved 17 March 2014.&lt;/ref&gt; خو دی يې د آستراليا د قانون ماتؤونکی ونه گاڼه .&lt;ref&gt;Dylan Welch,  [http://www.smh.com.au/technology/technology-news/julian-assange-has-committed-no-crime-in-australia-afp-20101217-190eb.html &quot;Julian Assange has committed no crime in Australia: AFP,&quot;] ''[[The Sydney Morning Herald]]'', 17 December 2010. Retrieved 17 March 2014.&lt;/ref&gt;
[[جو بايډن]] د امریکا مرستيال ولسمشر آسانج ته د ترهگر خطاب وکړ ، ځینو بيا د ده د اعدام غږ پورته کړی ؤ .&lt;ref&gt;Ewen MacAskill,  [http://www.guardian.co.uk/media/2010/dec/19/assange-high-tech-terrorist-biden &quot;Julian Assange like a hi-tech terrorist, says Joe Biden,&quot;] ''[[The Guardian]]'', 20 December 2010. Retrieved 17 March 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tom Curry, [http://www.nbcnews.com/id/40517039/ns/politics/40516927 &quot;McConnell optimistic on deals with Obama,&quot;] NBC News, 5 December 2010. Retrieved 17 March 2014. Senate Minority Leader [[Mitch McConnell]].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Shane D'Aprile, [http://thehill.com/blogs/blog-briefing-room/news/132037-gingrich-blames-obama-on-wikileaks-labels-assange-a-terrorist &quot;Gingrich: Leaks show Obama administration 'shallow,' 'amateurish',&quot;] The Hill, 5 December 2010. Retrieved 17 March 2014. Former House Speaker [[Newt Gingrich]].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Martin Beckford,  [http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/wikileaks/8171269/Sarah-Palin-hunt-WikiLeaks-founder-like-al-Qaeda-and-Taliban-leaders.html &quot;Sarah Palin: hunt WikiLeaks founder like al-Qaeda and Taliban leaders,&quot;] ''[[The Daily Telegraph]]'', 30 November 2010. Retrieved 17 March 2014. Former Vice-Presidential candidate and [[Fox News Channel|Fox News]] commentator [[Sarah Palin]].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kathleen Troia McFarland, [http://www.foxnews.com/opinion/2010/11/30/yes-wikileaks-terrorist-organization-time-act/ &quot;Yes, WikiLeaks is a terrorist organization and the time to act is now,&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150331182044/http://www.foxnews.com/opinion/2010/11/30/yes-wikileaks-terrorist-organization-time-act/ |date=2015-03-31 }} [[Fox News Channel|Fox News]], 30 November 2010. Retrieved 17 March 2014. [[Fox News Channel|Fox News]] commentator and former Pentagon advisor [[Kathleen Troia McFarland]].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.cbc.ca/news/politics/flanagan-regrets-wikileaks-assassination-remark-1.877548 &quot;Flanagan regrets WikiLeaks assassination remark,&quot;] CBC News, 1 December 2010. Retrieved 17 March 2014. Charlie Smith, [http://www.straight.com/news/police-complaint-filed-after-tom-flanagan-calls-assassination-wikileaks-julian-assange &quot;Police complaint filed after Tom Flanagan calls for assassination of Wikileaks' Julian Assange,&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141111233159/http://www.straight.com/news/police-complaint-filed-after-tom-flanagan-calls-assassination-wikileaks-julian-assange |date=2014-11-11 }} Straight.com. 4 December 2010. Retrieved 17 March 2014. [[Tom Flanagan (political scientist)|Tom Flanagan]], a former aide to the Canadian prime minister, [[Stephen Harper]].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.huffingtonpost.com/2010/12/07/fox-news-bob-beckel-calls_n_793467.html &quot;Fox News' Bob Beckel calls for 'Ilegally' killing Assange: 'A dead man can't leak stuff',&quot;] ''[[The Huffington Post]]'', 7 December 2012. Retrieved 17 March 2014. [[Fox News Channel|Fox News]] commentator [[Bob Beckel]].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Haroon Sidiqqui and Matthew Weaver,  [http://www.guardian.co.uk/world/2010/dec/01/us-embassy-cables-executed-mike-huckabee &quot;US embassy cables culprit should be executed, says Mike Huckabee,&quot;] ''[[The Guardian]]'', 1 December 2010. Retrieved 17 March 2014. Former [[List of Governors of Arkansas|Governor of Arkansas]] and [[Fox News Channel|Fox News]] commentator [[Mike Huckabee]].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=mich&gt;Amy Davidson, [http://www.newyorker.com/online/blogs/closeread/2013/08/michael-grunwald-and-the-assange-precedent-problem.html &quot;Michael Grunwald and the Assange precedent problem,&quot;] ''[[The New Yorker]]'', 18 August 2013. Retrieved 17 March 2014. ''[[Time (magazine)|Time]]'' correspondent [[Michael Grunwald]].&lt;/ref&gt; د آسانج ملاتړ ته عام وگړي راجگ شول او ورسره سره د برازيل د ولسمشرې [[لوييز اناچيو لولا دا سلوا]] لخوا هم ورته د ملاتړ غږ پورته شو .&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=7xAY7KkcUYk &quot;President Lula shows support for Wikileaks,&quot;] YouTube, 9 December 2010. Retrieved 17 March 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11966193 &quot;Wikileaks: Brazil President Lula backs Julian Assange,&quot;] BBC News, 10 December 2010. Retrieved 10 December 2010.&lt;/ref&gt; همدارنگه د روسيې صدراعضم [[ولادمير پوتين|ولادمیر پوتین]]&lt;ref&gt;Maria Antonova, [http://news.smh.com.au/breaking-news-world/putin-leads-backlash-over-wikileaks-boss-detention-20101209-18rgi.html &quot;Putin leads backlash over WikiLeaks boss detention,&quot;] ''[[The Sydney Morning Herald]]'', 9 December 2010. Retrieved 17 March 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Luke Harding, [http://www.guardian.co.uk/media/2010/dec/09/julian-assange-nobel-peace-prize &quot;Julian Assange should be awarded Nobel peace prize, suggests Russia,&quot;] ''[[The Guardian]]'', 9 December 2010. Retrieved 17 March 2014.&lt;/ref&gt; او ځینو فعالینو او مخورو کسانو لکه [[طارق علي]]&lt;ref&gt;[http://www.democracynow.org/blog/2012/8/20/craig_murray_and_tariq_ali_speak_in_support_of_wikileaks_julian_assange_outside_ecuadorean_embassay &quot;Craig Murray and Tariq Ali speak in support of WikiLeaks' Julian Assange outside Ecuadorean embassy,&quot;] [[Democracy Now]], 20 August 2012. Retrieved 21 March 2014.&lt;/ref&gt; ، [[جان پېري بارلؤ]] &lt;ref&gt;James Ball, [http://www.support-julian-assange.com/wikileaks-supporters-plan-us-foundation-to-restore-funding/ &quot;WikiLeaks supporters plan US foundation to restore funding,&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140106074842/http://www.support-julian-assange.com/wikileaks-supporters-plan-us-foundation-to-restore-funding/ |date=2014-01-06 }} Support Julian Assange Website, 20 April 2012. Retrieved 21 March 2014.&lt;/ref&gt;، [[ډانيل اېلسبرگ]] &lt;ref&gt;[http://www.democracynow.org/2010/12/31/pentagon_whistleblower_daniel_ellsberg_julian_assange &quot;Whistleblower Daniel Ellsberg: Julian Assange is not a terrorist,&quot;] [[Democracy Now]], 31 December 2010. Retrieved 17 March 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.accuracy.org/release/2404-ex-intelligence-officers-others-see-plusses-in-wikileaks-disclosures/ &quot;Ex-intelligence officers, others see plusses in WikiLeaks disclosures,&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180728221345/http://accuracy.org/release/2404-ex-intelligence-officers-others-see-plusses-in-wikileaks-disclosures/ |date=2018-07-28 }} Institute for Public Accuracy, Media Release, 7 December 2010. Retrieved 17 March 2014.&lt;/ref&gt;، [[مېري کوستاکيديس]] &lt;ref&gt;[https://www.getup.org.au/campaigns/core-member/assange/sign-the-petition &quot;Julian Assange: sign the petition,&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180728221636/https://www.getup.org.au/campaigns/core-member/assange/sign-the-petition |date=2018-07-28 }} GetUp! Action for Australia, 2012. Retrieved 21 March 2014.&lt;/ref&gt;، [[جان پیلگر]] &lt;ref name=&quot;PilgerWar&quot;&gt;John Pilger, [http://johnpilger.com/articles/the-war-on-wikileaks-a-john-pilger-investigation-and-interview-with-julian-assange &quot;The war on WikiLeaks: a John Pilger investigation and interview with Julian Assange,&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210128192158/http://johnpilger.com/articles/the-war-on-wikileaks-a-john-pilger-investigation-and-interview-with-julian-assange |date=2021-01-28 }} [[John Pilger]] Website, 13 January 2011. Retrieved 19 March 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;John Pilger, [http://johnpilger.com/articles/wikileaks-is-a-rare-truth-teller-smearing-julian-assange-is-shameful &quot;WikiLeaks is a rare truth-teller. Smearing Julian Assange is shameful,&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210117102734/http://johnpilger.com/articles/wikileaks-is-a-rare-truth-teller-smearing-julian-assange-is-shameful |date=2021-01-17 }} [[John Pilger]] Website, 14 February 2013. Retrieved 19 March 2014.&lt;/ref&gt;، [[واگهن سمېت]] &lt;ref&gt;[http://www.thedailybeast.com/articles/2011/11/02/julian-assange-s-guardian-angel-frontline-club-founder-vaughan-smith.html &quot;Julian Assange's guardian angel,&quot;] ''[[The Daily Beast]]'', 2 November 2011. Retrieved 21 March 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Charles M. Sennott, [http://www.globalpost.com/dispatches/globalpost-blogs/groundtruth/vaughan-smith-julian-assange &quot;A bold stand in support: Vaughan Smith on Julian Assange,&quot;] ''[[GlobalPost|Global Post]]'', 15 July 2012. Retrieved 17 March 2014.&lt;/ref&gt; او [[اولېور سټون]] لخوا هم وستایل شو.&lt;ref name=&quot;MooreStone&quot;&gt;Michael Moore and Oliver Stone, [http://www.nytimes.com/2012/08/21/opinion/wikileaks-and-the-global-future-of-free-speech.html &quot;WikiLeaks and free speech,&quot;] ''[[The New York Times]]'', 21 August 2012. Retrieved 17 March 2014.&lt;/ref&gt; د ۲۰۱۰م زېږدي کال د سېم اېډمز اېوارډ سره پای ته ورسېد ، چې آسانج د اکتوبر په مياشت کې خپله ستاینیزه ترلاسه کړه.&lt;ref&gt;Ray McGovern, [https://therealnews.com/t2/component/content/article/57-ray-mcgovern/462-julian-assange-honored-at-london-press-conference &quot;Julian Assange honored at London press conference,&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101028134157/http://therealnews.com/t2/component/content/article/57-ray-mcgovern/462-julian-assange-honored-at-london-press-conference |date=2010-10-28 }} ''The Real News'', 25 October 2010. Retrieved 19 March 2014.&lt;/ref&gt; همدارنگه په ډسمبر کې د عامو کارونو څخه د توپیریزې ستاینیزه ، د [[لې ـ موندې]] خپرؤنۍ څخه یې د ډېرو لوستونکو د ټاکنې ستاینیزه چې دی یې د کال مخور بللی ؤ ترلاسه کړله &lt;ref&gt;Sylvie Kauffmann, [http://www.lemonde.fr/documents-wikileaks/article/2010/12/24/defis-et-limites-de-la-transparence_1457338_1446239.html#ens_id=1450400 &quot;WikiLeaks: défis et limites de la transparence,&quot;] ''[[Le Monde]]'', 24 December 2010. Retrieved 17 March 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.abc.net.au/news/2010-12-24/assange-named-le-monde-man-of-the-year/1884984 &quot;Assange named Le Monde Man of the Year,&quot;] [[Australian Broadcasting Corporation|ABC]] News, 24 December 2010. Retrieved 17 March 2014.&lt;/ref&gt;  ، له ټایمز څخه یې هم همدارنگه د ډېرو لوستونکو د ټاکنې ستاينیزه د کال مخور انسان په توگه ترلاسه کړله .&lt;ref&gt;Megan Friedman, [http://newsfeed.time.com/2010/12/13/julian-assange-readers-choice-for-times-person-of-the-year-2010/ &quot;Julian Assange: readers’ choice for Time’s person of the year 2010,&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190524132802/http://newsfeed.time.com/2010/12/13/julian-assange-readers-choice-for-times-person-of-the-year-2010/ |date=2019-05-24 }} ''[[Time (magazine)|Time]]'' Newsfeed, 13 December 2010. Retrieved 17 March 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Barton Gellman, [http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2036683_2037118_2037146,00.html &quot;Runners-Up Julian Assange,&quot;] ''[[Time (magazine)|Time]]'', 15 December 2010. Retrieved 17 March 2014.&lt;/ref&gt; د هغه د ژوند کړووړو برسېره پوره ژوندلیک لیکنې لپاره ۱.۳ میلیونه ډالرو بسپنه ومنل شوه&lt;ref&gt;Paul Sonne, [http://online.wsj.com/news/articles/SB10001424052970203568004576043894046208056?mg=reno64-wsj&amp;url=http%3A%2F%2Fonline.wsj.com%2Farticle%2FSB10001424052970203568004576043894046208056.html &quot;Assange memoir sold in U.S., U.K.,&quot;] ''[[The Wall Street Journal]]'', 27 December 2010. Retrieved 16 March 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ravi Somaiya, [http://www.nytimes.com/2010/12/28/world/europe/28wiki.html &quot;WikiLeaks founder signs book deal,&quot;] ''[[The New York Times]]'',  27 December 2010. Retrieved 16 March 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kevin Dolak, [http://abcnews.go.com/Politics/wikileaks-julian-assange-signs-13-million-book-deal/story?id=12480583 &quot;Julian Assange signs $1.3 million book deal,&quot;] [[American Broadcasting Company|ABC]] News, 26 December 2010. Retrieved 16 March 2014.&lt;/ref&gt; او د اټاليايي يوې خپرؤونکې (رولنگ سټون) دی د کال ځلېدونکي ستوري يا راک سټار آف دي اير ونوماوه .&lt;ref&gt;Nick Squires, [http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/wikileaks/8200997/WikiLeaks-Julian-Assange-crowned-Rock-Star-of-the-Year-by-Italian-Rolling-Stone.html &quot;WikiLeaks: Julian Assange crowned 'Rock Star of the Year' by Italian Rolling Stone,&quot;] ''[[The Daily Telegraph]]'', 14 December 2010. Retrieved 19 March 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nick Pisa, [http://www.dailymail.co.uk/news/article-1338566/Julian-Assange-dubbed-Rockstar-Year-Italys-Rolling-Stone.html &quot;Bare-chested Julian Assange dubbed Rockstar of the Year by Italy's Rolling Stone,&quot;] ''[[The Daily Mail]]'', 15 December 2010. Retrieved 19 March 2014.&lt;/ref&gt; وروسته کال د فبروري په میاشت کې جوليان آسانج د سيډني د سولې له بنسټ څخه د سرو زرو مډال د سولې او نياؤ (عدالت) لپاره ترلاسه کړ ، چې مخکې لده يې يوازې درې کسانو ته ورډالۍ کړي ول ، لکه [[نېلسن مانډېلا|نیلسن مانډېلا]] ، [[دلای لامه]] او د بوديزم د دین مخور مشر [[دايساکو ايلکیدا]] ته ورکړي ول.&lt;ref&gt;Isabel Hayes, [http://news.smh.com.au/breaking-news-national/julian-assange-awarded-sydney-peace-medal-20110202-1ad7y.html &quot;Julian Assange awarded Sydney peace medal,&quot;] ''[[The Sydney Morning Herald]]'', 2 February 2011. Retrieved 17 March 2014.&lt;/ref&gt; دوه وونۍ وروسته د ده په نوم يو سوداگري نښه په اروپا کې د ده لخوا لاسلیک شوه ، چې لمخې یې د خبريالانو ، خبر رپوټرانو ، ژورنالستانو ، د رسالو د خپرؤونکو ، تعلیمي اداراتو او وخت تېرېؤ څانگو لپاره د  بيان د ازادي نښې په توگه وکارېده .&lt;ref&gt;[http://trademark.markify.com/trademarks/ctm/julian+assange/009734096 &quot;Word mark Number 009734096: Julian Assange,&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131022002331/http://trademark.markify.com/trademarks/ctm/julian+assange/009734096 |date=2013-10-22 }} Markify. Application filed 14 February 2011, trademark registered 23 June 2011. Retrieved 16 March 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Josh Halliday, [http://www.theguardian.com/media/2011/feb/28/julian-assange-trademark-name &quot;WikiLeaks founder Julian Assange applies to trademark his name,&quot;] ''[[The Guardian]]'', 28 February 2011. Retrieved 16 March 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Patrick Barkham, [http://www.theguardian.com/media/2011/mar/01/why-julian-assange-trademarking-name &quot;Why is Julian Assange trademarking his name?&quot;] ''[[The Guardian]]'', 1 March 2011. Retrieved 16 March 2014.&lt;/ref&gt; دی د ډېرې مودې راهیسې د آستراليا د ژورنالستانو د اتحادې افتخاري غړی ؤ ،&lt;ref&gt;[http://www.abc.net.au/news/2010-12-23/journalists-union-shows-support-for-assange/2383428 &quot;Journalists' union shows support for Assange,&quot;] [[Australian Broadcasting Corporation|ABC]] News, 23 December 2010. Retrieved 17 March 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Alex Massie, [http://blogs.spectator.co.uk/alex-massie/2010/11/yes-julian-assange-is-a-journalist/ &quot;Yes, Julian Assange is a journalist,&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140319222937/http://blogs.spectator.co.uk/alex-massie/2010/11/yes-julian-assange-is-a-journalist/ |date=2014-03-19 }} ''[[The Spectator]]'', 2 November 2010. Retrieved 17 March 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.spiegel.de/international/world/star-lawyer-alan-dershowitz-assange-is-a-new-kind-of-journalist-a-746942.html &quot;Star lawyer Alan Dershowitz: Assange is a new kind of journalist,&quot;] ''[[Der Spiegel]]'', 22 February 2011. Retrieved 17 March 2014.&lt;/ref&gt; ده د مارتا گېلهورن ستاينیزه د ژورنالیزم لپاره په جون مياشت کې ترلاسه کړله .&lt;ref&gt;Jason Deans, [http://www.theguardian.com/media/2011/jun/02/julian-assange-martha-gelhorn-prize &quot;Julian Assange wins Martha Gellhorn journalism prize,&quot;] ''[[The Guardian]]'', 2 June 2011. Retrieved 17 March 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Joel Gunter, [http://www.journalism.co.uk/news/julian-assange-wins-martha-gellhorn-prize-for-journalism/s2/a544492/ &quot;Julian Assange wins Martha Gellhorn Prize for Journalism,&quot;] [[Journalism.co.uk]], 2 June 2011. Retrieved 17 March 2014.&lt;/ref&gt; او همدارنگه یې د وونۍ ستاینیزه يې د ژورنالیزم په برخه کې د بې جوړې برخه وال ترلاسه کړله .&lt;ref&gt;Glenn Greenwald, [http://www.salon.com/2011/11/27/wikileaks_wins_major_journalism_award_in_australia/ &quot;WikiLeaks wins major journalism award in Australia,&quot;] ''[[Salon (website)|Salon]]'', 27 November 2011. Retrieved 17 March 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Margaret Simons, [http://www.crikey.com.au/2011/11/28/walkley-awards-decide-julian-assange-is-a-journalist/ &quot;Walkley Awards decide Julian Assange is a journalist,&quot;] ''[[Crikey]]'', 28 November 2011. Retrieved 17 March 2014.&lt;/ref&gt; له مخکې کالونو څخه یې په ۲۰۰۹م زېږدي کې د برتانيې مېشتې امنسټي انټرنېشنل څانگې لخوا د نوې مېډيا په نوم ستاینیزه ترلاسه کړې وه .&lt;ref&gt;Dan Nystedt, [http://www.computerworld.com/s/article/9140006/Wikileaks_leader_talks_of_courage_and_wrestling_pigs &quot;Wikileaks leader talks of courage and wrestling pigs,&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140319221831/http://www.computerworld.com/s/article/9140006/Wikileaks_leader_talks_of_courage_and_wrestling_pigs |date=2014-03-19 }} ''[[Computerworld]]'', 27 October 2009. Retrieved 17 March 2014.&lt;/ref&gt;

== قانوني ځای يې ==
== د اېکوادور په سفارت کې يې کار ==
== لیکلي نښېرونه ==
== گډې لیکنې او کتابونه ==
== مدني ژوند ==
== جوليان آسانج په رسنيؤ کې ==
== سرچينې ==
{{Reflist|30em}}

# https://en.wikipedia.org/wiki/Julian_Assange

==باندنۍ تړنې==
* {{Gutenberg author | id=Assange,+Julian | name=Julian Assange}}
* {{Internet Archive author |sname=Julian Paul Assange}}
* {{TED speaker|julian_assange}}

{{Authority control|PND=143399217|LCCN=n/98/37452|VIAF=168093721|TSURL=viaf/168093721|VIAF-1=68241727|NOTES=VIAF included(s)}}

&lt;!-- Metadata: see [[Wikipedia:Persondata]] --&gt;

{{Persondata
| NAME = Assange, Julian
| ALTERNATIVE NAMES = Assange, Julian Paul
| SHORT DESCRIPTION = آستراليايي journalist, programmer and Internet activist
| DATE OF BIRTH = 3 July 1971
| PLACE OF BIRTH = Townsville, Queensland, Australia
| DATE OF DEATH =
| PLACE OF DEATH =
}}
{{DEFAULTSORT:Assange, Julian}}
[[وېشنيزه:Julian Assange| ]]
[[وېشنيزه:1971 births]]
[[وېشنيزه:Living people]]
[[وېشنيزه:Activists from Melbourne]]
[[وېشنيزه:Alternative journalists]]
[[وېشنيزه:آستراليايي activists]]
[[وېشنيزه:آستراليايي computer programmers]]
[[وېشنيزه:آستراليايي expatriates in the United Kingdom]]
[[وېشنيزه:آستراليايي Internet celebrities]]
[[وېشنيزه:آستراليايي freelance journalists]]
[[وېشنيزه:آستراليايي libertarians]]
[[وېشنيزه:آستراليايي memoirists]]
[[وېشنيزه:آستراليايي political journalists]]
[[وېشنيزه:آستراليايي political writers]]
[[وېشنيزه:آستراليايي publishers (people)]]
[[وېشنيزه:آستراليايي television journalists]]
[[وېشنيزه:آستراليايي whistleblowers]]
[[وېشنيزه:Cypherpunks]]
[[وېشنيزه:Founders]]
[[وېشنيزه:Fugitives wanted by Sweden]]
[[وېشنيزه:Fugitives wanted on sex crime charges]]
[[وېشنيزه:Internet activists]]
[[وېشنيزه:Journalists from Melbourne]]
[[وېشنيزه:Media critics]]
[[وېشنيزه:Open content activists]]
[[وېشنيزه:People from Townsville]]
[[وېشنيزه:Political party founders]]
[[وېشنيزه:University of Melbourne alumni]]
[[وېشنيزه:WikiLeaks]]
[[وېشنيزه:The Wikileaks Party politicians]]
[[وېشنيزه:TED speakers]]</text>
      <sha1>f0aa8e3rxsszuewtx7l1w9enfiy5a9g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دولتي پور</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23148</id>
    <revision>
      <id>370064</id>
      <parentid>367213</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T02:32:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>370064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16408" sha1="sm1vd12m0omblhv5xb3a7hs71uxrqeo" xml:space="preserve">{{مالومات}}
د يو هېواد ناخالص دولتي پور چې دولتي يا واکمن پور هم ورته وايي، د دولتي سکتور مالي مکلفيتونه دي. په دولتي پور کې د وخت په تېرېدلو سره بدلونونه د تيرو دولتي کسراتو له امله په بنسټيز ډول پور اخېستل منعکس کوي. کسر هغه وخت پېښېږي، چې د يو دولت لګښتونه له عايداتو څخه زيات شي. دولتي پور ښايي د کورنيو يا باندنيو اوسېدونکو پور وي. که چېرې د باندنيو اوسېدونکو پور وي، نو د پور کچه د هېواد په باندني بور کې رانغاړل کېږي. &lt;ref&gt;[http://lexicon.ft.com/Term?term=sovereign-debt &quot;FT Lexicon&quot;]{{spaced ndash}} ''The [[Financial Times]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[http://lexicon.ft.com/Term?term=sovereign-debt &quot;FT Lexicon&quot;]{{spaced ndash}} ''The [[Financial Times]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;oecdd&quot;&gt;{{cite web|url=https://data.oecd.org/gga/general-government-debt.htm|last=OECD Data|website=OECD.org|title=OECD General government debt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;oecdf&quot;&gt;{{cite web|url=https://data.oecd.org/gga/general-government-deficit.htm|title=General government deficit|website=OECD.org|last=OECD Data}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=External Debt Statistics: Guide for Compilers and Users|page=41-43|url=https://www.imf.org/external/np/sta/ed/ed.htm|author=International Monetary Fund}}&lt;/ref&gt;

په ۲۰۲۰ ز کال کې په نړيواله کچه د دولتي پور ارزښت ۸۷،۴ تريليون ډالر يا د ناخالص کورني توليد “GDP” د يوې ونډې په توګه اندازه شوې ٪۹۹ و. دولتي پور د ټول پور (چې د شرکت او کورنۍ دواړه پورونه رانغاړي) نږدې ۴۰ سلنه جوړوي، چې دا له ۱۹۶۰ ز لسيزې راهيسې تر ټولو لوړه ونډه ده. له ۲۰۰۷ ز کال راهيسې په دولتي پور کې لوړوالی د ۲۰۰۷-۲۰۰۸ ز کال نړيوال مالي کړکېچ او د کويډ ۱۹ وبا له امله دی. &lt;ref name=&quot;Gaspar&quot;&gt;{{cite web|last1=Gaspar|first1=Vitor|last2=Medas|first2=Paulo|last3=Perrelli|first3=Roberto|title=Global Debt Reaches a Record $226 Trillion|date=15 December 2021|url=https://blogs.imf.org/2021/12/15/global-debt-reaches-a-record-226-trillion/|website=IMF Blog|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220710175402/https://blogs.imf.org/2021/12/15/global-debt-reaches-a-record-226-trillion/|archivedate=10 July 2022|access-date=5 July 2022|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

د پور ورکولو په موخه د حکومت وړتيا د دولت جوړښت او د دولت جوړولو پر وړاندې مرکزي ونډه لري. دولتي پور د ديموکراسۍ په لوړوالي، خصوصي مالي بازارونو او معاصرې اقتصادي ودې پورې تړاو لري. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|last1=Eichengreen|first1=Barry J.|url=https://books.google.com/books?id=r4JszgEACAAJ|title=In Defense of Public Debt|last2=El-Ganainy|first2=Asmaa|last3=Esteves|first3=Rui|last4=Mitchener|first4=Kris James|date=2021|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-757792-9|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|author1-link=David Stasavage|last=Stasavage|first=David|url=https://www.cambridge.org/core/books/public-debt-and-the-birth-of-the-democratic-state/9995D18B9CC015BA69C37133E44DDE23|title=Public Debt and the Birth of the Democratic State: France and Great Britain 1688–1789|date=2003|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-80967-2|doi=10.1017/cbo9780511510557}}&lt;/ref&gt;

== د دولتي پور اندازه کول ==
د دولت پور په نمونه يې ډول د عمومي دولتي برخې د ناخالص پور په توګه اندازه کېږي، چې د پور وسايلو د مکلفيتونو په بڼه دي. د پور وسيله هغه مالي ادعا ده، چې په راتلونکي کې د پوروړي له لورې پور ورکونکي ته د ګټې او يا اصل د اداينې غوښتنه کوي. بېلګې يې د پور خونديتوبونه (لکه ونډې او بيل)، پورونه او د دولتي کارکونکو د تقاعد مکلفيتونه دي. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

نړيوالې پرتلنې په عادي ډول ځکه پر عمومي دولتي پور باندې تمرکز کوي، چې د خپرونو لکه روغتيايي پاملرنې لپاره د دولت د ځواب وينې کچه د هېوادونو تر منځ توپير کوي او عمومي دولت مرکزی، ايالتي، ولايتي، سيمه ييز، ځايي دولتونه او د ټولنيز خونديتوب پانګې رانغاړي. د دولتي شرکتونو پور (لکه د ډاګ هغه دفترونه، چې د بازار پر بنسټ توکي او خدمتونو چمتو کوي) د پيسو نړيوال صندوق د ۲۰۱۴ ز کال د دولتي مالي احصائيې لارښودInternational Monetary Fund’s Government Finance Statistics Manual 2014” د پېروۍ له مخې په عمومي دولتي پور کې شامل نه دی. ياد لارښود د نړيوالې پرتلنې د ډاډمنولو په موخه د پور احصائيو د تر سره کولو لپاره وړانديز شوې کړنلارې بيانوي. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

د عمومي دولتي سکتور ناخالص پور د پور وسايلو ټوليز مکلفيتونه دي. د پور د اندازه کولو يو ځايناستی يا بديل سوچه يا خالص پور دی. کله چې د پور وسايلو په بڼه له ناخالص پور څخه مالي پانګې منفي شي، خالص پور تر لاسه کېږي. د خالص پور اټکلونه تل د لاسرسي وړ ځکه نه دي، چې د ځينو دولتي پانګې ښايي ستونزمنې وي. لکه: په امتيازي کچو کې جوړ شوي پورونه. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

پور د بازار په ارزښت يا نومي ارزښت کې اندازه کېدلی شي. د ۲۰۱۴ ز کال د دولتي مالي احصائيې لارښود «GFSM» د يو عمومي اصل په توګه وايي، چې پور بايد د بازار ارزښت کې اندازه شي او دا هغه اندازه ده چې پانګه په کې په نغدي پيسو بدلېدلی شي. که څه هم نومي ارزښت د پور ورکونکي دولت لپاره ځکه ګټور دی، چې دا هغه اندازه پور دی، چې پوروړی يې پور ورکونکي څخه په پور اخلي. که چېرې د بازار او نومي ارزښت د لاسرسي وړ نه وي، نو له د ډالر ارزښت د تشرېح کولو له اصطلاح “face value” څخه ګټه اخېستل کېږي، چې دا د اصلي پيسو هغه ناتخفيف شوې اندازه ده، چې د وخت په بشپړېدلو سره بېرته تاديه کېږي. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

د يو هېواد د ناخالص کورني توليد او عمومي دولتي پور تناسب د پورونو د بار شاخص ځکه دی، چې ناخالص کورنی توليد د يوې دورې (په عمومي ډول يو کال) پر مهال د يو اقتصاد له لورې د توليد شويو توکو او خدمتونو ارزښت اندازه کوي. همدا راز د ناخالص کورني توليد د سلنې په توګه اندازه شوی پور د بېلابېل اندازه هېوادونو تر منځ پرتلنې اسانه کوي. OECD د ناخالص کورني توليد او عمومي دولتي پور تر منځ تناسب د دولتي ماليې د پايښت مهم شاخص ګڼي. &lt;ref name=&quot;oecdd&quot; /&gt;

== د دولتي پورونو د راټولولو لاملونه ==
د دولتونو د پور اخېستلو يو مهم لامل د اقتصادي «ټکان منونکي» په توګه عمل کول دي. د بېلګې په ډول: د کسر تمويل هغه مهال د مالي شاتګ پر مهال د دولتي خدمتونو د ساتلو په موخه کارول کېدلی شي، چې د ماليې عايدات راټيټ او لګښتونه لوړ شي (لکه د بېکارۍ ګټې). له سترو ټکان ورکونکو پېښو څخه د لګښتونو د بيارغونې په موخه رامنځته شوی دولتي پور په ځانګړي ډول ګټور اوسېدلی شي. دا ډول پېښې ښايي ستره جګړه لکه دويمه نړيواله جګړه، د عمومي روغتيا بېړنی حالت لکه د کويد ۱۹ وبا يا سخته اقتصادي کمښت نسکورېدنه لکه د ۲۰۰۷-۲۰۰۸ مالي کړکېچ وي. د پور د تمويل په نه شتون کې کله چې عايد د اقتصادي کمښت پر مهال کم شي، نو يو دولت به د مالياتو لوړولو يا د لګښت کمولو ته اړتيا ولري، چې دا به منفي پېښه نوره هم خرابه کړي. &lt;ref name=&quot;sndo&quot;&gt;{{cite web|title=What governs the size of central government debt?|author=Swedish National Debt Office|url=https://www.riksgalden.se/fi/our-operations/central-government-debt/what-governs-the-size-of-central-government-debt/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;eichengreen&quot;&gt;{{cite web|title=IMF Podcasts, Barry Eichengreen: In Defense of Public Debt|date=21 December 2021|publisher=International Monetary Fund|url=https://www.imf.org/en/News/Podcasts/All-Podcasts/2021/12/20/Eichengreen-Wellisz-debt}}&lt;/ref&gt;

په داسې حال کې چې د دولت پور اخېستنه ښايي په بېلابېلو وختونو کې د غوښتنې وړ وي، مګر د کسراتو يو اړخيز قضاوت هغه مهال راپورته کېدلی شي، چې په ټولنه کې د دولتي لګښت پر سر د ډلو په منځ کې همغږي يا هوکړه نه وي. د کسر د تعصب يا يو اړخيز قضاوت پر وړاندې د مبارزې په موخه زياتو هېوادونو متوزان بوديجوي اصول يا پر دولتي پور باندې بنديزونه تصويب کړي دي. د بېلګو په ډول: سويډن کې «د پور تم کېدل»، المان او سويس کې «د پور تم کول» او د ناخالص کورني توليد له ٪۶۰ څخه نه زياتېدونکي عمومي دولتي ناخالص پور د ساتلو په موخه د اروپايي ټولنې د ثبات او ودې تړون “Stability and Growth Pact” هوکړه ليک. &lt;ref name=&quot;ad&quot;&gt;{{cite journal|last1=Alesina|first1=Alberto|last2=Drazen|first2=Allan|title=Why Are Stabilizations Delayed?|url=https://archive.org/details/sim_american-economic-review_1991-12_81_5/page/1170|journal=The American Economic Review|volume=81|issue=5|date=December 1991|publisher=American Economic Association|pages=1170–1188}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;at&quot;&gt;{{cite journal|last1=Alesina|first1=Alberto|last2=Tabellini|first2=Guido|title=A Positive Theory of Fiscal Deficits and Government Debt|url=https://archive.org/details/sim_review-of-economic-studies_1990-07_57_191/page/403|journal=Review of Economic Studies|date=1990|volume=57|pages=403–414|doi=10.2307/2298021|jstor=2298021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Consolidated version of the Treaty on European Union – PROTOCOLS – Protocol (No 12) on the excessive deficit procedure|url=http://data.europa.eu/eli/treaty/teu_2008/pro_12/oj}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ec.europa.eu/info/business-economy-euro/economic-and-fiscal-policy-coordination/eu-economic-governance-monitoring-prevention-correction/stability-and-growth-pact/applying-rules-stability-and-growth-pact_en|title=Applying the rules of the stability and growth pact}}&lt;/ref&gt;

== تاريخي معيارونه ==
د دولت د پور ورکولو وړتيا د دولتي جوړښت او دولتي جوړولو پر وړاندې مرکزي ونډه لري. دولتي پور په ديموکراسۍ، خصوصي مالي بازارونو او معاصرې اقتصادي ودې پورې تړاو لري. د بېلګې په ډول: په ۱۷ او ۱۸ پېړيو کې انګليستان کې يو داسې پارلمان رامنځته کړ، چې د پراخه ايتلاف د برخې په توګه پور ورکونکي يې راونغاړل، چې د هېواد لپاره د پور اخېستلو يا ماليو لوړولو په موخه واک يې بايد خوندي وي. دې بنسټ د انګلیستان د پور اخېستلو وړتيا ته وده ورکړه، ځکه چې پور ورکونکي ډېر لېوال وو، چې په ديموکراتيک بنسټونو سره داسې دولت ته پور ورکړي، چې د پور د بيرته اداينې ملاتړ کوي. د دوی دا لېوالتيا د هغه دولت خلاف وه، چې پاچا په کې اړ نه دی، چې بېرته پور ادا کړي. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

دا چې دولتي پور د خوندي او اسانه پانګونې په توګه پېژندل کېږي، نو ځکه د خصوصي پورونو لپاره هم د ورته اصل په توګه کارېدلی شي. دې د دولتي پور بازارونو او خصوصي مالي بازارونو د پرمختګ تر منځ يوه بشپړتيا رامنځته کړې ده. د دولتي يا عامه توکو د تمويل (لکه کليوالي زېربنا) په موخه د دولت پور اخېستنه په معاصرې اقتصادي ودې پورې تړاو لري. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

ليکلي سندونه د دولتي پور اخيستنې تاريخ دوه زره کالونه پخوا هغه مهال ګڼي، چې د يونان ښاري دولتونو لکه “Syracuse” په کې له خپلو اتباعو څخه پور واخېست. مګر په ۱۶۹۴ زکال کې د انګليستان د بانک “Bank of England” بنسټ ايښودنې دولتي ماليه کې اوښتون رامنځته کړ او د ۱۶۷۲ ز کال د خزانه دارۍ ستر بندېدلو “Great Stop of the Exchequer” غوندې نيمګړتياوې يې پای ته ورسولې. دا هغه مهال و چې دويم چارلس پر خپلو بيلونو باندې اداينې ځنډولې وې. له همغه وخت راهيسې برتانوي حکومت هيڅکله د خپلو پور ورکونکو په بېرته اداينه کې پاتې نه راځي. په راتلونکو پېړيو کې د اروپا نورو هېوادونو او وروسته نږدې ټولې نړۍ د خپلو دولتي پورونو د برابرولو په موخه ورته مالي بنسټونه تصويب کړل. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=Ferguson, Niall|title=The Ascent of Money: A Financial History of the World|publisher=Penguin Books, London|year=2008|page=76|url=https://books.google.com/books?id=HVVPpwAACAAJ|isbn=9780718194000}}&lt;/ref&gt;

په ۱۸۱۵ زکال کې د ناپيليوني جګړو پر مهال د برتانوي حکومت پور د ناخالص کورني توليد له ٪۲۰۰ څخه زياتې کچې ته پورته شو، چې نږدې ۸۸۷ ميليون برتانيايي سټرلنګ کېدل. ياد پور د لومړنيو بوديجوي ډېرښتونو “primary budget surpluses” (يعنې دا چې د ګټې يا سود له اداينې څخه وروسته عايدات د لګښت په پرتله زيات و) پرمخ وړلو په واسطه د ۹۰ کالونو په موده کې په بشپړ ډول تاديه شو. &lt;ref name=&quot;public spending&quot;&gt;[http://www.ukpublicspending.co.uk/uk_national_debt_chart.html UK public spending] Retrieved September 2011&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;EB1911&quot;&gt;{{cite EB1911|wstitle=National Debt|volume=19|page=269}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;eichengreen2&quot;&gt;{{cite web|title=IMF Podcasts, Barry Eichengreen: In Defense of Public Debt|date=21 December 2021|publisher=International Monetary Fund|url=https://www.imf.org/en/News/Podcasts/All-Podcasts/2021/12/20/Eichengreen-Wellisz-debt}}&lt;/ref&gt;

==آخځلېکونه==
* [https://ru.wikipedia.org/wiki/Государственный_кредит روسی ویکی]

== سرچينې ==
[[وېشنيزه:اقتصاد]]
 [[وېشنيزه:دولت]]
 [[وېشنيزه:پور]]</text>
      <sha1>sm1vd12m0omblhv5xb3a7hs71uxrqeo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ایمانویل مکرون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31443</id>
    <revision>
      <id>370049</id>
      <parentid>365476</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T20:12:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>370049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32084" sha1="msbckxf0u2xz6j9825wfu061ndeom2v" xml:space="preserve">{{Infobox person}}

اېمانوېل ژان میشل فرېډریک مکرون (په فرانسوي ژبه: [emanɥɛl ʒɑ̃ miʃɛl fʁedeʁik makʁɔ̃]؛ چې د ۱۹۷۷م کال د ډسمبر پر ۲۱مه زیږېدلی) یو فرانسوی سیاستوال دی او د ۲۰۱۷م کال د مې له ۱۴مې راهیسې د فرانسې ولسمشر دی.

مکرون د فرانسې په امینس ښار کې زیږېدلی. نوموړي په 'پاریس نانتر پوهنتون' کې فلسفه لوستې او وروسته یې بیا په 'ساینس پو' پوهنتون کې په عامه چارو کې ماسټري کړې او په ۲۰۰۴م کال کې د ادارې له ملي پوهنتون (École nationale d'administration) څخه فارغ شوی. هغه د مالیې عمومي پلټونکې یا تفتیش اداره کې د لوړپوړي ملکي مامور په توګه کار وکړ او وروسته بیا په روتسچایلډ (Rothschild &amp; Co) کمپنۍ کې د پانګونې د برخې بانکي مامور و.

کله چې د ۲۰۱۲م کال په مې میاشت کې فرانسوا اولاند د فرانسې ولسمشر وټاکل شو، له ټاکل کېدو لږ وروسته یې مکرون د ولسمشرۍ د سرمنشي مرستیال وټاکه او په دې توګه نوموړی د ولسمشر اولاند یو لوړپوړی سلاکار شو. وروسته بیا د لومړي وزیر مانوېل والز له خوا د ۲۰۱۴م کال په اګست کې د اقتصاد، صنعت او ډیجیټل چارو د وزیر په توګه د فرانسې په کابینه کې وټاکل شو. په دغه رول کې، مکرون د یو شمېر سوداګرۍ-خوښو اصلاحاتو ملاتړ وکړ. هغه د ۲۰۱۶م کال په اګست میاشت کې له کابینې څخه استعفا وکړه او د فرانسې د ۲۰۱۷م کال د ولسمشرۍ د ټاکنو لپاره یې کمپاین پیل کړ. که څه هم مکرون له ۲۰۰۶م څخه تر ۲۰۰۹م کال پورې د سوسیالیست ګوند غړی و، خو د 'لا ریپبلیک این مارچې' (La République En Marche!) تر بیرغ لاندې یې په ټاکنو کې برخه واخیسته، چې یو منځلاری او اروپایي اتحاد پلوه سیاسي غورځنګ دی او نوموړي د ۲۰۱۶م کال په اپریل کې جوړ کړ.

تر یوې کچې د فیلون افېر (Fillon affair) د قضیې له کبله هم وه چې ماکرون د رایې اچونې په لومړي پړاو کې تر نورو مخکې و، او بالاخره یې د ټاکنو په دویم پړاو کې له ۶۶.۱ سلنه رایو سره مارین لي پین ته ماتې ورکړه او د ۲۰۱۷م کال د مې په ۷مه د فرانسې ولسمشر وټاکل شو. مکرون د ولسمشر کېدو پر مهال ۳۹ کلن و او په دې توګه د فرانسې په تاریخ کې تر ټولو ځوان ولسمشر شو. نوموړي ایډوارډ فیلیپ د لومړي وزیر په توګه وټاکه او یوه میاشت وروسته د فرانسې د ۲۰۱۷م کال په پارلماني ټاکنو کې د مکرون ګوند، لا ریپبلیک این مارچې (LREM)، په ملي شورا کې اکثریت څوکۍ وګټلې. مکرون د خپلې ولسمشرۍ پر مهال د کار په قوانینو او مالیاتو کې د څو اصلاحاتو څارنه کړې ده. د هغه د اصلاحاتو مخالفت، په ځانګړې توګه د تېلو اړوند وړاندیز شوې مالیې پر وړاندې، د ۲۰۱۸م کال د ژېړ واسکټو په لاریونونو او ځینو نورو لاریونونو سره پای ته ورسېد. په ۲۰۲۰م کال کې، نوموړي د فیلیپ تر استعفا وروسته جین کاسټیکس د لومړي وزیر په توګه وټاکه. له ۲۰۲۰م کال راهیسې نوموړي له کووید-۱۹ وبا سره د فرانسې د مبارزې او د واکسین بهیر رهبري پر غاړه لرلې ده.

== د فرانسې ولسمشر ==
مکرون د ۲۰۱۷ کال د اپرېل په ۲۳مه د ټاکنو له لومړي پړاو وروسته دویم پړاو ټاکنو ته ځان نوماند کړ. هغه د مې پر ۷مه د ولسمشرۍ دویم پړاو ټاکنې د لومړنیو پایلو له مخې په پراخه کچه وګټلې او د ملي جبهې نوماندې مارین لي پین پکې خپله ماتې ومنله. په ۳۹ کلنۍ عمر کې له ولسمشر کېدو سره، هغه د فرانسې په تاریخ کې ترټولو ځوان ولسمشر او تر ناپلیون وروسته د فرانسې ترټولو ځوان د دولت مشر شو. نوموړی همدا راز د فرانسې لومړنی هغه ولسمشر هم دی چې په ۱۹۵۸ کال کې د پنځم جمهوریت له جوړېدو وروسته زېږېدلی دی.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.msn.com/en-us/news/world/emmanuel-macron-a-39-year-old-political-prodigy/ar-BBAPpLW?ocid=News|title=Emmanuel Macron: a 39-year-old political prodigy|publisher=MSN|last=Plowright|first=Adam|date=7 May 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=En direct, Emmanuel Macron élu président : &quot; Je défendrai la France, ses intérêts vitaux, son image &quot;|url=http://www.lemonde.fr/election-presidentielle-2017/live/2017/05/07/suivez-la-soiree-electorale-en-direct_5123713_4854003.html|newspaper=Le Monde|date=7 May 2017|access-date=7 May 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.torontosun.com/2017/05/07/tense-france-chooses-new-president|title=Emmanuel Macron becomes France's youngest president|last1=Leicester|first1=John|last2=Corbet|first2=Sylvie|newspaper=Toronto Sun|access-date=14 May 2017|agency=Associated Press|archive-date=29 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729054502/http://www.torontosun.com/2017/05/07/tense-france-chooses-new-president|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Schnur|first1=Dan|title=Anger underlying French elections is roiling California too|url=http://www.sfchronicle.com/news/article/Anger-underlying-French-elections-is-roiling-11108051.php|website=San Francisco Chronicle|date=29 April 2017|access-date=7 May 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Napoleon&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-france-election-macron-profile-idUSKBN1830XP|title=Macron the mould-breaker – France's youngest leader since Napoleon|date=7 May 2017|work=Reuters}}&lt;/ref&gt;

مکرون په رسمي توګه د مې پر ۱۴مه ولسمشر شو. نوموړي پیټریک سټرزودا د خپل دفتر د مشر په توګه او اسماعیل ایمیلین د ستراتیژۍ، اړیکو او ویناوو په برخه کې د خپل ځانګړي سلاکار په توګه وټاکه. د مې پر ۱۵مه یې د جمهوري غوښتونکو ایډوارډ فیلیپ د لومړي وزیر په توګه وټاکه. په همدې ورځ یې خپل لومړی رسمي بهرنی سفر هم وکړ او په برلين کې یې د جرمني له صدراعظمې انګلا مېرکل سره وکتل. دواړو مشرانو د اروپایي اتحادیې لپاره د فرانسې او جرمني د اړیکو پر اهمیت ټینګار وکړ. دوی همدا راز د اروپا لپاره د یوې &quot;مشترکې لار نقشې&quot; پر چمتو کولو هم سره سلا شول او ټینګار یې وکړ چې یو یې هم د اروپایي اتحادیې په تړونونو کې د بدلون مخالف نه دی.&lt;ref&gt;{{cite news|author=C.Sa|title=Passation de pouvoir : François Hollande passera &quot;le flambeau&quot; à Macron dimanche 14 mai|date=8 May 2017|url=http://www.leparisien.fr/elections/presidentielle/passation-de-pouvoir-francois-hollande-passera-le-flambeau-a-macron-dimanche-14-mai-08-05-2017-6928980.php|newspaper=Le Parisien|access-date=8 May 2017|language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;france3grammontstrzoda&quot;&gt;{{cite news|last1=Grammont|first1=Stéphane|title=Patrick Strzoda, ancien préfet de Bretagne, directeur de cabinet d'Emmanuel Macron|url=http://france3-regions.francetvinfo.fr/bretagne/patrick-strzoda-ancien-prefet-bretagne-directeur-cabinet-emmanuel-macron-1253391.html|access-date=15 May 2017|work=France 3 Bretagne|date=14 May 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bfmtvleparcours&quot;&gt;{{cite news|last1=Penicaud|first1=Céline|title=Le parcours fulgurant d'Ismaël Emelien, le nouveau conseiller spécial d'Emmanuel Macron|url=http://www.bfmtv.com/politique/le-parcours-fulgurant-d-ismael-emelien-le-nouveau-conseiller-special-d-emmanuel-macron-1163638.html|access-date=15 May 2017|publisher=BFM TV|date=14 May 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/39923510|title=France's Macron names Republican Philippe as PM|date=15 May 2017|work=BBC News|access-date=15 May 2017|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Le premier ministre Philippe prépare &quot; un gouvernement rassembleur de compétences &quot;|url=http://www.lemonde.fr/politique/article/2017/05/15/edouard-philippe-le-maire-les-republicains-du-havre-nomme-premier-ministre_5127912_823448.html|newspaper=Le Monde|date=15 May 2017|access-date=15 May 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=French President Macron heads to Berlin for his first official foreign visit|url=http://www.cnn.com/2017/05/15/world/macron-merkel-meeting/|publisher=CNN|date=15 May 2017|access-date=17 May 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Emmanuel Macron and Angela Merkel pledge to draw up 'common road map' for Europe|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2017/05/15/emmanuel-macron-call-eu-reform-heads-germany-first-foreign-trip/|website=The Telegraph|date=15 May 2017|access-date=17 May 2017}}&lt;/ref&gt;

د ۲۰۱۷ کال په پارلماني ټاکنو کې د مکرون ګوند ‘لا ریپبلیک این مارچې’ او د هغه د دیموکراتیک غورځنګ متحدینو اکثریت ترلاسه کړ او له ۵۷۷ څوکیو څخه یې ۳۵۰ هغه وګټلې. خو کله چې جمهوري غوښتونکي د سنا په ټاکنو کې د ګټونکو په توګه راڅرګند شول، د حکومت ویاند کریسټوف کاسټنر وویل چې ټاکنې د هغه د ګوند لپاره یوه &quot;ناکامي&quot; وه.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.interieur.gouv.fr/Elections/Les-resultats/Legislatives/elecresult__legislatives-2017|title=Résultats des élections législatives 2017|first=Ministère de|last=l'Intérieur|website=interieur.gouv.fr/Elections/Les-resultats/Legislatives/elecresult__legislatives-2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.scmp.com/news/world/europe/article/2112659/president-macrons-party-suffers-blow-french-senate-election Macron’s government admits French Senate elections a ‘failure’] South China Morning Post&lt;/ref&gt;

د ۲۰۲۰ کال د جولای په ۳مه، مکرون ښي اړخی منځلاری ژان کاسټیکس د فرانسې د لومړي وزیر په توګه وټاکه. کاسټیکس یو سوسیال محافظه کار بلل کېږي او د جمهوري غوښتونکو د ګوند غړی و. دغه ټاکنه &quot;د هغه مسیر دوه چنده کول وبلل شول چې په پراخه کچه په اقتصادي شرایطو کې د ښي اړخي منځلاري په توګه لیدل کیږي&quot;.&lt;ref&gt;{{cite news|date=3 July 2020|title=France's Macron picks Jean Castex as PM after Philippe resigns|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-53276582|work=BBC News|access-date=17 May 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Momtaz|first=Rym|date=3 July 2020|title=Picking low-profile French PM, Macron bets big on himself|url=https://www.politico.eu/article/macron-appoints-jean-castex-as-french-prime-minister/|work=Politico|access-date=17 May 2021}}&lt;/ref&gt;

=== کورنی سیاست ===
مکرون د ولسمشر په توګه په خپلو لومړیو څو میاشتو کې د عامه اخلاقیاتو، د کار قوانینو، مالیاتو، او د قانون پلي کوونکو ادارو په واکونو کې د اصلاحاتو د یوې ټولګې د تصویب لپاره فشار راوړ.

== سیاسي دریځونه ==
مکرون ته تر ډېره بریده د یوه منځلاري په سترګه کتل کېږي. ځینې کتونکي هغه یو سوسیال لیبرال بولي او نور یې بیا یو سوسیال ډیموکرات ګڼي. د فرانسې په سوسیالست ګوند کې د غړیتوب پر مهال، نوموړي د ګوند د منځدریځې څانګې ملاتړ وکړ، چې سیاسي دریځ یې د بل کلنټن، ټوني بلیر، او ګیرارډ شروډر له خوا پر مخ وړونکي دریمې لارې سیاست سره تړاو لري او مخکښ ویاند یې پخوانی لومړی وزیر مانویل والز و.&lt;ref name=&quot;centrist1&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-37994372|title=France's Macron Joins Presidential Race to 'Unblock France'|date=16 November 2016|publisher=BBC, UK|access-date=26 April 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;centrist2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.standard.co.uk/news/world/french-election-marine-le-pen-and-emmanuel-macron-through-to-second-round-a3521676.html|title=French election: Far right Marine Le Pen and centrist Emmanuel Macron through to final round|work=London Evening Standard|date=24 April 2017|access-date=25 April 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;centrist3&quot;&gt;{{cite news|url=http://uk.reuters.com/article/uk-france-election-poll-idUKKBN1601ZG?il=0|title=France's Fillon overtakes centrist Macron in election ratings – poll|date=21 February 2017|access-date=25 April 2017|work=Reuters|archive-date=26 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170426150725/http://uk.reuters.com/article/uk-france-election-poll-idUKKBN1601ZG?il=0|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;centrist4&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.scotsman.com/news/politics/centrist-macron-and-far-right-le-pen-in-french-presidency-fight-1-4427486|title=Centrist Macron and far-right Le Pen in French presidency fight|date=24 April 2017|work=The Scotsman|access-date=25 April 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;centrist5&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-38871095|title=France election: Centrist rising star Macron urges unity|date=4 February 2017|work=BBC News|access-date=25 April 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;centrist6&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/french-citizens-vote-in-an-uncertain-race-that-could-determine-europes-future/2017/04/23/fd3759ce-1fa4-11e7-bb59-a74ccaf1d02f_story.html|title=Right-wing Le Pen claims victory alongside centrist Macron for French presidential runoff, with E.U. future at stake|date=23 April 2017|work=The Washington Post|access-date=25 April 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;brustier&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.slate.fr/story/118839/macron-revolution-passive|title=Macron ou la &quot;révolution passive&quot; des élites françaises|author=Gaël Brustier|work=Slate|access-date=5 August 2017|language=fr-FR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.liberation.fr/france/2014/08/27/valls-ii-social-democrate-ou-social-liberal_1088314|title=Valls II: social-démocrate ou social-libéral ?|work=Libération|language=fr|date=27 August 2014|access-date=1 February 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;unBanquier&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.leparisien.fr/economie/emmanuel-macron-un-banquier-social-liberal-a-bercy-26-08-2014-4088311.php|title=Emmanuel Macron, un banquier social-libéral à Bercy|newspaper=Le Parisien|date=26 August 2014|language=fr|access-date=1 February 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|first=Pascal|last=Jalabert|url=http://www.estrepublicain.fr/actualite/2014/08/28/la-ligne-social-liberale-passe-par-macron|title=La ligne social libérale passe par Macron|language=fr|work=Est Républicain|access-date=1 February 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;lejdd&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.lejdd.fr/Politique/Remaniement-Emmanuel-Macron-nouveau-ministre-de-l-Economie-est-l-anti-Montebourg-682762|title=Macron, l'anti-Montebourg|author=V.V.|website=Le Journal de Dimanche|language=fr-FR|access-date=2 August 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lepoint.fr/societe/nomme-a-bercy-l-ancien-banquier-emmanuel-macron-fait-consensus-27-08-2014-1857029_23.php|title=Nommé à Bercy, l'ancien banquier Emmanuel Macron fait consensus|work=Le Point|date=27 August 2014|access-date=1 February 2017|archive-date=23 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180623005221/http://www.lepoint.fr/societe/nomme-a-bercy-l-ancien-banquier-emmanuel-macron-fait-consensus-27-08-2014-1857029_23.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|first1=Grégoire|last1=Biseau|first2=Lilian|last2=Allemagna|url=http://www.liberation.fr/france/2014/08/26/valls-et-les-jeunes-loups-hollandais_1087636|title=Valls et les jeunes loups hollandais|work=Libération|date=26 August 2014|access-date=1 February 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;benyahia&quot;&gt;{{cite web|url=http://tempsreel.nouvelobs.com/culture/portrait/20121224.OBS3481/ils-ont-marque-2012-emmanuel-macron-l-enfant-prodige-de-l-elysee.html|title=Ils ont marqué 2012: Emmanuel Macron, l'enfant prodige de l'Elysée|language=fr|author=Odile Benyahia-Kouider|work=Le Nouvel Observateur|date=28 December 2012|access-date=1 February 2017|تاريخ الأرشيف=3 August 2017|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170803053153/http://tempsreel.nouvelobs.com/culture/portrait/20121224.OBS3481/ils-ont-marque-2012-emmanuel-macron-l-enfant-prodige-de-l-elysee.html|url-status=dead|خونديځ نېټه=3 August 2017|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20170803053153/http://tempsreel.nouvelobs.com/culture/portrait/20121224.OBS3481/ils-ont-marque-2012-emmanuel-macron-l-enfant-prodige-de-l-elysee.html|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20170803053153/http://tempsreel.nouvelobs.com/culture/portrait/20121224.OBS3481/ils-ont-marque-2012-emmanuel-macron-l-enfant-prodige-de-l-elysee.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20170803053153/http://tempsreel.nouvelobs.com/culture/portrait/20121224.OBS3481/ils-ont-marque-2012-emmanuel-macron-l-enfant-prodige-de-l-elysee.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bfmtv.com/politique/gauche-droite-centre-qui-peut-s-allier-a-macron-1031761.html|title=Gauche, droite, centre... qui peut s'allier à Macron?|publisher=Bfmtv.com|access-date=1 February 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.slate.fr/story/92247/valls-confiance-entreprises|title=C'est la confiance des entreprises que Manuel Valls doit vraiment obtenir|work=Slate|date=17 September 2014|access-date=1 February 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://tempsreel.nouvelobs.com/rue89/rue89-politique/20140829.RUE5481/manuel-valls-c-est-le-blairisme-mais-plus-a-droite-encore.html|title=Manuel Valls, c'est le blairisme, mais plus à droite encore|work=Le Nouvel Observateur|date=29 August 2014|access-date=1 February 2017|تاريخ الأرشيف=3 August 2017|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170803050318/http://tempsreel.nouvelobs.com/rue89/rue89-politique/20140829.RUE5481/manuel-valls-c-est-le-blairisme-mais-plus-a-droite-encore.html|url-status=dead|خونديځ نېټه=3 August 2017|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20170803050318/http://tempsreel.nouvelobs.com/rue89/rue89-politique/20140829.RUE5481/manuel-valls-c-est-le-blairisme-mais-plus-a-droite-encore.html|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20170803050318/http://tempsreel.nouvelobs.com/rue89/rue89-politique/20140829.RUE5481/manuel-valls-c-est-le-blairisme-mais-plus-a-droite-encore.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20170803050318/http://tempsreel.nouvelobs.com/rue89/rue89-politique/20140829.RUE5481/manuel-valls-c-est-le-blairisme-mais-plus-a-droite-encore.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Les droites en France à l'horizon de 2017|first=Pascal|last=Perrineau|year=2016|issue=4/191|pages=113–20|journal=Le Débat|volume=191|doi=10.3917/deba.191.0113}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blogs.ft.com/brusselsblog/2017/01/12/valls-and-macron-have-much-in-common-apart-from-their-poll-ratings/|title=Valls and Macron have much in common...apart from their poll ratings|work=Financial Times|date=12 January 2016|access-date=8 February 2017}}&lt;/ref&gt;

=== اقتصاد ===
مکرون د آزاد بازار او د عمومي بودجې د کسر کمولو ملاتړ کړی دی. هغه لومړی ځل په ډاګه له لي مونډ (''Le Monde'') سره د ۲۰۱۵ کال په یوه مرکه کې د ځان لپاره د لیبرال کلمه وکاروله. هغه وویل چې &quot;نه ښي اړخی او نه هم کیڼ اړخی&quot; دی او دا چې هغه د &quot;ټولنیز پیوستون&quot; پلوي کوي. د ۲۰۱۶ کال په اګست کې له فیلیپ ډي ویلیرز سره په وېنډي کې د پوی دو فو د لیدنې پرمهال، هغه وویل: &quot;صداقت ما دې ته اړ باسي چې ووایم زه سوسیالیست نه یم.&quot; مکرون څرګنده کړه چې هغه د &quot;کیڼ اړخي حکومت&quot; برخه و، ځکه چې هغه غوښتل د هر وزیر په څېر &quot;د خلکو ګټو ته کار وکړي.&quot; په خپل کتاب انقلاب کې، چې د ۲۰۱۶ کال په نومبر کې خپور شوی، مکرون خپل ځان هم &quot;کیڼ اړخي&quot; او هم &quot;لیبرال... که د لیبرالیزم معنا یو څوک پر انسان باندې باور ګڼي&quot; بللی دی. &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.liberation.fr/politiques/2012/09/17/avec-macron-l-elysee-decroche-le-poupon_847010|archive-url=https://web.archive.org/web/20151007000949/http://www.liberation.fr/politiques/2012/09/17/avec-macron-l-elysee-decroche-le-poupon_847010|title=Avec Macron, l'Elysée décroche le poupon|archive-date=7 October 2015|url-status=dead|work=Libération|date=17 September 2012|access-date=1 February 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;lemonde1&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.lemonde.fr/festival/article/2015/09/27/emmanuel-macron-le-liberalisme-est-une-valeur-de-la-gauche_4774133_4415198.html|title=Emmanuel Macron: &quot;Le libéralisme est une valeur de la gauche&quot;|last=Fournier|first=Audrey|date=27 September 2015|work=Le Monde|access-date=6 August 2017|language=fr|issn=1950-6244}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.marianna.net/emmanuel-macron-homme-qui-excelle-ne-pas-repondre-aux-questions-100245550.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20181115223505/http://www.marianna.net/emmanuel-macron-homme-qui-excelle-ne-pas-repondre-aux-questions-100245550.html|url-status=dead|archive-date=15 November 2018|title=Emmanuel Macron, l'homme qui excelle pour ne pas répondre aux questions|language=fr|publisher=Marianne.net|date=4 September 2016|access-date=1 February 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;lemondejenesuispassocialiste&quot;&gt;{{cite news|title=&quot; Je ne suis pas socialiste &quot; : la déclaration de Macron au Puy du Fou agace la gauche|url=http://www.lemonde.fr/election-presidentielle-2017/article/2016/08/20/je-ne-suis-pas-socialiste-la-declaration-de-macron-au-puy-du-fou-agace-la-gauche_4985511_4854003.html|access-date=8 May 2017|work=Le Monde|date=20 August 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BFMTV&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.bfmtv.com/politique/macron-l-honnetete-m-oblige-a-vous-dire-que-je-ne-suis-pas-socialiste-1027738.html|title=Macron: 'L'honnêteté m'oblige à vous dire que je ne suis pas socialiste'|publisher=BFMTV|date=22 August 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|first=Jade|last=Toussay|url=http://www.huffingtonpost.fr/2016/11/23/les-premieres-fuites-sur-ce-que-contient-revolution-le-livre-macron|title=Les premiers extraits de 'Révolution', le livre d'Emmanuel Macron, dévoilés|work=HuffPost|language=fr|date=23 November 2016|access-date=1 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170218065047/http://www.huffingtonpost.fr/2016/11/23/les-premieres-fuites-sur-ce-que-contient-revolution-le-livre-macron/|archive-date=18 February 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== بهرنی سیاست ===
مکرون په ۲۰۱۷ کال کې د فرانسې له لوري د الجزایر استعمار د &quot;بشریت ضد جرم&quot; وباله. هغه دا هم وویل: &quot;دا واقعیا وحشیانه ده او دا د هغه تېر تاریخ برخه ده چې له کبله یې موږ باید له هغو کسانو بښنه وغواړو پر کومو چې موږ دا کړنې ترسره کړې دي.&quot; د ۲۰۲۱ کال په جنوري کې، مکرون وویل چې د فرانسې له لوري د الجزایر د استعمار، استعماري سرغړونو یا د الجزایر د خپلواکۍ په جګړه کې د فرانسې د ښکیلتیا له کبله &quot;هېڅ پښېماني او بښنه&quot; نشته. پرځای به یې هڅې د پخلاینې لپاره وي.&lt;ref name=&quot;loseslead&quot;&gt;{{cite news|access-date=25 April 2017|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2017/02/18/macron-loses-lead-remarks-colonial-algeria-gay-marriage-spark/|title=Emmanuel Macron loses lead in French election polls after remarks on colonial Algeria and gay marriage spark outrage|work=[[The Daily Telegraph]]|date=18 February 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://calrev.org/2019/04/30/french-soft-power-resetting-african-relations/|title=FRANCE RESETS AFRICAN RELATIONS: A POTENTIAL LESSON FOR PRESIDENT TRUMP|last=Genin|first=Aaron|date=30 April 2019|website=The California Review|language=en-US|access-date=1 May 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.france24.com/en/20170216-france-presidential-hopeful-macron-describes-colonisation-algeria-crime-against-humanity|title=French presidential hopeful Macron calls colonization a 'crime against humanity|publisher=France 24|date=16 February 2017|access-date=26 April 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;loseslead2&quot;&gt;{{cite news|access-date=25 April 2017|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2017/02/18/macron-loses-lead-remarks-colonial-algeria-gay-marriage-spark/|title=Emmanuel Macron loses lead in French election polls after remarks on colonial Algeria and gay marriage spark outrage|work=[[The Daily Telegraph]]|date=18 February 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;macreap&quot;&gt;{{cite news|title='No repentance nor apologies' for colonial abuses in Algeria, says Macron|url=https://www.france24.com/en/france/20210120-no-repentance-nor-apologies-for-colonial-abuses-in-algeria-says-macron|agency=France 24|date=20 January 2021|access-date=30 January 2021|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;macofab&quot;&gt;{{cite news|title=Macron rules out official apology for colonial abuses in Algeria|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/1/20/macron-rules-out-official-apology-for-colonial-abuses-in-algeria|agency=Al Jazeera|date=20 January 2021|access-date=30 January 2021|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;macapocol&quot;&gt;{{cite news|title=Macron Rules Out Apology For Colonial Abuses In Algeria|url=https://www.barrons.com/news/macron-rules-out-official-apology-for-colonial-abuses-in-algeria-01611140710?tesla=y|agency=Barron's|date=20 January 2021|access-date=30 January 2021|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;macreap2&quot;&gt;{{cite news|title='No repentance nor apologies' for colonial abuses in Algeria, says Macron|url=https://www.france24.com/en/france/20210120-no-repentance-nor-apologies-for-colonial-abuses-in-algeria-says-macron|agency=France 24|date=20 January 2021|access-date=30 January 2021|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;macofab2&quot;&gt;{{cite news|title=Macron rules out official apology for colonial abuses in Algeria|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/1/20/macron-rules-out-official-apology-for-colonial-abuses-in-algeria|agency=Al Jazeera|date=20 January 2021|access-date=30 January 2021|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;macapocol2&quot;&gt;{{cite news|title=Macron Rules Out Apology For Colonial Abuses In Algeria|url=https://www.barrons.com/news/macron-rules-out-official-apology-for-colonial-abuses-in-algeria-01611140710?tesla=y|agency=Barron's|date=20 January 2021|access-date=30 January 2021|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

== شخصي ژوند ==
ماکرون له بریګیټ تروګنیکس (Brigitte Trogneux) سره واده کړی، چې ۲۴ کاله تر هغه مشره او په امینس کې د هغه د لا پروویډنس عالي لیسې پخوانۍ ښوونکې وه. دوی دواړو د تیاتر په یوه ورکشاپ، چې د نوموړې له لوري وړاندې کېده، سره ولیدل چې هغه مهال نوموړی ۱۵ کلن زده کوونکی و او نوموړې ۳۹ کلنه ښوونکې وه، او کله چې نوموړی ۱۸ کلن شو، سره جوړه شول. د هغه مور او پلار په پیل کې هڅه وکړه چې دوی سره جلا کړي او په همدې موخه یې نوموړی پاریس ته ولېږه چې د زده کړو وروستی کال بشپړ کړي، ځکه دوی احساس کاوه چې د نوموړي د کم عمرۍ او ځوانۍ له کبله دا یوه نامناسبه اړیکه جوړه شوې ده. خو بیا هم، دا جوړه د مکرون له فراغت وروسته بېرته سره یوځای شوه او بالاخره یې په ۲۰۰۷ کال کې واده وکړ. د نوموړي مېرمن له پخواني واده څخه درې ماشومان لري خو نوموړی بیا خپل اولاد نه ترې لري. د ۲۰۱۷ کال د ولسمشرۍ په کمپاین کې د تروګنیکس رول خورا مهم وګڼل شو او د مکرون د نږدې متحدینو په وینا، ټروګنیکس له ماکرون سره د وینا کولو په څېر مهارتونو په وده کې مرسته کړې ده.&lt;ref&gt;{{in lang|fr}} [http://www.leparisien.fr/laparisienne/actu-people/personnalites/video-les-images-du-mariage-d-emmanuel-macron-et-de-brigitte-trogneux-diffusees-22-11-2016-6360852.php VIDEO. Les images du mariage d'Emmanuel Macron et de Brigitte Trogneux, diffusées]. ''Le Parisien'' (22 November 2016).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/02/02/opinion/sex-and-the-french-elections.html|title=Sex and the French Elections|work=The New York Times|date=2 February 2017|access-date=24 April 2017|first=Pamela|last=Druckerman}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cosmopolis.ch/english/politics/e0016900/emmanuel_macron_e01690000000000.htm|title=Emmanuel Macron – The new French minister of the economy|website=Cosmopolis|date=27 August 2014|access-date=9 December 2021|archive-date=8 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200608051014/https://cosmopolis.ch/emmanuel-macron/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Atlantic&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.theatlantic.com/news/archive/2017/02/macron-economics/515919/|title=Emmanuel Macron's Unexpected Shot at the French Presidency|work=[[The Atlantic]]|last=Serhan|first=Yasmeen|date=8 February 2017|access-date=8 February 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theaustralian.com.au/news/inquirer/emmanuel-macron-frances-enigmatic-aspirant/news-story/724b43697a1ab5884d767e1abf142954|title=Subscribe {{!}} theaustralian|website=The Australian|access-date=25 April 2017}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;internaute&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.linternaute.com/actualite/personnalites/1199177-brigitte-macron-trogneux-le-role-essentiel-de-la-femme-d-emmanuel-macron/|work=Linternaute|title=Brigitte Macron – Trogneux : le rôle essentiel de la femme d'Emmanuel Macron|language=fr|access-date=27 January 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Washington Examiner&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.washingtonexaminer.com/emmanuel-macron-and-the-barren-elite-of-a-changing-continent|title=Emmanuel Macron and the Barren Elite of a Changing Continent|work=Washington Examiner|date=14 May 2017|access-date=23 June 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|last=FRANCE 24 English|title=Macron, one year on: What's changed in France?|date=4 May 2018|url=https://www.youtube.com/watch?v=WZlj2MLjjN4|access-date=31 August 2018}}&lt;/ref&gt;

==واک==
==شخصیت==

==سرچینۍ==</text>
      <sha1>msbckxf0u2xz6j9825wfu061ndeom2v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ساکان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52215</id>
    <revision>
      <id>370080</id>
      <parentid>268682</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T10:42:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-57746-91</username>
        <id>41143</id>
      </contributor>
      <origin>370080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="0i176xcn20iyl3uv8eztt7125qui0c1" xml:space="preserve">ساکزي پښتانه ، سهاک، 

{{نابشپړ}}</text>
      <sha1>0i176xcn20iyl3uv8eztt7125qui0c1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>په عامه پوهنه کې خلقت او تکامل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57785</id>
    <revision>
      <id>370075</id>
      <parentid>368798</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T08:40:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>370075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22231" sha1="m9dbet9u1uroyv45ifmyii6p60efz6b" xml:space="preserve">'''په عامه پوهنه کې د تخلیق او تکامل''' ځای په حقوقي، سیاسي او مذهبي کړیو(حلقو) کې د پام وړ بحث او موضوع ده. په نړیواله کچه، د نوموړې موضوع په اړه بېلابېل نظرونه شته. ډېری لویدیځي هېوادونه داسې قانون لري چې یوازې تکاملي بیولوژي مکلفه ګڼي چې په وړ(مناسبو)ساینسي نصابونو کې تدریس شي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.scientificamerican.com/article/evolution-education-abroad/|title=Evolution Abroad: Creationism Evolves in Science Classrooms around the Globe|last=Harmon|first=Katherine|date=3 March 2011|website=Scientific American|access-date=12 June 2017}}&lt;/ref&gt;

== لنډه کتنه ==
دا چې زیاتره عقیدې پر ځمکه د ژوند د اوسنۍ بڼې لپاره د توضیح په توګه د عصري تکامل ترکیب په اړه دیني نیوکې نه راپورته کوي، په عیسویت کې د اکثره کلیساګانو په ګډون بېلابېلې بنسټپالې فرقې، په کلکه سره نیوکه کوي. ځینې پیروان په کلکه د ساینسي ټولنې د توافق له نظر سره مخالف دي. د دیني متنونو لغوي تعبیرونه، د تکامل او کاسمولوژیکي څېړنو او پایلو سره د ټکر ترټولو ستر لامل دی.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.religioustolerance.org/ev_publi.htm|title=Beliefs of the U.S. public about evolution and creation|last=Robinson|first=Bruce A.|date=November 1995|website=ReligiousTolerance.org|publisher=[[Ontario Consultants on Religious Tolerance]]|location=Kingston, Ontario|access-date=2010-05-05}}&lt;/ref&gt;

په نړیواله کچه، د امریکا متحده ایالتونو او یوشمېراسلامي بنسټپاله هېوادونو، له ځینو برخو پرته، تکامل په محدودو اختلافونو سره، په ساینسي کورسونو کې تدریسېږي. پرته له دې چې خلقت په دیني یا مذهبي لارښوونو کې څنګه خپرېدلای شي، په متحده ایالتونو کې سترې محکمې پرېکړه کړې چې په عامه ښوونځیو کې د ساینس په توګه د تخلیق تدریس غیرقانوني بلل کېږي. د امریکا په متحده ایالتونو کې ذهین اوډون (ID) په وروستي لسیزو کې د تکامل لپاره د بدیل وضاحت په توګه استازیتوب کړی دی، خو هغه &quot;په ښکاره ډول مذهبي، کلتوري او حقوقي ماموریتونه&quot; د ټیټې محکمې له خوا ناقانونه ګڼل شوي دي.&lt;ref name=&quot;Saletan&quot;&gt;{{cite journal|last=Saletan|first=William|author-link=William Saletan|date=December 21, 2005|title=Is Creationism Destructible?|url=http://www.slate.com/articles/health_and_science/human_nature/2005/12/is_creationism_destructible.html|journal=[[Slate (magazine)|Slate]]|access-date=2014-06-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Witt_2006&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.evolutionnews.org/2006/09/science_magazine_reviews_the_l002664.html|title=Science magazine reviews The Language of God by Francis Collins, Ignores the Book's Intelligent Design|last=Witt|first=Jonathan|date=September 29, 2006|website=Evolution News &amp; Views|publisher=[[Discovery Institute]]|location=Seattle, WA|access-date=2014-06-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CB&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.criminalbrief.com/?p=798|title=Evilution|last=Lundin|first=Leigh|date=May 4, 2008|website=Criminal Brief|publisher=CriminalBrief.com|location=Los Angeles, CA|access-date=2010-03-05|archive-date=2018-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20181230182204/http://criminalbrief.com/?p=798|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Annas_2006&quot;&gt;{{cite journal|last=Annas|first=George J.|author-link=George Annas|date=May 25, 2006|title=Intelligent Judging — Evolution in the Classroom and the Courtroom|url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2006-05-25_354_21/page/2277|journal=[[The New England Journal of Medicine]]|volume=354|pages=2277–2281|doi=10.1056/NEJMlim055660|pmid=16723620|issue=21}}&lt;/ref&gt;

== د هېواد له مخې ==

=== آسټرالیا ===
که څه هم د خلقت نظریات د دیني زده کړو د ښوونکو ترمنځ مشهور دي او په ځینو ښوونځیو کې د داوطلبانو له خوا د تخلیق ښوونیز توکي وېشل شوي، اکثره آسټرالیایي ساینس پوهانو یو کلک دریځ غوره کړی، څو له مذهبي محدودیتونو پرته د تکامل نظریې د تدریس لپاره د ښوونکو له حق څخه ملاتړ وکړي.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Minus|first=Jodie|date=June 25, 2010|title=Creationism creeps into NSW schools|url=http://www.theaustralian.com.au/news/nation/creationism-creeps-into-nsw-schools/story-e6frg6nf-1225884487850|newspaper=[[The Australian]]|location=Sydney|publisher=[[News Corp Australia]]|access-date=2011-02-26|archive-date=2015-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20150419121302/http://www.theaustralian.com.au/news/nation/creationism-creeps-into-nsw-schools/story-e6frg6nf-1225884487850|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;blockquote&gt;د ساینسي علومو په تدریس کې یواړین عنصر، د زده کونکو او ښوونکو هڅول دي، څو د ساینس په توګه د تدریس کېدونکي مفکورو لپاره شواهد په انتقادي توګه و ارزوي. ټولنه په روښانه توګه یادونه کوي چې، په ساینسي نصاب کې د تخلیق په څېر د مفکورو متعصب تدریس، د ودې پر لور ذهن کې د انتقادي فکر د نمونو د پراختیا مخه نیسي او په کلکه سره، د عیني عامه زده کړې سترې ګټې له خطر سره مخامخ کوي.&lt;/blockquote&gt;

=== برازیل ===
په برازیل کې د ساینسي زده کړو په ټولګیو کې د خلقت تدریس د پوهنې وزارت (MEC) له خوا منع کړل شوی دی. مذهبي زده کړه په دې ډول منع نه ده، خو فدرالي اساسي قانون یادونه کوي چې اتحادیه نه شي کولای، هېڅ کوم مذهب وزغمي، وده ورکړي، او یا یې تمویل کړي، ځکه چې د قانون له مخې برازیل یو سیکولر دولت دی. که څه هم په ۲۰۰۴ زکال کې، د ریو ډي جنیرو د پوهنې ریاست په ښوونځیو کې د دیني زده کړو د ټولګیو ښوونکو، په خپلو ټولګیو کې تخلیقیت، د ساینسي واقعیت په توګه وړاندې کول پیل کړل. دا عمل، په مستقیم ډول په واک کې د هغو سیاستوالو له خوا پیل شوی و، چې خپلو شخصي مذهبي نظریاتو ته یې وده ورکوله او د دوی نوموړی عمل، د برازیل ساینس پوهان دې ته اړ کړل، چې د ناوړه ګټې اخیستنې په اړه لاریون وکړي. وروسته بیا، په کانګرس کې &quot;دیني ډله&quot; په تدریجي توګه پیاوړې شوه. د بېلګې په توګه: د برازیل یو سناتور مارسیلو کریویلا، د کب روزنې او کرنې پخواني وزیر، په عمومي توګه د تکامل په وړاندې خپل مذهبي بنسټیز مخالفت اعلان کړ. دا ډول څرګند نفوذ، د سیکولر دولت د مدافعینو پام ځانته اړول دی. &lt;ref&gt;{{cite news|last1=Takahashi|first1=Fábio|last2=Bedinelli|first2=Talita|date=December 13, 2008|title=MEC diz que criacionismo não é tema para aula de ciências|trans-title=MEC says that creationism is not subject for science class|url=http://www1.folha.uol.com.br/educacao/2008/12/478968-mec-diz-que-criacionismo-nao-e-tema-para-aula-de-ciencias.shtml|newspaper=[[Folha de S.Paulo]]|language=pt|location=São Paulo|publisher=[[Grupo Folha]]|access-date=2014-06-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt;|publisher=Documentation and Information Center; Publishing Coordination; [[Chamber of Deputies (Brazil)|Chamber of Deputies]]|archive-date=2017-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20170715024154/http://english.tse.jus.br/arquivos/federal-constitution|access-date=2014-06-24|oclc=705932082|isbn=978-85-736-5736-4|page=29|location=Brasília|year=2010|edition=3rd|others=Translation by Istvan Vajda, Patricia de Queiroz Carvalho Zimbres, and Vanira Tavares de Souza|issue=n. 57|series=Textos básicos|format=PDF|url=http://english.tse.jus.br/arquivos/federal-constitution|title=Constitution of the Federative Republic of Brazil|url-status=dead}} See Title III, Chapter 1, Article 19.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Gazir|first=Augusto|date=May 13, 2004|title=Escolas do Rio vão ensinar criacionismo|trans-title=Schools of Rio will teach creationism|url=http://www1.folha.uol.com.br/folha/ciencia/ult306u11748.shtml|newspaper=Folha de S.Paulo|language=pt|location=São Paulo|publisher=Grupo Folha|access-date=2014-06-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MacKenzie&quot;&gt;{{cite journal|last=MacKenzie|first=Debora|date=July 9, 2005|title=Creationism special: A battle for science's soul|url=https://www.newscientist.com/article/dn7647-creationism-special-a-battle-for-sciences-soul.html?full=true|journal=[[New Scientist]]|volume=187|issue=2507|pages=8–9|access-date=2014-06-15|quote=Eighty years after the Scopes trial drew the battle lines over evolution and creationism, Darwin's theory is under renewed attack, this time from 'intelligent design'. It's an idea that is spreading into US culture and beyond.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.revistaovies.com/reportagens/2011/12/um-estado-laico-com-bancada-evangelica/|title=Um estado laico com bancada evangélica|trans-title=A secular state with evangelical bench|last=Severo|first=Felipe|date=December 12, 2011|website=revista o Viés|language=pt|type=Blog|access-date=2014-06-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.senado.gov.br/atividade/plenario/sessao/disc/getTexto.asp?s=004.3.53.O&amp;disc=183/1/S|title=Senado Federal: Secretaria-Geral da Mesa: Secretaria de Taquigrafia e Redação de Debates Legislativos|date=February 10, 2009|website=Senado Federal|publisher=[[Brazilian Senate|Federal Senate]]|location=Brasília|language=pt|access-date=2014-06-15}}

* {{cite AV media|last=Crivella|first=Marcelo|author-link=Marcelo Crivella|date=February 10, 2009|title=Criacionista, Crivella filosofa sobre origem da ameba|trans-title=Creationist, Crivella philosophical about the origin of the amoeba|language=pt|url=http://mais.uol.com.br/view/12574020|format=Adobe Flash Video|location=São Paulo|publisher=[[Universo Online|UOL]]|access-date=2014-06-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Coutinho|first=Simone Andréa Barcelos|date=August 23, 2011|title=Escolha eleitoral deve considerar secularismo do Estado|trans-title=Electoral choice should consider secularism of the State|url=http://www.conjur.com.br/2011-ago-23/escolha-membros-poder-levar-conta-secularismo-estatal|journal=Consultor Jurídico|language=pt|access-date=2014-06-15}}&lt;/ref&gt;

=== چین ===
د تکامل نظریه، د چین په ولسي جمهوریت کې د عامه پوهنې یوه برخه ده. لکه څنګه چې خصوصي مذهبي ښوونځي د ګوتو په شمېر دي، په مینلینډ چین کې د لومړني او ثانوي زده کړو ترلاسه کوونکي، ټول هغه زده کوونکي، د تکامل نظریې درلودونکې زده کړه ترلاسه کوي. که څه هم، یوې څېړنې د پخواني شوروي اتحاد او امریکا متحده ایالتونو په څېرنوروهېوادونو کې تر پوښښ لاندې مضامین، د نشتوالي په ګډون په هغو درسي کتابونو کې محدودیتونه په ګوته کړل چې په مینلینډ چین کې کارول کېږي.&lt;ref&gt;{{Cite journal|s2cid=45242583|doi=10.12973/EURASIA.2013.942A|title=Analysis of a Typical Chinese High School Biology Textbook Using the AAAS Textbook Standards|year=2013|last1=Liang|first1=Ye|last2=Cobern|first2=William W.|journal=Eurasia Journal of Mathematics, Science and Technology Education|volume=9|issue=4|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|doi=10.1002/tea.3660310505|title=Evolution in secondary school biology textbooks of the PRC, the USA, and the latter stages of the USSR|journal=Journal of Research in Science Teaching|volume=31|issue=5|pages=475–505|year=2007|last1=Swarts|first1=Frederick A.|last2=Roger Anderson|first2=O.|last3=Swetz|first3=Frank J.|bibcode=2007JRScT..31..475S}}&lt;/ref&gt;

=== اروپایي شورا ===
'''د اروپا شورا د ولسي جرګې ۱۵۸۰ پریکړه لیک'''

د ۲۰۰۷ زکال د اکتوبر د میاشتې په څلورمه نېټه، اروپایي شورا ولسي جرګې &quot; ''په زده کړه کې د تخلیق خطرونه''&quot; تر عنوان لاندې خپل ۱۵۸۰ پریکړه لیک تصویب کړ. په پریکړه لیک کې لیکل شوي دي چې &quot;د تکامل پرنظریې او د هغې پر پلویانو جګړه ،زیاتره د مذهبي افراطیت په بڼه رامنځته کېږي، چې له ښي اړخه سیاسي خوځښتونو سره نږدې تړاو لري&quot; او له غړو هېوادونو یې غوښتنه وکړه چې: د تکامل نظریې سره په مساوي ډول د ساینسي نظم په توګه د تخلیق تدریس او په عمومي ډول له مذهب پرته په کوم بل نظم کې د تخلیقي نظریاتو وړاندې کولو سره په کلکه مخالفت وکړي.  &lt;ref name=&quot;PACE_2007-10-04&quot;&gt;{{cite web|url=http://assembly.coe.int/nw/xml/XRef/X2H-Xref-ViewHTML.asp?FileID=11751&amp;lang=en|title=The dangers of creationism in education|date=October 4, 2007|work=Committee on Culture, Science and Education|publisher=Parliamentary Assembly of the Council of Europe|type=Resolution|id=Resolution 1580|access-date=2014-06-16}}&lt;/ref&gt;

'''تدوین او تصویب'''

د پریکړه لیک په تصویب تمامېدونکی د مجلس کار، په ۲۰۰۶ز کال کې هغه وخت پیل شو، کله چې د مجلس څو کسه استازو چې مشري یې د بریتانیې د کارګرګوند سیاستوال اینډریومکینتوش کوله، د دې موضوع په اړه د یوې سپارښتنې د منلو وړاندیز وکړ. د مسودې د چمتو کولو پرمهال، راپور او د پریکړه لیک مسوده، د فرانسې د سوسیالیست ګوند استازي ګای لینګین له خوا چمتو شول.&lt;ref name=&quot;EDOC11065&quot;&gt;{{cite web|url=http://assembly.coe.int/nw/xml/XRef/X2H-Xref-ViewHTML.asp?FileID=11416&amp;lang=EN|title=The dangers of creationism in education|date=October 4, 2006|work=Committee on Culture, Science and Education|publisher=[[Parliamentary Assembly of the Council of Europe]]|type=Motion for a recommendation|id=Doc. 11065|access-date=2014-06-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;EDOC11297&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.assembly.coe.int/ASP/Doc/XrefViewHTML.asp?FileID=11678&amp;Language=EN|title=The dangers of creationism in education|date=June 8, 2007|work=Committee on Culture, Science and Education|publisher=Parliamentary Assembly of the Council of Europe|type=Report|id=Doc. 11297|access-date=2014-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20130309011447/http://assembly.coe.int/ASP/Doc/XrefViewHTML.asp?FileID=11678&amp;Language=EN|archive-date=March 9, 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

نوموړی رپوټ، په ولسي جرګه کې د مسیحي ډیموکراتیکې ډلې مشر لوک وین ډین برینډي په غوښتنه، د اروپایي شورا د ولسي جرګې له خوا په ۲۰۰۷ زکال کې، په ۶۳ مواقفو او ۴۶ رد رایو سره، د نوموړې شورا د کلتور، ساینس او زده کړې کمېټۍ ته د بیاکتنې لپاره بېرته را ولېږل شو. رویټرز یادونه وکړه چې د مناظرې او د رایو د ورکړې لغوه کول &quot;د ختیځې اروپا د هغو استازو ملاتړ هم ترلاسه کړ، چا چې یادونه وکړه چې ډاروین تکامل د دوی د پخوانيو کمونیستي واکمنانو د خوښې نظریه وه.&quot; د کتنې لپاره پر کارول شوي طرزالعمل د شورا د کلتور، ساینس او ​​زده کړې کمېټۍ له خوا نیوکه شوې وه. د نوي راپور ورکوونکي اني براسور له خوا له بیاکتنې وروسته، د لوګزامبورګ استازې چې په مجلس کې د لېبرال ډلې استازیتوب کوي او د مجلس له خوا د څوبدلونونو له بیاکتنې وروسته، نوموړی پریکړه لیک په ۴۸ موافقو او ۲۵ رد رایو سره تصویب شو. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assembly.coe.int/Main.asp?link=/Documents/Records/2007/E/0706251130E.htm|title=2007 Ordinary Session: (Third part): Report: Nineteenth Sitting: Monday 25 June 2007 at 11.30 a.m.|publisher=Parliamentary Assembly of the Council of Europe|type=Verbatim record|id=AACR19 / AS (2007) CR 19|access-date=2014-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20140405143304/http://assembly.coe.int/Main.asp?link=%2FDocuments%2FRecords%2F2007%2FE%2F0706251130E.htm|archive-date=5 April 2014|url-status=dead}} Verbatim record of the PACE sitting on June 25, 2007 - see para. 7.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Reilhac|first=Gilbert|date=June 25, 2007|title=European rights body calls off creationism vote|url=http://uk.reuters.com/article/life-europe-creationism-dc-idUKL2543885120070625|work=[[Reuters]]|access-date=2014-06-16|archive-date=2016-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306162314/http://uk.reuters.com/article/life-europe-creationism-dc-idUKL2543885120070625|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt;|date=June 26, 2007|title=Statement by PACE's Committee on Culture, Science and Education, 26 June 2007|url=http://assembly.coe.int/asp/apfeaturesmanager/defaultArtView.asp?ID=686|journal=PACE News|access-date=2014-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110707080007/http://assembly.coe.int/ASP/APFeaturesManager/defaultArtView.asp?ID=686|archive-date=7 July 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.assembly.coe.int/ASP/Doc/XrefViewHTML.asp?FileID=11751&amp;Language=EN|title=The dangers of creationism in education|date=September 17, 2007|work=Committee on Culture, Science and Education|publisher=Parliamentary Assembly of the Council of Europe|type=Report|id=Doc. 11375|access-date=2014-06-16|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130307233347/http://assembly.coe.int/ASP/Doc/XrefViewHTML.asp?FileID=11751&amp;Language=en|archive-date=2013-03-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assembly.coe.int//Main.asp?link=http://assembly.coe.int/Documents/PV/2007/0710041500E.htm|title=2007 Ordinary Session: (Fourth part): Thirty-fifth Sitting: Thursday 4 October 2007 at 3 p.m.: Minutes of Proceedings|publisher=Parliamentary Assembly of the Council of Europe|type=Minutes|id=AS (2007) PV 35|access-date=2014-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20140220230133/http://assembly.coe.int//Main.asp?link=http%3A%2F%2Fassembly.coe.int%2FDocuments%2FPV%2F2007%2F0710041500E.htm|archive-date=20 February 2014|url-status=dead}} Minutes of the PACE sitting on October 4, 2007.

* {{cite web|url=http://assembly.coe.int/ASP/Votes/DBVotesResults_EN.asp?VoteID=664&amp;DocID=12120&amp;SessionID=221|title=Voting results (Participants)|publisher=Parliamentary Assembly of the Council of Europe|archive-url=https://web.archive.org/web/20111004172202/http://assembly.coe.int/ASP/Votes/DBVotesResults_EN.asp?VoteID=664&amp;DocID=12120&amp;SessionID=221|archive-date=2011-10-04|access-date=2014-06-16}} Voting results on the amendments and resolution (&quot;The dangers of creationism in education&quot; (Doc. 11375)). Vote on resolution: In favour: 48; against: 25; abstention: 3.&lt;/ref&gt;

'''منځپانګه'''

د پریکړه لیک موخه دا ده چې: د ځینو تمایلاتو په وړاندې خبرداری ورکړي، څو د ساینس په توګه له یوه باور څخه تېر شي... پارلماني شورا د موږ د پوهنې په نظامونو کې، د تخلیقي نظریاتو د خپرېدلو احتمالي ناوړه اغېزو او د موږ ډیموکراسۍ لپاره د پایلو په اړه اندېښنه ده.&lt;ref name=&quot;dw-world.de&quot;&gt;{{cite news|author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt;|title=Council of Europe: Keep Creationism Out of Science Classes|url=http://www.dw.de/council-of-europe-keep-creationism-out-of-science-classes/a-2809619|work=[[Deutsche Welle]]|location=Berlin/Bonn, Germany|publisher=[[ARD (broadcaster)|ARD]]|date=October 5, 2007|access-date=2014-06-16}}&lt;/ref&gt;

ولسي جرګه، له همدې امله له غړو هېوادونو او په ځانګړې توګه د پوهنې له چارواکو څخه غوښتنه کوي چې:

# د علمي پوهې څخه دفاع وکړي او وده ورکړي.
# د عیني علمي پوهې د تدریس ترڅنګ، د ساینس د بنسټونو تدریس، د هغه تاریخ، علمپوهنې او میتودونه پیاوړي کړي.
# ساینس د پوهېدلو وړ، ډېر په زړه پورې او د معاصرې نړۍ واقعیتونو ته نږدي کړي.
# د تکامل له نظریې سره په مساوي ډول، د ساینسي نظم په توګه د تخلیق تدریس او په عمومي ډول له مذهب پرته په بل کوم نظم کې د تخلیقي نظریاتو وړاندې کولو سره په کلکه مخالفت وکړي.
# د ښوونځي په نصاب کې د بنسټیزې ساینسي نظریې په توګه د تکامل تدریس ته وده ورکړي.

== سرچينې او ياداښتونه ==</text>
      <sha1>m9dbet9u1uroyv45ifmyii6p60efz6b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>طبیعي حقوق او قانوني حقوق</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57947</id>
    <revision>
      <id>370067</id>
      <parentid>367565</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T04:07:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>370067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13711" sha1="sxobte3u5n9vkjbqfqcf67mc0t5jq7a" xml:space="preserve">{{ليبراليزم څنګپټه}}طبیعي حقوق او قانوني حقوق د حقوقو دوه بنسټيز ډولونه دي.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Natural Rights {{!}} History of Western Civilization II|url=https://courses.lumenlearning.com/suny-hccc-worldhistory2/chapter/natural-rights/|access-date=14 October 2020|website=courses.lumenlearning.com}}&lt;/ref&gt;

* طبیعي حقوق هغو خپلواکو حقوقو ته ويل کېږي، چې په قوانينو او يا په کوم ځانګري دود، عنعناتو او حکومت پوری تړاو نه لري، نو پر دې اساس دا عمومي، بنسټیزاو ثابت حقوق دي ( دا حقوق د بشري حقوقو له لوري فسخ کېدای نه شی، که څه هم يو کس کېدای شی، د دې لپاره خپل حق له لاسه ورکړي چې، د بل کس حقوق په خپلو کړنو سره تر پښو لاندی کړی). طبیعي قانون د طبیعي حقوقو قانون دی.
* قانوني (وضعي) حقوق ، هغه حقوق دي چې يوه کس ته د قانونې نظام له لوري ورکول کېږي ( په دې حقوقو کې کېدای شي چې، د بشري قوانينو له لوري فسخ، تغيیر او بدلون راشي). د مثبت قانون مفهوم، د قانوني (وضعی) حقوقو په مفهوم پورې تړاو لري.

طبیعي قانون د لومړي ځل لپاره د پخواني يونان په فلسفه کې را ښکاره شو او د رومي فلیسوف سيسرو له لوري ورته په کې اشاره شوی وه. ورپسی د انجيل په کتاب کې ورته اشاره شوې او بيا له هغه وروسته په منځنیو پېړیو کې د کاتوليکی فلیسوفانو، لکه: د لوی البرت (Albert the Great) او توماس اکويناس (Thomas Aquinas) له لوري انکشاف ورکړل شو.&lt;ref&gt;Rommen, Heinrich A., ''The Natural Law: A Study in Legal and Social Philosophy'' trans. Thomas R. Hanley, O.S.B., Ph.D. (B. Herder Book Co., 1947 [reprinted 1959] ), p.. 5&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{bibleverse||Romans|2:14–15|KJV}}&lt;/ref&gt;

د روښانتيا عصر په دوران کې د طبیعي قوانينو مفهوم د پاچاهانو الهی حق ( divine right of kings) د ننګولو لپاره کارول کېده او د ټولنيز قرارداد (social contract)، مثبت قانون (positive law) او دحکومت د تاسيس لپاره  یو توجيهی بديل شو او په دې توګه قانوني حقوق د کلاسيکي )قديمی)  جهوريت پالنی په بڼه منځ ته راغلل. د طبیعي حقوقو مفهوم بيا د نورو له خوا برعکس کارول کېږي، تر څو په دی سره د ټولو دا ډوله جوړښتونو مشروعيت وننګوی. د بشر دحقوقو نظريه د طبیعي حقوقو له نظريو څخه اخستل شوې ده. هغوی چې د طبیعي حقوقو او د بشر حقوقو ترمنځ د غوره والي نظريه ردوی او بشري حقوق د طبیعي حقوقو د بديل په توګه یې نه قبلوی او وايې چې: د بشر حقوق په طبیعي حقوقو، طبيعت پېژندنې او د مسيحیت په دیني عقيدی پوری تړاو نه لري. طبیعي قوانين په ځانګړی توګه، د هرحکومت يا نړيوال سازمان له صلاحيت نه پورته دي چې دا قوانين ملغا اعلان کړي.&lt;ref&gt;Jones, Peter. ''Rights''. Palgrave Macmillan, 1994, p. 72.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jones, Peter. ''Rights''. Palgrave Macmillan, 1994, p. 81.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;For example, the imperative &quot;not to harm others&quot; is said to be justified by natural law, but the same is not true when it comes to providing protection against harm&lt;/ref&gt;

د ملګرو ملتونو د ۱۹۴۸ ز کال د بشر حقوقو نړيواله اعلاميه يو مهم قانونې سند دی، چې د طبیعي حقوقو نظريه د نړيوال نرم قانون (soft law) د درناوی وړ برخه کڼې. طبیعي قوانيننو ته په دوديز ډول سره په منفی حقوقو پوری د منحصرو قوانينو په سترګه کتل کېدل، په داسې حال کې چې د بشر مثبتو حقوقو (positive rights) ته هم شاملېږي. ان د طبیعي حقوقو مفهموم له بشري حقوقو څخه، دا دوه هغه اصطلاحات دي چې د يو بل مترادفات نه شي جوړېدای. &lt;ref&gt;See James Nickel, [http://plato.stanford.edu/entries/rights-human/ Human Rights], 2010. The claim that &quot;..all human rights are negative rights..&quot; is rejected, therefore human rights also comprise positive rights.&lt;/ref&gt;

== تاریخچه                                                                                             ==
دا نظريه چې ځینې حقونه طبیعي يا مسلم حقونه دي، يوه تاريخي مخینه لري چې دا تاريخې شاليد  لږ تر لږه د سټايکس (Stoics) د فکری مکتب د پخوانۍ زمانې له وروستیو نه د کاتوليک قانون د منځنیو پېړیو تر لومړيو او د رومي پروتستانت تر اصلاحاتو (Protestant Reformation) او د روښانتیا له دورې څخه تر نن ورځی پوری رسېږي.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Tierney|first=Brian|title=The Idea of Natural Rights|publisher=Eerdmans|year=1997}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Siedentop|first=Larry|title=Inventing the Individual: The Origins of Western Liberalism|publisher=Belknap Press|year=2014}}&lt;/ref&gt;

د طبیعي حقوقو د موجوديت ادعا د ګڼو کسانو له خوا په ګڼو ځايونو کې، لکه: په پخوانيو فلسفی استدلالونو يا دیني اصولو کې شوې ده. د مثال په ډول: ايمانيول کانت دا ادعا کوي چې طبیعي حقونه، هغه دي چې يواځې د دليل له لاری لاسته راځي. په داسې حال کې چې د متحده ايالاتو خپلواکۍ د اعلاميې پر بنسټ دا ښکاره او واضح  حقيقت دی، چې ټولو نارينه وو ته د دوی د خالق له لوري ځني مسلم او ثابت حقوق ورکړل شوي دي. همدا ډول، د ګڼو فلیسوفانو او حکومتي کسانو له لوري ګڼ شمېر د طبیعي حقونو نوملړونه، د دوی په اند ترتیب شوي دي، چې د ژوند او آزادی حقونه په کې تر ټولو لومړيتوب لري. &lt;ref name=&quot;us-doi&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.archives.gov/exhibits/charters/declaration_transcript.html|title=America's Founding Documents &amp;#124; National Archives|website=Archives.gov|date=12 October 2016|access-date=10 March 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161012033301/http://www.archives.gov/exhibits/charters/declaration_transcript.html|archivedate=12 October 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

هربریت ال اې هارت  پر دی خبر باندې استدلال کوي، چې په ټوله کې که چېرې حقونه وي، نو بايد د آزادۍ حق هم وي او نور ټول حقونه په آزادی پوری تړاو لري. 

توماس هیل ګرین بيا داسې استدالال کوي چې: که د حقوقو په نوم داسې څه شتون ولرې، نو بيا بايد ژوند او آزادی ته د لاسرسي حق هم وي، يا  که په سم ډول ووايو، باید د آزاد ژوند کولو حق شتون ولري.

جان لاک بيا په ژوند، آزادی او مالکيت باندی د يوه لومړيتوب په ډول  ټينګار کاوه. د جان لاک د انقلاب حق څخه د ټینګې دفاع سره، توماس جفيرسن د خوشحالۍ پر لور &quot;pursuit of happiness&quot; د مليکت پر ځای د متحده ايالاتو خپلواکۍ په اعلاميه کې ذکر کړی.&lt;ref&gt;''Lectures on the Principles of Political Obligation'', T. H. Green, 1883, p.114.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=American Enlightenment Thought {{!}} Internet Encyclopedia of Philosophy|url=https://iep.utm.edu/amer-enl/|access-date=19 May 2021}}&lt;/ref&gt;

=== لرغونی ===
د نيويارک ټايمز د ورځپاڼۍ پخوانی خبريال او د شاه ټول کسان (All The Shah's Men) د کتاب ليکوال ستيفن کنزر، په پای کې ليکې چې:&lt;blockquote&gt;زردشتي مذهب ايرانيانو ته دا ورزده کړي وو چې، ښاريان يې يو مسلم حق لري چې خپل مشر (پاچا) ته نصيحت وکړي او دا يي يوازنی مسؤليت نه دی، چې د هوښيارو مشرانو اطاعت وکړي، مګر دوی مسؤليت لري چې، بايد د هغو بدکارو مشرانو په مقابل کې را پاڅېږي. رهبرانو (پاچایانو)  ته پر ځمکه د خدای د استازي په سترګه کتل کېږي، مګر دوی له وفادارۍ سره سره، بايد د خدای رحمت یا (farr) هم ترلاسه کړی، فار يو ډول الهی پيرزوينه ده چې د اخلاقی چلند په پايله کې لاسته راځي. &lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kinzer|first1=Stephen|title=All the Shah's Men: An American Coup and the Roots of Middle East Terror|url=https://archive.org/details/allshahsmenameri00kinz|date=12 August 2004|publisher=Wiley, 2004|isbn=9780470581032}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;د يپيکيورينس یا لذت لټوونکو (Epicureans) د عقيدی ۴۰ اصول دا ښيي چې د دې لپاره چې د نورو سړيو څخه ځان وساتو، د دی پايلې د لاسته راوړلو لپاره هره وسيله کارول يوه ښه طبیعي کړنه ده (۶ اصل). دوی په اخلاقي قراردادنو باندي باور درلود، چې په کې دوی هوکړې ته رسېدل، چې نه به چاته زيان رسوی او نه به ورته زيان رسول کېږي. دا اړين نه وو چې هرومرو بايد له دې هوکړه ليکونو څارنه وشي ( ۳۳ اصل) ، مګر شرايطو ته په کتو سره، بايد تغیير په کي راشي (۳۷ تر ۳۸ اصول). &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://epicurus.net/en/principal.html|title=Principle Doctrines|website=epicurus.net|access-date=27 June 2019|archive-date=27 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190627190254/http://epicurus.net/en/principal.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

د لذت لټوونکو اصول په دی باندې دلالت کوي چې انسانان په طبیعي حالت کې له خپل شخصي قلمرو نه خوند واخلی او دوی بايد له هغه قانون سره سم دا کړنې وکړي چې له دوی څارنه کوي. دا قانون کېدای شي چې د حالاتو له بدلون سره سم  په دوره يې ډول بدلون وکړي.

ستویکس (Stoics) باور دردلود چې،  په فطري ډول سره هېڅ څوک غلام نه و، غلامي يو بهرنی حالت و، چې له باطني آزدی سره یو ځای شو. &lt;blockquote&gt;سينيکا د يانګر ليکلي: دا يوه تېروتنه ده، چې داسې تصور وکړو چې غلامي د يوه سړي ټولو شيانو ته راجع کېږي، مګر د هغه غوره برخه تری مستثنی ده، بدن په حقيقت کې د يو بادار تابع ده، مګر د هغه فکر آزاد دي او په حقيقت کې دا فکر دومره خپلواکه او وحشي دی، چې ان د بدن د زندان له لاری چي هغه په کی زنداني دی، نه شو مهار کولی. &lt;ref&gt;Seneca, ''De beneficiis'', III, 20.&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;د طبیعي حقونو د نظريې د پرمختګ  اساسي او مهم دليل، د طبیعي انساني برابرۍ د نظریې ظهور او پيدايښت و.

لکه څنګه چې تاريخ ليکونکي اې. جي. کارلیل (A.J. Carlyle) ذکر کړی: د سياسی تيوري د کمال په نظريه کې داسې ډېر ژور بدلون شتون نه لري، لکه څرنګه چې د ارستو په تيوري کې او په وروستيو کې د سيسرو او د سينيکا له خوا وړاندی شوې تیوري کې چې و.

موږ دا فکر کوو چې دا مثال د انسان د طبیعي برابروالی اړوند غوره مثال نه شي ګڼل کېدای. همدغسی چارلس اچ مک الیوین په دی اند دی چې، د نارينه وو د برابروالي په اړه تر ټولو ژوره نظريه د ستايکس سياسی نظريه ده او د دې تر ټولو غوره نفوذ، د هغه قانون مفهوم بدلول دي چې، دا پایله ترې را منځته کېږي. 

سيسرو بيا په لجيبس (د قانونو یوه ټولګه) کې استدلال کوي چې: موږ د عدل لپاره پيدا شوي يو او دا حق د طبیعیت پر بنسټ ولاړ دی، نه د نظریاتو پر بنسټ. &lt;ref&gt;{{Cite book|last=McIlwain|first=Charles H.|title=The Growth of Political Thought in the West: From the Greeks to the End of the Middle Ages|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.6570|year=1932|location=New York|pages=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.6570/page/n347 114]–15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Cicero, ''De Legibus'' (Keyes translation), book 1, section 28.&lt;/ref&gt;

== سرچينې او ياداښتونه ==</text>
      <sha1>sxobte3u5n9vkjbqfqcf67mc0t5jq7a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>له افغانستان نه د متحده ايالاتو د سرتېرو وتل (۲۰۱۱-۲۰۱۶)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58524</id>
    <revision>
      <id>370068</id>
      <parentid>356997</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T05:01:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>370068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20004" sha1="iidvsm7if9a4zdf26wifpbns6mvmhvt" xml:space="preserve">له افغانستان نه د متحده ايالاتو د سرتېرو وتل د افغانستان په جګړه کې د متحده ايالاتو د وسله والو ځواکونو د کمولو او له ۲۰۱۴ز کال وروسته د دې ځواکونو د شتون په توګه تشرېح کېدای شي، په داسې حال کې چې ډېری جګړه یيز سرتېري د ۲۰۱۴ز کال تر پايه له افغانستان څخه وتلي و.

ناټو په افغانستان کې د جګړې د ۲۰۱۵ پړاو پر مهال د مشورې او ترهګرۍ سره د مبارزې د صلاحيت په لرلو سره په افغانستان کې د ۱۳،۰۰۰ او د ۹۸۰۰ امريکايي سرتېرو د پرېښودو طرحه جوړه کړې وه او تمه کېده چې دوی به په افغانستان کې د ۲۰۱۶ز کال تر پايه پورې خپل شتون وغځوي. د ۲۰۱۶ز کال د جولای په مياشت کې امنيتي حالت خرابیدو ته په کتنې سره متحده ايالاتو د ۲۰۱۶ز کال تر [[ډيسمبر]] پورې د خپلو سرتېرو ايستل وځنډول او د کندوز په جګړه کې د طالبانو د بيا نیولو د هڅې په نظر کې نیولو سره يې پرېکړه وکړه چې په څلورو ګارنيزونونو (کابل، کندهار، باګرام او جلال اباد) کې به خپل اته زره او څلور سوه سرتيري وساتي. د انخلاء پروسه د ۲۰۱۶ز کال په ديسمبر مياشت کې بشپړه شوه او په افغانستان کې اته زره او څلور سوه سرتيري پاتې شول.

== شاليد ==

=== د اوباما د ادارې له خوا په ۲۰۰۹ز کال کې د سرتېرو زياتول ===
له بارک اوباما څخه د مخکيني ولسمشر جورج ډبليو بوش په اداره کې د سرتېرو شمېر نږدې ثابت پاتې و، او نږدې ۳۰۰۰۰ امريکايي سرتېري افغانستان ته استول شوي وو. د جنورۍ په مياشت کې د لسمې غره ايزې فرقې د درېيم غنډ څخه د جګړه ايزې ډلې شا و خوا درې زره امريکايي سرتېري لوګر او وردګ ولايتونو ته ولاړل. دا ځواکونه د هغو مرستندويه سرتېرو لومړۍ څپه وه چې د زياتېدو تمه يې کېده د کوم حکم چې جورج ډبليو بوش ورکړی و او بارک اوباما دا شمېر زيات کړ.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Interactive: Ten years of war|url=http://www.aljazeera.com/indepth/interactive/2011/06/201162215293134264.html|publisher=Al Jazeera|access-date=4 September 2012|date=22 June 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TP20110622&quot;&gt;{{cite web|title=GRAPH: Obama 'Withdrawal' Plan Would Leave More Troops In Afghanistan Than When He Began His Presidency|url=http://thinkprogress.org/security/2011/06/22/250807/obamas-troop-reduction-afghanistan/?mobile=nc|publisher=Thinkprogress|access-date=4 September 2012|author=Zaid Jilani|date=22 June 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Montopoli|first=Brian|title=Chart: Troop Levels in Afghanistan Over the Years|url=https://www.cbsnews.com/8301-503544_162-5855314-503544.html|publisher=CBS News|access-date=6 September 2012|date=1 December 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121026010045/http://www.cbsnews.com/8301-503544_162-5855314-503544.html|archive-date=26 October 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Start of Afghanistan surge: Newest US troops sent to dangerous region near Kabul|url=http://articles.nydailynews.com/2009-02-17/news/17916116_1_logar-province-insurgents-kabul|agency=Associated Press|newspaper=[[Daily News (New York)|Daily News]]|location=New York|access-date=4 September 2012|date=17 February 2012|archive-date=3 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203135417/http://www.nydailynews.com/news/world/start-afghanistan-surge-newest-troops-dangerous-region-kabul-article-1.366013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=3,000 troops near Kabul mark start of surge|url=https://www.nbcnews.com/id/29226669|agency=Associated Press|publisher=[[NBC News]]|access-date=4 September 2012|date=16 February 2012}}&lt;/ref&gt;

د ۲۰۰۹ز کال د فبرورۍ په مياشت کې بارک اوباما افغانستان ته د اولس زره نورو سرتېرو استولو لارښوونه وکړه تر څو په هېواد کې امنيت پياوړی شي، په دې ډول هغه شپږ دېرش زره امريکايي سرتيري چې له پخوا څخه هلته وو تر پنځوس سلنه زيات شول. اوباما په يوه لیکلي وينا کې وويل «دا زياتوالی اړين دی تر څو په افغانستان کې مخ پر خرابېدونکی حالت ثابت کړای شي، هغه هېواد چې ستراتيژيکه پاملرنه، لارښودنه او د اړتيا وړ سملاسي سرچينې نه دي تر لاسه کړي». هغه همدا راز څرګنده کړه «[[طالبان]] افغانستان کې بيا راژوندي شوي او [[القاعده]] د بغاوت ملاتړ کوي او د پاکستان د پولې په اوږدو کې له خپلو پټنځايونو څخه امريکا ګواښي». هغه وويل «دا استول زموږ پر سرتېرو او پوځي کورنيو ډېر زيات فشار واردوي» اوباما ومنله، خو په سيمه کې مخ پر خرابېدو امنيتي وضعيت د «بېړنۍ پاملرنې او چټک اقدام» غوښتنه کوي. تمه وه چې په تازه استول کېدونکو ځواکونو کې به د شمالي کارولينا د لژوين کمپ څخه اته زره امریکايي سمندري ځواکونه، د واشنګټن له ليويز څخه د متحده ايالاتو د پوځ څلور زره سرتيري او د متحده ايالاتو د وسله والو ځواکونو له هغه برخې څخه پنخه زره سرتيري شامل وي، چې لا ټاکل شوی نه ده. اوباما همدا راز وويل «هغه بشپړ قانع دی چې تاسې د افغانستان، د طالبانو، په سيمه کې د سخت دريځۍ د خپرېدو ستونزه يوازې په پوځي لارو چارو نه شئ حل کولای». &lt;ref name=&quot;NYT20090217&quot;&gt;{{cite news|last=Cooper|first=Helene|title=Putting Stamp on Afghan War, Obama Will Send 17,000 Troops|url=https://www.nytimes.com/2009/02/18/washington/18web-troops.html|access-date=6 September 2012|newspaper=The New York Times|date=17 February 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Pidd|first=Helen|title=Obama commits 17,000 more US troops to Afghanistan|url=https://www.theguardian.com/world/2009/feb/18/obama-afghanistan-troops|access-date=4 September 2012|newspaper=The Guardian|date=18 February 2012|location=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Rooney|first=Katie|title=Barack Obama's First 100 Days: A Surge for Afghanistan|url=http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1889908_1893383_1893741,00.html|access-date=4 September 2012|newspaper=Time|date=28 April 2009|archive-date=10 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121010132203/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1889908_1893383_1893741,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CNN20090217&quot;&gt;{{cite news|last=Starr|first=Barbara|title=Obama approves Afghanistan troop increase|url=http://articles.cnn.com/2009-02-17/politics/obama.troops_1_afghanistan-troop-increase-troop-levels?_s=PM:POLITICS|publisher=CNN|access-date=4 September 2012|date=17 February 2012|archive-date=17 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120617145132/http://articles.cnn.com/2009-02-17/politics/obama.troops_1_afghanistan-troop-increase-troop-levels?_s=PM:POLITICS|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Australian20090219&quot;&gt;{{cite news|last=Hodge|first=Amanda|title=Obama launches Afghanistan surge|url=http://www.theaustralian.com.au/news/obama-launches-afghanistan-surge/story-e6frg6t6-1111118893671|access-date=4 September 2012|newspaper=The Australian|date=19 February 2012|archive-date=15 February 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130215215243/http://www.theaustralian.com.au/news/obama-launches-afghanistan-surge/story-e6frg6t6-1111118893671|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

د دولت له خوا د افغانستان د تګلارې د پراخه ارزونې له بشپړولو وروسته افغانستان ته د نورو سرتېرو د استولو پرېکړه وشوه. د ۲۰۰۹ز کال د مارچ په اوه ويشتمه نېټه، د سپينې ماڼۍ له خوا د شپېتو ورځو سختو ارزونو څخه وروسته چې له پوځي قوماندانانو او ديپلوماتانو، سيمه ايز حکومتونو او شريکانو، د ناټو د ایتلاف مؤسسو او مرستندويه ادارو سره مشورې وشوې، اوباما د افغانستان او پاکستان لپاره د نوې ستراتيژۍ اعلان وکړ. اوباما وويل «په دې بنسټ زه غواړم چې د امريکا خلک وپوهېږي چې موږ څرګنده او متمرکزه موخه لرو؛ تر څو په پاکستان او افغانستنان کې القاعده وپاشو، له کاره يې وغورځوو او ماتې ورکړو او په راتلونکي کې دې هېوادونو ته د دې ډلې د بيا راستنيدو مخه ونيسو. دا هغه موخه ده چې بايد تر لاسه شي. دا هغه لامل دی چې تر دې زيات عادلانه نه شي کېدای. هغو تروريستانو ته چې زموږ مخالفت کوي، زما پيغام هماغه دی: موږ به تاسې ته ماتې درکړو». د دې موخې لپاره اوباما اعلان کړه چې په پام کې لري افغانستان کې امريکايي ځواکونه لا پياوړي کړي، له پاکستان سره مرستې زياتې کړي او په افغانستان او پاکستان کې د القاعده او طالبانو په وړاندې د جګړې د پرمختګ د اندازه کولو لپاره سخت معيارونه جوړ کړي – لکه په افغانستان کې د مرګ ژوبلې او تاوتريخوالي کچه د باغيانو پر ضد پاکستاني بريدونه او د متحده ايالاتو د مرستې محاسبه کول-. د هغه د ستراتيژۍ يوه برخه د نورو څلور زره امريکايي سرتېرو استول وو، -دا له هغه اولس زره سرتېرو څخه جلا وو چې په فبرورۍ مياشت کې يې اعلان کړی و – تر څو د افغان پوځ او پوليسو لپاره د روزونکو او سلاکارانو په توګه کار وکړي. دا خوځښت د امریکايي ملکيانو له خوا د افغانستان پر لور د تګ له زياتوالي سره مل و، تر څو د افغانستان د زېربناوو په بيا رغونه کې مرسته وکړي. پر افغانستان د بيا تمرکز کولو سره، ټاکل شوې وه چې د اوباما اداره پر پاکستان زور راوړي تر څو له افغانستان سره د خپلو پولو په اوږدو قبايلي سيمو کې د القاعده او طالبانو د خوندي پټنځايونو په وړاندې مقاومت زیات کړي. د متحده ايالاتو پوځي او ملکي برخې زياتې شوې. د دې تګلارې وروستی عنصر د روسيې او ايران په ګډون د افغانستان د سيمه ايزو ګاونډيو د ښکېلولو هڅې وې، تر څو د افغانستان په امن کولو کې مرسته وکړي.&lt;ref name=&quot;WP20090327&quot;&gt;{{cite news|last=DeYoung|first=Karen|title=Obama Announces Strategy for Afghanistan, Pakistan|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/03/27/AR2009032700836.html|access-date=6 September 2012|newspaper=The Washington Post|date=27 March 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BBCNews20090327&quot;&gt;{{cite news|title=US rethinks Afghanistan strategy|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7966982.stm#map|work=BBC News|access-date=6 September 2012|date=27 March 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Obama breaks with Bush Afghan policy|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7969071.stm|work=BBC News|access-date=6 September 2012|date=27 March 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYTShear20110722&quot;&gt;{{cite news|last=Shear|first=Michael D.|title=Afghan Strategy Has Loomed Over Obama Presidency|url=http://thecaucus.blogs.nytimes.com/2011/06/22/afghan-strategy-has-loomed-over-obama-presidency/|access-date=6 September 2012|newspaper=The New York Times|date=22 June 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Obama's Strategy for Afghanistan and Pakistan, March 2009|url=http://www.cfr.org/pakistan/obamas-strategy-afghanistan-pakistan-march-2009/p18952|publisher=Council on Foreign Relations|access-date=6 September 2012|date=27 March 2009|تاريخ الأرشيف=12 February 2017|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170212102631/http://www.cfr.org/pakistan/obamas-strategy-afghanistan-pakistan-march-2009/p18952|url-status=dead|خونديځ نېټه=12 February 2017|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20170212102631/http://www.cfr.org/pakistan/obamas-strategy-afghanistan-pakistan-march-2009/p18952|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20170212102631/http://www.cfr.org/pakistan/obamas-strategy-afghanistan-pakistan-march-2009/p18952|archive-url=https://web.archive.org/web/20170212102631/http://www.cfr.org/pakistan/obamas-strategy-afghanistan-pakistan-march-2009/p18952}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Guardian20090327&quot;&gt;{{cite news|title=Barack Obama sets out new strategy for Afghanistan war|url=https://www.theguardian.com/world/2009/mar/27/obama-new-strategy-afghanistan-war|access-date=6 September 2012|newspaper=The Guardian|date=27 March 2009|author=Ewen MacAskill|location=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYT20090327&quot;&gt;{{cite news|last=Stout|first=David|title=Obama Sounds Cautious Note as He Sets Out Afghan Plan|url=https://www.nytimes.com/2009/03/26/washington/28prexy.html?pagewanted=all|access-date=6 September 2012|newspaper=The New York Times|date=27 March 2012}}&lt;/ref&gt;

اوباما په ۲۰۰۹ز کال کې د افغانستان د حالت په اړه څرګنده کړه «د حکومت د نسکورېدو نژدې ګواښ نه شته، خو طالبانو پرمختګ کړی دی». «القاعده په هغه شمېر کې په افغانستان کې نه دي راپورته شوي څومره چې له ۹/۱۱ مخکې وو، خو دوی د پولې په اوږدو کې خوندي پټنځايونه ساتلي دي. او زموږ ځواکونه د اړتيا وړ بشپړ ملاتړ څخه برخمن نه دي تر څو په اغېزناک ډول افغان امنيتي ځواکونه وروزي او له هغوی سره مشارکت وکړي او په ښه طريقې سره خلک خوندي کړي». د ۲۰۰۹ز کال د ديسمبر مياشتې په لومړۍ نېټه په لويديځه نقطه کې د متحده ايالاتو په پوځي اکاډمۍ کې اعلان کړ چې متحده ايالات به نور دېرش زره سرتيري افغانستان ته واستوي او د ۲۰۱۱ز کال د جولای مياشت يې له افغانستان څخه د امريکايي ځواکونو د ايستلو نېټه کېښوده. هغه ژمنه وکړه چې هغه کولای شي «دا جګړه بريالي پای ته ورسوي»، اوباما داسې يوه ستراتيژي جوړه کړه چې د افغانستان په پراخو سيمو کې د طالبانو لاسته راوړنې به په شا واړوي، افغانان به په ښه ډول خوندي کړي، پر افغانستان به زور واچوي چې خپله پوځي وړتيا او ډېر اغېزناک حکومت جوړه کړي او په پاکستان کې د القاعده پر ضد بريدونه به سخت کړي. ولسمشر وويل چې د نوې ستراتيژۍ درې بنسټيز عناصر دا دي: «د انتقال لپاره د شرايطو برابرولو پوځي هڅې؛ د غېر نظاميانو زياتوالی تر څو مثبت اقدامات پياوړي کړي او له پاکستان سره اغېزناک مشارکت». په ټوله کې هدف دا و چې «په افغانستان او پاکستان کې القاعده ماته شي، ويجاړه شي او ماتې ورکړای شي او د هغوی هغه وړتياوو مخه ونيسي چې په راتلونکي کې امريکا او د امريکا متحدين وګواښي». د لويديځې نقطې وينا د جګړې په درې مياشتينۍ ستراتيژۍ پای ته ورسېده. د دې بيا کتنې پر مهال اوباما په هر ولايت کې د طالبانو د پياوړتيا د ارزونې، د افغان ولايتي مشرانو د اغېزمنتيا او عمومي امنيتي وضعيت غوښتنه وکړه، تر څو معلومه شي چې د متحده ايالاتو ځواکونه په څومره چټکتيا سره يوه ټاکلې سيمه پرېښودای شي. په ويسټ پواينت کې د هغه له وينا مخکې مياشتو کې، په زيات ټاکلي ډول د ۲۰۰۹ز کال د اکتوبر په دېرشمه نېټه د پوځ د ګډو قواوو له رئيس سره په يوه ناسته کې، د هغه د پوځونو د زیاتوالي په اړه د بحل پر مهال، اوباما وويل چې د افغانستان جګړه يوه امريکايي جګړه ده، خو هغه نه غواړي چې پای ته نه رسېدونکې ژمنتيا ورسره څرګنده کړي. &lt;ref name=&quot;NYTShear201107222&quot;&gt;{{cite news|last=Shear|first=Michael D.|title=Afghan Strategy Has Loomed Over Obama Presidency|url=http://thecaucus.blogs.nytimes.com/2011/06/22/afghan-strategy-has-loomed-over-obama-presidency/|access-date=6 September 2012|newspaper=The New York Times|date=22 June 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CBSNews20091201&quot;&gt;{{cite news|title=Obama Lays Out New Afghanistan Strategy|url=https://www.cbsnews.com/2100-250_162-5855734.html|publisher=CBS News|access-date=4 September 2012|author=Brian Montopoli|date=1 December 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Rogin|first=Josh|title=Confirmed: Obama to &quot;surge&quot; 30,000 troops to Afghanistan and &quot;begin&quot; withdrawal in July 2011|url=http://thecable.foreignpolicy.com/posts/2009/12/01/confirmed_obama_to_surge_30000_troops_to_afghanistan_and_begin_withdrawal_in_july_2|access-date=4 September 2012|newspaper=Foreign Policy|date=1 December 2012|archive-date=6 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006143558/http://thecable.foreignpolicy.com/posts/2009/12/01/confirmed_obama_to_surge_30000_troops_to_afghanistan_and_begin_withdrawal_in_july_2|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Obama Adds Troops, but Maps Exit Plan|url=https://www.nytimes.com/2009/12/02/world/asia/02prexy.html?pagewanted=all|access-date=4 September 2012|newspaper=The New York Times|date=1 December 2012|author1=Sheryl Gay Stolberg|author2=Helene Cooper|name-list-style=amp}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WP20091202&quot;&gt;{{cite news|last=Wilson|first=Scott|title=Obama: U.S. security is still at stake|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/12/01/AR2009120101231.html|access-date=6 September 2012|newspaper=The Washington Post|date=2 December 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYT20091205&quot;&gt;{{cite news|last=Baker|first=Peter|title=How Obama Came to Plan for 'Surge' in Afghanistan|url=https://www.nytimes.com/2009/12/06/world/asia/06reconstruct.html?pagewanted=all|access-date=4 September 2012|newspaper=The New York Times|date=5 December 2009}}&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>iidvsm7if9a4zdf26wifpbns6mvmhvt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>۲۰۰۷ ز کال په افغانستان کې</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59038</id>
    <revision>
      <id>370079</id>
      <parentid>369356</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T10:29:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>370079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21857" sha1="ic164frgvt2j0ro7be64ppso1jhf7tn" xml:space="preserve">

لاندې پېښې په ۲۰۱۷ ز کال کې په افغانستان کې د میاشتو په ترتیب رامنځته شوې دي.

== د دولت چارواکي ==

* ولسمشر: حامد کرزی
* لومړی مرستیال: احمد ضیاء مسعود
* دویم مرستیال: کریم خلیلي
* قاضي‌القضات: عبدالسلام عظیمي

== جنوري ==

* '''۱۱ جنوري –''' د غره د خښم په عملیاتو کې، د ناټو ځواکونو په پکتیکا کې ۱۵۰ [[طالبان]] ووژل.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6250953.stm|title=Nato 'kills 150 Taleban fighters'|publisher=BBC|access-date=March 2, 2008|date=January 11, 2007}}&lt;/ref&gt;
* '''۳۱ جنوري –''' په انګلستان کې د ترهګرۍ توطیه خنثی شوه، په بېرمنګهم کې ۹ کسان د یوه مسلمان انګریز سرتیري د تښتولو او اعدام د فلم اخیستلو د پلانولو په تور ونیول شول. له دغې توطیې څخه موخه د هېواد پر لومړي وزیر، ټوني بلیر باندې فشار راوړل و تر څو له افغانستان او عراق څخه خپل سرتیري وباسي.

== فبروري ==

* '''۱۴ فبروري –''' د امریکا متحده ایالاتو د ۱۷۳ مه هوايي لېوا بیا افغانستان ته ولېږله، تر څو د طالبانو له خوا د پسرلني بریدونو پر وړاندې چمتو واوسي.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2007/WORLD/asiapcf/02/14/afghanistan.troops/index.html?eref=rss_world|title=U.S. sending more troops to thwart Taliban offensive|publisher=CNN|access-date=March 2, 2008}}&lt;/ref&gt;
* '''۱۴ فبروري –''' د چین، هند او روسیې د بهرنیو چارو وزیرانو په دهند په پلازمېنه نوي ډيلي کې سره ولیدل. د دغې کتنې موخه د ترهګرۍ، د نشه يي توکو د قاچاق او افغانستان په اړه خبرې اترې وی.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6358693.stm|title='Big three' hold key Delhi talks|publisher=BBC|access-date=March 2, 2008|date=February 14, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20080213132602/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6358693.stm|archive-date=February 13, 2008|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* '''۱۶ فبروري –''' عبدالتواله ابن علي علیشتري په نیویارک ښار کې د ترهګرۍ د تمویل  او له ترهګرۍ څخه د مادي ملاتړ او همداشان افغانستان ته د یوه روزنیر کمپ لپاره د پیسو د لېږد په تړاو تورن وپېژندل شو.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.iht.com/articles/ap/2007/02/16/america/NA-GEN-US-Terrorism-Charge.php|title=Businessman accused of trying to help fund terror training camps in Afghanistan|work=IHT|access-date=March 2, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6367319.stm|title=Afghan leader in key Rome talks|publisher=BBC|access-date=March 2, 2008|date=February 16, 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6372813.stm|title=US troops killed in chopper crash|publisher=BBC|access-date=March 2, 2008|date=February 18, 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.smh.com.au/news/national/cheney-protesters-clash-with-cops/2007/02/22/1171733922521.html?page=fullpage#contentSwap1|title=Cheney visit prompts protests|work=Sydney Morning Herald|access-date=March 2, 2008|date=February 22, 2007}}&lt;/ref&gt;

== مارچ ==

* '''۱ مارچ –''' پاکستاني چارواکو د طالبانو د وخت د حکومت د دفاع وزیر، ملا عبیدالله آخوند ونیو.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.voanews.com/english/archive/2007-03/2007-03-02-voa11.cfm?CFID=207542615&amp;CFTOKEN=79232190|archive-url=https://archive.today/20130205204928/http://www.voanews.com/english/archive/2007-03/2007-03-02-voa11.cfm?CFID=207542615&amp;CFTOKEN=79232190|url-status=dead|archive-date=February 5, 2013|title=Pakistan Arrests Senior Taleban Leader|publisher=Voice of America|access-date=March 2, 2008}}&lt;/ref&gt;
* '''۴ مارچ –''' د افغانستان جګړه (له ۲۰۰۱ څخه تر ۲۰۱۴ ز کال پورې)
** د طالبانو بغاوت: دوه بریتانوي سرتیري چې د ناټو ځواکونو په چوکاټ کې یې دنده پر مخ وړه له طالبانو سره د هلمند په ولایت کې د یوې جګړې په مهال ووژل شول.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/6416661.stm|title=UK soldiers killed in Afghanistan|publisher=BBC|access-date=March 2, 2008|date=March 4, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20080315144255/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/6416661.stm|archive-date=March 15, 2008|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
** وروسته له هغه چې یوه ځانمرګي بریدګر پر پوځي کاروان باندې برید وکړ، نو امریکايي ځواکونو هم ۱۹ ملکي وګړي ووژل او ۳۵ نور یې د جلال اباد به عمومي لویه لاره کې ټپیان کړل. د سیمې خلکو د بهرنیو ځواکونو د دې عمل پر وړاندې لاریونونه وکړل. &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6416667.stm|title=US troops kill Afghan civilians|publisher=BBC|access-date=March 2, 2008|date=March 4, 2007}}&lt;/ref&gt;

== اپریل ==

* '''۳ اپریل –''' د اسیا د سیمه ییزو همکاریو د اتحادیې کلنۍ څوارلسمه غونډه (سارک) د هند په نوي ډیلي کې پیل شوه او افغانستان یې اتم غړی هېواد شو.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.iht.com/articles/2007/04/03/news/summit.php|title=South Asian leaders gather in New Delhi for summit|work=IHT|access-date=March 2, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.voanews.com/english/archive/2007-04/2007-04-03-voa7.cfm?CFID=267249638&amp;CFTOKEN=37467785|archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20070510104426/http://www.voanews.com/english/archive/2007-04/2007-04-03-voa7.cfm?CFID=267249638&amp;CFTOKEN=37467785|url-status=dead|archive-date=May 10, 2007|title=South Asia Summit Opens With Self-Criticism|publisher=VOA|access-date=March 2, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/2007/04/04/stories/2007040408811200.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20070509022718/http://www.hindu.com/2007/04/04/stories/2007040408811200.htm|url-status=dead|archive-date=May 9, 2007|title=SAARC has a bright future through cooperation, says Li|access-date=March 2, 2008|location=Chennai, India|work=[[The Hindu]]|date=April 4, 2007}}&lt;/ref&gt;
* '''۸ اپریل –''' په افغانستان کې جګړه (له ۲۰۰۱ څخه تر ۲۰۱۴ ز کال پورې)&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6537097.stm|title=Taleban kill Afghanistan reporter|publisher=BBC|access-date=March 2, 2008|date=April 8, 2007}}&lt;/ref&gt;

== مې ==

* '''۲ مې –''' وسله والو کسانو د مشرانو جرګې غړی او د هېواد پخوانی لومړی وزیر، عبدالصبور فرید وواژه.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6618127.stm|title=Ex-Afghan prime minister killed|publisher=BBC|access-date=March 2, 2008|date=May 3, 2007}}&lt;/ref&gt;
* '''۶ مې –''' اته افغان پولیس په فراه کې له طالبانو سره د جګړې په مهال ووژل شول؛ په دغه جګړه کې کم تر کمه ۱۷ طالبان مړه او ژوبل شول.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/SP215680.htm|title=Eight Afghan police killed in Taliban clash|publisher=Reuters Alertnet|access-date=March 2, 2008}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* '''۱۲ مې –''' د ایسا (ISA) او د ځانګړو عملیاتو د ګډې قومندانۍ (JSOC) له خوا له تعقیب وروسته، د C سکاډران د سمندري خدماتو اپراتورانو چې د بریتانیا د سلطنتي هوايي ځواک شینوک چورلکو په مټ راوړل شوي وو، د طالبانو د ډلې یو قومندان، ملا دادالله یې په هلمند ولایت کې وواژه؛ نوموړی د برید پر مهال بهرامچې ته نږدې له خپلو ملګرو سره د لیدنې په حال کې و. په دغه برید کې د ځانګړو سمندري خدماتو ۴ غړي هم ټپیان شول.&lt;ref&gt;Neville, Leigh, '' Special Forces in the War on Terror (General Military)'', Osprey Publishing, 2015 {{ISBN|978-1472807908}}, p.241-242&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|work=BBC News|title=Long haul fight to defeat the Taliban|access-date=9 March 2010|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6237290.stm|date=25 June 2007|first=Alastair|last=Leithead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://abcnews.go.com/US/story?id=3176644&amp;page=1|title=Bush Taps New 'War Czar'|work=ABC News|access-date=March 2, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2007/5/19/worldupdates/2007-05-19T121153Z_01_NOOTR_RTRMDNC_0_-298992-1&amp;sec=Worldupdates|title=German soldiers killed in bombing in Afghanistan|publisher=Malaysian Star|access-date=March 2, 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110521060454/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2007%2F5%2F19%2Fworldupdates%2F2007-05-19T121153Z_01_NOOTR_RTRMDNC_0_-298992-1&amp;sec=Worldupdates|archive-date=May 21, 2011}}&lt;/ref&gt;

== جون ==

* '''۴ جون –''' یوه پوځي قاضي په ګوانتانامو زندان کې د یوه کاناډايي بندي پر وړاندې د ترهګرۍ هغه تور رد کړ چې ګواکې په افغانستان کې یې د امریکا د پوځ یو سرتیری وژلی دی.
* '''۱۰ جون –''' د افغانستان ولسمشر حامدکرزی له یوه برید نه ژوندی راووت.
* '''۱۲ جون –''' افغان چارواکو ادعا وکړه چې د افغانستان د ملي پولیسو اوه سرتیري د ایتلافي ځواکونو په یوه اشتباهي حمله کې وژل شوي دي.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/topNews/idUSISL27685620070612?feedType=RSS&amp;pageNumber=2|title=Afghans say 7 police killed in U.S.-led strike|publisher=Reuters|access-date=March 2, 2008|date=June 12, 2007}}&lt;/ref&gt;

== جولای ==

* '''۲ جولای-''' د نوي زیلنډ د ځانګړو هوايي خدماتو یو پرکمشر بیل هنري «ویلي» اپیاټا په ۲۰۰۴ ز کال کې د افغانستان د جګړې په درشل کې د خپلې مېړانې له امله د ویکټوریا د صلیب مېډال تر لاسه کړ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.abc.net.au/news/stories/2007/07/02/1967390.htm|title=NZ SAS man awarded Victoria Cross|publisher=ABC News Australia|access-date=March 2, 2008|archive-date=October 28, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071028143727/http://www.abc.net.au/news/stories/2007/07/02/1967390.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* '''۴ جولای –''' د کندهار په پنجوايي ولسوالۍ کې د سړک غاړې ماین چاودنې له امله د کاناډا شپږ سرتیري ووژل شول.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.ctvnews.ca/six-soldiers-killed-by-massive-roadside-bomb-1.247461|archive-url=https://web.archive.org/web/20070707084306/http://www.ctv.ca/servlet/ArticleNews/story/CTVNews/20070704/afghan_soldiers_070704/20070704?hub=TopStories|url-status=live|archive-date=July 7, 2007|title=Six soldiers killed by massive roadside bomb|publisher=CTV|access-date=March 2, 2008}}&lt;/ref&gt;
* '''۷ جولای –''' افغان دولت اعلان وکړ چې په فراه او کنړ ولایتونو کې پر ملکي وګړو باندې د امریکا او ناټو د هوايي ځواک بمبارۍ به وڅېړي.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/worldNews/idUSISL26807920070707|title=Afghans check reports of heavy civilian casualties|publisher=Reuters|access-date=March 2, 2008|date=July 7, 2007}}&lt;/ref&gt;

== اګسټ ==

* '''۴ اګسټ –''' د طالبانو لس جنګیالي او د پاکستان د پوځ څلور سرتیري د ډیورنډ کرښې ته نږدې په شمالي وزیرستان کې د یوې نښتې په ترڅ کې ووژل شول. په یوه بله پېښه کې، د پاکستان د خیبر پښتونخوا په پاړه چنار کې د یوه موټر بم د چاودنې له امله شپږ کسه ووژل شول.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6930835.stm|title='Troops killed' in Pakistan clash|publisher=BBC|access-date=March 2, 2008|date=August 4, 2007}}&lt;/ref&gt;
* '''۵ اګسټ –''' د امریکا د متحده ایالاتو ولسمشر جورج ډبلیو بوش له خپل افغان سیال حامد کرزي سره په کېمټ ډیویډ کې وکتل تر څو د افغانستان د امنیت په اړه خبرې وکړي.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.voanews.com/english/archive/2007-08/2007-08-05-voa9.cfm?CFID=277731304&amp;CFTOKEN=39091769|archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20071217003407/http://voanews.com/english/archive/2007-08/2007-08-05-voa9.cfm?renderforprint=1&amp;textonly=1&amp;&amp;CFID=170183109&amp;CFTOKEN=33719797|url-status=dead|archive-date=December 17, 2007|title=Bush, Karzai Meet at Camp David|publisher=Voice of America|access-date=March 2, 2008}}&lt;/ref&gt;
* '''۷ اګسټ –''' طالبانو په روزګان ولایت کې پر فایربیز اناکونډا (Firebase Anaconda) باندې برید وکړ، خو د افغان او امریکايي ځواکونو له خوا ډپ شوه او په پایله کې ۲۰ طالب جنګیالي هم ووژل شول. &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2007/WORLD/asiapcf/08/07/taliban.afghan.ap/index.html?eref=rss_topstories|title=Taliban stages brazen attack on U.S. base|publisher=CNN|access-date=March 2, 2008}} {{Dead link|date=August 2010|bot=RjwilmsiBot}}&lt;/ref&gt;

== سپټمبر ==

* '''۲ سپټمبر –''' د کندهار په ارغنداب ولسوالۍ کې د سختو جګړو له امله ګڼ شمېر طالبان ووژل شول.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.abc.net.au/news/stories/2007/09/03/2021895.htm|title=Scores of Taliban claimed dead in Kandahar battles|publisher=ABC News Australia|access-date=March 2, 2008|archive-date=July 7, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090707030752/http://www.abc.net.au/news/stories/2007/09/03/2021895.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* '''۲ سپټمبر –''' هغه ۱۹ کوریايي وګړي چې تښتول شوي و، ازاد او خپل هېواد ته ستانه شول.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/topNews/idUSSEO26854720070902?feedType=RSS&amp;feedName=topNews|title=Apologetic South Korean hostages return home|publisher=Reuters|access-date=March 2, 2008|date=September 2, 2007}}&lt;/ref&gt;
* '''۵ سپټمبر-''' ایتلافي ځواکونو د افغانستان او امریکا په مشرۍ هغه مهال ۲۰ طالبان ووژل چې دوو افغان پولیسو د یوه ځای پر ځای شوي ماین چاودنې له امله خپل ژوند له لاسه ورکړ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/topNews/idUSISL13902320070909?feedType=RSS&amp;feedName=topNews|title=Afghanistan's Karzai urges Taliban talks after scare|publisher=Reuters|access-date=March 2, 2008|date=September 9, 2007}}&lt;/ref&gt;
* '''۹ سپټمبر-''' افغان ولسمشر حامد کرزي په کابل کې د ډزو د غږونو له اوریدو وروسته اړ شو چې خپلې خبرې پرې کړي.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.abc.net.au/news/stories/2007/09/11/2029944.htm|title=Canadian PM rules out Afghan deployment boost|publisher=ABC News Australia|access-date=March 2, 2008|archive-date=November 9, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109211821/http://www.abc.net.au/news/stories/2007/09/11/2029944.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== اکټوبر ==

* '''۲ اکټوبر –''' یوه ځانمرګي بریدګر په کابل کې د پولیسو د لېږدونکې یوه بس موټر څنګ ته ځان وچاودید، چې له امله یې ۱۱ کسه ووژل شول.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7023271.stm|title=Kabul hit by another suicide bomb|publisher=BBC|access-date=March 2, 2008|date=October 2, 2007}}&lt;/ref&gt;
* '''۶ اکټوبر –''' یوه ځانمرګي بریدګر په کابل کې د امریکايي ځواکونو پر کاروان برید وکړ چې له امله یې یو امریکايي سرتیری او پنځه ملکي وګړي ووژل شول.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/topNews/idUSISL18819320071006?feedType=RSS&amp;feedName=topNews|title=Kabul suicide bomb kills U.S. soldier|publisher=Reuters|access-date=March 2, 2008|date=October 6, 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7031232.stm|title=Convoy bombed in Afghan capital|publisher=BBC|access-date=March 2, 2008|date=October 6, 2007}}&lt;/ref&gt;
* '''۷ اکټوبر –''' د [[ازبکستان]] جګړه مار طاهر یولداش تر مشرۍ لاندې د هغه ۱۶ جګړه ماران د افغانستان په ختیځ کې ووژل شول.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,2815568,00.html|title=US Supreme Court Denies El-Masri Appeal on CIA Rendition|publisher=Deutsche Welle|access-date=March 2, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080314201318/http://www.dw-world.de/dw/article/0%2C2144%2C2815568%2C00.html|archive-date=March 14, 2008|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== نومبر ==

* '''۶ نومبر –''' د دولتي چارواکو په حواله، د افغانستان په شمال کې د یوې چاودنې له امله ۳۵ تنه مړه او په لسګونو نور ټپیان شول.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7081012.stm|title=Afghan suicide blast 'kills 40|publisher=BBC|access-date=March 2, 2008|date=November 6, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20090930141839/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7081012.stm|archive-date=September 30, 2009|url-status=live|df=mdy}}&lt;/ref&gt;
* '''۷ نومبر –''' د فرانسې ولسمشر نیکولا سرکوزي د امریکا او فرانسې تر منځ د ملګرتیا ژمنه او د افغان جګړې په اړه یو ځل بیا یووالی او د [[ايران|ایران]] د اټومي پروګرام په وړاندې د ګامونو اوچتول د امریکا په کانګریس کې د یوې ګډې وینا په ترڅ کې اعلان کړ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2007/POLITICS/11/07/sarkozy.congress/|title=Bush, Sarkozy to Musharraf: Hold elections, step down from military|publisher=CNN|access-date=March 2, 2008|date=November 7, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20080219101413/http://edition.cnn.com/2007/POLITICS/11/07/sarkozy.congress/|archive-date=February 19, 2008|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2007/WORLD/asiapcf/11/10/afghanistan.nato.clashes/index.html|title=6 U.S. troops die in Afghan ambush|publisher=CNN|access-date=March 2, 2008|date=November 10, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20080225181031/http://edition.cnn.com/2007/WORLD/asiapcf/11/10/afghanistan.nato.clashes/index.html|archive-date=February 25, 2008|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== ډسمبر ==

* '''۵ ډسمبر-''' یوه ځانمرګي بریدګر چې خپل موټر یې له بمونو ډک کړی و د کابل په سویلي لویه لاره کې یې له هغه میني بس سره وجنګاوه چې افغان سرتیري یې لېږدول. د دې برید له امله د ۶ افغان سرتیرو په ګډون ۱۳ کسه ووژل شول.
* '''۹ ډسبمر –''' طالب جګړه مارو له افغان ملي اردو او ایساف ځواکونو سره د جګړې په درشل کې په شا تګ وکړ، تر څو وکولای شي چې د موسی قلعه د ښار په دفاع کې نوی دریځ خپل کړي.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7134973.stm|title=Soldiers 'seize Taleban leaders'|publisher=BBC|access-date=March 2, 2008|date=December 9, 2007}}&lt;/ref&gt;

== مړي شوي کسان ==

* '''۳ مې –''' د مشرانو جرګې غړی او د پخوانی لومړی وزیر (۱۹۹۲) عبدالصبور فرید کوهستاني چې د ۵۴ یا ۵۵ کلونو په عمر و، د وسله والو کسانو په برید کې ووژل شو.
* '''۱۲ مې –''' ملادادالله چې ۴۱ کاله عمر یې درلود او د طالبانو یو پوځي قومندان و، د وسله والو کسانو په برید کې ووژل شو.
* '''۶ جون –''' د سولې راډیو مسؤله مدیره، ذکیه ذکي چې ۳۵ کاله عمر یې درلود د وسله والو کسانو په برید کې ووژل شوه.
* '''۲۳ جولای –''' د افغانستان وروستی پاچا، محمد ظاهرشاه د ۹۲ کلونو په عمر مړ شو.
* '''۶ نومبر-''' حاجي محمد عارف ظریف چې یو سیاستوال او سوداګر و په یوه چاودنه کې مړ شو.
* '''۶ نومبر –''' ۴۵ کلن سید مصطفی کاظمي چې یو سیاستوال او د سوداګرۍ پخوانی وزیر و په یوه چاودنه کې مړ شو.
* '''۳۰ ډسمبر –''' په ګوانتانامو کې بندي عبدالرزاق د سرطان ناروغۍ له امله په ۶۸ کلنۍ کې مړ شو.

== سرچینې ==</text>
      <sha1>ic164frgvt2j0ro7be64ppso1jhf7tn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>په افغانستان کې کان کېندنه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59042</id>
    <revision>
      <id>370074</id>
      <parentid>357002</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T08:34:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>370074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14054" sha1="ssdvui5ptbsmt2ofupug1hczk9xdokr" xml:space="preserve">د اګسټ په ۱۵مه د طالبانو له خوا د کابل تر نیول کېدو مخکې، په افغانستان کې کان کېندنه د کانونو او پټرولیم وزارت له خوا کنټرول کېده. د دې وزارت مرکزي دفتر په کابل کې دی او د هېواد په نورو برخو کې سیمه ییز دفترونه لري. په افغانستان څه دپاسه ۱۴۰۰ ډوله معدني توکي شته، چې بارایت، کرومایت، سکاره، مس، سره زر، اوسپنه، سرپ، طبیعي ګاز، نفت، قیمتي او نیمه قیمتي ډبرې، مالګه، سلفر، لیتیم، تالک او زېنک یې له غوره منرالونو څخه ګڼل کېږي. په قیمتي ډبرو کې د لوړ کیفیت زمرد، لاجورد، سور لعل او یاقوت دي. د متحده ایالاتو د دفاع وزارت یا پنټاګون او د متحده ایالاتو د ځمک پوهنې او سروې د ادارې د یوې ګډې څېړنې پر بنسټ، د اټکل له مخې افغانستان د یو ټریلیون ډالرو په ارزښت نه را ایستل شوي منرالونه لري. &lt;ref name=&quot;prospects&quot;&gt;{{cite web|title=Market Prospects|url=http://www.aisa.org.af/Content/Media/Documents/Mining17112014133916625553325325.pdf|publisher=Afghanistan Investment Support Agency|access-date=1 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160222042116/http://www.aisa.org.af/Content/Media/Documents/Mining17112014133916625553325325.pdf|archive-date=22 February 2016|url-status=dead|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Minerals in Afghanistan|url=https://www.bgs.ac.uk/afghanminerals/docs/gold_a4.pdf|access-date=1 July 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Latifi|first1=Ali M.|title=Afghan mines among world's most dangerous|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2013/09/201391515580675531.html|publisher=Al Jazeera|access-date=1 July 2016|date=2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Kuo|first1=Chin S.|title=The Mineral Industry Of Afghanistan|url=http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/country/2010/myb3-2010-af.pdf|access-date=1 July 2016|archive-date=1 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170801160920/https://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/country/2010/myb3-2010-af.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://energypost.eu/is-china-really-eyeing-afghanistans-mineral-resources/|title=Is China really eyeing Afghanistan's mineral resources?|last1=Trakimavicius|first1=Lukas|date=22 March 2021|publisher=Energy Post|access-date=30 September 2021|خونديځ نېټه=30 September 2021|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20210930125228/https://energypost.eu/is-china-really-eyeing-afghanistans-mineral-resources/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210930125228/https://energypost.eu/is-china-really-eyeing-afghanistans-mineral-resources/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/asia/afghanistans-resources-could-make-it-the-richest-mining-region-on-earth-2000507.html|title=Afghanistan's resources could make it the richest mining region on earth however due to the war lasting over 30 years their mining has failed|work=The Independent|date=14 June 2010|access-date=7 May 2017}}&lt;/ref&gt;

په افغانستان کې د لاجوردو شپږ کانونه شته، چې تر ټولو لوی یې په بدخشان ولایت کې دی. همدارنګه د مسو شاوخوا ۱۲ کانونه په دې هېواد کې شته چې له ډلې یې د عینک د مسو زېرمې په لوګر ولایت کې دي. د انرژۍ له پلوه د افغانستان ارزښت د دې هېواد د جغرافیایي ځای پر بنسټ دی چې د منځنۍ اسیا څخه سویلي اسیا او د عربو سمندرګۍ ته د تیلو، طبیعي ګازو او بریښنا د صادراتو د ترانزیتي لارې په توګه ګڼل کېږي. په دې بالقوه امکاناتو کې له افغانستان څخه د ګازو د پایپ لاین جوړول د بحث وړ موضوع ده. د افغانستان د تیلو لومړی تولید د ۲۰۱۲ کال په وروستیو کې پیل شو. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tolonews.com/en/business/2675-afghanistan-home-to-24-precious-mineral-varieties|title=Archived copy|access-date=2011-05-14|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110529111401/http://www.tolonews.com/en/business/2675-afghanistan-home-to-24-precious-mineral-varieties|archive-date=2011-05-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite video|url=https://www.youtube.com/watch?v=izO6opy0LqE|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/izO6opy0LqE|archive-date=2021-12-21|url-status=live|title=Afghanistan: Work on Asia gas pipeline begins|publisher=Al Jazeera English|date=February 24, 2018|access-date=2019-04-10}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Afghanistan Strikes Oil for the first time (NATO in Afghanistan)&quot;&gt;{{cite video|url=https://www.youtube.com/watch?v=HkHyj4yHNBo|title=Afghanistan Strikes Oil for the first time (NATO in Afghanistan)|publisher=NATO|date=November 7, 2012|access-date=2019-04-10}}{{cbignore}}{{Dead Youtube links}}&lt;/ref&gt;

== لنډه کتنه ==
د اټکل له مخې څلویښت میلیونه کاله وړاندې د هند-اروپا، اسیا-افریقا د تکتونیکي پلیټونو په لوی بدلون سره له یو بل سره ټکړ وکړ. دې بدلون د لوړو غرونو سیمه رامنځ ته کړه چې یوه برخه یې افغانستان دی. د دې متنوع جیولوژیکي بنسټ په پایله کې ارزښتناکه معدني میراث پاتې شو چې تر اوسه یې له ‍۱۴۰۰ څخه ډېر معدني توکي ترسترګو شوي دي چې په کې سره زر، مس، لیتیم، یورانیم، اوسپنه، کوبالت، طبیعي ګاز او تیل ګډون لري. دا زېرمې کولای شي چې په نړۍ کې افغانستان د کانونو ترټولو بډایه سیمې په توګه را منځ ته کړي.  &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.theaustralian.com.au/business/kabuls-eye-on-aussie-expertise/story-e6frg8zx-1226032924343|first=Brendan|last=Nicholson|title=Kabul's eye on Aussie expertise|date=April 4, 2011|work=The Australian|access-date=January 10, 2022|archive-date=March 15, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140315131918/http://www.theaustralian.com.au/business/kabuls-eye-on-aussie-expertise/story-e6frg8zx-1226032924343|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/asia/afghanistans-resources-could-make-it-the-richest-mining-region-on-earth-2000507.html|location=London|work=The Independent|first=Kim|last=Sengupta|title=Afghanistan's resources could make it the richest mining country on earth|date=June 15, 2010}}&lt;/ref&gt;

افغانستان د انرژۍ او منرالونو د نه ایستل شوو لویو زېرمو څښتن دی، چې د هېواد د اقتصادي پرمختګ او ودې لپاره د بالقوه وړتیا په توګه لیدل کېږي. د دې معدني توکو عمده سرچیني له کرومیم، مسو، سرو زرو، اوسپنې، سرپ او زېنک، لیتیم، مرمر، قیمتي او نیمه قیمتي ډبرو، سلفر او د نورو ډېرو منرالونو څخه عبارت دي. د انرژۍ په سرچینو کې طبیعي ګاز او نفت شامل دي. حکومت د معدني او هایدروکاربن د نوي قانون د معرفي کولو لپاره کار کوي چې د حکومتولۍ نړیوال معیارونه پوره کړي. 

د متحده ایالاتو د ځمک پوهنې سروې اداره (USGS) او د بریتانیا د ځمک پوهنې سروې اداره په هېواد کې د سرچینو د اټکل په برخه کې کار کړی دی. له دې نه وړاندې، د افغانستان د سپړنې کار د [[شوروي اتحاد]] د ځمک پوهانو له خوا ترسره شوی و چې له ځانه سره یې د غوره کیفیت جیولوژیکي ریکارډونه درلودل او په دې هېواد کې د پام وړ معدني زېرمو ښکارندویه دي. د دې سرچینو پراختیا په افغانستان کې د زیربنا او امنیت ښه والي ته اړتیا لري. حکومت د عینک د مسو د پروژې او د حاجي ګک د اوسپنې د پروژې د پراختیا قراردادونه وړاندې کړي دي. له دې سره، حکومت کولای شي چې په بلخاب کې د مسو د سپړلو، په بدخشان کې د سرو زرو، په نورستان کې د قیمتي ډبرو او لیتیم او په شبرغان کې د تیلو او ګازو د نوو سپړنو لپاره داوطلبي وړاندې کړي. 

د یو غوره حساب ورکوونکي او د کان کېندنې د روڼ صنعت د رامنځ ته کولو لپاره، د کانونو وزارت د داوطلبۍ په برخه کې د سمونونو لومړۍ کاري پلان ترتیب کړی دی. افغانستان د کان ایستونکو صنایعو د روڼتیا په نوښت کې د یوه نوماند هېواد په توګه ګډ شو. داسې تمه کېده چې تر پنځو کلونو وروسته، به د منرالونو د تولید له امتیاز څخه د دولت په عوایدو کې ونډه په کال کې لږ تر لږه ۱.۲ میلیارده ډالره وي او د ۱۵ کلونو څخه وروسته به دا ونډه په کال کې ۳.۵ میلیاردو ډالرو ته لوړه شي. افغانستان د محلي ملکیت اړوند شرایط نه لري او د دې هېواد اساسي قانون ملي کولو ته اجازه نه ورکوي. په شرکتونو د مالیې تر ټولو ټیټه کچه په سیمه کې لږ تر لږه ۲۰ سلنه په ګوته شوې ده.  &lt;ref&gt;graham-harrison, 2010&lt;/ref&gt;

د افغانستان د کانونو صنعت د پراختیا په لومړني او د کان کېندنې په کوچني پړاو کې و. کارونه په ټیټه کچه کې وو او تولید یې یوازې سیمه ییزو بازارونو ته عرضه کېده. حکومت د اقتصادي ودې لپاره او همدارنګه د صنعتي معدني چرچینو (لکه شګې، ریګ او د سیمنټو لپاره د چونې ډبرې) چې کورني ساختماني صنعت کې کارول کېږي، د پراختیا لپاره د هېواد د معدني سرچینو پراختیا لومړیتوب ګڼلی دی. د کان کېندنې په موخه په زیربناوو او ترانسپورتي پروژو کې پانګه اچونه د کانونو د صنعت د پراختیا یو مهم اړخ ګڼل کېږي. 

په ۲۰۱۰ کال کې، حکومت د ۱۷۰ میلیون ډالرو پانګې پر مټ د افغانستان د اورګادې لومړۍ پټلۍ بشپړه کړه، چې دا ۷۶ کیلومتره لاره د مزارشریف ښار د [[ازبکستان]] د اورګاډي له پراخو شبکو سره نښلوي. دا نوې لار به افغان صادرونکو ته لاره هواره کړي چې کانونه او نور توکي اروپا ته و لېږدوي. د [[چین د خلکو جمهوریت|چین]] میتالورژیکي شرکت (MCC)  په افغانستان کې له لوګر ولایت څخه کابل لور ته د مسو د ایستلو لپاره د اورګاډي پټلۍ جوړوي. 

د کان کېندونکو په وینا د منرالونو د تولید په برخه کې د ډېټا د کمښت له امله، په افغانستان کې د کان کېندنې د فعالیتونو په اړه لږ معلومات د لاس رسي وړ دي او همدارنګه دا معلومات محدود دي. د USGS د معلومات له مخې د باریت تولید نږدې ۲۰۰۰ متریک ټنه، کرومایټ ۶۰۰۰ ټنه او طبیعي مایع ګاز ۴۵۰۰۰ بېلره اټکل شوي دي. د بیارغونې او د زیربناوو د پراختیا د بهیر لپاره د ساختماني منرالونو اټکل ترسره شوی دی او ویل کېږي چې تولید یې مخ په زیاتېدو او د کورنیو اړتیاوو د پوره کولو لپاره بسنه کوي. د ۲۰۰۹ کال په پرتله د سمنټو تولید ۱۳٪ زیات شوی دی. 

په افغانستان کې د دولتي شرکتونو د خصوصي کولو بهیر، چې د هېواد پر ډېری معدني زېرمو يې کنټرول لري، روان دی، خو لا تر اوسه بشپړ شوی نه دی. د کانونو په برخه کې د کورنیو خصوصي شرکتونو او بهرنیو پانګوالو پانګونه د حکومت له خوا هڅول کېږي، چې په دې لړ کې یې په ۲۰۰۷ ز کال کې د عینک د مسو د پروژې د پراختیا لومړی قرارداد دوو چینايي شرکتونو ته وړاندې کړ. په ۲۰۰۹ کال کې حکومت د حاجي ګک د اوسپنې د پروژې د پراختیا او په ۲۰۱۰ کال کې د نفتو او ګازو د ایستلو لپاره د داوطلبۍ خبرتیاوې خپرې کړې. د منرالونو او هایدرو کاربنونو سپړنه او پراختیا، را ایستل او پروسس د کانونو وزارت له دندو څخه دی. د هېواد د نویو قوانینو سره سم یاد وزارت همدارنګه د معدنی زیرمو د مالکیت د ساتنې او د ترانسپورت او بازارموندنې د تنظیم دنده پر غاړه لری. د هېواد د چاپیریال ساتنې قوانین په ۲۰۱۰ کال کې د تصویب لپاره وړاندې شول.  

== سرچینې ==</text>
      <sha1>ssdvui5ptbsmt2ofupug1hczk9xdokr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د متحده ایالاتو د اساسي قانون لسم تعدیل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59666</id>
    <revision>
      <id>370060</id>
      <parentid>369533</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T00:42:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>370060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17687" sha1="3k1y6x7g6v2cmnhakdcrvoizh2gxmpd" xml:space="preserve">د متحده ایالاتو د اساسي قانون لسم تعدیل (تعدیل  X)، د حقونو د قانون یوه برخه ده، چې د ۱۷۹۱ ز کال د ډسمبر په ۱۵مه تصویب شوی. دا د فدرالیزم اصل چې د دولتونو د حقونو په نوم هم پېژندل کېږي څرګندوي او دا په ګوته کوي چې فدرالي حکومت یواځې هغه واکونه لري چې د اساسي قانون له خوا ورته سپارل شوي او نور ټول هغه واکونه چې د اساسي قانون له خوا ایالتونه ترې منع شوي نه دي د هر ایالت لپاره خوندي دي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.archives.gov/exhibits/charters/bill_of_rights_transcript.html|title=The Bill of Rights: A Transcription|access-date=2010-09-20|publisher=[[National Archives and Records Administration|United States National Archives and Records Administration]]}}&lt;/ref&gt;

دا تعدیل په ۱۷۸۹ ز کال کې د متحده ایالاتو د لومړي کانګرس له خوا د اساسي قانون له تصویب وروسته د لومړۍ دورې په بهیر کې وړاندیز شوی و. دا د ډېریو غړو له خوا د اساسي قانون له تصویب څخه دمخه د شرط په توګه ګڼل کېده، چې په ځانګړې توګه د فدرالي ضد غوښتنو پوره کولو لپاره، چې د پیاوړي فدرالي حکومت د جوړولو مخالف وو په پام کې نیول شوي وو.&lt;ref name=&quot;bor&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.archives.gov/exhibits/charters/bill_of_rights.html|author=National Archives|title=Bill of Rights|date=October 30, 2015|access-date=March 7, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130404123122/http://www.archives.gov/exhibits/charters/bill_of_rights.html|archivedate=April 4, 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Cooper|first1=Charles|title=Essay on the Tenth Amendment:Reserved Powers of the States|url=https://www.heritage.org/constitution?essay_id=10000162|access-date=September 11, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://digitalcommons.law.seattleu.edu/sulr/vol7/iss3/2/|title=Freedom and Diversity in a Federal System: Perspectives on State Constitutions and the Washington Declaration of Rights|author=Justice Robert F. Utter|journal=Seattle University Law Review|publisher=Digitalcommons.law.seattleu.edu|date=2010-07-18|volume=7|issue=3|page=491|access-date=2015-10-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=McAffee|first1=Thomas B.|last2=Bybee|first2=Jay S.|last3=Bryant|first3=A. Christopher|title=Powers reserved for the people and the states: a history of the Ninth and Tenth Amendments|url=https://archive.org/details/powersreservedfo0000mcaf|date=2006|publisher=Praeger Publishers|isbn=0-313-31372-5|location=Westport, Conn.|pages=[https://archive.org/details/powersreservedfo0000mcaf/page/177 177]|oclc=69992386}}&lt;/ref&gt;

== مخلیکنه او منل ==
لسم تعدیل د کنفدراسیون د مادو له II مادې سره ورته دی:

هر ایالت خپل حاکمیت، ازادي او خپلواکي ساتي او هر هغه واک، قانوني واک او حق چې د دې کنفدراسیون له خوا د کانګرس په غونډه کې په ښکاره توګه متحده ایالاتو ته نه دی سپارل شوی، د هغه ساتنه به کوي.&lt;ref name=&quot;Yale University Avalon Project&quot;&gt;{{cite web|url=https://avalon.law.yale.edu/18th_century/artconf.asp#art2|title=Articles of Confederation: March 1, 1781|access-date=2020-02-15|publisher=[[Yale Law School]] Avalon Project}}&lt;/ref&gt;

وروسته له دې چې اساسي قانون تصویب شو، د سویلي کارولینا استازي توماس ټوډور ټکر او د میساچوسیټس استازي ایلبرج ګیري په جلاډول ورته تعدیلات وړاندیز کړل، چې د فدرالي حکومت واکونه یې «په څرګند ډول» محدود کول، چې کولای یې شوای ضمني واکونه رد کړي. جېمز میډیسن له دې تعدیلاتو سره مخالفت وکړ او ویې ویل چې: «د حکومت محدودیت د څرګندو واکونو پر وړاندې ناشونې دی؛ دا واکونه باید په ضمني توګه ومنل شي، پرته له دې چې اساسي قانون دې د هرې جزئي خبرې لپاره راښکته شي».&lt;ref name=&quot;House of Representatives Amendments to the Constitution&quot;&gt;{{cite web|url=http://press-pubs.uchicago.edu/founders/documents/amendXs6.html|title=House of Representatives, Amendments to the Constitution|access-date=2007-12-16|publisher=[[University of Chicago]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Constitutional Myth #7: The 10th Amendment Protects 'States' Rights'&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.theatlantic.com/national/archive/2011/07/constitutional-myth-7-the-10th-amendment-protects-states-rights/241671/|title=Constitutional Myth #7: The 10th Amendment Protects 'States' Rights'|first=Garrett|last=Epps|work=[[The Atlantic]]|date=July 11, 2011|access-date=2013-06-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bordewich&quot;&gt;{{cite book|title=The First Congress: How James Madison, George Washington, and a Group of Extraordinary Men Invented the Government|url=https://archive.org/details/firstcongresshow0000bord|last=Bordewich|first=Fergus M.|publisher=Simon and Schuster|year=2016|isbn=978-1451691931|location=New York City, NY|page=[https://archive.org/details/firstcongresshow0000bord/page/130 130]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://press-pubs.uchicago.edu/founders/documents/bill_of_rightss11.html|title=Bill of Rights Documents: Document 11: House of Representatives, Amendments to the Constitution|work=The Founders' Constitution|publisher=University of Chicago. June 8; July 21; August 13, 18-19, 1789|access-date=June 19, 2015}}&lt;/ref&gt;

=== قضایی تفسیر ===
لسم تعدیل، دا روښانه کوي چې د فدرالي حکومت واکونه په اساسي قانون کې ورکړل شویو واکونو پورې محدود دي، چې د سترې محکمې له خوا د اعتبار وړ اعلان شوي. متحده ایالات د سپراګ قضیې پر وړاندې (۱۹۳۱) کې سترې محکمې ټینګار وکړ چې دې تعدیل «هیڅ څه یې [اساسي قانون]  ته لکه څنګه چې په اصل کې تصویب شوی، نه دي ورزیات کړی».&lt;ref&gt;{{ussc|name=United States v. Sprague|volume=282|page=716|pin=733-34|year=1931}}.&lt;/ref&gt;

ایالتونه او ځایی حکومتونه کله ناکله هڅه کوي د بېلابېلو فدرالي مقرراتو نه، په ځانګړي توګه د کار او چاپیریال کنټرولولو برخو کې معافیت ترلاسه کړي او له لسم تعدیل څخه د خپلو ادعاوو لپاره د یوه اساس په توګه کار واخلي.&lt;ref&gt;{{ussc|name=United States v. Darby Lumber Co.|volume=312|page=100|pin=124|year=1941}}.&lt;/ref&gt;

=== قومانداني ===
له ۱۹۹۲ ز کال راهیسې، سترې محکمې پرېکړه کړې چې لسم تعدیل فدرالي حکومت منع کوي چې ایالتونه دې ته اړ کړي چې ځینې قوانین تصویب یا تصویب نه کړي او یا دې فدرالي قانون پلي کړي.

په نیویارک کې د متحده ایالاتو د قضیې پر وړاندې (۱۹۹۲)، د سترې محکمې د تعدیلاتو قانون د ټیټې کچې فاضله راډیو اکټیو پالیسۍ په ۱۹۸۵ ز کال کې باطله کړه، دې قانون د دولتونو لپاره درې هڅونې رامنځته کړې ترڅو چې قانوني مکلفیتونه ومني او د ټیټې کچې فاضله راډیو اکټیو د تصفیې لپاره شرایط چمتو کړي. لومړۍ دوه هڅونې د پیسو وې. درېیمه هڅونه، چې په دې قضیې کې تر ګواښ لاندې راغی، دولتونه یې اړ کړل چې په خپلو پولو کې هر هغه فاضله مواد چې د ۱۹۹۶ کال د جنوري له لومړۍ نیټې څخه مخکې نه وي تصفیه شوي، سرلیک واخلي، او هر دولت یې د ټولو هغو زیانونو لپاره چې په مستقیم ډول د فاضله موادو پورې تړاو لري مسؤول ګڼلی. &lt;ref&gt;{{ussc|name=New York v. United States|volume=505|page=144|year=1992}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dole&quot;&gt;{{ussc|name=South Dakota v. Dole|volume=483|page=203|year=1987}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Printz&quot;&gt;{{ussc|name=Printz v. United States|volume=521|page=898|year=1997}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{ussc|name=Murphy v. National Collegiate Athletic Association|volume=584|page=_|year=2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.scotusblog.com/2018/05/opinion-analysis-justices-strike-down-federal-sports-gambling-law/|title=Opinion analysis: Justices strike down federal sports gambling law (Updated)|date=2018-05-14|work=SCOTUSblog|access-date=2018-05-15|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== د سوداګرۍ ماده ===
په شلمې پیړۍ کې، د سوداګرۍ ماده د کانګرس د ځواک یو له ډېرو کارول شویو سرچینو څخه ګڼل کېده. دا تفسیر د فدرالي حکومت د منلو وړ ساحې په ټاکلو کې مهم دی. پېچلي اقتصادي ګواښونه چې د لوی ناورین له امله رامنځته شوي وو د کانګرس په سترې محکمې کې د یو پیاوړي ملي اقتصاد ساتلو لپاره د سوداګرۍ مادې د واکونو کارولو  د بیا ارزونې لامل شو. &lt;ref&gt;{{cite book|title=The Classical Liberal Constitution|url=https://archive.org/details/classicalliberal0000epst|last=Epstein|first=Richard A.|publisher=Harvard University Press|year=2014|isbn=978-0-674-72489-1|location=Cambridge, MA|page=[https://archive.org/details/classicalliberal0000epst/page/13 13]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=The Classical Liberal Constitution|url=https://archive.org/details/classicalliberal0000epst|last=Epstein|first=Richard A.|publisher=Harvard University Press|year=2014|isbn=978-0-674-72489-1|location=Cambridge, MA|page=[https://archive.org/details/classicalliberal0000epst/page/36 36]}}&lt;/ref&gt;

په متحده ایالاتو کې د لوپیز د قضیې پر وړاندې (۱۹۹۵)، یو فدرالي قانون چې د دولتي ښوونځیو په ساحه کې یا شاوخوا «د ټوپک څخه پاکه سیمه» امر کوي، لغوه شو. سترې محکمې حکم وکړ چې په اساسي قانون کې داسې کومه ماده نشته چې فدرال قانون ته واک ورکړي. دا د سترې محکمې لومړی عصري نظر و چې د سوداګرۍ مادې لاندې یې د حکومت واک محدود کړ. دې نظر کې د لسم تعدیل یا د محکمې د ۱۹۸۵ ګارسیا پریکړه نه ده ذکر کړې.&lt;ref&gt;{{ussc|name=Wickard v. Filburn|volume=317|page=111|year=1942}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{ussc|514|549|1995|name=United States v. Lopez}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{ussc|name=Gonzales v. Raich|volume=545|page=1|year=2005}}.&lt;/ref&gt;

=== د برلاسۍ ماده ===
د کوپر پر وړاندې د هارون په قضیه کې (۱۹۵۸)، سترې محکمې د دولتونو د حقونو او لسم تعدیل سره معامله وکړه. دا پېښه هغه مهال رامنځته شوه چې د یوې بلې تاریخي قضیې د حکم په مستقیم غبرګون کې په (۱۹۵۴) کې په براون کې شخړې رامنځته شوې. په براون کې سترې محکمې په متفقه توګه په عامه ښوونځیو کې د ماشومانو توکمیز توپیر غیرقانوني اعلان کړ. له براون وروسته سترې محکمې د سیمې نورو محکمو ته او د ښوونځي بورډونو ته امر وکړ چې په «پوره غور او چټکۍ سره» د توکمیزو بېلتون له منځه وړلو ته دې دوام ورکړي.&lt;ref&gt;{{ussc|358|1|1958}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{ussc|347|483|1954}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.history.com/topics/black-history/brown-v-board-of-education-of-topeka|title=Brown v. Board of Education|year=2009|publisher=[[A&amp;E Networks]]|access-date=May 25, 2018}}&lt;/ref&gt;

د هغو کسانو په منځ کې چې د پریکړې سره یې مخالفت کاوه (او د توکمیزو بېلتون ټولنې هڅې) هغه د ارکنساس والي اورول فوبوس وو. د تورپوستو زده کونکو یوه ډله چې د Little Rock Nine  په نوم پیژندل کېده دوی په مرکزي عالي لېسې کې چې پخوا ټول په کې سپین پوستي وو، د ښوونځي د پلاوي د هڅو په پایله کې د بروان د امر د منلو په موخه ټولو ګډون وکړ. تاوتریخوالی هغه وخت سخت شو کله چې والي فوبوس ملي ګارد ته امر وکړ چې ښوونځي ته د نهو تنو د ننوتلو مخه ونیسي او ولسمشر ایزنهاور فدرالي سرتیرو ته امر کړی و چې دوی دې بدرګه کړي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.history.com/topics/black-history/central-high-school-integration|title=Little Rock Nine|publisher=[[History (U.S. TV network)|History]]|access-date=May 25, 2018}}&lt;/ref&gt;

د بشپړونې له کړکیچ نه پنځه میاشتې وروسته، د ښوونځي پلاوي د متحده ایالاتو د ارکنساس ختیځې ولسوالۍ او د ولسوالۍ محکمې ته دعوه وړاندې کړې وه چې د توکمیز بېلتون په پلي کولو کې د دوه نیم کلن ځنډ غوښتنه یې کړې وه.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite journal|last=Farber|first=Daniel|date=1982|title=The Supreme Court and the Rule of Law: Cooper v. Aaron Revisited|url=https://scholarship.law.berkeley.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1327&amp;context=facpubs|journal=[[University of Illinois Law Review]]|volume=1982|pages=387–412|via=HeinOnline|access-date=2022-02-13|archivedate=2018-06-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180622005318/https://scholarship.law.berkeley.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1327&amp;context=facpubs}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite journal|last=Bhagwat|first=Ashutosh|date=2008|title=Cooper v. Aaron and the Faces of Federalism|url=https://scholarship.law.slu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1594&amp;context=lj|journal=Saint Louis University Law Journal|volume=52|pages=1087–1113|via=HeinOnline}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== فدرالي تمویل ===
فدرالي سیسټم د فدرالي حکومت وړتیا محدودوي چې د ملي حکومت د یوې وسیلې په توګه د ایالتي حکومتونو څخه کار واخلي، لکه څنګه چې د متحده ایالاتو پر وړاندې په پرنټز  کې تر سره شوي و.&lt;ref name=&quot;Printz2&quot;&gt;{{ussc|name=Printz v. United States|volume=521|page=898|year=1997}}.&lt;/ref&gt;

د همدې دلیل لپاره، کانګرس ډېری وخت هڅه کوي خپل واکونه د دولتونو د هڅولو له لارې وکاروي، ترڅو ملي پروګرامونه پلي کړي چې لږترلږه له ملي معیارونو سره سمون ولري؛ هغه سیسټم چې د کوپراتیف فدرالیزم په نوم یادیږي. د دې وسیلې د کار یوه بېلګه په هغو برخو کې د فدرالي تمویل د تخصیص شرطي کول و چې د دولت ځینې قوانین د فدرالي لارښوونو سره سمون نه لري. د بېلګې په توګه، کېدای شي د فدرال تعلیمي بودیجه د IDEA سره سم د ځانګړو تعلیمي پروګرامونو له پلي کولو پرته ونه منل شي. په ورته ډول، په ټول هېواد کې د چټکتیا د حد محدودیت له ۵۵ مایله پر ساعت (۸۹ کیلومتره پر ساعت) ، د ۰.۰۸ قانوني وینې الکول محدودیت، او په ټول هیواد کې د څښاک د څښلو عمر ۲۱ کلني د دې طریقې له لارې وضع شوي؛ که چېرې دوی دا ډول قوانین تصویب نه کړي ایالتونه به د لویو لارو تمویل له لاسه ورکړي (که څه هم د ملي سرعت حد له هغه وروسته لغوه شوی).&lt;ref name=&quot;Dole2&quot;&gt;{{ussc|name=South Dakota v. Dole|volume=483|page=203|year=1987}}.&lt;/ref&gt;

د  Sebelius پر وړاندې د خپلواکې سوداګرۍ ملي فدراسیون قضیه کې (۲۰۱۲)، محکمې پریکړه وکړه چې د ناروغانو د ساتنې او ارزانه پاملرنې قانون چې (عموما د ACA یا Obamacare په نوم یادیږي) په غیرقانوني توګه یې دولتونه اړ کړي چې Medicaid پراخ کړي. محکمې د ACA ژبه د جبري تر سرلیک لاندې ډلبندي کړه ځکه چې ایالتونه یې په اغیزمنه توګه د فدرالي پروګرام سره یوځای کېدو ته اړ ایستل ترڅو چې دولتونه په دوامداره توګه د میډیکاډ بودیجې چمتو کولو شرطونو سره موافقه وکړي او د میډیکاډ وړتیا بدله کړي ترڅو ټول هغه کسان په کې شامل شي چې ۱۳۳ سلنه د بېوزلۍ تر کرښې لاندې ژوند کوي.&lt;ref&gt;{{ussc|name=National Federation of Independent Business v. Sebelius|volume=567|page=519|year=2012}}.&lt;/ref&gt;

== سرچینې ==</text>
      <sha1>3k1y6x7g6v2cmnhakdcrvoizh2gxmpd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د غلامۍ تاريخ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60484</id>
    <revision>
      <id>370059</id>
      <parentid>369744</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T00:30:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>370059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12555" sha1="41svwionlbvs171b753bbfox8q5y0eu" xml:space="preserve">د غلامۍ تاريخ له پخوا وختونو څخه تر نن ورځې پورې زيات کلتورونه، مليتونه او دينونه رانغاړي. همدا ډول د غلامۍ قربانيان له زياتو بېلابېلو توکمي لږه کيو او مذهبي ډلو څخه وو. د غلامانو ټولنيزو، اقتصادي او حقوقي دريځونو، د غلامۍ په بېلابېلو نظامونو کې په پراخ ډول د وختونو او ځايونو له مخې توپير درلود. &lt;ref&gt;{{cite book|last=Klein|first=Herbert S.|title=African Slavery in Latin America and the Caribbean|url=https://archive.org/details/africanslaveryin0000herb|year=2007|publisher=Oxford University Press|location=New York [etc.]|isbn=978-0195189421|edition=2nd|author2=III, Ben Vinson}}&lt;/ref&gt;

غلامي په پرتليز ډول له تمدن څخه مخکې، د ښکاري ډلې وګړو کې خورا لږه ځکه وه، چې غلامي د تولنيزې ډلبندۍ تر شرطونو لاندې وده کوي. غلامي په لومړيو تمدنونو، (لکه:  بين النهرين کې سومر، چې له ميلاد څخه ۳۵۰۰ کلونو پخوا ته ورګرځي) کې پلې شوه. مریيتوب د بين النهرين حمورابي قانون (۱۸۶۰ ق . م) کې راڅرګندېږي، چې د يوه رامنځته شوي بنسټ په توګه ورته ورګرځي. مریيتوب په لرغونۍ نړۍ کې خپور شوی و او د رومي سترواکۍ په ګډون په نږدې هر لرغوني تمدن کې موندل شوی و. د منځنيو پېړيو په لومړيو کې په اروپا کې لږ عام شو [مرييتوب]، که څه هم په ځينو سيمو کې يې پلې کېدل دوام وکړ. په مديترانه يي هېوادونو کې د جنګ د پېړيو پر مهال عيسويانو او مسلمانانو دواړو د يو بل غړي ونيول او غلامان يې کړل. اسلامي مرييتوب له ۷ پېړي څخه تر ۲۰ پېړۍ پورې په بنسټيز ډول د لویديخې او مرکزي اسيا، شمالي او ختيځې افريقا، هندوستان او اروپا سيمې راونغاړلې. هالنډ، فرانسې، هسپانيې، پرتګال، بریتانيا او د لويديځې افریقا يو شمېر پاچاهيو د اتلانتيک غلامۍ سوداګرۍ (Atlantic Slave trade) کې په ځانګړي ډول له ۱۶۰۰ ز څخه وروسته د يادونې وړ ونډه ولوبوله. &lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Smith|last9=Hertz|pmc=2999363|pages=19–34|journal=Current Anthropology|pmid=21151711|doi=10.1086/648530|date=February 2010|issue=1|volume=51|title=Wealth Transmission and Inequality Among Hunter-Gatherers|url=https://archive.org/details/sim_current-anthropology_2010-02_51_1/page/n24|first10=Adrian|last10=Bell|first9=Tom|first8=Monique Borgerhoff|first1=Eric Alden|last8=Mulder|first7=Samuel|last7=Bowles|first6=Michael|last6=Gurven|first5=Polly|last5=Wiessner|first4=David|last4=Nolin|first3=Frank|last3=Marlowe|first2=Kim|last2=Hill|quote=Summary characteristics of hunter-gatherer societies in the Standard Cross-Cultural Sample (SCSS). [...] Social stratification [: ...] Hereditary slavery 24% [...].}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Wanzola|first=Hamba|title=Rediscovering the Hidden World: The Changing Human Geography of Kongo|url=https://books.google.com/books?id=hLFGpdkpHKsC&amp;pg=PT72|publisher=[[Xlibris Corporation]]|date=30 November 2012|page=72|isbn=978-1479751914|quote=Slavery is rare among hunter-gatherer populations as slavery depends on a system of social stratification.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Tetlow|first1=Elisabeth Meier|chapter=Sumer|title=Women, Crime and Punishment in Ancient Law and Society: Volume 1: The Ancient Near East|url=https://books.google.com/books?id=ONkJ_Rj1SS8C|series=Women, Crime, and Punishment in Ancient Law and Society|volume=1|location=New York|publisher=A&amp;C Black|date=2004|page=7|isbn=9780826416285|access-date=17 March 2019|quote=In Sumer, as in most ancient societies, the institution of slavery existed as an integral part of the social and economic structure. Sumer was not, however, a slavery based economy.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wsu.edu/~dee/MESO/CODE.HTM|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514033802/http://www.wsu.edu/~dee/MESO/CODE.HTM|archive-date=14 May 2011|title=Mesopotamia: The Code of Hammurabi|quote=e.g. Prologue, &quot;the shepherd of the oppressed and of the slaves&quot; Code of Laws No. 307, &quot;If any one buy from the son or the slave of another man&quot;.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Migrants in Chains: On the Enslavement of Muslims in Renaissance and Enlightenment Europe|author=Ariel Salzmann|journal=Religions|year=2013|quote=Between the Renaissance and the French Revolution, hundreds of thousands of Muslim men and women from the southern and eastern shores of the Mediterranean were forcibly transported to Western Europe.}}&lt;/ref&gt;

که څه هم غلامي نوره د نړۍ په هيڅ ځای کې قانوني نه ده، مګر انساني قاچاق تر اوسه د يوې نړيوالې ستونزې په توګه پاتې کېږي. د اټکل له مخې په ۲۰۱۳ ز کې له ۲۵ څخه تر ۴۰ ميليونو خلکو پورې غلامان کړای شوي وو، چې ډېری يې په اسيا کې وو. له ۱۹۸۳ ز څخه تر ۲۰۰۵ ز کال پورې د سوډان د دويمې کورنۍ جګړې پر مهال خلک په غلامۍ نيول شوي وو. په لوېديځې افريقا کې د کاکاو بوټو [يو ډول ونه ده، چې تخم يې د چايو په توګه او چاکلېټ کې کارول کېږي] د نيالولو په موخه د ۱۹۹۰ ز لسيزې په وروستيو کې د کوچنيانو د منظمې غلامۍ او قاچاق ثبوت په ډاګه شو. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.globalslaveryindex.org/category/press-release/|title=Inaugural Global Slavery Index Reveals more Than 29 Million people Living In Slavery|work=Global Slavery Index 2013|date=4 October 2013|access-date=17 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20160407232555/http://www.globalslaveryindex.org/category/press-release/|archive-date=7 April 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;US Department of State&quot;&gt;{{cite web|title=Slavery, Abduction and Forced Servitude in Sudan|url=https://2001-2009.state.gov/p/af/rls/rpt/2002/10445.htm|publisher=US Department of State|access-date=20 March 2014|date=22 May 2002}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;theAustralian-20867&quot;&gt;{{cite web|author=5 Minutes 10 Minutes &lt;!-- // .tier-2 --&gt;|url=http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,20867,20855855-28737,00.html|title=West is master of slave trade guilt|publisher=Theaustralian.news.com.au|access-date=4 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20070613155944/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,20867,20855855-28737,00.html|archive-date=13 June 2007|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

په ۲۱ مه پېړۍ کې هم غلامي ادامه لري او په کلني ډول ۱۵۰ بېليونه امريکايي ډالر ګټه جوړوي. د وسله والې جګړې لرونکو سيمو کې وګړي په ځانګړي ډول حساس دي او معاصر لېږد رالېږد په کې انساني قاچاق يو څه اسانه کړی دی. په ۲۰۱۹ ز کې د ټولې نړۍ په کچه اټکل شوي ۴۰ ميليونه خلک د مرئيتوب د ځينو بڼو تابع وو، چې له دې ډلې ۲۵ سلنه يې کوچنيان وو. ۶۱ سلنه يې په زور کار کولو چارو کې کارول کېدل، چې زياتره يې په خصوصي برخه کې وو. ۳۸ سلنه د زور ودونو له مخې ژوند کوي. د معاصرې غلامۍ نور ډولونه د سربازانو په توګه د کوچنيانو ګومارل، جنسي قاچاق او جنسيتي مرئيتوب دي. &lt;ref name=&quot;Guardian&quot;&gt;{{cite web|author=Kate Hodal|url=https://www.theguardian.com/news/2019/feb/25/modern-slavery-trafficking-persons-one-in-200|title=One in 200 people is a slave. Why?|date=2016-05-31|work=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;globalslaveryindex.org&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.globalslaveryindex.org/2018/findings/global-findings/|title=10 countries with the highest prevalence of modern slavery|website=Global Slavery Index|language=en-US|access-date=2020-06-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200607200332/https://www.globalslaveryindex.org/2018/findings/global-findings/|archivedate=2020-06-07|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== اصلي ==
د غلامۍ ثبوتونه يا شواهد له ليکلو ثبتونو څخه مخکې نېټو ته ځکه ورګرځي، چې که په ډېری کلتورونو کې نه وه [غلامي]؛ نو په زياتو کې هرومرو وه. ډله یيزه غلامي د ژوندي پاتې کېدلو په موخه زياتو اقتصادي امکاناتو او د خورا ډېرو وګړو او د نفوس غلظت ته اړتيا لري. د همدې له امله به کېدای شي د غلامۍ دود نږدې ۱۱۰۰۰ کالونه پخوا د نوې تيږې دورې اوښتون Neolithic Revolution پر مهال د کرنې له رامنځته کېدلو څخه وروسته پراختيا کړې وي. &lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/blackhistory/article-24156|title=Historical survey: Slave-owning societies|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|archive-url=https://web.archive.org/web/20070223090720/http://www.britannica.com/blackhistory/article-24156|archive-date=23 February 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Compare: {{cite book|last1=Ericson|first1=David F.|chapter=Dew, Fitzhugh, and Proslavery Liberalism|title=The Debate Over Slavery: Antislavery and Proslavery Liberalism in Antebellum America|url=https://books.google.com/books?id=zuzKxZ9xXLoC|location=New York|publisher=New York University Press|date=2000|page=109|isbn=9780814722121|access-date=21 October 2020|quote=[...] Fitzhugh compares wives [...], children [...], wards [...], apprentices [...], prisoners [...], soldiers [...], sailors [...], the poor under the English poor laws [...], imported Chinese laborers in the British colonies [...], as well as the remaining serfs of eastern Europe and central Asia [...] with slaves. Thus broadly understood, the status of slaves is very widespread indeed, and every society seems to be a slave society.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Compare: {{cite encyclopedia|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|title=Slavery|url=https://www.britannica.com/topic/slavery-sociology|quote=[...] for slavery to flourish, social differentiation or stratification was essential. Also essential was an economic surplus, for slaves were often consumption goods who themselves had to be maintained rather than productive assets who generated income for their owner. Surplus was also essential in slave systems where the owners expected economic gain from slave ownership. &lt;br&gt; Ordinarily there had to be a perceived labour shortage, for otherwise it is unlikely that most people would bother to acquire or to keep slaves. Free land, and more generally, open resources, were often a prerequisite for slavery; in most cases where there were no open resources, non-slaves could be found who would fulfill the same social functions at lower cost. Last, some centralized governmental institutions willing to enforce slave laws had to exist, or else the property aspects of slavery were likely to be chimerical.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|title=Slavery|url=https://www.britannica.com/topic/slavery-sociology}}&lt;/ref&gt;

مریيتوب په ځينو پخوانيو تمدنونو، لکه: د سومر او ههم د لرغوني مصر، لرغوني چين، Akkadian سترواکۍ، اشور يا Assyria، بابلي، فارسي، لرغوني يونان، لرغوني هند، رومي سترواکۍ، د عربو اسلامي خلافت او سلطنت، نوبيا او د امريکا [امريکاګانو] له کلمبيايي تمدنونو په ګډون نږدې په هر لرغوني تمدن کې پېښ شوی دی. &lt;ref name=&quot;Slavery&quot;&gt;&quot;[http://www.britannica.com/blackhistory/article-24156 Historical survey &gt; Slave-owning societies]&quot;. ''Encyclopædia Britannica.''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Demography, Geography and the Sources of Roman Slaves,&quot; by W.V. Harris: ''The Journal of Roman Studies'', 1999.&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>41svwionlbvs171b753bbfox8q5y0eu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کوویډ-۱۹ واکسین کلینیکي څېړنې</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61046</id>
    <revision>
      <id>370062</id>
      <parentid>369054</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T02:17:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>370062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23975" sha1="ame855pjhfogs7af4svcvvo6r79152l" xml:space="preserve">'''د کوویډ-۱۹ واکسین کلینیکي څېړنې''' د دې لپاره کېږي چې د کوویډ-۱۹ واکسین ځانګړنې مشخصې کړي. دا ځانګړنې اغېزناکتیا، کارندوالی او خوندیتوب دي. ملي دولتونو ۳۰ واکسینونو ته د کارولو اجازه ورکړې ده چې په دې کې اته د بیړنۍ یا بشپړې استفادې لپاره دي او لږ تر لږه یوې داسې نظارتي مرجع تایید کړي دي چې د روغتیا نړیوال سازمان یې په رسمیت پېژني، د دې تر څنګ پنځه نور په څلورم پړاو کې دي. ۲۰۴ واکسینونه تر کلینیکي څېړنو لاندې دي او تر اوسه د کارولو اجازه نه ده ورکړل شوې.&lt;ref&gt;[https://extranet.who.int/pqweb/sites/default/files/documents/Status_COVID_VAX_02March2022.pdf &quot;Status of COVID-19 Vaccines within WHO EUL/PQ evaluation process&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220325152128/https://extranet.who.int/pqweb/sites/default/files/documents/Status_COVID_VAX_02March2022.pdf |date=2022-03-25 }}. World Health Organization, 2 March 2022.&lt;/ref&gt;

دري دېرش داسې واکسینونه شته چې لږ تر لږه یوې ملي نظارتي مرجع يې عمومي استفادې ته اجازه ورکړې ده:&lt;ref name=&quot;london2&quot;&gt;{{cite web|date=12 July 2021|title=COVID-19 vaccine tracker (Refresh URL to update)|url=https://vac-lshtm.shinyapps.io/ncov_vaccine_landscape/|access-date=10 March 2021|publisher=[[London School of Hygiene &amp; Tropical Medicine]]|website=vac-lshtm.shinyapps.io}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|date=12 July 2021|title=Approved Vaccines|url=https://covid19.trackvaccines.org/vaccines/approved/|publisher=COVID 19 Vaccine Tracker, McGill University|access-date=25 April 2022|archive-date=16 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211116105803/https://covid19.trackvaccines.org/vaccines/approved/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

* یو ډي.اېن.اې واکسین: زي‌کوو-ډي (ZyCoV-D).
* دوه ار.اېن.اې واکسینونه: فایزر بیواېن‌ټېک (Pfizer–BioNTech) او مډېرنا (Moderna).
* دوولس معمولي غیر فعال واکسینونه: د چین د طبي علومو د اکاډمۍ واکسین، کورونا واک (CoronaVac)، کو واکسین (Covaxin)، کووي واک (CoviVac)، کوو ایران برکت (COVIran Barekat)، فخرا واک (FAKHRAVAC)، منهای کنټای (Minhai-Kangtai)، قز واک (QazVac)، سینوفارم بي.ای.بي.پي (Sinopharm BIBP)، ډبلیو.ای.بي.پي (WIBP)، تورک واک (Turkovac) او وي.اېل.اې ۲۰۰۱ (VLA2001).&lt;ref name=&quot;Hotez&quot;&gt;{{cite journal|last1=Hotez|first1=Peter J.|last2=Bottazzi|first2=Maria Elena|title=Whole Inactivated Virus and Protein-Based COVID-19 Vaccines|journal=Annual Review of Medicine|date=27 January 2022|volume=73|issue=1|pages=55–64|doi=10.1146/annurev-med-042420-113212|pmid=34637324|s2cid=238747462|url=https://doi.org/10.1146/annurev-med-042420-113212|access-date=14 April 2022|issn=0066-4219}}&lt;/ref&gt;
* پنځه ویروس لېږدوونکي واکسینونه: سپوټنیک لایټ (Sputnik Light)، سپوټنیک وي (Sputnik V)، اکسفورډ-اسټرازېنکا (Oxford–AstraZeneca)، کانوېډېشیا (Convidecia) او جانسون انډ جانسون (Janssen).&lt;ref name=&quot;Hotez&quot; /&gt;
* دوولس د فرعي واحد واکسینونه: عبدالله (Abdala)، کوربیواکس (Corbevax)، کوواکس-۱۹ (COVAX-19)، ايپيواک کورونا (EpiVacCorona)، ام.وي.سي کوو۱۹۰۱ (MVC-COV1901)، نورا (Noora)، نواواکس (Novavax)، رازي کوو پارس (Razi Cov Pars)، سینوفارم سي.ان.بي.جي (Sinopharm CNBG)، سوبرانا ۰۲ (Soberana 02)، سوبرانا پلس (Soberana Plus) او زي.اېف ۲۰۰۱ (ZF2001).&lt;ref name=&quot;Hotez&quot; /&gt;
* یو د ویروس ته ورته ذراتو واکسین: کو وي.اېل.پي (CoVLP).&lt;ref name=&quot;Hotez&quot; /&gt;

د ۲۰۲۱ ز کال تر جولای میاشتې پورې ۳۳۰ کاندید واکسینونه د پراختیا په بېلابېلو پړاوونو کې وو، له دې ډلې ۱۰۲ ډوله تر کلینیکي څېړنو لاندې وو چې ۳۰ یې د ازمېښتونو په لومړي پړاو کې وو، ۳۰ یې د ازمېښتونو په دویم پړاو کې وو، ۲۵ یې د ازمېښتونو په درېیم پړاو کې وو او ۸ یې هم د پراختیا په څلورم پړاو کې وو.&lt;ref name=&quot;london22&quot;&gt;{{cite web|date=12 July 2021|title=COVID-19 vaccine tracker (Refresh URL to update)|url=https://vac-lshtm.shinyapps.io/ncov_vaccine_landscape/|access-date=10 March 2021|publisher=[[London School of Hygiene &amp; Tropical Medicine]]|website=vac-lshtm.shinyapps.io}}&lt;/ref&gt;

== فورمول‌بندي ==
د ۲۰۲۰ ز کال له سپټمبر میاشتې راهیسې یوولس کاندید واکسینونه په کلینیکي پراختیا کې تقویتي درمل کاروي تر څو خوندیتوب زیات کړي. تقویتي درمل (adjuvant) داسې مواد دي چې د واکسین په مقابل کې د خونديتوب غبرګون ډېروي. په ځانګړو مواردو کې ښايي دغه تقویتي درمل د دې لپاره هم وکارول شي چې د واکسین اغېزناکتیا ډېره کړي. د کوویډ-۱۹ واکسین د تقویتي درملو فورمول ښايي هغو ټېکنالوژيو ته ګټور وي چې د کوویډ-۱۹ غیر فعال ویروس کاروي او یا هم داسې واکسینونه کاروي چې د نوي ترکیب پروتینونه یا لېږدوونکي لري. د المونیم مالګې چې په &quot;زاج&quot; مشهورې دي، لومړني تقویتي درمل وو چې مجازو واکسینونو ته ور زیات شول او په شاوخوا ۸۰ سلنه تقویتي واکسینونو کې دغه تقویتي درمل یا اجوېنټ انتخابي بڼه لري. زاج تقویتي درمل د خوندیتوب د ډېرولو لپاره بېلابېل مالیکولي او حجروي میکانیزمونه لري چې په دې ډله کې د التهابي سیټوکینونو ازادول یادولی شو.&lt;ref name=&quot;Hotez3&quot;&gt;{{cite journal|last1=Hotez|first1=Peter J.|last2=Bottazzi|first2=Maria Elena|title=Whole Inactivated Virus and Protein-Based COVID-19 Vaccines|journal=Annual Review of Medicine|date=27 January 2022|volume=73|issue=1|pages=55–64|doi=10.1146/annurev-med-042420-113212|pmid=34637324|s2cid=238747462|url=https://doi.org/10.1146/annurev-med-042420-113212|access-date=14 April 2022|issn=0066-4219}}&lt;/ref&gt;

== اغېزناکتیا ==
د واکسین اغېزناکتیا په دې معنا ده چې په واکسین شویو کسانو کې د ناواکسین شویو کسانو په پرتله د ناروغۍ ګواښ راکم شي. صفر سلنه اغېزناکتیا په دې معنا ده  چې واکسین کار نه کوي (لکه هغه ماده چې دوا په کې نه‌شته خو روحي تکسین لري). ۵۰ سلنه اغېزناکتیا په دې معنا ده چې د سرایت نیمايي پېښې په هغو کسانو کې دي چې واکسین یې نه دی کړی.&lt;ref name=&quot;NYT-20201120&quot;&gt;{{cite news|author-link=Carl Zimmer|date=20 November 2020|title=2 Companies Say Their Vaccines Are 95% Effective. What Does That Mean? You might assume that 95 out of every 100 people vaccinated will be protected from Covid-19. But that's not how the math works.|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2020/11/20/health/covid-vaccine-95-effective.html|access-date=21 November 2020|vauthors=Zimmer C}}&lt;/ref&gt;

که د واکسین پر مهال مټ په سم ډول ونه‌نیول شي یا فشار پرې وارد شي، یعنې واکسین د عضلې پر ځای تر جلد لاندې تزریق شي، ښايي په دې صورت کې د کوویډ-۱۹ واکسین ناسمه اغېزه وکړي. د سي.ډي.سي لارښوونه دا ده چې هغه ډوزونه باید تکرار نه‌شي چې تر جلد لاندې تجویزېږي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cdc.gov/vaccines/covid-19/downloads/covid19-vaccine-errors-deviations.pdf|title=COVID-19 Vaccine Administration Errors and Deviations|publisher=CDC}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nbcmiami.com/news/donotsqueezemyarm-doctor-sounds-alarm-on-how-to-properly-inject-covid-19-vaccine/2353866/|title=#DoNotSqueezeMyArm: Doctor Sounds Alarm on How to Properly Inject COVID-19 Vaccine|first=Ari|last=Odzer • •}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Ng JY|title=Inadvertent subcutaneous injection of COVID-19 vaccine|journal=Postgraduate Medical Journal|volume=97|issue=1148|pages=400|date=June 2021|pmid=33589486|pmc=7886662|doi=10.1136/postgradmedj-2021-139870}}&lt;/ref&gt;

د بېلابېلو واکسینونو د اغېزناکتیا پرتله کول اسانه کار نه دی، ځکه ازمېښتونه په بېلابېلو خلکو، بېلابېلو جغرافیايي سیمو او د ویروس په بېلابېلو بڼو کې شوي وي. د ډلټا بڼې تر راتلو مخکې د کوویډ-۱۹ په اړه فکر کېده چې د واکسین اغېزناکتیا ښايي ۶۷ سلنه د وبا د ټکني کولو لپاره کافي وي، خو اوسني واکسینونه د سرایت ضد هغه خوندیتوب نه رامنځته کوي چې د انتشار د مخنیوي لپاره اړین دی. د واکسین اغېزناکتیا د ناروغۍ مخنیوی منعکسوي چې د سارس کوویډ ۲ ویروس د خپرېدو د وړتیا لپاره یو کمزوری شاخص دی، ځکه هغه کسان ښايي ډېر لېږدوونکي وي چې د ناروغۍ نښې نه‌لري. د متحدو ایالتونو د خوړو او درملو سازمان (FDA) او د اروپا د درملو مرکز (EMA) د کوویډ-۱۹ واکسین د تایید لپاره ۵۰ سلنه ظرفیت د اړینې اغېزناکتیا په توګه ټاکی دی. تمه کېږي چې د کوویډ-۱۹ واکسین اړینه اغېزناکتیا به لږ تر لږه ۷۰ سلنه د وبا د مخنیوي او لږ تر لږه ۸۰ سلنه د دې لپاره وي چې دغه وبا له لا زیاتو اقداماتو پرته ټکنۍ کړي.&lt;ref&gt;{{cite web|vauthors=Branswell H|title=Comparing three Covid-19 vaccines: Pfizer, Moderna, J&amp;J|website=[[Stat (website)|Stat]]|date=2 February 2021|url=https://www.statnews.com/2021/02/02/comparing-the-covid-19-vaccines-developed-by-pfizer-moderna-and-johnson-johnson/|access-date=28 February 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RandolphHE2020May&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Randolph HE, Barreiro LB|title=Herd Immunity: Understanding COVID-19|journal=Immunity|volume=52|issue=5|pages=737–741|date=May 2020|pmid=32433946|pmc=7236739|doi=10.1016/j.immuni.2020.04.012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|date=16 August 2021|title=Bharat's Intranasal Covid-19 Vaccine Moves Forward|url=https://www.pharmalive.com/bharats-intranasal-covid-19-vaccine-moves-forward/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211009194407/https://www.pharmalive.com/bharats-intranasal-covid-19-vaccine-moves-forward/|archivedate=9 October 2021|access-date=25 April 2022|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=The FDA's cutoff for Covid-19 vaccine effectiveness is 50 percent. What does that mean?|url=https://www.nbcnews.com/health/health-news/fda-s-cutoff-covid-19-vaccine-effectiveness-50-percent-what-n1245506|access-date=8 January 2021|website=[[NBCNews.com]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=EMA sets 50% efficacy goal – with flexibility – for COVID vaccines|url=https://www.raps.org/news-and-articles/news-articles/2020/11/for-ema-50-efficacy-with-flexibility-is-goal-for-c|access-date=8 January 2021|website=Regulatory Affairs Professionals Society (RAPS)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Krause P, Fleming TR, Longini I, Henao-Restrepo AM, Peto R|title=COVID-19 vaccine trials should seek worthwhile efficacy|journal=Lancet|volume=396|issue=10253|pages=741–743|date=September 2020|pmid=32861315|pmc=7832749|doi=10.1016/S0140-6736(20)31821-3|title-link=doi|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;efficacy-needed&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Bartsch SM, O'Shea KJ, Ferguson MC, Bottazzi ME, Wedlock PT, Strych U, McKinnell JA, Siegmund SS, Cox SN, Hotez PJ, Lee BY|display-authors=6|title=Vaccine Efficacy Needed for a COVID-19 Coronavirus Vaccine to Prevent or Stop an Epidemic as the Sole Intervention|journal=American Journal of Preventive Medicine|volume=59|issue=4|pages=493–503|date=October 2020|pmid=32778354|pmc=7361120|doi=10.1016/j.amepre.2020.06.011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|date=17 December 2020|title=FDA Briefing Document for mRNA 1273|website=[[Food and Drug Administration]]|url=https://www.fda.gov/media/144434/download|url-status=live|access-date=18 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20201215124423/https://www.fda.gov/media/144434/download|archive-date=15 December 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{cite web|date=10 December 2020|title=FDA Briefing Document: Pfizer–BioNTech COVID-19 Vaccine|url=https://www.fda.gov/media/144245/download|access-date=1 January 2021|publisher=U.S. [[Food and Drug Administration]] (FDA)|format=PDF}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hunziker 805–820&quot;&gt;{{cite journal|last=Hunziker|first=Patrick|date=24 July 2021|title=Personalized-dose Covid-19 vaccination in a wave of virus Variants of Concern: Trading individual efficacy for societal benefit|url=https://precisionnanomedicine.com/article/26101-personalized-dose-covid-19-vaccination-in-a-wave-of-virus-variants-of-concern-trading-individual-efficacy-for-societal-benefit|journal=Precision Nanomedicine|language=en|volume=4|issue=3|pages=805–20|doi=10.33218/001c.26101|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Dean N, Madewell Z|date=5 March 2021|title=Understanding the spectrum of vaccine efficacy measures|url=https://blogs.bmj.com/bmj/2021/03/05/understanding-the-spectrum-of-vaccine-efficacy-measures/|journal=The BMJ Opinion|access-date=1 March 2021}}&lt;/ref&gt;

=== کارندوالی ===
د ۲۰۲۱ ز کال له اګسټ میاشتې راهیسې څېړنې ښيي چې په متحدو ایالتونو کې د کوویډ-۱۹ موجود واکسینونه &quot;د کوویډ-۱۹ وبا له امله د شدیدې ناروغۍ، بستري کېدو او مړینو په مقابل کې ډېر ګټور دي&quot;. د سي.ډي.سي د راپور له مخې هغه کسان چې واکسین یې نه دی کړی، د هغو کسانو په پرتله چې واکسین یې کړی، ۵ برابره احتمال لري چې پر ناروغۍ اخته شي، ۱۰ برابره احتمال لري چې په روغتونونو کې بستري شي او د مړینې احتمال یې هم تر هغوی ۱۱ برابره ډېر دی.&lt;ref&gt;{{cite web|vauthors=Holcombe M, Waldrop T|date=11 September 2021|title=CDC study: Unvaccinated 11 times more likely to die from Covid-19|url=https://www.cnn.com/2021/09/10/health/us-coronavirus-friday/index.html|access-date=2021-09-11|website=CNN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=McMaster P|title=Management of liver trauma and liver transplantation|journal=Physiotherapy|volume=64|issue=2|pages=39–40|date=February 1978|pmid=345296|doi=10.15585/mmwr.mm7037e1|s2cid=237547342}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/media/releases/2021/s1029-Vaccination-Offers-Higher-Protection.html|title=New CDC Study: Vaccination Offers Higher Protection than Previous COVID-19 Infection|publisher=U.S. [[Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC).|date=January 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;VDH&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.vdh.virginia.gov/coronavirus/2021/08/23/vaccine-effectiveness/|title=Vaccine Effectiveness|publisher=Virginia Department of Health|date=23 August 2021|access-date=25 April 2022|archive-date=24 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220424222532/https://www.vdh.virginia.gov/coronavirus/2021/08/23/vaccine-effectiveness/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

یوې بلې څېړنې وښوده هغه کسان چې واکسین یې نه دی کړی، د هغو کسانو په پرتله چې واکسین یې کړی، شپږ برابره ډېر احتمال لري چې ټېسټ یې مثبت وي، ۳۷ سلنه ډېر احتمال لري چې په روغتونونو کې بستري شي او ۶۷ برابره زیات احتمال لري چې ومري.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.king5.com/article/news/health/coronavirus/king-county-health-officer-covid-response-coronavirus-vaccine-pandemic/281-e1a90cb8-03fb-4316-a5d6-f007a8442598|title=&quot;Unvaccinated 67 times more likely to die from COVID-19, adjusted data shows&quot;|work=King5 News|date=27 August 2021}}&lt;/ref&gt;

سي.ډي.سي راپور ورکړی چې د الفا په مقابل کې د واکسین کارندوالی د ډلټا بڼې په مقابل کې ۶۶ سنلې ته راکم شوی دی. یوه متخصص کس وویل: &quot;هغه کسان چې تر واکسین وروسته په ناروغۍ اخته کېږي، ناروغي یې هومره سخته نه وي لکه تر واکسین مخکې چې سخته وي او مري هم نه.&quot; د ۲۰۲۱ ز کال د اګسټ میاشتې تر وروستیو پورې په متحدو ایالتونو کې د پېښو ۹۹ سلنه برخه د ډلټا بڼې وه او په دې سره څرګنده شوه چې دا بڼه هغو کسانو ته د سختې ناروغۍ او په روغتونونو کې د بستري کېدو ګواښ دوه برابره ډېروي چې واکسین یې نه دی کړی.&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Fowlkes A, Gaglani M, Groover K, Thiese MS, Tyner H, Ellingson K|title=Effectiveness of COVID-19 Vaccines in Preventing SARS-CoV-2 Infection Among Frontline Workers Before and During B.1.617.2 (Delta) Variant Predominance - Eight U.S. Locations, December 2020-August 2021|language=en-us|journal=MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report|volume=70|issue=34|pages=1167–1169|date=August 2021|pmid=34437521|pmc=8389394|doi=10.15585/mmwr.mm7034e4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TNR&quot;&gt;{{cite magazine|last1=Schreiber|first7=Jennifer|access-date=2021-10-28|url=https://newrepublic.com/article/162891/delta-covid-variants-urgent-message-america|magazine=The New Republic|title=The Delta Covid Variant's Urgent Message for America|date=2021-07-01|name-list-style=vanc|first9=Marion|last9=Renault|first8=Marion|last8=Renault|last7=Wilson|first1=Melody|first6=Jennifer|last6=Wilson|first5=Lindsay|last5=Beyerstein|first4=Lindsay|last4=Beyerstein|first3=Kyle|last3=Chayka|first2=Kyle|last2=Chayka|issn=0028-6583}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LATimes-delta&quot;&gt;[https://www.latimes.com/science/story/2021-08-28/hospitalization-risk-doubled-for-unvaccinated-covid-patients-infected-with-delta-variant &quot;Among the unvaccinated, Delta variant more than doubles risk of hospitalization&quot;], ''Los Angeles Times'', 28 August 2021&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Antonelli|last27=Duncan|last20=Hu|first20=Christina|last21=Selvachandran|first21=Somesh|last22=Polidori|first22=Lorenzo|last23=May|first23=Anna|last24=Wolf|first24=Jonathan|last25=Chan|first25=Andrew T.|last26=Hammers|first26=Alexander|first27=Emma L.|last19=Pujol|date=1 September 2021|pmc=8409907|pmid=34480857|doi=10.1016/S1473-3099(21)00460-6|pages=43–55|issue=1|volume=22|journal=The Lancet Infectious Diseases|last28=Spector|title=Risk factors and disease profile of post-vaccination SARS-CoV-2 infection in UK users of the COVID Symptom Study app: a prospective, community-based, nested, case-control study|first30=Claire J.|last30=Steves|first29=Sebastien|last29=Ourselin|first28=Tim D.|first19=Joan Capdevila|first18=Long H.|first1=Michela|first5=Erika|first8=Mark S.|last8=Graham|first7=Liane S.|last7=Canas|first6=Sarah|last6=Berry|last5=Molteni|first9=Kerstin|first4=Carole H.|last4=Sudre|first3=Jordi|last3=Merino|first2=Rose S.|last2=Penfold|last9=Klaser|last10=Modat|last18=Nguyen|first14=Jie|first17=David A.|last17=Drew|first16=Nathan J.|last16=Cheetham|first15=Marc F.|last15=Österdahl|last14=Deng|first10=Marc|first13=Liyuan|last13=Chen|first12=Eric|last12=Kerfoot|first11=Benjamin|last11=Murray|issn=1473-3099}}&lt;/ref&gt;

== جانبي عوارض ==
د واکسینونو اړوندو جانبي عوارضو ته د ټولو خلکو پام دی. ټول واکسینونه د خفیف زیان اړوند جانبي عوارض لري چې لامل یې بدن ته د یوې بېرونۍ مادې ننوتل دي. په دغو عوارضو کې د تزریق په ځای کې درد، سوروالی او التهاب شاملېږي. نور معمول جانبي عوارض ستړیا، سر دردي، میالجیا (د عضلاتو درد) او ارترالجیا (د مفاصلو درد) دي چې په ټولیز ډول د څو ورځو په جریان کې له منځه ځي. یوه غیر معموله جانبي عارضه (چې معمولاً له هرو ۱۰۰۰ کسانو څخه په یوه کس کې پېښېږي) سخت حساسیت دی چې په ځینو نادرو مواردو کې ښايي د انافیلاکسۍ (anaphylaxis) لامل شي. نور جدي جانبي عوارض ډېر نادر دي، ځکه چې که په واکسین کې پرله‌پسې جانبي عوارض پېژندل شوي وي، ان د بیړنۍ استفادې لپاره هم نه تاییدېږي.&lt;ref name=&quot;who-back&quot;&gt;{{cite report|url=https://apps.who.int/iris/rest/bitstreams/1330343/retrieve|title=Background document on the mRNA-1273 vaccine (Moderna) against COVID-19|date=February 2021|publisher=[[World Health Organization]] (WHO)|id=WHO/2019-nCoV/vaccines/SAGE_recommendation/mRNA-1273/background/2021.1|hdl-access=free|hdl=10665/339218}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hervé&quot;&gt;{{cite journal|last1=Hervé|journal=NPJ Vaccines|language=en|pmc=6760227|pmid=31583123|doi=10.1038/s41541-019-0132-6|page=39|issue=1|volume=4|date=24 September 2019|title=The how's and what's of vaccine reactogenicity|first1=Caroline|first5=Fernanda|last5=Tavares Da Silva|first4=Arnaud M.|last4=Didierlaurent|first3=Giuseppe|last3=Del Giudice|first2=Béatrice|last2=Laupèze|issn=2059-0105}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Polania&quot;&gt;{{cite book|vauthors=Polania Gutierrez JJ, Munakomi S|date=January 2020|chapter=Intramuscular Injection|chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK556121/|title=StatPearls|pmid=32310581|location=Treasure Island (FL)|publisher=StatPearls Publishing}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Montgomery J, Ryan M, Engler R, Hoffman D, McClenathan B, Collins L, Loran D, Hrncir D, Herring K, Platzer M, Adams N, Sanou A, Cooper LT|display-authors=6|title=Myocarditis Following Immunization With mRNA COVID-19 Vaccines in Members of the US Military|journal=JAMA Cardiology|volume=6|issue=10|pages=1202–1206|date=October 2021|pmid=34185045|pmc=8243257|doi=10.1001/jamacardio.2021.2833|doi-access=free|pmc-embargo-date=29 June 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Adverse&quot;&gt;{{cite web|title=COVID-19 Vaccination|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/vaccines/safety/adverse-events.html|website=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=19 April 2022|language=en-us|date=11 February 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Vaccine Adverse Events Reporting System (VAERS) Help|url=https://wonder.cdc.gov/wonder/help/vaers.html|website=wonder.cdc.gov|access-date=19 April 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hogan&quot;&gt;{{cite journal|last1=Hogan|pages=17–39|language=en|access-date=19 April 2022|url=https://www.annualreviews.org/doi/full/10.1146/annurev-med-042420-112725|s2cid=239050929|pmid=34669432|doi=10.1146/annurev-med-042420-112725|issue=1|first1=Michael J.|volume=73|date=27 January 2022|journal=Annual Review of Medicine|title=mRNA Vaccines in the COVID-19 Pandemic and Beyond|first2=Norbert|last2=Pardi|issn=0066-4219}}&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>ame855pjhfogs7af4svcvvo6r79152l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د ګوګل تاریخچه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61804</id>
    <revision>
      <id>370063</id>
      <parentid>367355</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T02:19:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>370063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21483" sha1="439ms61mazwvkxhiwq3iu1hf4m1gkyl" xml:space="preserve">{{هراړخيز مالوماتبکس}}ګوګل شرکت (Google Inc.) په رسمي ډول په ۱۹۹۸ز کې د لېري پېج(Larry Page) او سرګي برېن(Sergey Brin) له خوا د ګوګل لټون لپاره د بازار موندلو په موخه په لاره واچول شو، کوم چې د وېب پر بنسټ ترټولو ډېر کارېدونکی د لټون انجن ګرځېدلی. د سټینفورډ پوهنتون زده کونکو لېري پېج او سرګي برېن د سکاټ حسن او آلن سټریمبرګ په مرسته، په کالیفورنیا کې په ۱۹۹۶ز کال کې په لومړي ځل د لټون یو الګورېتم جوړ کړ چې د بک-رب (&quot;BackRub&quot;) په نوم پیژندل کېده. د لټون دغه انجن ډېر ژر بریالی ثابت شو او نوموړي مخ پر ودې شرکت څو ځله خپل مقر ته تغییر ورکړ، بالاخره په ۲۰۰۳ کې په ماونټین ویو(Mountain View) ښار کې میشت شو. په دې توګه یې په ۲۰۰۴ کې د خپلو ابتدايي عامه سهامو په پلورلو سره او په چټکۍ سره په نړۍ کې د رسنیو په ترټولو لوی رسنیو شرکت بدلېدلو سره، د چټکې ودې پړاو ته ورسېد. نوموړي شرکت په ۲۰۰۲ز کې ګوګل نیوز، په ۲۰۰۴ کې جی-مېل(Gmail)، په ۲۰۰۵ز کې ګوګل نقشې، په ۲۰۰۸ز کې ګوګل کروم، او په ۲۰۱۱ کې د Google+ په نوم پیژندل شوې ټولنیزه شبکه (کومه چې د ۲۰۱۹ په اپرېل کې وتړل شوه)، د ډېرو نورو محصولاتو سربیره په لاره واچول. په ۲۰۱۵ز کې، ګوګل د Alphabet Inc هولډنګ شرکت اصلي فرعي شرکت شو.

د لټون انجن د تېرو اصلاحاتو د له منځه وړلو په هڅو سره څو څو ځله اپډېټونه واخیستل.

ګوګل د NASA, AOL, Sun Microsystems, News Corporation, Sky UK,، او نورو سره په شراکتونو کې ښکېل دی. نوموړي شرکت په ۲۰۰۵ز کې د Google.org په نوم یوه خیریه څانګه، تأسیس کړه.

د ګوګل نوم د Googol ، له ۱۰۰ صفرونو سره د ۱(یو) عدد، غلطه املاء ده، کوم چې د دې لپاره غوره شوی و تر څو دا وښیي چې د لټون دغه انجن د لویې کچې معلوماتو چمتو کولو لپاره طرح شوی و.

== تاریخچه ==

=== لومړني پړاوونه ===
دګوګل رېښه له &quot;BackRub&quot;، هغې څیړنیزې پروژې څخه ده چې په ۱۹۹۶ز کې د لېري پېج او سرګي برېن له خوا پیل شوې وه کله چې دوی دواړه د کالیفورنیا په سټینفورډ کې د سټینفورډ په پوهنتون کې د دوکتورا دورې زده کونکي وو. په دې پروژه کې په پیل کې یو غیر رسمي &quot;دریم بنسټ ایښودونکی&quot; سکاټ حسن شامل و، نوموړی مخکښ پروګرامر و چې د ابتدایی ګوګل لټون انجن لپاره یې زیات شمېر کوډونه لیکلی وو، مګر هغه ګوګل مخکې له دې چې په رسمي ډول د شرکت په توګه تأسیس شي، پرېښود. حسن په روبوټیک مسلک کې دنده پر مخ یوړه او په ۲۰۰۶ کې یې د وېلو ګراج(Willow Garage) شرکت بنسټ کېښود. &lt;ref name=&quot;milestones&quot;&gt;&quot;[https://www.google.com/about/company/history/ Our history in Depth] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150623193037/https://www.google.com/about/company/history/|date=June 23, 2015}}&quot; Google, Retrieved on March 29, 2016&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;vanityfair&quot;&gt;{{Cite web|last=Fisher|first=Adam|date=July 10, 2018|title=Brin, Page, and Mayer on the Accidental Birth of the Company that Changed Everything|url=https://www.vanityfair.com/news/2018/07/valley-of-genius-excerpt-google|access-date=23 August 2019|website=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine|last=McHugh|first=Josh|date=1 January 2003|title=Google vs. Evil|url=https://www.wired.com/2003/01/google-10/|magazine=[[Wired (magazine)|Wired]]|access-date=24 August 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=5 September 2014|title=Willow Garage Founder Scott Hassan Aims To Build A Startup Village|work=[[IEEE Spectrum]]|url=https://spectrum.ieee.org/view-from-the-valley/at-work/start-ups/willow-garage-founder-scott-hassan-aims-to-build-a-startup-village|access-date=1 September 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=D'Onfro|first=Jillian|date=February 13, 2016|title=How a billionaire who wrote Google's original code created a robot revolution|work=[[Business Insider]]|url=https://www.businessinsider.com/a-look-back-at-willow-garage-2016-2}}&lt;/ref&gt;

پېج د خپل پایلیک(تېزس) د موضوع په اړه د تحقیق په بهیر کې، د نورو موضوعاتو په څنګ کې د ورلډ وایډ وېب(World Wide Web) د ریاضیکي ځانګړتیاوو په لټه کې و، چې د نوموړي لېنک جوړښت یې د لوی ګراف په توګه باله. د پېج څارونکي، ټېري وینوګراد، نوموړی وهڅاوه چې دا موضوع غوره کړي (کوم چې وروسته نوموړي د &quot;تر ټولو غوره مشوره چې تر اوسه مې ترلاسه کړې&quot; په توګه یاده کړ، همداراز پېج د دې مسئلې په موندلو تمرکز وکړ چې کومې ویب پاڼې د یوې ځانګړې پاڼې سره لېنک کېدای شي، د دې په پام کې نیولو سره چې د دې ډول بک لېنکونو(backlinks ) شمېر او ماهیت د دې پاڼې په اړه ارزښتناکه معلومات وو. (په علمي خپرونو کې د استناد د اصولو په پام کې نیولو سره). پېج خپل نظرونه حسن ته وړاندې کړل، چې نوموړي د پېج د نظریاتو د پلي کولو لپاره کوډ لیکل پیل کړل.&lt;ref name=&quot;wiredbirth&quot;&gt;[[John Battelle|Battelle, John]]. &quot;[https://www.wired.com/wired/archive/13.08/battelle.html The Birth of Google] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140318175553/http://www.wired.com/wired/archive/13.08/battelle.html|date=March 18, 2014}}.&quot; ''[[Wired (magazine)|Wired]]''. August 2005.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://money.cnn.com/galleries/2008/fortune/0804/gallery.bestadvice.fortune/2.html The best advice I ever got] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131127150338/http://money.cnn.com/galleries/2008/fortune/0804/gallery.bestadvice.fortune/2.html|date=November 27, 2013}} (Fortune, April 2008)&lt;/ref&gt;

د څیړنې دغه پروژه د &quot;BackRub&quot; په نوم ونومول شوه، او ډېر ژر برېن هم، چې د ملي ساینس خیریه بنسټ د فراغت فیلوشپ له خوا یې ملاتړ کېده، پکې ګډون وکړ. دوی دواړو د لومړي ځل لپاره د ۱۹۹۵ز په دوبي کې سره وکتل، دا هغه وخت و چې پېج د هغو احتمالی نويو محصلینو د یوې ډلې برخه و چې برېن په خپله خوښه د (پوهنتون) چاپېره ساحې ته او سان فرانسسکو ته نږدې چکر ته ایستلي وو. برېن او پیج دواړو د سټینفورډ د ډېجیټل کتابتون په پروژه (SDLP) کې کار کاوه. د ډېجیټل کتابتون پروژې موخه &quot;د یو واحد، جامع او نړیوال ډېجیټل کتابتون لپاره د اړینو ټیکنالوژیو پراختیا&quot; وه او نوموړې پروژه د نورو فدرالي ادارو په څنګ کې د ملي ساینس فونډېشن له لارې تمویلېده. برېن او پېج په سټینفورډ پوهنتون کې د کمپیوټر ساینس د یو څېړنیز ټیم غړي هم وو چې د لوی ډېجیټل ډېټا سېستمونو (MDDS) څخه یې تمویل ترلاسه کاوه، MDDS هغه پروګرام و چې د مرکزي استخباراتو ادارې (CIA) او د ملي امنیت ادارې (NSA) لپاره د لویو استخباراتي او پوځي قراردادیانو له لوري اداره کېده.&lt;ref name=&quot;Anatomy&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Brin|first1=Sergey|last2=Lawrence Page|year=1996|title=The Anatomy of a Large-Scale Hypertextual Web Search Engine|journal=Computer Networks and ISDN Systems|volume=35|issue=1–7|page=3|citeseerx=10.1.1.109.4049|doi=10.1016/S0169-7552(98)00110-X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Anatomy2&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Brin|first1=Sergey|last2=Lawrence Page|year=1996|title=The Anatomy of a Large-Scale Hypertextual Web Search Engine|journal=Computer Networks and ISDN Systems|volume=35|issue=1–7|page=3|citeseerx=10.1.1.109.4049|doi=10.1016/S0169-7552(98)00110-X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Brin|first1=Sergey|last2=Rajeev Motwani|last3=Terry Winograd|year=1998|title=What can you do with a web in your pocket|journal=Data Engineering Bulletin|volume=21|pages=37–47|citeseerx=10.1.1.107.7614}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090508033156/https://www.nsf.gov/awardsearch/showAward.do?AwardNumber=9411306 The Stanford Integrated Digital Library Project], Award Abstract #9411306, September 1, 1994 through August 31, 1999 (Estimated), award amount $521,111,001&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Mervish|first=Jeffrey|date=January 2, 2009|title=NSF Rethinks Its Digital Library|url=https://archive.org/details/sim_science_2009-01-02_323_5910/page/54|journal=Science|volume=323|issue=5910|pages=54–56|doi=10.1126/science.323.5910.54|pmid=19119211|s2cid=45137596}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Nesbit|first=Jeff|date=2017-12-08|title=Google's true origin partly lies in CIA and NSA research grants for mass surveillance|url=https://qz.com/1145669/googles-true-origin-partly-lies-in-cia-and-nsa-research-grants-for-mass-surveillance/|url-status=live|access-date=2021-08-26|website=[[Quartz (publication)|Quartz]]|language=en}}&lt;/ref&gt;

د پېج وېب کرالر د ۱۹۹۶ په مارچ کې د وېب سپړنه پیل کړه،  په داسې حال چې د پېج خپله سټینفورډ کور پاڼه یې د یوازینۍ پیل ټکي په توګه کاروله. د دې لپاره چې د بک- لېنکونو هغه ډېټا چې یوې د ورکړل شوې وېب پاڼې لپاره راټوله شوې د اهمیت یوې کچې ته واړول شي، برېن او پېج د PageRank الګورېتم رامنځته کړ. په داسې حال کې چې د BackRub محصول تحلیل کول، کوم چې د یو ورکړل شوي URL لپاره، د اهمیت له مخې د درجه بندي شويو بک لنکونه لېست لري، دوی دواړه  پوه شول چې د PageRank پر بنسټ د لټون انجن به د موجوده تخنیکونو په پرتله غوره پایلې تولید کړي (په هغه وخت کې د لټون انجنونونو پایلې اساساً داسې درجه بندي کړې وې چې هر څومره ځله به د لټون اصطلاح په یوه پاڼه کې ښکاره کېده).&lt;ref name=&quot;wiredbirth2&quot;&gt;[[John Battelle|Battelle, John]]. &quot;[https://www.wired.com/wired/archive/13.08/battelle.html The Birth of Google] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140318175553/http://www.wired.com/wired/archive/13.08/battelle.html|date=March 18, 2014}}.&quot; ''[[Wired (magazine)|Wired]]''. August 2005.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Page, Lawrence, Brin, Sergey, Motwani, Rajeev, Winograd, Terry. &quot;[http://dbpubs.stanford.edu:8090/pub/1999-66 The PageRank Citation Ranking: Bringing Order to the Web] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080912112513/http://dbpubs.stanford.edu:8090/pub/1999-66|date=September 12, 2008}}.&quot; November 11, 1999.&lt;/ref&gt;

پېج او برېن په دې سره د متقاعد شول چې هغه پاڼې چې د نورو خورا اړوندو وېب پاڼو څخه له ځان سره  ډېر لېنکونه لري باید د لټون سره تړلې ترټولو اړونده پاڼې وي، پېج او برېن د خپلو څېړنو د یوې برخې په توګه د خپل پایلیک ازموینه وکړه او په دې توګه یې د دوی د لټون انجن بنسټ کېښود. د ګوګل لومړۍ نسخه د ۱۹۹۶ز په اګست کې په سټینفورډ وېب پاڼه کې خپره شوه. چې نوموړې د سټینفورډ د ټولې شبکې نږدې نیمایي بڼډوېټ(د الکترونیکي اړیکو د لېږد لپاره ظرفیت) وکاراوه.&lt;ref&gt;Google I/O Conference is a big upcoming in 2015.[http://www.technowonders.com/2015/02/google-io-2015.html Downloaded 11 – February 2009] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160428160018/http://www.technowonders.com/2015/02/google-io-2015.html|date=April 28, 2016}}. Google IO Conferences. Retrieved on February 22, 2015&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=A Brief History of Google - Part 1 - Sebo Marketing|language=en-US|work=Sebo Marketing|url=https://www.sebomarketing.com/brief-history-google/|access-date=2018-05-24}}&lt;/ref&gt;&lt;blockquote&gt;ځینې ​​اټکلي احصایې (د ۱۹۹۶ کال د اګست له ۲۹م څخه)

د فهرست کېدو وړ ټول HTML یُو آر اِل(urls): ۷۵.۲۳۰۶ ملیونه

ټول ډاونلوډ شوی محتویات: ۲۰۷.۰۲۲ ګیګابایټه

...

BackRub په جاوا او پایتون کې لیکل شوی او په بېلابېلو سن الټراس او انټیل پینټیم کاروونکو لینوکسونو کې چلېږي. لومړنی ډېټابیس یې په سن الټرا II کې له ۲۸GB ډېسک سره ساتل کیږي. سکاټ حسن او آلن سټریمبرګ خورا د پام وړ تطبیقي  مرسته وړاندې کړې. سرګي برېن هم ډېر دخیل و زیاتې مننې مستحق دی.

''—   د لېري پېج وینا''&lt;/blockquote&gt;پېج او برېن د ګوګل په پرمختګ کې د سکاټ حسن او آلن سټریمبرګ رول لوبول خورا مهم یاد کړي دي. راجیو موټواني او ټیري وینوګراد د پروژې په اړه لومړۍ مقاله لیکلې چې وروسته یې پېج او برېن ته هم پکې  د تألیف حق ورکړی، نوموړې مقاله PageRank او د ګوګل د لټون انجن لومړنی پروټوټایپ تشرېح کوي کوم چې په ۱۹۹۸ز کې خپور شو. هیکتورګارسیا-مولینا او جېف اولمان هم په دې پروژه کې د برخې اخیستونکو په توګه یاد شوي دي.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Wakabayashi|first=Daisuke|date=2021-08-20|title=Who Gets the L.L.C.? Inside a Silicon Valley Billionaire's Divorce.|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/08/20/technology/Scott-Hassan-Allison-Huynh-divorce.html|access-date=2021-08-20|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;originalpaper&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Brin|first1=S.|author-link=Sergey Brin|last2=Page|first2=L.|author-link2=Larry Page|year=1998|title=The anatomy of a large-scale hypertextual Web search engine|url=http://infolab.stanford.edu/pub/papers/google.pdf|journal=Computer Networks and ISDN Systems|volume=30|issue=1–7|pages=107–117|citeseerx=10.1.1.115.5930|doi=10.1016/S0169-7552(98)00110-X|issn=0169-7552|access-date=2022-06-04|archive-date=2015-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20150927004511/http://infolab.stanford.edu/pub/papers/google.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

PageRank د یو ورته پاڼیزې-درجه بندۍ او د سایټ سکور کوونکي الګورېتم (site-scoring algorithm) په واسطه اغېزمن شوی و چې پخوا د RankDex لپاره کارول کېده، کوم چې په ۱۹۹۶ز کې د رابین لی په واسطه رامنځته شوی و. د PageRank لپاره د لاري پېج امتیاز لیک چې په ۱۹۹۸ کې ثبت شوی، د لی مخکیني امتیاز حق ته پکې استناد شوی دی. لي وروسته په ۲۰۰۰ز کې د چينايي سرچ انجن Baidu په جوړولو لاس پورې کړ.&lt;ref&gt;[http://www.rankdex.com/about.html &quot;About: RankDex&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120120002301/http://www.rankdex.com/about.html|date=2012-01-20}}, ''[[RankDex]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Altucher|first=James|date=March 18, 2011|title=10 Unusual Things About Google|url=https://www.forbes.com/sites/jamesaltucher/2011/03/18/10-unusual-things-about-google-also-the-worst-vc-decision-i-ever-made/|access-date=16 June 2019|website=[[Forbes]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Method for node ranking in a linked database|url=https://www.google.com/patents/US6285999|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015185034/http://www.google.com/patents/US6285999|archive-date=15 October 2015|access-date=19 October 2015|publisher=Google Patents}}&lt;/ref&gt; 

=== د ۱۹۹۰مې لسیزې وروستي کلونه ===
په پیل کې د لټون انجن د سټینفورډ وېب پاڼه له google.stanford.edu او z.stanford.edu ډومیېونو سره کاروله. د google.com ډومېن د ۱۹۹۷ز د سپټمبر په ۱۵مه ثبت شو. دوی په رسمي توګه خپل شرکت، ګوګل ته، د ۱۹۹۸ د سپټمبر په څلورمه د کالیفورنیا په مېنلو پارک کې له خپل بل ملګري سوزان ووجکیکي په ګراج کې حقوقي شخصیت  ورکړ. Wojcicki په پای کې په ګوګل کې د لوړې کچې مسئولینو څخه شو او اوس په یوټیوب کې اجرائیوي رییس دی.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Google! Search Engine|url=http://google.stanford.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/19981111183552/http://google.stanford.edu/|archive-date=November 11, 1998|access-date=October 12, 2010|website=Stanford University}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Google! Search Engine|url=http://z.stanford.edu/|archive-url=https://web.archive.org/web/19981201235013/http://z.stanford.edu/|archive-date=December 1, 1998|access-date=August 14, 2012|website=Stanford University}}&lt;/ref&gt;

برېن او پیج دواړو د لټون په انجن کې د اعلاناتو پاپ-آپونو، یا د &quot;اعلاناتو تمویل شوي لټون انجن&quot; د نمونې کارولو مخالف وو او دوی په ۱۹۹۸ز کې کله چې دوی لا محصلین وو، د خپلو زده کړو په بهیر کې د دغې موضوع په اړه یوه څیړنیزه مقاله لیکلې وه. دوی په لومړیو کې خپل فکرونه بدل کړل او د ساده متن اعلاناتو ته یې اجازه ورکړه. &lt;ref&gt;Stross, Randall, [https://books.google.com/books?id=xOk3EIUW9VgC&amp;printsec=frontcover ''Planet Google: One Company's Audacious Plan to Organize Everything We Know''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160521150920/https://books.google.com/books?id=xOk3EIUW9VgC&amp;printsec=frontcover|date=May 21, 2016}}, New York : Free Press, September 2008. {{ISBN|978-1-4165-4691-7}} Cf. pp.3–4.&lt;/ref&gt;

د ۱۹۹۸ز کال په پای کې، ګوګل د ۶۰ میلیونه پاڼو په شاوخوا کې یو فهرست درلود. کور پاڼه یې لا هم &quot;BETA&quot; نومېده، په داسې حال کې چې په Salon.com کې یوې مقالې له مخکې دا استدلال کړی و چې د ګوګل د لټون پایلې د Hotbot یا Excite.com په پرتله چې هغه وخت یې سیالان وو، غوره وې، او ګوګل یې په دې وستایه چې د ډېر-بار شويو پورټل سایټونو ( لکه Yahoo!, Excite.com, Lycos, Netscape's Netcenter, AOL.com, Go.com او MSN.com) په پرتله په تکنالوژیکي توګه نوښتګر دی، یاد سایټونه په هغه وخت کې د مخ پر ودې ډاټ کام د پوکاڼې په بهیر کې په ځانګړې توګه د سټاک بازار پانګوالو له لوري د &quot;وېب د راتلونکي&quot; په توګه پېژندل کېدل.&lt;ref name=&quot;salon98&quot;&gt;[[Scott Rosenberg (journalist)|Scott Rosenberg]]: ''[http://www.salon.com/1998/12/21/straight_44/ Yes, there is a better search engine. While the portal sites fiddle, Google catches fire] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161123201713/http://www.salon.com/1998/12/21/straight_44/|date=November 23, 2016}}''. [[Salon.com]], 21 December 1998&lt;/ref&gt;

د ۱۹۹۹ز کال په پیل کې، برېن او پېج پریکړه وکړه تر څو ګوګل په Excite باندې وپلوري. دوی د Excite اجرائیوي رییس جورج بېل ته ورغلل او هغه ته یې د ګوګل په یو(۱) میلیون ډالرو د پلورلو وړاندیز وکړ. هغه نوموړی وړاندیز رد کړ. وېنود خوسلا، چې د Excite له پانګه اچوونکو څخه یو و، د خبرو اترو له لارې یې نوموړی قېمت  ۷۵۰،۰۰۰ ډالرو ته راښکته کړ، مګر بېل دا ځل  هم رد کړ.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Siegler|first=MG|date=September 29, 2010|title=When Google Wanted To Sell To Excite For Under $1 Million — And They Passed|url=https://techcrunch.com/2010/09/29/google-excite/|access-date=November 29, 2016|website=[[TechCrunch]]|publisher=[[AOL]]}}&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>439ms61mazwvkxhiwq3iu1hf4m1gkyl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسماني صورت/ د ستورو ټولګه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62044</id>
    <revision>
      <id>370047</id>
      <parentid>367401</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T19:19:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>370047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19887" sha1="5e62nk7okp9n3riz4qoh62onek64iov" xml:space="preserve">اسماني صورت په اسماني کره کې یوه سیمه ده چې په هغه کې د ليدلو وړ ستورو یوه ډله د ستورو بېلګه یا بشپړه طرحه جوړوي چې معمولاً نکلي/روایتي شی یا یو حیوان او یا بې‌سا شی وي.  &lt;ref name=&quot;oxforddic2&quot;&gt;{{cite web|title=Definition of constellation|url=http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/constellation|access-date=2 August 2016|work=[[Oxford English Dictionary]]|تاريخ الأرشيف=21 June 2016|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160621055202/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/constellation|url-status=dead|خونديځ نېټه=2 January 2013|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20130102014231/http://oxforddictionaries.com/definition/english/constellation|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20160621055202/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/constellation|archive-url=https://web.archive.org/web/20130102014231/http://oxforddictionaries.com/definition/english/constellation}}&lt;/ref&gt;

د لومړنیو اسماني صورتونو سرچینه په احتمالي ډول تر تاریخ مخکې دور ته ورګرځي . خلکو به له هغه څخه د خپلو باورونو، تجربو خلقت او یا د خپلو اسطورو د کیسو/نکلونو ویلو لپاره کار اخیست. بېلابېلو فرهنګونو او هېوادونو له خپلو اسماني صورتونو سره توافق کړی و، چې ځينو يې مخکې له دې چې ننني اسماني صورتونه په نړیواله کچه په رسمیت وپېژندل شي د شلمې پېړۍ تر لومړیو پورې دوام درلود. د اسماني صورتونو پېژندنې د وخت په بهیر کې د پام‌وړ بدلون کړی. ځینې يې مشهور شوي، خو په تورتم کې ډوب شوي. ځينې يې یوازې په یو ملت یا یو فرهنګ پورې محدود دي.   

۴۸ لویدیځ دودویز اسماني صورتونه یوناني دي. چې د اراتوس د اثارو په پدیدو او د بتلیموس په الماجېست (په ریاضي کې د بتلیموس وتلی اثر) کې راغلې دي. که څه هم د هغوی سرچینه په احتمالي ډول تر دې اثارو څو پېړۍ مخکې ده. په لرې سویلي اسمان کې اسماني صورتونه له ۱۵مې پېړۍ څخه تر ۱۸مې پېړۍ پورې هغه مهال چې اروپايي څېړنکو سویلي نیمې کرې ته سفر پيل کړ، ورزیات شول. ۱۲ (یا ۱۳) لرغوني اسماني صورتونه په [[اسماني صورت/ د ستورو ټولګه#%20ftn1|[1]]]منطقةالبروج پورې اړه لري (د البروج په دایره کې لمر،سپوږمۍ او سیارې ټول ورڅخه تېرېږي). د منطقةالبروج/زودیاک سرچینه له تاریخي پلوه ناڅرګنده ده؛ د هغې نجومي وېش له ميلاد څخه مخکې نږدې په ۴۰۰ کال کې په بابلي یا کلداني ستورپېژندنه کې روښانه شو. &lt;ref&gt;{{cite journal|last=Britton|first=John P.|date=2010|title=Studies in Babylonian lunar theory: part III. The introduction of the uniform zodiac|journal=Archive for History of Exact Sciences|volume=64|issue=6|pages=617–63|jstor=41134332|doi=10.1007/S00407-010-0064-Z|s2cid=122004678|quote=[T]he zodiac was introduced between −408 and −397 and probably within a very few years of −400.}}&lt;/ref&gt;

په ۱۹۲۲ ز کال کې د ستورپېژندنې نړیوالې ټولنې (IAU) په رسمي ډول د ۸۸ اسماني صورتونو نوم‌لړ ومانه او په ۱۹۲۸ کال کې يې د اسماني صورت رسمي کرښې چې په ټولیز ډول ټوله اسماني کره پوښوي، تصویب کړې. د اسماني ځانګړنو په منظومه کې هر معین ټکی په مدرن اسمانۍ صورت کې ځای پر ځای شوی. د ستورپېژندنې د نوم‌اېښودلو ځينې سیستمونه په اسماني صورت کې شامل دي چې په هغه کې یو اسماني جسم پيدا کېږي تر څو خپل تقریبي ځای په اسمان کې وښيي. د مثال په ډول، د یو ستوري په نوم‌اېښودلو کې په فلمېسټېد سیستم کې یوه شمېره او د اسماني صورت جنسي بڼه شاملېږي.   &lt;ref name=&quot;IAU1928&quot;&gt;{{cite book|first=Eugène|last=Delporte|publisher=[[International Astronomical Union]]|title=Délimitation scientifique des constellations|url=https://books.google.com/books?id=v3XvAAAAMAAJ|year=1930}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web|title=Star Tales: The final 88|first=Ian|last=Ridpath|year=2018|url=http://www.ianridpath.com/startales/startales1d.htm#delporte}}&lt;/ref&gt;

د ستورو نورې بېلګې یا ګروپونه چې د استرمیزم / اوو ستورو په نوم یادیږي د رسمي تعریف له مخې اسماني صورتونه نه دي، خو د څارنکو له خوا په اسمان کې د شپې د لارښوونکو په توګه هم کارول کېږي. استرمیزم /اووه ستوري ښايي په یو اسماني صورت کې څو ستوري وي، یا ښايي ستوري له یو څخه زیات ګډ اسماني صورتونه ولري. د ستورو بېلګې عبارت دي له پرېوني/ثریا او د ستورو وږی (Hyades ) د ثور/غوایه په اسماني صورت کې، دروغي صلیب د سویلي او کارینا/کب او وېلا/بادبان یا د ويلا هندارې  ترمنځ په ښکاري/اورین اسماني صورت کې سره وېشل شوی.     &lt;ref name=&quot;DOCdb2018&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.docdb.net/show_object.php?id=saucepan|title=DOCdb Deep Sky Observer's Companion – the online database|access-date=21 September 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180921114809/http://www.docdb.net/show_object.php?id=saucepan|archivedate=21 September 2018|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SoftBisque2018&quot;&gt;{{cite web|title=A Complete List of Asterisms|url=https://www.bisque.com/tom/asterisms/list.asp|access-date=21 September 2018|تاريخ الأرشيف=29 September 2012|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120929040705/http://www.bisque.com/tom/asterisms/list.asp|url-status=dead|خونديځ نېټه=29 September 2012|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20120929040705/http://www.bisque.com/tom/asterisms/list.asp|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20120929040705/http://www.bisque.com/tom/asterisms/list.asp|archive-url=https://web.archive.org/web/20120929040705/http://www.bisque.com/tom/asterisms/list.asp}}&lt;/ref&gt;

== ترمينالوژي/اصطلاحات ==
د اسماني صورت کلیمه د وروستۍ لاتیني اصطلاح ''cōnstellātiō'' څخه راغلې، چې «د ستورو د ټولګې» په توګه یې ژباړلی شو؛ چې د ۱۴مې پېړۍ په بهیر کې په منځنۍ انګلیسي کې وکارول شوه. د اسماني صورت لپاره لرغوني یوناني کلیمه اېګوسټرېن/ ἄστρον ده. دا اصطلاحات په عمومي ډول د ستورو د تشخیص‌وړ بېلګو ته ویل کېږي چې ظاهر یې له نکلي/اسطوره‌يي موجوداتو یا مخلوقاتو او په ځمکه کې ګیر شیانو یا حیواناتو سره اړیکه لري. د «اسماني صورت» اصطلاح تر ټولو مدرنه معنا د هغو ۸۸ اسماني صورتونو څخه یوه ته اشاره کوي چې دIAU  (د ستورپېژندنې نړیواله ټولنه) له خوا ټاکل شوي او نن ورځ په رسمیت پېژندل شوي.   &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.etymonline.com/word/constellation|title=constellation &amp;#124; Origin and meaning of constellation by Online Etymology Dictionary|website=www.etymonline.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;oxforddic&quot;&gt;{{cite web|title=Definition of constellation|url=http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/constellation|access-date=2 August 2016|work=[[Oxford English Dictionary]]|تاريخ الأرشيف=21 June 2016|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160621055202/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/constellation|url-status=dead|خونديځ نېټه=2 January 2013|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20130102014231/http://oxforddictionaries.com/definition/english/constellation|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20160621055202/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/constellation|archive-url=https://web.archive.org/web/20130102014231/http://oxforddictionaries.com/definition/english/constellation}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;oxforddicastro&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/oi/authority.20110803095633860|title=Constellation|work=Oxford Dictionary of Astronomy|access-date=26 July 2019}}&lt;/ref&gt;

په ولسي ژبه يې په کارونه کې د «اسماني صورت» او کوچنیو ستورو (د ستورو بېلګې) تر منځ کره توپير نه شته، منل شوي مدرن اسماني صورتونه لا تراوسه دا ډول توپير په پام کې نیسي د مثال په ډول پرېوني/ثریا او د ستورو وږی (Hyades ) دواړه ستوریزمونه دي او هر یو د ثور د اسماني صورت په محدودوه کې پروت دی. بل مثال یې شمالي ستورپېژندنه ده چې په عمومي توګه د [[اسماني صورت/ د ستورو ټولګه#%20ftn2|[2]]]بېګ ډېپر/بنات العنش (په متحده ایالات کې) یا یووې (په بریتانیا کې) په توګه پېژندل کېږي، د ستور پېژندنې د نړیوالې ټولنې له خوا د ډب اکبر په اسماني صورت کې له اوو ځلېدونکو ستورو څخه جوړه شوې سیمه تعریف شوې. د دروغي صلیب سویلي ستوریزمونو کې د کارینا او ولا اسماني صورتونه او اوړنی مثلث شاملېږي، چې د لېرا، اکوېلا/شاهین او ماکیلا اسماني صورت له تر ټولو ځلېدونکو ستورو څخه جوړ شوی.  

یو اسماني صورت (یا ستوري) چې له یو خاص جغرافیوي عرض څخه د ځمکې پرمخ ښکاري چې هېڅ‌کله د اسمان تر څنډې یا افق لاندې نه لیدل کېږي د قطبي دایرې په نوم یاديږي. له شمالي قطب یا سویلي قطب څخه د سماوي استوا په شمال یا سویل کې ټول اسماني صورتونه دایره‌يي دي. د استوايي اسماني صورت د تعریف له مخې ښايي هغه په کې شامل وي چې د ۴۵ درجې شمالي او ۴۵ درجې سویلي انحرافاتو تر منځ پراته دي، یا هغه چې د سماوي استوا د البروج دایرې د انحراف له لمنې څخه د شمالي نیمې کرې په ۲۳ نیمو درجو او دسویلي نیمې کرې له ۲۳ نیمو درجو څخه تېرېږي. &lt;ref name=&quot;Norton14th&quot;&gt;{{cite book|last=Norton|first=Arthur P.|title=Norton's Star Atlas|year=1959|page=1|title-link=Norton's Star Atlas}}&lt;/ref&gt;

په اسماني صورت کې ستوري یو بل ته څېرمه راڅرګنديږي، خو معمولاً له ځمکې څخه په بېلابېلو فاصلو کې پراته وي. دا چې ستوري خپل خپلواک حرکت لري، ټول اسماني صورتونه د وخت په تېرېدو سره په ورو ورو بدلون کوي. پېژندل شوې کرښې به له لسګونو څخه تر سلګونه کاله وروسته د تشخیص وړ نه وي. ستورپېژندونکي کولی شي د ستورو د ګډو مناسبو حرکتونو یا cpm له اندازه کولو سره د کره ستورسنجۍ او د هغوی د وړانګیزې/شعاعي چټکتیا له نجومي طیف سنجۍ سره د تېرو او راتلونکو اسماني صورتونو د کرښو وړاندوینه وکړي. &lt;ref name=&quot;IAUInfBull91_c1&quot;&gt;{{cite web|title=Resolution C1 on the Definition of a Spectroscopic &quot;Barycentric Radial-Velocity Measure&quot;. Special Issue: Preliminary Program of the XXVth GA in Sydney, July 13–26, 2003 Information Bulletin n° 91.|page=50|publisher=IAU Secretariat|date=July 2002|url=https://www.iau.org/static/publications/IB91.pdf|access-date=28 September 2017|archive-date=9 October 2022|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.iau.org/static/publications/IB91.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kovalevsky|first1=Jean|last2=Seidelmann|first2=P. Kenneth|title=Fundamentals of Astrometry|date=2004|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-64216-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;c1&quot;&gt;{{cite journal|bibcode=2003AJ....126.2687S|arxiv=astro-ph/0303376|title=The IAU 2000 Resolutions for Astrometry, Celestial Mechanics, and Metrology in the Relativistic Framework: Explanatory Supplement|url=https://archive.org/details/sim_astronomical-journal_2003-12_126_6/page/2687|journal=The Astronomical Journal|volume=126|issue=6|pages=2687–706|last1=Soffel|first1=M|last2=Klioner|first2=S. A|last3=Petit|first3=G|last4=Wolf|first4=P|last5=Kopeikin|first5=S. M|last6=Bretagnon|first6=P|last7=Brumberg|first7=V. A|last8=Capitaine|first8=N|author-link8=Nicole Capitaine|last9=Damour|first9=T|last10=Fukushima|first10=T|last11=Guinot|first11=B|last12=Huang|first12=T.-Y|last13=Lindegren|first13=L|last14=Ma|first14=C|last15=Nordtvedt|first15=K|last16=Ries|first16=J. C|last17=Seidelmann|first17=P. K|last18=Vokrouhlický|first18=D|last19=Will|first19=C. M|last20=Xu|first20=C|year=2003|doi=10.1086/378162|s2cid=32887246}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;marc&quot;&gt;{{cite web|url=http://spaceplace.nasa.gov/review/dr-marc-space/constellations.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20111013075228/http://spaceplace.nasa.gov/review/dr-marc-space/constellations.html|url-status=dead|archive-date=13 October 2011|title=Do Constellations Ever Break Apart or Change?|publisher=NASA|access-date=27 November 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Koupelis2007&quot;&gt;{{cite book|author=Theo Koupelis|author2=Karl F. Kuhn|title=In Quest of the Universe|date=2007|page=[https://archive.org/details/inquestofunivers00koup/page/369 369]|url=https://archive.org/details/inquestofunivers00koup|url-access=registration|isbn=978-0-7637-4387-1|publisher=Jones &amp; Bartlett Publishers}}&lt;/ref&gt;

== پېژندنه ==
دواړه ډول پېژندل شوي فلکۍ صورتونه ۸۸ چې د ستورپېژندنې نړیوالې ټولنې او هغه چې د تاریخ په بهیر کې د بېلابېلو کلتورونو له خوا په رسمیت پېژندل شوي، په بنسټيز ډول انځوریزې بڼې او څېرې دي چې یوازې پر باوري اساس په حقیقي اسمان کې لیدل کېږي. ډېری په رسمیت پېژندل شوي اسماني صورتونه په نږدې ختيځ او مدیترانه کې د لرغونو نکلي/اسطوره‌يي تصوراتو پر بنسټ دي، خو د شیدو لارې په کهکشان کې د ځمکې د فزیکي موقعیت حقیقت لا هم داسې بڼې تولیدوي چې د انسان د ذهن په واسطه له یو بل سره نښلول کېږي. د مثال په ډول د ښکاري ملاتړونی ( Orion's Belt) څه ناڅه یوه بشپړه بصري کرښه جوړوي. اېچ. اې. رې/ H.A. Rey (امریکايي الاصله جرمني لیکوال او انځورګر، ژباړن) د ستورو/نجوم په اړه مشهور کتابونه ولیکل، چې د اسماني صورتونو تخیلي ماهیت او د هغوی هنري او اسطوره‌يي بنسټ او د هغوی له پېژندلو څخه علمي کارونه د معینو انځورونو له لارې ورکړل شویو کلاسیکو نومونو ته په پام سره په ګوته کوي. &lt;ref&gt;''What Are the Constellations?'', University of Wisconsin, http://www.astro.wisc.edu/~dolan/constellations/extra/constellations.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nautil.us/blog/forest-for-the-treeswhy-we-recognize-faces--constellations|title=Forest for the Trees – Why We Recognize Faces &amp; Constellations|date=19 May 2014|publisher=Nautilus Magazine|access-date=3 February 2020}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Rey|first=H.A.|date=1954|title=The Stars: A New Way to See Them|publisher=Houghton Mifflin Harcourt Publishing|isbn=978-0547132808}}&lt;/ref&gt;

== د لومړني اسماني صورت تاریخچه ==

=== د فرانسې سویل، د لاسکو غارونه ===
داسې وړاندیز کېږي چې د فرانسې په سویل کې د لاسکو په غار کې موندل شوې ۱۷۰۰۰ کلن غاري نقاشۍ ښکاره ملاتړونی او پرېووني په څېر اسماني صورتونه انځوروي، لکه: توروس، اورینس بیلټ او پلیدیس، که څه هم دا ليدلوری په عمومي توګه د پوهانو تر منځ نه دی منل شوی.  &lt;ref&gt;{{cite journal|bibcode=1997ascu.conf..217R|title=The Pleiades in the &quot;Salle des Taureaux&quot;, grotte de Lascaux. Does a rock picture in the cave of Lascaux show the open star cluster of the Pleiades at the Magdalénien era (ca 15.300 BC?&quot;|journal=Astronomy and Culture|page=217|last1=Rappenglück|first1=M.|year=1997}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Cunningham|first1=D.|title=The Oldest Maps of the World: Deciphering the Hand Paintings of Cueva de El Castillo Cave in Spain and Lascaux in France|date=2011|journal=Midnight Science|volume=4|page=3}}&lt;/ref&gt;

=== بین النهرین/عراق ===
د بین النهرین (نننی عراق) اړوند خټينې لکنیزې لوحې او ډبریزې کتیبې چې له میلاد څخه ۳۰۰۰ کاله مخکې دور پورې تړاو لري د انسان له خوا د اسماني صورتونو د پېژندلو لومړني منل شوي شواهد وړاندې کوي. داسې بریښي چې د بین النهرین د اسماني صورتونو تر ټولو ډېره برخه په نسبتاً لنډه مهالنۍ دوره له میلاد څخه مخکې نږدې له ۱۳۰۰ تر ۱۰۰۰ کال پورې رامنځته شوې. د بین النهرین اسماني صورتونه وروسته د یونان په ډيری کلاسیکو اسماني صورتونو کې څرګند شول. &lt;ref name=&quot;Rogers&quot;&gt;{{cite journal|bibcode=1998JBAA..108....9R|title=Origins of the ancient constellations: I. The Mesopotamian traditions|journal=Journal of the British Astronomical Association|volume=108|page=9|last1=Rogers|first1=J. H|year=1998}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Greek Constellations 2006&quot;&gt;{{cite journal|last1=Schaefer|first1=Bradley E.|author-link=Bradley E. Schaefer|title=The Origin of the Greek Constellations|url=https://archive.org/details/sim_scientific-american_2006-11_295_5/page/96|journal=Scientific American|date=2006|volume=295|issue=5|pages=96–101|doi=10.1038/scientificamerican1106-96|pmid=17076089|bibcode=2006SciAm.295e..96S}}&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==
[[اسماني صورت/ د ستورو ټولګه#%20ftnref1|[1]]]  په اسمانونو کې د یوې فرضي دایرې نوم، ژباړن

[[اسماني صورت/ د ستورو ټولګه#%20ftnref2|[2]]] په اسمان کې د اوو ستورو نوم دی چې د ډب اکبر د فلکي صورت یوه برخه جوړوي، ژباړن</text>
      <sha1>5e62nk7okp9n3riz4qoh62onek64iov</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د استراليا اقتصاد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62501</id>
    <revision>
      <id>370054</id>
      <parentid>366113</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T22:19:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>370054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26818" sha1="s6mdgwz2qq77usxj4ajk4p1clerdinb" xml:space="preserve">{{Databox}}

استراليا یو پرمختللی هېواد دی چې د مخلوط بازار اقتصاد لري. تر ۲۰۲۱ز کال پورې، استراليا د اسمي جي ډي پي (کورنی ناخالص تولید) له نظره ديارلسم ستر ملي اقتصاد و، د پي پي پي پر بنسټ تنظیم شوي جي ډي پي له نظره اتلسم ستر هېواد، د توکو د صادرولو پر بنسټ پنځه ويشتم ستر هېواد او د توکو د واردولو له نظره شلم ستر هېواد و. استراليا په پرمختللې نړۍ کې، د ۲۰۱۷ز کال د مارچ مياشتې په مالي ربعه کې د تر ټولو اږدې پرله پسې «جي ډي پي» ودې تاريخ لري. دا په استراليا کې دتخنيکي سوړبازارۍ (د منفي ودې دوه پرله پسې ربعې) څخه وروسته يو سل او درېيمه ربعه او شپږ ويشتم کال و. د ۲۰۲۱ز کال د جون تر مياشتې د دې هېواد «جي ډي پي» ۱.۹۸ تريليونه استراليايي ډالره اټکل شوې وه.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Nieuwenhuysen|first1=John|last2=Lloyd|first2=Peter|last3=Mead|first3=Margaret|date=2001|title=Reshaping Australia's Economy: Growth with Equity and Sustainability|url=https://books.google.com/books?id=bAyB2IQWGREC&amp;q=australian+market+economy|publisher=[[Cambridge University Press]]|page=179|isbn=978-0521011204}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gdp-rank&quot;&gt;{{cite web|title=GDP ranking|url=https://data.worldbank.org/data-catalog/GDP-ranking-table|website=World Bank Open Data|publisher=[[World Bank]]|access-date=13 May 2019|date=April 2019|archive-date=9 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180209055842/https://data.worldbank.org/data-catalog/GDP-ranking-table|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gdpPPP-rank&quot;&gt;{{cite web|title=GDP ranking, PPP based|url=https://data.worldbank.org/data-catalog/GDP-PPP-based-table|website=World Bank Open Data|publisher=[[World Bank]]|access-date=13 May 2019|date=25 April 2019|archive-date=10 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180110194932/https://data.worldbank.org/data-catalog/GDP-PPP-based-table|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ciafactbook&quot;&gt;{{cite web|title=AUSTRALIA-OCEANIA :: AUSTRALIA|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/australia/|website=[[The World Factbook]]|publisher=[[CIA]]|access-date=25 September 2017|date=6 September 2017|archive-date=9 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210109090604/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/australia/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;smh-Bagshaw-201706&quot;&gt;{{cite web|last1=Bagshaw|first1=Eryk|last2=Massola|first2=James|title=GDP: Australia grabs record for longest time without a recession|url=https://www.smh.com.au/business/the-economy/gdp-australia-grabs-record-for-longest-time-without-a-recession-20170606-gwm0o2.html|website=[[The Sydney Morning Herald]]|access-date=6 September 2017|date=7 June 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;abs-ecoIndicators&quot;&gt;{{cite web|title=Key economic indicators|url=https://www.abs.gov.au/statistics/economy/key-indicators|publisher=Australian Bureau of Statistics|access-date=16 September 2021}}&lt;/ref&gt;

د استراليا په اقتصاد کې د دې هېواد د چوپړتياوو برخه پياوړې ده، کومې برخې چې په ۲۰۱۷ز کال کې د دې هېواد ۶۲.۷٪ جي ډي پي جوړوله او د دې هېواد د کارګر ځواک ۷۸.۸٪ پکې په کار بوخت و. استراليا د طبيعي سرچينو د مجموعي اټکل له مخې لسم لوړه درجه ځای لري چې په ۲۰۱۷ز کال کې يې ارزښت ۱۹.۹۸ تريليونه امريکایي ډالرو ته رسېد. په ۲۰۰۹-۱۰ز کال کې د کان کيندنې د لوړې کچې پر مهال، د کان کيندنې صنعت اضافه شوی مجموعي ارزښت يې د جي ډي پي ۸.۴٪ و. سره له دې چې په وروستيو کې د کان کيندنې په برخه کې کمښت راغلی، د استراليا اقتصاد بيا هم پياوړی او ثابت پاتې شو او له ۱۹۹۱ څخه تر ۲۰۲۰ز کال يې کوم ډول سوړبازاري نه ده تجربه کړې.&lt;ref name=&quot;indins2018&quot;&gt;{{cite web|title=Industry Insights|url=https://www.industry.gov.au/data-and-publications/industry-insights|website=Office of the Chief Economist|date=22 May 2018|publisher=Department of Industry, Innovation and Science|access-date=9 January 2020|تاريخ الأرشيف=28 February 2019|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190228050805/https://www.industry.gov.au/data-and-publications/industry-insights|url-status=dead|خونديځ نېټه=28 February 2019|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20190228050805/https://www.industry.gov.au/data-and-publications/industry-insights|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20201127113424/https://www.industry.gov.au/data-and-publications/industry-insights|archive-url=https://web.archive.org/web/20190228050805/https://www.industry.gov.au/data-and-publications/industry-insights}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.investopedia.com/articles/markets-economy/090516/10-countries-most-natural-resources.asp|title=10 Countries with the Most Natural Resources|date=25 June 2019|last=Anthony|first=Craig|website=[[Investopedia]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Lookup/by%20Subject/1301.0~2012~Main%20Features~Mining%20Industry~150|title=Mining Industry – Economic Contribution|publisher=ABS|access-date=7 April 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.smh.com.au/business/markets/currencies/aussie-jumps-on-gdp-data-20160302-gn8768.html|title=Aussie jumps on surprising economic strength|work=[[The Sydney Morning Herald]]|date=2 March 2016|access-date=4 March 2016|archive-date=2 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160302133656/http://www.smh.com.au/business/markets/currencies/aussie-jumps-on-gdp-data-20160302-gn8768.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.9news.com.au/national/2016/03/02/03/37/economy-likely-ended-2015-on-soft-note|title=Economy puts aside post-mining boom blues|work=[[Nine Network]] News|date=2 March 2016|access-date=4 March 2016|archive-date=18 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180618175303/https://www.9news.com.au/national/2016/03/02/03/37/economy-likely-ended-2015-on-soft-note|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/business-39124272|title=Australia goes 25 years with recession|publisher=[[BBC]]|date=1 March 2017|access-date=26 July 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cnn.com/2020/06/03/economy/australia-recession/index.html|title=Australia suffers first recession in 29 years|publisher=[[CNN]]|date=3 June 2020|access-date=16 July 2020}}&lt;/ref&gt;

د کورني بازار پانګونې له اړخه په سيډني کې د استراليا د وثايقو بازار په نړۍ کې د ونډو شپاړسم ستر بازار دی او د اسيا پیسيفيک په سيمه کې د سود لوړې اندازې تر لاسه کوونکي بازارونو څخه يو دی. د استراليا په ځينو سترو شرکتونو کې «Commonwealth Bank, BHP, CSL, Westpac, NAB, ANZ, Fortescue Metals Group, Wesfarmers, Macquarie Group, Woolworths Group, Rio Tinto, Telstra, Woodside Energy» او «Transuban» شامل دي. د استراليا او د دې هېواد د اړوندو سيمو دودپيسه استراليايي ډالر دی، کومه دودپيسه چې د ګڼو پسيفيک هېوادونو سره شريکه ده.&lt;ref name=&quot;dfat-top20&quot;&gt;{{cite web|url=http://dfat.gov.au/trade/resources/Pages/australia-is-a-top-20-country.aspx|title=Australia is a top 20 country|date=18 May 2017|website=[[Department of Foreign Affairs and Trade (Australia)|Australian Government: Department of Foreign Affairs and Trade]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170906224623/http://dfat.gov.au/trade/resources/Pages/australia-is-a-top-20-country.aspx|archive-date=6 September 2017|url-status=dead|access-date=6 September 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Corporate Overview|url=http://www.asx.com.au/about/corporate-overview.htm|website=[[Australian Securities Exchange]]|access-date=6 September 2017|تاريخ الأرشيف=17 April 2019|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190417114058/https://www.asx.com.au/about/corporate-overview.htm|url-status=dead|خونديځ نېټه=17 April 2019|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20130916140715/http://www.asx.com.au/about/corporate-overview.htm|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20190417114058/https://www.asx.com.au/about/corporate-overview.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417114058/https://www.asx.com.au/about/corporate-overview.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ASX Listed Companies (Full List) - Market Index|url=https://www.marketindex.com.au/asx-listed-companies|access-date=2021-05-14|website=MarketIndex.com.au|language=en}}&lt;/ref&gt;

د استراليا اقتصاد د ختيځې او سويل ختيځې اسيا له هېوادونو سره پياوړی تړاو لری، کوم چې د « ASEAN Plus Three» (APT) په نوم هم پېژندل کېږي، په ۲۰۱۶ز کال کې يې له دې هېوادونو سره د صادراتو کچه ۶۴٪ وه. په ځانګړي ډول چين په ستر توپير سره د استراليا د صادراتو او وارداتو شريک دی. دا هېواد همدا راز له ASEAN، کاناډا، چيلي، چين، سويلي کوريا، ماليزيا، نيوزيلينډ، پيرو، جاپان، سينګاپور، تايلينډ او متحده ايالاتو سره د ازادې سوداګرۍ تړونونه هم لري. له نيوزيلينډ سره « ANZCERTA » تړون د  نيوزلينډ له اقتصاد سره په ګډېدو کې زياتوالی راوستی او په ۲۰۱۱ز کال کې يوه طرحه موجوده وه چې تر ۲۰۱۵ز کال يو واحد استراليايي بازار جوړ کړي.&lt;ref name=&quot;austrade-exports2016&quot;&gt;{{cite web|last=Thirlwell|first=Mark|title=Australia's export performance in 2016|url=https://www.austrade.gov.au/news/economic-analysis/australias-export-performance-in-2016|website=[[Austrade]]|access-date=10 September 2017|date=16 June 2017|تاريخ الأرشيف=8 April 2019|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190408132217/https://www.austrade.gov.au/news/economic-analysis/australias-export-performance-in-2016|url-status=dead|خونديځ نېټه=8 April 2019|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20170911030005/https://www.austrade.gov.au/news/economic-analysis/australias-export-performance-in-2016|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20190408132217/https://www.austrade.gov.au/news/economic-analysis/australias-export-performance-in-2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20190408132217/https://www.austrade.gov.au/news/economic-analysis/australias-export-performance-in-2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AUCN&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cnbc.com/2020/12/29/trade-war-with-china-australias-economy-after-covid-19-pandemic.html|title=Australia's growth may 'never return' to its pre-virus path after trade trouble with China, says economist|last=Tan|first=Weizhen|date=29 December 2020|website=cnbc.com|publisher=[[CNBC]]|access-date=10 February 2021|quote=China is by far Australia’s largest trading partner, accounting for 39.4% of goods exports and 17.6% of services exports between 2019 and 2020, research firm [[Capital Economics]] said.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.austrade.gov.au/Free-Trade-Agreements/default.aspx|title=International agreements on trade and investment|publisher=[[Austrade]]|access-date=11 September 2011|تاريخ الأرشيف=25 June 2013|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130625022838/http://www.austrade.gov.au/Free-Trade-Agreements/default.aspx|url-status=dead|خونديځ نېټه=25 June 2013|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20130625022838/http://www.austrade.gov.au/Free-Trade-Agreements/default.aspx|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20130625022838/http://www.austrade.gov.au/Free-Trade-Agreements/default.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20130625022838/http://www.austrade.gov.au/Free-Trade-Agreements/default.aspx}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.customs.gov.au/site/page6010.asp|title=Free trade agreements – rules of origin|publisher=Australian Customs and Border Protection Services|access-date=8 February 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://dfat.gov.au/trade/agreements/not-yet-in-force/pafta/Pages/peru-australia-fta.aspx|title=Peru-Australia Free Trade Agreement}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.austrade.gov.au/ANZCERTA/default.aspx|title=Australia New Zealand Closer Economic Agreement (ANZCERTA)|publisher=Austrade.gov.au|date=1 January 2007|access-date=11 September 2011|تاريخ الأرشيف=4 June 2008|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20080604022245/http://www.austrade.gov.au/ANZCERTA/default.aspx|url-status=dead|خونديځ نېټه=4 June 2008|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20080604022245/http://www.austrade.gov.au/ANZCERTA/default.aspx|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20080604022245/http://www.austrade.gov.au/ANZCERTA/default.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20080604022245/http://www.austrade.gov.au/ANZCERTA/default.aspx}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

=== شلمه پېړۍ ===
د ۱۹۰۱-۲۰۰۰ز کلونو مودې لپاره د استراليا په کلني ډول د منځنۍ کچې «جي ډي پي» اندازه ۳.۴٪ وه. د ډېرو ګاونډيو سويل ختيځ اسيايي هېوادونو په خلاف د خپلواکۍ پر لور جريان په پرتليز ډول سوله ييز و او په همدې بنسټ يې پر اقتصاد  او د ژوند پر معيار د پام وړ منفي اغېز نه درلود. د ۱۹۲۰ز لسيزې پر مهال وده خپل اوج ته ورسېده، ورپسې په ۱۹۵۰ او ۱۹۸۰ز لسيزو کې وده پر مخ ولاړه. خو له بلې خوا د ۱۹۲۰ز لسيزې وروستۍ د ۱۹۲۰ز، ۱۹۳۰ز لومړۍ، د ۱۹۷۰ز او ۱۹۹۰ز لسيزې د بحران ښکار وې.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Baten, Jörg|title=A History of the Global Economy. From 1500 to the Present.|url=https://archive.org/details/isbn_9781107507180|date=2016|publisher=Cambridge University Press|page=288|isbn=9781107507180}}&lt;/ref&gt;

==== اقتصادي ازادي ====
د ۱۹۸۰ز لسيزې له لومړيو څخه راپدېخوا، د استراليا اقتصاد وخت په وخت له اقتصادي ازادۍ څخه تېر شوی. په ۱۹۸۳ز کال کې،  استراليايي ډالر عام کړای شو او مالي قيودات لرې کړای شول، دا مهال «باب هاک» لومړی وزير و، خو دا چاره په بنسټيز دول د خزانې د وزير «پال کيټنګ» له خوا پر مخ یوړل شوه.

==== د ۱۹۹۰ز لسيزې د لومړيو سوړبازاري ====
د ۱۹۹۰ز لسيزې په لومړيو کې سوړبازاري د ۱۹۸۷ز کال د اکتوبر مياشتې له «بليک منډی» (په دې ورځ د ونډو بازار په ناڅاپي دول سقوط کړی و) وروسته په تېزۍ سره مخ په وړاندې راغله، لامل يې په غېر معمولي ډول د ونډو بازار سقوط و، د کوم له امله چې د «ډاو جونز» په صنعتي اوسط ۲۲.۶٪ وغورځېد. دا سقوط، کوم چې د ۱۹۲۹ز کال د ونډو بازار له سقوط څخه لوی و، نړيوال اقتصاد وکولای شول په غوره طريقې سره يې سمبال کړي او د ونډو بازار په تېزۍ سره بېرته ورغېد. خو په شمالي امريکا کې، د لرګيو سپما او د پورونو صنعت له زوال سره مخ شو، د کوم په پايله کې چې د سپما او پور بحران منځ ته راغی، کوم چې د متحده ايالاتو د ميلیونونه وګړو سوکالي له ګواښ سره مخ کړه. له دې وروسته سوړبازارۍ د استراليا په ګډون په ډېرو هغو هېوادونو اغېز وکړ چې له متحده ايالاتو سره په اړيکه کې وو. «پال کيټينګ»، څوک چې هغه مهال د خزانې مسئول و، مشهوره ده چې دې سوړبازارۍ ته يې په دې توګه اشاره وکړه چې «هغه سوړبازاري چې استراليا بايد ورسره مخ شوی وای». د سوړبازارۍ پر مهال، «جي ډي پي» کې ۱.۷٪، په روزګار کې ۳.۴٪ کمښت راغی او بې روزګارۍ کچه له ۱۰.۸٪ څخه لوړه شوه. په هر حال، سوړبازارۍ د اوږدمهالي پړسوب د اندازې د تمې په کمولو کې مرسته وکړه او استراليا په ۱۹۹۰ز لسيزې څخه تر اوسه پورې د تر ټولو کم پړسوب چاپيريال ساتلی دی (پړسوب يا د پيسو پړسوب چې انفلاسيون يې بولي، هغه حالت دی چې د پيسو ارزښت کم شي، په ډېرو پيسو کم توکي رانيول کېدای شي، په عادي اصطلاح کې يې د قيمتۍ يا ګرانۍ په توګه بللای شو).&lt;ref&gt;[http://www.australianpolitics.com/executive/keating/keating-chronology.shtml Paul Keating – Chronology] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110926220100/http://www.australianpolitics.com/executive/keating/keating-chronology.shtml|date=26 September 2011}} at australianpolitics.com&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theage.com.au/news/business/the-real-reasons-why-it-was-the-1990s-recession-we-had-to-have/2006/12/01/1164777791623.html?page=3|title=The real reasons why it was the 1990s recession we had to have|work=[[The Age (newspaper)|The Age]]|date=2 December 2006|access-date=8 January 2014|archive-date=12 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140412054240/http://www.theage.com.au/news/business/the-real-reasons-why-it-was-the-1990s-recession-we-had-to-have/2006/12/01/1164777791623.html?page=3|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== کان کيندنه ===
د کانونو راسپړلو د استراليا په اقتصادي وده کې زياته ونډه درلودلې، په ۱۸۴۰ز کال کې د سرو زرو د لټون لپاره له زياتو هلو ځلو نيولې بيا تر نن ورځې پورې. د څارويو ساتنې او کان کيندنه کې د لوړې ګټې فرصتونو په زیاته اندازه برتانوي پانګې خپل ځان ته راجلب کړې، په داسې حال کې چې د ترانسپورت، مخابراتو، او ښاري زېربناوو لپاره له ډېرو دولتي لګښتونو څخه مرسته ورسېده، کوم چې همدا راز تر ډېره بريده په برتانوي مالي تمويل متکي و. څومره چې اقتصاد پراخېدو، په زیاته پيمانه کډوالۍ د مزدورانو مخ په زیاتېدو غوښتنه پوره کړه، په ځانګړي ډول په ۱۸۴۰ز کال کې په ختيځو سيمو کې د مجرمانو د نقل او حرکت له پای ته رسولو وروسته. د استراليا د کان کيندنې کارونو په پرله پسې ډول اقتصادي وده خوندي کړه او لويديځې استراليا په ۱۹۶۰ او ۱۹۷۰ز لسيزو کې د خامې وسپنې او سرو زرو له کانونو څخه زیاته ګټه پورته کړه، کوم چې د لوېديځې استراليا په مرکز او تر ټولو زيات نفوس لرونکي ښار «پرت» او همدا راز نورو سیمه يیزو مرکزونو کې د کليوالي ابادۍ او توکومصرفول زيات کړل.

=== نړيوال مالي بحران ===
د استراليايي حکومت هڅونکې (په خوځښت راوستونکې) بستې (۱۱.۸ ميليارده ډالره) د سوړبازارۍ په مخنیوي کې مرسته وکړه.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Junankar|first1=P.|title=Australia: The Miracle Economy|journal=IZA Discussion Papers 7505, Institute for the Study of Labor (IZA)|year=2013}}&lt;/ref&gt;

نړيوال بانک تمه درلوده چې په ۲۰۱۱ز کال کې به د استرالیا د جي ډي پي وده ۳.۲٪ او په ۲۰۱۲ز کال کې ۳.۸٪ وي. د ۲۰۱۱ز کال په څلورمه ربعه کې اقتصاد ۰.۴٪ پراخه شو او د ۲۰۱۲ز کال په لومړۍ ربعه کې ۱.۳٪ پراخه شو. کال په کال د ۴.۳٪ ودې راپور ورکړل شوی و.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.theaustralian.com.au/business/economics/gdp-growth-stronger-than-expected/story-e6frg926-1226385990494|first=Adam|last=Creighton|title=GDP growth surges 1.3pc for first quarter|date=6 June 2012|work=The Australian}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-17270827|work=BBC News|title=Australia's economy expands 0.4% in the fourth-quarter|date=7 March 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://au.ibtimes.com/articles/349011/20120606/australia-posts-1-3-gdp-aussie-dollar.htm|title=Australia Posts 1.3% GDP; Aussie Dollar Soars|work=International Business Times|date=6 June 2012|access-date=24 July 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120608081833/http://au.ibtimes.com/articles/349011/20120606/australia-posts-1-3-gdp-aussie-dollar.htm|archive-date=8 June 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blogs.crikey.com.au/thestump/2011/01/13/world-bank-expects-australian-gdp-growth-of-3-2-in-2011-and-3-8-in-2012/|title=World Bank expects Australian GDP growth of 3.2% in 2011 and 3.8% in 2012 &amp;#124; The Stump|publisher=Blogs.crikey.com.au|date=13 January 2011|access-date=24 July 2012|archive-date=6 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120106083849/http://blogs.crikey.com.au/thestump/2011/01/13/world-bank-expects-australian-gdp-growth-of-3-2-in-2011-and-3-8-in-2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

د ۲۰۱۲ز کال کې د پيسو نړيوال صندوق وړاندوينه کړې وه چې په راتلونکو دوه کلونو کې به استراليا د نړۍ په کچه تر ټولو ښه فعاليت ښودونکو سترو پرمختللو اقتصادونو څخه وي؛ د استراليا د حکومت د خزانې وزارت وړاندوينه کړې وه چې «په ۲۰۱۲ کې د ۳.۰٪ او په ۲۰۱۳ کې د ۳.۵٪ ودې وړاندوينه کېدای شي»، د ۲۰۱۲ز کال د اپريل په مياشت کې د استراليا ملي بانک د استراليا لپاره د خپلې ودې وړاندوينه له ۳.۲٪ څخه کمه او ۲.۹٪ کړه، او «جی پي مورګن» د ۲۰۱۲ز کال د مۍ په مياشت کې د خپلې ودې وړاندوينه په ۲۰۱۲ کال کې د پخوانۍ وړاندوينې ۳.۰٪ څخه کمه او ۲.۷٪ کړه، همدا راز د ۲۰۱۳ز کال لپاره يې خپله وړاندوينه له ۳.۳٪ څخه کمه او ۳.۰٪ کړه. د ۲۰۱۲ز کال د اګست په مياشت کې « Deutsche Bank» او د ۲۰۱۲ز کال په اکتوبر کې « Société Générale»، خبرداری ورکړ چې په ۲۰۱۳ز کال کې په استراليا کې د سوړبازارۍ خطر شته.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB10000872396390444443504577602690621428420?mod=googlenews_wsj|work=The Wall Street Journal|first=James|last=Glynn|title=Deutsche Bank Warns of Australian Recession Risk|date=21 August 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.businessinsider.com/dylan-grice-australia-2012-10|title=Dylan Price predicts an Australian recession in 2013|work=Business Insider}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.wsj.com/article/BT-CO-20120524-718299|work=The Wall Street Journal|title=JP Morgan Cuts Australian 2012 GDP Forecast To 2.7% Vs 3.0%|date=24 May 2012|access-date=13 March 2017|archive-date=1 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190401083237/https://www.wsj.com/articles/BT-CO-20120524-718299|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://au.ibtimes.com/articles/326290/20120411/nab-cuts-growth-forecast-australia-2-9.htm|title=NAB Cuts Australia's Growth Forecast to 2.9%|work=International Business Times|date=11 April 2012|access-date=24 July 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120413191710/http://au.ibtimes.com/articles/326290/20120411/nab-cuts-growth-forecast-australia-2-9.htm|archive-date=13 April 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;aap-Apr2012-imf&quot;&gt;{{cite web|agency=Australian Associated Press|url=http://www.sbs.com.au/news/article/1643247/Australian-economy-to-outperform-the-world-IMF|title=Australian economy to outperform the world: IMF|website=[[Special Broadcasting Service]]|date=18 April 2012|access-date=24 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120423083438/http://www.sbs.com.au/news/article/1643247/Australian-economy-to-outperform-the-world-IMF|archive-date=2012-04-23}}&lt;/ref&gt;

په داسې حال کې چې په ټوليز ډول د استراليا ملي اقتصاد وده وکړه، ځينو هغو ايالتونو چې کان کيندونه يې نه درلوده او د استراليا ځېنې هغو اقتصادونو چې پر کان کېندنې نه و وړلا، له سوړبازارۍ سره مخ شول. &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://theconversation.com/national-economy-grows-but-some-non-mining-states-in-recession-12670|title=National economy grows but some non-mining states in recession|work=The Conversation|access-date=22 March 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.couriermail.com.au/business/mining-punches-through-recession/story-fn7kjcme-1226320756339|archive-url=https://web.archive.org/web/20120416091909/http://www.couriermail.com.au/business/mining-punches-through-recession/story-fn7kjcme-1226320756339|archive-date=16 April 2012|title=Mining punches through recession|work=Courier Mail|author=Syvret, Paul|date=7 April 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.abc.net.au/news/2012-04-23/non-mining-states-27going-backwards27/3967622|title=Non-mining states going backwards|publisher=ABC|access-date=22 March 2013}}&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>s6mdgwz2qq77usxj4ajk4p1clerdinb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د اسټرالیا د اساسي قانون کړکېچ (۱۹۷۵ زکال)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62510</id>
    <revision>
      <id>370056</id>
      <parentid>348248</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T22:21:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>370056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15047" sha1="8uaq1t5n4oduwodfdcbv3wv8h4znnr2" xml:space="preserve">{{Databox}}

په ۱۹۷۵ زکال کې د اسټرالیا د اساسي قانون کړکېچ چې په ساده توګه د اخراج یا ګوښه کولو په نوم یادېږي هغه مهال اوج ته ورسېد چې د اسټرالیا ګورنر جنرال جان کر د اسټرالیا د کارګر ګوند غړی ګاف ویتلم د ۱۹۷۵ زکال د نومبر په ۱۱مه نېټه د لومړي وزارت له څوکۍ ګوښه او پر ځای یې د اپوزیسیون رهبر او د لیبرال ګوند غړی مالکوم فریزر د لنډ مهالي لومړي وزیر په توګه وټاکه. دغه چاره د اسټرالیا په تاریخ کې د تر ټولو لوی سیاسي کړکېچ او همدارنګه د اساسي قانون د کړکېچ په توګه توصیف کېږي. 

د ګاف ویتلم تر مشرۍ لاندې کارګر ګوند د ۱۹۷۲ زکال په ټاکنو کې واک ته ورسېد او د دغه هېواد ۲۳ کلن د لیبرال - کونټري ګوندونو ایتلافي حکومت ته یې پای ټکی کېښود. کارګر ګوند د استازو د جرګې ۶۷ څوکۍ او ایتلاف ۵۸ څوکۍ خپلې کړې، خو له مخالفې سنا سره مخ شو چې نیمايي غړي یې په ۱۹۶۷ زکال او نیم نور یې د ۱۹۷۰ زکال په ټاکنو کې ټاکل شوي و؛ په دغه جرګه کې دیموکراتیک کارګر ګوند چې په معمول ډول یې له لیبرال ایتلافي حکومت ملاتړ کاوه د واک بېلانس په واک درلود. د ۱۹۷۴ زکال په مۍ میاشت کې هغه مهال چې سنا د کارګر ګوند غیر تامیناتي شپږ لایحې رد کړې، ویتلم د وخت ګورنر پاول هاسلک ته مشوره ورکړه چې د پارلمان دواړه جرګې منحل او ټاکنې ترسره کړي. په دغه ټاکنو کې کارګر ګوند د مطلق اکثریت په له لاسه ورکولو سره د استازو د جرګې له ۹ څوکیو ۵ خپلې کړې، په داسې حال کې چې په سنا کې یې هم ۵ څوکۍ ترلاسه کړې. دې ته پام چې د پارلمان دواړې جګرې بن بست ته رسېدلې وې؛ ویتلم وکولای شول د استرالیا د اساسي قانون د ۵۷ مې مادې پر بنسټ د ۱۹۷۴ زکال د اګست په شپږمه او اوومه نېټه د پارلمان په ګډه ناسته کې د وړاندني انحلال د ټاکنو اړوند د «خپلو غیر قابل اجرا» لایحو تصویب تضمین کړي، دغه ناسته د اسټرالیا په تاریخ کې یوازنۍ ناسته ده چې په دې ډول ترسره شوې. 

د ویتلم د واکمنۍ مهال په شدید ډول له ستونزو ډک او بحث پارونکی و؛ د ۱۹۷۵ زکال په اکتوبر میاشت کې د مالکوم فریزر تر مشرۍ لاندې اپوزیسیون په سنا باندې له خپل کنټرول څخه د دولت د مالي اړتیاو د پوره کولو لپاره د تخصصي لوایحو د تصویب د ځنډولو په برخه کې کار واخیست هغه لوایح چې وړاندې د استازو جرګې تصویب کړې وې. فریزر او اپوزیسیون څرګنده کړه چې سنا ته د دغو طرحو له وړاندې کولو څخه د مخنیوي په برخه کې خپلو هڅو دوام ورکوي؛ خو که چېرې ویتلم د استازو د جرګې لپاره بیاځلي ټاکنې وکړي؛ هغوی د ګورنر جنرال جان کر پر وړاندې چې د ۱۹۷۴ زکال په جولای میاشت کې د ویتلم په مشوره ګمارل شوی و، استدلال وکړ او له هغه یې وغوښتل یا ویتلم له دندې ګوښه کړي او یا هم پر هغه د دوی غوښتنې ومني. ویتلم باور درلود چې کر هغه د لومړي وزارت له څوکۍ نه لرې کوي؛ کر هم هېڅ داسې کار ونکړ چې ویتلم دې باور وکړي چې دی دې له لومړي وزارت ګوښه شي. 

د ۱۹۷۵ زکال د نومبر په ۱۱ مه د دوی ترمنځ کړکېچ اوج ته ورسېد؛ ځکه ویتلم په دې تمه و چې د پارلماني بن بست د پای ته رسېدو په موخه به کر یوازې د سنا د ټاکنو ترسره کول تائید کړي. کر د ویتلم وړاندیز رد کړ او پر ځای یې هغه د لومړي وزارت له څوکۍ ګوښه او د اپوزیسیون رهبر مالکوم فریزر یې د لنډ مهال لپاره لومړی وزیر وټاکه، خو په دې شرط چې فریزر به په چټکۍ سره عمومي ټاکنې ترسره کوي. فریزر او پارلماني متحدینو یې په چټکۍ سره وړاندې له دې چې د کارګر ګوند نور پارلماني غړي د دولت له بدلون خبر شي وه یې شو کولای یاد تامیناني لوایح په سنا کې تصویب کړي او کر ته یې مشوره ورکړه چې د ټاکنو په موخه د پارلمان دواړې جرګې منحل کړي. فریزر او د هغه لیبرال ائتلاف په فدرال ټاکنو کې چې راتلونکې میاشت ترسره شوې مطلق اکثریت ترلاسه کړ. 

د ګوښه کولو وقایع په اساسي قانون کې د جزیي تغیراتو لامل وګرځېدل. سنا له عرضه کولو څخه د مخنیوي په برخه کې خپل واک او ګورنر جنرال هم د دولت د وزیرانو په ګوښه کولو کې خپل واک وساته. له دې سره له دغه مهال وروسته دغه واکونه د یو دولت د ګوښه کولو لپاره نه دي کارول شوي. کر د خپلو اقداماتو له امله د کارګر ګوند د ملاتړو له پراخو نیوکو سره مخ شو، او ډېر ژر یې د ګورنر جنرالۍ له ځایګي څخه استعفا ورکړه او د خپل ژوند پاتې برخه یې په بهر کې تېره کړه. 

== د سي آی اې د لاسوهنې ادعا ==
د کړکېچ پر مهال ویتلم ادعا وکړه چې د کونټري ګونډ (د ائتلاف غړی ګوند) مشر دوګ انتوني د متحده ایالاتو د مرکزي اطلاعاتو له ادارې سره نږدې اړیکې لري. وروسته بیا دا ادعا وشوه چې کر د متحده ایالاتو د دولت په مشوره د ویتلم د ګوښه کولو په برخه کې اقدام کړی. تر ټولو مشهوره ادعا ده چې د مرکزي اطلاعاتو ادارې (CIA) د کر په پرېکړې اغېز لرلی. په ۱۹۶۶ زکال کې کر د کلتوري آزادۍ د کانګرس په نامه له محافظه کارې ډلې سره یوځای شو چې په پټه یې له CIA بودیجه ترلاسه کوله. کریسټوفربویس چې شوروي اتحاد ته په جاسوسۍ محکوم شوی و، وویل چې CIA د ویتلم د ګوښه کولو غوښتونکې وه ځکه هغه ګواښ کړی و چې په اسټرالیا کې به د متحده ایالاتو پوځي اډې له دې ډلې الیس سپرینګز ته نږدې د CIA پین ګپ پوځي اډه به تړي. بویس د ویتلم د ګوښه کولو پر مهال د متحده ایالاتو د دفاعي صنعت قراردادي کارکوونکی و چې ۲۲ کاله عمر یې درلود. هغه څرګنده کړه چې CIA به کر «زموږ د سړي؛ کر» په توصیف کاوه. &lt;ref name=&quot;Pilger coup&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.theguardian.com/commentisfree/2014/oct/23/gough-whitlam-1975-coup-ended-australian-independence|last=Pilger|first=John|title=The British-American coup that ended Australian independence|work=The Guardian|date=23 October 2014|access-date=30 December 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kelly-no-role&quot;&gt;[http://www.theaustralian.com.au/news/inquirer/whitlam-dismissal-queen-cia-played-no-role-in-1975/news-story/76055c7ea45187777c8b404aa42d3499 Whitlam dismissal: Queen, CIA played no role in 1975] {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [[Paul Kelly (journalist)|Paul Kelly]] and Troy Bramston, [[The Australian]], 26 December 2015&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pilger coup2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.theguardian.com/commentisfree/2014/oct/23/gough-whitlam-1975-coup-ended-australian-independence|last=Pilger|first=John|title=The British-American coup that ended Australian independence|work=The Guardian|date=23 October 2014|access-date=30 December 2020}}&lt;/ref&gt;

له وال سټریټ ژورنال څخه د جاناتان کویټني په خبره CIA «د کر د سفر لګښت ورکړ، د هغه شخصیت یې جوړ کړ... کر همدارنګه له CIA سره خپله اړیکه د پیسو لپاره ساتله». په ۱۹۷۴ زکال کې سپینې ماڼۍ مارشال ګرین د سفیر په توګه اسټرالیا ته ولېږه هغه چې په ۱۹۶۵ زکال کې د اندونیزیا د ولسمشر سوکارنو پر وړاندې په کودتاه کې د اصلي رول لرلو له امله د «کودتاچي» په نوم پېژندل کېده. ویتلم وروسته ولیکل چې کر د CIA هېڅ ډول تشویق ته اړتیا نه لرله. له دې سره هغه همدارنګه څرګنده کړه چې په ۱۹۷۷ زکال کې د متحده ایالاتو د بهرنیو چارو د وزارت مرستیال، وارن کریسټوفر، له هغه سره د لیدنې په موخه سیډني ته سفر وکړ او د متحده ایالاتو د ولسمشر جیمي کارتر په استازولۍ یې هغه ته وویل چې لیواله دی له هر هغه دولت څخه چې اسټرالیايي وګړي یې ټاکي، مرسته وکړي او متحده ایالات به هېڅکله د اسټرالیا په دیموکراتیکو بهیرونو کې لاسوهنه وه نه کړي. کر هم د CIA لاسوهنه رد کړ او د هغه په خصوصي مکاتباتو کې پر هغو شاهدي ورکونکی هېڅ مدرک وه نه موندل شو. همدارنګه د اسټرالیا د استخباراتو د ادارې پخواني ریس اډوارډ ووډوارډ هم د CIA لاسوهنه رد کړې. قاضي رابرټ هوپ چې دوه ځله یې د سلطنتي کمیسار په توګه د اسټرالیا د استخباراتي بنسټونو اړوند څېړنه کړې په ۱۹۹۸ زکال کې یې هڅه وکړه داسې شاهد پیدا او له هغه سره مرکه وکړي چې د کلیسا په کمرو کې د ویتلم د ګوښه کولو اړوند د CIA د لاسوهنې د شواهدو اړوند شاهدي ورکړي خو وه یې نشو کولای دغسې شاهد او یا شواهدو ته لاسرسی ومومي. په ۲۰۱۵ زکال کې اسټرالیایي تاریخ لیکونکي پیټر اډوارډز دغه ادعا چې نوموړي «د توطئې تل پاتې تیوري» بلله رد کړه. &lt;ref name=&quot;Pilger coup3&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.theguardian.com/commentisfree/2014/oct/23/gough-whitlam-1975-coup-ended-australian-independence|last=Pilger|first=John|title=The British-American coup that ended Australian independence|work=The Guardian|date=23 October 2014|access-date=30 December 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kelly-no-role2&quot;&gt;[http://www.theaustralian.com.au/news/inquirer/whitlam-dismissal-queen-cia-played-no-role-in-1975/news-story/76055c7ea45187777c8b404aa42d3499 Whitlam dismissal: Queen, CIA played no role in 1975] {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [[Paul Kelly (journalist)|Paul Kelly]] and Troy Bramston, [[The Australian]], 26 December 2015&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.aspistrategist.org.au/arthur-tange-the-cia-and-the-dismissal/|title=Arthur Tange, the CIA and the Dismissal|work=The Strategist|publisher=[[Australian Strategic Policy Institute]]|first=Peter|last=Edwards|author-link=Peter Edwards (historian)|date=22 December 2015|access-date=14 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200620035919/https://www.aspistrategist.org.au/arthur-tange-the-cia-and-the-dismissal/|archive-date=20 June 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hope&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.nla.gov.au/amad/nla.oh-vn1791129?searchTerm=robert+hope|last=Hope|first=Robert|title=Robert Marsden Hope interviewed by John Farquharson in the Law in Australian society oral history project [sound recording]|website=Trove (National Library of Australia)|date=10 July 1998|access-date=16 July 2020|archive-date=6 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191006143446/http://www.nla.gov.au/amad/nla.oh-vn1791129%3FsearchTerm%3Drobert%2Bhope|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.abc.net.au/7.30/content/2005/s1479968.htm Terrorist threat heightened, former spy boss says], [[Australian Broadcasting Corporation]], 7.30 Report, 11 October 2005. Accessed 23 July 2009. [https://web.archive.org/web/20121108013927/http://www.abc.net.au/7.30/content/2005/s1479968.htm Archived] 25 July 2009.&lt;/ref&gt;{{sfn|Whitlam|1997|pp=49–50}}

د کر او د ملکې د ځانګړي سکرتر مارتین چارتریس تر منځ محرمانه مکاتبات چې د ۲۰۲۰ زکال په جولای میاشت کې خپاره شول ښيي چې کر ویلي چې د CIA د لاسوهنې ادعا بې اساسه ده او په دوامداره توګه یې ولیعهد ته په خپلې وفاداراۍ ټینګار کړی. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=18 July 2020|title='Don't ever write and preach to me again': One missive in the Palace letters broke all the rules|url=https://www.abc.net.au/news/2020-07-19/palace-letters-here-are-the-letters-you-might-have-missed/12465294|access-date=27 July 2020|website=www.abc.net.au|language=en-AU|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721060450/https://www.abc.net.au/news/2020-07-19/palace-letters-here-are-the-letters-you-might-have-missed/12465294|archive-date=21 July 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== عامه کلتور ==
په ۱۹۸۳ زکال کې د ګوښه کولو (''The Dismissal'') په نوم لنډ سریال د ۱۹۷۵ زکال د اسټرالیا د اساسي قانون د بحران وقایع نندارې ته وړاندې کړل. په دغه سریال کې مکس فیپس د ویتلم، جان میلون د کر او جان سټانټون د فریزر په توګه رول لوبولی دی. &lt;ref&gt;{{Citation|title=Best Australian miniseries of the 1980s to rediscover|date=2019-08-23|url=https://thenewdaily.com.au/entertainment/tv/2019/08/23/best-australian-miniseries-1980s/|language=en-US|access-date=2021-04-08}}&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>8uaq1t5n4oduwodfdcbv3wv8h4znnr2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وېوو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62647</id>
    <revision>
      <id>370072</id>
      <parentid>369309</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T07:53:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>370072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49370" sha1="tchh6izrfliosa8cd30rwwx753darmi" xml:space="preserve">
{{مالوماتبکس ويب سايټ|url={{URL|https://www.hq.vevo.com/}}|websitename=وېوو وېب پاڼه|logo=لوګو}}{{Infobox website|name=وېوو|logo=Vevo 2016 Logo.svg|logo_size=200px|location=[[نيويارک, نيويارک]], [[Uمتحده ايالات|U.S.]]|CEO=Alan Price&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://techcrunch.com/2017/12/15/erik-huggers-departs-vevo/|title = Erik Huggers is stepping down as CEO of Vevo|last = Ha|first = Anthony|date = December 15, 2017|access-date = December 16, 2017}}&lt;/ref&gt;|industry={{flatlist| [[Multimedia]] [[music]]}}|owner='''Majority''':&lt;br /&gt; [[Universal Music Group]]&lt;br /&gt;[[Sony Music Entertainment]]&lt;br /&gt;[[Warner Music Group]]&lt;br /&gt;[[Alphabet Inc.|Alphabet]]&lt;br /&gt;'''Minority''':&lt;br /&gt;[[Independent record label]]s&lt;br&gt;[[Merlin Network]]&lt;br /&gt;'''Former''':&lt;br /&gt;[[EMI Group]]&lt;small&gt; (majority)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[Abu Dhabi Media]] &lt;small&gt;(majority)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[MGM Holdings]] &lt;small&gt;(minority)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[The Recording Academy]] &lt;small&gt;(minority)&lt;/small&gt;|url={{URL|https://www.hq.vevo.com/}}|company_type=[[Joint venture]]|launched={{start date and age|2009|6|16}}|area_served=نړيوال|key_people=|net_income=[[US$]]760 million (2013)&lt;ref name= revenues&gt;{{cite web| access-date= January 3, 2013| url= https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702303684004577511181437461236| title= Vevo Seeks New Financing | publisher= Wall Street Journal| date= July 6, 2012| author= Smith, Ethan}}&lt;/ref&gt;|website_type=[[Online music]]|languages=|current_status=په [[پلوټو TV]], [[روکو]] او [[يوټيوب پريميم]] د لاسرسي وړدی}}

'''Vevo''' ( /ˈv iː v oʊ / VEE -vo ، چې د  &quot; '''V''' ideo '''evo''' lution&quot; لنډیز دی، د 2013 راهیسې د '''vevo''' په توګه سټایل شوی) &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Spruch |first=Kirsten |date=March 27, 2018 |title=There Goes Vevo's Identity: YouTube Merges Vevo Subscribers Into Official Artist Channels |url=https://www.baeblemusic.com/musicblog/3-27-2018/there-goes-vevos-identity-youtube-merges-vevo-subscribers-into-official-artist-channels.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181217014811/https://www.baeblemusic.com/musicblog/3-27-2018/there-goes-vevos-identity-youtube-merges-vevo-subscribers-into-official-artist-channels.html |archive-date=December 17, 2018 |access-date=December 16, 2018 |website=Baeble Music}}&lt;/ref&gt; یو امریکایی څو ملي ویډیو کوربه خدمت دی چې [[يوټيوب|یوټیوب]] ته د میوزیک ویډیو چمتو کولو لپاره غوره پېژندل شوی. دا خدمت په ټاکل شوي سمارټ تلویزیونونو ، [[Digital video recorder|ډیجیټل ویډیو ریکارډرونو]] ، ډیجیټل میډیا پلیرونو او سټینګ تلویزیون خدماتو کې د اپلیکیشن په توګه هم شته. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Where to Watch Vevo Music Videos |url=https://hq.vevo.com/watch |access-date=2021-05-22 |website=Vevo |language=en-US}}&lt;/ref&gt; دا خدمت د لومړي ځل لپاره په موبايل او ټابليټ کې د اپلېکېشن په توګه وړاندې شوی و،  خو 2018 کال په می مياشت کې وځنډول شو، ترڅو نورو پليټ فارمونو کې هم رامنځته شي. &lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite magazine|title=Vevo to Shutter Its Apps and Website in Coming Weeks|magazine=Billboard|url=https://www.billboard.com/articles/business/8457733/vevo-video-apps-website-shutting-down|access-date=May 29, 2018}}&lt;/ref&gt;

دا خدمت د جون په 16، 2009 کې جوړ شو، &lt;ref&gt;{{cite news|title=Queen Rania calls on music world to support 1GOAL education campaign|url=http://www.tradingmarkets.com/.site/news/Stock%20News/2716825/|date=December 10, 2008|access-date=September 3, 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100106210331/http://tradingmarkets.com/.site/news/Stock%20News/2716825/|archive-date=January 6, 2010}}&lt;/ref&gt; د دریو لوی ریکارډ شرکتونو ترمنځ د ګډ شرکت په توګه: د یونیورسل میوزیک ګروپ (UMG)، سوني میوزیک ساتيري (SME) او EMI . &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Catherine Shu |date=July 2, 2013 |title=YouTube Confirms Renewed VEVO Deal, Takes Stake In Company |url=https://techcrunch.com/2013/07/02/youtube-renewed-vevo-deal/ |access-date=September 15, 2013 |website=[[TechCrunch]] |publisher=[[AOL]]}}&lt;/ref&gt; د 2016 په اګست کې، وارنر میوزیک ګروپ (WMG)، د نړۍ دریم لوی ریکارډ شرکت، موافقه وکړه چې د خپلو هنرمندانو څخه وېوو ته د پریمیم ویډیوګانو جواز ورکړي. &lt;ref name=&quot;wmg.com&quot;&gt;{{Cite web |date=August 2, 2016 |title=Vevo and Warner Music Group Announce Partnership |url=http://www.wmg.com/news/vevo-and-warner-music-group-announce-partnership-21561 |access-date=January 4, 2017 |publisher=[[Warner Music Group]]}}&lt;/ref&gt;

په پیل کې، خدمت یوازې د یونیورسل میوزیک ګروپ او سوني میوزیک انټرټايمنټ څخه د میوزیک ویډیوګانو کوربه توب کاوه ، چې په [[يوټيوب|یوټیوب]] او د دې اپلیکیشن کې ترکیب شوي ، &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Carr |first=Austin |date=October 27, 2010 |title=Vevo CEO on MTV, Jersey Shore, Google TV, Music Videos |url=https://www.fastcompany.com/1698277/vevo-ceo-mtv-jersey-shore-google-tv-music-videos |access-date=January 4, 2017 |publisher=Fast Company.com}}&lt;/ref&gt; او د اعلاناتو عاید د [[گووگل|ګوګل]] او وېوو له خوا شریک شوی و. EMI هم په ۲۰۱۲ &lt;ref name=&quot;guardian-emiapproved&quot;&gt;{{Cite web |date=September 21, 2012 |title=Universal's £1.2bn EMI takeover approved – with conditions |url=https://www.theguardian.com/media/2012/sep/21/universal-emi-takeover-approved |access-date=September 21, 2012 |website=The Guardian}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Eliot Van Buskirk |date=December 7, 2009 |title=EMI Licenses Content to Vevo in 11th-Hour Deal |url=https://www.wired.com/business/2009/12/emi-licenses-content-to-vevo-in-eleventh-hour-deal/ |access-date=September 16, 2013 |publisher=[[Wired (website)|Wired]]. [[Condé Nast]]}}&lt;/ref&gt; د UMG لخوا د هغې د اخیستلو او ترلاسه کولو څخه لږ مخکې Vevo ته د ویډیوګانو کتابتون جواز ورکړ. په اصل کې، د وارنر میوزیک ګروپ راپور ورکړ شوی و،  چې د خپلې منځپانګې کوربه کولو په پام کې نیولو وروسته په خدمت کې پیل شو، &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sandoval |first=Greg |date=October 21, 2009 |title=Vevo negotiating with EMI and Warner Music |url=http://news.cnet.com/8301-31001_3-10380897-261.html |access-date=July 27, 2010 |publisher=[[CNET]]}}&lt;/ref&gt; مګر د سیالي MTV شبکې (اوس د پاراماؤنټ میډیا شبکې ) سره اتحاد جوړ کړ. &lt;ref&gt;[https://blogs.wsj.com/speakeasy/2010/09/08/mtv-overtakes-vevo-as-top-online-music-destination/ MTV Overtakes Vevo as Top Online Music Destination] - Wall Street Journal, September 8, 2010&lt;/ref&gt; د 2015 په اګست کې، Vevo د WMG څخه د موسیقۍ د جواز ورکولو په اړه نوې علاقه څرګنده کړه &lt;ref&gt;Flanagan, Andrew (August 13, 2015). &lt;/ref&gt; او د WMG سره یو تړون د اګست په 2، 2016 کې بشپړ شو، &lt;ref name=&quot;wmg.com&quot;/&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=August 2, 2016 |title=Vevo and Warner Music Group Announce Partnership |url=http://hq.vevo.com/vevo-warner-music-group-announce-partnership/ |access-date=January 4, 2017 |publisher=Vevo Digital |تاريخ الأرشيف=January 20, 2018 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180120065842/http://hq.vevo.com/vevo-warner-music-group-announce-partnership/ |url-status=dead |خونديځ نېټه=January 20, 2018 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20180120065842/http://hq.vevo.com/vevo-warner-music-group-announce-partnership/ |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20180120065842/http://hq.vevo.com/vevo-warner-music-group-announce-partnership/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20180120065842/http://hq.vevo.com/vevo-warner-music-group-announce-partnership/ }}&lt;/ref&gt; چې د &quot;درې لویو&quot; ریکارډ شرکتونو ټول میوزیک په وېوو کې شتون ولري.

== تاریخ ==
[[دوتنه:VEVO_logo_(2009-2013).svg|کيڼ|بټنوک|230x230px| د وېوو اصلي نښه ، د دسمبر 2009 څخه تر مارچ 2013 پورې کارول کیږي]]
[[دوتنه:Vevo_logo.svg|کيڼ|بټنوک|230x230px| د وېوو دوهمه لوګو، د مارچ 2013 څخه تر جولای 2016 پورې کارول کیږي]]
وېوو په اصل کې د  میوزیک ویډیوګانو لپاره د خپرولو خدمت په توګه تشریح شوی (د فلمونو او تلویزیون خپرونو لپاره د هولو سټریمینګ خدمت ته ورته دی وروسته له هغه چې دوی خپریږي) ، &lt;ref name=&quot;cnetold&quot;&gt;{{Cite web |last=Sandoval |first=Greg |date=March 4, 2009 |title=Universal, YouTube near deal on music video site |url=http://news.cnet.com/8301-1023_3-10188600-93.html?tag=mncol;title |access-date=April 9, 2009 |website=[[CNET|CNET News]] |publisher=[[CBS Interactive]]}}&lt;/ref&gt; ترڅو ډېر اعلان کوونکي راجلب کړي. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rosoff |first=Matt |title=Vevo CEO confirms it's all about business |url=http://news.cnet.com/8301-13526_3-10413316-27.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120811014652/http://news.cnet.com/8301-13526_3-10413316-27.html |archive-date=11 August 2012 |access-date=July 16, 2021 |publisher=CNET}}&lt;/ref&gt; د سایټ په نورو عایداتي سرچینو کې د سوداګریزو توکو پلورنځی &lt;ref&gt;[http://blog.vevo.com/release-notes-facebook-like-button-vevo-store-and-more/ Release Notes: Facebook Like Button, Vevo Store and more] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100912180513/http://blog.vevo.com/release-notes-facebook-like-button-vevo-store-and-more/|date=September 12, 2010}} - Vevo.com, 8.4.10&lt;/ref&gt; او په [[ایمیزون میوزیک]] او آی ټیونز کې د لیدل شوو سندرو پېرود لپاره راجع کولو لینکونه شامل دي. &lt;ref&gt;[http://blog.vevo.com/notes-from-the-factory-floor/ Notes from the Factory Floor] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110115014249/http://blog.vevo.com/notes-from-the-factory-floor/|date=January 15, 2011}} - Vevo.com, 5.20.10&lt;/ref&gt; UMG د نومبر په 20، 2008 کې د ډومین نوم vevo.com ترلاسه کړ. SME د 2009 کال په جون کې سایټ ته د خپلې منځپانګې د اضافه کولو لپاره یو تړون ته ورسید. &lt;ref name=&quot;sony&quot;&gt;{{Cite web |last=Sandoval |first=Greg |date=June 4, 2009 |title=Sony joins YouTube and Universal on Vevo video site |url=http://news.cnet.com/8301-1023_3-10257359-93.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120205163728/http://news.cnet.com/8301-1023_3-10257359-93.html |archive-date=5 February 2012 |access-date=July 16, 2021 |publisher=[[CNET]]}}&lt;/ref&gt; دا سایټ د دسمبر په 8، 2009 کې په ژوندۍ بڼه پیل شو، او وروسته په هماغه میاشت کې په متحده ایالاتو کې د میوزیک ترټولو ډېر لیدل شوي ځای کې لومړی نمبر شو، &lt;ref&gt;[http://blog.vevo.com/vevo-launches-as-1-music-network-in-the-us/ Vevo Launches as #1 Music Network in the US] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100420120754/http://blog.vevo.com/vevo-launches-as-1-music-network-in-the-us/|date=April 20, 2010}} Vevo.com, January 13, 2010&lt;/ref&gt; د مای اسپیس میوزیک څخه د وېوو په لاره اچولو سره مخکې شو. &lt;ref&gt;[https://techcrunch.com/2010/01/13/youtube-vevo-overtake-myspace-music/ YouTube Helps Vevo Overtake MySpace Music In The U.S.] - Techcrunch, January 13, 2010&lt;/ref&gt; ، د کال په اوږدو کې د وېوو له خوا اضافه شوې ډېری یوټیوب ویډیوګانې د دوی نظرونه لوړ شوي. د 2013 په لومړیو کې، دا نظرونه د مختلفو وېوو چینلونو څخه راټیټ شوي، په ځانګړې توګه د لیډي ګاګا ویوو چینل. په اغېزمنو ویډیوګانو کې د &quot;  يوازې نڅا &quot;(جسټ ډانس) ویډیو شامله ده، کوم چې د خپل اوسني لید نیمایي څخه ډېر له لاسه ورکړي. په نورو اغېزمنو ویډیوګانو کې &quot; بې زړه &quot; (هرټ لېس)او &quot; زهرجن &quot;(ټوکسيک) شامل دي، چې ګرافونه یې د انفلاسیون ورته نښې ښودلې. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Fruzsina Eordogh |date=28 Jan 2013 |title=Did YouTube Buy Fake VEVO Video Views? |url=https://readwrite.com/2013/01/28/youtube-bot-vevo-videos-lady-gaga-spk/ |website=readwrite}}&lt;/ref&gt;

د 2012 په جون کې، وېوو خپل ''تصدیق شوي'' ایوارډونه پیل کړل، کوم چې په وېوو وېب پاڼه کې د ځانګړو ځانګړتیاو له لارې په وېوو او د هغې شریکانو (د یوټیوب په شمول) کې لږترلږه 100 ميلیون ویډیو لیدونو سره د هغوی هنرمندانو ته درناوی په موخه ورکوي. &lt;ref name=&quot;Peoples2&quot;&gt;{{cite magazine|first=Glenn|last=Peoples|url=https://www.billboard.com/biz/articles/news/1094473/vevo-launches-certified-award-for-videos-with-100-million-views|title=Vevo Launches Certified Award for Videos with 100 Million Views|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=June 6, 2012|access-date=November 22, 2013|archive-date=February 23, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190223093307/https://www.billboard.com/biz/articles/news/1094473/vevo-launches-certified-award-for-videos-with-100-million-views|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

په 2017 کې، وېوو په یوه لنډ آنلاین بیان کې د شرکت د رییس او اجرایوي رییس په توګه د ایریک هوګرز د وتلو او د هغه ځای ناستی CFO الان پرايز د لنډمهاله اجرایوي رییس په توګه اعلان کړ. &lt;ref&gt;{{Cite news|URL=https://deadline.com/2017/12/vevo-ceo-erik-huggers-steps-down-1202228206/|Title=Vevo Music Service Shuffles CEOs|Date=December 15, 2017|Work=Deadline}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|URL=https://variety.com/2017/digital/news/vevo-ceo-erik-huggers-is-stepping-down-1202642368/|Title=Vevo CEO Erik Huggers Is Stepping Down|Date=December 15, 2017|Work=Variety}}&lt;/ref&gt;

د 2018 په اپریل کې، د وېوو یوټیوب چینل د دوو هیکرانو لخوا د پروسوکس او Kuroi'SH په نومونو سره هک شو چې د ډېری ویډیوګانو نوم بدلولو او د لویس فونسي د یوټیوب ترټولو لیدل شوي ویډیو &quot; Despacito &quot; حذف کولو لامل شو. &lt;ref&gt;{{Cite news|URL=https://www.polygon.com/2018/4/10/17220114/vevo-hack-despacito-youtube|Title=Vevo's channel was hacked, not YouTube — there's a difference|Work=Polygon}}&lt;/ref&gt;

د می په 24، 2018، وېوو اعلان وکړ چې دا  خپلې مصرف کوونکې وېب پاڼې بندوي او د موبایل پلیټ فارمونو څخه خپل اپلیکیشن لیرې کوي، ترڅو دا د یوټیوب په سنډیکیشن تمرکز وکړي. &lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Cite magazine|title=Vevo to Shutter Its Apps and Website in Coming Weeks|magazine=Billboard|url=https://www.billboard.com/articles/business/8457733/vevo-video-apps-website-shutting-down|access-date=May 29, 2018}}&lt;/ref&gt; په هرصورت، وېوو لاهم د مختلف ایپسونو او وسیلو کې لا هم شته لکه یوټیوب ، DVRs ، سمارټ تلویزیونونه ، د لوبو کنسولونه او خپرولو وسیلې لکه روکو. &lt;ref name=&quot;Apps&quot;&gt;{{Cite web |title=Where to Watch Vevo Music Videos |url=https://hq.vevo.com/watch |access-date=2021-04-05 |website=VEVO |language=en-us}}&lt;/ref&gt; د اکتوبر په 2020 کې، اعلان شو چې وېوو د هالنډ مېشته میوزیک ویډیو خدمت Xite سره ملګرتیا وکړه او دواړه سره يوځای شول. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Vevo announces partnership with XITE |url=https://xite.com/192372-vevo-announces-partnership-with-xite |access-date=2021-10-20 |website=xite.pr.co |publisher=XITE Newsroom }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Stassen |first=Murray |date=October 19, 2020 |title=VEVO PARTNERS WITH DUTCH MUSIC VIDEO PLATFORM XITE TO LAUNCH NEW APPLE TV APP |url=https://www.musicbusinessworldwide.com/vevo-partners-with-dutch-music-video-platform-xite-to-launch-new-apple-tv-app/ |access-date=2021-10-20 |website=musicbusinessworldwide.com |publisher=Music Business Worldwide}}&lt;/ref&gt;

=== وېوو تلویزیون ===
د 2013 کال د مارچ په 15، Vevo د '''Vevo ټلویزیون''' په لاره واچاوه، یو انټرنیټي تلویزیوني چینل چې په ورځ کې 24 ساعته فعالیت کوي، د میوزیک ویډیوګانو او ځانګړو بلاکونو ځانګړتیاوې لري. چینل یوازې په شمالي امریکا او آلمان کې د لیدونکو لپاره شتون درلود، د جغرافیایي IP پتې بلاک کول د محدودیت پلي کولو لپاره کارول کیږي. Vevo په نورو هېوادونو کې د پیل کولو پلان درلود. &lt;ref name=&quot;vevotv-launch&quot;&gt;{{Cite web |date=March 12, 2013 |title=Beyond on-demand: Vevo launches Vevo TV, an MTV-inspired linear music video channel |url=https://thenextweb.com/media/2013/03/12/vevo-launches-vevo-tv-an-mtv-inspired-linear-music-video-channel/ |access-date=March 12, 2013 |publisher=The Next Web}}&lt;/ref&gt; د خپلې وېب پاڼې له اصلاح کولو وروسته، Vevo ټلویزیون وروسته په درېوو جلا شبکو کې جوړه شوه: '''هټس''' ، '''فلو''' (هپ هاپ او R&amp;B)، او '''نیشویل''' (د هیواد میوزیک). &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Betters |first=Elyse |date=November 3, 2013 |title=Vevo's been rebuilt: Major redesign launched for web and mobile web |url=http://www.pocket-lint.com/news/124825-vevo-s-been-rebuilt-major-redesign-launched-for-web-and-mobile-web |access-date=April 25, 2015 |website=Pocket-Lint}}&lt;/ref&gt; وېوو د 2016 په لومړۍ نیمایي کې د سایټ وايد بیا ډیزاین برخې په توګه خدمت بند کړ. &lt;ref&gt;{{cite magazine|title=Vevo Gets a Redesign, Ditches Flash Video &amp; Vevo TV|url=https://www.billboard.com/articles/business/7350238/vevo-gets-a-redesign-ditches-flash-video-vevo-tv|magazine=Billboard|access-date=July 11, 2016}}&lt;/ref&gt;

وېوو تلویزیون په اتوماتیک مهالویش کې پرمخ ځي، د ویډیو ځانګړې شبکې ته ورته چې د ویاکوم میډیا شبکې له خوا پرمخ وړل کیږي. د میوزیک ویډیوګانې به په یو ساعت کې دوه ځله پلی شي او اصلي برنامه کول ، لکه ''Top 10 Now'' او ''Vevo Lift'' به په ورځ کې څو ځله خپریږي. په 2016 کې د بیا برانډ کولو وروسته، وېوو تلویزیون ورو ورو له منځه تللی و. د وېوو ګرځنده ایپ چینل چلولو ته دوام ورکړ تر هغه چې دوی د هغه کال وروسته بیا پیل شوي.

== شتون ==
وېوو په [[آسټرالیا]]، [[برازیل]]، [[کاناډا]]، [[فرانسه]]، [[جرمني]]، [[آیرلنډ|آیرلینډ]]، [[اېټاليا|اېټالیا]]، [[مکسیکو]]، [[هالنډ]]، [[نیوزیلنډ|نیوزیلینډ]]، [[پولنډ]]، [[فلیپین|فیلیپین]]، [[اسپانیا]]، [[انګلستان بریتانیا|انګلستان]] او [[د امریکا متحده آیالاتونه|متحده ایالاتو]] کې شتون درلود. &lt;ref&gt;Reisinger, Don. &lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=OPM Videos on VEVO (VevoPhilippines) |url=https://facebook.com/mcamusic/posts/10151889578658617 |publisher=MCA Music (Universal Music Philippines) |via=Facebook}}&lt;/ref&gt; ټاکل شوې وه چې دا وېبپاڼه په ۲۰۱۰ کال کې په ټوله نړۍ کې خپره شي، &lt;ref name=&quot;countries&quot;&gt;{{Cite web |last=Andrews |first=Robert |date=December 9, 2009 |title=Vevo Not Global Until 2010, Strains On First Day |url=http://paidcontent.co.uk/article/419-vevo-not-global-until-2010-strains-on-first-day/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20100406040327/http://paidcontent.co.uk/article/419-vevo-not-global-until-2010-strains-on-first-day/ |archive-date=April 6, 2010 |access-date=March 19, 2010 |website=paidContent:UK}}&lt;/ref&gt; خو د ۲۰۱۸ کال د مارچ تر ۲۳مې پورې لا هم له دغو هېوادونو بهر شتون نه درلود. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=August 25, 2010 |title=YouTube Globalization Continues with Four New Languages (Exclusive) |url=https://www.wired.com/epicenter/2010/08/youtube-globalization-continues-with-five-new-languages-exclusive/ |access-date=January 4, 2017 |website=Wired}}&lt;/ref&gt; چې آر لامل يې په ټوله نړۍ کې د رسمي جواز نه ترلاسه کول وو. &lt;ref name=&quot;USCAN&quot;&gt;{{Cite web |date=January 8, 2010 |title=Vevo Coming To More Countries As Soon As Possible |url=http://blog.vevo.com/vevo-coming-to-more-countries-as-soon-as-possible/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100315164136/http://blog.vevo.com/vevo-coming-to-more-countries-as-soon-as-possible/ |archive-date=March 15, 2010 |access-date=May 28, 2010}}&lt;/ref&gt; په یوټیوب کې د وېوو ډېری ویډیوګانې په نورو هېوادونو کې د کاروونکو لخوا د لیدو وړ دي ، په داسې حال کې چې نور به دا پیغام تولید کړي چې &quot;اپلوډر دا ویډیو ستاسو په هېواد کې شتون نلري.&quot;

په [[انګلستان بریتانیا|انګلستان]] او [[آیرلنډ|آیرلینډ]] کې د وېوو خدمت د 2011 کال د اپریل په 26 پیل شو. &lt;ref name=&quot;uk_launch&quot;&gt;{{Cite web |last=Salmon |first=Chris |date=April 27, 2011 |title=Click to download: YouTube and Vevo battle it out |url=https://www.theguardian.com/music/2011/apr/27/click-download-youtube-vevo-beastie-boys |access-date=April 27, 2011 |website=The Guardian}}&lt;/ref&gt; د اپریل په 16، 2012، وېوو په [[اسټرالیا|آسټرالیا]] او [[نيوزيلينډ|نیوزیلینډ]] کې د MCM ساتيري شرکت لخوا پیل شو. د اګست په 14، 2012، [[برازیل]] د لاتینې امریکا لومړنی هېواد شو چې دې خدمت ته یې لاسرسی درلود. تمه وه چې دا به په ۲۰۱۲ کال کې په شپږو نورو اروپايي او لاتینې امریکا هېوادونو کې پیل شي &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jackson, Sally |date=April 16, 2012 |title=Aussie version of Vevo starts today |url=http://www.theaustralian.com.au/media/aussie-version-of-vevo-starts-today/story-e6frg996-1226327257916 |access-date=April 16, 2012 |website=The Australian |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140430091217/http://www.theaustralian.com.au/media/aussie-version-of-vevo-starts-today/story-e6frg996-1226327257916 |archivedate=April 30, 2014 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; . وېوو په [[اسپانیا|اسپانيا]]، [[اېټاليا|اېټالیا]] او [[فرانسه]] کې د نومبر په 15، 2012 کې پیل شو &lt;ref&gt;{{Cite web |date=November 15, 2012 |title=Vevo launches in Spain, Italy, and France |url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=10151098315065933&amp;set=a.186061480932.139388.79544810932&amp;type=1 |access-date=November 15, 2012 |publisher=Official Vevo Facebook Page}}&lt;/ref&gt; Vevo په هالنډ کې د اپریل په 3، 2013، &lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 3, 2013 |title=Vevo launches in The Netherlands |url=https://www.facebook.com/VEVO/posts/461687813900575 |access-date=April 3, 2013 |publisher=Official Vevo Facebook Page}}&lt;/ref&gt; او د می په 17، 2013، په پولنډ کې هم پیل شو. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 17, 2013 |title=Vevo launches in Poland |url=https://www.facebook.com/VEVO/posts/10151374415425933:0 |access-date=May 17, 2013 |publisher=Official Vevo Facebook Page}}&lt;/ref&gt; د سپتمبر په 29، 2013 کې، Vevo خپل iOS اپلیکیشن تازه کړ چې اوس په [[المان|آلمان]] کې پیل کول شامل دي. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Conectando al iTunes Store. |url=https://itunes.apple.com/es/app/vevo-watch-free-hd-music-videos/id407623377 |publisher=[[iTunes]] |access-date=2022-07-12 |archive-date=2016-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306100650/https://itunes.apple.com/es/app/vevo-watch-free-hd-music-videos/id407623377 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; د اپریل په 30، 2014، Vevo په [[مکسیکو]] کې پیل شو. &lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/biz/articles/news/global/6070353/vevo-launches-in-mexico|title=Vevo Launches in Mexico|magazine=Billboard|date=April 30, 2014|access-date=May 1, 2014|archive-date=May 3, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140503203532/http://www.billboard.com/biz/articles/news/global/6070353/vevo-launches-in-mexico|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Vevo د یو لړ پلیټ فارمونو کې هم د لاسرسي وړ ده لکه   [[انډرايد (د عامل سيستم)|اندرايد]], [[د آيفون عامل سيستم|ای فون]], وينډوز موبايل, وينډوز اته 8, Fire OS, ګوګل ټي وي, [[ایپل|اېپل ټي وي]], Boxee, [[روکو]], Xbox 360, PlayStation 3, and PlayStation 4 . &lt;ref name=&quot;platforms&quot;&gt;{{Cite web |title=Vevo Apps |url=http://www.vevo.com/c/apps |access-date=September 27, 2015 |تاريخ الأرشيف=March 7, 2017 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170307171245/http://www.vevo.com/c/apps |url-status=dead |خونديځ نېټه=March 7, 2017 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20170307171245/http://www.vevo.com/c/apps |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20170307171245/http://www.vevo.com/c/apps |archive-url=https://web.archive.org/web/20170307171245/http://www.vevo.com/c/apps }}&lt;/ref&gt;

د می په 2018 کې، وېوو اعلان وکړ چې دا به د یوټیوب سنډیکیشن باندې تمرکز کولو لپاره په ګرځنده پلیټ فارمونو کې د خپل مصرف کونکي وېب پاڼه او ایپ بند کړي. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Vevo will shutter apps, in order to focus on YouTube |url=https://techcrunch.com/2018/05/24/vevo-will-shutter-apps-in-order-to-focus-on-youtube/ |access-date=May 25, 2018 |website=TechCrunch |language=en-US}}&lt;/ref&gt; په هرصورت، وېوو لاهم د مختلف ایپسونو او وسیلو له لارې شتون لري په شمول د یوټیوب ، DVRs ، سمارټ تلویزیونونه ، د لوبو کنسولونه او سټیمینګ وسیلې لکه Roku. &lt;ref name=&quot;Apps&quot;/&gt;

== اېډیټ شوې منځپانګه ==
په Vevo کې د ویډیوګانو نسخې د څرګند مینځپانګې سره لکه سپکاوی ممکن ایډیټ شي ، د شرکت ویاند په وینا ، &quot;د نشر لپاره هرڅه پاک ساتلو لپاره ، د MTV نسخه. '  &lt;ref name=&quot;bi&quot;&gt;{{Cite web |last=Learmonth |first=Michael |date=January 22, 2010 |title=Google Supports Censorship On Vevo So It Can Sell More Ads |url=http://articles.businessinsider.com/2010-01-22/tech/30081138_1_ratings-system-music-service-umg |access-date=January 30, 2012 |publisher=Business Insider |تاريخ الأرشيف=July 16, 2015 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150716122854/http://www.businessinsider.com/vevo-is-censoring-music-videos-so-it-can-sell-more-advertising-2010-1 |url-status=dead |خونديځ نېټه=July 16, 2015 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20150716122854/http://www.businessinsider.com/vevo-is-censoring-music-videos-so-it-can-sell-more-advertising-2010-1 |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20150716122854/http://www.businessinsider.com/vevo-is-censoring-music-videos-so-it-can-sell-more-advertising-2010-1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150716122854/http://www.businessinsider.com/vevo-is-censoring-music-videos-so-it-can-sell-more-advertising-2010-1 }}&lt;/ref&gt; دا Vevo ته اجازه ورکوي چې د دوی شبکه د اعلاناتو شریکانو لکه [[مکډونالډز]] ته ډیر دوستانه کړي. &lt;ref name=&quot;bi&quot; /&gt; Vevo ویلي چې دا ځانګړي پالیسۍ یا د کلمو لیست نلري چې منع دي. ځینې ښکاره ویډیوګانې د ترمیم شوي نسخې سربیره د ثابت نسخو سره چمتو شوي. دلته د درجه بندي کوم رسمي سیسټم شتون نلري، پرته له دې چې ویډیوګانې د واضح یا غیر واضح په توګه طبقه بندي کړي، مګر د درجه بندي سیسټم رامینځته کولو لپاره بحثونه روان دي چې کاروونکو او اعلان کونکو دواړو ته اجازه ورکوي چې د سپکاوي کچه غوره کړي چې دوی یې منلو ته چمتو دي. &lt;ref name=&quot;bi&quot; /&gt;

== د 24 ساعتونو وېوو ریکارډ ==
 {{Infobox award|name=24-Hour Vevo Record|image=File:Vevo Record.jpg|caption=|awarded_for=Most views within 24 hours of release on Vevo|presenter=وېوو|country=ټوله نړۍ|network=|year=January 21, 2012|website=|winner=[[ټايلر سويپټ]]'s &quot;[[Me!]]&quot; featuring [[برينډون يورای]] (2019)}}
د '''24-ساعت وېوو ریکارډ''' ، چې معمولا د '''وېوو''' ریکارډ په نوم یادیږي، د ویوو سره تړلې د میوزیک ویډیو د خپریدو په 24 ساعتونو کې ترلاسه شوي ترټولو لیدونو ریکارډ دی. هغه ویډیو چې اوس مهال دا ریکارډ لري د ټیلر سویفټ &quot; می! &quot; ده چې د 65.2 ملیون لیدونو سره. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Vevo on Twitter |url=https://twitter.com/Vevo/status/1068980708696342531 |access-date=December 2, 2018 |website=Twitter |language=en}}&lt;/ref&gt;

په 2012 کې، د [[نیکې میناژ|نیکي میناج]] &quot; Stupid Hoe &quot; یو له لومړنیو ویوو میوزیک ویډیوګانو څخه شو چې د خپریدو په ورځ یې د رسنیو پام وړ پام ترلاسه کړ، چې په ترڅ کې یې شاوخوا 4.8 ملیون لیدونه راټول کړل. ریکارډ له هغه وخت راهیسې د وېوو له خوا په دوامداره توګه تعقیب شوی. د ویډیو ټول لیدونه د وېوو د ټولو پلیټ فارمونو څخه شمېرل کیږي ، لکه د [[يوټيوب|یوټیوب]] ، [[یاهو!]] او د سنډیکیشن نور شریکان. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=On Breaking The 24 Hour Views Record |url=http://vevo.tumblr.com/post/68805707209/on-breaking-the-24-hour-views-record |publisher=Vevo}}&lt;/ref&gt; د 2013 کال د اپریل په 14، Psy 's &quot; Gentleman &quot; په غیر رسمي توګه په خپل لومړي 24 ساعتونو کې د 38.4 ملیون لیدونو په رسولو سره ریکارډ مات کړ. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 25, 2013 |title=PSY secures new YouTube world record with &quot;Gentleman&quot; |url=http://www.guinnessworldrecords.com/news/2013/4/psy-secures-new-youtube-world-record-with-gentleman-48291 |publisher=Guinness World Records}}&lt;/ref&gt; په هرصورت، دا ریکارډ د Vevo لخوا نه و منل شوی ځکه چې دا یوټیوب ته د خوشې کیدو څلور ورځې وروسته د دوی سره تړاو نه درلود. 

د 2014 کال د اګست په 19، میناج د هغې &quot; اناکونډا &quot; ویډیو سره ریکارډ مات کړ چې 19.7 ملیون لیدونه یې ترلاسه کړل. سویفټ د ۲۰۱۵ کال د می په ۱۷ نیټه د ۲۰.۱ میلیونو لیدنو سره د « Bad Blood » ریکارډ مات کړ، چې وروسته بیا د [[اډېل|اډیل]] « Hello » څخه تیر شو، چې په لومړیو ۲۴ ساعتونو کې یې ۲۷.۷ میلیونه لیدونه ترلاسه کړل.

د ۲۰۱۷ کال د اګست په ۲۸مه، د یوټیوب او ویوو دواړه ریکارډونه د سویفټ لخوا یو ځل بیا د &quot; Look What You Made Me Do &quot; سره یو ځای شول، چې په ۲۴ ساعتونو کې یې ۴۳.۲ میلیونه لیدونه ترلاسه کړل. د 2018 کال د دسمبر په 1، د آریانا ګرانډ &quot; Thank U, Next &quot; ریکارډ مات کړ، په 24 ساعتونو کې 55.4 ملیون لیدونه راټول کړل. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Spangler |first=Todd |date=December 1, 2018 |title=Ariana Grande's 'Thank U, Next' Video Breaks YouTube Record for Most Views in 24 Hours |url=https://variety.com/2018/digital/news/ariana-grande-thank-u-next-youtube-record-video-views-1203071119/}}&lt;/ref&gt; سویفټ بیا د اپریل په 27، 2019 کې ریکارډ بیرته ترلاسه کړ، کله چې د هغې ویډیو &quot;زه!&quot; په لومړیو 24 ساعتونو کې 65.2 ملیون لیدونه ترلاسه کړل. د سویفټ چینل لومړی او یوازینی دی چې ریکارډ یې درې ځله مات کړ. یو سمت ، [[جاسټن بیبر|جسټین بیبر]] ، [[نیکې میناژ|نیکی میناج]] او میلی سیرس ، ټولو دوه ځله ریکارډ مات کړی دی (مناج به سویفټ سره تړلی وی که په شمیر کې ځانګړتیاوې شاملې وی).

=== ریکارډ لرونکي ===
'''د Vevo ویډیوګانو لیست چې د دوی په لومړیو 24 ساعتونو کې آنلاین د ډیری لیدونو ریکارډ لري'''
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!د ویډیو نوم
! هنرمندان
! لیدونه (ملیونونه)
! ورځې ترسره شوې
! د لاسته راوړلو نیټه
! class=&quot;unsortable&quot; | حوالې
|-
|- bgcolor=&quot;#98fb98&quot;
| align=&quot;left&quot; | &quot; زه! &quot;
| align=&quot;left&quot; | ټیلر سویفټ د برینډن اوري سره
| 65.2
| 1,068
| align=&quot;right&quot; | د ۲۰۱۹ کال د اپریل ۲۶مه
| &lt;ref&gt;{{Cite news|URL=https://www.forbes.com/sites/hughmcintyre/2019/04/27/taylor-swifts-me-music-video-has-already-broken-a-very-important-record-on-youtube/#5508131b7990|Title=Taylor Swift's 'ME!' Music Video has already broken a very important record on YouTube|Work=[[Forbes]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; | &quot; مننه، راتلونکی &quot;
| align=&quot;left&quot; | آریانا ګراندی
| 55.4
| ۱۴۷
| align=&quot;right&quot; | د نومبر 30، 2018
| 
|-
| align=&quot;left&quot; | &quot; وګوره چې تاسو ما څه کړي دي&quot;
| align=&quot;left&quot; | ټیلر سویفټ
| 43.2
| ۴۶۱
| align=&quot;right&quot; | د اګست 27، 2017
| 
|-
| align=&quot;left&quot; | &quot; سلام &quot;
| align=&quot;left&quot; | [[اډېل|اډیل]]
| 27.7
| {{Age in days|October 23, 2015|27 August 2017}}
| align=&quot;right&quot; | 23 اکتوبر 2015
| 
|-
| align=&quot;left&quot; | &quot; بد وینه &quot;
| align=&quot;left&quot; | ټیلر سویفټ کینډریک لامر سره
| 20.1
| {{Age in days|17 May 2015|22 October 2015}}
| align=&quot;right&quot; | د ۲۰۱۵ کال د می ۱۷ مه
| 
|-
| align=&quot;left&quot; | &quot; اناکونډا &quot;
| align=&quot;left&quot; | [[نیکې میناژ|نکی میناج]]
| 19.7
| {{Age in days|19 August 2014|17 May 2015}}
| align=&quot;right&quot; | د ۲۰۱۴ کال د اګست ۱۹
| 
|-
| align=&quot;left&quot; | &quot;د ویجاړولو توپ &quot;
| align=&quot;left&quot; | میلی سائرس
| 19.3
| {{Age in days|9 September 2013|19 August 2014}}
| align=&quot;right&quot; | د ۲۰۱۳ کال د سپتمبر ۹ مه
| 
|-
| align=&quot;left&quot; | &quot; تر ټولو غوره سندره &quot;
| align=&quot;left&quot; | یو استقامت
| 12.3
| {{Age in days|July 23, 2013|9 September 2013}}
| align=&quot;right&quot; | د ۲۰۱۳ کال د جولای ۲۳
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=VEVO:'One Direction's record-breaking 'Best Song Ever' video actually had 12.3 million hits' |url=https://www.pressparty.com/pg/newsdesk/OneDirection/view/82163/[[Press Party]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; | &quot; موږ نشو بندولی &quot;
| align=&quot;left&quot; | میلی سائرس
| 10.7
| {{Age in days|June 19, 2013|September 9, 2013}}
| align=&quot;right&quot; | د ۲۰۱۳ کال د جون ۱۹
| 
|-
| align=&quot;left&quot; | &quot; ښکلا او یو ټپ &quot;
| align=&quot;left&quot; | [[جاسټن بیبر|جسټین بیبر]] د نیکي میناج سره
| 10.6
| {{Age in days|12 October 2012|19 June 2013}}
| align=&quot;right&quot; | د ۲۰۱۲ کال د اکتوبر ۱۲
| 
|-
| align=&quot;left&quot; | &quot; ژوند په داسې حال کې چې موږ ځوان یو &quot;
| align=&quot;left&quot; | یو استقامت
| 8.3
| {{Age in days|20 September 2012|12 October 2012}}
| align=&quot;right&quot; | {{Nowrap|September 20, 2012}}
| &lt;ref name=&quot;a&quot; /&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; | &quot; ملګری &quot;
| align=&quot;left&quot; | جستین بیبر
| ۸.۰
| {{Age in days|3 May 2012|20 September 2012}}
| align=&quot;right&quot; | د ۲۰۱۲ کال د می ۳ مه
| &lt;ref name=&quot;a&quot; /&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; | &quot; ته چیرته وې &quot;
| align=&quot;left&quot; | ریحانه
| 4.9
| {{Age in days|30 April 2012|3 May 2012}}
| align=&quot;right&quot; | د ۲۰۱۲ کال د اپریل ۳۰مه
| &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Corner |first=Lewis |date=May 4, 2012 |title=Rihanna breaks Nicki Minaj's Vevo record with 'Where Have You Been' |url=http://www.digitalspy.co.uk/music/news/a379957/rihanna-breaks-nicki-minajs-vevo-record-with-where-have-you-been.html |access-date=April 5, 2012 |publisher=[[Digital Spy]]. [[Hachette Filipacchi Médias]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; | &quot; بې وقوفه &quot;
| align=&quot;left&quot; | نکی میناج
| ۴.۸
| {{Age in days|20 January 2012|3 April 2012}}
| align=&quot;right&quot; | د ۲۰۱۲ کال د جنوري ۲۰مه
| &lt;ref&gt;{{Cite web |date=25 January 2012 |title=Nicki Minaj 'Stupid Hoe' Video Breaks VEVO Record In 24 Hours |url=https://www.capitalfm.com/artists/nicki-minaj/news/stupid-hoe-video-vevo/ |website=95-106 Capital FM}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:8pt;&quot; | د نومبر 2021 پورې
|}

== د وېوو تصدیق شوی جایزه ==
 {{Infobox award|name=Vevo Certified Award|image=VEVO_Certified_logo.png|caption=|awarded_for=Videos with over 100 million views on Vevo and its partners|presenter=Vevo|country=Worldwide|network=|year=June 12, 2012|website=}}
د '''وېوو تصدیق شوې جایزه''' د وېوو ویب پاڼه کې د ځانګړو ځانګړتیاو له لارې په وېوو او د هغې شریکانو (د یوټیوب په شمول) کې له 100 ميلیون څخه ډېر لیدونو سره هنرمندانو ته ویاړ ورکوي. دا د 2012 کال په جون کې پیل شو. &lt;ref name=&quot;Peoples3&quot;&gt;{{cite magazine|first=Glenn|last=Peoples|url=https://www.billboard.com/biz/articles/news/1094473/vevo-launches-certified-award-for-videos-with-100-million-views|title=Vevo Launches Certified Award for Videos with 100 Million Views|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=June 6, 2012|access-date=November 22, 2013|archive-date=February 23, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190223093307/https://www.billboard.com/biz/articles/news/1094473/vevo-launches-certified-award-for-videos-with-100-million-views|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; لومړنی هنرمند چې 100,000,000 لیدونو ته رسیدلی، Avril Lavigne د هغې &quot; ملګرې &quot;(ګرل فرينډ) میوزیک ویډیو له لارې، که څه هم ویډیو  نه وه. شکیرا د 39 ویډیوګانو سره د 100 ملیون لیدونو څخه د ډېرو ویوو تصدیق شوي ویډیوګانو ریکارډ لري.

=== د ډېری وېوو تصدیق شوي ویډیوګانو سره هنرمندان ===
'''د هنرمندانو لېست چې لږترلږه 15 د وېوو تصدیق شوي میوزیک ویډیوګانې په خپل یوټیوب چینل کې لري'''
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+
! رتبه
! هنرمند
! تصدیق شوي ویډیوګانې
! class=&quot;unsortable&quot; | حوالې
|- bgcolor=&quot;98FB99&quot;
| 1.
| align=&quot;left&quot; | [[شکيرا|شکیرا]]
| ۳۹
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Shakira Vevo - You Tube |url=https://www.youtube.com/user/shakiraVEVO/videos?view=0&amp;sort=p&amp;flow=grid |url-status=live |publisher=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2.
| align=&quot;left&quot; | ټیلر سویفټ
| ۳۸
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Taylor Swift Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/TaylorSwiftVEVO/videos?view=0&amp;sort=p&amp;flow=grid |access-date=June 28, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 3.
| align=&quot;left&quot; | کریس براون
| rowspan=&quot;2&quot; | ۳۵
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Chris Brown Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/ChrisBrownVEVO/videos?view=0&amp;sort=p&amp;flow=grid |access-date=June 28, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; | [[جاسټن بیبر|جستین بیبر]]
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Justin Bieber Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/JustinBieberVEVO/videos?view=0&amp;sort=p&amp;flow=grid |access-date=June 28, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 5.
| align=&quot;left&quot; | بیونسی
| rowspan=&quot;3&quot; | ۳۴
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beyoncé Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/beyonceVEVO/videos?view=0&amp;sort=p&amp;flow=grid |access-date=June 28, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; | [[ایمیمین|ایمینیم]]
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Eminem Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/EminemVEVO/videos?view=0&amp;sort=p&amp;flow=grid |access-date=June 28, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; | ج بالوین
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=J Balvin Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/jbalvinVEVO/videos?view=0&amp;sort=p&amp;flow=grid |access-date=July 10, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| ۸.
| align=&quot;left&quot; | ریحانه
| ۳۳
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rihanna Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/RihannaVEVO/videos?view=0&amp;sort=p&amp;flow=grid |access-date=June 28, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| ۹.
| align=&quot;left&quot; | آریانا ګراندی
| ۳۱
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ariana Grande Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/ArianaGrandeVevo/videos?view=0&amp;sort=p&amp;flow=grid |access-date=June 28, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 10.
| align=&quot;left&quot; | مالوما
| rowspan=&quot;2&quot; | ۳۰
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Maluma Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/MalumaVEVO/videos?view=0&amp;sort=p&amp;flow=grid |access-date=June 28, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; | مارون ۵
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Maroon 5 Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/Maroon5VEVO/videos?view=0&amp;sort=p&amp;flow=grid |access-date=June 28, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 12.
| align=&quot;left&quot; | اینریک ایګلیسیاس
| rowspan=&quot;2&quot; | 27
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Enrique Iglesias Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/EnriqueIglesiasVEVO/videos?view=0&amp;sort=p&amp;flow=grid |access-date=June 28, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; | سلېنه ګومېز
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Selena Gomez Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/SelenaGomezVEVO/videos?view=0&amp;sort=p&amp;flow=grid |access-date=June 28, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| 14.
| align=&quot;left&quot; | لېډي ګاګا
| ۲۶
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Lady Gaga Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/LadyGagaVEVO/videos?view=0&amp;sort=p&amp;flow=grid |access-date=June 28, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | ۱۵.
| align=&quot;left&quot; | بریټني سپیرز
| rowspan=&quot;3&quot; | ۲۵
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Britney Spears Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/BritneySpearsVEVO/videos?view=0&amp;sort=p&amp;flow=grid |access-date=June 28, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; | [[نیکې میناژ|نکی میناج]]
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nicki Minaj Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/NickiMinajAtVEVO/videos?view=0&amp;sort=p&amp;flow=grid |access-date=June 28, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; | د اونۍ پای
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Weeknd Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/TheWeekndVEVO/videos?view=0&amp;sort=p&amp;flow=grid |access-date=June 28, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | ۱۸.
| align=&quot;left&quot; | کتي پیري
| rowspan=&quot;2&quot; | 24
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Katy Perry Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/KatyPerryVEVO/videos?view=0&amp;sort=p&amp;flow=grid |access-date=June 28, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; | رومیو سانتوس
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Romeo Santos Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/RomeoSantosVEVO/videos?view=0&amp;sort=p&amp;flow=grid |access-date=June 28, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 20.
| align=&quot;left&quot; | کالوین هاریس
| rowspan=&quot;3&quot; | 22
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Calvin Harris Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/CalvinHarrisVEVO/videos?view=0&amp;sort=p&amp;flow=grid |access-date=June 28, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; | [[جنیفرلوپز|جینیفر لوپیز]]
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Jennifer Lopez Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/JenniferLopezVEVO/videos?view=0&amp;sort=p&amp;flow=grid |access-date=June 28, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; | [[مايکل جېکسن|مایکل جکسن]]
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Michael Jackson Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/michaeljacksonVEVO/videos?view=0&amp;sort=p&amp;flow=grid |access-date=June 28, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| 23.
| align=&quot;left&quot; | بیلی ایلیش
| ۱۹
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Billie Eilish Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/BillieEilishVEVO/videos?view=0&amp;sort=p&amp;flow=grid |access-date=July 2, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 24.
| align=&quot;left&quot; | د تور سترګو نخود
| rowspan=&quot;2&quot; | ۱۸
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Black Eyed Peas Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/BlackEyedPeasVEVO/videos?view=0&amp;sort=p&amp;flow=grid |access-date=June 28, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; | P!nk
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=P!nk Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/PinkVEVO/videos?view=0&amp;sort=p&amp;flow=grid |access-date=June 28, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | ۲۶.
| align=&quot;left&quot; | ډریک (موسیقار)
| rowspan=&quot;3&quot; | ۱۷
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Drake Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/DrakeVEVO/videos?view=0&amp;sort=p&amp;flow=grid |access-date=June 28, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; | ليټل ميکس
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Little Mix Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/LittleMixVEVO/videos?view=0&amp;sort=p&amp;flow=grid |access-date=June 28, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; | ون ډايرکشن
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=One Direction Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/OneDirectionVEVO/videos?view=0&amp;sort=p&amp;flow=grid |access-date=June 28, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| ۲۹.
| align=&quot;left&quot; | میلی سائرس
| 16
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Miley Cyrus Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/MileyCyrusVEVO/videos?view=0&amp;sort=p&amp;flow=grid |access-date=July 5, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hollywood Records Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/c/HollywoodRecordsVEVO/videos?view=0&amp;sort=p&amp;flow=grid |access-date=July 5, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | ۳۰.
| align=&quot;left&quot; | Avril Lavigne
| rowspan=&quot;2&quot; | ۱۵
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Avril Lavigne Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/AvrilLavigneVEVO/videos?view=0&amp;sort=p&amp;flow=grid |access-date=June 28, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; | شان مینډیس
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Shawn Mendes Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/c/shawnmendesvevo/videos?view=0&amp;sort=p&amp;flow=grid |access-date=June 28, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|-
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:8pt;&quot; |د 2022 کال د جولای تر 10 پورې
|}

== دا هم وګوره ==

* میوزیک د غوښتنې سره سم
* د ډیجیټل میډیا تصدیق
* د یوټیوب ډیری لیدل شوي ویډیوګانو لیست
* په لومړیو 24 ساعتونو کې د ډېری لیدل شوي آنلاین ویډیوګانو لیست

== سرچينې ==
{{لړسرچينې}}

== بهرنۍ تړنې ==

* [https://www.hq.vevo.com رسمي ویب پاڼه]
{{Google LLC|corporate=yes|products=yes}}{{YouTube navbox}}
[[وېشنيزه:پوست]]
[[وېشنيزه:لوبگر]]
[[وېشنيزه:لوبګر پوستغالی]]
[[وېشنيزه:ډېرچينله نېټورک]]
[[وېشنيزه:يوټيوب]]
[[وېشنيزه:موبايل ليکد]]
[[وېشنيزه:موبايل]]
[[وېشنيزه:هندوييزم د هېواد په حساب]]
[[وېشنيزه:هندوان]]
[[وېشنيزه:انډيا]]
[[وېشنيزه:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>tchh6izrfliosa8cd30rwwx753darmi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د انګلستان کلتور</title>
    <ns>0</ns>
    <id>63708</id>
    <revision>
      <id>370057</id>
      <parentid>335418</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T22:51:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>370057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17823" sha1="jeuzqv6799pzpdqe05dtdp6xpm4xcuu" xml:space="preserve">د برتانيې کلتور د شریکو ملتونو له تاريخ څخه اغېزمن شوی دی، له تاریخي اړخه د دې هېواد له مسيحي مذهبي ژوند، د اروپا له کلتورونو سره يې تعامل، د انګلستان، ويلز، سکاټلينډ او ايرلينډ دودونه او د برتانوي سترواکۍ له اغېز څخه. سره له دې چې د برتانيې کلتور يوه جلا هسته ده، د انګلستان، سکاټلينډ، ويلز او شمالي ايرلينډ انفرادي کلتورونه سره توپير او د همغاړيتوب او جلا والي جلا جلا درجې لري.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-44361867|title=Scotland and Britain 'cannot be mistaken for each other'|last=Little|first=Allan|date=6 June 2018|work=BBC News|access-date=6 June 2018|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

د برتانيې ادبيات په ځانګړي ډول د درناوي وړ دي. عصري ناول په برتانيه کې ايجاد شوی و او ډرامه ليکونکي، شاعران او ليکوالان د دې هېواد د تر ټولو پیاوړي کلتوري څېرو له منځه يو دي. برتانويانو همدا راز په موسيقۍ، سينما، هنر، د معمارۍ فن او تلويزيون کې د پام وړ ونډې درلودلې دي. انګلستان همدا راز د انګلستان د کليسا کور دی، کومه چې دولتي کليسا او د انجليکي ټولنې مور ده کومه چې درېیمه ستره مسيحي فرقه ده. برتانيه د نړۍ د يو شمېر لرغونو پوهنتونونو لرونکی هېواد دی، د فلسفې، ساينس، ټيکنالوژۍ او طب سره يې زياتې مرستې کړي او د ګڼو نومياليو ساينسپوهانو او مخترعينو د زېږېدو ځای دی. صنعتي انقلاب په برتانيه کې پيل شو او د نړۍ په کورني ټولنيز اقتصادي او کلتوري حالاتو يې ژور اغېز پرېښود. د برتانوي سترواکۍ د پايلې په توګه، د دې هېواد د پخوانيو مستعمرو په ژبه، قانون، کلتور او ادارو کې د برتانيې د پام وړ اغېز ليدل کېږي چې د دې مستعمرو ډېری يې د ټولګټو دولتونو غړي دي. د دې دولتونو يوه فرعي ډله «انګلوسفير» جوړوي او د برتانيې د نژدې متحدينو څخه دي. په مقابل کې د برتانيې مستعمرو او واکمنيو هم د برتانيې په کلتور اغېز شيندلی، په ځانګړي ډول په برتانوي خوراکونو. لوبې د برتانوي کلتور يوه مهمه برخه ده، د کرکټ، فوټبال او رګبي په ګډون ګڼې لوبې په دې هېواد کې پيل شوي دي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The rise of the novel |url=https://www.bl.uk/restoration-18th-century-literature/articles/the-rise-of-the-novel |access-date=2019-06-15 |website=The British Library |تاريخ الأرشيف=2020-08-04 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200804200340/https://www.bl.uk/restoration-18th-century-literature/articles/the-rise-of-the-novel |url-status=dead |خونديځ نېټه=2020-08-04 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20200804200340/https://www.bl.uk/restoration-18th-century-literature/articles/the-rise-of-the-novel |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20200804200340/https://www.bl.uk/restoration-18th-century-literature/articles/the-rise-of-the-novel |archive-url=https://web.archive.org/web/20200804200340/https://www.bl.uk/restoration-18th-century-literature/articles/the-rise-of-the-novel }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Swaine, Jon (13 January 2009) [https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/barackobama/4226246/Barack-Obama-presidency-will-strengthen-special-relationship-says-Gordon-Brown.html Barack Obama presidency will strengthen special relationship, says Gordon Brown] ''[[The Daily Telegraph]]''. Retrieved 3 March 2010.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;E. J. Kirchner and J. Sperling, Global Security Governance: Competing Perceptions of Security in the 21st Century (London: Taylor &amp; Francis, 2007), p. 100.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/books/8801370/Jeremy-Paxman-what-empire-did-for-Britain.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/culture/books/8801370/Jeremy-Paxman-what-empire-did-for-Britain.html|archive-date=12 January 2022|url-access=subscription|url-status=live|title=Jeremy Paxman: what empire did for Britain|access-date=19 November 2011|newspaper=The Telegraph|date=2 October 2011|location=London}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;

برتانيه د کلتوري زبرځواک په توګه تعريف شوی هېواد دی او لندن د نړۍ د کلتوري پلازمينې په توګه تعريف شوی دی. د بي بي سي لپاره يوه نړيواله ټولپوښتنه کې ولیدل شول چې برتانيه په ۲۰۱۳ او ۲۰۱۴ز کلونو کې په نړۍ کې (له المان او کاناډا وروسته) په درېيم شمېره کې هغه هېواد و چې تر ټولو زیات ورته په مثبت نظر کتل کېږي.&lt;ref&gt;[http://www.britishpoliticssociety.no/British%20Politics%20Review%2001_2011.pdf &quot;The cultural superpower: British cultural projection abroad&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180916155419/http://www.britishpoliticssociety.no/British%20Politics%20Review%2001_2011.pdf|date=16 September 2018}}. Journal of the British Politics Society, Norway. Volume 6. No. 1. Winter 2011&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.theaustralian.com.au/news/opinion/cameron-has-chance-to-make-uk-great-again/story-e6frg6zo-1225866975992|title=Cameron has chance to make UK great again|author=Sheridan, Greg|date=15 May 2010|work=The Australian|access-date=20 May 2012|location=Sydney|archive-date=20 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120121359/http://www.theaustralian.com.au/news/opinion/cameron-has-chance-to-make-uk-great-again/story-e6frg6zo-1225866975992|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=London is the world capital of the 21st century... says New York &amp;#124; News |url=http://www.thisislondon.co.uk/news/article-23389580-london-is-the-world-capital-of-the-21st-century-says-new-york.do |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120125224024/http://www.thisislondon.co.uk/news/article-23389580-london-is-the-world-capital-of-the-21st-century-says-new-york.do |archive-date=25 January 2012 |access-date=10 February 2012 |work=Evening Standard |location=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/london-capital-of-the-world-766661.html|title=London, capital of the world|last=Calder|first=Simon|date=22 December 2007|work=The Independent|location=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-22624104|title=BBC poll: Germany most popular country in the world|date=23 May 2013|access-date=17 February 2018|work=BBC}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/mediacentre/latestnews/2014/world-service-country-poll|title=World Service Global Poll: Negative views of Russia on the rise|date=4 June 2014|work=BBC.co.uk|access-date=17 February 2018}}&lt;/ref&gt;

== ژبه ==
هغه انګليسي ژبه چې د منځنيو پېړيو په لومړيو کې ورباندې خبرې کېدې د انګلستان بالفعل رسمي ژبه ده او د  اټکل تر مخې د برتانيې ۹۵٪ وګړي ورباندې د يوې ژبې په توګه خبرې کوي. د سیمه ييزو او لږکيو د ژبو د اروپايي منشور تر مخې د برتانيې حکومت اوه نورې ژبې په رسميت پېژندلي  چې هغه دا دي: ويلزي، سکاټلينډي ګيلک، سکاټ، کورنيش، ايرلينډي، السټر سکاټس او برتانوي د اشارو ژبه.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/languages/european_languages/countries/uk.shtml BBC – Languages – United Kingdom] ''[[BBC]]''&lt;/ref&gt;

په ويلز کې، په دولتي ښوونځيو کې ټولو زده کوونکو ته يا خو بايد د ويلزي ژبې په واسطه تدريس وشي يا بايد ورته تر شپاړس کلنۍ پورې دا ژبه د يوې اضافي ژبې په توګه وښودل شي، همدا راز د ويلزي ژبې قانون ۱۹۹۳ او د ويلز حکومت قانون ۱۹۹۸ وايي چې ويلزي او انګليسي ژبو سره بايد په دولتي برخه کې برابر چلند وشي، تر هغې اندازې چې مناسب او د عمل وړ وي. ايرلينډي او السټر سکاټس په شمالي ايرلينډ کې د انګليسي تر څنګ په محدوده اندازه کارول کېږي، په بنسټيز ډول په هغو ژباړو کې چې په عام ډول سپارل شوي دي. ګيلک ژبې (سکاټلينډ) قانون، کوم چې په ۲۰۰۵ز کال کې د سکاټلينډ د پارلمان لخوا تصويب شوی، ګيلک ژبه د سکاټلينډ د رسمي ژبې په توګه منلې ده او د ګيلک ژبې د ودې لپاره د ستراتيژيک لوري د برابرولو په موخه د يوې ملي طرحې جوړولو غوښتنه يې کړې. کورنش ژبه يوه ژوندۍ شوې ژبه ده، کومه چې د اتلسمې پېړۍ په وروستيو کې په «کارن وال» کې د لومړۍ ورکې شوې ژبې په توګه پېژندل کېږي.

=== سيمه ييزې لهجې ===
د انګلستان د څلورو هېوادونو په منځ کې او خپله د هېوادونو په داخل کې لهجې او سيمه ييزې لهجې ډېرې مختلفې دي. دا په ځانګړي ډول انګلستان ته د کډوالۍ د اوږد تاريخ پايله ده، د بېلګې په ډول، د شمالي انګليسي ژبې لهجې د زړې نارس رېښو لرونکي ډېر ويي لري. سکاټلينډي انګليسي، ويلزي انګليسي او هايبرنو-ايرلينډي، د انګليسي او د دې هېوادونو د اصلي ژبو دواړو څخه د مختلفې انګليسي ژبې بڼې دي. معياري تلفظ په انګلستان او ويلز کې معياري انګليسي ده، په داسې حال کې چې په سکاټلينډ کې سکاټلينډي معياري انګليسي يوه جلا لهجه ده. که څه هم دا لهجې له لوړ ټولنيز درناوي څخه برخمنې دي، له ۱۹۶۰ز لسيزې وروسته، د سيمه ييزې انګليسي ژبې په اړوند په زده کړه کې زياته اسانتيا لېدل شوې ده.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Viking words |url=https://www.bl.uk/learning/langlit/changlang/activities/lang/vikings/vikinglang.html |access-date=2019-06-15 |website=www.bl.uk |تاريخ الأرشيف=2020-02-23 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200223174636/http://www.bl.uk/learning/langlit/changlang/activities/lang/vikings/vikinglang.html |url-status=dead |خونديځ نېټه=2020-02-23 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20200223174636/http://www.bl.uk/learning/langlit/changlang/activities/lang/vikings/vikinglang.html |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20200223174636/http://www.bl.uk/learning/langlit/changlang/activities/lang/vikings/vikinglang.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223174636/http://www.bl.uk/learning/langlit/changlang/activities/lang/vikings/vikinglang.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citation|last=McArthur|first=Tom|title=The Oxford Guide to World English|year=2002|publisher=Oxford University Press|page=43}}&lt;/ref&gt;

د برتانوي لهجو زيات تنوع د پام وړ ګرځېدلی دی، په نژدې سيمو کې ډېر ځل زياتې جلا جلا لهجې موجودې وي، د بېلګې په ډول، د ليور پول او مانچيسټر تر منځ يواځې پنځه دېرش ميله (۵۶ کيلو متره) واټن سره سره د سکاوس او مانکونين تر منځ زيات توپير شته. لهجوي انګليسي ډېر ځله په ادب کې موندل کېږي، د بېلګې په ډول، د « Wuthering Heights»  په نوم د «ايملي بروټني» ناول کې د يارکشاير لهجه شامله ده.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.grin.com/document/45274|title=GRIN – Yorkshire Dialect in 19th Century Fiction and 20 th Century Reality. A Study of Dialectal Change with the Example of Emily Bronte's Wuthering Heights and the Survey of English Dialects|website=www.grin.com|isbn=9783638427067|language=en|access-date=2019-06-15|last1=Nath|first1=Kirsten|date=12 October 2005}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Braber |first=Natalie |title=Why does the UK have so many accents? |url=http://theconversation.com/why-does-the-uk-have-so-many-accents-88434 |access-date=2019-06-15 |website=The Conversation |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=The origins of Scous|url=https://www.bbc.co.uk/liverpool/content/articles/2005/01/11/voices_liverpoolaccent_feature.shtml|work=BBC|date=12 December 2016}}&lt;/ref&gt;

== هنرونه ==

=== ادب ===
برتانيې ته د انګلستان، سکاټلينډ او ويلز ادبي دودونه په ميراث کې پاتې شوي دي. په دې کې «ارتوري» ادب او د هغې ويلزي اصليت، د نورس تر اغېز لاندې زوړ انګليسي ادب، د انګليسي ليکوالانو «جيفري چوسر» او «وليام شکسپير»  اثار او د جان باربور « The Brus» په څېر سکاټلينډي اثار شامل دي.

د برتانوي ادب د اتلسمې پېړۍ د لومړيو پړاو د «اګسټن» عصر په نوم يادېږي او په دې کې د ناول پرمختګ شامل دی. د «ډانيل ډيفو» «Robinson Crusoe» (۱۷۱۹) او «مول فلانډرزس» (۱۷۲۲) ته د لومړيو انګليسي ناولونو په سترګه کتل کېږي، په هر حال، د ناول پرمختګ په يو پراخه ادبي ليدلوري کې منځ ته راغی، په کوم کې چې د نثري طنز (کيسۍ) عروج هم شامل دی – کوم چې د «ګليور» په «ټرول» سره خپلې لوړې درجې ته ورسېد – او له دې مخکې بهرني اثار لکه اسپانوي «ډان کويکسوټ». د «سمويل جانسن» د انګريزي ژبې يو قاموس هم د «اګسټن» پړاو سره اړوند دی. په ۱۷۵۵ز کال کې خپور شوی، دې قاموس ته يو سل او پنځوس کاله وروسته د اکسفورډ انګليسي قاموس تر بشپړېدو پورې د يو مخکښ برتانوي قاموس په سترګه کتل کېدل.&lt;ref&gt;Lynch, Jack (2003). &quot;Samuel Johnson's Dictionary&quot;. p. 1.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Oxford Companion to English Literature|publisher=Oxford University Press|year=1996|editor-last=Drabble|editor-first=Margaret|location=Oxford|pages=265|chapter=Defoe}}&lt;/ref&gt;

له دې وروسته رومانوي پړاو د ۲۰۰ کاله مخکې رنسانس په پرتله د شاعرۍ غوړېدا وليده او په سیمه ييز ادب کې يې لېوالتيا بيا راژوندۍ کړه. په سکاټلينډ کې د «رابرټ برنز» شاعرۍ په سکاټلينډي ادب کې لېوالتيا بيا ژوندۍ کړه او د «السټر» «ويور» شاعران د سکاټلينډ له ادب څخه اغېزمن و. په ويلز کې، د اتلسمې پېړۍ وروستي وختونه له «Iolo Morganwg» څخه په اغېزمن کېدو سره د « eisteddfod» روايت بیا راژوندی شو. په دې پړاو کې د «ميري ولسټون کرافټ» له خوا د ښځو له حقوقو څخه د دفاع کتاب هم خپور شو (۱۷۹۲)، کوم چې د ښځمنپالنې د فلسفې يو له لومړيو اثارو څخه دی.

د جورجي او ويکټوري پړاو پای پر ناول د نوې توجه د تمرکز شاهد و. د دې ناولونو مهمه موضوع ټولنيزه تبصره وه. د دې پړاو په لومړيو کې «جين اسټن» د اشرافو او نخبه ګانو د ژوند پر طرز او طريقه طنز کاوه، په داسې حال کې چې «چالس ډکنز» په وروستيو ناولونو کې پر بې وزلۍ او ټولنيزې ډلبندۍ نيوکې کولو لپاره ډېر ځله له ظرافت او ژورو مشاهدانو کار اخيستی. درې «Brontë » خوېندو او «جارج ايليټ» په ترتيب سره په شمالي انګلستان او مډلينډز تبصره کړې، په داسې حال کې چې دې څلورواړو مېرمنو د خپل ژوند په اوږدو کې د نارينه په مستعارو نومونو ليکل کړي دي، تر يو بريده د دې لپاره چې د ښځو پر حقوقو د نيوکو مخه ونيسي. له دې سره سره، په پرانيستي ډول ښځينه لیکوالانو په دې پړاو کې د پام وړ برياوې تر لاسه کړې، لکه د «البت بيرټ براوننګ» او «کرسټينا روزيټي» په بنسټيز ډول مذهبي شعرونه.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=Bck6oHB6_AwC&amp;pg=PA327 &quot;Films and British national identity: from Dickens to Dad's army&quot;]. p.327. Manchester University Press, 1997&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>jeuzqv6799pzpdqe05dtdp6xpm4xcuu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د اېټالیې کلتور</title>
    <ns>0</ns>
    <id>63852</id>
    <revision>
      <id>370058</id>
      <parentid>369520</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T22:58:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>370058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16805" sha1="jf2kachtix4kau9s8jj7w9m8l54ab0i" xml:space="preserve">[[اېټاليا|اېټالیا]] د لوېدیځ یا غربي تمدن د زیږېدو له ځانونو څخه یو  هغه او یو کلتوري زبرځواک ګڼل کېږي. اېټالوي کلتور د اېټالویانو یوې رومي توکميزې ډلې کلتور دی چې په حیرانوونکې توګه متنوع دی او ټوله اېټالیایي ټاپووزمه او د ساردینیا او سیسلي ټاپوګان په بر کې نیسي. اېټالیا د یو شمېر نړیوالو ښکارندو لکه د رومي جمهوریت، رومي سترواکۍ، رومن کاتولیکې کلیسا، سمندریزو جمهوریتونو، رومانسکي هنر، ښوونیزې فلسفې، رسانس، د کشفیاتو د دورې، نزاکت پالنې، علمي انقلاب، باروک هنر، نوي کلاسیکېزم (نوې کلاسيکې فلسفې)، د اېټالیا د اتحاد (رېسورجمېنټو)، فاشېزم او اروپایي ادغام د پیل د ټکي په توګه پاتې شوې ده.&lt;ref&gt;Marvin Perry, Myrna Chase, James Jacob, Margaret Jacob, Theodore H. Von Laue (1 January 2012). Western Civilization: Since 1400. Cengage Learning. p. XXIX. {{ISBN|978-1-111-83169-1}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Italy has been described as a &quot;cultural superpower&quot; by [http://www.arabnews.com/italy-cultural-superpower Arab news], [https://www.washingtonpost.com/entertainment/coming-to-the-us-the-year-of-italian-culture-2013/2012/10/15/29f404a8-1703-11e2-9855-71f2b202721b_story.html the Washington Post], [http://m.theaustralian.com.au/arts/italys-cultural-superpower-status-at-stake/story-e6frg8n6-1111113103044 The Australian] {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [http://italoamericano.com/story/2012-11-8/InterviewGeneralConsulSF#.VJgPzYA1 the Italian consul general in San Francisco] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151127074301/http://italoamericano.com/story/2012-11-8/InterviewGeneralConsulSF#.VJgPzYA1 |date=27 November 2015 }}, [https://www.washingtonpost.com/entertainment/coming-to-the-us-the-year-of-italian-culture-2013/2012/10/15/29f404a8-1703-11e2-9855-71f2b202721b_story.html the former Foreign Affairs Minister Giulio Terzi] and [http://www.laquilablog.it/obama-litalia-superpotenza-culturale/48727-0409/ the U.S. President Barack Obama] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141226231012/http://www.arabnews.com/italy-cultural-superpower |date=2014-12-26 }} {{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141226231012/http://www.arabnews.com/italy-cultural-superpower |archivedate=26 December 2014 |title=آرشیف کاپي |url=http://www.arabnews.com/italy-cultural-superpower |access-date=24 August 2022 |url-status=bot: unknown}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Cohen, I. Bernard (1965). &quot;Reviewed work: The Scientific Renaissance, 1450-1630, Marie Boas&quot;. Isis. 56 (2): 240–42. doi:10.1086/349987. JSTOR 227945&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Peter Davies; Derek Lynch (2002). The Routledge Companion to Fascism and the Far Right. Routledge. pp. 1–5.&lt;/ref&gt;

اېټالیا د زیات شمېر مشهورو او اغېزناکو مدنیتونو لپاره کور و، چې د اتروسکانانو، سامنیانو او رومیانو په څېر اېټالیک خلک پکې شامل وو، په داسې حال کې چې د بهرنیو مدنیتونو لکه د فنیقیانو او یونانیانو کوربه توب یې هم کړی دی. اتروسکن او سامني کلتورونه په اېټالیا کې د رومي جمهوریت له ظهور څخه د مخه (کوم چې نوموړي کلتورونه فتح او په خپل ځان کې مدغم کړل) وغوړېدل. فنیقیانو او یونانیانو په اېټالیا کې د عیسی علیه السلام له زېږون نه څو پېړۍ پخوا د مېشت ځایون جوړول پیل کړل؛ او د یونانیانو مېشت ځایونه په ځانګړي ډول په غوړېدلو کلاسیکو مدنیتونو باندې بدل شول، چې ښه بېلګه یې د مګنا ګراسیا ښارونه دي.

اېټالیا د ډېرو پېړیو لپاره مهاجرتونه او یرغلونه تجربه کړل او تر ۱۸۶۱ز کال پورې کله چې یو ملي دولت شو په زیات شمېر مستقلو دولتونو باندې وېشل شوی و. د دغه نسبتاً ناوخته متحد کېدو او د هغو سیمو د تاریخي اهمیت له امله چې اېټالوي ټاپووزمه تشکیلوي، زیات شمېر دودونه او رواجونه چې اوس په جلا ډول اېټالوي پېژندل کېږي د هغو سیمو په واسطه چې منشا یې ورڅخه اخیستې ده مشخص کېدی شي. د دغو سیمو له سیاسي او ټولنیزې انزوا سره سره، د [[اروپا]] په کلتوري او تاریخي میراث کې د اېټالیا ونډه په لوړه کچه پاتې شوې ده.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/504489/Risorgimento Risorgimento.] ''Encyclopædia Britannica Online, 2011.'' Web. 25 September 2011.&lt;/ref&gt;

د اېټالوي کلتور مهم عناصر د هغه هنر، سینما، سبک، او پراخه کچه مشهور خواړه دي. اېټالیا د اوپېرا (چې د تیاتر یوه بڼه ده) د زیږون ځای و، او د نسلونو لپاره د اړوند کمپوزر د ملیت سره له تړاو پرته د اوپېرا ژبه اېټالوي وه. اېټالیا د کلاسیکې موسیقۍ په وده ، د باروک موسیقۍ په زېږېدو، د موسیقۍ د کمپوز په بېلابېلو بڼو لکه سیمفوني، سوناترا او کانسرتو او همدارنګه له زیات شمېر کمپوزرانو سره لکه کلادیومونتېوردي، انتونیو ویوالدي، جیاکینو روسیني، جائتانو دونیزېتي، وینکینزو بېلیني، جوسیپي وېردي، او جاکومو پوچیني سره په  لویه پیمانه حضور درلود. اېټالیا د خپلو خوځندو ولسي نڅاګانو لپاره مشهوره ده. په نړیواله کچه تر ټولو ډېره پېژندل شوې نڅا تارانټېلا ده، نوموړې نڅا د اپولیا له تارانټوولایت څخه منشا اخیسې ده، همداراز زیات شمېر بڼو یې د اېټالیا په لر او بر کې له ترانټېلا، پیزاکا او تموریاتا څخه رېښه لري. د باله مشهورې نڅا ژانر هم مخکې له دې چې فرانسې ته ور معرفي شي له اېټالیا څخه منشا اخیستې ده. د اېټالیې د ډرامو د سلیقو په منځ کې د اوږدې مودې لپاره کمېډي ډېر مینه وال لري؛ یو بدیهه یی سبک چې ''کُمېدیا دلارتې'' نومېږي په اېټالیا کې د ۱۶مې زېږدیزې پېړۍ په نیمایي کې پیل شو او تر نن ورځې پورې اجرا کېږي. اېټالوۍ سینما ته په ټوله نړۍ کې د درناوي په سترګه کتل کېږي. د هنري فلمونو صنعت له اېټالیا څخه منشا اخیستې ده. سپګټي وېسترنز (د لوېدیځو فلمونو یو فرعي ژانر) د سرجیو لیون په لارښوونه د ''یو موټي ډالرو'' د فلم له نندارې ته وړاندې کېدو سره ظهور وکړ، نوموړی هغه ژانر دی چې تر ډېره د اېټالویانو له لوري له تولید شوو او هدایتکاري شوو فلمونو څخه تشکیل شوی دی. د لوېدیځ کلتور دواړه ننني او باندني اړخونه په اېټالوي ټاپووزمه کې زیږېدلي دي، که هغه د عیسوي دین، مدني ټولنو (لکه سنا)، فلسفې، قانون، هنر، ساینس له لیدلوري، یا د ټولنیزو دودونو او کلتور له لیدلوري دي.&lt;ref&gt;Kimbell, David R. B. [https://books.google.com/books?id=C37Gq2GagZIC&amp;pg=PA1&amp;dq=#v=onepage&amp;q&amp;f=false ''Italian Opera.''] Cambridge University Press, 1994. p. 1. Web. 22 July 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{in lang|it}} [http://www.treccani.it/enciclopedia/commedia-dell-arte/ Commedia dell'arte.] ''Treccani, il portale del sapere.'' Web. 24 July 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/507759/Roman-law Roman law.] ''Encyclopædia Britannica Online, 2011.'' Web. 25 September 2011.&lt;/ref&gt;

دا هېواد د نړۍ په کچه د مشهورو څو ښارونو په درلودلو ویاړي. روم ښار د رومي سترواکۍ لرغونې پلازمېنه، د پاپ او کاتولیکې کلیسا مقر و. د بیا متحدې شوې اېټالیا پلازمېنه او له نړیوال شهرت سره هنري، کلتوري او سینمايي مرکز و. فلورانس ښار د رسانس دورې چې د منځنیو پېړیو په پای کې د هنرونو د لویو پرمختګونو دوره وه، زړه و. نور مهم ښارونه یې تورین شاملوي چې یو وخت د اېټالیې پلازمېنه او اوسمهال د موټرونو د انجنیرۍ له تر ټولو لویو مرکزونو څخه ګڼل کېږي. [[میلان]] ښار د اېتالیې صنعتي او مالي پلازمینه او د نړۍ د فېشن له پلازمېنو څخه یوه ګڼل کېږي. وېنيز چې له منځنیو پېړیو څخه د معاصرې دورې تر لومړیو پورې د لوی مالي او سمندري ځواک د هغه وخت پلازمېنه وه، د خپلو کانالونو د پېچلي سېستم د درلودلو له امله په ځانګړې توګه د وېنیزي لمنانځنو او او د یو کال تر منځ (Biennale) لمانځنو پر مهال له ټولې نړۍ څخه ځان ته سیلانیان راکاږي. ناپلز ښار چې په اروپا کې تر ټولو لوی ښاري مرکز، او د نړۍ په کچه تر ټولو پخواني په پرله پسې ډول فعال اوپېرا هاوس (تیاترو دي سان کارلو) لري. بولوګنا ښار د دې هېواد د ترانسپورت د تقاطع عمده نقطه او همدارنګه د نړۍ په کچه د تر ټولو پخواني پوهنتون او د نړۍ په  کچه د تر ټولو مشهور پخلي/خوړو لپاره کور دی.  &lt;ref&gt;Zirpolo, Lilian H. [https://books.google.com/books?id=QPqWxHwdMNAC&amp;pg=PA154&amp;dq=#v=onepage&amp;q&amp;f=false ''The A to Z of Renaissance Art.''] Scarecrow Press, 2009. pp. 154-156. Web. 16 July 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.topuniversities.com/worlduniversityrankings/results/2007/overall_rankings/worlds_oldest_universities/ Top Universities] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090117202932/http://www.topuniversities.com/worlduniversityrankings/results/2007/overall_rankings/worlds_oldest_universities/|date=17 January 2009}} ''World University Rankings'' Retrieved 6 January 2010&lt;/ref&gt;

اېټالیا تر اوسه پورې د یونسکو د نړۍ د میراث د تر ټولو زیات شمېر ساحو (۵۸ ساحو) لپاره کور دی، او د یو اټکل له مخې دغه هېواد د نړۍ د ستر هنر د خزانو د نیمایي لپاره کور دی. په ټولیزه توګه، د اېټالیې ولس په هره کچه کې په اټکلیز ډول ۱۰۰۰۰۰یادګاري څلي (کلیساوې، جامع کلیسا ګانې، د لرغون پوهنې ساحې، کورونه او مجسمې) لري. د خپل تاریخ په اوږدو کې، نوموړي اولس د یادښت وړ یو زیات شمېر داسې خلک زیږولي دي چا چې د نړۍ په کچه لوی لوی رولونه لوبولي دي. &lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/en/list] UNESCO World Heritage Centre. Web. 25 September 2011.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{in lang|it}} [http://www.sitiunesco.it/beni-italiani.html Beni Italiani Unesco.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120716051913/http://www.sitiunesco.it/beni-italiani.html|date=16 July 2012}} ''Associazione Città e Siti Unesco.'' Web. 17 July 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Abbot, Charles. [https://books.google.com/books?id=VGuWGa48iQMC&amp;pg=PA101#v=onepage&amp;q&amp;f=false ''Italy.''] Morellini Editore, 2006. p. 101. Web. 24 September 2011.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;DK (Author). [https://books.google.com/books?id=qvYobEC-wtEC&amp;pg=PA23&amp;dq=#v=onepage&amp;q&amp;f=false ''DK Eyewitness Travel Guide: Italy.''] Dorling Kindersley Ltd, 2012. pp. 23-24. Web. 1 December 2013.&lt;/ref&gt;

== هنرونه ==
اېټالوي هنر د پېړیو په اوږدو کې په یو شمېر لویو خوځښتونو باندې اغېزه کړې ده او د نقاشانو، مهندسانو(معمارانو) او مجسمه جوړوونکو په شمول یې څو لوی هنرمندان تولید کړي دي.

نن ورځ اېټالیا د هنر د څو ګالریو، موزیمونو، نندارتونونو په درلودلو سره د نړیوال هنر په میدان کې یو مهم ځای خپل کړی دی؛ په دې هېواد کې لوی هنري مرکزونه له روم، فلورانس، وېنیز، میلان، تورین، ګېنوا، ناپلز، پالېرمو، لېسي او نورو ښاونو څخه عبارت دي. اېټالیې د نړۍ د میراث ۵۸ ساحو ته ځای ورکړی دی، چې یاد شمېر په نړۍ کې له هر بل هېواد څخه ډېر دی.

اېټالیا د رسانس دورې (۱۳۰۰-۱۶۰۰ز کلونو) په اوږدو کې چې د ګیوټو د رسانس له لومړنۍ بڼې څخه پیل او د لیوندرو دا وینکي، میچالنګلو او رافاییل د عالي رسانس په دوره کې  خپل ځانګړي عروج ته ورسېده، د هنري پراختیا اصلي مرکز و، او د نوموړو هنرمندانو د اثارو د رسانس وروستني فاز ته چې منرېزم یا نزاکت پالنه نومېده، الهام ورکړی دی. اېټالیې خپله هنري غلبه په ۱۷مې زېږدیزې پیړۍ کې له باروک هنر سره حفظ کړه (۱۶۰۰-۱۷۵۰ز کلونه). کلتوري سیلانیت او نوی کلاسیکېزم (۱۷۵۰-۱۸۵۰ز کلونه) د  یو ناپایداره اقتصاد لپاره لویه تکیه ګاه وګرځېدل. باروک او نوې کلاسیکه فلسفه دواړه د لومړي ځل لپاره په روم کې رامنځته شول او په اېټالیا کې د زیږېدلیو سبکونو څخه وروستني هغه وو چې په ټول لوېدیځ هنر کې خواره شول.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=anecAQAAQBAJ&amp;q=neoclassicism+originated+in.Rome&amp;pg=PA1189|title=Oxford Dictionary of English|isbn=9780199571123|last1=Stevenson|first1=Angus|date=19 August 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://archiv.ub.uni-heidelberg.de/artdok/volltexte/2010/978 The road from Rome to Paris. The birth of a modern Neoclassicism]&lt;/ref&gt;

په هر ترتیب، اېټالیا د ۱۹مې زېږدیزې پېړۍ له نیمایي څخه را په دې خوا د ماکیایولي، راتلونکې پالنې (Futurism)، مېتافزیک، نوېسنټو اېټالیَنو (Novecento Italiano)، فضا پالنې، آرتې پوېرا (Arte Povera)، او ترانساواتګرېد (Transavantgarde) کلتوري خوځښتونو په څېر خوځښتونو سره د نړیوال هنر په میدان کې خپل شتون حفظ کړ.

=== معماري ===
د اېټالیا په ګوټ ګوټ کې د پخوانۍ زمانې معماري پاتې شوني یا بقایا د دې هېواد د کلتور د ماضي په ستروالي باندې دلالت کوي. په اېټالیا کې د معمارۍ تاریخ  د اتروسکن او یونانیانو له لرغونو سبکونو سره پیل، تر کلاسیک روم پورې یې وده وکړه، ورپسې د رسانس په دوره کې د کلاسیک روم تر ظهور پورې او په باروک دورې باندې له بدلېدو سره تکامل ته ورسېد. د اېټالوي رسانس د دورې په بهیر کې د زده کوونکو لپاره د خپلو زده کړو د یوې اساسي برخې په توګه د لرغونو بقایاوو او ودانیو د مطالعې لپاره روم ته سفر کول معمولي وو&lt;ref&gt;Sear, Frank. [https://books.google.com/books?id=Rkdt_p6uvw0C&amp;pg=PA10&amp;dq#v=onepage&amp;q&amp;f=false ''Roman architecture.''] Cornell University Press, 1983. p. 10. Web. 23 September 2011.&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>jf2kachtix4kau9s8jj7w9m8l54ab0i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د 2004 کال د استانبول غونډه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64160</id>
    <revision>
      <id>370053</id>
      <parentid>364749</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T22:14:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>370053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20915" sha1="8ihl900zw0zvhnf2vwdkf07jb5a8ve7" xml:space="preserve">د ۲۰۰۴ز کال د استانبول غونډه د ۲۰۰۴ز کال د جون له ۲۸مې نه تر ۲۹مې پورې د ترکیې په استانبول کې جوړه شوه. دا د ناټو ۱۷مه سرمشریزه وه چې د ناټو د هېوادونو او حکومتونو مشران د امنیتي مسلو په اړه د رسمي پریکړو لپاره سره راټول شوي وو. په ټولیز ډول، سرمشریزه د هغه بدلون په تعقیب رامنځته شوې و، چې په ۲۰۰۲ز کال کې د پراګ په سرمشریزه کې پیل شوی و او تمه یې درلوده چې د شوروي یرغل په وړاندې د سړې جګړې اتحاد د نوي او له سیمې بهر امنیتي ګواښونو په وړاندې د ۲۱ پیړۍ په ایتلاف بدل شي. دغه راز دغه سرمشریزه څلور غونډې درلودې.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNITED STATES MISSION TO NATO, ''NATO Summit'', n.d. |url=http://nato.usmission.gov/dossier/NATO_Summit.asp |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927232012/http://nato.usmission.gov/dossier/NATO_Summit.asp |archivedate=27 September 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;F. BONNART, &quot;Istanbul summit : NATO could find its new purpose in Iraq&quot; in ''[[The International Herald Tribune]]'', 26 June 2004, [http://www.iht.com/articles/2004/06/26/edbonnart_ed3_.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110520072424/http://www.iht.com/articles/2004/06/26/edbonnart_ed3_.php|date=20 May 2011}}&lt;/ref&gt;

د ناټو غړو هېوادونو د شمالي اتلانتیک شورا کې د اوو نویو متحدینو هرکلی وکړاو پرېکړه یې وکړه چې د افغانستان په جګړه کې به د ناټو حضور پراخوي او په بوسنیا کې به خپل حضور پای ته رسوي، له عراق سره د روزنې په برخه کې د مرستې هوکړه وکړه، د همکارۍ لپاره یې نوی نوښت پیل کړ او د ناټو د عملیاتي وړتیاوو ښه کولو لپاره یې ګامونه پورته کړل. دغه راز د ناټو او روسیې شورا غونډه کې د روسیې د ولسمشر ولادیمیر پوتین د نه شتون او د CFE یا له ګرجستان او مالدووا نه د روسیې د ځواکونو د وتلو د موافقتنامې د تصویب په اړه هېڅ پرمختګ ونه شو. دغه راز د ناټو مشرانو هم د ناټو او اوکراین کمیسیون په غونډه کې د اوکراین د غړیتوب په برخه کې د پرمختګ هرکلی وکړ. او د یورو اتلانتیک شراکت شورا په غونډه کې یې له خپلو غیرناټو همکارانو سره په ځینو عمومي او تر ډېره سمبولیک موضوعاتو خبرې وکړې.&lt;ref name=&quot;NATO2&quot;&gt;NATO, ''The Istanbul Declaration: Our security in a new era'', 28 June 2004, [http://www.nato.int/docu/pr/2004/p04-097e.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070509105842/http://www.nato.int/docu/pr/2004/p04-097e.htm|date=9 May 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SOCOR1&quot;&gt;[[Vladimir Socor|V. SOCOR]], &quot;Putin fails to win concessions from NATO: Russia at the NATO summit: cooperative rhetoric, zero-sum practice NATO&quot; in ''[[Eurasia Daily Monitor]]'', 1, (2004), 43, {{cite web |title=Russia, NATO Summit - CDI RW 2 July 2004 |url=http://www.cdi.org/russia/313-15.cfm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070509233941/http://www.cdi.org/russia/313-15.cfm |archive-date=9 May 2007 |access-date=16 May 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NATO3&quot;&gt;NATO, ''Press Conference by NATO Secretary General, [[Jaap de Hoop Scheffer]] and [[Leonid Kuchma]], President of Ukraine following the NATO-Ukraine Commission'', 29 June 2004, [http://www.nato.int/docu/speech/2004/s040629b.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070509105357/http://www.nato.int/docu/speech/2004/s040629b.htm|date=9 May 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NATO4&quot;&gt;NATO, ''Chairman's statement of the meeting of the Euro-Atlantic Partnership Council at Summit level Istanbul, Turkey'', 29 June 2004, [http://www.nato.int/docu/pr/2004/p04-099e.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070509111012/http://www.nato.int/docu/pr/2004/p04-099e.htm|date=9 May 2007}}&lt;/ref&gt;

د تركيې حكومت د تروريستي بريد د وېرې له امله د سرمشريزې پر مهال امنيتي تدابير سخت كړل. د نړۍ له ګوټ ګوټ څخه لاریونکونکي د جورج ډبلیو بوش د ادارې په چوکاټ کې د ناټو یا د متحده ایالاتو د بهرنۍ تګلارې په وړاندې د اعتراض لپاره راټول شوي وو.&lt;ref name=&quot;BUTLER&quot;&gt;N. BUTLER, &quot;Deep Divisions over Iraq at NATO's Istanbul Summit&quot; in ''Disarmament Diplomacy'', (2004), 78, [http://www.acronym.org.uk/dd/dd78/78news01.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100820193109/http://www.acronym.org.uk/dd/dd78/78news01.htm|date=20 August 2010}}&lt;/ref&gt;

== امنیتي تدابیر ==
د تركيې  حكومت له تروريستي بريدونو نه د ناټو غونډې ساتنې لپاره بې ساري امنيتي تدابير نيولي وو. ځکه دوی په ۲۰۰۳ کال د استانبول د چاودنو د تکرار وېره درلوده چې تر ۶۰ ډېر کسان په کې وژل شوي و. دغه راز د دوی ویره هغه وخت ثابته شوه چې د مې په لومړیو کې په بورسا کې ۱۶ کسان د غونډې د بمبارولو د پلان په شک ونیول شول. پولیسو وسلې، چاودیدونکي توکي، د بم جوړولو لارښودونه او ۴،۰۰۰ سي ډي ګانې د اسامه بن لادن د روزنې مشورو سره سم ترلاسه کړ او ګومان کیږي چې شکمن کسان د افراطي اسلامي ډلې انصار الاسلام غړي و او داسې هم انګېرل کېده چې له القاعدې سره به تړاو ولري همدارنګه د جون په ۲۴ مه دوه بمي چاودنې هم وشوې. دغه راز په استانبول کې په یوه بس کې چاودنه وشوه چې له امله یې د بریدګر په ګډون ۴ کسان په کې ووژل شول، بل چاودنه په انقره کې د هغه هوټل بهر وشوه چې د امریکا ولسمشر جورج ډبلیو بوش په کې اوسېده. سربیره پردې د جون په ۲۵مه چاودیدونکي توکي د استانبول په مرکزي هوایي ډګر کې په یوه موټر کې وموندل شول.&lt;ref name=&quot;BBC2&quot;&gt;{{Cite web |title=BBC NEWS, ''Turkey boosts security after bomb'', June 25, 2004 |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3839499.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813024621/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3839499.stm |archive-date=13 August 2008 |access-date=6 May 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SCOT&quot;&gt;A. YACKLEY, &quot;Explosions in Turkey kill three&quot; in ''[[The Scotsman]]'', 25 June 2004, [http://news.scotsman.com/topics.cfm?tid=692&amp;id=727932004] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040905083039/http://news.scotsman.com/topics.cfm?tid=692&amp;id=727932004|date=5 September 2004}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=BBC NEWS, ''Turkey 'foils Nato summit attack' '', May 3, 2004 |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3679751.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20040717082613/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3679751.stm |archive-date=17 July 2004 |access-date=5 May 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=BBC NEWS, ''Blast on plane at Istanbul airport'', June 28, 2004 |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3849743.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20060303070606/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3849743.stm |archive-date=3 March 2006 |access-date=6 May 2007}}&lt;/ref&gt;

په امنیتي تدابیرو کې د ترکیې جنګي کښتۍ او ترکي کومانډو شامل وو چې ربړي کښتیو کې په باسفورس کې ګزمې کولې، د Awax سرویلانس الوتکې او F-16 جنګي الوتکې د ښار په شاوخوا کې د ساحې د څارنې لپاره ګرځېدې. همدارنګه له ۲۳،۰۰۰ نه تر ۲۴،۰۰۰ پورې سرتیري د غونډې د امنیت لپاره ګومارل شوي و. دغه راز باسفورس د تیلو ټانکرونو پر مخ وتړل شو، د ریل پټلۍ سیسټم وځنډول شو او د ښار ټولې سیمې تړل شوې وې. په هرحال، یو کوچنی بم یا چاودیدونکي توکي د جون په ۲۹مه د ترکش ایرلاین په یوه خالي الوتکه کې په داسې حال کې وچاودید چې کارګرانو یې د استانبول په اصلي هوایی ډګر کې پاکوله او له امله یې درې کارګران لږ ژوبل شو.&lt;ref name=&quot;CNN1&quot;&gt;CNN, ''U.S. welcomes NATO pledge to train Iraqi troops'', 28 June 2004, [http://edition.cnn.com/2004/WORLD/europe/06/28/turkey.bush/index.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080418045403/http://edition.cnn.com/2004/WORLD/europe/06/28/turkey.bush/index.html|date=18 April 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=BBC NEWS, ''Istanbul gears up for summit'', June 27, 2004 |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3843981.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20040629015558/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3843981.stm |archive-date=29 June 2004 |access-date=6 May 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[China Daily]], ''Bombs explode in Turkey before Bush, NATO summit'', 25 June 2006, [http://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2004-06/25/content_342471.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180325233040/http://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2004-06/25/content_342471.htm|date=25 March 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;S. SACHS, &quot;Afghan Asks NATO to Protect Officials Registering Voters&quot; in ''[[The New York Times]]'', 29 June 2004, [https://www.nytimes.com/2004/06/29/international/europe/29CND-PREX.html?pagewanted=all] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140811013918/http://www.nytimes.com/2004/06/29/international/europe/29CND-PREX.html?pagewanted=all|date=11 August 2014}}&lt;/ref&gt;

د امنیتي تدابیرو له امله د ګډوډۍ کچه د یو شمېر ترکي ورځپاڼو له خوا انتقاد شوه. د بېلګې په توګه د کامهوریت ورځپاڼې دغه حالت «بشپړ ذلت» بللی او ویلي یې دي، چې استانبول او انقره به د څو ورځو لپاره د خیالي ښارونو په څېر ښکاري، خلک به زنداني کوي، سړکونه به خالي کوي او د کښتیو د تګ مخه به نیسي او زیاته یې کړه چې خلک مړه شوي ځکه چې بیړني خدمات دوی ته نشي رسیدلي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=BBC NEWS, ''Nato summit sparks Turkish press debate'', June 30, 2004 |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3853831.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20040703054202/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3853831.stm |archive-date=3 July 2004 |access-date=6 May 2007}}&lt;/ref&gt;

== لاریونونه ==
د جون میاشت کې د ناټو د راتلونکې سرمشریزې پر ضد لاریونونه زیات شول، چې له امله یې په ترکیه کې نږدې هره ورځ لاریونونه ترسره کېدل. د بېلګې په توګه د جون په ۱۶مه د ترکیې د تاوتریخوالي ضد پولیسو د یو لاریون په ترڅ کې شاوخوا ۴۰ کسان ونیول، او د جون په ۲۱مه پولیسو د هغو لاریونکونکو د خورولو لپاره چې سړکونه یې بند کړي و بنزیني بمونه وکارول، اوښکې بهونکی ګاز او زغره وال ګاډي یې هم وکارول. دغه راز د جون میاشت کې د نړۍ له ګوټ ګوټ نه د ناټو ضد لاریونکونکي په استانبول کې د لاریونونو لپاره راټول شوي وو.&lt;ref&gt;[[Agence France-Presse]], ''Some 40 detained in Turkish demo against upcoming NATO summit'', 16 June 2004, [http://www.spacewar.com/2004/040616125859.e1rruiti.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110607222725/http://www.spacewar.com/2004/040616125859.e1rruiti.html|date=7 June 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;TURKISH-AMERICAN BUSINESS ASSOCIATION, ''Excerpts from Turkish media: CNNTURK'', 27 June 2004, [https://web.archive.org/web/20070929002004/http://www.amcham.org/html/Eng/press/CNN_tr_062704.htm]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;SEE EUROPE, '' Anti-NATO Protesters Gather From Around The World'', 21 June 2004, {{cite web |title=Anti-NATO Protesters Gather From Around The World |url=http://www.stopthenato.net/index.php/m/zit/id_p/10/opt/read_e/id_s/581.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071009120544/http://www.stopthenato.net/index.php/m/zit/id_p/10/opt/read_e/id_s/581.html |archive-date=9 October 2007 |access-date=5 May 2007}}&lt;/ref&gt;

په لاریونونو کې د امریکا د بهرنۍ تګلارې سره مخالفت (په ځانګړې توګه په افغانستان او عراق کې د امریکا په مشرۍ د جګړې مخالفت)، په بالکان کې د ناټو له شتون سره مخالفت، پخپله د ناټو یا د ناټو د نوي رول پر ضد او د اټومي وسلو حضور دوام مخالفت شامل وو. دغه راز لاریونکونکو ادعا کوله چې متحده ایالاتو په عراق، منځني ختیځ او افغانستان کې د خپلو تګلارو د ملاتړ لپاره له ناټو نه ناوړه ګټه اخیستې ده.&lt;ref&gt;STOPUSA, '' 26–29 June 2004: Demonstrations and Activities against the NATO Summit in Istanbul'', s.d., {{cite web |title=Istanbul closes its doors to NATO |url=http://www.stopusa.be/campaigns/istanbul/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071009150823/http://www.stopusa.be/campaigns/istanbul/ |archive-date=9 October 2007 |access-date=26 March 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Comité de Surveillance OTAN, ''Initiative against the NATO summit in Istanbul'', 25 February, [http://www.csotan.org/textes/texte.php?type=divers&amp;art_id=125] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929031615/http://www.csotan.org/textes/texte.php?type=divers&amp;art_id=125|date=29 September 2007}}&lt;/ref&gt;

له غونډې یوه ورځ مخکې د امریکا ولسمشر جورج ډبلیو بوش د ترکیې له مشرانو سره د مخکنیو غونډو لپاره د ترکیې پلازمېنې انقرې ته سفر وکړ. وروسته بیا د سرمشریزې په ترڅ کې لاریونونه پراخ شول او لسګونه زره ترکانو د استانبول په واټونو کې مظاهرې وکړې. د جون په ۲۸مه لاریونکوونکو هڅه وکړه چې د ښار په شاوخوا کې په یو وخت کې د  پراخو مظاهرو په ترسره کولو سره د ناټو غونډه ګډوډ کړي. کله چې لاریونکونکي او پولیس په واټونو کې په شخړو کې ښکیل شول، د تاوتریخوالي ضد پولیسو د ناټو ضد لاریونکونکو باندې اوښکې بهونکی ګاز وکاراوه. د ډبرو او پټرول بمونو په غورځولو له پولیسو سره په نښته کې د پنځو پولیسو په ګډون لږ تر لږه ۳۰ تنه ټپیان شول او شاوخوا شل کسان ونیول شو. &lt;ref&gt;[[CNN]], ''Bush, NATO focus on Iraq'', 28 June, [http://edition.cnn.com/2004/WORLD/europe/06/27/turkey.bush/index.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050911013302/http://edition.cnn.com/2004/WORLD/europe/06/27/turkey.bush/index.html|date=11 September 2005}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;REUTERS&quot;&gt;REUTERS, &quot;Violence marks NATO summit&quot; in ''[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]'', 28 June 2004, [http://www.tribuneindia.com/2004/20040629/world.htm#4] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170501093504/http://www.tribuneindia.com/2004/20040629/world.htm#4|date=1 May 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IHT2&quot;&gt;P.H. GORDON &amp; [[Jeremy Shapiro|J. SHAPIRO]], &quot;Istanbul Summit: An Alliance Waiting for November&quot;, in ''[[The International Herald Tribune]]'', 28 June 2004, {{cite web |title=Istanbul Summit: An Alliance Waiting for November |url=http://www.brookings.edu/views/op-ed/gordon/20040628.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070415220004/http://www.brookings.edu/views/op-ed/gordon/20040628.htm |archive-date=15 April 2007 |access-date=6 May 2007}}&lt;/ref&gt;

== ماموریتونه ==

=== په افغانستان کې پراخ حضور ===
له غونډې څو ورځې وړاندې د ناټو عمومي منشي جاپ دي هوپ شیفر افغانستان د «لومړي نمبرلومړیتوب» په توګه وباله. دغه راز د غونډې په لړ کې د ناټو غړو په رسمي توګه موافقه وکړه چې د ناټو په مشرۍ نړیوال سوله ساتي ځواکونه (ایساف) به د څلورو نورو ولایتي (په مزارشریف، میمنې، فیض آباد او بغلان کې یوه یوه) بیارغونې ټیمونو (PRTs) قومانده په غاړه واخلي، چې تر هغه وخته پورې ایساف یوازې د پلازمینې کابل شاوخوا امنیت نیولی و او په کندز کې یې د PRT قومانده په غاړه درلوده. همدارنګه ۲۶ غړو موافقه وکړه چې دوی به د افغانستان ماموریت ته ۶۰۰ اضافي سرتیري (له هر هېواد نه ۲۳.۰۸ کسه) او درې چورلکې مرسته وکړي، چې دغه درې هلیکوپترې له ترکیې نه راغلې او په درېیو میاشتو کې بېرته ستنې شوې. ناټو هم ژمنه کړې وه چې د افغان سوله ساتو ځواکونه شمېر به له ۶۵۰۰ نه ۱۰۰۰۰ ته لوړ کړي تر څو د افغانستان د ۲۰۰۴ کال د ولسمشریزو ټاکنو په امنیت کې مرسته وکړي، خو د زیاتو اضافي سرتیرو د استولو په اړه کومه ریښتینې هوکړې ته ونه رسیدل.&lt;ref&gt;R. NORTON-TAYLOR, &quot; NATO to send more troops to Afghanistan&quot; in ''[[The Hindu]]'', 27 June 2004, [https://web.archive.org/web/20040823090557/http://www.hindu.com/2004/06/27/stories/2004062701961200.htm]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=NATO, ''NATO expands presence in Afghanistan'', June 29, 2004 |url=http://www.nato.int/docu/update/2004/06-june/e0629a.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070509105441/http://www.nato.int/docu/update/2004/06-june/e0629a.htm |archive-date=9 May 2007 |access-date=4 May 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LOBJAKAS&quot;&gt;A. LOBJAKAS, &quot;NATO: Summit Wrapup – Iraq, Afghanistan Are Subjects Of Alliance Agreements&quot; in ''[[Radio Free Europe]]'', 29 June 2004, [http://www.rferl.org/featuresarticle/2004/06/6536bcd8-3ecb-48d1-9872-cd49205f80c9.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070515030716/http://www.rferl.org/featuresarticle/2004/06/6536bcd8-3ecb-48d1-9872-cd49205f80c9.html|date=15 May 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Blair is Right on Troops |url=http://www.theaustralian.com.au/opinion/mark-steyn-blair-is-right-on-troops/story-e6frg6zo-1111113042482}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;REUTERS2&quot;&gt;REUTERS, &quot;Violence marks NATO summit&quot; in ''[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]'', 28 June 2004, [http://www.tribuneindia.com/2004/20040629/world.htm#4] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170501093504/http://www.tribuneindia.com/2004/20040629/world.htm#4|date=1 May 2017}}&lt;/ref&gt;

=== د SFOR ماموریت پای ته رسول ===
د ناټو غړو موافقه وکړه چې په بوسنیا او هرزیګوینا کې د ناټو په مشرۍ د ثبات ځواک (SFOR) ماموریت پای ته ورسوي کوم چې په ۱۹۹۶ز کال کې یې خپل ماموریت پیل کړ، خو ناټو ټینګار کاو چې په ځینو برخو کې لکه د دفاعي اصلاحاتو او یا په جنګي جرمونو د تورنو کسانو د تعقیب په برخه کې د مرستې لپاره به یادو هېواد کې خپل حضور وساتي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=NATO, ''SFOR to be terminated at the end of the year'', June 29, 2004 |url=http://www.nato.int/docu/update/2004/06-june/e0629f.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070509104830/http://www.nato.int/docu/update/2004/06-june/e0629f.htm |archive-date=9 May 2007 |access-date=4 May 2007}}&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>8ihl900zw0zvhnf2vwdkf07jb5a8ve7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کوريايي ژبه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64527</id>
    <revision>
      <id>370078</id>
      <parentid>327373</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T10:07:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>370078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1750" sha1="ct9i6hhl3z3i2tmq42r0l9qnsaay0nc" xml:space="preserve">{{هراړخيز مالوماتبکس}}
'''کوریايي ژبه''' ({{Lang-ko|한국어|한국어/조선말|조선말]]}}) د کوریا جمهوریت او [[سویلي کوریا|د کوریا]] [[شملي کوریا|د دیموکراتیک خلکو]] جمهوریت [[رسمي ژبه]] ده. دا [[چین د خلکو جمهوریت|د چین په ولسي جمهوریت]] کې د يانبيان کوریا د خپلواکې پریفیکچر له دوو رسمي ژبو څخه یوه ده.

== تړنې ==

* Korean phrasebook سفری معلومات ویکی سفر پر
* [http://www.wright-house.com/korean/korean-linguistics-origins.html Linguistic and Philosophical Origins of the Korean Alphabet (Hangul)]
* [https://web.archive.org/web/20040814002259/http://korean.sogang.ac.kr/ Sogang University free online Korean language and culture course]
* [https://www.livelingua.com/fsi-korean-course.php USA Foreign Service Institute Korean basic course]
* [http://www.muturzikin.com/cartesasie/16.htm Linguistic map of Korea]
* [http://dongsa.net dongsa.net], Korean verb conjugation tool
* [https://ur.wiktionary.org/wiki/Appendix:Korean%20Swadesh%20list Korean Swadesh vocabulary list] (from Wiktionary)
* [http://www.hanja.me Hanja Explorer, a tool to visualize and study Korean vocabulary]آرکائیو شدہ (Date missing) بذریعہ hanja.me (Error: unknown archive URL)
&lt;references /&gt;
== سرچينې ==
[[وېشنيزه:کوريايي ژبه]]
[[وېشنيزه:چينايي ژبه]]
[[وېشنيزه:پښتو ژبه]]
[[وېشنيزه:اردو ژبه]]
[[وېشنيزه:هندي ژبه]]
[[وېشنيزه:انکو]]
[[وېشنيزه:مليالم ژبه]]
[[وېشنيزه:تېلوګو ژبه]]
[[وېشنيزه:تاميلي ژبه]]</text>
      <sha1>ct9i6hhl3z3i2tmq42r0l9qnsaay0nc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د اسټرالیا او متحده ایالاتو اړیکې</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64686</id>
    <revision>
      <id>370055</id>
      <parentid>358638</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T22:21:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>370055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16143" sha1="hi7tl0mpof22s7zkuz6ngn5d05oql67" xml:space="preserve">په دولتي کچه د اسټرالیا او متحده ایالاتو اړیکې د ANZUS او AUKUS تړونونو او د اسټرالیا او متحده ایالاتو د ازادې سوداګرۍ د هوکړه لیکونو له امله رسمي شوې. که څه هم دغو دواړو هېوادونو د پاریس د سولې په کنفرانس کې د نظر اختلاف درلود، خو په لومړۍ او دویمه نړیواله جګړه، د کوریا، ویتنام، خلیج او د ټروریزم پر وړاندې جګړو کې په رسمي ډول سره یوځای وو. اسټرالیا د ناټو غړی نه دی؛ خو د امریکا اصلي متحد دی. 

متحده ایالات او اسټرالیا دواړه ګډ تاریخ او اجداد لري(دوی دواړه د بریټانیا مستعمره وو). دواړو هېوادونو بومي وګړي لرل، لکه څنګه چې ټول هېوادونه په تاریخي مقطعه کې دا ډول دي. دواړه ایالاتونو او همدارنګه د لوېدیځو هېوادونو د اتحاد یوې برخې په جګړو کې بېلابېل دریځونه درلودل. هغوی له درې نورو انګلوسفر هېوادونو سره د پینځو سترګو Five eyes جاسوسي او اطلاعاتي ائتلاف جوړوي. 

== خپلواکه بهرنۍ تګلاره ==
د لوی ناورین، دویم نړیوال جنګ او په ۱۹۳۱ز کال کې د وسټ مینسټر د اساسنامې د تصویب له امله سیاسي او اقتصادي بدلونونه رامنځته شول، چې له دې سره په بهر کې د اسټرالیا نماینده ګۍ رامنځته او پراخې شوې، دا نماینده ګۍ د بهرنیو چارو له وزارت او د بریتانیا له مشترک المنافع نه خپلواکې وې. اسټرالیا خپل لومړي بهرني ماموریتونه (له لندنه بهر) د ۱۹۴۰ز کال په جنورۍ کې پیل کړل. ریچارډ ګیوین ګارډینر لومړنی باوری ډیپلوماټ و او د اسټرالیا له خوا به هر بهرني هېواد ته لېږل کېده؛ نو د ۱۹۴۰ز کال په جنورۍ کې هم د اسټرالیا له خوا په واشنګټن کې د ماموریت لپاره وټاکل شو. &lt;ref&gt;Australian Dictionary of Biography - http://adb.anu.edu.au/biography/casey-richard-gavin-gardiner-9706 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160524152846/http://adb.anu.edu.au/biography/casey-richard-gavin-gardiner-9706 |date=2016-05-24 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;F. K. Crowley, ed., ''Modern Australia in Documents: 1939-1970'' (1973) 2: 12-14.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Roger John Bell, ''Unequal allies: Australian-American relations and the Pacific war'' (Melbourne University Press, 1977).&lt;/ref&gt;

== پوځ ==
په ۱۹۰۸ز کال کې لومړي وزیر الفرډ ډیکین لویه سپینه سمندري قوه دعوت کړه، ترڅو له اسټرالیا نه د دورې وهلو په لړ کې له اسټرالیا نه لیدنه وکړي. سمندري قوه په سیډني، ملبورن او البانیا کې پاتې شوه. ډیکین چې د اسټرالیا د خپلواک سمندري ځواک پیاوړی مدافع دی، دا کړنه یې د دې لپاره ترسره کړه، چې د نوي سمندري ځواک په اړه عمومي لېوالتیا ډېره کړي.

دغه لیدنه د دې لپاره د ارزښت وړ وه، چې د لومړي ځل لپاره یوه ناسلطنتي سمندري ځواک د اسټرالیا له اوبو نه لیدنه وکړه. زیاترو بیا د سپینې سمندري قوې لیدنه د اسټرالیا د سلطنتي سمندري ځواک په رامنځته کولو کې د عطف لوی ټکی ګاڼه. تر دې لږ وروسته، اسټرالیا د خپلې لومړۍ عصري جنګي بېړۍ د پېرلو امر وکړ، دغه امر د بریتانیا د سمندري ځواک غوسه راوپاروله.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Macdougall|first=A|title=Australians at War: A Pictorial History|publisher=The Five Mile Press|year=1991|location=[[Noble Park, Victoria]]|isbn=1-86503-865-2|page=360}}&lt;/ref&gt;

متحده ایالات او اسټرالیا دواړه په لومړۍ نړیواله جګړه کې له متحدو ځواکونو سره وجنګېدل. د پاریس د سولې په کنفرانس کې یې د مرکزي قدرتونو د سولې د شرایطو په اړه د نظر اختلاف درلود. د متحده ایالاتو پلاوي چې مشري یې ولسمشر ووډرو ویلسن کوله، د ویلسن له څوارلسو ټکو سره سم یې د پخلاینې د چلند ډېر ملاتړ وکړ. د اسټرالیا پلاوي چې مشر یې لومړی وزیر بیلي هیوز و، سخت شرایط یې خوښ کړل، د داسې شرایطو ملاتړ د فرانسې لومړي وزیر جورج کلیمینسو هم کړی و. &lt;ref&gt;{{Cite book|last=MacMillan|first=Margaret|url=https://www.worldcat.org/oclc/48871674|title=Peacemakers : the Paris Conference of 1919 and its attempt to end war|date=2001|publisher=J. Murray|isbn=0-7195-5939-1|location=London|oclc=48871674}}&lt;/ref&gt;

اسټرالیا په شدت سره د المان د ډېر غرامت لپاره او د ورسای د تړون له ۲۳۱مې مادې سره د متحده ایالاتو پر مخالفینو فشار راوړ، که څه هم د متحده ایالاتو د بهرنیو چارو وزیر رابرت لنسینګ د المان مشرانو ته تضمین ورکړی و، چې المان ته دې د اوښتو زیانونو غرامت تادیه کړي. هیوز هڅه وکړه، چې د المان د تېري پراخ تعریف وړاندې کړي ترڅو د قلمروونو او بریتانیا سترواکیانې؛ لکه اسټرالیا وکولای شي ترې ګټه واخلي. هیوز همدارنګه د فرانسې او بریټانیا پر ملاتړ سربېره د ویلسون له طرحو سره چې د ملتونو د ټولنې لپاره یې جوړې کړې وې مخالفت وښود. اسټرالیا دا هم وغوښتل چې اجازه ورکړل شي، چې نوې ګېنه دې المان د یوې مستقیمې مستعمرې په توګه نه، بلکې د ملتونو د ټولنې د ماموریت په توګه ضمیمه کړي، خو په دغې مودې کې بریتانیا او نور قلمرونه یې د متحده ایالاتو ترڅنګ ودرېدل؛ نو دغه هېواد لغوه اعلان شو.  &lt;ref&gt;{{Cite book|last=David|first=Lloyd George|url=http://worldcat.org/oclc/174631509|title=The Truth about the Peace Treaties: Memoirs of the Peace Conference|oclc=174631509}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Steiner|first=Zara|url=https://www.worldcat.org/oclc/86068902|title=The lights that failed : European international history, 1919-1933|date=2005|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-151881-2|location=Oxford|oclc=86068902}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=corporateName=Commonwealth Parliament; address=Parliament House |first=Canberra |title=Versailles |url=https://www.aph.gov.au/About_Parliament/Parliamentary_Departments/Parliamentary_Library/FlagPost/2019/July/Versailles |access-date=2021-08-02 |website=www.aph.gov.au |language=en-AU}}&lt;/ref&gt;

ډګلاس مک ارتر د متحده ایالاتو هغه جنرال و، چې د دویمې نړیوالې جګړې پر مهال د سویل لوېدیځ ارام سمندر په سیمه کې د متحدو ځواکونو لوی قوماندان وټاکل شو، په دې سیمه کې ګڼ شمېر اسټرالیايي سرتېري هم وو. د فیلپین تر سقوط وروسته په ۱۹۴۴ز کال کې د مک ارتور مقر په بریزبن کې و او اسټرالیایي ځواکونه د دویمې نړیوالې جګړې تر پایه د مک ارتور تر قوماندې لاندې وو. د ګوادالکانال تر کمپاین وروسته لومړی سمندري لښکر په ملبورن کې ځای پر ځای شو او والسینګ ماتیلدا پر مارچ لښکر بدل شو. &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.navyhistory.org.au/category/navy-day-by-day/1942/page/2/|title=On This Day – 1942|author=Naval Historical Society of Australia|publisher=Naval Historical Society of Australia|access-date=26 June 2012|author-link=Naval Historical Society of Australia}}&lt;/ref&gt; 

=== د ترهګرۍ پر وړاندې جګړه ===
د سپټمبر د ۱۱مې پېښه چې د اسټرالیا یوولس وګړي هم په کې ووژل شول، له دې پېښې وروسته اسټرالیا د امریکا د متحده ایالاتو په اړه ډېره خواخوږي وښوده. په ۲۰۰۱ز کال کې پر افغانستان د یرغل پر مهال او په ۲۰۰۲ــ۲۰۰۳ز کال کې د عراق د بې وسلې کولو په کړکېچ کې لومړي وزیر جان هوارډ د متحده ایالاتو ملاتړ وکړ او د ولسمشر جورج ډبلیو بوش له پیاوړو ملاتړو نه و. هوارډ، د دفاع وزیر رابرت هېل او د دفاعي ځواکونو مشر پیټر لیهي دې موافقې ته ورسېدل، چې له متحده ایالاتو سره د عراق په یرغل کې د فالکونر عملیاتو له لارې ګډون وکړي ترڅو له متحده ایالاتو سره خپلو اړیکو ته د جګړې پر داخلي او نړیوال پراخ محدودیت سربېره ښه والي وبښي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web |date=15 August 2014 |title=Great Australian foreign policy speeches: Howard on 9/11 and the US alliance |url=https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/great-australian-foreign-policy-speeches-howard-911-and-us-alliance |access-date=21 May 2020 |publisher=www.lowyinstitute.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wroe |first=David |title=A pointless war |url=http://www.smh.com.au/interactive/2017/iraq-dossier/ |access-date=2021-09-16 |website=Sydney Morning Herald}}&lt;/ref&gt;

د بوش دولت په ۲۰۰۴ز کال کې له اسټرالیا سره د ازادې سوداګرۍ هوکړه لیک په چټکۍ وڅاره. دا تړون د سیډني مارننګ هیرالډ له خوا له دې امله «انعام » وبلل شو، چې د عراق په یرغل کې اسټرالیایي سرتېرو ونډه اخیستې وه. &lt;ref&gt;{{cite web |date=3 August 2004 |title=President Bush Signs U.S.-Australia Free Trade Agreement |url=https://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2004/08/20040803-1.html |access-date=28 April 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.smh.com.au/articles/2004/07/15/1089694452858.html|work=The Sydney Morning Herald|title=US House approves free trade pact|date=15 July 2004}}&lt;/ref&gt;

له دې سره د اسټرالیا لومړي وزیر کوین راد دې ته اشاره وکړه، چې په عراق کې به مېشت ۵۵۰ اسټرالیایي پوځي ځواکونه د ۲۰۰۸ز کال تر اواسطو پورې له دغه هېواده ووځي. پر دې سربېره د اسټرالیا د دولت له خوا ځینې وړاندیزونه شته، چې ښایي  په افغانستان کې د اسټرالیایي سرتېرو شمېر ۱۰۰۰ کسانو ته ورسېږي. &lt;ref name=&quot;Australia shifts course, away from US&quot;&gt;{{cite news|last=Reynolds|first=Paul|title=Australia shifts course, away from US|work=BBC News|date=26 November 2007|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7112774.stm|access-date=3 April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080406040047/http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7112774.stm|archive-date=6 April 2008|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

په ۲۰۱۱ز کال کې اسټرالیا ته د متحده ایالاتو د ولسمشر اوباما د سفر په لړ کې اعلان وشو، چې د متحده ایالاتو سمندري او هوایي ځواک به د اسټرالیا په شمال کې د اسټرالیا د دفاعي ځواک د اډو له لارې تر روزنې لاندې نیول کېږي. پر دغې مېشتېدنې د دولتي چیني ورځپاڼې سرمقالې او د اندونیزیا د بهرنیو چارو وزیر نیوکه وکړه، خو د اسټرالیا لومړي وزیر یې هرکلی وکړ. د Lowy خپلواکې موسسې له خوا یوه نظرپوښتنه وشو، چې په دې کې ۵۵ سلنه، د سمندري استقرار پلوي کوي او ۵۹ سلنه یې د دواړو هېوادونو ترمنځ د ټولیز پوځي ائتلاف ملاتړ کوي.&lt;ref name=&quot;Packham&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.theaustralian.com.au/national-affairs/obama-in-australia/our-indispensable-alliance-barack-obama/story-fnb0o39u-1226197460882|first=Ben|last=Packham|title=China reproaches Australia over strengthened US defence ties|date=17 November 2011|work=The Australian|access-date=30 September 2022|archive-date=11 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120111195221/http://www.theaustralian.com.au/national-affairs/obama-in-australia/our-indispensable-alliance-barack-obama/story-fnb0o39u-1226197460882|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Obama visit: Australia agrees US Marine deployment plan|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-15739995|newspaper=BBC|date=16 November 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=2011 Lowy Institute Poll|url=http://www.lowyinterpreter.org/post/2011/06/27/2011-Lowy-Poll.aspx|newspaper=Lowy Institute|access-date=2022-09-30|archive-date=2011-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20111116182945/http://www.lowyinterpreter.org/post/2011/06/27/2011-Lowy-Poll.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Australians happy hosting U.S. troops|url=https://www.highbeam.com/doc/1G1-292939533.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20170325025442/https://www.highbeam.com/doc/1G1-292939533.html|url-status=dead|archive-date=25 March 2017|newspaper=High Beam Research}}&lt;/ref&gt;

په ۲۰۱۳ز کال کې د متحده ایالاتو هوایي ځواک اعلان وکړ، چې د جنګیالیو الوتکو او ټانکرونو څرخېدونکی استقرار به د اسټرالیا له لارې کېږي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=AF to Add Fighter, Bomber Rotations to Australia |url=http://www.military.com/daily-news/2013/08/08/af-to-add-fighter-bomber-rotations-to-australia.html |access-date=28 April 2016 |work=Military.com}}&lt;/ref&gt;

== سوداګري ==
د متحده ایالاتو او اسټرالیا ترمنځ سوداګري پیاوړې ده، چې دا د اسټرالیا او متحده ایالاتو د ازادې سوداګرۍ په هوکړه لیک کې هم لیدل کېږي. متحده ایالات د اسټرالیا څلورم صادراتي بازار او د دغه هېواد د وارداتو دویمه لویه سرچینه ده. متحده ایالات همدارنګه په اسټرالیا کې تر ټولو لویه پانګونه کړې ده، په داسې حال کې چې اسټرالیا په متحده ایالاتو کې په دې اړه پینځم ځای لري.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Archived copy |url=http://www.dfat.gov.au/geo/fs/aust.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081002210328/http://www.dfat.gov.au/geo/fs/aust.pdf |archive-date=2 October 2008 |access-date=27 September 2008}}&lt;/ref&gt;

اسټرالیا او متحده ایالات له یو بل سره د غنمو، یورانیمو او وړیو په صادراتو کې د پام وړ سیالي کوي او په دې وروستیو کې د معلوماتي ټکنالوژۍ په برخه کې هم له یو بل سره سیال دي. سره له دې چې په امریکا کې ډېر پسونه شته، خو له اسټرالیا او نوي زیلانډ نه د امریکایي پسونو د غوښې تولید تر کورني تولید پیاوړی دی.  

== سرچينې ==</text>
      <sha1>hi7tl0mpof22s7zkuz6ngn5d05oql67</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د وینزویلا اقتصاد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65218</id>
    <revision>
      <id>370061</id>
      <parentid>364054</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T01:21:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>370061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24740" sha1="jdw51w28qleqq5i5ma3ot1crs1qtmdp" xml:space="preserve">د ونزویلا اقتصاد تر ډېره پورې په نفتو ولاړ دی چې له امله یې دغه هېواد په نړۍ کې د نفتو ۲۵م تولیدونکی هېواد او د اوپک سازمان اتم لوی غړی دی. ونزویلا همدارنګه درانه صنعتي تولیدات لکه فولاد، المونیم او سېمټ تولید او صادروي. په نورو پام وړ تولیداتو کې یې برېښنايي وسایل او موټر همدارنګه څښاک توکي او خوراکي مواد شاملېږي. د کرنې سکتور یې د ناخالصو داخلي تولیداتو نږدې ۴.۷٪ برخه جوړوي چې ۷.۳٪ بشري قوه په کې په کار بوخته ده او د ټولې ونزویلا د مساحت یو پر څلورمه برخه په کې شاملېږي. ونزویلا وریجې، جوار، کبان، استوایي مېوې، قهوه، د خوګانو او غویانو غوښه نورو هېوادونو ته صادروي. ونزویلا د ۱۴.۳ تریلیون ډالرو په ارزښت طبیعي منابع لري او د کرهڼې په برخه کې په ځان بسیا نه دی. د دغه هېواد صادرات د ناخالصو داخلي تولیداتو ۱۶.۷ سلنه برخه جوړوي چې ۹۵ سلنه صادرات یې د نفتو په برخه کې دي. &lt;ref name=&quot;britannica&quot;&gt;{{cite encyclopedia|last1=Lieuwen|first1=Edwin|last2=Heckel|first2=Heather D.|last3=McCoy|first3=Jennifer L.|last4=Martz|first4=John D.|title=Venezuela|encyclopedia=Britannica|url=https://www.britannica.com/place/Venezuela|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.|date=25 April 2021|access-date=1 May 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=1 May 2018 |title=Risque pays du Venezuela : Commerce international |url=https://import-export.societegenerale.fr/fr/fiche-pays/venezuela/risque-pays-commerce |archive-url=https://web.archive.org/web/20180619163605/https://import-export.societegenerale.fr/fr/fiche-pays/venezuela/risque-pays-commerce |archive-date=19 June 2018 |access-date=19 June 2018 |website=Societe Generale, Import Export solutions |language=fr |quote=Traditionnellement, le pétrole représente plus de 95% des exportations du Venezuela. Le pays exporte aussi du fer, de la bauxite et de l'aluminium, des produits agricoles, des produits semi-manufacturés, des véhicules et des produits chimiques. Les principaux clients du Venezuela sont la Chine, l'Inde et Singapour. Le pays importe des produits manufacturés et de luxe, des machines et des équipements pour le secteur des transports, du matériel de construction et des produits pharmaceutiques. Les principaux fournisseurs du Venezuela sont les Etats-Unis, la Chine et le Brésil.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Anthony |first=Craig |date=12 September 2016 |title=10 Countries with the Most Natural Resources |url=http://www.investopedia.com/articles/markets-economy/090516/10-countries-most-natural-resources.asp |website=[[Investopedia]]}}&lt;/ref&gt;

له ۱۹۲۰مې لسیزې راهیسې ونزویلا د ملي عوایدو د پوره کولو له مخې د کرایې پر بنسټ چلېدونکی هېواد دی چې نفت یې د صادراتو اصلي برخه جوړوي. له ۱۹۵۰مې لسیزې څخه د ۱۹۸۰مې لسیزې تر لومړیو پورې ونزویلا ثابته اقتصادي وده لرلې او له همدې امله یې ګڼ شمېر بهرني کډوال ځانته جلب کړي؛ ورته مهال یاد هېواد په لاتین امریکا کې تر ټولو لوړ د ژوندانه معیارونه لري. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=El ocaso del chavismo: Venezuela 2005–2015|last=López Maya|first=Margarita|year=2016|isbn=9788417014254|pages=349–51}}&lt;/ref&gt;

له دې سره هه مهال چې په ۱۹۸۰ مه لسیزه کې د نفتو بیې را ولوېدې دغه حالت معکوسه بڼه ومونده. د بولیویار له انقلاب وروسته د نفتو په برخه کې تر ټولو مخکښ شرکت PDVSA په ۲۰۰۲ زکال کې د خپلو ۲۰ زره پیاوړو حرفوي کارکوونکو له ویستلو وروسته په ۲۰۰۳ زکال کې د پانګې د تېښتې څخه د مخنیوي په موخه نیمه منحل شو چې له امله یې د نفتو په تولید او صادراتو کې کمښت رامنځته شو او د دغه هېواد د پولي واحد ارزښت هم راکم شو. &lt;ref name=&quot;economist.com&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.economist.com/blogs/americasview/2013/02/venezuela%E2%80%99s-currency|access-date=18 February 2013|title=Venezuela's currency: The not-so-strong bolívar|newspaper=[[The Economist]]|date=11 February 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.ft.com/cms/s/0/12e9f32e-739e-11e2-9e92-00144feabdc0.html#axzz2KaYrvVGc|title=Venezuelan devaluation sparks panic|last=Mander|first=Benedict|date=10 February 2013|work=Financial Times|access-date=11 February 2013}}&lt;/ref&gt;

له دې سربېره د دولت له خوا د بیو کنټرول، د کرنیزو ځمکو او مختلفو صنایعو د مالکیت سلب او همدارنګه نور بحث پارونکي سیاستونه له دې ډلې بهرنیو اسعارو ته د معقولې «رسمي» بیې له مخې لاسرسی د دې لامل وګرځېد چې په دغه هېواد کې د بهرنیو اسعارو کچه په شدیده توګه را کمه شي او د یو شمېر رایجو توکو لکه د خوراکي توکو، اوبو، کورنیو وسایلو، پرزه جاتو او نورو وسایلو بیې لوړې شي چې دغه چاره لامل وګرځېده د یو شمېر صنایعو تولیدات راکم یا آن بیخي له منځه لاړ شي؛ همدا و چې یو شمېر شرکتونه له هېواده ووتل هغه ډول چې د ټکنالوژۍ او موټرو جوړولو له شرکتونو سره وشول. &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.economist.com/node/21526365|access-date=23 February 2014|title=Venezuela's economy: Medieval policies|newspaper=[[The Economist]]|date=20 August 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2944875 &quot;Terminal Risks for Independent Fiscal Institutions: Lessons from IFIs in Hungary and Venezuela&quot;]. Social Science Research Network (SSRN). Retrieved 18 July 2017.&lt;/ref&gt;

له ۲۰۱۳ زکال راهیسې د وینزویلا اقتصاد له بشپړ پاشل کېدو سره مخ دی. په ۲۰۱۵ زکال کې وینزویلا له ۱۰۰٪ څخه زیات انفلاسیون درلود –چې دا په نړۍ او تر دغه مهاله د دغه هېواد په تاریخ کې د انفلاسیون تر ټولو لوړه کچه ده. د خپلواکو سرچینو د راپورونو پر بنسټ دغه کچه په د ۲۰۱۸ زکال تر وروستیو پورې ۸۰۰۰۰٪ ته ورسېدله او له امله یې وینزویلا په مارپیچي انفلاسیون کې ښکېل او په دغه هېواد کې د بېوزلۍ کچه ۹۰ سلنه ته پورته شوه. د ۲۰۱۷ زکال د نومبر په ۱۴ مه کریدت سنجوونکو بنسټونو اعلان وکړ چې وینزویلا د خپلو پورونو د ورکړې توان نه لري.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/05/17/world/americas/venezuela-economy.html|title=Venezuela's Collapse Is the Worst Outside of War in Decades, Economists Say|last=Kurmanaev|first=Anatoly|date=2019-05-17|work=The New York Times|access-date=2019-05-30|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FPblackbox&quot;&gt;{{cite news|last1=Cristóbal Nagel|first1=Juan|title=Looking into the Black Box of Venezuela's Economy|url=https://foreignpolicy.com/2015/07/13/looking-into-the-black-box-of-venezuelas-economy-caracas-bolivar-maduro/|access-date=14 July 2015|agency=[[Foreign Policy]]|date=13 July 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hanke |first=Steve |date=2019-01-01 |title=Venezuela's Hyperinflation Hits 80,000% Per Year in 2018 |url=https://www.forbes.com/sites/stevehanke/2019/01/01/venezuelas-hyperinflation-hits-80000-per-year-in-2018/ |access-date=2019-03-26 |website=Forbes |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYThyperinflation&quot;&gt;{{cite news|last1=Herrero|first1=Ana Vanessa|last2=Malkin|first2=Elisabeth|title=Venezuela Issues New Bank Notes Because of Hyperinflation|url=https://www.nytimes.com/2017/01/16/world/americas/nuevos-billetes-venezuela-new-banknotes.html?_r=0|access-date=17 January 2017|work=[[The New York Times]]|date=16 January 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Alhadeff |first=Samuel |date=October 2018 |title=Venezuelan Emigration, Explained |url=https://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/venezuela_explainer_final_0.pdf |website=www.wilsoncenter.org |access-date=2022-10-19 |تاريخ الأرشيف=2019-03-27 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190327091122/https://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/venezuela_explainer_final_0.pdf |url-status=dead |خونديځ نېټه=2019-03-27 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20190327091122/https://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/venezuela_explainer_final_0.pdf |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20190327091122/https://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/venezuela_explainer_final_0.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327091122/https://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/venezuela_explainer_final_0.pdf }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Gillespie|first1=Patrick|title=Venezuela just defaulted, moving deeper into crisis|url=https://money.cnn.com/2017/11/14/news/economy/venezuela-debt-default-sp/index.html|access-date=15 November 2017|work=[[CNNMoney]]|date=14 November 2017|archive-date=12 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200112090238/https://money.cnn.com/2017/11/14/news/economy/venezuela-debt-default-sp/index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Venezuela in 'selective default'|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-41982069|access-date=15 November 2017|work=[[BBC News]]|date=14 November 2017}}&lt;/ref&gt;

له دې سره چې وینزویلا له متحده ایالاتو سره ترینګلې دیپلماتیکې اړیکې لري، خو بیا هم د دغه هېواد تر ټولو مهم سوداګریز شریک دی. وینزویلا ته د متحده ایالاتو په صادراتو کې ماشین آلات، کرنیز محصولات، طبي وسیال او موټر شاملېږي. بل پلو وینزویلا بیا متحده ایالاتو ته د نفتو له څلورو اصلي صادرونکو هېوادونو څخه یو دی. نږدې ۵۰۰ امریکايي کمپنۍ په ونزویلا کې استازولۍ لري. &lt;ref name=&quot;ven&quot;&gt;[https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/35766.htm Background Note: Venezuela]  U.S. Department of State. Retrieved 29 October 2011.&lt;/ref&gt;

د وینزویلا د مرکزي بانک د راپور له مخې دغه هېواد له ۱۹۹۸ زکال څخه تر ۲۰۰۸ زکال پورې د نفتو د تولید او صادراتو څخه ۳۲۵ میلیارده ډالر عواید ترلاسه کړي. د انرژۍ د نړیوال اژانس د راپور له مخې (د ۲۰۱۵ زکال د اګست تر میاشتې) په ورځنۍ کچه د دغه هېواد د نفتو له ۲.۴ میلیون بېرلو تولید څخه ۵۰۰ زره یې متحده ایالاتو ته صادرېږي. 

د وینزویلا د روڼتیا بنسټ د راپور له مخې چې په ۲۰۲۲ زکال کې خپور شو ناقانونه چارې د دغه هېواد د ناخالصو داخلي تولیداتو ۲۱٪ برخه جوړوي. &lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Soto |first=Naky |author-link=Naky Soto |date=2022-06-28 |title=Illegal Activities Make Up 21% of Venezuela's GDP |url=https://www.caracaschronicles.com/2022/06/28/illegal-activities-make-up-21-of-venezuelas-gdp/ |access-date=2022-08-10 |website=[[Caracas Chronicles]]}}&lt;/ref&gt;

== سکتورونه ==
د هوګو چاوېز او د هغه د ځای ناستي نیکولاس مادرو د واکمنیو پر مهال ګڼ شمېر سوداګرۍ په دغه هېواد کې تړل شوې دي. په ۱۹۹۹ زکال کې ۱۳۰۰۰ کمپنیو په دغه هېواد کې شتون درلود چې تر ۲۰۱۶ زکال پورې د دغه شمېر نږدې یو په دریمه برخه پاتې شوې دي چې شمېر یې یوازې ۴۰۰۰ کمپنیو ته رسېږي. &lt;ref&gt;{{cite news|last1=Beiras|first1=Beatriz|title=Venezuela economy fractured with shortages of essentials across the country|url=http://www.euronews.com/2016/05/18/venezuela-economy-fractured-with-shortages-of-essentials-across-the-country/|access-date=26 May 2016|agency=[[Euronews]]|date=19 May 2016}}&lt;/ref&gt;

=== نفت او نور زېرمې ===
وینزویلا په نړۍ کې د نفتو د لویو زیرمو لرونکو هېوادونو څخه یو دی چې د ۲۰۱۷ کال تر پایه یې ۳۰۲.۸۱ میلیارده بېرل تېل ویستلي. دغه هېواد د نفتي توکو یو له لویو تولید کوونکو هېوادونو څخه دی چې د وینزویلا د اقتصاد لویه برخه جوړوي. د انرژۍ نړیوال سازمان څرګنده کړې چې د تېرو کلونو په پرتله په وینزویلا کې د نفتو تولید کم شوی چې اوس مهال یې ورځنی تولید ۲ میلیون او ۳۰۰ زره بېرلو ته رسېږي په داسې حال کې چې په ۱۹۹۸ زکال کې دغه کچه ۳.۵ میلیونه بېرله وه. ورته مهال د دغه هېواد د پولي واحد د ارزښت د راټېټ کېدو له امله یې د نفتي عوایدو ارزښت د خپل پولي واحد له مخې دوه چنده شوی. وینزویلا د انرژۍ په برخه کې لویې سبسایډۍ لري. په ۲۰۱۵ زکال کې د پټرولو بیه د ګیلن پر سر ۰.۰۶ امریکايي ډالر وه چې دولت په کې یوازې ۲۳٪ ونډه لرله. د ۲۰۱۶ زکال په فبروري میاشت کې دولت پرېکړه وکړه څو د تیلو بیې لوړې کړي، خو د لیتر پر حساب یې یوازې ۶ بولیواره (د اسعارو د تبادلي د رسمي بیې پر بنسټ ۶۰ سنټه کېږي) او په ټیټ کیفیت لرونو پټرولو کې یې بیا دغه کچه یو بولیوار (۱۰ سنټه) لوړه کړه. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=OPEC : OPEC Share of World Crude Oil Reserves |url=https://www.opec.org/opec_web/en/data_graphs/330.htm |access-date=2019-03-26 |website=www.opec.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{in lang|es}} [http://www.eluniversal.com/2010/01/11/eco_art_contribucion-petrole_1720725.shtml &quot;Contribución petrolera se duplica por ajuste cambiario.&quot;] El Universal. 11 January 2010. Retrieved 3 September 2010.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Schoen |first=John W. |date=23 February 2015 |title=Global gasoline-price subsidies evaporate |url=https://www.cnbc.com/2015/02/23/global-gasoline-price-subsidies-evaporate.html |website=www.cnbc.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Venezuela: Maduro anuncia una devaluación y un aumento de hasta el 6.000% en el precio de la gasolina|url=http://www.bbc.com/mundo/noticias/2016/02/160217_venezuela_precio_gasolina_az|agency=BBC|date=17 February 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Venezuela raises petrol price for first time in 20 years|url=https://www.bbc.com/news/business-35600921|agency=BBC|date=18 February 2016}}&lt;/ref&gt;

د وینزویلا په نورو طبیعي منابعو کې وسپنه، د ډبرو سکاره، طلا، نکل او الماس شاملېږي چې د پراختیا او تولید په مختلفو پړاونو کې قرار لري. د ۲۰۰۰ زکال په اپرېل میاشت کې د ونزویلا ولسمشر د کانونو نوی قانون صادر کړ او د کانونو په کنستو کې یې د خصوصي سکتور د هڅولو لپاره یو شمېر مقررات اعلان کړل. د وینزویلا د اقتصادي کړکېچ پر مهال د ۲۰۱۳ زکال له فبروري میاشتې څخه د ۲۰۱۴ زکال تر فبروري میاشتې پورې د ویستل کېدونې طلا کچه ۶۴.۱٪ او د اوسپنې تولید ۴۹.۸ سلنه ته راکم شو. د طلا د تولید په برخه کې دغه هېواد تر ۲۰۰۹ زکال پورې په کلنۍ کچه له ۱۱ څخه تر ۱۲ ټنو پورې د طلا تولید درلود. له دغه مهال را وروسته د سیاسي او اقتصادي ستونزو له امله د کانونو ویستل په پام وړ توګه راکم شول او په ۲۰۱۷ زکال کې دغه هېواد یوازې ۰.۴۸ ټنه د طلا استخراج درلود. &lt;ref name=&quot;ABCreserves&quot;&gt;{{cite news|last=Blasco|first=Emili|title=Venezuela se queda sin suficientes divisas para pagar las importaciones|url=http://www.abc.es/internacional/20140423/abci-venezuela-divisas-importaciones-201404222046.html|access-date=24 April 2014|newspaper=ABC News (Spain)|date=23 April 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.ceicdata.com/en/indicator/venezuela/gold-production Gold production in Venezuela]&lt;/ref&gt;

وینزویلا د خپلو ملي صنایعو لپاره برېښنا تر ډېره د اوبو پر مټ تولید کوي چې تر ۲۰۱۶ زکال پورې د اوبو پر مټ برېښنا د دغه هېواد د ټولې برېښنا د لګښت ۵۷٪ برخه برابروله. ورته مهال دوامدارې وچکالۍ د اوبو پر مټ د برېښنا د تولید کچه راکښته کړې. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Venezuela {{!}} Energy 2018 |url=https://www.globallegalinsights.com/practice-areas/energy-laws-and-regulations/venezuela |access-date=2017-12-18 |website=GLI – Global Legal Insights Venezuela {{!}} Energy 2018 |language=en |تاريخ الأرشيف=2018-03-22 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180322143312/https://www.globallegalinsights.com/practice-areas/energy-laws-and-regulations/venezuela |url-status=dead |خونديځ نېټه=2018-03-22 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20180322143312/https://www.globallegalinsights.com/practice-areas/energy-laws-and-regulations/venezuela |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20180322143312/https://www.globallegalinsights.com/practice-areas/energy-laws-and-regulations/venezuela |archive-url=https://web.archive.org/web/20180322143312/https://www.globallegalinsights.com/practice-areas/energy-laws-and-regulations/venezuela }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/news/2016/mar/30/weatherwatch-hambling-venezuela-hydroelectric-dam-guri-dry-reservoirs-colombia|title=Hydro power falters in persistent drought|last=Hambling|first=David|date=2016-03-30|work=The Guardian|access-date=2017-12-18|language=en|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

=== تولیدات ===
په ۲۰۱۴ زکال کې د دغه هېواد د ناخالصو داخلي تولیداتو ۱۲ سلنه برخه د صنعتي تولیداتو پر مټ وه. د تولید برخه د پانګې د کموالي او ناسم مدیریت د تورونو له امله تل له شدیدو ستونزو سره مخ ده. ونزویلا فولاد، المونیم، ترانسپورټي وسایل، منسوجات، جامې او خوراکي توکي تولید کوي. همدارنګه د کورنيو او بهرنیو بازارونو لپاره سمنټ، ټایرونه، کاغذ او کرنیز وسایل برابروي او همدارنګه موټر هم تړي. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=The World Bank Group |date=2019 |title=Manufacturing, value added (% of GDP) {{!}} Data |url=https://data.worldbank.org/indicator/NV.IND.MANF.ZS?locations=VE |access-date=2019-04-06 |website=data.worldbank.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://english.eluniversal.com/economia/121105/venezuelas-aluminum-industry-operates-at-29-of-capacity|archive-url=https://archive.today/2013.01.22-012546/http://english.eluniversal.com/economia/121105/venezuelas-aluminum-industry-operates-at-29-of-capacity|url-status=dead|archive-date=22 January 2013|access-date=15 November 2012|title=Venezuela's aluminum industry operates at 29% of capacity}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.eluniversal.com/economia/120229/venezuelas-aluminum-and-steel-production-below-1997-numbers|access-date=15 November 2012|title=Venezuela's aluminum and steel production below 1997 numbers}}&lt;/ref&gt;

په ۲۰۱۴ زکال کې د وینزویلا جنرال موټورز کمپنۍ له ۶۵ کاله فعالیت وروسته خپلې چارې د منابعو د کمښت له امله ودرولې په داسې حال کې چې د وینزویلا مرکزي بانک اعلان وکړ چې د نویو موټرو د کمښت کچه ۱۰۰ سلنه ده. د ۲۰۱۶ زکال تر لومړۍ نیمايي پورې په وینزویلا کې د ورځې یوازې ۱۰ موټر تولید کېدل او په دې سره د تولید کچه ۸۶٪ ته راولوېده. &lt;ref&gt;{{cite news|title=En imágenes: Así fue el último día de General Motors en Venezuela|url=http://www.venezuelaaldia.com/2014/05/en-imagenes-asi-fue-el-ultimo-dia-de-general-motors-en-venezuela/|access-date=19 May 2014|newspaper=Venezuela Al Dia|date=16 May 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Dolorosa imagen de nuestra industria automotriz: El cierre de General Motors Venezolana|url=http://www.lapatilla.com/site/2014/05/16/dolorosa-imagen-de-nuestra-industria-automotriz-el-cierre-de-general-motors-venezolana/|access-date=19 May 2014|newspaper=La Patilla|archive-date=19 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140519024933/http://www.lapatilla.com/site/2014/05/16/dolorosa-imagen-de-nuestra-industria-automotriz-el-cierre-de-general-motors-venezolana/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Deniz|first=Roberto|title=Banco Central reporta que la escasez de vehículos llega al 100%|url=http://www.eluniversal.com/economia/140504/banco-central-reporta-que-la-escasez-de-vehiculos-llega-al-100|access-date=5 May 2014|newspaper=El Universal|date=4 May 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Woody|first1=Christopher|title=Venezuela's looming economic catastrophe, in one graphic|url=http://www.businessinsider.com.au/venezuela-heading-toward-hyperinflation-2016-7|access-date=21 July 2016|agency=[[Business Insider]]|date=20 July 2016|archive-date=22 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160722120957/http://www.businessinsider.com.au/venezuela-heading-toward-hyperinflation-2016-7|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

په ۲۰۱۷ زکال کې اټکلونو ښوولې چې د وینزویلا صنعتي تولیدات ۲ سلنه کچې ته رالوېدلي دي. 

=== کرنه ===
د وینزویلا د داخلي ناخالصو تولیداتو نږدې ۳٪ برخه کرنه جوړوي چې د بشري قوې ۱۰٪ برخه په کې بوخته ده او د ټول هېواد نږدې یو پر څلورمه برخه ځمکه په کې شاملېږي. وینزویلا وریجې، جوار، کبان، استوايي مېوې، قهوه، د خوګانو او غویانو غوښه صادروي. دغه هېواد د کرنې په ډېری برخو کې پر ځان بسیا نه دی او له همدې امله د هېواد د اړتیا وړ خوراکي توکو دوه پر درې برخه له بهر څخه واردوي. په ۲۰۰۲ زکال کې امریکايي شرکتونو د ۳۴۷ میلیون ډالرو په ارزښت کرنیز توکي چې په کې غنم، جوار، سویا، د سویا کونجاړه، پنبه، حیواني غوړي او نباتي غوړي شاملېدل دغه هېواد ته صادر کړل څو وکولای شي په سویلي امریکا کې دغه هېواد له دوه لویو امریکايي بازارونو څخه په یوه واړوي. د امریکا متحده ایالات د وینزویلا د وارداتي خوراکي توکو یو په دریمه برخه برابروي. په دغه هېواد کې وروستي دولتي سیاستونه د خوراکي توکو د کمښت لامل ګرځېدلي. &lt;ref name=&quot;economist.com2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.economist.com/blogs/americasview/2013/02/venezuela%E2%80%99s-currency|access-date=18 February 2013|title=Venezuela's currency: The not-so-strong bolívar|newspaper=[[The Economist]]|date=11 February 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.fao.org/faostat/en/#data/QC/ Venezuela production in 2019, by FAO]&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>jdw51w28qleqq5i5ma3ot1crs1qtmdp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ورنر فون براون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65702</id>
    <revision>
      <id>370071</id>
      <parentid>370006</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T07:31:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>370071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21213" sha1="fhx0sa8m173c4rvudyw89gm72ti1jvx" xml:space="preserve">{{Infobox person}}ورنر مګنوس ماکسیمیلیان فرایر فون براون (زوکړه: د ۱۹۱۲ زکال د مارچ ۲۳ مه – مړینه: د ۱۹۷۷ زکال د جون ۱۶ مه) جرمني الاصله امریکا هوا فضایی انجینر او د فضايي توغندیو جوړونکی و. نوموړی د نازي ګوند او الګماینه اس اس غړی، همدارنګه په نازي جرمني کې د توغندیو او په متحده ایالاتو کې د توغندیو او فضایي تکنالوژۍ له مخکښانو څخه و. &lt;ref&gt;{{cite book|last=Neufeld|first=Michael|author-link=Michael J. Neufeld|title=Von Braun: Dreamer of Space, Engineer of War|year=2008|url=https://archive.org/details/vonbraundreamero0000neuf|publisher=Vintage Books|edition=First|pages=xv|quote=Although Wernher von Braun got a doctorate in physics in 1934, he never worked a day in his life thereafter as a scientist. He was an engineer and a manager of engineers, and he used that vocabulary when he was talking to his professional peers.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.aljazeera.com/indepth/opinion/2013/05/2013521386874374.html Wernher von Braun: History's Most Controversial Figure?], Al Jazeera&lt;/ref&gt;

فون براون په ځوانۍ کې د نازي جرمني د توغندويي سیستم د پراختیا په پروژه کې کار کوه. نوموړي د دویمې نړیوالې جګړې پر مهال په پنمونده ښار کې د V-2 راکټ په طراحۍ او هغو ته د پراختیا ورکولو په برخه کې ونډه لرله. له جګړې وروسته نوموړی له نږدې ۱۶۰۰ نورو جرمني ساینس پوهانو، انجینرانو او تخنیکرانو سره په ګډه د پېپر کلېپ عملیاتو د برخې په توګه متحده ایالاتو ته کډه شو. نوموړي د متحده ایالاتو په پوځ کې د منځني واټن ویشتونکو توغندیو په برخه کې کار وکړ او همدارنګه یې داسې توغندي ته پراختیا ورکړه چې پر مټ یې په ۱۹۵۸ زکال کې د متحده ایالاتو لومړنۍ فضايي سپوږمکۍ اکسپلورر یو (Explorer 1) فضا ته ولېږل شوه. نوموړي له والټ ډیزنی سره د فلمونو په یوې ټولګې کار وکړ چې د ۱۹۵۵ زکال څخه تر ۱۹۵۷ زکال پورې یې په متحده ایالاتو او نور هېوادونو کې فضا ته د انسان د سفر ایډیا ترویج کړه. &lt;ref name=&quot;AmerExp&quot;&gt;{{cite web |last1=Neufeld |first1=Michael J. |author-link=Michael J. Neufeld |date=20 May 2019 |title=Wernher von Braun and the Nazis |url=https://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/features/chasing-moon-wernher-von-braun-and-nazis/ |access-date=24 July 2019 |website=American Experience: Chasing the Moon |publisher=PBS}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=18 February 2016 |title=Article on von Braun and Walt Disney |url=https://www.nasa.gov/centers/marshall/history/vonbraun/disney_article.html |access-date=2 November 2022 |تاريخ الأرشيف=2 November 2022 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20221102180858/https://www.nasa.gov/centers/marshall/history/vonbraun/disney_article.html |url-status=dead |خونديځ نېټه=2 November 2022 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20221102180858/https://www.nasa.gov/centers/marshall/history/vonbraun/disney_article.html |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20221102180858/https://www.nasa.gov/centers/marshall/history/vonbraun/disney_article.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20221102180858/https://www.nasa.gov/centers/marshall/history/vonbraun/disney_article.html }}&lt;/ref&gt;

په ۱۹۶۰ زکال کې د هغه کار ډله په ناسا کې وګمارل شوه، چېرې چې نوموړي د نوي رامنځته شوي مارشال فضايي الوتنې د مرکز د مدیر او همدارنګه یې د تر ټولو زیات وزن لرونکي پنځم ساترون توغندي د مشر انجینر په توګه خدمت کاوه او اپولو توغندی یې سپوږمۍ ته ولېږه. براون په ۱۹۶۷ زکال کې د انجینرۍ ملي اکاډمۍ ته ولاړ او په ۱۹۷۵ زکال کې یې د علومو ملي مډال ترلاسه کړ. &lt;ref&gt;{{cite web |title=SP-4206 Stages to Saturn, Chapter 9 |url=https://history.nasa.gov/SP-4206/ch9.htm |access-date=8 March 2015 |publisher=history.nasa.gov}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NASAMSFC&quot;&gt;{{cite web |title=Biography of Wernher von Braun |url=http://history.msfc.nasa.gov/vonbraun/bio.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20020611074937/http://history.msfc.nasa.gov/vonbraun/bio.html |archive-date=11 June 2002 |website=MSFC History Office |publisher=NASA Marshall Space Flight Center}}&lt;/ref&gt;

فون براون په پراخه کچه د «فضايي سفر د پلار»، «د توغندويي علم پلار» او «د امریکايي مصنوعي سپوږمکیو پلار» ګڼل کېږي. نوموړي مریخ ته د انساني ماموریت څخه ملاتړ کاوه. &lt;ref&gt;{{cite web |date= |title=von Braun, Wernher : National Aviation Hall of Fame |url=https://www.nationalaviation.org/our-enshrinees/von-braun-wernher/ |publisher=Nationalaviation.org |accessdate=2022-02-16 |تاريخ الأرشيف=2020-10-26 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20201026182531/https://www.nationalaviation.org/our-enshrinees/von-braun-wernher/ |url-status=dead |خونديځ نېټه=2020-10-26 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20201026182531/https://www.nationalaviation.org/our-enshrinees/von-braun-wernher/ |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20201026182531/https://www.nationalaviation.org/our-enshrinees/von-braun-wernher/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026182531/https://www.nationalaviation.org/our-enshrinees/von-braun-wernher/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=December 2019 |title=A Guide to Wernher von Braun's Life – Apollo11Space |url=https://apollo11space.com/a-guide-to-wernher-von-brauns-life/ |publisher=Apollo11space.com |accessdate=2022-02-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220216043018/https://apollo11space.com/a-guide-to-wernher-von-brauns-life/ |archivedate=2022-02-16 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=How Historians Are Reckoning with the Former Nazi Who Launched America's Space Program |url=https://time.com/5627637/nasa-nazi-von-braun/ }}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== لومړنی ژوند ==
ورنر فون براون د ۱۹۱۲ زکال د مارچ په ۲۳ مه د پروس پاچاهۍ ته په اړوند د پوزن ایالت په ویرستز کوچني ښارګوټي کې وزیږېد؛ چې بیا وروسته جرمني ته اړوند شو او اوس په پولنډ کې دی. &lt;ref&gt;{{cite book|last=Magill|first=Frank N.|author-link=Frank Magill|date=2013|title=The 20th Century A–GI. Dictionary of World Biography|volume=7|url=https://www.google.com.au/books/edition/The_20th_Century_A_GI/Nq1GU6I5umQC?hl=en&amp;gbpv=0|location=New York|publisher=Routledge|page=440|isbn=9781136593345}}&lt;/ref&gt;

پلار یې مګنوس فرایر فون براون (۱۸۷۸- ۱۹۷۲ زکال) دولتي مامور او محافظه کار سیاستوال و. نوموړی د وایمار په فدرال جمهوري دولت کې د کرهڼې وزیر و. د هغه مور ایمی فون کویستورپ (۱۸۸۶- ۱۹۵۹ زکال) د خپلو پلرنیو او مورنیو اجدادو له اړخه په منځنیو پېړیو کې د اروپا سلطنتي کورنیو ته اړونده وه او د فرانسې د دریم فلیپ، د ډنمارک د لومړي والدمار، د سکاټلنډ د دریم رابرټ او د انګلنډ د دریم اډوارډ له اولادې څخه راتله. ورینر د زیګیسمونډ فون براون په نامه له ځانه مشر یو ورور درلود چې د لویدیځ جرمني دیپلمات و او د ۱۹۷۰مې لسیزې پر مهال یې د بهرنیو چارو د وزیر په توګه دنده ترسره کړه؛ د نوموړي کشر ورور مګنوس فون براون هم د ده په څېر د توغندیو انجینر و او وروسته د کرېسکر موټر جوړونکي شرکت له مخکښو اجرایوي مدیرانو څخه شو. &lt;ref&gt;[http://www.erratik-institut.de/7.5.6_O33.14_vonbraun/_O33.14_vonbraun.html &quot;Von Braun, Wernher&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719000053/http://www.erratik-institut.de/7.5.6_O33.14_vonbraun/_O33.14_vonbraun.html|date=19 July 2011}}, Erratik Institut. Retrieved 4 February 2011&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://parsek.yf.ttu.ee/~mars/publikatsioonid/vonBraun.pdf &quot;Dr. Wernher von Braun'i mälestuseks&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181030065150/http://parsek.yf.ttu.ee/~mars/publikatsioonid/vonBraun.pdf |date=2018-10-30 }}, Füüsikainstituut. Retrieved 4 February 2011&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mag8&quot;&gt;{{cite news|work=The Huntsville Times|title=Von Braun's brother dies; aided surrender|date=27 June 2003|page=1A|first=Shelby G.|last=Spires|quote=Magnus von Braun, the brother of rocket pioneer Wernher von Braun who worked in Huntsville from 1950–1955, died Saturday in Phoenix, Ariz. He was 84. Though not as famous as his older brother, who died in 1977, Magnus von Braun made the first contact with U.S. Army troops to arrange the German rocket team's surrender at the end of World War II.}}&lt;/ref&gt;

د دوی کورنۍ په ۱۹۱۵ زکال کې د برلین ښار برانډنبورګ ته کډه وکړه، ځکه چې د دوی پلار دلته د کورنیو چارو وزارت په اډانه کې دنده ترسره کوله. وروسته له هغه چې ورنر لوتري کلیسا ومنله، مور یې ورته یو تلسکوپ ورکړ او په دې سره نوموړي له ستور پوهنې سره زیاته لیوالتیا پیدا کړه. فون براون په ډېر لږ عمر کې د سیلو او پیانو غږول زده کړل او یو مهال یې آن هوډ وکړ چې سندرې جوړونکی شي. هغه د کمپوز جوړولو په برخه کې له پاول هیندمیت سره زده کړې وکړې. د ځوان ورنر څو پاتې شوې موسیقاري پارچې د هیندمیت د سبک څرګندونه کوي. هغه کولای شول په پیانو باندې د بتهوون او باخ لیکل شوي کمپوزونه له یادو اجرا کړي. د ۱۹۲۵ زکال په پیل کې ورنر وایمار ته څېرمه د تورینګن د آزاد ایالت په اترزبرګ قلا کې یو بشپړ مهالي ورځني او شپني ښوونځي ته لاړ، خودلته هغه د فزیک او ریاضي په برخو کې مخکښ نه و. په دغه ځای کې نوموړي د سیاروي فضایي توغندیو اړوند کتاب (Die Rakete zu den Planetenräumen) یو نسخه ترلاسه کړه چې په ۱۹۲۳ زکال کې د توغندیو په برخه کې د مخکښ هرمان اوبرث له خوا لیکل شوې وه. په ۱۹۲۸ زکال کې یې والدینو د ختیځې فریزیا په شمالي سیند کې د شپیکرووک ټاپو هرمن – لیتز – انټرناټ(Hermann-Lietz-Internat) ته کډه وکړه او هغه یې د همدغې سیمې د استوګنې کورونو په ښوونځي کې شامل کړ. فضايي سفرونه چې د ورنر په زړه کې یې لیوالتیا رامنځته کړې وه لامل وګرځېدل چې هغه ځان فزیک او ریاضي ته ځانګړی کړي او د توغندیو له انجینرۍ سره د خپلې لېوالتیا په لټه کې شي. &lt;ref&gt;Magnus Freiherr von Braun, ''Von Ostpreußen bis Texas. Erlebnisse und zeitgeschichtliche Betrachtungen eines Ostdeutschen''. Stollhamm 1955&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ward 2005&quot;&gt;{{cite book|last=Ward|first=Bob|date=2005|title=Dr. Space: The Life of Wernher von Braun|url=https://archive.org/details/drspacelifeofwer0000ward|isbn=978-1-591-14926-2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Die Rakete zu den Planetenräumen'' by [[Hermann Oberth]], R. Oldenbourg 1923 {{OCLC|6026491}}{{failed verification|date=May 2020|reason=Source say nothing about von Braun}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Biddle|first1=Wayne|title=Dark Side of the Moon: Wernher Von Braun, the Third Reich, and the Space Race|date=2009|publisher=W.W. Norton|isbn=978-0-393-05910-6|url=https://books.google.com/books?id=Ee9j-00nT3YC|access-date=10 January 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;

د ۱۹۲۰ مې لسیزې په وروستیو کې د فریترز فون اوپل او ماکس والیر تر نظر لاندې د اوپل راک په نامه په لویه کچه د نړۍ د فضایي توغندیو لومړنۍ ازمایښتي پروژه پیل شوه چې پر مټ یې انسان وړونکي راکټ موټرونه او راکټ الوتکې رامنځته شوې او په دې سره د نازیانو V2 پروګرام او له ۱۹۵۰ زکال وروسته د متحده ایالاتو او شوروي نورو چارو ته لار هواره شوه. د اوپل راک په پروژه کې د ځمکني او هوايي لېږد د جوړو شوو وسیلو د لیدو په موخه ګڼ شمېر کسان راغونډ شول. د خلکو ګڼه ګوڼې د نړۍ په ګوټ ګوټ کې د ګڼ شمېر کسانو پام ځانته واړوه چې د «راکټ رامبل» په نامه د نړیوال عامه هیجان د رامنځته کېدو لامل وګرځېدل؛ دغې چارې د فضایي الوتنو په راتلونکو مخکښانو په ځانګړې توګه په ورنر اوږد مهالی اغېز وکړ. ۱۶ کلن فون براون ورنر د اوپل راک لپاره د عامه نندارې سره دومره لیوالتیا پیدا کړه چې خپل په لاس جوړ راکټ موټر یې جوړ کړ او نږدې و چې په دې لار کې ځان مړ کړي. هغه د نندارې پر مهال له دې امله لوی اختلال رامنځته کړ چې په خپل جوړ کړي د لوبو په موتړ کې یې اور اخیستونکي توکي کارولي و. نوموړی د سیمه ئیزو پولیسو له خوا ونیول شو او ترهغه مهاله یې ساتلی و چې پلار یې د هغه د اخیستو لپاره بېرته راغی. لوی اقتصادي ناورین د اوپل راک پروژې د پای لامل وګرځېد او فریتز فون اوپل په ۱۹۳۰ زکال کې له جرمني څخه ووت، په پیل کې نوموړي متحده ایالاتو ته کډه وکړه او وروسته فرانسې او سویس ته کډه شو. د اوپل راک د پروژې له پاشل کېدو وروسته ویلز د ۱۹۳۰زکال په نیمايي کې هغه مهال چې د محرکه قوې په توګه یې په توغندیو کې پر مایع سون توکو ازموینه کوله ومړ او په دې سره نوموړی فضا ته د تلو په لار کې لومړنی قرباني بلل کېږي. &lt;ref&gt;{{cite web |last=Boyne |first=Walter J. |date=1 September 2004 |title=The Rocket Men |url=https://www.airforcemag.com/article/0904rocket/ |access-date=24 September 2021 |publisher=Air Force Magazine}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Rohwedder |first=Leif |date=May 2018 |title=Opel Sounds in the Era of Rockets |url=https://www.opelpost.com/05/2018/opel-sounds-in-the-era-of-rockets/ |access-date=24 September 2021 |website=Opel Post web magazine}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Winter |first=Frank H. |date=30 April 2021 |title=A Century Before Elon Musk, There Was Fritz von Opel |url=https://www.airspacemag.com/daily-planet/century-elon-musk-there-was-fritz-von-opel-180977634/ |access-date=24 September 2021 |website=[[Air &amp; Space/Smithsonian]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Hensel|first1=André T.|title=Die Grundlegung der Raumfahrt in der ersten Hälfte des 20. Jahrhunderts|journal=Geschichte der Raumfahrt Bis 1970: Vom Wettlauf Ins All Bis zur Mondlandung|date=2019|pages=1–44|doi=10.1007/978-3-662-58839-0_1|url=https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-662-58839-0_1|access-date=10 January 2022|publisher=Springer|isbn=978-3-662-58838-3|s2cid=188476724|language=de}}&lt;/ref&gt;

په ۱۹۳۰ زکال کې فون براون د برلین تخنیکي انستیتیوت ته ولاړ، او هلته د فضایي الوتنې له ټولنې (Verein für Raumschiffahr یا &quot;VfR&quot;) سره چې د والیر له خوا تاسیس شوې وه یوځای شو، والیر په دغه ځای کې د مایع سون توکو کاروونکو موتورونو په ازموینه کې له ویلي لي او نورو کسانو لکه رولف انګل، روډولف نبل، هرمان اوبرث یا پل اهمایر سره کار کړی و. براون د ۱۹۳۲ زکال په پسرلي کې د میخانیکي انجینرۍ له څانګې څخه د فراغت سند ترلاسه کړ. له توغندیو سره د لومړي ځل لپاره مخ کېدو هغه په دې باور کړ چې فضا ته تګ د انجینرۍ له اوسنیو تخنیکونو څخه زیات پرمختګ ته اړتیا لري. فون براون چې د فزیک، کیمیا او نجوم اړوند یې د لا زیاتو مالوماتو له راغونډولو سره لېوالتیا لرله د دوکتورا په کچه زده کړه کولو په موخه د برلین د فریدریش ویلهلم پوهنتون ته ولاړ او په ۱۹۳۴ زکال کې یې د فزیک په برخه کې د دوکتورا سند هم ترلاسه کړ. نوموړي همدارنګه د ۱۹۳۱ زکال له جون میاشتې څخه تر اکتوبر میاشتې پورې په ETH زوریخ پوهنتون کې یو سمستر زده کړې وکړې. &lt;ref&gt;Various sources such as [https://www.questia.com/read/9806294?title=The%20Nazi%20Rocketeers%3a%20Dreams%20of%20Space%20and%20Crimes%20of%20War The Nazi Rocketeers]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ({{ISBN|0811733874}} pp. 5–8) list the young Wernher von Braun as joining the VfR as an apprentice to Willy Ley, one of the three founders. Later when Ley fled Germany because he was a Jew, von Braun took over the leadership of the ''Verein'' and changed its activity to military development.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;biography.com&quot;&gt;{{cite web |title=Wernher von Braun biography |url=http://www.biography.com/people/wernher-von-braun-9224912 |access-date=1 March 2014 |publisher=Biography.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;recoll&quot;&gt;{{cite web |title=Recollections of Childhood: Early Experiences in Rocketry as Told by Werner von Braun 1963 |url=http://history.msfc.nasa.gov/vonbraun/recollect-childhood.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090212140739/http://history.msfc.nasa.gov/vonbraun/recollect-childhood.html |archive-date=12 February 2009 |website=MSFC History Office |publisher=NASA Marshall Space Flight Center}}&lt;/ref&gt;

== مړینه ==
په ۱۹۷۳ زکال کې د نوموړي د معمولو طبي ازموینو پر مهال څرګنده شوه چې د ګردو په سرطان اخته دی. له دې سره نوموړي د څو کلونو لپاره له هېڅ تشویش پرته خپل کار ته دوام ورکړ. د ۱۹۷۷ زکال په جنوري میاشت کې هغه مهال چې شدید ناروغ و د فیرچایلډ له صنایعو څخه یې استعفا ورکړه. په ۱۹۷۷ زکال کې ولسمشر جرالډ آر. فورډ نوموړي ته د هېواد تر ټولو لوړ علمي ویاړ یا د علمي انجینرۍ په برخه کې ملي مډال ورکړ. له دې سره هغه ډېر ناروغ و او وه یې نشو کولای په سپینه ماڼۍ کې د دغه مډال د ترلاسه کولو په مراسمو کې ونډه واخلي. {{sfn|West|2017|p=48}}

فون براون د ۱۹۷۷ زکال د جون په ۱۶ مه د پانقراس د سرطان له امله د ویرجینیا په الکسندریه کې د ۶۵ کلونو په عمر ومړ او د اېوی هیل په هدیره کې خښ کړای شو. &lt;ref&gt;{{cite news|work=Los Angeles Times|title=Von Braun, Who Helped Put Men on Moon, Dies at 65: German-Born Scientist Succumbs to Pancreatic Cancer; Was Pioneer in Space Rocket Technology|date=17 June 1977|page=A2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Wernher von Braun, Rocket Pioneer, Dies; Wernher von Braun, Pioneer in Space Travel and Rocketry, Dies at 65|quote=Wernher von Braun, the master rocket builder and pioneer of space travel, died of cancer Thursday morning. He was 65 years old.|work=The New York Times|date=18 June 1977}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Psalm 19:1 |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Psalm+19%3A1&amp;version=KJV |website=Bible Gateway}}&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>fhx0sa8m173c4rvudyw89gm72ti1jvx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>په ۲۰۱۱ کال کې په پاکستان کې د ناټو برید</title>
    <ns>0</ns>
    <id>69406</id>
    <revision>
      <id>370076</id>
      <parentid>369585</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T08:58:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>370076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38634" sha1="5yr86ci5b7iubjnfxkqqfudkdhp2zlo" xml:space="preserve">په ۲۰۱۱ کال کې په پاکستان کې د ناټو برید (چې د سلاله پېښې، سلاله برید یا د ۱۱\۲۶  بریدونو په نوم هم یادېږي) یوه سرحدي نښته وه. دا پېښه هغه مهال رامنځته شوه چې د متحده ایالاتو په مشرۍ د ناټو ځواکونه د ۲۰۱۱ کال د نومبر په ۲۶ د افغانستان – پاکستان پولې ته څېرمه، په دوو پاکستاني پوځي پوستو کې د پاکستان امنیتي ځواکونه سره ښکیل شول. وروسته دواړو خواوو ادعا کوله چې مقابل لوري لومړی ډزې کړې دي. د ناټو دوه اپاچي چورلکې، یو AC-130 توپ ويشتونکې الوتکه او دوه F-15E ایګل جنګي الوتکې لږ تر لږه  له ۲۰۰ مترو (۶۶۰ فټ) څخه تر ۲.۵ کیلومترو (۱.۶مایل) پورې، په ځايي وخت د شپې په ۲ بجو د پاکستان سرحدي سیمې سلاله ته (چې د نیمه خپلواکه قبایلي سیمو په مهمند ایجنسۍ د بایزۍ فرعي برخه کې موقعیت لري) ننوتلې. دوی د پولې د افغانستان له غاړې ننوتې او د پاکستان د سرحدي ګزمې په دوو پوستو یې ډزې پیل کړې او یا یې ځوابي ډزې وکړې چې له امله یې ۲۸ پاکستاني پوځیان ووژل شول او ۱۲ نور یې ټپیان شول. دغه برید د پاکستان او امریکا ترمنځ د اړیکو د خرابېدو لامل شو. د پاکستان ولس په ټول هېواد کې د لاریونونو په ترسره کولو سره غبرګون وښود او حکومت یې داسې اقدامات وکړل چې له افغانستان څخه د امریکا د وتلو په ستراتیژۍ یې منفي اغیزه وکړه. په دې اقداماتو کې د شمسي هوايي ډګر تخلیې او په پاکستان کې د ناټو د اکمالاتي لارې بندولو ګډون درلود.  &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/pakistan-yousuf-raza-gilani-nato-26-11-attacks/1/164167.html|title=Pakistan PM Gilani refers to NATO strike as '26/11 attacks'|work=India Today|date=14 December 2011|access-date=20 November 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thenews.com.pk/Todays-News-6-91995-Pakistan-may-restore-Nato-supplies-on-new-terms|title=Pakistan may restore Nato supplies on new terms|work=The News|date=10 February 2012|access-date=20 November 2014|first=Amir|last=Mir|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129115409/http://www.thenews.com.pk/Todays-News-6-91995-Pakistan-may-restore-Nato-supplies-on-new-terms|archive-date=29 November 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Newsweek-01&quot;&gt;{{cite web |last=Islam |first=Nazarul |date=27 November 2011 |title=NATO 'Regrets' Pakistan Strike |url=http://newsweekpakistan.com/scope/612 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426005053/http://newsweekpakistan.com/scope/612 |archive-date=26 April 2012 |access-date=27 November 2011 |work=[[Newsweek Pakistan]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TheHindu-01&quot;&gt;{{cite news|title=Anger as NATO copters kill 24 Pakistani soldiers|url=http://www.thehindu.com/news/international/article2662246.ece|work=The Hindu|location=India|last=Joshua|first=Anita|date=26 November 2011|access-date=28 November 2011|archive-date=28 November 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111128090429/http://www.thehindu.com/news/international/article2662246.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=27 November 2011 |title=NATO came under fire from Pakistan before attack: sources |url=https://news.yahoo.com/nato-came-under-fire-pakistan-attack-sources-134017538.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111223144508/http://news.yahoo.com/nato-came-under-fire-pakistan-attack-sources-134017538.html |archive-date=23 December 2011 |access-date=28 November 2011 |publisher=[[Yahoo! News]] |agency=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;200 meters&quot;&gt;{{cite web |last=Yusufzai |first=Mushtaq |date=28 November 2011 |title=Namaz-e-Janaza of Salala soldiers offered in Peshawar |url=http://www.thenews.com.pk/TodaysPrintDetail.aspx?ID=10598&amp;Cat=13 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225161907/https://www.thenews.com.pk/archive/print/264983-250-citizens-robbed-last-week |archive-date=25 December 2018 |access-date=28 November 2011 |publisher=The International News, Karachi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BBCNews-01&quot;&gt;{{cite news|title=Pakistan buries 24 troops killed in NATO airstrike|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-15908760|work=BBC News|date=26 November 2011|access-date=27 November 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Newsweek-012&quot;&gt;{{cite web |last=Islam |first=Nazarul |date=27 November 2011 |title=NATO 'Regrets' Pakistan Strike |url=http://newsweekpakistan.com/scope/612 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426005053/http://newsweekpakistan.com/scope/612 |archive-date=26 April 2012 |access-date=27 November 2011 |work=[[Newsweek Pakistan]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BBCNews-012&quot;&gt;{{cite news|title=Pakistan buries 24 troops killed in NATO airstrike|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-15908760|work=BBC News|date=26 November 2011|access-date=27 November 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Guardian-01&quot;&gt;{{cite news|title=Pakistan halts Nato supplies after attack leaves soldiers dead|url=https://www.theguardian.com/world/2011/nov/26/pakistan-halts-nato-supplies-attack|work=The Guardian|location=UK|last=Coleman|first=Jasmine|date=26 November 2011|access-date=27 November 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;timeofattack&quot;&gt;{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-26/pakistan/30443897_1_taliban-militants-pakistani-soldiers-pakistani-troops|title=28 Pakistani troops killed in NATO attack, outrage in Islamabad|date=26 November 2011|access-date=3 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20200302204921/https://timesofindia.indiatimes.com/us?referral=PM|archive-date=2 March 2020|work=[[The Times of India]]|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

د متحده ایالاتو د بهرنیو چارو وزیرې، هیلري کلنټن د ۲۰۱۲ کال د جولای په ۳ مه نېټه په رسمي توګه د پاکستان پوځ ته د اوښتو زیانونو له امله بښنه وغوښته. ورپسې پاکستان د ناټو اکمالاتي لاره بېرته پرانیستې.  &lt;ref name=&quot;CNN20120704&quot;&gt;{{cite news|title=Pakistan reopens NATO supply routes to Afghanistan|url=http://edition.cnn.com/2012/07/03/world/asia/us-pakistan-border-routes/index.html?hpt=hp_t1|work=CNN Wirestaff|publisher=CNN|access-date=4 July 2012|date=4 July 2012}}&lt;/ref&gt;

== مخينه او مهال ویش ==

=== برید ===
  د امریکا په مشرۍ د ناټو ځواکونو د ۲۰۱۱ کال د نومبر په ۲۶ د پاکستان او افغانستان پولې ته څېرمه د پاکستان ځواکونو د ګزمې پر دوو سرحدي پوستو ډزې وکړې. برید تقریبا په افغانستان کې او د ګرینويچ په وخت په ۲۱:۰۰ بجو وشو). د پوځي عملیاتو د عمومي رئیس DGMO))، تورن جنرال اشفاق ندیم په وینا، دا د ناټو یوهمغږی برید و او په کې دوه AH-64D اپاچي لانګبو هلیکوپتر، یو AC-130H سپیکټر توپ ویشتونکې اولوتکه او دوه F-15E ایګل جنګي جېټ الوتکې وکارول شوې. یوه MC-12W لیبرټي ټربو پروپیلر ډوله الوتکه د استخباراتي، څارنې او د پېژندنې په رول کې کارول شوې وه. دا پوستې د پاکستان د نيمه خپلواکه قبایلي سیمو (فاټا) کې د مومند ایجنسۍ د بایزۍ فرعي برخې په سلاله سیمه کې، له افغانستان د پولې څخه پاکستان په لور له ۲۰۰ مترو (۶۶۰ فټ) څخه تر ۲.۵ کیلومتره (۱.۶ مایل) پورې موقعیت لري، او د سلاله غره په څوکو کې یو کیلومتر فاصله لري.  &lt;ref name=&quot;timeofattack2&quot;&gt;{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-26/pakistan/30443897_1_taliban-militants-pakistani-soldiers-pakistani-troops|title=28 Pakistani troops killed in NATO attack, outrage in Islamabad|date=26 November 2011|access-date=3 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20200302204921/https://timesofindia.indiatimes.com/us?referral=PM|archive-date=2 March 2020|work=[[The Times of India]]|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ClarkReport&quot;&gt;{{cite web |title=US Central Command Investigation into Salala Checkpoint Engagement |url=https://www.scribd.com/full/80616338?access_key=key-26rt0xtpw7icq41c5zat |access-date=6 February 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;200 meters2&quot;&gt;{{cite web |last=Yusufzai |first=Mushtaq |date=28 November 2011 |title=Namaz-e-Janaza of Salala soldiers offered in Peshawar |url=http://www.thenews.com.pk/TodaysPrintDetail.aspx?ID=10598&amp;Cat=13 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225161907/https://www.thenews.com.pk/archive/print/264983-250-citizens-robbed-last-week |archive-date=25 December 2018 |access-date=28 November 2011 |publisher=The International News, Karachi}}&lt;/ref&gt;

تر ٢٤ پورې پاکستاني پوځيان په دغو بريدونو کې ووژل شول، چې په کې دوه افسران، جګړن مجاهد ميراني او تورن عثمان علي هم شامل وو. ديارلس نور سرتېري ټپيان شول. دواړو لورو ادعا کوله چې لومړی پر دوی بریدونه شوی. فرضي پوله، او همدارنګه د افغانستان د سرحدي سیمو په شاوخوا کې د طالب جنګیالیو د تګ راتګ سابقه، د پېښې د ممکنه لاملونو په توګه یاد شوي دي. &lt;ref name=&quot;Guardian-012&quot;&gt;{{cite news|title=Pakistan halts Nato supplies after attack leaves soldiers dead|url=https://www.theguardian.com/world/2011/nov/26/pakistan-halts-nato-supplies-attack|work=The Guardian|location=UK|last=Coleman|first=Jasmine|date=26 November 2011|access-date=27 November 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pakistan protest NATO attack on check post |url=http://www.thenews.com.pk/NewsDetail.aspx?ID=27328&amp;title=Pakistan-protest-Nato-attack-on-check-post |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111127011820/http://www.thenews.com.pk/NewsDetail.aspx?ID=27328&amp;title=Pakistan-protest-NATO-attack-on-check-post |archive-date=27 November 2011 |access-date=29 November 2011 |work=[[The News International]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Radio Pakistan&amp;nbsp;– At least twenty-five security officials including two officers were martyred when the NATO helicopters... |url=http://radio.gov.pk/newsdetail-12599 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426002531/http://radio.gov.pk/newsdetail-12599 |archive-date=26 April 2012 |access-date=29 November 2011 |publisher=[[Pakistan Broadcasting Corporation|Radio Pakistan]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Web18 |date=26 November 2011 |title=Pakistan cuts NATO supply lines after 'unprovoked' attack |url=http://www.firstpost.com/world/pakistan-cuts-nato-supply-lines-after-unprovoked-attack-141140.html |access-date=29 November 2011 |publisher=Firstpost}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Guardian-013&quot;&gt;{{cite news|title=Pakistan halts Nato supplies after attack leaves soldiers dead|url=https://www.theguardian.com/world/2011/nov/26/pakistan-halts-nato-supplies-attack|work=The Guardian|location=UK|last=Coleman|first=Jasmine|date=26 November 2011|access-date=27 November 2011}}&lt;/ref&gt;

==== د امریکا-افغان ادعاوې ====
د افغان او امریکایي چارواکو په وینا، پېښه وروسته له هغه پیل شوه چې د امریکا-افغان اېتلافي ځواکونو، چې د افغانستان په ختیځ کنړ ولایت کې یې د افغان طالبانو پر ضد عملیات کول، د پاکستان په سرحدي برخو کې تر ډزو لاندې راغلل . په کابل کې یوه افغان چارواکي وویل، &quot;د افغان پوځیانو پر وړاندې، چې د ملاتړ غوښتنه یې کړې وه، له هغه موقعیت څخه ډزې روانې وې..&quot;&lt;ref name=&quot;BBCNews-013&quot;&gt;{{cite news|title=Pakistan buries 24 troops killed in NATO airstrike|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-15908760|work=BBC News|date=26 November 2011|access-date=27 November 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WSJReport&quot;&gt;{{cite news|last=Nissenbaum|first=Dion; Tom Wright; Adam Entous|title=Airstrike Ravages U.S.-Pakistan Ties|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052970204630904577061270317324992|work=Wall Street Journal|access-date=28 November 2011|date=28 November 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://news.yahoo.com/nato-came-under-fire-pakistan-attack-sources-134017538.html NATO came under fire from Pakistan before attack: sources] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111223144508/http://news.yahoo.com/nato-came-under-fire-pakistan-attack-sources-134017538.html|date=23 December 2011}}, Reuters, 27 November 2011&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;newser&quot;&gt;[http://www.newser.com/article/d9raebf00/pakistan-to-boycott-key-meeting-in-germany-in-protest-over-nato-raid-that-killed-its-troops.html Pakistan to boycott key meeting in Germany in protest over NATO raid that killed its troops] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111129141612/http://www.newser.com/article/d9raebf00/pakistan-to-boycott-key-meeting-in-germany-in-protest-over-nato-raid-that-killed-its-troops.html|date=29 November 2011}}, Newser&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WSJReport2&quot;&gt;{{cite news|last=Nissenbaum|first=Dion; Tom Wright; Adam Entous|title=Airstrike Ravages U.S.-Pakistan Ties|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052970204630904577061270317324992|work=Wall Street Journal|access-date=28 November 2011|date=28 November 2011}}&lt;/ref&gt;

افغان چارواکي زیاته کړه چې پر دوی مستقیماً د پاکستان له یوې پوځي پوستې څخه ډزې وشوې. یوه غربي چارواکي تا نظر تایید کړ او ویې ویل: &quot;دوی د پاکستان د اردو له اډې څخه تر ډزو لاندې راغلل.&quot; او، &quot;دا یو دفاعي غبرګون و.&quot; د افغان او متحده ایالاتو د څرګندونو له مخې ورپسې د مقابلو  ډزو په وړاندې هلیکوپترو د ملاتړ غوښتنه وشوه.   &lt;ref name=&quot;TWR&quot;&gt;{{cite web |last=Shrivastava |first=Sanskar |date=30 November 2011 |title=US, NATO Attack on Pakistan Affected South Asia's Geopolitics Over a Week |url=http://www.theworldreporter.com/2011/11/us-nato-attack-on-pakistan-affected.html |access-date=30 November 2011 |work=The World Reporter |تاريخ الأرشيف=20 December 2019 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191220235522/https://www.theworldreporter.com/2011/11/us-nato-attack-on-pakistan-affected.html |url-status=dead |خونديځ نېټه=20 December 2019 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20191220235522/https://www.theworldreporter.com/2011/11/us-nato-attack-on-pakistan-affected.html |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20191220235522/https://www.theworldreporter.com/2011/11/us-nato-attack-on-pakistan-affected.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20191220235522/https://www.theworldreporter.com/2011/11/us-nato-attack-on-pakistan-affected.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WSJReport3&quot;&gt;{{cite news|last=Nissenbaum|first=Dion; Tom Wright; Adam Entous|title=Airstrike Ravages U.S.-Pakistan Ties|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052970204630904577061270317324992|work=Wall Street Journal|access-date=28 November 2011|date=28 November 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WSJReport4&quot;&gt;{{cite news|last=Nissenbaum|first=Dion; Tom Wright; Adam Entous|title=Airstrike Ravages U.S.-Pakistan Ties|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052970204630904577061270317324992|work=Wall Street Journal|access-date=28 November 2011|date=28 November 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://news.yahoo.com/afghan-soldiers-called-deadly-nato-airstrike-143342422.html Afghan soldiers called in deadly NATO airstrike], AP, RAHIM FAIEZ and RIAZ KHAN, 27 November 2011&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tough-line&quot;&gt;{{cite web |last=Flaherty |first=Anne |title=2 key senators call for tough line with Pakistan |url=http://www.washingtontimes.com/news/2011/nov/27/2-key-senators-call-tough-line-pakistan/ |access-date=29 November 2011 |work=The Washington Times}}&lt;/ref&gt;

د پاکستان یوه دفاعي چارواکي په مکرر ډول ومنله چې د پاکستان په سرحدي پوسته کې ناستو عسکرو د نفوذ د چټک مخنیوي په موخه هغه خواته یو څو رسام، د هاوان څو مرمۍ او یو یا دوه د ماشیندار ډزې کړې.&lt;ref name=&quot;Karen DeYoung&quot;&gt;{{cite news|title=Afghans say commando unit was attacked before airstrike was called on Pakistan|url=https://www.washingtonpost.com/world/afghans-say-unit-was-attacked-before-airstrike/2011/11/28/gIQAX6ZY5N_story.html?hpid=z1|access-date=22 December 2011|newspaper=The Washington Post|first1=Karen|last1=DeYoung|first2=Joshua|last2=Partlow|date=29 November 2011}}&lt;/ref&gt;

په کابل کې یوه بل امریکایي چارواکي د ۲۰۱۰ کال د سپټمبر میاشتې یوې پېښې ته اشاره وکړه چې د پاکستان پر یوې پوستې د ناټو یوې چورلکې ډزې وکړې چې دوه سرتېري یې ووژل. &quot;دا داسې یو حالت و چې یاغیانو د پاکستان د سرحدي پوستې له خوا سمدستي ډزې وکړې او هغه یې د ډزو د موقعیت په توګه وکاروله. کله چې موږ ځوابي ډزې وکړې، موږ د پاکستان امنیتي ځواکونو په نښه کړل.&quot; په کابل کې پوځي چارواکو ادعا وکړه چې په پاکستان کې اورپکو د پاکستان له سرحدي اډو څخه هم د بریدونو لپاره کار اخیستی دی، چې دوی وايي کېدای شي د ایتلافي ځواکونو انګېرنه وي چې د ډزو سر سم یې د هوایي برید غوښتنه وکړه.&lt;ref name=&quot;WSJReport5&quot;&gt;{{cite news|last=Nissenbaum|first=Dion; Tom Wright; Adam Entous|title=Airstrike Ravages U.S.-Pakistan Ties|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052970204630904577061270317324992|work=Wall Street Journal|access-date=28 November 2011|date=28 November 2011}}&lt;/ref&gt;

یوه امریکايي چارواکي وویل، د ناټو ځواکونو لوېدیځې پولې ته څېرمه د پاکستان د پوځ د ۱۱مې قول اردو قومندانۍ ته خبر ورکړی و، چې په همدې ورځ به د طالب اورپکو پر ضد عملیات وکړي. پاکستاني جنرال عباس په یوه خبري کنفرانس کې ومنله چې ایتلافي ځواکونو &quot;زموږ پوځ ته  دمخه خبر ورکړی و، چې دوی به هلته عملیات وکړي.&lt;ref name=&quot;Karen DeYoung2&quot;&gt;{{cite news|title=Afghans say commando unit was attacked before airstrike was called on Pakistan|url=https://www.washingtonpost.com/world/afghans-say-unit-was-attacked-before-airstrike/2011/11/28/gIQAX6ZY5N_story.html?hpid=z1|access-date=22 December 2011|newspaper=The Washington Post|first1=Karen|last1=DeYoung|first2=Joshua|last2=Partlow|date=29 November 2011}}&lt;/ref&gt;

د امریکا د پوځ په وینا، د پلان شوي برید په اړه معلومات د پولې هغه مرکز ته لېږدول شوي وو چې د دواړو خواوو افسران ځای پرځای وو او د معلوماتو په تبادلې سره په دې هڅه کې وو چې پر یو بل د ډزو مخه ونیسي، چې وروسته پاکستاني افسرانو برید ته اجازه ورکړه او څرګنده یې کړه چې په سیمه کې هېڅ پاکستاني ځواکونو شتون نه درلود.&lt;ref&gt;Barnes, Julian E. and Adam Entous, &quot;[https://www.wsj.com/articles/SB10001424052970203833104577072771910500442?mod=googlenews_wsj Pakistan Was Consulted Before Fatal Hit, U.S. Says]&quot;, ''[[The Wall Street Journal]]'', 2 December 2011.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Bill Roggio|Roggio, Bill]], &quot;[http://www.longwarjournal.org/threat-matrix/archives/2011/12/pakistan_cleared_isaf_airstrik.php Pakistan cleared ISAF airstrikes that killed its own troops], ''[[Long War Journal]]'', 2 December 2011.&lt;/ref&gt;

==== د پاکستان ادعاوې ====
دې پېښې په پاکستان کې غوسه او ناندرۍ را پورته کړې، چې دا برید یې &quot;بې پروا او خپلسره ډزې&quot;، &quot;غیر مسؤلانه عمل&quot; او د دې هېواد له حاکمیت څخه &quot;سخته سرغړونه&quot; یاد کړ. د پاکستان د پوځي تاسیساتو مشرانو د پوځ په پوستو باندې د ناټو بریدونه قصدي، له مخکې څخه پلان شوي او له مخکې څخه طرحه شوي وګڼل. پاکستان د ناټو په &quot;عادي عذرونو&quot; باندې په نیوکو، هغه ادعاوې رد کړې چې دوی له نیښتې مخکې ډزې کړې وې، او ویې ویل چې کله ناټو د شپې برید پیل کړ، هغو سرتېرو چې د پوستې ساتنه کوله ویده او استراحت وو. &lt;ref&gt;{{cite news|title=Pakistan blasts &quot;unprovoked&quot; NATO attacks|url=http://www.cbsnews.com/8301-503543_162-57331477-503543/pakistan-blasts-unprovoked-nato-attacks/|work=[[CBS News]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kyodo&quot;&gt;{{cite web |date=23 November 2011 |title=Pakistan condemns NATO attack as 'stark violation' of sovereignty |url=http://english.kyodonews.jp/news/2011/11/128393.html |access-date=29 November 2011 |publisher=English.kyodonews.jp}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;preplanned&quot;&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/world/pakistan/Pakistan-army-believes-NATO-attack-planned-says-reports/articleshow/11043774.cms|title=Pakistan army believes NATO attack planned says reports|work=Times of India|date=9 December 2011|access-date=16 February 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120110111008/http://timesofindia.indiatimes.com/world/pakistan/Pakistan-army-believes-NATO-attack-planned-says-reports/articleshow/11043774.cms|archive-date=10 January 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.nation.com.pk/pakistan-news-newspaper-daily-english-online/national/28-Dec-2011/pakistan-rejects-us-army-findings-on-nato-attacks|title=Pakistan rejects US army findings on Nato attacks|work=The Nation|date=28 December 2011|access-date=16 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120126233259/http://www.nation.com.pk/pakistan-news-newspaper-daily-english-online/national/28-Dec-2011/pakistan-rejects-us-army-findings-on-nato-attacks|archive-date=26 January 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BBCNews-014&quot;&gt;{{cite news|title=Pakistan buries 24 troops killed in NATO airstrike|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-15908760|work=BBC News|date=26 November 2011|access-date=27 November 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite news|title=Pakistan denies firing provoked Nato border attack|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-15915247|newspaper=BBC|date=28 November 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author=5 Minutes 10 Minutes &lt;!-- // .tier-2 --&gt;|url=http://www.theaustralian.com.au/news/world/pakistan-hits-lame-excuses-for-nato-attack/story-e6frg6so-1226208563639|title=Pakistan hits 'lame excuses' for NATO attack|work=The Australian|access-date=29 November 2011|date=29 November 2011|archive-date=28 November 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111128224502/http://www.theaustralian.com.au/news/world/pakistan-hits-lame-excuses-for-nato-attack/story-e6frg6so-1226208563639|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

تورن جنرال اثر عباس د آی ایس آی د عامه اړیکو عمومي رئیس، ناټو وننګوله چې &quot;که دوی ادعا کوي چې ډزې د پاکستان له خوا پیل شوي، ثبوت دې وړاندې کړي. زموږ له خوا هېڅ ډزې نه دي شوي.&quot; هغه وویل چې ناټو او افغانستان &quot;په دې وخت کې، هڅه کوي چې په عذرونو له وضعیت څخه ځان خلاص کړي، د دوی تلفات چېرته دي؟&quot;  په عین حال کې، دا ادعا د پاکستان له خوا په کلکه رد شوه چې د پاکستاني چارواکو له خوا د هوایي برید اجازه ورکړل شوې وه. حتی ادعا یې وکړه چې برید له هغه نور هم دوه ساعته دوام وکړ، چې پاکستاني چارواکو اېتلافي ځواکونو ته د درېدو خبرداری ورکړ. &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.dawn.com/2011/11/29/nato-attack-govt-response-leaves-room-for-fence-mending.html|title=Nato attack: Govt response leaves room for fence-mending|work=Dawn News|date=28 November 2011|access-date=30 November 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://news.yahoo.com/pakistan-says-nato-ignored-pleas-during-attack-074025755.html|title=Pakistan says NATO ignored its pleas during attack|work=Yahoo! News|date=28 November 2011|access-date=16 February 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BBCNews-015&quot;&gt;{{cite news|title=Pakistan buries 24 troops killed in NATO airstrike|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-15908760|work=BBC News|date=26 November 2011|access-date=27 November 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated12&quot;&gt;{{cite news|title=Pakistan denies firing provoked Nato border attack|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-15915247|newspaper=BBC|date=28 November 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Categorical denial &amp; permission to respond when attacked&quot;&gt;{{cite news|title=Pakistan allows army to counter-attack Nato|url=http://www.emirates247.com/news/world/pakistan-allows-army-to-counter-attack-nato-2011-12-02-1.431083|newspaper=Reuters|date=2 December 2011}}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;arabnews&quot;&gt;{{cite news|last=CHRIS BRUMMITT|title=Pakistan says NATO ignored its pleas during attack|url=http://arabnews.com/world/article539771.ece|newspaper=Arab News|date=28 November 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;washingtonpost1&quot;&gt;{{cite news|title=Afghans say commando unit was attacked before airstrike was called on Pakistan|url=https://www.washingtonpost.com/world/afghans-say-unit-was-attacked-before-airstrike/2011/11/28/gIQAX6ZY5N_story.html?hpid=z1|access-date=22 December 2011|newspaper=The Washington Post|first1=Karen|last1=DeYoung|first2=Joshua|last2=Partlow|quote=&quot;''.....That account of the mission is disputed by Pakistani authorities, who say the U.S. launched an unprovoked attack on two of their border posts, a prolonged assault that continued for nearly two hours including after Pakistani officials alerted the coalition forces to stop''&quot;|date=29 November 2011}}&lt;/ref&gt;

د پاکستان د پوځ په لومړنیو رپوټونو کې وویل شول چې په دوو پوستو کې څه کم ۴۰ پوځیانو شتون درلود، چې زیاتره یې د برید پر مهال ویده یا استراحت وو. لومړی چورلکو د غره پر سر د «ولکانو» په نوم پر سرحدي پوسته برید وکړ. لومړني برید له پوستې سره ټولې اړیکې غوڅې کړې، چې د چټک ځوابي برید لپاره یې د پاکستان د هوايي ځواک څخه د هوايي ملاتړ غوښتنه ناشونې کړه. پر ځای یې پاکستاني پوځيان د &quot;بولډر&quot; په نوم په نږدې پوسته کې ځای پر ځای شول، او د ناټو له چورلکو سره د الوتکو ضد توپونو په ډزو ښکېل شول.چې ورپسې هلیکوپترونو چټک شاتګ وکړ. &lt;ref name=&quot;Guardian-014&quot;&gt;{{cite news|title=Pakistan halts Nato supplies after attack leaves soldiers dead|url=https://www.theguardian.com/world/2011/nov/26/pakistan-halts-nato-supplies-attack|work=The Guardian|location=UK|last=Coleman|first=Jasmine|date=26 November 2011|access-date=27 November 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bbc&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-15901363|title=Pakistan outrage after 'Nato attack kills soldiers'|work=BBC News|last1=Childs|first1=Nick|date=12 May 2011|access-date=29 November 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://tribune.com.pk/story/297979/nato-jets-attack-checkpost-on-pak-afghan-border/|title=24 soldiers killed in NATO attack on Pakistan checkpost|publisher=[[The Express Tribune]]|date=26 November 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Khan |first1=Zia |date=3 December 2011 |title=Not interested: Islamabad rejects NATO joint probe |url=http://tribune.com.pk/story/301511/not-interested-islamabad-rejects-nato-joint-probe/ |access-date=3 December 2011 |publisher=[[The Express Tribune]]}}&lt;/ref&gt;

پاکستاني چارواکو هڅه وکړه چې د ناټو  لورو ته د وضعیت په اړه  خبر ورکړي، خو د پاکستان دا غوښتنه برید کوونکي ځواک ته و نه رسېده. په بولډر سرحدي پوسته د برید لپاره چورلکې دوهم ځل راغلې. لږه شېبه وروسته د ناټو له قومندانانو سره اړیکه ټینګه شوه او برید ودرول شو. ټوله مرګ ژوبله په ولکانو سرحدي پوسته د لومړني برید له امله را منځ ته شوه. وروسته تورن جنرال عباس څرګنده کړه چې دا له عقل څخه لرې ده چې ولې ناټو ځواکونه د دوهم برید لپاره راستانه شول. &lt;ref&gt;{{cite web |date=3 December 2011 |title=Salala post attack beyond comprehension: ISPR |url=http://nation.com.pk/pakistan-news-newspaper-daily-english-online/Politics/03-Dec-2011/Salala-post-attack-beyond-comprehension-ISPR |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111203223028/http://nation.com.pk/pakistan-news-newspaper-daily-english-online/Politics/03-Dec-2011/Salala-post-attack-beyond-comprehension-ISPR |archive-date=3 December 2011 |access-date=3 December 2011 |publisher=[[The Nation (Pakistani newspaper)|The Nation]]}}&lt;/ref&gt;  

د سیمه ییزو چارواکو له قوله، د ناټو د برید پر مهال، د افغانستان په سرحدي سیمه کې د اورپکو هېڅ فعالیت نه و. د آی اېس آی د عامه اړیکو وياند، عباس وويل، چې د دواړو سرحدي پوستو کوردینات آيساف ته ورکړل شو و. هغه زیاته کړه چې بريد څه کم دوه ساعته دوام وکړ او ادعا یې وکړه چې د پوستو پرسونل GHQ ته خبرداری ورکړ، چې ورپسې سمدستي په افغانستان کې د آیساف سیمه ییزې اډې ته خبر ورکړل شو ترڅو شاوخوا دشپې ۱۲:۳۰ بجې برید ودروي، خو دوی داسې ونه کړل. په ځای یې، GHQ په پوستو کې پرسونل ته د غبرګون اجازه ورکړه. ناټو د شپې په ۱:۱۵ بجو خبر ورکړ چې دوی پوه شول چې د پاکستان په اردو یې برید کړی او خپلو ځواکونو ته یې امر کړی چې برید ودروي. بیا هم د ناټو د توپونو هوايي بمبار د پاکستان د ژغورنې هغه ځواک په نښه کولو ته دوام ورکړ چې د دوو پوستو مرستې ته یې وردانګلې وو. پاکستان دغه پېښه &quot;بې پروا او خپلسرې ډزې&quot;، یو &quot;غیر مسؤلانه عمل&quot;، او د دوی له حاکمیت څخه &quot;سخته سرغړونه&quot; وبلله. &lt;ref name=&quot;yahoo&quot;&gt;[https://news.yahoo.com/nato-attack-allegedly-kills-24-pakistani-troops-180926187.html NATO attack allegedly kills 24 Pakistani troops], Yahoo! News&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;arabnews2&quot;&gt;{{cite news|last=CHRIS BRUMMITT|title=Pakistan says NATO ignored its pleas during attack|url=http://arabnews.com/world/article539771.ece|newspaper=Arab News|date=28 November 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Timing and NATO Attack on rescue team&quot;&gt;{{cite news|last=KIMBERLY DOZIER|title=US suspects NATO forces lured into deadly raid|url=https://news.yahoo.com/us-suspects-nato-forces-lured-deadly-raid-071123118.html|agency=Associated Press|access-date=29 November 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BBCNews-016&quot;&gt;{{cite news|title=Pakistan buries 24 troops killed in NATO airstrike|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-15908760|work=BBC News|date=26 November 2011|access-date=27 November 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Timing and NATO Attack on rescue team2&quot;&gt;{{cite news|last=KIMBERLY DOZIER|title=US suspects NATO forces lured into deadly raid|url=https://news.yahoo.com/us-suspects-nato-forces-lured-deadly-raid-071123118.html|agency=Associated Press|access-date=29 November 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Afghans Say Pakistan Fired First in NATO Attack|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052970204630904577061270317324992|work=The Wall Street Journal|last1=Tom|first1=Wright|last2=Nissenbaum|first2=Dion|date=27 November 2011|access-date=27 November 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Guardian-015&quot;&gt;{{cite news|title=Pakistan halts Nato supplies after attack leaves soldiers dead|url=https://www.theguardian.com/world/2011/nov/26/pakistan-halts-nato-supplies-attack|work=The Guardian|location=UK|last=Coleman|first=Jasmine|date=26 November 2011|access-date=27 November 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kyodo2&quot;&gt;{{cite web |date=23 November 2011 |title=Pakistan condemns NATO attack as 'stark violation' of sovereignty |url=http://english.kyodonews.jp/news/2011/11/128393.html |access-date=29 November 2011 |publisher=English.kyodonews.jp}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pakistan Deaths: US Offers Condolences |url=http://news.sky.com/home/world-news/article/16118154 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111128231518/http://news.sky.com/home/world-news/article/16118154 |archive-date=28 November 2011 |access-date=29 November 2011 |publisher=News.sky.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TWR2&quot;&gt;{{cite web |last=Shrivastava |first=Sanskar |date=30 November 2011 |title=US, NATO Attack on Pakistan Affected South Asia's Geopolitics Over a Week |url=http://www.theworldreporter.com/2011/11/us-nato-attack-on-pakistan-affected.html |access-date=30 November 2011 |work=The World Reporter |تاريخ الأرشيف=20 December 2019 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191220235522/https://www.theworldreporter.com/2011/11/us-nato-attack-on-pakistan-affected.html |url-status=dead |خونديځ نېټه=20 December 2019 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20191220235522/https://www.theworldreporter.com/2011/11/us-nato-attack-on-pakistan-affected.html |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20191220235522/https://www.theworldreporter.com/2011/11/us-nato-attack-on-pakistan-affected.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20191220235522/https://www.theworldreporter.com/2011/11/us-nato-attack-on-pakistan-affected.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Matthew Rosenberg and Eric Schmitt, [https://www.nytimes.com/2011/12/03/world/asia/pakistan-refuses-to-help-as-us-sorts-out-fatal-airstrikes.html Pakistan Refuses to Help as U.S. Sorts Out a Fatal Attack] ''[[The New York Times]]'' 2 December 2011&lt;/ref&gt;

په افغانستان کې د جګړې له پیل راهیسې، دا برید د پاکستان په خاوره کې د ناټو تر ټولو مرګونی برید و. د پوځي عملیاتو د عمومي رئیس تورن جنرال اشفق، او لوی درستیز، ډګرجنرال وحید ارشد په یو رسنیز کنفرانس کې ادعا وکړه چې دا &quot;تصادفي&quot; پېښه نه وه. هغه د یو لړ پېښو په اړه وویل چې د برید په وخت کې ناټو ته خبر ورکړل شوی و خو د دوی چورلکې په محاربه کې پاتې شوې. د پاکستان پوځ دا هم وویل چې د ناټو ځواکونه په پوسته د دوهم ځل برید لپاره را ورګرځېدل. کله چې له هغه وپوښتل شول چې آیا پاکستان د امریکا د هوايي ځواک د افسر، برید جنرال سټیفن په مشرۍ د څېړنیز ټیم څخه راضي دی، هغه قاطع ځواب ورکړ او ویې ویل چې په تېرو کې د پاکستان د حاکمیت څخه د سرغړونې ټولې پېښې د منلو وړ پایلې ته نه دي رسېدلي. پاکستان ته بلنه ورکړل شوه چې د پېښې په اړه په ګډه پلټنه وکړي، خو پاکستان له ګډون څخه انکار وکړ.  

تورن جنرال اشفق د ډسمبر په ۹ ادعا وکړه چې ناټو هغه شپه د مخابروي اړیکو څارنه کوله او دوی پوهېدل چې د ولکانو پوسته یې ویشتلې ده. د پاکستان پوځ دا برید «بې پروا او خپل سری» یاد کړ. د پاکستان حکومت په امريکا سختې نیوکې وکړې او سمدلاسه یې په افغانستان کې مېشتو ناټو ځواکونو ته اکمالات ودرول. د توجه وړ دا وه چې د شنبې ورځې دا بريد، په افغانستان کې د امريکا په مشرۍ د ايتلافي ځواکونو قوماندان جنرال جان الن او د پاکستان د پوځ مشر جنرال اشفق پروېز کياني تر منځ له لیدنې یوه ورځ وروسته وشو. په دې لیدنه کې دواړو قوماندانانو د پولو په اوږدو کې په همغږۍ او د نورو اقداماتو په اړه خبرې وکړې چې &quot;موخه یې د پولې دواړو غاړو ته د کنټرول ډېرول و&quot;.   &lt;ref name=&quot;NATO was monitoring transmitions and knew who they attacked2&quot;&gt;{{cite news|title=Pakistan to deploy air defence weapons on Afghan border|url=http://www.firstpost.com/fwire/pakistan-to-deploy-air-defence-weapons-on-afghan-border-151844.html|work=First Post|date=9 December 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NATO monitored transmission and knew who they attacked 22&quot;&gt;{{cite news|title=Pak to deploy air defence weapons on Afghan border|publisher=rediff News|author=Rezaul H Laskar|url=http://www.rediff.com/news/report/pak-to-deploy-air-defence-weapons-on-afghan-border1/20111209.htm|date=9 December 2011}}&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>5yr86ci5b7iubjnfxkqqfudkdhp2zlo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>په افغانستان کې د قرآن سوځونې اړوند لاریونونه (۲۰۱۲)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>69459</id>
    <revision>
      <id>370073</id>
      <parentid>369318</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T08:25:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>370073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26621" sha1="jdv9r2eu0izmqxkrehybymv4ovbpobm" xml:space="preserve">په ۲۰۱۲ زکال کې په افغانستان کې د قرآن کریم د سوزولو اړوند لاریونونه د اعتراضاتو هغه لړۍ وه چې د تاوتریخوالي له بېلابېلو ډولونو سره مل وه او د افغانستان په بګرایم هوايي اډه کې د میشتو امریکايي سرتېرو له خوا د اسلامي مذهبي کتابونو د سوزولو پر ضد ترسره شول. د ۲۰۱۲ زکال د فبروري په ۲۲ مه په بګرام اډه کې امریکايي ځواکونو د قرآن کریم هغو نسخو ته اور واچاوه چې طالب بندیانو د هغو له پاڼو څخه یو بل ته د پیغامونو په لیکلو کې ګټنه کوله. له دغې چارې څخه د مخنیوي په موخه امریکایي سرتېرو د قرآن کریم نسخو ته اور واچاوه. په دغه اډه کې کارکوونکو افغان ځواکونو راپور ورکړ چې د دغې چارې له امله راپارېدلو افغانانو بګرام محاصره کړه او دغه اډه یې د تیلو څخه په جوړو شوو لاسي بمونو (کوکټیل مولوتوف) او ډبرو وویشته. د دغو پنځه ورځنیو اعتراضاتو په ترڅ کې د څلورو امریکايي سرتېرو په ګډون ۳۰ تنه ووژل شول او څه باندې ۲۰۰ تنه نور ټپیان شول. ورته مهال د دغه اډې د بندخونې په کتابتون کې د قرآن کریم د موجودو نسخو سوزولو نړیوال غبرګونه هم راوپارول. دغه اعتراضات د داخلي پاڅونونو لامل هم وګرځېدل چې له امله یې ۴۱ تنه مړه او لږ تر لږه ۲۷۰ تنه ټپیان شول. &lt;ref&gt;{{cite web |date=21 February 2012 |title=Koran Burning by US troops in Afghanistan provokes outrage and revolts |url=http://www.nationalturk.com/en/koran-burning-by-us-troops-in-afghanistan-provokes-outrage-and-revolts-16586 |access-date=19 April 2012 |publisher=National Turk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;theaustralian1&quot;&gt;{{cite web |date=24 February 2012 |title=Obama forced to apologise to Karzai for Koran burnings in Afghanistan |url=http://www.theaustralian.com.au/news/world/obama-forced-to-apologise-to-karzai-for-koran-burnings-in-afghanistan/story-e6frg6so-1226280166800 |access-date=19 April 2012 |work=Agence France-Presse (AFP) |publisher=The Australian |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120303151955/http://www.theaustralian.com.au/news/world/obama-forced-to-apologise-to-karzai-for-koran-burnings-in-afghanistan/story-e6frg6so-1226280166800 |archivedate=3 March 2012 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Interfax-Religion |url=http://www.interfax-religion.com/?act=news&amp;div=9116 |access-date=2012-12-09 |publisher=Interfax-Religion }}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Quinn&quot;&gt;{{cite web |last1=Quinn |first1=Patrick |last2=Faiez |first2=Rahim |date=3 March 2012 |title=Official: Mistakes led to Afghan Quran burnings |url=https://news.yahoo.com/official-mistakes-led-afghan-quran-burnings-053758916.html |access-date=2012-12-09 |publisher=News.yahoo.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;stripes&quot;&gt;{{cite web |last=Kuz |first=Martin |title=Afghanistan suffers deadliest day of protests |url=http://www.stripes.com/news/afghanistan-suffers-deadliest-day-of-protests-1.169698?localLinksEnabled=false |access-date=29 February 2012 |publisher=Stripes.com}}&lt;/ref&gt;

== مخینه ==
د بګرام هوايي اډه د پلازمینې کابل شمالي لوري ته په ۴۰ کیلومترۍ (۲۵ مایله) فاصله کې په افغانستان کې د امریکایي ځواکونو تر ټولو لویه اډه وه. په دغه اډه کې دننه بندخونې (د بګرام یا پروان بندخونه) هم شتون درلود چې د طالبانو، القاعدې او نورو وسله والو په سلګونو تنه غړي په کې بندیان و. &lt;ref&gt;{{cite web |title=Rocket Attack on U.S. Base in Afghanistan Kills 2 Troops, Wounds 6 Americans |url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,528003,00.html |access-date=2012-12-09 |publisher=Foxnews.com |archive-date=2013-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130525182124/http://www.foxnews.com/story/0,2933,528003,00.html |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

د ۲۰۱۲ زکال په فبروي میاشت کې د دغې اډې دوه افغان – امریکايي ژباړونکو د بګرام له بندخونې څخه ۱۶۵۲ زاړه شوي هر ډول کتابونه چې په هغو کې د قرآن کریم ۴۸ نسخې هم شاملې وې له دغې بندخونې راوویستل او هغه یې په یو خوندي ځای کې کېښودل. د فبروري په ۲۲مه د متحده ایالاتو څو تنو سرتېرو دغه راغونډي شوي کتابونه د سوزولو په موخه ولېږل. په دغه اډه کې د کاره لوېدلو توکو د راغونډولو په موخه افغان کارکوونکو راپور ورکړ چې یو شمېر سوزېدلي کتابونه یې پیدا کړي او له ځنډ پرته یې د دغې موضوع خبر د افغانستان د ملي اردو یو قوماندان ته ورساوه. &lt;ref name=&quot;Quinn2&quot;&gt;{{cite web |last1=Quinn |first1=Patrick |last2=Faiez |first2=Rahim |date=3 March 2012 |title=Official: Mistakes led to Afghan Quran burnings |url=https://news.yahoo.com/official-mistakes-led-afghan-quran-burnings-053758916.html |access-date=2012-12-09 |publisher=News.yahoo.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=U.S. apologizes for Koran burning as Afghans storm Bagram airbase &amp;#124; News &amp;#124; National Post |url=http://news.nationalpost.com/2012/02/21/u-s-general-apologizes-as-afghans-storm-bagram-airbase-over-desecrated-korans/ |access-date=2012-12-09 |publisher=News.nationalpost.com}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://nation.foxnews.com/koran/2012/03/01/obama-prosecuting-us-soldiers-koran-burning|work=Fox News|title=Obama Prosecuting U.S. Soldiers for Koran Burning? – Koran – Fox Nation|date=1 March 2012|access-date=1 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714152236/http://nation.foxnews.com/koran/2012/03/01/obama-prosecuting-us-soldiers-koran-burning|archive-date=14 July 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

په افغانستان کې د ایساف او امریکايي ځواکونو قوماندان جان آر. آلن وویل چې دغه کتابونه د بندخونې له کتابتون راغونډ شوي چې په بند کې د شته بندیانو له خوا ترې ګټنه کېدله. هغه څرګنده کړه چې یو شمېر مذهبي کتابونه د هغو په محتوا کې د «سخت دریځۍ اړوند» مواردو له امله راغونډ شوي او زیاته یې کړه چې «ښکاري له دغو اسنادو څخه د سخت دریځو د ارتباطاتو د تسهیل په موخه ګټنه کېدله».&lt;ref name=&quot;stripes2&quot;&gt;{{cite web |last=Kuz |first=Martin |title=Afghanistan suffers deadliest day of protests |url=http://www.stripes.com/news/afghanistan-suffers-deadliest-day-of-protests-1.169698?localLinksEnabled=false |access-date=29 February 2012 |publisher=Stripes.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cnn&quot;&gt;{{cite news|url=http://articles.cnn.com/2012-02-25/asia/world_asia_afghanistan-burned-qurans_1_qurans-protests-afghan-police?_s=PM:ASIA|work=CNN|title=Apology for Quran burning not enough, Muslim scholars say|date=2 March 2012|access-date=27 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120227094532/http://articles.cnn.com/2012-02-25/asia/world_asia_afghanistan-burned-qurans_1_qurans-protests-afghan-police?_s=PM:ASIA|archive-date=27 February 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== لاریونونه او تاوتریخوالی ==
ډیری افغان وګړو د دغې چارې په غبرګون کې په لاریونونو لاس پورې کړ. لاریون کوونکو امریکا ضد احساسات او همدارنګه له افغان ولسمشر څخه ناخوښي څرګنده کړه؛ رسنیو هم د هغو شعارنه لکه «مرګ پر امریکا، مرګ پر اوباما او مرګ په کرزي» خپاره کړل. د امریکا د ولسمشر بارک اوباما او په افغانستان کې د ایساف او امریکايي ځواکونو د عمومي قوماندان جان آر. آلن له خوا له بخښنې غوښتلو سربېره لاریون کوونکو د فرانسوي، نارویژي او امریکايي ځواکونو پر اډو بریدونه وکړل چې په دغو اډو کې په مهترلام او کاپیسا کې اډې هم شاملې وې. &lt;ref&gt;[http://www.palmbeachpost.com/news/world/obama-apologizes-as-afghan-quran-protests-rage-2194162.html Obama apologizes as Afghan Quran protests rage] {{dead link|date=June 2016|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=22 February 2012 |title=Riots over Koran burning end in death in Afghanistan |url=http://www.thespec.com/news/world/article/675270--riots-over-koran-burning-end-in-death-in-afghanistan |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130204073502/http://www.thespec.com/news/world/article/675270--riots-over-koran-burning-end-in-death-in-afghanistan |archive-date=4 February 2013 |access-date=2012-12-09 |publisher=Thespec.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dw&quot;&gt;{{cite web |title=Anti-US protests rage on in Afghanistan |url=http://www.dw.de/dw/article/0,,15759255,00.html?maca=en-rss-en-all-1573-rdf |access-date=2012-12-09 |publisher=Dw.de}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=AFP |date=24 February 2012 |title=Obama apologises over Quran burning – The Express Tribune |url=http://tribune.com.pk/story/341172/obama-apologises-over-quran-burning/ |access-date=2012-12-09 |publisher=Tribune.com.pk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NY Daily&quot;&gt;{{cite news|last=Shahid|first=Aliyah|title=Newt Gingrich rips President Obama's apology to Afghanistan's Hamid Karzai over Koran burnings|url=http://www.nydailynews.com/news/election-2012/newt-gingrich-rips-president-obama-apology-afghanistan-hamid-karzai-koran-burnings-article-1.1027945|access-date=26 February 2012|newspaper=New York Daily News|date=24 February 2012}}&lt;/ref&gt;

د دغو اعتراضاتو او لاریونونو په لومړیو دریو ورځو کې د ۲۳ تنو د مړینې راپورونه ورکړل شول چې په دغو تلفاتو کې د متحده ایالاتو ۴ تنه سرتېري هم شامل و؛ په وژل شوو امریکايي سرتېرو کې دوه تنه یې د افغان امنیتي ځواکونو د یو سرتېري له خوا ووژل شول؛ له دې سربېره ۵۵ تنه نور ټپیان شول. د بهرنیو ځواکونو قوماندان جان آلن ننګرهار ته ولاړ او هلته یې له خپلو سرتېرو څخه وغوښتل چې د غچ اخیستو هڅه ونکړي. د فبروي په ۲۵ مه طالبانو د څلورو امریکايي سرتېرو د وژنې مسئولیت پر غاړه واخیست په داسې حال کې چې د راپورونو پر بنسټ دوه تنه یې یو افغان سرتېري وژلي و. له دغو څلورو امریکايانو څخه دوه یې لوړ رتبه لرونکي امریکايي پوځي سلاکارن و چې په کابل کې د کورنیو چارو وزارت دننه وژل شول. طالبانو ادعا وکړه چې د دوی له یو غړي سره مرسته شوې وه چې وزارت ته دننه شي او تر امریکایانو ځان ورسوي. قوماندان آلن د کورنیو چارو وزارت دننه په دوه لوړ پوړو امریکايي افسرانو باندې برید «بزدلانه» عمل وباله. &lt;ref&gt;{{cite news|last=Harooni|first=Mirwais|url=https://www.reuters.com/article/us-afghanistan-korans-idUSTRE81K09T20120224|title=Twelve killed in protests across Afghanistan|date=24 February 2012|agency=Reuters.com|access-date=2012-12-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;vsun&quot;&gt;[https://vancouversun.com/story_print.html?id=6196816&amp;sponsor= Afghan soldier kills two NATO troops in Qur'an protests: ISAF]{{dead link|date=December 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;theaustralian12&quot;&gt;{{cite web |date=24 February 2012 |title=Obama forced to apologise to Karzai for Koran burnings in Afghanistan |url=http://www.theaustralian.com.au/news/world/obama-forced-to-apologise-to-karzai-for-koran-burnings-in-afghanistan/story-e6frg6so-1226280166800 |access-date=19 April 2012 |work=Agence France-Presse (AFP) |publisher=The Australian |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120303151955/http://www.theaustralian.com.au/news/world/obama-forced-to-apologise-to-karzai-for-koran-burnings-in-afghanistan/story-e6frg6so-1226280166800 |archivedate=3 March 2012 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;stripes3&quot;&gt;{{cite web |last=Kuz |first=Martin |title=Afghanistan suffers deadliest day of protests |url=http://www.stripes.com/news/afghanistan-suffers-deadliest-day-of-protests-1.169698?localLinksEnabled=false |access-date=29 February 2012 |publisher=Stripes.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Riechmann|first=Deb|title=Afghan protesters angry over Quran burnings attack US base with grenades|url=http://www.greenfieldreporter.com/view/story/0d3071dd5e5f44b985214195d784240b/AS--Afghanistan/|access-date=26 February 2012|newspaper=Daily Reporter|date=26 February 2012|agency=Associated Press}}{{Dead link|date=September 2018|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=2 American officers killed in Afghan ministry|url=http://www.cnn.com/2012/02/25/world/asia/afghanistan-americans-killed/index.html?hpt=hp_t1|access-date=25 February 2012|newspaper=CNN|date=25 February 2012|first1=Nick Paton|last1=Walsh|first2=Masoud|last2=Popalzai}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;KUNA&quot;&gt;{{cite news|title=Britain withdraws civilians from Afghanistan|url=http://www.kuna.net.kw/ArticleDetails.aspx?id=2223614&amp;language=en|access-date=26 February 2012|newspaper=Kuwait News Agency|date=25 February 2012}}&lt;/ref&gt;

په شمالي کندز ولایت کې د فبروري میاشتې د ۲۶مې نېټې په لاریون کې یو لاریون کوونکی ومړ، د متحده ایالاتو اووه سرتېري د یو لاسي بم د چاودنې په پایله کې ټپیان شول؛ ورته مهال لاریون کوونکو د لاسي بمونو، تفنګچو، چاقوګانو، لرګیو او ډبرو څخه په کار اخیستو د کندز پر امنیه قوماندانۍ برید وکړ او له امله یې دلته هم ۱۶ تنه ټپیان شول. لاریون کوونکو هڅه وکړه په دغه ولایت کې د ملګرو ملتونو ودانۍ ته اور واچوي. د فبروري په ۲۷مه نېټه یو ځانمرګي بریدګر له چاودېدونکو توک ډک موټر ته د جلال آباد د هوايي ډګر په دروازه کې چاودنه ورکړه او له امله یې ۹ تنه مړه او ۱۲ تنه ټپیان شول. طالبانو د دغه برید پړه ومنله او هغه یې د قرآن کریم د سوزولو اړوند «غچ» وباله. افغان وګړي دې ته متوجه شول چې د دوی له احساساتو څخه د طالبانو او د ګلبدین حکمتیار د اسلامي حزب د وسله والو یاغي ډلو په څېر نورې ملیشه ډلې ناوړه ګټنه کوي. د دویچه وله د راپور پر بنسټ: &lt;ref name=&quot;cnn2&quot;&gt;{{cite news|url=http://articles.cnn.com/2012-02-25/asia/world_asia_afghanistan-burned-qurans_1_qurans-protests-afghan-police?_s=PM:ASIA|work=CNN|title=Apology for Quran burning not enough, Muslim scholars say|date=2 March 2012|access-date=27 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120227094532/http://articles.cnn.com/2012-02-25/asia/world_asia_afghanistan-burned-qurans_1_qurans-protests-afghan-police?_s=PM:ASIA|archive-date=27 February 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.chicagotribune.com/news/nationworld/la-fg-afghanistan-soldiers-20120302,0,4845222.story|title=In Afghanistan, two more U.S. troops killed over Koran burning|work=Chicago Tribune|date=2 March 2012|agency=Los Angeles Times|access-date=13 March 2012|author=King, Laura|archive-url=https://web.archive.org/web/20120312235250/http://www.chicagotribune.com/news/nationworld/la-fg-afghanistan-soldiers-20120302,0,4845222.story|archive-date=12 March 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=U.S. service members wounded in protest over burned Qurans|url=http://edition.cnn.com/2012/02/26/world/asia/afghanistan-burned-qurans/index.html?hpt=hp_t3|access-date=26 February 2012|newspaper=CNN|date=26 February 2012|first1=Nick Paton|last1=Walsh|first2=Masoud|last2=Popalzai}}&lt;/ref&gt;&lt;blockquote&gt;په هرات ولایت کې لاریون کوونکي احمد جاوید وویل، د قرآن کریم د سوزولو ځواب ویل په تاوتریخوالي سره تېروتنه ده. هغو کسانو چې په تېرو ورځو کې یې له تاوتریخوالو ګټنه کړې تر ډېره یې افغان وګړو ته زیان رسولی. په خواشینۍ سره یو شمېر ډلې چې سیاسي موخې لري زموږ له سوله ییزو موخو ناوړه ګټنه کوي. هغه په غصې سره وویل: موږ نه یوازې امریکا د قرآن کریم د سوزولو له امله غندو، بلکه هغه کسان هم غندو چې د قرآن کریم او هغو ته د سپکاوي په نامه جنایات ترسره کوي. په کابل کې د سیاسي چارو شنونکي یونس فکور وویل چې راډیکال مذهبي ډلې د خپلو موخو لپاره په اور تېل اچوي. دا له ایمان څخه دفاع نه ده، دوی د خلکو له دیني احساساتو ناسمه ګټنه کوي. &lt;ref&gt;{{cite web |last=Hasrat-Nazimi |first=Waslat |date=24 February 2012 |title=Extremist propaganda and illiteracy fuel Afghan protests |url=http://www.dw.de/dw/article/0,,15767031,00.html |access-date=10 September 2012 |work=Deutsche Welle |publisher=Deutsche Welle}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

== څېړنې ==
د دغې پېښې اړوند د متحده ایالاتو او افغان دولت ګډه څېړنه او همدارنګه د متحده ایالاتو د پوځ ځانګړې څېړنه د ۲۰۱۲ زکال په اپرېل میاشت کې بشپړه شوه. د متحده ایالاتو د پوځ د څېړنې پر بنسټ چې د ۲۰۱۲ زکال د اګست په ۲۷ مه یې راپور خپور شو؛ د نظامي پولیسو او د اطلاعاتي برخو افسرانو موندلې وه چې د بګرام بندخونې بندیانو د کتابتون له کتابونو څخه یو بل ته د یاددښتونو په لیکلو او پیغام لېږلو کې ګټنه کړې؛ له همدې امله د ۲۰۱۲ زکال د فبروري په ۲۰ مه د قرآن کریم څه باندې سل نسخې او نور مذهبي کتابونه وسوزول شول. &lt;ref name=&quot;CNN20120404&quot;&gt;{{cite web |last=Starr |first=Barbara |date=4 April 2012 |title=Quran burning investigations completed |url=http://edition.cnn.com/2012/04/04/politics/quran-burning/index.html |access-date=7 May 2012 |publisher=CNN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Atlantic20120419&quot;&gt;{{cite news|title=The U.S. Military Is Struggling to Police Itself in Afghanistan|url=https://www.theatlantic.com/international/archive/2012/04/the-us-military-is-struggling-to-police-itself-in-afghanistan/256142/|access-date=7 May 2012|newspaper=[[The Atlantic]]|date=19 April 2012|first=Yochi J.|last=Dreazen}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NBCNews20120827&quot;&gt;{{cite web |last1=Miklaszewski |first1=Jim |last2=Kube |first2=Courtney |date=27 August 2012 |title=Military punishes soldiers for Quran burning, Marines for urinating on Taliban corpses |url=http://worldnews.nbcnews.com/_news/2012/08/27/13506306-military-punishes-soldiers-for-quran-burning-marines-for-urinating-on-taliban-corpses?lite |access-date=11 September 2012 |work=NBC News}}&lt;/ref&gt;

د بګرام هوايي اډې په څنډه کې د پروان د بندخونې افسران اندېښمن و چې یو شمېر بندیان د کتابتون په کتابونو کې د یاددښتونو په لیکلو له یو بل سره اړیکه نیسي څو د یوه پیاوړي برید چمتوالی ونیسي. له همدې امله دغو افسرانو دوه افغان- امریکايي ژباړونکو ته دنده ورکړه څو د کتابتون کتابونه وګوري او په هغو کتابونو کې چې لیکنې شوې او کولای شي امنیتي ګواښ رامنځته کړي راغونډ کړي. هغه مهال چې د دغو ژباړونکو کار پای ته ورسېد، دوی د دغه کتابتون نږدې ۲۰۰۰ کتابونه چې د قرآن کریم نسخې او همدارنګه په کې یو شمېر دیني کتابونه هم شامل و راغونډ کړل. د دغې څېړنې پر بنسټ یو له دغو ژباړونکو څرګنده کړې چې په کتابتون کې د موجود کتابونو نږدې ۷۵ سلنه کتابونو یې افراطي موضوعات لرل. ورته مهال د افغانستان د لوړ پوړو علماوو څېړنې بیا څرګنده کړه چې دوی شک لري چې په دغو کتابونو کې شوې لیکنې دې له شخصي نښو نښانو پرته بل څه وي، په یو شمېر دغو لیکنو کې د بندیانو نومونه او د هغو د پلرونو نومونه لیکل شوي و؛ یا به هم د هغوی د نیولو ځای او وخت لیکلی و. ورته مهال امریکايي پوځي چارواکو بیا دغه کتابونه «د حساسو موادو» په ډله کې بللي و او پرېکړه یې کړې وه چې هغه وسوزوي ځکه چې د هغو د ساتلو ځای یې نه درلود. &lt;ref name=&quot;NYTNDTV20120828&quot;&gt;{{cite web |last=Bumiller |first=Elisabeth |date=28 August 2012 |title=US troops punished for Quran burning, urination video |url=http://www.ndtv.com/article/world/us-troops-punished-for-quran-burning-urination-video-260076 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120910164024/http://www.ndtv.com/article/world/us-troops-punished-for-quran-burning-urination-video-260076 |archive-date=10 September 2012 |access-date=11 September 2012 |work=The New York Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NBCNews201208272&quot;&gt;{{cite web |last1=Miklaszewski |first1=Jim |last2=Kube |first2=Courtney |date=27 August 2012 |title=Military punishes soldiers for Quran burning, Marines for urinating on Taliban corpses |url=http://worldnews.nbcnews.com/_news/2012/08/27/13506306-military-punishes-soldiers-for-quran-burning-marines-for-urinating-on-taliban-corpses?lite |access-date=11 September 2012 |work=NBC News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYTNDTV201208282&quot;&gt;{{cite web |last=Bumiller |first=Elisabeth |date=28 August 2012 |title=US troops punished for Quran burning, urination video |url=http://www.ndtv.com/article/world/us-troops-punished-for-quran-burning-urination-video-260076 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120910164024/http://www.ndtv.com/article/world/us-troops-punished-for-quran-burning-urination-video-260076 |archive-date=10 September 2012 |access-date=11 September 2012 |work=The New York Times}}&lt;/ref&gt;

د څېړنو پر بنسټ، هغه مهال چې د دغو نږدې ۲۰۰۰ ټوکه کتابونو چې قرآن شریفونه او نور مذهبي کتابونه په کې شامل و د له منځه وړو هوډ وشو؛ د افغان ملي اردو یو سرتېري او یو ژباړن امریکايي سرتېرو ته خبرداری ورکړ چې د مذهبي کتابونو له سوزولو ډډه وکړي، خو بیا هم دغو سرتېرو شاوخوا ۱۰۰ ټوکه کتابونه د سوزولو ځای ته یووړل. هغه مهال چې کارکوونکو د کتابونو په سوزولو پیل وکړ او اور یې ورته واچاوه، یو افغان کارکوونکي د مرستې وړاندیز وکړ – خو هغه مهال چې پام یې شو په دغو کتابونو کې قرآن شریفونه هم شامل دي چیغې یې پیل کړې. هغه یو لوډر را مخکې کړ او د هغو په مرسته یې د اور لمبې را کمې کړې. افغان کارکوونکي له نورو کارکوونکو مرسته وغوښته څو په اوبو د اور مخه ونیسي. امریکایانو له ځنډ پرته له دغې چارې لاس واخیست خو تر دغه مهاله څلور ټوکه قرآن شریفونه په زیاته کچه سوزېدلي و. &lt;ref name=&quot;NBCNews201208273&quot;&gt;{{cite web |last1=Miklaszewski |first1=Jim |last2=Kube |first2=Courtney |date=27 August 2012 |title=Military punishes soldiers for Quran burning, Marines for urinating on Taliban corpses |url=http://worldnews.nbcnews.com/_news/2012/08/27/13506306-military-punishes-soldiers-for-quran-burning-marines-for-urinating-on-taliban-corpses?lite |access-date=11 September 2012 |work=NBC News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYTNDTV201208283&quot;&gt;{{cite web |last=Bumiller |first=Elisabeth |date=28 August 2012 |title=US troops punished for Quran burning, urination video |url=http://www.ndtv.com/article/world/us-troops-punished-for-quran-burning-urination-video-260076 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120910164024/http://www.ndtv.com/article/world/us-troops-punished-for-quran-burning-urination-video-260076 |archive-date=10 September 2012 |access-date=11 September 2012 |work=The New York Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;APUSAToday20120727&quot;&gt;{{cite news|title=U.S. military: No charges in Quran burning, video|url=https://www.usatoday.com/news/military/story/2012-08-27/afghanistan-quran-burning/57357208/1|agency=Associated Press|newspaper=USA Today|access-date=11 September 2012|first=Lolita C.|last=Baldor|date=27 August 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;APUSAToday201207272&quot;&gt;{{cite news|title=U.S. military: No charges in Quran burning, video|url=https://www.usatoday.com/news/military/story/2012-08-27/afghanistan-quran-burning/57357208/1|agency=Associated Press|newspaper=USA Today|access-date=11 September 2012|first=Lolita C.|last=Baldor|date=27 August 2012}}&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>jdv9r2eu0izmqxkrehybymv4ovbpobm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>رلف نورثم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>70223</id>
    <revision>
      <id>370065</id>
      <parentid>298692</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T02:51:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>370065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23960" sha1="1rfwpl7mv7hz2t77m0e41j9757xosha" xml:space="preserve">رلف شیرر نورثم (زوکړه: د ۱۹۵۹ زکال د سپټمبر ۱۳مه) امریکايي ډاکټر او سیاستوال دی چې له ۲۰۱۸ زکال څخه یې تر ۲۰۲۲ زکال پورې د ویرجینیا ایالت د ۷۳م والي په توګه خدمت وکړ. هغه د ماشومانو د اعصابو متخصص و چې له ۱۹۸۴ زکال څخه یې تر ۱۹۹۲ زکال پورې د متحده ایالاتو په پوځ کې د ډاکټر په توګه دنده ترسره کړه. نورثم د دیموکرات ګوند د غړي په توګه وړاندې له دې چې په ۲۰۱۷ زکال کې د ویرجینیا ایالت د والي څوکۍ ته د جمهوري غوښتونکي ګوند د نوماند اد ګلسپي پر وړاندې بریا خپله کړي له ۲۰۱۴ زکال څخه یې تر ۲۰۱۸ زکال پورې د ویرجینیا د مرستیال والي په توګه خدمت وکړ. نورثم له دې امله چې د ویرجینیا ایالت د اساسي قانون پر بنسټ یې ځان بیاځلي دغې څوکۍ ته نشو نوماند کولای د ۲۰۲۲ زکال په جنوري میاشت کې یې دنده پرېښوده او پر ځای جمهوری غوښتونکی ګلن یانکین والی شو. &lt;ref&gt;{{cite web |title=Dr. Ralph Northam MD |url=https://health.usnews.com/doctors/ralph-northam-370855 |access-date=February 1, 2018 |website=U.S. News &amp; World Report |publisher=U.S. News &amp; World Report L.P.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Martin|first1=Johnathan|last2=Burns|first2=Alexander|title=Ralph Northam Wins the Virginia Governor's Race|url=https://www.nytimes.com/2017/11/07/us/politics/virginia-election-democrats.html|access-date=November 8, 2017|work=The New York Times|date=November 8, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Constitution of Virginia, Article V. Executive, Section 1. Executive power; Governor's term of office |url=https://law.lis.virginia.gov/constitution/article5/section1/ |website=Legislative Information System}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Paviour|first1=Ben|last2=Pope|first2=Michael|date=January 15, 2022|title=Republican Glenn Youngkin is sworn in as the governor of Virginia|language=en|work=NPR|url=https://www.npr.org/2022/01/15/1073180200/youngkin-sears-inauguration-republicans-gop-virginia|access-date=May 25, 2022}}&lt;/ref&gt;

د والي په توګه د نورثم په مهمو لاسته راوړونو کې د سپما پر بنسټ روغتیايي پالنو د قانون له مخې د میډي کېډ پروګرام د پوښښ پراختیا، د اعدام د جزا لغو کول، د ماري جوانا (چرسو) آزادول او د حد اقل امتیازاتو زیاتوالی شاملېږي. د هغه د ولایت پر مهال ویرجینیا ایالت د سي ان بي سي (CNBC) تلویزیون له خوا په پرله پسې ډول دوه ځله «د سوداګرۍ لپاره غوره ایالت» وګڼل شو، دا د متحده ایالاتو لومړنی ایالت و چې دوه کاله یې دغه عنوان خپل کړ. نورثم د کویډ – ۱۹ وبا پر مهال د دغه ایالت مشري پر غاړه لره او په دې سره په متحده ایالاتو کې یوازنی والي و چې خپله یې د طبابت جواز درلود. &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Northam signs Medicaid expansion into law on steps of Virginia Capitol|language=en-US|newspaper=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/local/virginia-politics/northam-signs-medicaid-expansion-into-law-on-steps-of-virginia-capitol/2018/06/07/2153af60-69a5-11e8-bf8c-f9ed2e672adf_story.html|access-date=May 25, 2022|issn=0190-8286}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Virginia Governor Signs Law Abolishing The Death Penalty, A 1st In The South|language=en|work=NPR.org|url=https://www.npr.org/2021/03/24/971866086/virginia-governor-signs-law-abolishing-the-death-penalty-a-1st-in-the-south|access-date=May 25, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Oliver |first1=Ned |date=April 7, 2021 |title=Marijuana will be legal in Virginia on July 1. Here's what is and isn't permitted under the new law. |url=https://www.virginiamercury.com/2021/04/07/marijuana-will-be-legal-in-virginia-on-july-1-heres-what-is-and-isnt-permitted-under-the-new-law/ |access-date=May 25, 2022 |website=Virginia Mercury |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=LIS &gt; Bill Tracking &gt; SB7 &gt; 2020 session |url=https://lis.virginia.gov/cgi-bin/legp604.exe?201+sum+SB7 |access-date=May 25, 2022 |website=lis.virginia.gov}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cohn |first=Scott |date=July 13, 2021 |title=Virginia is back as America's Top State for Business in 2021 |url=https://www.cnbc.com/2021/07/13/virginia-is-back-as-americas-top-state-for-business.html |access-date=October 30, 2022 |website=CNBC |language=en}}&lt;/ref&gt;

== لومړنی ژوند، کورنۍ تاریخچه او زده کړې ==
نورثم د ۱۹۵۹ زکال د سپټمبر په ۱۳مه د ویرجینیا د ختیځ ساحل په ناساوډوکس ښار کې وزیږېد. هغه او د هغه دوه کلن مشر ورور توماس د ویرجینیا له اونانکوک څخه بهر د اوبو پرغاړه یوې مزرعې کې را لوی شول. د دوی کورنۍ ۷۵ جریبه (۳۰ هکټاره) ځمکه لرله چې په هغو کې یې کرهڼه او مالداري کوله. د نوې ځوانۍ پر مهال نورثم په تانژیر ټاپو کې په یوه کشتۍ کې د کب نیونکي په توګه کار کاوه؛ سربېره پر دې یې د خپل ګاونډي په فارم کې د میټلنډ په نامه د خوراکي توکو د یوه پلورنځي د ګدام د مسئول په توګه هم کار کړی. هغه او توماس د نژادي بنسټ له مخې په یو جلا ښوونځي کې زده کړې وکړې. نورثم د اونانکوک له عالي لیسې څه فارغ شو، هغه ښوونځی چې د هغه ټولګیوال په کې تر ډېره افریقايي الاصله امریکایان و. &lt;ref&gt;{{cite web |last=Satchell |first=Emily |date=May 16, 2017 |title=Meet the candidates: Democrat Ralph Northam |url=https://www.wavy.com/news/meet-the-candidates-democrat-ralph-northam_20180320060511777/1060889278 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321100236/https://www.wavy.com/news/meet-the-candidates-democrat-ralph-northam_20180320060511777/1060889278 |archive-date=March 21, 2019 |access-date=June 15, 2018 |work=[[WAVY-TV]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Ghosh |first=Shreesha |date=October 6, 2017 |title=Who Is Ralph Northam? Trump Says Virginia Gubernatorial Candidate Supports MS-13 Gang |url=http://www.ibtimes.com/who-ralph-northam-trump-says-virginia-gubernatorial-candidate-supports-ms-13-gang-2598076 |access-date=June 15, 2018 |work=International Business Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Steady&quot;&gt;{{cite news|last1=Schneider|first1=Gregory|title=The lure of the steady physician: Is Northam's résumé enough in the age of Trump?|url=https://www.washingtonpost.com/local/virginia-politics/the-lure-of-the-eligible-doctor-is-northams-resume-enough-in-the-age-of-trump/2017/10/24/90de380c-b053-11e7-9e58-e6288544af98_story.html|access-date=February 1, 2018|newspaper=The Washington Post|date=October 24, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Shore&quot;&gt;{{cite web |last=Andrews |first=Kate |date=October 16, 2017 |title=Son of the Shore |url=https://richmondmagazine.com/news/field-notes/ralph-northam-candidate-for-virginia-governor-2017/ |access-date=June 16, 2018 |work=Richmond Magazine}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Steady2&quot;&gt;{{cite news|last1=Schneider|first1=Gregory|title=The lure of the steady physician: Is Northam's résumé enough in the age of Trump?|url=https://www.washingtonpost.com/local/virginia-politics/the-lure-of-the-eligible-doctor-is-northams-resume-enough-in-the-age-of-trump/2017/10/24/90de380c-b053-11e7-9e58-e6288544af98_story.html|access-date=February 1, 2018|newspaper=The Washington Post|date=October 24, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Vaughn&quot;&gt;{{cite web |author=Carol Vaughn |date=November 7, 2017 |title=Eastern Shore native Ralph Northam will be the next Virginia governor |url=https://www.delmarvanow.com/story/news/2017/11/07/eastern-shore-native-ralph-northam-virginia-governor/834510001/ |access-date=January 15, 2018 |work=DelmarvaNOW.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ocean View&quot;&gt;{{cite news|author=Harry Minium|title=Ocean View resident to run for Va. Senate|work=[[The Virginian Pilot]]|date=March 7, 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ancestors&quot;&gt;{{cite web |last=Wilson |first=Patrick |date=June 2, 2017 |title=Ralph Northam's ancestors owned slaves. He found out only recently. |url=https://richmond.com/news/ralph-northam-s-ancestors-owned-slaves-he-found-out-only/article_24ebbe1b-03ff-545b-bf60-abe4bcc4e790.html |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20211029084618/https://richmond.com/news/ralph-northams-ancestors-owned-slaves-he-found-out-only-recently/article_24ebbe1b-03ff-545b-bf60-abe4bcc4e790.html |archive-date=October 29, 2021 |access-date=June 16, 2018 |work=Richmond Times-Dispatch}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PortnoyLowKey&quot;&gt;{{cite news|first=Jenna|last=Portnoy|url=https://www.washingtonpost.com/local/virginia-politics/ralph-northam-vas-low-key-lieutenant-governor-juggles-politics-and-pediatrics/2014/07/27/9bfcbf72-fd7f-11e3-8176-f2c941cf35f1_story.html|title=Ralph Northam, Va.'s low-key lieutenant governor, juggles politics and pediatrics|newspaper=[[The Washington Post]]|date=July 27, 2014}}&lt;/ref&gt;

د نورثم مور، نانسي بي. شیرر د واشنګټن ډي. سي اصلي اوسېدونکی وه. هغه په نورث همپتون – اکوماک مموریال روغتون کې نرسه وه او پلار ېې هم همالته جراح و. نانسي په ۲۰۰۹ زکال کې مړه شوه. د نورثم پلار، ویسکاټ بي. نورثم د وکیل په توګه خدمت وکړ او د دویمې نړیوالې جګړې له شاهدانو څخه و. هغه په ۱۹۶۰مه لسیزه کې سیاست ته ننوت او د دریو دورو لپاره یې په ویرجینیا کې د اکوماک ښار د همګټي څارنوال په توګه دنده ترسره کړه. وروسته له هغه چې د څلورمې دورې لپاره یې ټاکنې وبایللې د اکوماک او نورث همپتون ښارونو د مدني او جنايي محکمې قاضي وټاکل شو. د ویسکاټ نورثم پلار، توماس لانګ نورثم یو مهال په دغه محکمه کې د قاضي په توګه دنده ترسره کړې وه. &lt;ref name=&quot;Vaughn2&quot;&gt;{{cite web |author=Carol Vaughn |date=November 7, 2017 |title=Eastern Shore native Ralph Northam will be the next Virginia governor |url=https://www.delmarvanow.com/story/news/2017/11/07/eastern-shore-native-ralph-northam-virginia-governor/834510001/ |access-date=January 15, 2018 |work=DelmarvaNOW.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wed&quot;&gt;{{cite news|title=Nancy B. Shearer Wed; Johns Hopkins Graduate is Bride of Wescott Northam|url=https://www.nytimes.com/1956/04/29/archives/nancy-b-shearer-wed-johns-hopkins-graduate-is-bride-of-wescott.html|work=The New York Times|date=April 29, 1956}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mild image&quot;&gt;{{cite web |author=Gregory S. Schneider |date=November 4, 2017 |title=Ralph Northam: Amid politics of extremes, candidate sticks to mild image |url=http://www.roanoke.com/news/politics/ralph-northam-amid-politics-of-extremes-candidate-sticks-to-mild/article_5f35c776-c0c9-11e7-9ecd-178fc180fd3c.html |access-date=June 15, 2018 |work=[[The Roanoke Times]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210531104120/http://www.roanoke.com/news/politics/ralph-northam-amid-politics-of-extremes-candidate-sticks-to-mild/article_5f35c776-c0c9-11e7-9ecd-178fc180fd3c.html |archivedate=May 31, 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Steady3&quot;&gt;{{cite news|last1=Schneider|first1=Gregory|title=The lure of the steady physician: Is Northam's résumé enough in the age of Trump?|url=https://www.washingtonpost.com/local/virginia-politics/the-lure-of-the-eligible-doctor-is-northams-resume-enough-in-the-age-of-trump/2017/10/24/90de380c-b053-11e7-9e58-e6288544af98_story.html|access-date=February 1, 2018|newspaper=The Washington Post|date=October 24, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Vaughn3&quot;&gt;{{cite web |author=Carol Vaughn |date=November 7, 2017 |title=Eastern Shore native Ralph Northam will be the next Virginia governor |url=https://www.delmarvanow.com/story/news/2017/11/07/eastern-shore-native-ralph-northam-virginia-governor/834510001/ |access-date=January 15, 2018 |work=DelmarvaNOW.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wed2&quot;&gt;{{cite news|title=Nancy B. Shearer Wed; Johns Hopkins Graduate is Bride of Wescott Northam|url=https://www.nytimes.com/1956/04/29/archives/nancy-b-shearer-wed-johns-hopkins-graduate-is-bride-of-wescott.html|work=The New York Times|date=April 29, 1956}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mild image2&quot;&gt;{{cite web |author=Gregory S. Schneider |date=November 4, 2017 |title=Ralph Northam: Amid politics of extremes, candidate sticks to mild image |url=http://www.roanoke.com/news/politics/ralph-northam-amid-politics-of-extremes-candidate-sticks-to-mild/article_5f35c776-c0c9-11e7-9ecd-178fc180fd3c.html |access-date=June 15, 2018 |work=[[The Roanoke Times]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210531104120/http://www.roanoke.com/news/politics/ralph-northam-amid-politics-of-extremes-candidate-sticks-to-mild/article_5f35c776-c0c9-11e7-9ecd-178fc180fd3c.html |archivedate=May 31, 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Vaughn4&quot;&gt;{{cite web |author=Carol Vaughn |date=November 7, 2017 |title=Eastern Shore native Ralph Northam will be the next Virginia governor |url=https://www.delmarvanow.com/story/news/2017/11/07/eastern-shore-native-ralph-northam-virginia-governor/834510001/ |access-date=January 15, 2018 |work=DelmarvaNOW.com}}&lt;/ref&gt;

توماس لانګ نورثم هغه مهال چې ویسکاټ نورثم یوازې څوارلس کاله عمر درلود ومړ او څو کاله وروسته د ویرجینیا په مودست ښار کې د هغوی کورنۍ مزرعه چېرې چې وېسکاټ زیږېدلی و، وپلورل شوه. دغه مزرعه پیل کې د رلف د غور نیکه جیمز څخه دغې کورنۍ ته په میراث شوه چې هغه له خپل زوی لیوي جېکوب سره یوځای غلامان لرل – د هغه په کورنۍ کې ریمونډ نورثم ته اجازه ورکړل شوه څو د رنګي سرتېرو په ۹مه ډلګۍ (د اتحادیې پوځ – کورنۍ جګړه) کې نوم ثبت کړي. رلف نورثم د خپلې کورنۍ له دغې تاریخچې نه و خبر چې هغوی غلامان لرل تر دې چې پلار یې د ولایت څوکۍ ته د هغه د نوماندۍ پر مهال د خپل اصل او نسب اړوند څېړنې وکړې. نورثم د خپلې کورنۍ له دغې تاریخچې څخه په خبرېدو وویل، «دا چې خبر شوم چې زما نیکونو غلامان لرلي ما ځوروي او خواشینی کېږم، د غلامانو موضوع زه تل ځورولی یم. زما د کورنۍ پېچلې کیسه د ویرجینیا د تاریخ په څېر پېچلې ده. موږ یو مترقي ایالت درلود، خو یو مهال مو په اتحادیه کې د نورو ټولو ایالتونو په پرتله زیات غلامان لرل». &lt;ref name=&quot;Steady4&quot;&gt;{{cite news|last1=Schneider|first1=Gregory|title=The lure of the steady physician: Is Northam's résumé enough in the age of Trump?|url=https://www.washingtonpost.com/local/virginia-politics/the-lure-of-the-eligible-doctor-is-northams-resume-enough-in-the-age-of-trump/2017/10/24/90de380c-b053-11e7-9e58-e6288544af98_story.html|access-date=February 1, 2018|newspaper=The Washington Post|date=October 24, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ancestors2&quot;&gt;{{cite web |last=Wilson |first=Patrick |date=June 2, 2017 |title=Ralph Northam's ancestors owned slaves. He found out only recently. |url=https://richmond.com/news/ralph-northam-s-ancestors-owned-slaves-he-found-out-only/article_24ebbe1b-03ff-545b-bf60-abe4bcc4e790.html |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20211029084618/https://richmond.com/news/ralph-northams-ancestors-owned-slaves-he-found-out-only-recently/article_24ebbe1b-03ff-545b-bf60-abe4bcc4e790.html |archive-date=October 29, 2021 |access-date=June 16, 2018 |work=Richmond Times-Dispatch}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ancestors3&quot;&gt;{{cite web |last=Wilson |first=Patrick |date=June 2, 2017 |title=Ralph Northam's ancestors owned slaves. He found out only recently. |url=https://richmond.com/news/ralph-northam-s-ancestors-owned-slaves-he-found-out-only/article_24ebbe1b-03ff-545b-bf60-abe4bcc4e790.html |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20211029084618/https://richmond.com/news/ralph-northams-ancestors-owned-slaves-he-found-out-only-recently/article_24ebbe1b-03ff-545b-bf60-abe4bcc4e790.html |archive-date=October 29, 2021 |access-date=June 16, 2018 |work=Richmond Times-Dispatch}}&lt;/ref&gt;

په عالي لیسه کې د زده کړو پر مهال ټولو باور درلود چې نورثم یو له مخکښو زده کوونکو څخه دی، همدا و چې له پوهنځي څخه په دویمه درجه فارغ شو. نوموړی د خپل ښوونځي د باسکټبال او بیسبال د لوبډلو غړی و. نورثم په ۱۹۸۱ زکال کې د ویرجینیا له پوځي انستیتیوت څخه فارغ شو، چېرې چې نوموړي د دغه انستیتیوت د افتخاري مشر په توګه خدمت وکړ او له هغه ځایه یې د ژوند پوهنې (بیولوژي) په برخه کې د لیسانس سند ترلاسه کړ. نوموړی د ویرجینیا دویم والي و چې په دغه پوځي انستیتیوت کې یې زده کړې کړې وې؛ له دغه پوځي انستیتیوت څخه فارغ شوی لومړنی والي ویسټموریلانډ ډیوس و چې په ۱۸۷۷ زکال کې یې دلته زده کړې وکړې او په ۱۹۱۷ زکال کې د دغه ایالت منتخب والي شو. &lt;ref name=&quot;PortnoyLowKey3&quot;&gt;{{cite news|first=Jenna|last=Portnoy|url=https://www.washingtonpost.com/local/virginia-politics/ralph-northam-vas-low-key-lieutenant-governor-juggles-politics-and-pediatrics/2014/07/27/9bfcbf72-fd7f-11e3-8176-f2c941cf35f1_story.html|title=Ralph Northam, Va.'s low-key lieutenant governor, juggles politics and pediatrics|newspaper=[[The Washington Post]]|date=July 27, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;HamptonRdsProfile&quot;&gt;{{cite web |title=Lieutenant Governor: Ralph Northam |url=https://media.hamptonroads.com/media/content/pilotonline/2013/10/vgLieuGovAttGen/vglieutenantgov/vglieutenantgov.html |access-date=October 28, 2021 |work=The Virginian-Pilot}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/local/full-interview-transcript-lt-gov-ralph-northam/2017/06/01/cc08cf9c-4405-11e7-bcde-624ad94170ab_story.html|title=Full interview transcript: Lt. Gov. Ralph Northam|newspaper=[[The Washington Post]]|date=June 1, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|first=Graham|last=Moomaw|url=https://richmond.com/news/virginia/after-giving-democrats-a-brief-scare-in-northam-says-he/article_77b8c4c1-047b-5bec-acab-5152a770483d.html|title=After giving Democrats a brief scare in 2009, Northam says he'd be 'steady hand' as governor|work=Richmond Times-Dispatch|date=June 3, 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170604015718/https://richmond.com/news/virginia/after-giving-democrats-a-brief-scare-in-northam-says-he/article_77b8c4c1-047b-5bec-acab-5152a770483d.html|archive-date=June 4, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Vaughn5&quot;&gt;{{cite web |author=Carol Vaughn |date=November 7, 2017 |title=Eastern Shore native Ralph Northam will be the next Virginia governor |url=https://www.delmarvanow.com/story/news/2017/11/07/eastern-shore-native-ralph-northam-virginia-governor/834510001/ |access-date=January 15, 2018 |work=DelmarvaNOW.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Robillard&quot;&gt;{{cite news|first=Kevin|last=Robillard|url=https://www.politico.com/magazine/story/2017/04/tom-perriello-ralph-northam-virginia-governors-race-donald-trump-215025/|title=How Donald Trump Blew Up the Virginia Governor's Race|work=[[Politico]]|date=April 13, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jones |first=Irisha |date=November 10, 2017 |title=Ralph Northam second VMI grad elected as Virginia's governor |url=https://www.wsls.com/news/2017/11/10/ralph-northam-second-vmi-grad-elected-as-virginias-governor/ |access-date=January 10, 2022 |website=WSLS |language=en}}&lt;/ref&gt;

نورثم د ختیځې ویرجینیا طبي کالج ته ولاړ او په ۱۹۸۴ زکال کې یې له دغه ځایه د ډاکټرۍ سند ترلاسه کړ. &lt;ref name=&quot;HamptonRdsProfile2&quot;&gt;{{cite web |title=Lieutenant Governor: Ralph Northam |url=https://media.hamptonroads.com/media/content/pilotonline/2013/10/vgLieuGovAttGen/vglieutenantgov/vglieutenantgov.html |access-date=October 28, 2021 |work=The Virginian-Pilot}}&lt;/ref&gt;

== د متحده ایالاتو پوځ او د طبابت مسلک ==
نورثم له ۱۹۸۴ زکال څخه تر ۱۹۹۲ زکال پورې د متحده ایالاتو په پوځ کې د طبي برخې د افسر په توګه خدمت وکړ. په پوځ کې د خدمت پر مهال نوموړي د تکزاس د سن آنتونیو په بروک پوځي طبي مرکز کې د ماشومانو د ناروغیو په برخه کې تخصص واخیست او له دې څخه یې وروسته په واشنګټن ډي سي کې د والټر ریډ په پوځي طبي مرکز او همدارنګه د مریلنډ په بالتیمور کې د جان هاپکېنز په روغتون کې د ماشومانو د اعصابو په برخه کې فیلوشېپ ترسره کړ. د صحرا د توپان (ډیزرټ سټورم) د عملیاتو پر مهال هغه د جرمني په لنډشټل سیمه ییز طبي مرکز کې د ټپیانو پالنه وکړه. &lt;ref&gt;{{cite web |last1=Zagursky |first1=Erin |title=Virginia's new governor to help celebrate W&amp;M's 325th year |url=https://www.wm.edu/news/stories/2018/virginias-new-governor-to-help-celebrate-wms-325th-year.php |access-date=February 1, 2018 |website=William &amp; Mary}}&lt;/ref&gt;

نورثم په ۱۹۹۲ زکال کې په پوځ کې له اته کاله خدمت وروسته د جګړن په رتبه د متحده ایالاتو له پوځ څخه ترخیص واخیست. &lt;ref name=&quot;PortnoyLowKey2&quot;&gt;{{cite news|first=Jenna|last=Portnoy|url=https://www.washingtonpost.com/local/virginia-politics/ralph-northam-vas-low-key-lieutenant-governor-juggles-politics-and-pediatrics/2014/07/27/9bfcbf72-fd7f-11e3-8176-f2c941cf35f1_story.html|title=Ralph Northam, Va.'s low-key lieutenant governor, juggles politics and pediatrics|newspaper=[[The Washington Post]]|date=July 27, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|first=Harry|last=Minium|url=https://www.pilotonline.com/government/virginia/article_e29114a7-4a1f-5d7c-b428-80719970f439.html|title=Norfolk doctor had key role in state ultrasound debate|work=Virginian-Pilot|date=March 11, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210716061002/https://www.pilotonline.com/government/virginia/article_e29114a7-4a1f-5d7c-b428-80719970f439.html|archive-date=July 16, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|first=Ralph S.|last=Northam|url=https://richmond.com/opinion/their-opinion/guest-columnists/article_d36f514d-927a-5827-bef5-6f44060e8f91.html|title=Children's hospitals offer many advantages|work=Richmond Times-Disparch|date=August 8, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211028085033/https://richmond.com/opinion/their-opinion/guest-columnists/article_d36f514d-927a-5827-bef5-6f44060e8f91.html|archive-date=October 28, 2021}}&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>1rfwpl7mv7hz2t77m0e41j9757xosha</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:Subhan Ahmad KDR</title>
    <ns>3</ns>
    <id>71294</id>
    <revision>
      <id>370048</id>
      <parentid>369951</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T19:43:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leaderbot</username>
        <id>34136</id>
      </contributor>
      <comment>/* Notice of expiration of your event-organizer right */ نوې برخه</comment>
      <origin>370048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10733" sha1="h0giljbe3pt1n1s9loef0yxoezr5ohl" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=Subhan Ahmad KDR}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۰۹:۲۳, ۱ اکتوبر ۲۰۲۳ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])

== سلامونه او نېکې هيلې مې ومنئ! ==

ما ځان پازوالۍ ته نوماند کړی دی، که ستاسې له نظره زه د دې وړ يم، نو خپله قيمتي رايه راکړئ. د رايې ورکولو تګلار او پاڼه [[ويکيپېډيا:د پازوالۍ لپاره غوښتنې/شاه زمان پټان|دلته]] کتلی شئ. [[کارن:شاه زمان پټان|شاه زمان پټان]] ([[د کارن خبرې اترې:شاه زمان پټان|خبرې اترې]]) ۰۶:۱۵, ۲ ډيسمبر ۲۰۲۳ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])

== سلامونه او نېکې هيلې مې ومنئ! ==

ما ځان پازوالۍ ته نوماند کړی دی، که ستاسې له نظره زه د دې وړ يم، نو خپله قيمتي رايه راکړئ. د رايې ورکولو تګلار او پاڼه [[ويکيپېډيا:د پازوالۍ لپاره غوښتنې/شاه زمان پټان/۲|دلته]] کتلی شئ. [[کارن:شاه زمان پټان|شاه زمان پټان]] ([[د کارن خبرې اترې:شاه زمان پټان|خبرې اترې]]) ۰۹:۳۲, ۱۵ فبروري ۲۰۲۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])

== په پښتو ويکيپېډيا کې د پرمختګ په پار د رايې غوښتنه ==

سلامونه او درناوی، په دې هيله چې روغ او خوښ به اوسئ، زه اسحاق عزيزي يم، په پښتو ويکيپېډيا کې ليکوال او ژباړن يم. د دې لپاره چې په پښتو ويکيپېډيا کې ځينې نورو برخو ته لاسرسی ولرم بايد پازوال شم، که مو خوښه وي خپله رایه وکاروئ؛ [[ويکيپېډيا:د پازوالۍ لپاره غوښتنې/Eshaq Azizi/1# ملاتړ|دغه متن کېکاږئ.]] [[کارن:Eshaq Azizi|Eshaq Azizi]] ([[د کارن خبرې اترې:Eshaq Azizi|خبرې اترې]]) ۱۷:۳۰, ۱۴ سپټمبر ۲۰۲۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])

== Translation request ==

Hello, Subhan Ahmad KDR.

Can you translate and upload the article about the prominent Turkish economist [[:en:Dani Rodrik]] in Pashto Wikipedia?

Kindest regards, [[کارن:Moroike|Moroike]] ([[د کارن خبرې اترې:Moroike|خبرې اترې]]) ۰۸:۴۴, ۱۸ ډيسمبر ۲۰۲۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']]) [[کارن:Moroike|Moroike]] ([[د کارن خبرې اترې:Moroike|خبرې اترې]]) ۰۸:۴۴, ۱۸ ډيسمبر ۲۰۲۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])

== Translation  ==

Yes Dear [[کارن:Subhan Ahmad KDR|Subhan Ahmad KDR]] ([[د کارن خبرې اترې:Subhan Ahmad KDR|خبرې اترې]]) ۱۴:۲۱, ۱۸ ډيسمبر ۲۰۲۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])

== Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey ==

Dear Community Members,

I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity.

We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal.

This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference.

Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6

We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations.

Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025

Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input.

Warm regards,&lt;br&gt;
[[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]]
&lt;!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&amp;oldid=28078122 --&gt;

== Notice of expiration of your ipblock-exempt right ==

&lt;div dir=&quot;ltr&quot;&gt;Hi, as part of [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission &quot;ipblock-exempt&quot; (له آی پي بنديزه بخښلی) will expire on 2025-06-06 03:25:20. Please renew this right if you would like to continue using it. &lt;i&gt;In other languages: [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot/Messages/default|click here]]&lt;/i&gt; [[کارن:Leaderbot|Leaderbot]] ([[د کارن خبرې اترې:Leaderbot|خبرې اترې]]) ۱۹:۴۱, ۳۰ می ۲۰۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])&lt;/div&gt;

== ويکيپېډيا اسيا مياشتې ۲۰۲۵ ==

زه غواړم تاسو ته د [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_Asian_Month_2025/ps ويکيپېډيا اسيا مياشتې ۲۰۲۵] ته بلنه درکړم. او زه دا ھم غواړم چې تاسو ټول نور فعال کاروونکي هم په کې د ګډون لپاره راوبلئ. د مقالې جوړولو معیارونه په اصلي پاڼه کې تشریح شوي او [https://fountain.toolforge.org/editathons/wam2025ps/ دلته] سپارل کیدی شي [[کارن:Ainty Painty|Ainty Painty]] ([[د کارن خبرې اترې:Ainty Painty|خبرې اترې]]) ۰۲:۴۳, ۹ نومبر ۲۰۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])

== په [[:نشنلېزم|نشنلېزم]] کې د [[User:ګل حسن|ګل حسن]] پوښتنه (۱۷ سېپتمبر ۲۰۲۶، گړۍ ۱۷:۴۹) ==
السلام عليكم ورحمت وبرکاته ایا نشنلیزم داسلام سره ټکر لری --[[کارن:ګل حسن|ګل حسن]] ([[د کارن خبرې اترې:ګل حسن|خبرې اترې]]) ۱۷ سېپتمبر ۲۰۲۶، گړۍ ۱۷:۴۹ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])

== په [[:د نادرشاه افشار د فيوډالي دولت بڼه|د نادرشاه افشار د فيوډالي دولت بڼه]] کې د [[User:عبدالجمیل محمودخیل|عبدالجمیل محمودخیل]] پوښتنه (۱۶ اکتوبر ۲۰۲۶، گړۍ ۱۵:۳۵) ==
سلامونه!

زه غواړم د پښتو ویکي‌پېډیا په پرمختګ کې مرسته وکړم. زما موخه دا ده چې د خپل کلي تاریخ، کلتور، پخواني مشران، دیني عالمان او مشهور شخصیتونه په مستندو سرچینو سره ثبت کړم، څو دغه معلومات راتلونکو نسلونو ته پاتې شي.

زه چمتو یم چې د ویکي‌پېډیا اصول مراعات کړم، بې‌طرفه معلومات ولیکم او د باوري سرچینو له مخې مقالې جوړې او سمې کړم.

که زما د انټرنېټ IP پته په تېروتنه بنده شوې وي، هیله ده زما د غوښتنې بیاکتنه وشي.

په درنښت --[[کارن:عبدالجمیل محمودخیل|عبدالجمیل محمودخیل]] ([[د کارن خبرې اترې:عبدالجمیل محمودخیل|خبرې اترې]]) ۱۶ اکتوبر ۲۰۲۶، گړۍ ۱۵:۳۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])

== په [[:د نادرشاه افشار د فيوډالي دولت بڼه|د نادرشاه افشار د فيوډالي دولت بڼه]] کې د [[User:عبدالجمیل محمودخیل|عبدالجمیل محمودخیل]] پوښتنه (۱۶ اکتوبر ۲۰۲۶، گړۍ ۱۵:۳۸) ==
سلامونه!

زه غواړم د پښتو ویکي‌پېډیا په پرمختګ کې مرسته وکړم. زما موخه دا ده چې د خپل کلي تاریخ، کلتور، پخواني مشران، دیني عالمان او مشهور شخصیتونه په مستندو سرچینو سره ثبت کړم، څو دغه معلومات راتلونکو نسلونو ته پاتې شي.

زه چمتو یم چې د ویکي‌پېډیا اصول مراعات کړم، بې‌طرفه معلومات ولیکم او د باوري سرچینو له مخې مقالې جوړې او سمې کړم.

که زما د انټرنېټ IP پته په تېروتنه بنده شوې وي، هیله ده زما د غوښتنې بیاکتنه وشي.

په درنښت --[[کارن:عبدالجمیل محمودخیل|عبدالجمیل محمودخیل]] ([[د کارن خبرې اترې:عبدالجمیل محمودخیل|خبرې اترې]]) ۱۶ اکتوبر ۲۰۲۶، گړۍ ۱۵:۳۸ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])
: @[[کارن:عبدالجمیل محمودخیل]] وسمهال ستاسو په کارن يا وېبپته هېڅ ډول بنديز نه دی لگېدلی. [[کارن:شاه زمان پټان|شاه زمان پټان]] ([[د کارن خبرې اترې:شاه زمان پټان|خبرې اترې]]) ۲۱ اکتوبر ۲۰۲۶، گړۍ ۰۳:۴۸ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])

== Notice of expiration of your event-organizer right ==
&lt;div dir=&quot;ltr&quot;&gt;Hi, as part of [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission &quot;event-organizer&quot; (پېښو مهاروونکي) will expire on 2026-11-05 07:45:45. Please renew this right if you would like to continue using it. &lt;i&gt;In other languages: [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot/Messages/default|click here]]&lt;/i&gt; [[کارن:Leaderbot|Leaderbot]] ([[د کارن خبرې اترې:Leaderbot|خبرې اترې]]) ۲۹ اکتوبر ۲۰۲۶، گړۍ ۱۹:۴۳ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>h0giljbe3pt1n1s9loef0yxoezr5ohl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ترکو کلاچه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76569</id>
    <revision>
      <id>370051</id>
      <parentid>322599</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T21:08:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>370051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1302" sha1="4dbzkpe809bc7n4f01kiizh2vncvccf" xml:space="preserve">ترکو کلاچه د [[افغانستان]] د [[کندهار]] په [[ارغنداب]] ولسوالۍ کي یوه مشهوره سیمه او کلۍ دی.

د 2010 کال د اکتوبر په 6 نېټه ډګروال ډیویډ فلین د 1-320 ګډ کاري ځواک قومندان د امر پر اساس یاد کلۍ د خونړیو بمباریو او راکټي بریدونو په پایله کي بشپړ ویجاړ سو.

د کرنل فلین په وینا ترکو کلاچه د افغانستان په سویلي سیمو کي یو له هغو دریو کلیو څخه وو چي طالبانو د بم جوړولو د فابریکو په توګه کارول.  &lt;ref&gt;{{وېب سرچينه|date=24 January 2011}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|Title=Scorched-earth tactic in Afghanistan loses hearts and minds in battle with Taliban|URL=https://www.theaustralian.com.au/news/world/scorched-earth-tactic-in-afgahnistan-loses-hearts-and-minds-in-battle-with-taliban/story-e6frg6so-1225993440160|title=آرشیف کاپي|access-date=2024-05-27|archive-date=2011-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20110408112708/https://www.theaustralian.com.au/news/world/scorched-earth-tactic-in-afgahnistan-loses-hearts-and-minds-in-battle-with-taliban/story-e6frg6so-1225993440160|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>4dbzkpe809bc7n4f01kiizh2vncvccf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سوېلي سامي ژبه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78032</id>
    <revision>
      <id>370066</id>
      <parentid>328760</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T03:36:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>370066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4533" sha1="jhccfce2tf0mowme1ywbr7jmzwkmufy" xml:space="preserve">{{هراړخيز مالوماتبکس}}'''سوېلي سامي ژبه''' (åarjelsaemien gïele) د [[سامي ژبې (اورالي)|سامي اورالي ژبو]] د کورنۍ سوېل لوېدیځه ژبه ده چې په [[سویډن]] او [[ناروې]] کې ویل کیږي. ژبه خورا له خطر سره مخ ده او په ناروې کې یوازې په څو ښارونو کې رسمي ژبه ده.

سوېلي سامي ژبه دوه وينګونه لري، شمالي وينګ او سوېلي وينګ، د دې دواړو وينګونو ترمنځ غږيز توپير ډېر کم دی.

== ليکدود ==
سوېلي سامي ژبه د ۶ سامي ژبو څخه یوه ده چې رسمي لیکل شوې الفبا لري، مګر په دې ژبه کې يوازې څو ليکلي کتابونه خپاره شو، چې یو یې د سامي - نارویژي قاموس دی،  په سوېلي سامي ژبه په لاتیني الفبا ليکل کيږي.
{| style=&quot;font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF&quot;
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; |[[:fa:A|A]] a
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; |[[:fa:B|B]] b
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; |[[:fa:D|D]] d
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; |[[:fa:E|E]] e
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; |[[:fa:F|F]] f
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; |[[:fa:G|G]] g
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; |[[:fa:H|H]] h
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; |[[:fa:I|I]] i
|-
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; |[[:fa:Ï|Ï]] ï
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; |[[:fa:J|J]] j
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; |[[:fa:K|K]] k
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; |[[:fa:L|L]] l
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; |[[:fa:M|M]] m
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; |[[:fa:N|N]] n
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; |[[:fa:O|O]] o
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; |[[:fa:P|P]] p
|-
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; |[[:fa:R|R]] r
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; |[[:fa:S|S]] s
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; |[[:fa:T|T]] t
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; |[[:fa:U|U]] u
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; |[[:fa:V|V]] v
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; |[[:fa:Y|Y]] y
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; |[[:fa:Æ|Æ]] æ
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; |[[:fa:Ö|Ö]] ö
|-
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; |[[:fa:Å|Å]] å
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; |
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; |
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; |
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; |
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; |
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; |
| style=&quot;width:3em; text-align:center; padding: 3px;&quot; |
|}

== سرچينې ==
{{لړسرچينې}}

* [[Knut Bergsland|برګسلینډ، نټ]] . ''روروسلاپیسک ګرامر'' ، 1946.
* Knut Bergsland. ''سیډسامیسک ګرامر'' ، 1982.
* Knut Bergsland او Lajla Mattson Magga. ''Åarjelsaemien-daaroen baakoegærja'' ، 1993.
* Hasselbrink، Gustav. ''Südsamisches Wörterbuch I–III''

== بهرنۍ لینک ==

* [https://tv.nrk.no/serie/binnabannas/sesong/4 په جنوبي سامي کې د ماشومانو د تلویزیون لړۍ بننابناس]
* [https://web.archive.org/web/20121126022032/http://www.kirjasto.oulu.fi/saamilottit/ Sámi lottit] د مرغانو نومونه په لیپلینډ کې په یو شمیر ژبو کې موندل شوي، په شمول د Skolt Sámi او انګلیسي. د لټون فعالیت یوازې د فنلینډ ان پټ سره کار کوي که څه هم.
* [http://giellatekno.uit.no/cgi/index.sma.eng.html د جنوبي سامي ګرامري سرچینې]
* [http://www.saemiensijte.no/ Samien Sijte] - د سویلي سامي میوزیم او کلتوري مرکز
* [https://web.archive.org/web/19990914011240/http://www.uit.no/ssweb/dok/seminar/sorsamisk/sorsami.html Sørsamisk forskning og tuistning] – Universitetet i Tromsø
[[وېشنيزه:ژبې]]</text>
      <sha1>jhccfce2tf0mowme1ywbr7jmzwkmufy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ډېرې ليدل کېدونکې وېبپاڼې</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81498</id>
    <revision>
      <id>370077</id>
      <parentid>347212</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:31:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>370077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12782" sha1="1tflq3xpt8sv2lw6ikjzkn1gaydpeh2" xml:space="preserve">دا د ۲۰۲۴ ز کال د نومبر تر مياشتې پورې په ټوله نړۍ کې د ډېرو ليدل کېدونکو وېبپاڼو نوملړ دی.
== نوملړ ==
دا مالومات د ۲۰۲۴ کال تر نومبر مياشت پورې له سيميلاروېب او سېموروش څخه اخيستل شوي دي، په دې کې هغه وېبپاڼې نه دي شامل چې د اصلي ډومين لاندې څنګزن ډومين په توګه کارول کيږي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Top Websites Ranking |url=https://www.similarweb.com/top-websites/ |access-date=November ۱۰, ۲۰۲۴ |website=[[Similarweb]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Top websites |url=https://www.semrush.com/trending-websites/global/all |access-date=October ۱۹, ۲۰۲۴ |website=[[Semrush]]}}&lt;/ref&gt;

{{row hover highlight}}
{{sticky header}}
{{table alignment}}
{{sort under}}
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header-multi sort-under mw-datatable plainrowheaders defaultcenter col۷right&quot;
! scope=&quot;col&quot; rowspan=2 | وېبپاڼه
! scope=&quot;col&quot; rowspan=2 | شپولنوم
! scope=&quot;col&quot; colspan=2 | درجه
! scope=&quot;col&quot; rowspan=2 | ډول
! scope=&quot;col&quot; rowspan=2 | شرکت /&lt;br /&gt;{{font color||#۵ced۷۳|[[غيرانتفاعي سازمان]]}}
! scope=&quot;col&quot; rowspan=2 | هېواد
|-
! scope=&quot;col&quot; | سيميلاروېب&lt;br&gt;(نومبر ۲۰۲۴)
! scope=&quot;col&quot; | سيموروش&lt;br&gt;(نومبر ۲۰۲۴)
|-
| scope=&quot;row&quot; | [[ګوګل لټون]]
| [https://google.com google.com]
| ۱ ({{steady}})
| ۱ ({{steady}})
| وېب پلټونکی 
| [[ګوګل]]
| {{هېواد بيرغ|United States}}
|-
| scope=&quot;row&quot; | [[يوټيوب]]
| [https://youtube.com youtube.com]
| ۲ ({{steady}})
| ۲ ({{steady}})
| وېډيو - خپروونکی پليټفارم 
| [[ګوګل]]
| {{هېواد بيرغ|United States}}
|-
| scope=&quot;row&quot; | [[فیسبوک]]
| [https://facebook.com facebook.com]
| ۳ ({{steady}})
| ۳ ({{steady}})
| ټولنيزو رسنيو شبکې 
| [[ مېتا پلټفارمز| مېټا]]
| {{هېواد بيرغ|United States}}
|-
| scope=&quot;row&quot; | [[انسټګرام|انسټاګرام]]
| [https://instagram.com instagram.com]
| ۴ ({{steady}})
| ۵ ({{steady}})
| ټولنيزو رسنيو شبکې 
| [[ مېتا پلټفارمز| مېټا]]
| {{هېواد بيرغ|United States}}
|-
| scope=&quot;row&quot; | [[واټس اپ|واټساپ]]
| [https://whatsapp.com whatsapp.com]
| ۵ ({{steady}})
| ۱۲ ({{decrease}})
| ټولنيزو رسنيو شبکې 
| [[ مېتا پلټفارمز| مېټا]]
| {{هېواد بيرغ|United States}}
|-
| scope=&quot;row&quot; | [[ټویټر|اېکس]]
| [https://x.com x.com]
| ۶ ({{steady}})
| ۱۷ ({{decrease}})۷
| ټولنيزو رسنيو شبکې 
| [[اېکس کورپ]]
| {{هېواد بيرغ|United States}}
|-
| scope=&quot;row&quot; | [[ويکيپېډيا]]
| [https://wikipedia.org wikipedia.org]
| ۷ ({{steady}})
| ۴ ({{steady}})
| ويپانګې او پوهنغونډونه 
| {{font color||#۵ced۷۳|[[ويکيمېډيا بنسټ]]}}
| {{هېواد بيرغ|United States}}
|-
| scope=&quot;row&quot; | [[چټ جي پي ټي]]
| [https://chatgpt.com chatgpt.com]
| ۸ ({{steady}})
| ۹ ({{increase}})
| پروګرامېنګ او پراختيا ورکوونکی پروګرامېنګ او پراختيا ورکوونکی  پوستغالی 
| [[اوپن ای آی]]
| {{هېواد بيرغ|United States}}
|-
| scope=&quot;row&quot; | [[ریډیټ|رېډډيټ]]
| [https://web.archive.org/web/20240908170710/https://reddit.com/ reddit.com]
| ۹ ({{steady}})
| ۶ ({{steady}})
| ټولنيزو رسنيو شبکې 
| [[رېډډيټ]]
| {{هېواد بيرغ|United States}}
|-
| scope=&quot;row&quot; | [[یاهو!]]
| [https://yahoo.com yahoo.com]
| ۱۰ ({{steady}})
| ۱۳ ({{decrease}})
| خبرونه او مېډيا خپروونکي 
| [[ياهو! اينک|ياهو]]
| {{هېواد بيرغ|United States}}
|-
| scope=&quot;row&quot; | [[ياهو جاپان]]
| [https://yahoo.co.jp yahoo.co.jp]
| ۱۱ ({{steady}})
| ۱۹ ({{steady}})
| خبرونه او مېډيا خپروونکي 
| [[اېل وای کارپورېشن]]
| {{بيرغ|جاپان}}
|-
| scope=&quot;row&quot; | [[امازون]]
| [https://amazon.com amazon.com]
| ۱۲ ({{increase}})۱
| ۱۳ ({{steady}})
| [[بازار (ځای)|بازارځی]] 
| [[امازون]]
| {{هېواد بيرغ|United States}}
|-
| scope=&quot;row&quot; | [[يانډېکس]]
| [https://yandex.ru yandex.ru]
| ۱۳ ({{decrease}})۱
| ۱۱ ({{increase}})
| وېب پلټونکی 
| [[يانډېکس]]
| {{هېواد بيرغ|Russia}}
|-
| scope=&quot;row&quot; | [[بايډو]]
| [https://baidu.com baidu.com]
| ۱۴ ({{steady}})
| N/A
| وېب پلټونکی 
| [[بايډو]]
| {{بيرغ|چين}}
|-
| scope=&quot;row&quot; | [[ټيک ټاک]]
| [https://tiktok.com tiktok.com]
| ۱۵ ({{steady}})
| ۲۰ ({{decrease}})۳
| ټولنيزو رسنيو شبکې 
| [[بايټې ډانس]]
| {{بيرغ|چين}}
|-
| scope=&quot;row&quot; | [[نېټفليکس]]
| [https://netflix.com netflix.com]
| ۱۶ ({{increase}})۱
| ۱۹ ({{decrease}})۹
| اېنټرنېټي او پرليکه تلوېزيون 
| [[نېټفليکس]]
| {{هېواد بيرغ|United States}}
|-
| scope=&quot;row&quot; | [[اېم اېس اېن]]
| [https://microsoftonline.com microsoftonline.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081121111730/http://www.microsoftonline.com/ |date=2008-11-21 }}
| ۱۷ ({{decrease}})۱
| ۱۸ ({{increase}})۱۰
| پروګرامېنګ او پراختيا ورکوونکی پروګرامېنګ او پراختيا ورکوونکی  پوستغالی 
| [[مايکروسافټ]]
| {{هېواد بيرغ|United States}}
|-
| scope=&quot;row&quot; | [[مايکروسافټ بينګ]]
| [https://bing.com bing.com]
| ۱۸ ({{steady}})
| ۸ ({{increase}})
| وېب پلټونکی 
| [[مايکروسافټ]]
| {{هېواد بيرغ|United States}}
|-
| scope=&quot;row&quot; | [[پورن هاب]]
| pornhub.com
| ۱۹ ({{increase}})۱
| ۷ ({{steady}})
| جنسي وېبپاڼه
| [[ايلو]]
| {{هېواد بيرغ|Canada}}
|-
| scope=&quot;row&quot; | [[لينکېډين]]
| [https://linkedin.com linkedin.com]
| ۲۰ ({{decrease}})۱
| ۲۷ ({{decrease}})۲
| ټولنيزو رسنيو شبکې 
| [[مايکروسافټ]]
| {{هېواد بيرغ|United States}}
|-
| scope=&quot;row&quot; | [[اوټلوک]]
| [https://live.com live.com]
| ۲۱ ({{increase}})۱
| ۲۲ ({{increase}})
| برېښليک 
| [[مايکروسافټ]]
| {{هېواد بيرغ|United States}}
|-
| scope=&quot;row&quot; | [[ناوېر]]
| [https://naver.com naver.com]
| ۲۲ ({{increase}})۱
| ۳۰ ({{decrease}})۳۰
| خبرونه او مېډيا خپروونکي 
| [[ناوېر کارپورېشن]]
| {{بيرغ|سوېلي کوريا}}
|-
| scope=&quot;row&quot; | [[زېن خبرونه]]
| [https://dzen.ru dzen.ru]
| ۲۳ ({{increase}})۱
| ۴۹ ({{increase}})۱۶
| خبرونه او مېډيا خپروونکي 
| [[زېن خبرونه]]
| {{هېواد بيرغ|Russia}}
|-
| scope=&quot;row&quot; | [[مايکروسافټ ۳۶۵]]
| [https://office.com office.com]
| ۲۴ ({{decrease}})۳
| ۲۸ ({{increase}})۲
| پروګرامېنګ او پراختيا ورکوونکی پروګرامېنګ او پراختيا ورکوونکی  پوستغالی 
| [[مايکروسافټ]]
| {{هېواد بيرغ|United States}}
|-
| scope=&quot;row&quot; | [[مايکروسافټ]]
| [https://microsoft.com microsoft.com]
| ۲۵ ({{steady}})
| ۲۴ ({{increase}})۳
| پروګرامېنګ او پراختيا ورکوونکی پروګرامېنګ او پراختيا ورکوونکی  پوستغالی 
| [[مايکروسافټ]]
| {{هېواد بيرغ|United States}}
|-
| scope=&quot;row&quot; | [[اېکسويډيوز]]
| xvideos.com
| ۲۶ ({{increase}})۱
| ۱۵ ({{decrease}})
| جنسي وېبپاڼه
| [[اېکسويډيوز]]
| {{بيرغ|فرانسه}}
|-
| scope=&quot;row&quot; | [[پينټرېسټ]]
| [https://pinterest.com pinterest.com]
| ۲۷ ({{increase}})۱
| ۳۳ ({{increase}})۴
| ټولنيزو رسنيو شبکې 
| [[پينټرېسټ]]
| {{هېواد بيرغ|United States}}
|-
| scope=&quot;row&quot; | [[بيليبيلي]]
| [https://bilibili.com bilibili.com]
| ۲۸ ({{decrease}})۲
| N/A
| ټولنيزو رسنيو شبکې 
| [[بيليبيلي]]
| {{بيرغ|چين}}
|-
| scope=&quot;row&quot; | [[ټويچ]]
| [https://twitch.tv twitch.tv]
| ۲۹ ({{increase}})۳
| ۲۶ ({{steady}})
| د ژوندۍ خپرونې پلیټ فارم
| [[امازون]]
| {{هېواد بيرغ|United States}}
|-
| scope=&quot;row&quot; | [[وي کی]]
| [https://vk.com vk.com]
| ۳۰ ({{decrease}})۱
| ۲۹ ({{increase}})
| ټولنيزو رسنيو شبکې 
| [[وي کی]]
| {{هېواد بيرغ|Russia}}
|-
| scope=&quot;row&quot; | [[ياهو نيوز]]
| [https://news.yahoo.co.jp news.yahoo.co.jp]
| ۳۱ ({{steady}})
| ۲۱ ({{decrease}})۲
| خبرونه او مېډيا خپروونکي 
| [[ياهو! اينک|ياهو]]
| {{هېواد بيرغ|United States}}
|-
| scope=&quot;row&quot; | [[اېکس هامسټر]]
| xhamster.com
| ۳۲ ({{increase}})۲
| ۳۴ ({{decrease}})۳
| جنسي وېبپاڼه
| [[اېکس هامسټر]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Woods |first=Ben |date=۲۰۱۶-۰۳-۰۳ |title=The (almost) invisible men and women behind the world's largest porn sites |url=https://thenextweb.com/news/the-almost-invisible-men-and-women-behind-the-worlds-largest-porn-sites |access-date=۲۰۲۴-۱۲-۱۲ |website=TNW {{!}} Insider |language=en}}&lt;/ref&gt;
| {{بيرغ|قبرس}}
|-
| scope=&quot;row&quot; | [[وي کی]]
| [https://mail.ru mail.ru]
| ۳۳ ({{steady}})
| ۳۸ ({{increase}})۱۱
| برېښليک 
| [[وي کی]]
| {{هېواد بيرغ|Russia}}
|-
| scope=&quot;row&quot; | [[شيرپوينټ]]
| [https://sharepoint.com sharepoint.com]
| ۳۴ ({{increase}})۱
| N/A
| کمپيوټر، برېښنا توکي او تېکنالوژي - نور 
| [[مايکروسافټ]]
| {{هېواد بيرغ|United States}}
|-
| scope=&quot;row&quot; | [[سامسونگ]]
| [https://samsung.com samsung.com]
| ۳۵ ({{increase}})۱
| ۶۰ ({{decrease}})۹
| مصرفي برېښنايي توکي 
| [[سامسونگ]]
| {{بيرغ|سوېلي کوريا}}
|-
| scope=&quot;row&quot; | [[فانډوم]]
| [https://fandom.com fandom.com]
| ۳۶ ({{increase}})۲
| N/A
| هنرونه او ساتېرۍ - نور 
| [[فانډوم]]
| {{هېواد بيرغ|United States}}
|-
| scope=&quot;row&quot; | [[ګلوبو ګروپ]]
| [https://globo.com globo.com]
| ۳۷ ({{steady}})
| ۴۵ ({{decrease}})۲
| خبرونه او مېډيا خپروونکي 
| [[ګلوبو ګروپ]]
| {{بيرغ|برازيل}}
|-
| scope=&quot;row&quot; | [[کانوا]]
| [https://canva.com canva.com]
| ۳۸ ({{increase}})۳
| ۳۶ ({{increase}})۶
| پوستغالی 
| [[کانوا]]
| {{بيرغ|اسټراليا}}
|-
| scope=&quot;row&quot; | [[اېکس اېن اېکس اېکس]]
| xnxx.com
| ۳۹ ({{steady}})
| ۳۱ ({{decrease}})۲
| جنسي وېبپاڼه
| [[اېکس اېن اېکس اېکس]]
| {{بيرغ|فرانسه}}
|-
| scope=&quot;row&quot; | [[ډک ډک ګو]]
| [https://duckduckgo.com duckduckgo.com]
| ۴۰ ({{increase}})۲
| ۱۶ ({{decrease}})۱
| وېب پلټونکی 
| [[ډک ډک ګو]]
| {{هېواد بيرغ|United States}}
|-
| scope=&quot;row&quot; | [[تېلېګرام]]
| [https://t.me t.me]
| ۴۲ ({{increase}})۱
| ۵۱ ({{increase}})۴
| کمپيوټر، برېښنا توکي او تېکنالوژي - نور 
| [[تېلېګرام]]
| {{هېواد بيرغ|United Arab Emirates}}
|-
| scope=&quot;row&quot; | [[وېدر چينل]]
| [https://weather.com weather.com]
| ۴۴ ({{decrease}})۴
| ۲۵ ({{decrease}})۵
| هوا
| [[وېدر چينل]]
| {{هېواد بيرغ|United States}}
|-
| scope=&quot;row&quot; | [[کورا]]
| [https://quora.com quora.com]
| ۴۵ ({{decrease}})۱
| ۴۰ ({{decrease}})۷
| ويپانګې او پوهنغونډونه 
| [[کورا]]
| {{هېواد بيرغ|United States}}
|-
| scope=&quot;row&quot; | [[تېمو]]
| [https://temu.com temu.com]
| ۴۶ ({{steady}})
| ۵۵ ({{increase}})۲
| [[بازار (ځای)|بازارځی]] 
| [[تېمو]]
| {{هېواد بيرغ|United States}}
|-
| scope=&quot;row&quot; | [[سي اېن اېن]]
| [https://cnn.com cnn.com]
| ۴۷ ({{increase}})۵
| ۴۳ ({{increase}})
| خبرونه او مېډيا خپروونکي 
| [[سي اېن اېن]]
| {{هېواد بيرغ|United States}}
|-
| scope=&quot;row&quot; | [[زوم وېډيويي اړيکې]]
| [https://zoom.us zoom.us]
| ۴۸ ({{decrease}})۳
| ۶۲ ({{decrease}})۲
| کمپيوټر، برېښنا توکي او تېکنالوژي - نور 
| [[زوم وېډيويي اړيکې]]
| {{هېواد بيرغ|United States}}
|-
| scope=&quot;row&quot; | [[سټريپچټ]]
| stripchat.com
| ۴۹ ({{decrease}})۱
| N/A
| جنسي وېبپاڼه
| [[سټريپچټ]]
| {{بيرغ|قبرس}}
|-
| scope=&quot;row&quot; | [[اېبای]]
| [https://ebay.com ebay.com]
| ۵۰ ({{increase}})۱
| ۵۳ ({{increase}})
| برېښنايي سوداګري او سودا &gt;[[بازار (ځای)|بازارځی]] 
| [[اېبای]]
| {{هېواد بيرغ|United States}}
|}

== سرچينې ==
{{لړسرچينې}}</text>
      <sha1>1tflq3xpt8sv2lw6ikjzkn1gaydpeh2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:Estoppel</title>
    <ns>3</ns>
    <id>82232</id>
    <revision>
      <id>370043</id>
      <parentid>347932</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T17:08:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Neriah</username>
        <id>23831</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Neriah د [[د کارن خبرې اترې:Bruhpedia]] مخ [[د کارن خبرې اترې:Estoppel]] ته ولېږداوه: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Bruhpedia|Bruhpedia]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Estoppel|Estoppel]]&quot;</comment>
      <origin>347932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="480" sha1="6v9apkrtpfp4ggqdumra8wv2riqhipl" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=Bruhpedia}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۱۸:۴۷, ۲۷ فبروري ۲۰۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>6v9apkrtpfp4ggqdumra8wv2riqhipl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:Renamed user 7187f7775166b1db44eaff1a8369bdb9</title>
    <ns>3</ns>
    <id>82984</id>
    <revision>
      <id>370069</id>
      <parentid>350520</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T06:43:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>İmmortalance</username>
        <id>41139</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>İmmortalance پرته له دې چې يو مخ گرځونی پرېږدي له [[د کارن خبرې اترې:Salamat Akh]] څخه [[د کارن خبرې اترې:Renamed user 7187f7775166b1db44eaff1a8369bdb9]] ته مخ ولېږداوه: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Salamat Akh|Salamat Akh]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Renamed user 7187f7775166b1db44eaff1a8369bdb9|Renamed user 7187f7775166b1db44eaff1a8369bdb9]]&quot;</comment>
      <origin>350520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="480" sha1="0srzbr61kuinjzodkvxjdy5nfc5wtmb" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=Salamat Akh}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۱۵:۵۶, ۱۴ اپريل ۲۰۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>0srzbr61kuinjzodkvxjdy5nfc5wtmb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:Bruhpedia</title>
    <ns>3</ns>
    <id>87833</id>
    <redirect title="د کارن خبرې اترې:Estoppel" />
    <revision>
      <id>370044</id>
      <timestamp>2026-10-29T17:08:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Neriah</username>
        <id>23831</id>
      </contributor>
      <comment>Neriah د [[د کارن خبرې اترې:Bruhpedia]] مخ [[د کارن خبرې اترې:Estoppel]] ته ولېږداوه: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Bruhpedia|Bruhpedia]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Estoppel|Estoppel]]&quot;</comment>
      <origin>370044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54" sha1="abj1dawujd717ipojnvb8730dcpkook" xml:space="preserve">#مخګرځ [[د کارن خبرې اترې:Estoppel]]</text>
      <sha1>abj1dawujd717ipojnvb8730dcpkook</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:اغامحمد</title>
    <ns>3</ns>
    <id>87834</id>
    <revision>
      <id>370045</id>
      <timestamp>2026-10-29T18:04:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ښه راغلاست پیغام ورکوونکی</username>
        <id>11444</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي</comment>
      <origin>370045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="486" sha1="jbp423sbd5g3x5pqyflias8g8lj0o88" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|name=اغامحمد}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۲۹ اکتوبر ۲۰۲۶، گړۍ ۱۸:۰۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>jbp423sbd5g3x5pqyflias8g8lj0o88</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:İmmortalance</title>
    <ns>3</ns>
    <id>87835</id>
    <revision>
      <id>370070</id>
      <timestamp>2026-10-30T06:43:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ښه راغلاست پیغام ورکوونکی</username>
        <id>11444</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي</comment>
      <origin>370070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="485" sha1="cz63y4lt4az5c1chtbesfx7ubyxwx04" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|name=İmmortalance}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۳۰ اکتوبر ۲۰۲۶، گړۍ ۰۶:۴۳ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>cz63y4lt4az5c1chtbesfx7ubyxwx04</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>