ويکيپېډيا pswiki https://ps.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D9%88%D9%85%DA%93%DB%8C_%D9%85%D8%AE MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter رسنۍ ځانگړی خبرې اترې کارن د کارن خبرې اترې ويکيپېډيا د ويکيپېډيا خبرې اترې دوتنه د دوتنې خبرې اترې مېډياويکي د مېډياويکي خبرې اترې کينډۍ د کينډۍ خبرې اترې لارښود د لارښود خبرې اترې وېشنيزه د وېشنيزې خبرې اترې تانبه د تانبې خبرې اترې مهال‌ليک د مهال‌ليک خبرې اترې چلنوال د چلنوال خبرې اترې پېښه د پېښې خبرې اترې 0 7736 370182 368514 2026-11-02T14:14:56Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370182 wikitext text/x-wiki {{توکميزه ډله مالوماتبکس | image = | caption = د افغانستان د سوېل پښتانه | group = پښتانه{{سخ}}<small>{{Lang-ps|پښتانه}}</small>{{سخ}}<small>{{unicode|''Pax̌tānə''}}</small> | pop = {{circa}} '''۶۰–۷۰ میلیون'''<ref name=":1"/> |regions = | region1 = {{هېواد بيرغ|پاکستان}} | pop1 = ۴۲٬۵۹۰٬۳۲۰ (۲۰۲۰) <!--199,085,847 x ۱۵٫۴۲٪--> | ref1 = {{lower|<ref name=ToolAutoGenRef1>{{وېب سرچينه |نشانی=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html |عنوان=نسخه آرشیو شده |بازبینی=۲۶ اوت ۲۰۲۰ |archive-date=۹ ژوئیه ۲۰۱۶ |archive-url=https://web.archive.org/web/20160709035637/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html |url-status=dead}}</ref>}} | region2 = {{هېواد بيرغ|افغانستان}} | pop2 = ۱۵٬۳۹۰٬۰۰۰<!--32,738,376 x ۴۲٪--> | ref2 = {{lower|<ref>{{وېب سرچينه |نشانی=http://www.umsl.edu/services/govdocs/wofact2008/geos/af.html |عنوان=نسخه آرشیو شده |بازبینی=۱۰ ژانویه ۲۰۱۹ |archive-date=۱۳ نومبر ۲۰۲۰ |archive-url=https://web.archive.org/web/20201113153534/http://www.umsl.edu/services/govdocs/wofact2008/geos/af.html |url-status=dead}}</ref>}} | region3 = {{هېواد بيرغ |متحده عرب امارات}} | pop3 = ۲۰٬۰۰۰ (۲۰۰۹) | ref3 = {{lower|<ref name="Pashto in UAE">{{cite web |url=http://www.britannica.com/new-multimedia/pdf/wordat207.pdf|title=United Arab Emirates: Demography|publisher=[[Encyclopædia Britannica]] Online|work=Encyclopædia Britannica World Data|accessdate=15 March 2008}}</ref>}} | region4 = {{هېواد بيرغ|United States}} | pop4 = ۵۰٬۰۰۰ (۲۰۱۰) | ref4 = {{lower|<ref name="Pashtuns in USA">42% of [https://www.usatoday.com/news/nation/2001/09/20/kabul.htm 200,000] [[Afghan American|Afghan-Americans]] = 84,000 and 15% of [http://factfinder2.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=DEC_10_SF1_QTP8&prodType=table 363,699] [[Pakistani American|Pakistani-Americans]] = 54,554. Total Afghan and Pakistani Pashtuns in USA = 138,554.</ref>}} | region5 = {{هېواد بيرغ|ایران}} | pop5 = ۵۰٬۰۰۰ (۱۹۹۳) | ref5 = {{lower|<ref name="Ethnologue-Pashto">{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=pbt|title=Ethnologue report for Southern Pashto: Iran (1993)|publisher=[[Ethnologue]]: Languages of the World|work=[[SIL International]]|accessdate=5 May 2012}}</ref>}} | region6 = {{هېواد بيرغ|برېتانيا}} | pop6 = ۴۰٬۰۰۰ (۲۰۰۹) | ref6 = {{lower|<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/latestCrisis/idUSL861250|title=Support for Taliban dives among British Pashtuns|first=William|last=Maclean|publisher=Reuters|date=10 June 2009|accessdate=6 August 2009}}</ref>}} | region7 = {{هېواد بيرغ|Germany}} | pop7 = ۲۰٬۰۰۰ (۲۰۱۸) | ref7 = {{lower|<ref name=BMZ>[http://www.bmz.de/en/what_we_do/countries_regions/asien/afghanistan/index.html Relations between Afghanistan and Germany] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170116110211/http://www.bmz.de/en/what_we_do/countries_regions/asien/afghanistan/index.html |date=16 ژانویه 2017}}: Germany is now home to almost 90,000 people of Afghan origin. 42% of 90,000 = 37,800</ref>}} | region8 = {{هېواد بيرغ|کاناډا}} | pop8 = ۱۵٬۰۰۰ (۲۰۱۵) | ref8 = {{lower|<ref name="Canada-census">{{cite web |url=http://www12.statcan.ca/english/census06/data/highlights/ethnic/pages/Page.cfm?Lang=E&Geo=PR&Code=01&Data=Count&Table=2&StartRec=1&Sort=3&Display=All&CSDFilter=5000 |title=Ethnic origins, 2006 counts, for Canada |publisher=2.statcan.ca |year=2006 |accessdate=17 April 2010 |archive-date=۱ نوامبر ۲۰۰۹ |archive-url=https://web.archive.org/web/20091101151108/http://www12.statcan.ca/english/census06/data/highlights/ethnic/pages/Page.cfm?Lang=E&Geo=PR&Code=01&Data=Count&Table=2&StartRec=1&Sort=3&Display=All&CSDFilter=5000 |url-status=dead}}</ref>}} | region9 = {{هېواد بيرغ|هند}} | pop9 = ۵٬۰۰۰ (۲۰۱۳) | ref9 = <ref name="India-census"/> | region10 = {{هېواد بيرغ|روسيه}} | pop10 = ۲۰٬۰۰۰ (۲۰۲۰) | ref10 = {{lower|<ref name=ToolAutoGenRef1/>}} | region11 = {{هېواد بيرغ|Australia}} | pop11 = ۸٬۳۵۰ (۲۰۲۰) | ref11 = {{lower|<ref name="Pashtuns in Australia">{{cite web |url=http://www.censusdata.abs.gov.au/ABSNavigation/prenav/ViewData?breadcrumb=POLTD&method=Place%20of%20Usual%20Residence&subaction=-1&issue=2006&producttype=Census%20Tables&documentproductno=0&textversion=false&documenttype=Details&collection=Census&javascript=true&topic=Ancestry&action=404&productlabel=Ancestry%20(full%20classification%20list)%20by%20Sex&order=1&period=2006&tabname=Details&areacode=0&navmapdisplayed=true& |title=20680-Ancestry (full classification list) by Sex – Australia |format=Microsoft Excel download |publisher=[[Australian Bureau of Statistics]] |work=2006 Census |accessdate=2 June 2008 |archive-date=۱۰ مارس ۲۰۰۸ |archive-url=https://web.archive.org/web/20080310121707/http://www.censusdata.abs.gov.au/ABSNavigation/prenav/ViewData?breadcrumb=POLTD&method=Place%20of%20Usual%20Residence&subaction=-1&issue=2006&producttype=Census%20Tables&documentproductno=0&textversion=false&documenttype=Details&collection=Census&javascript=true&topic=Ancestry&action=404&productlabel=Ancestry%20(full%20classification%20list)%20by%20Sex&order=1&period=2006&tabname=Details&areacode=0&navmapdisplayed=true& |url-status=dead }} Total responses: 25,451,383 for total count of persons: 19,855,288.</ref>}} |langs=[[پښتو ژبه|پښتو]]{{سخ}}{{smaller|''[[پاړسي ژبه]] و [[اردو ژبه|اردو]] دوهمه ژبه}} | rels = '''اکثریت''':{{سخ}}[[دوتنه:Star and Crescent.svg|15px]] [[اسلام]]{{سخ}}{{nowrap|{{small|([[سنی]] اکثریت، [[شیعه]] اقلیت)}}}}<ref>{{cite book |last1=Williams |first1=Victoria |last2=Taylor |first2=Ken |date=2017 |title=Etiquette and Taboos around the World: A Geographic Encyclopedia of Social and cultural customs |url=https://books.google.com/books?id=r4I2DwAAQBAJ&pg=PA231 |language= en |publisher=ABC CLIO |isbn= 978-1-4408-3820-0 |page=231}}</ref><ref>{{cite book |last1=Nyrop|first1=Richard F|last2=Seekins|first2=Donald M|date=1986|title=Afghanistan: A Country Study by United States Department of the Army |url=https://books.google.com/books?id=FXzqn7XWdJkC&pg=PA105 |language= en |publisher=United States Department of the Army, American University |page=105}}</ref>{{سخ}}'''لږکي''':{{hlist|[[دوتنه:Om.svg|15px]] [[هندويزم|هندوييزم]]، [[دوتنه:Khanda.svg|15px]] [[سکيزم|سيکيزم]]<ref name="Eusufzye2018">{{cite web |last1=Eusufzye |first1=Khan Shehram |title=Two identities, twice the pride: The Pashtun Sikhs of Nankana Saheb |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/03/11/two-identities-twice-the-pride-the-pashtun-sikhs-of-nankana-saheb/amp/ |work=[[Pakistan Today]] |access-date=31 May 2020 |year=2018 |quote=One can sense a diminutive yet charming cultural amalgamation in certain localities within the town with the settling of around 250 Pashtun Sikh families in the city. }}{{سخ}}Ruchi Kumar, [https://www.aljazeera.com/indepth/features/2016/12/decline-afghanistan-hindu-sikh-communities-161225082540860.html The decline of Afghanistan's Hindu and Sikh communities], Al Jazeera, 2017-01-01, "the culture among Afghan Hindus is predominantly Pashtun"{{سخ}}Beena Sarwar, [https://www.himalmag.com/finding-lost-heritage/ Finding lost heritage], Himal, 2016-08-03, "Singh also came across many non turban-wearing followers of Guru Nanak in Pakistan, all of Pashtun origin and from the Khyber area."{{سخ}}Sonia Dhami, [https://indicanews.com/2020/01/05/sikh-religious-heritage-my-visit-to-lehenda-punjab-part-two-by-sonia-dhami/ Sikh Religious Heritage – My visit to Lehenda Punjab] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210128155144/https://indicanews.com/2020/01/05/sikh-religious-heritage-my-visit-to-lehenda-punjab-part-two-by-sonia-dhami/ |date=۲۸ ژانویه ۲۰۲۱ }}, Indica News, 2020-01-05, "Nankana Sahib is also home to the largest Sikh Pashtun community, many of whom have migrated from the North West Frontier Provinces, renamed Khyber-Pakhtunwa."{{سخ}}Neha, [https://www.siasat.com/pak-misusing-durand-line-facilitate-terrorists-says-pashtun-1626604/ Pak misusing Durand Line to facilitate terrorists, says Pashtun], Siasat Daily, 2019-09-20, "The members of the Pashtun and Afghan Sikh community living in Europe and UK have gathered in Geneva"{{سخ}}Sabrina Toppa, [https://www.trtworld.com/magazine/despite-border-tensions-indian-sikhs-celebrate-festival-in-pakistan-25905 Despite border tensions, Indian Sikhs celebrate festival in Pakistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201125031836/https://www.trtworld.com/magazine/despite-border-tensions-indian-sikhs-celebrate-festival-in-pakistan-25905 |date=2020-11-25 }}, TRT World, 2019-04-16, "Hasanabdal is home to around 200 Sikh families that have primarily moved from Pakistan’s Khyber Pakhtunkhwa province, including Pakistan’s former tribal areas. The majority are Pashtun Sikhs who abandoned their homes and took refuge near Sikhism’s historical sites."</ref>}}پښتانه، پختانه، پټان يا افغان یوه اریایي قبیلوي ډله ده چې په منځنۍ او سویلي آسیا کې مېشت دي. د دې توکمیزې ډلې مورنۍ ژبه پښتو ده چې یوه ختیځه آریایي ژبه ده. په داسې حال کې چې د هند په نیمه وچه کې مېشت پښتاته بیا هندي-اردو د دویمې ژبې په توګه کاروي، خو د پښتنو یو مهم اقلیت پارسي یا هندي-اردو د لومړۍ ژبې په توګه کاروي. د پښتنو ټول نفوس نږدې ۶۰-۷۰میلیونه وګړي اټکل شوې دي؛ خو دا شمېره د ۱۹۷۹ ز کال راهیسې، په افغانستان کې د رسمي سرشمېرنې د نه شتون له امله د اختلاف وړ ده.<ref>{{cite book|last=David|first=Anne Boyle|title=Descriptive Grammar of Pashto and its Dialects|url=https://www.degruyter.com/view/title/125873|date=2014-01-01|publisher=De Gruyter Mouton|isbn=978-1-61451-231-8|pages=76}}</ref><ref>{{Cite news|title=Pakhtuns|last=Rashid|first=Salman|newspaper=The Express Tribune|location=Pakistan|date=11 November 2011|url=https://tribune.com.pk/story/290251/pakhtuns}}</ref><ref>{{cite book|last=Center|first=Missions Advanced Research and Communication|url=|title=South Asia|date=1980|publisher=Missions Advanced Research and Communication Center|isbn=978-0-912552-33-0|quote=The majority of Afghanistan ' s people are Pashtuns or Tajiks, both of Persian origin}}</ref><ref>{{cite book|last=Tyagi|first=Vidya Prakash|url=|title=Martial races of undivided India|date=2009|publisher=Gyan Publishing House|isbn=978-81-7835-775-1|quote=The ancestry of the Pashtuns are eastern Iranian}}</ref><ref>{{cite book|url=|title=Indian Defence Review|date=2006|publisher=Lancer International|quote=the Pashtuns and Balochis [...] the two Iranian tribal groups dominate the ...}}</ref><ref>{{cite book|last=Inc|first=IBP|url=|title=Afghanistan Labor Policy, Laws and Regulations Handbook: Strategic Information and Regulations|date=4 April 2013|publisher=Lulu.com|isbn=978-1-4387-8020-7|quote=The majority of Afghanistan's population consist of the Iranian peoples, notably the Pashtuns and Tajiks.}}</ref><ref>{{cite book|last=Minahan|first=James B.|url=https://books.google.com/books?id=oZCOAwAAQBAJ&pg=PA99|title=Ethnic Groups of North, East, and Central Asia: An Encyclopedia|date=10 February 2014|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781610690188|via=Google Books}}</ref><ref>{{cite web|last=Bodetti|first=Austin|title=What will happen to Afghanistan's national languages?|url=https://english.alaraby.co.uk/english/indepth/2019/7/11/what-will-happen-to-afghanistans-national-languages|website=alaraby|date=11 July 2019|access-date=15 January 2022|archive-date=14 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414230310/https://english.alaraby.co.uk/english/indepth/2019/7/11/what-will-happen-to-afghanistans-national-languages|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book|last=Chiovenda|first=Andrea|url=|title=Crafting Masculine Selves: Culture, War, and Psychodynamics in Afghanistan|date=2019-11-12|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-007355-8|quote=Niamatullah knew Persian very well, as all the educated Pashtuns generally do in Afghanistan}}</ref><ref>{{cite journal|title=Hindu Society and English Rule|url=https://archive.org/details/sim_westminster-review_1877-07-02_108_213/page/154|journal=[[The Westminster Review]]|date=1877|volume=108|issue=213–214|page=154|publisher=The Leonard Scott Publishing Company|quote=Hindustani had arisen as a ''lingua franca'' from the intercourse of the Persian-speaking Pathans with the Hindi-speaking Hindus.}}</ref><ref name="2012Hakala">{{cite web|last=Hakala|first=Walter N.|title=Languages as a Key to Understanding Afghanistan's Cultures|url=http://media.nationalgeographic.org/assets/file/asia_8.pdf|quote=In the 1980s and '90s, at least three million Afghans--mostly Pashtun--fled to Pakistan, where a substantial number spent several years being exposed to Hindi- and Urdu-language media, especially Bollywood films and songs, and being educated in Urdu-language schools, both of which contributed to the decline of Dari, even among urban Pashtuns.|publisher=[[National Geographic]]|year=2012|access-date=13 March 2018|خونديځ نېټه=14 March 2018|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20180314042412/http://media.nationalgeographic.org/assets/file/asia_8.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180314042412/http://media.nationalgeographic.org/assets/file/asia_8.pdf}}</ref><ref name="pathan">{{cite news|last=Dalal|first=Mangal|title=When men were men|url=http://www.indianexpress.com/news/when-men-were-men/564691/0|newspaper=The Indian Express|archive-url=https://web.archive.org/web/20100211074052/https://indianexpress.com/news/when-men-were-men/564691/0|archive-date=11 February 2010|access-date=23 August 2013|quote="She's a Pathan girl who speaks Hindi and Urdu well and was spectacular in the screen test. It was pure luck."|date=8 January 2010}}</ref><ref>{{cite book|last=Misdaq|first=Nabi|url=|title=Afghanistan: Political Frailty and Foreign Interference|date=2005|publisher=Routledge}}</ref><ref name=":1">{{cite web|last=Lewis|first=Paul M.|year=2009|title=Pashto, Northern|url=http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=pbu|work=[[SIL International]]|publisher=[[Ethnologue]]: Languages of the World, Sixteenth edition|location=Dallas, TX|quote=''Ethnic population: 49,529,000 possibly total Pashto in all countries.''|access-date=18 September 2010}}</ref><ref>{{cite web|title=Hybrid Census to Generate Spatially-disaggregated Population Estimat|url=https://unstats.un.org/unsd/undataforum/hybrid-census-to-generate-spatially-disaggregated-population-estimates/|archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20200517105822/https://unstats.un.org/unsd/undataforum/hybrid-census-to-generate-spatially-disaggregated-population-estimates/|url-status=dead|archive-date=17 May 2020|website=United Nations world data form|access-date=2 August 2020}}</ref> |related= نور [[اريايي ټبر وګړي]]}} '''پښتانه '''په ټول [[افغانستان]]، [[پاکستان]] او د [[هند]] او [[ايران]] ځينو برخو کې مېشت ځايي [[اريايان|اريايي]] [[توکم]] دی چې په [[پښتو|پښتو ژبه]] خبرې کوي چې د [[اريايي ژبې|اريايي ژبو]] څخه يوه ژبه ده.<ref>{{Cite web|url=https://lomritob.com/2015/01/20/%D9%BE%DA%9A%D8%AA%D8%A7%D9%86%D9%87-%DA%85%D9%88%DA%A9-%D8%AF%D9%8A%D8%9F/|title=پښتانه څوک دي؟|date=۲۰۱۵ جنورۍ ۲۰مه|accessdate={{تاريخ}}|website=لومړيتوب ټکی کام|last=رحيم الله|first=ځيرک}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sites.google.com/site/saaganypanna/%D9%BE%DA%9A%D8%AA%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%D8%B5%D9%84%D8%A7-%DA%85%D9%88%DA%A9-%D8%AF%DB%8C|title=پښتانه اصلاً څوک دی؟|accessdate={{تاريخ}}|website=سږنۍ پاڼه|last=انجينر سربخود|first=عبدالرحيمزی}}</ref> پښتنو پاچایانو په لوېديځ کې له مرکزي [[پارس]] نه نيولې په ختیځ کې تر [[بنګال|بنگال]] پورې پر بېلابېلو سيمو واکمني کړې ده. د خورو ورو پښتنو د پام وړ او تاریخي ټولنې د پاکستان په [[سند|سیند]] او [[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] صوبو کې (په ځانګړې توګه د [[کراچۍ]] او لاهور په ښارونو کې) او د هند د [[اتر پرديش|اترپردیش ایالت]] په [[روهيلکنډ|روهیل کنډ]] سیمه (په لویو ښارونو، لکه: [[ډیلي]] او [[ممبای|ممبئی]]) کې شتون لري. په دې وروستیو کې پښتانه د [[پارس خليج|پارس خلیج]] په عربي هېوادونو کې (په ځانګړې توګه په [[متحده عرب امارات|عرب متحده اماراتو]] کې) د لوی سویلي آسیا د خورو ورو وګړو لویه برخه جوړوي. <ref>{{cite web|title=Northern Pashtun in United Arab Emirates|url=https://joshuaproject.net/people_groups/14256/AE|website=Joshua project}}</ref> په افغانستان کې پښتانه تر ټولو لویه توکمیزه ډله ګڼل کېږي چې په ۲۰۱۸ ز کال کې یې د دې هېواد د ټول نفوس نږدې ۵۰٪ برخه جوړوله. دوی په افغانستان کې د دې ولس د را منځ ته کېدو راهیسې د توکمیزو ژبو واکمنه ډله ده. له دې سره، په پاکستان کې پښتانه دویمه لویه توکمیزه ډله ده چې د هېواد د ټول نفوس له ۲۰٪ نه تر ۲۵٪  پورې برخه جوړوي او د نوموړي ولس له پنځو لویو توکمیزو ډلو نه ګڼل کېږي. په نړۍ کې پښتانه ۲۶مه لویه توکمیزه ډله ده او د نسب د طبقاتو تر ټولو لویه توکمیزه ډله ګڼل کېږي. د اټکل پر بنست له ۳۵۰ نه تر ۴۰۰ پښتانه قومونه او قبیلې شتون لري.  <ref name="AsiaFoundation">{{cite book|year=2018|publisher=[[The Asia Foundation]]|title=Afganistan in 2018. A Survey of the Afghan People|url=https://www.asiafoundation.org/resources/pdfs/Surveybook2012web1.pdf|page=283}}</ref><ref>{{Cite web|title=Afghanistan - The World Factbook|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/afghanistan/#people-and-society|access-date=2021-01-19|website=www.cia.gov|archive-date=2021-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20210104184342/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/afghanistan/#people-and-society|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Pakistan - The World Factbook|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pakistan/#people-and-society|access-date=2021-01-19|website=www.cia.gov|archive-date=2021-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110014011/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pakistan/#people-and-society|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|last=Kiani|first=Khaleeq|date=28 May 2018|title=CCI defers approval of census results until elections|url=https://www.dawn.com/news/1410447|access-date=26 May 2020|work=Dawn|quote=On the national level, Pushto stood second with 18.24pc population reporting it as mother tongue...}}</ref><ref>{{cite web|title=What Languages Are Spoken In Pakistan?|url=https://www.worldatlas.com/articles/what-languages-are-spoken-in-pakistan.html|website=World atlas|date=30 July 2019}}</ref><ref name="Romano">{{cite book|last1=Romano|first1=Amy|url=https://archive.org/details/historicalatlaso0000roma|title=A Historical Atlas of Afghanistan|publisher=The Rosen Publishing Group|year=2003|isbn=0-8239-3863-8|page=[https://archive.org/details/historicalatlaso0000roma/page/28 28]|access-date=17 October 2010|url-access=registration}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.jamestown.org/programs/gta/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=891&tx_ttnews%5BbackPid%5D=181&no_cache=1|title=Profiles of Pakistan's Seven Tribal Agencies|author=Syed Saleem Shahzad|date=20 October 2006|access-date=21 April 2010}}</ref> == جغرافیایي وېش == === دودیز ټاټوبی === د پښتنو ډېری نفوس په اصلي پښتون ټاټوبې کې چې د امو سیند په سویل کې په افغانستان کې او د سیند سیند په لوېدیځ کې په پاکستان کې موقعیت لري، مېشت دي. په دې کې خیبر پښتونخوا او شمالي بلوچستان هم ګډون لري. په دې سیمه کې لوی ښارونه جلال آباد، کوټه، کندهار، هلمند، خوست، مردان، مینګوره، سوات او پېښور سیمې ګڼل کېږي.  <ref>{{cite web|url=https://www.usfca.edu/sites/default/files/pdfs/v2n2_kozicki.pdf|title=The Changed World of South Asia: Afghanistan, Pakistan, and India after September 11|website=Usfca.edu|access-date=14 December 2021|تاريخ الأرشيف=8 July 2021|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210708173621/https://www.usfca.edu/sites/default/files/pdfs/v2n2_kozicki.pdf|url-status=dead|خونديځ نېټه=8 July 2021|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20210708173621/https://www.usfca.edu/sites/default/files/pdfs/v2n2_kozicki.pdf|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20210708173621/https://www.usfca.edu/sites/default/files/pdfs/v2n2_kozicki.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20210708173621/https://www.usfca.edu/sites/default/files/pdfs/v2n2_kozicki.pdf}}</ref><ref>{{cite book|last=Nath|first=Samir|url=https://books.google.com/books?id=yGBaXO54-HwC&pg=PA273|title=Dictionary of Vedanta|date=2002|publisher=Sarup & Sons|isbn=978-81-7890-056-8}}</ref><ref>{{cite book|last=Caldwell|first=Dan|url=https://books.google.com/books?id=wSvp3VTGRecC&pg=PA36|title=Vortex of Conflict: U.S. Policy Toward Afghanistan, Pakistan, and Iraq|date=2011-02-17|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-7666-0}}</ref><ref>{{cite news|title=Peshawar, pakols and namkeen karahi|url=https://aurora.dawn.com/news/1143318|access-date=30 October 2019|work=Aurora Dawn}}</ref> === د هند نیمه وچه === د هند د نیمې وچې پښتانه، چې له اصلي ټاټوبي نه بهر دي، خپل ځانته او د دې وچې د نورو قومونو له خوا د پټان په نوم یادېږي (چې په هندوستاني ژبه کې د پښتون مترادف کلیمه ده).  <ref name="Bhasha">{{cite book|last1=Glassé|first1=Cyril|last2=Smith|first2=Huston|title=The New Encyclopædia of Islam|url=https://books.google.com/books?id=focLrox-frUC&q=pathan+hindi-urdu&pg=PA365|publisher=[[Rowman Altamira]]|year=2003|isbn=9780759101906|quote=The Pashto-speaking tribesman who live in Afghanistan, where they are one of the main ethnic groups, and in Pakistan, where they are generally called by the variant term Pathan (Hindi and Urdu).}}</ref> له تاریخي اړخه، پښتانه د بریتانوي واکمنۍ په دوران او له هغه نه مخکې د سیند سیند په ختیځ کې په بېلابېلو ښارونو کې اوسېدل چې په کې کراچۍ، لاهور، راولپنډۍ، بمبۍ (اوس ممبۍ)، ډیلي، کلکته، روهیل کنډ، جیپور او بنګلورکې ګډون لري. دا اوسیدونکي، د اوسني افغانستان او پاکستان (د ۱۹۴۷ دمخه بریتانوي هند) د پښتنو نسل دی. د هند په ځینو سیمو کې دوی ته کله ناکله د کابلی والا په نوم هم غږ کېږي. <ref>{{cite news|title=The 'Kabuliwala' Afghans of Kolkata|work=BBC News|date=23 May 2015|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-32377276}}</ref> په هند کې د پام وړ خورې ورې پښتني ټولنې شته. د اترپردیش د روهیل کنډ سیمه د پښتنو د روهیلا د ټولنې په نوم نومول شوې ده. د ښکېلاک په دوره کې دواړه بمبۍ او کلکته، د افغانستان نه د پښتنو کډوالو لومړنۍ موخې وې. د راجستان په جیپور او د کرناټکا په بنګلور ښارونو کې هم د ۱۰۰۰۰ کسانو نه ډېر نفوس شتون لري. بمبۍ (اوسنۍ ممبۍ) او کلکته دواړه، د یو میلیون نه زیات پښتانه نفوس لري، په داسې حال کې چې جیپور او بنګلور شاوخوا ۱۰۰۰۰۰ وګړي اټکل شوي دي. پښتانه په بنګلور کې د خان وروڼه فیروز، سنجې او اکبر خان دي، چې پلار یې له غزني نه بنګلور ته کډه شوی و. <ref name="India-census">{{cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20080201193939/http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/Statement1.htm|archive-date=1 February 2008|url=http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/Statement1.htm|title=Abstract of speakers' strength of languages and mother tongues – 2001|publisher=Census of India|year=2001|access-date=17 March 2008}}</ref><ref name="Indian Pathans">{{cite web|url=http://www.khyber.org/articles/2007/StudyofthePathanCommunitiesinF.shtml|title=Study of the Pathan Communities in Four States of India|work=Khyber.org|access-date=30 January 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080514122925/http://www.khyber.org/articles/2007/StudyofthePathanCommunitiesinF.shtml|archive-date=14 May 2008}}</ref><ref name="Ali2018">{{cite news|last=Ali|first=Arshad|title=Khan Abdul Gaffar Khan's great granddaughter seeks citizenship for 'Phastoons' in India|url=https://www.dnaindia.com/india/report-khan-abdul-gaffar-khan-s-great-granddaughter-seeks-citizenship-for-phastoons-in-india-2584887|newspaper=[[Daily News and Analysis]]|access-date=21 February 2019|date=15 February 2018|quote=Interacting with mediapersons on Wednesday, Yasmin, the president of All India Pakhtoon Jirga-e-Hind, said that there were 32 lakh Phastoons in the country who were living and working in India but were yet to get citizenship.}}</ref><ref name="TNI2018">{{cite web|title=Frontier Gandhi's granddaughter urges Centre to grant citizenship to Pathans|url=https://www.thenews.com.pk/print/281681-protect-islamabad|publisher=[[The News International]]|access-date=28 May 2020|language=en|date=16 February 2018}}</ref><ref name="Bhattacharya2018">{{cite web|last1=Bhattacharya|first1=Ravik|title=Frontier Gandhi's granddaughter urges Centre to grant citizenship to Pathans|url=https://indianexpress.com/article/india/frontier-gandhi-khan-abdul-gaffar-khans-granddaughter-urges-centre-to-grant-citizenship-to-pathans-5064372/|publisher=[[The Indian Express]]|access-date=28 May 2020|language=en|date=15 February 2018}}</ref><ref>{{cite web|title=Pashtun in India|url=https://joshuaproject.net/people_groups/21537/IN|website=Joshua Project}}</ref><ref name="Alavi2008A">{{cite web|last1=Alavi|first1=Shams Ur Rehman|title=Indian Pathans to broker peace in Afghanistan|url=https://www.hindustantimes.com/india/indian-pathans-to-broker-peace-in-afghanistan/story-W6Z4o4Dm0ETTz7tPBoHT1I.html|publisher=[[Hindustan Times]]|language=en|date=11 December 2008|quote=Pathans are now scattered across the country, and have pockets of influence in parts of UP, Bihar and other states. They have also shone in several fields, especially Bollywood and sports. The three most famous Indian Pathans are Dilip Kumar, Shah Rukh Khan and Irfan Pathan. “The population of Pathans in India is twice their population in Afghanistan and though we no longer have ties (with that country), we have a common ancestry and feel it’s our duty to help put an end to this menace,” Atif added. Academicians, social activists, writers and religious scholars are part of the initiative. The All India Muslim Majlis, All India Minorities Federation and several other organisations have joined the call for peace and are making preparations for the jirga.}}</ref> له اصلي ټاټوبي نه بهر، کراچۍ د پښتنو د تر ټولو لویې ټولنې کور دی (چې شاوخوا ۷ میلیونه اټکل شوی دی). د قطر د جورج ټاون له پوهنتون نه اناتول لیوین په ۲۰۲۱ ز کال کې لیکلي وو چې د دې ښار د پښتنو د اوسېدو له امله، کراچي له (کابل، کندهار یا پېښور نه وروسته) ښايي د نړۍ تر ټولو لوی پښتون مېشته ښار وي.  <ref name="Joshua">{{cite web|title=Pashtun, Pathan in India|url=https://joshuaproject.net/people_groups/21537/IN|publisher=[[Joshua Project]]}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.dawn.com/news/922791|title=Bollywood actor Firoz Khan dies at 70|work=Dawn|date=27 April 2009|access-date=6 June 2020}}</ref><ref>{{cite web|title="The Kabuliwala represents a dilemma between the state and migratory history of the world" – Shah Mahmoud Hanifi|url=https://blogs.lse.ac.uk/southasia/2018/10/29/the-kabuliwala-represents-a-dilemma-between-the-territorial-ethos-of-the-nation-state-and-the-migratory-history-of-the-world-professor-shah-mahmoud-hanifi/|first=Christopher|last=Finnigan|date=29 October 2018|publisher=London School of Economics}}</ref> === ایران === د سویلي او مرکزي آسیا تر څنګ، پښاته  د ایران په ختیځو او شمالي برخو کې په کمه کچه موندل کېږي. د ۱۶۰۰ لسیزې له نیمایي نه سندونه ښیي چې، درانيو پښتنو د صفوي ایران په خراسان ولایت کې ژوند کاوه. په ایران کې د غلجي پښتنو له لنډې واکمنۍ وروسته، نادرشاه د کندهار وروستی خپلواک غلجی واکمن حسین هوتک له ماتې سره مخامخ کړ. نادر شاه د افغانستان په سویل کې د دراني واکمنۍ د ملاتړ لپاره، حسین هوتک او د غلجي پښتنو لوی شمېر د شمالي ایران مازندران ولایت ته جلا وطنه کړل. د دې جلاوطنه ټولنو پاتې شوني، که څه هم اوس په ایراني ټولنه کې جذب شوي دي، د پښتون نسب ادعا کوي. د اتلسمې پېړۍ په لومړیو کې، د څو کلونو په اوږدو کې په ایراني خراسان ولایت کې د دراني پښتنو شمېر ډېر زیات شو. وروسته دا سیمه د دراني سترواکۍ یوه برخه شوه. د افغانستان دویم درانی پاچا تیمورشاه، په مشهد کې زیږیدلی دی. په ختیځ کې د دراني واکمنۍ په وخت کې، آزاد خان افغان، چې یو قومي غلجي پښتون و او د افشاري واکمنۍ پر مهال د اذربایجان دویم مشر و، د لنډې مودې لپاره د ایران او آذربایجان په لویدیځو سیمو کې واک ترلاسه کړ. په ۱۹۸۸ز کال کې د یوې نمونوې سروې له مخې: د ایران د خراسان ولایت په سویلي برخه کې د ټولو افغان کډوالو ۷۵٪ درانی پښتانه وو.<ref>{{cite book|last=Windfuhr|first=Gernot|url=|title=Iranian Languages|date=2013-05-13|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-79704-1|pages=703–731|quote=}}</ref><ref>{{cite web|title=DORRĀNĪ – Encyclopaedia Iranica|url=https://iranicaonline.org/articles/dorrani-1|website=iranicaonline.org|access-date=4 April 2021}}</ref><ref>{{cite web|title=ḠILZĪ – Encyclopaedia Iranica|url=https://www.iranicaonline.org/articles/gilzi-|access-date=2021-04-04|website=www.iranicaonline.org|quote=Nāder Shah also defeated the last independent Ḡalzay ruler of Qandahār, Shah Ḥosayn Hotak, Shah Maḥmūd’s brother in 1150/1738. Shah Ḥosayn and large numbers of the Ḡalzī were deported to Mazandarān (Marvī, pp. 543-52; Lockhart, 1938, pp. 115-20). The remnants of this once sizable exiled community, although assimilated, continue to claim Ḡalzī Pashtun descent.}}</ref><ref>{{cite web|title=DORRĀNĪ – Encyclopaedia Iranica|url=https://iranicaonline.org/articles/dorrani-1|access-date=4 April 2021|website=iranicaonline.org|quote=raided in Khorasan, and “in the course of a very few years greatly increased in numbers”}}</ref><ref>{{cite book|last1=Dalrymple|first1=William|last2=Anand|first2=Anita|title=Koh-i-Noor: The History of the World's Most Infamous Diamond|url=https://books.google.com/books?id=KPVrDgAAQBAJ&q=Timur+Shah+Durrani+born+mashhad&pg=PT74|publisher=Bloomsbury Publishing|date=2017|isbn=978-1-4088-8885-8}}</ref><ref>{{cite web|title=ĀZĀD KHAN AFḠĀN|url=https://iranicaonline.org/articles/azad-khan-afgan-d|access-date=4 April 2021|website=iranicaonline.org}}</ref><ref>{{cite web|title=DORRĀNĪ – Encyclopaedia Iranica|url=https://iranicaonline.org/articles/dorrani-1|access-date=4 April 2021|website=iranicaonline.org|quote=According to a sample survey in 1988, nearly 75 percent of all Afghan refugees in the southern part of Persian Khorasan were Dorrānī, that is, about 280,000 people (Papoli-Yazdi, p. 62).}}</ref> === په نورو سیمو کې === هندي او پاکستاني پښتنو د دې هېوادونو د بریتانیې له مشترک المنافع اړیکو نه ګټه اخیستې ده او د ۱۹۶۰ ز لسیزې په اوږدو کې یې عصري ټولنې په عمده توګه په انګلستان، کاناډا، استرالیا، بلکې په نورو ټولګټو هېوادونو (او متحده ایالاتو) کې رامنځ ته کړې دي.  ځینې پښتانه په منځني ختیځ کې، لکه: په عربي ټاپووزمه کې هم مېشت شوي دي. د بېلګې په توګه، شاوخوا ۳۰۰۰۰۰ پښتانه، د فارس خلیج هېوادونو ته د ۱۹۷۶ او ۱۹۸۱ ز کلونو ترمنځ کډه شول، چې د پاکستاني کډوالو ۳۵٪ یې جوړوله.  <ref name="Jaffrelot">{{Cite book|title=Pakistan: nationalism without a nation?|last1=Jaffrelot|first1=Christophe|year=2002|publisher=Zed Books|isbn=1-84277-117-5|page=27|url=https://books.google.com/books?id=I2avL3aZzSEC&pg=PA27|access-date=2010-08-22}}</ref> په افغانستان کې د ۱۹۷۰ ز لسیزې د څو جګړو له امله ،د کډوالو بېلابېلې څپې (نه یوازې افغان پښتانه، بلکې یو شمېر تاجیک، هزاره، اوزبیک، ترکمن او افغان سیکان هم) د پناه غوښتونکو په توګه له دې هېواد نه کډه شول. <ref>{{cite web|title=Afghanistan's refugees: forty years of dispossession|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2019/06/afghanistan-refugees-forty-years/|website=Amnesty|date=20 June 2019}}</ref> ۱.۳ میلیونه افغان کډوال، په پاکستان کې او یو میلیون په ایران کې مېشت دي. نورو د پاکستان له لارې په بریتانیا، امریکا او د اروپايي ټولنې هېوادونو کې د پناه غوښتنه کړې ده. <ref name="wider.unu.edu">{{cite web|title=Young Afghan refugees and asylum seekers in the UK|url=https://www.wider.unu.edu/publication/young-afghan-refugees-and-asylum-seekers-uk|website=UN university|date=18 June 2018}}</ref> === قبیلې === د پښتنو د قومونو يوه مهمه ځانګړتیا د قبايلو پېچلی سیستم دی. پښتانه په لویه کچه قبایلي خلک دي، خو د ښاري کېدو لومړیتوب په پښتنو ټولنه کې هم بدلون راوستی دی، ځکه چې د کلیوالو پښتنو د راتګ له امله، د کندهار، پېښور، کوټې او کابل په څېر ښارونه، په چټکۍ سره د ودې په حال کې دي. سربېره پر دې، بیا هم ډېر خلک د بېلابېلو قومونو له پتې ځانونه معرفي کوي.  <ref>{{cite web|title=Minority Rights Group Pashtuns|url=https://minorityrights.org/minorities/pashtuns/|website=Minority Rights Group}}</ref> قبيلوي سيستم د جوړښت څو کچې لري: هغه قبيله چې پښتانه په کې وېشل شوي دي، له څلورو لویو ډلو نه دي: سړبني، بيټني، غرغشتي او کرلاڼي، چې ورپسې تبار (قبيله) راځي بيا په خیلونو وېشل کېږي چې د خيل په نامه ياېيږي، په پایله کې په کوچنیو ډلو وېشل کېږي چې د پلارنۍ یا پلارګنۍ په نوم یادېږې، چې ور پسې هر یو له څو پراخوکورنیو نه جوړ شوی دی چې د کهول په نوم یادېږي.<ref name="Jirga2">{{cite web|url=http://unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/APCITY/UNPAN017434.pdf|title=Jirga – A Traditional Mechanism of Conflict Resolution in Afghanistan|publisher=United Nations|first=Ali|last=Wardak|year=2003|page=7|access-date=10 October 2006|archive-date=7 October 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20061007192558/http://unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/APCITY/UNPAN017434.pdf|url-status=dead}}</ref> == د پښتنو اوسنی پېژند == د تاريخپوهانو، وگړپوهانو او پخپله پښتنو ترمېنځ يو داسې بحث دی چې پښتانه د آر له مخې څوک دی. او ددوی په هکله تر ټولو منل شوی او عام اندونه دا دي:.<ref name="Britannica: Pashtuns">[http://www.britannica.com/eb/article-9058636/Pashtun Pashtun] ''Britannica On-Line'' (retrieved 18 January 2007).</ref> * پښتانه مسلمانان دي چې د پښتونولی په لار روان دي، او په همدې توگه پښتو د هغوی لومړنی ژبه ده.<ref name="UPenn Gazette">[http://www.upenn.edu/gazette/0506/feature2_4.html Understanding Pashto] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061212221109/http://www.upenn.edu/gazette/0506/feature2_4.html |date=2006-12-12 }} ''د پېنسلوينيا د پوهنتون گازيت'' (retrieved 18 January 2007).</ref> * د [[قيس عبدالرشيد]]، چې په دوديزه توگه د لومړني پښتون په توگه ياد شوی، د نوموړي د کيسې له مخې پښتون هغه توکم دی چې آر او اصل يې تر پخواني افسانوي پېر پورې رسېږي. دغه درې پېژندونه د پښتنو د پلرني نسب، ژبتوکميز، او مذهبي کلتوري پېژند په توگه څرگندونه کوي. === توکميزه پېژندنه === توکم هغه څه ته وییل کیږی کله چی خلګ مشترک کلتور ، ژبه ، تاریخ او په یو ځانګړی جغرافیه کی ژوند ولری توکم بلل کیږي . پښتانه هم د یوی ژبي فرهنګ ، عنانوي دودو ، ولسی ادبیات ګډ تاریخ په درلودلو سره د یوه بشپړ او ځانګړی توکم بڼه غوره کړي ده. او ددي په رامنځ ته کیدو کي زرګونه کاله لګیدلی دی. === کلتوري پېژندنه === کلتور دیو ملت او توکم په پيژ ندلو کی پراخه ونډه لري . پښتانه د ځانګړی کلتور لری د مثال په توګه اتڼ چي د پخوانیو اریایانو څخه پاتي میراث دي او همدارنګه ملمه پالنه ، ځانګړي پښتني دودیزي جامي ، لنډی چي پخوانیو اریایی سرودونو ته ورته دي په پښتنی ټولنه کی ډیر مروج دي . پښتونولي يو ځانګړي قانون دي په پښتنو کښي چي د کمزوري ساتنه ، میلمه پالنه او وعده پوره کول ځانګړتیاوي لري. === ځوځاتي پېژندنه === د پښتنو ځوځاتي پېژندنه د دوی د لرغوني دود پښتونولۍ پر بنسټ کېږي. د دې لپاره چې څوک پښتون وشمېرل شي نو بايد پلار يې پښتون وي. د همدغه دود له مخې د دوی د ټبرونو او قبيلو ځوځاتي دود تر اوسه پورې ژوندی دی. {{Infobox language | name = پښتو | native_name = پښتو | region = [[افغانستان]]، [[پاکستان]] | familycolor = Indo-European | fam2 = Indo-Iranian | fam3 = Iranian | fam4 = Eastern Iranian | script = [[عربي ليکدود]] | nation = [[افغانستان]]، [[پاکستان]] | iso1 = ps | iso2 = pus | iso3 = pus }} '''د پښتو ژبې ژبنیز او تاریخي جوړښت''' پښتو ژبه د [[هند–ايراني ژبې|هندو–اریایۍ]] ژبو له ډلې څخه ده، او په اصل کې د [[افغانستان]] او [[پاکستان]] په ختیځو او سوېل ختیځو سیمو کې ویل کېږي. پښتو له تاریخي پلوه یوه امتزاجي (Hybrid) ژبه ده، چې د [[دراوېډي قوم|دراوېډي]]، [[هېپتلايټ سلطنت|هېپتلايټ (سپين هُن)]], [[ساکا]] او [[يوناني باختري سلطنت|يوناني–باختري]] ژبو او کلتورونو د تماس له لارې رامنځته شوې ده. == ژبنی جوړښت او تناسب == د ژبپوهانو له مخې، پښتو د پخوانیو اریایي کلماتو یو پراخ جوړښت دی او د یادو ژبو په لړ کي یوه خپلواکه ژبه ده. هغه ژبي چي پښتو ورسره تاریخي اړیکي لري، یا ورڅخه اغېزمنه ده، په لاندي ډول دي. {| class="wikitable" ! ژبنی سرچینه !! اټکلی تناسب !! تاریخي او جغرافیایي شالید |- | '''ابتدايي دراوېډي (Proto-Dravidian)''' || ۲۰٪ || د وادي سند او سوېل افغانستان د دراوېډي قبیلو له ژبو څخه لومړني صوتي او لغوي اغېزونه. |- | '''هېپتلايټ / سپين هُن''' || ۴۰٪ || د منځنۍ آسیا د هني ژبو څخه صوتي او نحوي اغېزونه؛ همدې اغېز پښتو له فارسي بېله کړه. |- | '''باختري، سغدي او يوناني''' || ۱۰٪ || د باختر، سغد او ګندهارا د سيمو ژبني اغېزونه؛ د يوناني فتحو وروسته يو شمېر لغات ورننوتل. |} == تاریخي پرمختګ == د پښتو د جوړښت بنسټ په [[اوستايي ژبه|اوستايي]] او زړو اریایي ژبو ولاړ دی، او جوړښت یې زرګونه کاله پخوانی دی. په پنځمه او شپږمه میلادي پېړۍ کې د [[هېپتلايټ سلطنت|سپينو هُنو]]، [[ساکا|ساکا قبایلو]] او نورو منځنۍ آسیايي قومونو د راتګ سره، پښتو نوې صوتي او نحوي بڼې ترلاسه کړې، او یاده ژبه یې نوره هم پراخه کړه.<ref>{{cite journal |last=Evans |first=Martin |title=Hephthalites and Linguistic Influence in Central Asia |journal=Central Asian Studies Journal |year=2019}}</ref> == مهمې ژبني ځانګړتياوې == # '''صوتيات (Phonetics):''' پښتو د عربي نرمو غږونو ترڅنګ د هني او ترکي ژبو سخت غږونه لري، لکه /kh/, /gh/, /ts/, /dz/. # '''نحو او ګرامر (Syntax):''' د پښتو نحوي جوړښت د اریايي ژبو سره ورته دی، خو پکې د منځنۍ آسیا ځينې ترکيبي ځانګړتياوې شته. # '''لغتونه (Lexicon):''' په پښتو کې زرګونه لغتونه له اوستايي، باختري، دراوېډي او سغدي ژبو سره ورته دي. # '''لهجه (Accent):''' د پښتو لهجه د ګاونډۍ فارسي په پرتله چي تر ډېره له عربي څخه اغېزمنه او زياته حلقوي هم (throaty) ده، چې د هُن او ساکا د غږيزو دودونو اغېز ښيي. == وده او بېلتون == پښتو د زرګونو کلونو په هاخوا له یوه سوچه اریایي ژبه ده چي تر اوسه یې د پرمختګ ترڅنګ د ځینو سیمه ییزو ژیو کلمات هم راخپل کړي دي.<ref>{{cite book |last=Caroe |first=Olaf |title=The Pathans: 550 BC - AD 1957 |publisher=Oxford University Press |year=1958}}</ref> == پایله == پښتو د څلورو لويو ژبنیو تمدنونو — اریایي، [[دراوېډي قوم|دراوېډي]]، [[هُن|هني او ساکا]]، او [[يوناني باختري سلطنت|يوناني–باختري]] — د ګډېدو له امله منځ ته راغلې ده. دا ژبه په بنسټيز ډول اریایي ده. [[وېشنيزه:پښتو ژبه]] [[وېشنيزه:ايراني ژبې]] [[وېشنيزه:د افغانستان ژبې]] [[وېشنيزه:د پاکستان ژبې]] [[وېشنيزه:منځنۍ آسيا ژبپوهنه]] [[وېشنيزه:هند–ايراني ژبپوهنه]] == هڅوب == {{آرنی|د پښتنو هڅوب}} د پښتنو هڅوب (فرهڼ) د ډېرو پېړيو د اوښتنو او پړاوونو د تېرېدلو وروسته جوړ شوی. د پښتنو د اسلام نه دمخه دودونه ډېر لرغوني دودونه گڼل کېږي چې آن د يوناني پاچا سکندر اعظم تر وختونو پورې او په ۳۳۰ مخ زېږيز پېر کې د هغه د امپراطوريو تر وختونو پورې چې د ملي نڅا په توگه ژوندي پاتې دي، رسېږي د سکندر مقدوني لومړی قرارګاه په اراکوزيا (د کندهار اوسني معروف او ارغسان سيمه) بلل سويده . خو د ادبياتو او موسيقۍ بڼه يې په لويه کچه د پارسي دود نه اغېزمنه شوې او هغه سيمه ايز موسيقي الات چې پښتنو خپل کړي او يا يې هم په بله بڼه ژباړلي د سيمې له مېشتو هڅوبونو (فرهڼونو) نه اغېزه اخيستې. د پښتنو هڅوب بې جوړې دی، د دوی فرهڼ د خپل آرني رواجونو سره سره په لويه کچه د منځنۍ، سوېلي او لوېديځې آسيا د دودونو نه اغېزمن شوی. === ژبه === {{آرنی|پښتو ژبه}} پښتانه په پښتو ژبه خبرې کوي، پښتو ژبه د هندواروپايي ژبو د کورنۍ څخه يوه ژبه ده او په هندواروپايي کورنۍ کې د هندواريايي ژبو د ډلې څخه بیا په ختیځو اریاني ژبو کښي شامله ده . اريايي ژبي په دوو ډلو ویشل سوي دي چي ختیځي او لو یدیځي بلل کیږي . په ختیځه ډله کښي پښتو , پامیري او اوسیتي ژبي دي او په لویدیځه برخه کښي پاړسي , بلوڅي,کردي او لري ژبي راځي . پښتو ژبه د خپلو لرغونو خویندو ژبو لکه باختري , اویستا ته ډيره نژدي ژبه ده چي وس يوازي پښتو ژبه پکښي ژوندي ده . پښتو ژبه د افغانستان د دوو رسمي ژبو څخه یوه رسمي ژبه ده او په پوهه او دفتري چارو کي استعماليږي خو له بده مرغه که څه هم پښتانه په پاکستان کي دوهم لوي توکم دي خو دد غه هیواد پښتانه په خپله مورني ژبه د زدکړو محرومه دي . === دين === {{آرنی|اسلام په افغانستان کې|اسلام په پاکستان کې}} پښتانه په لويه کچه سُني مسلمانان دي او د حنفي مذهب لارويان دي. د پښتنو يوه وړه برخه شعيه مسلمانان هم جوړوي چې هم په افغانستان او هم پاکستان کې داسې وړې مذهبي ډلگۍ شته.<ref name="د امريکا د کانگرېس کتابتون: د افغانستان توکميزې ډلې">[http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+af0037) پښتون] ''د امريکا د کانگرېس کتابتون'' (retrieved ۱۸ جنوري ۲۰۰۷).</ref> <ref name="Afghanistan religion">[http://www.gl.iit.edu/govdocs/afghanistan/Religion.html مانا او عمل] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061208000435/http://www.gl.iit.edu/govdocs/afghanistan/Religion.html|date=2006-12-08}}, ''Afghanistan Country Study: مذهب'', [[د الينيوس تخنيکي انستيتيوت]] (retrieved ۱۸ جنوري ۲۰۰۷).</ref> . ډېر پښتانه نامتو ديني عالمان هم دي لکه مولانا اعظم، مولانا محمد عبيد الله نهركارېزي [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Maulana_Aazam Maulana Aazam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160927065219/https://en.m.wikipedia.org/wiki/Maulana_Aazam |date=2016-09-27 }} چي د افغانستان د تاريخ تر ټولو ستر ليکوال ګڼل کيږي او تر پنځه سوه زيات آثار يې تر ؤسه چاپ سوي دي، مولا اعظم د نقيب التفاسير، تفسير الاعظمين، تفسير نقيبي او نور التفاسير تر سر ليکونو لاندي په لسګونو ټوکونو کي د قرآن کريم تفسيرونه هم ليکلي دي؛ همدا راز [[محمد مُحسن خان|ډاکټر محمد مُحسن خان]] چې قرآن شريف يې انگريزي ته ژباړلی دی په همدې توگه [[صحيح بخاري|صحيح البخاري]] او ډېری نور ديني کتابونه هم انگريزي ته ژباړل شوي.<ref name="Noble Quran">[http://firstedition.com.my/the%20noble%20quran.htm ''The Noble Quran'' (په ۹ ټوکونو کې), Arabic-English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060628232824/http://firstedition.com.my/the%20noble%20quran.htm |date=2006-06-28 }}, ( ed. Dr. Muhammad Muhsin Khan) (retrieved ۱۸ جنوري ۲۰۰۷).</ref> . === پښتو ادبيات === پښتو ادبیات په دوو برخو ویشیل شوی دی . اول ولسی ادبیات دی چی پکښي لنډي، ملي نظمونه،ټپي ، کاکړي غاړي او متلونه دي. لنډي د شکل او جوړښت څخه پخواني اریایي سرودونو ته ورته دي او ځانګړي شاعر یي معلوم نه دي . دمثال په توګه: دخالو لښکری راغلي زه به ګومل ته دخپل یار دیدن ته ځمه دوهم برخه هغه شعرونه دي چي په ځانګړي سبک وییل شوي دي . مشهور سبکونه لکه د رحمان بابا، خوشحال خان خټک او د حمید مومند شعرونه یادولاي شو . رحمان بابا یو صوفي شاعروو خو خوشحال خټک حماسي شعرونه ډیر وییلي دي . د لوي احمدشاه بابا په شعرونو کي د هیوادني مینه ډیره لیدل سوي ده. لکه: چی تمامه دنیا یو خواته بلخوا سی زمایادیږی ستا خالی تش ډګرونه د ډلی تخت هیرومه چی را یاد سی زمادښکلي پښتونخوادغرو سرونه په شاعرانو کي د پښتني میرمونو ونډه هم پراخه ده لکه نازو انا او داسی نور. === پښتونولي === {{آرنی|پښتونولي}} === ورځښت === === هنرونه === == بنسټونه == == ښځې == ښځي په پښتني ټولنه کي ځانګړي مقام لري. په لوستو ښځو کښی ډاکټراني , نر ساني او ښوونکي لیدلاي شو. خو پښتانو کي وس هم ښځي اکثره د کور کورني کارونه او دکو چنیانو روزنه ور په غاړه ده او په سیاست , سپورت کي شتوالي ډیر لږ در سترګو کیږي خو بیا یو شمیر پښتنی میرمني سته چي په سیاست کي فعاله ونډه لري . دنوبل جایزي ګټونکي ملاله یوسفزي هم په خټه پښتنه ده .پښتني میرمنو د ښکلایګرو په مقابل کي حتی په جګړو کی برخه اخیستي ده چي ښه مثال یی د میوند ملاله ده . د ستر امپراطور احمدشاه بابا مور زرغونه انا یو هو ښياره ښځه وه . پښتونو کي ځیني دودونه شته چي د پښتني ښځو اساسي حوق یي در پښو لاندي کړي دي د مثال په توګه په بدو کي دښځو ور کول . چي یو بیګناه مریمن د ورور یاهم د پلار د بدو په جرم ورکول کيږی . === د سپينو هونيانو سترواکي === {{Lang-en|Hephthalite Empire}} يوناني: ''Ephthalitae'' د سپينو هونيانو يا هېپتاليانو امپراتوري يوه [[منځنۍ آسيا]]يي او [[ايراني قومونه|ايراني الاصل]] سلطنتي ټولنه وه، چې له څلورمې تر شپږمې ميلادي پېړۍ پورې د [[افغانستان]]، [[پاکستان]]، [[ايران]]، [[تاجکستان]] او [[ازبکستان]] په ډېرو برخو واکمن وو.<ref name="Iranica">{{cite web|title=Pashto Language|url=https://iranicaonline.org/articles/pashto|website=Encyclopaedia Iranica|access-date=23 October 2025}}</ref> [[هېپتاليان]] په تاريخي اسنادو کې د '''سپينو هُنو'''، '''هېپتلا'''، '''هېتال''' او '''هېفتالي''' په نومونو ياد شوي دي. == اصليت او تاريخي شاليد == هېپتلايټان له [[الخون هونان]]، [[نېزاکيان]]، او [[نپکيان]] څانګو جوړ يو قوي کنفدراسيون و. دوی د [[توخارستان]]، [[ګندهارا]]، [[سغد]] او [[بلخ]] له سيمو خپاره شول. د هغوی اصلي مرکزونه د اوسني [[شمال افغانستان]]، [[بلخ]]، [[بدخشان]]، [[بغلان]]، [[سوات]] او [[پېښور]] په شاوخوا کې وو — يعنې د ننني افغانستان او پاکستان ګډه سرحدي سيمه. په همدې سیمه کې د دوی د ژبې، لهجو، او کلتوري نښو پاتې شوني موندل کېږي.<ref>{{cite book |last=Bosworth |first=C.E. |title=The Ghaznavids and the Eastern Iranian Frontier |publisher=Cambridge University Press |year=1971}}</ref> == الخون او نېزاک سلطنتونه == {| class="wikitable" ! څانګه !! وخت !! مرکزونه !! ځانګړتياوې |- | '''الخون هُن''' || ۴۰۰–۵۰۰ ز. || کابل، سوات، پېښور || په هند او ګندهارا بريدونه، د بوداي معبدونو ويجاړېدل، د هند په شمال کې د کوشاني واک ختمول. |- | '''نېزاک هُن''' || ۴۵۰–۶۰۰ ز. || بلخ، تخارستان، بدخشان || د هېپتلايټ اصلي سياسي کورنۍ، زردشتي مذهب ته نږدې، د ساساني ايران سره جګړې. |- | '''نپکي هُن''' || ۵۵۰–۶۰۰ ز. || قندهار، زابل، ملتان || وروسته د زابلستان واکمنان شول، او د اسلامي دورې تر پيل دوام يې وکړ. |} == د پښتنو د اجدادو سره احتمالي تړاو == يو شمېر معاصر څېړونکي (لکه [[اولاف کارو]] او [[ج. ب. فراير]]) اټکل کوي چې د هېپتلايټ او نزاک قبایلو يو شمېر کورنۍ وروسته د [[سولېمان غرونه|سولېمان غره]] په لمنو کې مېشتې شوې، او د پښتنو په منځ کې ورګډې شوې.<ref>{{cite book |last=Caroe |first=Olaf |title=The Pathans: 550 BC - AD 1957 |publisher=Oxford University Press |year=1958}}</ref> دوی داسې استدلال کوي چې د پښتنو د ژبې، فزيکي ځانګړتياوو، او قبيلوي جوړښت ځينې عناصر د هنو او ساکايي نژادونو سره ګډ دي. د پښتو ژبې د سختو غږونو، لکه ''ts''، ''dz''، ''kh''، او ''gh''، اصل د همدغو مرکزي آسیايي هنو له لهجو راځي. همدارنګه د پښتنو د جګړه‌ايز مزاج، افتخاري دود، او د قبيلوي وينا د سختۍ ځانګړتياوې د سپينو هُنو له فرهنګي روحياتو سره تړلې ګڼل کېږي. == د پښتو ژبې پر جوړښت د اغېز شاليد == پښتو د زړو اریايي ژبو له کورنۍ څخه ده، خو د هېپتلايټ د نفوذ پر مهال يې د ژبني بدلون له پړاو څخه تېرېده. د پنځمې ميلادي پېړۍ وروسته د هنو د يلغار له کبله په پښتو کې ډېر نوي غږونه، صرفي بڼې، او ترکیبي جوړښتونه داخل شول.<ref>{{cite journal |last=Evans |first=Martin |title=Hephthalites and Linguistic Influence in Central Asia |journal=Central Asian Studies Journal |year=2019}}</ref> == کلتوري او انساني نښې == د هېپتلايټ خلکو په خپلو سيمو کې د بودايي او اریایي هنري سبکونو ګډه بڼه رامنځته کړه. په [[ګندهارا]]، [[بغلان]]، او [[کاپيسا]] کې موندل شوي مجسمې او سکې د يوناني او هني دود ګډ تاثير ښيي. دوی عموماً سپين رنګ، اوږده مخونه، او د شمالي اريايي ځانګړتياوې لرلې. د هغوی د ژوند طرز جګړه‌ايز، سپاره او خان‌محوره و، چې وروسته د پښتنو په قبايلو کې هم دوام وکړ. == شمېر او نفوذ == د پنځمې پېړۍ په منځ کې د هېپتلايټ امپراتوري تر [[خراسان]]، [[بلخ]]، [[ګندهارا]] او [[سند]] پورې غځېدلې وه. د هغوی نفوس په لسګونو زره جنګي قبايلو اټکل شوی، چې هره قبيله خپل سردار لرله. په ۵۵۰ ز. کې د ترکو او ساسانيانو د ګډو بریدونو له کبله امپراتوري ړنګه شوه، خو د دوی نسلونه په سیمه کې پاتې شول — چې وروسته د [[زابلستان]]، [[کندهار]]، او [[سولېمان غرونه|سولېمان غرونو]] له پښتنو سره یوځای شول. == دا هم وګورئ == {{Commonscat|پښتانه}} * [[پښتونخوا]] * [[پښتونولي]] * [[پښتونستان]] * [[Pashtun diaspora]] * [[د پښتنو لړليک]] * [[د هندوستان تاريخ]] * [[د ايران تاريخ]] == يادښتونه او سرچينې == * ''Note: population statistics for Pashtuns (including those without a notation) in foreign countries were derived from various census counts, the [[United Nations|UN]], the [[The World Factbook|CIA World Factbook]], [[Ethnologue]], and the Joshua Project.'' <small> {{reflist|2}} </small> == نورې لوستنې او باندنۍ تړنې == <small> <div class="references-small"> * Ahmad, Aisha and Boase, Roger. 2003. "Pashtun Tales from the Pakistan-Afghan Frontier: From the Pakistan-Afghan Frontier." Saqi Books (March 1, 2003). ISBN 0-86356-438-0. * [[Akbar S. Ahmed|Ahmed, Akbar S]]. 1976. "Millennium and Charisma among Pathans: A Critical Essay in Social Anthropology." London: Routledge & Kegan Paul. * Ahmed, Akbar S. 1980. "Pukhtun economy and society." London: Routledge and Kegan Paul. * Banuazizi, Ali and Myron Weiner (eds.). 1994. "The Politics of Social Transformation in Afghanistan, Iran, and Pakistan (Contemporary Issues in the Middle East)." Syracuse University Press. ISBN 0-8156-2608-8. * Banuazizi, Ali and Myron Weiner (eds.). 1988. "The State, Religion, and Ethnic Politics: Afghanistan, Iran, and Pakistan (Contemporary Issues in the Middle East)." Syracuse University Press. ISBN 0-8156-2448-4. * Caroe, Olaf. 1984. "The Pathans: 500 B.C.-A.D. 1957 (Oxford in Asia Historical Reprints)." Oxford University Press. ISBN 0-19-577221-0 * [[Ahmad Hasan Dani|Dani, Ahmad Hasan]]. 1985. "Peshawar: Historic city of the Frontier." Sang-e-Meel Publications (1995). ISBN 969-35-0554-9. * Dupree, Louis. 1997. "Afghanistan." Oxford University Press. ISBN 0-19-577634-8. * [http://www.amazon.com/dp/B0006C1P4M/ Elphinstone, Mountstuart. 1815. "An account of the Kingdom of Caubul and its dependencies in Persia, Tartary, and India: comprising a view of the Afghaun nation." Akadem. Druck- u. Verlagsanst (1969).] * Habibi, Abdul Hai. 2003. "Afghanistan: An Abridged History." Fenestra Books. ISBN 1-58736-169-8. * Hopkirk, Peter. 1984. "The Great Game: The Struggle for Empire in Central Asia." Kodansha Globe; Reprint edition. ISBN 1-56836-022-3. * Wardak, Ali [http://unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/APCITY/UNPAN017434.pdf "Jirga - A Traditional Mechanism of Conflict Resolution in Afghanistan"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061007192558/http://unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/APCITY/UNPAN017434.pdf |date=2006-10-07 }}, 2003, online at [[UNPAN]] (the [[United Nations]] Online Network in Public Administration and Finance). * "A Study of the Greek Ancestry of Northern Pakistani Ethnic Groups Using 115 Microsatellite Markers." A. Mansoor, Q. Ayub, et al.''Am. J. Human Genetics,'' Oct 2001 v69 i4 p399. </div> * [http://www.momentmag.com/Exclusive/2007/2007-04/200704-Taliban.html "Is One of the Lost Tribes the Taliban?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927120853/http://www.momentmag.com/Exclusive/2007/2007-04/200704-Taliban.html |date=2011-09-27 }} -- from ''Moment Magazine'' (April 2007) * [http://www.roadjunky.com/guide/457/pathans-of-paksitan "The Pashtun People of Afghanistan"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090211202843/http://www.roadjunky.com/guide/457/pathans-of-paksitan |date=2009-02-11 }} -- from Road Junky Online travel guides (2007) * [[Paddy Docherty]],The Khyber Pass: A History of Empire and Invasion: A History of Invasion and Empire. 2007. Publisher: Faber and Faber.[[ISBN]]-10: 0571219772 * [http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2001/10/20/MN.DTL "Taliban may have origin in ancient tribe of Israel: Anthropologist finds many similarities"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120306082521/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2001/10/20/MN.DTL |date=2012-03-06 }} -- from the ''[[San Francisco Chronicle]]'' (October 2001) </small> == د مطالعې لپاره نورې سرچينې == * [[Hephthalites – Encyclopaedia Iranica]] <ref name="Iranica" /> * Olaf Caroe, ''The Pathans: 550 BC – AD 1957'' (Oxford University Press, 1958). * Martin Evans, ''Hephthalites and Linguistic Influence in Central Asia'', ''Central Asian Studies Journal'' (2019). * C.E. Bosworth, ''The Ghaznavids and the Eastern Iranian Frontier'', Cambridge University Press (1971). * ''The White Huns and Bactrian Legacy'' – University of Tehran (2020). --- [[وېشنيزه:سپين هُن]] [[وېشنيزه:منځنۍ آسيا تاريخ]] [[وېشنيزه:افغانستان تاريخ]] [[وېشنيزه:پښتو ژبه]] [[وېشنيزه:ايراني ژبې]] [[وېشنيزه:هند–ايراني ژبپوهنه]] [[وېشنيزه:تاريخي سلطنتونه]] {{پښتانه}} <!--Categories--> <!--Other languages--> [[وېشنيزه:پښتانه| ]] [[وېشنيزه:د افغانستان توکمونه]] ho1svha7z329q9yv20idnoepm5icz5o 8 9383 370209 224108 2026-11-02T19:45:05Z Maintenance script 10089 Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup) 370209 css text/css #firstHeading .editsection a { color: white; text-decoration: underline } /* block quotations */ #mw_content blockquote { font-size: 93.75%; /* equivalent of 15px in 16px default */ margin: 1em 1.6em; /* same indent as an unordered list */ } #mw_content blockquote p { line-height:inherit; } /* Display "From Wikipedia, the free encyclopedia" */ #siteSub { display: block; } /* Bold 'edit this page' link to encourage newcomers */ /* Commented because this is not the default skin */ /* #ca-edit a { font-weight: bold !important; } */ p.error { font-weight: bold; } #mw_contentholder { padding-top: .4em } /* some headroom for #coordinates to go in without #siteSub */ #coordinates, #osm-coordinates { position:absolute; z-index:1; border:none; background:none; left:1.17em;/*flipped*/ top:5em; float:left;/*flipped*/ margin:0.0em; padding:0.0em; line-height:1.5em; text-align:left;/*flipped*/ text-indent:0; font-size:85%; text-transform:none; white-space:nowrap; } #coordinates img { vertical-align: top } /* important to keep the text predictably positioned */ /* allow disabling of "external" color on internal links in some situations */ #bodyContent .plainlinks2 a.external[href^="//ps.wikipedia.org/"] { color: #003366 !important } div.topicon { display:block !important; position:absolute; top:2px; z-index:100; } /* for Template:Link-FA */ li.FA { list-style-image: url("//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/Modern-bullet-star.svg/9px-Modern-bullet-star.svg.png"); } .toccolours { background-color:#F0F0F0; border:1px solid #BBBBBB; border-spacing:0pt; margin:0pt; padding:0pt; } .mw-topboxes { margin-top: -0.4em } /* Adjust font-size for inline HTML generated TeX formulae */ span.texhtml { font-size: 120%; line-height: 1em; } /* Blue instead of yellow padlock for secure links. */ #mw_content a.external[href ^="https://"], .link-https { background: url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/00/Lock_icon_blue.gif") center right no-repeat; padding-left: 16px;/*flipped*/ } /* Align left margins for <ul> and <dd> (bug 12262/r102026) */ dd { line-height: 1.5em; margin-right: 1.6em;/*flipped*/ margin-bottom: .1em; } ul { margin-right: 1.6em;/*flipped*/ } oe1mi2i3qbuiy675gr3xwpjvkfq40te 0 9511 370175 364995 2026-11-02T13:18:22Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370175 wikitext text/x-wiki په افغانستان کې په ښوونې او روزنې کې۱۲k- او لوړې زده کړې شاملې دي، چې د هېواد د پوهنې وزارت او د لوړو زده کړو وزارت تر څار لاندې دي. په افغانستان کې شاوخوا ۱۰ میلیونه زده کوونکي او ۲۲۰۰۰۰ ښوونکي شتون لري. ولس لا زیاتو ښوونځیو او ښوونکو ته اړتیا لري.<ref>{{cite web|url=https://www.mohe.gov.af/en|title=Afghanistan's Ministry of Higher Education|access-date=2021-05-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211111013347/https://mohe.gov.af/en/|archivedate=2021-11-11|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://pajhwok.com/2021/05/05/ghani-sees-threat-to-afghanistans-education-system/|title=Ghani sees threat to Afghanistan's education system|publisher=Pajhwok Afghan News|date=May 5, 2021|access-date=2021-05-05}}</ref><ref>{{cite news|url=https://pajhwok.com/2021/04/25/not-a-single-school-in-6-districts-of-kandahar/|title=Not a single school in 6 districts of Kandahar|publisher=Pajhwok Afghan News|date=April 25, 2021|access-date=2021-05-05}}</ref> په افغانستان کې ځینې لوی پوهنتونونه د کابل پوهنتون، د افغانستان امریکایي پوهنتون، بلخ پوهنتون، هرات پوهنتون، ننګرهار پوهنتون، شیخ زاید پوهنتون او د کندهار پوهنتون دي. د ۱۹۳۳ او ۱۹۷۳ ز کلونو ترمنځ ښوونه او روزنه د ظاهر شاه په واکمنۍ کې ښه شوه، چې د نیمایي نفوس لپاره چې عمرونه یې له۱۲ کلونو نه ټیټ وو، لومړني ښوونځي چمتو کړل او د ثانوي ښوونځیو سیسټم او د کابل پوهنتون پراختیا هم په همدې وخت کې رامنځته شوه.په  ۱۰.۳ میلیارده افغانۍ په لومړي «پنځه کلن پلان» (۱۹۵۶ـ۱۹۶۲ز) کې ، چې «۷.۷٪ د تعلیم او روغتیا لپاره اختصاص شوې، په پرتله ۴۹.۵٪ د ترانسپورت او مواصلاتو لپاره، ۲۶.۵٪ په صنعتي پراختیا، ۱۲.۶٪ د کرنې لپاره، او ۳.۸٪  د بېلابېلو پرمختیایي کارونو لپاره» مصرف شوې دي.<ref name="cp">[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Afghanistan.pdf Afghanistan country profile]. [[Library of Congress]] [[Federal Research Division]] (May 2006). ''This article incorporates text from this source, which is in the [[public domain]].''</ref><ref>http://hafizsahar.com/Images/thesis.pdf</ref><ref>{{Cite book|isbn=978-1737020707|title=Television in Afghanistan: A Comparative Study of Educational Television in Selected Developing Countries and Its Relevance to the Similar Use Television in Afghanistan|last1=Sahar|first1=Hafiz|date=7 April 2021}}</ref> د افغانستان د دیموکراتیک جمهوریت پر مهال د افغانستان د خلق دیموکراتیک ګوند (PDPA) حکومت د پوهنې په سیستم کې اصلاحات راوستل، د دواړو جنسونو لپاره پر زده کړو ټینګار وشو او د سواد زده کړې په برخه کې پراخ پروګرامونه رامنځته شول.<ref>Racist Scapegoating of Muslim Women – Down with Quebec's Niqab Ban!, Spartacist Canada, Summer 2010, No. 165</ref><ref name="cp2">[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Afghanistan.pdf Afghanistan country profile]. [[Library of Congress]] [[Federal Research Division]] (May 2006). ''This article incorporates text from this source, which is in the [[public domain]].''</ref> د ۲۰۰۱ ز کال په وروستیو کې د طالبانو له نسکورېدو وروسته، د حامد کرزي ادارې د پوهنې د سیستم د بیا رغونې لپاره د پام وړ نړیوالې مرستې ترلاسه کړې. د ۲۰۰۳ ز کال تر پایه پورې له ۳۲ ولایتونو نه په ۲۰ کې شاوخوا ۷۰۰۰ ښوونځي فعال وو چې ۲۷۰۰۰ ښوونکو یې ۴.۲ میلیونه ماشومانو ته (د ۱.۲ میلیونه نجونو په ګډون) تدریس ورکاوه. د دې شمېر نه، شاوخوا ۳۹ میلیونه زده کوونکي په لومړنیو ښوونځیو کې وو. تر ۲۰۰۶ ز کال پورې په ټول افغانستان کې له ۴ میلیونو نه ډېر هلکان او نجونې زده کوونکې په ښوونځیو کې شامل وو. په ورته وخت کې د ښوونځیو تاسیسات یا بنسټونه هم رغول شوي یا ښه شوي و، هر کال په عصري ډول ښوونځي جوړېدل. د افغانستان امریکایی پوهنتون (AUAF) په کابل کې په  ۲۰۰۶ کې تاسیس شو. نور پوهنتونونه، لکه: په جنوب کې د کندهار پوهنتون، په ختیځ کې د ننګرهار پوهنتون او د خوست پوهنتون، په لوېدیځ کې د هرات پوهنتون او په شمال کې د بلخ پوهنتون رغول شوي او يا هم بیا له سره جوړ شوي دي.<ref name="cp3">[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Afghanistan.pdf Afghanistan country profile]. [[Library of Congress]] [[Federal Research Division]] (May 2006). ''This article incorporates text from this source, which is in the [[public domain]].''</ref> د افغان نجونو لپاره د زده کړې پر وړاندې خنډونه لا ډېر وو. د افغانستان د هغه وخت د پوهنې وزیر محمد حنیف اتمر په ۲۰۰۷ ز کال کې ویلي و چې: ۶۰ سلنه زده کوونکي په خیمو او نورو ناامنو ودانیو کې زده کړې کوي او د ځینو پلرونه په داسې شرایطو کې خپلې لوڼې ښوونځیو ته له تللو منع کوي. د ښځینه ښوونکو نشتوالی بله ستونزه وه چې ځینې کورنۍ یې اندېښمنې کړې وې، په ځانګړې توګه په محافظه کاره سیمو کې. ځینو پلرونو خپلو لوڼو ته اجازه نه ورکوله چې د نارینه وو له خوا زده کړې وکړي. خو دا په دې معنا وه چې نجونو ته اجازه نه ورکول کېده چې ښوونځي ته ولاړې شي، لکه څنګه چې د اکسفام نړیوالې مرستندویه ادارې، په۲۰۰۷ ز کې راپور ورکړ چې شاوخوا څلورمه برخه افغان ښوونکي ښځې وې.<ref name="asmp">{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/6533379.stm|title=BBC NEWS – South Asia – Afghan schools' money problems|access-date=17 April 2016}}</ref><ref>{{cite news|title=Fresh attacks on Pakistan schools|work=BBC News|publisher=BBC|date=2009-01-19|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7836875.stm|access-date=2009-01-19}}</ref> لاندې لاسته راوړنې د ۲۰۰۰ لسیزې په لومړۍ لسیزه کې ترسره شوې: * د ۲۰۰۱ او ۲۰۱۶ ز کلونو ترمنځ، په لومړنیو ښوونځیو کې د شمولیت کچه ​​له ۱ میلیون نه ۹.۲ میلیون ته لوړه شوه (په پنځلسو کلونو کې نهه چنده زیاتوالی) او د نجونو تناسب په حقیقت کې له صفر نه ۳۷٪ ته لوړ شو. * په عمومي زده کړو کې د ښوونکو شمېر اووه چنده لوړ شوی، خو وړتیا یې ټیټه ده. شاوخوا ۳۱ سلنه یې ښځې دي. * له ۲۰۰۳ ز نه تر ۲۰۱۰ ز پورې، له ۵۰۰۰ نه ډېرې د ښوونځیو ودانۍ بیا رغول شوې  یا نوې جوړې شوې دي. یوازې ۵۰٪ ښوونځي د کارونې وړ ودانۍ لري. نوم لیکنه لږ ده: په هره اداره کې اوسط ۱.۹۸۳زده کوونکي دي، درې مؤسسې له ۲۰۰ نه لږ زده کوونکي لري. برسېره پردې، پوهنځۍ د وړ او تکړه غړو له کمښت سره مخامخ دي: یوازې ۴.۷٪ (د ټولټال ۳.۵۲۲ نه ۱۶۶) تدریسي کارکوونکي پی ایچ ډي لري. «د ناکافي منابعو ستونزې او د وړ تدریسي کارمندانو نشتوالی د فساد مسئلې دي».<ref>Anthony Welch and Attaullah Wahidyar. ''Evolution, Revolution, Reconstruction: The interrupted Development of Higher Education in Afghanistan.'' In M. F. Buck and M. Kabaum (eds.), 2013, ''Ideen und Realitaeten von Universitaeten'', pp. 83-105, here pp. 94 and 96. New York: Peter Lang. {{ISBN|978-3-631-62381-7}}</ref> په ۲۰۱۰ز کې، متحده ایالاتو په افغانستان کې د لنکن د زده کړې مرکزونو جوړول پیل کړل. دوی د پروګرام کولو پلیټ فارمونو په توګه کار کوي چې د انګلیسي ژبې ټولګي، د کتابتون اسانتیاوې، د پروګرام کولو ځایونه، انټرنیټي اتصال، تعلیمي او نور د مشورې خدمتونه وړاندې کوي. د پروګرام موخه دا ده چې په هره میاشت کې لږ تر لږه ۴۰۰۰ افغان اتباعو ته په هر ځای کې لاسرسی ومومي.<ref>https://photos.state.gov/libraries/afghanistan/231771/PDFs/RFP-Lincoln-Learning-Centers.pdf</ref><ref>{{Cite web |title=آرشیف کاپي |url=http://waronterrornews.typepad.com/home/2010/09/ghazni-gov-lincoln-learning-center.html |access-date=2022-02-02 |archive-date=2013-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131231002648/http://waronterrornews.typepad.com/home/2010/09/ghazni-gov-lincoln-learning-center.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://kabul.usembassy.gov/about_llc.html|title=About Lincoln Learning Centers – Embassy of the United States Kabul, Afghanistan|access-date=17 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160203181149/http://kabul.usembassy.gov/about_llc.html|archive-date=3 February 2016|url-status=dead}}</ref> د بشري پراختیا د شاخص له مخې په ۲۰۱۱ ز کال کې افغانستان په نړۍ کې ۱۵م لږ پرمختللی هېواد و. د ۲۰۱۱ ز کال په جون میاشت کې، د متحده ایالاتو چارواکو د پوهنې له وزیرغلام فاروق وردګ سره یوه ګډه اعلامیه لاسلیک کړه چې د USAID له خوا د افغانستان د پوهنې وزارت ته د مستقیمو مالي مرستو فرصتونه لا پراخ کړي. د ۲۰۱۱ ز کال په ډسمبر کې، په افغانستان کې د باغچې سیمسیم د ماشومانو تلویزیوني لړۍ پیل شوه. دا د متحده ایالاتو د بهرنیو چارو وزارت له خوا تمویل کېږي او د افغانستان د پوهنې وزارت په مشوره تولیدېږي. دا پروژه د دې لپاره ډیزاین شوې، چې له ښوونځي نه مخکې او له هغه وروسته له افغانانو سره د زده کړې په برخه کې مرسته وکړي.<ref>{{cite web|url=http://armdevices.net/2011/10/24/olpc-summit-afghanistan/#disqus_thread|title=Interview with Carol Ruth Silver|year=2011|تاريخ الوصول=2022-02-02|تاريخ الأرشيف=2017-06-09|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170609134107/http://armdevices.net/2011/10/24/olpc-summit-afghanistan/#disqus_thread|url-status=dead|لاسرسي نېټه=2022-02-02|خونديځ نېټه=2017-06-09|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20170609134107/http://armdevices.net/2011/10/24/olpc-summit-afghanistan/#disqus_thread|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20170609134107/http://armdevices.net/2011/10/24/olpc-summit-afghanistan/#disqus_thread|archive-url=https://web.archive.org/web/20170609134107/http://armdevices.net/2011/10/24/olpc-summit-afghanistan/#disqus_thread}}</ref><ref>{{cite web|url=http://wiki.laptop.org/go/OLPC_Afghanistan|title=OLPC Afghanistan|work=laptop.org}}</ref><ref>{{cite web|url=http://wiki.laptop.org/images/4/48/OLPC-BriefingNote.pdf|title=Briefing Note – One Laptop Per Child (OLPC) in Afghanistan|author1=Lima Ahmad|author2=Kenneth Adams|author3=Mike Dawson|author4=Carol Ruth Silver|access-date=2 October 2014|تاريخ الأرشيف=28 March 2014|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20140328184918/http://wiki.laptop.org/images/4/48/OLPC-BriefingNote.pdf|url-status=dead|خونديځ نېټه=28 March 2014|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20140328184918/http://wiki.laptop.org/images/4/48/OLPC-BriefingNote.pdf|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20140328184918/http://wiki.laptop.org/images/4/48/OLPC-BriefingNote.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328184918/http://wiki.laptop.org/images/4/48/OLPC-BriefingNote.pdf}}</ref><ref>{{cite web|url=http://kabul.usembassy.gov/direct-assitance.html|title=USAID To Provide Direct Assistance to Afghan Ministries for the People of Afghanistan|date=June 11, 2011|access-date=2011-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20110809054942/http://kabul.usembassy.gov/direct-assitance.html|archive-date=August 9, 2011|url-status=dead}}</ref><ref name="AWN">{{cite news|url=http://www.awn.com/news/television/sesame-street-debut-afghanistan|title=Sesame Street To Debut In Afghanistan|first=Rick|last=DeMott|publisher=AWN News|date=December 1, 2011|access-date=December 5, 2011}}</ref><ref name="Wardak seeks $3b in aid for school buildings">{{cite web|url=http://www.pajhwok.com/en/2013/05/18/wardak-seeks-3b-aid-school-buildings|title=Wardak seeks $3b in aid for school buildings|publisher=[[Pajhwok Afghan News]]|date=May 18, 2013|access-date=19 May 2013}}</ref> == د زده کړو د پرمختګ پر وړاندې ګواښونه == === تاوتریخوالی === افغانستان یو له هغو هېوادونو نه دی چې د ښوونځیو پر وړاندې د تاوتریخوالي له امله تر ټولو ډېر ځپل شوی، په ۲۰۰۸ ز کال کې د زده کړو پر مرکزونو باندې ۷۷۰ بریدونه شوي دي. د زده کوونکو پر وړاندې تاوتریخوالی په ۲۰۱۰ ز کال کې نږدې ۵ میلیونه افغان ماشومان ښوونځیو ته له تګ نه منع کړي وو. افغانستان په ۲۰۰۶ ز کال کې د ۴۳۹ ښوونکو، د پوهنې کارکوونکي او زده کوونکي د وژلو شاهد و، چې په نړۍ کې د مړینې تر ټولو لوړه کچه وه.<ref>Reuters. “Violence, tradition keep millions of Afghans from school” https://www.reuters.com/article/us-afghanistan-education-idUSTRE7000P220110101 Retrieved 10 February 2012</ref> === د ښوونکي باورلیک === په ۲۰۰۱ ز کال کې د طالبانو د رژیم له نسکوریدو راهیسې تر ۶ میلیونو پورې نجونې او هلکان ښوونځیو ته تلل پیل کړي دي. په ۲۰۱۲ ز کال کې، د زده کونکو شمېر د وړ ښوونکو له شمېر نه ډېر و. د پوهنې وزارت د شمېرو له مخې، د هېواد د ۱۶۵۰۰۰ ښوونکو له ډلې نه ۸۰ سلنه یې د لېسې زده کړو معادلې زده کړې کړې دي او یا یې له ثانوي دورې وروسته زده کړې نه دي بشپړې کړي.<ref name="chalkboard.tol.org">Transitions Online (TOL) Chalkboard. http://chalkboard.tol.org/afghanistan{{Dead link|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Retrieved 10 February 2012.</ref> === نصاب === د طالبانو د رژیم له نسکورېدو راهیسې، د افغان او نړیوالو کارپوهانو د ګډو هڅو په پایله کې د اسلامي تعلیماتو نصاب بدل شوی دی. نوي کتابونه او ښه روزنه رامنځته شوې. سره له دې، د ثانوي ښوونځیو درسي کتابونو لپاره معیاري نصاب شتون نه لري، او د لېسې درسي کتابونه د شمېر او محتوا له پلوه خورا ناکافي دي.<ref>http://www.writearticles.org/Articles/Education-in-Afghanistan-Issues-and-Concerns-738.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120208153738/http://www.writearticles.org/Articles/Education-in-Afghanistan-Issues-and-Concerns-738.html|date=2012-02-08}}. Retrieved 10 February 2012.</ref> په ۲۰۱۲ ز کال کې کافي ښوونځي نه وو. د حکومت د وروستي راپور له مخې شاوخوا ۴۵۰۰ ښوونځي د رغولو په حال کې دي. ۴۰ سلنه ښوونځي په دایمي ودانیو کې ځای پر ځای شوي وو. پاتې نورو د یونیسیف په پناه ځایونو کې ټولګي نیولي او یا یې "د دښتو ښوونځي" وو، چې زده کوونکي او ښوونکي یوه کلي ته نږدې په دښته کې د درس لپاره راټولېدل. === د ماشومانو کار === په ۲۰۰۷ ز کال کې د افغانستان تر نیمايي ډېر نفوس، له ۱۸ کلونو کم عمر درلود. یونیسف اټکل کوي چې د اووه او څوارلسو کلونو ترمنځ نږدې څلورمه برخه افغان ماشومان کار کوي. په کلیوالو سیمو کې د هلکانو په پرتله نجونې ډېرکار کوي. دا ستونزه تر ټولو لویه ستونزه ده. دا د ماشومانو د زده کړو د ګډوډوۍ لامل کېږي او ښايي په بشپړ ډول یې ښوونځي ته له تللو نه مخنیوی وکړي.<ref>United Nations Children's Fund (UNICEF). http://www.unicef.org/infobycountry/files/Updated_2007_QandA_Afghanistan.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190718023839/https://www.unicef.org/infobycountry/files/Updated_2007_QandA_Afghanistan.pdf |date=2019-07-18 }}. Retrieved 10 February</ref><ref name="un.org">United Nations (UN). http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=22952&Cr=afghan&Cr1= Retrieved 10 February 2012</ref><ref>Michael P. Todaro and Stephen C. Smith, ''Economic Development'' (Pearson, 10th edition, 2009)</ref> ==ننگرهار پوهنتون سلام. زما نوم دی، خکمت الله افعان == == په افغانستان کې ځینې لوی پوهنتونونه د افغانستان امریکایي پوهنتون، د کابل پوهنتون، د کابل پولی تخنیک پوهنتون، د البیروني پوهنتون، د کاردان پوهنتون، د بلخ پوهنتون، د هرات پوهنتون، د هرات پوهنتون او د هرات پوهنتون دي. == ==قندهار پوهنتون== ==بلخ پوهنتون== == سرچینې == ==کابل پولی تخنیک پوهنتون== {{د افغانستان سرليکونه}} [[وېشنيزه:افغانستان]] 4e22g8p9yapwfkwjwvlz6szi6f4dn10 0 10458 370229 326351 2026-11-03T02:10:07Z Atcovi 9409 mujawwad --> murattal 370229 wikitext text/x-wiki {{د سورة مالوماتبکس |د سورة نوم=غافر |عربي نوم=غافر |Screenshot_of_Surah= Sura40.pdf |Caption= |ډلبندي=[[مکي سورة]] |د نوم مانا= [[]] |نور نومونه= |د وحيې وخت= |د سورة شمېر= 16 |د آيتونو شمېر= 128 |د جُز شمېر=14 |د حزب شمېر=27 تر 28 |د رکوع شمېر=0 |د سجدو شمېر=1 (50 آيت) |د وييونو شمېر= |د تورو شمېر= |Harf-e-Mukatta'at= |Subjectwise_ayat= |تر دې دمخه سورة=[[سورة الزمر|الزمر]] |تر دې راوروسته سورة=[[سورة فصلت|فصلت]] |تلاوت =Chapter 40, Ghafir (Murattal) - Recitation of the Holy Qur'an.mp3 |د تلاوت سرليک = سورة غافر اورېدل }} {{سورت|40|[[سورة الزمر|الزمر]]|[[سورة فصلت|فصلت]]}} [[وېشنيزه:قران]] [[وېشنيزه:قراني سورتونه]] izdz15rq6d5l391iygkzwkew0zghrsr 0 15781 370226 289449 2026-11-03T00:45:46Z Abdaliii 25718 /* */ . 370226 wikitext text/x-wiki [[دوتنه:عبدالله خان پوپلزی.png|کيڼ|250px|بټنوک|سردار عبدالله خان پوپلزی]] '''سردار عبدالله خان د پوپلزی د مشهور قوم څخه په ۱۱۱۰ هجري قمري کال کې په کندهار کې زېږېدلی دی. هغه د وکیل‌الدوله او دیوان بیګي په نومونو مشهور و او د افغانستان د بنسټګر احمد شاه بابا د مهمو سړو څخه یو و. هغه د پاچا په نږدې شورا پورې اړه درلوده چې نهه غړي پکې وو. هغه د خپل ژوند په اوږدو کې د احمد شاه او تېمور شاه لپاره بېلابېل لوړ پوري دندې درلودې. سردار عبدالله خان د افغانستان لومړی د مالیې وزیر و، د شاهي دربار د وزیر دنده یې د «اشیک‌آغاسي‌باشي» په لقب سره درلوده، او د امیرالـلشکر نظامي لقب یې هم درلود او سربیره پردې د کشمیر او سرهند فاتح ګڼل کیږي. هغه په ۱۲۰۲ هجري قمري کال کې په کابل کې وفات شو او هلته په یوه شخصي کورنۍ هدیره کې خاورو ته سپارل شوی دی.''' [[وېشنيزه:افغان وزيران]] quhpdzy2wrmmq5awtlpop2ek7ein77p 370227 370226 2026-11-03T01:02:02Z Abdaliii 25718 /* */ . 370227 wikitext text/x-wiki [[دوتنه:عبدالله خان پوپلزی.png|کيڼ|250px|بټنوک|سردار عبدالله خان پوپلزی]] '''سردار سرداران سردار عبدالله خان د پوپلزی د مشهور قوم څخه په ۱۱۱۰ هجري قمري کال کې په کندهار کې زېږېدلی دی. هغه د وکیل‌الدوله او دیوان بیګي په نومونو مشهور و او د افغانستان د بنسټګر احمد شاه بابا د مهمو سړو څخه یو و. هغه د پاچا په نږدې شورا پورې اړه درلوده چې نهه غړي پکې وو. هغه د خپل ژوند په اوږدو کې د احمد شاه او تېمور شاه لپاره بېلابېل لوړ پوري دندې درلودې. سردار عبدالله خان د افغانستان لومړی د مالیې وزیر و، د شاهي دربار د وزیر دنده یې د «اشیک‌آغاسي‌باشي» په لقب سره درلوده، او د امیرالـلشکر نظامي لقب یې هم درلود او سربیره پردې د کشمیر او سرهند فاتح ګڼل کیږي. هغه په ۱۲۰۲ هجري قمري کال کې په کابل کې وفات شو او هلته په یوه شخصي کورنۍ هدیره کې خاورو ته سپارل شوی دی.''' [[وېشنيزه:افغان وزيران]] 4x5hl5hy9esjuxz0n5vd8ksne6wy5kk 370228 370227 2026-11-03T01:03:38Z Abdaliii 25718 /* */ ، 370228 wikitext text/x-wiki [[دوتنه:عبدالله خان پوپلزی.png|کيڼ|250px|بټنوک|سردار عبدالله خان پوپلزی]] '''سردار سرداران عبدالله خان د پوپلزی د مشهور قوم څخه په ۱۱۱۰ هجري قمري کال کې په کندهار کې زېږېدلی دی. هغه د وکیل‌الدوله او دیوان بیګي په نومونو مشهور و او د افغانستان د بنسټګر احمد شاه بابا د مهمو سړو څخه یو و. هغه د پاچا په نږدې شورا پورې اړه درلوده چې نهه غړي پکې وو. هغه د خپل ژوند په اوږدو کې د احمد شاه او تېمور شاه لپاره بېلابېل لوړ پوري دندې درلودې. سردار عبدالله خان د افغانستان لومړی د مالیې وزیر و، د شاهي دربار د وزیر دنده یې د «اشیک‌آغاسي‌باشي» په لقب سره درلوده، او د امیرالـلشکر نظامي لقب یې هم درلود او سربیره پردې د کشمیر او سرهند فاتح ګڼل کیږي. هغه په ۱۲۰۲ هجري قمري کال کې په کابل کې وفات شو او هلته په یوه شخصي کورنۍ هدیره کې خاورو ته سپارل شوی دی.''' [[وېشنيزه:افغان وزيران]] dif244lgsjy7zviqovkjv4fms1sr7gw 0 23422 370235 343940 2026-11-03T05:00:58Z شاه زمان پټان 26102 شاه زمان پټان د [[اروآسیایي جي جاق]] مخ [[شين ټاغی]] ته ولېږداوه 343940 wikitext text/x-wiki {| style="margin: 0 0 1em 1em; border-collapse:collapse; font-size: 90%;" border="1" cellpadding="2" align="left" cellspacing="0" |- style="background-color:lightblue;" ! colspan="2" |Garrulus glandarius <br />اروآسیایي جي جاق |- id=infObrazek | style="text-align:center;" colspan="2"|[[File: Garrulus glandarius 1 Luc Viatour.jpg|300px]] |- ! align="right" valign="top" | مملکه |ژوی |- ! align="right" valign="top" |عمومي بڼې |Chordata |- ! align="right" valign="top" |ځانتياوي بڼې |[[شمزۍ لرونکي ژوي]] |- ! align="right" valign="top" |طبقه |مرغان |- ! align="right" valign="top" | |[[الوتونکی مرغان]] |- ! align="right" valign="top" | |[[مرغۍ]] |- ! align="right" valign="top" | کورنۍ | [[کارغه|کارغان]] |- ! align="right" valign="top" | جنس | [[جي جاق]] |- |} [[File:Garrulus glandarius rufitergum MHNT.ZOO.2010.11.232.25.jpg|thumb| 卵 ''Garrulus glandarius rufitergum'']] '''اروآسیایي جي جاق''' ([[لاتين ژبه|علمي نوم]]: ''Garrulus glandarius'') د [[کارغه|کارغانو]] د کورنۍ څخه یوه [[مرغۍ]] ده چې په [[اروپا]]، [[آسيا]] او [[افريقا]] کې ژوند کوي. ==توصيف== اروآسیایي جي جاق د نورو [[جي جاق|جي جاقانو]] څخه رنگي مرغۍ چې نارنجي - نسواري بدن، توره لکۍ او مښوکه، نسواري سترگې او نارنجي - نسواري پښې لري. اوږدوالي يې ۳۲ - ۳۵ سانتيمتره او وزن يې ۱۵۰ - ۱۸۰ گرامه دي. نوموړي مرغۍ پر وزرونو باندي ځانگړي شین بڼكې لري. نوموړي مرغه په ځنگلونو، پارکونو او باغونو کې ژوند کوي. اروآسیایي جي جاق لکه نورو کارغانو غوندي ټول څیز خوړونکي مرغه دي چې توتونه، مېوې، دانې او بې شمیرۍ ژوي خوري خو ځیني [[شمزۍ لرونکي ژوي]] لکه[[شرمښکياني]]، [[مار|ماران]] او موږکان هم خوړلای سي. د اروآسیایي جي جاق ښځينه هر کال ۵ - ۷ هگۍ لري چې خړ - زرغون رنگ د نسواري ټکو سره لري. د اروآسیایي جي جاق ښځينه او نارينه ۱۶ -۱۷ ورځه پر خپلو هگو باندي کښېنی. د اروآسیایي جي جاق بچې تر زیږیدلو وروسته په ځاله کې ۲۰ ورځه ژوند کوي. [[وېشنيزه:جي جاقان]] 99v43obdof78a2428cg1pwkxvk8uz55 370237 370235 2026-11-03T05:03:53Z شاه زمان پټان 26102 370237 wikitext text/x-wiki {| style="margin: 0 0 1em 1em; border-collapse:collapse; font-size: 90%;" border="1" cellpadding="2" align="left" cellspacing="0" |- style="background-color:lightblue;" ! colspan="2" |Garrulus glandarius <br />شين ټاغی |- id=infObrazek | style="text-align:center;" colspan="2"|[[File: Garrulus glandarius 1 Luc Viatour.jpg|300px]] |- ! align="right" valign="top" | مملکه |ژوی |- ! align="right" valign="top" |عمومي بڼې |Chordata |- ! align="right" valign="top" |ځانتياوي بڼې |[[شمزۍ لرونکي ژوي]] |- ! align="right" valign="top" |طبقه |مرغان |- ! align="right" valign="top" | |[[الوتونکی مرغان]] |- ! align="right" valign="top" | |[[مرغۍ]] |- ! align="right" valign="top" | کورنۍ | [[کارغه|کارغان]] |- ! align="right" valign="top" | جنس | [[جي جاق]] |- |} [[File:Garrulus glandarius rufitergum MHNT.ZOO.2010.11.232.25.jpg|thumb| 卵 ''Garrulus glandarius rufitergum'']] '''شين ټاغی''' يا '''شين ټغ''' ([[لاتين ژبه|علمي نوم]]: ''Garrulus glandarius'') د [[کارغه|کارغانو]] د کورنۍ څخه یوه [[مرغۍ]] ده چې په [[اروپا]]، [[آسيا]] او [[افريقا]] کې ژوند کوي. ==توصيف== شين ټاغی يا شين ټغ د نورو [[جي جاق|جي جاقانو]] څخه رنگي مرغۍ چې نارنجي - نسواري بدن، توره لکۍ او مښوکه، نسواري سترگې او نارنجي - نسواري پښې لري. اوږدوالي يې ۳۲ - ۳۵ سانتيمتره او وزن يې ۱۵۰ - ۱۸۰ گرامه دي. نوموړي مرغۍ پر وزرونو باندي ځانگړي شین بڼكې لري. نوموړي مرغه په ځنگلونو، پارکونو او باغونو کې ژوند کوي. اروآسیایي جي جاق لکه نورو کارغانو غوندي ټول څیز خوړونکي مرغه دي چې توتونه، مېوې، دانې او بې شمیرۍ ژوي خوري خو ځیني [[شمزۍ لرونکي ژوي]] لکه[[شرمښکياني]]، [[مار|ماران]] او موږکان هم خوړلای سي. د اروآسیایي جي جاق ښځينه هر کال ۵ - ۷ هگۍ لري چې خړ - زرغون رنگ د نسواري ټکو سره لري. د اروآسیایي جي جاق ښځينه او نارينه ۱۶ -۱۷ ورځه پر خپلو هگو باندي کښېنی. د اروآسیایي جي جاق بچې تر زیږیدلو وروسته په ځاله کې ۲۰ ورځه ژوند کوي. 9ftc96p0iul81e6m2jkc00sqreamoah 0 24258 370224 211565 2026-11-02T21:11:20Z Pouyabaneh 41179 370224 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Lorestan Province | native_name = {{rtl-lang|lrc|{{nastaliq|آستوٙن لورئسوٙ|lrc}}}} | native_name_lang = fa<!-- ISO 639-2 code e.g. "fa" for Persian --> | settlement_type = [[Provinces of Iran|Province]] | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_map = Locator map Iran Lorestan Province.png | map_alt = Map of Iran with Lorestan highlighted | map_caption = Location of Lorestan within Iran | latd = 33.4871 | longd = 48.3538 | coor_pinpoint = | coordinates_type = region:IR_type:adm1st | coordinates_display = title | coordinates_footnotes = | coordinates_region = IR | subdivision_type = [[List of sovereign states|Country]] | subdivision_name = {{flag|Iran}} | subdivision_type1 = [[Regions of Iran|Region]] | subdivision_name1 = [[Regions of Iran|Region 4]] | parts_type = [[Counties of Iran|Counties]] | parts_style = para | p1 = 10 | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = [[Capital (political)|Capital]] | seat = [[Khorramabad]] | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name="Census2006">[http://www.sci.org.ir/content/userfiles/_sci_en/sci_en/sel/year85/f2/CS_02_6.HTM] National Census 2006</ref> | population_total = 1716527 | population_as_of = 2006 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | blank_name_sec1 = [[د ایران ژبي|ویونکۍ ژبه(ي)]] | blank_info_sec1 = [[لوري ژبه|لوري]] | timezone1 = [[Iran Standard Time|IRST]] | utc_offset1 = +03:30 | timezone1_DST = [[Iran Standard Time|IRST]] | utc_offset1_DST = +04:30 | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | iso_code = | website = <!-- [http://www.example.com example.com] --> | footnotes = }} '''لورستان ولايت''' (په فارسي: ''استان لرستان'') د [[ایران]] هېواد یو ولایت دی. دا ولایت ۲۸٫۲۹۴ کیلو متر مربع مساحت او له ۱۷۵۴،۰۰۰ تنه وگړي لري. دا ولایت د گڼمېشت اوسېدونکو له مخې د ایران ۱۳م ولایت گنل کېږي. [[خرم اباد]] ددې ولایت مرکز دی. د [[۱۳۸۵]]ل کال د اټکل له مخې، [[خرم‌آباد]] د ایران هېواد ۲۰م ستر ښار گنل شوی. د لرستان نفوس له لُرانو او لَکانو څخه جوړ دی، چې په ترتیب سره لُري او لَکي کوردي ژبې خبرې کوي. لَکي ژبه د لُري ژبې په پرتله له کوردي ژبې سره نږدې تړاو لري او په عمومي توګه د کوردي ژبې د یوې لهجې په توګه پېژندل کېږي.<ref>https://jap.isca.ac.ir/article_75003.html?lang=en</ref><ref>https://www.kurdsofillinois.org/boundaries-political-geography/</ref><ref>https://jls.uok.ac.ir/article_63464.html?lang=en</ref><ref>https://www.iranicaonline.org/articles/kermanshah-07-languages/</ref><ref>https://www.iranicaonline.org/articles/lori-language-ii/</ref><ref>https://www.culturalsurvival.org/publications/cultural-survival-quarterly/lurs-iran</ref><ref>https://www.persiaadvisor.com/about-persia/lorestan-province/</ref><ref>https://qjsd.scu.ac.ir/article_14887.html?lang=en {{Dode link}}</ref><ref>https://medomed.org/featured_item/khorramabad-valley-and-its-cultural-landscape-iran/</ref> ==سرچینې== {{Refend}} {{د ايران ولايتونه}} [[وېشنيزه:د ایران ولایتونه]] 91ygf79wdi3mm1t4tnac6a10mvg3v3f 8 24362 370202 261899 2026-11-02T19:44:55Z Maintenance script 10089 Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup) 370202 javascript text/javascript if (!window.disableWiktLookup) { /***************** If you wish to use this elsewhere, please do not copy it, but instead hotlink it. This is still undergoing active development, and you will miss out if you just statically copy it. To hotlink, copy only the following line: mw.loader.load('//en.wikinews.org/w/index.php?title=MediaWiki:Gadget-dictionaryLookupHover.js&action=raw&ctype=text/javascript'); [[Image:Wikinews-breaking-news.svg|x15px|top-left|]] See //en.wikinews.org/wiki/WN:WiktLookup#Wiktionary_lookup_gadget_.28Hover_box_variety.29 for details on this script, and how to use it on your own site. *****************/ /*** This is the stable version of the gadget js.***/ /***************** If you wish to use this elsewhere, please do not copy it, but instead hotlink it. This is still undergoing active development, and you will miss out if you just statically copy it. To hotlink, copy only the following line: mw.loader.load('//en.wikinews.org/w/index.php?title=MediaWiki:Gadget-dictionaryLookupHover.js&action=raw&ctype=text/javascript'); See //en.wikinews.org/wiki/WN:WiktLookup#Wiktionary_lookup_gadget_.28Hover_box_variety.29 for details on this script, and how to use it on your own site. Note this script can take a number of parameters. Parameters are stored in the wiktLookup object. Generally its a good idea to set parameters before the onload event is fired (some parameters it matters, others it doesn't). An example of parameters would be using the following js code (don't feel like you have to set all of them. they all have defaults. this is just an example): if (!window.wiktLookup) wiktLookup = {}; wiktLookup.count = 1; //number of defn to return. wiktLookup.showWord = bold; // to show what word we're looking up. one of bold, none, link wiktLookup.noRedir = false;// true to stop magic (not mediawiki)-redirection. unrecomended wiktLookup.audio = true;// true, false, autoplay. NOT IMPLEMENTED wiktLookup.width = 500; // width of box. make sure number not string. in units of pixels. wiktLookup.height = 400; //- height of box wiktLookup.key = 'w';// - ctrl+shift+key makes box popup (should be lowercase. default is 'l') wiktLookup.reverseShift = false; // - if set, requires shift+double click to lookup a word. wiktLookup.mode = context; // - context, bottom. default to context. to display as tooltip, or at bottom wiktLookup.definitionBegin = 'Definition ('; // - for i18n. in english it is 'Definition ('. used in mode='bottom' wiktLookup.definitionEnd = '):'; // - for i18n. in English it is '):' used in bottom mode wiktLookup.hideText = 'hide'; //- for i18n. in English it is 'hide'. used in bottom mode. wiktLookup.exit = true; //have a hide link. wiktLookup.disableByDefault = true; //enable only in <span class="wiktLookup-enable">blah</span> sections. *****************/ /*** This is the stable version of the gadget js.***/ /* Stolen from fr wikinews, and than subsequently heavily modified by Bawolff. This script is based on the french one created by [[:en:wiktionary:User:Bequw]] and [[:en:wiktionary:User:Conrad.Irwin]]. The bottom mode is heavily based on work done by [[:fr:wikt:user:Darkdadaah]]. Special thanks for [[wikinews:User:Amgine]], [[:fr:Wikinews:User:Otourly]], [[:fr:wikinews:user:Sniff]], [[:fr:Wikinews:User:JackPotte]], [[:en:wikibooks:user:TestPilot]], and many others for support and assistance. The current version of this is maintained by Bawolff. please don't hesitate to contact me (bawolff - //en.wikinews.org/wiki/user_talk:Bawolff ) if you have any issues, comments, bugs, need help, or whatever. */ /*global wgUserLanguage, wgContentLanguage, window, hookEvent, $, XSLTProcessor*/ /*jslint browser: true, undef: true, nomen: true, eqeqeq: true, bitwise: true, newcap: true, immed: true, maxerr: 80 */ /*members TEXT_NODE, addEventListener, appendChild, attachEvent, body, border, charAt, clientWidth, clientX, clientY, cloneContents, cloneRange, collapse, createElement, createRange, data, detach, display, documentElement, en, endContainer, endOffset, event, expand, findWord, firstChild, focus, fr, fra, frc, fre, getElementById, getInnerWidth, getRangeAt, getScrollX, getScrollY, getSelection, height, id, innerWidth, left, length, lookupWord, match, nl, nodeType, ondblclick, open, pageXOffset, pageYOffset, position, preferLang, preventDefault, rangeOffset, rangeParent, rangeToWord, readyState, replace, returnValue, scrollLeft, scrollTop, selection, setEnd, setStart, setup, shiftKey, split, src, startContainer, startOffset, stopPropagation, stripAfterDash, style, substring, text, toString, top, useNewWindow, validLangs, wgUserLanguage, width, wiktDomain, wiktLookup, zIndex, audio, count, toUpperCase, audio, noRedir */ //set wiktLookup.useNewWindow to true to force new window. if (!window.wiktLookup) var wiktLookup = {}; wiktLookup.key = wiktLookup.key ? wiktLookup.key : 'l'; /* Options: count - numb results to return showWord - bold, none, link noRedir - true to stop redirection audio - true, false, autoplay width - width of box height - height of box key - ctrl+shift+key makes box popup (should be lowercase) reverseShift - if set, requires shift+double click to lookup a word. mode - context, bottom. default to context definitionBegin - for i18n. in english it is 'Definition (' definitionEnd - for i18n. in English it is '):' hideText - for i18n. in English it is 'hide'; exit - X in corner to hide. disableByDefault - only enable in specially marked sections. */ wiktLookup.validLangs = {ps: "ps",fa: "fa",en: "en",frc: "fr", fra: "fr", fre: "fr", nl: "nl", es: 'es', it: 'it', ja: 'ja', pt: 'pt', ru: 'ru'}; wiktLookup.wiktDomain = 'ps'; //default wiktLookup.stripAfterDash = /-.*$/; if (wiktLookup.validLangs[wgUserLanguage]) { wiktLookup.wiktDomain = wiktLookup.validLangs[wgUserLanguage]; } else if (wiktLookup.validLangs[wgUserLanguage.replace(wiktLookup.stripAfterDash)]) { wiktLookup.wiktDomain = wiktLookup.validLangs[wgUserLanguage.replace(wiktLookup.stripAfterDash)]; } else if (wiktLookup.validLangs[mw.config.get('wgContentLanguage')]) { wiktLookup.wiktDomain = wiktLookup.validLangs[mw.config.get('wgContentLanguage')]; } else if (wiktLookup.validLangs[mw.config.get('wgContentLanguage').replace(wiktLookup.stripAfterDash)]) { wiktLookup.wiktDomain = wiktLookup.validLangs[mw.config.get('wgContentLanguage').replace(wiktLookup.stripAfterDash)]; } if (!wiktLookup.preferLang) wiktLookup.preferLang = (window.wgContentLanguage ? mw.config.get('wgContentLanguage') : wiktLookup.wiktDomain ); if (wiktLookup.disableByDefault === undefined) wiktLookup.disableByDefault = false; wiktLookup.count = 5; wiktLookup.getOptions = function () { var opt = ''; if (wiktLookup.count) opt += '&count=' + wiktLookup.count; if (wiktLookup.showWord) opt += '&showWord=' + wiktLookup.showWord; if (wiktLookup.audio) opt += '&audio=' + wiktLookup.audio; if (wiktLookup.noRedir) opt += '&rd=500'; if (wiktLookup.exit) opt += '&exit=true'; return opt; } wiktLookup.rangeToWord = function (selection) { //includes apostraphes //fixme: if at begin of container. var finalText = selection.toString(); try { var expandWord = /['\-]/ //list of chars that are not actual word boundries. var range = selection.getRangeAt(0); var rangeBefore = range.cloneRange(); if (rangeBefore.startOffset !== 0 ) { rangeBefore.setStart(rangeBefore.startContainer, rangeBefore.startOffset - 1); var textNode = rangeBefore.cloneContents().firstChild; if (textNode.nodeType === 3 && expandWord.test(textNode.data.charAt(0))) { for (var i = 0; i < 30 /*to stop run-away*/; i++) { rangeBefore.setStart(rangeBefore.startContainer, rangeBefore.startOffset - 1); textNode = rangeBefore.cloneContents().firstChild; if ((textNode.nodeType !== 3) || (textNode.nodeType === 3 && textNode.data.match(/^\s/))) { rangeBefore.setStart(rangeBefore.startContainer, rangeBefore.startOffset + 1); finalText = rangeBefore.toString(); rangeBefore.detach(); range.detach(); return finalText; } else if (rangeBefore.startOffset === 0) { //at the end of the range. this might add periods, which are stripped later. finalText = rangeBefore.toString(); rangeBefore.detach(); range.detach(); return finalText; } } } } rangeBefore.detach(); //done with it. var rangeAfter = range.cloneRange(); rangeAfter.setEnd(rangeAfter.endContainer, rangeAfter.endOffset + 1); var textNode = rangeAfter.cloneContents().firstChild; //double var... if (textNode.nodeType === 3 && expandWord.test(textNode.data.charAt(textNode.data.length - 1))) { for (var i = 0; i < 30 /*to stop run-away*/; i++) { rangeAfter.setEnd(rangeAfter.endContainer, rangeAfter.endOffset + 1); textNode = rangeAfter.cloneContents().firstChild; if ((textNode.nodeType !== 3) || (textNode.nodeType === 3 && textNode.data.match(/\s$/))) { rangeAfter.setEnd(rangeAfter.endContainer, rangeAfter.endOffset - 1); finalText = rangeAfter.toString(); rangeAfter.detach(); range.detach(); return finalText; } else if (rangeAfter.endOffset - rangeAfter.endContainer.data.length === 0) { // this assumes this is a text node... this might add periods, which are stripped later. finalText = rangeAfter.toString(); rangeAfter.detach(); range.detach(); return finalText; } } } rangeAfter.detach(); //no match, and done with this range. } catch (e) { if (window.range) {range.detach();} return finalText; } return finalText; } wiktLookup.findWord = function (e) { if (!e) {e = window.event;} if (e.shiftKey && e.type === 'dblclick' && !wiktLookup.reverseShift) { return true; //don't do anything if shift is pressed down. for compat with other things. } if (!e.shiftKey && e.type === 'dblclick' && wiktLookup.reverseShift) { return true; //if reverse shift is on, require shift key for double click. } var clientX, clientY, coordsAbs, langOverride; if (e.clientX) {//this implies has Y as well clientX = e.clientX; clientY = e.clientY; } // stolen from http://www.codetoad.com/javascript_get_selected_text.asp var text; if (window.getSelection) { text = wiktLookup.rangeToWord(window.getSelection()); if (!clientX) { try { //mostly for from keyboard requests var parent = window.getSelection().anchorNode.parentNode; clientX = parent.offsetLeft + 7*window.getSelection().anchorOffset; //this is very rough clientY = parent.offsetTop + parent.offsetHeight; //at bottom of elm coordsAbs = true; while (parent = parent.offsetParent) { clientX += parent.offsetLeft; clientY += parent.offsetTop; } } catch (e) {} } try { //figure out what language the current node is. //and determine if we're in an enabled section // aka <span class="wiktLookup-enable">blah</span> //wiktLookup.disableByDefault var enabled = !wiktLookup.disableByDefault; var foundAnEnableSection = false; var foundLangSection = false; var cur = window.getSelection().anchorNode.parentNode; for (var i = 0; i < 9; i++) { if (!foundAnEnableSection && cur.className.indexOf('wiktLookup-disable') !== -1) { return; //die } if (!foundAnEnableSection && cur.className.indexOf('wiktLookup-enable') !== -1) { enabled = true; foundAnEnableSection = true; if (foundLangSection) break; } if (!foundLangSection && cur.lang) { langOverride = cur.lang.replace(wiktLookup.stripAfterDash); if (foundAnEnableSection) break; } else { if (cur.parentNode) {cur = cur.parentNode;} else {break;} } } if (!enabled) { return; //die } } catch (e) { /*ignore error*/ if (!enabled) { return; //die } } } else if (document.getSelection) { text = wiktLookup.rangeToWord(document.getSelection()); } if (!clientX) { clientX = 400; clientY = 200; //good as numbers as any... } if (text && text.length < 32) { //If we have the text. we be done. return wiktLookup.lookupWord(text, clientX, clientY, coordsAbs, langOverride); } // seems to work somewhat on moz. Hopefully moz will be picked up above. So this shouldn't be neccesary. if (e.rangeParent && e.rangeParent.nodeType === document.TEXT_NODE) { //mozilla part var rangeOffset = e.rangeOffset; var my_rangestr = e.rangeParent.data; //the event is dynamic! // which word the rangeOffset is in var wordlist1 = my_rangestr.substring(0, rangeOffset).split(/\s+/); var wordlist2 = my_rangestr.substring(rangeOffset, my_rangestr.length).split(/\s+/); if (my_rangestr.length > 0) { wiktLookup.lookupWord(wordlist1[wordlist1.length - 1]+wordlist2[0], clientX, clientY, coordsAbs, langOverride); } e.preventDefault(); e.stopPropagation(); } //IE specific stuff. Try this as a last resort. else { try { if (document.readyState !== "complete") return false; //IE var my_range = document.selection.createRange(); my_range.collapse(); my_range.expand("word"); wiktLookup.lookupWord(my_range.text, clientX, clientY, coordsAbs, langOverride);; e.returnValue = false; return false; } catch (err) { /*ignore*/ } } } wiktLookup.getScrollX = function () { //standard if (window.pageXOffset !== undefined) { return window.pageXOffset; } //IE 6 in standards mode if (document.documentElement && document.documentElement.scrollLeft !== undefined) { return document.documentElement.scrollLeft; } //other IE if (document.body && document.body.scrollLeft !== undefined) { return document.body.scrollLeft; } return 0; //default } wiktLookup.getScrollY = function() { //standard if (window.pageYOffset !== undefined) { return window.pageYOffset; } //IE 6 in standards mode if (document.documentElement && document.documentElement.scrollTop !== undefined) { return document.documentElement.scrollTop; } //other IE if (document.body && document.body.scrollTop !== undefined) { return document.body.scrollTop; } return 0; } wiktLookup.getInnerWidth = function() { //standard if (window.innerWidth !== undefined) { return window.innerWidth; } //IE 6 in standards mode if (document.documentElement && document.documentElement.clientWidth !== undefined) { return document.documentElement.clientWidth; } //other IE if (document.body && document.body.clientWidth !== undefined) { return document.body.clientWidth; } return 0; } wiktLookup.lookupWord = function(word, x, y, absCoords,langOveride) { if (!word.match(/(?:^[\wa-zA-Zа-яА-Яà-žÀ-ŽΑ-ῥԱ-ևぁ-ヶ促-杁ㄱ-하ⁿßſ]|[\wa-zA-Zа-яА-Яà-žÀ-ŽΑ-ῥԱ-ևぁ-ヶ促-杁ㄱ-하ⁿßſ]\s?$)/)) { //this regex doesn't work if word starts or ends with accents. //is this regex even needed? var word2 = word.match(/\b(?:[\S]|(?!\.\s)\.)*\b/); //strip quotation marks } var s = word2 ? word2[0] : word //if regex failed, fall back to word if (!s) {return false;} // test if null or empty. s = encodeURIComponent(s); if (!wiktLookup.supported()) { //This includes IE, which doesn't recognize the mime type mediawiki uses. // in future this could put the window where user clicked. var newwin = window.open('http://' + wiktLookup.wiktDomain + '.wiktionary.org/wiki/' + s + '?uselang=' + wiktLookup.preferLang,'temp','height=450,width=800,location,menubar,toolbar,status,resizable,scrollbars'); if (newwin) { newwin.focus(); } return true; } var frame = document.getElementById('dict-popup-frame'); frame.src = 'about:blank'; //don't display old results. frame.style.display = 'block'; frame.src = 'http://' + wiktLookup.wiktDomain + '.wiktionary.org/w/api.php?action=parse&redirects&prop=text&format=xml&xslt=MediaWiki:extractFirst.xsl&page=' + s + '&lang=' + (langOveride ? langOveride : wiktLookup.preferLang) + wiktLookup.getOptions(); var left, top; if (!absCoords) { var left = x + wiktLookup.getScrollX(); if (left + (wiktLookup.width ? wiktLookup.width : 500) > wiktLookup.getInnerWidth() && left - (wiktLookup.width ? wiktLookup.width : 500) > 0) { left -= (wiktLookup.width ? wiktLookup.width : 500); } top = (y + wiktLookup.getScrollY() + 10); } else { top = y + 10; left = (x + (wiktLookup.width ? wiktLookup.width : 500) > wiktLookup.getInnerWidth() ? wiktLookup.getInnerWidth() - (wiktLookup.width ? wiktLookup.width : 420) : x ); } frame.style.top = top +'px'; frame.style.left= left +'px'; document.getElementById('dict-popup-container').style.display = 'block'; } wiktLookup.setup = function () { if (document.addEventListener) { document.addEventListener("dblclick", wiktLookup.findWord, true); //capture } else if (document.attachEvent) { document.attachEvent("ondblclick", wiktLookup.findWord); } else { document.ondblclick = wiktLookup.findWord; } hookEvent('keypress', function(event) { if (!event) event = window.event; if (!(event.ctrlKey && event.shiftKey)) return true; var key = (event.charCode ? event.charCode : event.keyCode); if (key && (String.fromCharCode(key) === wiktLookup.key || String.fromCharCode(key) === wiktLookup.key.toUpperCase())) { wiktLookup.findWord(event); if (event.preventDefault) event.preventDefault(); return false; } return true; }); } wiktLookup.supported = function () { if (navigator && navigator.userAgent && navigator.userAgent.indexOf('Gecko') !== -1 && navigator.productSub && navigator.productSub <= 20090823 && navigator.productSub > 2000000) { //old moz has broken support for html entities. //FIXME: figure out exact date when gecko was fixed. return false; } if (wiktLookup.useNewWindow) return false; if (window.XSLTProcessor || document.selectNodes ) return true; //note: second part for IE return false; } $(wiktLookup.setup); $(function () { if (!wiktLookup.definitionBegin) wiktLookup.definitionBegin = 'Definition ('; if (!wiktLookup.definitionEnd) wiktLookup.definitionEnd = '):'; if (!wiktLookup.hideText) wiktLookup.hideText = 'hide'; var div = document.createElement('div'); div.id = 'dict-popup-container'; var frame = document.createElement('iframe'); frame.style.border = 'none'; if (wiktLookup.mode !== 'bottom') frame.style.position = 'absolute'; frame.style.display = 'none'; frame.style.zIndex = '102'; if (wiktLookup.mode === 'bottom') { frame.style.width = '98%'; } else { frame.style.width = (wiktLookup.width ? wiktLookup.width + 'px' : '500px'); //default 300 if unset } frame.style.height = (wiktLookup.height ? wiktLookup.height + 'px' : '400px'); //default 150 if unset. frame.id = 'dict-popup-frame'; frame.src = 'about:blank'; if (wiktLookup.mode === 'bottom') { div.style.padding = '0.3em'; div.style.display = 'none'; div.style.position = 'fixed'; div.style.margin = '0'; div.style.bottom = '0'; div.style.zIndex = '50'; div.style.background = 'url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ec/Wiktionary-logo.svg/840px-Wiktionary-logo.svg.png) white no-repeat 30%'; div.style.borderTop = 'solid thin black'; div.style.width = '100%'; div.appendChild(document.createTextNode(wiktLookup.definitionBegin)); var link = document.createElement('a'); link.href = '#'; link.onclick = wiktLookup.hide; link.appendChild(document.createTextNode(wiktLookup.hideText)); div.appendChild(link); div.appendChild(document.createTextNode(wiktLookup.definitionEnd)); } div.appendChild(frame); document.body.appendChild(div); }); wiktLookup.hide = function() { try { var frame = document.getElementById('dict-popup-frame'); if (frame.src !== 'javascript:%22%20%22') frame.src = 'javascript:%22%20%22'; //transparent //not using about:blank due to bug with font re-sizing on firefox. frame.style.display = 'none'; document.getElementById('dict-popup-container').style.display = 'none'; } catch(e) {/*ignore*/ } } hookEvent('click', wiktLookup.hide); } t5g5hlo7uwwa9877rsh2klpwa8eiilc 0 25056 370232 249577 2026-11-03T03:40:32Z Lajani irani 41181 370232 wikitext text/x-wiki {| style="margin: 0 0 1em 1em; border-collapse:collapse; font-size: 90%;" border="1" cellpadding="2" align="left" cellspacing="0" |- style="background-color:gray;" ! colspan="2" | '''لویدیځ آذربایجان ''' |- |- id=infObrazek | style="text-align:center;" colspan="2"|<br /> |- |- id=infObrazek | style="text-align:center;" colspan="2"|[[File:Flag of Iran.svg|100px]] |- |- id=infObrazek | style="text-align:center;" colspan="2"|[[دوتنه:Locator map Iran Azerbaijan, West Province.png|300px]] |- ! align="right" valign="top" |پلازمينه |[[اروميه ولسوالي|ارومیه]] |- ! align="right" valign="top" |مساحت/ځمکه |37,437 کيلوميټر2 (14,455 مربع ميل) |- ! align="right" valign="top" |د نفوس شمېر |2,949,426 |- ! align="right" valign="top" |د ولسوالو شمېر |17 |- ! align="right" valign="top" |رسمي ژبه |[[فارسي]] |- ! align="right" valign="top" |دین |[[اسلام]] |- |} '''مغربي ازربايجان''' (په انگرېزي کې: Azerbaijan, West) د [[ایران]] د ولایتونو څخه یو ولایت دی . مساحت یې 37,437 کيلوميټر2 (14,455 مربع ميل) کیلومتره مربع ده او تقریبا 2,949,426 نفوس لري. د مغربي ازربايجان د ولایت پلازمينه د [[اورومیه]] ښار دی. په دې ولايت کې که د گڼې گوڼې خبره وکړی شي نو 78.8 تنه په يو مربع کيلوميټر کې (204 تنه په يو مربع ميل کې) اوسيږي.په دې ولايت کې ټول 17[[د ايران ولسوالۍ|ولسوالۍ]] (کومو ته چې په سيمه ايزه توگه شهرستان ويلی کېږي) دي. په دې ولایت کې دوه لوی قومي ډلې آذربایجانیان او کوردان دي. کوردان د مهاباد، سردشت، بوکان، پیرانشهر، اشنویه او میرآباد په ښارستانونو کې مېشت دي. د ولایت په نورو ښارستانونو کې آذربایجانیان او کوردان ګډ ژوند کوي. په هغو ښارستانونو کې چې ګډ قومي نفوس لري، آذربایجانیان د ښارستانونو په مرکزونو کې د کوردانو په پرتله ډېر دي، خو کوردان هم د دغو مرکزونو د نفوس یوه د پام وړ برخه جوړوي. د ښارستانونو په کلیوالي سیمو کې، د میاندوآب او خوی له ښارستانونو پرته، د ولایت په ټولو ښارستانونو کې کوردان اکثریت جوړوي. په میاندوآب او خوی ښارستانونو کې بیا آذربایجانیان په کلیوالي سیمو او د ښارستانونو په مرکزونو دواړو کې غالب قومي ډله ده. په دې ولایت کې د آشوریانو څو منځنۍ کچې مېشتځایونه هم شته. ارمنیان په ارومیه کې ژوند کوي، په داسې حال کې چې د مهاباد ارمنیان له دې ښار څخه نورو ایراني ښارونو ته کډه شوي دي. فارس‌ژبي وګړي په لویو ښارونو، لکه ارومیه، او همدارنګه په خوی، سلماس، پیرانشهر او نقده کې مېشت دي. ==نور ولولئ== * [[د ايران اداري وېش]] {{د ايران ولايتونه}} {{گڼې تانبې|ايران}} [[وېشنيزه:د ایران ولایتونه]] 1xrx4ormf4vwxsoudt2xh10sz4ehu2z 8 27764 370198 325560 2026-11-02T19:44:48Z Maintenance script 10089 Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup) 370198 javascript text/javascript /* Autore: [[:nl:User:JePe]] localization [[:fa:user:reza1615]] <pre>*/ function removeDiff() { var diffFrame = document.getElementById("revisionsBoxDiff"); if (diffFrame) diffFrame.parentNode.removeChild(diffFrame); } function makeCloseButton(position) { var closeButton = document.createElement("img"); with (closeButton) { style.cssFloat = position; style.styleFloat = position; style.verticalAlign = "auto"; title = closeButtonTitle; src = "//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8d/No-Symbol.svg/9px-No-Symbol.svg.png"; height = "12"; width = "12"; } return closeButton; } function processDiff() { if (diffReq.readyState != 4) return; if (diffReq.status != 200) return; var bodyContent = document.getElementById("bodyContent"); var diffFrame = document.createElement("div"); diffFrame.id = "revisionsBoxDiff"; diffFrame.innerHTML = diffReq.responseText; diffTable = diffFrame.getElementsByTagName("table")[0]; if (!diffTable) return; if ( $( diffTable ).hasClass( 'diff' ) == false ) return; diffTable.style.border = "1px solid #ccc"; diffTable.style.width = "100%"; diffTable.style.paddingBottom = ".5em"; diffTable.style.marginBottom = "1em"; diffTable.style.marginTop = ".5em"; var closeButton = makeCloseButton("right"); closeButton.onclick = removeDiff; var otitle = diffTable.getElementsByTagName("td"); for (i=0; i < otitle.length; i++) { if (otitle[i].className == "diff-otitle") { otitle[i].insertBefore(closeButton, otitle[i].firstChild); } } var diffFrameOld = document.getElementById("revisionsBoxDiff"); if (diffFrameOld) diffFrameOld.parentNode.removeChild(diffFrameOld); bodyContent.parentNode.insertBefore(diffFrame,bodyContent); window.location.hash = "revisionsBoxDiff"; var prevLink = document.getElementById("differences-prevlink"); if (prevLink) { var oldid = prevLink.href.replace(/[\s\S]+&oldid=(\d+)[\s\S]*/,"$1"); prevLink.href = "javascript:mostraModificheLoadDiff("+oldid+",'prev')"; } var nextLink = document.getElementById("differences-nextlink"); if (nextLink) { var oldid = nextLink.href.replace(/[\s\S]+&oldid=(\d+)[\s\S]*/,"$1"); nextLink.href = "javascript:mostraModificheLoadDiff("+oldid+",'next')"; } } window.mostraModificheLoadDiff = function(oldid,diffDir) { var url = "/w/index.php?title=" + mw.config.get('wgPageName'); url += "&diff=" + diffDir; url += "&oldid=" + oldid; url += "&diffonly=1&action=render"; if (window.XMLHttpRequest) { // native XMLHttpRequest diffReq = new XMLHttpRequest(); diffReq.onreadystatechange = processDiff; diffReq.open("GET", url, true); diffReq.send(null); } else if (window.ActiveXObject) { // activeX version diffReq = new ActiveXObject("Microsoft.XMLHTTP"); if (diffReq) { diffReq.onreadystatechange = processDiff; diffReq.open("GET", url, true); diffReq.send(""); } } } function nextRevisions() { var revContent = document.getElementById("recRevContent"); var divNode = revContent.appendChild(document.createElement("div")); divNode.id = "nextButton"; divNode.style.textAlign = "right"; var button = divNode.appendChild(document.createElement("button")); button.innerHTML = buttonNextText; button.title = buttonNextTitle; button.onclick = loadXMLDoc; button.style.fontSize = "90%"; button.style.marginTop = ".3em"; button.style.textAlign = "center"; //button.style.padding = " "; } function numberToPersian(num) { return num.toString().replace(/\d/g, function (x) { return String.fromCharCode(x.charCodeAt(0) + 1728); }); } function writeResults(rev) { var showButton = document.getElementById('showButton'); var nextButton = document.getElementById('nextButton'); var revContent = document.getElementById("recRevContent"); if (showButton) { showButton.parentNode.removeChild(showButton); var closeButton = makeCloseButton("right"); closeButton.onclick = recentRevisions; closeButton.style.marginTop = ".3em"; revContent.appendChild(closeButton); } if (nextButton) nextButton.parentNode.removeChild(nextButton); var date = new Date(); var dateNow = (date.getFullYear()*10000) + ((date.getMonth()+1)*100) + date.getDate(); for (i = 0; i < rev.length; i++) { var time = rev[i].getAttribute("timestamp"); var year = time.replace(/^(\d\d\d\d)[\s\S]+/,"$1"); var month = time.replace(/^\d\d\d\d-(\d\d)[\s\S]+/,"$1"); var day = time.replace(/^\d\d\d\d-\d\d-(\d\d)[\s\S]+/,"$1"); var hours = time.replace(/[\s\S]+T(\d\d)[\s\S]+/,"$1"); var minutes = time.replace(/[\s\S]+T\d\d:(\d\d)[\s\S]+/,"$1"); date.setUTCFullYear(year,month-1,day); date.setUTCHours(hours,minutes); var dateRevision = (date.getFullYear()*10000) + ((date.getMonth()+1)*100) + date.getDate(); if (dateRevision < dateControl) { var divNodeDate = revContent.appendChild(document.createElement("div")); divNodeDate.style.fontSize = "80%"; divNodeDate.style.marginTop = ".3em"; divNodeDate.style.textAlign = "center"; divNodeDate.style.fontWeight = "bold"; //divNodeDate.style.paddingleft = ".5em"; divNodeDate.innerHTML = numberToPersian(date.getDate()) + " " + monthName[date.getMonth()]; if (dateNow - dateRevision > 10000) divNodeDate.innerHTML += " " + numberToPersian(date.getFullYear()); dateControl = dateRevision; } var divNode = revContent.appendChild(document.createElement("div")); divNode.style.marginright = "2em"; divNode.style.textIndent = "-1em"; divNode.style.fontSize = "95%"; divNode.style.marginTop = ".3em"; var aNodeTime = divNode.appendChild(document.createElement("a")); aNodeTime.innerHTML = numberToPersian((date.getHours() < 10) ? "0" + date.getHours() : date.getHours()); aNodeTime.innerHTML += ":"; aNodeTime.innerHTML += numberToPersian((date.getMinutes() < 10) ? "0" + date.getMinutes() : date.getMinutes()); aNodeTime.style.fontSize = "70%"; var revid = rev[i].getAttribute("revid"); aNodeTime.href = "javascript:mostraModificheLoadDiff("+revid+",'prev')"; aNodeTime.title = timeTitle; divNode.appendChild(document.createTextNode(" ")); var aNodeUser = divNode.appendChild(document.createElement("a")); aNodeUser.innerHTML = rev[i].getAttribute("user"); var anchorURL = rev[i].getAttribute("comment"); if (anchorURL == null) anchorURL = ""; aNodeUser.title = anchorURL; // convert comment into a usable anchor link if (anchorURL.search(/\/\*\s([\s\S]+)\s\*\/[\s\S]*/) != -1) { var reg = [ [/\/\*\s([\s\S]+)\s\*\/[\s\S]*/,"$1"], [/\[\[[\s\S]*\|([\s\S]+)\]\]/g,"$1"], [/\[\[\:?([\s\S]+)\]\]/g,"$1"], [/\s/g,"_"] ]; for (x = 0; x < reg.length; x++) { anchorURL = anchorURL.replace(reg[x][0],reg[x][1]); } anchorURL = encodeURIComponent(anchorURL); var reg = [ [/%/g,"."], [/\(/g,".28"], [/\)/g,".29"], [/\!/g,".21"], [/\'/g,".27"], [/\*/g,".2A"], [/.3A/g,":"] ]; for (x = 0; x < reg.length; x++) { anchorURL = anchorURL.replace(reg[x][0],reg[x][1]); } } else { anchorURL = ""; } aNodeUser.href = document.location.href + "#" + anchorURL; aNodeUser.href = aNodeUser.href.replace(/##/,"#"); } } function processReq() { if (apiReq.readyState != 4) return; if (apiReq.status != 200) return; var xmlFile = apiReq.responseXML.documentElement; var rev = xmlFile.getElementsByTagName("rev"); if (rev.length > 0) writeResults(rev); queryContinue = xmlFile.getElementsByTagName("query-continue")[0]; if (queryContinue) { rvStartId = queryContinue.getElementsByTagName("revisions")[0].getAttribute("rvstartid"); nextRevisions(); } } function loadXMLDoc() { var url = "/w/api.php?action=query&prop=revisions&format=xml"; url += "&titles=" + mw.config.get('wgPageName') + "&rvprop=ids|timestamp|user|comment"; url += "&rvlimit=" + revCount; if (rvStartId != 0) url += "&rvstartid=" + rvStartId; if (window.XMLHttpRequest) { // native XMLHttpRequest apiReq = new XMLHttpRequest(); apiReq.onreadystatechange = processReq; apiReq.open("GET", url, true); apiReq.send(null); } else if (window.ActiveXObject) { // activeX version apiReq = new ActiveXObject("Microsoft.XMLHTTP"); if (apiReq) { apiReq.onreadystatechange = processReq; apiReq.open("GET", url, true); apiReq.send(""); } } } function recentRevisions() { var revContent = document.getElementById("recRevContent"); if (revContent) { // when pressed the close button revContent.innerHTML = ""; rvStartId = 0; dateControl = 99999999; } else { var navigationBox = document.getElementById('p-navigation'); var revBox = document.createElement("div"); var revBox = navigationBox.parentNode.insertBefore(document.createElement("div"),navigationBox); revBox.id = "p-rev"; revBox.className = "portlet"; var h5Node = revBox.appendChild(document.createElement("h5")); h5Node.innerHTML = revBoxTitle; h5Node.style.fontSize = "80%"; h5Node.style.textAlign = "center"; revContent = revBox.appendChild(document.createElement("div")); revContent.id = "recRevContent"; revContent.className = "pBody"; revContent.style.padding = "0 2em .3em .3em"; revContent.style.lineHeight = ".9em"; revContent.style.fontFamily = "Verdana, sans-serif"; } var divNode = revContent.appendChild(document.createElement("div")); divNode.id = "showButton"; divNode.style.textAlign = "right"; var button = divNode.appendChild(document.createElement("button")); button.innerHTML = buttonBeginText; button.onclick = loadXMLDoc; button.style.fontSize = "90%"; button.style.marginTop = ".3em"; button.style.padding = "0"; } var diffReq; var apiReq; var rvStartId = 0; var revCount = 20; // max 50, higher numbers not possible, they give an error var dateControl = 99999999; // must only be higher than today (yyyymmdd) if (mw.config.get('wgUserLanguage') == "ur") { var timeTitle = "د تېرو بڼو سره توپير"; var closeButtonTitle = "بندول"; var revBoxTitle = "اوسنۍ بڼې"; var buttonBeginText = "بڼې ښکاره کول"; var buttonNextText = revCount + " بله بڼه"; var buttonNextTitle = "ښکاره کول"+revCount+" وروستنۍ بڼه"; var monthName = ["جنوري", "فېبروري", "مارچ", "اپرېل", "می", "جون", "جولای", "اگست", "سېپتمبر", "اکتوبر", "نومبر", "دېسمبر"]; } else { var timeTitle = "توپير د تېرې رغونې سره"; var closeButtonTitle = "تړل"; var revBoxTitle = "آخري رغونې"; var buttonBeginText = "رغونې ښکاره کول"; var buttonNextText = "Next " + revCount; var buttonNextTitle = "Show the next "+revCount+" revisions"; var monthName = ["جنوري", "فبروري", "مارچ", "اپریل", "مۍ", "جون", "جولای", "اګست", "سپتمبر", "اکتوبر", "نومبر", "دسمبر"]; } mw.util.addCSS( 'table.diff td {vertical-align:top;}'); mw.loader.load('mediawiki.action.history.diff'); if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') != -1) $(recentRevisions); // </pre> brnyzjc228kl4sa7nal33h0nuc2xows 8 27822 370204 211950 2026-11-02T19:44:58Z Maintenance script 10089 Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup) 370204 javascript text/javascript /* jshint asi: true */ /* global mw, $, CiteTB, citeTemplate, citeErrorCheck */ if ( window.CiteTB === undefined ) { window.CiteTB = { "Templates" : {}, // All templates "Options" : {}, // Global options "UserOptions" : {}, // User options "DefaultOptions" : {}, // Script defaults "ErrorChecks" : {} // Error check functions }; } if (typeof mw.usability == 'undefined') { mw.usability = {}; mw.usability.getMsg = function(m) { return mw.messages.get(m); } mw.usability.addMessages = function(msgs) { mw.messages.set(msgs); }; } // Object for cite templates window.citeTemplate = function (templatename, shortform, basicfields, expandedfields) { // Properties this.templatename = templatename; // The template name - "cite web", "cite book", etc. this.shortform = shortform; // A short form, used for the dropdown box this.basic = basicfields; // Basic fields - author, title, publisher... // Less common - quote, archiveurl - should be everything the template supports minus the basic ones this.extra = expandedfields; this.incrementables = {}; // Add it to the list CiteTB.Templates[this.templatename] = this; // Methods this.makeFormInner = function(fields, incrsetup) { var i=0; var trs = []; var autofills = [] for (i=0; i<fields.length; i++) { var fieldobj = fields[i]; var field = labelfield = fieldobj.field; var ad = false; if (incrsetup && fieldobj.increment_group) { field = fieldobj.field.replace('<N>', '1'); labelfield = fieldobj.field.replace('<N>', ''); if (this.incrementables[fieldobj.increment_group] && !this.incrementables[fieldobj.increment_group].setup) { // The object has been created, but not fully initialized this.incrementables[fieldobj.increment_group]['fields'].push(fieldobj) } else if (!this.incrementables[fieldobj.increment_group]) { // Object not yet created this.incrementables[fieldobj.increment_group] = { 'fields': [fieldobj], 'val':1, 'setup': false }; } else if (this.incrementables[fieldobj.increment_group] && this.incrementables[fieldobj.increment_group].setup) { // Fully initialized from a previous invocation of this function, just resetting the number this.incrementables[fieldobj.increment_group].val = 1 } } else if (fieldobj.increment_group) { // Adding a new row incrval = this.incrementables[fieldobj.increment_group].val; field = fieldobj.field.replace('<N>', incrval.toString()); labelfield = fieldobj.field.replace('<N>', ''); } if ($.inArray(field, CiteTB.getOption('autodate fields')) != -1 ) { im = $('<img />').attr('src', '//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7b/Nuvola_apps_date.svg/20px-Nuvola_apps_date.svg.png'); im.attr('alt', mw.usability.getMsg('cite-insert-date')).attr('title', mw.usability.getMsg('cite-insert-date')); var ad = $('<a />').attr('href', '#'); ad.append(im); ad.attr('id', 'cite-date-'+CiteTB.escStr(this.shortform)+'-'+field); $( document ).on( 'click', '#cite-date-'+CiteTB.escStr(this.shortform)+'-'+field, CiteTB.fillAccessdate ); } if (fieldobj.autofillid) { var autotype = fieldobj.autofillid; im = $('<img />').attr('src', '//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/System-search.svg/20px-System-search.svg.png'); im.attr('alt', mw.usability.getMsg('cite-autofill-alt')).attr('title', mw.usability.getMsg('cite-autofill-alt')); var ad = $('<a />').attr('href', '#'); ad.append(im); ad.attr('id', 'cite-auto-'+CiteTB.escStr(this.shortform)+'-'+field+'-'+autotype); autofills.push('#cite-auto-'+CiteTB.escStr(this.shortform)+'-'+field+'-'+autotype); } if (fieldobj.increment_button) { var incrtype = fieldobj.increment_group; im = $('<img />').attr('src', '//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b9/Nuvola_action_edit_add.svg/20px-Nuvola_action_edit_add.svg.png'); im.attr('alt', mw.usability.getMsg('cite-increment-alt')).attr('title', mw.usability.getMsg('cite-increment-alt')); var ad = $('<a />').attr('href', '#'); ad.append(im); ad.attr('id', 'cite-incr-'+CiteTB.escStr(this.shortform)+'-'+incrtype); } var display = mw.usability.getMsg('cite-'+labelfield+'-label'); if (typeof display !== 'string') { if (fieldobj.label) { display = CiteTB.fixStr(fieldobj.label); } else { display = CiteTB.fixStr(labelfield) } } var tooltip = fieldobj.tooltip ? $('<abbr />').attr('title', mw.usability.getMsg(fieldobj.tooltip)).html('^?') : false; var input = ''; if (ad) { input = $('<input tabindex="1" style="width:85%" type="text" />'); } else { input = $('<input tabindex="1" style="width:100%" type="text" />'); } input.attr('id', 'cite-'+CiteTB.escStr(this.shortform)+'-'+field); if (fieldobj.autofillprop) { classname = 'cite-'+CiteTB.escStr(this.shortform)+'-'+fieldobj.autofillprop if (fieldobj.increment_group) { input.addClass('cite-'+CiteTB.escStr(this.shortform)+'-incr-'+fieldobj.increment_group); classname+='-'+this.incrementables[fieldobj.increment_group].val.toString(); } input.addClass(classname); } var label = $('<label />'); label.attr('for', 'cite-'+CiteTB.escStr(this.shortform)+'-'+field).text(display); if (tooltip) { label.append(tooltip); } var style = 'text-align:left; width:20%;'; if (i%2 == 1) { style += ' padding-right:1em;'; } else { var tr = $('<tr />'); } var td1 = $('<td class="cite-form-td" />').attr('style', style); td1.append(label); tr.append(td1); var td2 = $('<td class="cite-form-td" style="width:30%" />'); td2.append(input); if (ad) { td2.append(ad); } tr.append(td2); if (i%2 == 0) { trs.push(tr); } } var needsetup = false; for (g in this.incrementables) { if (!this.incrementables[g].setup) { needsetup = true; $( document ).on( 'click', '#cite-incr-'+CiteTB.escStr(this.shortform)+'-'+g, CiteTB.incrementFields ); this.incrementables[g].setup = true; } } if (needsetup) { for(i=0; i<autofills.length; i++) { $( document ).on( 'click', autofills[i], CiteTB.initAutofill ); } } return trs; } // gives a little bit of HTML so the open form can be identified this.getInitial = function() { var hidden = $('<input type="hidden" class="cite-template" />'); hidden.val(this.templatename); return hidden; } // makes the form used in the dialog boxes this.getForm = function() { var main = $("<div class='cite-form-container' />"); var form1 = $('<table style="width:100%; background-color:transparent;" class="cite-basic-fields" />'); var i=0; var trs = this.makeFormInner(this.basic, true); for (var i=0; i<trs.length; i++) { form1.append(trs[i]); } var form2 = $('<table style="width:100%; background-color:transparent; display:none" class="cite-extra-fields">'); trs = this.makeFormInner(this.extra, true); for (var i=0; i<trs.length; i++) { form2.append(trs[i]); } main.append(form1).append(form2); var form3 = $('<table style="width:100%; background-color:transparent;padding-top:1em" class="cite-other-fields">'); var tr = $('<tr />'); var td1 = $('<td class="cite-form-td" style="text-align:left; width:20%" />'); var label1 = $('<label />'); label1.attr('for', "cite-"+CiteTB.escStr(this.shortform)+'-name').text(mw.usability.getMsg('cite-name-label')); td1.append(label1); var td2 = $('<td class="cite-form-td" style="width:30%" />'); var input1 = $('<input tabindex="1" style="width:100%" type="text" />'); input1.attr('id', 'cite-'+CiteTB.escStr(this.shortform)+'-name'); td2.append(input1); var td3 = $('<td class="cite-form-td" style="text-align:left; padding-right:1em; width:20%">'); var label2 = $('<label />'); label2.attr('for', 'cite-'+CiteTB.escStr(this.shortform)+'-group').text(mw.usability.getMsg('cite-group-label')); td3.append(label2); var td4 = $('<td class="cite-form-td" style="width:30%" />'); var input2 = $('<input tabindex="1" style="width:100%" type="text" />'); input2.attr('id', 'cite-'+CiteTB.escStr(this.shortform)+'-group'); td4.append(input2); tr.append(td1).append(td2).append(td3).append(td4); form3.append(tr); main.append(form3); var extras = $('<div />'); extras.append('<input type="hidden" class="cite-form-status" value="closed" />'); var hidden = $('<input type="hidden" class="cite-template" />'); hidden.val(this.templatename); extras.append(hidden); var span1 = $('<span class="cite-preview-label" style="display:none;" />'); span1.text(mw.usability.getMsg('cite-raw-preview')); extras.append(span1).append('<div class="cite-ref-preview" style="padding:0.5em; font-size:110%" />'); var span2 = $('<span class="cite-prev-parsed-label" style="display:none;" />'); span2.text(mw.usability.getMsg('cite-parsed-label')); extras.append(span2).append('<div class="cite-preview-parsed" style="padding-bottom:0.5em; font-size:110%" />'); var link = $('<a href="#" class="cite-prev-parse" style="margin:0 1em 0 1em; display:none; color:darkblue" />'); link.text(mw.usability.getMsg('cite-form-parse')); extras.append(link); main.append(extras); return main; } } /* Class for error checks FIXME: DOCS OUT OF DATE type - type of error check - current options: * 'refcheck' - apply a function on each ref individually * function should accept a ref object, return a string * 'reflist' - apply a function on the entire ref list * function should accept an array of ref objects, return an array of strings * 'search' - apply a function ro the page text * function should accept the page text as a string, return an array of strings The strings returned by the function should be valid HTML func - The function described above testname - Name of the error check, must not contain spaces desc - A short description of the test */ window.citeErrorCheck = function (obj) { this.obj = obj CiteTB.ErrorChecks[this.obj.testname] = this; this.run = function() { var errors = []; switch(this.obj['type']) { case "refcheck": CiteTB.loadRefs(); for(var i=0; i<CiteTB.mainRefList.length; i++) { var e = this.obj.func(CiteTB.mainRefList[i]); if (e) { errors.push(e); } } break; case "reflist": CiteTB.loadRefs(); errors = this.obj.func(CiteTB.mainRefList); break; case "search": var func = this.obj.func CiteTB.getPageText(function(text) { errors = func(text); }); break; } return errors; } this.getRow = function() { var row = $("<li />"); var check = $("<input type='checkbox' name='cite-err-test' />"); check.attr('value', this.obj.testname); var label = $("<label />").html(mw.usability.getMsg(this.obj.desc)); label.attr('for', this.obj.testname); row.append(check).append(' &ndash; ').append(label); return row; } } $('head').trigger('reftoolbarbase'); lnwk24dky1kuy80rdhd3aipppvqmn7h 8 27874 370200 261823 2026-11-02T19:44:51Z Maintenance script 10089 Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup) 370200 javascript text/javascript $(function () { if ($( '#mw-imagepage-nofile, #ca-view-foreign, ' + '#catlinks a[href="/wiki/وېشنيزه:غير_ازادې_دوتنې"]' // غیر آزاد مواد ).length !== 0 || mw.config.get('wgAction') !== 'view' || mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 6) { return; } $(mw.util.addPortletLink( 'p-views', new mw.Uri('//tools.wmflabs.org/commonshelper/').extend({ lang: mw.config.get('wgContentLanguage'), image: mw.config.get('wgTitle'), interface: mw.config.get('wgContentLanguage') }), 'ويکي خونديځ ته لېږل' )).find('a').prop('target', '_blank').prepend($('<img>', { src: '//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/14px-Commons-logo.svg.png' }), ' '); }); bkchtvpxebagl9z7b1xq8gadv2l75l2 8 27952 370195 363562 2026-11-02T19:44:44Z Maintenance script 10089 Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup) 370195 css text/css #cat_a_lot { bottom: 0; display: block; position: fixed; left: 0; z-index: 100; padding: 5px; box-shadow: 0px 2px 4px rgba(0,0,0,0.5); -moz-box-shadow: 0px 2px 4px rgba(0,0,0,0.5); -webkit-box-shadow: 0px 2px 4px rgba(0,0,0,0.5); background-color: #FBFCC7; background: -moz-linear-gradient(top, rgba(251, 252, 209, 0.9), #FBFCC7); background: -webkit-gradient(linear, 0% 0%, 0% 100%, from(rgba(251, 252, 209, 0.9)), to(#FBFCC7)); } #cat_a_lot_data, #cat_a_lot_mark_counter { display: none; } #cat_a_lot_data ul { list-style-image: none; list-style-type: none; margin: 0px 0px 0px 5px; } #cat_a_lot_category_list { max-height: 450px; overflow: auto; } #cat_a_lot_selections, #cat_a_lot_mark_counter { background: url(/w/skins/Vector/images/portal-break.png) no-repeat; padding: 5px; } a { cursor:pointer; } .cat_a_lot_action { float:left; } .cat_a_lot_move { float:left; margin-right: 5px; } .cat_a_lot_feedback { border: 1px #A9DE16 solid !important; background: #EAF2CB url(/w/resources/src/mediawiki.legacy/images/ajax-loader.gif) no-repeat 8px 14px !important; padding-right: 2.85em !important; padding-top: 10px !important; font-size: 1.1em !important; } .cat_a_lot_done { background-image: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0e/Dialog-apply.svg/60px-Dialog-apply.svg.png)!important; background-position: 8px 50% !important; padding-top: 0px !important; } #cat_a_lot_searchcatname { font-size: 112%; margin: -5px 0px 5px -5px; width: 102%; } .skin-vector #cat_a_lot { font-size: .75em; } .cat_a_lot_markAsDone { background-color: #BABABA; } .cat_a_lot_selected { background-color: #DF6; } #cat_a_lot_no_found { font-weight:bold; } tjk0nwfgeks5kj85e3gxe0kiziljdqd 8 30137 370201 198792 2026-11-02T19:44:53Z Maintenance script 10089 Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup) 370201 css text/css img.hide-images-handled { visibility:visible; } span.hide-images-wrapper { background:url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9c/Battenburg-white-blue.svg/300px-Battenburg-white-blue.svg.png) repeat; background-size:contain; outline:2px solid red; cursor:pointer; display:inline-block; } span.hide-images-wrapper img.hide-images-handled { visibility:hidden; } n0a2jtkeoin710knl5inlrueepexaje 8 40031 370199 221145 2026-11-02T19:44:49Z Maintenance script 10089 Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup) 370199 css text/css /* _____________________________________________________________________________ * | | * | === WARNING: GLOBAL GADGET FILE === | * | Changes to this page affect many users. | * | Please discuss changes on the talk page or on [[WT:Gadget]] before editing. | * |_____________________________________________________________________________| * * Styling for the 2015 redesigned Main Page */ /* Hide stuff from Main Page (do not copy to Common.css) */ .page-Wikipedia_Main_Page_2015_redesign h1.firstHeading, .page-Wikipedia_Main_Page_2015_redesign #mp-enable, .page-Wikipedia_Main_Page_2015_redesign #siteSub, .page-Wikipedia_Main_Page_2015_redesign #contentSub, .page-Wikipedia_Main_Page_2015_redesign #catlinks { display: none; } /* Move TFA image to right (temporary hack) */ #mp-tfa-img { float: right !important; margin: 0.5em 0 0.4em 0.9em !important; } /** * Start of Main Page styling. Positional layout CSS is inline. */ /* Set maximum width */ #mw-content-text { margin: 0 auto; max-width: 125em; } /* Basic panel styling */ .mp-panel { margin-top: 1em; padding: 1em; overflow: hidden; -moz-box-shadow: 0.25em 0.25em 0.5em rgba(0, 0, 0, 0.05); -webkit-box-shadow: 0.25em 0.25em 0.5em rgba(0, 0, 0, 0.05); box-shadow: 0.25em 0.25em 0.5em rgba(0, 0, 0, 0.05); border-style: solid; border-width: 1px; border-color: #E0E0E0 #B1B1B1 #B1B1B1 #E0E0E0; background-color: #FAFAFA; background-image: -moz-linear-gradient(top right, #F2F2F2, #FAFAFA); background-image: -o-linear-gradient(top right, #F2F2F2, #FAFAFA); background-image: -webkit-linear-gradient(top right, #F2F2F2, #FAFAFA); background-image: linear-gradient(to bottom left, #F2F2F2, #FAFAFA); } /* Basic header styling */ .mw-body .mp-h2 { border-bottom: none; margin: -1em -1em .5em -1em; padding: .4em 1em .1em 1em; line-height: 1.3em; text-shadow: 0.1em 0.1em 0.2em rgba(0, 0, 0, 0.1); background-color: #E0E0E0; background-image: -moz-linear-gradient(left, #E0E0E0, #F2F2F2); background-image: -o-linear-gradient(left, #E0E0E0, #F2F2F2); background-image: -webkit-linear-gradient(left, #E0E0E0, #F2F2F2); background-image: linear-gradient(to right, #E0E0E0, #F2F2F2); } /* H150 */ #mp-tfa-h2, #mp-tfl-h2, #mp-tfp-h2 { background-color: #CEF2E0; background-image: -moz-linear-gradient(left, #CEF2E0, #F2F2F2); background-image: -o-linear-gradient(left, #CEF2E0, #F2F2F2); background-image: -webkit-linear-gradient(left, #CEF2E0, #F2F2F2); background-image: linear-gradient(to right, #CEF2E0, #F2F2F2); } /* H210 */ #mp-itn-h2, #mp-otd-h2 { background-color: #CEDFF2; background-image: -moz-linear-gradient(left, #CEDFF2, #F2F2F2); background-image: -o-linear-gradient(left, #CEDFF2, #F2F2F2); background-image: -webkit-linear-gradient(left, #CEDFF2, #F2F2F2); background-image: linear-gradient(to right, #CEDFF2, #F2F2F2); } /* H270 */ #mp-dyk-h2 { background-color: #E0CEF2; background-image: -moz-linear-gradient(left, #E0CEF2, #F2F2F2); background-image: -o-linear-gradient(left, #E0CEF2, #F2F2F2); background-image: -webkit-linear-gradient(left, #E0CEF2, #F2F2F2); background-image: linear-gradient(to right, #E0CEF2, #F2F2F2); } /* H30 */ #mp-bae-h2 { background-color: #F2E0CE; background-image: -moz-linear-gradient(left, #F2E0CE, #F2F2F2); background-image: -o-linear-gradient(left, #F2E0CE, #F2F2F2); background-image: -webkit-linear-gradient(left, #F2E0CE, #F2F2F2); background-image: linear-gradient(to right, #F2E0CE, #F2F2F2); } /* Top banner */ #mp-topbanner { padding: 0; } #mp-topbanner-inner { max-width: 960px; margin: 0 auto; padding: 1em; overflow: hidden; background-image: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/en/thumb/6/62/Wikipedia%27s_W_10.svg/250px-Wikipedia%27s_W_10.svg.png); background-position: 1em -5em; background-repeat: no-repeat; background-size: 250px auto; } @media (-webkit-min-device-pixel-ratio: 1.5), (min-resolution: 1.5dppx) { #mp-topbanner-inner { background-image: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/en/thumb/6/62/Wikipedia%27s_W_10.svg/250px-Wikipedia%27s_W_10.svg.png) } } @media (-webkit-min-device-pixel-ratio: 2), (min-resolution: 2dppx) { #mp-topbanner-inner { background-image: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/en/thumb/6/62/Wikipedia%27s_W_10.svg/250px-Wikipedia%27s_W_10.svg.png) } } #mp-topbanner-left, #mp-topbanner-right { font-family: "Linux Libertine", "Nimbus Roman No9 L", "Times New Roman", Times, serif; font-size: 17px; line-height: 1.3; } #mp-topbanner-left img { opacity: .8; } /* Stack panels when screen width is 1024px or less. TO DO: Fix IE9 */ @media only screen and (max-width: 1024px), only screen and (max-device-width: 1024px) { .mp-flex { display: block !important; } #mp-topbanner-left, #mp-topbanner-right, .mp-float-left, .mp-float-right { float: none !important; width: auto !important; } .mp-margin-left { margin-left: 0 !important; } } 5q8oldexnyducdutqfylhay373e6fpb 8 40121 370197 363639 2026-11-02T19:44:47Z Maintenance script 10089 Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup) 370197 javascript text/javascript //[[ويكيبيديا:إضافة أدوات تحرير#النص الثاني]] /* [[:he:Mediawiki:Edittoolbar.js]] {{Oldid|:no:MediaWiki:Common.js|10296967}} [[:zh:Mediawiki:Gadget-Edittools-vector.js]] */ // Description: Modify parts of the toolbar to better suit this projects needs (function (mw, $, undefined) { // function to build complete labels, just to get rid of some pesky errors var label = function (msg, txt, before, after) { var str = ''; if (before === undefined ? true : before) str += "{" + "{"; str += msg; if (after === undefined ? true : after) str += "}" + "}"; if (txt) str += " – " + txt; return str; }; // function to build pre-parts of the templates, just to get rid of some pesky errors var pre = function (msg, txt, before) { var str = ''; if (before === undefined ? true : before) str += "{" + "{"; str += msg; if (txt) str += txt; return str; }; // function to build peri-parts of the templates, just to get rid of some pesky errors var peri = function (msg, txt, before, after) { var str = ''; if (before === undefined ? true : before) str += "{" + "{"; str += msg; if (txt) str += txt; if (after === undefined ? true : after) str += "}" + "}"; return str; }; // get timestamp for templates var now = new Date(); var timestamp = now.getUTCFullYear() + '-' + (now.getUTCMonth() < 9 ? '0' : '') + (now.getUTCMonth() + 1) + '-' + (now.getUTCDate() < 9 ? '0' : '') + now.getUTCDate(); // customization for the original toolbar var customizeOrigToolbar = function () {}; // customization for the beta toolbar var customizeBetaToolbar = function () { // Add button for inserting double square brackets (popular feature of old toolbar) $('#wpTextbox1').wikiEditor('addToToolbar', { 'section': 'main', 'group': 'insert', 'tools': { 'references': { label: 'مراجع', type: 'button', icon: '//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/7f/Button_poeme_transparent.png', action: { type: 'encapsulate', options: { pre: "\n==مراجع==\n{{مراجع}}\n", } } }, 'category': { label: 'وېشنيزه', type: 'button', icon: '//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c4/Button_titre_transparent.png', action: { type: 'encapsulate', options: { pre: "[[وېشنيزه:", post: "]]" } } }, 'template': { label: 'کينډۍ', type: 'button', icon: '//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4a/Norwegian_template_sign.png', action: { type: 'encapsulate', options: { pre: "{{", periMsg: 'کينډۍ|', post: "}}" } } } } }); $('#wpTextbox1').wikiEditor('addToToolbar', { 'section': 'advanced', 'group': 'format', 'tools': { 'hidden': { label: 'تعليق مخفي', type: 'button', icon: '//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/11/Toolbaricon_hiddencomment.png', action: { type: 'encapsulate', options: { pre: "<!-- ", periMsg: 'تعليق', post: " -->" } } }, 'center': { label: 'كتابة في الوسط', type: 'button', icon: '//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ce/Gnome-format-justify-center.svg/40px-Gnome-format-justify-center.svg.png', action: { type: 'encapsulate', options: { pre: "<center>", periMsg: 'وسط', post: "</center>" } } }, 'left': { label: 'كتابة من اليسار', type: 'button', icon: '//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/28/Gnome-format-justify-left.svg/40px-Gnome-format-justify-left.svg.png', action: { type: 'encapsulate', options: { pre: "<div class=\"mw-content-ltr\">", periMsg: 'يسار', post: "</div>" } } }, 'lang': { label: 'كتابة بلغة معينة', type: 'button', icon: '//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/09/Toolbaricon_bold_粗.png', action: { type: 'encapsulate', options: { pre: "<span lang=\"und\">", periMsg: 'كتابة', post: '</span>' } } }, 'source': { label: 'كتابة بلغة برمجة معينة', type: 'button', icon: '//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/6d/Toolbaricon_bold_P-1.png', action: { type: 'encapsulate', options: { pre: "<source lang=\"text\">", periMsg: 'كتابة برمجية', post: '</source>' } } }, 'math': { label: 'صيغة رياضية لاتينية', type: 'button', icon: '//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1c/Toolbaricon_math.png', action: { type: 'encapsulate', options: { pre: "<math>", periMsg: 'صيغة رياضية', post: "</math>" } } }, 'includeonly': { label: 'تضمين في قالب', type: 'button', icon: '//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/bb/Toolbaricon_regular_I.png', action: { type: 'encapsulate', options: { pre: "<includeonly>", periMsg: 'قالب مضمن', post: "</includeonly>" } } }, 'noinclude': { label: 'إظهار في قالب', type: 'button', icon: '//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/55/Toolbaricon_no_include.png', action: { type: 'encapsulate', options: { pre: "<noinclude>", periMsg: 'قالب غير مضمن', post: "</noinclude>" } } } } }); // add a template menu in the advanced sectionined' ) { $('#wpTextbox1').wikiEditor('addToToolbar', { 'section': 'main', groups: { 'heading': { tools: { 'heading': { label: 'کينډۍ', type: 'select', list: { 'about': { label: label('وضح'), action: { type: 'encapsulate', options: { pre: pre('وضح'), //peri: peri('نص'), post: '}}', ownline: true } } }, 'references': { label: label('مراجع'), action: { type: 'encapsulate', options: { pre: pre('مراجع'), post: '}}', ownline: false } } }, 'stub': { label: label('بذرة'), action: { type: 'encapsulate', options: { pre: pre('بذرة'), post: '}}', ownline: false } } }, 'disambiguation': { label: label('توضيح'), action: { type: 'encapsulate', options: { pre: pre('توضيح'), post: '}}', ownline: false } } } } } } } } }); }; /* Check if we are in edit mode and the required modules are available and then customize the toolbar */ if ($.inArray(mw.config.get('wgAction'), ['edit', 'submit']) !== -1) { mw.loader.using('user.options', function () { if (mw.user.options.get('usebetatoolbar')) { mw.loader.using('ext.wikiEditor', function () { $(customizeBetaToolbar); }); } }); } })(mediaWiki, jQuery); snn08xd5d2mfavl4fekk928ud2yl0up 8 40161 370208 361979 2026-11-02T19:45:04Z Maintenance script 10089 Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup) 370208 javascript text/javascript // used by [[قالب:تبديل محتوى]] // written by [[user:khaled]] $(document).ready(function(){ var lastLoadedId; // في الحقيقة المحتوى ليس متوفر في كل صفحة، // فلا تقم بفعل أي شئ حيال ذلك. if (mw.util.$content === null) { return; } function showLoadingContect(target, id) { if(lastLoadedId==id) { return; } lastLoadedId=id; // الإشارة إلى أنه يجري تحميل المحتوى في الخلفية var text = '<div class="floatright"><img alt="يرجى الإنتظار" '; text += 'src="//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/de/Ajax-loader.gif/40px-Ajax-loader.gif" '; text += 'width="22" height="22" /></div>جاري تحميل المحتوى<br /><br />'; var targetDiv = document.getElementById(target); targetDiv.innerHTML = text + targetDiv.innerHTML; // يقوم بجلب المحتوى من الرابط المحدد ويحدثه var selectedLink = document.getElementById(id); updateContentTarget(target, $(selectedLink).attr('linkto')); } function updateContentTarget(target, url) { $('#'+target).load(mw.util.getUrl(url, {action: 'render'})); } var targets = mw.util.$content.find('div.loadingContent'); if (!targets.length) { return; } var links = mw.util.$content.find('span.loadingContentLink'); if (!links.length) { return; // no links } targets.each(function(i,e) { var target = this.id; var linksOfTarget=links.filter(function() { var info = this.title.split("***"); // where [0] = title, [1] = target, [2] = linkto, [3] = default; return (info[1] == target); }); // for each link that links to target linksOfTarget.each(function(linkCounter) { var info = this.title.split("***"); var link = $('<a>'); link.attr('id',target + linkCounter); link.attr('targetName',target); link.attr('linkto',info[2]); link.css('textDecoration','none'); if (info[3] == "no‏"){ // not default link.attr('href', mw.util.getUrl(info[2])); link.click(function(){showLoadingContect(info[1],link.attr('id'));return false;}); } else { link.attr('disabled','true'); //link.removeAttribute("href"); } link.append(info[0]); this.innerHTML = ""; this.style.display = "none"; link.insertBefore($(this)); }); this.maxlinks = linksOfTarget.length; // load default text / random text var info2 = this.title.split("***"); // where [0] = default link, [1] = is random if (info2[1] == "yes") { // random var randomNum = Math.floor(Math.random()*linksOfTarget.length); var randomLink = document.getElementById(target + randomNum); showLoadingContect(target, randomLink.id); } else if (info2[0] != "") { updateContentTarget(target, info2[0]); } this.title = ""; }); }); fh1go1oelyzfgezsnje6nyt1md8134l 8 40164 370203 221531 2026-11-02T19:44:56Z Maintenance script 10089 Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup) 370203 css text/css .kephir-rater { position: absolute !important; /* jQuery hack */ top: 10%; left: 20%; width: 60%; font-size: 11pt; background: #FFF; border: 1px solid #f5f5f5; box-shadow: 0px 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.08); padding: 1em 1em 3em 1em; overflow: hidden; z-index: 20; /* required for monobook */ } .kephir-rater h2 { margin: -11pt -11pt 11pt -11pt; padding: 1em 1em 0.25em 1em; background: #e9ecef; color: black; border: none; } .kephir-rater .bottom { background: #e9ecef; padding: 5pt 11pt 5pt 11pt; position: absolute; left: 0; right: 0; bottom: 0; } .kephir-rater .save-button { float: right; } .kephir-rater .status-line { float: left; } .kephir-rater .bottom br { clear: both; } .kephir-rater .wikiproject-name { font-weight: bold; } .kephir-rater form.new-template { padding: 1em 0; } .kephir-rater form.new-custom-param { display: inline; } .kephir-rater form.new-template .name { width: 30em; } .kephir-rater .delete-template { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a7/Trash_Can.svg/16px-Trash_Can.svg.png); width: 16px; height: 16px; padding: 0; margin: 0; overflow: hidden; text-indent: 20px; display: inline-block; margin-right: -16px; position: relative; right: -1.2em; } .kephir-rater .params { display: inline; padding: 0; margin: 0; } .kephir-rater .params .obsolete { color: #666; background: inherit; border-bottom: 1px dotted #666; } .kephir-rater .p-groups, .kephir-rater .p-groups + *, .kephir-rater .p-groups + * + * { font-size: smaller; margin: 0; padding: 0 0 0 2.2em; } .kephir-rater .p-groups > dd { padding: 0; margin: 0; } .kephir-rater .p-groups > dt { display: run-in; } .kephir-rater .p-groups > dt::after { content: ': '; } .kephir-rater .params li:last-child::after { content: none; } .kephir-rater .params li::after { content: '، '; } .kephir-rater .params li { display: inline; margin: 0; padding: 0; } .kephir-rater .template-list { margin: 0; padding: 0; display: block; } .kephir-rater .template-list > li { margin: 0 0 0 2em; padding: 0; display: block; } .kephir-rater .hide-absent .absent { display: none; } .kephir-rater .dropped { text-decoration: line-through; opacity: 0.7; } .kephir-rater .tabs { background: #f8f9fa; margin: -11pt -11pt 11pt -11pt; padding: 0; border-bottom: 1px solid #99f; } .kephir-rater .tabs > li { display: inline; border-right: 1px solid #99f; padding: 0 1em; margin: 0; } .kephir-rater .template-entry { padding-bottom: 0.4em; margin-bottom: 0.6em; border-bottom: 1px solid #ddd; } .kephir-rater .fallback { background: #ddd; } .kephir-rater .notes { font-size: x-small; } 3xsfamluu3ldg3xsbs8yp36lxblamhx 8 40451 370210 222765 2026-11-02T19:45:07Z Maintenance script 10089 Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup) 370210 css text/css /* _____________________________________________________________________________ * | | * | === WARNING: GLOBAL GADGET FILE === | * | Changes to this page affect many users. | * | Please discuss changes on the talk page or on [[WT:Gadget]] before editing. | * |_____________________________________________________________________________| * * Main Page presentational styling. Positioning and layout is done inline. */ /* Hide stuff from Main Page */ .page-Wikipedia_Main_Page_2016_redesign h1.firstHeading, .page-Wikipedia_Main_Page_2016_redesign #mp-enable, .page-Wikipedia_Main_Page_2016_redesign #siteSub, .page-Wikipedia_Main_Page_2016_redesign #contentSub, .page-Wikipedia_Main_Page_2016_redesign #catlinks { display: none; } /* Set maximum width */ .rootpage-Wikipedia_Main_Page_2016_redesign #mw-content-text { margin: 0 auto; max-width: 122em; min-width: 36em; } /* Basic panel styling */ .mp-panel { margin-top: 1em; padding: 1em; overflow: hidden; -moz-box-shadow: 0.25em 0.25em 0.5em rgba(0, 0, 0, 0.05); -webkit-box-shadow: 0.25em 0.25em 0.5em rgba(0, 0, 0, 0.05); box-shadow: 0.25em 0.25em 0.5em rgba(0, 0, 0, 0.05); border-style: solid; border-width: 1px; border-color: #E0E0E0 #B1B1B1 #B1B1B1 #E0E0E0; background-color: #FAFAFA; background-image: -moz-linear-gradient(top right, #F2F2F2, #FAFAFA); background-image: -o-linear-gradient(top right, #F2F2F2, #FAFAFA); background-image: -webkit-linear-gradient(top right, #F2F2F2, #FAFAFA); background-image: linear-gradient(to bottom left, #F2F2F2, #FAFAFA); } /* Basic heading styling */ .mw-body .mp-h2 { border-bottom: none; margin: -1em -1em .6em -1em; padding: .5em 1em .2em 1em; font-family: "Linux Libertine", "Nimbus Roman No9 L", "Times New Roman", Times, serif; font-size: 1.7em; line-height: 1.3; text-shadow: 0.1em 0.1em 0.2em rgba(0, 0, 0, 0.1); background-color: #E0E0E0; background-image: -moz-linear-gradient(left, #E0E0E0, #F2F2F2); background-image: -o-linear-gradient(left, #E0E0E0, #F2F2F2); background-image: -webkit-linear-gradient(left, #E0E0E0, #F2F2F2); background-image: linear-gradient(to right, #E0E0E0, #F2F2F2); } /* H150 */ #mp-tfa-h2, #mp-tfl-h2, #mp-tfp-h2 { background-color: #CEF2E0; background-image: -moz-linear-gradient(left, #CEF2E0, #F2F2F2); background-image: -o-linear-gradient(left, #CEF2E0, #F2F2F2); background-image: -webkit-linear-gradient(left, #CEF2E0, #F2F2F2); background-image: linear-gradient(to right, #CEF2E0, #F2F2F2); } /* H210 */ #mp-itn-h2, #mp-otd-h2 { background-color: #CEDFF2; background-image: -moz-linear-gradient(left, #CEDFF2, #F2F2F2); background-image: -o-linear-gradient(left, #CEDFF2, #F2F2F2); background-image: -webkit-linear-gradient(left, #CEDFF2, #F2F2F2); background-image: linear-gradient(to right, #CEDFF2, #F2F2F2); } /* H270 */ #mp-dyk-h2, #mp-bae-h2 { background-color: #E0CEF2; background-image: -moz-linear-gradient(left, #E0CEF2, #F2F2F2); background-image: -o-linear-gradient(left, #E0CEF2, #F2F2F2); background-image: -webkit-linear-gradient(left, #E0CEF2, #F2F2F2); background-image: linear-gradient(to right, #E0CEF2, #F2F2F2); } /* Top banner */ #mp-topbanner { padding: 0; } #mp-topbanner-inner { padding: 1em; overflow: hidden; background-image: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d9/Wikipedia-logo-v2-o10.svg/250px-Wikipedia-logo-v2-o10.svg.png); background-position: 1em 1em; background-repeat: no-repeat; background-size: 250px auto; } @media (-webkit-min-device-pixel-ratio: 1.5), (min-resolution: 1.5dppx), (min-resolution: 144dpi) { #mp-topbanner-inner { background-image: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d9/Wikipedia-logo-v2-o10.svg/375px-Wikipedia-logo-v2-o10.svg.png) } } @media (-webkit-min-device-pixel-ratio: 2), (min-resolution: 2dppx), (min-resolution: 192dpi) { #mp-topbanner-inner { background-image: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d9/Wikipedia-logo-v2-o10.svg/500px-Wikipedia-logo-v2-o10.svg.png) } } #mp-topbanner-left img { opacity: 0.8; } #mp-topbanner-right { font-family: "Linux Libertine", "Nimbus Roman No9 L", "Times New Roman", Times, serif; font-size: 17px; line-height: 1.3; } /* Stack panels when screen width is 68em or less */ @media screen and (max-width: 68em) { .mp-flex { display: block !important; } .mp-margin-left { margin-left: 0 !important; } .mp-float-left, .mp-float-right, #mp-topbanner-left, #mp-topbanner-right { float: none !important; width: auto !important; } #mp-topbanner-right br { display: none; } } /* Dynamic layout for Picture of the Day */ @media screen and (max-width: 880px) { .potd-container { -ms-flex-direction: column !important; -webkit-flex-direction: column !important; flex-direction: column !important; } .potd-image { float: none !important; margin: 0 0 0.5em 0 !important; } } @media screen and (min-width: 1280px) { .potd-container { -ms-flex-direction: row !important; -webkit-flex-direction: row !important; flex-direction: row !important; } .potd-image { float: left !important; margin: 0 1em 0 0 !important; } } 6jq6bkgsvet935e1fiig13uotlerjfc 8 40812 370207 292745 2026-11-02T19:45:02Z Maintenance script 10089 Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup) 370207 css text/css #bodyContent{ font-size: 95%; } .mw-editsection-bracket{ margin: 0!important; } .mw-editsection-divider{ margin: 0 -3px; } #toc{ border-color: silver; } #mw-content-text>#toc{ max-width: 50%!important; } .mw-editsection-bracket,.mw-editsection-divider,#toc .toctoggle,.toc .toctoggle,.tocnumber{ color: silver!important; } #content h1,#content h2{ border-bottom-color: silver; } hr{ background-color: silver; } #simpleSearch{ height: 1.6em!important; top: .1em; width: 12em!important; margin-right: 1em; left: .45em; border: 1px solid silver!important; border-radius: 2px; } div#simpleSearch button#searchButton{ top: -2px; } .suggestions-result-current{ background-color:silver!important } #mw-search-top-table input{ position:relative; top:.5em; } #searchText{ padding:0!important; text-indent:.7em; } ::-moz-selection{ color: white; background: silver; } ::selection{ color: white; background: silver; } div.vectorMenu h3 span{ padding-top: 1em!important; } #wpTextbox1,textarea,code{ letter-spacing: .01px; } input:not([type="submit"]):not([type="button"]):not(.mw-ui-input){ padding: 4px!important; } textarea{ border: solid 1px silver; border-radius: 2px; } fieldset#mw-searchoptions{ padding: 10px!important; } td.mw-label{ white-space: nowrap; } .ns--1 legend,#mw-scribunto-console legend,#mw-history-searchform legend,legend#mw-fr-reviewformlegend,#mw-delete-table legend,#mw-Protect-Form legend{ border: 1px solid silver; border-radius: 2px; background-color: #FAFAFA; font-weight: 700; margin: 5px 0; padding: 0 5px; } .ns--1 fieldset,#mw-scribunto-console fieldset,#mw-history-searchform fieldset,fieldset.flaggedrevs_reviewform,fieldset#mw-delete-table,#mw-Protect-Form fieldset{ border: 1px solid silver; background-color: #FAFAFA; margin: 10px 0 5px; } fieldset fieldset{ border-width: 1px 0 0!important; } .mw-scribunto-message{ background: none; } textarea#mw-scribunto-input{ font-weight: 400; background-color: #FFF; } input#wpSummary,.editCheckboxes{ margin-bottom: 5px; } .editOptions{ margin-bottom: 5px!important; padding: .8em 1em 1.2em; } .editOptions > fieldset{ border: none; border-top: 1px solid silver; background-color: #F0F0F0; } .editOptions > fieldset > legend{ background-color: #F0F0F0; margin-bottom: 1em; border: solid 1px silver; border-radius: 2px; margin-top: 1em; padding: 0 5px; } fieldset#templatesandbox-editform{ margin-bottom: -1em; padding-right: 0; } ul.mw-editfooter-list{ list-style-type: none; list-style-image: none; column-gap: 0; -moz-column-gap: 0; column-count: 2; -moz-column-count: 2; -webkit-column-count: 2; -o-column-count: 2; -ms-column-count: 2; margin: 1px 15px!important; } .flaggedrevs_short{ top: -30.5px!important; border: solid 1px silver!important; padding: 2px!important; border-radius: 2px 2px 0 0; } .flaggedrevs_short_details{ left: -3px!important; top: -25px!important; width: 30em!important; text-align: center; } #specialchars{ margin-top: 10px!important; border: 1px solid silver!important; text-align: right!important; background-color: #F0F0F0; font-family: tahoma; font-size: 13px; max-width: none!important; width: auto!important; padding: 0 10px!important; } #specialchars a:active{ position: relative!important; top: 2px!important; } #specialchars a:hover{ color: silver; } .mw-history-legend{ border: 1px solid silver; border-radius: 2px; background-color: #FAFAFA; padding: 5px 10px; } .mw-changeslist ul,ul#pagehistory{ margin-right: .9em; } #pagehistory li.selected{ border: none; background-color: #F5F5F5!important; } .mw-enhancedchanges-arrow{ position: relative; top: 3px; left: 2px; } .mw-plusminus-null,.mw-plusminus-neg,.mw-plusminus-pos,.mw-plusminus-pos em,.minoredit,.newpage,.botedit,dt.wikibase-edit,abbr.wikibase-edit,.unpatrolled,.mw-fr-reviewlink.flaggedrevs-pending,.mw-fr-reviewlink.flaggedrevs-unreviewed,.fr-hist-basic-auto,.fr-hist-quality-user,.mw-plusminus-pos i,.mw-tag-markers,.history-size,.diff-multi,.mw-uctop,.comment,.mw-enhanced-rc-time{ font-style: normal!important; } .minoredit,.newpage,.botedit,dt.wikibase-edit,abbr.wikibase-edit,.unpatrolled,.mw-fr-reviewlink.flaggedrevs-pending,.mw-fr-reviewlink.flaggedrevs-unreviewed,.fr-hist-basic-auto,.fr-hist-quality-user{ border: solid 1px silver!important; border-radius: 2px; } .fr-hist-basic-auto,.fr-diff-ratings .flaggedrevs-color-1{ background-color: #F0F8FF!important; } .fr-hist-quality-user,.fr-diff-ratings .flaggedrevs-color-2{ background-color: #E1FFE1!important; } .minoredit{ background-color: #FDFDED; padding: 1px 2.5px; } .newpage{ background-color: #E7F5FB; padding: 1px 2px; } .botedit{ background-color: #F6F6F6; padding: 0 2px 1px; } dt.wikibase-edit,abbr.wikibase-edit{ background-color: #FFFAFA; padding: 1px 4px; } .unpatrolled{ background-color: #FCE8EC; padding: 1px 4px; } .flaggedrevs-pending{ padding-bottom: 1px; } .flaggedrevs-pending a{ position: relative; top: 1px; } .mw-changeslist-legend{ position: relative; top: -1.3em; left: -1.1em; border: none; margin-bottom: -20px; display: inline-table; padding: 10px 10px 0; } .mw-changeslist-legend dd{ line-height: 1.6em; white-space: nowrap; } .mw-changeslist-legend .mw-collapsible-content{ margin-top: 1em; } .mw-changeslist-separator{ color: #ADD8E6; font-family: georgia; position: relative; top: -3px; font-size: 10px; } td.mw-enhanced-rc{ font-family: initial; } .tipsy-inner{ font-size: 13px; padding: 2px 8px!important; } .tipsy-inner,.mw-notification,#language-settings-dialog,.imeselector,.imeselector:hover,.imeselector-menu,.mw-echo-overlay,.uls-wide{ border-radius: 2px!important; box-shadow: 0 0 1px rgba(50,50,50,0.35)!important; border: solid 1px silver!important; } .imeselector-menu:after,.imeselector-menu:before,.uls-menu.callout .caret-after,.uls-menu.callout .caret-before,.interlanguage-uls-menu:before,.interlanguage-uls-menu:after{ border: none!important; } .mw-echo-overlay-title{ font-size:15px!important; padding:6.5px 22px!important; } .mw-echo-overlay{ width: 350px!important; line-height:1em!important; } .mw-echo-icon{ width: 20px; height: 20px; } .tipsy-arrow{ background: none!important; } .uls-ime-more-settings-link{ top: 5px; } .uls-ime-menu-settings-item{ padding: 0 2px; } #p-lang .uls-settings-trigger{ margin-top: 8px!important; } .grid.uls-menu.uls-wide,grid.uls-menu.uls-wide.callout{ top: 45%!important; left: 10%!important; } .imeselector-toggle{ height: 1.5em; } .portal,#p-personal,#footer ul{ font-size: 115%; } #p-personal{ left: 1.4em; } .mw-ui-button{ font-size: 15px!important; border-radius: 2px!important; padding: .42em .8em!important; line-height:.7em!important; border-radius:2px!important; } [type="button"]:hover,[type="submit"]:hover,button:hover{ background-color: #F0F0F0; background-image: linear-gradient(#F8F8F8, #F0F0F0); border-color: #C9C9C9; } #footer li{ line-height: 1em!important; color: gray!important; font-size: 12px!important; } button,input,select,option{ font-family:inherit!important; font-size:100%!important; } select{ vertical-align: baseline; } #p-lang div.body{ margin: 0 -5px 0 0 !important; } #p-lang div.body li.GA{ background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/96/BarnstarGA.png/9px-BarnstarGA.png) no-repeat 100% 50%; } #p-lang div.body li.FA{ background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d4/Monobook-bullet-star.png) no-repeat 100% 30%; } #p-lang div.body li{ padding: 2.5px 13px!important; } #p-lang li:not(:last-child){ font-size: 12px!important; } .wbc-editpage{ float: right; margin: 5px 0 15px!important; } div.topicon { position: absolute; top: -3.5em; margin-left: -15px; display: block !important; } div.flaggedrevs_short{ position: absolute; nowhitespace: afterproperty; top: -3em; left: 80px; z-index: 1; margin-right: 0; margin-left: -10px; } div.vectorMenu div{ z-index: 2; } #siteSub{ display: inline; font-size: 85%; font-weight: 400; } #mw-navigation h2{ position: absolute; top: -9999px; } .ve-ui-surface{ font-size: 110%; } .mw-editsection-expanded .mw-editsection-link-primary{ margin-right: .25em; } .mw-editsection-expanded .mw-editsection-link-secondary{ margin-left: .25em; } .ve-init-mw-viewPageTarget-saveDialog-editSummaryCount{ top: -9.2em; border-right: none; padding: 1px; } .ve-ui-mwCategoryItemWidget-button{ padding: .1em .5em .2em .2em; } .ve-ui-mwCategoryItemWidget-button,.ve-ui-mwCategoryInputWidget input{ border-radius: 5px; } .ve-ui-MWLanguagesPage-languages-table td,.ve-ui-MWLanguagesPage-languages-table th{ border: solid 1px silver; padding: 1px 5px; } span.updatedmarker{ color: #000; background-color: #feecd7; } .ve-ui-buttonWidget .ve-ui-labeledElement-label{ line-height: 1.7em; vertical-align: top; } .ve-init-mw-viewPageTarget-saveDialog-foot{ padding-top: .5em; } .ve-init-mw-viewPageTarget-saveDialog-head{ top: .3em; right: .1em; font-size: 110%; } .ve-init-mw-viewPageTarget-saveDialog-prevButton{ padding-left: 0; margin-left: 0; } .ve-init-mw-viewPageTarget-toolbar-actions{ vertical-align: 20%!important; padding: .25em .25em .25em 1.5em!important; } .oo-ui-toolGroup{ border: 1px solid lightgrey!important; border-radius: 2px!important; } .oo-ui-popupToolGroup .oo-ui-toolGroup-tools{ box-shadow: 0 .1em .1em rgba(0,0,0,0.25)!important; } .oo-ui-pushButtonWidget .oo-ui-buttonWidget-button{ padding: .3em .8em; } .ve-ui-mwSaveDialog-summary{ font-size: 1.3em; } [type=checkbox],[type=radio]{ vertical-align: -10%; } .ace_editor{ font-size: 13px; direction: ltr; } .ace_print_margin{ left: 0!important; right: 564px; } #mw-createaccount-cta{ height: 5em!important; } #mw-createaccount-join{ box-shadow: none; } .mw-ui-container #userloginForm{ float: right; border-radius: 2px; border: 1px solid silver!important; margin-top: .8em!important; background-color: #F0F0F0; padding: 1em!important; } .mw-ui-checkbox:not(#noop) input[type="checkbox"]:active + label:after,.mw-ui-checkbox:not(#noop) input[type="checkbox"]:focus + label:after{ border: none!important; } .mw-ui-checkbox:not(#noop) input[type="checkbox"]{ width: 15px!important; } .mw-ui-checkbox:not(#noop) input[type="checkbox"] + label:before{ width: 15px!important; height: 15px!important; top: 5px; } .mw-ui-checkbox:not(#noop) input[type="checkbox"]:checked + label:before{ background-size: 15px!important; } [name=wikibase-linkItem-form]{ display: inline-flex; } a.fr-toggle-text{ color: #0645AD; font-weight: 400; } #pt-mytalk a.mw-echo-alert{ padding: 1.2px 5px!important } #p-personal>div>ul>li#pt-watchlist{ position: relative; right: 2em; } #p-personal>div>ul>li#pt-notifications,#p-personal>div>ul>li#pt-mytalk{ position: relative; right: 1em; } #p-personal >div>ul>li{ line-height: 16px; } #p-personal > div > ul > li#pt-notifications{ top: 10px; } #p-personal #pt-flyout > div{ border-radius: 1px; } .mw-interlanguage-selector,.mw-interlanguage-selector:active{ display: inline-block!important; background: none!important; border: none!important; text-shadow: none!important; transition: none!important; box-shadow: none!important; position: relative!important; top: 6px!important; left: 25px!important; font-size: 17px!important; font-family: georgia!important; line-height: 1em!important; z-index: 1!important; color: #0B0080!important; padding-left: 65px!important; } #more-lang-label{ position: relative!important; left: 77px!important; top: -22px!important; width: 90%!important; font-size: 14px!important; color: #797979!important; margin: 4px 90px -20px 0!important; } .wb-langlinks-link{ position: relative!important; left: 56px!important; text-indent: 4px!important; } #mw-fr-reviewing-status{ color: darkgrey; } .fr-rating-options{ margin: .8em; } .action-delete .mw-warning{ background-color: transparent; border: none; font-size: 100%; text-align: right; margin: 0; padding: 0; } .CategoryTreeBullet,.CategoryTreeEmptyBullet{ font-size: 12px; } .mw-delete-warning-revisions:after{ content: ". "; } .mw-delete-warning-revisions{ font-weight: 400; } .page-خاص_فهرس_بادئة_ميدياويكي_Gadget- .mw-prefixindex-list-table{ direction: ltr; font-size: 13px; padding-left: 5px; } a.mw-ui-feature-info-link{ background-position: 70%!important; } a.mw-ui-feature-discussion-link{ background-position: 90%!important; } .mw-ui-styled-checkbox-label{ width: 20px; height: 20px; position: relative; top: 5px; } div.vectorMenu li.selected a,div.vectorMenu li.selected a:visited,div.vectorTabs li.selected a,div.vectorTabs li.selected a:visited{ border-bottom: 1px solid #A6D1DF!important; color: silver!important; } div#content{ border-color: silver!important; } .vectorMenu h3,div.vectorTabs,div.vectorTabs span{ background-image: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/6c/Personal-break-vector.png)!important; background-position: 0px 12px !important; background-size: 1px 35px!important; } div.vectorMenu ul{ position: relative; top: 1px; box-shadow: 1px 0 1px #d3d3d3; } div.vectorMenu li a,div.vectorTabs ul li{ border-bottom: solid 1px silver; position: relative; top: -1px; background: -moz-linear-gradient(top,white 0%,whitesmoke 100%)!important; background: -webkit-gradient(linear,left top,left bottom,color-stop(0%,white),color-stop(100%,whitesmoke))!important; background: -webkit-linear-gradient(top,white 0%,whitesmoke 100%)!important; background: -o-linear-gradient(top,white 0%,whitesmoke 100%)!important; background: -ms-linear-gradient(top,white 0%,whitesmoke 100%)!important; background: linear-gradient(to bottom,white 0%,whitesmoke 100%)!important; filter: progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='white',endColorstr='whitesmoke',GradientType=0)!important; } .wikiEditor-ui,.wikiEditor-ui-toolbar .sections .section,.oo-ui-toolbar-bar,.oo-ui-frame-content,.oo-ui-toolGroup-tools,.oo-ui-popupWidget-popup{ background: #F9F9F9!important; } .oo-ui-popupToolGroup-active,.oo-ui-tool-active.oo-ui-widget-enabled{ background: #f5f5f5; background: -moz-linear-gradient(top, #f5f5f5 0%, #ffffff 100%); background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, color-stop(0%,#f5f5f5), color-stop(100%,#ffffff)); background: -webkit-linear-gradient(top, #f5f5f5 0%,#ffffff 100%); background: -o-linear-gradient(top, #f5f5f5 0%,#ffffff 100%); background: -ms-linear-gradient(top, #f5f5f5 0%,#ffffff 100%); background: linear-gradient(to bottom, #f5f5f5 0%,#ffffff 100%); filter: progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient( startColorstr='#f5f5f5', endColorstr='#ffffff',GradientType=0 ); } .oo-ui-icon-close{ background-size: 1.2em; } .oo-ui-popupWidget-head{ font-weight: 700; } .uls-icon-close{ background-size: 10px; padding: 15px 10px; } #ca-wikilove.icon a{ background-position: 6.5px 72%!important; } #ca-watch.icon a:hover,#ca-watch.icon a:focus{ background-image: linear-gradient(transparent,transparent),url(); } #ca-watch.icon a{ background-image: linear-gradient(transparent,transparent),url(); } #ca-unwatch.icon a,#ca-watch.icon a{ background-position: 5px 70%!important; } .wikiEditor-toolbar-dialog,input#wpSummary,input#wpTemplateSandboxPage,textarea#mw-scribunto-input,input#mw-fr-commentbox{ border: solid 1px silver!important; } input#wpSummary,.flaggedrevs_reviewform p,#mw-fr-reviewing-status,.action-delete .mw-warning,.action-delete .mw-warning p,.action-delete #mw-content-text > p:first-of-type{ display: inline; } #fr-rating-controls > br,.mw-editButtons-pipe-separator,.editHelp,#languagelinks,[name=wikibase-linkItem-form] br,.mw-dismissable-notice-close,.ace_print-margin,.ns-0 .oo-ui-tool-name-heading1,.ns-0 .wikiEditor-toolbar-spritedButton[rel="signature"],#mw-previewheader{ display: none!important; } .flaggedrevs-color-1,.flaggedrevs-color-2,#pagehistory li.selected,#pagehistory li,.mw-changeslist li,.mw-changeslist tr{ background-color: transparent!important; } .wikiEditor-ui-toolbar,.oo-ui-popupWidget-anchored .oo-ui-popupWidget-anchor{ background-image: none!important; } @media screen{ div#mw-panel div.portal div.body{ margin-right: .5em; } div#mw-panel div.portal h3{ letter-spacing: 1px; } } #pt-notifications .mw-echo-notifications-badge{ margin: 0; padding: 1px 5px; } .mw-echo-overlay-pokey{ right: -2px!important; } .mw-echo-overlay:before, .mw-echo-overlay:before{ background-image:none!important; } #mw-content-text table[border="1"]{ border-collapse: collapse; } #mw-content-text table[border="1"],#mw-content-text table[border="1"] th,#mw-content-text table[border="1"] td{ border-color: silver; } .catlinks{ border: 1px solid silver!important; } .highlight{ border-bottom: dotted 1px #D3D3D3; font-weight: normal!important; } .oo-ui-windowmanager-modal.oo-ui-windowmanager-floating > .oo-ui-dialog > .oo-ui-window-frame{ box-shadow: 0 .1em .1em rgba(0,0,0,0.3)!important; border-radius: 3px!important; } .suggestions-special .special-query{ font-style: normal!important; } .suggestions-special .special-query:after{ content: "“"; font-weight: 700; } .suggestions-special .special-query:before{ content: "”"; font-weight: 700; } .ve-ui-mwsavedialog-summary{ background-color: #FDFDFD; } sup.reference,sup[id^="fn_"]{ font-family: tahoma; font-size: 9px!important; } a[href^="#cite_ref"] > sup > i{ font-style:normal!important; font-size:12px; } a[href^="#cite_ref"] > sup > i > b, .mw-echo-overlay-footer a{ font-weight:normal!important; } table{ border-radius: 1px; } .tocnumber,.external.autonumber{ font-family: tahoma!important; font-size: 12px!important; margin-left: 3px; vertical-align: 8%; } .history-size,.mw-plusminus-pos,.mw-plusminus-neg,.mw-plusminus-null,.mw-uctop,.mw-tag-markers{ font-family: tahoma; font-size: 12px!important; font-weight:normal!important; } .oo-ui-buttonedElement-framed > .oo-ui-buttonedElement-button > .oo-ui-labeledElement-label{ line-height: 2em!important; vertical-align: 20%:important; } #content h1,#content h2,#content #firstHeading{ font-family: inherit!important; } .mw-changeslist-legend dl{ margin-left: 1em; } .mw-editfooter-list{ margin-right: .3em!important; font-size: 13px; } option,optgroup{ font-family: unset!important; } .oo-ui-textInputWidget > .oo-ui-iconedElement-icon{ right: unset!important; left: 0!important; } #mw-watchlist-resetbutton{ display: block!important; } .badge-featuredarticle{ list-style-image: none!important; background: url('') no-repeat right top; } .badge-goodarticle{ list-style-image: none!important; background: url('') no-repeat right top; } .uls-language-list [dir="ltr"]{ text-align: left; } .mw-enhanced-rc-time{ font-family:inherit!important; font-size:smaller } .mw-scribunto-message{ background:transparent!important } .tdg-editscreen-main-helplink { margin-right: 5px!important; position: relative; top: -10px; font-family: tahoma; } @media screen and (-webkit-min-device-pixel-ratio:0) { select{padding:3px 1px;} } .oo-ui-popupWidget-anchored .oo-ui-popupWidget-popup { left: 162px; } ul { list-style-image: url("//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cd/Disc_Plain_grey.svg/5px-Disc_Plain_grey.svg.png"); } .mw-content-rtl ul, .mw-content-ltr .mw-content-rtl ul { margin: .1em 1em 0px 0px; } bnefam05dllmd83xhdlzm5mvodfi48j 0 40839 370173 365350 2026-11-02T12:51:48Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370173 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|اسم=پاني پت|نوم=پاني پت}} [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description is different from Wikidata]] <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> '''پاني پت''' [[هند]] په [[هريانه|هریانا]] کې یو تاریخي ښار دی. <ref>{{Citation|title=India|date=2021-07-18|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=India&oldid=1034206002|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-07-19}}</ref> دا ښار د [[ډېلي|ډيلي]] له شمال څخه 95 کيلومتره او د [[چندي گړ|چندیګړ]] د سویل څخه 169 کیلومتره لرې پروت دی. درې لوی جنګونه په [[د پاني پت لومړۍ جگړه|1526]] ، [[د پاني پت دوهمه جگړه|1556]] او [[د پاني پت دريمه جگړه|1761]] کې ښار ته نږدې شوي. دا ښار په هند کې د "اوبدلو ښار" او " [[اوبدانه|د ټوکر]] ښار" په توګه مشهور دی. دا د "د کارېدلې پانګې" په نوم هم پېژندل کیږي ځکه چې "د ټوکرونو د ریسایکل کولو نړیوال مرکز" دی. <ref name="vecono2">{{cite news|title=Panipat, the global centre for recycling textiles, is fading|url=https://www.economist.com/news/business/21728661-industrys-decline-missed-opportunity-india-panipat-global-centre-recycling|newspaper=[[The Economist]]|date=7 September 2017}}</ref> . پاني پت په هند کې د ککړې شوې صنعتي سیمې په لست کې شامل دی. د ښار د چاپېریال د ککړتیا جامع شاخص (CEPI) د انکلیشور (ګوجرات) د 88.50 په پرتله 71.91 دی. <ref name="CPCB">{{Cite book|last=CPCB, New Delhi|title=Comprehensive Environmental Assessment of Industrial Clusters|date=December 2009|publisher=Central Pollution Control Board Ministry of Environment and Forests|place=Delhi|pages=25|url=https://cpcb.nic.in/displaypdf.php?id=Q1BBL05ld0l0ZW1fMTUyX0ZpbmFsLUJvb2tfMi5wZGY=|access-date=16 September 2021}}</ref> د پاني پت وژونکی میدان د دریوو جګړو ځای دی چې د هند تاریخ یې بدل کړ، په پایله کې یې د پښتنو د واکمنۍ پرځای مغل امپراتورۍ [[د پاني پت لومړۍ جگړه|رامنځته کول]] او [[د پاني پت دوهمه جگړه|تایید]] کړل، او همدارنګه په شمالي هند کې د مراټي کنفدرېشن [[د پاني پت دريمه جگړه|پرېکړه کونکې ماتې]] . == تاریخ == [[دوتنه:Statue_of_Hem_Chandra_Vikramaditya_at_Panipat.JPG|کيڼ|بټنوک| په پاني پت کې په ۱۵۵۶ کال کې د ډیلي د هندو امپراتور [[هیمو|هیم چندرا ویکرمادیتیا]] مجسمه چې د پاني پت په [[د پاني پت دوهمه جگړه|دوهمه جګړه کې]] یې خپل ژوند له لاسه ورکړ.]] د پاني پت ولسوالي د ۱۹۸۹ کال د نومبر په لومړۍ نېټه له پخواني کرنال ولسوالۍ څخه جلا شوه. په 24 جولای 1991 دا یو ځل بیا د کرنال ولسوالۍ سره یوځای شو. د ۱۹۹۲ کال د جنورۍ په لومړۍ نېټه دا یو ځل بیا جلا ولسوالۍ شوه. <ref>{{Cite web |title=Geographical Status {{!}} Panipat, Haryana {{!}} India |url=https://panipat.gov.in/geographical-status/ |access-date=2021-07-19 |language=en-US}}</ref> پاني پت د هند په تاریخ کې د دریوو مهمو جګړو صحنه وه. د [[د پاني پت لومړۍ جگړه|پاني پت لومړۍ جګړه د]] ۱۵۲۶ کال د اپریل په ۲۱ مه [[د ډهلي سلطنت|د ډیلي د پښتون سلطان]] [[ابراهيم لودي|ابراهیم لودي]] او د ترکانو-مغول جنګسالار [[ظهير الدين محمد بابر|بابر]] تر منځ، چې وروسته یې د هند په شمالي برصغیر کې د [[د مغولو واکمني|مغولو واکمني]] جوړه کړه، جګړه وشوه. د بابر ځواک د ابراهیم د یو لک (یو لک) څخه ډېر لوی ځواک ته ماتې ورکړه. د پاني پت دا لومړۍ جګړه په ډيلي کې د بهلول لودي لخوا د لودي واکمنۍ پای ته ورسېده. دا جګړې په هند کې د مغولو د واکمنۍ پیل بلل کيږي. د [[د پاني پت دوهمه جگړه|پاني پت دوهمه جګړه د]] ۱۵۵۶ کال د نومبر په ۵ مه د ډیلي د وروستي هندو امپراتور [[هیم چندرا ویکرمادیتیا]] او مغولي واکمن [[جلال الدين محمد اکبر|اکبر]] د ځواکونو تر منځ وشوه. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=HHyVh29gy4QC&pg=PA13|title=The Mughal Empire|series=The New Cambridge History of India|editor-first=John F.|editor-last=Richards|edition=7th|publisher=Cambridge University Press|year=1995|origyear=1993|isbn=9780521566032|page=13|access-date=2013-05-29}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=SrdiVPsFRYIC&pg=PA163|title=Naukar, Rajput, and Sepoy: The Ethnohistory of the Military Labour Market of Hindustan, 1450-1850|first1=Dirk H. A.|last=Kolff|publisher=Cambridge University Press|year=2002|page=163|isbn=9780521523059|access-date=2013-05-29}}</ref> هیم چندرا چې د اکبر لښکر ته په ماتې ورکولو سره د اګرا او ډیلي په څیر ایالتونه ونیول او د 1556 کال د اکتوبر په 7 د ډیلي په پرانا قلعه کې د تاجپوښتنې وروسته ځان خپلواک پاچا اعلان کړ، یو لوی لښکر يې درلود او په پیل کې د هغه پوځونه بريالي ول، مګر ناڅاپه هغه وویشتل شو او په سترګه د ټپ له کبله بې هوښه شو. کله چې د هغه لښکر د هغه فیل ونه لید، د هغه لښکر وتښتېد. بې هوښه هیمو د اکبر کمپ ته یوړل شو چیرې چې بیرم خان د هغه سر پرې کړ. <ref name="auto">Abdul Quadir Badayuni, Muntkhib-ul-Tawarikh, Volume 1, page 6</ref> د هغه سر [[کابل]] ته واستول شو تر څو د ډيلي له دروازې بهر وځړول شي او توره یې د ډیلي د پرانه قلعه بهر ځړول شوې ده. د راجا هیمو د شهادت ځای اوس په پاني پت کې یو مشهور زیارت دی. پاني پت په عین اکبري کې د ډیلي سرکار لاندې د پرګنې په توګه لېست شوی ، د امپراتورۍ خزانې لپاره د 10,756,647 بندونو عاید تولیدوي او د 1000 پیاده او 100 سپرو ځواکونو ځواک چمتو کوي. په هغه وخت کې د خښتو یوه کلا وه چې یادونه یې هم شوې ده. <ref name="Ain-i-Akbari">{{Cite book|last=Abu'l-Fazl ibn Mubarak|last2=Jarrett|first2=Henry Sullivan (translator)|title=The Ain-i-Akbari|date=1891|publisher=Asiatic Society of Bengal|place=Calcutta|page=285|url=https://archive.org/details/ainiakbarivolum00mubgoog|access-date=21 January 2021}}</ref> د [[د پاني پت دريمه جگړه|پاني پت درېيمه جګړه د]] ۱۷۶۱ کال د جنورۍ په ۱۴ مه نېټه د مرهټه امپراتورۍ او [[افغانستان|افغان]] ځواکونو تر منځ وشوه. د مراټي امپراتورۍ ځواکونه د [[سداشیوراو باو]] په مشرۍ او د افغانانو مشري [[احمد شاه درانی|احمدشاه ابدالي]] کوله. افغانانو په ټولیزه توګه د افغانانو د تاریخ په وینا د احمدشاه بابا د پوځ شمېر پنځوس زره (۵۰۰۰۰) او د مرهټیانو د پوځ شمېر لس (۱۰۰۰۰۰۰)لکه ؤ او د ځینو نورو تاریخونو په وینا د افغانانو شمېر شپېته زره(۶۰۰۰۰) او د مرهټیانو شمېر دری لکه(۳۰۰۰۰۰) ؤ، خو په هر صورت جګړه وشوه چي په نتیجه کښی یې سوبه د احمدشاه بابا په برخه شوه. په دی جګړه کښې دوه لکه(۲۰۰۰۰۰) مرهټیان مړه او دوویشت زره (۲۲۰۰۰)یې بندیان شول.. د هند د نورو امپراتوریو د نه همکارۍ له امله مراټي پوځیانو ته خواړه نه رسېدل. افغانانو سره د نجيب الدوله او شجاع الدوله لخوا د خوراکي توکو د برابرولو په برخه کې مرسته کېده. د جنورۍ په ۱۴مه تر ۱۰۰۰۰۰ ډېر پوځیان ووژل شول چې په پایله کې یې افغانان بريالي شول. په هرصورت، له بریا وروسته، افغانان چې د [[شمالي هند]] له دښمن سره مخامخ وو، د تلفاتو د مخنیوي لپاره افغانستان ته په شا شول. دا جګړه د [[ختيځ هند کمپنۍ|ختیځ هند شرکت]] لپاره په هند کې د شرکت واکمنۍ رامینځته کولو لپاره د زمينه سازۍ سبب وګرځېده، ځکه چې د هند ډیری شمال او شمال لویدیز شاهي دولتونه کمزوري شوي وو. <ref>{{Cite magazine|url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/the-third-battle-of-panipat-954941-2017-01-14|title=The Third Battle of Panipat changed the power equation in India: Here's how|date=January 14, 2017|magazine=India Today}}</ref>(خو البته له دې سترګې نشي پټېدای چې که چېرته افغانانو د مراټيانو ځواک نه وای مات کړای، نو مراټيانو به په هندې کې داسې ټولوژنې کړې وای چې د ختيځ هند کمپنۍ ظلمونه به د هنديانو له هېره وتلي وای) == جغرافيه == د پاني پت موقعيت : {{Coord|29.3875|N|76.9700|E|}} <ref>{{Cite web |title=Maps, Weather, and Airports for Panipat, India |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/10/Panipat.html |website=www.fallingrain.com |access-date=2022-07-14 |archive-date=2020-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201127072930/http://www.fallingrain.com/world/IN/10/Panipat.html |url-status=dead }}</ref> دا د 219 اوسط لوړوالي سره &nbsp; (718متره&nbsp;[[فوټ|پښې]] ). == ډیموګرافیک == د 2011 سرشمېرنې سره سم، ښار د 294,292 نفوس درلود. د پاني پت ښاري مجموعه 295,970 نفوس لري. د سواد کچه پکې شاوخوا 83٪ وه. <ref>{{Cite web |title=Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above |url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf |access-date=2012-07-26 |website=Provisional Population Totals, Census of India 2011}}</ref> == د ځمکې نښې == === د هیمو د سماډي ځای === ټپي هیمو د پاني پت په [[د پاني پت دوهمه جگړه|دوهمه جګړه]] کې د شاه قلي خان له خوا ونیول شو او د پاني پت په جند روډ باندې د شوداپور په نوم د مغلو کمپ ته یووړل شو. <ref name="chandra">{{Cite book|last=Chandra|first1=Satish|author-link=Satish Chandra|title=Medieval India: From Sultanate To The Mughals: Part I: Delhi Sultanate (1206-1526)|date=2004|publisher=Har-Anand Publications|isbn=9788124110669|pages=91–93|url=https://books.google.com/books?id=0Rm9MC4DDrcC}}</ref> د بدایونی په وینا، <ref name="auto">Abdul Quadir Badayuni, Muntkhib-ul-Tawarikh, Volume 1, page 6</ref> بیرم خان له اکبر څخه وغوښتل چې د هیمو سر پرې کړي ترڅو هغه د ''غازي'' لقب ترلاسه کړي. اکبر ځواب ورکړ: هغه لا دمخه مړ شوی دی، که په هغه کې د مقابلې ځواک هم وای، ما به وژلی نه وای. د اکبر له انکار وروسته د مغلو د جګړې د دود له مخې د هیمو جسد د عزت څخه انکار وکړ او د بیرام خان له خوا په غیر رسمي توګه د هغه سر پرې شو. د هیمو سر [[کابل]] ته ولېږدول شو او د ډيلي له دروازې بهر وځړول شو او جسد یې په ډیلي کې د پرانه قلعه بهر په یوه جبت کې کېښودل شو تر څو د هغه ملاتړي چې په عمده توګه د هغه تابعین وو، مسلمانان او هندوان پرې ووېروي. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=GwSF6l59x88C&pg=PA71|title=Akbar and the rise of the Mughal Empire|last=George Bruce Malleson|author-link=George Bruce Malleson|publisher=Genesis Publishing Pvt. Ltd.|year=2001|isbn=9788177551785|page=71}}</ref> === د ابراهیم لودي مقبره === دا د [[شېر شاه سوري|شېرشاه سوري]] د مړینې له غمونو څخه یوه وه چې هیڅکله یې د پاچا ابراهیم لودي د قبر د جوړولو اراده پوره نشوه. ډېر وروسته، په 1866 کې، انګرېزانو هغه قبر چې د لوی ټرانک سړک د جوړولو په وخت کې یوازې یو ساده قبر و، ځای په ځای کړ او په هغې کې یې یو پلیټ فارم اضافه کړ چې د پاني پت په جګړه کې د ابراهیم لودي مړینه په ګوته کوي. <ref name="IL1">{{Cite web |title=Tomb of Ibrahim Lodi |url=http://www.haryana-online.com/tomb_of_ibrahim_lodhi.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080514085608/http://haryana-online.com/tomb_of_ibrahim_lodhi.htm |archive-date=14 May 2008}}</ref> <ref name="IL2">{{Cite web |title=Ibrahim Lodhi's Tomb in Panipat India |url=http://www.india9.com/i9show/Ibrahim-Lodhi's-Tomb-14121.htm |website=www.india9.com |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161022095416/http://www.india9.com/i9show/Ibrahim-Lodhi%27s-Tomb-14121.htm |archivedate=2016-10-22 |access-date=2022-07-14 |url-status=dead}}</ref> <ref name="IL3">[https://web.archive.org/web/20100314040211/http://www.hindu.com/mp/2005/07/04/stories/2005070400980200.htm The tale of the missing Lodi tomb] [[The Hindu]], 4 Jul 2005.</ref> === بابر د کابلي باغ جومات === د کابلي باغ د کابلي باغ جومات سره او یو ټانک د [[ظهير الدين محمد بابر|بابر]] له خوا [[د پاني پت لومړۍ جگړه|د پاني پت له لومړۍ جګړې]] وروسته د [[ابراهيم لودي|ابراهیم لودي]] پر وړاندې د بریا د یادولو لپاره جوړ شوی و. څو کاله وروسته کله چې همایون [[شېر شاه سوري|شېرشاه سوري]] ته پاني پت ته نژدې ماتې ورکړه، نو په هغه کې یې د معمارۍ یوه تخته جوړه کړه او هغه ته یې د (چبوتره) فتح مبارک نوم ورکړ، چې د ۹۳۴ هجري (۱۵۵۷ م) په لیکلو لیکل شوی و. دا ودانۍ او باغ لا تر اوسه د کابلي باغ تر نامه لاندې شتون لري چې د بابر د مېرمنې مسمات کابلي بېګم په نوم یادېږي. [[دوتنه:Kala_Amb_Memorial_2.jpg|بټنوک| د کلا امب یادگار]] === کلا امب === د دود له مخې، سایټ 8 کيلومتره &nbsp;له پاني پت او ۴۲ کیلومتره&nbsp;له کرنال څخه لرې، چېرې چې [[سداشیو راو باو]] د پاني پت د درېمې جګړې په جریان کې د خپلو مراټي ځواکونو قومانده کوله د تور آم ونې (کلا امب) نښه شوې وه چې وروسته ورکه شوې ده. د هغې د پاڼو تور رنګ شاید د د دې نوم سبب و. دا سایټ د خښتو ستنه لري چې د اوسپنې راډ لري او جوړښت یې د اوسپنې دېوال سره محاصره دی. دا سایټ د یوې ټولنې له خوا رامنځته کیږي او د هریانا والي له خوا یې مشري کیږي. == د پاني پت سنډروم == د "پانی پت سنډروم" اصطلاح د هندي مشرانو له خوا د ستراتیژیک فکر ، چمتووالي او پرېکړه کوونکي عمل نشتوالي په توګه په لغت کې داخل شوې چې په دې توګه یو یرغلګر اردو ته اجازه ورکوي چې د دوی خاورې ته دننه شي. دا د دې حقیقت پر بنسټ دی چې دلته په دریوو جګړو کې، دفاعي لښکرو هر ځل په کلکه ماتې وخوړه. دا د ایر کموډور [[جسجیت سنګ (د آی اېف افسر)|جسجیت سینګ]] له خوا جوړ شوی و. <ref>{{Cite web |date=30 March 2008 |title=The Indian Army and the 'Panipat Syndrome' |url=http://www.dnaindia.com/lifestyle/books-and-more-the-indian-army-and-the-panipat-syndrome-1157996}}</ref> <ref>{{Cite web |date=4 October 2016 |title=Raja Mandala: Breaking the Panipat syndrome |url=http://indianexpress.com/article/opinion/columns/india-afghanistan-peace-narendra-modi-ashraf-ghani-saarc-3063903/}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Why India suffers from the Panipat Syndrome |url=http://www.rediff.com/news/column/why-india-suffers-from-the-panipat-syndrome/20160212.htm}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Indian Defence Philosophy: A 'no-win' Concept |url=http://www.indiandefencereview.com/spotlights/indian-defence-philosophy-a-no-win-concept/}}</ref> == اړيکې == '''د هوا له لارې''' ترټولو نږدې هوایی ډګر د اندرا ګاندي نړیوال هوایی ډګر دی او د 99 کیلومتره په واټن کې دی. د نښلولو بله لاره د [[چندي گړ|چندیګړ]] نړیوال هوایی ډګر له لارې ده له دې څخه فاصله 160.5 کیلو متره ده. وروسته تاسو کولی شئ د ټکسي، بس یا اورګاډي له لارې په اسانۍ سره پاني پت ته ورسیږئ. '''د اورګاډي''' له لارې د پاني پت جنکشن د اورګاډي پټلۍ د ښه شبکې لخوا وصل دی. اونچهار ایکسپریس، مسوري ایکسپریس، جهلم ایکسپریس، شتابدي هغه اورګاډي دي چې په دې جنکشن کې ودریږي. د ریل پټلۍ پوښتنې لپاره 139 ډایل کړئ. '''د بس له لارې''' پاني پت د ملي لویې لارې په نمبر 1 کې دی او د ګاونډیو ایالتونو ټولو ښارونو او ښارګوټو ته عالي بس اړیکې لري. د هریانا روډ ویز وولوو بسونه د پاني پت له لارې تیریږي. د هریانا بس پوښتنې لپاره : 0180-2646544 ډایل کړئ. د چندیګډ یا ډیلي څخه د هریانا وولوو بکینګ لپاره ، www.hartrans.gov.in/online/index.asp ته ننوځئ <ref>{{Cite web |title=connectivity |url=https://haryanatourism.gov.in/Panipat-at-a-glance/}}</ref> == سرچينې == <references group="" responsive="1"></references> == بېرونۍ تړنې == * {{Wikivoyage-inline}} *   {{Haryana}}{{Hindu temples in Haryana}}{{Authority control}} [[وېشنيزه:پاني پت جګ]] [[وېشنيزه:پاني پ]] [[وېشنيزه:احمدشاه بابا]] [[وېشنيزه:احمد]] [[وېشنيزه:ابراهيم لو]] [[وېشنيزه:پښتون واکمن ابراهيم لودي]] [[وېشنيزه:باب]] [[وېشنيزه:انډيا پورې تړلي لړونه]] [[وېشنيزه:Pages with unreviewed translations]] sy52970u4cz26f206hlxzrhuw3atmsc 10 45108 370211 233462 2026-11-02T19:45:08Z Maintenance script 10089 Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup) 370211 sanitized-css text/css div.infobox_v3 { padding:5px; width:25em; background:#f9f9f9; border:1px solid #aaa; clear:left; float:left; font-size:0.9em; line-height:1.4; margin:0 1em 0.5em 0; max-width:325px; word-wrap:break-word } @media only screen and (max-width: 800px) { div.infobox_v3 { padding:5px; width:18em; background:#f9f9f9; border:1px solid #aaa; clear:left; float:left; font-size:0.7em; line-height:1.4; margin:0 1em 0.5em 0; max-width:280px; word-wrap:break-word } } .infobox_v3 .entete { display:table; height:45px; width:100%; font-weight:bold; text-align:center; font-size:1.4em; line-height:1.1; margin-bottom:4px; background-color:#dfedff } .infobox_v3 .entete > div { display:table-cell; vertical-align:middle; padding:3px } .infobox_v3:not(.large) .entete.icon > div { padding:3px 48px } .infobox_v3 .images { text-align:center; display:flex; justify-content:space-around; align-items:center } .infobox_v3 .images a { max-width:100%; flex:0 0 auto } .infobox_v3 .deux-images a { max-width:48% } .infobox_v3 .images img { max-width:100%; height:auto } .infobox_v3 .legend { font-size:0.9em; text-align:center; margin:5px 0 8px 0 } .infobox_v3 table { width:100%; margin:5px 0; table-layout:fixed; border-collapse:collapse } .infobox_v3 th[scope="col"] { text-align:center; word-wrap:normal } .infobox_v3 th[scope=row] { text-align:right; padding-left:10px; width:8em; max-width:140px; word-wrap:normal; background-color:#F3F3F3; } .infobox_v3 th[scope=row],.infobox_v3 td { padding-top:4px; vertical-align:super } .infobox_v3 th[scope=row].middle { vertical-align:middle } .infobox_v3.bordered th[scope=row],.infobox_v3.bordered td { padding-bottom:4px; border-top:1px solid #dfedff } .infobox_v3.bordered caption.bordered { margin:0 0 -1px 0 } .infobox_v3 tr.left td { text-align:right } .infobox_v3 tr.vborder td { border-left:1px dotted #aaa } .infobox_v3 tr.vborder td:first-child { border-left:none } .infobox_v3 td.data { text-align:center } .infobox_v3 tr:first-child ul:first-child { margin-top:0 } .infobox_v3 p.bloc,.infobox_v3 caption { font-weight:bold; text-align:center; line-height:1.1; margin:0 0 5px 0; padding:4px; background:#dfedff } .infobox_v3 p.bloc { margin:5px 0 } .infobox_v3 caption.bordered,.infobox_v3 p.bordered { border-top:1px solid #dfedff; border-bottom:1px solid #dfedff; background:transparent } .infobox_v3 .bordered.navbar,.infobox_v3 .bordered.nav { padding-top:4px; border-bottom:0 } .infobox_v3 caption.hidden { margin:0 !important; padding:0 !important } .infobox_v3 .hr { font-size:1px; line-height:1px; margin:5px 0; background-color:#dfedff } .infobox_v3 .hr.collapse { margin:5px 0 -8px 0 } .infobox_v3 .navbar { text-align:right; font-size:0.8em; line-height:1.1; margin:8px 0 0 } .infobox_v3 .navbar .plainlinks { float:right } .infobox_v3 .overflow { overflow:hidden } .infobox_v3 .prev a,.infobox_v3 .next_bloc { background:url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/49/ArrowLeftNavbox.svg/12px-ArrowLeftNavbox.svg.png) no-repeat left center; float:left; width:42%; max-width:48%; padding:0 0 0 15px; text-align:left; background-color: #E1E1E1; } .infobox_v3 .next a,.infobox_v3 .prev_bloc { background:url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/10/ArrowRightNavbox.svg/12px-ArrowRightNavbox.svg.png) no-repeat right center; float:right; max-width:48%; width:42%; padding:0 15px 0 0; text-align:right; background-color: #E1E1E1; } .infobox_v3 table.maillot-equipe td { padding:0 } .infobox_v3 table.maillot-equipe { table-layout:auto } ivgjo1dmmnyif01b666rlfgzx9v8pho 8 46021 370206 292746 2026-11-02T19:45:01Z Maintenance script 10089 Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup) 370206 css text/css .mw-geshi div,.mw-geshi div pre,span.mw-geshi,pre.source-css,pre.source-javascript,pre.source-lua, #wpTextbox1,textarea,code,pre{ font-family:monospace,courier; font-size:95% } .em{letter-spacing:.7px;margin-left:-1px} .mw-body h1, .mw-body h2 { line-height: 1.5!important; } [type="button"],[type="submit"],button{ background-color: #E6E6E6; background-image: linear-gradient(#F0F0F0, #E6E6E6); color: #252525; cursor: pointer; display: inline-block; text-align: center; text-shadow: 0px 1px 1px rgba(255, 255, 255, 0.75); margin: 1px; } [type="button"]:active,[type="submit"]:active,button:active{ position: relative!important; top: 1px!important; } body .ui-button{ background-color: #E6E6E6!important; background-image: linear-gradient(#F0F0F0, #E6E6E6)!important; color: #252525!important; cursor: pointer; display: inline-block; text-align: center; text-shadow: 0px 1px 1px rgba(255, 255, 255, 0.75)!important; box-shadow: none!important; margin: 1px; border: 1px solid #C9C9C9!important;border-radius: 2px!important; } body .ui-button:hover{ background-color: #F0F0F0!important; background-image: linear-gradient(#F8F8F8, #F0F0F0)!important; border-color: #C9C9C9!important; } button, input,option{ padding: 3px 5px; } button,input,select{ border: 1px solid #C9C9C9; border-radius: 2px; } input[type="number"]{ padding: 4px 3px 4px 0!important; } .mw-editsection-bracket{ margin: 0!important; } .mw-editsection-divider{ margin: 0 -3px; } #toc{ border-color: silver; } .mw-editsection-bracket,.mw-editsection-divider,#toc .toctoggle,.toc .toctoggle,.tocnumber{ color: silver!important; } #content h1,#content h2{ border-bottom-color: silver; } hr{ background-color: silver; } #simpleSearch{ height: 1.6em!important; top: .1em; width: 12em!important; margin-right: 1em; left: .45em; border: 1px solid silver!important; border-radius: 2px; } div#simpleSearch button#searchButton{ top: -2px; } .suggestions-result-current{ background-color:silver!important } #mw-search-top-table input{ position:relative; top:.5em; } #searchText{ padding:0!important; text-indent:.7em; } ::-moz-selection{ color: white; background: silver; } ::selection{ color: white; background: silver; } input:not([type="submit"]):not([type="button"]):not(.mw-ui-input){ padding: 4px!important; } textarea{ border: solid 1px silver; border-radius: 2px; } fieldset#mw-searchoptions{ padding: 10px!important; } td.mw-label{ white-space: nowrap; } .ns--1 legend,#mw-scribunto-console legend,#mw-history-searchform legend,legend#mw-fr-reviewformlegend,#mw-delete-table legend,#mw-Protect-Form legend{ border: 1px solid silver; border-radius: 2px; background-color: #FAFAFA; font-weight: 700; margin: 5px 0; padding: 0 5px; } .ns--1 fieldset,#mw-scribunto-console fieldset,#mw-history-searchform fieldset,fieldset.flaggedrevs_reviewform,fieldset#mw-delete-table,#mw-Protect-Form fieldset{ border: 1px solid silver; background-color: #FAFAFA; margin: 10px 0 5px; } fieldset fieldset{ border-width: 1px 0 0!important; } .mw-scribunto-message{ background: none; } textarea#mw-scribunto-input{ font-weight: 400; background-color: #FFF; } input#wpSummary,.editCheckboxes{ margin-bottom: 5px; } .editOptions{ margin-bottom: 5px!important; padding: .8em 1em 1.2em; } .editOptions > fieldset{ border: none; border-top: 1px solid silver; background-color: #F0F0F0; } .editOptions > fieldset > legend{ background-color: #F0F0F0; margin-bottom: 1em; border: solid 1px silver; border-radius: 2px; margin-top: 1em; padding: 0 5px; } fieldset#templatesandbox-editform{ margin-bottom: -1em; padding-right: 0; } ul.mw-editfooter-list{ list-style-type: none; list-style-image: none; column-gap: 0; -moz-column-gap: 0; column-count: 2; -moz-column-count: 2; -webkit-column-count: 2; -o-column-count: 2; -ms-column-count: 2; margin: 1px 15px!important; } .flaggedrevs_short{ top: -30.5px!important; border: solid 1px silver!important; padding: 2px!important; border-radius: 2px 2px 0 0; } .flaggedrevs_short_details{ left: -3px!important; top: -25px!important; width: 30em!important; text-align: center; } #specialchars{ margin-top: 10px!important; border: 1px solid silver!important; text-align: right!important; background-color: #F0F0F0; font-family: tahoma; font-size: 13px; max-width: none!important; width: auto!important; padding: 0 10px!important; } #specialchars a:active{ position: relative!important; top: 2px!important; } #specialchars a:hover{ color: silver; } .mw-history-legend{ border: 1px solid silver; border-radius: 2px; background-color: #FAFAFA; padding: 5px 10px; } .mw-changeslist ul,ul#pagehistory{ margin-right: .9em; } #pagehistory li.selected{ border: none; background-color: #F5F5F5!important; } .mw-enhancedchanges-arrow{ position: relative; top: 3px; left: 2px; } /*.mw-plusminus-null,.mw-plusminus-neg,.mw-plusminus-pos,.mw-plusminus-pos em,.minoredit,.newpage,.botedit,dt.wikibase-edit,abbr.wikibase-edit,.unpatrolled,.mw-fr-reviewlink.flaggedrevs-pending,.mw-fr-reviewlink.flaggedrevs-unreviewed,.fr-hist-basic-auto,.fr-hist-quality-user,.mw-plusminus-pos i,.mw-tag-markers,.history-size,.diff-multi,.mw-uctop,.comment,.mw-enhanced-rc-time{ font-style: normal!important; }*/ .minoredit,.newpage,.botedit,dt.wikibase-edit,abbr.wikibase-edit,.unpatrolled,.mw-fr-reviewlink.flaggedrevs-pending,.mw-fr-reviewlink.flaggedrevs-unreviewed,.fr-hist-basic-auto,.fr-hist-quality-user{ border: solid 1px silver!important; border-radius: 2px; } .fr-hist-basic-auto,.fr-diff-ratings .flaggedrevs-color-1{ background-color: #F0F8FF!important; } .fr-hist-quality-user,.fr-diff-ratings .flaggedrevs-color-2{ background-color: #E1FFE1!important; } .minoredit{ background-color: #FDFDED; padding: 1px 2.5px; } .newpage{ background-color: #E7F5FB; padding: 1px 2px; } .botedit{ background-color: #F6F6F6; padding: 0 2px 1px; } dt.wikibase-edit,abbr.wikibase-edit{ background-color: #FFFAFA; padding: 1px 4px; } .unpatrolled{ background-color: #FCE8EC; padding: 1px 4px; } .flaggedrevs-pending{ padding-bottom: 1px; } .flaggedrevs-pending a{ position: relative; top: 1px; } .mw-changeslist-legend{ position: relative; top: -1.3em; left: -1.1em; border: none; margin-bottom: -20px; display: inline-table; padding: 10px 10px 0; } .mw-changeslist-legend dd{ line-height: 1.6em; white-space: nowrap; } .mw-changeslist-legend .mw-collapsible-content{ margin-top: 1em; } .mw-changeslist-separator{ color: #ADD8E6; font-family: georgia; position: relative; top: -3px; font-size: 10px; } td.mw-enhanced-rc{ font-family: initial; } .tipsy-inner{ font-size: 13px; padding: 2px 8px!important; } .tipsy-inner,.mw-notification,#language-settings-dialog,.imeselector,.imeselector:hover,.imeselector-menu,.mw-echo-overlay,.uls-wide{ border-radius: 2px!important; box-shadow: 0 0 1px rgba(50,50,50,0.35)!important; border: solid 1px silver!important; } .imeselector-menu:after,.imeselector-menu:before,.uls-menu.callout .caret-after,.uls-menu.callout .caret-before,.interlanguage-uls-menu:before,.interlanguage-uls-menu:after{ border: none!important; } .mw-interlanguage-selector, .mw-interlanguage-selector:active{border-width:1px 0 0 0!important} .mw-echo-overlay-title{ font-size:15px!important; padding:6.5px 22px!important; } .mw-echo-overlay{ width: 350px!important; line-height:1em!important; } .mw-echo-icon{ width: 20px; height: 20px; } .tipsy-arrow{ background: none!important; } .uls-ime-more-settings-link{ top: 5px; } .uls-ime-menu-settings-item{ padding: 0 2px; } #p-lang .uls-settings-trigger{ margin-top: 8px!important; } .grid.uls-menu.uls-wide,grid.uls-menu.uls-wide.callout{ top: 45%!important; left: 10%!important; } .imeselector-toggle{ height: 1.5em; } #p-personal{ left: 1.4em; } .mw-ui-button{ font-size: 15px!important; border-radius: 2px!important; padding: .42em .8em!important; line-height:.7em!important; border-radius:2px!important; } [type="button"]:hover,[type="submit"]:hover,button:hover{ background-color: #F0F0F0; background-image: linear-gradient(#F8F8F8, #F0F0F0); border-color: #C9C9C9; } #footer li{ line-height: 1em!important; color: gray!important; font-size: 12px!important; } select{ vertical-align: baseline; } #p-lang div.body{ margin: 0 -5px 0 0 !important; } #p-lang div.body li.GA{ background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/96/BarnstarGA.png/9px-BarnstarGA.png) no-repeat 100% 50%; } #p-lang div.body li.FA{ background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d4/Monobook-bullet-star.png) no-repeat 100% 30%; } #p-lang div.body li{ padding: 2.5px 13px!important; } #p-lang li:not(:last-child){ font-size: 12px!important; } .wbc-editpage{ float: right; margin: 5px 0 15px!important; } div.flaggedrevs_short{ position: absolute; nowhitespace: afterproperty; top: -3em; left: 80px; z-index: 1; margin-right: 0; margin-left: -10px; } div.vectorMenu div{ z-index: 2; } #siteSub{ display: inline; font-size: 85%; font-weight: 400; } #mw-navigation h2{ position: absolute; top: -9999px; } .ve-ui-surface{ font-size: 110%; } .mw-editsection-expanded .mw-editsection-link-primary{ margin-right: .25em; } .mw-editsection-expanded .mw-editsection-link-secondary{ margin-left: .25em; } .ve-init-mw-viewPageTarget-saveDialog-editSummaryCount{ top: -9.2em; border-right: none; padding: 1px; } .ve-ui-mwCategoryItemWidget-button{ padding: .1em .5em .2em .2em; } .ve-ui-mwCategoryItemWidget-button,.ve-ui-mwCategoryInputWidget input{ border-radius: 5px; } .ve-ui-MWLanguagesPage-languages-table td,.ve-ui-MWLanguagesPage-languages-table th{ border: solid 1px silver; padding: 1px 5px; } span.updatedmarker{ color: #000; background-color: #feecd7; } .ve-ui-buttonWidget .ve-ui-labeledElement-label{ line-height: 1.7em; vertical-align: top; } .ve-init-mw-viewPageTarget-saveDialog-foot{ padding-top: .5em; } .ve-init-mw-viewPageTarget-saveDialog-head{ top: .3em; right: .1em; font-size: 110%; } .ve-init-mw-viewPageTarget-saveDialog-prevButton{ padding-left: 0; margin-left: 0; } .ve-init-mw-viewPageTarget-toolbar-actions{ vertical-align: 20%!important; padding: .25em .25em .25em 1.5em!important; } .oo-ui-toolGroup{ border: 1px solid lightgrey!important; border-radius: 2px!important; } .oo-ui-popupToolGroup .oo-ui-toolGroup-tools{ box-shadow: 0 .1em .1em rgba(0,0,0,0.25)!important; } .oo-ui-pushButtonWidget .oo-ui-buttonWidget-button{ padding: .3em .8em; } .ve-ui-mwSaveDialog-summary{ font-size: 1.3em; } [type=checkbox],[type=radio]{ vertical-align: -10%; } .ace_editor{ font-size: 13px; direction: ltr; } .ace_print_margin{ left: 0!important; right: 564px; } #mw-createaccount-cta{ height: 5em!important; } #mw-createaccount-join{ box-shadow: none; } .mw-ui-container #userloginForm{ float: right; border-radius: 2px; border: 1px solid silver!important; margin-top: .8em!important; background-color: #F0F0F0; padding: 1em!important; } .mw-ui-checkbox:not(#noop) input[type="checkbox"]:active + label:after,.mw-ui-checkbox:not(#noop) input[type="checkbox"]:focus + label:after{ border: none!important; } .mw-ui-checkbox:not(#noop) input[type="checkbox"]{ width: 15px!important; } .mw-ui-checkbox:not(#noop) input[type="checkbox"] + label:before{ width: 15px!important; height: 15px!important; top: 5px; } .mw-ui-checkbox:not(#noop) input[type="checkbox"]:checked + label:before{ background-size: 15px!important; } [name=wikibase-linkItem-form]{ display: inline-flex; } a.fr-toggle-text{ color: #0645AD; font-weight: 400; } #pt-mytalk a.mw-echo-alert{ padding: 1.2px 5px!important } #p-personal>div>ul>li#pt-watchlist{ position: relative; right: 2em; } #p-personal>div>ul>li#pt-notifications,#p-personal>div>ul>li#pt-mytalk{ position: relative; right: 1em; } #p-personal >div>ul>li{ line-height: 16px; } #p-personal > div > ul > li#pt-notifications{ top: 10px; } #p-personal #pt-flyout > div{ border-radius: 1px; } .wb-langlinks-link{ position: relative!important; left: 56px!important; text-indent: 4px!important; } #mw-fr-reviewing-status{ color: darkgrey; } .fr-rating-options{ margin: .8em; } .action-delete .mw-warning{ background-color: transparent; border: none; font-size: 100%; text-align: right; margin: 0; padding: 0; } .CategoryTreeToggle {color: black;} .CategoryTreeBullet, .CategoryTreeEmptyBullet {font-size: 13px;} .mw-delete-warning-revisions:after{ content: ". "; } .mw-delete-warning-revisions{ font-weight: 400; } .page-خاص_فهرس_بادئة_ميدياويكي_Gadget- .mw-prefixindex-list-table{ direction: ltr; font-size: 13px; padding-left: 5px; } a.mw-ui-feature-info-link{ background-position: 70%!important; } a.mw-ui-feature-discussion-link{ background-position: 90%!important; } .mw-ui-styled-checkbox-label{ width: 20px; height: 20px; position: relative; top: 5px; } div.vectorMenu li.selected a,div.vectorMenu li.selected a:visited,div.vectorTabs li.selected a,div.vectorTabs li.selected a:visited{ border-bottom: 1px solid #A6D1DF!important; color: silver!important; } div#content{ border-color: silver!important; } .vectorMenu h3,div.vectorTabs,div.vectorTabs span{ background-image: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/6c/Personal-break-vector.png)!important; background-position: 0px 15px !important; } background-size: 1px 35px!important; background-size: 2px 35px!important; div.vectorMenu ul{ position: relative; top: 1px; box-shadow: 1px 0 1px #d3d3d3; } div.vectorMenu li a,div.vectorTabs ul li{ border-bottom: solid 1px silver; position: relative; top: -1px; background: -moz-linear-gradient(top,white 0%,whitesmoke 100%)!important; background: -webkit-gradient(linear,left top,left bottom,color-stop(0%,white),color-stop(100%,whitesmoke))!important; background: -webkit-linear-gradient(top,white 0%,whitesmoke 100%)!important; background: -o-linear-gradient(top,white 0%,whitesmoke 100%)!important; background: -ms-linear-gradient(top,white 0%,whitesmoke 100%)!important; background: linear-gradient(to bottom,white 0%,whitesmoke 100%)!important; filter: progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='white',endColorstr='whitesmoke',GradientType=0)!important; } .wikiEditor-ui,.wikiEditor-ui-toolbar .sections .section,.oo-ui-toolbar-bar,.oo-ui-frame-content,.oo-ui-toolGroup-tools,.oo-ui-popupWidget-popup{ background: #F9F9F9!important; } .oo-ui-popupToolGroup-active,.oo-ui-tool-active.oo-ui-widget-enabled{ background: #f5f5f5; background: -moz-linear-gradient(top, #f5f5f5 0%, #ffffff 100%); background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, color-stop(0%,#f5f5f5), color-stop(100%,#ffffff)); background: -webkit-linear-gradient(top, #f5f5f5 0%,#ffffff 100%); background: -o-linear-gradient(top, #f5f5f5 0%,#ffffff 100%); background: -ms-linear-gradient(top, #f5f5f5 0%,#ffffff 100%); background: linear-gradient(to bottom, #f5f5f5 0%,#ffffff 100%); filter: progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient( startColorstr='#f5f5f5', endColorstr='#ffffff',GradientType=0 ); } .oo-ui-icon-close{ background-size: 1.2em; } .oo-ui-popupWidget-head{ font-weight: 700; } .uls-icon-close{ background-size: 10px; padding: 15px 10px; } #ca-wikilove.icon a{ background-position: 6.5px 72%!important; } #ca-watch.icon a:hover,#ca-watch.icon a:focus{ background-image: linear-gradient(transparent,transparent),url(); } #ca-watch.icon a{ background-image: linear-gradient(transparent,transparent),url(); } #ca-unwatch.icon a,#ca-watch.icon a{ background-position: 5px 70%!important; } .wikiEditor-toolbar-dialog,input#wpSummary,input#wpTemplateSandboxPage,textarea#mw-scribunto-input,input#mw-fr-commentbox{ border: solid 1px silver!important; } input#wpSummary,.flaggedrevs_reviewform p,#mw-fr-reviewing-status,.action-delete .mw-warning,.action-delete .mw-warning p,.action-delete #mw-content-text > p:first-of-type{ display: inline; } #fr-rating-controls > br,.mw-editButtons-pipe-separator,.editHelp,#languagelinks,[name=wikibase-linkItem-form] br,.mw-dismissable-notice-close,.ace_print-margin,.ns-0 .oo-ui-tool-name-heading1,.ns-0 .wikiEditor-toolbar-spritedButton[rel="signature"],#mw-previewheader{ display: none!important; } .flaggedrevs-color-1,.flaggedrevs-color-2,#pagehistory li.selected,#pagehistory li,.mw-changeslist li,.mw-changeslist tr{ background-color: transparent!important; } .wikiEditor-ui-toolbar,.oo-ui-popupWidget-anchored .oo-ui-popupWidget-anchor{ background-image: none!important; } @media screen{ div#mw-panel div.portal div.body{ margin-right: .5em; } div#mw-panel div.portal h3{ letter-spacing: 1px; } } #pt-notifications .mw-echo-notifications-badge{ margin: 0; padding: 1px 5px; } .mw-echo-overlay-pokey{ right: -2px!important; } .mw-echo-overlay:before, .mw-echo-overlay:before{ background-image:none!important; } #mw-content-text table[border="1"]{ border-collapse: collapse; } #mw-content-text table[border="1"],#mw-content-text table[border="1"] th,#mw-content-text table[border="1"] td{ border-color: silver; } .catlinks{ border: 1px solid silver!important; } .highlight{ border-bottom: dotted 1px blue; font-weight: normal!important; } .oo-ui-windowmanager-modal.oo-ui-windowmanager-floating > .oo-ui-dialog > .oo-ui-window-frame{ box-shadow: 0 .1em .1em rgba(0,0,0,0.3)!important; border-radius: 3px!important; } .ve-ui-mwsavedialog-summary{ background-color: #FDFDFD; } sup.reference,sup[id^="fn_"]{ font-family: tahoma; font-size: 9px!important; } a[href^="#cite_ref"] > sup > i{ font-style:normal!important; font-size:12px; } a[href^="#cite_ref"] > sup > i > b, .mw-echo-overlay-footer a{ font-weight:normal!important; } table{ border-radius: 1px; } .tocnumber,.external.autonumber{ font-family: tahoma!important; font-size: 12px!important; margin-left: 3px; vertical-align: 8%; } .oo-ui-buttonedElement-framed > .oo-ui-buttonedElement-button > .oo-ui-labeledElement-label{ line-height: 2em!important; vertical-align: 20%:important; } .mw-changeslist-legend dl{ margin-left: 1em; } .mw-editfooter-list{ margin-right: .3em!important; font-size: 13px; } .oo-ui-textInputWidget > .oo-ui-iconedElement-icon{ right: unset!important; left: 0!important; } #mw-watchlist-resetbutton{ display: block!important; } .badge-featuredarticle{ list-style-image: none!important; background: url('') no-repeat right top; } .badge-goodarticle{ list-style-image: none!important; background: url('') no-repeat right top; } .uls-language-list [dir="ltr"]{ text-align: left; } .mw-enhanced-rc-time{ font-family:inherit!important; font-size:smaller } .mw-scribunto-message{ background:transparent!important } .tdg-editscreen-main-helplink { margin-right: 5px!important; position: relative; top: -10px; font-family: tahoma; } @media screen and (-webkit-min-device-pixel-ratio:0) { select{padding:3px 1px;} } .oo-ui-popupWidget-anchored .oo-ui-popupWidget-popup { left: 162px; } ul,.lirev ol,.lirev ul { list-style-image: url("//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cd/Disc_Plain_grey.svg/5px-Disc_Plain_grey.svg.png"); } .mw-content-rtl ul, .mw-content-ltr .mw-content-rtl ul { margin: .1em 1em 0px 0px; } .mw-interlanguage-selector, .mw-interlanguage-selector:active{background:none!important;box-shadow:none!important} div.vectorMenu h3 span{position:relative;top:-3px} /*تعديل شريط أدوات النافذة*/ #toolbar { height:22px; margin-bottom:6px; } /**/ #p-personal #pt-flyout > div { position:relative; left:-3px; } #p-personal #pt-flyout { line-height:1em; } /*تصويب موضع وصلة تكبير الصورة*/ .magnify { margin:1px 2px 1px -3px; float:left; } /*جعل عربية وعربية موسعة في أول قسم الرموز في صندوق التحرير*/ div.index > div[rel=latin],div.index > div[rel=latinextended] { position:relative!important; bottom:-194px!important; } div.index > div[rel=pashto],div.index > div[rel=pashtoextended] { position:relative!important; top:-194px!important; } #bodyContent a.external[href^="https://"]:after,.link-https:after { content:url('//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/00/Lock_icon_blue.gif'); padding:0 2px; } /**/ #content .external:after { content:url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4e/Icon_External_Link_RTL.png); padding:0 2px; } #content .external { background:none!important; padding-left:0; } #content a[href$=".pdf"].external:after,#content a[href$=".PDF"].external:after,#content a[href*=".pdf?"].external:after,#content a[href*=".pdf#"].external:after,#content a[href*=".PDF?"].external:after,#content a[href*=".PDF#"].external:after,#mw_content a[href$=".pdf"].external:after,#mw_content a[href$=".PDF"].external:after,#mw_content a[href*=".pdf?"].external:after,#mw_content a[href*=".pdf#"].external:after,#mw_content a[href*=".PDF?"].external:after,#mw_content a[href*=".PDF#"].external:after { content:url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/23/Icons-mini-file_acrobat.gif); padding:0 4px; position:relative; top:2px; } #pt-userpage { background:none; } .mw-changeslist-legend dd { line-height:1.6em!important; } ::-webkit-input-placeholder { font-style:normal!important; color:darkgrey; } ::-moz-placeholder { font-style:normal!important; color:darkgrey; } :-ms-input-placeholder { font-style:normal!important; color:darkgrey; } input:-moz-placeholder { font-style:normal!important; color:darkgrey; } /*.noarticletext,*/ .previewnote hr { margin-top:8px; } pre,.mw-code,code { font-size:13px; padding:0 2px; border:1px solid #DDD; border-radius:2px; color:#000; background-color:#f9f9f9; overflow-x:auto; } tt,.ace_editor,.external.free,.external.autonumber,.mw-content-ltr,[dir=ltr] { font-size:13px; } pre,code,tt,kbd,samp,.mw-code { vertical-align:7%; } table.jquery-tablesorter th.headerSort { padding-left: 18px !important; } /*لإصلاح علامة الموقع في [[قالب:خريطة مواقع]]*/ #locationmark { top:-10px!important; left:-5px!important; } .mw-headline-anchor {font-size: 18px;} div.vectorMenu div.menu {top: 2.54em;} #specialchars p{font-size: 11px;line-height: 18px;} #BandeauxPortails_Add a{font-weight:normal!important} ibsvpzt0r3200bs2gfqaqkfkr9pcsln 0 51428 370234 344361 2026-11-03T03:55:44Z ~2026-58415-42 41182 370234 wikitext text/x-wiki '''اصفهان''' (فارسی: اصفهان) د [[ايران|ایران]] دریم ستر ښار دی چي له [[پلازمېنه|پلازمېني]] [[تهران ولايت|تهران]] نه ۴۴۰ کیلومتره (۲۷۰ مایله) جنوب ته موقعیت لري. یاد ښار تقریبا ۲,۲۲۰,۰۰۰ نفوس لري، او په ایران کي تر تهران او [[مشهد]] وروسته دریم ډېر نفوس لرونکی ښار ګڼل کیږي. {{مالومات}} == مخینه == د اسلام تر لمر غوړېدو وروسته اصفهان په لومړي ځل د سلجوقي ترکانو په واکمني کي پرمختګ وکړ او ورپسې د فارس د صفوي سلطنت پر مهال (له شپاړسمي تر اتلسمپ پېړۍ پوري) د هغوی اړوند یو ستراتیژیک ښار ګڼل کېدی. په اتلسمه پېړۍ کي دغه ښار د افغانستان یوه برخه وه چي وروسته د هوتکیانو او بیا معاصر افغانستان د ناتوانۍ په دوره کي د افغانانو له لاسه ووت او فارس لاندي کړ. د اصفهان ولایت د مهمې سیمه‌ییزې جغرافيې او ولایتي مرکز په توګه د اسلامي نړۍ یو له مهمو معمارۍ مرکزونو څخه دی. په ۱۹۷۹ کال کې د اصفهان میدان د یونسکو د نړیوال میراث په لیست کي راغی. == نفوس == د اصفهان نفوس د ۲۰۱۶ د سرشمېرني له مخي ۱۹۶۱۲۶۰ وګړي اټکل سوی دی. how875gsfrf2rwvxz318f1zegtvdfcu 0 57825 370190 368888 2026-11-02T15:11:11Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370190 wikitext text/x-wiki {{Infobox person}} کارل ايډوارډ سيګن (۹ نومبر ۱۹۳۴ ز– ۲۰ دسمبر ۱۹۹۶ز) امريکايي تبعه ستور پېژندونکي، اسمان پېژندونکی، د سيارو فزيکپوه، کاينات پېژندونکی، اسماني شيانو پېژدونکي، د اسماني ژوند پېژدونکی، لیکوال او د علم خپروونکی و. د هغه تر ټولو زيات پېژندل شوی علمي اثر، له ځمکې د بهر ژوند په اړه څېړنه ده او د وړانګو له لارې د اساسي کيمياوي موادو څخه د اميني تيزابياتو د توليد تجربوي ښودل دي. سيګن تشيال ته د استول شوو لومړنیو مادي پيغامونو ټولګه راټوله کړه، چې هغه مخکښه لوحه او د سفر زرين سوانح دي، هغه نړيوال پيغامونه که چېرې له ځمکې بهر هر ذهن ته ورسېږي، هغه به بالقوه ډول پرې پوه شي. سيګن د دې فرضيې په اړه استدلال وکړچې، له هغه وخته منل شوې ده او هغه دا چې، د زهره سيارې پر سر د تودوخې درجې ته د شنې خونې د اغېز سره نسبت ورکړل شي او له همدې څخه په ګټې اخیستنې سره د دې سيارې محاسبه وکړای شي.<ref name="surftemp">{{cite book|title=Conversations with Carl Sagan|edition=illustrated|first1=Carl|last1=Sagan|first2=Tom|last2=Head|publisher=University Press of Mississippi|year=2006|isbn=978-1-57806-736-7|page=[https://archive.org/details/conversationswit00saga/page/14 14]|url=https://archive.org/details/conversationswit00saga|url-access=registration}} [https://books.google.com/books?id=gJ1rDj2nR3EC&pg=PR14 Extract of page 14]</ref> په لومړي سر کې هغه په هارورډ کې مرستيال پروفيسر و، سيګن وروسته کورنيل ته ولاړ، چرته چې هغه د خپل مسلک زيات وخت د ستور پېژندنې او تشيال د علومو پروفيسر «ډاويډ ډاناکن» په توګه تېر کړ. سيګن له ۶۰۰ زياتې علمي رسالې او مقالې خپرې کړې او له شلو څخه د زياتو کتابونو يا خپله ليکوال و، يا شريک ليکوال و او يا سموونکی و. هغه زيات مشهورعلمي کتابونه هم ليکلي دي، لکه د عدن اژدها، کاينات، د بروکا ماغزه، پيکه اسماني رنګه نقطه چې ورستی کتاب يې خپله ويلی هم دی، همدا راز يې د کاينات په نوم تلويزيوني لړۍ په شریکه لېکلې چې په ۱۹۸۰ ز کال کې يې جايزه ګټلې وه: د دې لړۍ نوم يو شخصي سفر و. په تاريخ کې په عام امريکايي تلويزیون تر ټولو زياته لیدل شوې تلويزيوني لړۍ، کاينات، په شپېتو هېوادونو کې د پنځه سوه ميلیونو خلکو له خوا کتل شوې. د کاينات کتاب د يادې لړۍ سره د يو ځای والي په توګه خپور شو. هغه په ۱۹۸۵ ز کال کې علمي خيالي ناول «اړيکه» ولیکه، په ۱۹۹۷ زکال کې، په همدې نوم د يوه فلم لپاره بنسټ همدا کتاب و. د هغه په مقالو کې ۵۹۵،۰۰۰ توکي شامل دي اود کانګريس په کتابتون کې ارشيف شوي دي.  <ref name="scholar">{{Cite web|url=https://scholar.google.com/citations?user=Wd1k3voAAAAJ|title=Carl Sagan|website=scholar.google.com|access-date=2021-11-05|archive-date=2019-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20191223173449/https://scholar.google.com/citations?user=Wd1k3voAAAAJ|url-status=dead}}</ref><ref name="Starchild">{{cite web|url=http://starchild.gsfc.nasa.gov/docs/StarChild/whos_who_level2/sagan.html|title=StarChild: Dr. Carl Sagan|work=StarChild|publisher=[[NASA]]|access-date=October 8, 2009}}</ref><ref>{{cite book|title=The Seth MacFarlane Collection of the Carl Sagan and Ann Druyan Archive: A Finding Aid to the Collection in the Library of Congress|date=2013|publisher=Manuscript Division, Library of Congress|url=http://rs5.loc.gov/service/mss/eadxmlmss/eadpdfmss/2013/ms013113.pdf|لاسرسي نېټه=2021-11-05|خونديځ نېټه=2016-03-08|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20160308005013/http://rs5.loc.gov/service/mss/eadxmlmss/eadpdfmss/2013/ms013113.pdf|url-status=dead|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20160308005013/http://rs5.loc.gov/service/mss/eadxmlmss/eadpdfmss/2013/ms013113.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308005013/http://rs5.loc.gov/service/mss/eadxmlmss/eadpdfmss/2013/ms013113.pdf}}</ref><ref>{{cite web|last1=Lowensohn|first1=Josh|title=Massive Carl Sagan archive posted by Library of Congress|url=https://www.theverge.com/2014/2/4/5379446/massive-carl-sagan-archive-posted-by-library-of-congress|access-date=January 16, 2016|website=The Verge|date=February 4, 2014}}</ref> سيګن له تجسسي علمي څېړنې او علمي طريقې څخه ملاتړ وکړ، بهر پېژندنې په برخه کې مخکښ و او له ځمکې څخه د بهر ژوند لټون ته يې وده ورکړه. هغه د خپل مسلکي ژوند ډېره برخه په کوارنل پوهنځي کې د ستورپېژندنې د پروفيسر په توګه تېر کړ، چېرته چې هغه د سيارو د مطالعاتو لابراتوار مديريت کاوه. سيګن او د هغه فعاليتونو ګڼې جايزې او وياړونه تر لاسه کړل چې په هغې کې د ناسا د عمومي غوره خدمتونو مډال، د عمومي غير خيالي لپاره د پوليټزرجايزه، د هغه د کتاب د عدن اژدها لپاره او د کايناتو د لړۍ لپاره: يو شخصي سفر د ايمي دوه جايزې، د پيو باډي جايزه او د هوګو جايزه شامل دي. هغه درې ودونه کړي وو او څلور ماشومان يې درلودل. د وينې په يو ډول نري رنځ(سرطان) له اخته کېدو وروسته سيګن په دوه شپېته کلنۍ کې د ۱۹۹۶ ز کال د دسمبر په شلمه نېټه د سږو د پړسوب له امله مړ شو. == د ژوند لومړي کلونه او زده کړې == کارل سيګن د نيويارک د بروکلين د بنسون هرسټ په سيمه کې د ۱۹۳۴ ز کال د نومبر په نهمه نېټه زېږېدلی و. د هغه پلار سمويل سيګن د کامينيټس-پډيسکي د سيمې کډوال و، چې هغه مهال دا سيمه په روسي سترواکۍ کې شامله وه او د اوسني يوکراين برخه ده، هغه د جامو په برخه کې کار کاوه. د هغه مور ريچل مولي ګروبرد نيويارک اوسېدونکې او د کور مېرمن وه. کارل ته دا نوم د ريچل د بيولوژيکي مور په وياړ ورکړل شوی و، چې چای کلارا نومېده، د سيګن په وينا: «هغه مور چې هغې نه پېژنده»، ځکه هغه د دویم ماشوم په زېږون مړه شوه. د ريچل پلار د روز په نوم له يوې بلې ښځې سره واده وکړ. د (کارل د خور) کارلو په وينا :«ريچل کله هم روز د خپلې مور په توګه ونه منله. هغه پوهېده  چې دا هغه مور نه ده چې دا يې زېږولې...هغه يو ياغي ماشوم او ځوان مشر و... چې اوس موږ ورته خپلواکه ښځه ويلی شو». <ref name="poundstone">[[Carl Sagan#Poundstone|Poundstone 1999]], pp. 363–364, 374–375.</ref><ref name="nyt">{{cite news|title=Carl Sagan, an Astronomer Who Excelled at Popularizing Science, Is Dead at 62|first=William|last=Dicke|url=https://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/bday/1109.html|newspaper=[[The New York Times]]|date=December 21, 1996|access-date=August 31, 2013}}</ref><ref name="Internet Accuracy Project">{{cite web|title=Carl Sagan|url=http://www.accuracyproject.org/cbe-Sagan,Carl.html|website=Internet Accuracy Project|publisher=Internet Accuracy Project|location=Grandville, MI|access-date=August 22, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120308095615/http://www.accuracyproject.org/cbe-Sagan,Carl.html|archivedate=March 8, 2012|url-status=dead}}</ref><ref name="Davidson">[[Carl Sagan#Davidson|Davidson 1999]].</ref><ref>{{Cite web|title=Carl Sagan|url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/first/d/davidson-sagan.html?module=inline|access-date=2021-05-07|website=archive.nytimes.com}}</ref> دا کورنۍ د اتلانتيک سمندر په غاړه د بروکلين په يوه اړونده سيمه  کې د بنسون هرسټ په يوه ساده کور کې اوسېده. د سيګن په وينا:: دوی سمون غوښتونکي يهوديان وو، د شمالي امريکا د اصلي يهوديت د څلورو ډلو څخه تر ټولو ازاده ډله. کارل او د هغه خور په دې موافق دي چې د دوی پلار خاص مذهبي نه و، خو د دوی مور بېخي په خدای ايمان درلود او په عبادت ځای کې ډېره فعاله وه...او يوازې پاکه غوښه يې خوړه (هغه چې د يهوديت په لوښي چمتو شوې وي). د رکود د اوج پر مهال، د هغه پلار د صحنې لارښود په توګه کار کاوه.<ref name="Davidson" /> د ژوندليک ليکونکي «کی ډيويډسن» په وينا: د سيګن کورنی جنګ، له مور پلار سره د هغه د نژدې اړيکو پايله وه، چې له ډېرو اړخونو څخه يو د بل پر ضد وو. سيګن وروسته خپلې ارزوونکې هيلې په خپلې مور پورې وتړلې، يوه ښځه چې د لومړۍ نړيوالې جګړې او ۱۹۲۰ ز کلونو پر مهال، د يوې ماشومې په توګه د نيويارک په ښار کې ډېره زياته بې وزله وه، د يوې ځوانې ښځې په توګه هغې خپلې فکري هيلې درلودلې، خو د ټولنيزو محدوديتونو، له امله ناهيلې شوې، محدوديتونه لکه: د هغې بې وزلي، د يوې ښځې او يوې مېرمنې په توګه د هغې حيثيت او يهودي توکم ته د هغې نسبت. ډيويډسن ليکي چې:: په همدې اساس، هغې يوازې د خپل يوازيني زوی کارل عبادت کاوه، چې هغه به د هغې نيمګړي خوبونه بشپړ کړي.<ref name="Davidson" /> په هر حال، هغه ادعا کوي، د هغه پلټونکی احساس د هغه له پلار څخه دی، چې هغه به په خپل وزګار وخت کې بې وزلو ته مڼې ورکولې يا به يې د نيويارک د کالو(جامو او لباس) په صنعت کې د مزدورانو مديريتي فشار کمولو لپاره، هغوی ته د ځواک په ورکولو کې مرسته کوله. سره له دې چې هغه د کارل فکري وړتياوو ته حيران و، هغه د خپل زوی تجسس په ارامۍ سره ومانه او دا يې د هغه د سترېدو يوه برخه وبلله. د ليکوال او ساينسپوه په توګه د سيګن په وروستيو کلونو کې به، هغه ډېر ځله په علمي نقطو د پوهېدو لپاره د خپل کوچنيتوب له يادښتونو څخه ګټه اخسته، لکه چې هغه په خپل کتاب «د هېرو شوو نيکونو سيوري» کتاب کې کړي دي. سيګن په خپلو وروستيو افکارو د خپل موراو پلار اغېز تشرېح کوي.<ref name="Davidson" /><ref name="Spangenburg">[[Carl Sagan#Spangenburg & Moser|Spangenburg & Moser 2004]], pp. 2–5.</ref><blockquote>زما مور او پلار ساينسپوهان نه وو. دوی د ساينس په اړه هېڅ نه پوهېدل، خو دا چې تل يې ماته تجسس(پلټنه) او پوښتنې راښودلې، دوی ماته دوه فکري لارې زده کړې چې په عملي چال چلند کې بنسټیزاغېز لري.</blockquote>سيګن يادونه کوي چې: د هغه لپاره يوه تر ټولو زياته ټاکونکې شېبه، هغه وه، کله چې په څلور کلنۍ کې، هغه په ۱۹۳ زز کال کې موراوپلار د نيويارک نړيوال نندارتون ته بوت. دا نندارتون د هغه په ژوند کې د عطف نقطه وګرځېده. هغه د امریکا د سبا ورځې د نندارتون د خوځنده نقشې يادونه کوي: «په هغې کې ښکلې لارې، د لونګو بوټي او کوچني عام موټر چې خلک يې دنګو ماڼيو ته بېول، د ښکليو منارو ودانۍ او د ودانيو الوتکونکې پښتۍ – او دا هر څه ښکلي ښکارېدل». په نورو نندارتونونو کې هغه يادوي چې څنګه يو برېښنايي څراغ، په يوې نوري برېښنايي حجره کې غږ پيدا کړ او څه ډول د ښاخۍ اواز په اسيلوسکوب باندې په څپو بدل شو.هغه د رسنيو راتلونکې ټيکنالوژي ولیده چې د راډيو او تلويزيون ځای به ونيسي. سيګن دا هر څه ليکلي دي.<ref name="Davidson" /><blockquote>په څرګند ډول، د عجايبو داسۍ نړې وه چې ما يې هېڅ فکر نه کاوه. څه ډول يو غږ په انځور او رڼا په غږ بدلېږي؟</blockquote>هغه د نندارتون يوه تر ټولو خپره شوې پېښه ولیده چې څه ډول يو کپسول له وښو ډک خوټېدونکي ځای کې خښېږي، چې د ۱۹۳۰ ز کلونو يادښتونه يې له ځانه سره لرل، دا کپسول به په راتلونکې زريزه کې په ځمکه د پاتې خلکو له خوا را و ايستل شي. د وخت کپسول کارل په هېجان راوست، ډيويډسن ليکلي: د غټانو په توګه، کارل او د هغه ملګري به يو همدا ډول کپسول جوړ کړي – داسې کپسولونه چې کهکشان ته به واستول شي؛ دا مخکښه لوحه  او د زرين سفر د رکود جزئيات وو چې ټول د سيګن د نړيوال نندارتون له خاطراتو اخستل شوي دي .<ref name="Davidson" /> == سرچينې او ياداښتونه == oojmco39jts33zrhx8cvf7uaqdcf7ue 0 58029 370177 363735 2026-11-02T13:28:31Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370177 wikitext text/x-wiki په لويه بريتانيا او شمالي آيرلېنډ کې د لېزبين (د ښځي تمايل بلې ښځې ته)، هم‌جنس‌پالانو(د نر تمايل بل نر ته)، دوه‌جنس پالانو(دواړو جنسونو ته تمايل) او ترانس‌جنډر (هغه کسان چې کړه‌وړه او عادتونه يې له خپل بيولوژيکي جنسيت سره متضاد او د مخالف جنس وي) حقوق، د تاريخ په اوږدو کې د پام وړتکامل ته رسېدلي.  د مسحيت تررسمي پېژندلو وړاندې، له ميلاد څخه وروسته، په ۵۹۷ کال کې، کله چې اګوسټېن کانټېربري (مسيحي راهب) بريتانيا ته ورسېد، د سليټيک، رومي او انګلوساکسون په دورو کې ښاريانو هم‌جنس پالنه کولی شوی. له ۵۹۷ څخه وروسته د هم‌جنس پالنې او مسيحت تر منځ شخړه پيل شوه. د نارينه‌وو تر منځ د هم‌جنس پالنې فعاليتونه ګناه ګڼل کېده، خو ناقانونه نه وو. د بګري د۱۵۳۳ قانون له مخې: د نارينه‌وو مقعدي جنسي اړيکې ناقانونه او د اعدام سزا ورته ټاکل شوې وه، د هم‌جنس پالونکو (LGBT) حقوق، د لومړي ځل لپاره په ۱۹۶۷ زکال کې په انګلستان، وېلز او وروسته په سکاټلنډ او شمالي آيرلنډ کې د نارينه‌وو تر منځ د جنسي فعاليتونو له جرم نه ګڼلو څخه  وروسته څرګند شول. ښځې هېڅکله د ورته قانوني محدويت په دايره کې نه راتلې. <ref>{{Cite book|last=Macculloch|first=J. A.|date=2014-06-03|title=Religion Of The Ancient Celts|url=http://dx.doi.org/10.4324/9781315828220|doi=10.4324/9781315828220|isbn=9781315828220}}</ref><ref>{{Citation|last=Manwell|first=Elizabeth|title=Gender and Masculinity|url=http://dx.doi.org/10.1002/9780470751565.ch7|work=A Companion to Catullus|year=2007|pages=111–128|place=Malden, MA, USA|publisher=Blackwell Publishing Ltd|doi=10.1002/9780470751565.ch7|isbn=9780470751565|access-date=2021-09-12}}</ref><ref>{{Cite book|last=PETER.|first=ACKROYD|url=http://worldcat.org/oclc/1048940054|title=QUEER CITY : gay london from the romans to the present day.|date=2019|publisher=HARRY N ABRAMS|isbn=978-1-4197-3514-1|oclc=1048940054}}</ref> د يووېشتمې پېړۍ له نوې کېدو راهيسې، د هم‌جنس پالونکوحقوق له پياوړي ملاتړ سره راپورته شول. له هم‌جنس پالونکو سره د توپيريز چلند(تبعيض) پر وړاندې ځينې لاریونونه، له ۱۹۹۹ ز راهيسې موجود وو ، خو د برابرۍ دقانون (۲۰۱۰ز تصويب) له مخې يې، ټولو برخو ته لار ومونده. په وسله‌وال پوځ کې د هم‌جنس پالونکو پر علني فعاليت بنديز، په ۲۰۱۶ ز کال کې، په رسمي توګه له منځه ولاړ، خو له  ۲۰۰۰ز ام کال راهیسې، له نه پلي کېدونکې سياسي پاليسۍ سره مل و. په ۲۰۰۱ز کال کې د رضايت عمر جنسي تمايل ته له پاملرنې پرته، ۱۶ کاله وټاکل شو. په ۱۹۸۰ز لسيزه کې د ۲۸ سېکشن(برخه) چې په ښوونځيو او عامه ځايونو کې دهم‌جنس پالنې د عامولو د بنديز مسؤل و،  په ۲۰۰۳ ز کال کې له منځه ولاړ.  ترانس‌جنډر د ۲۰۰۵ ز کال راهيسې، د خپل بيولوژيکي جنسيت د بدلولو لپاره، د قانوني غوښتنليک ورکولو حق درلود. په همدغه کال کې هم‌جنسه جوړو ته په انګلستان او وېلز کې د مدني غونډو او د واده د مراسمو نيولو حق ورکړل شو، وروسته په ۲۰۰۹ ز کال کې سکاټلنډ هم‌جنس پالونکو جوړو ته د زوی‌ولۍ حقوق ورکړل او شمالي آيرلنډ هم د دوی په څارنه، په ۲۰۱۳ ز کې پلي کړل. د هم‌جنس پالونکو جوړو واده په انګلستان، وېلز او سکاټلنډ کې، په ۲۰۱۴ ز او په شمالي آیرلنډ کې په ۲۰۲۰ ز کې قانوني شو. <ref>{{cite web|url=https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2016/21/contents|title=Armed Forces Act 2016|publisher=Government of the United Kingdom}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.pinknews.co.uk/2013/12/10/government-announces-date-of-first-same-sex-marriages-in-england-and-wales/|title=Government announces date of first same-sex marriages in England and Wales|newspaper=Pink News|access-date=10 December 2013}}</ref><ref name="nimarriage2">{{Cite web|url=http://www.legislation.gov.uk/uksi/2019/1514/contents/made/data.htm|title=The Marriage (Same-sex Couples) and Civil Partnership (Opposite-sex Couples) (Northern Ireland) Regulations 2019|publisher=Government of the United Kingdom|access-date=12 January 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.legislation.gov.uk/ukpga/2019/22/enacted/data.htm|title=Northern Ireland (Executive Formation etc) Act 2019|publisher=Government of the United Kingdom|access-date=12 January 2020}}</ref> نن ورځ ډېری هم‌جنس پالونکي (LGBT) د نورو عادي وګړو په شان قانوني حقوق لري او بريتانيا په ټوله نړۍ کې هم‌جنس پالونکو ته تر نورو ډېره خپلواکې ورکړې ده، که څه هم بريتانيا په دې وروستيو کې په نړيواله کچه کې د نورو هېوادونو په پرتله يو وروسته پاتې هېواد دی. په اروپا کې د لېزبين، هم‌جنس‌پالانو، دوه‌جنس پالانو، ترانس‌جنډر او اېنټرسېکس نړیوالې اتحاديې (ILGA-Europe) د ۲۰۱۵ ز کال د يوې ارزونې له مخې:  په بريتانيا کې د هم‌جنس پالونکو حقوق ۸۶ سلنه مخ پر وده ارزولي دي چې دا يې د بشپړې برابرۍ او انساني حقونو ته د درناوي او پرمختګ پر لور يو اغېزمن ګام ارزولی دی. د دې ارزونې له مخې سکاټلنډ د هم‌جنس پالونکو لپاره د برابرۍ د حقونو په برخه کې  ۹۲ امتيازه، چې د اروپا په کچه تر ټولو لوړ امتياز دی، تر لاسه کړ. په دغه حال کې بريتانيا، تر ۲۰۲۰ ز کال پورې، د ۶۶ امتيازونو په لرلو سره په اروپا کې د لېزبين، هم‌جنس‌پالانو، دوه‌جنس پالانو، ترانس‌جنډر او اېنټرسېکس نړیوالې اتحاديې د رده‌بندۍ نهم ځای ته راولوېده او مسؤلو چارواکو په دې اړه اندېښنه وښوده او دا يې د ترانس د حقونو د مخالفو ډلو او اپوزېسيونونو کار وباله. په همدې حال کې په ۲۰۱۹ ز کال کې د پيو (امريکايي څېړنيز مرکز)  له‌خوا د شوې څېړنې له مخې، ۸۶ سلنه بريتانويان له دې سره موافق وو، چې هم‌جنس پالنه بايد ټولنه ومني، په ۲۰۱۷ ز کال کې د يوې بلې ټول‌پوښتنې له مخې، د بریتانيا ۷۷ سلنه خلکو، د هم‌جنس پالونکو د ودونو ملاتړ کړی. <ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2015/may/10/scotland-tops-league-for-gay-rights|title=Scotland tops league for gay rights|work=The Guardian|date=10 May 2015}}</ref><ref>{{Cite web|title=ILGA-Europe Rainbow Map Points To Make-or-Break Moment for LGBTI Rights in Europe {{!}} ILGA-Europe|url=https://www.ilga-europe.org/resources/news/latest-news/rainbow-map-2020-points-make-or-break-moment-lgbti-rights-europe|access-date=2020-10-08|website=www.ilga-europe.org}}</ref><ref>{{cite web|date=25 June 2020|title=The Global Divide on Homosexuality Persists|url=https://www.pewresearch.org/global/2020/06/25/global-divide-on-homosexuality-persists/|work=Pew Research Center's Global Attitudes Project}}</ref><ref>{{cite web|date=29 October 2018|title=Eastern and Western Europeans Differ on Importance of Religion, Views of Minorities, and Key Social Issues|url=https://www.pewforum.org/wp-content/uploads/sites/7/2018/10/Eastern-Western-Europe-FOR-WEB.pdf|access-date=28 August 2020|work=Pew Research Center|page=12}}</ref> د يوې بلې څېړنې له مخې چې په ۲۰۱۷ ز کې ترسره شوې، د بريتانيا شاوخوا دوه سلنه خلک لېزبين، هم‌جنس پال يا تراس پالونکي دي، خو سټون وېل او يوګاف دا راپور ناسم ګڼي او ښايي کره شمېر يې، له پنځو تر اووه سلنه وي. په بريتانيا کې د ترانس پالونکو شمېر، په ۲۰۰۹ ز کال کې، له ۳۰۰۰۰۰ څخه تر ۵۰۰۰۰۰ پورې (شاوخوا ۰.۵ سلنه) اټکل شوی. د هم‌جنس پالونکو د حقوقو ادارې او لويې ټولنې، د برېتانيا په ټولو برخو، په ځانګړي ډول د برايټون په ښار کې چې د بريتانيا د هم‌جنس پالونکو د غير رسمي پلازمېنې په توګه پېژندل کېږي، جوړې شوې. په نورو لويو ښارونو،لکه: لندن، مانچسټر، بېرمنګم، برېسټول، ليډس، لېورپول، نيوکاسټل، اپن ټيني، اېډڼ برا او سوټمپټون، ټول د هم‌جنس پالونکو د کليو لرونکي دي او په دې وياړ کلنی جشن لري. <ref>{{Cite web|title=Sexual orientation, UK – Office for National Statistics|url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/culturalidentity/sexuality/bulletins/sexualidentityuk/2017|access-date=28 August 2020|publisher=Government of the United Kingdom}}</ref><ref>{{cite web|title=Gay Britain: what do the statistics say?|url=https://www.theguardian.com/politics/reality-check/2013/oct/03/gay-britain-what-do-statistics-say|website=[[The Guardian]]|language=en|date=3 October 2013}}</ref><ref name="YouGov">{{cite web|url=https://yougov.co.uk/news/2015/07/29/one-direction-gay-popular/|title=YouGov – Move over Kylie: One Direction is Britain's gayest band|website=YouGov: What the world thinks|access-date=10 May 2017|archive-date=22 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160422090445/https://yougov.co.uk/news/2015/07/29/one-direction-gay-popular/|url-status=dead}}</ref><ref name="TransReport">{{cite web|url=http://www.equalityhumanrights.com/about-us/our-work/key-projects/trans-inequalities-reviewed/introduction-to-the-review|title=Introduction to the review|work=equalityhumanrights.com|access-date=2021-11-16|تاريخ الأرشيف=2015-07-06|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150706020643/http://www.equalityhumanrights.com/about-us/our-work/key-projects/trans-inequalities-reviewed/introduction-to-the-review|url-status=dead|خونديځ نېټه=2015-07-06|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20150706020643/http://www.equalityhumanrights.com/about-us/our-work/key-projects/trans-inequalities-reviewed/introduction-to-the-review|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20150706020643/http://www.equalityhumanrights.com/about-us/our-work/key-projects/trans-inequalities-reviewed/introduction-to-the-review|archive-url=https://web.archive.org/web/20150706020643/http://www.equalityhumanrights.com/about-us/our-work/key-projects/trans-inequalities-reviewed/introduction-to-the-review}}</ref> == هم‌جنس، جنسي فعاليتونه == === هم‌جنس پالنه د يوه جرم په توګه === د انګليس د بېګري  قانون ( ۱۵۳۳ز تصويب) له مخې، چې د اتم هنري له خوا وضع شو، مقعدي جنسي اړيکه جرم او سزا يې اعدام و. ياد قانون په دغه هېواد کې د مدني لواطتونو پر ضد لومړنی قانون و، تر دې وړاندې دغه ډول پېښې د کليسايي محکمو له خوا فيصله کېدلې. په داسې حال کې چې ۱۵۵۳ز کال کې د لومړۍ مريم له سلطنت سره لغوه شوې. په ۱۵۶۳ز کې د لومړۍ الیزابېت له‌خوا بياځلي تصويب شو. جېمزپراټ او سمېټ هغه دوه وروستي کسان وو، چې په ۱۸۳۵ ز کال کې د لواطت په جرم اعدام شول. <ref name=":1">{{Cite web|title=A timeline of gay rights in the UK|url=https://www.theweek.co.uk/87213/a-timeline-of-gay-rights-in-the-uk|access-date=2020-09-25|website=The Week UK|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=On sexuality, the law still caters to the norms of public disgust|url=https://theconversation.com/on-sexuality-the-law-still-caters-to-the-norms-of-public-disgust-79705|website=The Conversation}}</ref><ref>{{cite book|title=A Gay History of Britain: Love and Sex Between Men Since the Middle Ages|publisher=[[Greenwood World Publishing]]|last1=Cook|first1=Matt|last2=Mills|first2=Robert|last3=Trumback|first3=Randolph|last4=Cocks|first4=Harry|year=2007|page=109|isbn=978-1846450020}}</ref> که څه هم د فرد په وړاندې د جرمونو قانون (۱۸۶۱ز تصويب) ۶۶ مادې پر هم‌جنس پالونکو د اعدام سزا بنده کړه، خو د نارينه هم‌جنس پالونکو اعمال ناقانونه وو او سزا يې  بند( زندان)  و. د جرمونو  قانون (۱۸۸۵ ز تصويب) په يوولسمه برخه (لابوچر اصلاحيه) کې د هم‌جنس پالنې اړوند قوانين داسې پراخ کړل چې، د نرانو تر منځ د جنسي اړيکو ټول ډولونه په کې شامل وو. اوسکار وايلډ د دغه قانون له مخې مجرم شو او په دوه کاله کاري سزا محکوم شو، خو برعکس لېزبينان هېڅکله د هېڅ قانون له‌خوا نه په رسميت وپېژندل شو ل او نه هم ونيول شول. <ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2017/01/31/turings-law-thousands-convicted-gay-bisexual-men-receive-posthumous/|title=Turing's Law: Oscar Wilde among 50,000 convicted gay men granted posthumous pardons|date=31 January 2017|work=[[The Daily Telegraph]]}}</ref> په سکاټلنډ کې، که څه هم هېڅ کوم قانون نه و چې د نارينه‌وو ترمنځ يې جنسي اړيکې، د ۱۴۲۴ ز او ۱۷۰۷ ز کالونو تر منځ  ناقانونه بللې وی، خو هم‌جنس پاله کړنو سزا درلوده، چې يوه نمونه يې د ګاوېن محکمې کميسيون دی.  <ref>{{cite web|url=http://www.rps.ac.uk/|title=Records of the Parliaments of Scotland|publisher=Rps.ac.uk|access-date=7 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120919091547/http://www.rps.ac.uk/|archivedate=19 September 2012|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rps.ac.uk/search.php?action=fetch_jump&filename=charlesi_ms&jump=charlesi_t1645_11_28_d6_trans&type=ms&fragment=m1645_11_28_d6_ms|title=Procedure: commission for the trial of Gavin Bell|publisher=Rps.ac.uk|access-date=7 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140222014830/http://www.rps.ac.uk/search.php?action=fetch_jump&filename=charlesi_ms&jump=charlesi_t1645_11_28_d6_trans&type=ms&fragment=m1645_11_28_d6_ms|archivedate=22 February 2014|url-status=dead}}</ref> د ۱۹۵۰ز لسيزې په لومړيو کې د نارينه‌وو ترمنځ د جنسي اړيکو د بنديز لپاره،  پوليسو فعال قوانين پلي کړل. د ۱۹۵۴ ز او ۱۰۶۹ ز کالونو تر ورستيو پورې، د انګلستان او وېلز په زندانونو کې هم‌جنس پاله نارينه زندانيان، چې د عمر منځنۍ کچه يې ۳۷ وه، شته وو. په څرګند ډول د نيول شوو او محاکمه شوو کسانو شمېر زيات و، ان ساينس پوه، رياضيدان او د جګړې پرمهال کد ماتوونکی الان تورېنګ چې په  ۱۹۵۲ز کال کې په بې ادبۍ او فحاشۍ تورن شو، هم شامل و، هغه د ښځينه هورمونونو په مرسته درملنه (کيميکل کسترېشن)، تر زندان غوره وګڼله. تورېنګ په ۱۹۵۴ ز کال کې ځان وژنه وکړه، په ۲۰۰۹ ز کال کې ګورډن براوون، د وخت لومړي وزير په بريتانيا کې د يوې وېروونکې پېښې او وحشتناک چلند په ځواب کې چې ورسره شوی و، د بريتانيا د دولت په استازولۍ بښنه وغوښته. په ۱۹۵۴ز کال کې اېډوارډ مونتاګو (درېيم بارون مونتاګو له بيليو څخه) محاکمه او وروسته زنداني شو، مايکل پيت رېورز او اېلډبولډ د هم‌جنس پاله او فحشا کړنو د ارتکاب په وجه، د هم‌جنس پاله کړنو اړوند قانون په رڼا کې، چې د سېر ‌ډېوېوډ ماکسوېل فيي او هوګ لوکاس توث له خوا تصويب شوی غږ پورته کړ او د څېړنو او راپور لپاره يې يوه کمېټه رامنځته  کړه. <ref name="pinknews.co.uk">{{cite web|url=http://www.pinknews.co.uk/2013/07/15/the-pinknews-guide-to-the-history-of-england-and-wales-equal-marriage/2/|title=The PinkNews Guide to the history of England and Wales equal marriage|publisher=Pinknews.co.uk|date=15 June 2013|access-date=7 April 2014}}</ref><ref>{{Cite news|first=Hilary|last=Whiteman|title=Petition seeks apology for Enigma code-breaker Turing|publisher=CNN|date=1 September 2009|url=http://edition.cnn.com/2009/WORLD/europe/09/01/alan.turing.petition/?imw=Y|access-date=2 May 2010|archive-date=24 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180124232211/http://edition.cnn.com/2009/WORLD/europe/09/01/alan.turing.petition/?imw=Y|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.number10.gov.uk/Page20571|title=Treatment of Alan Turing was "appalling"&nbsp;– PM|publisher=10 Downing Street|date=10 September 2009|access-date=2 May 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100420212249/http://www.number10.gov.uk/Page20571|archive-date=20 April 2010}}</ref> === وال‌فېنډن === د وال‌فېنډن کمېټه، د ۱۹۵۴ ز کال د اګست ۲۴مه په بريتانيا کې د هم‌جنس پالنې د جرمونو لپاره رامنځته شوه. د هم‌جنس پالنې د جرمونو او فحشا په اړه د  ډيپارټمنټي کمېټې راپور، چې د وال‌فېنډن راپور په نوم مشهور دی، د ۱۹۵۷ ز د سپټمبر په درېيمه نېټه خپور شو. د دغه راپور له مخې، په خلوت د لويانو تر منځ رضايت بښونکې هم‌جنس پاله کړنې، نورې باید جرم ونه ګڼل شي او څرګنده يې کړه چې، په مشروع ډول هم‌جنس پاله کړنې کومه ناروغي نه ده، ځکه په ډېری موارد کې يوه نښانه ده او له بل اړخه، له رواني روغتيا سره جوړې دي. <ref>{{Cite web|url=http://www.bl.uk/learning/timeline/item107413.html|title=Wolfenden Report|website=bl.uk|access-date=2021-11-16|تاريخ الأرشيف=2022-04-28|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220428131012/https://www.bl.uk/learning/timeline/item107413.html|url-status=dead|خونديځ نېټه=2022-04-28|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20220428131012/https://www.bl.uk/learning/timeline/item107413.html|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20220428131012/https://www.bl.uk/learning/timeline/item107413.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20220428131012/https://www.bl.uk/learning/timeline/item107413.html}}</ref> == سرچينې او ياداښتونه == dq0331tsftc5ysd8vwtg5ym4cu6btbe 0 58173 370176 304298 2026-11-02T13:24:44Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370176 wikitext text/x-wiki په اوکراین کې د دین ازادي هغه حدود دي چې د دې هېواد خلک د هغه پر بنسټ، د نورو ډلو پر وړاندې د حکومت د پالیسۍ او ټولنیز چلند پام کې نیولو سره، په ازاده توګه خپلې دیني عقیده عملي کوي. د روسیې د پوځي لاسوهنې له امله په اوکراین کې ځینې سیمې چې په قانوني ډول او په نړیواله کچه د اوکراین خاوره پېژندل شوې یا د روسیې له خوا (کله د کریمیا قضیه) اداره کیږي یا د بیلتون غوښتونکو ډلو له خوا (لکه د لوهانسک اوبلاست او د دونتیسک اوبلاست  قضیه) اداره کیږي. د دیني ازادۍ حق د اوکراین په قوانینو کې تضمین شوی دی او یو قانوني چوکاټ دیني ډلو د ثبت لپاره موجود دی. ځیني دیني ډلې د قانوني ملکیت ( د پخواني شوروي اتحاد له خوا د ضبط شوي ملکیت په ګډون) په ترلاسه کولو کې د سیمه ییزو دولتي ادارو له خوا د تبعیضي چلند له امله له ستونزو شکایت لري. <ref name=":0">''International Religious Freedom Report 2017,'' US Department of State, Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor. {{PD-notice}}</ref> د اوکراین په هغو سیمو کې چې د روسیې له انقلاب وړاندې د روسیې د سترواکۍ تر کنټرول لاندې وې، د یهودانو ضد قوانین نافذ وو او د یهودانو پر ضد تاوتریخوالی یوه عادي پېښه وه. یهودو ضد قوانین د پرله پسې انقلابي حکومتونو له خوا لغوه شول خو د دین ضد مبارزې یې په ځانګړې توګه په ۱۹۲۰ او ۱۹۳۰ کلونو کې پیل شوې. دیني پالیسي په ۱۹۴۰ لسیزه کې په اوکراین کې بدله شوه چې موخه یی د اوکراین د روسي اوتودوکس کلیسا پلوه ملتپالو دیني تمایلاتو ځپل وو، په داسې حال کې چې په دې وخت کې الحاد او بې دینۍ ته یې وده ورکړه. یهودان د دویمې نړیوالې جګړې په ترڅ کې د نازیانو او اوکرایني ملتپالو ډلو له خوا په ډله ییزه توګه ووژل شول، په داسې حال کې چې د شوروي حکومت د کریمیا تاتار مسلمانان ډېری ازبکستان ته وشړل. په ۱۹۸۰ لسیزه کې په شوروي اتحاد کې دیني تعذیب ودرول شو چې په اوکراین کې د دیني احیا لامل شو. <ref name=":4">Druzenko, Genadiy, ''[https://www.strasbourgconsortium.org/content/blurb/files/Ukraine%20%202014%20FINAL.pdf Religion and the Secular State in Ukraine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200702201018/https://www.strasbourgconsortium.org/content/blurb/files/Ukraine%20%202014%20FINAL.pdf |date=2020-07-02 }}'', Strasbourg Consortium, 2014.</ref><ref name="HoUJsntui">[https://books.google.com/books?id=BNUtdVrw6lIC&pg=PA537&dq=Fourth+Universal+Ukraine+votes&hl=nl&sa=X&ei=OIueUa6pOquT0QWkmoHABQ&ved=0CDgQ6AEwAQ#v=onepage&q=Fourth%20Universal%20Ukraine%20votes&f=false ''History of Ukraine - The Land and Its Peoples''] by [[Paul Robert Magocsi]], [[University of Toronto Press]], 2010, {{ISBN|1442640855}} (page 537)</ref><ref name=":2">Herlihy, Patricia (1994) "[https://digitalcommons.georgefox.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1840&context=ree Crisis in Society and Religion in Ukraine],"Occasional Papers on Religion in Eastern Europe: Vol. 14: Iss. 2,Article 1</ref><ref name="muse">{{cite journal|author=Alfred J. Rieber|title=Civil Wars in the Soviet Union|url=http://www.spranceana.com/uploads/2012/12/4.1rieber.pdf|publisher=Project Muse|pages=145–147|access-date=2021-11-22|archivedate=2020-10-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201030005123/http://www.spranceana.com/uploads/2012/12/4.1rieber.pdf}}</ref> همدارنګه د مذهبي پالیسیو ازادي او ورسره د شوروي اتحاد سقوط په اوکراین کې د عیسوي مذهبونو ترمنځ هغه اختلاف ډېر کړ چې ساکت ظلمونه (همدارنګه چې د روسیې پلوه د ارتودوکس کلیسا څخه راپورته شوي ظلمونه) یوځل بیا پراخ شول. له ۲۰۱۹ ز کال را په دې خوا، د اوکراین د ارتودوکس کلیسا – د کیف مشرانو او د اوکراین د ارتودوکس کلیسا ماسکو مشرانو ترمنځ د واک پرسر روانې شخړې د  UOC-MP (د اوکراین د ارتودوکس کلیسا مسکو مشرانو) او د اوکراین د نوي په رسمیت پېژندل شوې اورتودوکس کلیسا ترمنځ شخړو ته اوښتې دي. دې ټولنو ته فرصت ورکړل شوی چې په UOC-MP کې پاتې شي یا د OCU (د اوکراین ارتودوکس کلیسا) سره یو ځای شي. دواړه یو UOC-MP او OCU د یوځای کېدو په بهیر یو بل په ناوړه چلند تورنوي. د ازادۍ په څېر د اوکراین ښي اړخې ملتپالې ډلې د مسکو د کلیسا مشرانو پرغړو یا بریدونه کړي او یا یې په بل ډول ځورولي دي.  <ref name=":5">{{Cite web|title=International Religious Freedom Report 2019 Ukraine|url=https://www.state.gov/reports/2019-report-on-international-religious-freedom/ukraine/|access-date=2020-07-01|website=United States Department of State|language=en-US}}</ref> په اوکراین کې له ۲۰۱۳ ز کال را په دې خوا د یهودانو پر وړاندې د تاوتریخوالي څو پېښې شوې، که څه هم څارونکو ډلو تر ۲۰۱۹ ز کال پورې ویلي چې حالات مخ په ښه کېدو دي. <ref name=":5" /> د مذهبي ودانیو او یادګارونو پر وړاندې ورانکاري عامه ده چې له امله یې ډیری بېلابېل مذهبونه اغیزمن شوي. تر ټولو زیات د یهودانو او رومن کاتولیکانو ودانۍ په نښه شوې.<ref name=":02">''International Religious Freedom Report 2017,'' US Department of State, Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor. {{PD-notice}}</ref> په هغو سیمو کې چې د اوکراین د حکومت تر کنټرول لاندې نه دي، عیني شاهدان د روسیې او بېلتون غوښتوونکو چارواکو له خوا له ځورونې سره مخامخ شوي دي. روسي رسنیو هم په پرلپسې ډول عیني شاهدان او د کیف کلیسا مشران د "فاشیسټ پلوه" په توګه غندلي دي.<ref name=":02" /> == دیموګرافیکي معلومات == د ۲۰۱۹ زکال د اکتوبر میاشتې د ملي سروې پر بنسټ چې د رزومکوف مرکز له خوا چې د عامه پالیسۍ خپلواک څیړنیز بنسټ دی، ترسره شوه. په دې سروې کې ۶۴.۹ ارتودوکس مسیحي، ۹.۵ سلنه یوناني کاتولیک، ۱.۸ سلنه پروتستانت، ۱.۶ سلنه رومي کاتولیک، ۰.۱ سلنه یهودي، ۰.۱ سلنه مسلمانان، نور ۸ سلنه خپل ځان د "یوازې یو عیسوی" په توګه معرفي کړی او ۱۲.۸ سلنه ځواب ورکړی چې دوی په کومې مذهبي ډلې پورې تړاو نه لري. د بودایانو، هندوانو، د نورو ادیانو پیروانو او هغو کسانو چې خپل دین یې نه دی څرګند کړی، د نفوس پاتې سلنه تشکیلوي.   <ref name=":52">{{Cite web|title=International Religious Freedom Report 2019 Ukraine|url=https://www.state.gov/reports/2019-report-on-international-religious-freedom/ukraine/|access-date=2020-07-01|website=United States Department of State|language=en-US}}</ref> === د دينې ډلو نور تقسیم بندي === همدا راز رازومکوف بنسټ سروې ۶۴.۹ سلنه د مسیحي ارتودوکس پیژندل شوي ډله په ۱۳.۲ سلنه د اوکراین د نوي جوړې شوې ارتودوکس کلیسا پلویان، ۷.» سلنه د اوکراین د ارتودوکس کلیسا – کییف مشرانو پلویان، ۱۰.۶ سلنه د اوکراین ارتودوکس کلیسا (د مسکو مشرانو) پلویان، ۳۰.۳ سلنه "یوازې یو ارتودوکس معتقد؛" او ۳.۱ سلنه ناڅرګنده وېشلي دي. د فرهنګ وزارت د معلوماتو له مخې، UOC-KP د هېواد په ټولو ولایتونو کې ټولنې لري؛ د UOC-KP د پیروانو لوی شمېر د هېواد په لویدیځو او مرکزي سیمو کې اوسیږي. همدا راز UOC-MP هم په ټول هېواد کې ټولنې لري. د UAOC (د اوکراین خپلواکه ارتودوکس کلیسا) ډیری ټولنې د هېواد په لویدیځه برخه کې دي. <ref name=":53">{{Cite web|title=International Religious Freedom Report 2019 Ukraine|url=https://www.state.gov/reports/2019-report-on-international-religious-freedom/ukraine/|access-date=2020-07-01|website=United States Department of State|language=en-US}}</ref><ref name=":03">''International Religious Freedom Report 2017,'' US Department of State, Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor. {{PD-notice}}</ref> د اوکراین د یوناني کاتولیک کلیسا پیروان چې ترټولو لوی غیر ارتودوکس کلیسایي پیروان دي، د اټکل له مخې، څلور میلیونه غړي لري. د دې چې ډېری يې په لویدېځو د لویف، لوتسک، ایوانو- فرانکیوسک، او ترنوپیل ولایتونو کې ژوند کوي. د رومي کاتولیک کلیسا شاوخوا یو میلیون پیروان لري چې ډېری ټولنې یی په لیویف، خمیلنیتسکي، ژیتومیر، وینجیت او زکرپتیا ولایتونو کې اوسېږي. <ref name=":03" /> د انجیل باپتیست ټولنه د اوکراین ترټولو لویه پروټستانت پلوه ټولنه ده. په نورو عیسوي ډلو پینتیکوسټال د اوومې ورځې ظهور کوونکي لوتران، د انګریزي کلیسا پلویان، د کالوین پلویان، د عیسي د ژر راتګ پلویان یا میتودیستان، پریسبیتریان، د عیسي شاهدان، او د عیسی مسیح د کلیسا د وروستیو ورځو اولیا شامل دي.   <ref name=":03" /> د مسلمانانو نفوس د حکومتي ادارو او خپلواکو څیړنیز بنسټونو د شمېرو له مخې ۵۰۰۰۰۰ اټکل کوي. ځينې مسلمان مشران دا شمېر دوه ميليونه په ګوته کوي. د حکومتي شمېرو له مخې، د مسلمانانو اکثريت يې کريميا تاتاريان دي، چې شمېر يې ۳۰۰۰۰۰ اټکل شوی دی. <ref name=":03" /> د حکومتي سرشمیرنې د ۲۰۰۱ ز کال د ډیټا پر بنسټ، ۱۰۳۶۰۰ یهودان په دې هېواد کې ژوند کوي چې د نفوس نږدې ۰.۲ سلنه جوړوي. خو د یهودي موسساتو او ټولنو ټولنه (VAAD)  وایي چې په دې هېواد کې نږدې ۳۰۰۰۰۰ یهودي نسلونه ژوند کوي.<ref name=":03" /> === هغه سیمې چې د روسیې د پوځي لاسوهنې له امله اغیزمنې شوې دي. === د (VAAD)  له قوله، د روسیې پوځي لاس وهنې د مخه، په ختیځ اوکراین کې نږدې ۳۰۰۰۰ یهودیان د ډونباس په سیمه کې اوسېدل. یهودي ډلې اټکل کوي چې د روسیې سره د یوځای کیدو دمخه د ۱۰۰۰۰ څخه تر ۱۵۰۰۰ پورې یهودي اوسیدونکي په کریمیا کې اوسیدل. په دې هېواد کې بودایان، د فالون ګونګ پیروان، د بهايي عقیدې پیروان او د کرشنا د د فکر د نړیوالې ټولنې پیروان هم شته. <ref name=":03" /> == سرچينې او ياداښتونه == nkp4l7ak15mii2r6u7uwg4dd5hii251 0 59003 370184 275738 2026-11-02T14:26:47Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370184 wikitext text/x-wiki چاپېریالي تنزيل د سرچينو، لکه: د هوا، اوبو او خاورې کيفيت، د ايکوسيستم ويجاړي، د استوګنځای ويجاړي، د وحشي حيواناتو له منځه وړنې او ککړتيا د تخليې يا کمزوري کېدو په واسطه د چاپېريال ويجاړېدنه ده. دا چاپېریال ته د هر ويجاړونکي يا نامطلوب بدلون يا مزاحمت په توګه تعريفېږي. <ref>Johnson, D.L., S.H. Ambrose, T.J. Bassett, M.L. Bowen, D.E. Crummey, J.S. Isaacson, D.N. Johnson, P. Lamb, M. Saul, and A.E. Winter-Nelson. 1997. Meanings of environmental terms. Journal of Environmental Quality 26: 581–589.</ref> چاپېریالي تنزيل يو له لسو ننګونو نه دی، چې د ملګرو ملتونو د ننګونو او بدلونونو د لوړې کچې بورډ په واسطه ورته په رسمي ډول پام شوی دی. د افت د کمولو لپاره د ملګرو ملتونو نړيواله کړنلاره چاپېریالي تنزيل په دې ډول راپېژني: د چاپېریال د ظرفيت لږوالی چې ټولنيزو او ايکولوژيکي موخو او اړتياوو تر لاسه کولو کې پاتې راځي. چاپېریالي تنزيل په زياتو ډولونو کې راځي. کله چې طبيعي استوګنځايونه ويجاړ شوي وي يا طبيعي سرچینې کمزورې شوې يا تخليه شوې وي، دا معنا چې چاپېریال تنزيل کړی دی. د دې ستونزې پر وړاندې هڅو کې چاپېریالي ساتنه او د چاپېریالي سرچينو تنظيم شاملېږي. <ref>{{cite web|url=http://www.unisdr.org/eng/library/lib-terminology-eng%20home.htm|title=ISDR : Terminology|publisher=The International Strategy for Disaster Reduction|access-date=2010-06-09|date=2004-03-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130103034845/http://www.unisdr.org/eng/library/lib-terminology-eng%20home.htm|archivedate=2013-01-03|url-status=dead}}</ref> ساينسپوهان ادعا کوي چې، د انسان فعاليت ځمکه په شپړمې کتلې وژونکې پېښې بدله کړې ده. د بيولوژيکي توپير له لاسه ورکولو، په ځانګړي ډول د انسانانو د نفوس زیاتوالي کې او د انساني نفوس پر له پسې وده او د نړۍ د شتمنو په واسطه يې د طبيعي سرچينو زيات مصرف ونډه لرلې ده. د وحشي حيواناتو ژوند نړيوال صندوق (World Wildlife Fund) د ۲۰۲۰ز کال يو راپور وموندل چې: د انسان فعاليت په مشخص ډول زيات مصرف، د وګړو زياتوالی يا وده او سختې کرنې له ۱۹۷۰ ز راهيسې د فقاريه وحشي حيواناتو ژوند ۶۸% ويجاړ کړی دی. د بيولوژيکي توپير او ايکوسيستم خدمتونو باندې د نړيوالې پانګې اچونې راپور (Global Assessment Report) په ۲۰۱۹ ز کې د ملګرو ملتونو د IPBES (د بيولوژيکي توپير او ايکوسيستم خدمتونو په اړه د بين الحکومتي ساينس – پاليسۍ کړنلاره: Intergovernmental Science – Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services) خپره شوه. ذکر شوي راپور ثابتول چې لږ تر لږه د نباتاتو او حيواناتو يو ميليون نوعې د انساني سببونو له امله له منځه تللو سره مخامخ دي. دا سببونه لکه: پراخېدونکې انساني ځمکه د زياتې کب نيونې تر څنګ، د صنعتي زراعت او د کورنيو حيواناتو د روزنې لپاره کارول کېږي. <ref>{{Cite book|last=Kolbert|first=Elizabeth|author-link=Elizabeth Kolbert|title=The Sixth Extinction: An Unnatural History|title-link=The Sixth Extinction: An Unnatural History|year=2014|publisher=[[Henry Holt and Company]]|location=New York City|isbn=978-0805092998}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Ripple WJ, Wolf C, Newsome TM, Galetti M, Alamgir M, Crist E, Mahmoud MI, Laurance WF|title=World Scientists' Warning to Humanity: A Second Notice|journal=[[BioScience]]|volume=67|issue=12|pages=1026–1028|date=13 November 2017|doi=10.1093/biosci/bix125|author-link1=William J. Ripple|quote=Moreover, we have unleashed a mass extinction event, the sixth in roughly 540 million years, wherein many current life forms could be annihilated or at least committed to extinction by the end of this century.|title-link=World Scientists' Warning to Humanity|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Pimm|first8=C. M.|pmid=24876501|quote=The overarching driver of species extinction is human population growth and increasing per capita consumption.|doi=10.1126/science.1246752|pages=1246752|issue=6187|volume=344|journal=Science|url=http://static.squarespace.com/static/51b078a6e4b0e8d244dd9620/t/538797c3e4b07a163543ea0f/1401395139381/Pimm+et+al.+2014.pdf|title=The biodiversity of species and their rates of extinction, distribution, and protection|date=30 May 2014|first9=J. O.|last9=Sexton|last8=Roberts|first1=S. L.|first7=P. H.|last7=Raven|first6=L. N.|last6=Joppa|first5=J. L.|last5=Gittleman|first4=T. M.|last4=Brooks|first3=R.|last3=Abell|first2=C. N.|last2=Jenkins|s2cid=206552746}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Ceballos|volume=114|pmid=28696295|pmc=5544311|quote=Much less frequently mentioned are, however, the ultimate drivers of those immediate causes of biotic destruction, namely, human overpopulation and continued population growth, and overconsumption, especially by the rich. These drivers, all of which trace to the fiction that perpetual growth can occur on a finite planet, are themselves increasing rapidly.|doi=10.1073/pnas.1704949114|pages=E6089–E6096|issue=30|journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|PNAS]]|first1=Gerardo|title=Biological annihilation via the ongoing sixth mass extinction signaled by vertebrate population losses and declines|date=23 May 2017|first3=Rodolfo|last3=Dirzo|first2=Paul R.|last2=Ehrlich|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite news|last=Greenfield|first=Patrick|date=September 9, 2020|title=Humans exploiting and destroying nature on unprecedented scale – report|url=https://www.theguardian.com/environment/2020/sep/10/humans-exploiting-and-destroying-nature-on-unprecedented-scale-report-aoe|work=[[The Guardian]]|access-date=September 10, 2020}}</ref><ref>{{cite news|last=Plumer|first=Brad|date=May 6, 2019|title=Humans Are Speeding Extinction and Altering the Natural World at an 'Unprecedented' Pace|url=https://www.nytimes.com/2019/05/06/climate/biodiversity-extinction-united-nations.html|work=[[The New York Times]]|access-date=June 21, 2019|quote=“Human actions threaten more species with global extinction now than ever before,” the report concludes, estimating that “around 1 million species already face extinction, many within decades, unless action is taken.”}}</ref><ref>{{cite news|last=Vidal|first=John|date=March 15, 2019|title=The Rapid Decline Of The Natural World Is A Crisis Even Bigger Than Climate Change|url=https://www.huffpost.com/entry/nature-destruction-climate-change-world-biodiversity_n_5c49e78ce4b06ba6d3bb2d44|work=[[The Huffington Post]]|access-date=June 21, 2019|quote="The food system is the root of the problem. The cost of ecological degradation is not considered in the price we pay for food, yet we are still subsidizing fisheries and agriculture." - Mark Rounsevell}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.theguardian.com/environment/2019/may/06/human-society-under-urgent-threat-loss-earth-natural-life-un-report|title=Human society under urgent threat from loss of Earth's natural life|last=Watts|first=Jonathan|date=May 6, 2019|access-date=June 21, 2019|newspaper=The Guardian}}</ref> له۰۰۰ کلونو پخوا نه راپدېخوا چې زراعت رامنځته شوی دی، انسانانو د ځمکې د سطحې نږدې ۷۰% د زرغونوالي د نيمايي کمښت په نړيوالې بيولوژيکي کتلې سره بدله کړې ده او ځمکنی حيواني ټولنې په بيولوژيکي توپير (تنوع زيستی) کې په اوسط ډول له ۲۰% نه زيات کموالی ګوري. د ۲۰۲۱ ز کال يوه څېړنه وايي چې: د ځمکنۍ سطحې د نباتاتو يوازې ۳% په ايکولوژيکي او رب النوعي ډول د اصلي حيواني انواعو په روغ رمټ نفوس سره مطلوبې سيمې او او غير انساني نښو ته لږ بشپر دي. <ref>{{cite journal|last1=Bradshaw|first16=Mathis|last13=Ripple|first13=William J.|last14=Saltré|first14=Frédérik|last15=Turnbull|first15=Christine|last16=Wackernagel|last17=Blumstein|last12=Raven|first17=Daniel T.|date=2021|title=Underestimating the Challenges of Avoiding a Ghastly Future|journal=Frontiers in Conservation Science|volume=1|issue=|pages=|doi=10.3389/fcosc.2020.615419|first12=Peter H.|first11=Graham|first1=Corey J. A.|last6=Diamond|last2=Ehrlich|first2=Paul R.|last3=Beattie|first3=Andrew|last4=Ceballos|first4=Gerardo|last5=Crist|first5=Eileen|first6=Joan|last11=Pyke|last7=Dirzo|first7=Rodolfo|last8=Ehrlich|first8=Anne H.|last9=Harte|first9=John|last10=Harte|first10=Mary Ellen|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite news|last=Specktor|first=Brandon|date=January 15, 2021|title=The planet is dying faster than we thought|url=https://www.livescience.com/ghastly-future-global-crises.html|work=[[Live Science]]|location=|access-date=January 27, 2021}}</ref><ref>{{cite news|last=Carrington|first=Damian|date=April 15, 2021|title=Just 3% of world's ecosystems remain intact, study suggests|url=https://www.theguardian.com/environment/2021/apr/15/just-3-of-worlds-ecosystems-remain-intact-study-suggests|work=The Guardian|location=|access-date=April 16, 2021}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Plumptre|first1=Andrew J.|last2=Baisero|first2=Daniele|display-authors=etal.|date=2021|title=Where Might We Find Ecologically Intact Communities?|url=|journal=Frontiers in Forests and Global Change|volume=4|issue=|pages=|doi=10.3389/ffgc.2021.626635|doi-access=free}}</ref> د انساني ژوند او ښې اوسېدنې لپاره د دې ضايعاتو يا له لاسه ورکوونو پايلو جدي علاقې راپورته کړې دي. کرنيزې څانګې يا سکتور ته په پام سره د بېلګې په ډول د خوړو او کرنې لپاره د نړۍ د بيولوژيکي توپير حالت (''The State of the World’s Biodiversity for Food and Agriculture'') چې په ۲۰۱۹ زکې د ملګرو ملتونو د خوړو او کرنې سازمان په واسطه خپور شو بيانوي چې: «هېوادونه راپور ورکوي چې زيات هغه انواع چې د ګرده افشانۍ، د وبا (طاعون)، طبيعي دښمنانو، د خاورې موجوداتو او د وحشي خوړو انواعو په ګډون د حياتي ايکوسيستم خدمتونو ته مرسته کوي، د استوګنځايونو د ويجاړۍ او تنزيل، زياتې په کار اچونې، ککړتيا او نورو ګواښونو د پایلو په توګه په نفې کې دي» او دا چې:«کليدي ايکوسيستم چې خوړو او کرنې ته د تازه اوبو د رسولو، د خطراتو پر وړاندې د ژغورنې او لکه د کب او ګرده افشان انواعو په  ګډون د استوګنځي زېرمې يو شمېر اړين خدمتونه سرته رسوي، چې د له منځه تللو او زوال وړ دي. <ref name=":02">{{Cite book|url=http://www.fao.org/3/CA3129EN/ca3129en.pdf|title=The State of the World's Biodiversity for Food and Agriculture|publisher=FAO|year=2019|isbn=978-92-5-131270-4|location=Rome}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://www.fao.org/3/CA3229EN/CA3229EN.pdf|title=In brief − The state of the World's Biodiversity for Food and Agriculture|publisher=FAO|year=2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191004065605/http://www.fao.org/3/ca3229en/ca3229en.pdf|archive-date=4 October 2019}} [[c:File:The_State_of_the_World's_Biodiversity_for_Food_and_Agriculture_−_In_Brief_(FAO).pdf|Alt URL]]</ref> == د اوبو تنزيل == د چاپېریالي تنزيل يوه ستر عنصر په ځمکه باندې د تازه اوبو د سرچينو خلاصېدل يا کمزوري کېدل دي. د ځمکې پر سطحه د ټولو اوبو نږدې 2.5% يې تازه اوبه دي، چې نورې ټولې يې مالګينې دي. د ذکر شوو تازه اوبو 69% د انترکتيکا او ګرينلېنډ په يخونو کې ګنګل دي. نو د 2.5% تازه اوبو يوازې 30% يې د ګټې اخيستنې لپاره د لاسرسي وړ دي. تازه اوبه په استثنايي ډول يوه مهمه سرچينه ده، چې د ځمکې پر مخ ژوند ورپورې تړلی دی. اوبه د بايوسفير په طبقه کې د ژوند ټولو بڼو ته غذايي مواد، مینرالونه او کيمياوي مواد لېږدوي، چې نباتات او حيوانات دواړه رانغاړي او د ځمکې سطحې ته په لېږدونې او د موادو په بې ځايه کوونې سره شکل او قالب ورکوي. <ref>{{Cite journal|title=Climate change, environmental degradation and migration|doi=10.1007/s11069-009-9419-7|first5=A.|last5=Julca|first4=F.|last4=Renaud|first3=A.|last3=Oliver-Smith|pages=689–715|journal=Natural Hazards|date=December 2010|first2=H.|last2=Hamza|first1=K.|last1=Warner|issue=3|volume=55|s2cid=144843784}}</ref><ref>{{cite news|title=In Africa, War Over Water Looms As Ethiopia Nears Completion Of Nile River Dam|url=https://www.npr.org/2018/02/27/589240174/in-africa-war-over-water-looms-as-ethiopia-nears-completion-of-nile-river-dam?t=1595668819363|work=[[NPR]]|date=27 February 2018}}</ref><ref name="eekhout">[http://www.climate.org/topics/water.html ”Water.”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111206033353/http://www.climate.org/topics/water.html|date=2011-12-06}} Climate Institute. Web. Retrieved 2011-11-03.</ref><ref name="issues">Young, Gordon J., James Dooge, and John C. Rodda. Global Water Resource Issues. Cambridge UP, 2004.</ref> د تازه اوبو درې سترې کارونې د اوبو د 95% مصرف دليل دی؛ نږدې 85% تازه اوبه د کرنيزې ځمکې د خړوبولو، ګولف دورو او پارکونو لپاره مصرفيږي. 6% تازه اوبه د کورنيو موخو، لکه: د کور دننه مينځلو او له کوره د باندې باغچې او چمنونو لپاره کارول کېږي او 4% يې د صنعتي موخو، لکه: processing، مينځلو او په توليدي مرکزونو کې د يخولو لپاره مصرفېږي. اټکل شوي دي چې په ټوله نړۍ کې په هرو درېيو تنو کې يو يې وار له مخه د اوبو له کمښت سره مخامخ کېږي. د نړۍ د نفوسو نږدې يو پر پينځمه برخه د فزيکي اوبو کمښت په سيمو کې اوسېږي او د نړۍ د نفوسو څلورمه برخه په يو مخ پر وده هېواد کې اوسېږي چې د لاسرسي وړسيندونو نه د اوبو د کارونې د اړين ساختمان او تنظيم کمښت لري. د اوبو کمښت د نفوسو د ودې، د ښاريتوب زياتوالي، د ژوند لوړولو معيارونو او اقليمي بدلونونو په ګډون د راتلونکو زيآتو اټکل شوو مسئلو له امله يوه زياتېدونکې ستونزه ده. <ref name="change">Frederick, Kenneth D., and David C. Major. “Climate Change and Water Resources.” Climatic Change 37.1 (1997): p 7-23.</ref> === اقليمي بدلون او د تودوخې درجه === اقليمي بدلون د ځمکې د اوبو سرچينه په ګڼ شمېر طريقو اغېزمنولی شي. اټکل شوې ده چې په راتلونکو کلونو کې به د يو شمېر قوو د اغېزو له امله د نړيوالې تودوخې درجه پورته ولاړه شي. د اتموسفير کاربن ډای اکسايد کميت به لوړ شي او دا دواړه به د اوبو سرچینې اغېزمنې کړي. تبخير په پياوړي ډول د تودوخې په درجې او د لندبل(رطوبت) په لاسرسی پورې اړه لري، چې کولی شي، په نهايي ډول د لاسرسي وړ اوبو اندازه اغېزمنه کړي چې د ځمکې د سطحې اوبو سرچينې بيا ډکې او بشپړې کړي. د نباتاتو خوله کېدنه په کاربن ډای اکسايد کې د زياتوالي په واسطه اغېزمنېدلی شي، چې د دوی د اوبو کارونه کمولی شي، مګر د پاڼې برخې له ممکنه زياتوالي نه د دوی د اوبو کارونه لوړولی شي. د تودوخې لوړوالی په ژمي کې د واورې موسم کمولی شي او د واورې د ويلي کېدلو غلظت زياتولی شي، چې د خاورې رطوبت، سيلاب او وچکالۍ خطرونه او په سيمه باندې د متکي زېرمې ظرفيتونه اغېزمنوي. <ref name="arid">Ragab, Ragab, and Christel Prudhomme. "Soil and Water: Climate Change and Water Resources Management in Arid and Semi-Arid Regions: Prospective Challenges for the 21st Century". Biosystems Engineering 81.1 (2002): p 3-34.</ref> د معتدله ژمي د حرارت درجې په واورې کې د کموالي سبب کېږی، چې د اوړي په جريان کې د لږو شوو اوبو سرچينو کې پايله لرلی شي. دا په ځانګړي ډول په منځنيو پراخو او غرنيو سيمو کې اړين دي، چې په کنګل شوي زياتوالي باندې تکيه کوي چې خپل د سيند سيستمونه او د ځمکې د سطحې اوبو سرچينې بيا ډکې کړي. د دې سيمو جوړول په زياتېدونکي ډول د وخت په تېرېدو، د اوبو زېرمو ته حساس دي. د تودوخې په درجه کې زياتوالی به په اړين ډول په اوړي کې له طبيعي يخچالونو نه د اوبو په ويلې کېدنې کې د يوه تېز لوړوالي پايله ولري، چې په طبيعي يخچالونو کې د يوه شاته تګ په واسطه او په ويلي کېدنه کې د کموالي په واسطه او بالاخره په کلني ډول د طبيعي يخچالونو د پرله پسې کوچني کېدلو له امله د اوبو سرچينې په واسطه تعقيبېږي. <ref name="eekhout2">[http://www.climate.org/topics/water.html ”Water.”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111206033353/http://www.climate.org/topics/water.html|date=2011-12-06}} Climate Institute. Web. Retrieved 2011-11-03.</ref> == سرچینې == tdga6aul8gpbhjntmoad3iwm65vhuwc 0 59557 370180 276864 2026-11-02T14:02:44Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370180 wikitext text/x-wiki د ۲۰۲۱ ز کال د اګست په ۲۶ مه نېټه له افغانستان نه د امریکايي ځواکونو د تخلیې د عملیاتو پر مهال په سیمه ییز وخت ۱۷:۵۰ بجو (د نړیوال همغږي وخت په ۱۳:۲۰ بجو) د افغانستان په کابل ښار کې د حامد کرزي په نړیوال هوايي ډګر کې ځانمرګی برید ترسره شو. د ۱۷۰ افغان ملکي وګړو او ۱۳ امریکايي ځواکونو په ګډون لږ تر لږه ۱۸۳ کسان ووژل شول، دا د ۲۰۲۰ ز کال له فبروري میاشتې وروسته د افغانستان په جګړه کې لومړني پوځي امریکايي تلفات و. د اسلامي دولت د خراسان ولایت د دغه برید مسئولیت پر غاړه واخیست.<ref name="Euronews">{{cite news|title=Kabul explosions: 13 US soldiers and 72 Afghans killed in Islamic State suicide bombings|url=https://www.euronews.com/2021/08/26/us-confirms-there-has-been-an-explosion-outside-kabul-airport|work=[[Euronews]]|date=26 August 2021|access-date=26 August 2021|archive-date=26 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210826202434/https://www.euronews.com/2021/08/26/us-confirms-there-has-been-an-explosion-outside-kabul-airport|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|first1=Jamie|last1=Ross|first2=Justin|last2=Rohrlich|first3=Sami|last3=Yousafzai|first4=Noor|last4=Ibrahim|url=https://www.thedailybeast.com/explosion-reported-outside-kabul-airport|title=Sheer Chaos: At Least 13 U.S. Troops Killed as Blasts Rock Kabul Airport|website=[[The Daily Beast]]|date=26 August 2021|access-date=26 August 2021|archive-date=26 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210826143232/https://www.thedailybeast.com/explosion-reported-outside-kabul-airport|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|first1=Ivana|first7=Jennifer|archive-url=https://web.archive.org/web/20210826135330/https://www.cnn.com/2021/08/26/asia/afghanistan-kabul-airport-blast-intl/index.html|archive-date=26 August 2021|access-date=26 August 2021|date=26 August 2021|work=CNN|title=US troops and Afghans killed in suicide attacks outside Kabul airport|url=https://www.cnn.com/2021/08/26/asia/afghanistan-kabul-airport-blast-intl/index.html|last8=Lister|first8=Tim|last7=Hansler|last6=Cohen|last1=Kottasová|first6=Zachary|author-link5=Sam Kiley|last5=Kiley|first5=Sam|author-link4=Nick Paton Walsh|last4=Paton Walsh|first4=Nick|last3=Atwood|first3=Kylie|last2=Starr|first2=Barbara|url-status=live}}</ref><ref name="wsj1">{{cite news|last1=Trofimov|first1=Yaroslav|author-link1=Yaroslav Trofimov|last2=Youssef|first2=Nancy A.|author-link2=Nancy Youssef|last3=Rasmussen|first3=Sune Engel|date=26 August 2021|title=Kabul Airport Attack Kills 13 U.S. Service Members, at Least 90 Afghans|work=[[The Wall Street Journal]]|url=https://www.wsj.com/articles/afghanistan-kabul-airport-explosion-11629976397|url-status=live|access-date=27 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210826233837/https://www.wsj.com/articles/afghanistan-kabul-airport-explosion-11629976397|archive-date=26 August 2021}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-58351056|title=Afghanistan: US will hunt down Kabul airport attack jihadists, says Biden|work=BBC News|date=27 August 2021|access-date=27 August 2021|archive-date=27 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827033347/https://www.bbc.com/news/world-asia-58351056|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|last1=Brown|first6=Rebecca|archive-url=https://web.archive.org/web/20210826163912/https://www.usatoday.com/story/news/politics/2021/08/26/afghanistan-news-kabul-evacuations-continue-pullout-deadline-looms/5592386001/|archive-date=26 August 2021|work=[[USA Today]]|access-date=27 August 2021|url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/2021/08/26/afghanistan-news-kabul-evacuations-continue-pullout-deadline-looms/5592386001/|title=Latest from Afghanistan: Biden: 'We will not forgive'; Navy confirms 13th US service member killed in Kabul|date=26 August 2021|last6=Morin|first1=Matthew|first5=Courtney|last5=Subramanian|first4=Josh|last4=Meyer|first3=Tom Vanden|last3=Brook|first2=Joey|last2=Garrison|url-status=live}}</ref> د اګست په ۲۷ مه،  متحده ایالاتو په ننګرهار ولایت کې هوايي برید ترسره کړ. د متحده ایالاتو مرکزي قومانداني (USCENTCOM) وویل چې: په دغه برید کې یې د اسلامي دولت د خراسان ولایت درې غړي په نښه کړي. د اګست په ۲۹ مه نېټه متحده ایالاتو د بې پیلوټه الوتکې دویم برید په کابل کې وکړ، په دغه برید کې یو موټر په نښه شو چې دوی باور درلود د داعش د خراسان ولایت غړي لېږدوي، خو په اصل کې دغه موټر یو افغان مرسته کوونکی لېږداوه. په دغه برید کې د اووه ماشومانو په ګډون ۱۰ افغان ملکي وګړي ووژل شول.<ref name="NYT20210917">{{cite news|first1=Eric|last1=Schmitt|author-link1=Eric P. Schmitt|first2=Helene|last2=Cooper|author-link2=Helene Cooper|date=2021-09-17|title=Pentagon acknowledges Aug. 29 drone strike in Afghanistan was a tragic mistake that killed 10 civilians|url=https://www.nytimes.com/2021/09/17/us/politics/pentagon-drone-strike-afghanistan.html|access-date=2021-09-17|work=The New York Times|url-access=limited}}</ref><ref>{{Cite news|last1=Crawford|first1=Jamie|last2=Liebermann|first2=Oren|author-link2=Oren Liebermann|title=US military conducts airstrike against ISIS-K planner|url=https://www.cnn.com/2021/08/27/politics/us-military-airstrike-isis-k-planner-afghanistan/index.html|work=CNN|date=27 August 2021|access-date=28 August 2021}}</ref> == مخینه == د ۲۰۲۱ ز کال د اګست په ۱۵ مه نېټه طالبانو ته د کابل له لاسته ورتلو وروسته، د حامد کرزي نړیوال هوايي ډګر له افغانستان نه د وتو یوازنۍ لار وه. امنیتي اندېښنو وروسته له هغې وده وکړه چې له بګرام او پلچرخي بندخونو نه د اسلامي دولت د خراسان ولایت په سلګونو بندیان وتښتېدل. د اګست په ۱۶ مه پنټاګون د متحده ایالاتو کانګرس ته د کابل له سقوط وروسته په راتلونکو ورځو کې د داعش د بریدونو په اړه خبرداری ورکړ. د متحده ایالاتو ولسمشر جوبایډن له برید نه اونۍ وړاندې د دغه احتمالي برید په اړه ګڼ شمېر راپورونه ترلاسه کړي و، هغه د اګست په ۲۲ مه نېټه په سپینه مانۍ کې د خبرو پرمهال خبرداری ورکړ چې هر څومره چې د متحده ایالاتو ځواکونه په هغه هېواد (افغانستان) کې پاتې کېږي، هوايي ډګر ته څېرمه د امریکايي ځواکونو او وګړو پر وړاندې د داعش د بریدونو ګواښ زیاتېږي.<ref>{{Cite news|url=https://www.npr.org/2021/08/15/1027806863/the-taliban-seize-jalalabad-cutting-off-kabul-to-the-east|title=Taliban Fighters Enter Kabul As Helicopters Land at U.S. Embassy|work=[[NPR]]|date=15 August 2021|access-date=15 August 2021|agency=Associated Press|archive-date=15 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210815113718/https://www.npr.org/2021/08/15/1027806863/the-taliban-seize-jalalabad-cutting-off-kabul-to-the-east|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|last1=Sciutto|first1=Jim|last2=Lister|first2=Tim|url=https://www.cnn.com/2021/08/25/politics/isis-k-concerns-kabul-airport/index.html|date=26 August 2021|access-date=26 August 2021|title=US concerned about 'very specific threat stream' from ISIS-K against crowds outside Kabul airport|work=CNN|archive-date=25 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210825205546/https://www.cnn.com/2021/08/25/politics/isis-k-concerns-kabul-airport/index.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=September 19, 2021|first1=Rajshekhar Jha|title=Kabul bomber was held in Delhi 5 years ago, claims IS magazine|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/kabul-bomber-was-held-in-delhi-5-yrs-ago-claims-is-mag/articleshow/86329815.cms|access-date=2021-10-05|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref name="Pentagon">{{cite news|last1=Seligman|first1=Lara|last2=Ward|first2=Alexander|last3=Desiderio|first3=Andrew|title=ISIS terrorist threats jeopardize Afghanistan evacuation, Pentagon assessment warns|url=https://www.politico.com/news/2021/08/24/isis-terrorist-threats-afghanistan-kabul-evacuation-506807|access-date=28 August 2021|work=Politico|date=24 August 2021}}</ref><ref name="Pentagon1">{{cite news|last=Seligman|first=Lara|title=Pentagon warns of worsening terrorist threat as Taliban seize Afghanistan|url=https://www.politico.com/news/2021/08/16/pentagon-terrorists-taliban-afghanistan-505203|access-date=28 August 2021|work=Politico|date=16 August 2021}}</ref><ref name="cnn2608">{{Cite news|last=Liptak|first=Kevin|url=https://www.cnn.com/world/live-news/afghanistan-news-taliban-refugees-08-26-21-intl/h_7d8214c4830e050bcc4cd804c4f5c449|title=Biden warned of a potential attack in Kabul multiple times over past week|work=CNN|date=26 August 2021|access-date=26 August 2021|archive-date=26 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210826154311/https://www.cnn.com/world/live-news/afghanistan-news-taliban-refugees-08-26-21-intl/h_7d8214c4830e050bcc4cd804c4f5c449|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=The Latest: Biden warns of IS threat to Kabul evacuation|url=https://apnews.com/article/afghanistan-kabul-evacuation-3e03946e8f84540927761d0b83efd769|access-date=28 August 2021|work=Associated Press|date=22 August 2021}}</ref> له برید څو ساعته وړاندې، په کابل کې د متحده ایالاتو دیپلماتانو امریکايي وګړو ته خبرداری ورکړ چې د امنیتي ګواښونو له امله هوايي ډګر پرېږدي. د بریتانیا د وسله والو ځواکونو وزیر جمیس هایپي په هوايي ډګر باندې د داعش وسله والو د برید د سخت ګواښ خبرداری ورکړ. د متحده ایالاتو، بریتانیا او اسټرالیا سفارتونو هم د هوايي ډګر اړوند لوړو امنیتي ګواښونو په اړه خبرداری ورکړ.<ref>{{Cite news|url=https://www.cnn.com/2021/08/26/politics/president-joe-biden-afghan-refugees-donald-trump-immigration/index.html|title=Apparent suicide attack rocks Afghanistan evacuation as Biden's deadline looms|date=26 August 2021|access-date=26 August 2021|work=CNN|first=Stephen|last=Collinson|archive-date=26 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210826133414/https://www.cnn.com/2021/08/26/politics/president-joe-biden-afghan-refugees-donald-trump-immigration/index.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|last=Meredith|first=Sam|date=26 August 2021|title=UK reports 'high threat' of terrorist attack at Kabul airport; U.S. urges people to stay away|url=https://www.cnbc.com/2021/08/26/us-urges-people-to-avoid-kabul-airport-as-uk-warns-of-highly-credible-terror-threat.html|access-date=26 August 2021|work=[[CNBC]]|archive-date=26 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210826083416/https://www.cnbc.com/2021/08/26/us-urges-people-to-avoid-kabul-airport-as-uk-warns-of-highly-credible-terror-threat.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|title=Afghanistan: 'Very lethal attack' could occur at Kabul airport in matter of hours, minister says|url=https://news.sky.com/story/afghanistan-highly-credible-imminent-lethal-attack-could-occur-at-kabul-airport-in-matter-of-hours-minister-says-12390855|date=26 August 2021|access-date=26 August 2021|work=[[Sky News]]|first=Sophie|last=Morris|archive-date=26 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210826083751/https://news.sky.com/story/afghanistan-highly-credible-imminent-lethal-attack-could-occur-at-kabul-airport-in-matter-of-hours-minister-says-12390855|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|title=Afghanistan: US, allies warn of 'terror threat' at Kabul airport|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/8/26/us-uk-australia-warn-of-terror-threat-at-kabul-airport|date=26 August 2021|access-date=26 August 2021|work=Al Jazeera|archive-date=26 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210826062333/https://www.aljazeera.com/news/2021/8/26/us-uk-australia-warn-of-terror-threat-at-kabul-airport|url-status=live}}</ref> == برید == په ۲۰۲۱ ز کال کې له افغانستان نه د وتو پرمهال، ګڼ شمېر سیمه ییز او بهرني وګړي د وتو په موخه د هوايي ډګر په شاوخوا کې راغونډ شول. د هوايي ډګر په آبي دروازه کې ځانمرګي بریدګر خپل انتحاري واسکټ ته چاودنه ورکړه. له چاودنې وروسته ډزې پیل شوې او د هوايي ډګر ټولې دروازې وتړل شوې. د متحده ایالاتو چارواکو وویل چې: د اسلامي دولت د خراسان ولایت وسله وال کس په ګڼه ګوڼه کې په ډزو پیل وکړ او امریکايي ځواکونو هم ډزې پیل کړې. د ګڼ شمېر خبریالانو په خبره، عیني شاهدانو د وګړو په ګڼه ګوڼه باندې د ډزو او له چاودنې وروسته د مرګ ژوبلې یوه برخه د امریکايي ځواکونو له خوا وحشت ته اړونده وبلله. پنټاګون د اګست په ۲۸ مه د یوه خبري کنفرانس پر مهال په یو شمېر مرګ ژوبله کې د متحده ایالاتو د لاس لرلو مسئولیت ومانه.<ref>{{Cite news|last=Norman|first=Greg|date=26 August 2021|title=Kabul airport explosion described as 'complex attack'|url=https://www.foxnews.com/live-news/live-updates-taliban-gain-more-ground-in-afghanistan-as-they-close-in-on-kabul#post-426|access-date=26 August 2021|work=[[Fox News]]|archive-date=26 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210826143908/https://www.foxnews.com/live-news/live-updates-taliban-gain-more-ground-in-afghanistan-as-they-close-in-on-kabul#post-426|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Conley|first=Julia|url=https://www.salon.com/2021/08/28/biden-vows-to-continue-drone-strikes-in-afghanistan-following-airport-attack-make-them-pay_partner/|website=[[Salon.com]]|title=Biden vows to continue drone strikes in Afghanistan following airport attack: "Make them pay"|date=28 August 2021|access-date=6 September 2021}}</ref><ref>{{Cite news|last=Khalid|first=Asma|date=29 August 2021|title=Updates From Kabul After The Attack at the Airport|url=https://www.npr.org/2021/08/29/1032169482/updates-from-kabul-after-the-attack-at-the-airport|access-date=31 August 2021|work=NPR}}</ref><ref>{{Cite news|last=Shear|first=Michael D.|author-link=Michael D. Shear|date=26 August 2021|title=President Biden condemns terrorist attack and vows to hunt down those responsible|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/live/2021/08/26/world/afghanistan-taliban-biden-news#biden-afghanistan-kabul-airport-attack|access-date=31 August 2021}}</ref><ref>{{Cite news|last1=Cooper|first1=Helene|last2=Schmitt|first2=Eric|date=28 August 2021|title=A reprisal strike killed two ISIS militants and wounded another|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/08/28/world/us-airstrike-isis-k.html|access-date=31 August 2021}}</ref><ref name="Varshalomidze">{{Cite news|first1=Tamila|last1=Varshalomidze|first2=Usaid|last2=Siddiqui|first3=Ted|last3=Regencia|date=26 August 2021|title=Civilians, US troops among dozens killed in Kabul blasts|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/8/26/panic-grips-kabul-airport-as-evacuation-deadline-nears-live-news|access-date=26 August 2021|work=[[Al Jazeera]]|archive-date=26 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210826144611/https://www.aljazeera.com/news/2021/8/26/panic-grips-kabul-airport-as-evacuation-deadline-nears-live-news|url-status=live}}</ref> دغه چاودنه د چټلو اوبو په هغه ویاله کې وشوه، چېرې چې امریکايي ځواکونو د تخلیې په موخه پاسپورټونه، ویزې او نور اسناد هوايي ډګر ته د ننوتو د اجازې ورکولو په موخه کتل. یوه عیني شاهد وویل چې: د چاودنې له امله یې حس وکړ چې چا یې له پښو لاندې ځمکه لرې کړې او ومې لیدل چې نور هغه کسان چې د وتو په تمه وو، د چاودنې د زور له امله هوا ته پورته شول. لومړنیو راپورونو په تېروتنې سره څرګنده کړه چې دویمه چاودنه د بارون هوټل ته څېرمه ترسره شوې، خو په سبا ورځ یې څرګنده شوه چې دویمه چاودنه هېڅ نه ده ترسره شوې.<ref name="isil.reut">{{Cite news|last1=Ali|first1=Idrees|last2=Landay|first2=Jonathan|last3=Pamuk|first3=Humeyra|date=26 August 2021|title=Pentagon bracing for more attacks after troops killed at Kabul airport|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/explosion-outside-kabul-airport-casualties-unclear-pentagon-2021-08-26/|access-date=26 August 2021|work=Reuters}}</ref><ref>{{Cite news|date=26 August 2021|title=Pentagon confirms second explosion near Kabul airport and "a number of US and civilian casualties"|url=https://www.cnn.com/world/live-news/afghanistan-news-taliban-refugees-08-26-21-intl/h_dcc00688898bf996091169640d85e34e|access-date=26 August 2021|work=CNN}}</ref><ref>{{Cite news|last=Ali|first=Idrees|date=27 August 2021|title=Pentagon says Kabul attack carried out by one suicide bomber|url=https://www.reuters.com/world/pentagon-says-kabul-attack-carried-out-by-one-suicide-bomber-2021-08-27/|access-date=28 August 2021|work=Reuters}}</ref><ref>{{Cite news|last=Moore|first=Mark|date=26 August 2021|title=Kabul airport suicide bombing witness says young girl died in his arms|url=https://nypost.com/2021/08/26/kabul-bombing-witness-says-young-girl-died-in-his-armskabul-airport-suicide-bombing-witness-says-young-girl-died-in-his-arms/|url-status=live|access-date=27 August 2021|work=[[New York Post]]|archive-date=27 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827072010/https://nypost.com/2021/08/26/kabul-bombing-witness-says-young-girl-died-in-his-armskabul-airport-suicide-bombing-witness-says-young-girl-died-in-his-arms/}}</ref> دغه برید د داعش خراسان ډلې ترسره کړ، چې مسئولیت یې هم پر غاړه واخیست او د ځانمرګي بریدګر نوم یې عبدالرحمن الغوري اعلان کړ. طالبان له وړاندې د داعش د خراسان ډلې سره ښکېل و. کله چې پوښتنه وشوه چې ترهګرو څه ډول وکولای شول، د طالبانو د څارنې له ځایونو یا چک پاینټونو تېر شي، د متحده ایالاتو د مرکزي قوماندانۍ مشر جنرال کنټ مکنزي وویل: «دا چې آیا هغوی [طالبانو] اجازه ورکړې، دغه برید ترسره شي، زه نه پوهېږم. ... زه فکر نه کوم چې داسې څه دې شتون ولري چې ما متقاعد کړي چې هغوی دې اجازه ورکړې وي چې داسې وشي».<ref name="Burke">{{Cite news|last=Burke|first=Jason|author-link=Jason Burke|url=https://www.theguardian.com/world/2021/aug/26/isis-affiliate-iskp-is-prime-suspect-for-kabul-airport-suicide-bomb|title=Islamic State claims responsibility for Kabul airport blasts|date=26 August 2021|work=[[The Guardian]]|access-date=30 August 2021}}</ref><ref>{{Cite web|last=Goodenough|first=Patrick|date=26 August 2021|title=CENTCOM Head: US Military and Taliban 'Share a Common Purpose,' Doesn't Believe Taliban Let Attack Happen|url=https://www.cnsnews.com/article/international/patrick-goodenough/centcom-head-us-military-and-taliban-share-common-purpose|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827013707/https://cnsnews.com/article/international/patrick-goodenough/centcom-head-us-military-and-taliban-share-common-purpose|archive-date=27 August 2021|access-date=27 August 2021|website=CNSNews}}</ref><ref>{{Cite news|date=10 March 2020|title=Taliban fought IS with 'limited' US military support, US general reveals|url=https://www.france24.com/en/20200310-taliban-fought-is-with-limited-us-military-support-us-general-reveals|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210819233928/https://www.france24.com/en/20200310-taliban-fought-is-with-limited-us-military-support-us-general-reveals|archive-date=19 August 2021|access-date=27 August 2021|work=[[France 24]]|agency=[[Agence France-Presse]]}}</ref> == قربانیان == په دغه برید کې د تخلیې له عملیاتو نه د متحده ایالاتو د ملاتړ کوونکو ۱۳ امریکايي سرتېرو او ۱۶۹ افغان ملکي وګړو په ګډون لږ تر لږه ۱۸۲ کسان ووژل شول. په وژل شوو ملکیانو کې دوه بریتانوي دوه تابعیته وګړي هم و چې یو یې د یو بریتانوي وګړي ماشوم و. په پیل کې د دې راپور هم ورکړل شو چې ۲۸ طالب جنګیالي هم په دغه برید کې وژل شوي، خو وروسته طالب ویاند ذبیح الله مجاهد د آزادې اروپا له راډیو(آزادي راډیو) سره په مرکه کې دغه خبره رد کړه. په وژل شوو امریکایانو کې ۱۱ وسله وال سرتېري، د اروايي عملیاتو د اتمې ډلې یو سرتېری او د سمندري ځواکونو یو سرتېری وښودل شول. د امریکايي ځواکونو دغه تلفات د ۲۰۲۰ ز کال له فبروري میاشتې وروسته لومړني تلفات او په ۲۰۱۱ ز کال په افغانستان کې د بوینګ شینوک الوتکې له رانسکورېدو وروسته د امریکايي ځواکونو یوځلي په لویه کچه پوځي تلفات وو. <ref>{{cite press release|url=https://www.gov.uk/government/news/british-victims-of-kabul-terror-attack-foreign-secretarys-statement|title=British victims of Kabul terror attack: Foreign Secretary's statement|publisher=[[Foreign, Commonwealth and Development Office]]|date=27 August 2021|access-date=27 August 2021|archive-date=27 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827155143/https://www.gov.uk/government/news/british-victims-of-kabul-terror-attack-foreign-secretarys-statement|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|date=27 August 2021|title=Taliban Denies Fighters Killed in Kabul Airport Attack|url=https://gandhara.rferl.org/a/taliban-casualties-kabul-airport/31431582.html|access-date=27 August 2021|work=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]]|archive-date=28 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828005653/https://gandhara.rferl.org/a/taliban-casualties-kabul-airport/31431582.html|url-status=live}}</ref><ref name="Varshalomidze2">{{Cite news|first1=Tamila|last1=Varshalomidze|first2=Usaid|last2=Siddiqui|first3=Ted|last3=Regencia|date=26 August 2021|title=Civilians, US troops among dozens killed in Kabul blasts|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/8/26/panic-grips-kabul-airport-as-evacuation-deadline-nears-live-news|access-date=26 August 2021|work=[[Al Jazeera]]|archive-date=26 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210826144611/https://www.aljazeera.com/news/2021/8/26/panic-grips-kabul-airport-as-evacuation-deadline-nears-live-news|url-status=live}}</ref><ref name="wsj12">{{cite news|last1=Trofimov|first1=Yaroslav|author-link1=Yaroslav Trofimov|last2=Youssef|first2=Nancy A.|author-link2=Nancy Youssef|last3=Rasmussen|first3=Sune Engel|date=26 August 2021|title=Kabul Airport Attack Kills 13 U.S. Service Members, at Least 90 Afghans|work=[[The Wall Street Journal]]|url=https://www.wsj.com/articles/afghanistan-kabul-airport-explosion-11629976397|url-status=live|access-date=27 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210826233837/https://www.wsj.com/articles/afghanistan-kabul-airport-explosion-11629976397|archive-date=26 August 2021}}</ref><ref>{{cite news|title=Defense Department releases names of US service members killed in Afghanistan|url=https://edition.cnn.com/world/live-news/afghanistan-kabul-taliban-us-news-08-28-21/h_675be4324156edc80ef667536defe716|work=CNN|date=28 August 2021|access-date=28 August 2021|archive-date=28 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828175622/https://edition.cnn.com/world/live-news/afghanistan-kabul-taliban-us-news-08-28-21/h_675be4324156edc80ef667536defe716|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|last1=Kottasová|last8=Hansler|work=CNN|archive-date=27 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827090946/https://www.cnn.com/2021/08/27/asia/afghanistan-kabul-airport-attack-update-intl-hnk/index.html|url-status=live|url=https://www.cnn.com/2021/08/27/asia/afghanistan-kabul-airport-attack-update-intl-hnk/index.html|title=Evacuation from Afghanistan in final phase after deadly Kabul airport attack|date=27 August 2021|first9=Nectar|last9=Gan|first8=Jennifer|first7=Amy|first1=Ivana|last7=Woodyatt|first6=Zachary|last6=Cohen|first5=Sam|last5=Kiley|first4=Nick|last4=Paton Walsh|first3=Kylie|last3=Atwood|first2=Barbara|last2=Starr|access-date=27 August 2021}}</ref><ref>{{cite news|date=27 August 2021|title=U.S. on alert for further Kabul attacks in race to complete evacuations|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/western-nations-race-complete-afghan-evacuation-deadline-looms-2021-08-25/|url-status=live|access-date=27 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827000509/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/western-nations-race-complete-afghan-evacuation-deadline-looms-2021-08-25/|archive-date=27 August 2021}}</ref> په دغه برید کې د ۱۸ امریکايي پوځیانو او یو شمېر طالبانو په ګډون لږ تر لږه ۱۵۰ کسان ټپیان شوي وو.<ref>{{Cite news|last1=Hashemi|first1=Sayed Ziarmal|last2=Faiez|first2=Rahim|last3=Baldor|first3=Lolita C.|last4=Krauss|first4=Joseph|url=https://apnews.com/article/europe-france-evacuations-kabul-9e457201e5bbe75a4eb1901fedeee7a1|title=Kabul airport attack kills 60 Afghans, 13 US troops|work=Associated Press|date=26 August 2021|access-date=26 August 2021|url-status=live}}</ref> == غبرګونونه او ځواب == طالبانو دغه برید د خپل ویاند د یوه ټویټ په واسطه وغانده او څرګنده یې کړه چې: «شیطاني کړۍ به په سختي سره ودروي». طالبانو وروسته اعلان وکړ چې دوی به د داعش د خراسان ډلې د مشر شهاب المهاجر د نیولو په موخې له هرې ممکنې لارې چارې کار واخلي. د افغانستان پخواني اجرائیوي مشر او د افغانستان د ملي ائتلاف مشر عبدالله عبدالله هم دغه برید وغانده. یو شمېر ملکي وګړو خبریالانو ته څرګنده کړه چې: دغه برید له افغانستان نه د وتو په موخه د دوی هوډ د نورو بریدونو نه د وېرې له امله لا کلک کړی دی.<ref>{{Cite news|last1=Hashemi|title=Evacuations resume with new urgency after Kabul airport bombing as death toll now over 160|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828005653/https://abc7.com/10979761/|archive-date=28 August 2021|agency=Associated Press|work=[[KABC-TV]]|access-date=27 August 2021|url=https://abc7.com/10979761/|date=27 August 2021|first1=Sayed Ziarmal|first4=Cara|last4=Anna|first3=Kathy|last3=Gannon|first2=Tameem|last2=Akhgar|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/8/26/panic-grips-kabul-airport-as-evacuation-deadline-nears-live-news|title=Abdullah Abdullah condemns airport attack|work=Al Jazeera|date=26 August 2021|access-date=26 August 2021|archive-date=26 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210826080312/https://www.aljazeera.com/news/2021/8/26/panic-grips-kabul-airport-as-evacuation-deadline-nears-live-news|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|last=Farmer|first=Ben|date=27 August 2021|title=Ambitious new Isis-K leader becomes Taliban's most wanted enemy after Kabul attacks|work=[[The Daily Telegraph]]|url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2021/08/27/ambitious-new-isis-k-leader-becomes-talibans-wanted-enemy-kabul/|access-date=27 August 2021|archive-date=28 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828005653/https://www.telegraph.co.uk/world-news/2021/08/27/ambitious-new-isis-k-leader-becomes-talibans-wanted-enemy-kabul/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.foxnews.com/live-news/live-updates-taliban-gain-more-ground-in-afghanistan-as-they-close-in-on-kabul#post-444|title=Taliban condemns suicide bombing at Kabul airport|work=Fox News|date=26 August 2021|access-date=26 August 2021|archive-date=26 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210826164659/https://www.foxnews.com/live-news/live-updates-taliban-gain-more-ground-in-afghanistan-as-they-close-in-on-kabul#post-444|url-status=live}}</ref> د متحده ایالاتو ولسمشر جوبایډن له برید وروسته یوه عمومي وینا وکړه. هغه په دغه برید کې په وژل شویو امریکايي سرتېرو ویاړ وکړ او دوی یې «اتلان» وبلل، هغه وویل چې: دوی خپل ژوند «آزادۍ ته د خدمت په لار» کې ورکړی او له افغان قربانیانو سره  یې ژوره خواشیني څرګنده کړه. بایډن هغو کسانو ته چې متحده ایالاتو ته د زیان رسولو په هڅه کې دي وویل:«موږ تاسو تعقیب کوو او تاسو به د دې تاوان ورکړئ». د بریتانیا دولت هم څرګنده کړه چې: دوی به له افغانستان نه د وتو عملیاتو ته دوام ورکړي. ګڼ شمېر هېوادونو د کابل په هوايي ډګر برید وغانده، د قربانیانو او په هوايي ډګر کې د وتلو د عملیاتو ترسره کوونکو سرتېرو سره یې خپله همغږي اعلان کړه. دغه برید د اروپايي کمیسیون او ملګرو ملتونو له خوا هم وغندل شو. د جرمني لومړۍ وزیرې انګلا مرکل اسرائیلو ته خپل سفر لغوه کړ او د جرمني د ځواکونو د وتلو د بهیر څارلو په موخه په جرمني کې پاتې شوه. بایدڼ هم د اسرائیلو له لومړي وزیر نفتالي بنت سره د برید له امله د خپلې لیدنې مهال وځنډاوه. بریتانیا وویل چې: دوی به له دغه برید سره د ملکي وګړو ایستلو ته دوام ورکړي.<ref>{{Cite tweet|user=antonioguterres|number=1430960735295782917|title=I'm following with grave concern the situation at Kabul's airport & strongly condemn today's horrific terrorist attack. The incident underscores the volatility of Afghanistan, but also strengthens our resolve as we continue to deliver urgent assistance to the Afghan people.|first=António|last=Guterres|author-link=António Guterres|date=26 August 2021}}</ref><ref>{{cite tweet|user=vonderleyen|first=Ursula|last=von der Leyen|author-link=Ursula von der Leyen|number=1430923180462456834|title=I strongly condemn the cowardly and inhuman attacks on Kabul airport. It is essential to do everything to ensure the safety of people at the airport. The international community must work closely together to avoid a resurgence of terrorism in Afghanistan and beyond.|date=26 August 2021}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.ynetnews.com/article/hjnx2zuwk|title=Biden and Bennett speak on the phone following meeting delay|work=[[Ynet]]|first=Itamar|last=Eichner|date=27 August 2021|access-date=27 August 2021|archive-date=28 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828005657/https://www.ynetnews.com/article/hjnx2zuwk|url-status=live}}</ref> === د متحده ایالاتو هوايي بریدونه === د اګست په ۲۹ مه، د کابل له هوايي ډګر نه څو کیلومتره لرې یو موټر د متحده ایالاتو د بې پیلوټه الوتکې په برید کې په نښه شو. د قربانیانو د خپلوانو په خبره په دغه برید کې د اووه ماشومانو په ګډون ۱۰ ملکي وګړي ووژل شول. د سپټمبر په ۱۷ مه نېټه، د امریکا د مرکزي قومانداني مشر جنرال کنت مکنزي تائید کړه چې: بې پیلوټه الوتکې د اګست د ۲۹ مې په برید کې د داعش د خراسان ولایت هېڅ یو غړی نه دی وژل شوی. د امریکا د دفاع وزیر لوئید آستین او د پوځ لوی درستیز مارک میلي ومنله چې، په دغه برید کې وژل شوي کسان ټول بې ګناه ملکي وګړي وو.<ref>{{cite news|last=Brest|first=Mike|date=24 September 2021|title=US releases identity of target of first Afghanistan drone strike during withdrawal|url=https://www.washingtonexaminer.com/policy/defense-national-security/us-identifies-target-of-first-afghan-drone-strike|work=Washington Examiner|access-date=30 September 2021}}</ref><ref>{{cite news|last1=Starr|first1=Barbara|last2=LeBlanc|first2=Paul|date=28 August 2021|title=Biden says another terrorist attack on Kabul airport is 'highly likely' while vowing that US retaliatory strike was not 'the last'|url=https://www.cnn.com/2021/08/28/politics/isis-k-drone-strike-us-afghanistan/index.html|work=CNN|access-date=28 August 2021}}</ref> == سرچینې == 7xbsn6amyjiqe69croek5qpzuphv7g8 0 61066 370189 365793 2026-11-02T14:45:48Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370189 wikitext text/x-wiki '''ډېټا''' (Data) فردي حقایق، شمېرې یا معلوماتي موارد دي چې تر ډېره د عددونو په بڼه وي. په څه ناڅه تخنیکي مفهوم، ډېټا د یوه شخص یا څو اشخاصو یا شیانو په اړه د کمي او کیفي متغیراتو د اندازو مجموعه ده، په داسې حال کې چې یو '''ډېټم''' (datum، د ډېټا مفرده بڼه) د یوه متغیر یوه واحده اندازه ده.<ref name=":0">{{cite book|title=OECD Glossary of Statistical Terms|url=https://archive.org/details/oecdglossaryofst0000unse|page=[https://archive.org/details/oecdglossaryofst0000unse/page/119 119]|date=2008|publisher=OECD|isbn=978-92-64-025561}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/websitedbs/a3121120.nsf/home/statistical+language+-+what+are+data|title=Statistical Language - What are Data?|date=2013-07-13|website=Australian Bureau of Statistics|access-date=2020-03-09|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419010315/http://www.abs.gov.au/websitedbs/a3121120.nsf/home/statistical+language+-+what+are+data|archive-date=2019-04-19}}</ref> که څه هم د «ډېټا» او «معلوماتو» اصطلاحات تر ډېره د یوه او بل پر ځای کارول کېږي، خو دا اصطلاح جلا معناوې لري. په ځینو مشهورو خپرونو کې کله ناکله ویل کېږي چې ډېټا تر تحلیل وروسته پر معلوماتو بدلېږي. له دې سره سره، په اکاډمیکو یا علمي برخو کې ډېټا د یوې موضوع په اړه معلوماتي واحدونه دي. ډېټا په علمي څېړنو، د کاروبار په مدیریت (د بېلګې په توګه، د پلور، عاید، ګټې او د ونډو د بیې ډېټا)، مالي چارو، حکومتولۍ (د بېلګې په توګه د جرمونو کچه، د بې‌کارۍ کچه، د باسوادۍ کچه) او د انساني سازماني فعالیتونو په کابو هر ډول (د بېلګې په توګه د غیر انتفاعي سازمانونو له‌خوا د بې‌سرپناه خلکو سرشمېرنه) کې کارول کېږي. <ref>{{Cite web|url=https://www.diffen.com/difference/Data_vs_Information|title=Data vs Information - Difference and Comparison {{!}} Diffen|website=www.diffen.com|language=en|access-date=2018-12-11}}</ref> په ټولیز ډول ډېټا د تصمیم نیولو اتومونه دي: تر ټولو کوچني معلوماتي واحدونه دي چې د استدلال، بحث یا محاسبې لپاره د بنسټ په توګه کارول کېدای شي. ډېټا کېدای شي له مجملو مفکورو نیولې تر عیني اندازه‌ګیریو او حتا شمېرو پورې بېلابېله وي. ډېټا اندازه کېږي، راټولېږي، تحلیلېږي او د مجسمولو لپاره د ګرافونو، جدولونو یا تصویرونو په ډول کارول کېږي. ډېټا د یوه ټولیز مفهوم په توګه په دې معنا ده چې ځینې معلومات یا څه برخه پوهه د ښې استفادې لپاره په مناسب ډول وړاندې شوې ده. خامه ډېټا (ناپروسس ډېټا) تر هغه وړاندې چې د څېړونکو له‌خوا سمه او اصلاح شي، د عددونو او کرکټرونو یوه مجموعه ده. خامه ډېټا باید اصلاح شي چې د ثبت پر مهال رامنځته شوې تېروتنې یې له منځه لاړې شي. ډېټا معمولاً په پړاویز یا مرحله‌يي ډول پروسس کېږي او د یوه پړاو "پروسس شوې ډېټا" ښايي د بل پړاو د "خامې ډېټا" په توګه په پام کې ونیول شي. ساحوي ډېټا هغه خامه ډېټا ده چې په یوه ناکنترول شوي چاپېریال کې راټولېږي. تجربوي ډېټا هغه ډېټا ده چې د یوې علمي څېړنې په چوکاټ کې له مشاهدې او ثبت سره یوځای تولیدېږي. ډېټا "د ډیجیټل اقتصاد نوي تېل" بلل شوي دي.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.wired.com/insights/2014/07/data-new-oil-digital-economy/|title=Data Is the New Oil of the Digital Economy|first=Joris Toonders|last=Yonego|magazine=Wired|date=July 23, 2014|via=www.wired.com|access-date=April 27, 2022|archive-date=October 11, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231011010735/https://www.wired.com/insights/2014/07/data-new-oil-digital-economy/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://spotlessdata.com/blog/data-new-oil|title=Data is the new oil|date=July 16, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180716224058/https://spotlessdata.com/blog/data-new-oil|archive-date=2021-10-27}}</ref> == ریښه‌پېژندنه او ترمینالوژي == په انګلیسي ژبه کې د "ډېټا" کلمې لومړنۍ استفاده ۱۶۴۰مې لسیزې ته رسېږي. "ډېټا" کلمه په لومړي ځل په ۱۹۴۶ کال کې "د لېږد او ذخیرې وړ کمپیوټري معلوماتو" په معنا وکارېده. "د ډېټا پروسس" عبارت په لومړي ځل په ۱۹۵۴ کال کې وکارول شو.<ref name="EOL">{{Cite web|url=https://www.etymonline.com/word/data|title=data &#124; Origin and meaning of data by Online Etymology Dictionary|website=www.etymonline.com}}</ref><ref>{{Cite book|author=American Psychological Association|section=6.11|title=Publication Manual of the American Psychological Association: the official guide to APA style|publisher=American Psychological Association|year=2020|isbn=9781433832161}}</ref> == معنا == ډېټا، معلومات، پوهه او ځیرکتیا یو بل ته نږدې مفاهیم دي، خو هر یو یې د بل په اړه خپل رول لري او هره اصطلاح خپله ځانګړي معنا لري. د یوه معمول لیدلوري پر بنسټ، ډېټا را ټولېږي او تحلیلېږي. ډېټا یوازې هغه مهال د تصمیم نیولو لپاره پر مناسبو معلوماتو بدلېږي چې تحلیل شي. ویلای شو د یوه شخص لپاره د ډېټا د مجموعې د بامعناوالي کچه په دې پورې تړلې ده چې د هغه کس لپاره څومره د تمې خلاف ده. د ډېټا په یوه جریان کې د شته معلوماتو اندازه ښايي د «انټروپي شانون» یا د معلوماتو د تیورۍ په مرسته مشخصه شي.<ref>{{cite web|title=Joint Publication 2-0, Joint Intelligence|url=http://www.jcs.mil/Portals/36/Documents/Doctrine/pubs/jp2_0.pdf|work=Joint Chiefs of Staff, Joint Doctrine Publications|publisher=Department of Defense|access-date=July 17, 2018|pages=I-1|date=23 October 2013|تاريخ الأرشيف=18 July 2018|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180718055308/http://www.jcs.mil/Portals/36/Documents/Doctrine/pubs/jp2_0.pdf|url-status=dead|خونديځ نېټه=18 July 2018|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20180718055308/http://www.jcs.mil/Portals/36/Documents/Doctrine/pubs/jp2_0.pdf|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20180718055308/http://www.jcs.mil/Portals/36/Documents/Doctrine/pubs/jp2_0.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20180718055308/http://www.jcs.mil/Portals/36/Documents/Doctrine/pubs/jp2_0.pdf}}</ref> پوهه د یوې موضوع په اړه د معلوماتو په مرسته هغه درک ته ویل کېږي چې پر تجربه ولاړ وي. د بېلګې په توګه «د اورست غره» څوکه په ټولیز ډول ډېټا ګڼل کېږي. ارتفاع یا لوړوالی یې په دقیق ډول د ارتفاع‌سنج په مرسته اندازه کولی او په ډېټابېس کې یې دننه کولی شو. دا ډېټا ښايي په یوه کتاب کې د «اورست غره» په اړه له نورې ډېټا سره یوځای کړل شي تر څو غر د هغو کسانو لپاره په ګټور ډول تشرېح شي چې غواړي پر دې غره د ختلو لپاره تر ټولو ښه مېتود وټاکي. د غرونو پر سر د تګ پر تجربه ولاړ درک چې کولای شي له خلکو سره اورست څوکې ته په ختلو کې مرسته وکړي، پوهه ګڼل کېږي. د اورست څوکې ته په عملي ډول د ختلو بنسټ همدا پوهه ده چې ښايي «ځیرکتیا» وبلل شي. په بله وینا، ځیرکتیا د یوه شخص له‌خوا په داسې شرایطو کې د پوهې عملي استفادې ته ویل کېږي چې ښايي ښه پایله ترلاسه شي. پر دې بنسټ ځیرکتیا د «ډېټا»، «معلوماتو» او «پوهې» مفاهیم بشپړوي. د محاسباتي ماشینونو او دستګاوو تر جوړېدو وړاندې خلک مجبور وو چې ډېټا په لاسي ډول راټوله کړي او الګوګانې ورکړي. له کومه وخته چې محاسباتي دستګاوې او ماشینونه جوړ شوي، له هغه راهیسې دغه دستګاوې ډېټا هم را ټولولی شي. په ۲۰۱۰مه لسیزه کې کمپیوټرونه په ډېرو برخو کې د ډېټا راټولولو، یوځای کولو او پروسس کولو لپاره د بازار موندنې، د ښاریانو له‌خوا د ټولنیزو خدمتونو د استفادې د تحلیل او علمي څېړنو په برخو کې په پراخه کچه وکارېدل. دا الګوګانې په ډېټا کې د داسې معلوماتو په توګه په پام کې نیول کېږي چې د پوهې د ډېرولو لپاره کارول کېدای شي. دا الګوګانې ښايي د «حقیقت» په توګه تفسیر شي (که څه هم کېدای شي «حقیقت» یو ذهني مفهوم وي)  او ښايي په ځینو برخو یا فرهنګونو کې د اخلاقي معیارونو په توګه اجازه ولري. هغه پېښې چې فزیکي یا مجازي پاتې شوني تر شا پرېږدي، د ډېټا له لارې یې بیاموندای شو. کله چې د نښې یا مارک او مشاهدې تر منځ اړیکه پرې شي، نښه نوره د ډېټا په توګه په پام کې نه نیول کېږي.<ref>{{cite web|author=Akash Mitra|year=2011|title=Classifying data for successful modeling|url=https://dwbi.org/data-modelling/dimensional-model/16-classifying-data-for-successful-modeling|access-date=2017-11-05|archive-date=2017-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107030817/https://dwbi.org/data-modelling/dimensional-model/16-classifying-data-for-successful-modeling|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite journal|last=Tuomi|first=Ilkka|date=2000|title=Data is more than knowledge|journal=Journal of Management Information Systems|volume=6|issue=3|pages=103–117|doi=10.1080/07421222.1999.11518258}}</ref><ref>{{cite book|author=P. Beynon-Davies|year=2002|title=Information Systems: An introduction to informatics in organisations|url=https://archive.org/details/informationsyste0000beyn|publisher=[[Palgrave Macmillan]]|location=Basingstoke, UK|isbn=0-333-96390-3}}</ref><ref>{{cite book|author=P. Beynon-Davies|year=2009|title=Business information systems|url=https://archive.org/details/businessinformat0000beyn|publisher=Palgrave|location=Basingstoke, UK|isbn=978-0-230-20368-6}}</ref><ref>{{cite book|author=Sharon Daniel|title=The Database: An Aesthetics of Dignity}}</ref> میخانیکي محاسباتي دستګاوې د ډېټا د وړاندې کولو د ډول پر بنسټ ډلبندي کېږي. یو انالوګ کمپیوټر «ډېټا» د ولتاژ، واټن، موقعیت یا نورو فزیکي کمیتونو په توګه ښيي. یو ډيجیټل کمپیوټر بیا د «ډېټا» یوه ټوټه د هغو سېمبولونو د ترتیب یا لړۍ په ډول ښيي چې له یوې ثابتې الفبا څخه اخیستل شوي وي. تر ټولو معمول ډيجیټل کمپیوټرونه باینري الفبا (binary alphabet) کاروي، یعنې الفبا یې دوه کرکټرونه لري چې معمولاً «۰» او «۱» دي. ورپسې له باینري الفبا څخه تر دې لا ډېر نږدې یا اشنا نمایشونه لکه عددونه او توري جوړېږي. یو کمپیوټري پروګرام د ډېټا یوه داسې مجموعه ده چې د لارښوونو په توګه تفسیرېدای شي. ډېری کمپیوټري ژبې د پروګرامونو او نورو هغو ډېټاوو تر منځ توپير ته قایلېږي چې پروګرام پرې کار کوي، خو په ځینو ژبو کې په ځانګړي ډول په لیسپ (Lisp) او دې ته ورته نورو ژبو کې پروګرامونه په بنسټیز ډول له نورې ډېټا سره د تشخیص وړ نه دي. د مېټاډېټا تفکیک، یعنې د نورو ډېټاوو تشرېح هم ګټوره ده. د مېټاډېټا لپاره یوه ورته او په عین حال کې لومړنۍ اصطلاح «اړخیزه ډېټا» ده. د مېټاډېټا یوه معموله بېلګه د کتابتون د کتابونو فهرست دی چې د کتابونو محتویات تشرېح کوي. == سرچينې == 4s3iq3t6lv8sfg3w6gh30hn7rog2nhw 0 61511 370171 366841 2026-11-02T12:17:15Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370171 wikitext text/x-wiki ورښتي ځنګلونه هغو ځنګلونو ته ویل کېږي چې هسکې او تاج‌پوښه ونې، مرطوب نباتات، لیانا او اېپي‌فایت ولري او اورلګېدنه په‌کې رامنځ‌ته نه‌شي. ورښتي ځنګلونه په دوو ډولونو «استوایي ورښتي ځنګلونه او معتدل ورښتي ځنګلونه» باندې وېشلای شو، خو نور ډولونه هم لري. داسې اټکل کېږي چې ګواکې د ټولو ژوندیو نوعو له 40 تر 75 سلنه د ورښتي ځنګلونو اصلي موجودات دي. کېدای شي د استوایي ورښتي ځنګلونو د نباتاتو میلیون ډولونه، حشرې او مایکرواورګانیزمونه لا هم کشف شوي نه‌وي. استوایي ورښتي ځنګلونه «د ځمکې غمي» او «د نړۍ تر ټولو ستر درملتون» په نامه یادېږي، دا ځکه چې د طبیعي درملو یو پر څلورمه برخه په دغو ځنګلونو کې کشف شوې ده.<ref name="Variables">{{cite web|url=http://www.rainforests.net/variables.htm|title=Rainforests.net – Variables and Math|access-date=2009-01-04|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081205135329/http://www.rainforests.net/variables.htm|archive-date=2008-12-05}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.animalcorner.co.uk/rainforests/rainforests.html|title=Rainforests at Animal Center|publisher=Animalcorner.co.uk|date=2004-01-01|access-date=2012-08-26|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120708045901/http://www.animalcorner.co.uk/rainforests/rainforests.html|archive-date=2012-07-08}}</ref> ورښتي ځنګلونه او همدا راز د ورښتي ځنګلونو اصلي ډولونه، د ځنګل‌وهنې او په پایله کې یې د نباتاتو د اصلي ځای له منځه تللو او د اټموسفیر د ککړتیا له‌امله، په چټکۍ سره د نابودېدلو په حال کې دي.<ref>{{cite web|url=http://rainforests.mongabay.com/0908.htm|title=Impact of Deforestation – Extinction|publisher=Rainforests.mongabay.com|access-date=2012-08-26}}</ref> == تعریف == ورښتي ځنګلونه هغو ځنګلونو ته ویل کېږي چې هسکې او تاج‌پوښه ونې، د رطوب لوړه کچه، نمجن نباتات، د تویې شویو پاڼو یو نمجن قشر، لیانا او اېپي‌فایت ولري او اورلګېدنه په‌کې رامنځ‌ته نه‌شي. د ورښتي ځنګلونه لویه برخه استوایي یا معتدل ورښتي ځنګلونه دي، خو د نیمه‌استوایي ورښتي ځنګلونو، ساحلي ورښتي ځنګلونو، په ورېځو پوښل شوي ځنګلونو، د انګورو ګڼ تاکونو او ان وچ ورښتي ځنګلونو په څېر نور ډولونه هم لري.<ref name="WTMA">{{cite web|title=Rainforests|url=https://www.wettropics.gov.au/rainforest|publisher=Wet Tropics Management Authority|access-date=9 July 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221016111323/https://www.wettropics.gov.au/rainforest|archivedate=16 October 2022|url-status=dead}}</ref><ref name="Qld.">{{cite web|title=Rainforests|url=https://www.qld.gov.au/environment/plants-animals/habitats/rainforests|publisher=The State of Queensland|access-date=9 July 2021}}</ref><ref name="OEH">{{cite web|title=Rainforests|url=https://www.environment.nsw.gov.au/threatenedSpeciesApp/VegFormation.aspx?formationName=Rainforests|publisher=New South Wales Government Office of Environment and heritage|access-date=9 July 2021}}</ref><ref name="dpipwe">{{cite web|title=Dry Rainforest|url=https://dpipwe.tas.gov.au/conservation/conservation-on-private-land/bush-information-management/identify-your-bush-type/bush-with-a-tree-layer-made-up-of-trees-that-are-not-eucalypts/dry-rainforest|publisher=Tasmanian Government Department of Primary Industries, Parks, Water and Environment|access-date=9 July 2021|archive-date=9 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709183043/https://dpipwe.tas.gov.au/conservation/conservation-on-private-land/bush-information-management/identify-your-bush-type/bush-with-a-tree-layer-made-up-of-trees-that-are-not-eucalypts/dry-rainforest|url-status=dead}}</ref><ref name="NSW">{{cite web|title=Western Sydney Dry Rainforest|url=https://www.environment.nsw.gov.au/resources/nature/EECinfoWesternSydneyDryRainforest.pdf|publisher=New South Wales Governemt Department of Planning, Industry and Environment|access-date=9 July 2021}}</ref> === استوایي ورښتي ځنګلونه === استوایي ورښتي ځنګلونه هغو ځنګلونو ته ویل کېږي چې اقلیم یې تود او مرطوب وي او د پام‌وړ وچ فصل ونه‌لري او په ټولیز ډول، د استوا کرښې په شمالي او سویلي 10 درجو عرض‌البلد ترمنځ پراته دي. د کال په ټولو میاشتو کې د تودوخې میاشتنۍ منځنۍ درجه شاوخوا 18°C (64°F) ده. د کلني ورښت منځنۍ کچه له 168cm (66in) څخه کمه نه‌ده او کېدای شي له 1,000cm (390in) څخه هم زیاته شي، په داسې حال کې چې، په ټولیز ډول، د 175cm (69in) او 200cm (79in) ترمنځ پاتې کېږي.<ref>Susan Woodward. [http://www.radford.edu/~swoodwar/CLASSES/GEOG235/biomes/rainforest/rainfrst.html Tropical broadleaf Evergreen Forest: The rainforest.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080225054655/http://www.radford.edu/~swoodwar/CLASSES/GEOG235/biomes/rainforest/rainfrst.html|date=2008-02-25}} Retrieved on 2008-03-14.</ref><ref name="Newman, Arnold 2002">Newman, Arnold. The Tropical Rainforest : A World Survey of Our Most Valuable Endangered Habitat : With a Blueprint for Its Survival. New York: Checkmark, 2002. Print.</ref> د نړۍ ډېري استوایي ځنګلونه د موسمي ټاپو له موقعیت سره تړلي دي، چې د بین‌الاستوایي متقاربې سیمې په نامه هم یادېږي. د استوایي مرطوبو ځنګلونو لویه برخه په استوایي سیمو کې د رأس‌السرطان او رأس‌الجدي مدارونو ترمنځ پرته ده. استوایي ورښتي ځنګلونه د اسیا په سویل‌ختیځ کې (له میانمار (برما)) څخه نیولې تر فلیپین، مالیزیا، اندونیزیا، نوې پاپوا ګینه او سریلانکا پورې او همدا راز د افریقا د صحرا په سویلي هېوادونو کې له کامرون څخه نیولې تر کانګو (د کانګو ورښتي ځنګل) پورې، په سویلي امریکا (لکه: د آمازون ورښتي ځنګل)، مرکزي امریکا (لکه: بوسَواس، سویلي یوکاتان ټاپووزمه-اېل پتن-بلیز-کالاکمول)، اسټرالیا او د ارام سمندر په ټاپوګانو (لکه: هاوایي) کې پراته دي. استوایي ځنګلونه «د ځمکې سږي» په نامه یادېږي، که څه هم اوس‌مهال څرګنده شوې ده چې ورښتي ځنګلونه د ضیایي ترکیب له‌لارې د ځمکې د اټموسفیر د خالص اکسېجن لږه برخه رامنځ‌ته کوي.<ref>Hobgood (2008). [http://geog-www.sbs.ohio-state.edu/courses/G230/hobgood/ASP230Lecture24.ppt Global Pattern of Surface Pressure and Wind.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090318021749/http://geog-www.sbs.ohio-state.edu/courses/G230/hobgood/ASP230Lecture24.ppt|date=2009-03-18}} [[Ohio State University]]. Retrieved on 2009-03-08.</ref><ref>Broeker, Wallace S. (2006). "Breathing easy: Et tu, O₂." Columbia University [http://www.columbia.edu/cu/21stC/issue-2.1/broecker.htm Columbia.edu]</ref><ref>{{Cite journal|doi=10.1007/BF00890069|title=Deforestation and land use in the Brazilian Amazon|journal=Human Ecology|volume=21|pages=1–21|year=1993|last1=Moran|first1=Emilio F.|s2cid=153481315}}</ref> === معتدل ورښتي ځنګلونه === استوایي ځنګلونه د ځمکې یوه ستره برخه پوښوي، خو معتدل ورښتي ځنګلونه د نړۍ یوازې په یوشمېر سیمو کې شتون لري. معتدل ورښتي ځنګلونه په معتدلو سیمو کې رامنځ‌ته شوي دي. دغه ځنګلونه په شمالي امریکا (د ارام سمندر شمال‌لوېدیځ، آلاسکا، بریتېش کولمبیا، واشنګټن، اورېګُن او کالېفورنیا)، اروپا (د بریتانیا ټاپوګانې لکه د اېرلنډ او سکاتلنډ ساحلي سیمې، د ناروې سویلي سیمې، د آدریاتیک د ساحل په اوږدو کې د بالکانونو ځینې لویدېځې سیمې او همدا راز ګالیسیا او د ګرجستان او ترکیې ساحلي برخو په څېر د تور سمندرګي ختیځې سیمې)، ختیځې اسیا (د چین سویلې سیمې، د تایوان غرنۍ سیمې، د جاپان او کوریا ډېري برخې، د ساخالین ټاپو او د روسیې د لېرې ختیځ ساحل شاوخوا سیمې)، سویلي امریکا (د چیلي سویلي سیمې) او همدا راز په اسټرالیا او نیوزیلنډ کې پراته دي.<ref>{{cite web|url=http://www.marietta.edu/~biol/biomes/temprain.htm|title=The Temperate Rainforest}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Link|first1=Timothy E.|last2=Unsworth|first2=Mike|last3=Marks|first3=Danny|title=The dynamics of rainfall interception by a seasonal temperate rainforest|url=https://archive.org/details/agricultural-and-forest-meteorology_2004-08-20_124_3-4/page/171|journal=Agricultural and Forest Meteorology|date=August 2004|volume=124|issue=3–4|pages=171–191|doi=10.1016/j.agrformet.2004.01.010|bibcode=2004AgFM..124..171L}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Cunningham|first1=S. C.|last2=Read|first2=J.|title=Do temperate rainforest trees have a greater ability to acclimate to changing temperatures than tropical rainforest trees?|journal=New Phytologist|date=January 2003|volume=157|issue=1|pages=55–64|doi=10.1046/j.1469-8137.2003.00652.x|pmid=33873691|doi-access=free}}</ref> === وچ ورښتي ځنګلونه === د وچو ورښتي ځنګلونو د ونو تاج‌پوښه او هسک پوړ د نورو ورښتي ځنګلونو په پرتله لږ څه پرانېستی ده او د ورښت کچه یې ټیټه ده (630 تر 1,100mm (25 تر 43in)). دغه ځنګلونه، په ټولیزه توګه، د ونو دوه پوړونه لري.<ref>{{cite web|last1=Coleby-Williams|first1=Jerry|title=Kumbartcho Dry Rainforest|url=https://www.abc.net.au/gardening/factsheets/kumbartcho-dry-rainforest/12828434|website=Gardening Australia|publisher=ABC|access-date=6 May 2022|date=2020}}</ref><ref>{{cite web|date=2004|title=Identification of Rainforest: Field Guide|url=https://www.environment.nsw.gov.au/resources/pnf/OGRFreviewFieldGuide.pdf|website=Department of Environment and Conservation|publisher=NSW Government|access-date=6 May 2022}}</ref> == د نړۍ پر اقلیم باندې اغېزه == یو طبیعي ورښتي ځنګل د کاربن‌دای‌اکساید لوړ مقدار خپروي او جذبوي. د نړۍ په کچه، اوږدمهال سیلانونه، په تقریبي توګه، په انډول حالت کې دي، داسې چې یو ناښورول شوی ورښتي ځنګل به د اټموسفیر د کاربن‌دای‌اکساید پر کچو باندې کوچنۍ خالصه اغېزه پرېږدي، که څه هم کېدای شي نورې اقلیمې اغېزې هم ولري (د بېلګې په توګه: د اوبو د بخاراتو په جریان اچولو سره د ورېځو پر رامنځ کولو باندې اغېزه). اوس‌مهال هېڅ کوم ورښتي ځنګل موندلای نه‌شو چې ښورول شوی نه‌وي. د انسان له‌خوا ځنګل‌وهنه، او همدا راز د اورلګېدنې او وچکالۍ په څېر نور لاملونه (طبیعي یا د انسان له‌لوري)، چې په پایله کې یې «ونه» مري، په اغېزمنه توګه، د ورښتي ځنګلونو له‌خوا د کاربن‌دای‌اکساید د خپرېدو لامل ګرځي. د ځیني اقلیمي موډلونو (چې کارکړنه یې د تعاملي نباتاتو له‌لارې ده) د وړاندوینې له‌مخې، په شاوخوا ۲۰۵۰ز کال کې به د آمازون ورښتي ځنګل د وچکالۍ له‌امله له‌منځه ځي، ځنګلونه به تر ریښو پورې وچ او په لوړه کچه کاربن‌دای‌اکساید به په اټموسفیر کې خپور شي.<ref>{{cite web|url=http://www.grida.no/CLIMATE/IPCC_TAR/wg1/pdf/TAR-03.PDF|title=Grida.no|access-date=2012-08-26|تاريخ الأرشيف=2009-08-04|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20090804173907/http://www.grida.no/CLIMATE/IPCC_TAR/wg1/pdf/TAR-03.PDF|url-status=dead|خونديځ نېټه=2009-08-04|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20090804173907/http://www.grida.no/climate/ipcc_tar/wg1/pdf/TAR-03.pdf|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20090804173907/http://www.grida.no/climate/ipcc_tar/wg1/pdf/TAR-03.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20090804173907/http://www.grida.no/climate/ipcc_tar/wg1/pdf/TAR-03.pdf}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.theage.com.au/articles/2004/03/06/1078464675256.html?from=storyrhs|location=Melbourne|work=The Age|title=Drought may turn forests into carbon producers|date=2004-03-06}}</ref><ref name="Malhi">{{cite journal|last1=Malhi|first1=Yadvinder|last2=Grace|first2=John|title=Tropical forests and atmospheric carbon dioxide|url=https://archive.org/details/sim_trends-in-ecology-evolution_2000-08_15_8/page/332|journal=Trends in Ecology & Evolution|date=August 2000|volume=15|issue=8|pages=332–337|doi=10.1016/s0169-5347(00)01906-6|pmid=10884705}}</ref><ref name="trgac">{{cite book|doi=10.1093/acprof:oso/9780198567066.003.0002|chapter=Twenty-first century atmospheric change and deforestation: Potential impacts on tropical forests|title=Tropical Forests and Global Atmospheric Change|url=https://archive.org/details/tropicalforestsg0000unse|year=2005|last1=Cramer|first1=Wolfgang|last2=Bondeau|first2=Alberte|last3=Schaphoff|first3=Sibyll|last4=Lucht|first4=Wolfgang|last5=Smith|first5=Ben|last6=Sitch|first6=Stephen|pages=[https://archive.org/details/tropicalforestsg0000unse/page/17 17]–30|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-856706-6}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Baccini|first1=A.|last2=Walker|first2=W.|last3=Carvalho|first3=L.|last4=Farina|first4=M.|last5=Sulla-Menashe|first5=D.|last6=Houghton|first6=R. A.|title=Tropical forests are a net carbon source based on aboveground measurements of gain and loss|journal=Science|date=13 October 2017|volume=358|issue=6360|pages=230–234|doi=10.1126/science.aam5962|pmid=28971966|doi-access=free|bibcode=2017Sci...358..230B}}</ref><ref name="Lewis">{{cite journal|last1=Lewis|first1=S. L.|last2=Phillips|first2=O. L.|last3=Baker|first3=T. R.|last4=Lloyd|first4=J.|last5=Malhi|first5=Y.|last6=Almeida|first6=S.|last7=Higuchi|first7=N.|last8=Laurance|first8=W. F.|last9=Neill|first9=D. A.|last10=Silva|first10=J. N. M.|last11=Terborgh|first11=J.|last12=Torres Lezama|first12=A.|last13=Vásquez Martinez|first13=R.|last14=Brown|first14=S.|last15=Chave|first15=J.|last16=Kuebler|first16=C.|last17=Núñez Vargas|first17=P.|last18=Vinceti|first18=B.|title=Concerted changes in tropical forest structure and dynamics: evidence from 50 South American long-term plots|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London. Series B: Biological Sciences|date=29 March 2004|volume=359|issue=1443|pages=421–436|doi=10.1098/rstb.2003.1431|pmid=15212094|pmc=1693337}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Cox|first1=P. M.|last2=Betts|first2=R. A.|last3=Collins|first3=M.|last4=Harris|first4=P. P.|last5=Huntingford|first5=C.|last6=Jones|first6=C. D.|title=Amazonian forest dieback under climate-carbon cycle projections for the 21st century|journal=Theoretical and Applied Climatology|date=June 2004|volume=78|issue=1–3|page=137|doi=10.1007/s00704-004-0049-4|bibcode=2004ThApC..78..137C|s2cid=5122043}}</ref> == پوړونه == په ټولیزه توګه، هر استوایي ورښتي ځنګل یوشمېر پوړونه لري، چې هر یوه کې یې بېلابېل نباتات او ژوي ژوند کوي. د بېلګې په توګه کولای شو د څرګند، تاج‌پوښه، لاندېني پوړ او د ځنګل غولي له پوړونو څخه نوم واخلو.<ref>{{cite journal|last1=Denslow|first1=J S|title=Tropical Rainforest Gaps and Tree Species Diversity|journal=Annual Review of Ecology and Systematics|date=November 1987|volume=18|issue=1|pages=431–451|doi=10.1146/annurev.es.18.110187.002243}}</ref><ref>{{cite journal|title=A Physiognomic Classification of Australian Rain Forests|first1=Len|last1=Webb|author-link=Leonard Webb (academic)|journal=Journal of Ecology|publisher=British Ecological Society : Journal of Ecology Vol. 47, No. 3, pp. 551-570|date=1 Oct 1959|volume=47|issue=3|pages=551–570|doi=10.2307/2257290|jstor=2257290}}</ref> === څرګند پوړ === څرګند پوړ لږشمېر ډېرې لویې ونې لري چې ورته «څرګندې ونې» ویل کېږي، له ټولیز تاج‌پوښه پوړ څخه اوچته وده کوي او جګوالی یې له 45 څخه تر 55m پورې رسېږي، که څه هم خورا لږشمېر ډولونه یې تر 70 او 80m پورې هم وده کوي. د څرګند پوړ ونې د تودوخې هغو لوړو درجو او غښتلو بادونو پر وړاندې چې په ځینو سیمو کې د تاج‌پوښه پوړ دپاسه رامنځ‌ته کېږي، مقاومت لري. ګوربت، بورا، ښاپېرک او د بېزوګانو ځینې ډولونه په دغه پوړ کې ژوند کوي.<ref>{{cite book|last=Bourgeron|first=Patrick S.|editor=Frank B. Golley|title=Tropical Rain Forest Ecosystems. Structure and Function|year=1983|edition=14A|series=Ecosystems of the World|publisher=Elsevier Scientific|isbn=0-444-41986-1|pages=29–47|chapter=Spatial Aspects of Vegetation Structure}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nativetreesociety.org/worldtrees/sea_ei/malaysia/sabah2005.htm|title=Sabah|publisher=Eastern Native Tree Society|access-date=2007-11-14|تاريخ الأرشيف=2008-02-28|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20080228080143/http://www.nativetreesociety.org/worldtrees/sea_ei/malaysia/sabah2005.htm|url-status=dead|خونديځ نېټه=2008-02-28|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20080228080143/http://www.nativetreesociety.org/worldtrees/sea_ei/malaysia/sabah2005.htm|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20080228080143/http://www.nativetreesociety.org/worldtrees/sea_ei/malaysia/sabah2005.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080228080143/http://www.nativetreesociety.org/worldtrees/sea_ei/malaysia/sabah2005.htm}}</ref> === تاج‌پوښه پوړ === په تاج‌پوښه پوړ کې د لویو ونو ستره برخه شامله ده چې په ټولیزه توګه یې جګوالی له 30m (98ft) څخه تر 45m (148ft) پورې رسېږي. د بیولوجیکي تنوع تر ټولو متراکمه سیمې د یوه ځنګله په تاج‌پوښه پوړ کې د موندلو وړ دي او هغه داسې یو پوښښ دی چې د ونو څانګې او پاڼې په پورتنیو برخو کې سره نږدې شوې دي. د ځینو اټکلونو له‌مخې، په تاج‌پوښه پوړ کې کابو د نباتاتو د ټولو ډولونو کابو 50 سلنه پرته ده. اېپي‌فایتي نباتات د ونو ساقو او څانګو پورې نښلي او اوبه او منرالونه د باران له هغو څاڅکو او پاتېشونو څخه ترلاسه کوي چې پر ملاتړو نباتاتو باندې راټولېږي. موسمي ژوي هم، هغو ته ورته، په تاج‌پوښه پوړ کې موندل کېږي، خو لا زیات متنوع دي. باور پر دې دی چې د حشراتو د ټولو ډولونو له جملې څخه یو پر څلورمه برخه د ورښتي ځنګلونو په تاج‌پوښه پوړ کې شتون لري. له ډېرې اوږدې مودې راهیسې پوهانو اټکل کاوه چې تاج‌پوښه پوړ یو ستر استوګنځی دی، خو د سپړاوي لپاره یې په وروستیو کلونو کې علمي مېتودونه پنځولي دی. ۱۹۱۷ز کال ؤ چې طبیعت‌پوه ویلیام بیبې څرګنده کړه چې، «د ژوندانه یوه بله لویه وچه شته چې باید کشف شي، د ځمکې پر مخ نه، بلکې د ځمکې له سطحې څخه 1 تر 200 فوټه پورې پورته واقع شوې ده او پراخوالی یې تر زرګونو مایل مربع پورې رسېږي». د دغه استوګنځي په هکله رښتینې څېړنه په ۱۹۸۰ز لسیزه کې پیل شوه، کله چې ساینس‌پوهانو تاج‌پوښه پوړ ته د رسېدو لپاره مېتودونه رامنځ‌ته کړل (د بېلګې په توګه: د لیندۍ په مرسته د ونو څوکو ته د پړو ویشتل). د تاج‌پوښه پوړ په هکله څېړنې لا هم په لومړنیو پړاوونو کې دي، خو د ونو تر ټولو هسکو څانګو ته د رسېدو په موخه د بالونونو او هوایي بېړیو کارونه او د ځنګل د غولي په پوړ کې د واټونو او دروندکښو وسایطو جوړولو په څېر نور مېتودونه هم شتون لري. له هوایي بېړیو یا ورته هوایي کړنلارو څخه په ګټې‌اخېستنې سره د استوایي ځنګلونو تاج‌پوښه پوړ ته د لاسرسي موندلو ساینس ته «دندرونوتیک» ویل کېږي.<ref>{{Cite web|url=http://dendronautics.org/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060614070953/http://www.dendronautics.org/|url-status=dead|title=dendronautics|archivedate=June 14, 2006}}</ref> == سرچينې == 18b12zaai4u4vsij33qerwwoar6hpez 0 61583 370185 368082 2026-11-02T14:34:31Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370185 wikitext text/x-wiki چپ اړخی پاپوليزم، چې د ټولنيز پاپوليزم په نوم هم پېژندل کېږي، یو سياسي اند دی، کوم چې چپ اړخي سياسيتونه له پاپوليستي فصاحت (فن بيان) او موضوعاتو سره يو ځای کوي. د هغې بيان بازي عموماً د اشرافو له مخالفت، حکومت سره ټکر او د عامو خلکو په حق کې له خبرو څخه جوړ وي. د چپ اړخو پاپولستانو لپاره بيا بيا موضوعاتو کې اقتصادي ديموکراسي، ټولنيز عدالت او په نړیوالتوب شک شامل دي. ټولنپاله نظريه د دوديزو کیڼ اړخو نظریاتو په پرتله کمه ونډه لري.<ref name="AM p123">Albertazzi and McDonnell, p. 123.</ref><ref>{{cite journal|last=Zaslove|first=Andrej|date=June 2008|title=Here to Stay? Populism as a New Party Type|journal=European Review|volume=16|issue=3|pages=319–336|doi=10.1017/S1062798708000288|s2cid=145702059}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Roth|first1=Silke|title=Introduction: Contemporary Counter-Movements in the Age of Brexit and Trump|journal=Sociological Research Online|date=17 April 2018|volume=23|issue=2|pages=496–506|doi=10.1177/1360780418768828|doi-access=free}}</ref> پر پانګوال نظام او نړیوالتوب نيوکه د سخت درېځۍ ضد سره اړيکه لري، کوم چې د متحده ايالاتو د نامنلو پوځي عملیاتو په پايله کې په چپ اړخي پاپوليسټي خوځښتونو کې زياته شوه، په ځانګړي ډول هغه چې په منځني ختيځ کې تر سره شول. فکر کېږي چې چپ اړخي پاپولسټان نور په افقي ډول له دې کتاره نه لرې کوي او د برابرۍ پر اندونو تکيه کوي. ځينې پوهان ملتپاله چپ اړخو پاپولسټي خوځښتونو ته هم اشاره کوي، هغه ځانګړتيا چې په «ناکاراګوا» کې د «سينډينيسټا» اوښتون يا وينزويلا کې د بوليويرين اوښتون په مټ راڅرګنده شوه. د خارجي یا ښي اړخي پاپوليزم په عکس، چپ اړخي پاپوليستي ګوندونه ادعا کوي چې د لږکیو د حقوقو پلويان دي او د ملتپالنې د يو داسې اند پلوي کوي، کوم چې د کلتوري او قومي ځانګړتياوو په مټ نه دی لرې کړای شوی.<ref>{{cite book|last1=Hartleb|first1=Florian|date=2004|title=Rechts- und Linkspopulismus. Eine Fallstudie anhand von Schill-Partei und PDS|trans-title=Right and left populism. A case study based on Schill Party and PDS|language=de|publisher=Wiesbaden|page=162}}</ref><ref name="Mudde & Rovira Kaltwasser 2013">{{cite journal|last1=Mudde|first1=C.|last2=Rovira Kaltwasser|first2=C.|date=2013|title=Exclusionary vs. inclusionary populism: comparing contemporary Europe and Latin America|journal=Government and Opposition|volume=48|issue=2|pages=147–174|doi=10.1017/gov.2012.11|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal|author=Custodi J|year=2020|title=Nationalism and populism on the left: The case of Podemos|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/nana.12663|journal=Nations and Nationalism|volume=27|issue=3|pages=705–720|doi=10.1111/nana.12663|s2cid=225127425}}</ref> د اروپايي پورونو د کړکېچ پر مهال د «سايريزا» او «پوډيموس» له راپورته کېدو سره، په اروپا کې د نوي چپ اړخي پاپوليزم په اړه بحثونه زيات شول.<ref>{{cite news|last=Mudde|first=Cas|date=17 February 2015|title=The problem with populism|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/feb/17/problem-populism-syriza-podemos-dark-side-europe|newspaper=The Guardian|access-date=22 June 2015}}</ref><ref>{{cite news|last=Zabala|first=Santiago|date=2 December 2014|title=In Europe, not all populist parties are the same|url=http://america.aljazeera.com/opinions/2014/12/podemos-spain-politicspopulismeurope.html|newspaper=AlJazeera|access-date=22 June 2015}}</ref> په دوديز ډول چپ اړخی پاپوليزم له ټولنپال ګوند سره تړلی دی، خو د ۲۰۱۰ز لسيزې راهيسې، په چپ ازادخياله ټولنه کې د چپ اړخي پاپوليزم سره نژدې يو خوځښت هم و. خو د دوی له منځه ځينې يې ټولنپال دميوکراتيک دريځونه بلل کېږي.<ref name="SocialLiberal0">{{cite book|editor1=Toril Aalberg|editor2=Frank Esser|editor3=Carsten Reinemann|title=Populist Political Communication in Europe|url=https://books.google.com/books?id=ozaTDAAAQBAJ&dq=Indeed,+there+are+some+similarities+between+Yesh+Atid+and+left-wing+populist+parties.+First,+the+distinction+between+the+%E2%80%9Cpure+people%E2%80%9D+and+the+corrupt+political+establishment,+which+characterizes+left-wing+populism&pg=PA211|quote=Indeed, there are some similarities between Yesh Atid and left-wing populist parties. First, the distinction between the “pure people” and the corrupt political establishment, which characterizes left-wing populism (Alonso & Kaltwasser, 2014), also exists in Yesh Atid rhetoric. The same is true for the call for material redistribution, which characterizes both left-wing populism (Alonso & Kaltwasser, 2014) and Yesh Atid.|date=2014|page=211|publisher=[[Routledge]]|isbn=9781317224747}}</ref><ref name="SocialLiberal1">{{cite book|editor=Helen Hardacre|editor2=Timothy S. George|editor3=Keigo Komamura|editor4=Franziska Seraphim|title=Japanese Constitutional Revisionism and Civic Activism|url=https://books.google.com/books?id=8mUuEAAAQBAJ&dq=liberal+Reiwa+Shinsengumi&pg=PA136|quote=... Sometimes regarded as a "liberal-populist" party, a new political party, Reiwa Shinsengumi, arose in a "riot" of people who believed they have been marginalized by Japanese capitalism and democracy.26 The party's charismatic leader, ...|date=2021|page=136|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=9781793609052}}</ref><ref name="SocialLiberal2">{{cite news|url=https://koreaexpose.com/lee-jae-myung-populist-leftwing-unapologetic/|title=Lee Jae-myung: Populist, Left-wing, Unapologetic|work=Korea Exposé|date=23 February 2019|access-date=16 November 2021}}</ref><ref name="SocialLiberal3">{{cite book|editor=Anthea Roberts|editor2=Nicolas Lamp|title=Six Faces of Globalization: Who Wins, Who Loses, and Why It Matters|url=https://books.google.com/books?id=81BEEAAAQBAJ&dq=left-wing+populist+Elizabeth+Warren&pg=PA14|quote=Right- wing populism lives on past Trump's presidency, for instance, just as left- wing populism continued to thrive after Elizabeth Warren and Bernie Sanders conceded the US Democratic primary.|date=2021|page=14|publisher=[[Harvard University Press]]|isbn=9780674245952}}</ref><ref name="SocialLiberal4">{{cite news|url=https://www.chosun.com/site/data/html_dir/2010/01/20/2010012001582.html|title=Here's What Elizabeth Warren Looks Like as a Comic Book Hero: Elizabeth Warren, a populist liberal icon, is now a comic book star.|work=[[ABC News]]|date=8 April 2016|access-date=16 January 2022}}</ref><ref name="Warran1">{{cite news|url=https://www.vox.com/policy-and-politics/2019/6/18/18678000/elizabeth-warren-bernie-sanders-2020-similarities-differences|title=Are Elizabeth Warren and Bernie Sanders the same? The debate, explained.|quote=Warren is a social democrat. Sanders is a democratic socialist. The difference between the two is best explained by how Warren and Sanders convey their skepticism toward capitalism, said Sheri Berman, a political scientist with Barnard College, who has written extensively on the history of the left.|work=[[Vox (website)|Vox]]|date=18 June 2019|access-date=16 January 2022}}</ref><ref name="Warran2">{{cite news|url=https://inthesetimes.com/features/Elizabeth-Warren-presidency.html|title=What an Elizabeth Warren Presidency Would Look Like|quote=Sanders, like Warren, clearly appreciates that movements are the motor that drives change, and a Sanders administration, like a Warren administration, would partner with movements to achieve change. Both candidates offer a compelling vision that can inspire people, and both share the goal of orienting America closer to social democracy.|work=[[In These Times]]|date=7 January 2020|access-date=16 January 2022|archive-date=16 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211216120205/https://inthesetimes.com/features/Elizabeth-Warren-presidency.html|url-status=dead}}</ref> == د هېوادونو د نوملړ پر بنسټ == === امريکاګانې === ==== ارجينټاين ==== د «کرسټينا فرنانډيس ډي کريچنر» (له ۲۰۰۷ څخه تر ۲۰۱۵زکال پورې د ارجنټاين ولسمشره) او د هغې د مېړه «نيټور کيرچنر» په هکله ويل کېدل چې «کيرچنيريزم» يې عملي کاوه، کوم چې د «پيرونيزم» يوه جلا بڼه ده، کوم چې په لاتيني امریکا کې ډېر ځله د نورو «پينک ټيډ» (چپ اړخ ته مايل حکومتونه) حکومتونو تر څنګ يادېدو. هغه مهال چې «کرسټينا فرنانډيز ډي کرچنر» په دنده وه، هغې د ټاکلو ازادو سوداګريزو تړونونو پر ضد څرګندونې کولې، لکه د امريکاګانو ازادې سوداګرۍ سيمې په څېر وړانديز. د هغې اداره په ځانګړي ډول د ۲۰۰۰ز لسيزې په وروستيو کې د شيانو د زياتېدو پر مهال په کرنيزو صادراتو د مالياتو د زیاتېدو په ځانګړتيا پېژندل کېږي، کوم چې د ارجينټاين عمده صادرات و، تر څو د ټولنيزو پروګرامونو ته پيسې برابرې کړي، لکه PROGRESAR پوهنتون د بورسونو، د يو ماشوم د مرستې پر بنسټ نړيواله ځانګړتيا (کوم ته چې په ارجنينټاين کې به عام ډول AUH ويل کېږي، Asignación Universal por Hijo)، د مرستې لپاره د وړ کوچنيانو لرونکو کورنيو لپاره ازمويل شوې ګټې لارې چارې او وده ييز ټولنيز اصلاحات، لکه: د خپل جنس سره د واده کولو منل. ==== بوليويا ==== د «سايلز زوزو» مشرتابه د چپ اړخي پاپوليزم تر څنګ، د پخواني ټولنپال ولسمشر «ايو مورالس» پيروي هم وکړه.<ref>{{cite journal|last=Mayorga|first=Rene Antonio|date=January 1997|title=Bolivia's Silent Revolution|url=https://archive.org/details/journal-of-democracy_1997-01_8_1/page/142|journal=Journal of Democracy|volume=8|issue=1|pages=142–156|doi=10.1353/jod.1997.0006|s2cid=154064089}}</ref><ref name="Hawkins">Kirk Andrew Hawkins, ''Venezuela's Chavismo and Populism in Comparative Perspective''. New York: Cambridge University Press, 2010, {{ISBN|978-0-521-76503-9}}, page 84</ref> ==== برازيل ==== «لوليزم» تر دې بريده يوه عملي چپ اړخي محوريت نظريه ده چې هغې ته «نوي ازادخيالي ټولنپالي» ويل کېږي، خو هغه د يو وده ييز، د عامې طبقې پر انځور اغېز پرېباسي او د دې تر څنګ په دې کې د ولسي تحريک له اړخه پاپولسټي عناصر هم شته.<ref>{{cite book|editor=Armando Boito|title=Reform and Political Crisis in Brazil: Class Conflicts in Workers' Party Governments and the Rise of Bolsonaro Neo-fascism|url=https://books.google.com/books?id=cStVEAAAQBAJ&dq=populism+Lulism&pg=PA75|quote=Being a variation of populism, Lulism did not organize its social base, which remained politically dispersed and was kept as a “deposit of votes” for the presidential candidates of the pt.|date=2021|page=75|publisher=[[Brill Publishers|BRILL]]|isbn=9789004467743}}</ref><ref name="NeoLiberal">{{cite book|editor=Luiz C. Barbosa|title=Guardians of the Brazilian Amazon Rainforest: Environmental Organizations and Development|url=https://books.google.com/books?id=vOojCQAAQBAJ&dq=social+liberal+Lula+da+Silva&pg=PA43|quote=Lula da Silva's form of economic liberalism can be classified as “socialist neoliberalism.” This means that one uses the wealth generated by the market to finance social programs to lift people out of poverty.|date=2015|page=43|publisher=[[Routledge]]|isbn=9781317577645}}</ref> ==== ایکوادور ==== د ایکوادور پخواني ولسمشر «رافايل کوريا» په «پاپولستي خبرو اترو» ټينګار کړی او د ايکوادور د عامو خلکو لپاره يې په دې تنظار کې د کار کولو لپاره ټيکنوکراټان سره راټول کړي دي. د اصلي اوسېدونکو او حکومت تر منځ په ټکر کې، کوريا بهرني نادولتي سازمانونه تورن کړي دي چې له اصلي اوسېدونکو څخه ناوړه ګټه اخلي.<ref>{{cite book|last=de la Torre|first=Carlos|date=2013|title=Populismus in Lateinamerika. Zwischen Demokratisierung und Autoritarismus|url=http://library.fes.de/pdf-files/iez/10210.pdf|publisher=Friedrich Ebert Stiftung|language=de}}</ref><ref>{{Cite book|author=Carlos de la Torre|title=Populist Seduction in Latin America|url=https://archive.org/details/populistseductio0000torr_o6g1|publisher=Ohio University Press|year=2010|page=[https://archive.org/details/populistseductio0000torr_o6g1/page/173 173]}}</ref><ref>{{Cite book|author=Raúl L. Madrid|title=The Rise of Ethnic Politics in Latin America|url=https://archive.org/details/riseofethnicpoli0000madr|publisher=Cambridge University Press|year=2012|page=[https://archive.org/details/riseofethnicpoli0000madr/page/75 75]}}</ref> ==== مکسيکو ==== په واک کې اوسنی ګوند، د نويتابه ملي خوځښت، يو چپ اړخی پاپولستي ګوند دی.<ref>{{Cite web|last=Felbab-Brown|first=Vanda|date=3 July 2018|title=Andrés Manuel López Obrador and a new era of politics in Mexico|url=https://www.brookings.edu/blog/order-from-chaos/2018/07/03/andres-manuel-lopez-obrador-and-a-new-era-of-politics-in-mexico/|access-date=20 April 2021|website=Brookings|language=en-US}}</ref> ==== متحده ايالات ==== هيو لانګ، د سخت رکود پر مهال د لوزيانا څخه له والي توب څخه سناتور وګرځېد، په متحده ايالاتو کې د چپ اړخو پاپولستانو له جملی لومړی نوی امريکايي و، چا چې د شريک او شتمنۍ طرحې په نوم د خپلې طرحې لاندې د شتمنۍ بيا وېش ملاتړ وکړ، د کوم رېښې چې د جيکسيونايي جمهوريت په کلاسيکي چپ اړخي پاپولستي خوځښت کې وې، کوم چې د سخت دريځي خوځښت سره اړيکه لري.<ref>{{cite book|editor=Albert Boime|title=Art in an Age of Civil Struggle, 1848-1871|url=https://books.google.com/books?id=sEb4RL2Ru1kC&dq=%22left-wing+populism%22+Jacksonian+Democracy&pg=PA422|quote=Mount's mature views on blacks were expressed formally through his affiliation with the Democratic Party, the party of slavery. He opposed both abolition and the left-wing populism generated by Jacksonian ideals.|date=2008|page=422|publisher=University of Chicago Press|isbn=9780226063423}}</ref><ref>{{cite book|editor=Sean Patrick Adams|title=A Companion to the Era of Andrew Jackson|url=https://books.google.com/books?id=_z2JMnBpTqgC&dq=radicalism+Jacksonian+Democracy&pg=PT413|quote=The truth is that studies of Jacksonian radicalism have been few and far between in the last two decades (just check the dates of the books I have cited), so it is no surprise that very few people know about Paul Brown, William Mathers ...|date=2013|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9781118290835}}</ref><ref>{{cite book|editor=Eugenio F. Biagini|title=Liberty, Retrenchment and Reform: Popular Liberalism in the Age of Gladstone, 1860-1880|url=https://books.google.com/books?id=_z2JMnBpTqgC&dq=radicalism+Jacksonian+Democracy&pg=PT413|quote=... which was one of the recurrent themes in European and in particular American radicalism : Jacksonian democrats were ...|date=2004|page=108|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=9780521548861}}</ref><ref>{{cite book|editor=Craig Calhoun|title=The Roots of Radicalism: Tradition, the Public Sphere, and Early Nineteenth-Century Social Movements|url=https://archive.org/details/rootsofradicalis0000calh|date=2012|page=[https://archive.org/details/rootsofradicalis0000calh/page/266 266]|publisher=University of Chicago Press}}</ref> په ورته وخت کې، برني سينډرز او اليګزينډريا اوکاسيو کارټينر، چې خپله يې ځانونه ډيموکراتيک ټولنپالان معرفي کړي، د نوي چپ اړخي پاپولستي سياستوالو بېلګې دي. پر جو کراولي باندې د اوکاسيو کارټيز د ديمکراتانو لومړۍ بريا ته، څوک چې د ديمکرات ګوند د تشکيلااتو مشر و، چا چې لس ځلې دا منصب خپل کړی و، په پراخه کچه د ۲۰۱۸ز کال د منځمهالو ټاکنو په پرايمريانو کې تر ټولو زياته خفه کوونکې بريا په توګه بلل ېږي. اوکاسيو کورټيز د نيشن مجلې د يو «نوي راک ستوري» په توګه ښودلی و، چا چې «د باغي پاپولسټانو په استازولۍ په ټول هېواد کې يو نوی توپان راپورته کړی و». اليزابت وارن هم د چپ اړخي د استازې يا لبرال پاپولسټ په توګه يادېږي، کله ناکله د نوموړې ارزونه د ټولنپالې ديموکراتې په توګه کېږي.<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/politics/2020/03/02/two-populist-movements-sanders-trump/?arc404=true|title=Trump and Sanders lead competing populist movements, reshaping American politics|date=2 March 2020|newspaper=[[The Washington Post]]|first1=Sean|last1=Sullivan|first2=Robert|last2=Costa|access-date=4 March 2021}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.vox.com/2020/8/21/21395848/alexandria-ocasio-cortez-future-of-left-aoc-bernie-dsa-working-families-party|title=Alexandria Ocasio-Cortez and the future of the left|date=22 August 2020|work=[[Vox (website)|Vox]]|first=Aaron|last=Ross Coleman|access-date=4 March 2021}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2021/01/31/us/politics/gamestop-robinhood-democrats-republicans.html|title=When Ted Cruz and A.O.C. Agree: Yes, the Politics of GameStop Are Confusing|date=18 February 2021|work=[[The New York Times]]|first1=Lisa|last1=Lerer|first2=Astead|last2=W. Herndon|access-date=4 March 2021}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://nymag.com/intelligencer/2018/06/ocasio-cortez-won-by-fusing-identity-politics-with-populism.html|title=Ocasio-Cortez Proved That 'Identity Politics' Is an Asset for Berniecrats|date=27 June 2018|work=[[The New York Times]]|first=Eric|last=Levitz|access-date=4 March 2021}}</ref><ref>{{cite book|editor=Cas Mudde, Cristobal Rovira Kaltwasser|title=Populism: A Very Short Introduction|url=https://archive.org/details/populismveryshor0000mudd|date=2017|page=[https://archive.org/details/populismveryshor0000mudd/page/60 60]|publisher=Oxford University Press}}</ref><ref name="Warran12">{{cite news|url=https://www.vox.com/policy-and-politics/2019/6/18/18678000/elizabeth-warren-bernie-sanders-2020-similarities-differences|title=Are Elizabeth Warren and Bernie Sanders the same? The debate, explained.|quote=Warren is a social democrat. Sanders is a democratic socialist. The difference between the two is best explained by how Warren and Sanders convey their skepticism toward capitalism, said Sheri Berman, a political scientist with Barnard College, who has written extensively on the history of the left.|work=[[Vox (website)|Vox]]|date=18 June 2019|access-date=16 January 2022}}</ref><ref name="Warran22">{{cite news|url=https://inthesetimes.com/features/Elizabeth-Warren-presidency.html|title=What an Elizabeth Warren Presidency Would Look Like|quote=Sanders, like Warren, clearly appreciates that movements are the motor that drives change, and a Sanders administration, like a Warren administration, would partner with movements to achieve change. Both candidates offer a compelling vision that can inspire people, and both share the goal of orienting America closer to social democracy.|work=[[In These Times]]|date=7 January 2020|access-date=16 January 2022|archive-date=16 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211216120205/https://inthesetimes.com/features/Elizabeth-Warren-presidency.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://theweek.com/speedreads/896948/democratic-socialist-bernie-sanders-far-left-swedens-ruling-social-democrats-official-says|title=Democratic socialist Bernie Sanders is too far left for Sweden's ruling Social Democrats, official says|work=[[The Week]]|date=20 February 2020|access-date=16 January 2022}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thenation.com/article/archive/the-alexandria-ocasio-cortez-effect/|title=The Alexandria Ocasio-Cortez Effect|date=15 August 2018|work=[[The Nation]]|first=John|last=Nichols|access-date=4 March 2021}}</ref> ==== وينزويلا ==== د هوګوشاويز ولسمشري د ولسي ځيرکتيا او کاريزمايي (کرشمايي صلاحيت لرونکی) مشرتابه تر څنګ د ټولنپالنې د اصولو د ګډولې سره ورته والی درلود. د شاويز حکومت د پاپوليسټ ملتپالنې او بيا وېش لور ته د «بېرته ګرځېدنې» په توګه تشريح شوی دی.<ref name="Daniel Hellinger 2003, page 67">[[Steve Ellner]] & Daniel Hellinger, eds., ''Venezuelan politics in the Chávez era: class, polarization, and conflict''. Boulder: Lyne Rienner, 2003, {{ISBN|1-58826-297-9}}, page 67</ref><ref name="Hawkins2">Kirk Andrew Hawkins, ''Venezuela's Chavismo and Populism in Comparative Perspective''. New York: Cambridge University Press, 2010, {{ISBN|978-0-521-76503-9}}, page 84</ref> === اسيايي هېوادونه === ==== اسرائيل ==== يش عتيد، يوسخت درېځې مرکزي يا ازادخيال ګوند د اسرائيلو په سياست کې، «لېبرال» په ځانګړي ډول داسې کوم تصور نه دی، په کوم کې چې د ښي يا چپ توپير کېږي، بلکې يش عتيد په داسې ډول ارزول کېږي چې په هغې کې د پ اړخ پاپولسټ عناصر تر يو بريده شته. دوی په اشرافيه طبقې نيوکې ، کوم چې د سياسي فساد لامل ګرځي او د مادي بيا وېش د درېځ غوښتنه کوي، خو په ورته وخت کې يش عتيد د اقتصادي آزادۍ عنصر هم لري.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GKs0DwAAQBAJ&pg=PT41|title=The Elections in Israel 2013|editor=Michael Shamir|publisher=Routledge|year=2017|pages=40–41|isbn=9781351295826}}</ref> ==== جاپان ==== د تارو ياماموتو په مشرۍ، ريوا شنسينګومي، د جاپاني چپ اړخي پاپولستي خوځښت استازولي کوي. په داسې حال کې چې هغه او د هغه ګوند د پانګوال نظام پر ضد شعارونه ورکوي، کله ناکله يې د «ليبرال پاپولست» په توګه يادونه کېږي.<ref name="SocialLiberal12">{{cite book|editor=Helen Hardacre|editor2=Timothy S. George|editor3=Keigo Komamura|editor4=Franziska Seraphim|title=Japanese Constitutional Revisionism and Civic Activism|url=https://books.google.com/books?id=8mUuEAAAQBAJ&dq=liberal+Reiwa+Shinsengumi&pg=PA136|quote=... Sometimes regarded as a "liberal-populist" party, a new political party, Reiwa Shinsengumi, arose in a "riot" of people who believed they have been marginalized by Japanese capitalism and democracy.26 The party's charismatic leader, ...|date=2021|page=136|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=9781793609052}}</ref> ==== سويلي کوريا ==== د سويلي کوريا د چپ اړخ سياسي ګوند، کوم چې وده ييز ګون ددی، د نېغ په نېغه ديموکراسۍ، نوي ليبرالزم ضد او د امپراليزم ضد پلوي کوي. هغه همدا راز د يو ليبرال ملتپال بهرني سياست پلوي کوي چې د جاپان خلاف دی. د خلق ديموکراتيک ګوند له سترو سياتوالو څخه يو يې «لي جي ميونګ» له «برني سينډرز» سره پرتله شوی دی، یا په ځینو رسنيزو ادارو کې د هغه يادونه د «پاپوليسټ» په توګه شوې ده. «لي جي ميونګ» په ۲۰۲۲ز کال کې د سويلي کوريا په ولسمشريزو ټاکنو کې د ټاکل کېدو په صورت کې د نړۍ د لومړي نړيوال بنسټيز عايد نظام د عملي کولو ژمنه کړې ده، خو ويلي يې دي که چېرې خلک د هغې مخالفت وکړي نو هغه به يې تر سره نه کړي. د سويلي کوريا ښي اړخي سياستوال «هانګ جو نپيو» د ۲۰۲۱ز کال د سپتمبر په مياشت کې له «لي جي ميونګ» سره وليدل او به هغه يې تور پورې کړ چې هغ هد «ګيونګي» ولايت شاوېز دی. په هر حال، په جنوبي کوريا کې دا کشاله شته چې ايا «لي جي ميونګ» ته د متحده ايالاتو او اروپا له انده د «پ اړخي پاپولسټ» په نظر وکتل شي که نه. هغه يو ځل ويلي و چې هغه محافظه کار دی او د داسې تګلارو وړانديز يې کړی و چې په متحده ايالاتو او اروپا کې له عمومي چپ اړخو پاپولسټانو څخه ډېرې لرې وې، تر يو بريده په اقتصادي لبرال تګلارو ټينګار کوي، لکه په ځينو مسائلو کې د شرکتونو ازادول (له هغوی څخه مقررات لرې کول). سربېره پر دې، هغه د ځینو ټولنيزو موضوعاتو په اړه تر يو بریده محافظه کارانه تمايلات وښودل. سربېره پر دې د «لي جي ميونګ» په ټولنه کې د نړيوالې سوداګرۍ ځانګړې څانګې مشر «کيم هيون جونګ» له هنري کسنجر سره وليدل او هنري کسنجر د «لي جي ميونګ» په نوم د «نيکو هيلو»  په لاس ليکلی يو اټوګراف ورکړ (د خپل لاسليک يادښت). پر دې علاوه، د «لي جي ميونګ» سياسي تمايلات تر يو بريده مبهم و، په همدې بنسټ محافظه کار ژورنالست «ډونګ ای البو» دا ردوي چې نوموړی د چپ اړخي سياستوال د، په داسې حال کې چې د سويلي کوريا د سخت دريځو کارګرانو د يووالي سازمان نوموړی د يوه ټولنپال ديموکرات په توګه ارزولی دی. (خوبيا هم، د سويلي کوريا يو بلې چپ اړخي «undongkwon » ډلې دا رد کړې ده چې «لي جي ميونګ» ټولنپال ديموکرات نه دی).<ref>{{cite news|title=South Korea's 'Bernie Sanders' touts universal basic income ahead of polls|url=https://www.ft.com/content/2250f5ac-442a-4035-a9fb-661695fba7cc|work=[[Financial Times]]|date=12 October 2021|access-date=2 December 2021}}</ref><ref>{{Cite news|last=Shin|first=Hyonhee|date=2021-09-14|title='S.Korea's Bernie Sanders' tops presidential polls with talk of universal basic income|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/skoreas-bernie-sanders-tops-presidential-polls-with-talk-universal-basic-income-2021-09-13/|access-date=2021-10-11}}</ref><ref name="SocialLiberal22">{{cite news|url=https://koreaexpose.com/lee-jae-myung-populist-leftwing-unapologetic/|title=Lee Jae-myung: Populist, Left-wing, Unapologetic|work=Korea Exposé|date=23 February 2019|access-date=16 November 2021}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.jacobinmag.com/2016/12/south-korea-seoul-park-geun-hye-corruption-unemployment|title=After Choi-gate|quote=This allows a populist figure like Lee Jae-myung, mayor of wealthy satellite city Seongnam, to be presented as a progressive presidential candidate, simply because he instituted a minor basic income program and has directly called for President Park’s imprisonment.|work=[[Jacobin magazine]]|date=12 June 2016|access-date=16 November 2021}}</ref><ref name="심상정">{{cite news|url=https://m.pressian.com/m/pages/articles/2021111117450458319|title="이재명의 청년에 여성 자리는 없나": 심상정 "李, 反페미니즘 자처"|trans-title=Is there no female position in Lee Jae-myung says "young people"?: Sim Sang-jung said, "Lee (Jae-myung) claims to be anti-feminist".|work=[[The Chosun Ilbo]]|date=12 November 2021|access-date=13 November 2021}}</ref><ref>{{cite news|url=https://mbn.co.kr/news/politics/4650617|title=김현종, 헨리 키신저 만났다…이재명에 "행운을 빈다"|trans-title=Kim Hyun-jong met Henry Kissinger. ... Henry Kissinger said "good wishes" to Lee Jae-myung.|work=MBN 뉴스|date=1 December 2021|access-date=2 December 2021}}</ref><ref>{{cite news|title=이재명 "보수 가치 제대로 서는 나라 만들고 싶어"|trans-title=Lee Jae-myung said "I want to create a country where conservative values are properly established".|url=https://www.yna.co.kr/view/AKR20161221066400061|work=[[Yonhap News Agency]]|access-date=2021-10-11|date=2021-09-21}}</ref><ref name="친기업">{{cite news|url=https://news.mt.co.kr/mtview.php?no=2021111016055444387|title=이재명 "관료적 규제 없애야...내가 친기업 1등"|trans-title=Lee Jae-myeong said, "We need to get rid of bureaucratic regulations ... I'm the number 1 pro-business".|quote=이 후보는 이날 서울 중구 대한상공회의소에서 최태원 대한상의 회장과 만나 "창의와 혁신을 가로막는 관료적 규제는 축소하거나 없애야 하는 것"이라면서 "기업은 새로운 아이템 발굴이 자유롭게 이뤄질 수 있도록 해야한다"고 밝혔다.|trans-quote=Candidate Lee met with Choi Tae-won, chairman of the Korea Chamber of Commerce and Industry, at the Korea Chamber of Commerce and Industry in Jung-gu, Seoul, and said "Bureaucratic regulations that hinder creativity and innovation should be reduced or removed", "Companies should be free to discover new items".|work=머니투데이|date=11 November 2021|access-date=29 November 2021}}</ref><ref>{{cite news|url=https://kgnews.co.kr/mobile/article.html?no=674905|title=홍준표 "'경기도 차베스' 이길 야권 주자는 나뿐"|work=경기시문|date=4 November 2021|access-date=26 November 2021}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.chosun.com/politics/politics_general/2021/12/02/OTVI377T5JEF3CC4LRHMYSDTQE/|title=이재명 "기본소득, 국민 반대하면 추진 않겠다…그것이 민주주의"|work=[[The Chosun Ilbo]]|date=2 December 2021|access-date=2 December 2021}}</ref><ref>{{cite news|url=https://weekly.donga.com/List/3/03/11/3026387/1|title=이재명, '좌파'보다 '박정희'에 가깝다|trans-title=Lee Jae-myeong. It's more like "Park Chung-hee" than "Left".|work=[[Dong-A Ilbo]]|date=7 November 2021|access-date=26 November 2021}}</ref><ref name="Lee1">{{cite news|url=https://wspaper.org/article/25925|title=이재명은 사회민주주의 정치인이다|trans-title=Lee Jae-myung is a social democratic politician.|work=[[Workers' Solidarity]]|date=27 July 2021|access-date=26 November 2021}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.chosun.com/politics/politics_general/2021/11/05/3MS5ANVRG5FX7PIAT57BAEZLBQ/|title=학생운동권 "윤석열 지지…진정한 좌파라면 이재명 못찍어"|quote=“당신이 진정한 좌파라면 이재명을 ‘사회민주주의자’ 혹은 ‘개혁의 적임자’로 판단하면 안 된다”|trans-quote=<nowiki>"If you are a true leftist, you should not judge Lee Jae-myung as a 'social democratic' or 'right person for reform'."</nowiki>|work=[[The Chosun Ilbo]]|date=5 November 2021|access-date=26 November 2021}}</ref> == سرچينې == 2d5ky2jso2ocam2vn6x9vkda5rtz6bf 0 62565 370187 282129 2026-11-02T14:41:07Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370187 wikitext text/x-wiki {{مالوماتبکس ويب سايټ|name=ډيګ|logo=[[File:Digg-new.svg|162px|Digg logo]]|screenshot=|caption=|url={{url|digg.com}}|registration=اختياري|launch_date={{Start date and age|2004|12|05}}|current_status=فعال|language=[[انګريزي ژبه|انګريزي]]|owner=BuySellAds.com, Inc.<ref>{{cite web |title=Digg Inc.: Private Company Information |url=https://www.bloomberg.com/research/stocks/private/snapshot.asp?privcapId=24526784 |website=[[Bloomberg.com]] |access-date=23 September 2018 |archive-date=23 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180923123911/https://www.bloomberg.com/research/stocks/private/snapshot.asp?privcapId=24526784 |url-status=live }}</ref>|revenue=[[US$]]8.5 million (2008 est.)<ref name=businessweek>{{cite web |url=http://www.businessweek.com/magazine/content/08_52/b4114082618241.htm |title=A Wrench in Silicon Valley's Wealth Machine |work=BusinessWeek |access-date=2008-12-30 |date=December 2008 |archive-date=2008-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081231200321/http://www.businessweek.com/magazine/content/08_52/b4114082618241.htm |url-status=live }}</ref>}} '''Digg''' ، چې د انګليسي ژبې په کوچنيو تورو يې لوګو ډيزاين شوې، یو امریکایي خبر راټولونکې وېب پاڼه ده يو مخ سره جوړ شوی، چې موخه یې د انټرنېټ ليدونکو لپاره د ساینسي، سياسي او د انټرنېټ ویروس اړوند مسلې رامخې ته کول دي. دا په خپله اوسنۍ بڼه د 2012 کال د جولای په 31 پیل شو، د نورو ټولنیزو پلیټ فارمونو لکه [[ټویټر]] او [[فیسبوک]] سره د منځپانګې شریکولو اسانتيا هم لري. دا پخوا یو مشهوره ټولنیزه خبري وېب پاڼه وه، چې خلکو ته اجازه ورکوي چې د وېب منځپانګې پورته یا ښکته رایه ورکړي، په ترتیب سره د ''کیندلو'' او ''ښخولو'' په نوم یادیږي. په 2012 کې، Quantcast د Digg میاشتنۍ د متحده ایالاتو ځانګړې لیدنې 3.8 ملیون اټکل کړې. <ref>{{cite web|url=http://www.quantcast.com/digg.com|title=digg.com – Quantcast Audience Profile|publisher=Quantcast.com|date=July 16, 2012|access-date=July 16, 2012|archive-date=June 24, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120624191824/http://www.quantcast.com/digg.com|url-status=live}}</ref> د ډيګ شهرت د ورته سایټونو رامینځته کولو ته وهڅول لکه [[ریډیټ|Reddit]] . <ref>{{cite web|first=Pat|last=McCarthy|url=http://www.conversionrater.com/index.php/2006/09/10/revisiting-top-10-web-predictions-of-2006/|title=Revisiting Top 10 Web Predictions of 2006|publisher=Conversionrater.com|date=September 10, 2006|access-date=February 27, 2009|archive-date=October 7, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081007082426/http://www.conversionrater.com/index.php/2006/09/10/revisiting-top-10-web-predictions-of-2006|url-status=live}}</ref> د 2008 کال په جولای کې، پخواني شرکت د ګوګل سره د 200 ملیون ډالرو راپور شوي قیمت ټاګ لپاره د پرمختللو استملاک خبرو اترو کې برخه واخیسته، خو دا معامله بالاخره پای ته ورسېده. د 2010 تر جنجالي ډیزاین وروسته او د 2012 په جولای کې د شریک بنسټ ایښودونکو جې اډیلسن او کیون روز له وتلو وروسته ، ډیګ په دریو برخو وپلورل شو: د ډیګ برانډ ، ویب پاڼه او ټېکنالوژي په بیټا ورکس باندې د اټکل شوي $ 500,000 لپاره وپلورل شوه؛ ''د واشنګټن پوسټ'' ' سوشل کوډ <ref>{{Cite news|URL=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/the-big-digg-lesson-a-social-network-is-worth-precisely-as-much-as-its-community/259770/|Title=The Big Digg Lesson: A Social Network Is Worth Precisely as Much as Its Community}}</ref> ته 15 کارمندان د 12 ملیون ډالرو په بدل کې لېږدول شوي؛ او د پیټینټ یوه ټولګه په لینکډین باندې د شاوخوا 4 ملیون ډالرو لپاره وپلورل شوه. <ref name="Wall Street Journal">{{Cite news|URL=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702304373804577523181002565776|Title=Once a Social Media Star, Digg Sells for $500,000|Date=July 13, 2012}}</ref> <ref>{{cite web|title=The beloved Digg, once the chief rival to Reddit, was just sold to an advertising tech company|url=https://www.businessinsider.com/digg-sells-to-buysellads-an-ad-tech-company-2018-4|website=Business Insider|access-date=23 September 2018|date=April 25, 2018|archive-date=23 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923085609/https://www.businessinsider.com/digg-sells-to-buysellads-an-ad-tech-company-2018-4|url-status=live}}</ref> <ref name="slashgear2">{{cite web|url=http://www.slashgear.com/digg-sale-splits-the-company-three-ways-for-16m-total-13238530/|title=Digg sale splits the company three ways for $16m total|publisher=Slashgear|date=July 13, 2012|access-date=July 16, 2012|first1=Chris|last1=Burns|archive-date=July 15, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120715194903/http://www.slashgear.com/digg-sale-splits-the-company-three-ways-for-16m-total-13238530/|url-status=live}}</ref> ډيګ د یو اعلاناتي شرکت BuySellAds له خوا په 2018 کال اپریل کې د نامالومې اندازې قيمت سره پیرودل شوی و <ref>{{cite web|title=The beloved Digg, once the chief rival to Reddit, was just sold to an advertising tech company|url=https://www.businessinsider.com/digg-sells-to-buysellads-an-ad-tech-company-2018-4|website=Business Insider|access-date=23 September 2018|date=April 25, 2018|archive-date=23 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923085609/https://www.businessinsider.com/digg-sells-to-buysellads-an-ad-tech-company-2018-4|url-status=live}}</ref> == تاریخ == [[File:Digg1.6.png|ښي|بټنوک|200x200px| د ډيګ 1.6 نسخه]] ډیګ د 2004 په نومبر کې د تجربې په توګه د همکارانو [[کیون روز]] ، اوون بایرن، رون ګورډیټزکي، او [[جې اډلسن|جې اډیلسن]] لخوا پیل شو. د ډان ریس له خوا اصلي ډیزاین د اعلاناتو څخه پاک و. شرکت د پروژې په پیل کې Google AdSense اضافه کړ مګر په 2007 کې د MSN adCenter ته واوښت. <ref>{{cite web|url=http://about.digg.com/blog/digg-new-ad-provider|title=Digg: New ad provider|date=July 25, 2007|access-date=July 16, 2012|first1=Kevin|last1=Rose|archive-date=July 19, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100719115822/http://about.digg.com/blog/digg-new-ad-provider|url-status=live}}</ref> د سایټ اصلي دنده دا وه چې کاروونکو ته اجازه ورکړي چې د وېب منځپانګې کشف، شریک او وړاندیز کړي. د ټولنې غړي کولی شي د عمومي پاملرنې لپاره وېب پاڼه وسپاري. نور غړي کولی شي دې پاڼې ته رایه ورکړي ("digg") یا ښکته ("bury"). که څه هم رایه ورکول په digg.com کې ترسره شوي، ډېری وېب پاڼو په خپلو پاڼو کې د "digg" تڼۍ اضافه کړې، کاروونکو ته اجازه ورکوي چې رایه ورکړي کله چې دوی وېب پاڼه لټوي. پای محصول د انټرنیټ شاوخوا د مشهورو او جنجالي منځپانګو پراخه او دوامداره توګه تازه شوي لیستونو لړۍ وه چې د ټولنیزې شبکې لخوا راټول شوي. د وېب پاڼې په لومړیو کلونو کې اضافي پرمختګونه شوي. Digg v2 د جولای په 2005 کې خپور شو، د وېب ډیزاین شرکت silverorange لخوا د نوي مخليد سره په نویو ځانګړتیاو کې د ملګرو لېست شامل شوی وو، او د بریالیتوب پاڼې ته د لېږلو پرته د کیسې "digg" کولو وړتیا يې هم لرله. یو کال وروسته، د Digg v3 برخې په توګه، وېب پاڼې د ټېکنالوژۍ، ساینس، نړۍ او سوداګرۍ، ویډیوګانو، ساتیرۍ، او لوبو لپاره ځانګړيې کټګورۍ اضافه کړې، په بیله بیا د "ټول وګورئ" برخه چې ټولې کټګورۍ پکې سره یوځای شوي. د مخليد نور سمونونه د اګست په 2007 کې ترسره شوي. د Compete.com سروې له مخې، په 2008 کې، د ډيګ کور پاڼه په کال کې له 236 ملیون څخه ډېر لیدونکي جذبوي. <ref>{{cite web|url=http://siteanalytics.compete.com/digg.com?metric=uv|title=Compete.com|publisher=Siteanalytics.compete.com|access-date=November 7, 2010|archive-date=January 9, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110109194432/http://siteanalytics.compete.com/digg.com/?metric=uv|url-status=live}}</ref> Digg دومره لوی شوی و چې فکر کیده چې د سپارل شوي ویب پاڼو ټرافیک اغیزه وکړي. ځینې پاڼې د سپارلو څخه لږ وروسته په ټرافیک کې ناڅاپي زیاتوالی تجربه کوي؛ د ډيګ ځینې کاروونکي دې ته د " ډيګ اغېز " په توګه اشاره کوي. === بیا ډیزاین === CEO جې اډیلسن په 2010 کې اعلان وکړ چې په دې سایټ به پراخه بیاکتنه وکړي. د <nowiki><i id="mwUw">وائرډ</i></nowiki> مجلې سره په یوه مرکه کې، اډلسن وویل چې "هر شی بدل شوی" او دا چې "ټوله وېب پاڼه بیا لیکل شوې ده." <ref name="Wired Interview">{{Cite news|URL=https://www.wired.com/epicenter/2010/03/digg-redesign-social-web/|Title=Wired Interview|Date=March 15, 2010|title=آرشیف کاپي|access-date=July 7, 2022|archive-date=March 17, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100317132902/http://www.wired.com/epicenter/2010/03/digg-redesign-social-web/|url-status=dead}}</ref> شرکت له MySQL څخه Cassandra ته بدل شو، د ډیټابیس ویشل شوی سیسټم؛ په یوه بلاګ پوسټ کې جوړ شو، د انجینرۍ VP جان کوین دا اقدام "زړور" وباله. <ref>{{cite web|url=http://about.digg.com/node/564|title=Cassandra Switch|publisher=Digg|access-date=July 16, 2012|first1=John|last1=Quinn|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120307033743/http://about.digg.com/node/564|archive-date=March 7, 2012}}</ref> اډیلسن د نوي ډیګ په ویلو سره لنډیز وکړ ، "موږ یو نوی شالید ، د زیربنا نوې طبقه ، د خدماتو نوې طبقه ، نوي ماشینونه - هرڅه ترلاسه کړل." <ref name="Wired Interview" /> اډیلسن د اپریل په 5، 2010 کې د CEO په توګه استعفا ورکړه، ترڅو د سوداګریزو فرصتونو لټولو لپاره، د Digg v4 د پیل نېټې څخه څو میاشتې مخکې. <ref>{{cite web|url=http://about.digg.com/blog/update-jay|title=Update from Jay|publisher=Digg|date=April 4, 2010|access-date=July 16, 2012|first1=Jay|last1=Adelson|archive-date=September 20, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110920090518/http://about.digg.com/blog/update-jay|url-status=live}}</ref> هغه له پیل راهیسې د شرکت اجرایوي رییس و. کیون روز، یو بل اصلي بنسټ ایښودونکی، په لنډمهاله توګه د CEO او رییس په توګه ګام پورته کړ. د ډیګ v4 د اګست په 25، 2010 کې خپور شو، د سایټ په کچه د بګونو او خرابیو لخوا خراب شوی. د Digg کاروونکو د دښمنانه لفظي مخالفت سره غبرګون وښود. د خوشې کولو هاخوا، Digg د "بریښنا کاروونکو" له امله د ستونزو سره مخ شو چې د مقالې سپارښتنې ځانګړتیاوې به یوازې د یو بل د پوستونو مالتړ کولو لپاره سمبال کړي، سایټ یوازې د دې کاروونکو څخه مقالو سره سیلاب کړي او د غیر ریښتینې مینځپانګې درلودل ناممکن کړي. د بریښنا کارونکي په لومړي مخ کې څرګندیږي. د سیسټم سره ویب ټرافیک د کمیدو لامل شوی، د فیسبوک لخوا د سختې سیالۍ له امله زیات شوی، چې د خوښې بټنونه د Digg's ترڅنګ په ویب پاڼو کې څرګندیدل پیل شوي. <ref>{{Cite news|Title=Changing the rules of the Digg game|Date=June 21, 2010|URL=http://news.cnet.com/8301-13577_3-20008223-36.html|Publisher=CNET News}}</ref> د لوړ کارمندانو بدلون کې د سوداګرۍ پراختیا مشر میټ وان هورن پریښودل شامل وو، د v4 خوشې کیدو لږ وروسته. <ref>{{Cite news|Title=Digg's Matt Van Horn leaving for start-up|Date=August 26, 2010|URL=http://news.cnet.com/8301-13577_3-20014852-36.html|Publisher=CNET News}}</ref> د سپتمبر په 1، 2010، میټ ویلیامز د سی ای او په توګه دنده ترسره کړه، د موقت اجرایوي رییس په توګه د روز ستونزمن کار پای ته ورسید. په 2013 کې، انډریو مک لافلین د سی ای او په توګه دنده ترسره کړه وروسته له هغه چې ډیګ بیټا ورکس ته وپلورل شو او بیا پیل شو. <ref>{{Cite web|url=https://techcrunch.com/2016/11/23/digg-ceo-gary-liu-joining-scmp/|title=Digg CEO Gary Liu is leaving to head up Alibaba-owned newspaper SCMP – TechCrunch|website=techcrunch.com|language=en-US|access-date=2018-03-21|archive-date=2018-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180322015144/https://techcrunch.com/2016/11/23/digg-ceo-gary-liu-joining-scmp/|url-status=live}}</ref> په 2015 کې، ګاري لیو د ډیګ سی ای او په توګه دنده ترسره کړه. <ref>{{Cite web|url=https://techcrunch.com/2016/11/23/digg-ceo-gary-liu-joining-scmp/|title=Digg CEO Gary Liu is leaving to head up Alibaba-owned newspaper SCMP – TechCrunch|website=techcrunch.com|language=en-US|access-date=2018-03-26|archive-date=2018-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180322015144/https://techcrunch.com/2016/11/23/digg-ceo-gary-liu-joining-scmp/|url-status=live}}</ref> په 2016 کې، جوشوا اورباچ د موقت اجرایوي رییس په توګه دنده ترسره کړه. <ref>{{Cite news|URL=http://digg.com/2016/new-year-more-digg|Title=We've Got Some Very Digg News To Share}}</ref> د سپتمبر په 2016 کې، Digg اعلان وکړ چې دا به د [[ګنیټ|ګینیټ]] سره د معلوماتو ملګرتیا پیل کړي. د "اووه شمیره" پانګه اچونه به ګنیټ ته د ډیګ د 7.5 ملیون ټوټو مینځپانګو ریښتیني وخت رجحان تحلیل ته لاسرسی ورکړي. <ref>{{cite web|last1=Alpert|first1=Lukas I.|title=Gannett Leads Investment Round in Social Media Pioneer Digg|url=https://www.wsj.com/articles/gannett-leads-investment-round-in-social-media-pioneer-digg-1473778803|website=The Wall Street Journal|access-date=11 October 2016|date=13 September 2016|archive-date=10 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161010235442/http://www.wsj.com/articles/gannett-leads-investment-round-in-social-media-pioneer-digg-1473778803|url-status=live}}</ref> په 2017 کې، مایکل او کونور د CEO په توګه دنده ترسره کړه، او نن ورځ د CEO په توګه دوام لري. === پلورل او بیا پیلول === د 2012 په جولای کې، Digg په دریو برخو کې وپلورل شو: د Digg برانډ، ویب پاڼه، او ټیکنالوژي د $ 500,000 لپاره Betaworks ته وپلورل شوه؛ 15 کارمندان ' ''واشنګټن پوسټ'' ټولنیز کوډ پروژې ته د 12 ملیون ډالرو لپاره لیږدول شوي، او د پیټینټ یوه سوټ په لینکډین باندې شاوخوا 4 ملیون ډالرو کې پلورل شوي. <ref name="Wall Street Journal"/> <ref name="Washington Post">{{Cite news|URL=https://www.washingtonpost.com/business/technology/socialcode-hires-15-employees-from-diggcom/2012/05/10/gIQAP2xBFU_story.html|Title=SocialCode hires 15 employees from Digg.com|Date=May 10, 2012}}</ref> <ref name="slashgear3">{{cite web|url=http://www.slashgear.com/digg-sale-splits-the-company-three-ways-for-16m-total-13238530/|title=Digg sale splits the company three ways for $16m total|publisher=Slashgear|date=July 13, 2012|access-date=July 16, 2012|first1=Chris|last1=Burns|archive-date=July 15, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120715194903/http://www.slashgear.com/digg-sale-splits-the-company-three-ways-for-16m-total-13238530/|url-status=live}}</ref> داسې راپورونه شتون لري چې Digg د 2006 له پیل راهیسې هڅه کوله چې ځان په یوه لوی شرکت وپلوري <ref>{{Cite news|URL=https://techcrunch.com/2007/11/07/just-sell-digg-already-jay/|Title=Just Sell Digg Already, Jay|Publisher=Techcrunch.com|Date=November 7, 2007}}</ref> . تر ټولو د پام وړ هڅه د جولای په 2008 کې ترسره شوه، کله چې ګوګل د شاوخوا 200 ملیون ډالرو لپاره د ډيګ پیرودلو لپاره خبرې اترې پیل کړې. ګوګل د معاملې د پام وړ مرحلې په جریان کې د خبرو اترو څخه لیرې شو ، د جولای په 25 Digg ته یې خبر ورکړ چې نور د پیرود سره علاقه نلري. <ref>{{Cite news|URL=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/07/26/AR2008072601421.html|Title=Google Walks Away From Digg Deal|Date=July 26, 2008}}</ref> Digg وروسته بیا د پانګونې نورې پانګونې تمویل ته لاړ، چې مرکزي دفتر ته د تګ او کارکونکو د اضافه کولو لپاره یې د پانګوالو لکه هالینډ کیپیټل پارټنرز <ref>{{cite web|url=http://techland.blogs.fortune.cnn.com/2008/09/24/digg-digs-up-287-million/|title=Digg digs up $28.7 Million|publisher=CNNMoney.com|date=November 24, 2008|access-date=March 15, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110708170943/http://techland.blogs.fortune.cnn.com/2008/09/24/digg-digs-up-287-million/|archive-date=July 8, 2011|url-status=dead}}</ref> څخه 28.7 ملیون ډالر ترلاسه کړل. <ref>{{cite web|url=http://blog.digg.com/?p=256|title=Big News: Expanding & Growing Digg|publisher=blog.digg.com|date=September 24, 2008|access-date=February 27, 2009|archive-date=March 15, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090315001819/http://blog.digg.com/?p=256|url-status=live}}</ref> څو میاشتې وروسته، سی ای او جې اډیلسن وویل چې ډیګ نور د پلور لپاره نه و. <ref>{{cite web|url=http://www.businessweek.com/technology/content/dec2008/tc2008121_004686.htm|title=Digg: Not For Sale|access-date=December 9, 2008|last=Ante|first=Spencer E.|date=December 2008|archive-date=December 12, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081212135717/http://www.businessweek.com/technology/content/dec2008/tc2008121_004686.htm|url-status=live}}</ref> د جولای په 20، 2012، نوي مالکینو Betaworks د [[ټویټر]] له لارې اعلان وکړ چې دوی له پیل څخه Digg بیا رغوي، "[Digg] بیرته په پیل کې بدلوي". Betaworks پروژې ته د شپږو اونیو وخت ورکړ. د موجوده کاروونکو سروې، د ویب پاڼې ReThinkDigg.com له لارې، د نوي کاروونکي انٹرفیس او د کاروونکي تجربې د پراختیا خبرتیا لپاره کارول شوي. <ref name="The New Digg3">{{cite web|url=http://silicon-news.com/news/2012/07/20/the-new-rethink-digg-review/|title=The New Digg|access-date=July 20, 2012 <!-- |first=Chris -->|date=July 2012|archive-date=February 2, 2013|archive-url=https://archive.today/20130202194656/http://silicon-news.com/news/2012/07/20/the-new-rethink-digg-review/|url-status=live}}</ref> <ref name="The New Digg2">{{cite web|url=http://silicon-news.com/news/2012/07/20/the-new-rethink-digg-review/|title=The New Digg|access-date=July 20, 2012 <!-- |first=Chris -->|date=July 2012|archive-date=February 2, 2013|archive-url=https://archive.today/20130202194656/http://silicon-news.com/news/2012/07/20/the-new-rethink-digg-review/|url-status=live}}</ref> ډیګ د خپل نسخه شمیره له سره تنظیم کولو او د جولای په 31 ، 2012 کې یوه ورځ دمخه د ''Digg v1'' په پیل کولو سره د ریبوټ کولو هڅه وکړه. دا د ادارتي پلوه پرمخ وړل شوی مخکینۍ پاڼه، نور انځورونه، او غوره، مشهور او راتلونکي کیسې وړاندې کوي. کاروونکي کولی شي د نمرې نوي سیسټم ته لاسرسی ومومي. په نورو ټولنیزو پلیټ فارمونو لکه [[ټویټر]] او [[فیسبوک]] کې د مینځپانګې شریکولو لپاره ملاتړ ډیر شوی. د Digg د مخکینۍ پاڼې مینځپانګه د نورو ټولنو لکه [[ریډیټ|Reddit]] په څیر د کاروونکو پرځای د مدیرانو لخوا غوره کیږي. د مارچ په 2018 کې، Digg اعلان وکړ چې دا به خپل RSS لوستونکی، Digg Reader بند کړي. <ref>{{Cite web|url=https://techcrunch.com/2018/03/14/alas-digg-reader-is-shutting-down-at-the-end-of-march/|title=Alas, Digg Reader is shutting down at the end of March – TechCrunch|website=techcrunch.com|language=en-US|access-date=2018-03-21|archive-date=2018-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180321192804/https://techcrunch.com/2018/03/14/alas-digg-reader-is-shutting-down-at-the-end-of-march/|url-status=live}}</ref> په 2018 کې BuySellAds.com ته د پلورلو پورې، د دې دفترونه د نیویارک ښار چیناټاون کې په 50 ایلډریج سړک کې موقعیت درلود. == برخې == === ډیګ لوستونکی === د ګوګل ریډر د اعلان شوي بندېدو په ځواب کې، ډيګ د مارچ په 14، 2013 کې اعلان وکړ چې دا په خپل RSS لوستونکي کار کوي. <ref>{{cite web|url=https://www.theverge.com/2013/3/14/4104618/digg-will-build-its-own-version-of-google-reader|title=Digg Reader is Live!|publisher=Digg.com|date=2013-03-14|access-date=June 28, 2013|archive-date=2013-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20130703063728/http://www.theverge.com/2013/3/14/4104618/digg-will-build-its-own-version-of-google-reader|url-status=live}}</ref> Digg Reader د جون په 28، 2013 کې د وېب او iOS غوښتنلیک په توګه پیل شو. د انډرایډ اپلیکیشن د اګست په 29، 2013 کې خپور شو. Digg اعلان وکړ چې دا به د مارچ په 26، 2018 کې Digg Reader بند کړي. <ref>{{cite web|url=https://digg.zendesk.com/hc/en-us/articles/360000678608|title=Goodbye to Digg Reader|access-date=2018-03-14|archive-date=2018-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180314210133/https://digg.zendesk.com/hc/en-us/articles/360000678608|url-status=live}}</ref> == د پخوانۍ ډيګ وېب پاڼې پورې اړوند مسلې == === د کاروونکو لخوا تنظیم شوی ترویج او سانسور === {{بشپړه ليکنه|Digg Patriots}} دا د کاروونکو لپاره ممکنه وه چې په Digg کې غیر متناسب نفوذ ولري، یا پخپله یا په ټیمونو کې. دا کاروونکي کله ناکله د سیاسي یا مالي دلایلو لپاره د پاڼو هڅولو یا ښخولو ته هڅول شوي. د سایټ د لوبې کولو لپاره د کاروونکو لخوا جدي هڅې په 2006 کې پیل شوې. <ref>{{cite web|url=http://www.forevergeek.com/2006/04/digg_corrupted_editors_playground_not_userdriven_website/|title=Digg Corrupted: Editor's Playground, not User-Driven Website|author=Dave|date=April 20, 2006|publisher=Forevergeek|access-date=August 4, 2010|archive-date=July 21, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100721174600/http://www.forevergeek.com/2006/04/digg_corrupted_editors_playground_not_userdriven_website/|url-status=live}}</ref> یو لوړ کارونکی وروسته له هغه منع شو چې د پټو ډیګ سټینګ عملیاتو ته د نغدو پیسو لپاره یوه کیسه ته وده ورکولو موافقه وکړه. <ref>{{cite web|url=http://news.cnet.com/Digg-continues-to-battle-phony-stories/2100-1025_3-6144652.html|title=Digg continues to battle phony stories|first1=Greg|last1=Sandoval|date=December 18, 2006|publisher=CNET News|access-date=August 4, 2010|archive-date=May 10, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110510073035/http://news.cnet.com/Digg-continues-to-battle-phony-stories/2100-1025_3-6144652.html|url-status=live}}</ref> د کاروونکو یوې بلې ډلې په ښکاره ډول د متحده ایالاتو د سیاستوال رون پاول په اړه د "سپیم" مقالو لرې کولو لپاره 'Bury Brigade' جوړ کړ؛ منتقدین دا ډله تورنوي چې هڅه کوي په ډیګ کې د رون پاول هر ډول ذکر مخه ونیسي. <ref>{{cite web|url=http://message2paulspammers.blogspot.com/2007/12/diggs-ron-paul-bury-brigade-exposed.html|title=Digg's Ron Paul 'Bury Brigade' exposed|author=Adam|date=December 23, 2007|access-date=August 4, 2010|archive-date=May 14, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514082915/http://message2paulspammers.blogspot.com/2007/12/diggs-ron-paul-bury-brigade-exposed.html|url-status=live}}</ref> ډیګ د کمپیوټر ساینس پوه انتون کاسټ استخدام کړی ترڅو د تنوع الګوریتم رامینځته کړي چې د ډیګ له تسلط څخه د ځانګړي ګټو ډلو مخه ونیسي. د ښاروالۍ غونډې په جریان کې ، د ډیګ اجرایوي د ځینې ځانګړتیاو په لرې کولو سره نیوکې ته ځواب ووایه چې سوپر کاروونکو ته یې اضافي وزن ورکړ ، مګر د "بوري" شفاف کولو څخه یې انکار وکړ. <ref>{{cite web|url=http://news.cnet.com/Digg-continues-to-battle-phony-stories/2100-1025_3-6144652.html|title=Digg continues to battle phony stories|first1=Greg|last1=Sandoval|date=December 18, 2006|publisher=CNET News|access-date=August 4, 2010|archive-date=May 10, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110510073035/http://news.cnet.com/Digg-continues-to-battle-phony-stories/2100-1025_3-6144652.html|url-status=live}}</ref>   == سرچينې == {{لړسرچينې}} [[وېشنيزه:ټولنيزو رسنيو پوست]] [[وېشنيزه:ټولنيزې رسنۍ]] [[وېشنيزه:رسنۍپوستغال]] [[وېشنيزه:رسنۍ]] [[وېشنيزه:رسنۍ تکنالوژي]] [[وېشنيزه:په 2004 کې په کاليفورنيا کې رامنځته شوه]] [[وېشنيزه:امريکايي ورځ]] [[وېشنيزه:امريکايي رسنۍ]] [[وېشنيزه:امريکايي وېب پا]] [[وېشنيزه:Pages with unreviewed translations]] kygf7zpvxfnk8ct6fxcnyy8g7xdp4wn 0 62666 370186 336443 2026-11-02T14:35:16Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370186 wikitext text/x-wiki {{مالومات |نوم= |انځور= |د انځور اړوند= }} '''جوزه ډانیل اورتېګا ساوېدرا''' (اسپانیایي تلفظ: [daˈnjel oɾˈteɣa]؛ زوکړه د ۱۹۴۵م کال د نومبر په ۱۱مه) یو نیکاراګوایي انقلابي او سیاستوال دی چې له ۲۰۰۷م کال راهیسې د نیکاراګوا ولسمشر په توګه خدمت کوي. مخکې له دې، هغه له ۱۹۷۹ تر ۱۹۹۰م کاله د نیکاراګوا رهبر وو، لومړی د ملي بیارغونې جنټا د همغږي کوونکي په توګه (۱۹۷۹-۱۹۸۵) او وروسته بیا د نیکاراګوا د ولسمشر په توګه (۱۹۸۵-۱۹۹۰). په ۲۰۰۸م کال کې د فیډل کاسټرو تقاعد څخه وروسته، اورتېګا د نړۍ په کچه یو له لرغونو غیر سلطنتي رهبرانو او د امریکا په براعظم کې ترټولو اوږد غیر سلطنتي رهبر دی. په ۱۹۸۴م کال کې د نیکاراګوا عمومي ټاکنو کې، اورتېګا د نیکاراګوا ولسمشرۍ په ټاکنو کې د FSLN نوماند په توګه بریالی شو. اورتېګا چې یو مارکسیسټ – لېنینیسټ وو، د ملي کولو، ځمکني اصلاحاتو، د شتمنۍ بیا وېش او د نیکاراګوا سوادآموزۍ کمپاین پروګرامونه یې د خپلې ولسمشرۍ په لومړۍ دوره کې تعقیب کړې. هغه چې د سانډینېسټا ملي آزادۍ جبهې (په اسپانیایي کې: Frente Sandinista de Liberación Nacional، FSLN) رهبر وو، کین اړخه اصلاحاتو ته د لاسرسۍ لپاره یې په ټوله نیکاراګوا کې ځینې سیاستونه ترسره کړل. په وروستیو کلونو کې، د اورتېګا کین اړخه راډیکال سیاستونه له مخکې څخه لا ډېر تعدیل شول او د سوداګرۍ پلوي سیاستونه او ان کاټولیک کلیسا ته نږدې کېدل یې تعقیب کړل، د ۲۰۰۰مې لسیزې په اوږدو کې د اورتېګا چې پخوا ملحد وو او د هغه د دولت لخوا د جنین سقط په وړاندې پیاوړي سیاستونه جوړ شول، او پیاوړي مذهبي سیاستونه یې پلي کړل.<ref name=":112">{{Cite encyclopedia|year=2016|title=Ortega Saavedra, Daniel|encyclopedia=The Hutchinson Unabridged Encyclopedia with Atlas and Weather Guide|publisher=Helicon|location=Abington|editor-last=Helicon}}</ref><ref>{{cite news|last=Webber|first=Jude|date=22 August 2018|title=A rebel no more, Daniel Ortega comes to resemble the dictator he replaced|work=The Irish Times|url=https://www.irishtimes.com/news/world/a-rebel-no-more-daniel-ortega-comes-to-resemble-the-dictator-he-replaced-1.3604155|access-date=11 November 2020}}</ref><ref>{{cite news|last=Belli|first=Gioconda|date=24 August 2018|title=How Daniel Ortega Became a Tyrant - From Revolutionary to Strongman|work=Foreign Affairs|url=https://www.foreignaffairs.com/articles/nicaragua/2018-08-24/how-daniel-ortega-became-tyrant|access-date=11 November 2020}}</ref> د ولسمشرۍ له یوې دورې وروسته چې له جګړې او اقتصادي سقوط سره یوځای وه، اورتېګا په ۱۹۹۰م کال کې د نیکاراګوا په عمومي ټاکنو کې د ویولېټا چامورو لخوا ماتې وخوړه. هغه لا هم د نیکاراګوا مخالف سیاست کې یوه مهمه څېره وه. اورتېګا په ۱۹۹۶م او ۲۰۰۱م کلونو کې د ولسمشرۍ ناکامه نوماند وو خو په ۲۰۰۶م کال کې د نیکاراګوا په عمومي ټاکنو کې بریالی شو. هغه په ولسمشرۍ مقام کې د لاتین امریکا له نورو سوسیالیسټانو لکه د ونزویلا ولسمشر هوګو چاوز سره اتحاد وکړ. د اورتېګا تر مشرۍ لاندې، نیکاراګوا د امریکا براعظم لپاره د بولیواریایي اتحاد سره یوځای شو. د هغه دوهم دولت په زیاتېدونکې توګه د ډیموکراټیک ضد شو او خپل ډېری پخواني انقلابي متحدین یې له ځانه لرې کړل، ځینو یې هغه له سوموزا سره پرتله کړ کوم چې دوی پرځولی وو. د ۲۰۱۸م کال په جون کې، نړیوالې بښنې او د امریکايي هېوادونو سازمان لپاره د امریکا ترمنځ د بشري حقونو کمیسون رپوټ ورکړ چې اورتېګا په نیکاراګوا کې د اورتېګا ضد ۲۰۱۸-۲۰۲۱م کلونو لاریونونو کې، له تاوتریخوالي ډک ډول د معترضانو په ځپلو کې ښکېل وو. په ۲۰۱۸م کال کې د اعتراضونو تاوتریخوالي ډک ځپل او ورپسې د مدني آزادیو کمېدل کاسټاریکا ته د مهاجرت د لویې څپې لامل شو او له ۳۰۰۰۰ څخه زیاتو کسانو له نیکاراګوا څخه دې ګاونډي هېواد کې د پناه غوښتنه وکړه. دا ځپل د هغه د ولسمشرۍ په څلورمه دوره کې لا زیات شو او د څو غیردولتي سازمانونو، پوهنتونونو او خپلواکو ورځپاڼو د بندېدو امر یې صادر کړ.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/6117704.stm "Ortega wins Nicaraguan election"], BBC News, 8 November 2006.</ref><ref>{{Cite news|date=19 July 2018|title=Profile: Nicaraguan President Daniel Ortega, from revolutionary leader to opposition hate figure|work=BBC News|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-15544315|access-date=11 November 2020}}</ref><ref>{{Cite news|last=Partlow|first=Joshua|date=24 August 2018|title=From rebel to strongman: How Daniel Ortega became the thing he fought against|newspaper=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/world/the_americas/from-rebel-to-strongman-how-daniel-ortega-became-the-thing-he-fought-against/2018/08/24/117d000a-97fe-11e8-818b-e9b7348cd87d_story.html|access-date=11 November 2020}}</ref><ref name="Amnesty">{{cite web |date=29 May 2018 |title=Shoot to kill: Nicaragua's strategy to repress protest |url=https://www.amnesty.org/en/documents/amr43/8470/2018/en/ |access-date=14 June 2018 |publisher=[[Amnesty International]]}}</ref><ref>{{Cite press release|title=IACHR Condemns Increased Violence in Nicaragua|date=13 June 2018|location=Washington, D.C.|url=http://www.oas.org/en/iachr/media_center/PReleases/2018/128.asp|last1=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|agency=Organization of American States|access-date=14 June 2018}}</ref><ref>{{Cite news|last=Moloney|first=Anastasia|date=2019-04-16|title=Nicaragua crisis forces 60,000 people to flee homes in past year - U.N.|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-nicaragua-protests-refugees-idUSKCN1RS26D|access-date=2021-08-29}}</ref><ref>{{cite web |date=15 February 2022 |title=Daniel Ortega emprende una cruzada contra las universidades privadas de Nicaragua |url=https://www.abc.es/internacional/abci-daniel-ortega-emprende-cruzada-contra-universidades-privadas-nicaragua-202202150115_noticia.html}}</ref><ref>{{cite web |date=2 February 2022 |title=Daniel Ortega arremete contra las universidades rebeldes de Nicaragua |url=https://elpais.com/internacional/2022-02-02/daniel-ortega-arremete-contra-las-universidades-rebeldes-de-nicaragua.html}}</ref><ref>{{cite web |title=El régimen de Daniel Ortega ordenó el cierre de cuatro ONGs |url=https://www.infobae.com/america/america-latina/2022/05/17/el-regimen-de-daniel-ortega-ordeno-el-cierre-de-cuatro-ongs/}}</ref> په ۲۰۲۱م کال کې د هغه د سیاسي مخالفینو ځپل زیات شول. د هغه دولت په ۲۰۲۱م کال کې د نیکاراګاوا عمومي ټاکنو کې د هغه احتمالي ډ‌ېری سیالان، له هغې جملې څخه چامورو باریوس، د پخواني ولسمشر ویولېټا چامورو دي باریوس لور، زنداني کړل. د اورتېګا دولت نور هغه کسان چې هغه سره مخالف وو، له هغې جملې څخه د هغه پخواني متحدین دورا ماریا تلز او هوګو تورس جیمنز زنداني کړل. د ۲۰۲۱م کال په آګسټ کې، د امریکایي او اروپایي غیردولتي شپږ عملیاتي سازمانونو جوازونه لغوه کړل. د اورتېګا دولت ډېری منتقدین، د مخالفو رهبرانو، خبریالانو او مدني ټولنې غړو په شمول په ۲۰۲۱م کال کې له دې هېواده وتښتېدل. جو بایډن په ۲۰۲۱م کال کې بیا ځلې د ټاکل کېدو وروسته، د دې ولسمشر د ننه کېدل متحده ایالتونو ته منع کړل.<ref>{{Cite news|title=Nicaragua Sees Democracy Crisis As President Ortega Jails Potential Election Rivals|url=https://www.npr.org/2021/06/12/1005833559/nicaragua-sees-democracy-crisis-as-president-ortega-jails-potential-election-riv|access-date=2021-08-29|website=NPR.org|language=en}}</ref><ref name="nation100821">{{Cite news|last=Mannheim|first=Linda|date=2021-08-10|title=The Arrest of Dora María Téllez Marks a New Low for Nicaragua|journal=The Nation|language=en-US|url=https://www.thenation.com/article/world/dora-tellez-nicaragua-sandinista/|access-date=2021-08-29|issn=0027-8378}}</ref><ref>{{Cite web |title=Nicaragua cancels permits for US, European NGOs |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/8/17/nicaragua-cancels-permits-for-us-european-ngos |access-date=2021-08-29 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Prominent Nicaraguan opposition leaders and journalists flee an escalating government crackdown|language=en-US|newspaper=Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/world/2021/06/26/nicaragua-ortega-politicians-journalists-flee/|access-date=2021-08-29|issn=0190-8286}}</ref><ref>{{cite web |title=US bans President Daniel Ortega and Nicaraguan officials from entry to the US &#124; DW &#124; 17.11.2021 |url=https://www.dw.com/en/us-bans-president-daniel-ortega-and-nicaraguan-officials-from-entry-to-the-us/a-59840708 |website=[[Deutsche Welle]]}}</ref> == لومړنی ژوند == اورتېګا د نیکاراګوا د چونتالس برخې په لالیبرتاد کې د کارګرې طبقې په یوه کورنۍ کې زېږېدلی وو. د هغه پلار او مور، دانیل اورتېګا سردا او لیدیا ساودرا، د آناستازیو سوموزا دبایله له رژیم سره مخالف وو. د هغه مور د «مینې لیکونو» لرلو له امله د سوموزا ملي ګارډ لخوا بندي شوه، چې پولیسو به ویل دا سیاسي رمز کړل شوي لیکونه دي. اورتېګا او د هغه دوه وروڼه لوی شول ترڅو انقلابیان شي. د هغه ورور هامبرټو اورتېګا یو پخوانی جنرال، نظامي رهبر او نامتو لیکوال دی او کامیلو اورتېګا هم له سیاسي اړخه فعال وو. هغوی د جرمانیا په نوم یوه خور درلودله چې ومړه.<ref>{{cite web |title=Ortega Saavedra, Daniel (1945–) {{!}} Encyclopedia.com |url=https://www.encyclopedia.com/humanities/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/ortega-saavedra-daniel-1945 |access-date=2021-11-09 |website=www.encyclopedia.com}}</ref><ref>{{cite web |title=La Jornada – Jueves, 5 de Mayo de 2005 |url=http://diario.lajornadanet.com/archivo/2005/mayo/05_05_05.html |work=lajornadanet.com |access-date=2022-07-12 |تاريخ الأرشيف=2014-08-26 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20140826115938/http://diario.lajornadanet.com/archivo/2005/mayo/05_05_05.html |url-status=dead |خونديځ نېټه=2014-08-26 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20140826115938/http://diario.lajornadanet.com/archivo/2005/mayo/05_05_05.html |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20140826115938/http://diario.lajornadanet.com/archivo/2005/mayo/05_05_05.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826115938/http://diario.lajornadanet.com/archivo/2005/mayo/05_05_05.html }}</ref><ref name="PANAM16">{{cite news|date=16 August 2016|title=Meet Daniel Ortega, Nicaragua's Rising Dictator|work=[[PanAm Post]]|url=https://panampost.com/editor/2016/08/16/meet-daniel-ortega-nicaraguas-rising-dictator/|url-status=dead|access-date=4 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180425143036/https://panampost.com/editor/2016/08/16/meet-daniel-ortega-nicaraguas-rising-dictator/|archive-date=25 April 2018}}</ref> د یوه ښه کار پیدا کولو په لټه کې، کورنۍ له لالیبرتاد څخه د جویګالپا ولایت مرکز ته او وروسته په ماناګوا کې د منځنۍ طبقې یوې سیمې ته مهاجرت وکړ. په ماناګوا کې، اورتېګا او د هغه ورور د منځنۍ کچې عالي ښوونځي، لاسال انسټیټوټ، کې، چېرته چې اورتېګا له پخواني ولسمشر آرنولډ آلېمان سره ټولګیوال وو، زده کړې وکړې. د اورتېګا پلار دانیل اورتېګا سدرا په نیکاراګوا کې د متحده ایالتونو له نظامي مداخلې او د سوموزا ډیکټاټورۍ څخه د واشنګټن له ملاتړ څخه کرکه لرله. هغه د امریکا ضد دا احساسات خپلو زامنو ته ولېږدول.{{sfn|Kinzer|1991|p=186}} اورتېګا له ماشومتوبه د نیکاراګوا ډیکټاټور آناستاسیو سوموزا دبایله سره مخالفت وکړ او د هغه د دولت په وړاندې د ځمکې لاندې خوځښت کې یې ګډون وکړ. اورتېګا او ورور یې هامبرتو بغاوتي اړخ یا Tercrista (دریمه لار) جوړ کړ چې د نیکاراګوا په انقلاب کې خپل اوج ته ورسید. د سوموزا دبایله دولت له پرځېدو او جلاوطنه کېدو وروسته، اورتېګا د څو ګوندي حکومت او ملي بیارغونې دولت مشر شو. اورتېګا لومړی ځل په پنځه‌لس کلنۍ کې د سیاسي فعالیتونو له امله ونیول شو او په چټکۍ سره په ۱۹۶۳م کال کې د ساندېنیسټا ملي ازادۍ جبهې (FSLN) ځمکې لاندې خوځښت سره یوځای شو. په ۱۹۶۴م کال کې، اورتېګا ګواتیمالا ته سفر وکړ، چېرته چې پولیسو هغه ونیوه او د نیکاراګوا ملي ګارډ ته یې وسپاره. اورتېګا له بند څخه تر آزادېدو وروسته، د ۱۹۶۷م کال په آګسټ کې د خپل شکنجه کوونکي، ګارډ ګونزالو لاکایو د وژنې پلان ونیوه.<ref name="RT">{{Cite news|title=Five facts about Nicaragua's Daniel Ortega|url=http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/N01359367.htm|agency=Reuters|access-date=15 January 2008|archive-date=31 January 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090131112631/http://alertnet.org/thenews/newsdesk/N01359367.htm|url-status=dead}}</ref><ref name="LP">{{Cite news|title=Daniel Ortega Saavedra, candidato presidencial del FSLN|date=10 May 2007|url=http://www-ni.laprensa.com.ni/archivo/2006/septiembre/15/elecciones/candidatos/143891.shtml|work=La Prensa|access-date=11 May 2007|language=es|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070520180905/http://www-ni.laprensa.com.ni/archivo/2006/septiembre/15/elecciones/candidatos/143891.shtml|archive-date=20 May 2007}}</ref>{{sfn|Kinzer|1991|p=187}} هغه په ۱۹۶۷م کال کې د امریکا بانک څانګې څخه وسله والې غلا کې د ګډون له امله زندان ته ولوېد. هغه خپلو همکارانو ته وویل چې که په دې غلا کې ګډون ونکړي باید ووژل شي. اورتېګا د ۱۹۷۴م کال په وروستیو کې د سانډینیسټا نورو زندانیانو سره د سوموسیستا یرغملانو په بدل کې آزاد شو. کله چې اورتېګا د ال موډلو په زندان کې، ماناګوا څخه د باندې، بندي وو، شعرونه یې ولیکل چې یوه ته یې د «ما هیڅکله ماناګوا ونه لیده کله چې هلته لنډې لمنې موډ وې» نوم ورکړ. اورتېګا د زندان په دوره کې ډېر سخت شکنجه شو. کله چې هغه په ال موډلو کې بندي وو، مور یې د لاریونونو په جوړولو او د سیاسي زندانیانو لپاره د ډوډۍ نه خوړلو اعتصاب کې مرسته وکړه. دا کار په زندان کې د سانډینیسټایانو سره د ښه چلند لامل شو.<ref name="PANAM162">{{cite news|date=16 August 2016|title=Meet Daniel Ortega, Nicaragua's Rising Dictator|work=[[PanAm Post]]|url=https://panampost.com/editor/2016/08/16/meet-daniel-ortega-nicaraguas-rising-dictator/|url-status=dead|access-date=4 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180425143036/https://panampost.com/editor/2016/08/16/meet-daniel-ortega-nicaraguas-rising-dictator/|archive-date=25 April 2018}}</ref><ref name="LO">{{Cite news|url=http://www.commondreams.org/views01/0902-05.htm|title=Nicaragua's Daniel Ortega; In the Lions' Den Again|last=Vulliamy|first=Ed|date=2 September 2001|work=The Observer|access-date=15 January 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20071223093439/http://www.commondreams.org/views01/0902-05.htm|archive-date=23 December 2007|url-status=dead|location=London}}</ref><ref name=":0">[[Bernard Diederich]], ''Somoza and the Legacy of U.S. Involvement in Central America'', p. 85.</ref>{{sfn|Kinzer|1991|p=188}} په ۱۹۷۴م کال کې له آزادېدو وروسته، اورتېګا کیوبا ته جلاوطنی شو. په هغه ځای کې د فیډل کاسټرو مارکسیسټ – لېنینیسټ دولت څخه د چریکي جګړو روزنه ترلاسه کړه. هغه وروسته په پټه بېرته نیکاراګوا ته راغی.<ref>{{Cite encyclopedia|title=Hispanic Heritage in the Americas: Ortega, Daniel|url=https://www.britannica.com/hispanic_heritage/article-9057473|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|access-date=11 May 2007}}</ref> د ۱۹۷۰مې لسیزې په پای کې، د سوموزا په وړاندې د FSLN کمپاین پر سر اختلافاتو، اورتېګا او د هغه ورور هامبرټو د بغاوتي اړخ یا Tercerista (دریمه لار) جوړولو ته اړ کړل. ترسریسټایان د دوه نورو اړخونو د چریکي جګړې بېلابېلو سټراټېژیو د ترکیب په لټه کې وو؛ یعنې د توماس بورګه د خلکو جګړه (GPP یا د خلکو اوږده جګړه)، او د جیمي ويلاک پرولیټاریان. د اورتېګا وروڼه د سوموزا ضد پراخه کچې پوځ سره، د کاټولیک او پروټسټانټ فعالانو او غیر مارکسیسټي مدني ټولنو نورو ډلو په ګډون، اتحاد جوړ کړ. ترسریسټان د سیاسي او نظامي ځواک په کارونه کې ترټولو اغیزناکې ډلې باندې بدل شول او د FSLN پیوستون لپاره د هغوی فشار د فیډل کاسټرو په شان انقلابي رهبرانو له ملاتړ څخه برخمن شو.<ref name="FSLNPostCollapse">{{Cite journal|last=Perez|first=Andres|date=1992|title=The FSLN after the Debacle: The Struggle for the Definition of Sandinismo|jstor=40925837|journal=Journal of Interamerican Studies and World Affairs|volume=34|issue=4|pages=111–139|doi=10.2307/166151}}</ref><ref name=":72">{{Cite encyclopedia|year=2000|title=Ortega, Daniel|encyclopedia=Encyclopedia of Nationalism: Leaders, Movements, and Concepts|publisher=Elsevier Science & Technology|location=Oxford|editor-last=Motyl|editor-first=Alexander}}</ref><ref name="FSLNPostCollapse2">{{Cite journal|last=Perez|first=Andres|date=1992|title=The FSLN after the Debacle: The Struggle for the Definition of Sandinismo|jstor=40925837|journal=Journal of Interamerican Studies and World Affairs|volume=34|issue=4|pages=111–139|doi=10.2307/166151}}</ref>{{sfn|DeFronzo|2011|p=258}} اورتېګا په ۱۹۷۹م کال کې په پټو مراسمو کې له روزاریو موریلو سره واده وکړ. هغوی له مخکېني واده څخه له خپلو درې اولادونو سره کاسټاریکا ته لاړل. اورتېګا په ۲۰۰۵م کال کې بیاځلې له موریلو سره واده وکړ ترڅو دا واده د کاټولیک کلیسا لخوا په رسمیت وپېژندل شي او له کلیسا سره د هغه د پخلاینې هڅې یوه برخه وه.<ref name="RT2">{{Cite news|title=Five facts about Nicaragua's Daniel Ortega|url=http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/N01359367.htm|agency=Reuters|access-date=15 January 2008|archive-date=31 January 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090131112631/http://alertnet.org/thenews/newsdesk/N01359367.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|title=Iran and Nicaragua in barter deal|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/6931807.stm|work=BBC News|access-date=5 October 2007|date=5 August 2007|location=London}}</ref><ref>{{Cite news|title=Nicaragua-Venezuela Talk Cooperation|url=http://www.plenglish.com/article.asp?ID=%7B9FB2EF41-A435-459E-8111-4B04A12681DA%7D)&language=en|work=Prensa Latina|access-date=15 January 2008|quote="... Government minister and first lady, Rosario Murillo."|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080117220408/http://plenglish.com/article.asp?ID=%7B9FB2EF41-A435-459E-8111-4B04A12681DA%7D%29&language=en|archive-date=17 January 2008}}</ref><ref name="envio1567">''Envio'', March 2002, No 248 [http://www.envio.org.ni/articulo/1567 Case 12,230: ''Zoilamérica Narváez vs. the Nicaraguan State''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070621180531/http://www.envio.org.ni/articulo/1567 |date=2007-06-21 }}</ref><ref name="RT3">{{Cite news|title=Five facts about Nicaragua's Daniel Ortega|url=http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/N01359367.htm|agency=Reuters|access-date=15 January 2008|archive-date=31 January 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090131112631/http://alertnet.org/thenews/newsdesk/N01359367.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|title=Cardenal Obando caso a Daniel Ortega y poetisa Rosario Murillo|date=28 September 2005|url=http://www.cardinalrating.com/cardinal_68__article_2094.htm|work=Cardinal Rating|access-date=11 May 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070328203222/http://www.cardinalrating.com/cardinal_68__article_2094.htm|archive-date=28 March 2007|url-status=dead}}</ref> == سرچينې == fzwa23bos98xzxa7kmk9dhltzwvly7c 0 62761 370193 369071 2026-11-02T15:36:58Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370193 wikitext text/x-wiki {{Cleanup|reason=ليکنه بېخي ګډه وډه ده، بېخي کمپيوټري ده، باید د ویلو وړ یا ډیلیټ سي. [[وېشنيزه:ويکيپېډيا کينډۍ چې کره کتنې]]}} د '''QR کوډ''' د '''چټک غبرګون کوډ''' لپاره ابتکار د [[بارکوډ|میټریکس بارکوډ]] (یا دوه اړخیز بارکوډ)یو ډول دی <ref>{{Cite journal|date=2020-09-01|title=Micrography QR Codes|url=https://ieeexplore.ieee.org/document/8632711}}</ref> <ref>{{Cite journal|date=2019-12-11|title=Adaptive Binarization of QR Code Images for Fast Automatic Sorting in Warehouse Systems}}</ref> چې په 1994 کې د [[جاپان|جاپاني]] موټرو شرکت [[ډینیسووان|Denso Wave]] لخوا اختراع شوی. <ref>{{cite web |date=2020-03-26 |title=2D Barcodes |url=https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/ondemand/video/2072031/ |publisher=[[NHK World-Japan]]}}</ref> <ref>{{Cite news|Date=2021-11-09|Title=From Japanese auto parts to ubiquity: A look at the history of QR codes|URL=https://mainichi.jp/english/articles/20211109/p2a/00m/0bu/024000c}}</ref> بارکوډ د ماشین لوستلو وړ نظری لیبل دی چې کولی شي د هغه توکي په اړه معلومات ولري چې ورسره وصل وي. په عمل کې، د QR کوډونه ډېری وختونه د لوکټر پېژندونکي، یا [[د ویب پاڼې لیدونکي تعقیب|تعقیبونکي]] لپاره ډاټا لري چې وېب پاڼې یا غوښتنلیک ته اشاره کوي. کيو آر کوډ د کوډ کولو څلور معیاري طریقې کاروي (شمېري، الفانومیریک، بایټ/بائنری، او کانجي ) ترڅو ډاټا په اغېزمنه توګه ذخیره کړي؛ تمدیدونه هم کارول کیدی شي. <ref name="QRCodefeatures2">{{cite web |title=QR Code features |url=http://www.qrcode.com/en/qrfeature.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130129064920/http://www.qrcode.com/en/qrfeature.html |archive-date=2013-01-29 |access-date=3 October 2011 |publisher=Denso-Wave}}</ref> د چټک غبرګون سیسټم د معیاري UPC بارکوډونو په پرتله د چټک لوستلو وړتیا او د ذخیره کولو ډېرې وړتيا له امله د موټرو صنعت څخه بهر مشهور شو. په غوښتنلیکونو کې د محصول تعقیب، د توکو پېژندنه، د وخت تعقیب، د اسنادو مدیریت، او عمومي بازار موندنه شامله ده. <ref name="autogenerated12">{{cite web |year=2011 |title=QR Code Essentials |url=http://www.nacs.org/LinkClick.aspx?fileticket=D1FpVAvvJuo%3D&tabid=1426&mid=4802 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130512180619/http://www.nacs.org/LinkClick.aspx?fileticket=D1FpVAvvJuo%3d&tabid=1426&mid=4802 |archive-date=12 May 2013 |access-date=12 March 2013 |publisher=Denso ADC}}</ref> د QR کوډ تور مربع لري چې په سپینه شالید کې په مربع گرډ کې ترتیب شوي، کوم چې د عکس اخیستلو وسیله لکه د کیمرې لخوا لوستل کیدی شي، او د ریډ - سلوموان غلطۍ اصالح کولو په کارولو سره جريان مومي تر هغه چې انځور په سمه توګه تشریح شي. بیا اړین معلومات د نمونو څخه ایستل کیږي چې د عکس په افقی او عمودی برخو کې شتون لري. <ref name="autogenerated13">{{cite web |year=2011 |title=QR Code Essentials |url=http://www.nacs.org/LinkClick.aspx?fileticket=D1FpVAvvJuo%3D&tabid=1426&mid=4802 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130512180619/http://www.nacs.org/LinkClick.aspx?fileticket=D1FpVAvvJuo%3d&tabid=1426&mid=4802 |archive-date=12 May 2013 |access-date=12 March 2013 |publisher=Denso ADC}}</ref> == تاریخ == د QR کوډ سیسټم په 1994 کې د جاپاني شرکت [[ډینسو|ډینسو ویو]] لخوا د [[ماساهرو هارا|مساهرو هارا]] لخوا اختراع شو. <ref>{{Cite web |title=QRコード開発｜テクノロジー｜デンソーウェーブ |trans-title=QR code development |url=https://www.denso-wave.com/ja/technology/vol1.html |access-date=2021-10-26 |website=[[Denso|Denso Wave]] |language=ja}}</ref> لومړنۍ ډیزاین په [[تجهیزات لاړ شه|ګو بورډ]] کې د تور او سپینو ټوټو لخوا اغیزمن شوی و. <ref>{{cite web |date=2020-02-10 |title=The Little-Known Story of the Birth of the QR Code |url=https://www.nippon.com/en/news/fnn20191214001/the-little-known-story-of-the-birth-of-the-qr-code.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200304140056/https://www.nippon.com/en/news/fnn20191214001/the-little-known-story-of-the-birth-of-the-qr-code.html |archive-date=2020-03-04}}</ref> د دې هدف د تولید پرمهال د موټرو تعقیب و. دا د لوړ سرعت اجزا سکین کولو ته اجازه ورکولو لپاره ډیزاین شوی. <ref name="Handbook of Augmented Reality2">{{cite book|title=Handbook of Augmented Reality|author=Borko Furht|url=https://books.google.com/books?id=fG8JUdrScsYC&q=Handbook%20of%20Augmented%20Reality&pg=PA341|page=341|publisher=Springer|year=2011|isbn=9781461400646|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221020446/https://books.google.com/books?id=fG8JUdrScsYC&lpg=PP1&dq=Handbook%20of%20Augmented%20Reality&pg=PA341|archive-date=21 December 2016}}</ref> == زوی ولي == [[دوتنه:How_QR_codes_are_created.jpg|بټنوک| د QR کوډونه په ودانیو کې ښکاري، لکه څنګه چې دا په کیپ ټاون کې دي]] د QR کوډونه اوس په پراخه توګه کارول کیږي، په شمول د سوداګریز تعقیب غوښتنلیکونه او د اسانتیا پر بنسټ غوښتنلیکونه چې هدف یې د ګرځنده تلیفون کاروونکي دي (د ګرځنده ټګ کولو په نوم یادیږي). د QR کوډونه کېدای شي کارونکي ته د متن ښودلو لپاره، د کارونکي په وسیله د [[ویب پاڼه|وېب پاڼې]] پرانېستلو لپاره، د کارونکي وسیله ته د vCard اړیکه اضافه کولو لپاره، د یونیفورم سرچینې پېژندونکي (URI) پرانېستلو لپاره، د بېسیم شبکې سره د نښلولو لپاره، یا یو بریښنالیک یا متن پیغام ترتیب کړئ. دلته د سافټویر یا آنلاین وسیلو په توګه ډېری د QR کوډ جنریټرونه شته چې یا وړیا دي ، یا د تادیې ګډون ته اړتیا لري. <ref>{{cite web |author=Joe Waters |title=How to Use the Top QR Code Generators |url=http://www.dummies.com/business/marketing/social-media-marketing/how-to-use-the-top-qr-code-generators/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170911162047/http://www.dummies.com/business/marketing/social-media-marketing/how-to-use-the-top-qr-code-generators/ |archive-date=11 September 2017 |access-date=5 June 2017 |website=Dummies.com}}</ref> د QR کوډ د دوه اړخیز کوډ یو له خورا کارول شوي ډولونو څخه دی. <ref name="About2DCode2">{{cite web |title=QR Code—About 2D Code |url=http://www.qrcode.com/en/about/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160605013533/http://www.qrcode.com/en//about/ |archive-date=5 June 2016 |access-date=27 May 2016 |publisher=Denso-Wave}}</ref> د 2011 کال د جون په میاشت کې، 14 ملیون امریکایی ګرځنده کاروونکو د QR کوډ یا بار کوډ سکین کړی. د دغو کاروونکو شاوخوا 58٪ د خپلو کورونو څخه QR یا بارکوډ سکین کړی، پداسې حال کې چې 39٪ د پرچون پلورنځیو څخه سکین شوي؛ د 14 ملیون کاروونکو څخه 53٪ یې د 18 او 34 کلونو ترمنځ نارینه وو <ref>{{cite web |date=16 August 2011 |title=14m Americans scanned QR and bar codes with their mobiles in June 2011 |url=http://www.internetretailing.net/2011/08/14m-americans-scanned-qr-and-bar-codes-with-their-mobiles-in-june-2011/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405065521/http://internetretailing.net/2011/08/14m-americans-scanned-qr-and-bar-codes-with-their-mobiles-in-june-2011/ |archive-date=5 April 2016 |access-date=27 May 2016}}</ref> د سپټمبر 2020 سروې وموندله چې په متحده ایالاتو او انګلستان کې 18.8 سلنه مصرفوونکي په کلکه موافق دي چې دوی د 2020 په مارچ کې د COVID-19 پورې اړوند د ځای په ځای کولو امرونو له پیل راهیسې د QR کوډ کارولو زیاتوالی لیدلی دی <ref>{{cite web |date=6 July 2021 |title=U.S. and UK increase of QR code use 2020 |url=https://www.statista.com/statistics/199328/qr-code-scanners-by-age/ |access-date=13 August 2021}}</ref> == معیارونه == [[دوتنه:QR_Code_Structure_Example_3.svg|کيڼ|بټنوک| د QR کوډ جوړښت (7 نسخه)، د فعال عناصرو روښانه کول]] ډېری معیارونه شتون لري چې د QR کوډونو په توګه د ډیټا کوډ کول پوښي: <ref name="qrstandard12">{{cite web |title=QR Code Standardization |url=http://www.qrcode.com/en/about/standards.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160510190940/http://www.qrcode.com/en/about/standards.html |archive-date=10 May 2016 |access-date=23 May 2016 |work=QR Code.com |publisher=Denso-Wave}}</ref> * اکتوبر ۱۹۹۷ – AIM (د اتوماتیک پیژندنې او خوځښت ټولنه) نړیواله <ref>{{cite web |title=ISS QR Code{{pipe}}AIM Store: Historical Archive |url=https://aimglobal.site-ym.com/store/ViewProduct.aspx?id=2590968 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160808081523/https://aimglobal.site-ym.com/store/ViewProduct.aspx?id=2590968 |archive-date=8 August 2016 |access-date=26 May 2016 |publisher=Aimglobal.org}}</ref> * جنوري ۱۹۹۹ – JIS X 0510 * جون ۲۰۰۰ – [[د معيار نړيوال تنظيم|ISO]] / IEC 18004:2000 ''معلوماتي ټیکنالوژي – د اتوماتیک پیژندنې او د معلوماتو نیولو تخنیکونه – د بار کوډ سمبولژي – د QR کوډ'' (اوس ایستل شوی)<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> د QR کوډ ماډل 1 او 2 سمبولونه تعریفوي. * 1 سپتمبر 2006 – ISO/IEC 18004:2006 ''[http://www.iso.org/iso/iso_catalogue/catalogue_tc/catalogue_detail.htm?csnumber=43655 معلوماتي ټیکنالوژي – د اتوماتیک پیژندنې او د معلوماتو نیولو تخنیکونه – د QR کوډ 2005 د بار کوډ سمبولي توضیحات]'' (اوس ایستل شوي) <ref>{{Cite web |title=ISO/IEC 18004:2006 - Information technology {{spaced ndash}} Automatic identification and data capture techniques {{spaced ndash}} QR Code 2005 bar code symbology specification |url=https://www.iso.org/standard/43655.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170308044347/https://www.iso.org/standard/43655.html |archive-date=8 March 2017 |access-date=2017-03-07 |website=www.iso.org |language=en}}</ref><br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> د QR کوډ 2005 سمبولونه تعریفوي، د QR کوډ ماډل 2 توسیع. د QR کوډ ماډل 1 سمبولونو لوستلو څرنګوالی مشخص نه کوي ، یا دا د اطاعت لپاره اړتیا لري. * 1 فبروري 2015 – ISO/IEC 18004:2015 ''[http://www.iso.org/iso/catalogue_detail.htm?csnumber=62021 معلومات – د اتوماتیک پیژندنې او د معلوماتو نیولو تخنیکونه – د QR کوډ بارکوډ سمبولي توضیحات]''<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> د QR کوډ 2005 سمبول QR کوډ ته بدلوي او ځینې پروسیجرونو او کوچني سمونونو ته وضاحت اضافه کوي. د غوښتنلیک پرت کې، د ډیری تطبیقونو ترمنځ یو څه توپیر شتون لري. د جاپان NTT DoCoMo د URLs کوډ کولو، د اړیکو معلوماتو، او ډیری نورو ډیټا ډولونو لپاره د [[دفاکتو|حقیقت]] معیارونه رامینځته کړي. <ref>{{cite web |title=Synchronization with Native Applications |url=https://www.nttdocomo.co.jp/english/service/developer/make/content/barcode/function/application/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160806042046/https://www.nttdocomo.co.jp/english/service/developer/make/content/barcode/function/application/index.html |archive-date=6 August 2016 |access-date=26 May 2016 |publisher=[[NTT DoCoMo]]}}</ref> د خلاصې سرچینې " ZXing " پروژه د QR کوډ ډیټا ډولونو لیست ساتي. <ref>{{cite web |author=Sean Owen |date=17 January 2014 |title=Barcode contents |url=https://github.com/zxing/zxing/wiki/Barcode-Contents |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160215201205/https://github.com/zxing/zxing/wiki/Barcode-Contents |archive-date=15 February 2016 |access-date=26 May 2016 |website=[[GitHub]]}}</ref> == کارځايونه == [[دوتنه:Japan-qr-code-billboard.jpg|بټنوک| یو QR کوډ چې په جاپان کې په لوی بلبورډ کې کارول کیږي، د sagasou.mobi ویب پاڼې سره اړیکه لري]] د QR کوډونه د مصرف کونکو اعلاناتو کې عام شوي دي. عموما، یو سمارټ فون د QR کوډ سکینر په توګه کارول کیږي، کوډ ښکاره کوي او ځینې ګټورې بڼې ته یې بدلوي (لکه د ویب پاڼې لپاره یو معیاري [[URL]] ، په دې توګه د کاروونکي اړتیا مخنیوی کوي چې دا په ویب براوزر کې ټایپ کړي). د QR کوډ د [[اعلانونه|اعلاناتو]] ستراتیژۍ تمرکز شوی، ځکه چې دا د یو آر ایل په لاسي ډول د ننوتلو په پرتله د برانډ ویب پاڼې ته د لاسرسي لپاره لاره برابروي. <ref>{{cite web |author=Rimma Kats |date=23 January 2012 |title=Starbucks promotes coffee blend via QR codes |url=http://www.mobilemarketer.com/cms/news/software-technology/11930.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160603190211/http://www.mobilemarketer.com/cms/news/software-technology/11930.html |archive-date=3 June 2016 |access-date=26 May 2016}}</ref> <ref>{{cite web |author=Jenny Lee |date=4 January 2012 |title=Tesco's cool QR code advertising campaign |url=https://vancouversun.com/news/staff-blogs/tescos-cool-qr-code-advertising-campaign |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160603022242/http://vancouversun.com/news/staff-blogs/tescos-cool-qr-code-advertising-campaign |archive-date=3 June 2016 |access-date=26 May 2016}}</ref> د مصرف کونکي لپاره یوازې د اسانتیا څخه هاخوا ، د دې وړتیا اهمیت دا دی چې دا د [[د تبادلې نرخ|تبادلې کچه]] ډیروي: هغه چانس چې د اعلان سره اړیکه به په پلور بدل شي. دا د لیوالتیا امکانات د لږ ځنډ یا هڅو سره د [[د تبادلې فینل|تبادلې فینل]] ته نور هم کموي، لیدونکي سمدلاسه د اعلان کونکي ویب پاڼې ته راوړي، پداسې حال کې چې اوږد او ډیر هدف لرونکي پلور پیچ ممکن د لیدونکي دلچسپي له لاسه ورکړي. که څه هم په پیل کې د وسایطو په تولید کې د برخو تعقیب لپاره کارول کیږي، د QR کوډونه د غوښتنلیکونو په پراخه لړۍ کې کارول کیږي. پدې کې سوداګریز تعقیب ، ساتیرۍ او ټرانسپورټ ټیکټینګ ، د محصول او وفادارۍ بازار موندنه او په پلورنځي کې د محصول لیبل کول شامل دي. د بازار موندنې مثالونه پکې شامل دي چیرې چې د شرکت تخفیف او فیصدي تخفیف د QR کوډ ډیکوډر په کارولو سره نیول کیدی شي کوم چې یو ګرځنده اپلیکیشن دی ، یا د شرکت معلومات لکه پته او اړوند معلومات د هغې د الفا - عددي متن ډیټا سره یوځای ساتل لکه څنګه چې په ژیړ پاڼو کې لیدل کیدی شي. لارښودونه دوی د سازمانونو لخوا د کارولو لپاره د شخصي معلوماتو ذخیره کولو کې هم کارول کیدی شي. د دې یوه بیلګه د فیلیپین ملي تحقیقاتو اداره (NBI) ده چیرې چې د NBI تصفیه اوس د QR کوډ سره راځي. ډیری دا غوښتنلیکونه د [[گرځنده غږلېږدی|ګرځنده تلیفون]] کارونکي په نښه کوي (د ګرځنده ټګ کولو له لارې). کاروونکي کولی شي متن ترلاسه کړي، خپل وسیله ته د vCard اړیکه اضافه کړي، یو URL خلاص کړي، یا د QR کوډونو سکین کولو وروسته [[برېښليک|بریښنالیک]] یا متن پیغام ترتیب کړي. دوی کولی شي خپل QR کوډونه تولید او چاپ کړي چې د نورو لپاره سکین او کارولو لپاره د څو معاشونو یا وړیا QR کوډ تولیدونکي سایټونو یا ایپسونو څخه لیدنه وکړي. [[گووگل|ګوګل]] د QR کوډونو رامینځته کولو لپاره API درلود ، اوس له مینځه وړل شوی ، <ref>{{cite web |date=26 May 2015 |title=Getting Started with Infographics (deprecated) |url=https://google-developers.appspot.com/chart/infographics/docs/overview |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160629232058/https://google-developers.appspot.com/chart/infographics/docs/overview |archive-date=29 June 2016 |access-date=27 May 2016 |website=google-developers.appspot.com}}</ref> او د QR کوډونو سکین کولو ایپس نږدې ټولو سمارټ فون وسیلو کې موندل کیدی شي. <ref>{{cite web |date=2010-12-07 |title=QR Code Readers for iPhone, Android, Blackberry and Windows Phone 7 |url=http://www.708media.com/qrcode/qr-code-readers-iphone-android-blackberry-windows-phone-7/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110825233859/http://www.708media.com/qrcode/qr-code-readers-iphone-android-blackberry-windows-phone-7/ |archive-date=25 August 2011}}</ref> [[دوتنه:Z80-Tianjin_-Beijing.jpg|کيڼ|بټنوک| QR کوډونه له ۲۰۱۰ کال راهیسې په چین کې د اورګاډي په ټکټونو کې کارول شوي او چاپ شوي <ref>{{Cite news|Title=QR codes on China's train tickets may leak personal information|URL=http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20121216000074&cid=1103}}</ref> .]] د پتې او URLs ذخیره کولو QR کوډونه ممکن په مجلو کې څرګند شي ، په نښو کې ، په بسونو کې ، په سوداګرۍ کارتونو کې یا نږدې په هر هغه شی کې چې کاروونکي یې معلومات غواړي. هغه کارونکي چې د سمې ریډر اپلیکیشن سره سمبال شوي کیمرې تلیفون لري کولی شي د متن ښودلو لپاره د QR کوډ عکس سکین کړي، د اړیکو معلومات، د بېسیم شبکې سره وصل شي، یا د تلیفون په براوزر کې ویب پاڼه پرانیزي. د فزیکي نړۍ د شیانو سره د نښلولو دې عمل ته هارډ لینک کول یا د اعتراض هایپر لینک کول ویل کیږي. د QR کوډونه هم ممکن د یو ځای سره وصل شي ترڅو تعقیب کړي چیرې چې کوډ سکین شوی. یا هغه اپلیکیشن چې د QR کوډ سکین کوي د جیو معلومات د GPS او سیل ټاور مثلث (aGPS) په کارولو سره ترلاسه کوي یا په QR کوډ کې کوډ شوی URL پخپله د موقعیت سره تړاو لري. په 2008 کې، یو جاپاني ډبرې جوړونکي پلانونه اعلان کړل چې په قبرونو کې د QR کوډونه نقش کړي، لیدونکو ته اجازه ورکوي چې د مړو په اړه معلومات وګوري، او د کورنۍ غړي د لیدنو تعقیب وساتي. <ref>{{Cite news|URL=https://www.wired.com/underwire/2008/03/japanese-graves/|Title=Japanese Gravestones Memorialize the Dead With QR Codes|Publisher=Wired|Date=2008-03-23|title=آرشیف کاپي|access-date=2022-07-16|archive-date=2013-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130215103156/http://www.wired.com/underwire/2008/03/japanese-graves|url-status=dead}}</ref> ارواپوه ریچارډ ویسمن یو له لومړنیو لیکوالانو څخه و چې د QR کوډونه یې په کتاب کې شامل کړل، په ''غیر معمولي کې: ولې موږ ګورو چې څه شتون نلري'' (2011). <ref>{{cite news|url=https://www.wired.com/underwire/2008/03/japanese-graves/|title=Japanese Gravestones Memorialize the Dead With QR Codes|publisher=Wired|date=2008-03-23|access-date=2013-05-08|author=Novak, Asami|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130215103156/http://www.wired.com/underwire/2008/03/japanese-graves|archive-date=15 February 2013}}</ref>  د QR کوډونه په اسعارو کې شامل شوي دي. د 2011 په جون کې، شاهي هالنډي منت ( ''Koninklijke Nederlandse Munt'' ) د نړۍ لومړۍ رسمي سکه د QR کوډ سره صادره کړه ترڅو د خپلې اوسنۍ ودانۍ او احاطې د سلمې کلیزې لمانځنه وکړي. سکه د سمارټ فون لخوا سکین کیدی شي او په اصل کې د یوې ځانګړې ویب پاڼې سره د تاریخي پیښې او سکین ډیزاین په اړه مینځپانګې سره وصل شي. په 2014 کې، د نایجیریا مرکزي بانک د 100-نیرا بانک نوټ خپور کړ چې د هغې د سلمې کلیزې په ویاړ، لومړنی بانک نوټ چې په ډیزاین کې یې د QR کوډ شامل کړ. کله چې د انټرنیټ فعال شوي ګرځنده وسیلې سره سکین شي، کوډ یوې ویب پاڼې ته ځي چې د نایجیریا د سل کلنۍ کیسه بیانوي. په 2015 کې، د روسیې فدراسیون مرکزي بانک د روسیې فدراسیون [[د روسیې له فدراسیون سره د کریمیې تړښت|لخوا د کریمیا د الحاق د]] یادولو لپاره د 100 روبل نوټ خپور کړ. دا په خپل ډیزاین کې د QR کوډ لري، او کله چې د انټرنیټ فعال ګرځنده وسیله سره سکین شي، کوډ یوې ویب پاڼې ته ځي چې د یادښت یادښت تاریخي او تخنیکي شالید توضیح کوي. په 2017 کې، د [[ګانا]] بانک په ګانا کې د مرکزي بانکداري د 60 کلونو د یادولو لپاره د 5 سیډیس بانک نوټ خپور کړ، او په ډیزاین کې یې د QR کوډ لري، کوم چې کله د انټرنیټ فعال ګرځنده وسیلې سره سکین کیږي، دا کوډ رسمي بانک ته ځي. د ګانا ویب پاڼه. د کریډیټ کارت فعالیت د پراختیا په حال کې دی. د 2016 په سپتمبر کې، د هند ریزرو بانک (RBI) د هند QR په نوم نومول پیل کړل، یو عام QR کوډ چې په ګډه د ټولو څلورو لوی کارت تادیاتو شرکتونو لخوا رامینځته شوی - د هند ملي تادیاتو کارپوریشن چې د ماسټر کارډ ، ویزې او امریکایی سره RuPay کارتونه پرمخ وړي. ایکسپریس. دا به د متحد تادیاتو انٹرفیس (UPI) پلیټ فارم کې د تادیاتو منلو وړتیا هم ولري. <ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/indiaqr-to-debut-on-feb-20/articleshow/57154107.cms|title=IndiaQR to debut on Feb 20|newspaper=The Times of India|access-date=2017-02-15|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170216133710/http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/indiaqr-to-debut-on-feb-20/articleshow/57154107.cms|archive-date=16 February 2017|df=dmy-all}}</ref> <ref>{{Cite news|URL=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/indiaqr-to-debut-on-feb-20/articleshow/57154107.cms|Title=IndiaQR to debut on Feb 20}}</ref> === وده شوي واقعیت === د QR کوډونه په 3-dimensional ځای کې د شیانو موقعیت ټاکلو لپاره په ځینې وده شوي حقیقت سیسټمونو کې کارول کیږي. <ref name="Handbook of Augmented Reality">{{Cite book|title=Handbook of Augmented Reality|last=Borko Furht|url=https://books.google.com/books?id=fG8JUdrScsYC&q=Handbook%20of%20Augmented%20Reality&pg=PA341|page=341|publisher=Springer|year=2011|isbn=9781461400646|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161221020446/https://books.google.com/books?id=fG8JUdrScsYC&lpg=PP1&dq=Handbook%20of%20Augmented%20Reality&pg=PA341|archivedate=21 December 2016}}</ref> === د ملټي میډیا مینځپانګې ښودل === ملټي میډیا QR کوډونه هم کارول کیږي ترڅو کاروونکو ته ځانګړي ملټي میډیا مینځپانګې (لکه ویډیو ، آډیو ، عکسونه ، سندونه او نور) ته لارښود کړي. ). === د موبایل عملیاتي سیسټمونه === د QR کوډونه په مختلف ګرځنده وسیلو عملیاتي سیسټمونو کې کارول کیدی شي. آی فونونه چې په iOS 11 او لوړ کې روان دي او ځینې انډرایډ وسیلې کولی شي په اصلي ډول د بهرني ایپ ډاونلوډ کولو پرته QR کوډونه سکین کړي. د کیمرې ایپ د دې وړتیا لري چې د QR کوډ ډول سکین او ښکاره کړي (یوازې په آی فون کې) د لینک سره (دواړه په Android او iPhone کې). دا وسیلې د URL ری ډایریکشن ملاتړ کوي ، کوم چې QR کوډونو ته اجازه ورکوي چې په وسیله کې موجود غوښتنلیکونو ته میټاډاټا واستوي. ډیری تادیه شوي یا وړیا ایپس د کوډونو سکین کولو وړتیا سره شتون لري او بهرني URL ته سخت لینک. === مجازی پلورنځي === د QR کوډونه د "مجازی پلورنځیو" رامینځته کولو لپاره کارول شوي ، چیرې چې د محصول معلوماتو او QR کوډونو ګالري پیرودونکي ته وړاندې کیږي ، د مثال په توګه د ریل سټیشن دیوال کې. پیرودونکي د QR کوډونه سکین کوي، او محصولات د دوی کورونو ته لیږدول کیږي. دا کارول په سویلي کوریا، <ref>{{cite web |author=Sebastián Campanario |date=16 September 2011 |title=Marketing futurista: ya se puede comprar con la cámara del celular |trans-title=Futuristic marketing: it's already possible to purchase with a cellphone's camera |url=http://www.ieco.clarin.com/empresas/Marketing-futurista-comprar-camara-celular_0_555544518.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110923160016/http://www.ieco.clarin.com/empresas/Marketing-futurista-comprar-camara-celular_0_555544518.html |archive-date=23 September 2011 |language=es}}</ref> او ارجنټاین کې پیل شوي، <ref>{{cite web |date=11 November 2010 |title=Marketers scatter phone-friendly codes across ads |url=http://www.physorg.com/news/2010-11-phone-friendly-codes-ads.html |access-date=26 May 2016}}</ref> مګر اوس مهال په نړیواله کچه پراخیږي. <ref>{{cite web |date=14 April 2012 |title=Tesco QR Code Virtual Store |url=http://www.shop2mobi.com/blog/tesco-qr-code-virtual-store/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160525160651/http://www.shop2mobi.com/blog/tesco-qr-code-virtual-store/ |archive-date=25 May 2016 |access-date=26 May 2016}}</ref> والمارټ، پروکټر او ګیمبل او وولورتس لا دمخه د مجازی پلورنځي مفهوم منلی دی. <ref>{{cite web |date=14 April 2012 |title=Top 10 QR Code Store examples |url=http://www.shop2mobi.com/blog/virtual-qr-code-store-examples/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160606021802/http://www.shop2mobi.com/blog/virtual-qr-code-store-examples |archive-date=6 June 2016 |access-date=26 May 2016}}</ref> === د QR کوډ تادیه === د QR کوډونه د بانکي حساب معلوماتو یا کریډیټ کارت معلوماتو ذخیره کولو لپاره کارول کیدی شي، یا دوی په ځانګړې توګه د ځانګړي تادیاتو چمتو کونکي غوښتنلیکونو سره کار کولو لپاره ډیزاین کیدی شي. په ټوله نړۍ کې د QR کوډ تادیاتو ډیری آزموینې غوښتنلیکونه شتون لري. <ref>{{cite web |date=12 October 2011 |title=SCVNGR Unveils QR Code Payment System |url=http://mashable.com/2011/10/12/scvngr-levelup-redo/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121208114335/http://mashable.com/2011/10/12/scvngr-levelup-redo/ |archive-date=8 December 2012 |website=[[Mashable]]}}</ref> <ref>{{cite web |date=2012-01-26 |title=MasterCard starts piloting QkR mobile payment app |url=http://gigaom.com/2012/01/26/mastercard-starts-piloting-qkr-mobile-payment-app/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140108210253/http://gigaom.com/2012/01/26/mastercard-starts-piloting-qkr-mobile-payment-app/ |archive-date=8 January 2014}}</ref> په پرمختللو هیوادونو لکه چین، <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/07/16/business/china-cash-smartphone-payments.html|title=In Urban China, Cash Is Rapidly Becoming Obsolete|last=Mozur|first=Paul|date=2017-07-16|work=The New York Times|access-date=2019-10-14|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> <ref>{{Cite news|URL=https://www.nytimes.com/2017/07/16/business/china-cash-smartphone-payments.html|Title=In Urban China, Cash Is Rapidly Becoming Obsolete|Author=Mozur}}</ref> هند او بنګله دیش کې د QR کوډ تادیه د تادیاتو کولو خورا مشهور او اسانه طریقه ده. له هغه وخته چې Alipay په 2011 کې د QR کوډ د تادیې طریقه ډیزاین کړه، <ref>{{Cite web |title=A Hangzhou Story: The Development of China's Mobile Payment Revolution |url=https://lkyspp.nus.edu.sg/docs/default-source/case-studies/a-hangzhou-story.pdf?sfvrsn=2bb6690a_2 |access-date=2022-07-16 |archive-date=2020-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626064851/https://lkyspp.nus.edu.sg/docs/default-source/case-studies/a-hangzhou-story.pdf?sfvrsn=2bb6690a_2 |url-status=dead }}</ref> په [[چین د خلکو جمهوریت|چین]] کې د ګرځنده تادیه په چټکۍ سره منل شوې. د 2018 پورې، د ټولو تادیاتو شاوخوا 83٪ د ګرځنده تادیاتو له لارې ترسره شوي. <ref>{{Cite web |title=Payment methods in China: How China became a mobile-first nation |url=https://daxueconsulting.com/payment-methods-in-china/ |access-date=2020-06-23 |website=daxueconsulting.com}}</ref> د 2012 په نومبر کې، د QR کوډ تادیات په [[چک جمهوریت]] کې په لویه پیمانه ځای په ځای شوي کله چې د تادیاتو معلوماتو تبادلې لپاره یوه پرانیستې بڼه - د لنډ تادیې توضیح کوونکی - د چک بانکدارۍ ټولنې لخوا د QR تادیاتو لپاره د رسمي محلي حل په توګه معرفي او تایید شو. په 2013 کې، د [[اروپا]] تادیاتو شورا د EPC QR کوډ لپاره لارښوونې چمتو کړې چې په یوروزون کې د SCT نوښت وړ کړي. === د ویب پاڼې ننوتل === د QR کوډونه وېب پاڼو ته د ننوتلو لپاره کارول کېدی شي: د QR کوډ د کمپیوټر سکرین کې د ننوتلو پاڼې کې ښودل کیږي، او کله چې راجستر شوی کاروونکي دا د تایید شوي سمارټ فون سره سکین کوي، دوی به په اتوماتيک ډول ننوتل شي. تصدیق د سمارټ فون لخوا ترسره کیږي کوم چې سرور سره اړیکه لري. [[گووگل|ګوګل]] د 2012 کال په جنورۍ کې دا ډول د ننوتلو طریقه ازموینه وکړه <ref>{{cite web |title=Google testing login authentication via QR codes |url=http://www.zdnet.com/blog/security/google-testing-login-authentication-via-qr-codes/10105 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130615073011/http://www.zdnet.com/blog/security/google-testing-login-authentication-via-qr-codes/10105 |archive-date=15 June 2013 |website=[[ZDNet]]}}</ref> == دا هم وګوره == * Aztec کوډ * د ډیټا میټریکس * PDF417 * QRpedia * SnapTag * SPARQCode * ټچټاګ == سرچينې == {{لړسرچينې}} == کتابتون == * {{Cite book|title=BS ISO/IEC 18004:2006. Information technology. Automatic identification and data capture techniques. Bar code symbology. QR Code|place=[[Geneva]]|publisher=[[International Organization for Standardization|ISO]]/[[International Electrotechnical Commission|IEC]]|year=2000|page=114|oclc=60816353}} * {{Cite book|title=BS ISO/IEC 18004:2006. Information technology. Automatic identification and data capture techniques. QR Code 2005 bar code symbology specification|place=[[London]]|publisher=[[British Standards Institution|BSI]]|year=2007|page=126|isbn=978-0-580-67368-9|url=http://shop.bsigroup.com/en/ProductDetail/?pid=000000000030201420|access-date=26 July 2010|archivedate=22 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150322084850/http://shop.bsigroup.com/en/ProductDetail/?pid=000000000030201420}} [[وېشنيزه:کيو ار کوډ]] [[وېشنيزه:جاپاني پوستغالی]] [[وېشنيزه:جاپاني کاريال]] [[وېشنيزه:جاپاني ژبې]] [[وېشنيزه:جاپان]] [[وېشنيزه:1994 کې]] [[وېشنيزه:بارکوډ]] 2wecenmbrqt33ssfy71xm0ja36vnr4i 0 63937 370172 366403 2026-11-02T12:40:57Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370172 wikitext text/x-wiki {{Infobox person}}وېلیم کېنګډن کلېفورډ، د شاهي ټولنې غړی (FRS) (د ۱۸۴۵ کال د مې له ۴ – د ۱۸۷۹ کال د مارچ تر ۳) یو انګلیسي ریاضي پوه او فیلسوف و. نوموړي د هرمن ګراسمن د کار پر بنسټ، هغه څه وړاندې کړل چې اوس د هندسي الجبر په نوم یادېږي، چې د کلېفورډ دا د الجبر یوه ځانګړې قضیه ده او د هغه په ویاړ نومول شوې ده. د هندسي الجبر عملیې د هغو هندسي اجسامو د انعکاس، څرخښ، لېږد، او شکل نتیجه لري چې نویو موقعیتونو ته نمایش کېږي په عمومي توګه د کلېفورډ الجبر او په ځانګړې توګه د هندسي الجبر د ریاضیکي فزیک، هندسې، او کمپیوټر په برخه کې همېشه خورا زیات اهمیت لري. کلېفورډ لومړی کس و چې وړاندیز یې وکړ چې جاذبه ښایي یوه اساسي هندسي بڼه وي. نوموړي په خپلو فلسفی لیکنو کې د بیان ذهنی-اجسام اصطلاح وړاندې کړه.  <ref>{{cite book|last1=Doran|first1=Chris|last2=Lasenby|first2=Anthony|title=Geometric Algebra for Physicists|year=2007|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge, England|isbn=9780521715959|pages=592|url=http://www.cambridge.org/us/academic/subjects/physics/theoretical-physics-and-mathematical-physics/geometric-algebra-physicists}}</ref><ref>{{cite book|last=Hestenes|first=David|title=Grassmann's Legacy in From Past to Future: Graßmann's Work in Context, Petsche, Hans-Joachim, Lewis, Albert C., Liesen, Jörg, Russ, Steve (ed)|year=2011|publisher=Springer|location=Basel, Germany|isbn=978-3-0346-0404-8|pages=243–260|doi=10.1007/978-3-0346-0405-5_22|chapter=Grassmann's legacy}}</ref><ref>{{cite book|last=Dorst|first=Leo|title=Geometric Algebra for Computer Scientists|year=2009|isbn=9780123749420|pages=664|publisher=[[Morgan Kaufmann]]|location=Amsterdam|url=http://www.geometricalgebra.net/|تاريخ الوصول=2022-08-29|تاريخ الأرشيف=2020-05-04|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200504112116/http://www.geometricalgebra.net/|url-status=dead|لاسرسي نېټه=2022-08-29|خونديځ نېټه=2020-05-04|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20200504112116/http://www.geometricalgebra.net/|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20200504112116/http://www.geometricalgebra.net/|archive-url=https://web.archive.org/web/20200504112116/http://www.geometricalgebra.net/}}</ref> == بیوګرافي == نوموړی چې په اکسټر ښار کې نړۍ ته سترګې پرانیستې، په ښوونځي کې لوی تعهد وړاندې کړ. هغه (په ۱۵ کلنۍ کې) د لندن کینګز کالج او د کمبرېج ترینیتي کالج ته لاړ، چې نوموړي هلته وروسته له دې چې په ۱۸۶۷ کال کې په ریاضیاتو کې دوهمه درجه او د سمیټ په جایزه کې دوهم کس شو، په ۱۸۶۸ کال کې د علمي ټولنې غړی وټاکل شو. دوهمه درجه هغه برخلیک چې نوموړي له هغو کسانو سره شریک کړ چې مشهور ساینس پوهان شول، لکه وېلیم تامسن (لارډ کیلوین) او جیمز کلرک میکسویل. نوموړي په ۱۸۷۰ کال کې د ۱۸۷۰ کال د ډسمبر د ۲۲ د لمر نیولو د پېښې په موخه ایټالیې ته د سفر یو غړی و. د دې سفر په ترڅ کې هغه د سیسیلین په ساحل کې د یوې کښتۍ له ډوبېدو ژوندی پاتې شو. <ref>{{acad|id=CLFT863WK|name=Clifford, William Kingdon}}</ref><ref>{{Cite book|last=Chisholm|first=M.|title=Such Silver Currents|url=https://archive.org/details/suchsilvercurren0000chis|year=2002|publisher=The Lutterworth Press|location=Cambridge|page=[https://archive.org/details/suchsilvercurren0000chis/page/26 26]|isbn=978-0-7188-3017-5}}</ref>{{sfn|Chisholm|1911|p=506}} نوموړي په ۱۸۷۱ کال کې د لندن په پوهنتون کې د ریاضیاتو او میخانیک پروفیسور وټاکل شو او په ۱۸۷۴ کال کې د شاهي ټولنې غړی شو. هغه د لندن د ریاضیاتو د ټولنې او د میټافزیک ټولنې غړی هم و.{{sfn|Chisholm|1911|p=506}} کلېفورډ د ۱۸۷۵ کال د اپرېل په ۷ نیټه له لوسي لین سره واده وکړ، چې ثمره یې دوه ماشومان وو. کلېفورډ د ماشومانو له لوبو څخه خوند اخیست او د، کوچنی مخلوق، تر نوم لاندې یې د افسانوي کیسو ټولګه ولیکه.  <ref>{{Cite book|last1=Stephen|first1=Leslie|last2=Pollock|first2=Frederick|title=Lectures and Essays by the Late William Kingdon Clifford, F.R.S|place=New York|publisher=Macmillan and Company|year=1901|volume=1|page=20|url=http://www.openlibrary.org/details/lecturesessays01clifiala|تاريخ الوصول=2022-08-29|تاريخ الأرشيف=2008-03-03|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20080303102243/http://www.openlibrary.org/details/lecturesessays01clifiala|url-status=dead|لاسرسي نېټه=2022-08-29|خونديځ نېټه=2008-03-03|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20080303102243/http://www.openlibrary.org/details/lecturesessays01clifiala|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20080303102243/http://www.openlibrary.org/details/lecturesessays01clifiala|archive-url=https://web.archive.org/web/20080303102243/http://www.openlibrary.org/details/lecturesessays01clifiala}}</ref><ref>{{cite book|last=Eves|first=Howard W.|title=In Mathematical Circles: A Selection of Mathematical Stories and Anecdotes|publisher=Prindle, Weber and Schmidt|year=1969|volume=3&ndash;4|pages=91&ndash;92}}</ref> === مړینه او میراث === کلېفورډ په ۱۸۷۶ کال د مغزي سکتې سره مخ شو، چې ښایې د ډیر کار له امله وه. هغه د ورځې له خوا تدریس او اداري کارونه ترسره کول، او د شپې له خوا لیکنې کولې. الجزایر او هسپانیې ته یو نیم کلنې رخصتۍ هغه ته لاره هواره کړه چې د ۱۸ میاشتو وروسته خپلې دندې بیا پیل کړي، چې وروپسې یې بیا سکته وکړه. هغه د رغیدو په موخه د مادیرا ټاپو ته لاړ، خو څو میاشتې وروسته د نري رنځ له امله مړ شو او یوه کونډه یې له دوه ماشومانو سره پرېښوده. کلېفورډ او میرمن یې د کارل مارکس د قبر شمالي لوري ته د جورج ایلیوټ او هربرټ سپینسر قبرونو ته نږدې د لندن په های ګیټ ګورستان کې ښخ شوي دي. په کاربردي کلېفورډ الجبر کې پرمختګ علمي مجله، د کلېفورډ په میراث کې په سینماتیک فزیک (یوازد حرکت مطالعه) او عصري الجبر کې خپرونې کوي. == ریاضیات == <blockquote>"کلیففورډ له ټولو پورته او له ټولو مخکې هندسه پوه و." – هنري جان سټیفن سمېټ{{sfn|Chisholm|1911|p=506}}</blockquote>د غیر اقلیدیسي هندسې کشف د کلېفورډ په عصر کې په هندسه کې تازه شونتیاوې پرانستې. د ‌ذاتی تفاضلي هندسې (دیفرانشیل هندسې) ساحه رامنځ ته شوه، چې ورسره د انحنا مفهوم په پراخه کچه په فضا او همدارنګه په منحني کرښو او سطحو کې پلي شو. کلېفورډ د بېرنارد ریمن د ۱۸۵۴ کال مقالې، چې "د هغه فرضیو په اړه چې د هندسې په اساساتو کې پرتې دي" تر نوم لاندې وه، ډېر اغېزمن شو. نوموړي  په ۱۸۷۰ کال کې د کیمبرج فیلسوفي ټولنې ته د ریمان د منحني فضا د مفکورې په اړه راپور ورکړ او د جاذبې په واسطه د خلا د انحنا په اړه اندونه په کې شامل وو. د ریمن د مقالې په اړه د کلېفورډ اند په ۱۸۷۳ کال کې په نیچر (''Nature)'' کې خپره شوه. د نوموړي د "د فضا په اړه - د مادې تیوري" راپور په کیمبرج کې په ۱۸۷۶ کال کې خپور شو، چې د البرټ انشټاین د عمومي نسبت تیوري په ۴۰ کلونو کې اټکل کوي. کلېفورډ بیضوي فضایي هندسه تشرېح کړه او هغه یې د خطي فضا غیر اقلیدیسي هندسه وګڼله. په بیضوي فضا کې د مساوي واټن منحني خطونه اوس د کلېفورډ موازي خطونو په نوم یادېږي.  <ref>[[Bernhard Riemann|Riemann, Bernhard]]. 1867 [1854]. "[http://www.maths.tcd.ie/pub/HistMath/People/Riemann/Geom/WKCGeom.html On the hypotheses which lie at the bases of geometry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181030131238/https://www.maths.tcd.ie/pub/HistMath/People/Riemann/Geom/WKCGeom.html |date=2018-10-30 }}" ([[Habilitation|Habilitationsschrift]]), translated by W. K. Clifford. – via School of Mathematics, [[Trinity College Dublin]].</ref><ref>Clifford, William K. 1873. "On the hypotheses which lie at the bases of geometry." [[Nature (journal)|''Nature'']] 8:14–17, 36–37.</ref><ref>Clifford, William K. 1882. "Paper #9." P. 55–71 in ''Mathematical Papers.''</ref> د کلېفورډ هم عصرو هغه ځېرک او نوښتګر، شوخ او صمیمي ګڼه. نوموړي زیاتره د شپې تر ناوخته کار کاوه، چې دې کار ښایي د هغه مرګ یې ګړندی کړی وي. نوموړي د بېلابېلو موضوعاتو په اړه مقالې خپرې کړې، چې په کې الجبري شکلونه او تصویري هندسه او د ډینمامیک عناصرو کتاب ګډون لري. د نامتغیر تیوري ته د نوموړي د ګراف تیوري پلي کول د وېلیم سپوټیس ووډ او الفریډ کیمپ لخوا تعقیب شوه. <ref>{{cite book|last1=Biggs|first1=Norman L.|first2=Edward Keith|last2=Lloyd|first3=Robin James|last3=Wilson|at=[https://books.google.com/books?id=XqYTk0sXmpoC&pg=PA67 p. 67]|title=Graph Theory: 1736-1936|title-link=Graph Theory, 1736–1936|publisher=Oxford University Press|year=1976|isbn=978-0-19-853916-2}}</ref> == سرچينې == 1khcqvv9ki7m9tq53vg34c5latpwb4t 0 64076 370183 366008 2026-11-02T14:22:10Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370183 wikitext text/x-wiki څارنه د معلوماتو راټولولو، نفوذ کولو، اداره کولو يا لارښوونې په موخه د کړو وړو، زياتو فعاليتونو يا معلوماتو څارنې ته وايي. دا چاره د د څار کمرو “CCTV” يا د انټرنيټ په څېر په برېښنايي ډول د لېږدول شويو معلوماتو د پرېکون په څېر برېښنايي وسايلو پر مټ له لرې واټن څخه کتنه رانغاړلی شي. څارنه د انساني استخباراتو په واسطه د معلوماتو راټولولو او د پوستې په څېر ساده تخنيکي لارې چارې هم رانغاړلی شي. <ref>{{cite book|last1=Lyon|first1=David|title=Surveillance Society: Monitoring in Everyday Life|url=https://archive.org/details/surveillancesoci0000lyon|date=2001|publisher=Open University Press|location=Philadelphia|isbn=978-0-335-20546-2}}</ref><ref>{{cite book|last1=Monahan|first1=Torin|last2=Murakami Wood|first2=David|title=Surveillance Studies: A Reader|date=2018|publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=9780190297824}}</ref> څارنه د اتباعو له لورې د خپلو ګاونډيانو د خوندي کولو په موخه او د حکومتونو له لورې د جاسوسۍ، د جرم د مخنيوي، د يو بهير، شخص، ډلې يا څيز د خونديتوب يا د جرم د پلټنې په ګډون د استخباراتي معلوماتو راټولولو په موخه کارول کېږي. څارنه د جرمي سازمانونو له لورې د جرمونو د پلان کولو او تر سره کولو لپاره او د سوداګريو له لورې د مجرمانو، د خپلو سيالانو، عرضه کونکو يا پېرودونکو په اړه د معلوماتو راغونډولو لپاره هم تر سره کېږي. هغه مذهبي سازمانونه هم ښايي څارنه وکړي، چې د عقيدې د خرابولو او بدعت د موندلو دنده لري. مميز مامورين هم يو ډول څارنه تر سره کوي. <ref>{{cite book|last1=Greenleaf|first1=Richard E.|chapter=Historiography of the Mexican Inquisition: Evolution of Interpretations and Methodologies|editor1-last=Perry|editor1-first=Mary Elizabeth|editor2-last=Cruz|editor2-first=Anne J.|title=Cultural Encounters: The Impact of the Inquisition in Spain and the New World|url=https://books.google.com/books?id=KbnADwAAQBAJ|series=Center for Medieval and Renaissance Studies, UCLA|volume=24|location=Berleley|publisher=University of California Press|date=2018|page=260|isbn=9780520301245|access-date=14 March 2020|quote=Studies [...] are based partially on Inquisition surveillance of foreigners and Protestants.}}</ref><ref>{{cite book|last1=Cardwell|first1=Harvey|title=Principles of Audit Surveillance|url=https://books.google.com/books?id=fGIV4d_vLusC|publisher=R.T. Edwards, Inc.|date=2005|page=102|isbn=9781930217133|access-date=14 March 2020|quote="[...] accounts and inventories alike are generally within the area of surveillance of the auditor [...]."}}</ref> د څارنې يوه اړخيزه يا ضمني ګټه دا ده، چې په نامتوازن ډول د خلکو محرميت باندې تېری کولی شي او زياتره وختونه پرې د مدني ازاديو د فعالانو له لورې نيوکه کېږي. ازادي غوښتونکې ديموکراسۍ ښايي هغه قوانين ولري، چې د څارنې د حکومتي او خصوصي کارونې ته د بريد ټاکلو هڅه کوي، په داسې حال کې چې مستبد حکومتونه د څارنې اړوند خورا لږ کورني بنديزونه لري. <ref>{{Cite magazine|last=Stallman|first=Richard M.|url=https://www.wired.com/2013/10/a-necessary-evil-what-it-takes-for-democracy-to-survive-surveillance/|title=Stallman: How Much Surveillance Can Democracy Withstand?|date=2013-10-14|magazine=Wired|access-date=2020-04-15|issn=1059-1028}}</ref> جاسوسي د پېژندنې يا تعريف له مخې پټه او په طبيعي ډول د کتل شوې ډلې يا ګوند د اصولو له مخې ناقانونه ده، په داسې حال کې چې د څارنې زياتره ډولونه ښکاره دي او قانوني ګڼل کېږي. داسې برېښي چې نړيواله جاسوسي په ټولو هېوادونو کې عامه ده.  <ref>{{Cite journal|title=The Psychology of Espionage|url=https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol-61-no-2/pdfs/psychology-of-espionage.pdf|journal=The Psychology of Espionage|access-date=August 4, 2020|archive-date=November 9, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109040321/https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol-61-no-2/pdfs/psychology-of-espionage.pdf|url-status=dead|archivedate=November 9, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201109040321/https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol-61-no-2/pdfs/psychology-of-espionage.pdf}}</ref><ref>{{Cite journal|title=The Unresolved Equation of Espionage and International Law|url=https://repository.law.umich.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1170&context=mjil|journal=The Unresolved Equation of Espionage and International Law}}</ref> == لارې چارې == === کمپيوټر === د کمپيوټري څارنې ډېری برخه انټرنيټ کې د معلوماتو او د اړيکو د لېږد رالېږد څارنه شامله ده. په متحده ايالتونو کې د بېلګې په ډول د قانون د پلي کولو قانون لپاره د اړيکو د مرستې ادارې “Communications Assistance For Law Enforcement Act” تر مشرۍ لاندې له ټولو تيليفوني اړيکو او پراخه انټرنيټي اړيکو (برېښناليک، د وېب له لارې اړيکه، ناڅاپي پيغام لېږدونه او داسې نور) څخه غوښتل کېږي، چې د فدراي قانون د پلي کونکو استازوليو په واسطه بايد د ازادانه او پر وخت ارزونې لپاره د لاسرسي وړ وي. <ref name="eff-calea-archive">{{cite web |title=CALEA Archive – Electronic Frontier Foundation |url=http://w2.eff.org/Privacy/Surveillance/CALEA/?f=archive.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090503035053/http://w2.eff.org/Privacy/Surveillance/CALEA/?f=archive.html |archive-date=May 3, 2009 |access-date=March 14, 2009 |work=Electronic Frontier Foundation (website) |df=mdy-all}}</ref><ref name="eff-calea-summary">{{cite web |title=CALEA: The Perils of Wiretapping the Internet |url=https://www.eff.org/issues/calea |access-date=March 14, 2009 |work=Electronic Frontier Foundation (website)}}</ref><ref name="eff-calea-faq">{{cite web |date=2007-09-20 |title=CALEA: Frequently Asked Questions |url=https://www.eff.org/pages/calea-faq |access-date=March 14, 2009 |work=Electronic Frontier Foundation (website)}}</ref><ref name="sciam-internet">{{cite news|url=http://www.sciam.com/article.cfm?id=internet-eavesdropping|title=Internet Eavesdropping: A Brave New World of Wiretapping|last=Diffie|first=Whitfield|author2=Susan Landau|date=August 2008|work=Scientific American|access-date=March 13, 2009}}</ref> انټرنيټ کې د انساني پلټونکو لپاره خورا ډېر معلومات شته، چې په لاسي ډول د ټولو له لارې لټون وکړي. د همدې له امله د انټرنيټي څارنې په خپل سر چلېدونکي يا اتومات کمپيوټرونه په پراخه کچه انټرنيټي اړيکې چاڼوي، چې موخه يې انساني پلټونکو ته د هغو اړيکو ورپېژندل يا يې په اړه راپور ورکول دي، چې په زړه پورې يا شکمنې ګڼل کېږي. دا بهير د ځانګړو سببي ويوکو يا عبارتونو، د ځانګړو او بېلابېل ډول وېب سايټونو د کتنې يا له شکمنو اشخاصو يا ډلو سره د برېښناليک يا پر ليکه خبرو اترو له لارې د اړيکې نيولو په نښه کولو سره تنظيمېږي. د “NSA”، FBI او د تازه له منځه تللو معلوماتو د پوهاوي دفتر “Information Awareness Office” په څېر استازوليو له لورې د “Carnivore”، “Naruslnsight” او “ECHELON” په څېر سيستمونو د جوړولو، پېرلو، پلي کولو او عملي کولو په موخه هر کال بيليونونه ډالر لګول کېږي، چې موخه يې د يادو سيستمونو پر مټ يوازې د هغو معلوماتو رابرسېره لپاره د دې ټولو معلوماتو ژباړه او شننه ده، چې د قانوني پلې کولو او استخباراتي استازوليو لپاره ګټور دي. <ref name="usatoday-chatroom">{{cite news|url=https://www.usatoday.com/tech/news/surveillance/2004-10-11-chatroom-surv_x.htm|title=Government funds chat room surveillance research|last=Hill|first=Michael|date=October 11, 2004|agency=Associated Press|newspaper=USA Today|access-date=March 19, 2009}}</ref><ref name="zdnet-fbi">{{cite news|url=http://www.zdnet.com/news/fbi-turns-to-broad-new-wiretap-method/151059|title=FBI turns to broad new wiretap method|last=McCullagh|first=Declan|date=January 30, 2007|work=ZDNet News|access-date=September 26, 2014}}</ref> کمپيوټرونه د څارنې نښه ځکه کېدلی شي، چې شخصي معلومات په کې زېرمه شوي دي. که چېرې يو څوک په کمپيوټر کې د اف بي ای د “Magic Lantern” او “CIPAV” په څېر نرمغالو د فعالولو وړتيا ولري، نو په اسانۍ سره کولی شي د دې معلوماتو بې اجازې لاسرسی تر لاسه کړي. دا ډول نرمغالی په فزيکي ډول يا له لرې څخه هم لګول (فعال) کېدلی شي. د کمپيوټري څارنې يوه بله بڼه د “van Eck phreaking” په نوم پېژندل کېږي، چې له سلګونو متره لرې واټن څخه د معلوماتو راويستلو په موخه له کمپيوټري وسيلو څخه د الکترومقناطيسي [څپو] خپرېدنې لولي. “NSA” نرمغالی د “Pinwale” په نوم يو ډيټابېس چلوي، چې هم د امريکايي او هم د باندنيو اتباعو د برېښناليکونو پراخه شمېر زېرمه او لړيال (لېست) کوي. د دې تر څنګ “NSA” د “PRISM” په نوم يو پروګرام پر مخ وړي، چې د معلوماتو کيندلو هغه سيستم دی، چې متحده ايالتونو ته د تيکنالوژيکي شرکتونو معلوماتو ته مستقيم لاسرسي ورکوي. دې معلوماتو ته د لاسرسي له لارې حکومت د دې وړتيا لري، چې د پلټلو تاريخچه، برېښناليکونه، زېرمه شوي معلومات، په ژوندۍ بڼه خبرې اترې، د فايل لېږدونې او نور ډېر څه تر لاسه کړي. دې خپرونې د څارنې او محرميت په برخو کې په ځانګړي ډول د متحده ايالتونو د اتباعو له خوا ستر جنجالونه رامنځته کړل. <ref name="teen-busted-in-wired">{{cite magazine|url=https://www.wired.com/politics/law/news/2007/07/fbi_spyware|title=FBI's Secret Spyware Tracks Down Teen Who Made Bomb Threats|date=July 18, 2007|magazine=Wired Magazine|access-date=September 6, 2022|archive-date=May 16, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080516201251/http://www.wired.com/politics/law/news/2007/07/fbi_spyware|url-status=dead}}</ref><ref name="emr">{{cite journal|author=Van Eck, Wim|title=Electromagnetic Radiation from Video Display Units: An Eavesdropping Risk?|journal=Computers & Security|volume=4|year=1985|pages=269–286|url=http://jya.com/emr.pdf|doi=10.1016/0167-4048(85)90046-X|issue=4|citeseerx=10.1.1.35.1695|access-date=2022-09-06|archive-date=2022-10-09|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://jya.com/emr.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="Kuhn2004">{{cite journal|author=Kuhn, M.G.|year=2004|title=Electromagnetic Eavesdropping Risks of Flat-Panel Displays|journal=4th Workshop on Privacy Enhancing Technologies|pages=23–25|url=http://www.cl.cam.ac.uk/~mgk25/pet2004-fpd.pdf}}</ref><ref name="nytimes-email-surveillance">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2009/06/17/us/17nsa.html?_r=1&pagewanted=2&hp|title=E-Mail Surveillance Renews Concerns in Congress|date=June 16, 2009|work=[[The New York Times]]|pages=A1|access-date=June 30, 2009|first1=James|last1=Risen|first2=Eric|last2=Lichtblau}}</ref><ref name="atlantic-pinwale">{{cite news|url=https://www.theatlantic.com/politics/archive/2009/06/pinwale-and-the-new-nsa-revelations/19532/|title=Pinwale And The New NSA Revelations|last=Ambinder|first=Marc|date=June 16, 2009|work=The Atlantic|access-date=June 30, 2009}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.fbcoverup.com/docs/articles/2013-06-06-NSA-Prism-program-taps-in-to-user-data-of-Apple-Google-and-others-The-Guardian-Jun-06-2013.pdf|title=NSA Prism program taps in to user data of Apple, Google and others|last=Greenwald; Ewen|first=Glen; MacAskill|date=June 6, 2013|work=The Guardian|access-date=February 1, 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theverge.com/2013/7/17/4517480/nsa-spying-prism-surveillance-cheat-sheet|title=Everything you need to know about PRISM|last1=Sottek|first1=T.C.|last2=Kopfstein|first2=Janus|date=July 17, 2013|work=The Verge|access-date=February 13, 2017}}</ref> === ټيليفونونه === د ټيليفوني ليکو رسمي او نارسمي هڅول په پراخه کچه دي. په متحده ايالتونو کې د بېلګې په ډول د قانون د پلي کولو قانون لپاره د اړيکو مرستندويه اداره “Communications Assistance For Law Enforcement Act” غوښتنه کوي، چې ټولې تيليفوني او خورا مهمې اړيکې بايد د فدرالي قانون د نافذ کولو او استخباراتي استازوليو له لورې پر وخت او په پټه د لاسرسي وړ وي. متحده ايالتونو کې د “AT&T Inc” او “Verizon” په نومونو دوه ستر مخابراتي شرکتونه له اف بي ای “FBI” سره اړيکې لري؛ فدرالي اداره يا “FBI” له يادو شرکتونو څخه غواړي چې د کال د ۱،۸ ميليون ډالرو په بدل د اف بي ای لپاره د خپلو تيليفوني اړيکو ثبتونه په اسانۍ د پلټلو او لاسرسي وړ وساتي. د ۲۰۰۳ او ۲۰۰۵ زکالونو تر منځ اف بي ای د ملي امنيت له ۱۴۰۰۰۰ څخه زيات ليکونه واستول، چې له مخې يې تيليفوني شرکتونو ته امر کاوه، چې د خپلو پېرودونکو د زنګ يا اړيکې او انټرنيټې تاريخچو په اړه معلومات ورکړي. د دغو ليکونو نږدې نيمايي يې د متحده ايالتونو د اتباعو په اړه د معلوماتو غوښتنه وکړه. <ref name="eff-calea-archive2">{{cite web |title=CALEA Archive – Electronic Frontier Foundation |url=http://w2.eff.org/Privacy/Surveillance/CALEA/?f=archive.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090503035053/http://w2.eff.org/Privacy/Surveillance/CALEA/?f=archive.html |archive-date=May 3, 2009 |access-date=March 14, 2009 |work=Electronic Frontier Foundation (website) |df=mdy-all}}</ref><ref name="eff-calea-summary2">{{cite web |title=CALEA: The Perils of Wiretapping the Internet |url=https://www.eff.org/issues/calea |access-date=March 14, 2009 |work=Electronic Frontier Foundation (website)}}</ref><ref name="eff-calea-faq2">{{cite web |date=2007-09-20 |title=CALEA: Frequently Asked Questions |url=https://www.eff.org/pages/calea-faq |access-date=March 14, 2009 |work=Electronic Frontier Foundation (website)}}</ref><ref name="fbi-national-letters">{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aBd9Zzld22w0&refer=home|title=Mueller Orders Audit of 56 FBI Offices for Secret Subpoenas|last=Roland|first=Neil|date=March 20, 2007|work=Bloomberg News|access-date=March 19, 2009}}</ref><ref name="threatlevel-exigent">{{cite news|url=http://blog.wired.com/27bstroke6/2007/09/rogue-fbi-lette.html#previouspost|title=Rogue FBI Letters Hint at Phone Companies' Own Data Mining Programs – Updated|last=Singel|first=Ryan|date=September 10, 2007|work=Threat Level|publisher=Wired|access-date=March 19, 2009|archive-date=December 22, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081222163753/http://blog.wired.com/27bstroke6/2007/09/rogue-fbi-lette.html#previouspost|url-status=dead}}</ref> انساني پلټونکي (جاسوسان) اړ نه دي چې زياتره تيليفوني اړيکې وڅاري. هغه نرمغالی چې وينا متن ته بدلوي “Speech-to-text software” د غږ له اخيستلو څخه وروسته د اړيکې د اتومات پروګرامونو په واسطه لکه د هغو پروګرامونو په څېر دوران کوي (پروسس کېږي)، چې د معلوماتو د پوهاوي دفتر “Information Awareness Office” په څېر استازوليو يا د ‘Verint’ او ‘Narus’ په څېر شرکتونو له لورې رامنځته شوي دي، چې د دې پرېکړې کولو په موخه ويوکي يا عبارتونه پلټي، چې ايا يو انساني پلټونکی يا جاسوس د يوې اړيکې څارلو لپاره ځانګړی کړي او که نه. <ref name="latimes-fbi-intel-analysis">{{cite news|url=http://articles.latimes.com/2002/jul/29/nation/na-technology29|title=FBI Plans to Fight Terror With High-Tech Arsenal|last=Piller|first=Charles|author2=Eric Lichtblau|date=July 29, 2002|newspaper=LA Times|access-date=March 14, 2009}}</ref> په انګليستان او متحده ايالتونو کې د قانون نفوذ او استخباراتي خدمتونه له لرې واټن څخه په ګرځنده تيليفونونو کې د غږ لوړونکي يا ميکروفون د فعالولو په موخه يو ډول ټيکنالوژۍ څخه ګټه پورته کوي او دا چاره هغه شخص ته د نږدې پېښېدونکو خبرو اترو د اورېدلو په موخه د تيليفونونو تشخيصي يا د څارنې بڼو ته د لاسرسي په واسطه تر سره کېږي، چې تيليفون ته ځواب وايي. <ref name="schneier-roving-bugs">{{cite web |last=Schneier |first=Bruce |date=December 5, 2006 |title=Remotely Eavesdropping on Cell Phone Microphones |url=http://www.schneier.com/blog/archives/2006/12/remotely_eavesd_1.html |access-date=December 13, 2009 |work=Schneier On Security}}</ref><ref name="roving-bugs">{{cite news|url=http://news.cnet.com/FBI-taps-cell-phone-mic-as-eavesdropping-tool/2100-1029_3-6140191.html|title=FBI taps cell phone mic as eavesdropping tool|last=McCullagh|first=Declan|author2=Anne Broache|date=December 1, 2006|work=CNet News|access-date=March 14, 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131110182623/http://news.cnet.com/FBI-taps-cell-phone-mic-as-eavesdropping-tool/2100-1029_3-6140191.html|archive-date=November 10, 2013}}</ref><ref name="uk-mobile-bug">{{cite news|url=http://news.ft.com/cms/s/7166b8a2-02cb-11da-84e5-00000e2511c8.html|title=Use of mobile helped police keep tabs on suspect|last=Odell|first=Mark|date=August 1, 2005|work=Financial Times|access-date=March 14, 2009}}</ref><ref name="noaa-phone">{{cite web |year=2001 |title=Telephones |url=http://www.wrc.noaa.gov/wrso/security_guide/telephon.htm |access-date=March 22, 2009 |work=Western Regional Security Office (NOAA official site) |تاريخ الأرشيف=November 6, 2013 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20131106021817/http://www.wrc.noaa.gov/wrso/security_guide/telephon.htm |url-status=dead |خونديځ نېټه=November 6, 2013 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20131106021817/http://www.wrc.noaa.gov/wrso/security_guide/telephon.htm |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20131106021817/http://www.wrc.noaa.gov/wrso/security_guide/telephon.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20131106021817/http://www.wrc.noaa.gov/wrso/security_guide/telephon.htm }}</ref><ref name="can-you-hear-me">{{cite news|url=http://blogs.abcnews.com/theblotter/2006/12/can_you_hear_me.html|title=Can You Hear Me Now?|work=ABC News: The Blotter|access-date=December 13, 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110825102123/http://blogs.abcnews.com/theblotter/2006/12/can_you_hear_me.html|archive-date=August 25, 2011}}</ref><ref name="seattle-times-roving">{{cite news|url=http://seattletimes.nwsource.com/html/nationworld/2003474824_bugs130.html|title=Even if they're off, cellphones allow FBI to listen in|last=Coughlin|first=Kevin|date=December 13, 2006|work=The Seattle Times|access-date=December 14, 2009}}</ref> د “StingRay” په نوم درک لګونکی د دې ډول توکو يوه بېلګه ده، چې په متحده ايالتونو او انګليستان کې د ګرځنده تيليفون کارونه څاري. يادې وسيلې چې په اصل کې د فوځ له لورې د تروريزم ضد موخو لپاره رامنځته شوی دی، د پياوړو اشارو يا زېګنالونو د خپرولو پر مټ کار کوي، چې د دې لامل کېږي چې ګرځنده تيليفونونه لکه څرنګه چې عادي پايو ته خپل IMSI ګڼه لېږدوي، په ورته ډول يې سټېنګ ری ته هم ولېږدوي. له وسيلې سره د تيليفون له وصل کېدلو څخه وروسته د تيليفون کارونکی هيڅکله په دې نه شي پوهېدلی، چې څارل کېږي. د سټېنګری چلونکی کولی شي د درک، تيليفوني اړيکو او متني پيغامونو په څېر معلومات تر لاسه کړي، مګر په پراخه کچه باور دا دی، چې د سټېنګری وړتياوې له دې څخه نورې هم زياتې دي. “StingRay” د پياوړو وړتياوو او رانغاړونکي (محاطي) محرميت له امله تل له ګڼو جنجالونو سره مخامخ ده. <ref>{{Cite journal|last=Hampton|first=Brittany|year=2012|title=From Smartphones to Stingrays: Can the Fourth Amendment Keep up with the Twenty-First Century Note|url=http://heinonline.org/HOL/Page?handle=hein.journals/branlaj51&amp;div=8&amp;g_sent=1&amp;collection=journals|journal=University of Louisville Law Review|volume=Fifty One|pages=159–176|via=Law Journal Library}}</ref> ګرځنده تيليفونونه په عمومي ډول د موقعيت اړوند معلوماتو د راټولولو په موخه هم کارول کېږي. د يو ګرځنده تيليفون جغرافيوي پته (او په همدې ډول د لېږدونکي شخص پته) په اسانۍ سره ان د تيليفون د نه کارونې په وخت کې هم مشخص کېدلی شي، چې د دې موخې لپاره د څو اړخيز په نوم تخنيک څخه ګټه اخيستل کېږي، چې له ګرځنده تيليفون څخه د تيليفون څښتن ته تر نږدې هرې ګرځنده پايې پورې د زېګنال د لېږد يا حرکت کولو لپاره د وخت له مخې توپيرونه محاسبه کوي. د دې ډول تخنيکونو مشروعيت په متحده ايالتونو کې تر پوښتنې لاندې دی، په ځانګړي ډول دا چې ايا کارول يې د محکمې حکم ته اړتيا لري. يوازې د يو لېږدونکي تاريخچو وښودله، چې د فدرالي قانون د نافذ کولو استازوليو په يو ټاکلي کال کې ۸ ميليونه ځلې د پېرودونکي د پتې اړوند معلوماتو غوښتنه کړې ده. <ref name="wired-gps-ping">{{cite news|url=https://www.wired.com/threatlevel/2009/12/gps-data|title=Threat Level Privacy, Crime and Security Online Feds 'Pinged' Sprint GPS Data 8 Million Times Over a Year|last=Zetter|first=Kim|date=December 1, 2009|work=Wired Magazine: Threat Level|access-date=December 5, 2009|archive-date=February 6, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140206085928/http://www.wired.com/threatlevel/2009/12/gps-data|url-status=dead}}</ref><ref name="bbc-phone-locate">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/4738219.stm|title=Tracking a suspect by mobile phone|date=August 3, 2005|work=BBC News|access-date=March 14, 2009}}</ref><ref name="foxnews-phone-locate">{{cite news|url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,509211,00.html|title=Cell Phone Tracking Can Locate Terrorists – But Only Where It's Legal|last=Miller|first=Joshua|date=March 14, 2009|work=FOX News|access-date=March 14, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090318002319/http://www.foxnews.com/story/0,2933,509211,00.html|archive-date=March 18, 2009|url-status=dead|df=mdy-all}}</ref><ref name="nyu-lawrev">{{cite journal|ssrn=1092293|title=Warrantless Location Tracking|year=2008|journal=N.Y.U. Law Review|last1=Samuel|first1=Ian}}</ref> == سرچينې == moi7wgx7qsgbmfn8d8j1d1wrlj1gts6 0 64144 370174 369810 2026-11-02T12:55:10Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370174 wikitext text/x-wiki پاکه ټيکنالوژي چې لنډيز يې د '''cleantech''' په ډول لېکل کېږي، هر هغه بهير، توليد يا خدمات دي چې د انرژۍ د مهمې اغېزمنتيا د پرمختګ، د سرچینو پايدلي استعمال يا چاپېريال ساتنې د فعاليتونو له لارې منفي چاپيريالي اغېزې کموي. په پاکې ټيکنالوژۍ کې د بيا رغولو، بيا نوي کېدو انرژۍ، معلوماتي ټيکنالوژي، زرغون نقل و حمل، برېښنايي موټرونه، زرغونه کيميا، رڼا اچول، خړې اوبه، او نورو ډېرو په اړوند د ټيکنالوژيو يوه پراخه لړۍ شامله ده. چاپيريالي مالي تمويل يوه داسې طريقه ده، د کومې په مټ چې د نوې پاکې ټيکنالوژۍ پروژې د کاربن کريډټس په مټ مالي تمويل تر لاسه کولای شي. يوه داسې پروژه چې د اقليم د بدلون د کمولو په نظر کې نيولو سره جوړه شوې ده، کومه چې د کاربن پروژې په نوم هم پېژندل کېږي. «Clean Edge» چې د پاکې ټېکنالوژۍ يو څېړنيز شرکت دی، پاکه ټیکنالوژي په دې ډول تشريح کړې ده چې «د توليداتو، خدماتو او پروسو يوه متنوعه لړۍ، کومه چې د نوي کېدو وړ موادو او انرژۍ د سرچينو په استعمالولو سره، د طبيعي سرچينو کارول په هېښونکي ډول کموي او په دې ډول د اخراج يا فاضله مواد له منځه وړي». کلين ايج وايي چې «که ترې غوره نه وي، خو پاکې ټيکنالوژۍ د دوی له دوديزو سيالانو سره مسابقتي حالت کې دي. ډېرې مهمې اضافي ګټې وړاندې کوي، د يادونې وړ يې د دې ټيکنالوژيو دا وړتيا ده چې په پرمختلليو او مخ پروده دواړو هېوادونو کې د خلکو ژوند ته ښه والی بښي». د ۲۰۰۰ز کال په شا اوخوا کې، کله چې په دې ټيکنالوژۍ توجه زياته شوه، نو د پاکې ټيکنالوژۍ په برخه کې په پانګونه کې هم زياتوالی راغی. د ملګرو متلونو د چاپېريال ساتنې د پروګرام تر مخې د باد، لمريزې او بايوفيول شرکتونو په ۲۰۰۷ز کال کې په مالي مرسته کې ۱۴۸ ميليارده امريکايي ډالره تر ټولو لوړ مبلغ تر لاسه کړ، ځکه چې د تيلو زیاتېدونکي نرخونه او اقليمي بدلون تګلارو په نوې کېدو وړ انرژۍ کې د پانګونې هڅونه وکړه. له دې مبلغ څخه ۵۰ ميليارډه ډالره د باد طاقت کې لګول شوي. په ټوليز ډول، له ۲۰۰۶ څخه تر ۲۰۰۷ز کال پورې د پاکې انرژۍ او د انرژۍ د اغېزمنتيا په صنعتونو کې په پانګونه کې ۶۰٪ زياتوالی راغلی. په ۲۰۰۹ز کال کې، «ايج» وړاندوينه کړې وه چې د پاکې ټيکنالوژۍ درې ستر سکتورونه به تر ۲۰۱۸ز کال پورې ۳۲۵.۱ ميليارده عايد ولري چې هغه درې ډګرونه لمريز فوټوولټيک، د باد طاقت او بايوفيول دي.<ref>{{cite web |title=Archived copy |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601081&sid=apeyv.EIQQv4&refer=australia |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100525071904/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601081 |archive-date=2010-05-25 |access-date=2017-03-06 |website=[[Bloomberg News]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://seekingalpha.com/article/125281-solar-wind-and-bio-fuels-impressive-growth-surge-in-08|title=Solar, Wind and Biofuels' Impressive Growth Surge in '08|last=Addison|first=John|date=2009-03-11|work=Seeking Alpha|access-date=2018-01-03|language=en-US}}</ref> د MIT انرژۍ د نوښت کاري مقالې تر مخې چې د ۲۰۱۶ز کال په جولای مياشت کې خپره شوې وه، له ۲۰۰۶ څخه تر ۲۰۱۱ز کال پورې پاکې ټيکنالوژۍ ته د اوږدې مودې ودې په موخه د وړاندې شويو پنځه ويشت ميليارده امریکايي ډالرو څخه زيات مبلغ له منځه شا او خوا نيمايي يې کله هم بېرته تر لاسه نه شو. په راپور کې د پاکې ټيکنالوژۍ ناهيلی کونکی خطر/عايد مشخصات او د توليد د اندازې تر لاسه کولو لپاره د نويو موادو، کيمياوي، يا پروسو چمتو کوونکو شرکتونو ناوړتيا د دې د ناکامېدو د عواملو په توګه ښودل شوي دي. <ref>{{Cite web |last1=Gaddy |first1=Benjamin |last2=Sivaram |first2=Varun |last3=O’Sullivan |first3=Dr. Francis |year=2016 |title=Venture Capital and Cleantech: The Wrong Model for Clean Energy Innovation |url=https://energy.mit.edu/wp-content/uploads/2016/07/MITEI-WP-2016-06.pdf |publisher=MIT Energy Initiative |location=77 Massachusetts Ave., Cambridge, MA 02139, USA |language=en |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191120003851/https://energy.mit.edu/wp-content/uploads/2016/07/MITEI-WP-2016-06.pdf |archivedate=2019-11-20 |access-date=2022-09-10 |url-status=dead}}</ref> پاکه ټيکنالوژي همدا راز د شرکتونو او سوداګريو په منځ کې هم د يوې اړينې موضوع په توګه راڅرګنده شوه. دا کولای شي د هر شرکت لپاره ککړتياوې او خيرن سون توکي کم کړي، پرته له دې چې صنعت يې په نظر کې ونیول شي، همدا راز د پاکې ټيکنالوژۍ کارول يوه مسابقتي ګټه هم ګرځېدلې ده. د خپل شرکتي ټولنيز مسئولیت (CSR) د موخو د جوړولو له لارې، د پايښت په دود کولو سره، دوی د پاکې ټيکنالوژۍ او نورو لارو چارو په کارولو کې برخه اخلي. د « Fortune Global 500» په نوم شرکتونو په ۲۰۱۸ز کال کې د CSR په فعاليتونو کې په کلني ډول نږدې ۲۰ ميليارده امریکايي ډالر لګوي.<ref>{{Cite news|url=https://hbr.org/2018/01/stop-talking-about-how-csr-helps-your-bottom-line|title=Stop Talking About How CSR Helps Your Bottom Line|last1=Meier|first1=Stephan|date=2018-01-31|work=Harvard Business Review|last2=Cassar|first2=Lea|issn=0017-8012}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://www.taylorfrancis.com/books/9781498777117|title=Introduction to Sustainability Analytics|last=Ramanan|first=Ram|date=2018-07-04|publisher=CRC Press|isbn=9781315154909|edition=1|language=en|doi=10.1201/9781315154909}}</ref> == تعريف == د پاکې ټيکنالوژۍ توليدات يا خدمات هغه دي، کوم چې عملياتي فعاليت، توليد يا اغېزمنتيا ښه کوي، په داسې حال کې چې لګښتونه، استعمالول، د انرژۍ مصرفول، فاضله مواد يا چاپېريالي ککړتيا کموي. بنسټ يې د پېرودونکو، تنظيونکو او صنعت له خوا د انرژۍ د توليد په پاکو بڼو کې زیاته شوې لېوالتيا ده – په ځانګړي ډول، شونې ده چې د نړيوالې تودوخې، اقليمي بدلون او د فوسيلي سون توکو د سوځولو څخه پر طبيعي چاپېريال د غورځېدونکو اغېزو په اړه پوهاوي کې زياتوالی يې هم بنسټ وي. پاکه ټیکنالوژي تر ډېره بريده په خطرناکو برخو کې د پانګونې او د ځمکې د استعمالونکو سازمانونو سره تړل کېږي. د خطر منونکو پانګونو په ټولنه کې د خپلې منشأ له امله دا اصطلاح له تاريخي اړخه د زرغونو سوداګريو (شنه تجارتونه هغه دي، کوم چې په اقتصاد،ټولنه يا چاپېريال ناوړه اغېزې نه کوي)، پايښت، يا درې ګونو صنعتونو (درې ګوني صنعتونه مالي، ټولنيز او چاپېريالي فعالیت په نظر کې نيسي) د بيلا بېلو تعريفونو څخه د دې توپير شوی او د ودې په کولو سره يې د داسې سوداګريز سکتور تعريف وکړ، په کوم کې چې مهم او لوړې ودې صنعتونه شامل دي، لکه لمريز، بادي، د اوبو تصفيه او بايوفيول.<ref>{{cite web |title=What is Cleantech? |url=http://www.cleantech.org/what-is-cleantech/ |via=www.cleantech.org |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221006065537/https://www.cleantech.org/what-is-cleantech/ |archivedate=2022-10-06 |access-date=2022-09-10 |url-status=dead}}</ref> === نومول === په داسې حال کې چې په وروستيو کلونو کې مخ په پراخېدو صنعت په چټکتيا سره وده کړې او د ميلياردونو ډالرو پانګه يې جلب کړې ده، د پاکې ټیکنالوژۍ ځای په يو متفق عليه اصطلاح ثابت شوی نه دی. د ''Cleantech'' اصطلاح په پوره پراخه کچه کارول شوې ده، له دې سره يې په انګليسي ژبه کې د لیکنو ډول ډول بڼې شته چې ⟨clean-tech⟩ او ⟨clean tech⟩ پکې شاملې دي. په وروستيو کلونو کې، د پاکې ټيکنالوژۍ ځينو شرکتونو د خپلو سوداګريو د دې اړخ اهميت کم کړی، تر څو د ځيرکو ښارونو په څېر له پراخو بهيرونو څخه ګټه پورته کړي، لکه ځيرک ښارونه. <ref>{{cite web |date=28 October 2016 |title=Cleantech Rebrands as 'Smart City' to Attract Venture Dollars |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2016-10-28/cleantech-rebrands-as-smart-city-to-attract-venture-dollars |via=www.bloomberg.com}}</ref> == د دې تصور پيل == د پاکې ټيکنالوژۍ اند تر ټولو لومړی د مخ پر وده ټيکنالوژيو او صنعتونو د يوې ټولګې په منځ کې راپورته شو، کوم چې په بنسټيزو صنعتونو کې د بيالوژي، د سرچينو د اغېزمنتيا او دويم نسل د توليدي تصوراتو پر اصولو ولاړ دی. په بېلګو کې يې دا شامل دي: د انرژۍ اغېزمنتيا، انتخابي کټاليستي کمښت، غېر زهري مواد، د اوبو تصفيه، لمريزه انرژي، بادي انرژي او د انرژۍ په خوندي کولو کې نوې نمونې. د ۱۹۹۰ز لسيزې راهيسې، په دې ټيکنالوژيو کې ليوالتيا د دوه بهيرونو سره زیاته شوه: د دې ټيکنالوژيو په نسبي لګښت کې کمي او په نولسمه پېړۍ او د شلمې پېړۍ په لومړيو کې کارېدونکې صنعتي طرحې تر منځ د اړيکې زيات پوهاوی، لکه فوسيلي سون توکو کارخونې، د داخلي احتراق ماشين او کيمياوي توليدات، همدا راز د دې د استعمال په پايله کې د ځمکې پر سيستمونو د انسانانو له امله کېدونکو اغېزو په اړوند زیاتېدونکی پوهاوی (دا مضامين وګورئ: اوزون هول، تيزابي باران، په سارا بدلېدل، اقليمي بدلون او نړيوال سراسري تودوخه). == په نړیواله کچه پانګونه == په ۲۰۰۸ز کال کې، په شمالي امريکا، اروپا، چين او هندوستان کې د پاکې ټيکنالوژۍ په برخه کې د پانګونې ټوله ثبت شوې ابتدايي اندازه ۸.۴ ميليارده امریکايي ډالره وه. د پاکې ټيکنالوژۍ د پانګونې په شرکتونو کې « NTEC, Cleantech Ventures» او «Foundation Capital» شامل دي. د ۲۰۰۸ز کال په ابتدايي ټوليزه پانګونه کې د ودې پرله پسې اوم کال استازولي کوي، کوم چې په پراخه کچه د پانګونې د ټولنيزو نمونو د يو مهم شاخص په توګه پېژندل کېږي. اوسمهال چين د پاکې ټيکنالوژۍ په برخه کې د پانګونې له امله يو مخکښ وده کړی بازار بلل کېږي، په داسې حال کې چې زيات تمرکز پر نوي کېدو وړ ټيکنالوژۍ لري. په ۲۰۱۴ز کال کې، اسرائيل، فن لينډ او متحده ايالات د نړيوال پاکې ټيکنالوژۍ نوښت په شاخص کې مخکښ هېوادونه وو، په دې شاخص کې د ۴۰ هېوادونو ارزونه شوې وه، په داسې حال کې چې روسيه او يونان تر ټولو وروستي وو. خصوصي پانګونې ته په کتنې سره، د «Element 8» په نوم پانګونې ډلې ته د پاکې ټيکنالوژۍ د اتحاد له خوا، په واشنګټن ايالت کې د پاکې ټیکنالوژۍ په صنعت کې د خپلې ونډې له امله، په ۲۰۱۴ز کال کې د لاسته راوړنې جايزه ورکړل شوې وه، د پاکې ټيکنالوژۍ اتحاد يوه سوداګريزه ټولنه ده چې په واشنګټن ايالت کې په پاکې ټيکنالوژۍ توجه لري.<ref name="CCgroup">{{cite web |date=2009-01-06 |title=Clean technology venture investment reaches record $8.4 billion in 2008 despite credit crisis and broadening recession |url=http://www.ccgrouppr.com/insights/uncategorized/clean-technology-venture-investment-reaches-record-8-4-billion-in-2008-despite-credit-crisis-and-broadening-recession/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021113400/https://www.ccgrouppr.com/insights/uncategorized/clean-technology-venture-investment-reaches-record-8-4-billion-in-2008-despite-credit-crisis-and-broadening-recession/ |archive-date=2013-10-21 |access-date=2018-10-25 |work=Insights}}</ref><ref>{{cite web |author=Caprotti F |date=2009 |title=China's Cleantech Landscape: The Renewable Energy Technology Paradox |url=http://eprints.ucl.ac.uk/16051/1/16051.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110609155830/http://eprints.ucl.ac.uk/16051/1/16051.pdf |archive-date=2011-06-09 |publisher=Sustainable Development Law & Policy |pages=6–10}}</ref><ref>{{cite web |date=2014-11-13 |title=Israel, Finland and the US top the Global Cleantech Innovation Index 2014 &#124; FPA Patent Attorneys |url=http://www.jdsupra.com/legalnews/israel-finland-and-the-us-top-the-globa-60674/ |access-date=2016-12-29 |website=JDSupra.com}}</ref><ref>{{cite web |date=2014-11-12 |title=Element 8 Wins 2014 CleanTech Achievement Award |url=https://finance.yahoo.com/news/element-8-wins-2014-cleantech-214617723.html |access-date=2016-12-29 |website=Finance.yahoo.com}}</ref> د خپرې شوې څېړنې تر مخې، په ۲۰۰۸ز کال کې د پاکې ټيکنالوژۍ تر ټولو لومړي سکتورونه، لمريزه، بايوفيول، نقل او حمل او هوا وو. په ۲۰۰۸ز کال کې د پاکې ټیکنالوژۍ په پانګونه کې د لمريزې برخې ونډه نږدې ۴۰٪ وه، له دې وروسته بايوفيول ۱۱٪ ونډه درلوده. په ۲۰۰۹ز کال کې، دولتي شتمنۍ پانګې نېغ په نېغه له درې ميليارده امریکايي ډالرو څخه کمه پانګه د نوې کېدو وړ انرژۍ کې پانګولې وه.<ref>{{cite web |date=2020-12-24 |title=See Why Sovereign Wealth Funds are Betting on Clean Tech |url=https://www.swfinstitute.org/news/83380/see-why-sovereign-wealth-funds-are-betting-on-clean-tech |access-date=2020-12-24 |website=swfinstitute.org}}</ref> د ډنمارک په کوپنهاګن کې د ملګرو متلونو د اقليم د بدلون د ۲۰۰۹ز کال کنفرانس څخه د يو داسې کارچوکاټ د چمتو کولو تمه کېده، د کوم تر مخې چې بالاخره د شنو خونو څخه پر وتونکو ګازونو بنديزونه ولګول شي. د پاکې ټيکنالوژۍ د صنعت ډېرو پلويانو هيله درلوده چې داسې يو تړون به وشي، کوم چې د کيوټو د پروټوکول ځای ونيسي. په داسې حال کې چې د دې تړون تمه کېده، پوهانو له «اوسني عادي حالت» څخه د ژور او حتمي بدلون مشوره وکړې وه. په هر حال، ګډون کونکي دولتونه د پاکې ټیکنالوژۍ لپاره د يو نړيوال کارچوکاټ په وړاندې کولو ناکام شول. د ۲۰۰۸ز کال د اقتصادي بحران پيل کېدو يو ځل بيا په پاکو ټيکنالوژيو کې د خصوصي پانګونې په وړاندې خنډونه پیدا کړل، کوم چې يواځې په ۲۰۱۴ز کال کې د ۲۰۰۷ز کال تر کچې پورې په شا تللي وو. په پاريس کې د ملګرو ملتونو د اقلیم بدلون د ۲۰۱۵ز کال له کنفرانس څخه تمه کېده چې د اقليم په اړه به يو نړيوال تړون تر لاسه کړي، کوم به چې د پاکې ټيکنالوژۍ پرمختګ ته وده ورکړي. د ۲۰۱۹ز کال د سپتمبر په درويشتمه نېټه د ملګرو ملتونو سکرتر جنرال په نيويارک کې د اقلیم کاري غونډې کوربه توب وکړ.<ref name="Meeting the Challenge">{{cite news|title=Climate Change Congress|publisher=University of Copenhagen|date=2009-12-03|url=http://climatecongress.ku.dk/newsroom/congress_key_messages/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090316181631/http://climatecongress.ku.dk/newsroom/congress_key_messages/|archive-date=2009-03-16}}</ref><ref>{{cite web |date=2018-11-28 |title=UN Climate Action Summit 2019 |url=https://www.un.org/en/climatechange/un-climate-summit-2019.shtml |website=www.un.org}}</ref><ref>{{cite web |date=2014-11-12 |title=European Cleantech Innovation: 13 Future Energy System Gamechangers |url=https://cleantechnica.com/2014/11/12/european-cleantech-innovation-13-future-energy-system-gamechangers/ |access-date=2016-12-29 |website=[[Cleantechnica.com]]}}</ref> == سرچينې == 7h46dpnl6s77p5qsz8w449bmm5m8vuw 0 65360 370170 366670 2026-11-02T12:13:56Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370170 wikitext text/x-wiki '''وجوديت''' یا '''اګزیستانسیالېزم''' د [[فلسفه|فلسفې]] یوه څانګه ده، چې د [[انسان]] د هستۍ، ازادۍ، مسؤلیت، او ژوند د معنا موضوعات څېړي. دا فلسفه په ځانګړي ډول د انسان په ذهني تجربې یعنې تفکر، [[احساس]]، او عمل باندې تمرکز کوي. وجودي فلسفه د دې نظریې پلوي ده، چې هر فرد د خپل ژوند معنا او هدف خپله ټاکي، او باید د خپل وجود یا شتون لپاره د مسؤلیت احساس ولري. له وجودي لیدلوري، د هر انسان د فلسفي سفر پیل د هغه له "وجودي اندېښنې" سره کلک تړاو لري. دا اندېښنه په انسان کې هغه وخت رامنځ ته کیږي کله چې دی د ژوند د بې‌مانا توب، موجودیت،‌ سرګردانۍ او د سمې لار پیدا کولو، په اړه فکر ژور فکر کوي. د وجودي اندېښنې په حالت کې، انسان د یوې داسې نړۍ پر وړاندې درېږي، چې ښکاره معنا نه لري، بلکې ددې معنا پیدا کول ورته یوه لویه فکري او روحي ننګونه ښکاري. <ref>[https://web.archive.org/web/20120810055736/http://oxforddictionaries.com/definition/english/existentialism "existentialism"]. ''Lexico''. Oxford Dictionaries. Retrieved 2 March 2020.</ref><ref>{{cite OED|existentialism|access-date=2 March 2020}}</ref><ref>{{cite book|last1=Lavrin|first1=Janko|title=Nietzsche: A Biographical Introduction|url=https://archive.org/details/nietzschebiograp00lavr|date=1971|publisher=Charles Scribner's Sons|page=[https://archive.org/details/nietzschebiograp00lavr/page/43 43]}}</ref><ref name="Macquarrie">{{cite book|first=John|last=Macquarrie|title=Existentialism|location=New York|publisher=Penguin|pages=14–15|year=1972}}</ref><ref name="Robert C. Solomon 1974, pp. 1">{{cite book|first=Robert C.|last=Solomon|title=Existentialism|publisher=McGraw-Hill|year=1974|pages=1–2}}</ref> وجوديت د ۱۹مې او ۲۰مې پېړۍ له یو څو اروپايي فیلسوفانو سره تړاو لري. که څه هم دا فیلسوفان په خپلو نظریاتو کې له یو بل سره توپیر لري، خو ټولو په انساني تجربې او فردي مسؤلیت ټینګار کړی دی. د وجوديت د بنسټګرو فیلسوفانو له ډلې څخه، سورن کیرکګارډ، [[فریدریک نېچه]]، او [[فیودور داستایفسکي]] ځانګړی اهمیت لري. کیرکګارډ په عمومي ډول سره د فردي انتخابونو اهمیت ته اشاره وکړه او دا یې وویل، چې هر انسان باید د خپل ژوند لپاره خپل ارزښتونه وټاکي، پرته له دې چې د ټولنیزو فشارونو تر اغېز لاندې راشي. مونږ ویلی شو چې کیرکګارډ د وجودي فلسفې پلار یا پیدا کوونکی هم دی. له بلې خوا، نیچه د ریواجي یا دودیزو ارزښتونو پر ضد ولاړ و او استدلال یې کاوه، چې انسانان باید د خپل ژوند معنا له سره جوړ کړي. د هغه له نظره، د ټولنې له خوا وړاندې شوې معنا باید هیڅکله هم بې له پوښتنې قبوله نشي. نېچه باور درلود، چې هر انسان باید په خپلواکه توګه فکر وکړي او هیڅکله هم باید د رمې غوندې، بې له کومې ژورې پلټنې، د ټولنې دودونه او ارزښتونه ونه مني. هغه دا نظر وړاندې کړ، چې حقیقي ازادي او ځان پېژندنه یوازې هغه مهال ترلاسه کېدای شي، کله چې فرد د دودیزو ارزښتونو له بندیزونو ځان خلاص کړي او خپل ارزښتونه او معنا پخپله رامنځته کړي. داستایفسکي بیا د خپلو ادبي آثارو له لارې د انسان د رواني پیچلتیاوو، اخلاقي کشمکشونو، او وجودي ستونزو ژور انځور وړاندې کړ. د هغه کتابونه، لکه "جرم او سزا" یا " کرامازوف ورونه"، په عمومي ډول سره د انسانانو د داخلي نړۍ، د خیر او شر ترمنځ د مبارزې، او د فردي مسؤلیت په اړه ژور تحلیل وړاندې کوي. داستایفسکي د دې نظریې پلوی و، چې انسان یوازې هغه مهال خپل وجود ته معنا ورکولی شي، کله چې د خپلو کړنو مسؤلیت ومني، حتا که دا انتخابونه د ټولنې د عامو ارزښتونو پر ضد وي. <ref name="Crowell-SEoP">{{cite encyclopedia|url=http://plato.stanford.edu/entries/existentialism/|title=Existentialism|encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy|author=Crowell, Steven|date=October 2010}}</ref><ref name="Macquarrie2">{{cite book|first=John|last=Macquarrie|title=Existentialism|location=New York|publisher=Penguin|pages=14–15|year=1972}}</ref><ref name="Philosophy 1995 p. 259">{{cite book|title=Oxford Companion to Philosophy|url=https://archive.org/details/oxfordcompaniont00hond_471|url-access=limited|editor-first=Ted|editor-last=Honderich|location=New York|publisher=Oxford University Press|year=1995|page=[https://archive.org/details/oxfordcompaniont00hond_471/page/n274 259]|isbn=978-0-19-866132-0}}</ref> په شلمه پېړۍ کې، د وجوديت فلسفې نور هم پرمختګ وکړ. '''ژان-پال سارتر'''، چې د وجودي فلسفې تر ټولو مشهور فېلوسوف بلل کېږي، دا نظر وړاندې کړ، چې '''"وجود له''' '''معنا مخکې دی"'''. د سارتر له نظره، انسانان له کوم ټاکلي ماهیت پرته یعنې بې معنا نړۍ ته راځي، او خپل ځان او فکر د خپلو ازادانه انتخابونو له لارې جوړوي. '''آلبر کامو''' بیا د '''"بې‌مانا توب"''' نظریه وړاندې کړه او باور یې درلود، چې انسان د یوې داسې نړۍ سره مخ دی، چې هیڅ فطري معنا نه لري. د کامو له نظره، انسان باید د دې بې‌مانا توب تریخ حقیقت قبول کړي او بیا هم ژوند ته آدامه ورکړي لکه څنګه چې هغه د سیسیفوس مثال وړاندې کوي. د وجوديت فلسفه د نورو علمي فلسفي فکرونو په وړاندې ډېر انتقادونه لري، ځکه چې نورې علمي فلسفې اکثره انتزاعي او له انساني تجربې لرې دي. بلکې وجودي فیلسوفان استدلال کوي، چې فلسفه باید د انسان د واقعي ژوند له تجربو سره تړاو ولري. د وجوديت په فلسفه کې '''اصالت''' یا '''ریښتینولي''' تر ټولو مهم فکر ګڼل کېږي. دا په دې معنا، چې انسان باید د خپلو حقیقي باورونو، تجربو، او احساساتو سره سم ژوند وکړي، نه دا چې د ټولنې یا نورو فشارونو له امله ځان محدود کړي. <ref>{{cite book|first=Ernst|last=Breisach|title=Introduction to Modern Existentialism|url=https://archive.org/details/introductiontomo0000brei|location=New York|publisher=Grove Press|year=1962|page=[https://archive.org/details/introductiontomo0000brei/page/5 5]}}</ref><ref>{{cite book|first=Walter|last=Kaufmann|title=Existentialism: From Dostoyevesky to Sartre|url=https://archive.org/details/existentialismfr00kauf|location=New York|publisher=Meridian|year=1956|page=[https://archive.org/details/existentialismfr00kauf/page/12 12]}}</ref><ref>{{Cite book|title=Existentialism - A Very Short Introduction|url=https://archive.org/details/existentialismve0000flyn|last=Flynn|first=Thomas|publisher=Oxford University Press Inc.|year=2006|isbn=0-19-280428-6|location=New York|page=xi}}</ref><ref>{{cite book|last1=Guignon|first1=Charles B.|url=https://books.google.com/books?id=NSvRzPye-gEC&q=psychoanalysis|title=Existentialism: Basic Writings|last2=Pereboom|first2=Derk|publisher=Hackett Publishing|year=2001|isbn=9780872205956|page=xiii}}</ref> == تعریف کوونکي مسائل او مخینه == د هستي پالنې او هستي پالونکي نښانونه تر ډېره پورې د تاریخي سهولتونو په توګه په پام کې نیول کېږي، هماغه ډول چې د ډېری فیلسوفانو لپاره د هغو له مړینې کلونه وروسته وکارول شول. په داسې حال کې چې په ټولیزه توګه داسې انګېرل کېږي چې هستي پالنې له کیرکګور سرچینه اخیستې، خو لومړنی هستي پالونکی فیلسوف چې دغه اصطلاح یې د ځان لپاره د توصیف په توګه ومنله، سارتر و. هماغه ډول چې فیلسوف فریدریک کاپلسټون یې توضیح کوي سارتر دغه نظریه مطرح کړې چې «هغه څه چې د ټولو هستي پالونکو ترمنځ مشترک دي دغه لارښوونه ده چې وجود په ذات مقدم دی». د فیلسوف سټیون کراول په خبره، د هستي پالنې تعریف نسبتا ستونزمنه چاره ده؛ هغه استدلال کوي چې غوره ده؛ دا د یوې نظام لرونکې فلسفې پر ځای د یو شمېر نظام لرونکو فلسفو د رد کوونکې په توګه درک شي. سارتر په ۱۹۴۵ زکال کې په خپله وینا کې هستي پالنه د «تل پاتې بې خدایي له موضوع څخه د ټولو عواقبو د ویستلو یا استخراج» په توګه توصیف کړې. د یو شمېر نورو لپاره هستي پالنه د خدای رد ته اړتیا نه لري بلکې «په بې معنا نړۍ کې د فاني انسان لټون ارزوي» له دې سربېره د دې پر ځای چې وپوښتني «ژوند د څه لپاره دی؟» په دې ډېر لږ تمرکز لري چې «ښه ژوند څه دی؟ (څو د خپل شتون یا ښو ترسره کولو احساس وکړي)».<ref>{{cite journal|title=Existentialism|journal=Philosophy|first=F. C.|last=Copleston|volume=23|issue=84|pages=19–37|jstor=4544850|doi=10.1017/S0031819100065955|year=2009|s2cid=241337492}}</ref><ref>{{Cite book|last=Sartre|first=Jean-Paul|url=https://books.google.com/books?id=CGbBbtDOZbwC&pg=PT5|title=Nausea|date=2013-03-25|publisher=New Directions Publishing|isbn=978-0-8112-2252-5|language=en}}</ref><ref name="Crowell-SEoP2">{{cite encyclopedia|url=http://plato.stanford.edu/entries/existentialism/|title=Existentialism|encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy|author=Crowell, Steven|date=October 2010}}</ref><ref>{{cite web |last1=Abulof |first1=Uriel |title=Episode 1: The Jumping Off Place [MOOC lecture] |url=https://www.edx.org/course/hope-human-odyssey-to-political-existentialism |access-date=12 January 2021 |website=Uriel Abulof, Human Odyssey to Political Existentialism (HOPE) |publisher=edX/Princeton |تاريخ الأرشيف=5 August 2021 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210805204711/https://www.edx.org/course/hope-human-odyssey-to-political-existentialism |url-status=dead |خونديځ نېټه=5 August 2021 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20210805204711/https://www.edx.org/course/hope-human-odyssey-to-political-existentialism |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20210805204711/https://www.edx.org/course/hope-human-odyssey-to-political-existentialism |archive-url=https://web.archive.org/web/20210805204711/https://www.edx.org/course/hope-human-odyssey-to-political-existentialism }}</ref> په داسې حال کې چې له سکانډنیویا بهر د هستي پالنې یا اګزیستانسیالېزم اصطلاح له کیرکګور څخه سرچینه اخیستي، خو په ډېر احتمال سره کیرکګور دغه اصطلاح (یا حد اقل د «اګزیستانسیال» اصطلاح) د نارویژي شاعر او ادبي منتقد یوهان سبسټین کامرمایر ولهاون له فلسفې څخه د خپلې فلسفې د توضیح په موخه اقتباس کړې ده. دغه ادعا له دوه لاندې موضوعاتو سرچینه اخلي: <ref>{{Cite web |title=Welhaven og psykologien: Del 2. Welhaven peker fremover |url=https://psykologtidsskriftet.no/fagessay/2008/10/welhaven-og-psykologien-del-2-welhaven-peker-fremover |access-date=2022-07-14 |website=Tidsskrift for Norsk psykologforening |language=nb |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230926063509/https://psykologtidsskriftet.no/fagessay/2008/10/welhaven-og-psykologien-del-2-welhaven-peker-fremover |archivedate=2023-09-26 |url-status=dead}}</ref> # نارویژي فیلسوف اریک لونډسټاډ، ډنمارکي فیلسوف فریدریک کریسټین سیبرن ته اشاره کړې. احتمالا سیبرن په ۱۸۴۱ زکال کې دوه بحثه لرلي چې لومړی یې له ولهاون او دویمي یې له کیرکګور سره و. د دوی په لومړني بحث کې اعتقاد پر دې دی چې ولهان «هغه کلمه چې ویلې، ځانګړی تفکر رانغاړي چې ژوندانه ته نږدې مثبت لیدلوری لري، هغه اړیکه چې نوموړي وجودي توصیف کړې». دا بیا وروسته سیبرن، کیرکګور ته رسولې. <ref>Lundestad, 1998, p. 169.</ref> # دویمه ادعا بیا نارویژي تاریخ پوه رون سلګستاد ته اړونده ده، چې ادعا یې کړې ثابتولی شي کیرکګور خپله ویلي چې د «وجودي یا اګزیستانسیال» اصطلاح یې له یوه شعر څخه اقتباس کړې. هغه په کلکه باور لري چې دا خپله کیرکګور و چې ویلي یې دي «هیګلیانو فلسفه په وجودي بڼه نه ده مطالعه کړي؛ هغه عبارت چې ما له ولهاون نه هغه مهال اورېدلی چې له هغه سره مې د فلسفې اړوند بحث درلود». <ref>Slagstad, 2001, p. 89.</ref> == مفاهیم == === هستي پر ذات مخکې ده === سارتر استدلال کړی چې د هستي پالنې یوه مرکزي موخه داده چې وښيي هستي پر ذات مخکې ده، په دې معنی چې وګړي د هستۍ پر بنسټ خپل شکل جوړوي او نه شي کولای د مخکې جوړو شوو مقولاتو یعنې یو «ماهیت» په توګه درک شي. د وګړو واقعي ژوند هغه څه دی چې کولای شو هغه «واقعي جوهر» وبولو، د هغه جوهر پر ځای چې نور یې د هغو د تعریف لپاره کاروي. انسانان د خپلې پوهې پر بنسټ ارزښت خلق کوي او د خپل ژوند لپاره معنی ټاکي. دغه لیدلوری د ارسو او آکویناس له لیدلوري سره په ټکر کې دی چې ښوولې یې ده چې جوهر د فرد له شتون مخکې دی. له دې سره چې دا سارتر و چې په وضاحت سره یې دغه عبارت ابداع کړ، خو ورته مشابه مفاهیم کولای شو د نورو هستي پالونکو فیلسوفانو لکه د هایدګر او کیرکګور په مفکورو کې پیدا کړو.<ref>(Dictionary) "L'existencialisme" – see "l'identité de la personne" {{in lang|fr}}.</ref> هماغه ډول چې سارتر د هستي پالنه انسان پالنه ده، تر عنوان لاندې خپل لکچر کې ویلي: «انسان له ټولو د مخه شتون لرلی، له ځان سره مخ شوی، په نړۍ کې یې موج وهلی – او له هغو وروسته یې ځان تعریف کړی». د دغې موضع مثبت او درملیز اړخ هم د دغې چارې متضمن دی: یو کس کولای شي په متفاوت ډول عمل وکړي او کېدای شي د یو ظالم پر ځای ښه سړی واوسي. <ref>{{cite book|last=Baird|first=Forrest E.|author2=Walter Kaufmann|title=From Plato to Derrida|publisher=Pearson Prentice Hall|year=2008|location=Upper Saddle River, New Jersey|isbn=978-0-13-158591-1}}</ref> جانتان وبر د جوهر له کلمې څخه د سارتر ګټنه د فیشن موډل په توګه نه، بلکې د یوې ضروري ځانګړنې په توګه د هدف پېژندنې په طریقه تفسیر کوي: «جوهر د څو اجزاو د ټولګې لرل دي چې د خپلو اړیکو پر بنسټ داسې ترتیب شوي وي چې وکولای شي په ټولیزه توګه یو شمېر چارې مخته یوسي». د بېلګې په توګه د یو جوهر لپاره کور ته اړتیا ده څو هغه له خرابې هوا وساتي، له همدې امله دیوال او چت لري. انسانان له کورونو سره توپیر لري ځکه – د کورنو پر خلاف – دوی داخلي موخې نه لري: هغوی آزاد دي چې خپلې موخې وټاکي او په دې توګه خپل جوهر جوړ کړي. له همدې امله د دوی وجود د هغو پر ذات مخکښ دی. <ref name="Webber">{{cite book|last1=Webber|first1=Jonathan|title=Rethinking Existentialism|date=2018|publisher=Oxford: Oxford University Press|url=https://philpapers.org/rec/WEBRE-3}}</ref><ref name="Crowell-SEoP3">{{cite encyclopedia|url=http://plato.stanford.edu/entries/existentialism/|title=Existentialism|encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy|author=Crowell, Steven|date=October 2010}}</ref> == سرچينې == <references responsive="" /> llspulbjwfy9exxe8k43bejrwp0va7v 0 69121 370179 352340 2026-11-02T13:40:05Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370179 wikitext text/x-wiki فضا ته د انسانانو د تګ له پیل راهیسې ښځو په فضایي چارو کې ونډه لرلې. په داسې حال کې چې د نارینه وو په پرتله ښځې په لږ کچه فضایي الوتنو ته ټاکل کېږي، خو د ګڼ شمېر هېوادونو څخه پام وړ شمېر ښځو فضا ته سفر کړی په دې توګه چې د ۲۰۲۰ زکال تر جون میاشتې پورې فضا ته د تللو کسانو څخه ۱۲ سلنه یې ښځې دی. ورته مهال فضا ته د تلونکو کسانو په ډله کې د ښځو شمېر په پام وړ توګه مخ پر زیاتېدو دی.<ref>{{cite journal|vauthors=((Duggirala S, Aboudja H, Batthula VJ, Howell M, Segall RS, Tsai P-H, Berleant D))|title=Women in Space: From Historical Trend to Future Forecasts|journal=Proceedings of the Oklahoma Academy of Science|year=2022|volume=102|pages=124–131|url=https://ojs.library.okstate.edu/osu/index.php/OAS/article/view/9449}}</ref><ref name="12percent">{{cite web |author=Alice Gorman |date=June 16, 2020 |title=Almost 90% of astronauts have been men. But the future of space may be female |url=https://theconversation.com/almost-90-of-astronauts-have-been-men-but-the-future-of-space-may-be-female-125644 |access-date=December 18, 2020}}</ref> لومړنۍ ښځه چې فضایي الوتنه یې ترسره کړه؛ له شوروي اتحاد څخه ولنټینا ترشکوا (Valentina Tereshkova) نومېده چې د ۱۹۶۳ زکال د جون میاشتې له ۱۶ نېټې څخه یې تر ۱۹ نېتې پورې په وسټوک فضايي کپسول کې فضا ته سفر وکړ. ترشکوا د هغه مهال فضا ته تلونکو نارینه وو په څېر پیلوټه نه بلکې د نساجۍ د فابریکې د ماشینونو تنظیم کوونکې وه، چې د تبلیغاتي موخو، کمونېست ګوند ته د وفادارۍ او د ورزشي بالونونو څخه په کار اخیستو کې د هغې د څو کلنې تجربې له امله غوره شوه هماغه ډول چې له کپسول څخه د راکوزېدو پر مهال یې هم له بالون ګټنه وکړه. ښځې تر ۱۹۸۲ زکال پورې د ستور مزلو توغندیو د پیلوټۍ او نورو مسلکي برخو د کارکوونکو په توګه د خپلو نارینه سیالانو پر ځای په شرایطو برابرې نه ګڼل کېدلې. د ۲۰۲۱ زکال تر اکتوبر میاشتې پورې فضا ته د تلونکو ښځینه وو څخه ۷۰ تنه یې د امریکا د متحده ایالاتو وګړې وې چې د فضايي شاتل او نړیوال فضايي سټیشن په ماموریتونو کې یې ونډه لرلې. نورو هېوادونو (شوروي اتحاد، کاناډا، جاپان، روسیې، چین، بریتانیا، فرانسې، سویلي کوریا، [[اېټاليا|ایټالیا]]) په انساني فضايي ماموریتونو کې یو، دوه یا درې ښځې لېږلې دي. سربېره پردې یوې ایراني الاصله امریکایي مېرمنې هم د متحده ایالاتو په یوه فضايي سفر کې د سیل کوونکې په توګه برخه لرلې ده. <ref>{{Cite web |title=Valentina Tereshkova |url=https://starchild.gsfc.nasa.gov/docs/StarChild/whos_who_level2/tereshkova.html |access-date=November 9, 2021 |website=starchild.gsfc.nasa.gov |archive-date=November 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211113170822/https://starchild.gsfc.nasa.gov/docs/StarChild/whos_who_level2/tereshkova.html |url-status=dead }}</ref> ښځې د نارینه وو په پرتله په فضايي سفرونو کې له ګڼ شمېر جسمي او اروايي ستونزو سره مخ کېږي. له دې سره علمي څېړنو په ټولیزه توګه ښوولې چې په لنډ مهالو فضايي ماموریتونو کې هېڅ ډول نامطلوب اغېز نه رامنځته کېږي. یو شمېر نور وړاندیز کوي چې ښځې کېدای شي د اوږد مهاله فضايي سفرونو لپاره هم مناسبې وي. ورته مهال ډیری څېړنې په دوامداره بڼه دا څرګندوي چې فضا ته د ښځو د لېږلو پر وړاندې یوازنی خنډ جنسیتي تبعیض دی. <ref name="National Geographic 20192">{{cite web |date=June 13, 2019 |title=Here's why women may be the best suited for spaceflight |url=https://www.nationalgeographic.com/magazine/article/space-travel-four-ways-women-are-a-better-fit-than-men |access-date=May 26, 2021 |website=National Geographic}}</ref><ref name="Davenport 2019">{{cite web |last=Davenport |first=Christian |date=December 8, 2019 |title=At Nasa, women are still facing outdated workplace sexism |url=https://www.independent.co.uk/news/long_reads/women/nasa-women-workplace-sexism-spacex-space-station-a9230801.html |access-date=June 10, 2021 |website=The Independent}}</ref><ref name="TASS 2019">{{cite web |date=2019-01-21 |title=Women in space: Roscosmos sets sights on creating female crew of cosmonauts, says source |url=https://tass.com/science/1040896 |access-date=2021-06-10 |website=TASS}}</ref> == تاریخچه == === د فضايي ماموریتونو په برخه کې لومړنۍ سیالۍ === د شوروي اتحاد او متحده ایالاتو ترمنځ د فضایي سیالۍ په توګه د پېژندل کېدونې سیالۍ په ترڅ کې دواړو هېوادونو د ۱۹۵۰مې لسیزې په وروستیو او د ۱۹۶۰مې لسیزې په لومړیو کې د خپلو فضايي الوتنو لپاره پیلوټان (په شوروي اتحاد کې د cosmonauts (کوسموناټس) او په متحده ایالاتو کې د astronauts (اسټروناټس) نومونه ورته کارول کېږي) د چټک سرعت لرونکو جټ الوتکو د پیلوټانو څخه غوره کړل چې په انحصاري ډول ټول نارینه وو. <ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=rrdVPtCNL9AC|title=The First Soviet Cosmonaut Team|last1=Burgess|first1=Colin|last2=Hall|first2=Rex|publisher=Praxis Publishing|location=Chichester, UK|lccn=2008935694|isbn=978-0-387-84824-2|year=2009}}</ref> په ۱۹۵۹ زکال کې وروسته له هغه چې په فضا کې له ټولو وړاندې ښځې (Woman in Space Earliest) په نامه د ډان فلیکینګر او دویم ویلیام رانډولف لاولیس څېړنیزه پروژه د متحده ایالاتو د هوايي ځواک د هوايي څېړنو او پراختیا د قوماندانۍ له خوا وه نه منل شوه؛ دوی د ۱۳ امریکايي ښځینه پیلوټانو یوه ډله جوړه کړه او د متحده ایالاتو مطبوعاتو هم هغو ته د «مرکیوري ۱۳» تر عنوان لاندې تبلیغ وکړ. هغو ښځینه و چې غوښتل یې فضا ته د تلو فرصت ومومي د ناسا د کارکوونکو تر څارنې لاندې یې د نارینه و په څېر د سلامتۍ ازموینې پر ځان ومنلې. د دغو ازموینو بودیجه د دولت له خوا نه بلکې په خصوصي بڼه (د بېلګې په توګه د هوايي چلن د مخکښ ژاکلین کوکران له خوا) برابرېدله؛ خو له دې سره د ښځینه فضانوردانو فکر د پوځ او ناسا په قوماندانیو کې له پراخ مقاومت سره مخ شو او فضا ته یې د دوی د سفر لپاره هېڅ چانس پرېنښود. د «مرکیوري ۱۳» له ډلې جري کاب په ۱۹۶۱ زکال کې د ناسا سلاکاره وټاکل شوه او د ۱۹۶۲ زکال په جولای میاشت کې یې د متحده ایالاتو د کانګرس پر وړاندې د «مرکیوري ۱۳» ډلې د مثبتو طبي ازموینو او هلته د شته جنسیتي تبعیض اړوند شهادت ورکړ.<ref name="SpaceRef 2009">{{cite web |date=2009-10-06 |title=A Woman in Space: Two men of the 1950s showed that women have 'The Right Stuff' to be astronauts |url=https://spaceref.com/press-release/a-woman-in-space-two-men-of-the-1950s-showed-that-women-have-the-right-stuff-to-be-astronauts/ |access-date=2023-03-28 |website=SpaceRef}} {{Dead link|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Malashenko 2019">{{cite web |last=Malashenko |first=Uliana |date=2019-04-12 |title=The First Group of Female Cosmonauts Were Trained to Conquer the Final Frontier |url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/first-group-female-cosmonauts-trained-conquer-final-frontier-180971900/ |access-date=2021-05-26 |website=Smithsonian Magazine}}</ref><ref name="flats">{{cite web |last1=Weitekamp |first1=Margaret A. |last2=Garber |first2=Steve |title=Lovelace's Woman in Space Program |url=https://history.nasa.gov/flats.html |publisher=NASA}}</ref> ورته مهال د شوروي اتحاد د فضايي چارو د روزنې مدیر، نیکولای کامانین په ۱۹۶۱ زکال کې فضا ته د ښځو د سفر اړوند د بهرنیو مطبوعاتو له مکررو پوښتنو څخه الهام واخیست څو فضا ته د ښځو د سفر اړوند هڅې وکړي. کامانین له دې وروسته د فضايي پروګرام د مشر سرګي کورولف د ملاتړي په توګه د فضايي پروګرام مشرۍ ته ورسېد او شپږ میاشتې وروسته یې فضا ته د ښځینه فضانوردانو د لېږلو لپاره تائید ترلاسه کړ. کامانین په ۱۹۶۲ زکال کې متحده ایالاتو ته سفر وکړ او دغه مهال د «مرکیوري ۱۳» د رد شوې ډلې له غړې جری کاب سره بلد شو. کامانین د خپلو یاددښتونو په کتابچه کې لیکلي: «موږ نه شو کولای اجازه ورکړو چې فضا ته دې لومړۍ امریکايي ښځه ولاړه شي. دا د شوروي اتحاد د ښځو وطن پالو احساساتو ته سپکاوی دی». د شوروي دولت تر ډېره پورې فضا ته د ښځو له لېږلو سره لیوالتیا نه لرله، خو نیکیتاخروشچف بیا د ښځو د مساوات اړوند په متحده ایالاتو باندې د شوروي اتحاد د مخکښ توب له تبلیغاتي ارزښت سره لیوالتیا لرله. د ۱۹۶۲ زکال په فبروري میاشت کې د ۴۰۰ غوښتنه کوونکو له ډلې د پنځو ښځینه فضانوردانو یوه ډله وټاکل شوه څو په وسټوک انفرادي فضايي الوتنه کې د ګډون په موخه و روزل شي. فضا ته د یوې شوروي ښځې د لېږلو د احتمال د زیاتوالي په موخه، ښځینه فضانوردانو له نارینه وو څخه وړاندې روزنیزو چارو ته مخه کړه. <ref>Kamanin's diaries: abridged concise English version available online at [http://www.astronautix.com/astros/kamanin.htm www.astronautix.com] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110514043205/http://www.astronautix.com/astros/kamanin.htm|date=2011-05-14}}</ref><ref>Kamanin diaries, full Russian edition: Каманин, Н.П., "Скрытый космос" ("Hidden Cosmos"), М, v.1 1995, v.2 1997, v.3 1999, v.4 2001 {{ISBN|5-93345-002-2}}; the Russian text is available at line at a number of web sites, such as http://militera.lib.ru/db/kamanin_np/index.html</ref>{{sfn|Burgess|Hall|2009|p=236}}<ref>{{cite web |last=Marina |first=Coren |date=26 July 2019 |title=The Soviet Space Program Was Not Woke |url=https://www.theatlantic.com/science/archive/2019/07/space-race-soviet-union-nasa-valentina-tereshkova/594871/ |work=The Atlantic}}</ref><ref name="Malashenko 20192">{{cite web |last=Malashenko |first=Uliana |date=2019-04-12 |title=The First Group of Female Cosmonauts Were Trained to Conquer the Final Frontier |url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/first-group-female-cosmonauts-trained-conquer-final-frontier-180971900/ |access-date=2021-05-26 |website=Smithsonian Magazine}}</ref> == د عمومي فضايي پروګرامونو له مخې فضا ته تللې ښځې == === امریکا === له ۱۹۸۰مې لسیزې راوروسته متحده ایالاتو د نورو ټولو هغو هېوادونو په پرتله چې فضا ته ستورمزلي لېږي ډېرې ښځې فضا ته لېږلې دي. سالي رایډ لومړنۍ امریکايي ښځه وه چې د ۱۹۸۳ زکال په جون میاشت کې یې د فضايي شاتل د ماموریت په ترڅ کې د STS-7 الوتنې په ترڅ کې فضا ته سفر وکړ. لومړنۍ امریکايي مېرمن چې په فضا کې یې د خپل وړونکي توغندي بهر ماموریت ترسره کړ، کاترین ډي سالیوان وه چې د ۱۹۸۴ زکال د اکتوبر په ۱۱ مه د STS-93 الوتنې په ترڅ کې فضا ته ولېږل شوه. <ref name="WomenInSpace-NASA">{{cite web |last=Garber |first=Stephen |date=July 2017 |title=Women in Space |url=https://history.nasa.gov/women.html |access-date=March 5, 2018 |work=NASA History Program Office |publisher=National Aeronautics and Space Administration |orig-year=July 6, 2015 |تاريخ الأرشيف=February 13, 2017 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170213034547/https://history.nasa.gov/women.html |url-status=dead |خونديځ نېټه=February 13, 2017 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20170213034547/https://history.nasa.gov/women.html |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20170213034547/https://history.nasa.gov/women.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170213034547/https://history.nasa.gov/women.html }}</ref> د ناسا لومړنۍ ښځینه پیلوټه آیلین کالینز وه چې د ناسا د پیلوټانو دیارلسمې ډلې ته اړوند وه او د ۱۹۹۵ زکال په فبروري میاشت کې یې د STS-63 الوتنې په ترڅ کې فضا ته سفر وکړ؛ نوموړې همدارنګه په ۱۹۹۹ زکال کې یې STS-93 الوتنې له قوماندانۍ وروسته لومړنۍ ښځه شوه چې د متحده ایالاتو د فضايي ماموریتونو څخه د یوه مشري یې وکړه. === روسیه === روسیې وروسته له هغه چې په ۱۹۹۱ زکال کې د روسکوسموس په نامه د شوروي اتحاد د فضایي الوتنو سازمان چې تر دغه مهاله یې په ټولیزه بڼه دوه ښځې له روسیې څخه فضا ته لېږلې وې د روسیې فدرال دولت ته اړوند شو؛ درې ښځې یې فضا ته ولېږلې. یلینا وي. کنداکاوا چې په پیل کې د شوروي اتحاد له خوا د فضانوردې په توګه ټاکل شوې وه په ۱۹۹۴ زکال کې د روسیې د فدراسیون څخه لومړنۍ ښځه وه چې فضا ته ولېږل شوه؛ همدارنګه لومړنۍ ښځه شوه چې د سایوز او فضايي شاتل په دواړو ماموریتونو کې یې فضا ته سفر وکړ. شل کاله وروسته یلینا سرووا لومړنۍ روسي ستور مزلې شوه چې د ۲۰۱۴ زکال د سپټمبر په ۲۶مه یې د نړیوال فضايي سټیشن څخه لیدنه وکړه. <ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-29372277|title=First Russian woman in International Space Station mission|access-date=6 October 2014|work=BBC News|date=26 September 2014}}</ref> === کاناډا === [[کاناډا]] دوه ښځې تر اوسه فضا ته لېږلې دي. روبرټا بونډار لومړنۍ کاناډايي ښځه وه چې د ۱۹۹۲ زکال په جنوري میاشت کې یې د فضايي شاتل د ډیسکوري ماموریت په ترڅ کې یې فضا ته سفر وکړ. <ref>{{cite web |date=2008 |title=Dr. Roberta Lynn Bondar: Canada's First Female Astronaut |url=http://www.city.sault-ste-marie.on.ca/library/Bondar_Bio.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928000816/http://www.city.sault-ste-marie.on.ca/library/Bondar_Bio.html |archive-date=2011-09-28 |access-date=2011-04-17 |work=Sault History Online |publisher=Sault Ste. Marie Public Library}}</ref> دویمه کاناډايي ښځه چې فضا ته یې سفر کړی له مونترال څخه جولي پایټ ده. پایټ د ۱۹۹۹ زکال د مۍ له ۲۷مې نېټې څخه د جون تر شپږمې نېټې پورې د ډیسکاوري فضايي شاتل د STS-96 الوتنې د غړې په توګه فضا ته سفر وکړ. د دغه ماموریت په ترڅ کې د دغه الوتنې برخه اخیستونکو وکولای شول د لومړي ځل لپاره په نړیوال فضايي سټیشن کې خپل ستور مزلی تم او په دغه سټیشن کې څلور ټنه بار او اړتیا وړ توکي ښکته کړي. پایټ د ۲۰۱۷ زکال د اکتوبر په ۲مه د کاناډا د ۲۹مې عمومي ګورنرې په توګه لوړه وکړه. <ref name="inventive">{{cite web |date=2006 |title=Inventive Women Biographies: Julie Payette |url=http://www.inventivewomen.com/library/library_julie_payette_que.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20090217154337/http://inventivewomen.com/library/library_julie_payette_que.shtml |archive-date=February 17, 2009 |work=Inventive Women |publisher=Inventive Women Inc.}}</ref> د ۲۰۱۷ زکال په جولای میاشت کې ډاکټره جنیفر سیډي – ګیبونز د کاناډا د فضايي آژانس له خوا په جانسن فضايي مرکز کې د زده کړو لپاه وټاکل شوه. هغې د فضانوردۍ د نوماندانو لپاره دوه کلنې زده کړې پای ته ورسولې او د ۲۰۲۰ زکال په جنوري میاشت کې یې د ستورمزلې رسمي لقب خپل کړ. <ref>{{Cite web |date=2020-01-10 |title=Biography of Dr. Jennifer (Jenni) Anne MacKinnon Sidey-Gibbons |url=https://www.asc-csa.gc.ca/eng/astronauts/canadian/active/bio-jennifer-sidey.asp |access-date=November 9, 2022 |website=Canadian Space Agency}}</ref> == سرچينې == ly71qpla5ts6irzqh6mqi5qzlsnl4xy 0 71272 370178 336368 2026-11-02T13:33:23Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370178 wikitext text/x-wiki '''په دویمه نړيواله جګړه کې د بریتانیا د یرغل ضد تياری''' په ۱۹۴۰ او ۱۹۴۱ کلونو کې د الماني پوځيانو د یرغل د تهدید (د سمندري زمري عملیات) په ځواب کې د ملکي او پوځي بسیج د پراخ وېش متضمن و. د بریتانیا پوځ باید په فرانسه کې د بریتانیا د اکتشافي پوځيانو تر ماتې وروسته رغېدلی وی او ۱.۵ میلیونه سړیو د نیمې ورځې سرتېرو په توګه په کورني ګارد (د دویمې نړیوالې جګړې په بهیر د بریتانیا فرعي پوځي رضاکاره ډله، ژباړن) نوم لیکنه وکړه. د سیمه‌ییزو استحکاماتو/مورچلو چټکې جوړونې د بریتانیا ډېره برخه په ځانګړې ډول انګلستان د جګړې په تیار ډګر بدل کړ. د سمندري زمري عملیات هېڅ‌کله د ځواکونو له لومړنۍ اسامبلۍ څخه مخکې ترسره نه شول. اوس مهال د بریتانیا د یرغل ضد لږ تدارکات پاتې دي، که څه هم پیاوړې کانکریټي ودانۍ لکه پلي‌باکسونه (دا یو ډول ځانګړې کانکريټي مورچلې دي چې له کوچنیو غارونو سره مجهزې وې تر څو مدافعین ورڅخه ډزې وکړی شي، ژباړن) او د ټانګ ضد مکعبونه لا هم معمولاً په سمندري کاونټيو کې لیدل کېږي. <ref>{{Cite web |title=World War 2 |url=http://harwichanddovercourt.com/world-war-2.html |access-date=2023-01-12 |website=A PICTORIAL POSTCARD HISTORY OF HARWICH, DOVERCOURT AND PARKESTON. |language=en |خونديځ نېټه=2023-01-12 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20230112162428/https://harwichanddovercourt.com/world-war-2.html |url-status=dead |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20230112162428/https://harwichanddovercourt.com/world-war-2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230112162428/https://harwichanddovercourt.com/world-war-2.html }}</ref> == پوځي او سیاسي مخینه == المان د ۱۹۳۹ کال د سېپټمبر په لومړۍ پر پولنډ برید وکړ؛ دوه ورځې وروسته بریتانیا او فرانسې له المان سره د جګړې اعلان وکړ او دویمه نړیواله جګړه یې پیل کړه. د دریېو اونیو په بهیر کې د شوروي اتحاد سره پوځ له المان سره د مولوتوف-ریبنتروپ د پټ تړون په پلي کولو کې د پولنډ پر ختيځو سیمو برید وکړ. د بریتانیا یو اکتشافي پوځ (BEF) د فرانسې او بلژیک سرحد ته ولېږل شو، خو فرانسې او بریتانیا له پولنډیانو څخه د ملاتړ په درشل کې هېڅ مستقیم اقدام ونه کړ. د اکتوبر په لومړۍ ټول پولنډ ولکه شوی و. په راتلونکو میاشتو کې لږ لانجه موجوده وه. یوه دوره چې د فوني جګړې (هغه جګړه چې یواځې ځمکني عملیات په کې شامل وو، ژباړن) په نوم پېژندل کېږي، د دواړو لورو سرتېري د جګړي لپاره وروزل شول، فرانسوي او بریتانوي پوځيانو د فرانسې په ختيځو سرحدونو کې دفاعي تجهیزات جوړ کړل او هغه یې جګړې ته تیار کړل. {{sfn|Ray|2000|pp=49–51}}{{sfn|Ray|2000|pp=46–48}} که څه هم د بریتانیا د جګړې کابینه د سترو فراشوټي ځواکونو په اړه چې پر بریتانیا يې راخوشي کولی شوی د المان د ناسمو معلوماتو د خپرولو په مرسته د الماني استخباراتو د اغراقي راپور له مخې اندېښمنه وه. د وخت د سمندري ځواکونو د لومړي لارد/ارباب د وینستون چرچيل په ټینګار، یو غوښتنلیک جوړ شو چې د داخلي پوځيانو عمومي قوماندان جنرال ښاغلی والټر کرک د یو په لویه کچه یرغل پر وړاندې دفاعي برنامه جوړه کړي. کرک د ۱۹۳۹ کال د نوامبر په ۱۵مه خپله طرحه وړاندې کړه چې د «جولیوس سزار» یا « J-C طرحې» په نوم پېژندل کېده ځکه دا یوه کودي کلیمه وه چې «جولیوس» د احتمالي یرغل او «سزار» د حتمي/نږدې یرغل لپاره کارول کېده. د کرک اصلي مسولیت په فرانسه کې د BEF  پیاوړتیا وه، ډېرو لږو سرچینو ته يې لاس رسی درلود، ۶ لږ روزل شوي او لږ مجهز ځمکني لښکر يې په انګلستان، دوه نور په سکاټلند او درې نور لښکر یې زېرمه‌يي پوځيان وو. په داسې حال کې چې فرانسه يې لا یوه پیاوړې متحده وه، کرک باوري و چې د انګلستان ختیځې سمندرغاړې او سکاټلند تر ټولو ډېر زیانمنونکي دي او بندرونو او هوايي ډګرونو ته یې لومړیتوب ورکړ. {{sfn|Barclay|2013|loc=Chapter 2 Complacency: to May 1940}} المان د ۱۹۴۰ کال د اپرېل په ۹مه پر دنمارک او ناروې برید وکړ. دغو عملیاتو پر ناروې د برید لپاره خپله د بریتانيا له پلانونو څخه مخنیوی وکړ. دنمارک په بېړه تسلیم شو او د هېواد په شمالي برخه کې د موضع جوړولو لپاره د بریتانیا تر لنډمهالې هڅې وروسته ناروې هم سقوط وکړ. پر ناروې برید د ترکیبي ځواکونو یو عملیات وو چې په هغه د المان د جګړې ماشین په ټول سمندر کې خپل ځواک نندارې ته وړاندې کړ. دا المانیانو دا بریا د بریتانویانو له‌خوا د یو بوږنوونکې بد فال په توګه لیدل کېږي. د ۱۹۴۰ کال د مې په ۷مه او ۸مه د بریتانيا په ولسي جرګه کې د ناروې مناظرې شدیده نارضایتي او د لومړي وزیر نویل چمبرلین د دولت پر وړاندې یوه څرګنده دوښمني ښکاره کړه. دوه ورځې وروسته چمبرلین استعفا وکړه او چرچېل يې ځای ناستی شو. <ref>[http://avalon.law.yale.edu/imt/juddenma.asp War crimes trial judgement on the invasion of Norway], via the Avalon Project – accessed 14 January 2008</ref>{{sfn|Ray|2000|p=61}}{{sfn|MacKenzie|1995|p=20}} د ۱۹۴۰ کال د مې میاشتې په لسمه المان پر فرانسه برید وکړ. هغه مهال د BEF پوځ په درېیو قول اردوګانو کې له لسو پليو لښکرو د جنګي ټانګ/شوبلې له یوې لوا او له شاوخوا د ۵۰۰ جنګي الوتکو لرونکي شاهي هوايي ځواک څخه جوړ و. د BEF ځواکونه او د فرانسې غوره ځواکونه پر بلجیم او هالنډ د المان په برید کې محاصره شول، خو تر هغې وروسته له اصلي برید سره مخ شول چې د اردن ځنګل له طریقه د هغوی له شاه څخه د ورماخت (دفاعي ځواکونو) د پانزر ډېر متحرک لښکر له یوې خوا پرې راوګرځېد او په هر ډول دفاع يې غلبه وکړه چې د دوی په لاره کې درېدلی شوی. په شدیدو جګړو کې د BEF ځواکونو د فرانسې د دانکراک بندر په کوچنۍ سیمه کې له په شا تګ سره وکولی شوی له محاصره کېدلو څخه مخنیوی وکړي.  دا چې المانیان دغه مهال د فرانسې په سمندرغاړو کې وو، دا روښانه شوه چې پر بریتانیا د الماني پوځيانو د برید پر وړاندې د مقاومت د امکان لپاره یوه نوې چټکه ارزونه لازمه ده.  {{sfn|Barclay|2013|loc=Chapter 3 The May Panic}}{{sfn|Ray|2000|pp=64–67}}{{sfn|Ray|2000|p=63}}{{sfn|Ray|2000|p=53}} == د بريتانیا وسله‌وال ځواکونه   == === د بریتانیا پوځ === د فرانسې او انګلیس د ځواکونو تخلیه (د دینامو عملیات) د شاهي ځواکونو د هوايي پوښښ په مرسته له لوړ لګښت سره پیل شوه. د ورپسې لسو ورځو په بهیر کې ۳۳۸۲۲۶ فرانسوي او انګلیسي سرتېري په بریتانیا کې تخلیه شول. د پرسونل ډېره برخه بریتانیا ته راستنه شوه، خو د پوځ ډېری نقلیه وسایل لکه ټانګونه، ټوپکونه، مهمات، درانه تجهیزات او د RAF ځمکني تجهیزات او زېرمتونونه په فرانسه کې پرېښول شول. ځینې سرتېري پرته له خپلو ټوپکونو راستنه شول. ۲۱۵۰۰۰ نور کسان په لا ډېرو سازمان شویو هوايي عملیاتو کې د کانال له سویلي بندرونو څخه په جون میاشت کې تخلیه شول. <ref>{{cite news|title=1940: Dunkirk rescue is over&nbsp;– Churchill defiant|work=BBC|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/june/4/newsid_3500000/3500865.stm|access-date=28 July 2006|date=4 June 1940}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|title=Operation Aerial, the evacuation from north western France, 15–25 June 1940|encyclopedia=Military History Encyclopedia on the Web|url=http://www.historyofwar.org/articles/operation_aerial.html|access-date=21 December 2010}}</ref> د ۱۹۴۰ کال په جون کې د بریتانیا پوځ ۲۲ پلي ځمکني لښکر او یو زغره‌وال لښکر درلود. د پوځ پلي لښکر په منځنۍ کچه د نیم ځواک لرونکي وو او د خپلې معمولي توپخانې یواځې یو پر ۶مه برخه یې په واک کې لرله. له ۶۰۰ څخه زیاتې متوسطې وسلې، ۱۸/۲۵ او ۲۵ پونډي او ۲۸۰ هویتزر د لاس رسي وړ وو او ۱۰۰ نور ۲۵ پونډي ټوپک په جون کې تولید شول. سربېره پر دې له ۳۰۰ څخه ډېر ۴.۵ اېنچي هویتزر – ۹۰۰ یې یواځې په ۱۹۴۰ کال کې سم شول- او ځینې ۶۰ پونډي هویتزرونه او ۴.۵ اېنچي سمې شوې نسخې او همدارنګه د ۶ اینچي هویتزر پخوانۍ نمونې په فرانسه کې د خپل اوسني ماډل له لاسه ورکولو وروسته له زېرمو څخه ترلاسه شول. دا وسلې له څو سوه، ۷۵ ملي متري - M1917 وسلو او مهماتو سره د متحده ایالاتو له خوا هلته ډېرېدې. ځینې سرچینې همدارنګه لیکي چې د بریتانیا پوځ په لېږد او رالېږد کې له کمښت سره مخ و (له ۲۰۰۰ څخه ډېر زغرګاډي د لاس رسي وړ وو چې د جولای تر پای پورې يې شمېر ۳۰۰۰ ته ورسېد) د مهمو مهماتو کمښت موجود و، داسې چې د روزنې لپاره يې ډېر لږ سپمولی شوی.   <ref>{{cite web |author=Boyd, David |title=British Equipment Losses at Dukirk |url=http://www.wwiiequipment.com/index.php?option=com_content&view=article&id=125:british-equipment-losses-at-dunkirk-and-the-situation-post-dunkirk&catid=50:other-articles&Itemid=61 |access-date=30 March 2021 |work=British Equipment of the Second World War |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230207092457/http://wwiiequipment.com/index.php?option=com_content&view=article&id=125:british-equipment-losses-at-dunkirk-and-the-situation-post-dunkirk&catid=50:other-articles&Itemid=61 |archivedate=7 February 2023 |url-status=dead}}</ref>{{sfn|MacKenzie|1995|p=52}}{{sfn|Lowry|2004|p=11}} د دې خلاف ریکارډونه ښيي چې بریتانویانو له ۲۹۰ میلیون څخه ډېر ۳۰۳ ډوله مهماتو بېلابېل ډولونه لرل چې د جون په ۷مه یې شمېر ۴۰۰ میلیون ته ورسېد. ۷م عسکري واحد د داخلي پوځیانو د عمومي زېرمې لپاره رامنځته شو چې لومړی زغره‌وال لښکر په کې شامل و. د جولای په میاشت کې په نوي سازمانولو کې ځينې برخې د تحرک له درجې سره له واش څخه په ساسک کې تر نیوهون پورې په دفاع شویو سمندري سیمو کې د «ساحلي قشر» تر شا ځای پر ځای شوې. د مرکزي دفتر زېرمو د دوو قول اردو ګانو خورا وړ واحدونو ته پراختيا ومونده. ۷م عسکري واحد د لندن په سویل کې د هېډلي کورټ په ساري کې مېشت و چې لومړی زغره‌وال لښکر، لومړی کاناډايي لښکر او د جنګي ټانګ لومړنۍ لوا په کې شامله وه. څلورم عسکري واحد د لندن په شمال کې په لاتمیر هاوس کې مېشت و چې د دویم زغره‌وال لښکر، ۴۲م او ۴۳م پلي لښکرڅخه جوړ و.  <ref>{{harvnb|Collier|1957|p=220}}</ref><ref>{{harvnb|Stevens|1958|pp=27–28}}</ref><ref>{{harvnb|McClymont|1959|p=36}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Forrester|first=Rochelle|date=2021-06-28|title=Operation Sea Lion, the Luftwaffe, the Kanalkampf and the Battle of Britain - the Defence of Britain in1940 and Air Power in World War 2|url=http://dx.doi.org/10.31235/osf.io/fb7xw|access-date=2023-01-12|website=dx.doi.org|doi=10.31235/osf.io/fb7xw|s2cid=240943296}}</ref>{{sfn|Long|1952|pp=306–307}} == سرچينې == ra2iwi9bfv8d3yruk7w5dfx4mbyo7oi 0 72099 370188 353362 2026-11-02T14:43:10Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370188 wikitext text/x-wiki ډیوېډ هیلبرټ (زوکړه: د ۱۸۶۲ زکال د جنوري ۲۳مه – مړینه: د ۱۹۴۳ زکال د فبروري ۱۴مه) جرمنی ریاضی پوه و چې په ۱۹مه او ۲۰مه پېړۍ کې یو له اغېزمنو ریاضي پوهانو څخه ګڼل کېږي. هیلبرټ په ډېری برخو کې اساسي نظریات کشف او هغو ته یې پراختیا ورکړه؛ په دغو کې د ثابت نظریه (nvariant theory)، د متغیراتو حساب (calculus of variations)، ځای نیونکی الجبر (commutative algebra)، د الجبري اعدادو نظریه (algebraic number theory) د هندسې اصول (foundations of geometry)، دعمل کوونکو طیفي نظریه (spectral theory) او په انتیګرال معادلاتو، ریاضیکي فزیک او ریاضیکي اصولو (په ځانګړې توګه د اثبات په نظریه) کې د دغې نظریې کارکړنه شاملېږي. <ref>[http://www.dictionary.com/browse/hilbert "Hilbert"]. ''[[Random House Webster's Unabridged Dictionary]]''.</ref> هیلبرټ د ګئورګ کانټور د نظریاتو ټولګه او متقابل اعداد ومنل او له هغو څخه یې دفاع وکړه. په ۱۹۰۰ مه لسیزه کې هغه یو لړ مسایل وړاندې کړل چې د شلمې پېړۍ د ریاضیکي څېړنو لوری یې وټاکه. <ref>{{cite web |last1=Joyce |first1=David |title=The Mathematical Problems of David Hilbert |url=https://mathcs.clarku.edu/~djoyce/hilbert/ |access-date=15 January 2021 |website=Clark University}}</ref><ref>{{cite web |last1=Hilbert |first1=David |title=Mathematical Problems |url=https://mathcs.clarku.edu/~djoyce/hilbert/problems.html |access-date=15 January 2021}}</ref> هیلبرټ او زده کوونکو یې د معاصر ریاضیکي فزیک په برخه کې د کارېدونکو یو شمېر مهمو لارو چارو په پراختیا او کره توب کې پام وړ مرسته وکړه. هیلبرټ د اثبات د نظریې او ریاضیکي منطق یو له بنسټ اېښودونکو څخه ګڼل کېږي. <ref>{{cite encyclopedia|url=http://plato.stanford.edu/entries/hilbert-program/|title=Hilbert's Program|encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy|author=Zach, Richard|author-link=Richard Zach|date=31 July 2003|access-date=23 March 2009}}</ref> == ژوند == === لومړنی ژوند او زده کړې === هیلبرټ د اوتو او ماریا ترز (ایرډتمن) هیلبرټ له دوو ماشومانو څخه مشر او یوازنی زوی و چې د پروس د پاچاهۍ په پروس ایالت، یا کونیګسبرګ (د هیلبرټ په خپله خبره) یا هم د کونیګسبرګ په ویهالو (چې له ۱۹۴۶ زکال وروسته زنامینسک بلل کېده) کې وزیږېد چېرې چې د هغه پلار دنده لرله. <ref>{{Harvnb|Reid|1996|pp=[https://books.google.com/books?id=mR4SdJGD7tEC&pg=PA1 1–2]}}; also on [https://books.google.com/books?id=mR4SdJGD7tEC&pg=PA8 p.&nbsp;8], Reid notes that there is some ambiguity as to exactly where Hilbert was born. Hilbert himself stated that he was born in Königsberg.</ref> د ۱۸۷۲ زکال په وروستیو کې هیلبرټ په فریدریش کالج جمنازیوم (Collegium fridericianum؛ هغه ښوونځی چې ۱۴۰ کاله وړاندې په کې امانوئل کانټ زده کړې کړې وې) کې شامل شو، خو دلته یې د یوې ناخوښې دورې له تېرولو وروسته د ۱۸۷۹ زکال په وروستیو کې د ویلهلم جمنازیوم ته ځان تبدیل کړ چې تر ډېره یې ساینسي نصاب درلود او د ۱۸۸۰ زکال په لومړیو کې ترې فارغ شو. له فراغت وروسته نوموړي د ۱۸۸۰ زکال په مني کې د کونیګسبرګ په «البرټینا» پوهنتون کې نوم ثبت کړ. د ۱۸۸۲ زکال په لومړیو کې هرمان مینکوفسکي (د کونیګسبرګ اوسېدونکی چې له هیلبرټ څخه دوه کاله کوچنی و او درې سمستره زده کړې یې په برلېن کې کړی وې) کونیګسبرګ ته راوګرځېد او په دغه پوهنتون کې یې زده کړې پیل کړې. هیلبرټ له مینکوفسکي سره چې شرمناکه او تکړه ځوان و د ټول عمر لپاره ملګری شو. {{Sfn|Reid|1996|p=[https://books.google.com/books?id=mR4SdJGD7tEC&pg=PA12 12]}}<ref>{{citation|first=Hermann|last=Weyl|title=Levels of Infinity/Selected writings on Mathematics and Philosophy|chapter=David Hilbert and his Mathematical Work|page=94|year=2012|publisher=Dover|editor=Peter Pesic|isbn=978-0-486-48903-2}}</ref>{{Sfn|Reid|1996|p=[https://books.google.com/books?id=mR4SdJGD7tEC&pg=PA4 4–7]}}{{Sfn|Reid|1996|p=[https://books.google.com/books?id=mR4SdJGD7tEC&pg=PA11 11]}} === مسلک === په ۱۸۸۴ زکال کې آډولف هورویټز د پروفیسور (یا مرستیال ښوونکي) په توګه له ګوتینګن څخه د دوی پوهنتون ته راغی. د دغو دریو کسانو ترمنځ پام وړ او ګټمن علمي بحثونه پیل شول چې په ځانګړې توګه مینکوفسکي او هیلبرټ په بېلابېلو پړاوونو کې په یو بل پام وړ متقابل اغېز وکړ. همدا و چې هیلبرټ په ۱۸۸۵ زکال کې د فردیناند فون لینډمان تر څار لاندې په دوه ګونو اشکالو په ځانګړې توګه په کروي هارمونیک توابعو کې د ثابتو ځانګړنو (Über invariante Eigenschaften spezieller binärer Formen, insbesondere der Kugelfunktionen) اړوند د خپلې دوکتورا د پای لیک په لیکلو دوکتورا واخیسته. هیلبرټ له ۱۸۸۶ زکال څخه تر ۱۸۹۵ زکال پورې په کونیګسبرګ پوهنتون کې د مخکښ ښوونکي (Privatdozent) په توګه پاتې شو. په ۱۸۹۵ زکال کې نوموړي د فلیکس کلاین په مرستې په ګوتینګن پوهنتون کې د ریاضیاتو د پرفیسورۍ څوکۍ ترلاسه کړه. په دې سره د کلاین او هیلبرټ د موجودیت له امله ګوتینګن پوهنتون د ریاضيکي نړۍ په تر ټولو مخکښ پوهنتون واوښت. ده د خپل ژوند تر پایه همدلته کار وکړ. <ref>{{citation|first=Jeff|last=Suzuki|title=Mathematics in Historical Context|year=2009|publisher=Mathematical Association of America|isbn=978-0-88385-570-6|page=342|url=https://books.google.com/books?id=lew5IC5piCwC&q=gottingen+mathematics&pg=PA342}}</ref> === ګوتینګن پوهنتون === په ګوتینګن کې د هیلبرټ له شاګردانو څخه کولای شو هرمان ویل، د شطرنج اتل امانوئل لاسکر، ارنست زرملو او کارل ګوستاو همپل ته نغوته وکړو. په دغه پوهنتون کې د تدریس پر مهال د هیلبرټ په چاپېر کې داسې یوې ټولنېزې کړۍ شتون درلود چې د ایمي نویټر او الونزو چرچ په څېر د ۲۰مې پېړۍ مخکښو ریاضي پوهانو په کې شتون درلود. په ګوتینګن کې د دوکتورا په کچه د هغه د ۶۹ زده کړیالانو ترمنځ یو شمېر زده کړیالان یې په مخکښو ریاضي پوهانو واوښتل چې په دغو کې اوتو بلومنټال (د پای لیک لیکلو کال: ۱۸۹۸)، فلیکس برنشټاین (۱۹۰۱ زکال)، هرمان ویل (۱۹۰۸ زکال)، ریچارډ کوارنت (۱۹۱۰ زکال)، اریش هکي (۱۹۱۰ زکال)، هوګو شټاینهاوس (۱۹۱۱ زکال) او ویلهلم اکرمن (۱۹۲۵ زکال) شامل وو. له ۱۹۰۲ زکال څخه تر ۱۹۳۹ زکال پورې هیلبرټ د متمتیش آنالن په نامه ریاضیکي مجلې مدیر مسئولیت وکړ چې دغه مهال د ریاضي په برخه کې مخکښه علمي مجله وه. نوموړی په ۱۹۰۷ زکال کې د متحده ایالاتو د علومو د ملي اکاډمۍ غړۍ وټاکل شو. <ref>{{cite web |title=The Mathematics Genealogy Project – David Hilbert |url=http://genealogy.math.ndsu.nodak.edu/html/id.phtml?id=7298 |access-date=7 July 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070712072608/http://genealogy.math.ndsu.nodak.edu/html/id.phtml?id=7298 |archivedate=12 July 2007 |url-status=dead}}</ref> === شخصي ژوند === هیلبرټ په ۱۸۹۲ زکال کې له کته جروش (۱۸۶۴ – ۱۹۴۵ زکال) چې د کونیګسبرګ د یوه سوداګر لور وه، واده وکړ؛ هغه صریحه ژبه او خپلواک فکر لرونکې پیغله وه چې له [هیلبرټ] سره یې مطابقت درلود. هغه مهال چې دوی په کونیګسبرګ کې و د فرانتس هیلبرټ (۱۸۹۳- ۱۹۶۹ زکال) په نامه یې یو زوی وزیږېد. فرانتس د خپل ژوندانه پر مهال له یوې نه تشخیص شوې رواني ناروغۍ رنځېده. د هغه عقلي کمزورتیا د پلار لپاره ناهیلې کوونکې او خواشینونکې وه چې دا بیا په خپل نوبت سره د ګوتینګن د ریاضي پوهانو او زده کړیالانو لپاره د ناخوښۍ لامل ګرځېدلې وه. {{Sfn|Reid|1996|p=[https://books.google.com/books?id=mR4SdJGD7tEC&pg=PA139 139]}}{{Sfn|Reid|1996|p=[https://books.google.com/books?id=mR4SdJGD7tEC&pg=PA36 36]}} هیلبرټ ریاضي پوه هرمان مینکوفسکي خپل «تر ټولو غوره او واقعي ملګری» باله.{{Sfn|Reid|1996|p=121}} هیلبرټ د پروس په انجیلي کلیسا کې د تعمید غسل وکړ او د یو کالوینېست په توګه را لوی شو. هغه بیا وروسته کلیسا ته شا کړه او اګنوستیک (نه پوهېدونکي) شو. هغه استدلال کاوه چې ریاضیکي حقایق د خدای له شتون او یا هم نورو وړاندنیو مفروضاتو څخه خپلواک دي. هغه مهال چې ګالیله د هلیومرکزیت اړوند خپل باور څخه د نه دفاع کولو له امله له نیوکو سره مخ شو؛ هیلبرټ مخالفت وکړ او څرګند یې کړه چې: «ګالیله احمق نه و، فقط یوازې یو احمق کولای شي دا باور ولري چې علمي حقایق شهادت ته اړتیا لري؛ دا کېدای شي په دین کې اړین وي، خو علمي پایلې یې بیا پر خپل مهال کې ثابتوي». === وروستي کلونه === د البرټ انشټاین په څېر هیلبرټ هم د برلین له ډلې سره اړیکې لرلې چې د هغو اصلي بنسټګرو (کورت ګرلینګ، هانس رایشنباخ او والټر ډوبیسلاو) د هیلبرټ تر نظر لاندې په ګوتینګن کې زده کړې کړې وې. <ref>{{cite book|first1=Nikolay|last1=Milkov|first2=Volker|last2=Peckhaus|chapter=The Berlin Group and the Vienna Circle: Affinities and Divergences|url=https://philpapers.org/archive/MILTBG-2.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20140820161819/http://philpapers.org/archive/MILTBG-2.pdf|archive-date=2014-08-20|url-status=live|page=20|date=January 1, 2013|doi=10.1007/978-94-007-5485-0_1|title=The Berlin Group and the Philosophy of Logical Empiricism|access-date=May 19, 2021|series=Boston Studies un the Philosophy and History of Science|volume=273|isbn=978-94-007-5485-0|oclc=7325392474}}</ref> د ۱۹۲۵ زکال په شاخوا کې هیلبرټ د وینې له شدید کمښت سره مخ شو، دا هغه ویټامیني کمښت و چې هغه مهال یې درملنې شتون نه درلود او اصلي نښه یې هم ستړیا ده؛ د هغه همکار یوجین ویګنر نوموړی «د شدیدې ستړیا» لرونکی او «همدارنګه د ډېر سپین ږیري شوي» کس په توګه توصیف کړ، د هغه د ناروغۍ د تشخیص او درملنې وروسته هم «له ۱۹۲۵ زکال وروسته نور هغه پخوانی عالم نه و او قطعا پخوانی هیلبرټ نه و». <ref>1992 (as told to Andrew Szanton). ''The Recollections of Eugene P. Wigner''. Plenum. {{isbn|0-306-44326-0}}</ref> هیلبرټ په ۱۹۳۲ زکال کې د امریکا د فلسفي ټولنې غړی وټاکل شو. <ref>{{Cite web |title=APS Member History |url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=David+Hilbert&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced |access-date=2023-06-30 |website=search.amphilsoc.org |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108232522/https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=David%20Hilbert&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced |url-status=dead }}</ref> هیلبرټ د خپل ژوندانه پر مهال په ۱۹۳۳ زکال کې د نازیانو له خوا د ګوتینګن پوهنتون د علمي پلاوي د تصفیې شاهد و. هرمان ویل (چې په ۱۹۳۰ زکال کې یې د هیلبرټ له تقاعد وروسته د هغه څوکۍ نیولې وه)، ایمي نویټر او اډمونډ لانډو د هغو کسانو څخه و چې مجبور کړای شول خپلې دندې پرېږدي. یو له هغو کسانو څخه چې اړ کړای شو آن جرمني هم پرېږدي، پاول برنیز و چې له هیلبرټ سره یې د ریاضیکي منطق په برخه کې مرسته کړې وه او له هغه سره یې په ګډه د ریاضي د اصولو په نامه مهم اثر (په ۱۹۳۴ او ۱۹۳۹ زکال کې په دوه ټوکو کې چاپ شو) ولیکه. دغه اثر د ریاضیکي منطق د اصولو د کتاب دوام و چې په ۱۹۲۸ زکال کې هیلبرټ – آکرمان په ګډه لیکلی و. د هرمان ځای ناستی هلموټ هاسه وټاکل شو. <ref>{{cite web |title="Shame" at Göttingen |url=http://www.atomicheritage.org/index.php/component/content/167.html?task=view |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105154634/http://www.atomicheritage.org/index.php/component/content/167.html?task=view |archive-date=5 November 2013 |access-date=5 June 2013}} (Hilbert's colleagues exiled)</ref> شاوخوا یو کال وروسته هیلبرټ په یوه میلمستیا کې ګډون وکړ او د پوهنې نوي وزیر برنهارډ رسټ ته مخامخ کښېناست. رسټ ترې وپوښتل چې ایا «د ریاضي انستیتیوت په واقعیت سره د یهودانو د ویستلو له امله ډېر ځور زغملی». هیلبرټ ورغبرګه کړه، «زغملی یې دی؟ اوس دا شتون نه لري [موخه یې د ریاضي انستیتیوت دی]، آیا شته؟». <ref>Eckart Menzler-Trott: ''Gentzens Problem. Mathematische Logik im nationalsozialistischen Deutschland.'', Birkhäuser, 2001, {{isbn|3-764-36574-9}}, Birkhäuser; Auflage: 2001 p.&nbsp;142.</ref><ref>Hajo G. Meyer: ''Tragisches Schicksal. Das deutsche Judentum und die Wirkung historischer Kräfte: Eine Übung in angewandter Geschichtsphilosophie'', Frank & Timme, 2008, {{isbn|3-865-96174-6}}, p.&nbsp;202.</ref> === مړینه === په ۱۹۴۳ زکال کې د هیلبرټ د مړینې پر مهال، نازيانو نږدې په بشپړه توګه د دغه پوهنتون ښوونکي او چارواکي تبدیل کړي و، ځکه چې ډېری ښوونکی یې یا خپله یهودان و او یا یې هم له یهودانو سره واده کړی و. د هیلبرټ د جنازې په مراسمو کې له ۱۲ تنو څخه هم کم شمېر کسانو ګډون کړی و چې یوازې دوه یې د هغه علمي همکاران وو؛ په دغو کې یو د نظري فزیک عالم او د کونیګسبرګ اصلي استوګن ارنولډ سامرفیلد و. د مړینې خبر یې له مړینې څو میاشتې وروسته ټولې نړۍ ته ورسېد. {{Sfn|Reid|1996|p=192}}{{Sfn|Reid|1996|p=214}}{{Sfn|Reid|1996|p=213}} == سرچينې == i1apqoo452iv7no8qb42vht171gvc2c 0 72340 370191 367994 2026-11-02T15:13:57Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370191 wikitext text/x-wiki کارولین سي. پورکو (زوکړه: د ۱۹۵۰ زکال د مارچ ۶مه) امریکايي سیاره پوهه ده چې د لمریز نظام د بیرونۍ برخې اړوند ېې کشفي چارې ترسره کړې؛ هغې خپلې څېړنیزې چارې په ۱۹۸۰مه لسیزه کې د وویجر ماموریت پر مهال له مشتري، زحل، اورانوس او نیپتون څخه د انځورونو په اخیستو پیل کړې. نوموړې د زحل په چاپېر کې د کاسیني ماموریت پر مهال د انځور اخیستنې د علمي ډلې رهبري وکړه. هغه د سیاروي کړیو او د زحل د انسلادوس سپوږمۍ متخصصه ده. <ref name="CassiniTeam">{{cite web |title=Cassini Solstice Mission: Team Members |url=http://saturn.jpl.nasa.gov/mission/team/ |access-date=2013-04-03 |publisher=[[Jet Propulsion Laboratory|JPL]]}}</ref> پورکو د سیاروي موضوعاتو اړوند له ۱۱۰ څخه زیاتې علمي مقالې لیکلې چې د اورانوس او نیپتون له طیف سنجۍ رانیولې، د ستورو ترمنځ د چاپېریال، د سیاروي کړیو د نوري سنجش، د سپوږمکیو/حلقو داخلي غبرګون، د سیاروي کړیو کمپیوټري شبېه سازي، د تریتون د قطبي خولیو د حرارتي تعادل، د مشتري دننه د تودوخې جریان او د کاسیني ماموریت پر مهال له اتومسفیر، سپوږمیکو او د زحل د کړیو څخه د اخیستل شوو انځورونو تر پایلو پورې موضوعات په ځان کې رانغاړي. په ۲۰۱۳ زکال کې د کاسیني ماموریت معلوماتو ۱۹۹۳ زکال ته اړونده هغه وړاندوینه تائید کړه چې پورکو او مارک مارلي وړاندې کړې وه او څرګندوله یې چې د زحل سیارې دننه انګازوي اهتزازونه د زحل په کړیو کې د ځانګړو ځانګړنو د رامنځته کېدو لامل ګرځي. <ref name="CICLOPSTEAM">{{cite web |title=Cassini Imaging Team Science Results |url=http://ciclops.org/sci/index.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110713041614/http://www.ciclops.org/sci/index.php |archive-date=July 13, 2011 |access-date=2012-01-06 |publisher=[[CICLOPS]]}}</ref><ref name="Hedman">{{cite journal|last1=Hedman|first1=M. M.|last2=Nicholson|first2=P. D.|title=Kronoseismology: Using density waves in Saturn's C ring to probe the planet's interior|journal=[[The Astronomical Journal]]|volume=146|issue=1|pages=12|year=2013|arxiv=1304.3735|bibcode=2013AJ....146...12H|doi=10.1088/0004-6256/146/1/12|s2cid=119109859}}</ref><ref name="Marley">{{cite journal|last1=Marley|first1=M. S.|last2=Porco|first2=C. C.|title=Planetary Acoustic Mode Seismology: Saturn's Rings|url=https://archive.org/details/icarus_1993-12_106_2/page/508|journal=[[Icarus (journal)|Icarus]]|volume=106|issue=2|pages=508–524|year=1993|bibcode=1993Icar..106..508M|doi=10.1006/icar.1993.1189}}</ref> پورکو د هغې ورځې چې ځمکې وخندل (The Day the Earth Smiled) په نامه انځورونو د اخیستنې بنسټګره ده. نوموړې همدارنګه مشهور ځمک پېژندونکي یوجین شومېکر ته د درناوي کولو په موخه داسې وړاندیز وکړ چې پر مټ یې په ۱۹۹۸ زکال کې د لونار پرسپېکټور ستورمزلي پر مټ د هغه د جسد ایرې سپوږمۍ ته ولېږل شوې. <ref>{{cite web |last=Porco |first=C. C. |date=February 2000 |title=Destination Moon |url=http://www.astronomy.com/~/media/Files/PDF/Magazine%20articles/Destination%20Moon.pdf |work=[[Astronomy (magazine)|Astronomy]] |pages=52–55}}</ref><ref>{{cite web |last=Porco |first=C. C. |date=April 13, 2006 |title=Eugene M. Shoemaker: A Tribute |url=http://ciclops.org/public/tribute.html |access-date=2012-01-06 |publisher=CICLOPS}}</ref> د یوې مخکښې عامه ویناوالې په توګه هغې خپلې دوه مشهورې ویناوې په ټېډ کې وکړې، ورته مهال یې د پانګیا ورځې د پرانیسټ غونډې وینا وکړه چې د ۲۰۰۸ زکال په مۍ میاشت کې د نړۍ له شپږو ښارونو څخه په کې نړیوالو بنسټونو او رسنیو ونډه اخیستې وه او هغې په کې د انسان د شتون کیهاني زمینه تشرېح کړه. پورکو د ساینس او عامه چارو په برخو کې د خپلې ونډې له امله ګڼ شمېر جوایز او ویاړونه خپل کړي. د بېلګې په توګه په ۲۰۰۹ زکال کې نیوسټېټزمن مجلې دا له پنځوسو هغو کسانو څخه وګڼله چې نن ورځ مهم کسان دي. <ref name="TED07">{{cite web |last=Porco |first=C. C. |date=March 2007 |title=This is Saturn |url=http://www.ted.com/talks/carolyn_porco_flies_us_to_saturn.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226151801/http://www.ted.com/talks/carolyn_porco_flies_us_to_saturn.html |archive-date=February 26, 2014 |access-date=2012-01-06 |publisher=[[TED (conference)|TED]]}}</ref><ref name="TED09">{{cite web |last=Porco |first=C. C. |date=February 2009 |title=Could a Saturn Moon Harbor Life? |url=http://www.ted.com/talks/carolyn_porco_could_a_saturn_moon_harbor_life.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222033016/http://www.ted.com/talks/carolyn_porco_could_a_saturn_moon_harbor_life.html |archive-date=February 22, 2014 |access-date=2012-01-06 |publisher=[[TED (conference)|TED]]}}</ref><ref name="PangeaDay">{{cite web |date=May 10, 2008 |title=Pangea Day Intro |url=https://www.youtube.com/watch?v=suQrWrr5T1M |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211212/suQrWrr5T1M |archive-date=2021-12-12 |access-date=2012-01-06 |publisher=[[YouTube]]}}{{cbignore}}</ref><ref name="newstatesman">{{cite web |date=September 24, 2009 |title=The 50 people who matter today: 31-40 |url=http://www.newstatesman.com/life-and-society/2009/09/world-energy-power-list-mackay |access-date=2012-01-06 |work=[[New Statesman]]}}</ref> په ۲۰۱۰ زکال کې پورکو د کارل ساګان مډال ترلاسه کړ چې د متحده ایالاتو د نجومي ټولنې له خوا عامو وګړو ته د علومو د وړاندې کولو په ویاړ ورکړل شو. په ۲۰۱۲ زکال نوموړې د ټایمز مجلې له خوا په فضایي برخه کې له ۲۵ ډېرو اغېزمنو کسانو څخه وګڼل شوه. <ref name="Time2012">{{cite magazine|last=Bjerklie|first=D.|title=The 25 Most Influential People in Space|pages=88–99|magazine=[[Time (magazine)|TIME]]|date=Fall 2012|url=http://www.amesteam.arc.nasa.gov/NewsArticles/TIME_Space_Allamandola_25MostInfluentialPeopleinSpace.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130515121347/http://www.amesteam.arc.nasa.gov/NewsArticles/TIME_Space_Allamandola_25MostInfluentialPeopleinSpace.pdf|archive-date=May 15, 2013|df=mdy-all}}</ref><ref name="ciclops.org">{{cite web |title=Cassini Imaging Leader Honored With American Astronomical Society Carl Sagan Award |url=http://www.ciclops.org/news/special_news_052810_1.php?js=1 |access-date=2013-08-22 |publisher=CICLOPS}}</ref> == لومړنی ژوند او زده کړې == پورکو په نیویارک ښار کې وزیږېده. نوموړې په ۱۹۷۰ زکال کې د کارډینال سپېلمن له عالي لیسې فارغه شوه چې د نیویارک ښار په برانکس نومې برخه کې یې موقعیت درلود. نوموړې په ۱۹۷۴ زکال کې د سټوني بروک پوهنتون څخه د ځمکنيو او فضايي علومو په برخه کې د لیسانس سند ترلاسه کړ. هغې په ۱۹۸۳ زکال کې د کالیفورنیا د ټکنالوژۍ له انستیتیوت څخه د سیاروي علومو په څانګه کې د جیولوژیکي او سیاروي علومو له برخې څخه د دوکتورا سند ترلاسه کړ. هغې د دوکتورا پای لیک د ډینامیکي موضوعاتو د پروفیسور پیټر ګولډریچ تر نظر لاندې د زحل په کړیو کې د وویجر مامویت پر اکتشافاتو باندې د تمرکز پر مټ ولیکه. <ref name="ciclops.org2">{{cite web |title=Cassini Imaging Leader Honored With American Astronomical Society Carl Sagan Award |url=http://www.ciclops.org/news/special_news_052810_1.php?js=1 |access-date=2013-08-22 |publisher=CICLOPS}}</ref><ref name="SBU News">{{cite news|url=https://news.stonybrook.edu/newsroom/press-release/general/shirleystrum052609/|title=Retiring SBU President Shirley Strum Kenny Confers Degrees At Her Final Commencement Ceremony|website=Stonybrook.edu|publisher=[[Stony Brook University]]}}</ref><ref>[https://thesis.library.caltech.edu/3677/ Thesis Carolyn Porco: Voyager Observations of Saturn's Rings. 1. The Eccentric Rings at 1.29, 1.45, 1.95 and 2.27 R_s. 2. The Periodic Variation of Spokes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231116003410/https://thesis.library.caltech.edu/3677/ |date=2023-11-16 }} - website of the Library of Caltech</ref> == مسلکي ژوند == === وویجر === د ۱۹۸۳ زکال په مني کې پورکو د اریزونا په پوهنتون کې د سیاروي علومو په پوهنځي کې شامله شوه؛ همدغه کال هغه د وویجر ماموریت د انځور اخیستنې له ډلې سره مل شوه. وروسته بیا په ۱۹۸۶ زکال کې اورانوس او په ۱۹۸۹ زکال کې نیپتون ته د وویجر ۲ ماموریت یو له فعالو ونډه والو څخه وه چې له نیپتون سره د مخ کېدو پر مهال یې په وویجر ماموریت کې په کړیو باندې د کارکوونکې انځور اخیستونکې ډلې مشري پر غاړه لرله. پورکو د لومړي ځل لپاره د وویجر ماموریت پر مټ د زحل په کړیو کې د کشف شوو غیرعادي کوچنیو کړیو او «د هغو د څوکو» اړوند توضېحات وړاندې کړل؛ څو هغه میکانېزم واضح کړي چې د وویجر پر مټ کشف شوې کوردلیا او افلیا سپوږمۍ د اورانین کړیو له خوا چاپېرې کېږي، همدارنګه یې واضحه کړه چې د نیپتون حلقوي کمانونه د وویجر پر مټ کشف شوې ګالتیا سپوږمۍ چاپېره کوي. سربېره پر دې نوموړې د دغې نظریې یو له مبتکرینو څخه وه چې د وویجر ۱ ستورمزلي پر مټ د سیارو انځورونه واخیستل شي، همدا و چې نوموړې په ۱۹۹۰ زکال کې د دغه ډول انځور اخیستنې په طراحۍ او اجرا کې ونډه واخیسته؛ یو له دغو انځورونو څخه یې د ځمکې انځور و چې د کم رنګه آبي نقطې د انځور په نامه شهرت لري. <ref>{{cite book|last=Sagan|first=C.|title=Pale Blue Dot: A Vision of the Human Future in Space|publisher=[[Ballantine Books]]|year=1997|isbn=978-0-345-37659-6|url-access=registration|url=https://archive.org/details/palebluedot00carl}}</ref> === پوهنتوني دندې === پورکو له ۱۹۸۳ زکال څخه تر ۲۰۰۱ زکال پورې د اریزونا پوهنتون په علمي پلاوي کې خدمت وکړ او په ۱۹۹۱ زکال کې یې د استادۍ ځایګي ته لاسرسی وموند. هغې د لیسانس او ماسټرۍ دورې زده کړیالانو ته تدریس کاوه چې د اریزونا پوهنتون د ویاړونو د ورکړې د مرکز له خوا یې د پنځه ستوریزې علمي جایزې د پنځو وروستیو کسانو په نوملړ کې ځای درلود؛ دغې جایزې ته نوماند د زده کړیالانو له خوا ټاکل کېده چې دغه جایزه د لیسانس د کچې ښوونکو ته ورکول کېده. پورکو د کلراډو په بولډر کې د فضایي علومو د انستیتیوت مخکښه څېړنیزه غړې او همدارنګه په بولډر کې د کلراډو د پوهنتون همکاره ښوونکې وه. === د ناسا سلاکاریت === پورکو د لمریز نظام د کشفي فرعي کمېټې، د مریخ د مشاهداتي څېړنیزې ډلې او د لمریز نظام د لارې د نقشې د پراختیايي ډلې په څېر د ناسا په یو شمېر مهمو مشورتي کمېټو کې د غړیتوب له امله د امریکا د سیاروي اکتشافاتو د پروګرام په مخته وړو کې فعاله ونډه لرله. د ۱۹۹۰مې لسیزې په نیمايي کې نوموړې د ناسا د یوې کوچنۍ سلاکارې کاري ډلې د مشرې په توګه وټاکل شوه څو د لمریز نظام د بیرونیو ماموریتونو اړوند څېړنې وکړي او هغو ته پراختیا ورکړي. سربېره پر دې نوموړی د ناسا او د علومو د ملي اکاډمۍ په ملاتړ د لمریز نظام د یوې لسیزې د سروې په موخه د جوړې شوې ډلې مرستیالي وکړه. == جایزې او ویاړونه == په لندن کې د سنډې ټایمز مجلې په ۱۹۹۹ زکال کې پورکو د ۲۱مې پېړۍ له ۱۸ مخکښو علمي رهبرانو څخه وبلله، همدارنګه د انډسټري ویک مجلې هغه د سټار ټو واچ ډلې «Stars to Watch» په ۵۰ کسیز نوملړ کې شامله کړه. په ۲۰۰۸ زکال کې نوموړې د وایرډ مجلې له خوا د هغو ۱۵ ځیرکو کسانو په نوملړ کې شامله شوه چې راتلونکی ولسمشر به هغوی ته غوږ نیسي (Smart List: 15 People the Next President Should Listen To).<ref>{{cite web |last=Pospisil |first=Vivian |date=December 21, 2004 |title=50 R&D Stars to Watch |url=http://www.industryweek.com/emerging-technologies/50-rd-stars-watch |access-date=April 3, 2013 |work=Industry Week}}</ref><ref>{{cite news|first=Steve|last=Farrer|title=The brains behind the 21st century|work=The Sunday Times|page=6|location=UK|date=January 10, 1999}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://www.wired.com/politics/law/magazine/16-10/sl_intro|title=The 2008 Smart List: 15 People the Next President Should Listen To|magazine=[[Wired magazine]]|date=September 22, 2008|access-date=2012-10-21|archive-date=2008-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20080923162553/http://www.wired.com/politics/law/magazine/16-10/sl_intro|url-status=dead}}</ref> پورکو په ۲۰۰۸ زکال کې د امریکا د بشرپالونکې ټولنې له خوا د ایزاک اسیموف علمي جایزه ترلاسه کړه.<ref>{{cite web |author=Alan Chamberlin |title=JPL Small-Body Database Browser |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=7231;orb=1 |access-date=2012-01-06 |publisher=Ssd.jpl.nasa.gov}}</ref><ref>{{cite web |title=Humanists to Honor Lead Imaging Scientist on the Cassini Saturn Project |url=http://www.americanhumanist.org/press/CarolynPorco.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080514115404/http://www.americanhumanist.org/press/CarolynPorco.php |archive-date=May 14, 2008 |access-date=2012-01-06 |publisher=Americanhumanist.org |df=mdy}}</ref> د ۲۰۰۹ زکال په مۍ میاشت کې پورکو له سټوني بروک پوهنتون څخه چې د هغو یو له زده کړیالانو څخه وه، د ساینس په برخه کې افتخاري دوکتورا واخیسته.<ref>{{cite web |date=2009-05-21 |title=Cassini Imaging Leader Awarded Honorary Degree from Stony Brook University |url=http://diamondskyproductions.com/news/5-21-2009.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110710122751/http://diamondskyproductions.com/news/5-21-2009.php |archive-date=July 10, 2011 |publisher=Cassini Imaging Central Laboratory for Operations (CICLOPS) |df=mdy}}</ref><ref name="SBU News2">{{cite news|url=https://news.stonybrook.edu/newsroom/press-release/general/shirleystrum052609/|title=Retiring SBU President Shirley Strum Kenny Confers Degrees At Her Final Commencement Ceremony|website=Stonybrook.edu|publisher=[[Stony Brook University]]}}</ref> د ۲۰۰۹ زکال په سپټمبر میاشت کې پورکو د هانټینګټون کتابتون د علمي لیکوالانو فیلوشېپ د ۲۰۱۰ زکال لپاره ترلاسه کړ. همدغه میاشت نیو سټېټزمن مجلې نوموړې یو له هغو ۵۰ کسانو څخه اعلان کړه چې نن ورځ مهم کسان دي. <ref>{{cite web |title=Carolyn Porco Awarded Huntington Science Writer Fellowship |url=http://diamondskyproductions.com/news/9-15-2009.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120224125120/http://diamondskyproductions.com/news/9-15-2009.php |archive-date=February 24, 2012 |access-date=2012-01-06 |publisher=Diamondskyproductions.com |df=mdy}}</ref><ref name="newstatesman2">{{cite web |date=September 24, 2009 |title=The 50 people who matter today: 31-40 |url=http://www.newstatesman.com/life-and-society/2009/09/world-energy-power-list-mackay |access-date=2012-01-06 |work=[[New Statesman]]}}</ref> د ۲۰۰۹ زکال په اکتوبر میاشت کې هغې او بابک امین تفرشي دواړو د خپلو انځوریزو چارو له امله د ۲۰۰۹ زکال د لنارت نېلسون جایزه ترلاسه کړه.<ref>{{cite web |title=Lennart Nilsson Award |url=http://www.lennartnilssonaward.se/winner.php?id=47,48 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090926234039/http://www.lennartnilssonaward.se/winner.php?id=47%2C48 |archive-date=September 26, 2009 |access-date=2012-01-06 |publisher=Lennartnilssonaward.se |df=mdy}}</ref> د ۲۰۱۰ زکال په اکتوبر میاشت کې پورکو د متحده ایالاتو د نجومي ټولنې د سیاروي علومو د برخې له خوا عامو وګړو ته د علومو د رسولو په برخه کې د خپلو هڅو له امله د کارل ساګان مډال ترلاسه کړ. <ref name="ciclops.org3">{{cite web |title=Cassini Imaging Leader Honored With American Astronomical Society Carl Sagan Award |url=http://www.ciclops.org/news/special_news_052810_1.php?js=1 |access-date=2013-08-22 |publisher=CICLOPS}}</ref> په ۲۰۱۱ زکال کې نوموړې د کالیفورنیا د ټکنالوژۍ له انستیتیوت څخه د مخکښو ښوونکو جایزه ترلاسه کړه، دا د تدریس په برخه کې تر ټولو لوی ویاړ دی چې د کالیفورنیا د ټکنالوژۍ د انستیتیوت له خوا هر کال ورکول کېږي.<ref>{{cite web |author=Kathy Svitil |date=2011-05-14 |title=Caltech Names Five Distinguished Alumni |url=http://media.caltech.edu/press_releases/13405 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120126060816/http://media.caltech.edu/press_releases/13405 |archive-date=January 26, 2012 |access-date=2012-01-06 |publisher=Media.caltech.edu |df=mdy}}</ref> پورکو په ۲۰۱۲ زکال کې د ټایمز مجلې له خوا په فضا کې د ۲۵ اغېزمنو کسانو څخه وبلل شوه.<ref name="Time20122">{{cite magazine|last=Bjerklie|first=D.|title=The 25 Most Influential People in Space|pages=88–99|magazine=[[Time (magazine)|TIME]]|date=Fall 2012|url=http://www.amesteam.arc.nasa.gov/NewsArticles/TIME_Space_Allamandola_25MostInfluentialPeopleinSpace.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130515121347/http://www.amesteam.arc.nasa.gov/NewsArticles/TIME_Space_Allamandola_25MostInfluentialPeopleinSpace.pdf|archive-date=May 15, 2013|df=mdy-all}}</ref> پورکو په ۲۰۲۰ زکال کې له کایناتو څخه د واقعي او رنګین انځور په اخیستنه کې د استثنايي مرستې له امله د سیکنز جایزه ترلاسه کړه؛ دغه انځور د ۲۰۲۲ زکال د اکتوبر په ۲مه خپور شو. <ref>{{cite web |date=August 25, 2022 |title=Awarding Sikkens Prize 2020/2022 and anniversary film |url=https://www.sikkensprize.org/en/nieuws/awarding-sikkens-prize-2020-2022/ |access-date=September 24, 2022 |website=Sikkens Prize}}</ref> == سرچينې == m2ixpkcosrqtp5r8pm27bynvb5ohgcp 10 75530 370213 316535 2026-11-02T19:45:12Z Maintenance script 10089 Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup) 370213 sanitized-css text/css /* Infobox V3 */ div.infobox_v3 { padding: 4px; width: 25em !important; background: #f9f9f9; border: 1px solid #aaa; clear: left; float: left; font-size: 0.9em; line-height: 1.4; margin: 0 0 0.5em 1em; max-width: 325px; word-wrap: break-word; } .infobox_v3 .secTable{ border-radius: unset; color: inherit; margin: unset !important; border: unset; } .infobox_v3 .entete { display: table; height: 45px; width: 100%; font-weight: bold; text-align: center; font-size: 1.4em; line-height: 1.1; margin-bottom: 10px; background-color: #dfedff; } .infobox_v3 .entete > div { display: table-cell; vertical-align: middle; padding: 3px; } .infobox_v3:not(.large) .entete.icon > div { padding: 3px 48px; } /* الصور */ .infobox_v3 .images { text-align: center; display: flex; justify-content: space-around; align-items: center; } .infobox_v3 .images a { max-width: 100%; flex: 0 0 auto; /* be kind ie11 */ } .infobox_v3 .deux-images a { max-width: 48%; } .infobox_v3 .images img { max-width: 100%; height: auto; } .infobox_v3 .legend { font-size: 0.9em; text-align: center; margin: 5px 0 8px 0; } /* الجداول */ .infobox_v3 table , .secTable{ width: 100%; margin: 2px 0; table-layout: fixed; border-collapse: separate; } .infobox_v3 th[scope="col"] { text-align: center; word-wrap: normal; } .infobox_v3 th[scope=row] { text-align: right; padding-right: 10px; width: 8em; max-width: 140px; word-wrap: normal; background-color:#F3F3F3; } .infobox_v3 th[scope=row], .infobox_v3 td { padding-top: 4px; vertical-align: super; } .infobox_v3 th[scope=row].middle { vertical-align: middle; } .infobox_v3.bordered th[scope=row], .infobox_v3.bordered td { padding-bottom: 4px; border-top: 1px solid #dfedff; } .infobox_v3.bordered caption.bordered { margin: 0 0 -1px 0; } .infobox_v3 tr.left td { text-align: right; } .infobox_v3 tr.vborder td { border-left: 1px dotted #aaa; } .infobox_v3 tr.vborder td:first-child { border-left: none; } .infobox_v3 td.data { text-align: center; } .infobox_v3 tr:first-child ul:first-child { margin-top: 0; } .infobox_v3 .url { direction: ltr; text-align: left; font-size: 0.9em; } /* عناوين الأقسام والجداول */ .infobox_v3 p.bloc, .infobox_v3 caption { font-weight: bold; text-align: center; line-height: 1.1; margin: 0 0 2px 0; padding: 4px; background: #dfedff; } .infobox_v3 p.bloc { margin: 5px 0; } .infobox_v3 caption.bordered, .infobox_v3 p.bordered { border-top: 1px solid #dfedff; border-bottom: 1px solid #dfedff; background: transparent; } .infobox_v3 .bordered.navbar, .infobox_v3 .bordered.nav { padding-top: 4px; border-bottom: 0; } .infobox_v3 caption.hidden { margin: 0 !important; padding: 0 !important; } /* Séparateur */ .infobox_v3 .hr { font-size: 1px; line-height: 1px; margin: 5px 0; background-color: #dfedff; clear: both; } .infobox_v3 .hr.collapse { margin: 5px 0 -8px 0; } /* Tnavbar */ .infobox_v3 .navbar { text-align: right; font-size: 0.8em !important; line-height: 1.1; margin: 8px 0 0; } .infobox_v3 .navbar .plainlinks { float: right; } /* Navigateur */ .infobox_v3 .overflow { overflow: hidden; width: 100% } .infobox_v3 .prev a, .infobox_v3 .prev_bloc { background: url("//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/10/ArrowRightNavbox.svg/12px-ArrowRightNavbox.svg.png") no-repeat right center; float: right; max-width:70%; /* 40%;*/ padding: 3px 18px 3px 3px; text-align: right; background-color:#F3F3F3; margin : 3px; } .infobox_v3 .next a, .infobox_v3 .next_bloc { background: url("//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/49/ArrowLeftNavbox.svg/12px-ArrowLeftNavbox.svg.png") no-repeat left center; float: left; max-width:70%; /* 40%;*/ padding: 3px 3px 3px 18px; text-align: left; background-color:#F3F3F3; direction:ltr; margin : 3px; } /* Divers */ .infobox_v3 table.maillot-equipe td { padding: 0; } .infobox_v3 table.maillot-equipe { table-layout: auto; } .infobox_v3 a.NavToggle { position: unset; } .mwe-math-mathml-a11y { width: auto !important; height: auto !important; } ho6r4v8mcg31glenmkb345vvn97j42u 10 75531 370212 316536 2026-11-02T19:45:10Z Maintenance script 10089 Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup) 370212 sanitized-css text/css .entete.aerostat { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/7e/Picto_infobox_aerostat.png) no-repeat top right; } .entete.aikido { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Aikido_pictogram.svg/40px-Aikido_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.alpinisme { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/df/Picto_infobox_alpinisme.png) no-repeat top right; } .entete.arbitre { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a7/Referee_football_pictogram.svg/35px-Referee_football_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.arc { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8e/Archery_pictogram.svg/35px-Archery_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.archives2 { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d6/Picto_infobox_archives.png) no-repeat top right; } .entete.arduino, .entete.electro { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Arduino_ftdi_chip-1.png) no-repeat top right; } .entete.artiste { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f3/Picto_infobox_artiste.png) no-repeat top right; } .entete.artsmartiauxjap { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/81/Picto_infobox_samourai.png) no-repeat top right; } .entete.association { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ea/Collaboration_logo_infobox.svg/50px-Collaboration_logo_infobox.svg.png) no-repeat top right; } .entete.athletisme { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8f/Athletics_pictogram.svg/40px-Athletics_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.audio { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a6/Gnome-speakernotes.png/35px-Gnome-speakernotes.png) no-repeat top right; } .entete.auteur { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1e/Picto_infobox_auteur.png) no-repeat top right; } .entete.autogire { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e6/Picto_Autogyro.png) no-repeat top right; } .entete.automobile { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/99/Picto_infobox_automobil.png) no-repeat top right; } .entete.avion { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f1/Airplane_silhouette_white.svg/40px-Airplane_silhouette_white.svg.png) no-repeat top right; } .entete.aviron { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/57/Rowing_pictogram.svg/35px-Rowing_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.badminton { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/90/Badminton_pictogram.svg/35px-Badminton_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.baseball { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3c/Baseball_pictogram.svg/35px-Baseball_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.basket-ball { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f4/Picto_Infobox_Basketball.png) no-repeat top right; } .entete.bd { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/2c/Picto_infobox_comicballoon.png) no-repeat top right; } .entete.biathlon { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/00/Biathlon_pictogram.svg/40px-Biathlon_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.biere { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/04/Picto_infobox_beer.png) no-repeat top right; } .entete.book, .entete.universite { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/42/Picto_infobox_book.png) no-repeat top right; } .entete.boxe { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c2/Boxing_pictogram.svg/35px-Boxing_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.calendrier { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4a/Almanacco.png) no-repeat top right; } .entete.camera { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/80/Camera-photo.svg/120px-Camera-photo.svg.png) no-repeat top right; } .entete.canada { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/6a/Picto_infobox_Canada.png) no-repeat top right; } .entete.cardinal { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/03/Picto_infobox_cardinal.png) no-repeat top right; } .entete.catch { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/79/Picto_infobox_catch.png) no-repeat top right; } .entete.chateau { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5c/Picto_infobox_chateau.png) no-repeat top right; } .entete.chimie { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Picto_infobox_chemistry_HUN.png) no-repeat top right; } .entete.cinema { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/ea/Picto_infobox_cinema.png) no-repeat top right; } .entete.commonwealth { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/db/Picto_infobox_Commonwealth.png) no-repeat top right; } .entete.communication { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/a2/Picto_infobox_antenna.png) no-repeat top right; } .entete.cyclisme { background: url("//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/86/Cycling_%28road%29_pictogram.svg/45px-Cycling_%28road%29_pictogram.svg.png") no-repeat top right; } .entete.deportation { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e0/Picto_Infobox_deportation.png) no-repeat top right; } .entete.diplomatie { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e0/Picto_infobox_ambassade.png) no-repeat top right; } .entete.disney { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d3/Picto_infobox_Disney.png) no-repeat top right; } .entete.droit { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/Balance%2C_by_David.svg/40px-Balance%2C_by_David.svg.png) no-repeat top right; } .entete.drone-civil { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Picto_infobox_civil_drone.png) no-repeat top right; background-size: 45px 45px; } .entete.egypte-antique { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/cc/Picto_infobox_ancient_Egypt.png) no-repeat top right; } .entete.entreprise { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/19/Factory_black.png/40px-Factory_black.png) no-repeat top right; } .entete.entreprise-blanc { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0e/Factory_white.png/40px-Factory_white.png) no-repeat top right; } .entete.equitation { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Equestrian_pictogram.svg/35px-Equestrian_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.escalade { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e1/Picto_infobox_escalade.png) no-repeat top right; } .entete.escalade { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f4/Picto_infobox_alpinisme-escalade.png) no-repeat top right; } .entete.escrime { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/02/Fencing_pictogram.svg/35px-Fencing_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.espagne { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/11/Picto_Infobox_Coat_of_Arms_of_Spain.png) no-repeat top right; } .entete.eveque { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b3/Picto_infobox_bishop.png) no-repeat top right; } .entete.factory { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/ff/Picto_infobox_enterprise.png) no-repeat top right; } .entete.floorball { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Floorball_pictogram.svg/35px-Floorball_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.fondeur { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6c/Cross_country_skiing_pictogram.svg/40px-Cross_country_skiing_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.football { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f8/Infobox_Football_pictogram.png) no-repeat top right; } .entete.footballblack { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/86/Picto_infobox_fotbal_2.png) no-repeat top right; } .entete.footUS { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4e/Picto_Foot_US.png) no-repeat top right; } .entete.futsal { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b0/Futsal_pictogram.svg/35px-Futsal_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.golf { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5f/Golf_pictogram.svg/35px-Golf_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.grappe { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/73/Icone_oenobox.png) no-repeat top right; } .entete.gymnastique { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/12/Gymnastics_%28artistic%29_pictogram.svg/35px-Gymnastics_%28artistic%29_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.handball { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/37/Handball_pictogram_white.svg/35px-Handball_pictogram_white.svg.png) no-repeat top right; } .entete.handballblack { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/52/Handball_pictogram.svg/35px-Handball_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.helicoptere { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/fa/Picto_infobox_helicopter.png) no-repeat top right; } .entete.hockey { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/ee/Picto_Infobox_Ice_hockey.png) no-repeat top right; } .entete.hockey-sur-gazon { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6b/Field_hockey_pictogram.svg/35px-Field_hockey_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.hospitaliers { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1e/Picto_infobox_Hospitaliers.png) no-repeat top right; } .entete.humain { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/82/Picto_infobox_manwoman.png) no-repeat top right; } .entete.informatique { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/ae/Picto-infoboxinfo.png) no-repeat top right; } .entete.internet { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/Web-browser-openclipart.svg/45px-Web-browser-openclipart.svg.png) no-repeat top right; } .entete.israel-judaisme { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/a5/Picto_infobox_israel-judaisme.png) no-repeat top right; } .entete.jeu { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/90/Picto_infobox_Game.png) no-repeat top right; } .entete.jeu-role { background: url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d8/Picto_infobox_Jeu_de_rôle.png") no-repeat top right; } .entete.jeuvideo , .entete.jeuvideov3 { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/69/Kontrollikon_1.0d_-_Grey.svg/35px-Kontrollikon_1.0d_-_Grey.svg.png) no-repeat top right; } .entete.judo { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Judo_pictogram.svg/40px-Judo_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.karate { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4e/Karate_pictogram.svg/40px-Karate_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.kayak { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3c/Canoeing_%28flatwater%29_pictogram.svg/35px-Canoeing_%28flatwater%29_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.kickboxing { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f1/Kickboxing_pictogram.svg/40px-Kickboxing_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.lutte { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/12/Wrestling_pictogram.svg/40px-Wrestling_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.macintosh { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/20/Picto_infobox_Macintosh.png) no-repeat top right; } .entete.malte { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e4/Picto_infobox_Malte.png) no-repeat top right; } .entete.map { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/7a/Picto_infobox_map.png) no-repeat top right; } .entete.medecine { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/23/Picto_infobox_med.png) no-repeat top right; } .entete.mets { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/aa/Picto_infobox_mets.png) no-repeat top right; } .entete.militaire { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/03/Picto_infobox_military.png) no-repeat top right; background-size: 45px 45px; } .entete.money, .entete.money_coin { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/67/Money_Coin_Icon.svg/40px-Money_Coin_Icon.svg.png) no-repeat top right; } .entete.montreal-metro, .entete.metro { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/ba/Picto_infobox_Mtl_metro.png) no-repeat top right; } .entete.montreal-train { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/99/Picto_infobox_Mtl_train.png) no-repeat top right; } .entete.moteur-avion { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/9c/Picto_Infobox_moteur_d%27avion.png) no-repeat top right; } .entete.mosque { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/49/Picto_infobox_Mosque.svg/35px-Picto_infobox_Mosque.svg.png) no-repeat top right; } .entete.musee, .entete.museum, .entete.papyrus { background: url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1b/Picto_infobox_papyrus.png") no-repeat top right; } .entete.musique, .entete.music { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/60/Picto_infobox_music.png) no-repeat top right; } .entete.natation { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0a/Swimming_pictogram_white.png/35px-Swimming_pictogram_white.png) no-repeat top right; } .entete.nations-unies { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3a/Picto_infobox_UN.png) no-repeat top right; } .entete.omnisports { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5e/Sport3_icone.svg/35px-Sport3_icone.svg.png) no-repeat top right; } .entete.palace { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5e/Pictogram_infobox_palace.png) no-repeat top right; } .entete.paralympique { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5e/Picto_infobox_Paralympics.png) no-repeat top right; } .entete.persofiction { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/37/Picto_infobox_masks.png) no-repeat top right; } .entete.petrole { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/ba/Picto_Infobox_Oil.png) no-repeat top right; } .entete.planeur { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/54/Picto_infobox_planeur.png) no-repeat top right; } .entete.plateforme { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5d/Picto_Infobox_Oil_Platform.png) no-repeat top right; } .entete.poker { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7d/Crystal_Clear_app_Cardgame-3.svg/50px-Crystal_Clear_app_Cardgame-3.svg.png) no-repeat top right; } .entete.presse { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/39/Picto_infobox_journal-ar.png) no-repeat top right; } .entete.pretendant { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5f/Picto_infobox_pr%C3%A9tendant_%C3%A0_un_tr%C3%B4ne.png) no-repeat top right; } .entete.projet, .entete.project { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/cb/Picto_infobox_tools.png) no-repeat top right; } .entete.psychologie { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/77/Picto_infobox_psycho.png) no-repeat top right; } .entete.quebec { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/21/Picto_infobox_Quebec.png) no-repeat top right; } .entete.recherche { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c1/Picto_infobox_detective.png) no-repeat top right; } .entete.rinkhockey { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3b/Roller_hockey_pictogram.svg/35px-Roller_hockey_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.rome-antique { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3c/Picto_infobox_Roman_military_banner.png) no-repeat top right; } .entete.route { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e7/Infobox_road_pictogram.png) no-repeat top right; } .entete.rugby { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/06/Picto_Infobox_Rugby.png) no-repeat top right; } .entete.rugbyblack { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f4/Rugby_union_pictogram.svg/35px-Rugby_union_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.satellite { background: url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/8d/Picto_infobox_satellite.png") no-repeat top right; } .entete.sautski { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3d/Ski_jumping_pictogram.svg/40px-Ski_jumping_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.science-fiction { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/ed/Picto_infobox_fliyingsaucer.png) no-repeat top right; } .entete.serie-video { background: url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e0/Logo_television_blanc.png") no-repeat top right; background-size: 45px 45px; } .entete.ski-alpin { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a1/Alpine_skiing_pictogram.svg/40px-Alpine_skiing_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.snooker { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0d/Cue_sports_pictogram.svg/40px-Cue_sports_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.software { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/fe/Picto_infobox_software.png) no-repeat top right; } .entete.sport { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/8e/Picto_infobox_Olympic.png) no-repeat top right; } .entete.sport-automobile { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/af/Picto_infobox_sport_auto.png) no-repeat top right; } .entete.squash { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/da/Squash_pictogram.svg/35px-Squash_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.stadium { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fd/Stadium.svg/40px-Stadium.svg.png) no-repeat top right; } .entete.starwars { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f7/Star_Wars_Infobox_Pictogram.png) no-repeat top right; } .entete.surf { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Surfing_pictogram.svg/35px-Surfing_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.taekwondo { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d3/Taekwondo_pictogram.svg/40px-Taekwondo_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.television { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/a6/Picto_infobox_TV-T%26PC.png) no-repeat top right; } .entete.templiers { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/30/Picto_infobox_Templiers.png) no-repeat top right; } .entete.tennis { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ed/Tennis_pictogram_white.svg/35px-Tennis_pictogram_white.svg.png) no-repeat top right; } .entete.tennis-de-table { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9a/Table_tennis_pictogram_white.svg/40px-Table_tennis_pictogram_white.svg.png) no-repeat top right; } .entete.tennis-de-tableblack { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/85/Table_tennis_pictogram.svg/35px-Table_tennis_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.timbre { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b3/Picto_infobox_Stamps.png) no-repeat top right; } .entete.train { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3f/Infobox_train.png) no-repeat top right; } .entete.triathlon { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b1/Triathlon_pictogram.svg/40px-Triathlon_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.ultimate { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e7/Ultimate_pictogram.svg/70px-Ultimate_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.union-europeenne { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c0/Picto_Infobox_Europe.png) no-repeat top right; } .entete.video { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/20/Tango-video-x-generic.png/35px-Tango-video-x-generic.png) no-repeat top right; } .entete.voile { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c1/Sailing_pictogram.svg/40px-Sailing_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.volleyball { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ca/Volleyball_%28indoor%29_pictogram.svg/35px-Volleyball_%28indoor%29_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.water-polo { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0e/Water_polo_pictogram.svg/40px-Water_polo_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } kz5gy5kmxds5zrr0mxu59z879qdpp8n 10 75543 370214 316601 2026-11-02T19:45:14Z Maintenance script 10089 Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup) 370214 sanitized-css text/css .entete.aerostat { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/7e/Picto_infobox_aerostat.png) no-repeat top right; } .entete.aikido { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Aikido_pictogram.svg/40px-Aikido_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.alpinisme { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/df/Picto_infobox_alpinisme.png) no-repeat top right; } .entete.arbitre { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a7/Referee_football_pictogram.svg/35px-Referee_football_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.arc { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8e/Archery_pictogram.svg/35px-Archery_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.archives2 { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d6/Picto_infobox_archives.png) no-repeat top right; } .entete.arduino, .entete.electro { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Arduino_ftdi_chip-1.png) no-repeat top right; } .entete.artiste { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f3/Picto_infobox_artiste.png) no-repeat top right; } .entete.artsmartiauxjap { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/81/Picto_infobox_samourai.png) no-repeat top right; } .entete.association { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ea/Collaboration_logo_infobox.svg/50px-Collaboration_logo_infobox.svg.png) no-repeat top right; } .entete.athletisme { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8f/Athletics_pictogram.svg/40px-Athletics_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.audio { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a6/Gnome-speakernotes.png/35px-Gnome-speakernotes.png) no-repeat top right; } .entete.auteur { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1e/Picto_infobox_auteur.png) no-repeat top right; } .entete.autogire { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e6/Picto_Autogyro.png) no-repeat top right; } .entete.automobile { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/99/Picto_infobox_automobil.png) no-repeat top right; } .entete.avion { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f1/Airplane_silhouette_white.svg/40px-Airplane_silhouette_white.svg.png) no-repeat top right; } .entete.aviron { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/57/Rowing_pictogram.svg/35px-Rowing_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.badminton { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/90/Badminton_pictogram.svg/35px-Badminton_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.baseball { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3c/Baseball_pictogram.svg/35px-Baseball_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.basket-ball { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f4/Picto_Infobox_Basketball.png) no-repeat top right; } .entete.bd { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/2c/Picto_infobox_comicballoon.png) no-repeat top right; } .entete.biathlon { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/00/Biathlon_pictogram.svg/40px-Biathlon_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.biere { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/04/Picto_infobox_beer.png) no-repeat top right; } .entete.book, .entete.universite { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/42/Picto_infobox_book.png) no-repeat top right; } .entete.boxe { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c2/Boxing_pictogram.svg/35px-Boxing_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.calendrier { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4a/Almanacco.png) no-repeat top right; } .entete.camera { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/80/Camera-photo.svg/120px-Camera-photo.svg.png) no-repeat top right; } .entete.canada { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/6a/Picto_infobox_Canada.png) no-repeat top right; } .entete.cardinal { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/03/Picto_infobox_cardinal.png) no-repeat top right; } .entete.catch { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/79/Picto_infobox_catch.png) no-repeat top right; } .entete.chateau { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5c/Picto_infobox_chateau.png) no-repeat top right; } .entete.chimie { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Picto_infobox_chemistry_HUN.png) no-repeat top right; } .entete.cinema { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/ea/Picto_infobox_cinema.png) no-repeat top right; } .entete.commonwealth { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/db/Picto_infobox_Commonwealth.png) no-repeat top right; } .entete.communication { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/a2/Picto_infobox_antenna.png) no-repeat top right; } .entete.cyclisme { background: url("//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/86/Cycling_%28road%29_pictogram.svg/45px-Cycling_%28road%29_pictogram.svg.png") no-repeat top right; } .entete.deportation { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e0/Picto_Infobox_deportation.png) no-repeat top right; } .entete.diplomatie { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e0/Picto_infobox_ambassade.png) no-repeat top right; } .entete.disney { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d3/Picto_infobox_Disney.png) no-repeat top right; } .entete.droit { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/Balance%2C_by_David.svg/40px-Balance%2C_by_David.svg.png) no-repeat top right; } .entete.drone-civil { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Picto_infobox_civil_drone.png) no-repeat top right; background-size: 45px 45px; } .entete.egypte-antique { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/cc/Picto_infobox_ancient_Egypt.png) no-repeat top right; } .entete.entreprise { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/19/Factory_black.png/40px-Factory_black.png) no-repeat top right; } .entete.entreprise-blanc { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0e/Factory_white.png/40px-Factory_white.png) no-repeat top right; } .entete.equitation { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Equestrian_pictogram.svg/35px-Equestrian_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.escalade { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e1/Picto_infobox_escalade.png) no-repeat top right; } .entete.escalade { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f4/Picto_infobox_alpinisme-escalade.png) no-repeat top right; } .entete.escrime { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/02/Fencing_pictogram.svg/35px-Fencing_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.espagne { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/11/Picto_Infobox_Coat_of_Arms_of_Spain.png) no-repeat top right; } .entete.eveque { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b3/Picto_infobox_bishop.png) no-repeat top right; } .entete.factory { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/ff/Picto_infobox_enterprise.png) no-repeat top right; } .entete.floorball { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Floorball_pictogram.svg/35px-Floorball_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.fondeur { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6c/Cross_country_skiing_pictogram.svg/40px-Cross_country_skiing_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.football { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f8/Infobox_Football_pictogram.png) no-repeat top right; } .entete.footballblack { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/86/Picto_infobox_fotbal_2.png) no-repeat top right; } .entete.footUS { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4e/Picto_Foot_US.png) no-repeat top right; } .entete.futsal { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b0/Futsal_pictogram.svg/35px-Futsal_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.golf { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5f/Golf_pictogram.svg/35px-Golf_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.grappe { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/73/Icone_oenobox.png) no-repeat top right; } .entete.gymnastique { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/12/Gymnastics_%28artistic%29_pictogram.svg/35px-Gymnastics_%28artistic%29_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.handball { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/37/Handball_pictogram_white.svg/35px-Handball_pictogram_white.svg.png) no-repeat top right; } .entete.handballblack { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/52/Handball_pictogram.svg/35px-Handball_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.helicoptere { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/fa/Picto_infobox_helicopter.png) no-repeat top right; } .entete.hockey { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/ee/Picto_Infobox_Ice_hockey.png) no-repeat top right; } .entete.hockey-sur-gazon { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6b/Field_hockey_pictogram.svg/35px-Field_hockey_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.hospitaliers { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1e/Picto_infobox_Hospitaliers.png) no-repeat top right; } .entete.humain { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/82/Picto_infobox_manwoman.png) no-repeat top right; } .entete.informatique { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/ae/Picto-infoboxinfo.png) no-repeat top right; } .entete.internet { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/Web-browser-openclipart.svg/45px-Web-browser-openclipart.svg.png) no-repeat top right; } .entete.israel-judaisme { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/a5/Picto_infobox_israel-judaisme.png) no-repeat top right; } .entete.jeu { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/90/Picto_infobox_Game.png) no-repeat top right; } .entete.jeu-role { background: url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d8/Picto_infobox_Jeu_de_rôle.png") no-repeat top right; } .entete.jeuvideo , .entete.jeuvideov3 { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/69/Kontrollikon_1.0d_-_Grey.svg/35px-Kontrollikon_1.0d_-_Grey.svg.png) no-repeat top right; } .entete.judo { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Judo_pictogram.svg/40px-Judo_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.karate { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4e/Karate_pictogram.svg/40px-Karate_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.kayak { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3c/Canoeing_%28flatwater%29_pictogram.svg/35px-Canoeing_%28flatwater%29_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.kickboxing { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f1/Kickboxing_pictogram.svg/40px-Kickboxing_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.lutte { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/12/Wrestling_pictogram.svg/40px-Wrestling_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.macintosh { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/20/Picto_infobox_Macintosh.png) no-repeat top right; } .entete.malte { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e4/Picto_infobox_Malte.png) no-repeat top right; } .entete.map { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/7a/Picto_infobox_map.png) no-repeat top right; } .entete.medecine { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/23/Picto_infobox_med.png) no-repeat top right; } .entete.mets { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/aa/Picto_infobox_mets.png) no-repeat top right; } .entete.militaire { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/03/Picto_infobox_military.png) no-repeat top right; background-size: 45px 45px; } .entete.money, .entete.money_coin { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/67/Money_Coin_Icon.svg/40px-Money_Coin_Icon.svg.png) no-repeat top right; } .entete.montreal-metro, .entete.metro { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/ba/Picto_infobox_Mtl_metro.png) no-repeat top right; } .entete.montreal-train { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/99/Picto_infobox_Mtl_train.png) no-repeat top right; } .entete.moteur-avion { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/9c/Picto_Infobox_moteur_d%27avion.png) no-repeat top right; } .entete.mosque { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/49/Picto_infobox_Mosque.svg/35px-Picto_infobox_Mosque.svg.png) no-repeat top right; } .entete.musee, .entete.museum, .entete.papyrus { background: url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1b/Picto_infobox_papyrus.png") no-repeat top right; } .entete.musique, .entete.music { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/60/Picto_infobox_music.png) no-repeat top right; } .entete.natation { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0a/Swimming_pictogram_white.png/35px-Swimming_pictogram_white.png) no-repeat top right; } .entete.nations-unies { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3a/Picto_infobox_UN.png) no-repeat top right; } .entete.omnisports { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5e/Sport3_icone.svg/35px-Sport3_icone.svg.png) no-repeat top right; } .entete.palace { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5e/Pictogram_infobox_palace.png) no-repeat top right; } .entete.paralympique { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5e/Picto_infobox_Paralympics.png) no-repeat top right; } .entete.persofiction { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/37/Picto_infobox_masks.png) no-repeat top right; } .entete.petrole { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/ba/Picto_Infobox_Oil.png) no-repeat top right; } .entete.planeur { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/54/Picto_infobox_planeur.png) no-repeat top right; } .entete.plateforme { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5d/Picto_Infobox_Oil_Platform.png) no-repeat top right; } .entete.poker { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7d/Crystal_Clear_app_Cardgame-3.svg/50px-Crystal_Clear_app_Cardgame-3.svg.png) no-repeat top right; } .entete.presse { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/39/Picto_infobox_journal-ar.png) no-repeat top right; } .entete.pretendant { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5f/Picto_infobox_pr%C3%A9tendant_%C3%A0_un_tr%C3%B4ne.png) no-repeat top right; } .entete.projet, .entete.project { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/cb/Picto_infobox_tools.png) no-repeat top right; } .entete.psychologie { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/77/Picto_infobox_psycho.png) no-repeat top right; } .entete.quebec { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/21/Picto_infobox_Quebec.png) no-repeat top right; } .entete.recherche { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c1/Picto_infobox_detective.png) no-repeat top right; } .entete.rinkhockey { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3b/Roller_hockey_pictogram.svg/35px-Roller_hockey_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.rome-antique { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3c/Picto_infobox_Roman_military_banner.png) no-repeat top right; } .entete.route { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e7/Infobox_road_pictogram.png) no-repeat top right; } .entete.rugby { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/06/Picto_Infobox_Rugby.png) no-repeat top right; } .entete.rugbyblack { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f4/Rugby_union_pictogram.svg/35px-Rugby_union_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.satellite { background: url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/8d/Picto_infobox_satellite.png") no-repeat top right; } .entete.sautski { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3d/Ski_jumping_pictogram.svg/40px-Ski_jumping_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.science-fiction { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/ed/Picto_infobox_fliyingsaucer.png) no-repeat top right; } .entete.serie-video { background: url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e0/Logo_television_blanc.png") no-repeat top right; background-size: 45px 45px; } .entete.ski-alpin { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a1/Alpine_skiing_pictogram.svg/40px-Alpine_skiing_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.snooker { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0d/Cue_sports_pictogram.svg/40px-Cue_sports_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.software { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/fe/Picto_infobox_software.png) no-repeat top right; } .entete.sport { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/8e/Picto_infobox_Olympic.png) no-repeat top right; } .entete.sport-automobile { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/af/Picto_infobox_sport_auto.png) no-repeat top right; } .entete.squash { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/da/Squash_pictogram.svg/35px-Squash_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.stadium { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fd/Stadium.svg/40px-Stadium.svg.png) no-repeat top right; } .entete.starwars { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f7/Star_Wars_Infobox_Pictogram.png) no-repeat top right; } .entete.surf { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Surfing_pictogram.svg/35px-Surfing_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.taekwondo { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d3/Taekwondo_pictogram.svg/40px-Taekwondo_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.television { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/a6/Picto_infobox_TV-T%26PC.png) no-repeat top right; } .entete.templiers { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/30/Picto_infobox_Templiers.png) no-repeat top right; } .entete.tennis { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ed/Tennis_pictogram_white.svg/35px-Tennis_pictogram_white.svg.png) no-repeat top right; } .entete.tennis-de-table { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9a/Table_tennis_pictogram_white.svg/40px-Table_tennis_pictogram_white.svg.png) no-repeat top right; } .entete.tennis-de-tableblack { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/85/Table_tennis_pictogram.svg/35px-Table_tennis_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.timbre { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b3/Picto_infobox_Stamps.png) no-repeat top right; } .entete.train { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3f/Infobox_train.png) no-repeat top right; } .entete.triathlon { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b1/Triathlon_pictogram.svg/40px-Triathlon_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.ultimate { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e7/Ultimate_pictogram.svg/70px-Ultimate_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.union-europeenne { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c0/Picto_Infobox_Europe.png) no-repeat top right; } .entete.video { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/20/Tango-video-x-generic.png/35px-Tango-video-x-generic.png) no-repeat top right; } .entete.voile { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c1/Sailing_pictogram.svg/40px-Sailing_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.volleyball { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ca/Volleyball_%28indoor%29_pictogram.svg/35px-Volleyball_%28indoor%29_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } .entete.water-polo { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0e/Water_polo_pictogram.svg/40px-Water_polo_pictogram.svg.png) no-repeat top right; } kz5gy5kmxds5zrr0mxu59z879qdpp8n 10 75545 370215 316603 2026-11-02T19:45:16Z Maintenance script 10089 Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup) 370215 sanitized-css text/css /* Infobox V3 */ div.infobox_v3 { padding: 4px; width: 25em !important; background: #f9f9f9; border: 1px solid #aaa; clear: left; float: left; font-size: 0.9em; line-height: 1.4; margin: 0 0 0.5em 1em; max-width: 325px; word-wrap: break-word; } .infobox_v3 .secTable{ border-radius: unset; color: inherit; margin: unset !important; border: unset; } .infobox_v3 .entete { display: table; height: 45px; width: 100%; font-weight: bold; text-align: center; font-size: 1.4em; line-height: 1.1; margin-bottom: 10px; background-color: #dfedff; } .infobox_v3 .entete > div { display: table-cell; vertical-align: middle; padding: 3px; } .infobox_v3:not(.large) .entete.icon > div { padding: 3px 48px; } /* الصور */ .infobox_v3 .images { text-align: center; display: flex; justify-content: space-around; align-items: center; } .infobox_v3 .images a { max-width: 100%; flex: 0 0 auto; /* be kind ie11 */ } .infobox_v3 .deux-images a { max-width: 48%; } .infobox_v3 .images img { max-width: 100%; height: auto; } .infobox_v3 .legend { font-size: 0.9em; text-align: center; margin: 5px 0 8px 0; } /* الجداول */ .infobox_v3 table , .secTable{ width: 100%; margin: 2px 0; table-layout: fixed; border-collapse: separate; } .infobox_v3 th[scope="col"] { text-align: center; word-wrap: normal; } .infobox_v3 th[scope=row] { text-align: right; padding-right: 10px; width: 8em; max-width: 140px; word-wrap: normal; background-color:#F3F3F3; } .infobox_v3 th[scope=row], .infobox_v3 td { padding-top: 4px; vertical-align: super; } .infobox_v3 th[scope=row].middle { vertical-align: middle; } .infobox_v3.bordered th[scope=row], .infobox_v3.bordered td { padding-bottom: 4px; border-top: 1px solid #dfedff; } .infobox_v3.bordered caption.bordered { margin: 0 0 -1px 0; } .infobox_v3 tr.left td { text-align: right; } .infobox_v3 tr.vborder td { border-left: 1px dotted #aaa; } .infobox_v3 tr.vborder td:first-child { border-left: none; } .infobox_v3 td.data { text-align: center; } .infobox_v3 tr:first-child ul:first-child { margin-top: 0; } .infobox_v3 .url { direction: ltr; text-align: left; font-size: 0.9em; } /* عناوين الأقسام والجداول */ .infobox_v3 p.bloc, .infobox_v3 caption { font-weight: bold; text-align: center; line-height: 1.1; margin: 0 0 2px 0; padding: 4px; background: #dfedff; } .infobox_v3 p.bloc { margin: 5px 0; } .infobox_v3 caption.bordered, .infobox_v3 p.bordered { border-top: 1px solid #dfedff; border-bottom: 1px solid #dfedff; background: transparent; } .infobox_v3 .bordered.navbar, .infobox_v3 .bordered.nav { padding-top: 4px; border-bottom: 0; } .infobox_v3 caption.hidden { margin: 0 !important; padding: 0 !important; } /* Séparateur */ .infobox_v3 .hr { font-size: 1px; line-height: 1px; margin: 5px 0; background-color: #dfedff; clear: both; } .infobox_v3 .hr.collapse { margin: 5px 0 -8px 0; } /* Tnavbar */ .infobox_v3 .navbar { text-align: right; font-size: 0.8em !important; line-height: 1.1; margin: 8px 0 0; } .infobox_v3 .navbar .plainlinks { float: right; } /* Navigateur */ .infobox_v3 .overflow { overflow: hidden; width: 100% } .infobox_v3 .prev a, .infobox_v3 .prev_bloc { background: url("//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/10/ArrowRightNavbox.svg/12px-ArrowRightNavbox.svg.png") no-repeat right center; float: right; max-width:70%; /* 40%;*/ padding: 3px 18px 3px 3px; text-align: right; background-color:#F3F3F3; margin : 3px; } .infobox_v3 .next a, .infobox_v3 .next_bloc { background: url("//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/49/ArrowLeftNavbox.svg/12px-ArrowLeftNavbox.svg.png") no-repeat left center; float: left; max-width:70%; /* 40%;*/ padding: 3px 3px 3px 18px; text-align: left; background-color:#F3F3F3; direction:ltr; margin : 3px; } /* Divers */ .infobox_v3 table.maillot-equipe td { padding: 0; } .infobox_v3 table.maillot-equipe { table-layout: auto; } .infobox_v3 a.NavToggle { position: unset; } .mwe-math-mathml-a11y { width: auto !important; height: auto !important; } ho6r4v8mcg31glenmkb345vvn97j42u 0 76570 370194 325988 2026-11-02T15:37:28Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370194 wikitext text/x-wiki {{هراړخيز مالوماتبکس}}'''ښکته بابر یا کښته بابر''' [[افغانستان|د افغانستان]] په سوېل کي د [[کندهار ولايت]] [[ارغنداب|د ارغنداب ولسوالۍ]] يو کلي دى چي د ٢٠١٠ کال په اکتوبر او نومبر کي د امريکايي پوځيانو له خوا ويجاړ سو. <ref name="acker2">Ackerman, Spencer: [https://www.wired.com/dangerroom/2011/02/i-flattened-afghan-villages/ ‘Why I Flattened Three Afghan Villages’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131007103241/http://www.wired.com/dangerroom/2011/02/i-flattened-afghan-villages/ |date=2013-10-07 }}. ''[[Wired (magazine)|Wired Magazine]]'', 1 February 2011.</ref> د 2010 کال په مني کي د متحده ایالاتو اردو په افغانستان کي د متحده ایالاتو د ولسمشر [[باراک حسين اوباما|بارک اوباما]] د پراخو سرتیرو د زیاتولو ستراتیژۍ د یوې برخي په توګه په کندهار کي د ډریګن برید عملیات پیل کړل. <ref name="hastings">Hastings, Deborah, "[http://www.aolnews.com/2010/09/27/operation-dragon-strike-battle-for-kandahar-begins/ Operation Dragon Strike: Battle for Kandahar Begins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181004195940/http://www.aolnews.com/2010/09/27/operation-dragon-strike-battle-for-kandahar-begins/ |date=2018-10-04 }}, ''AOL News'', 27 September 2010.</ref> د یادو عملیاتو په جریان کي په ارغنداب کي د زیاتو تلفاتو له لیدلو وروسته د امریکا د 1-320 ساحوي توپخانې ډګرمن ډېوېډ ایس فلین، چې د 101 هوايي فرقې یوه برخه ګڼل کېده، په ځینو کلیو کي خلکو ته امر وکړ چي پخپلو سیمو کي چاودېدونکي توکي خراب او یا هم خپل کلي پریږدي، ترڅو امریکایي ځواکونه یې له منځه یوسي. فلین وروسته څرګنده کړه چي کلی د خلکو تر وتلو وروسته له چاودیدونکو توکو ډک وو، <ref name="ricks">Flynn, David, [http://ricks.foreignpolicy.com/posts/2011/01/24/the_battalion_commander_debates_the_blogger_iii "I Acted After a Great Deal of Deliberative Planning."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130530195345/http://ricks.foreignpolicy.com/posts/2011/01/24/the_battalion_commander_debates_the_blogger_iii |date=2013-05-30 }} Thomas Rick's ''Foreign Policy'' Blog, 24 January 2011.</ref> یاده ادعا ''د نیویارک ټایمز'' لخوا هم تکرار سوه. <ref name="norland">Norland, Rod and Taimoor Shah: [https://www.nytimes.com/2010/11/17/world/asia/17afghan.html NATO is Razing Booby-Trapped Afghan Homes]. ''[[The New York Times]]'', 16 November 2010.</ref> [[ارغنداب|د ارغنداب]] ولسوال شاه محمد احمدي وویل د امریکایانو له لوري د ذکرسوي پیښي وروسته وویل چي د ده او د سيمي د اوسېدونکو په هوکړه باندي شپږ کلي له منځه وړل سوي دي. <ref name="norland"/> == سرچينې == jopzd0pc9tqd36vlltvz3ixqnblvzl6 8 77051 370205 324833 2026-11-02T19:44:59Z Maintenance script 10089 Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup) 370205 javascript text/javascript /** * * @author Af420 * @file scrollUpButton.js * @license GPL v3 */ $(function scrollUpButton() { var $window = $(window); var scrollButtonIcon = '//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/59/Font_Awesome_5_regular_arrow-circle-up_blue.svg'; if (!document.implementation.hasFeature('http://www.w3.org/TR/SVG11/feature#Image', '1.1')) { scrollButtonIcon = '//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/59/Font_Awesome_5_regular_arrow-circle-up_blue.svg/32px-Font_Awesome_5_regular_arrow-circle-up_blue.svg.png'; } var changeOpacity = function changeOpacity(event) { event.currentTarget.style.opacity = event.type === 'mouseenter' ? '1' : '0.7'; }; var scrollTop = function scrollTop(height) { $('html, body').animate({ scrollTop: height }, 660); }; var $scrollButton = $('<img>').addClass('noprint').attr({ draggable: 'false', src: scrollButtonIcon }).css({ display: 'none', position: 'fixed', left: '18px', cursor: 'pointer', opacity: '0.7', '-moz-user-select': 'none', '-webkit-user-select': 'none', 'user-select': 'none' }); var $scrollDownButton = $scrollButton.clone().attr('id', 'scrollDownButton-pswiki').css('transform', 'rotate(180deg)').on('click', function () { scrollTop(($(document).height() || 0) - ($window.height() || 0)); }); var $scrollUpButton = $scrollButton.clone().attr('id', 'scrollUpButton-pswiki').on('click', function () { scrollTop(0); }); var $elements = [$scrollDownButton, $scrollUpButton]; $elements.forEach(function ($element) { $element.on('mouseenter mouseleave', changeOpacity).appendTo(document.body); }); var fadeIn = function fadeIn() { $elements.forEach(function ($element) { $element.fadeIn('slow'); }); }; var fadeOut = function fadeOut() { $elements.forEach(function ($element) { $element.fadeOut('slow'); }); }; var right = function right(px) { $elements.forEach(function ($element) { $element.css('right', px ? px + 'px' : 'unset'); }); }; var left = function left(px) { $elements.forEach(function ($element) { $element.css('left', px ? px + 'px' : 'unset'); }); }; var mediaQueryList = window.matchMedia('(min-width: 1400px)'); var isVector2022Match = false; if (mw.config.get('skin') === 'vector-2022') { var mediaQueryHandler = function mediaQueryHandler(event) { if (event.matches) { isVector2022Match = true; left(8); } else { isVector2022Match = false; left(18); } }; // Check mediaQueryList as Safari doesn't have support for mediaQueryList.addEventListener try { mediaQueryList.addEventListener('change', mediaQueryHandler); } catch (e) { mediaQueryList.addListener(mediaQueryHandler); } if (mediaQueryList.matches) { isVector2022Match = true; left(8); } } var scrollButtonTimer; $window.on('scroll selectionchange', function () { var dingHeight = $('#bluedeck_ding>div').height() || 0; var vector2022Height = isVector2022Match ? 24 : 0; $scrollDownButton.css('bottom', dingHeight + vector2022Height + 24 + 'px'); $scrollUpButton.css('bottom', dingHeight + vector2022Height + 65 + 'px'); if (mw.config.get('wgGEHelpPanelEnabled') && $('#mw-ge-help-panel-cta-button').length || $('#cat_a_lot').length || $('#proveit').length || $('.wordcount').length) { right(10); } else { right(); } var windowScrollTop = $window.scrollTop() || 0; if (windowScrollTop > 60) { fadeIn(); } else { fadeOut(); } clearTimeout(scrollButtonTimer); scrollButtonTimer = setTimeout(fadeOut, 2000); }); $elements.forEach(function ($element) { $element.on('mouseenter', function () { clearTimeout(scrollButtonTimer); }); }); }); oypo0os2inp6olnmoa8opdue290xdsg 0 79942 370192 364709 2026-11-02T15:27:27Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370192 wikitext text/x-wiki کلتوری ادغام هغه بهیر دی چې په کې یوه اقلیتي ډله یا کلتور د ټولنې له اکثریت ډلې سره یو ځای کېږي یا د بلې ډلې بشپړ یا ځینې ارزښتونه، کړه وړه او باورونه د ځان کوي.<ref name=":1">{{Cite book |last=Spielberger |first=Charles |url=https://archive.org/details/encyclopediaappl03spie |title=Encyclopedia of Applied Psychology |publisher=Academic Press |year=2004 |isbn=9780126574104 |location=New York |pages=[https://archive.org/details/encyclopediaappl03spie/page/n576 615] |url-access=limited}}</ref> د کلتوري ادغام په بېلابېلو ډولونو کې بشپړ ادغام یا جبري ادغام هم شامل دي. بشپړ ادغام د همدې دوو اصلي ډلو تر ټولو ډېر غالب کار دی، ځکه چې دا کار ناګهانه رامنځته کېږي. کله چې دا د یوې سیاسي ایډیالوژي په توګه کارول کېږي، نو ادغامول بیا د حکومت هغو پالیسیو ته ویل کېږي چې په قصدي توګه غواړي قومي ډلې په یوه ملي کلتور کې سره را ټولې کړي.<ref name=":03">{{Cite web|title=Cultural Assimilation|url=http://www.govtgirlsekbalpur.com/Study_Materials/Geography/Part2_Hons_Geog_Module7_UnitIII_TOPIC3-4_Cultural_Assimilation.pdf|access-date=2024-11-02|archive-date=2024-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20241004123500/http://www.govtgirlsekbalpur.com/Study_Materials/Geography/Part2_Hons_Geog_Module7_UnitIII_TOPIC3-4_Cultural_Assimilation.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.dictionary.com/browse/assimilationism|title=assimilationism|website=Dictionary.com|publisher=Rock Holdings}}</ref> د کلتوري ادغام په درشل کې، له اقلیت ډلو څخه تمه کېږي چې د ژبې او ظاهر له مخې او همداشان د ټولنیزو-اقتصادي عواملو له لارې چې تر ټولو زیات مهم یې په کلتوري ټولنو او سیمه ییز اشتغال کې جذبول دي، د ورځنیو کړو وړو له غالب کلتور سره ځانونه اعیار کړي.<ref>{{Cite web|title=Cultural Assimilation|url=https://norwalkcc.libguides.com/c.php?g=572609&p=3998124#:~:text=Assimilation%20is%20a%20much%20contested,benefit%20from%20full%20citizenship%20status.}}{{Dead link|date=December 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> د کلتوري ادغام ځینې ډولونه یې د کلتور منلو په توګه دي چې په هغه کې د اقلیت یوه ډله یا کلتور په بشپړ ډول سره په حاکم کلتور کې مدغم کېږي، کوم چې په کې د اقلیت کلتور برجسته ځانګړنې ډېرې کمې مشهودي وي یا په بشپړ ډول هېڅ نه وي. په داسې حال کې چې د کلتوري ادغام په نورو ډولونو کې بیا داسې نه وي، هغه ګڼ کلتوریزې ټولنې چېرې چې یوه اقلیت ډله په یوه ټولنه کې د کلتوري خپراوي یا عملي دلایلو له مخې د غالب کلتور ځینې ټاکلي اړخونه تر لاسه کوي، خو تر څنګ یې د خپل اصلي کلتور هم خوندي ساتي. د یوه مفهوم له مخې کلتوري ادغام د بل د کلتور د منلو په معنی ده. د تاریخ په اوږدو کې د کلتوري ادغام بېلابېل ډولونه راغلي دي. <ref name=":02">{{Cite web|title=assimilation {{!}} Definition, History, & Facts|url=https://www.britannica.com/topic/assimilation-society|website=Encyclopædia Britannica|language=en|access-date=2020-05-28}}</ref><ref name=":12">{{Cite book |last=Spielberger |first=Charles |url=https://archive.org/details/encyclopediaappl03spie |title=Encyclopedia of Applied Psychology |publisher=Academic Press |year=2004 |isbn=9780126574104 |location=New York |pages=[https://archive.org/details/encyclopediaappl03spie/page/n576 615] |url-access=limited}}</ref><ref name=":2">{{Cite book |last=Abe |first=David K. |title=Rural Isolation and Dual Cultural Existence: The Japanese-American Kona Coffee Community |date=2017-07-19 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=9783319553023 |location=Cham |pages=17–18}}</ref><ref>{{Cite book |last=Carter |first=Prudence L. |url=https://books.google.com/books?id=IlChlkDIy74C&q=%22cultural+assimilation%22+definition&pg=PT32 |title=Keepin' It Real: School Success Beyond Black and White |date=2005-09-15 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780199883387 |language=en}}</ref> ادغام یا یوشانوالی همداشان کېدای شي مخ پر زیاتیدونکي کلتور جوړونه په ځان کې ولري، چې په هغه کې یو کس د خپل پلرني کلتور د ځایناستوالي پر ځای، خپلې اوسنۍ کلتوري کارنامې ته پراختیا ورکوي.<ref name=":22">{{Cite book |last=Abe |first=David K. |title=Rural Isolation and Dual Cultural Existence: The Japanese-American Kona Coffee Community |date=2017-07-19 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=9783319553023 |location=Cham |pages=17–18}}</ref> == عمومي کتنه == کلتوري ادغام کېدای شي د ډلې وضعیت ته په کتو سره چټک یا تدریجي بدلون ولري. بشپړ ادغام بیا هغه مهال رامنځته کېږي چې د یوې ټولنې غړي د حاکمې ډلې له غړو څخه د توپیر وړ نه وي.<ref name=":24">{{Cite book |last=Abe |first=David K. |title=Rural Isolation and Dual Cultural Existence: The Japanese-American Kona Coffee Community |date=2017-07-19 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=9783319553023 |location=Cham |pages=17–18}}</ref> دا چې ایا کومه مشخصه ډله جذب شي که نه، دا موضوع زیاتره د ډلې د غړو او هم د ټولنې د نورو غړو له خوا تر مناقشې لاندې وي. کلتوري ادغام هېڅ ډول ټولنیز ورته والی نه تضمینوي. د کلتورونو تر منځ جغرافیايي او نور طبیعي خنډونه ان که د غالب کلتور له خوا رامنځته شوي وي، ښايي له کلتوري اړخه متفاوت واوسي. کلتوري یوشانوالی کېدای شي په اتومات یا اجباري توګه رامنځته شي، خو اجباري ادغام بیا هغه وخت رامنځته کېږي چې حاکم کلتور د اجباري ادغام لپاره بېلابېلې وسیلې وکاروي.<ref name=":032">{{Cite web|title=Cultural Assimilation|url=http://www.govtgirlsekbalpur.com/Study_Materials/Geography/Part2_Hons_Geog_Module7_UnitIII_TOPIC3-4_Cultural_Assimilation.pdf}}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> د ادغام بېلابېل ډولونه له هغې ډلې اجباري کلتوري ادغام په ځانګړې ډول د استعمار په دوره کې په ۱۸مه، ۱۹مه او ۲۰مه پېړۍ کې د بومي خلکو په خاطر کاریده. په دې ډول ادغام کې د مذهب بدلول، د کورنیو بېلول، د جنسیتي نقشونو بدلول، د بهرنیو ځواکونو تر منځ د ملکیتونو وېش، د سیمه ییزو اقتصادونو له منځه وړل او د تلپاتې خوراکي زنځیر له منځه وړل شامل وو. څه دا کار د استعمار له خوا کېږي یا په یوه ملت کې دننه، خو د اجباري یوشانوالی لارې چارې تل ثابتې نه وي، ځکه دا کار د بغاوتونو لامل ګرځي او د کلتوري نورمونو د کنټرول په خاطر د ځواکونو د پاشل کېدو لامل ګرځي.  زیاتره هغه کلتورونه چې د اجباري ادغام له لارې د بېلابېلو کلتوري کړنو تر سره کولو ته اړ کېږي، بېرته خپلو بومي او اصلي کړنو او مذهب ته ورګرځي، کوم چې د نورو حاکمو ځواکونو له ارزښتونو او کلتور سره بېل دي. سربېره پر دې، د تاریخ په اوږدو کې، داوطلبانه جذب زیاتره د غالب یا حاکم کلتور د فشار پر وړاندې یو ډول ځواب دی او له هغو سره ځان اعیارول د د خلکو د امنیت د ساتنې په خاطر یو ډول حل لاره ده. د داوطلبانه کلتوري یوشانوالي بېلګه کېدای شي په هسپانیا کې د عقایدو د تفتیش په دوره کې ومومو، هغه مهال کله چې یهودانو او مسلمانانو د روم کاتولیک کلیسا د خپل دین په توګه ومنله، خو بیا هم تر اوسه پورې زیاتره خلک په خصوصي توګه د خپلو ادیانو پر ارشاداتو باندې عمل کوي. دا ډول جذب د حاکم ځواک د متقاعد کولو لپاره کارول کېږي، چې ګواکې دا جذب په سوله ییزه توګه تر سره شوی، خو داوطلبانه جذب یا یوشانوالی بیا په دې معنی نه ده چې هغو خلکو دې تپل شوی کلتور یا عقاید په بشپړه توګه سره منلي وي.<ref name=":033">{{Cite web|title=Cultural Assimilation|url=http://www.govtgirlsekbalpur.com/Study_Materials/Geography/Part2_Hons_Geog_Module7_UnitIII_TOPIC3-4_Cultural_Assimilation.pdf|access-date=2024-11-02|archive-date=2024-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20241004123500/http://www.govtgirlsekbalpur.com/Study_Materials/Geography/Part2_Hons_Geog_Module7_UnitIII_TOPIC3-4_Cultural_Assimilation.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name=":022">{{Cite web|title=assimilation {{!}} Definition, History, & Facts|url=https://www.britannica.com/topic/assimilation-society|website=Encyclopædia Britannica|language=en|access-date=2020-05-28}}</ref> د «ادغام/یوشانوالی/جذب» اصطلاح اکثراً نه یوازې د بومي خلکو په اړه کارول کېږي، بلکې پر هغو کډوالو باندې هم کارول کېږي چې په یوه نوې خاوره کې مېشت شوي وي. یو نوی کلتور او نوي کړه وړه له اصلي کلتور څخه د اړیکو او خبرو اترو له لارې تر لاسه کېږي. ادغام داسې ګڼي چې یو نسبتاً کمزوری کلتور په یوه واحد کلتور کې یو ځای کېږي. دا بهیر د هر کلتور تر منځ د اړیکو او راکړې ورکړې له لارې رامنځته کېږي. د ادغام اوسنی تعریف معمولاً کډوالو ته اطلاق کېږی، خو په ګڼ کلتوریزه ټولنه کې، کلتوري ادغام په ټوله نړۍ او بېلابېلو ټولنیزو برخو کې رامنځته کېدای شي، چې یوې مشخصې سیمې پورې محدود نه وي. == د کډوالو ادغام == ټولنیز پوهان د کډوالو د ادغام د ارزونې لپاره پر څلورو اصلي شاخصونو باندې تکیه کوي: ټولنیزاقتصادي وضعیت، جغرافیایي وېشنه، د دویمې ژبې د زده کړې او د ودونو له لارې. ویلیام اې. وې. کلارک په متحده ایالاتو کې د کډوالو ادغام داسې تعریفوي: دا د امریکايي ټولنې د ټولنیز تحرک په اړه د پوهیدو یوه لاره او هغه بهیر دی چې په اتومات ډول او زیاتره په ناغوښتل شوې توګه د اکثریت او اقلیت ډلو تر منځ د راکړې ورکړې په جریان کې رامنځته کېږي.<ref name="Clark">{{Cite book |last=Clark |first=W. |url=https://archive.org/details/immigrantsameric0000clar |title=Immigrants and the American Dream: Remaking the Middle Class |publisher=Guilford Press |year=2003 |isbn=978-1-57230-880-0 |location=New York |url-access=registration}}</ref><ref name="Waters">{{Cite journal|last1=Waters|first1=Mary C.|last2=Jiménez|first2=Tomás R.|title=Assessing Immigrant Assimilation: New Empirical and Theoretical Challenges|journal=[[Annual Review of Sociology]]|volume=31|issue=1|year=2005|pages=105–125|doi=10.1146/annurev.soc.29.010202.100026|s2cid=9815854|url=http://nrs.harvard.edu/urn-3:HUL.InstRepos:3203280}} {{Dead link|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> څېړنو همداشان د کډوالو د ادغام مثبت اغېزې په ډاګه کړې دي. هغه څېړنه چې په ۲۰۱۰ کال کې د بلیکلي او چاین له خوا تر سره شوه په کې وموندل شول چې هغه خلک کوم چې په نهه کلنۍ یا تر هغه وړاندې د امریکا متحده ایالاتو ته له یوه بل غیر انګریزې ژبې هېواد څخه راځي، د هغو انګریزې ژبو هېوادونو د ماشومانو په څېر د انګریزې ژبې ویلو ته تمایل لري. برعکس، هغه کسان چې له یوه بل غیرانګریزې ژبې هېواد څخه له نهه کلنۍ وروسته امریکا ته راځي، هغوی د انګریزې په ژبه کې هومره مهارت نه لري او دا کچه د عمر په زیاتوالې سره لا کمزورې کېږي. دغې څېړنې همداشان په ډاګه کړه چې ټولنیز کلتوري اغېزې لکه هغه چې د انګریزې ژبې مهارتونه یې ښه دي هغوی نه غواړي ژر واده وکړي، زیاتره یې طلاق اخلي، ډېر کم ماشومان لري او د دوی له عمر سره برابر مېړه/ښځه لري. اټکل کېږي چې هغه خلک کوم چې انګریزې یې ښه روانه زده وي، د هغوی عاید هم ۳۳ سلنه زیات وي. د ویرکویټین له خوا په ۲۰۱۴ کال کې یوې څېړنې وموندله چې د کډوالو ماشومان چې د ادغام او یوشانوالي په لاره تللي دي د خپلو همزولو تر منځ نسبت هغو ته چې دا بهیر یي نه وي وهلی، ډېر نږدې او صمیمي دي.<ref>{{Cite journal|last1=Bleakley|first1=Hoyt|last2=Chin|first2=Aimee|date=May 2004|title=Language Skills and Earnings: Evidence from Childhood Immigrants*|url=https://doi.org/10.1162/003465304323031067|journal=Review of Economics and Statistics|volume=86|issue=2|pages=481–496|doi=10.1162/003465304323031067|s2cid=18694108|issn=0034-6535}}</ref> == د حاکم کلتور لیدلوری == داسې ډېرې کمې څېړنې یا شواهد شته چې وښیي څرنګه د کډوالو د تحرک لاسته راوړنې – په یوه حاکم هېواد کې د جذب له لارې لکه ژبنۍ وړتیا، ټولنیز-اقتصادي وضعیت او داسې نور په حاکمو هېوادونو کې نړۍ ته راغلو کسانو د درک د بدلون لامل ګرځیدلي دي که نه. دا ډول اړینه څېړنه په دې اړه معلومات ورکولای شي چې څرنګه کډوال په حاکمو هېوادونو کې منل کېږي. د اریلا شکټر له خوا د (له «متفاوت» څخه «بېل» ته: د یوشانوالي د درک لپاره تجربي کارکړنه) تر نوم لاندې مقاله کې راغلي چې له سپین پوستو امریکایانو څخه د هغو کډوالو په اړه چې اوس په امریکا کې ځای پر ځای شوي د هغو په اړه د دوی د لیدلورې په اړه یو سروې وشوه. دغې سروې وښوده چې سپين پوستي امریکایان په خپل هېواد کې کډوال زغمي. د امریکا سپین پوستي اصلي اوسېدونکي له کډوالو سره د بېلګې په توګه ملګرو او ګاونډیانو سره د «ساختاري» اړیکو جوړولو لپاره چمتو دي. خو بیا هم، د دوی دا چلند له تورپوستو کډوالو او بومي تورپوستو او ناقانونو کډوالو سره نه درلود. خو په ورته وخت کې سپین پوستو امریکایانو بیا هم غیرسپین پوستي امریکایان د هغوی د قانوني وضعیت په پام کې نیولو څخه پرته، یو ډول متفاوت ګڼل.<ref name=":5">{{cite journal|last1=Schachter|first1=Ariela|title=From "Different" to "Similar": An Experimental Approach to Understanding Assimilation|journal=American Sociological Review|date=1 October 2016|volume=81|issue=5|pages=981–1013|doi=10.1177/0003122416659248|s2cid=151621019|language=en|issn=0003-1224}}</ref> == سرچينې == 107afirsc7q78hj8dstfe7kzcvssovo 0 81304 370181 344243 2026-11-02T14:06:20Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370181 wikitext text/x-wiki {{مالومات}}'''پیلادېلپیا''' د متحده ایالاتو په [[پېنسيلوانيا|پنسلوانیا]] ایالت کي ترټولو نفوس لرونکی ښار دی چي په متحده ایالاتو کې شپږم ډیر نفوس لرونکی ښار ګڼل کیږي، او د وګړو شمېر یې د ۲۰۲۰ په سرشمیرنه کي ۱,۶۰۳,۷۹۷ تنه دی. یاد ښار د لوی ډیلاویر درې ښاري مرکز دی، چي د پیلادېلپیا میټروپولیټان ساحې په نوم هم پیژندل کیږي. دغه ښار د هیواد اتمه لویه میټرو پولیټین سیمه او اوومه لویه ګډه احصایوي ساحه ده، او په ترتیب سره د ۷.۳۶۶ ميلیونه اوسېدونکو ټاټوبی دی. پیلادېلپیا [[د متحده ايالاتو تاريخچه|د متحده ایالاتو په تاریخ]] کي پراخه رول لوبولی دی. دا ښار په ۱۶۸۲ کي د انګلیسي کوکر او د [[د مذهب خپلواكي|مذهبي ازادۍ]] مدافع ویلیم پین لخوا رامنځ ته سو، او [[د متحده ایالاتو استعماري تاریخ|د برتانیا د استعمار]] په دوره کي د پنسلوانیا کالوني د پلازمیني په توګه پېژندل کېدی. پیلادېلپیا د [[د امریکا انقلاب|امریکا د انقلاب]] او [[د امريکا انقلابي جګړه|انقلابي جګړې]] په اوږدو کي تاریخي او برخلیک ټاکونکی رول ولوباوه، او د [[د متحده ایالاتو بنسټګر پلرونه|هیواد د بنسټ ایښودونکو پلرونو]] لپاره د مرکزي سیمي په کچه مشهوره وو. د پیلادېلپیا له انقلابي فضاء په ګټي اخیستني په ۱۷۷۴ کي د متحده ایالاتو ۵۶بنسټ ایښودونکو د کانټینینټل اردو جوړه کړه او [[جورج واشنګټن]] یې د قوماندان په توګه وټاکه، ورپسې یې په ۱۷۷۵ او په عمومي توګه په ۱۷۷۶ کي [[د متحده ایالاتو د خپلواکۍ اعلامیه|د خپلواکۍ اعلامیه]] تصویب کړه. په یاده پېښه کي د نهو میاشتو لپاره د سپتمبر ۱۷۷۷ څخه تر جون ۱۷۷۸ پوري د فلاډیلفیا ښار د جګړې په ترڅ کي تر برتانوي نیواک لاندي راغی. <ref name="American Creation">{{کتابي سرچينه|location=New York|date=2007}}</ref> په ۱۷۸۷ کي [[د متحده ایالاتو اساسي قانون|د امریکا اساسي قانون]] په پیلادېلپیا کي تصویب سو. پیلادېلپیا تر ۱۷۹۰ پوري د هیواد ترټولو لوی ښار پاته سو، او د ۱۷۷۵ کال د می له ۱۰ څخه د ۱۷۷۶ د ډسمبر تر ۱۲ پوري یې د هیواد د لومړۍ پلازمینې په توګه دنده ترسره کوله، څو چي په څلورو ورستیو مواردو کي تر 1800 پوري په [[واشنګټن ډي سي]] کي د نوي ملي پلازمینې جوړولو کار بشپړ او مرکز هلته ولېږدول سو. <ref>{{Cite web|date=May 14, 2020}}</ref> پیلادېلپیا په سوداګرۍ او صنعت ، کلتور ، سپورت او موسیقۍ کي خورا نامتو دی. <ref>{{Cite web|date=February 22, 2006}}</ref> په دې ښار کي د ۱۷ څلور کلو پوهنتونونو او کالجونو ترڅنګ د پیلادېلپیا د لوړو زده کړو او [[څېړنه|علمي څېړني]] لپاره د هیواد له مخکښو مرکزونو څخه هم یو دانه شتون لري. <ref>{{Cite web|date=November 25, 2014}}</ref> <ref name="WHC">{{Cite web|date=November 6, 2015}}</ref> پیلادېلپیا ښار یو ملي کلتوري مرکز دی چي د متحده ایالاتو د بل هر ښار په پرتله د ډیرو [[مجسمه سازي|بهرنیو مجسمو]] او دیوالونه کوربتوب کوي. <ref>{{Cite web|date=August 10, 2011}}</ref> د Fairmount پارک چي د اوبو له لارې د نږدې شته ویساهیکون ویلی پارک سره یوځای کیږي، د هیواد ترټولو لوی او د نړۍ 55 لوی ښاري پارک ګڼل کیږي. پیلادېلپیا د خپلو هنرونو، کلتور ، خواړو ، او [[د متحده ایالاتو استعماري تاریخ|د استعمار]] او انقلابي دورې د تاریخ پر اساس زیات پیژندل کیږي. په ۲۰۱۶ کي دا ځای ۴۲ میلیونه کورني سېلانیان ځان ته راوښکل چي $۶.۸ مصرف میلیارده ډالره یې مصرف کړي وه. د پنځو مسلکي سپورت ټیمونو او د هیواد ترټولو وفادار او په زړه پوري تفریحي ځایونو ترڅنګ پیلادېلپیا ډیری وختونه د مسلکي سپورت مینه والو لپاره د متحده ایالاتو د ترټولو غوره ښار په توګه شمیرل کیږي. <ref>{{Cite web|date=July 16, 2009}}</ref> <ref>{{Cite web|date=September 24, 2020}}</ref> <ref>{{Cite journal|date=December 7, 2019}}</ref> <ref>{{Cite news|date=October 21, 2022}}</ref> په پیلاډېلپیا کي له تاریخي پلوه د متحده ایالاتو اړوند لومړی کتابتون (۱۷۳۱)، لمړی روغتون (۱۷۵۱)، لمړۍ<ref name="Firsts" /> طبي ښوونځی (1765)، <ref>{{Cite encyclopedia|url=http://www.archives.upenn.edu/histy/features/1700s/people/morgan_john.html|title=John Morgan (1735–1789)}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080703234451/http://www.archives.upenn.edu/histy/features/1700s/people/morgan_john.html |date=2008-07-03 }}</ref> لمړۍملي پلازمینه (۱۷۷۴)، لمړئ پوهنتون (۱۷۷۹)، لمړئ مرکزي بانک (۱۷۸۱)، لمړئ <ref>{{کتابي سرچينه|location=New York}}</ref> سټاک ایکسچینج (۱۷۹۰)، <ref name="Firsts" /> ژوبڼ (۱۸۷۴)، او لمړۍ د سوداګرۍ ښوونځی (۱۸۸۱) شتون لري. پیلادېلپیا د خپلواکۍ تالار په ګډون ۶۷ ملي تاریخي نښې لري. <ref name="WHC"/> د ښار د 17 پیړۍ له منځ ته راتګ څخه تر اوسه پوري پیلادېلپیا د ډیرو مشهورو او نفوذ لرونکو امریکایانو د زیږون ځای یا کور دی. == سرچينې == {{لړسرچينې}} prmo2hwfpy8mr890nj3kv9x1kikmu9j 0 81401 370221 344597 2026-11-02T21:06:28Z Zana vahidi9 41178 370221 wikitext text/x-wiki {{مالومات}}'''تبریز''' ( [[انګرېزي]]: '''Tebriz''') د [[ايران|ایران]] په شمال لویدیځ کي د ختیځ اذربایجان ولایت یو ښار دی. دا ښار د یاد ولایت او ولسوالۍ د پلازمیني په توګه چاري مخته وړي. تبریز په ایران کي شپږم ډیر نفوس لرونکی ښار ګڼل کیږي. د دې ښار ډېری اوسېدونکي د اذربایجاني توکم پورې تړاو لري او په یوه ترکي ژبه خبرې کوي چې له فارسي ژبې سره خپلوي نه لري. همدارنګه، په دې ښار کې د ګیلکانو، کوردانو، فارسانو، تاتانو، ارمنیانو او آشوریانو لږکي هم ژوند کوي. تبریز په تاریخي آذربایجان سیمه کي د قرو سیند په دره کي واقع دی <ref>{{Cite encyclopedia|title=AZERBAIJAN|url=http://www.iranicaonline.org/articles/azerbaijan-index|encyclopedia=Encyclopaedia Iranica, Vol. III, Fasc. 2–3|pages=205–257|year=1987}}</ref>، چي په سهند او عینالي غرونو کي د اور غورځوونکو سیمو یوه اوږده دره ده. د تبریز لوړوالی د سمندر له کچي {{Cvt|1350|and|1,600|m|-1}} پورته دی. دغه ښار د ۲۰۱۵ کال په میاشت کي د صنایعو د نړیوالې شورا له خوا د غالۍ اوبدلو نړیوال ښار او [[د اسلامي هیوادونو د همکاریو سازمان|د اسلامي همکاریو د سازمان]] له خوا د ۲۰۱۸ کال د بېلګه لرونکي سیاحتي ښار په توګه ونومول سو. <ref>{{Cite web|date=December 24, 2015}}</ref> <ref>{{Cite web|date=December 24, 2015}}</ref> تبریز د 2016 د اټکل له مخي د 1.7 ملیون څخه د ډیرو وګړو په درلودلو سره د ایران په شمال لویدیځ کي ترټولو ستر سوداګریز مرکز او لوی ښار دی. څرنګه چي دا ځای له تاریخي پلوه د ایران برخه نه ده، او پارسیانو وروسته اشغال کړې ده، نو ځکه یې نفوس دوې ژبي وایي چې ډیری خلک یې [[ازربايجاني ژبه|آذربایجاني]] د خپلي مورنۍ ژبي او فارسي د دوی د دویمي یا تپل سوي ژبي په توګه استعمالوي. <ref>{{Cite web|location=Iran}}</ref> تبریز دا وخت د موټرو، ماشین آلاتو، تصفیې، پیټرو کیمیکل، ټوکر او سمنټو د تولیدي صنعتونو لوی مرکز دی. یاد ښار د خپلو لاسي صنایعو پر بنسټ لکه د لاس اوبدل سوي غالۍ او زیوراتو پر بنسټ خورا مشهوره دی. د ایران په شمال لوېدیځ کي ځیني خورا معتبر کلتوري بنسټونه په تبریز کي موقعیت لري چي په دې توګه دغه ښار د دودیزو فعالیتونو مرکز هم دی. په قره‌جاداغ (ارسباران) کې — هغه سیمه چې د ارس سیند او د سبلان غرونو د لړۍ ترمنځ موقعیت لري — شپږ داسې قبیلې مېشتې دي چې ترکي ژبې لري، شیعه مذهبه دي او کوردي ریښې لري: چلبیانلو، محمدخانلو، حاجي‌علیلو، حسن‌بیګلو، حسین‌خانلو او قره‌چورلو.<ref>https://www.iranicaonline.org/articles/kurdish-tribes/</ref> تبریز ډیر تاریخي اثار لري، چي پر دغه ځمګه د آذریانو تاریخ او تر پارسي اشغال وروسته د هغوی معماري هم په ګوته کوي. د تبریز ډیری ساتل سوي تاریخي ځایونه په [[د ایلخانانو واکمني|الخانید]] ترکانو ، صفوي ترکانو او [[قاجاري ايران|قاجار]] پوري اړه لري. د دې ځایونو په منځ کي د تبریز لوی بازار دی، چي د [[د یونېسکو نړیوال میراث|نړیوال میراث ځای]] نومول سوی. <ref>{{Cite web|date=2010-07-31}}</ref> <ref name="Ali Assari">{{Cite journal|date=December 2011}}</ref> اروپا ته د ایران د ترټولو نږدې مرکز په توګه د عصري کولو ډیری اړخونه په تبریز کي پیل سول. <ref name="iranicaonline.org" /> تر 1925 پوري دا ښار د قاجار تاج شهزادګانو دودیز استوګنځی وو. f0uom2crwhpu325rdjp9t2am3867oga 8 82900 370196 350304 2026-11-02T19:44:45Z Maintenance script 10089 Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup) 370196 css text/css /* == سرچینه == */ #specialchars { border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); font-size: 13px; padding: 0 10px; } #specialchars a:active { position: relative !important; top: 2px !important; } #specialchars a:hover { color: #C0C0C0; } #specialchars p { font-size: 11px; line-height: 18px; } ul.mw-editfooter-list { columns: 2; list-style-type: decimal; list-style-position: inside; margin-right: 1em; list-style-image: none; } .mw-editfooter-list [title^="Module"]:first-child { border-right: solid 5px #5f9ea0; padding-right: 5px; } .mw-editfooter-list [title^="کينډۍ"]:first-child { border-right: solid 5px #6a5acd; padding-right: 5px; } .mw-editfooter-list [title^="وېشنيزه"]:first-child { border-right: solid 5px purple; padding-right: 5px; } .mw-editfooter-list [href^="https://www.wikidata.org/"]:first-child { border-right: solid 5px #add8e6; padding-right: 5px !important; } /* == لید== */ /*په کوشني کمپیوټر سکرین کې د سپلیټ ویژول ایډیټر بار څخه ډډه وکړئ */ .ve-ui-toolbar-group-format.oo-ui-menuToolGroup .oo-ui-popupToolGroup-handle { min-width: 0; } /**/ .oo-ui-icon-info { background-image: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/57/Light_bulb_font_awesome.svg/512px-Light_bulb_font_awesome.svg.png) !important; background-size: 20px !important; } /* د ویکیډېټا د سرچینو سره د ویکیډېټا لوګو */ .oo-ui-icon-logoWikidata { background-image: url(/w/resources/lib/ooui/themes/wikimediaui/images/icons/logo-Wikidata.svg); } /* Hide the redlink generated by {{Editnotice}}, this overrides the ".sysop-show { display: none; }" above that applies to the same link as well. See [[phab:T45013]] Hide the images in editnotices to keep them readable in VE view. Long term, editnotices should become a core feature so that they can be designed responsive. */ .ve-ui-mwNoticesPopupTool-item .editnotice-redlink, .ve-ui-mwNoticesPopupTool-item .mbox-image, .ve-ui-mwNoticesPopupTool-item .mbox-imageright { display: none !important; } irukpvd48vqknn8ycjh8nnt5tzaek7x 0 87850 370216 2026-11-02T20:04:55Z پاکستان 100 41167 "[[:en:Special:Redirect/revision/1383455699|Maria B]]" مخ د ژباړلو له مخې جوړ شوی 370216 wikitext text/x-wiki ماریا بي '''Maria B''' د پاکستان د جامو یو برانډ دی چې په لاهور کې موقعیت لري. دا د ماریا بټ لخوا تاسیس شوی. دا په لاهور، پاکستان کې موقعیت لري. دا په ټول هیواد کې پلورل کیږي. <ref>{{Cite journal|date=March 6, 2010}}</ref> <ref name="tribune.com.pk1">{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/677252/mbroidered-the-latest-from-maria-b/|title=MBroidered: The latest from Maria B - The Express Tribune|date=28 February 2014|publisher=}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/1326197/maria-b-goes-regal-london-fashion-parade/|title=Maria B goes regal at the London Fashion Parade - The Express Tribune|date=14 February 2017|publisher=}}</ref> ډیزاینره ماریا بي، چې اصلي نوم یې ماریا بټ دی، د شنبې په ورځ د ترکیې نفوذ کونکي تورکان عطای ته د ۱۰۰ ملیون روپیو د بدنامۍ خبرتیا واستوله، چا چې په عامه توګه هغه د روان کال په پیل کې په ترکیه کې د برانډ شوټینګ لپاره د بشپړې پیسې ورکولو کې د پاتې راتلو په تور تورنه کړه. د پنجشنبې په ورځ، عطای ډیزاینر ته د 8,000 ډالرو او رسمي بخښنې قانوني خبرتیا ورکړه. <ref>{{Cite web|last=Bilal|first=Rana|date=2025-04-26|title=Designer Maria B serves Rs100 million defamation notice to influencer Türkan Atay|url=https://images.dawn.com/news/1193552/designer-maria-b-serves-rs100-million-defamation-notice-to-influencer-turkan-atay|accessdate=2025-04-27|website=Images|language=en}}</ref> == ماخذونه == nr7isygbzdsh20mfzduo1gl669m45py 370217 370216 2026-11-02T20:05:25Z Quinlan83 24402 Fix 370217 wikitext text/x-wiki ماریا بي '''Maria B''' د پاکستان د جامو یو برانډ دی چې په لاهور کې موقعیت لري. دا د ماریا بټ لخوا تاسیس شوی. دا په لاهور، پاکستان کې موقعیت لري. دا په ټول هیواد کې پلورل کیږي. <ref>{{Cite journal|date=March 6, 2010}}</ref> <ref name="tribune.com.pk1">{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/677252/mbroidered-the-latest-from-maria-b/|title=MBroidered: The latest from Maria B - The Express Tribune|date=28 February 2014|publisher=}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/1326197/maria-b-goes-regal-london-fashion-parade/|title=Maria B goes regal at the London Fashion Parade - The Express Tribune|date=14 February 2017|publisher=}}</ref> ډیزاینره ماریا بي، چې اصلي نوم یې ماریا بټ دی، د شنبې په ورځ د ترکیې نفوذ کونکي تورکان عطای ته د ۱۰۰ ملیون روپیو د بدنامۍ خبرتیا واستوله، چا چې په عامه توګه هغه د روان کال په پیل کې په ترکیه کې د برانډ شوټینګ لپاره د بشپړې پیسې ورکولو کې د پاتې راتلو په تور تورنه کړه. د پنجشنبې په ورځ، عطای ډیزاینر ته د 8,000 ډالرو او رسمي بخښنې قانوني خبرتیا ورکړه. <ref>{{Cite web|last=Bilal|first=Rana|date=2025-04-26|title=Designer Maria B serves Rs100 million defamation notice to influencer Türkan Atay|url=https://images.dawn.com/news/1193552/designer-maria-b-serves-rs100-million-defamation-notice-to-influencer-turkan-atay|accessdate=2025-04-27|website=Images|language=en}}</ref> == ماخذونه == p74t8eeuaqts3y0rfllcvvvb20uposb 0 87851 370218 2026-11-02T20:08:19Z پاکستان 100 41167 "[[:en:Special:Redirect/revision/1383455699|Maria B]]" مخ د ژباړلو له مخې جوړ شوی 370218 wikitext text/x-wiki ماریا بي '''Maria B''' د پاکستان د جامو یو برانډ دی چې په لاهور کې موقعیت لري. دا د ماریا بټ لخوا تاسیس شوی. دا په لاهور، پاکستان کې موقعیت لري. دا په ټول هیواد کې پلورل کیږي. <ref>{{Cite journal|date=March 6, 2010}}</ref> <ref name="tribune.com.pk1">{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/677252/mbroidered-the-latest-from-maria-b/|title=MBroidered: The latest from Maria B - The Express Tribune|date=28 February 2014|publisher=}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/1326197/maria-b-goes-regal-london-fashion-parade/|title=Maria B goes regal at the London Fashion Parade - The Express Tribune|date=14 February 2017|publisher=}}</ref> ډیزاینره ماریا بي، چې اصلي نوم یې ماریا بټ دی، د شنبې په ورځ د ترکیې نفوذ کونکي تورکان عطای ته د ۱۰۰ ملیون روپیو د بدنامۍ خبرتیا واستوله، چا چې په عامه توګه هغه د روان کال په پیل کې په ترکیه کې د برانډ شوټینګ لپاره د بشپړې پیسې ورکولو کې د پاتې راتلو په تور تورنه کړه. د پنجشنبې په ورځ، عطای ډیزاینر ته د 8,000 ډالرو او رسمي بخښنې قانوني خبرتیا ورکړه. <ref>{{Cite web|last=Bilal|first=Rana|date=2025-04-26|title=Designer Maria B serves Rs100 million defamation notice to influencer Türkan Atay|url=https://images.dawn.com/news/1193552/designer-maria-b-serves-rs100-million-defamation-notice-to-influencer-turkan-atay|accessdate=2025-04-27|website=Images|language=en}}</ref> == ماخذونه == b7xnsnmcf6g16qeo7117q8v61mxbffj 370219 370218 2026-11-02T20:09:38Z Quinlan83 24402 Fix 370219 wikitext text/x-wiki ماریا بي '''Maria B''' د پاکستان د جامو یو برانډ دی چې په لاهور کې موقعیت لري. دا د ماریا بټ لخوا تاسیس شوی. دا په لاهور، پاکستان کې موقعیت لري. دا په ټول هیواد کې پلورل کیږي. <ref>{{Cite journal|date=March 6, 2010}}</ref> <ref name="tribune.com.pk1">{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/677252/mbroidered-the-latest-from-maria-b/|title=MBroidered: The latest from Maria B - The Express Tribune|date=28 February 2014|publisher=}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/1326197/maria-b-goes-regal-london-fashion-parade/|title=Maria B goes regal at the London Fashion Parade - The Express Tribune|date=14 February 2017|publisher=}}</ref> ډیزاینره ماریا بي، چې اصلي نوم یې ماریا بټ دی، د شنبې په ورځ د ترکیې نفوذ کونکي تورکان عطای ته د ۱۰۰ ملیون روپیو د بدنامۍ خبرتیا واستوله، چا چې په عامه توګه هغه د روان کال په پیل کې په ترکیه کې د برانډ شوټینګ لپاره د بشپړې پیسې ورکولو کې د پاتې راتلو په تور تورنه کړه. د پنجشنبې په ورځ، عطای ډیزاینر ته د 8,000 ډالرو او رسمي بخښنې قانوني خبرتیا ورکړه. <ref>{{Cite web|last=Bilal|first=Rana|date=2025-04-26|title=Designer Maria B serves Rs100 million defamation notice to influencer Türkan Atay|url=https://images.dawn.com/news/1193552/designer-maria-b-serves-rs100-million-defamation-notice-to-influencer-turkan-atay|accessdate=2025-04-27|website=Images|language=en}}</ref> == ماخذونه == klmaudykt3x7trp6heu4wu3rc4wpb0q 3 87852 370220 2026-11-02T20:56:28Z ښه راغلاست پیغام ورکوونکی 11444 د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي 370220 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|name=Zana vahidi9}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۲ نومبر ۲۰۲۶، گړۍ ۲۰:۵۶ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) hrghw56wmw0y97hay7kodat0r4ruc7s 2 87853 370222 2026-11-02T21:06:44Z Zana vahidi9 41178 د "f" تورو مخ جوړ شو 370222 wikitext text/x-wiki f 8ncmmow7aars361hk8wmohggnopvh11 3 87854 370223 2026-11-02T21:09:46Z ښه راغلاست پیغام ورکوونکی 11444 د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي 370223 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|name=Pouyabaneh}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۲ نومبر ۲۰۲۶، گړۍ ۲۱:۰۹ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) ncemac366krrstoq66eypzkjjm7fday 2 87855 370225 2026-11-02T21:11:42Z Pouyabaneh 41179 د "hi" تورو مخ جوړ شو 370225 wikitext text/x-wiki hi moiryvew7z1nh6cf1srex5j09y58bpe 3 87856 370230 2026-11-03T02:48:39Z ښه راغلاست پیغام ورکوونکی 11444 د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي 370230 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|name=Wafga}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۳ نومبر ۲۰۲۶، گړۍ ۰۲:۴۸ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) sepod4ssdowvtvty6s63xpqktwlgaa1 3 87857 370231 2026-11-03T03:37:09Z ښه راغلاست پیغام ورکوونکی 11444 د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي 370231 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|name=Lajani irani}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۳ نومبر ۲۰۲۶، گړۍ ۰۳:۳۷ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) pghndw7fmbtb3pv5hlfgdhosjfs8lka 2 87858 370233 2026-11-03T03:40:52Z Lajani irani 41181 د "hi" تورو مخ جوړ شو 370233 wikitext text/x-wiki hi moiryvew7z1nh6cf1srex5j09y58bpe 0 87859 370236 2026-11-03T05:00:58Z شاه زمان پټان 26102 شاه زمان پټان د [[اروآسیایي جي جاق]] مخ [[شين ټاغی]] ته ولېږداوه 370236 wikitext text/x-wiki #مخګرځ [[شين ټاغی]] 7x803jlopa33hsa18dl7blw368fguu7