ويکيپېډيا pswiki https://ps.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D9%88%D9%85%DA%93%DB%8C_%D9%85%D8%AE MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter رسنۍ ځانگړی خبرې اترې کارن د کارن خبرې اترې ويکيپېډيا د ويکيپېډيا خبرې اترې دوتنه د دوتنې خبرې اترې مېډياويکي د مېډياويکي خبرې اترې کينډۍ د کينډۍ خبرې اترې لارښود د لارښود خبرې اترې وېشنيزه د وېشنيزې خبرې اترې تانبه د تانبې خبرې اترې مهال‌ليک د مهال‌ليک خبرې اترې چلنوال د چلنوال خبرې اترې پېښه د پېښې خبرې اترې 0 3279 370292 367804 2026-11-05T09:39:07Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370292 wikitext text/x-wiki {{مالومات/هېواد | اوږد رسمي نوم = د لبنان جمهوريت | نوم = لبنان | سيمه‌ييز نوم = الجمهورية اللبنانية | بیرغ = Flag of Lebanon.svg | د بیرغ اړوند =بیرغ | ملي نښان = Arms of Lebanon.svg | د ملي نښان شاليک = د لبنان ملي نښان | د سمبول ډول =ملي نښان | ملي ترانه = كلّنا للوطن <br /> {{منځ| موږ ټول د خپل هېواد دپاره}}{{نوې ليکه}}{{منځ| [[دوتنه: Lebanese national anthem.ogg]]}} | نخشه = Lebanon - Location Map (2012) - LBN - UNOCHA-ar.svg |پلازمېنه= [[بېروت]] | لوی ښار= بېروت | کورډ = {{Coord|33|54|N|35|32|E|type:city}} | رسمي ژبې= {{hlist|[[عربي ژبه|عربي]]}} | قومونه= {{بې‌نومه لړليک |۹۵٪ [[عرب]] |۴٪ [[ارمنیان]] |۱٪ نور }} | دين = {{بې‌نومه لړليک | ٪۲۷،۶۵ [[اهل سنت او جماعت|سني اسلام]] |٪۲۷،۳۵[[شيعه|شيعه اسلام]] |٪۲۱،۷۱ مارونیټ عیسویان |٪۷،۳۱ د یوناني ارتودوکس عیسویان |٪۴،۸ میلکیټ یوناني کاتولیک عیسویان |٪۳،۷۹ نور ډول عیسویان |٪۵،۷۴ دروز |٪۲،۳۴ نور }} | د دين اړوند سرچينو کال= ۲۰۱۱ | وګړنوم =لبنانیان | د حکومت ډول=مرکزي حکومت<br> جمهوریت | د مشر سرليک۱ =ولسمشر | د مشر نوم۱=هيڅوک | د مشر سرليک۲= لومړی وزير | د مشر نوم۲= [[نجیب میقاتي]] | د مشر سرليک۳= د پارلمان مشر | د مشر نوم۳=نبيه بري | قانون جوړونه =پارلمان | د حاکمیت ډول=جوړښت | پېښليک۱=جبل لبنان امارت | د بنسټ نېټه۱=۱۵۱۶ | پېښليک۲= {{nowrap|د جبلِ لُبنان قَائِم مَقَامِيَّتَي}} | د بنسټ نېټه۲ =۱ ډسمبر ۱۸۴۳ | پېښليک۳=د جبلِ لُبنان مُتَصَرِّفِيَّه | د بنسټ نېټه۳= ۹ جون ۱۸۶۱ | پېښليک۴=لوی لبنان | د بنسټ نېټه۴=۱ سپټمبر ۱۹۲۰ | د بنسټ نېټه۵=اساسي قانون | پېښليک۵=۲۳ مې ۱۹۲۶ | پېښليک۶= د خپلواکۍ اعلان | د بنسټ نېټه۶=۲۲ نومبر ۱۹۴۳ | پېښليک۷=فرانسوی واک پای ته ورسید | د بنسټ نېټه۷ =۲۴ اکتوبر ۱۹۴۵ | پېښليک۸=د فرانسوي ځواکونو وتل | د بنسټ نېټه۸ =۱۷ اپریل ۱۹۴۶ | پېښليک۹= د اسراييلي ځواکونو وتل | د بنسټ نېټه۹ = ۲۴ مې ۲۰۰۰ | پېښليک۱۰=د سوريايي ځواکونو وتل | د بنسټ نېټه۱۰ =۳۰ اپریل ۲۰۰۵ |سيمه کيلومتره مربع= 10452 | د ساحې نړیواله درجه = ۱۶۱م |د اوبو کچه = ۱،۸ | د نفوس اټکل=۵.۲۹۶.۸۱۴ | د نفوس اټکل کال= ۲۰۲۲ | د اټکلي نفوس نړیواله درجه= ۱۲۲م | د وګړو ګڼه ګوڼه پر كم۲ = ۵۶۰ | د وګړو ګڼه ګوڼه پر میله مربع= ۱۴۵۰ | د وګړو د ګڼې ګوڼې مقام= | جي‌ډي‌پي_پي‌پي‌پي = {{ډېروالۍ}} ۷۸.۲۳۳ ملیارده ډالره | جي‌ډي‌پي_پي‌پي‌پي پر کس= ۱۱،۷۹۳ ډالره< ref name="imf2"/> | کلنۍ جي‌ډي‌پي = {{ډېروالۍ}} ۲۰،۱۳۶&nbsp;ملیارده ډالره<ref name=imf2/> | د جي‌ډي‌پي_پي‌پي‌پي کال = ۲۰۲۰ | جي‌ډي‌پي پر کس = {{ډېروالۍ}} ۳۲۸۳ ډالره<ref name=imf2/> | د بشري پرمختيا کچه = {{ډېروالۍ}} ۱۰۳م | د بشري پرمختيا کال = ۲۰۲۲<!-- سرچينه وکاروئ! --> لږوالۍ<!-- لږېدل/ډېرېدل/پر خپل حال --> | پیسې = لبنانۍ ليره | د پیسو کوډ =(LBP) | انټرنيټي ډومېن = .lb | رسمي وېبپاڼه = mot.gov.lb }} '''لُبنان''' يا '''لِبنان''' یا هم '''لبنان''' په رسمي ډول ('''د لبنان جمهوریت''') په [[منځنی ختيځ|منځني ختيځ]] کې پروت يو هېواد دی. ددې هېواد شمال او ختیځ لورې ته [[سوريه|سوریه]] او سویل ته یې [[اسرائيل|اسرائیل]] موقعیت لري. دا هېواد په مدیترانې سمندرګي کې لویدیځ لوري ته پروت دی، د مدیترانې د حوضې او عربستان د داخلي نقاطو په تقاطع کې د دغه هېواد موقعیت د هغه له بډایه تاریخ سره مرسته کړې او د بېلابېلو مذهبونو څخه جوړ کلتوري هویت یې وربخښلی. لبنان د نږدې شپږ میلیونه وګړو کور دی چې ۰۰۰ ۱۰ ۴۵۲ کیلومتر مربع (۴ زره ۳۶ مایل مربع) مساحت لري او د نړۍ یو له کوچنیو هېوادونو څخه دی. ددې هېواد رسمي ژبه عربي ده، په داسې حال کې چې فرانسوي هم په کې په رسمیت پېژندل شوې ده. لبناني عربي لهجه د معاصرې معیاري عربي په خوا کې په ټول هېواد کې کارول کېږي.<ref>{{cite book|last=McGowen|first=Afaf Sabeh|editor-last=Collelo|editor-first=Thomas|title=Lebanon: A Country Study|chapter=Historical Setting|series=Area Handbook Series|edition=3rd|location=Washington, D.C.|publisher=The Division|date=1989|oclc=18907889|chapter-url=http://hdl.loc.gov/loc.gdc/cntrystd.lb|access-date=24 July 2009}}</ref> په لبنان کې د تمدن ثبت شوي شواهد له ثبت شوي تاریخ نه ۷۰۰۰ کلونو وړاندې ته اړوندېږي. د نن ورځې لبنان د فینکیانو کور و، سمندریز کلتور په کې ۳۰۰۰ کاله وړاندې (نږدې ۳۲۰۰ – ۵۳۹ کاله له میلاد وړاندې) وغوړېد. له میلاد ۶۴ کاله وړاندې د رومیانو سترواکي دغه سیمه ونیوله، چې په پایله کې د دغې سترواکۍ د عیسویت په مخکښ مرکز واوښت. د لبنان د غرونو لړۍ د یو رهباني کلتور د ظهور شاهدې وې چې د ماروني کلیسا په نوم یادېږي. د لومړنیو عرب مسلمانانو له خوا د دغې سیمې له فتح کولو وروسته، مارونیان په خپل هویت او مذهب کلک پاتې شول. په ورته مهال نوې مذهبي ډله چې د دروزي په نوم پېژندل کېده، د لبنان په غرونو کې یې ځای ونیو چې تر څو پېړیو پورې یې مذهبي واټن رامنځته کړ. د صلیبي جګړو پر مهال، مارونیانو یو ځل بیا له رومن کاتولیک کلیسا سره اړیکه ټینګه کړه او له روم سره یې خپله اړیکه څرګنده کړه.<ref name="byblos">{{cite book|title=Cities of the Middle East and North Africa|url=https://archive.org/details/citiesofmiddleea0000unse|last1=Dumper|first1=Michael|last2=Stanley|first2=Bruce E.|last3=Abu-Lughod|first3=Janet L.|year=2006|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-57607-919-5|page=[https://archive.org/details/citiesofmiddleea0000unse/page/104 104]|quote=Archaeological excavations at Byblos indicate that the site has been continually inhabited since at least 5000 B.C.}}</ref><ref>{{Cite book|last=Shulimson|first=Jack|url=https://books.google.com/books?id=VGsBAAAAMAAJ&q=lebanon+Roman+Empire+christianity&pg=PA2|title=Marines in Lebanon, 1958|date=1966|publisher=Historical Branch, G-3 Division Headquarters, U.S. Marine Corps|language=en}}</ref> په شپاړسمه پېړۍ کې عثماني سترواکۍ لبنان ونیو او تر راتلونکو ۴۰۰ کلونو لپاره یې په دغه سیمه واکمني وکړه. له لومړۍ نړیوالې جګړې وروسته د دغې سترواکۍ له شیندل کېدو سره هغه پنځه عثماني ولایتونه چې د معاصر لبنان بنسټ جوړوي، د سوریې او لبنان لپاره د فرانسوي سرپرستي تر ولکې لاندې راغلل، چې د فرانسې تر واکمنۍ لاندې د لوی لبنان دولت رامنځته شو. د دویمې نړیوالې جګړې پر مهال د نازي المان له خوا د فرانسې په درېيم جمهوریت له برید او اشغال وروسته په سیمه باندې د فرانسې واکمني کمزورې شوه، په ۱۹۴۳ ز کال کې له آزادې فرانسې نه په خپلواکۍ اخیستو سره لبنان یو ځانګړی مذهبي سیاسي ډول دولت جوړ کړ، چې له مخې یې د دولت مذهبي ډلو ځانګړی سیاسي ځواک درلود. لبنان له پیل نه یو څه با ثباته هېواد و، خو دغه ثبات لنډ مهالی و چې د یو شمېر سیاسي او ګوندي ډلو ترمنځ د لبناني کورنۍ جګړې پر مهال (۱۹۷۵-۱۹۹۰ ز کال) له منځه ولاړ.  په دغه دوره کې لبنان همدارنګه ۱۹۷۶-۲۰۰۵ ز کال پورې د سوریې او له ۱۹۸۵-۲۰۰۰ ز کال پورې د اسرائیلو د نظامي اشغال شاهد و. له جګړې وروسته د دغه هېواد د اقتصاد او ملي بنسټونو د بیارغولو په موخه ګڼ شمېر هڅې شوې دي.<ref name="dos-2010-03-22">{{cite web|url=https://2009-2017.state.gov/outofdate/bgn/lebanon/149912.htm|title=Background Note: Lebanon|publisher=U.S. Department of State|date=22 March 2010|access-date=4 October 2010}}</ref><ref name="Canada">{{cite web|url=http://www.acdi-cida.gc.ca/lebanon|title=Lebanon|date=28 May 2009|work=Canadian International Development Agency|publisher=Government of Canada|format=Governmental|access-date=24 August 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080530095337/http://www.acdi-cida.gc.ca/lebanon|archive-date=30 May 2008}}</ref> لبنان له مخ پر ودې هېوادونو نه دی چې د انساني ودې د شاخص له مخې نوملړ کې ۹۲ ځای لري، چې د عربي نړۍ په منځ کې د فارس خلیج د نفتي اقتصادونو وروسته لوړ ځای یې خپل کړی دی. دغه هېواد د لوړ منځني عاید لرونکي هېواد په توګه پېژندل کېږي. په داسې حال کې چې لبناني مالي بحران او فساد د دغه هېواد د پیسو د ارزښت د له منځه تلو، سیاسي بې ثباتي، قحطۍ، لوړې بیکارۍ او بې وزلۍ لامل شوي. د دغه هېواد په کوچنۍ اندازې سربېره لبناني کلتور هم په منځني ختیځ کې او هم په نړیواله کچه شهرت لري، چې تر ډېره دغه هېواد ته په لرغوني مهال کې د پراخ مهاجرت له امله رامنځته شوی. لبنان د ملګرو ملتونو بنسټ اېښودونکی غړی او د عرب ټولنې، ناپېیلي غورځنګ، اسلامي همکاریو سازمان او فرانسوي ژب ویونکو هېوادونو نړیوال سازمان غړیتوب لري.<ref>{{cite web|url=https://www.un.org/en/development/desa/policy/wesp/wesp_current/2012country_class.pdf|title=World Economic Situation and Prospects (WESP) Statistical Annex: Country Classification|website=un.org|access-date=28 September 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.un.org/en/development/desa/policy/wesp/wesp_current/2012country_class.pdf|title=World Economic Situation and Prospects (WESP) Statistical Annex: Country Classification|website=un.org|access-date=28 September 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-53390108|title=Lebanon: Why the country is in crisis|date=2020|website=bbc.com|publisher=British Broadcasting Corporation|access-date=10 October 2021}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/mobile/world-middle-east-14647308|title=Lebanon country profile|date=24 August 2011|work=[[BBC News]]|access-date=21 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181016155447/https://www.bbc.co.uk/news/mobile/world-middle-east-14647308|archive-date=16 October 2018|url-status=live}}</ref> == دولت او سیاستونه == لبنان د پارلماني دیموکراسي لرونکی هېواد دی چې کانفیسینلېزمي (مذهبي سیاسي) ډول لري، چې له مخې یې لوړې چوکۍ د ځانګړو مذهبي ډلو غړو ته اړوندېږي. د بېلګې په توګه: ولسمشر باید ماروني عیسوي، لومړۍ وزیر باید سني مسلمان، د پارلمان رئیس باید شیعه مسلمان، د لومړي وزیر او د پارلمان مرستیالان باید ختیځ ارتودوکس وي. دغه ډول سیستم د پېژندل شوو ۱۸ مذهبي ډلو ترمنځ د واک د عادلانه وېش او فرقه یي شخړو د مخنیوي په موخه په پام کې نیول شوې دي.<ref>{{cite web|url=https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2002/18281.htm|title=Country Reports on Human Rights Practices – 2002: Lebanon|publisher=Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor|date=31 March 2003|access-date=17 January 2013}}</ref><ref name="confessional">{{cite web|url=http://www.usip.org/pubs/usipeace_briefings/2006/0330_lebanon_confessionalism.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20090322103601/http://www.usip.org/pubs/usipeace_briefings/2006/0330_lebanon_confessionalism.html|archive-date=22 March 2009|title=Lebanon's Confessionalism: Problems and Prospects|publisher=United States Institute of Peace|date=22 March 2009|access-date=17 January 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.prio.no/files/file46602_zahar_-_power_sharing_in_lebanon.doc|archive-url=https://web.archive.org/web/20110613143921/http://www.prio.no/files/file46602_zahar_-_power_sharing_in_lebanon.doc|archive-date=13 June 2011|title=Chapter 9 Power sharing in Lebanon: Foreign protectors, domestic peace, and democratic failure|author=Marie-Joëlle Zahar|access-date=17 January 2013}}</ref><ref>{{cite journal|author=Lijphart, Arend|title=Consociational Democracy|url=https://archive.org/details/sim_world-politics_1969-01_21_2/page/207|journal=World Politics|volume=21|issue=2|year=1969|doi=10.2307/2009820|pages=207–225|jstor=2009820}}</ref><ref>Lijphart, Arend. ''Multiethnic democracy'', in S. Lipset (ed.), "The Encyclopedia of Democracy". London, Routledge, 1995, Volume III, pp. 853–865 {{ISBN|0871878887}}.</ref> تر ۱۹۷۵ ز کال پورې د آزادۍ کور بنسټ په منځني ختیځ او د شمالي افریقا په سیمه کې لبنان یو له هغو دوو هېوادونو (چې اسرائیل هم په کې دی) نه بللی، چې له سیاسي پلوه آزاد دي. د کورنۍ جګړې په پیل سره لبنان دغه حالت له لاسه ورکړ او له هغه مهاله یې تر اوسه دغه ځای ترلاسه نه کړ. په ۲۰۱۳ ز کال کې لبنان «تر یوه حده آزاد» وبلل شو. سره له دې چې دغه سازمان، لبنان په عربي نړۍ کې یو له ترټولو دموکراتیکو هېوادونو بولي.<ref name="fh-historic">{{cite web|title=Freedom in the World, Country Ratings by Region, 1972–2013|publisher=Freedom House|url=http://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Country%20Status%20and%20Ratings%20By%20Region%2C%201973-2013_0.xls|access-date=10 February 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131021043232/http://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Country%20Status%20and%20Ratings%20By%20Region%2C%201973-2013_0.xls|archive-date=21 October 2013|url-status=live}}</ref> د دغه هېواد پارلمان د یوې څلور کلنې دورې لپاره د عامه رایو پر بنسټ د نسبي فرقوي استازولۍ له مخې ټاکل کېږي. <ref>{{cite news|last=Bakri|first=Nada|title=Lebanon Gives Palestinians New Work Rights|url=https://www.nytimes.com/2010/08/18/world/middleeast/18lebanon.html|newspaper=The New York Times|date=17 August 2010|access-date=19 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170610090345/http://www.nytimes.com/2010/08/18/world/middleeast/18lebanon.html|archive-date=10 June 2017|url-status=live}}</ref><ref name="amn">{{cite web|url=https://www.amnesty.org/en/library/info/MDE18/010/2007|title=Lebanon Exiled and suffering: Palestinian refugees in Lebanon|year=2007|publisher=Amnesty International|access-date=18 October 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211203636/http://www.amnesty.org/en/library/info/MDE18/010/2007|archive-date=11 December 2013}}</ref> په اجرائیه قوه کې ولسمشر د دولت د مشر، لومړۍ وزیر د حکومت د مشر په توګه شاملېږي. پارلمان ولسمشر د یوې شپږ کلنې نه نوې کېدونې دورې لپاره د دوه پر درې اکثریت رایو له مخې ټاکي. ولسمشر له پارلمان سره له مشورې وروسته لومړی وزیر ټاکی. ولسمشر او لومړی وزیر کابینه د فرقوي وېش د اصل پر بنسټ جوړوي. <ref name="confessional2">{{cite web|url=http://www.usip.org/pubs/usipeace_briefings/2006/0330_lebanon_confessionalism.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20090322103601/http://www.usip.org/pubs/usipeace_briefings/2006/0330_lebanon_confessionalism.html|archive-date=22 March 2009|title=Lebanon's Confessionalism: Problems and Prospects|publisher=United States Institute of Peace|date=22 March 2009|access-date=17 January 2013}}</ref> <ref>{{cite web|url=http://www.alarabiya.net/save_pdf.php?cont_id=75167|title=Eager Lebanese race to polls to cast their ballots|publisher=AlArabbia|access-date=17 January 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130117043045/http://www.alarabiya.net/save_pdf.php?cont_id=75167|archive-date=17 January 2013}}</ref> === بهرنۍ اړیکې === لبنان د ۲۰۰۱ ز کال په وروستیو کې له اروپايي اتحادیې سره د هوکړې خبرې اترې پای ته ورسولې، چې دواړه لوري د ۲۰۰۲ ز کال په جنوري میاشت کې لومړۍ هوکړې ته ورسېدل. دغه هوکړه، د اروپايي ټولنې د ګاونډیتوب په پالیسي کې ځای پر ځای شوې، چې موخه یې د اروپايي اتحادیې او د هغه د ګاونډیانو نږدې کول دي. لبنان له یو شمېر عرب هېوادونو سره دوه اړخیزې سوداګریزې هوکړې لري او هڅه کوي، څو د نړیوال سوداګریز سازمان غړیتوب هم ترلاسه کړي. لبنان له نږدې ټولو عربي هېوادونو سره ښې اړیکې لري (له لیبیا او سوریې سره د تاریخي ترینګلتیاو په لرلو سربېره) چې په وروستیو ۳۵ کلونو کې یې د لومړي ځل لپاره د ۲۰۰۲ ز کال په مارچ میاشت کې د عربي ټولنې د مشرانو د ناستې کوربه توب وکړ. لبنان د فرانسوي ژب ویونکو هېوادونو غړیتوب لري، چې د ۲۰۰۲ ز کال په اکتوبر میاشت کې یې د دغه سازمان د غړو هېوادونو د مشرانو د ناستې او په ۲۰۰۹ ز کال کې یې د دغه سازمان د غړو هېوادونو د لوبو د سیالیو کوربه توب وکړ. === پوځ === د لبنان وسله وال ځواکونه ۷۲ زره تنه فعال پرسونل لري، چې ۱۱۰۰ تنه هوايي او ۱۰۰۰ تنه سمندریز ځواک په کې شاملېږي. لبنان د بهرنیو پوځي مرستو یو له سترو ترلاسه کوونکو نه دی، چې له ۲۰۰۵ ز کال راهیسې یې ۴۰۰ میلیونه ډالر ترلاسه کړي دی، دغه هېواد له اسرائیلو وروسته، په سړي سر د امریکايي نظامي مرستو دویم لوی ترلاسه کوونکی هېواد دی.<ref name="Lebanon">{{cite news|title=Lebanese Armed Forces, CSIS (Page 78)|date=10 February 2009|url=http://www.carnegieendowment.org/files/090210_lafsecurity3.pdf|access-date=7 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120805164253/http://www.carnegieendowment.org/files/090210_lafsecurity3.pdf|archive-date=5 August 2012|url-status=live}}</ref><ref name="Stinson">{{cite news|url=https://www.usatoday.com/news/world/2006-08-01-lebanon-forces_x.htm|title=Lebanese forces may play bigger role in war|last=Stinson|first=Jefferey|date=1 August 2006|work=USA TODAY|access-date=22 August 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20100521121942/http://www.usatoday.com/news/world/2006-08-01-lebanon-forces_x.htm|archive-date=21 May 2010|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.washingtoninstitute.org/templateC05.php?CID=2933|title=The Future of U.S. Military Aid to Lebanon|last=Schenker|first=David|date=3 October 2008|work=[[Washington Institute for Near East Policy]]|access-date=9 August 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090826093558/http://www.washingtoninstitute.org/templateC05.php?CID=2933|archive-date=26 August 2009|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5gfs5KFnHsffexKiQgh0f4eWb4Nbw|title=US military aid at stake in Lebanon elections|last=Lanteaume|first=Sylvie|date=4 August 2009|agency=Agence France-Presse|access-date=22 August 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120523054703/https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5gfs5KFnHsffexKiQgh0f4eWb4Nbw|archive-date=23 May 2012}}</ref><ref name="lafmission">{{cite web|url=http://www.lebarmy.gov.lb/english/mission.asp|archive-url=https://web.archive.org/web/20040808145709/http://www.lebarmy.gov.lb/English/Mission.asp|url-status=dead|archive-date=8 August 2004|title=LAF Mission|publisher=Lebanese Armed Forces|access-date=19 May 2009}}</ref> === ساینس او تکنالوژي === په ۲۰۲۰ ز کال کې لبنان د نړیوالو نوښتونو په نوملړ کې ۸۷ ځای خپل کړی، چې په ۲۰۱۹ ز کال کې یې ۸۸ ځای درلود. د لبنان د پام وړ ساینس پوهان حسن کامل الصباح، رمال حسن رمال او ادګار چویري دي.<ref>{{Cite web|title=Release of the Global Innovation Index 2020: Who Will Finance Innovation?|url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2020/index.html|access-date=2021-09-02|website=www.wipo.int|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Global Innovation Index 2019|url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2019/index.html|access-date=2021-09-02|website=www.wipo.int|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=RTD - Item|url=https://ec.europa.eu/newsroom/rtd/items/691898|access-date=2021-09-02|website=ec.europa.eu}}</ref><ref>{{Cite web|date=2013-10-28|title=Global Innovation Index|url=https://knowledge.insead.edu/entrepreneurship-innovation/global-innovation-index-2930|access-date=2021-09-02|website=INSEAD Knowledge|language=en|تاريخ الأرشيف=2021-09-02|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210902101622/https://knowledge.insead.edu/entrepreneurship-innovation/global-innovation-index-2930|url-status=dead|خونديځ نېټه=2013-12-02|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20210902101622/https://knowledge.insead.edu/entrepreneurship-innovation/global-innovation-index-2930|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20210902101622/https://knowledge.insead.edu/entrepreneurship-innovation/global-innovation-index-2930|archive-url=https://web.archive.org/web/20131202092023/https://knowledge.insead.edu/entrepreneurship-innovation/global-innovation-index-2930}}</ref><ref>{{cite web|last=ago·|first=M. Srour·People·2 years|date=2019-03-15|title=6 Lebanese Geniuses That Make Us Proud|url=https://www.the961.com/6-lebanese-geniuses-that-make-us-proud/|access-date=2020-10-14|website=The961|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231018193018/https://www.the961.com/6-lebanese-geniuses-that-make-us-proud/|archivedate=2023-10-18|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|date=2009-01-05|title=Rammal Award attribution by the Euroscience Foundation|url=http://www.euroscience.org/RAMMAL/rammal.htm|access-date=2020-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20090105212227/http://www.euroscience.org/RAMMAL/rammal.htm|archive-date=5 January 2009}}</ref><ref>{{cite web|title=Personnel {{!}} Electric Propulsion and Plasma Dynamics Laboratory|url=https://alfven.princeton.edu/personnel#EdgarChoueiri|access-date=2020-10-14|website=alfven.princeton.edu|تاريخ الأرشيف=2021-04-14|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210414031108/https://alfven.princeton.edu/personnel#EdgarChoueiri|url-status=dead|خونديځ نېټه=2021-04-14|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20210414031108/https://alfven.princeton.edu/personnel#EdgarChoueiri|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20210414031108/https://alfven.princeton.edu/personnel#EdgarChoueiri|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414031108/https://alfven.princeton.edu/personnel#EdgarChoueiri}}</ref><ref>{{cite news|last=Hooper|first=Richard|date=2013-11-14|title=Lebanon's forgotten space programme|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/magazine-24735423|access-date=2020-10-14}}</ref><ref>{{cite web|title=The Bizarre Tale of the Middle East's First Space Program|url=https://www.smithsonianmag.com/history/bizarre-tale-middle-easts-first-space-program-180960808/|access-date=2020-10-14|website=Smithsonian Magazine|language=en}}</ref> ==اقتصاد== ==تاریخ== ==جغرافیه== ==کلتور== == سرچینې == [[وېشنيزه:لېبنان]] fbei64ezxp8r6sfgkdp2ay5mwjxkhzj 0 4951 370283 364652 2026-11-04T22:35:29Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370283 wikitext text/x-wiki {{هراړخيز مالوماتبکس}} '''ويکيپېډيا''' ([[انگريزي|انګليسي]]: ''Wikipedia'') د اېنټرنټ پر مټ د وړيا مېنځپانگې يو گڼ ژبنيز [[پوهنغونډ]] دی چې د داوطلبو کارونکو لخوا او د هر هغه چا له لوري چې د انټرنټ اسانتياوې لري، ليکل کېږي. ددې پوهنغونډ د پرانيستې مېنځپانگې پروژه د ويکيمېډيا د بنسټ د بې گټې موسسې له لورې پرمخ بېول کېږي. د ويکيپېډيا نوم د دوه نومونو نه راوتلی دی چې يو يې ويکي (د ويبځايونو د جوړولو يو گډ تخنيک) او وروستۍ برخه يې د انګليسي د وييکې اېنسايکلوپېډيا د وروستاړي پېډيا څخه اخيستل شوی او په همدې توگه د ويکيپېډيا نوم ترېنه جوړ شوی دی. ددې پوهنغونډ بنسټ د لومړي ځل لپاره د ۲۰۰۱ کال د جنوري په مياشت کې د جېمي وېلز او لېري سانگر لخوا ايښودل شوی<ref name="Miliard">{{cite news|url=http://www.slweekly.com/index.cfm?do=article.details&id=37BD3969-14D1-13A2-9F5EEAF5A79E0898|title=Wikipediots: Who are these devoted, even obsessive contributors to Wikipedia?|accessdate=2008-02-21|date=2008-03-01|publisher=[[Salt Lake City Weekly]]|first=Mike|last=Miliard|archive-date=2008-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20080416143610/http://www.slweekly.com/index.cfm?do=article.details&id=37BD3969-14D1-13A2-9F5EEAF5A79E0898|url-status=dead}}</ref> او په ډېر لنډ وخت کې د انټرنټ تر ټولو لوی، چټک پرمختلونکی او د ټولگړو مالوماتو تر ټولو نوموتې اېنټرنټي سرچينې بڼه يې غوره کړې.<ref>{{cite news|url=http://www.time.com/time/business/article/0,8599,1595184,00.html|title=Look Who's Using Wikipedia|first=Bill|last=Tancer|date=2007-05-01|publisher=''[[Time (magazine)|Time]]''|accessdate=2007-12-01|quote=The sheer volume of content [...] is partly responsible for the site's dominance as an online reference. When compared to the top 3,200 educational reference sites in the U.S., Wikipedia is #1, capturing 24.3% of all visits to the category|archive-date=2012-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120803185245/http://www.time.com/time/business/article/0,8599,1595184,00.html|url-status=dead}} ([http://weblogs.hitwise.com/bill-tancer/2007/03/wikipedia_search_and_school_ho.html the author's blog post on the article])</ref><ref name="go-to site">{{cite news |url=http://www.reuters.com/article/internetNews/idUSN0819429120070708 |title=Wikipedia remains go-to site for online news |date=2007-07-08 |accessdate=2007-12-16 |first=Alex |last=Woodson |publisher=''[[Reuters]]'' |quote=Online encyclopedia Wikipedia has added about 20 million unique monthly visitors in the past year, making it the top online news and information destination, according to Nielsen//NetRatings.}}</ref> د ۲۰۰۷ کال تر [[ډيسمبر|ډسامبر]] مياشت پورې شته شمار ښودلې چې ويکيپډيا په ۲۵۳ ژبو کې نژدې ۹،۲۵ ميليونه ليکنې لري، چې که د ويکيپډيا ټولې ليکنې سره يوځای کړو نو دا ټول به له ۱،۷۴ بيليون وييونو نه هم ډېر لغتونه وي. په ۹ د [[سپټمبر|سپټامبر]]، ۲۰۰۷ کال کې د انګليسي ژبې د ويکيپډيا د ليکنو شمېر له ۲،۰۰۰،۰۰۰ څخه واوښته او تر ۱۲ د مارچ، ۲۰۰۸ کال پورې د [[انگريزي|انگليسي]] ويکيپډيا د ليکنو زېرمه له ۲،۲۷۶،۰۰۰ ليکنو څخه واوښتله چې دغه ټولې ليکنې له ۹۹۰،۰۰۰،۰۰۰ وييونو<ref name="ListOfWikipedias">{{cite web | url = http://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias | title = List of Wikipedias | publisher = [[ويکيپېډيا:Meta|Meta-Wiki]] | '''accessdate = 2007-07-12 | date = [[2007-07-12]]}}</ref> او لغتونو نه جوړ شوي. د ويکيپېډيا ليکنې په ټوله نړۍ کې د ويکيپېډيا د داوطلبو کارونکو لخوا په گډه توگه ليکل شوي او هرڅوک چې د اېنټرنټ آسانتياوې لري کولای شي چې د دغه پوهنغونډ په نژدې ټولو ليکنو کې سمون راولي. ويکيپېډيا په ډېر يو لنډ وخت کې خپل ځان نړېوالو ته ور پېژاندلی او ښه نوم يې ايستلی<ref name="AlexaStats">{{cite web | url = http://www.alexa.com/data/details/traffic_details/wikipedia.org?range=5y&size=large&y=t | title = Five-year traffic statistics for wikipedia.org | publisher = [[Alexa Internet]] | accessdate = 2007-01-29 | تاريخ الأرشيف = 2022-01-24 | مسار الأرشيف = https://web.archive.org/web/20220124042758/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org?range=5y | url-status = dead | خونديځ نېټه = 2022-01-24 | خونديځ تړی = https://web.archive.org/web/20220124042758/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org?range=5y | خونديځ-تړی = https://web.archive.org/web/20220124042758/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org?range=5y | archive-url = https://web.archive.org/web/20220124042758/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org?range=5y }}</ref> چې اوسمهال په نړېواله کچه د نړۍ په ۱۰ ډېرو کتونکو ويبځاييونو کې شمېرل کېږي. <ref name=AlexaTop500 /> {{د وېبځي جابه | نوم =ويکيپډيا | نښه = [[دوتنه:Wikipedia-logo.png|100px]] | بڼه = [[دوتنه:Www.wikipedia screenshot (2021).png|300px]] | پايڅوړ = د وېبځي بڼه | پته = http://www.wikipedia.org | سوداگريز = نه | ډول = اېنټرنټي پوهنغونډ | ژبه = گڼ ژبيز (۲۶۴ ژبې) <ref>[[m:List_of_Wikipedias]]</ref> | نومليکنه = د لوستونکو په خوښه | خاوند = [[د ويکيمډيا بنسټ]] | بنسټ ايښودونکی = [[جېمي ولز]], [[لېري سانگر]]<ref name=foundercontroversy>{{ یادکرد وب |نښانی=http://www.signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |ليکوال=Jonathan Sidener |سرليک=Everyone's Encyclopedia |یادکرد=2006-10-15 |publisher=San Diego Union Tribune }}</ref> | د پېل نېټه =[[۱۵ د جنوري]]، [[۲۰۰۱ (زېږيز)|۲۰۰۱]] کال | اوسنی دريځ = فعاله | بازده = | شعار = يو وړيا پوهنغونډ چې هر څوک يې ليکلی شي | الېکسا = ۹<ref>{{Cite web |url=http://www.alexa.com/data/details/traffic_details/wikipedia.org?range=5y&size=large&y=t |title=wikipedia.org - Traffic Details from Alexa<!-- سرليک د باټ لخوا سم شوی --> |access-date=2008-03-05 |تاريخ الأرشيف=2022-01-24 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220124042758/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org?range=5y |url-status=dead |خونديځ نېټه=2022-01-24 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20220124042758/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org?range=5y |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20220124042758/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org?range=5y |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124042758/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org?range=5y }}</ref> }} د يوې معتبرې او منلې سرچينې په توگه تل د ويکيپډيا دريځ د پوښتنې لاندې راغلی<ref name="SangerElitism" /> ځينې نور بيا د ويکيپېډيا د وړيا مېنځپانگې، د ټولو د خپراوي وړتيا، د بې پلوۍ او بې پرې سياست او د سرليکونو د پراختيا د اسانتياؤ ستاينه کوي.<ref name="AcademiaAndWikipedia">{{cite web|author=Danah Boyd|url=http://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php|title=Academia and Wikipedia|work=[[Many 2 Many]]: A Group [[Blog|Weblog]] on Social Software|format=[[World Wide Web|Web]]|publisher=[[Corante (company)|Corante]]|date=2005-01-04|accessdate=2008-12-18|quote=[The author, Danah Boyd, describes herself as] an expert on social media[,] ... a doctoral student in the School of Information at the [[University of California - Berkeley]][,] and a fellow at the [[Harvard University]] [[Berkman Center for Internet and Society]] [at [[Harvard Law School]].]|archive-date=2006-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20060316184224/http://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php|url-status=dead}}</ref> اوس د ويکيپېډيا ډاډه توب او کره توب يوه مسٔله ده.<ref name="Who">{{cite web | url = http://www.guardian.co.uk/technology/2004/oct/26/g2.onlinesupplement | title = Who knows?|author=Simon Waldman|work=[[Guardian.co.uk]]|date=2004-10-26 | accessdate = 2007-02-11}}</ref> او بل انتقاد چې اکثراً په ويکيپېډيا کېږي هغه د ورانکارۍ او ناسمو او ناتصديق شويو مالوماتو پر وړاندې د دغه پوهنغونډ اغېزمنتوب دی.<ref name="DeathByWikipedia" /> خو اکثراً داسې هم انگېرل کېږي چې په علمي کارونو او ليکنو کې ورانکاري او د ناسمو مالوماتو خپراوی لنډمهاله وي.<ref name="MIT_IBM_study">{{cite journal|author=Fernanda B. Viégas, Martin Wattenberg, and Kushal Dave|url=http://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf|title=Studying Cooperation and Conflict between Authors with History Flow Visualizations|journal=Proceedings of the [[CHI (conference)|ACM Conference on Human Factors in Computing Systems (CHI)]]|publisher=[[ACM]] [[SIGCHI]]|id=ISBN 1-58113-702-8|pages=575–582|location=[[Vienna, Austria]]|year=2004|format=PDF|accessdate=2007-01-24|archivedate=2018-11-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181111090534/http://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf}}</ref><ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue">{{cite journal|author=Reid Priedhorsky, Jilin Chen, Shyong (Tony) K. Lam, Katherine Panciera, Loren Terveen, and John Riedl (GroupLens Research, Department of Computer Science and Engineering, [[University of Minnesota]])|title =Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia|journal =[[Association for Computing Machinery]] GROUP '07 conference proceedings|location =[[Sanibel Island]], [[Florida]]|date=2007-11-04|url =http://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf|format=PDF|accessdate=2007-10-13}}</ref> د نيويورک ټايمز، جانتان ډي،<ref name=Dee>{{cite news | url = http://www.nytimes.com/2007/07/01/magazine/01WIKIPEDIA-t.html | title = All the News That's Fit to Print Out|author=Jonathan Dee|publisher = The New York Times Magazine|date=2007-07-01|accessdate=2007-12-01}}</ref> او انډريو ليح، ''د پرليکه ژورناليزم په اړه د پينځم نړېوال سمپوزيوم''،<ref name=Lih>{{cite journal|author=Andrew Lih|title=Wikipedia as Participatory Journalism: Reliable Sources? Metrics for Evaluating Collaborative Media as a News Resource|journal=5th International Symposium on Online Journalism|location=[[University of Texas - Austin]]|date=2004-04-16|url=http://jmsc.hku.hk/faculty/alih/publications/utaustin-2004-wikipedia-rc2.pdf|format=PDF|accessdate=2007-10-13|archivedate=2007-10-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071029051749/http://jmsc.hku.hk/faculty/alih/publications/utaustin-2004-wikipedia-rc2.pdf}}</ref> پر مهال، د ويکيپډيا ارزښت نه يواځې د يوې پوهنغونډيزې سرچينې په توگه په ډاگه کړی بلکه دا يې يوه ژر تازه کېدونکې خبري منبع هم گڼلې. کله چې د ''[[ټايم (مجله)|ټايم مجلې]]'' د ۲۰۰۶ د کال شخصيت نورو ته ورپېژانده نو په اېنټرنټ کې په گډه توگه د پرليکو جټکو پرمختلونکو گرافيکي پاڼو په اړه چې د نړۍ د ډېرو وگړو له لورې کارېږي، داسې انگېرنې هم خپرې کړې چې ويکيپېډيا يو د هغو درې چټک پرمختلونکو وېبځايونو په کتار کې راځي چې د ِېب 0.2 د خدماتو په کارولو سره د نړۍ د ډېرو کارېدونکو ې بپاڼو په درېم ځای کې د يوټيوب او مای سپېس سره يوځای شمېرل کېږي.<ref name=Time2006>{{cite news |date=2006-12-13 |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1569514,00.html |title=Time's Person of the Year: You |work=TIME |publisher=Time, Inc |accessdate=2008-12-26 |archive-date=2013-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130828025236/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1569514,00.html |url-status=dead }}</ref> == تاريخ == {{آرنی|د ويکيپېډيا تاريخ}} [[دوتنه:Nupedia.jpg|thumb|250px|په اصل کې ويکيپېډيا د پوهنغونډ د يوې بلې پروژې، [[نيوپېډيا]] نه رامېنځ ته شو.]] ويکيپېډيا د [[نيوپېډيا]] د يو بشپړه کوونکې پروژې په توگه په کار پيل وکړ. , دا په [[انگرېزي ژبه]] د پوهنغونډ يوه پروژه وه چې د دغې پروژې ليکنې د تجربه کارو ليکوالانو لخوا ليکل کېدل او د يوې رسمي مخکتنې د پروسې نه تېرېدل. د نيوپېډيا بنسټ په ۹ د مارچ ۲۰۰۰ کال کې د [[بوميس]] مالکيت، د وېب پورټالونو يوې کمپنۍ لخوا کېښودل شو. د دغه بنسټ، چې وروسته په ويکيپېډيا بدل شو، اصلي غړي [[جيمي وېلز]]، بوميس [[Chief executive officer|CEO]], او [[لېري سانگر]]، وه. په پېل کې نيوپېډيا د نيوپېډيا د پرانيستې مېنځپانگې د لايسنس د اجازې لاندې کار کاوه چې د ويکيپېډيا د بنسټ ايښودلو نه مخکې د [[ريچارډ سټالمېن]] په غوښتنه يې نوم [[د جي ان يو د وړيا لاسوندونو لايسنس]] واړاوه.<ref name="stallman1999">{{cite web |url=http://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |title=The Free Encyclopedia Project |accessdate=2008-01-04 |last=Stallman |first=Richard M. |authorlink=Richard Stallman |date=2007-06-20 |publisher=[[Free Software Foundation]] |archive-date=2007-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071219223848/http://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead }}</ref> [[دوتنه:Jimmy-wales-frankfurt2005-alih01.jpg|left|100px|thumb|جيمي وېلز]] [[دوتنه:L Sanger.jpg|thumb|right|100px|لېري سانگر]] لېري سانگر او جېمي وېلز د ويکيپېډيا بنسټ ايښودونکي دي.<ref name="foundercontroversy"/><ref name="Sanger-NYTimes"> {{cite news |first=Peter |last=Meyers |title=Fact-Driven? Collegial? This Site Wants You |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9800E5D6123BF933A1575AC0A9679C8B63&n=Top%2fReference%2fTimes%20Topics%2fSubjects%2fC%2fComputer%20Software |publisher=''[[The New York Times]]'' |date=[[September 20]], [[2001]] |accessdate=2007-11-22}}<small>"I can start an article that will consist of one paragraph, and then a real expert will come along and add three paragraphs and clean up my one paragraph," said Larry Sanger of Las Vegas, who founded Wikipedia with Mr. Wales.</small></ref> خو جېمي وېلز ته دا امتياز ور په برخه دی چې هغه د عوامو لخوا د پوهنغونډ د سمون او ايډټ د آسانتياؤ موخه او وړتيا راڅرگنده کړې،<ref name="SangerMemoir" /> او سانگر ته بيا دا امتياز ورکول کېږي چې هغه دې موخې ته د رسېدلو لپاره يوه شعوري چلندلار غوره کړې وه.<ref>{{cite web|url=http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-October/000671.html|title=Wikipedia-l: LinkBacks?|accessdate=2007-02-20}}</ref> په ۱۰ د جنوري، ۲۰۰۱ کال کې لېري سانگر د نيوپېډيا د برېښليکونو په لړليک کې د يوې داسې ويکي د جوړولو وړانديز وکړ چې د نيوپېډيا لپاره د يوه غني کوونکې سرچينې په توگه کار وکړي.<ref>{{cite news |author=[[Larry Sanger]] |title=Let's make a wiki |date=[[January 10]] [[2001]] |publisher=Internet Archive |url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |access-date=2008-03-05 |archive-date=2003-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414014355/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |url-status=bot: unknown }}</ref> په رسمي توگه ويکيپېډيا په ۱۵ د جنوري، ۲۰۰۱ کال کې يواځې د انگرېزي ژبې لپاره په کار واچول شوه او انټرنټي پته يې www.wikipedia.com وه.<ref>{{cite web |url=http://www.wikipedia.com/ |title=Wikipedia: HomePage |accessdate=2001-03-31 |تاريخ الأرشيف=2001-03-31 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20010331173908/http://www.wikipedia.com/ |url-status=bot: unknown }}</ref> او د همدې پوهنغونډ خبرتيا د سانگر لخوا د نيوپېډيا د برېښليکونو په لړليک کې خپره شوه.<ref>{{cite news |author=[[Larry Sanger]] |title=Wikipedia is up! |date=[[January 17]] [[2001]] |publisher=Internet Archive |url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000684.html |access-date=2008-03-05 |archive-date=2001-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010506042824/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000684.html |url-status=bot: unknown }}</ref> د پيل په لومړيو مياشتو کې د ويکيپېډيا "بې پرې او ناپېيلی اند"<ref name="NPOV">"[http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Neutral_point_of_view&oldid=102236018 Wikipedia:Neutral point of view], Wikipedia (21 January 2007)</ref> د دې وېبځي د تگلارو په مادو کې راغلی ؤ چې د نيوپېډيا د ناپېيلتوب کړنلارې سره ورته ؤ. خو په پيل کې داسې ډېر لږ قوانين وه او ويکيپېډيا، نيوپېډيا پورې نااړونده په خپلواکه توگه چلېدله.<ref name="SangerMemoir">{{cite news |author=[[Larry Sanger]] |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir|date=[[April 18]] [[2005]] |publisher=[[Slashdot]] |url=http://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml}}</ref> [[دوتنه:EnglishWikipediaArticleCountGraph linear.png‎|thumb|left|د انگرېزي ويکيپېډيا د ليکنو د شمېر گراف، له ۱۰ د جنوري، ۲۰۰۱ تر ۹ د سېپتمبر ۲۰۰۷ کال (د ۲ ميليونو ليکنو بريد ته د رسېدو نېټه).]] په لومړنيو ورځو کې ويکيپېډيا خپلې ونډې له نيوپېډيا، سلش ډاټ ليکنو خپرونو او د انټرنټي پلټن ماشين د نوملړونو نه لاس ته راوړي. د ۲۰۰۱ ز. کال تر پايه ويکيپېډيا د نژدې ۲۰۰۰۰ ليکنو مېنځپانگه خپله کړې وه او د نړۍ په ۱۸ ژبو کې ويکيپېډيا فعاليت درلوده. د ۲۰۰۲ ز. کال تر پايه ويکيپېډيا په ۲۶ ژبو کې خپرېدله، د ۲۰۰۳ ز. کال تر پايه همدغه پوهنغونډ ۴۶ ژبو ته وغځېده او د ۲۰۰۴ ز. کال تر پايه ويکيپېډيا ۱۶۱ ژبو ته وغځېدله.<ref>"[http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Multilingual_statistics Multilingual statistics]", Wikipedia, [[March 30]] [[2005]]</ref> تر ۲۰۰۳ ز. کال پورې نيوپېډيا او ويکيپېډيا دواړه يو ځای سره موجود وه خو په نومېدلي کال کې د نيوپېډيا پالنگر (سرورز) د تل لپاره په ټپه ودرېده، او د نيوپېډيا ټوله مېنځپانگه په ويکيپېډيا کې ځای پر ځای شوه. د ۲۰۰۷ ز. کال د ډېسمبر تر مياشتې د انگرېزي ژبې ويکيپېډيا ليکنې له ۲ ميليون نه واوړېدلې، او دغه پوهنغونډ ته يې د نړئ تر ټولو ستر جوړ شوي پوهنغونډ وياړ ور په برخه کړ، د ويکيپېډيا دغه چټک پرمختگ د دايرة المعارفونو په تاريخ کې د [[يونگل پوهنغونډ]] (1407)، شپږ سوه کلن ريکارډ ور مات کړ.<ref name="EB_encyclopedia">{{cite encyclopedia |title=Encyclopedias and Dictionaries |encyclopedia=Encyclopædia Britannica, 15th ed. |publisher= Encyclopædia Britannica |date=2007 |volume=18 |pages=257–286}}</ref> د بيا خپرېدنې، سوداگريزو خبرتياؤ، د کنټرول د نشتوالي او په انگريزي ژبې د متمرکزيت گڼل د دې سبب شو چې د ۲۰۰۲ کال په فبروري کې د اسپانيوي ژبې ويکيپېډيا کارکونکي د انسايکلوپېډيا لايبرا په جوړولو سره د ويکيپېډيا نه بېل شول. د هماغه کال په پای کې وېلز دا اعلان وکړ چې تر دې وروسته به په ويکيپېډيا کې سوداگريزې خبرتياوې نه ښکاري، او بيا د ويکيپېډيا وېبپاڼه د wikipedia.org پتې ته ولېږدېده. په همدې توگه گڼې نورې پروژې هم د خپرېدو د د لاملونو پر بنسټ د ويکيپېډيا نه بېل شوي. [[ويکي انفو]] بيا بې پرې تگلاره نه ده خپله کړې او دا پروژه په اصلي بڼه کې د ترسره شويو څېړنو د خپرولو اجازه ورکوي. د ويکيپېډيا د کړنو نه الهام اخيستونکې نوې پروژې لکه [[سيټيزېنډيم]]، [[سکالرپېډيا]]، [[اماپېډيا]] او د Google [[کنول]] — د ويکيپېډيا د محدوديتونو، لکه د گډونوالو مخليدنه، اصلي څېړنه او سوداگريزې خبرتياؤ په غبرگون کې پيل شوي. په ۲۰ د جون، ۲۰۰۳ ز. کال د ويکيپېډيا او نيوپېډيا د يوځای کېدنې وروسته [[د ويکيمېډيا بنسټ]] رامېنځ ته شو.<ref>[[Jimmy Wales]]: "[http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2003-June/010690.html Announcing Wikimedia Foundation]", [[June 20]] [[2003]], <wikipedia-l@wikipedia.org></ref> تر دې وروسته په ۱۷ د سېپتمبر ۲۰۰۴ ز. کال کې ويکيپېډيا د امريکا د متحده ايالاتو د اختراعگانو او سوداگرۍ دفتر نه د ''Wikipedia®'' د سوداگريزې نښې د ثبتولو غوښتنه وکړه چې په ۱۰ د جنوري ۲۰۰۶ ز. کال کې دا غوښتنه ومنل شوه. همدا رنگه په ۱۶ د ډېسمبر ۲۰۰۴ ز. کال کې د ويکيپېډيا د سوداگریزې نښې تړون د جاپان سره او په ۲۰ د جنوري ۲۰۰۵ ز. کال کې د اروپايي اتحاديې کې د يو تړون له مخې ثبت شوه. Technically a [[service mark]], the scope of the mark is for: "Provision of [[information]] in the field of general encyclopedic knowledge via the [[Internet]]". داسې پلانونه هم شته چې د ويکيپېډيا د سوداگريزې نښې اجازتليک د نورو توليداتو په برخه کې هم وکارېږي، د ساري په توگه د کتابونو او ډي وي ډي گانو په برخه کې.<ref>{{cite news |first=Vipin |last=Nair|title=Growing on volunteer power |date=[[December 5]] [[2005]] |publisher=Business Line |url=http://www.thehindubusinessline.com/ew/2005/12/05/stories/2005120500070100.htm}}</ref> د ۲۰۰۷ ز. کال په اکتوبر کې همدغه بنسټ د ۲۰۰۸ کال په فبروري کې د سېنټ پيټرزبرگ، فلورېډا نه کاليفورنيا کې سانفرانسيسکو ښار ته د خپل مرکزي دفتر د کډه کولو اعلان خپور کړ.<ref>{{cite news |url=http://blog.wired.com/business/2007/10/wikimedia-found.html |title=Wikimedia Foundation Moving To San Francisco |author=Julie Sloane |publisher=Wired News |date=2007-10-10 |access-date=2008-03-05 |archive-date=2009-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090328061156/http://blog.wired.com/business/2007/10/wikimedia-found.html |url-status=dead}}</ref> د ۲۰۰۵ کال د ويکيمېډيا د بنسټ د ۴مې دورې د غونډې لگښتونه ۳۲۱،۰۰۰ $ [[امريکايي ډالره|USD]]وه، چې په دې کې د کمپيوټري هډوانې لگښتونو د ټولې بوديجې (پانگې) نژدې ۶۰% برخه جوړوله.<ref>{{cite web|title=Budget/2005|publisher=[[Wikimedia Foundation]]|url=http://wikimediafoundation.org/wiki/Budget/2005|accessdate=2006-03-11|تاريخ الأرشيف=2013-01-22|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130122000935/http://wikimediafoundation.org/wiki/Budget/2005|url-status=dead|خونديځ نېټه=2013-01-22|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20130122000935/http://wikimediafoundation.org/wiki/Budget/2005|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20130122000935/http://wikimediafoundation.org/wiki/Budget/2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20130122000935/http://wikimediafoundation.org/wiki/Budget/2005}}</ref> دم مهال د ويکيپېډيا بنسټ پر شخصي بسپنو بسيا دی او د بسپنې ډېرولو مرتبې غونډې ترتيبوي،<ref>[http://wikimediafoundation.org/wiki/Fundraising Fundraising], [[Wikimedia Foundation]]</ref> چې د ۲۰۰۷ کال د جنورۍ د مياشتې بسپنې نژدې يو ميليون ډالر نه اوښتې وې.<ref>"[http://wikimediafoundation.org/w/index.php?title=Fundraising_report&oldid=19190 Fundraising report]", [[Wikimedia Foundation]] ([[January 21]] [[2007]])</ref> == مېنځپانگه او جوړښت == هر څوک کولای شي چې د ويکيپېډيا په نژدې هره يوه ليکنه کې په ورکنومې توگه او يا هم د خپل د کار-نوم په کارولو سره سمونې او زياتونې وکړي، خو د نوؤ ليکنو خپرول يوازې په ويکيپېډيا کې د ثبت شوؤ کارنانو لخوا ترسره کېدای شي. د ويکيپېډيا هره ليکنه د "پېښليک" يو مخ لري چې هلته د هر چال لخوا د يوې ليکنې د هر ډول بدلونونو پېښې د وخت او نېټې له مخې ثبتېږي. خو د ناندريزو ليکنو او يا هم هغه ليکنې چې د رښتو نه يې سرغړونې کېږي، دلته په پوهنغونډ کې د خپرېدو سره سم ړنگېږي.<ref name="Torsten_Kleinz"/><ref>The [[Japanese Wikipedia]], for example, is known for deleting every mention of real names of victims of certain high-profile crimes, even though they may still be noted in other language editions.</ref> د ويکيپېډيا ټول متن د [[GNU د لاسوندونو وړيا منښتليک]] (GFDL) يو داسې منښتليک دی چې که څه هم يو ليکوال د خپلو آثارو د بيا خپرولو د رښتو خاوند گڼي، خو د دې تر څنگ د متن د بيا خپرېدنې، وېشنې، نوې زېږېونې، او د سوداگريزو موخو لپاره د مېنځپانگې کارېدنې اجازه هر چا ته ورکوي. ويکيپېډيا اوس د GFDL منښتليک نه د [[کريتيف کامنز]] منښتليک د خپلولو په حال کې ده. د GFDL منښتليک په اصل کې د ساوتريو د لارښود لپاره کښل شوی او پر ليکه د انټرنټي سرچينو لپاره وړ منښتليک نه دی.<ref>{{cite web |url=http://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |title=Resolution:License update |date=2007 |accessdate=2007-12-04 |author=Walter Vermeir |publisher=Wikizine}}</ref> د ځينو ژبو ويکيپېډيا لکه د انگرېزي ژبې ويکيپېډيا د ښې کارېدنې دريځ له مخې ځينې ناوړيا انځورونه کاروي، خو د وړيا رسنيو دوتنې بيا د ويکيمېډيا کامنز لخوا د ټولو ويکيپېډيا گانو او د هر چا د وړيا کارېدنې په تکل موجود دي، ويکيمېډيا کامنز د ويکيمېډيا بنسټ يوه پروژه ده او د همدغه بنسټ تر څارنې لاندې پرمختگ کوي. [[دوتنه:WIkimania-2006_010.jpg|بټنوک|[[ويکيمانيا]]، د ويکيمېډيا بنسټ د نورو پروژو او د ويکيپېډيا د کارنانو لپاره کالنی کانفرانس.]] يوه دوديز پوهنغونډ، لکه د ''[[Encyclopædia Britannica]]''، ته ناورته د ويکيپېډيا هېڅ کومه ليکنه د رسمي کره کتنې د پروسې او په چټکه توگه د بدلون له پروسې نه نه تېرېږي. د يوې ليکنې د کيفيت د ډاډمن کېدو پخاطر ويکيپېډيا په خپلو غړو يا ويکيپېډيا ليکونکو پورې منحصره ده,<ref>{{cite web |url=http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedians |title=Wikipedia:Wikipedians |accessdate=2007-12-08 |publisher=Wikipedia}}</ref> چې همدا غړي ورانکاري له کاره وغورځوي، او يا هم د بې پرېتوب او ناپېيلتوب د سياست نه د سرغړونې په توگه په ليکنو کې شته ستونزې وپېژني <ref name="InfoWeek0322-2007"> {{cite news |first=Thomas |last=Claburn |title=Wikipedia Becomes Intelligence Tool And Target For Jihadists |url=http://www.informationweek.com/internet/showArticle.jhtml?articleID=198500163&cid=RSSfeed_IWK_News |publisher=Information Week |date=[[March 22]], [[2007]] |accessdate=2007-03-25}}</ref> او هغه ربړې چې د حقيقت سره په اختلاف کې دي ليرې کړي او په يوې ليکنې کې سم بدلونونه رامېنځ ته کړي.<ref>{{cite news |title=Wikipedia Falsely Reports Sinbad's Death |url=http://wcbstv.com/entertainment/Sinbad.Wikipedia.death.2.281748.html |publisher=[[Associated Press]] |date=[[March 16]], [[2007]] |accessdate=2007-03-25 }}{{Dead link|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> د ۲۰۰۶ کال د جون له مياشتې نه راپدېخوا د ورانکارۍ رغونکی [[Internet bot|باټ]] هم په کار اچول شوي.<ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue" /> د ويکيپېډيا ليکنې د امريکا په متحده ايالاتو کې د فلورېډا د قانون او گڼ شمېر لارښوونو او کړنلارو د څارنې نه برخمنې دي;<ref>{{cite web |url=http://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id;1866322157;fp;2;fpid;2 |title=Who's behind Wikipedia? |publisher=PC World |date=2008-02-06 |accessdate=2008-02-07 |تاريخ الأرشيف=2008-02-09 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20080209110303/http://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id%3B1866322157%3Bfp%3B2%3Bfpid%3B2 |url-status=dead |خونديځ نېټه=2008-02-09 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20080209110303/http://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id%3B1866322157%3Bfp%3B2%3Bfpid%3B2 |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20080209110303/http://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id%3B1866322157%3Bfp%3B2%3Bfpid%3B2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080209110303/http://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id%3B1866322157%3Bfp%3B2%3Bfpid%3B2 }}</ref> د دغو کړنلارو نه ښکاره ده چې د ويکيپېډيا ليکنې بايد د "پام وړ" <ref>{{cite web |url=http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Notability |title=Wikipedia:Notability |accessdate=2008-02-13 |quote=A topic is presumed to be notable if it has received significant coverage in reliable secondary sources that are independent of the subject.}}</ref> سرليکونو نه برخمنې وي او په دغو کې بايد "د اصلي څېړنو کوم متن"<ref>{{cite web |url=http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:No_original_research |title=Wikipedia:No original research |accessdate=2008-02-13 |quote=Wikipedia does not publish original thought}}</ref> شامل نه وي همداراز په دغو ليکنو کې بايد يوازې "په ثبوت رسېدلي"<ref>{{cite web |url=http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Verifiability |title= Wikipedia:Verifiability |accessdate=2008-02-13 |quote=Material challenged or likely to be challenged, and all quotations, must be attributed to a reliable, published source.}}</ref> حقايق وي او پکار ده چې هره ليکنه د بې پرې سياست او د يوه "ناپېيلي نظر څرگندونه وکړي."<ref>{{cite web |url=http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Neutral_point_of_view |title= Wikipedia:Neutral_point_of_view |accessdate=2008-02-13 |quote=All Wikipedia articles and other encyclopedic content must be written from a neutral point of view, representing significant views fairly, proportionately and without bias.}}</ref> په هغو ليکنو کې چې د همدغې پاليسۍ او کړنلارې نه پکې سرغړنه شوې وي، بايد ژر تر ژره بدلون ومومي او يا هم ړنگې شي. [[په ويکيپېډيا کې ړنگېدنه او گډېدنه|ړنگېدنه او گډېدنه]] د سمون دوه هغه فلسفې دي چې د همدغو پر بنسټ په ويکيپېډيا کې ړنگېدنه او بدلون رامېنځ ته کېږي.<ref>{{cite news |title=The battle for Wikipedia's soul |url=http://www.economist.com/printedition/displaystory.cfm?story_id=10789354 |publisher=[[The Economist]] |date=2008-03-06 |accessdate=2008-03-07 }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/connected/main.jhtml?xml=/connected/2007/10/11/dlwiki11.xml |title=Wikipedia: an online encyclopedia torn apart |date=2007-11-10 |accessdate=2008-03-11 |publisher=[[The Daily Telegraph]]}}</ref> == ساوترې او هډوترې == د ويکيپېډيا چلېدنه په [[ميډياويکي]] پورې اړه لري، ميډياويکي يو وړيا او د پرانيستې سرچينې د ويکي يو ساوتری دی چې په [[PHP]] کې ليکل شوی او په [[MySQL]] ډاټابېز باندې جوړ شوی دی. په همدغه ساوتری کې د ماکرو ژبې، د بېلابېلو واريابلونو، د کينډيو د ټرانسکلوژن د غونډال، د URL د بياسيخولو پروگرامي توکي سره راغونډشوي. ميډياويکي د جي ان يو (جنېرل پبلک لايسنس) د منښتليک له مخې د کارونکو مخ ته پروت ساوتری دی چې د ويکيپېډيا په ټولو پروژو کې او همدا شان د نورو ويکي گانو په گڼو پروژو هم کارېږي. په پيل کې ويکيپېډيا په [[UseModWiki]] چې په [[پېرل]] کې د کلېفورډ اډمز (I پړاو) لخوا ليکل شوی ؤ چلېده , [[دوتنه:Wikimedia-servers-2006-05-09.svg|thumb|right|د غونډال د جوړښت يو منظر، د ۲۰۰۶ کال د می مياشت [[:meta:Server layout diagrams|په مېټاويکي کې د پالنگر د څېرو نخشه]].]] == په نورو ژبو == {{see also|د ويکيپېډياگانو لړليک}} [[Image:English Wikipedia contributors by country.svg|thumb|د ۲۰۰۶ کال د سېپتمبر د احصايې له مخې د انگرېزي وېکيپېډيا د ونډه والو د ونډو گراف<ref>{{cite web |url=http://meta.wikimedia.org/wiki/Edits_by_project_and_country_of_origin |title=Edits by project and country of origin |date=2006-09-04 |accessdate=2007-10-25 }}</ref>]] دم مهال ويکيپېډيا د نړۍ په ۲۵۳ ژبو خپرېږي، چې د همدغو ژبو له شمېر نه د ۱۶ ژبو د ليکنو شمېر له ۱۰۰،۰۰۰ ليکنې نه اوښتي دي او د پاتې ۱۴۵ ژبو د ويکيپېډياگانو د ليکنو شمېر له ۱۰۰۰ ليکنو نه اوښتی دی.<ref name="ListOfWikipedias" /> د الېکسا له مخې، د انگرېزي ژبې د ويکيپېډيا وړوکی ډومېن (en.wikipedia.org) ليدنې د ټولټال نه 55% سلنه جوړوي، او پاتې نورې ليدنې د نورو ژبو ويکيپېډياگانو نه کېږي، چې په دغو ژبو کې اسپانيوي ۱۷٪، جاپاني ۴٪، الماني ۴٪، پولېنډي ۳٪، فرانسوي ۳٪، پرتگالي ۲٪ برخه جوړوي.<ref name="AlexaStats" /> د ۲۰۰۷ کال د ډېسمبر د احصايې له مخې د ويکيپېډيا د پينځو لويو (د ليکنو د شمېر له مخې) ژبو ټوکونه د انگرېزي ژبې، د آلماني ژبې، د فرانسوي ژبې، د پولنډي ژبې او د جاپاني ژبې پوهنغونډونه دي.<ref>{{cite web |url=http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Multilingual_statistics |title=Wikipedia:Multilingual statistics |publisher=English Wikipedia |accessdate=2007-12-23}}</ref> دا چې ويکيپېډيا يو انټرنټي پوهنغونډ دی او د ټولې نړۍ خلک ورته لاسرسی لري، نو کېدای شي چې د يوې ژبې گډونوال د بېلابېلو گړدودونو په کارولو سره او يا هم د بېلابېلو هېوادونو تر مېنځ (د ساري په توگه [[انگرېزي ويکيپېډيا|د انگرېزي ژبې ويکيپېډيا]]) د همغږۍ د نشتوالي په سبب په ويکيپېډيا کې ځينې توپيرونه رامېنځ ته کړي. چې همدا توپيرونه د سمې ليکلې بڼې <ref>{{cite web|url=http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Spelling|title= spelling | work = Manual of Style | publisher = Wikipedia |accessdate=2007-05-19}}</ref> او نورو مطلبونو کې د شخړې او ناندريو سبب جوړېږي.<ref>{{cite web|url=http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:WikiProject_Countering_systemic_bias|title=Countering systemic bias|accessdate=2007-05-19}}</ref> == پر ويکيپېډيا نيوکې == {{آرنی|پر ويکيپېډيا نيوکې}} == کلتوري ارزښت == == ويکي يا او ويکيمېډيا == [[د ويکيمېډيا بنسټ]] د خپل د وېبځي کوربه توب او د کړۍ د پراخوالي لگښتونه د ويکي يا سره شريکوي. The Wikimedia Foundation received some donated office space from Wikia Inc. during the fiscal year ending June 30, 2006."<ref> [http://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/4/49/Wikimedia_2007_fs.pdf Wikimedia Foundation 2006-2007 Audit] page 9 says "The Organization shares hosting and bandwidth costs with Wikia, Inc., a for-profit company founded by the same founder as Wikimedia Foundation, Inc. Included in accounts receivable at June 30, 2007 is $6,000 due from Wikia, Inc. for these costs. The Organization received some donated office space from Wikia Inc. during the year ended June 30, 2006 valued at $6,000. No donation of the office space occurred in 2007. Through June 30, 2007, two members of the Organization’s board of directors also serve as employees, officers, or directors of Wikia, Inc."</ref> == اړونده پروژې == == نورې لوستنې == === Press coverage === * {{cite news |url=http://www.nytimes.com/2007/07/01/magazine/01WIKIPEDIA-t.html?_r=1&ref=magazine&oref=slogin |title=All the News That’s Fit to Print Out |first=Jonathan |last=Dee |publisher=The New York Times Magazine |date=2007-07-01 |accessdate=2008-02-22}} * {{cite news |title=Wikipedia 2.0 - now with added trust |url=http://technology.newscientist.com/article/mg19526226.200-wikipedia-20-â-now-with-added-trust.html |date=2007-09-20 |accessdate=2008-02-22 |first=Jim |last=Giles |publisher=New Scientist}} * {{cite news |title=Wikipedia Rules |url=http://thephoenix.com/article_ektid52864.aspx |publisher=[[The Phoenix (newspaper)|The Phoenix]] |date=2007-12-02 |accessdate=2008-02-22 |first=Mike Miliard}} * {{cite news |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |title=It's a Wiki, Wiki World |first=Chris |last=Taylor |date=2005-05-29 |publisher=Time |accessdate=2008-02-22 |archive-date=2009-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091029161646/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |url-status=dead }} === اکاديميکې زده کړې === == سرچينې == {{Reflist|3}} == باندنۍ تړنې == * [http://www.haaretz.com/hasen/spages/937991.html Your wiki entry counts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080211234937/http://www.haaretz.com/hasen/spages/937991.html |date=2008-02-11 }}, Cnaan Liphshiz, ''[[Haaretz]]'', December 25, 2007. * [http://www.wikipedia.org/ Wikipedia] - multilingual portal (contains links to all language editions of the project) * [http://www.dmoz.org/Computers/Open_Source/Open_Content/Encyclopedias/Wikipedia/ Wikipedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091203014943/http://www.dmoz.org/Computers/Open_Source/Open_Content/Encyclopedias/Wikipedia/ |date=2009-12-03 }} at the [[Open Directory Project]] * [https://web.archive.org/web/20070427004613/http://www.cbc.ca/news/background/tech/wikipedia.html CBC News: I, editor] * [http://www.wikihow.com/Contribute-to-Wikipedia Help Edit Wikipedia] A [[wikiHow]] article. * [http://www.cnn.com/2007/TECH/11/01/wikipedia.assignment.ap/index.html Class assignment: Write an original Wikipedia article] * [http://chnm.gmu.edu/resources/essays/d/42 Essay about wikipedia] * [http://www.nybooks.com/articles/21131 The Charms of Wikipedia] Nicholas Baker article on Wikipedia from ''[[The New York Review of Books]]'' [[وېشنيزه:د انټرنټ تاريخ]] [[وېشنيزه:ويکيپېډيا]] [[وېشنيزه:وړيا پوهنغونډونه]] [[وېشنيزه:پرليکه پوهنغونډونه]] [[وېشنيزه:ټولگړي پوهنغونډونه]] [[وېشنيزه:ويکي گانې]] [[وېشنيزه:په ۲۰۰۱ کال کې د انټرنېټ جوړې شوې ځانتياوې]] [[وېشنيزه:د ويکيمېډيا پروژې]] [[وېشنيزه:غږېدونکې ليکنې]] p2ioqh81rid9lblid9roewewkdz3pna 0 14180 370280 369258 2026-11-04T21:47:59Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370280 wikitext text/x-wiki [[دوتنه:Desktop computer clipart - Yellow theme.svg|بټنوک|300px|]] '''شخصي کمپيوټر''' یو ګڼ‌موخیز مایکرو کمپیوټر دی چې اندازې، وړتیاوو او بیې ته په کتو سره یې فردي استفاده شونې ده. شخصي کمپیوټرونه په داسې ډول جوړ شوي دي چې د کمپيوټر د متخصص پر ځای په مستقیم ډول د وروستي کاروونکي له‌خوا اداره کېدای شي. د لویو او قېمته میني کمپيوټرونو او مېن فرېمونو پر خلاف د ډېرو خلکو له‌خوا له شخصي کمپیوټرونو سره په هم‌مهاله ډول نه کارول کېږي. د ۱۹۷۰یمې او ۱۹۸۰یمې لسیزې په پای کې د کورني کمپیوټر اصطلاح هم وکارول شوه.<ref>{{Cite Dictionary.com|personal computer|access-date=2018-06-11}}</ref> == ډولونه == === نه لېږدېدونکي === ==== ډېسک‌ټاپ کمپیوټر ==== د شخصي کمپیوټرونو تر پراخې استفادې مخکې چې کوم کمپيوټرونه پر مېز کارول کېدای شول، ډېر کوچني وو او بالاخره ډېسک‌ټاپ ونومول شول. په وروستیو کې دغه عبارت معمولاً د کمپیوټر د کېس یا قاب ځانګړی ډول څرګندوي. ډېسک‌ټاپ کمپيوټرونه بېلابېل ډولونه لري، له لویو عمودي قابونو نیولې تر کوچنیو ماډلونو پورې چې د اېل.سي.ډي مانیتورونو تر شا یا مستقیماً لاندې کارېدای شي. که څه هم ډېسک‌ټاپ اصطلاح تر ډېرو هغو کمپیوټرونو ته کارول کېږي چې قاب یې په عمودي ډول درېږي، دغه ډولونه تر ډېره د ځمکې پر مخ یا تر مېز لاندې اېښودل کېږي. پر دغه ظاهري تضاد سربېره «ډېسک‌ټاپ» اصطلاح معمولاً هغو عمودي درېدونکو قابونو او افقي یا پرتو ماډلونو ته کارول کېږي چې د کلمې په اصلي معنا پر مېزونو اېښودل کېږي او له همدې امله د ډېسک‌ټاپ عبارت ته مناسب دي، که څه هم چې دغه دواړه ډولونه په اکثرو عملي استفادو کې د ډېسک‌ټاپ د اصطلاح په شرایطو برابر راځي.  د کمپیوټر د دغو قابونو دواړه ډولونه د سیستم هارډویر برخې لکه مادربورډ، پروسېسر چېپ و د داخلي عملیاتو نورې برخې لري. ډېسک‌ټاپ کمپيوټرونه د ښودنې لپاره یو بېرونی مانیتور او بېرونی کېبورډ لري چې د کمپیوټر د قاب له شاتنیو برخو سره نښلول کېږي. ډېسک‌ټاپ کمپيوټرونه د کورنیو او سوداګریزو محاسباتي پروګرامونو لپاره مشهور دي، ځکه چې پر ډېسک د ګڼو مانیتورونو لپاره ځای لري.<ref>{{cite web |last1=Houghton |first1=Andy |title=Evolution of Custom Gaming PCs: What Really Made the Difference |url=http://www.digitalstorm.com/unlocked/evolution-of-custom-gaming-pcs-what-really-made-the-difference-idnum20/ |access-date=28 September 2015 |website=digitalstorm.com}}</ref> == لېږدېدونکي == === لپ‌ټاپ === لپ‌ټاپ کمپيوټرونه داسې ډیزاین شوي ډي چې د لېږدولو وړ وي. په دې ډول کمپيوټرونو کې کېبورډ او نورې برخې په یوه پنل کې واقع وي او یو بل پنل لري چې د ډېسپلې سکرین په کې وي. کله چې لپ‌ټاپ وتړل شي یا بند شي، د لېږدولو پر مهال یې سکرین او کېبورډ خوندي وي. په لپ‌ټاپونو کې معمولاً داسې بېټرۍ وي چې چارج کېږي او په دې سره د دغه ډول کمپیوټرونو د لېږد وړتیا لا ډېرېږي. د چارج، وزن او سپېس یا فضا د سپما لپاره د لپ‌ټاپ ګرافیک چېپونه په ډېرو مواردو کې په سي.پي.یو یا چیپ‌سېټ کې ادغامېږي او د سیستم له رم (RAM) څخه استفاده کوي، دغه چاره د هغو ډېسک‌ټاپ کمپيوټرونو په پرتله چې ګرافیک کارتونه په کې لګول شوي وي، د کمپیوټر ګرافیکي فعالیت را ټيټوي. له همدې امله ډېسک‌ټاپ کمپيوټرونه د ګېمونو لپاره تر لپ‌ټاپونو غوره ګڼل کېږي.<ref>[https://archive.today/20121209010744/http://www.news.com/2100-1040-979763.html Desktop notebooks stake their claim], accessed October 19, 2007</ref><ref>{{Cite web |last=Bott |first=Ed |title=The PC was supposed to die a decade ago. Instead, this happened |url=https://www.zdnet.com/article/the-pc-was-supposed-to-die-a-decade-ago-instead-this-happened/ |website=ZDNet}}</ref><ref name="cnnogg">{{cite news|title=Time to drop the Netbook label|publisher=CNN|author=Erica Ogg|url=http://www.cnn.com/2009/TECH/ptech/08/20/cnet.drop.netbook.label/index.html|date=August 20, 2009}}</ref><ref>{{citation|url=https://www.nytimes.com/2009/04/02/technology/02netbooks.html|title=Light and Cheap, Netbooks Are Poised to Reshape PC Industry|work=The New York Times|date=April 1, 2009|quote=AT&T announced on Tuesday that customers in Atlanta could get a type of compact PC called a netbook for just 50 US$ if they signed up for an Internet service plan... 'The era of a perfect Internet computer for 99 US$ is coming this year,' said Jen-Hsun Huang, the chief executive of Nvidia, a maker of PC graphics chips that is trying to adapt to the new technological order.|access-date=2010-10-14}}</ref> == پلور == === په بازار کې د پلور کچه === په ۲۰۰۱ کال کې ۱۲۵ میلیونه شخصي کمپيوټرونه عرضه شول چې په پرتلیز ډول په ۱۹۷۷ کال کې دا شمېره ۴۸۰۰۰ کمپيوټرونه وو. په ۲۰۰۲ کال کې څه باندې ۵۰۰ میلیونه شخصي کمپیوټرونه کارېدل او یو میلیارد شخصي کمپيوټرونه د ۱۹۷۰یمې لسیزې له منځنیو کلونو راهیسې تر دې مهاله په ټوله نړۍ کې پلورل شوي دي. په دې کې ۷۵ سلنه کمپیوټرونه د کار اړوند وو او پاتې نور د شخصي او کورنۍ استفادې لپاره پلول شوي دي. شاوخوا ۸۱.۵ سلنه عرضه شوي شخصي کمپیوټرونه ډېسک‌ټاپ، ۱۶.۴ سلنه لپ‌ټاپ او ۲.۱ سلنه سرورونه دي. متحده ایالتونو د عرضه شویو کمپيوټرونو ۳۸.۸ سلنه (چې ۳۹۴ میلیونه کېږي)، اروپا ۲۵ سلنه او اسیا-اقیانوسیې بیا ۱۱.۷ سلنه برخه ترلاسه کړې ده چې په دې کې اسیا-اقیانوسیه له ۲۰۰۲ کال راهیسې د چټکې ودې په حال کې ده. تمه کېږي چې تر ۲۰۰۸ کال پورې به دویم میلیارد هم وپلورل شي. په لوېدیځه اروپا کې کابو نیمې کورنۍ شخصي کمپيوټرونه لري او د بریتانیا په ۴۰ سلنه کورونو کې کمپيوټرونه شته دي چې دا شمېره په ۱۹۸۵ کال کې یوازې ۱۳ سلنه وه.<ref>{{cite web |last=Kanellos |first=Michael |title=PCs: More than 1 billion served |url=http://news.cnet.com/2100-1040-940713.html |access-date=August 9, 2001 |publisher=CNET News |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120825104555/http://news.cnet.com/2100-1040-940713.html |archivedate=August 25, 2012 |url-status=dead}}</ref><ref name="cnet">{{cite news|last=Kanellos|first=Michael|url=http://news.cnet.com/2100-1040-940713.html|title=personal computers: More than 1 billion served|publisher=[[CNET News]]|date=June 30, 2002|access-date=2010-10-14|archive-date=2012-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20120825104555/http://news.cnet.com/2100-1040-940713.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/2077986.stm|title=Computers reach one billion mark|publisher=BBC News|date=July 1, 2002|access-date=2010-10-14}}</ref> د شخصي کمپيوټرونو نړیوال لېږد په ۲۰۱۰ کال کې ۳۵۰.۹ میلیون واحده، په ۲۰۰۹ کال کې ۳۰۸.۳ میلیون واحده او په ۲۰۰۸ کال کې ۳۰۲.۲ میلیون واحده و. د ای‌سپلي (iSuppli) د راپور له مخې دغه لېږد په ۲۰۰۷ کال کې ۲۶۴ میلیون واحده و چې د ۲۰۰۶ کال د ۲۳۹ میلیون واحده کمپیوټرونو په نسبت ۱۱.۲ سلنه زیات و. په ۲۰۰۴ کال کې نړیوال لېږد ۱۸۳ میلیون واحده و چې د ۲۰۰۳ کال په نسبت ۱۱.۶ سلنه زیات و. په ۲۰۰۳ کال کې ۱۵۲.۶ میلیونه کمپيوټرونه ولېږدېدل یا نړۍ ته ورسول شول چې په اټکلیز ډول یې ارزښت ۱۷۵ میلیارده ډالره و. په ۲۰۰۲ کال کې ۱۳۶.۷ میلیون شخصي کمپيوټرونه عرضه شول چې اټکلیز ارزښت یې ۱۷۵ میلیارده ډالره و. په ۲۰۰۰ کال کې ۱۴۰.۲ میلیونه شخصي کمپيوټرونه عرضه شول چې کابو ۲۲۶ میلیارده ډالره ارزښت یې درلود. د شخصي کمپيوټرونو نړیواله عرضه په ۱۹۹۹ کال کې تر ۱۰۰ میلیون کمپيوټرونو زیاته شوه او د ۱۹۹۸ کال له ۹۳.۳ میلیون کمپيوټرونو څخه ۱۱۳.۵ میلیونو ته ورسېده. په ۱۹۹۹ کال کې اسیا ۱۴.۱ میلیون کمپیوټرونه عرضه کړل.<ref name="cp2011-09-12">[http://www.gmanews.tv/story/210464/global-pc-shipments-grew-138-percent-in-2010-gartner-study Global PC shipments grew 13.8 percent in 2010 – Gartner study], Jan 13, 2011, retrieved at September 12, 2011</ref><ref name="sn2011-09-12">[http://itmanagement.earthweb.com/mowi/article.php/3884641/Laptop-Sales-Soaring-Amid-Wider-PC-Growth-Gartner.htm Laptop Sales Soaring Amid Wider PC Growth: Gartner], May 27, 2010, Andy Patrizio, earthweb.com, retrieved at September 12, 2011</ref><ref name="seo2011-09-12">[http://www.zdnet.com/blog/itfacts/worldwide-pc-shipments-in-2008/15672 Worldwide PC Shipments in 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111227140237/http://www.zdnet.com/blog/itfacts/worldwide-pc-shipments-in-2008/15672 |date=2011-12-27 }}, March 16, 2009, ZDNet, retrieved at September 12, 2011</ref><ref name="set2011-09-12">[http://www.internetnews.com/hardware/article.php/3796381/PC+Sales+Up+for+2008+but+Barely.htm PC Sales Up for 2008, but Barely], January 14, 2009, Andy Patrizio, internetnews.com, retrieved at September 12, 2011</ref><ref name="cw2009-01-13">{{citation|url=http://www.pcworld.com/article/133102/isuppli_raises_2007_computer_sales_forecast.html|title=ISuppli Raises 2007 Computer Sales Forecast|publisher=pcworld.com|access-date=January 13, 2009|date=2007-06-19|تاريخ الأرشيف=2012-01-19|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120119155256/http://www.pcworld.com/article/133102/isuppli_raises_2007_computer_sales_forecast.html|url-status=dead|خونديځ نېټه=2012-01-19|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20120119155256/http://www.pcworld.com/article/133102/isuppli_raises_2007_computer_sales_forecast.html|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20120119155256/http://www.pcworld.com/article/133102/isuppli_raises_2007_computer_sales_forecast.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120119155256/http://www.pcworld.com/article/133102/isuppli_raises_2007_computer_sales_forecast.html}}</ref><ref name="mw2009-01-13">{{citation|url=http://www.macworld.co.uk/business/news/index.cfm?newsid=18326|title=iSuppli raises 2007 computer sales forecast|publisher=[[Macworld UK]]|access-date=January 13, 2009|تاريخ الأرشيف=June 10, 2011|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110610170443/http://www.macworld.co.uk/business/news/index.cfm?newsid=18326|url-status=dead|خونديځ نېټه=June 10, 2011|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20110610170443/http://www.macworld.co.uk/business/news/index.cfm?newsid=18326|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20110610170443/http://www.macworld.co.uk/business/news/index.cfm?newsid=18326|archive-url=https://web.archive.org/web/20110610170443/http://www.macworld.co.uk/business/news/index.cfm?newsid=18326}}</ref><ref name="nf2009-01-13">{{citation|url=http://www.newsfactor.com/story.xhtml?story_id=30526&full_skip=1|title=Global PC Sales Leveling Off|publisher=newsfactor.com|access-date=January 13, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110614173506/http://www.newsfactor.com/story.xhtml?story_id=30526&full_skip=1|archive-date=June 14, 2011|url-status=dead|df=mdy-all}}</ref><ref name="cnet2009-01-13">{{citation|url=http://news.cnet.com/HP-back-on-top-of-PC-market/2100-1003_3-5141213.html|title=HP back on top of PC market|access-date=January 13, 2009}}</ref><ref name="lat2009-01-13">{{cite news|url=http://articles.latimes.com/2000/jan/24/business/fi-57038|title=Dell Passes Compaq as Top PC Seller in U.S|work=[[Los Angeles Times]]|access-date=January 13, 2009|first=Nona|last=Yates|date=January 24, 2000}}</ref><ref name="za2009-01-13">{{citation|url=http://www.zdnetasia.com/news/hardware/0,39042972,13025480,00.htm|title=Economic recovery bumps AP 1999 PC shipments to record high|publisher=zdnetasia.com|access-date=January 13, 2009}}{{dead link|date=June 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> د ۲۰۰۸ کال تر جون میاشتې پورې په ټوله نړۍ کې د کارول کېدونکو شخصي کمپيوټرونو شمېر یو میلیارد ته ورسېد او تمه کېږي چې تر ۲۰۱۴ کال پورې به یو میلیارد نور هم زیات شي. بالغ یا لوی مارکېټونه لکه متحد ایالتونه، لوېديځه اروپا او جاپان د ټولې نړۍ د شخصي کمپيوټرونو ۵۸ سلنه برخه جوړوي. تمه کېده چې تر ۲۰۱۲ کال پورې به نوي را څرګند شوي مارکېټونه د شخصي کمپیوټرونو شمېر دوه برابره کړي او د دویم میلیارد ۷۰ سلنه برخه به ځانته ځانګړې کړي. تمه کېږي چې تر ۲۰۰۸ کال پورې شاوخوا ۱۸۰ میلیونه کمپیوټرونه بدل شي او ۳۵ سلنه به یې د ضایعاتو د خښولو په ځایونو کې تخلیه شي. ټول انسټال شوي بېس په کلني ډول ۱۲ سلنه وده کړې ده.<ref>{{cite web |title=Worldwide PC use to reach 1&nbsp;billion by 2008: report |url=http://www.cbc.ca/news/technology/worldwide-pc-use-to-reach-1-billion-by-2008-report-1.666962 |access-date=June 12, 2007 |publisher=CBC News}}</ref><ref>{{cite press release|url=http://www.gartner.com/it/page.jsp?id=703807|archive-url=https://web.archive.org/web/20081204005841/http://www.gartner.com/it/page.jsp?id=703807|url-status=dead|archive-date=December 4, 2008|title=Gartner Says More than 1 Billion PCs in Use Worldwide and Headed to 2 Billion Units by 2014|publisher=[[Gartner]]|date=June 23, 2008|access-date=2010-10-14}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/technologyNews/idUSL2324525420080623|title=Computers in use pass 1&nbsp;billion mark: Gartner|publisher=Reuters|author=Tarmo Virki|date=June 23, 2008|access-date=2010-10-14}}</ref> د ډېټا د نړیوال شرکت د شمېرو له مخې د ۲۰۱۱ کال لپاره د هرې ربعې په ډېټا کې چین د لومړي ځل لپاره د شخصي کمپيوټرونو په لېږد کې تر متحدو ایالتونو مخکې شو چې د چین لېږد ۱۸.۵ میلیونه او د متحدو ایالتونو بیا ۱۷.۷ میلیونه و. دغه بهیر د نویو را ټوکېدلیو بازارونو وده او د بالغو سیمو نسبي رالوېدنه منعکسوي.<ref>{{cite web |date=December 11, 2008 |title=4P Computing – Negroponte's 14 Million Laptop Impact |url=http://www.olpcnews.com/use_cases/technology/4p_computing_olpc_impact.html |access-date=2010-10-14 |publisher=OLPC News |archive-date=2019-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190207015534/http://www.olpcnews.com/use_cases/technology/4p_computing_olpc_impact.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |author=Conrad H. Blickenstorfer |title=Rugged PC leaders |url=http://www.ruggedpcreview.com/2_leaders.html |access-date=2010-10-14 |publisher=Ruggedpcreview.com}}</ref> په ۲۰۱۱ کال کې ډېلویټ مشورتي شرکت اټکل وکړ چې د محاسباتي دستګاوو په توګه به د ځیرکو موبایلونو او ټبلېټ کمپيوټرونو پلور تر شخصي کمپيوټرونو زیات شي (لکه څرنګه چې په ۲۰۱۲ کال کې همداسې وهم شول). له ۲۰۱۳ کال راهیسې د شخصي کمپيوټرونو نړیوال پلور کم شو، ځکه چې ډېر خلک د ځیرکو موبایلونو او ټبلېټونو پر لوري لاړل. د ۲۰۱۲ کال په څلورمه ربع کې د ۹۰.۳ میلیونه کمپيوټرونو پلور د ۲۰۱۱ کال په څلورمه ربع کې د پلور ۴.۹ سلنه کموالی وښود. د ډېټا د نړیوال شرکت د شمېرو له مخې د شخصي کمپیوټرونو نړیوال پلور د ۲۰۱۳ کال په لومړۍ ربع کې ډېر کم شو. کال په کال ۱۴ سلنه کمښت په ۱۹۹۴ کال کې د شرکت له جوړېدو راهیسې تر ټولو لوی ثبت شوی کمښت و او تر هغه دوه برابره زیات و چې تحلیلګرانو یې اټکل کاوه. د ۲۰۱۳ کال په دویمه ربع کې د شخصي کمپيوټرونو په پلور کې کمښت د پنځمې پرله‌پسې ربعې کمښت و. یوه تحلیلګر وویل: "دا د شخصي کمپیوټرونو لپاره ډېر بد خبر دی. اوس د محاسباتو اړوند هر څه په موبایلي بڼه دي. موږ اوج ته رسېدلي یو."<ref>Tablets, smartphones to outsell PCs https://news.yahoo.com/s/afp/20110210/tc_afp/itinternettelecomequipmentmobileconsumerproduct</ref><ref name="Gartner011813">{{cite news|title=Gartner Says Declining Worldwide PC Shipments in Fourth Quarter of 2012 Signal Structural Shift of PC Market|url=http://www.gartner.com/it/page.jsp?id=2301715|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115050601/https://www.gartner.com/it/page.jsp?id=2301715|url-status=dead|archive-date=January 15, 2013|access-date=January 18, 2013|newspaper=Gartner.Com|date=January 14, 2013|type=Press release}}</ref><ref name="feeble">{{cite news|title=Feeble PC industry stumbles to steep sales drop during first quarter as Windows makeover flops|agency=Associated Press|work=[[Washington Times]]|date=April 10, 2013|url=https://articles.washingtonpost.com/2013-04-10/business/38436022_1_pc-sales-pc-market-traditional-pc|access-date=April 11, 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130419022401/http://articles.washingtonpost.com/2013-04-10/business/38436022_1_pc-sales-pc-market-traditional-pc|archive-date=April 19, 2013}}</ref><ref name="slump">{{cite news|title=PC Sales Still in a Slump, Despite New Offerings|author=Nick Wingfield|date=April 10, 2013|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2013/04/11/technology/data-show-steep-decline-in-pc-shipments.html|access-date=April 11, 2013}}</ref><ref>{{cite web |date=August 24, 2013 |title=Steve Ballmer's retirement leaves Microsoft in a replacement crisis |url=http://www.post-gazette.com/stories/business/news/steve-ballmers-retirement-leaves-microsoft-in-a-replacement-crisis-700543/ |access-date=July 18, 2022 |تاريخ الأرشيف=August 24, 2013 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130824194335/http://www.post-gazette.com/stories/business/news/steve-ballmers-retirement-leaves-microsoft-in-a-replacement-crisis-700543/ |url-status=dead |خونديځ نېټه=August 24, 2013 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20130824194335/http://www.post-gazette.com/stories/business/news/steve-ballmers-retirement-leaves-microsoft-in-a-replacement-crisis-700543/ |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20130824194335/http://www.post-gazette.com/stories/business/news/steve-ballmers-retirement-leaves-microsoft-in-a-replacement-crisis-700543/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20130824194335/http://www.post-gazette.com/stories/business/news/steve-ballmers-retirement-leaves-microsoft-in-a-replacement-crisis-700543/ }}</ref> == سرچينې == [[وېشنيزه:ځاني سولگر]] j6lz1nxcp51azpk2rkjlhbutplgt55s 0 19811 370265 370052 2026-11-04T20:24:31Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370265 wikitext text/x-wiki {{مالومات}} [[دوتنه:Julian Assange August 2014.jpg|بټنوک|جوليان پاؤل آسانج]] '''جوليان پاؤل آسانج''' ''([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Julian Paul Assange)'' (زوکړه : ۳ جولای ۱۹۷۱م کال) يو آستراليايي پسوللگر (خپروونکی)او ژورنالسټ دی. دی د [[ويکيليکس|ويکيلیکس]] وېبپاڼې او خپرونو پازوال (چلوونکی) هم وو چې له مخې يې په ۲۰۰۶م کال کې وروسته له اهمو لاسوندیزو اسنادو او کمپيوټري خپرونو د هېکولو (غلاکولو) مرکز ([[بنسټ]]) کېښود . ویکيليکس په ځانگړي توگه خپل شهرت په ۲۰۱۰ م کال کې اله وموند کله چې د [[امریکایې پوځ]] او ډیپلوماتانو لاسوښنه د [[چلسي مېنېنگ]] لخوا برملا يا افشا کړه. آسانج له هماغه کال راهیسې د [[امریکا]] په متحدو ايالاتو کې د څار او تحقیق لاندې شو. په هممهاله کال د [[سويډن]] د خلکو د څار ادارې لخوا ورباندې د جنسي زور زیاتی لرلو يو تحقیقي چاره پیل شوه. ګواکی ښاعلی آسانج جنسي زور زیاتی کړئ دی.<ref name="aklagaretimeline">{{cite web|url=http://www.aklagare.se/In-English/Media/The-Assange-Matter/The-Assange-Matter//|title=Events concerning Julian Assange in chronological order|date=1 July 2014|access-date=12 March 2015|تاريخ الأرشيف=6 March 2016|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160306200942/https://www.aklagare.se/In-English/Media/The-Assange-Matter/The-Assange-Matter/|url-status=dead|خونديځ نېټه=6 March 2016|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20160306200942/https://www.aklagare.se/In-English/Media/The-Assange-Matter/The-Assange-Matter/|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20160306200942/https://www.aklagare.se/In-English/Media/The-Assange-Matter/The-Assange-Matter/|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306200942/https://www.aklagare.se/In-English/Media/The-Assange-Matter/The-Assange-Matter/}}</ref> په ۲۰۱۲ م زېږدی کې [[سويډن]] ته ذږد آسانج سپارلو حکم شوی ؤ په هغه وخت کې آسانج په لندن کې د [[آېکوادور]] هېواد [[سفارت]] ته د [[سیاسي پناه]] لپاره غوښتنه وکړه او د افریل میاشتی په یولسم 11’4’2019 د بریتانیا پولیسو له خوا ونیول شو. == مخينه == آسانج د [[سهيلي کوينزلېنډ]] په ښار کې په [[ټاؤنزوېل]] کې زېږېدلی.<ref name="Kwek">Glenda Kwek [http://www.smh.com.au/technology/technology-news/magnet-for-trouble-how-assange-went-from-simple-island-life-to-hightech-public-enemy-number-one-20101208-18pb3.html "Magnet for trouble: how Assange went from simple island life to high-tech public enemy number one,"] ''[[The Sydney Morning Herald]]'', 8 December 2010. Retrieved 16 March 2014.</ref><ref>[http://www.couriermail.com.au/news/queensland/wikileaks-founder-julian-assange-a-born-and-bred-queenslander/story-e6freoof-1225898281283 "Wikileaks founder Julian Assange a born and bred Queenslander,"] ''[[The Courier-Mail]]'', 29 July 2010. Retrieved 16 March 2014.</ref> دی د کرېسټین آن آسانج په کاله کې د ني هاکنزچې په کال ۱۹۵۱م زېږدي کې زېږېدلی ؤ وزېږېد.<ref>[http://trove.nla.gov.au/ndp/del/article/18203286 "Family notices,"] ''[[The Sydney Morning Herald]]'', 10 March 1951. Retrieved 17 March 2014.</ref> يو ښکارندگر (Visual Artist) <ref>David Leigh and Luke Harding, ''WikiLeaks: Inside Julian Assange's War on Secrecy'' (London: Guardian Books, 2011; rev. edn. Guardian Books / Faber and Faber, 2013), p. 34.</ref> او جان شپټون يو د جگړې ضد فعال او جوړؤونکی دی .<ref name="ShiptonGuilliat">Richard Guilliatt, [http://www.theaustralian.com.au/news/features/like-father-like-son/story-e6frg8h6-1226663757794/ "For John Shipton, the Wikileaks Party isn't just a political cause,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150222160721/http://www.theaustralian.com.au/news/features/like-father-like-son/story-e6frg8h6-1226663757794 |date=2015-02-22 }} ''[[The Australian]]'', 15 June 2013. Retrieved 16 March 2014.</ref> جوړه د آسانج د زېږون څخه دمخه پرېژه کړې وه.<ref name="ShiptonGuilliat"/> کله چې آسانج د يو کال شو مور یې ريچارډ برېټ آسانج سره واده وکړ.<ref name="ManneCypherpunk">Robert Manne, [http://www.themonthly.com.au/julian-assange-cypherpunk-revolutionary-robert-manne-3081 "The cypherpunk revolutionary: Julian Assange,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130123182511/http://www.themonthly.com.au/julian-assange-cypherpunk-revolutionary-robert-manne-3081 |date=2013-01-23 }} ''[[The Monthly]]'', March 2011. Retrieved 16 March 2014. "By the time he was addressing audiences worldwide, his 'father'—which Assange informed me is an amalgam of Brett Assange and John Shipton, created to protect their identities".</ref><ref name="Khatchadourian">Raffi Khatchadourian, [http://www.newyorker.com/reporting/2010/06/07/100607fa_fact_khatchadourian?currentPage=all "No secrets: Julian Assange's mission for total transparency,"] ''[[The New Yorker]]'', 7 June 2010. Retrieved 16 March 2014.</ref><ref>[http://www.cnn.com/2010/WORLD/asiapcf/12/09/assange.profile/ "The secret life of Julian Assange,"] [[CNN]], 2 December 2010. Retrieved 16 March 2014.</ref> هغه يو لوبگر ؤ چې هغې ورته خپل په يوې وړه کۍ د تياتر کمپنۍ کې ځای ورکړی ؤ.<ref name="LismoreFeain">Dominic Feain, [http://www.northernstar.com.au/story/2010/07/29/wikileaks-founders-lismore-roots/ "WikiLeaks founder's Lismore roots,"] ''Northern Star'', 29 July 2010. Retrieved 16 March 2014.</ref> هغوی بيا په کال ۱۹۷۹م زېږدي کې پرېژه وکړه او د آسانج مور د لیئف مينيل سره په اړیکه کې شوه چې ليئف هېملټن باندې هم يادېده. دوی د آستراليا د نوي پیرډلې يوې کورنۍ غړيتوب درلودل، چې مخکې له هغه چې د آسانج مور ورڅخه کال ۱۹۸۲م زېږدي کې جلا شي نويو ځوی يې هم وزېږاوه.<ref name="RundleUnauthorised">Guy Rundle, [http://www.crikey.com.au/2011/09/23/rundle-on-the-assange-bio-not-a-manuscript-that-anyone-would-intend-to-publish/ "Assange bio: not a manuscript anyone would intend to publish,"] ''[[Crikey]]'', 23 September 2011. Retrieved 16 March 2014.</ref><ref>Leigh and Harding, ''WikiLeaks'', pp. 37–38.</ref> آسانج د يو کډوال په څېرخپل وړوکتوب تېر کړی . ده په دېرشو راز رازو د [[استرالیا|آستراليا]] په ښارگوټو کې ژوند کړی.<ref name="AssangeTime">Massimo Calabresi, [http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,2034488,00.html "WikiLeaks' war on secrecy: truth's consequences,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160225000914/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,2034488,00.html |date=2016-02-25 }}. ''[[Time (magazine)|Time]]'', 2 December 2010. Retrieved 16 March 2014.</ref><ref name="InterviewObristOne">Hans Ulrich Obrist, [http://www.e-flux.com/journal/view/232 "In conversation with Julian Assange, Part I,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110507214151/http://e-flux.com/journal/view/232 |date=2011-05-07 }} e-flux, May 2011. Retrieved 14 March 2014.</ref> کله چې بيا دی د کمکيتوب څخه ځلميتوب ته په رسېدو شو نو خپل مور او مېرېزي ورور سره په مېلبورن ښار کې د وېکټوريه ایالت کې استوگن شو.<ref name="ManneCypherpunk"/><ref name="Ghosting">Andrew O'Hagan, [http://www.lrb.co.uk/v36/n05/andrew-ohagan/ghosting "Ghosting: Julian Assange,"] ''[[London Review of Books]]'', vol. 36, no. 5 (6 March 2014), pp. 5–26. Retrieved 15 March 2014.</ref> == زده کړې == هغه ډېر ښونځي بدل رابدل کړل برسېره په ډېرو ښوونځيو يې د گولمار لومړني ښونځي کې چې په نیو ساؤت وېلز کې ؤ زده کړې له (۱۹۷۹ـ ۱۹۸۳ زېږدي ) پورې کړي<ref name="LismoreFeain"/> او همدارنگه متوسطې زده کړې له ټاؤنزوېل سټېټ های سکول څخه کړي.<ref>[http://www.gilimbaa.com.au/newsarchive/535 "Jeremy Geia first Australian to interview Assange,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140126000224/http://www.gilimbaa.com.au/newsarchive/535 |date=2014-01-26 }} Gilimbaa, 24 October 2012. Retrieved 16 March 2014.</ref> آسانج پاتې منځنۍ زده کړې په کور کې هم پرمخ وړي.<ref name="Khatchadourian"/> آسانج د کمپيوټر خپرؤونې ، شمېر پوهنې او پنځپوهنې زده کړې د مرکزي کوينزلېنډ پوهنتون کې کال ۱۹۹۴م زېږدي کې ترسره کړې <ref>Frazer Pearce, [http://www.themorningbulletin.com.au/story/2010/12/18/wikileaks-mastermind-usq-university-julian-assange/ "Assange studied at CQU,"], ''[[The Morning Bulletin]]'', 18 December 2010. Retrieved 16 March 2014.</ref> او د مېلبورن پوهنتون کې له (۲۰۰۳م زېږدي ـ ۲۰۰۶م زېږدي) خپلې زده کړې ترسره کړې .<ref name="ManneCypherpunk"/><ref>[http://www.stuff.co.nz/technology/digital-living/524296/Meet-the-Aussie-behind-Wikileaks "Meet the Aussie behind Wikileaks,"] Stuff, 7 August 2008. Retrieved 21 March 2014. First published in ''[[The Sydney Morning Herald]]''.</ref> زده کړه يې د لوړې ډگرۍ وه.<ref name="DanielAssange">Sarah Whyte, [http://www.smh.com.au/technology/technology-news/driven-to-dissent--like-father-like-son-20101204-18kpr.html "Driven to dissent—like father, like son,"] ''[[The Sydney Morning Herald]]'', 6 December 2010. Retrieved 21 March 2014.</ref> == کمپيوټري غلا == په ۱۹۸۷ زېږدي کې آسانج د مينډاکس (له هورېس څخه : سپلنډډ مينډاکس: ٫٫مانا: نوميالی درواغجن،، ) تر نامه د هېکنگ (کمپيوټري لاسوندونو غلا) پیل کړه.<ref name="Khatchadourian"/><ref name="Underground">Suelette Dreyfus, [http://www.underground-book.net/ ''Underground: Tales of Hacking, Madness and Obsession on the Electronic Frontier''], with research by Julian Assange (Sydney: Random House, 1997).</ref> هغه او دوه نورو چې د ٫٫ټراکس،، او ٫٫پرايم سسپکټس،، په نوم پېژندل کېدل يوه د کمپيوټري لاسوندونو د اخلاقي غلا ډله جوړه کړه چې يې د نړېوال بلواگر(International Subversives)<ref name="Khatchadourian"/> په نوم ونومؤله . په همدې مهال دوی د امريکا د دفاع وزارت پنټاگون او نورو دولتي ژغورونکو ادارو تخنيکي لاسوندونو ته لار پيدا کړه . پدغو کې د مايل نېټ ، د يو اېس نېوي ، ناسا او د آستراليا د باندنيو مخابراتي کميټې (Australia's Overseas Telecommunications Commission) ، سټي بېنک ، لاکهېډ مارټين ، موټورولا ، پاناسونيک او زيروکس او د آستراليا يوه ملي پوهنتون چې لا ټروبي پوهنتون نومېږي لاسوندونو ته يې لار ومونده او همدارنگه يې د سټانفورډ پوهنتون نړېوالې تخنيکي څانگې SRI ته لاسرسی ترلاسه کړ.<ref>Sharon Weinberger, [http://www.aolnews.com/2010/04/07/who-is-behind-wikileaks/ "Who is behind WikiLeaks?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101222024155/http://www.aolnews.com/2010/04/07/who-is-behind-wikileaks/ |date=2010-12-22 }} [[AOL]] News, 7 April 2010. Retrieved 17 March 2014.</ref> په هغه باندې گمان ؤ چې د وانک (ورمز اگېنسټ نيوکلئير کېلر) يې په ناسا کې په کال ۱۹۸۹م زېږدي ترلاس لاندې کړی ؤ ، خو هغه منلې نده.<ref name="ManOfMystery"/><ref>Leigh and Harding, ''WikiLeaks'', p. 42.</ref> د ۱۹۹۱م ز. سپتمبر کې د مېلبورن ستر ترمینل کې لاس لرلو څرک او په نورټېل (يو کاناډايي گڼملتيز مخابراتي شرکت ) کې لاس لرل زبات شوي ؤ.<ref name="Khatchadourian"/> د آستراليا فدرالي پولیسو ډلې د آسانج د تيليفوني کرښې ته وردننه شوي ؤ چې دی يې د يو موډيم کارولو کې بې قانونه گڼلی ؤ ، چې لمخې يې په اکتوبر کې د هغه په کور چاپه ورواچوله چې يې په يو دېرش ځلې لاسونديزو غلاؤ باندې کال ۱۹۹۴م.ز جريمه کړ.<ref>Richard Guilliatt, [http://www.theaustralian.com.au/news/rudd-government-blacklist-hacker-monitors-police/story-e6frg8yx-1225718288350 "Rudd Government blacklist hacker monitors police,"] {{Webarchive|url=https://wayback.archive-it.org/all/20120527015312/http://www.theaustralian.com.au/national-affairs/defence/rudd-government-blacklist-hacker-monitors-police/story-e6frg8yx-1225718288350 |date=2012-05-27 }} ''[[The Australian]]'', 30 May 2009. Retrieved 17 March 2014.</ref> د ۱۹۹۶ ز.کال ډسمبر کې دی په ۲۵ جرمونو پړ وگڼل شو او (وروسته يې له هغو جرمونو څخه شپږ يې ورڅخه وايستلې) ورڅخه وغوښتل شول چې ۲۱۰۰ آستراليايي ډالره د جريمې په توگه ورکړي<ref name="Khatchadourian"/> خو د ښه سلوک له کبله له بنده وژغورل شو.<ref name="ManOfMystery">Bernard Lagan, [http://www.smh.com.au/technology/technology-news/international-man-of-mystery-20100409-ryvf.html "International man of mystery,"] ''[[The Sydney Morning Herald]]'', 10 April 2010. Retrieved 17 March 2014.</ref><ref name="TeenHacker">David Leigh and Luke Harding, [http://www.guardian.co.uk/media/2011/jan/30/julian-assange-wikileaks-profile "Julian Assange: the teen hacker who became insurgent in information war,"] ''[[The Guardian]]'', 30 January 2011. Retrieved 17 March 2014.</ref> دی يوځل په ماشومتوب کې هم په ورته جرمونو کې نیول شوی ؤ خو حکومت د هغه د ماشومتوب له کبله چې د جرم په کولو او مانا نه پوهېده پرې ايښي ؤ.<ref name="HackingTrialSMH">Adrian Lowe, [http://www.smh.com.au/national/for-lonely-teenager-assange-a-computer-was-his-only-friend-20110114-19rcq.html "For lonely teenager Assange, a computer was his only friend,"] ''[[The Sydney Morning Herald]]'', 15 January 2011. Retrieved 31 March 2014.</ref><ref name="HackingTrialOz">Lauren Wilson, [http://www.theaustralian.com.au/news/nation/assanges-hacking-offences-laid-bare/story-e6frg6nf-1225989039445 "Assange's hacking offences laid bare,"] {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''[[The Australian]]'', 17 January 2011. Retrieved 31 March 2014.</ref><ref name="WildChild">Stuart Rintoul and Sean Parnell, [http://www.theaustralian.com.au/in-depth/wikileaks/julian-assange-wild-child-of-free-speech/story-fn775xjq-1225969230839 "Julian Assange, wild child of free speech,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150905020954/http://www.theaustralian.com.au/in-depth/wikileaks/julian-assange-wild-child-of-free-speech/story-fn775xjq-1225969230839 |date=2015-09-05 }} ''[[The Australian]]'', 11 December 2010. Retrieved 17 March 2014.</ref><ref>Leigh and Harding, ''WikiLeaks'', pp. 44.</ref> د قضايي پرېکړو د خلاسون څخه وروسته آسانج مېلبورن ته کډه شو چې هلته د يوگړې سرپرست په نفقه يې ژوند ته ادامه ورکړه.<ref name="TeenHacker"/> == کمپيوټري خپرؤونې == په ۱۹۹۳م ز کال آسانج د وېکټوريه پولیس ته د ماشومانو څخه د ناوړه گټو اخيستنې څانگې ته تخنيکي لارښؤونې ورکړې او په څارگريزو چارو کې يې مرستې هم ورکؤلې.<ref>Steve Butcher, [http://www.theage.com.au/victoria/assange-helped-our-police-catch-child-pornographers-20110211-1aqnl.html "Assange helped our police catch child pornographers,"] ''[[The Age]]'', 12 February 2011. Retrieved 17 March 2014.</ref> په هم مهاله کال کې يې يو عام گټه انټرنټي شبکه په آستراليا کې پرانیسته چې نوم يې ورته د ښاريه انټرنټي شبکې عام لاسرسی (Suburbia Public Access Network) ورکړ. هغه په کال ۱۹۹۴م زېږدي کې په کمپيوټري پروگرامنگ پیل وکړ چې د پراخ خپروونکي کونترول پروټوکول (Transmission Control Protocol) خپرونې جوؤونکی او د پورټ سکېنر سټروب (۱۹۹۵م.زکال) بنسټگر هم دی.<ref name="ManneCypherpunk"/><ref>[http://suburbia.org.au/Suburbia_Public_Access_Network/home.html Suburbia Public Access Network.] Retrieved 17 March 2014.</ref> د کمپيوټر عام گټو زېرمو پاڼو څخه د پوسټگرېس SQL توکبنسټ (۱۹۹۶م.ز) برخوال او ونډه وال دی.<ref>Julian Assange, [http://seclists.org/bugtraq/1995/Mar/65 "Strobe v1.01 super optimised TCP port surveyor,"] Seclists.org, 9 Mar 1995. Retrieved 17 March 2014.</ref><ref>[http://hpux.connect.org.uk/hppd/hpux/Networking/Admin/strobe-1.06 "Strobe 1.06: A super optimised TCP port surveyor,"] HP-UX Porting and Archive Centre. Retrieved 17 March 2014.</ref> په همدې کال د يوز نېټ د پوستکاليو لاندې کولو پروگرام (NNTPCache) جوړؤونکی هم دی .<ref>[http://www.postgresql.org/community/contributors/ "Contributor profiles,"] Postgresql.org. Retrieved 29 November 2010.</ref><ref>[http://git.postgresql.org/gitweb/?p=postgresql.git;a=search;h=HEAD;s=Julian+Assange;st=author "PostgreSQL commits,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240712154304/https://git.postgresql.org/gitweb/?p=postgresql.git;a=search;h=HEAD;s=Julian+Assange;st=author |date=2024-07-12 }} Git.postgresql.org. Retrieved 17 March 2014.</ref> په کال ۱۹۹۷م زېږدي کې يې (ربرهاؤس ډينايبل انکريپشن) جوړؤونکی چې لمخې يې شفرلوستنه يا پټ تورو لوستونکی پروگرام ؤ.<ref>[http://www.spinics.net/lists/nntpcache/threads.html NNTPCache Mailing List.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161007091118/http://www.spinics.net/lists/nntpcache/threads.html |date=2016-10-07 }} Retrieved 17 March 2014.</ref> همدارنگه د وېبپاڼې لپاره ځانگړې شوې پلټن پاڼه چې سرفرا (Surfraw) نومېده په ۲۰۰۰م زېږدي کې جوړه کړه.<ref>Ryan Singel, [http://archive.wired.com/politics/onlinerights/news/2008/07/wikileaks "Immune to critics, secret-spilling WikiLeaks plans to save journalism ... and the world,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923002619/http://archive.wired.com/politics/onlinerights/news/2008/07/wikileaks |date=2015-09-23 }} ''[[Wired (magazine)|Wired]]'', 3 July 2008. Retrieved 17 March 2014.</ref><ref>Suelette Dreyfus, [http://fc04.deviantart.net/fs71/f/2013/121/3/8/rubber_hose_cryptographically_deniable_file_system_by_l33tn3rdz-d63qcd2.pdf The Idiot Savants' Guide to Rubberhose.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140319233505/http://fc04.deviantart.net/fs71/f/2013/121/3/8/rubber_hose_cryptographically_deniable_file_system_by_l33tn3rdz-d63qcd2.pdf |date=2014-03-19 }} Retrieved 17 March 2014.</ref> په همدې کال کې د يوې پخوانۍ اوزاري پاڼې AUCRYPTO <ref name="JustBetweenUs"/> ته د ورځينيو خبرو او اندونو لپاره دننه په پاڼه کې انټرنټ ټولگي سر سمبالگر شو چې يې په ښه توگه د پاڼې عمومي امنیت وساته.<ref name="JustBetweenUs">Suelette Dreyfus, [http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/network-this-is-just-between-us-and-the-spies-1126316.html "Network: This is just between us (and the spies),"] ''[[The Independent]]'', 15 November 1999.</ref> دغه وېبپاڼه په کمپيوټر کې د انټرنټي او کمپيوټري امنیت او حفاظت لپاره ښې مشورې ورکولې چې يو وخت په ۱۹۹۶م <ref name="Harding, p. 45">Leigh and Harding, ''WikiLeaks'', p. 45.</ref> زېږدي کې یې ۵۰۰۰ ثبت شوي غړي درلودل او شاوخوا په نړۍ کې د سيولټ ډريفيوز انډرگراؤنډ (Suelette Dreyfus's Underground خپرونې لپاره په امنيتي څېړنو کال ۱۹۹۷م زږدي لگيا وه.<ref>[http://surfraw.alioth.debian.org/ Surfraw: Shell Users' Revolutionary Front Rage Against the Web.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180517055745/http://surfraw.alioth.debian.org/ |date=2018-05-17 }} Retrieved 17 March 2014.</ref> يو کتاب يې د څېړنو په درشل کې د آستراليا د کمپيوټري غلو په هکله او د ځينو انټرنټي بلواگرو په هکله وکيښ .<ref name="Underground"/><ref>Annabel Symington, [http://www.wired.co.uk/magazine/archive/2009/10/start/exposed-wikileaks-secrets "Exposed: Wikileaks' secrets,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160429142257/http://www.wired.co.uk/magazine/archive/2009/10/start/exposed-wikileaks-secrets |date=2016-04-29 }} ''[[Wired UK|Wired]]'', 1 September 2009. Retrieved 17 March 2014.</ref> په ۱۹۹۸م زېږدي کې آسانج په گډه د نورو ملکارانو يې د ارتمین ټکنالوژي (Earthmen Technology ) په نوم کمپنۍ بنسټ کېښود.<ref name="WildChild"/> په ۱۹۹۹م زېږدي کې آسانج د Leaks.org په نوم ډومېن انټرنټ کې راجستر کړ ، خو لکه څنگه چې ده پدغې نوې پاڼې لیکلي ؤ چې ٫٫ ما هېڅ هم ندي ترسره کړي ،،"<ref name="WildChild"/> بيا هم ده داسې نوي څه کړي ؤ چې د امنيت ملي ادارې ته يې يو تخنیک په اگست کال ۱۹۹۹م زېږدي کې په لاس ورکړ چې د هرچا بهرني او کورني غږونه يې د ټیلیفون له لارې ترلاسه کول . ورسته بيا ده پخپله ووېل ، ٫٫ دا تخنیک باید چې ټول اندېښمن کړي ځکه چې لمخې يې د هر يو کس باندني او کورني ټیلیفوني مرکې او زنگونه ثبتوي ، بېل يې په څو برخو وېشي او بيا يې د يو بې مسولیته څارگرې ادارې په آرشيف کې خوندي کوي ،،"<ref name="JustBetweenUs"/> دغه عمل د آسانج سره تلپاتې اندېښنه شوه چې وروسته يې په کال ۲۰۱۲م زېږدي کې د ( Cypherpunks) په نوم خپل لیکل شوي کتاب کې يادونه کړې ، په همدې کتاب کې یې د انټرنټي نړۍ په هکله اټکلونه او وړاندوينې داسې کړي ، ٫٫ انټرنټ زموږ د مصونیت لويه ذريه ، خو دغه ذريه يې په ډېرو سختو خطرناکو شونتياؤ او ټولواکمنتيا بدله کړې چې هېڅکله مو نه ؤ لیدلي،،.<ref name="CypherpunksBook">Julian Assange, Jacob Appelbaum, Andy Müller-Maguhn, and Jérémie Zimmermann, ''Cypherpunks: Freedom and the Future of the Internet'' (New York and London: OR Books, 2012).</ref> == ويکيلیکس == په [[مېلبورن پوهنتون]] کې د آسانج د لوړو زده کړو د څه مودې وروسته ، هغه او څو نورو ملگرو يې په کال ۲۰۰۶م زېږدي کې د ویکيلیکس بنسټ کېښود . آسانج د مشاور په توگه په مشورتي جرگه گۍ غړيتوب لري<ref>[https://wikileaks.org/wiki/WikiLeaks:Advisory_Board WikiLeaks' Advisory Board.] Wikileaks. Retrieved 17 March 2014.</ref> او خپل ځان د مسول چلؤونکي په توگه راپېژني.<ref>[http://www.theguardian.com/world/blog/2010/dec/03/julian-assange-wikileaks "Julian Assange answers your questions,"] ''[[The Guardian]]'', 3 December 2010. Retrieved 17 March 2014.</ref> له ۲۰۰۷م زېږدي ـ ۲۰۱۰م زېږدي پورې آسانج د ویکيلیکس لپاره د بسپنې راټولؤنې په يون افریقا ته ، آسيا ته ، اروپا او سهيلي (شمالي) امریکا ته د سفرونه وکړل.<ref name="Khatchadourian"/><ref name="InterviewObristOne"/><ref name="InterviewObristTwo">Hans Ulrich Obrist, [http://www.e-flux.com/journal/in-conversation-with-julian-assange-part-ii/ "In conversation with Julian Assange, Part II,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160402051332/http://www.e-flux.com/journal/in-conversation-with-julian-assange-part-ii/ |date=2016-04-02 }} e-flux, 30 March 2008. Retrieved 18 March 2014.</ref><ref name="NeverSame">Julian Assange, [http://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/julian-assange-i-knew-my-life-would-never-be-the-same-2358653.html "Julian Assange: 'I knew my life would never be the same',"] ''[[The Independent]]'', 22 September 2011. Retrieved 18 March 2014.</ref><ref name="PentagonHunt">Philip Shenon, [http://www.thedailybeast.com/articles/2010/06/10/wikileaks-founder-julian-assange-hunted-by-pentagon-over-massive-leak.html "Wikileaks founder Julian Assange hunted by Pentagon over massive leak,"] ''[[The Daily Beast]]'', 10 June 2010. Retrieved 18 March 2014.</ref> ویکيلیکس په ډېره لويه کچه پټ راز لرونکي دولتي لاسوندونه له ۲۰۰۶م زېږدي څخه تر ۲۰۰۹م زېږدي پورې افشا او خپاره کړل ، چې له لويه سره يې ډېره پاملرنه ترلاسه کړه.<ref name="WikiLeaksYear">[https://wikileaks.org/wiki/Category:Years Leaks by Year], WikiLeaks. Retrieved 15 March 2014.</ref> خو وروسته له هاغه چې د چلسي مېننگ لخوا په لاس ورغلي لاسوندونه خپاره شول نو يې په کورنو کې بحثونه راپارول او ساحه ورباندې تنگه کړله.<ref>Greg Mitchell, ''The Age of WikiLeaks: From Collateral Murder to Cablegate (and Beyond)'', (New York: Sinclair Books, 2011), ch. 1.</ref> د مېننگ لخوا خپاره شويو لاسوندونو کې د افغانستان په هکله هېواد کې ډله ییزې وژنې چې له اپرېل ۲۰۱۰م زېږدي تر جولای ۲۰۱۰م زېږدي ترسره شوي وې په بر کې نیولې او د عراق د هېواد چې يوازې په اکتوبر ۲۰۱۰م زېږدي کې ډله ییزې وژنې ترسره شوې وې په بر کې نیولې.<ref>{{YouTube|5rXPrfnU3G0|''Collateral Murder''}}, 5 April 2000. Retrieved 28 March 2014.</ref> برسېره په دې د ټولو اهمو لاسوندونو څخه درېيمه برخه چې شاؤخوا يو میلیون لاسوندونه د دیپلوماتیکو اړیکو په هکله راڅرخي په نومبر ۲۰۱۰م زېږدي کې شواهد راڅپړل او د گونتانامو لاسوندونه چې په اپرېل ۲۰۱۱م زېږدي سمبال شوي ول په بر کې نیول. د اسانج په هکله څو ډؤله اندونه رامنځته شول . د آستراليا پخوانۍ لومړۍ وزيرې جوليه گېلارډ د ده فعالیتونه غیر قانوني وبلل، <ref>[http://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikileaks-acting-illegally-says-gillard-20101202-18hb9.html "WikiLeaks acting illegally, says Gillard,"] ''[[Sydney Morning Herald]]'', 2 December 2010. Retrieved 17 March 2014.</ref> خو دی يې د آستراليا د قانون ماتؤونکی ونه گاڼه .<ref>Dylan Welch, [http://www.smh.com.au/technology/technology-news/julian-assange-has-committed-no-crime-in-australia-afp-20101217-190eb.html "Julian Assange has committed no crime in Australia: AFP,"] ''[[The Sydney Morning Herald]]'', 17 December 2010. Retrieved 17 March 2014.</ref> [[جو بايډن]] د امریکا مرستيال ولسمشر آسانج ته د ترهگر خطاب وکړ ، ځینو بيا د ده د اعدام غږ پورته کړی ؤ .<ref>Ewen MacAskill, [http://www.guardian.co.uk/media/2010/dec/19/assange-high-tech-terrorist-biden "Julian Assange like a hi-tech terrorist, says Joe Biden,"] ''[[The Guardian]]'', 20 December 2010. Retrieved 17 March 2014.</ref><ref>Tom Curry, [http://www.nbcnews.com/id/40517039/ns/politics/40516927 "McConnell optimistic on deals with Obama,"] NBC News, 5 December 2010. Retrieved 17 March 2014. Senate Minority Leader [[Mitch McConnell]].</ref><ref>Shane D'Aprile, [http://thehill.com/blogs/blog-briefing-room/news/132037-gingrich-blames-obama-on-wikileaks-labels-assange-a-terrorist "Gingrich: Leaks show Obama administration 'shallow,' 'amateurish',"] The Hill, 5 December 2010. Retrieved 17 March 2014. Former House Speaker [[Newt Gingrich]].</ref><ref>Martin Beckford, [http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/wikileaks/8171269/Sarah-Palin-hunt-WikiLeaks-founder-like-al-Qaeda-and-Taliban-leaders.html "Sarah Palin: hunt WikiLeaks founder like al-Qaeda and Taliban leaders,"] ''[[The Daily Telegraph]]'', 30 November 2010. Retrieved 17 March 2014. Former Vice-Presidential candidate and [[Fox News Channel|Fox News]] commentator [[Sarah Palin]].</ref><ref>Kathleen Troia McFarland, [http://www.foxnews.com/opinion/2010/11/30/yes-wikileaks-terrorist-organization-time-act/ "Yes, WikiLeaks is a terrorist organization and the time to act is now,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150331182044/http://www.foxnews.com/opinion/2010/11/30/yes-wikileaks-terrorist-organization-time-act/ |date=2015-03-31 }} [[Fox News Channel|Fox News]], 30 November 2010. Retrieved 17 March 2014. [[Fox News Channel|Fox News]] commentator and former Pentagon advisor [[Kathleen Troia McFarland]].</ref><ref>[http://www.cbc.ca/news/politics/flanagan-regrets-wikileaks-assassination-remark-1.877548 "Flanagan regrets WikiLeaks assassination remark,"] CBC News, 1 December 2010. Retrieved 17 March 2014. Charlie Smith, [http://www.straight.com/news/police-complaint-filed-after-tom-flanagan-calls-assassination-wikileaks-julian-assange "Police complaint filed after Tom Flanagan calls for assassination of Wikileaks' Julian Assange,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141111233159/http://www.straight.com/news/police-complaint-filed-after-tom-flanagan-calls-assassination-wikileaks-julian-assange |date=2014-11-11 }} Straight.com. 4 December 2010. Retrieved 17 March 2014. [[Tom Flanagan (political scientist)|Tom Flanagan]], a former aide to the Canadian prime minister, [[Stephen Harper]].</ref><ref>[http://www.huffingtonpost.com/2010/12/07/fox-news-bob-beckel-calls_n_793467.html "Fox News' Bob Beckel calls for 'Ilegally' killing Assange: 'A dead man can't leak stuff',"] ''[[The Huffington Post]]'', 7 December 2012. Retrieved 17 March 2014. [[Fox News Channel|Fox News]] commentator [[Bob Beckel]].</ref><ref>Haroon Sidiqqui and Matthew Weaver, [http://www.guardian.co.uk/world/2010/dec/01/us-embassy-cables-executed-mike-huckabee "US embassy cables culprit should be executed, says Mike Huckabee,"] ''[[The Guardian]]'', 1 December 2010. Retrieved 17 March 2014. Former [[List of Governors of Arkansas|Governor of Arkansas]] and [[Fox News Channel|Fox News]] commentator [[Mike Huckabee]].</ref><ref name=mich>Amy Davidson, [http://www.newyorker.com/online/blogs/closeread/2013/08/michael-grunwald-and-the-assange-precedent-problem.html "Michael Grunwald and the Assange precedent problem,"] ''[[The New Yorker]]'', 18 August 2013. Retrieved 17 March 2014. ''[[Time (magazine)|Time]]'' correspondent [[Michael Grunwald]].</ref> د آسانج ملاتړ ته عام وگړي راجگ شول او ورسره سره د برازيل د ولسمشرې [[لوييز اناچيو لولا دا سلوا]] لخوا هم ورته د ملاتړ غږ پورته شو .<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=7xAY7KkcUYk "President Lula shows support for Wikileaks,"] YouTube, 9 December 2010. Retrieved 17 March 2014.</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11966193 "Wikileaks: Brazil President Lula backs Julian Assange,"] BBC News, 10 December 2010. Retrieved 10 December 2010.</ref> همدارنگه د روسيې صدراعضم [[ولادمير پوتين|ولادمیر پوتین]]<ref>Maria Antonova, [http://news.smh.com.au/breaking-news-world/putin-leads-backlash-over-wikileaks-boss-detention-20101209-18rgi.html "Putin leads backlash over WikiLeaks boss detention,"] ''[[The Sydney Morning Herald]]'', 9 December 2010. Retrieved 17 March 2014.</ref><ref>Luke Harding, [http://www.guardian.co.uk/media/2010/dec/09/julian-assange-nobel-peace-prize "Julian Assange should be awarded Nobel peace prize, suggests Russia,"] ''[[The Guardian]]'', 9 December 2010. Retrieved 17 March 2014.</ref> او ځینو فعالینو او مخورو کسانو لکه [[طارق علي]]<ref>[http://www.democracynow.org/blog/2012/8/20/craig_murray_and_tariq_ali_speak_in_support_of_wikileaks_julian_assange_outside_ecuadorean_embassay "Craig Murray and Tariq Ali speak in support of WikiLeaks' Julian Assange outside Ecuadorean embassy,"] [[Democracy Now]], 20 August 2012. Retrieved 21 March 2014.</ref> ، [[جان پېري بارلؤ]] <ref>James Ball, [http://www.support-julian-assange.com/wikileaks-supporters-plan-us-foundation-to-restore-funding/ "WikiLeaks supporters plan US foundation to restore funding,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140106074842/http://www.support-julian-assange.com/wikileaks-supporters-plan-us-foundation-to-restore-funding/ |date=2014-01-06 }} Support Julian Assange Website, 20 April 2012. Retrieved 21 March 2014.</ref>، [[ډانيل اېلسبرگ]] <ref>[http://www.democracynow.org/2010/12/31/pentagon_whistleblower_daniel_ellsberg_julian_assange "Whistleblower Daniel Ellsberg: Julian Assange is not a terrorist,"] [[Democracy Now]], 31 December 2010. Retrieved 17 March 2014.</ref><ref>[http://www.accuracy.org/release/2404-ex-intelligence-officers-others-see-plusses-in-wikileaks-disclosures/ "Ex-intelligence officers, others see plusses in WikiLeaks disclosures,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180728221345/http://accuracy.org/release/2404-ex-intelligence-officers-others-see-plusses-in-wikileaks-disclosures/ |date=2018-07-28 }} Institute for Public Accuracy, Media Release, 7 December 2010. Retrieved 17 March 2014.</ref>، [[مېري کوستاکيديس]] <ref>[https://www.getup.org.au/campaigns/core-member/assange/sign-the-petition "Julian Assange: sign the petition,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180728221636/https://www.getup.org.au/campaigns/core-member/assange/sign-the-petition |date=2018-07-28 }} GetUp! Action for Australia, 2012. Retrieved 21 March 2014.</ref>، [[جان پیلگر]] <ref name="PilgerWar">John Pilger, [http://johnpilger.com/articles/the-war-on-wikileaks-a-john-pilger-investigation-and-interview-with-julian-assange "The war on WikiLeaks: a John Pilger investigation and interview with Julian Assange,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210128192158/http://johnpilger.com/articles/the-war-on-wikileaks-a-john-pilger-investigation-and-interview-with-julian-assange |date=2021-01-28 }} [[John Pilger]] Website, 13 January 2011. Retrieved 19 March 2014.</ref><ref>John Pilger, [http://johnpilger.com/articles/wikileaks-is-a-rare-truth-teller-smearing-julian-assange-is-shameful "WikiLeaks is a rare truth-teller. Smearing Julian Assange is shameful,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210117102734/http://johnpilger.com/articles/wikileaks-is-a-rare-truth-teller-smearing-julian-assange-is-shameful |date=2021-01-17 }} [[John Pilger]] Website, 14 February 2013. Retrieved 19 March 2014.</ref>، [[واگهن سمېت]] <ref>[http://www.thedailybeast.com/articles/2011/11/02/julian-assange-s-guardian-angel-frontline-club-founder-vaughan-smith.html "Julian Assange's guardian angel,"] ''[[The Daily Beast]]'', 2 November 2011. Retrieved 21 March 2014.</ref><ref>Charles M. Sennott, [http://www.globalpost.com/dispatches/globalpost-blogs/groundtruth/vaughan-smith-julian-assange "A bold stand in support: Vaughan Smith on Julian Assange,"] ''[[GlobalPost|Global Post]]'', 15 July 2012. Retrieved 17 March 2014.</ref> او [[اولېور سټون]] لخوا هم وستایل شو.<ref name="MooreStone">Michael Moore and Oliver Stone, [http://www.nytimes.com/2012/08/21/opinion/wikileaks-and-the-global-future-of-free-speech.html "WikiLeaks and free speech,"] ''[[The New York Times]]'', 21 August 2012. Retrieved 17 March 2014.</ref> د ۲۰۱۰م زېږدي کال د سېم اېډمز اېوارډ سره پای ته ورسېد ، چې آسانج د اکتوبر په مياشت کې خپله ستاینیزه ترلاسه کړه.<ref>Ray McGovern, [https://therealnews.com/t2/component/content/article/57-ray-mcgovern/462-julian-assange-honored-at-london-press-conference "Julian Assange honored at London press conference,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101028134157/http://therealnews.com/t2/component/content/article/57-ray-mcgovern/462-julian-assange-honored-at-london-press-conference |date=2010-10-28 }} ''The Real News'', 25 October 2010. Retrieved 19 March 2014.</ref> همدارنگه په ډسمبر کې د عامو کارونو څخه د توپیریزې ستاینیزه ، د [[لې ـ موندې]] خپرؤنۍ څخه یې د ډېرو لوستونکو د ټاکنې ستاینیزه چې دی یې د کال مخور بللی ؤ ترلاسه کړله <ref>Sylvie Kauffmann, [http://www.lemonde.fr/documents-wikileaks/article/2010/12/24/defis-et-limites-de-la-transparence_1457338_1446239.html#ens_id=1450400 "WikiLeaks: défis et limites de la transparence,"] ''[[Le Monde]]'', 24 December 2010. Retrieved 17 March 2014.</ref><ref>[http://www.abc.net.au/news/2010-12-24/assange-named-le-monde-man-of-the-year/1884984 "Assange named Le Monde Man of the Year,"] [[Australian Broadcasting Corporation|ABC]] News, 24 December 2010. Retrieved 17 March 2014.</ref> ، له ټایمز څخه یې هم همدارنگه د ډېرو لوستونکو د ټاکنې ستاينیزه د کال مخور انسان په توگه ترلاسه کړله .<ref>Megan Friedman, [http://newsfeed.time.com/2010/12/13/julian-assange-readers-choice-for-times-person-of-the-year-2010/ "Julian Assange: readers’ choice for Time’s person of the year 2010,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190524132802/http://newsfeed.time.com/2010/12/13/julian-assange-readers-choice-for-times-person-of-the-year-2010/ |date=2019-05-24 }} ''[[Time (magazine)|Time]]'' Newsfeed, 13 December 2010. Retrieved 17 March 2014.</ref><ref>Barton Gellman, [http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2036683_2037118_2037146,00.html "Runners-Up Julian Assange,"] ''[[Time (magazine)|Time]]'', 15 December 2010. Retrieved 17 March 2014.</ref> د هغه د ژوند کړووړو برسېره پوره ژوندلیک لیکنې لپاره ۱.۳ میلیونه ډالرو بسپنه ومنل شوه<ref>Paul Sonne, [http://online.wsj.com/news/articles/SB10001424052970203568004576043894046208056?mg=reno64-wsj&url=http%3A%2F%2Fonline.wsj.com%2Farticle%2FSB10001424052970203568004576043894046208056.html "Assange memoir sold in U.S., U.K.,"] ''[[The Wall Street Journal]]'', 27 December 2010. Retrieved 16 March 2014.</ref><ref>Ravi Somaiya, [http://www.nytimes.com/2010/12/28/world/europe/28wiki.html "WikiLeaks founder signs book deal,"] ''[[The New York Times]]'', 27 December 2010. Retrieved 16 March 2014.</ref><ref>Kevin Dolak, [http://abcnews.go.com/Politics/wikileaks-julian-assange-signs-13-million-book-deal/story?id=12480583 "Julian Assange signs $1.3 million book deal,"] [[American Broadcasting Company|ABC]] News, 26 December 2010. Retrieved 16 March 2014.</ref> او د اټاليايي يوې خپرؤونکې (رولنگ سټون) دی د کال ځلېدونکي ستوري يا راک سټار آف دي اير ونوماوه .<ref>Nick Squires, [http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/wikileaks/8200997/WikiLeaks-Julian-Assange-crowned-Rock-Star-of-the-Year-by-Italian-Rolling-Stone.html "WikiLeaks: Julian Assange crowned 'Rock Star of the Year' by Italian Rolling Stone,"] ''[[The Daily Telegraph]]'', 14 December 2010. Retrieved 19 March 2014.</ref><ref>Nick Pisa, [http://www.dailymail.co.uk/news/article-1338566/Julian-Assange-dubbed-Rockstar-Year-Italys-Rolling-Stone.html "Bare-chested Julian Assange dubbed Rockstar of the Year by Italy's Rolling Stone,"] ''[[The Daily Mail]]'', 15 December 2010. Retrieved 19 March 2014.</ref> وروسته کال د فبروري په میاشت کې جوليان آسانج د سيډني د سولې له بنسټ څخه د سرو زرو مډال د سولې او نياؤ (عدالت) لپاره ترلاسه کړ ، چې مخکې لده يې يوازې درې کسانو ته ورډالۍ کړي ول ، لکه [[نېلسن مانډېلا|نیلسن مانډېلا]] ، [[دلای لامه]] او د بوديزم د دین مخور مشر [[دايساکو ايلکیدا]] ته ورکړي ول.<ref>Isabel Hayes, [http://news.smh.com.au/breaking-news-national/julian-assange-awarded-sydney-peace-medal-20110202-1ad7y.html "Julian Assange awarded Sydney peace medal,"] ''[[The Sydney Morning Herald]]'', 2 February 2011. Retrieved 17 March 2014.</ref> دوه وونۍ وروسته د ده په نوم يو سوداگري نښه په اروپا کې د ده لخوا لاسلیک شوه ، چې لمخې یې د خبريالانو ، خبر رپوټرانو ، ژورنالستانو ، د رسالو د خپرؤونکو ، تعلیمي اداراتو او وخت تېرېؤ څانگو لپاره د بيان د ازادي نښې په توگه وکارېده .<ref>[http://trademark.markify.com/trademarks/ctm/julian+assange/009734096 "Word mark Number 009734096: Julian Assange,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131022002331/http://trademark.markify.com/trademarks/ctm/julian+assange/009734096 |date=2013-10-22 }} Markify. Application filed 14 February 2011, trademark registered 23 June 2011. Retrieved 16 March 2014.</ref><ref>Josh Halliday, [http://www.theguardian.com/media/2011/feb/28/julian-assange-trademark-name "WikiLeaks founder Julian Assange applies to trademark his name,"] ''[[The Guardian]]'', 28 February 2011. Retrieved 16 March 2014.</ref><ref>Patrick Barkham, [http://www.theguardian.com/media/2011/mar/01/why-julian-assange-trademarking-name "Why is Julian Assange trademarking his name?"] ''[[The Guardian]]'', 1 March 2011. Retrieved 16 March 2014.</ref> دی د ډېرې مودې راهیسې د آستراليا د ژورنالستانو د اتحادې افتخاري غړی ؤ ،<ref>[http://www.abc.net.au/news/2010-12-23/journalists-union-shows-support-for-assange/2383428 "Journalists' union shows support for Assange,"] [[Australian Broadcasting Corporation|ABC]] News, 23 December 2010. Retrieved 17 March 2014.</ref><ref>Alex Massie, [http://blogs.spectator.co.uk/alex-massie/2010/11/yes-julian-assange-is-a-journalist/ "Yes, Julian Assange is a journalist,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140319222937/http://blogs.spectator.co.uk/alex-massie/2010/11/yes-julian-assange-is-a-journalist/ |date=2014-03-19 }} ''[[The Spectator]]'', 2 November 2010. Retrieved 17 March 2014.</ref><ref>[http://www.spiegel.de/international/world/star-lawyer-alan-dershowitz-assange-is-a-new-kind-of-journalist-a-746942.html "Star lawyer Alan Dershowitz: Assange is a new kind of journalist,"] ''[[Der Spiegel]]'', 22 February 2011. Retrieved 17 March 2014.</ref> ده د مارتا گېلهورن ستاينیزه د ژورنالیزم لپاره په جون مياشت کې ترلاسه کړله .<ref>Jason Deans, [http://www.theguardian.com/media/2011/jun/02/julian-assange-martha-gelhorn-prize "Julian Assange wins Martha Gellhorn journalism prize,"] ''[[The Guardian]]'', 2 June 2011. Retrieved 17 March 2014.</ref><ref>Joel Gunter, [http://www.journalism.co.uk/news/julian-assange-wins-martha-gellhorn-prize-for-journalism/s2/a544492/ "Julian Assange wins Martha Gellhorn Prize for Journalism,"] [[Journalism.co.uk]], 2 June 2011. Retrieved 17 March 2014.</ref> او همدارنگه یې د وونۍ ستاینیزه يې د ژورنالیزم په برخه کې د بې جوړې برخه وال ترلاسه کړله .<ref>Glenn Greenwald, [http://www.salon.com/2011/11/27/wikileaks_wins_major_journalism_award_in_australia/ "WikiLeaks wins major journalism award in Australia,"] ''[[Salon (website)|Salon]]'', 27 November 2011. Retrieved 17 March 2014.</ref><ref>Margaret Simons, [http://www.crikey.com.au/2011/11/28/walkley-awards-decide-julian-assange-is-a-journalist/ "Walkley Awards decide Julian Assange is a journalist,"] ''[[Crikey]]'', 28 November 2011. Retrieved 17 March 2014.</ref> له مخکې کالونو څخه یې په ۲۰۰۹م زېږدي کې د برتانيې مېشتې امنسټي انټرنېشنل څانگې لخوا د نوې مېډيا په نوم ستاینیزه ترلاسه کړې وه .<ref>Dan Nystedt, [http://www.computerworld.com/s/article/9140006/Wikileaks_leader_talks_of_courage_and_wrestling_pigs "Wikileaks leader talks of courage and wrestling pigs,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140319221831/http://www.computerworld.com/s/article/9140006/Wikileaks_leader_talks_of_courage_and_wrestling_pigs |date=2014-03-19 }} ''[[Computerworld]]'', 27 October 2009. Retrieved 17 March 2014.</ref> == قانوني ځای يې == == د اېکوادور په سفارت کې يې کار == == لیکلي نښېرونه == == گډې لیکنې او کتابونه == == مدني ژوند == == جوليان آسانج په رسنيؤ کې == == سرچينې == {{Reflist|30em}} # https://en.wikipedia.org/wiki/Julian_Assange ==باندنۍ تړنې== * {{Gutenberg author | id=Assange,+Julian | name=Julian Assange}} * {{Internet Archive author |sname=Julian Paul Assange}} * {{TED speaker|julian_assange}} {{Authority control|PND=143399217|LCCN=n/98/37452|VIAF=168093721|TSURL=viaf/168093721|VIAF-1=68241727|NOTES=VIAF included(s)}} <!-- Metadata: see [[Wikipedia:Persondata]] --> {{Persondata | NAME = Assange, Julian | ALTERNATIVE NAMES = Assange, Julian Paul | SHORT DESCRIPTION = آستراليايي journalist, programmer and Internet activist | DATE OF BIRTH = 3 July 1971 | PLACE OF BIRTH = Townsville, Queensland, Australia | DATE OF DEATH = | PLACE OF DEATH = }} {{DEFAULTSORT:Assange, Julian}} [[وېشنيزه:Julian Assange| ]] [[وېشنيزه:1971 births]] [[وېشنيزه:Living people]] [[وېشنيزه:Activists from Melbourne]] [[وېشنيزه:Alternative journalists]] [[وېشنيزه:آستراليايي activists]] [[وېشنيزه:آستراليايي computer programmers]] [[وېشنيزه:آستراليايي expatriates in the United Kingdom]] [[وېشنيزه:آستراليايي Internet celebrities]] [[وېشنيزه:آستراليايي freelance journalists]] [[وېشنيزه:آستراليايي libertarians]] [[وېشنيزه:آستراليايي memoirists]] [[وېشنيزه:آستراليايي political journalists]] [[وېشنيزه:آستراليايي political writers]] [[وېشنيزه:آستراليايي publishers (people)]] [[وېشنيزه:آستراليايي television journalists]] [[وېشنيزه:آستراليايي whistleblowers]] [[وېشنيزه:Cypherpunks]] [[وېشنيزه:Founders]] [[وېشنيزه:Fugitives wanted by Sweden]] [[وېشنيزه:Fugitives wanted on sex crime charges]] [[وېشنيزه:Internet activists]] [[وېشنيزه:Journalists from Melbourne]] [[وېشنيزه:Media critics]] [[وېشنيزه:Open content activists]] [[وېشنيزه:People from Townsville]] [[وېشنيزه:Political party founders]] [[وېشنيزه:University of Melbourne alumni]] [[وېشنيزه:WikiLeaks]] [[وېشنيزه:The Wikileaks Party politicians]] [[وېشنيزه:TED speakers]] o6m16tr548dupqv9gog7zyae0yn9n2i 0 21967 370248 190728 2026-11-04T15:18:55Z Skot 33709 Higher resolution version of image #NKCR 370248 wikitext text/x-wiki کې{{مالوماتبکس پخوانی هیواد |native_name = چېکي پاچايي |conventional_long_name =České království |common_name = چېکي پاچايي |national_motto = |continent =[[اروپا]] |region = |country =[[چېک جمهوريت]] |era = |status = |government_type = [[پاچايي]] |year_start = ۱۱۹۸ زېږديز |year_end = ۱۹۱۸ زېږديز |event_start = |event_end = |p1 = د پښېمسلیانو واکمنی |flag_p1 = Přemyslovci erb.svg |p2 = |p3 = |s1 =چکوسلواکيا |flag_s1 = Flag of the Czech Republic.svg |image_coat =Znak českého království.png |symbol_type = |coa_size =150px |image_map =Kingdom of Bohemia during the Hussite Wars.jpg |image_map_caption = |capital = [[پراگ]] |common_languages = |religion = <small> |currency = |title_leader = [[پاچا]] |leader1 = [[اوتاکار ۱]] <small>(لومړۍ)<small> |year_leader1 = |leader2 = [[چارلز ۳]] <small>(وروستی)<small> |year_leader2 = |Currency = |stat_year1 = |stat_area1 = |stat_year2 = |stat_pop2 = |legislature = |stat_year1 = |stat_area1 = |stat_pop1 = |today = | }} [[File:Golden Bull of Sicily.jpg|200px|thumb|left|طلايي بولا چې پاپ اينوسینټ ۳ پښيميسل اتاکار ۱ ته ورکړ.]] ''' چېکي پاچايي''' ([[چېکی ژبه|په چېکي]]: ''České království'') د ۱۱۹۸ کال څخه تر ۱۹۱۸ کال پورې په منځني [[اروپا]] کې د بوهيميا په سیمه کې یو تاريخي هېواد او د بوهیمیا رسمي نوم وو چې په ۱۱۹۸ کال کې د آلماني پاچا فیليپ سواب لخوا په رسميت پېژندل شوه او په ۱۲۱۲ کال کې د پاپ اينوسینټ ۳ او امپراتور اتوي ۴ لخوا په رسمي ډول تاييد شوه. دغه پاچايي تر ۱۸۰۶ کال پورې د مقدس رومي امپراتوري او د ۱۸۰۶ کال څخه تر ۱۸۶۸ کال پورې د اتریش امپراتوري او د ۱۸۶۸ کال څخه تر ۱۹۱۸ پورې د اتریش - مجارستان امپراتوري یوه برخه وه. د چېک پاچايي په رسمي ډول په ۱۹۱۸ کال کې تباه شوه او د چکوسلواک جمهوريت په رسمی ډول اعلان شوه. ==تاريخ== په ۱۱۹۸ کال کې آلماني پاچا فيلیپ سواب د چېکي حکمران پښيميسل اتاکار ۱ د سیاسي ملاتړ په اساس د مقدس رومي امپراتور په توگه وټاکل شو. کله چې فيليب سواب د مقدس پر رومي تخت کښېناست نو د چېکی حکمرانانو لپاره د پاچا ارثي عنوان یی تایید کړ. په ۱۲۱۲ کال کې پاپ ایوسینټ ۳ خاصي ستد چېکی پاچا ته ورکړ چې په بوهیمیا کې په رسمی ډول چېکي پاچايي یی هم تایید کړ. ==د پښيميسلانو واکمني== [[File:King Přemysl Otakar II of Bohemia - Alfons Mucha.jpg|300px|thumb|left|چېکي پاچا پښيميسل اوتاکار ۲]] کله چې پښیميسل اوتاکار ۱ رسما چېکي پاچا سو نو په چېکي هېوادونو کې اقتصادي او سیاسی پراختیا پېل شوه. د پږیمیسل اوتاکار زوی [[واتسلاف ۱]] او وروسته لمسی [[پښيميسل اوتاکار ۲]] د سیاست او وسلو په مرسته چېکی پاچایی پراخه وکړه. په دی وخت کې بوهیمیا، [[آلمان]]، [[اتریش]]، [[پولنډ]] او [[هنگري|مجارستان]] د چېکی حکمرانانو په لاس کې وو. کله چې [[پښيميسل اوتاکار ۲]] په ۱۲۷۸ کال کې په [[اتریش]] کې د نیدراسترایش په جگړه کې کې ووژل شو نو د پښيميسلانانو حکومت په مرکزي [[اروپا]] کې زوال ته ورسېدله او د واتسلاف ۳ تر مړينې وروسته د لوگزامبورگیانو حکمرانان چېکي پاچايي تاج لاس ته راغله. ==د لوگزامبورگیانو واکمني== [[File:Prague charles bridge night.jpg|300px|thumb|left|د چارلز پل په پراگ کې]] [[File:Adolf Liebscher - Vjezd Karla IV. s Annou Svídnickou do Říma roku 1355 (Historie českého národa v obrazech, obr. 031) retouched.jpg|300px|thumb|left|کارل ۴ په روم کې]] په ۱۳۱۰ کال کې [[یان لوگزامبورگ]] د واتسلاف ۲ د لور سره واده کړه او چېکي پاچا په توگه وټاکل شو. یان لوگزامبورگ پیاوړی حکمران او سالار وو. خو په ۱۳۳۹ کال کې د سترگو رنځ په سبب ړوند شو او په ۱۳۴۶ کال کې د کرسی په جگړه کې مړ شو. په ۱۳۴۶ کال کې د یان لوگزامبورگ تر مړينې وروسته زوی یی [[کارل ۴]] چېکي پاچا شو. کله چې [[کارل ۴]] پر چېکي تحت کښېناست نو د چېکي پاچايي بیا جوړول یی پېل وکړ. په ۱۳۴۴ کال کې په پراگ کې د لوی اسقف مذهبی مرکز او [[د مقدس ویټوس کليسا|د مقدس ویټوس کلیسا]] جوړې کړې او د [[کارل ۴|کارل۴]] په سپارښتنې نوی پاچایی تاج جوړ شو. په ۱۳۴۷ کال کې په [[پراگ]] کې چېکی پوهنتون جوړ شو چې په اوس وخت کې د کارل پوهنتون یا د چارلز پوهنتون په نوم یادېږي. په ۱۳۴۷ کال کې د [[پراگ]] ته نژدې [[د کارلشتین کلا]] جوړه شوه چې د چېک امپراتوری د تاج د پټولو لپاره کارېده. په ۱۳۵۷ کال کې په [[پراگ]] کې یو مشهور پل جوړ شو چې په اوس وخت کې د کارل پل یا [[د چارلز پل]] په نوم یادېږي. کله چې [[کارل ۴]] په ۱۳۵۵ کال کې د مقدس رومي امپراتور شو نو پراگ د سیاسي او ثقافتي مرکز شو. په دي وخت کې چېکي پاچايي اوج ته هم ورسېدله. په ۱۳۷۸ کال کې د [[کارل ۴]] زوی واتسلاف ۴ چېکي پاچا شو. خو واتسلاف ۴ د کارل ۴ په مقابله کې ډیر نالایق پاچا وو. واتسلاف یوازې ښکاری او پېغلې خوښ کړ. په دی وخت کې یو کشیش چې نوم یی [[یان هوس]]وو. په پراگ کې په یوه کلیسا کې د کاتولیک د روحانیونو انتقاد وکړ. یان هوس خلکو ته وویل چې د کاتولیک روحانیونه او چېکی اشرافیان د خدای د دستورونو په مطابق ژوند نه کوی او دغه روحانونو پر خلکو ظلمنه کوی. پاپ او روحانیونه [[یان هوس]] د روحانیونو ټولنې ته دعوت وکړ. کله چې [[یان هوس]] ټولنې ته ورسېدل نو روحانیونو یی ونیول. د [[یان هوس]] تر نیولو وروسته د کاتولیک روحانیونو وویل چې [[یان هوس]] کافر دی. د يان هوس تر مړینې وروسته په هوهیمیا کې مذهبي سترونزې پېل شول. کله چې واتسلاف ۴ په ۱۴۱۹ کال کې ه دنیا سترگې پټې کړی نو په چېکي پاچايي مذهبي جگړه پېل شوه. د واتسلاف ۴ ورور زيکموند لوگزامبورگ غوښتل چېکي پاچايي تاج لاس ته راغلي او د دي لپاره پر چېکي پاچايي باندي یی بريد وکړ خو پوځ یی ّپه پراگ کې ماته وخورله. ===د هوسیانو غورځنگ=== [[File:Adolf Liebscher - Slavný vjezd Žižky z Trocnova do Prahy roku 1421.jpg|300px|thumb|left|[[یان ژیژکا]] په پراگ کې په ۱۴۲۱ کال کې]] د هوسیانو غورځنگ په ۱۵ پېړی کې په چکي پاچايي کې یو مذهبي غورځنگ وو چې د کشیش يان هوس د پلويانو لخوا جوړ شو او دغه غورځنگ د یان هوس تر شهادت وروسته په ۱۴۱۵ کال کې د چک پاچایی بېلا بېلو سیمو ته پراخ شو. د هوسیانو قوماندان یو چېکي پوځي سالار [[یان ژیژکا|یان ژيژکا]] وو. پوځ یی یوازې د کشیشانو او غریبو خلکو څخه جوړ شوی وو. هوسیانو غوښتل چې کلتولیکي کلیسا اصلاح کړي او روحیانو او کشیسانو ته چې د خدای د قانونو په مطابق ژوند نه کول، سزا ورکړي. د هوسیانو انقلاب په ۱۹۱۴ کال کې په پراگ کې پېل شو. په ۳۰ جولای ۱۴۱۹ کال کې هوسیانو پرښارولی دفتر باندي یرغل وکړل او څو ماموران یی ووژل. کله چې چکي پاچا واتسلاف ۴ مړ شو نو ورور یی زیکمونډ چکې پاچا په توگه وټاکل شو. خو خلگو او هوسیانو د زیکمونډ انتخاب رد کړل او د زیکمونډ پر ضد یی هم قیام وکړل. په ۱۴۱۹ کال کې د نېکميږ ته نژدې د زیکمونډ پوځ د هوسیانو ځواکونو سره ونښتل او هوسیانو د زیکمونډ پوځ ته ماته ورکړه. په ۱۴۲۰ کال کې پاپ مارتين ۵ د صلیبيانو پوځي عملیات د هوسیانو پر ضد اعلان وکړ. په ۱۴ جولی ۱۴۲۰ د صلیبیانو پوځ پراگ ته ورسېده صلیبیانو غوښتل پرگ محاصره وکړي خو پوځ یی ماته وخورله. د هوسیانو قیام په ۱۴۳۷ کال کې پای ته ورسېده په ۱۳۳۴ کال کې د ليپاني په جگړه کې د هوسیانو افراطي ډله د چېکو اشرافانو لخوا ماته وخوړله. کله جی په ۱۴۳۷ کال کې چېکی او مجارستانی پاچا زیکمونډ له دنیا سترگی پټی کړی نو د کاتوليکو او پروټېﺉټانتو اشرافانو په منځ کې نوي مذهبی جگړه بیا بېل شوه. په ۱۴۴۸ کال کې کاتولیکيانو ماته وخوړله او یرژي پوديېبراد چېکي پاچا شو. [[یرژي پوديېبراد]] په بوهیمیا او خارجی هېوادونو کې بریالی، قدرمن او محترم حکمران وو. خو ځینو آلمانو کاتولیکیانو چېکي پاچا ته په بده سترگه کتل او د پاچا په هکله یی وویل چې کافر دی په ۱۹۶۳ کال کې کاتوليکو اشرافانو د پاپ د پوځو مرستو سره د پاچا پر ضد قیام وکړل خو قیام یی ماته وخوړله. چېکي پاچا [[یرژي پوديېبراد]] په ۱۴۷۱ کال کې په [[پراگ]] کې له دنیا تېر شو. ==د ياگېلونیانو حکومت== [[File:Vladislav Hall-old Royal Palace at Prague castle.jpg|200px|thumb|left|ولاديسلاف هال د پراگ په کلا کې د ياگېلونانو د معمارو څخه یو مثال دي]] په ۱۴۶۹ کال کې د اواوموڅ په ښار کې مجارستانی حکمران د کاتوليکو اشرافانو لخوا د چېکي پاچا په توگه وټاکل شو. خو په بوهیمیا کې اشرافانو انتخاب یی رد کړل او د دی لپاره په ۱۴۷۱ کال کې پولنډي پاچا ولاديسلاف یاگېلون چېکي پاچا شو. ولاديسلاف یاگېلون په بوهيمیا کې د جوړولو کارونه پېل وکړ. په دي وخت کې د [[پراگ]] په کلا کې د ولاديسلاف هال او د راکوفنیک ښار ته نژدې کږيوکلاټ کلا جوړه شوه. زوی یی لایوش ۲ یاگېلون په ۱۵۲۶ کال کې چېکي پاچا شو خو په ۱۵۲۶ کال کې د موهاچ (مجارستان) په جگړې کې د عثمانیانو پوځ لخوا ووژل شو. لایوش ۲ یاگېلون تر مړينې وروسته فرديناند ۱ د هابسبورگ چېکي پاچا شو. ==د هابسبورگيانو واکمنی== لایوش ۲ یاگېلون په ۱۵۲۶ کال کې د موهاچ په جگړه کې مړ شو او تر مړینې یی وروسته چېکي تاج د هابسبورگيانو د حکمرانانو لاس ته ورغلی. فرديناند ۱ د هابسبورگیانو د کورنی څخه لمړنی پاچا وو چې د چک پر شاهی تخت باندي کښېناست. هابسبورگيانو په بوهيميا کې د کاتوليکي کلیسا څخه ملاتړ کول او د چېکي پروټسټانټ مذهبي ډلې لکه د هوسیانو دين، لوتریانیسم او د ورورونو وحدت یی ظلم کول. په ۱۵۷۶ کال کې [[رودلف ۲ هابسبورگ]] چېکي پاچا شو. سره له دي چې [[رودلف ۲ هابسبورگ|رودلف ۲]] پیاوړي حکمران نه وو خو د هابسبورگيانو په واکمنی کې د هنر او علمونو سره یی ملاتړ وکړ او د دي لپاره هنرمندان او پوهان د نړی د بیلو بیلو سیمو پراگ ته راتلل. ودلف په [[پراگ]] کې ښایسته او قیمتی ټولونه هم ټول کړ. په دی وخت کې [[پراگ]] بیا د مقدس رومی امپراتوري مرکز شو. په ۱۶۱۷ کال کې [[فېرديناند ۲]] چېکي پاچا شو. د هابسبورگیانو پاچا فردیناند ۲ استبدادی حکمران وو چې پر [[چېکيان|چېکیانو]] یی ډېر ظلمونه کاوه او د چکي اشراقو حقوق یی هم اغماض کاوه. د دي لپاره په ۱۶۱۸ کال کې په [[پراگ]] کې چکي پروټسټانټي اشرافو د هابسبورگیانو د حکومت پر ضد قیام وکړل. په ۲۳ اپریل کې چېکی اشرافانو پر پاچايي ادارې باندي یرغل وکړل او څو مامورانو د کړکی څخه یی وچاول. د چکي اشرافانو تر قیام وروسته په اروپا کې د دېرش کالو جگړه بېل شوه. د سپين غر تر جگړې وروسته چېکي اشرافان، کشیشان او پوهانان د هابسبورگيانو لخوا ظلم شول او څو چکی اشرافانان هم ووژل شول. په دی وخت کې د هابسبورگيانو حکومت پر غریبو خلکو لوی فشار اچول او نور مذهبونه پرته له کاتوليکي مذهت نه یی منع کول. په ۱۷۸۰ کال کې یوسیف ۲ د هابسبورگيانو حکمران شو. [[یوسيف ۲|یوسیف ۲]] اصلاح کوونکي امپراتور وو چې خلکو ته انجیلی مسیحیت [[یهودیت|یهوديت]] د اعتراف كولو یی اجازت ورکړ او اجرا او شکنجې یی منع وکړ. په ۱۸ پېړی کې لمړني چېکي ورځپانې نشر شوې وې. په دي وخت کې د چېک د ژبی ترقی بیا پېل شوه. په ۱۹۱۴ کال لمړني نړیواله جگړه پېل شوه او تر جگړې وروسته په ۱۹۱۸ کال کې د چکوسلواکيا جمهوريت جوړ شو. [[وېشنيزه:چېک جمهوريت]] ok3hc24n7ed6kl3yu40y1sml358sqlq 0 27693 370277 369940 2026-11-04T21:23:31Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370277 wikitext text/x-wiki دا د هغو [[ساينس]]-افسانه فلمونو لړليک دی چې په ۲۰۱۰مو کلونو کې خپاره شوي دي. که څه هم نور ژانرونه لري، خو ساينس-افسانه د دې فلمونو اصلي موضوع ده. دا فلمونه سينمايي نندارچيانو ته د سوداګريز فلمي [[صنعت]] له خوا خپاره شوي او له ګڼ‌شمېر بیاکتنو او نیوکو سره مخامخ شوي دي. ==لړليک== {{TOCyears|startyear=2010|endyear=2016|title=Years|primary=false}} {| class="wikitable" |- | {{Year header}} | [[2010 in film|{{visible anchor|2010}}]] |- ! Title !! Director !! Cast !! Country !! Subgenre/Notes |- |''[[Altitude (film)|Altitude]]''||[[Kaare Andrews]]||[[Jessica Lowndes]], [[Julianna Guill]], [[Ryan Donowho]]||{{Flagicon|Canada}}||[[Horror film|Horror]] |- |''[[Alien vs Ninja]]''||[[Seiji Chiba]]||[[Shuuji Kashiwabara]], [[Ben Hiura]]||{{Flagicon|Japan}}||[[Action film|Action]] |- |''[[Arctic Blast]]''||[[Brian Trenchard-Smith]]||[[Michael Shanks]], [[Alan Andrews (actor)|Alan Andrews]], [[Alexandra Davies]]||{{Flagicon|Australia}} {{Flagicon|Canada}}||[[Disaster film|Disaster]] [[Thriller (genre)|thriller]] |- |''[[Beyond the Black Rainbow]]''||[[Panos Cosmatos]]||[[Michael Rogers (actor)|Michael Rogers]], [[Eva Allan]]||{{Flagicon|Canada}}||[[Mystery film|Mystery]] thriller |- | ''[[The Book of Eli]]''||[[Hughes brothers|Albert Hughes]], [[Hughes brothers|Allen Hughes]]||[[Denzel Washington]], [[Gary Oldman]], [[Mila Kunis]]||{{Flagicon|USA}}||[[Apocalyptic and post-apocalyptic fiction|Post-apocalyptic]] |- |''[[The Crazies (2010 film)|The Crazies]]''||[[Breck Eisner]]||[[Timothy Olyphant]], [[Radha Mitchell]], [[Joe Anderson (actor)|Joe Anderson]]||{{Flagicon|USA}}||Horror |- | ''[[Daybreakers]]''||[[Spierig brothers|Peter Spierig]], [[Spierig brothers|Michael Spierig]]||[[Ethan Hawke]], [[Willem Dafoe]], [[Sam Neill]]||{{Flagicon|USA}}||[[Vampire film|Vampire]] thriller |- | ''[[Denizen (film)|Denizen]]''||[[J. A. Steel]]||[[J. A. Steel]], [[Julie Corgill]], [[Glen Jensen]], [[Ben Bayless]]||{{Flagicon|USA}}||Action horror<ref name=muskogee20100421>{{Cite news| title=‘Denizen’ premieres at Bare Bones Film Festival| work=[[Muskogee Phoenix]]| date=April 21, 2010| url=http://muskogeephoenix.com/features/x1687719842/-Denizen-premieres-at-Bare-Bones-Film-Festival| accessdate=2010-04-11| archive-date=2010-04-25| archive-url=https://web.archive.org/web/20100425195836/http://muskogeephoenix.com/features/x1687719842/-Denizen-premieres-at-Bare-Bones-Film-Festival| url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web | title=J.A. Steel | work=Outlantacon | date=November 14, 2009 | url=http://www.outlantacon.org/may-guests-JAS.htm | accessdate=2010-04-11 | publisher=Convoluted, Inc. | تاريخ الأرشيف=2012-03-06 | مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120306143432/http://www.outlantacon.org/may-guests-JAS.htm | url-status=dead | خونديځ نېټه=2012-03-06 | خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20120306143432/http://www.outlantacon.org/may-guests-JAS.htm | خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20120306143432/http://www.outlantacon.org/may-guests-JAS.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20120306143432/http://www.outlantacon.org/may-guests-JAS.htm }}</ref> |- |''[[Despicable Me]]''||[[Pierre Coffin]] [[Chris Renaud (animator)|Chris Renaud]]||[[Steve Carell]] (Gru), [[Miranda Cosgrove]] (Margo), Dana Gaier (Edith), Elsie Fisher (Agnes), [[Pierre Coffin]] [[Chris Renaud (animator)|Chris Renaud]], [[Jemaine Clement]] (Gru's Minions), [[Jason Segel]] (Vector)||{{Flagicon|USA}}||Family-oriented crime comedy |- |''[[The Disappearance of Haruhi Suzumiya]]''||[[Tatsuya Ishihara]], [[Yasuhiro Takemoto]]||[[Aya Hirano]], [[Tomokazu Sugita]], [[Minori Chihara]], [[Yūko Gotō]], [[Daisuke Ono]]||{{Flagicon|Japan}}||[[Anime]] drama |- |''[[Downstream (2010 film)|Downstream]]''||[[Simone Bartesaghi]], [[Philip Kim]]||[[Jonathon Trent]], [[Jono Roberts]]||{{Flagicon|USA}}||Post-apocalyptic action<ref>{{cite web | first=Steve | last=Biodrowski | date=February 10, 2010 | publisher=Hollywood Gothique | title=Los Angeles Premiere of Downstream| url=http://www.hollywoodgothique.com/2010/02/los-angeles-premiere-of-downstream/ | accessdate=2010-08-25 }}</ref> |- |''[[Enthiran]]''||[[S. Shankar]]||[[Rajinikanth]], [[Aishwarya Rai]]||{{Flagicon|India}}|| |- |''[[Future X-Cops]]''||[[Wong Jing]]||[[Andy Lau]], [[Xu Jiao]], [[Barbie Hsu]]||{{Flagicon|China}} {{Flagicon|Hong Kong}} {{Flagicon|Taiwan}}||[[Time travel in fiction|Time travel]] |- |''[[Growth (film)|Growth]]''||[[Gabriel Cowan]]||[[Mircea Monroe]]||{{Flagicon|USA}}||Horror |- |''[[Hot Tub Time Machine]]''||[[Sean Anders]], [[John Morris (actor)|John Morris]]||[[Rob Corddry]], [[John Cusack]]||{{Flagicon|USA}}||[[Comedy film|Comedy]] |- |''[[Hunter Prey]]''||[[Sandy Collora]]||[[Clark Bartram]], [[Damion Poitier]], [[Isaac C. Singleton Jr.]]||{{Flagicon|USA}}||Thriller |- |''[[Inception]]''||[[Christopher Nolan]]||[[Leonardo DiCaprio]], [[Ken Watanabe]], [[Joseph Gordon-Levitt]]||{{Flagicon|UK}}||Action thriller<ref group="nb">Awarded ''Best Production Design'', ''Best Special Visual Effects'' and ''Best Sound'' at the [[64th British Academy Film Awards]]. It was nominated for ''Best Film'', ''Best Cinematography'', ''Best Director'', ''Best Editing'', ''Best Music'' and ''Best Original Screenplay''.<br>At the [[83rd Academy Awards]], ''Inception'' received Oscars for ''Best Cinematography'', ''Best Sound Editing'', ''Best Sound Mixing'' and ''Best Visual Effects''. It was nominated for ''Best Art Direction'', ''Best Music (Original Score)'', ''Best Picture'' and ''Best Writing (Original Screenplay)''.<br>At the [[37th Saturn Awards|37th Annual Saturn Awards]], ''Inception'' received awards for ''Best Science Fiction Film'', ''Best Director'', ''Best Writer'', ''Best Music'', and ''Best Special Effects''. It was nominated for ''Best Actor'', ''Best Actress'', ''Best Supporting Actor'', and ''Best Production Design''.</ref> |- |''[[Iron Man 2]]''||[[Jon Favreau]]||[[Robert Downey, Jr.]], [[Gwyneth Paltrow]], [[Don Cheadle]]||{{Flagicon|USA}}||[[Superhero film|Superhero]] |- |''[[Kaboom (film)|Kaboom]]''||[[Gregg Araki]]||[[Thomas Dekker (actor)|Thomas Dekker]], [[Juno Temple]], [[Haley Bennett]]||{{Flagicon|France}} {{Flagicon|USA}}||Comedy mystery |- |''[[Die kommenden Tage]]''||[[Lars Kraume]]||[[Bernadette Heerwagen]], [[Johanna Wokalek]], [[Daniel Brühl]], [[August Diehl]]||{{Flagicon|Germany}}||Near-future drama<ref>{{cite web | title=Drama at the end of the world. Trailer for Lars Kraume’s THE DAYS TO COME (DIE KOMMENDEN TAGE) | last=Antunes | first=Marina | work=Quiet Earth | date=October 22, 2010 | url=http://www.quietearth.us/articles/2010/10/22/Drama-at-the-end-of-the-world-Trailer-for-Lars-Kraumes-THE-DAYS-TO-COME-DIE-KOMMENDEN-TAGE | accessdate=2011-04-01 | publisher=QE Media, LLC | تاريخ الأرشيف=2010-10-28 | مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20101028150307/http://www.quietearth.us/articles/2010/10/22/Drama-at-the-end-of-the-world-Trailer-for-Lars-Kraumes-THE-DAYS-TO-COME-DIE-KOMMENDEN-TAGE | url-status=dead | خونديځ نېټه=2010-10-28 | خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20101028150307/http://www.quietearth.us/articles/2010/10/22/Drama-at-the-end-of-the-world-Trailer-for-Lars-Kraumes-THE-DAYS-TO-COME-DIE-KOMMENDEN-TAGE | خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20101028150307/http://www.quietearth.us/articles/2010/10/22/Drama-at-the-end-of-the-world-Trailer-for-Lars-Kraumes-THE-DAYS-TO-COME-DIE-KOMMENDEN-TAGE | archive-url=https://web.archive.org/web/20101028150307/http://www.quietearth.us/articles/2010/10/22/Drama-at-the-end-of-the-world-Trailer-for-Lars-Kraumes-THE-DAYS-TO-COME-DIE-KOMMENDEN-TAGE }}</ref> |- |''[[Mardock Scramble|Mardock Scramble: The First Compression]]''||[[Susumu Kudo]]||||{{Flagicon|Japan}}||Anime film |- |''[[Megamind]]''||[[Tom McGarth]]||[[Will Ferrell]] (Megamind), [[Brad Pitt]] (Metro Man), [[Tina Fey]] (Roxanne Rithi), [[David Cross]] (Minion), [[Jonah Hill]] (Hal/Titan)||{{Flagicon|USA}}||Family-oriented action comedy |- |''[[Monsters (2010 film)|Monsters]]''||[[Gareth Edwards (director)|Gareth Edwards]]||[[Scoot McNairy]], [[Whitney Able]]||{{Flagicon|UK}}||Romantic [[Drama film|drama]] |- |''[[Mutant Girls Squad]]''||[[Noboru Iguchi]], [[Yoshihiro Nishimura]], [[Tak Sakaguchi]]||[[Yumi Sugimoto]], [[Yuko Takayama]], [[Suzuka Morita]]||{{Flagicon|Japan}}||Action |- |''[[Never Let Me Go (2010 film)|Never Let Me Go]]||[[Mark Romanek]]||[[Keira Knightley]], [[Carey Mulligan]], [[Andrew Garfield]]||{{Flagicon|UK}}||[[Utopian and dystopian fiction|Dystopian]] drama |- |''[[Predators (film)|Predators]]''||[[Nimród Antal]]||[[Adrien Brody]], [[Topher Grace]], [[Laurence Fishburne]]||{{Flagicon|USA}}||Horror |- |''[[Repo Men]]''||[[Miguel Sapochnik]]||[[Jude Law]], [[Liev Schreiber]], [[Forest Whitaker]]||{{Flagicon|USA}}||Action thriller |- |''[[Resident Evil: Afterlife]]''||[[Paul W.S. Anderson]]||[[Milla Jovovich]], [[Ali Larter]], [[Spencer Locke]]||{{Flagicon|Germany}} {{Flagicon|UK}} {{Flagicon|USA}}||Action horror |- |''[[Shank (2010 film)|Shank]]''||[[Mo Ali]]||[[Adam Deacon]], [[Bashy]], [[Kaya Scodelario]]||{{Flagicon|UK}}||Action |- |''[[Skyline (film)|Skyline]]''||[[Colin Strause]], [[Greg Strause]]||[[Donald Faison]], [[Eric Balfour]], [[Scottie Thompson]]||{{Flagicon|USA}}||[[Alien invasion]] thriller |- |''[[Space Battleship Yamato (2010 film)|Space Battleship Yamato]]''||[[Takashi Yamazaki]]||[[Takuya Kimura]], [[Koyuki]], [[Hiroyuki Ikeuchi]], [[Naoto Takenaka]]||{{Flagicon|Japan}}||Action adventure<ref group="nb">Released theatrically in [[Japan]] on December 1.</ref> |- |''[[Tron: Legacy]]''||[[Joseph Kosinski]]||[[Jeff Bridges]], [[Garrett Hedlund]], [[Olivia Wilde]]||{{Flagicon|USA}}||Action adventure |- |''[[Universal Soldier: Regeneration]]''||[[John Hyams]]||[[Jean-Claude Van Damme]], [[Dolph Lundgren]]||{{Flagicon|USA}}||Action<ref group="nb">Only released theatrically in the [[Middle East]] and [[Southeast Asia]].</ref> |- |''[[Womb (film)|Womb]]''||[[Benedek Fliegauf]]||[[Eva Green]], [[Matt Smith (actor)|Matt Smith]]||{{Flagicon|Germany}}||Romantic drama |- | {{Year header}} | [[2011 in film|{{visible anchor|2011}}]] |- ! Title !! Director !! Cast !! Country !! Subgenre/Notes |- |''[[51 (film)|51]]''||[[Jason Connery]]||[[Bruce Boxleitner]], [[John Shea]]||{{Flagicon|USA}}||Horror |- |''[[7aam Arivu]]''||[[A. R. Murugadoss]]||[[Surya Sivakumar]], [[Shruti Haasan]]||{{Flagicon|India}}||Thriller |- |''[[The Adjustment Bureau]]''||[[George Nolfi]]||[[Matt Damon]], [[Emily Blunt]]||{{Flagicon|USA}}||Romantic thriller |- |''[[Another Earth]]''||[[Mike Cahill (director)|Mike Cahill]]||[[William Mapother]], [[Brit Marling]]||{{Flagicon|USA}}||Drama |- |''[[Apollo 18 (film)|Apollo 18]]''||[[Gonzalo López-Gallego]]||[[Lloyd Owen]], [[Warren Christie]]||{{Flagicon|USA}}||Horror |- |''[[Area Q]]''||[[Gerson Sanginitto]]||[[Isaiah Washington]], [[Murilo Rosa]], [[Tania Khalill]]||{{Flagicon|BRA}}{{Flagicon|USA}}||Thriller |- |''[[Atlas Shrugged: Part I]]''||[[Paul Johansson]]||[[Taylor Schilling]], [[Grant Bowler]]||{{Flagicon|USA}}||Mystery drama |- |''[[Attack the Block]]''||[[Joe Cornish (filmmaker)|Joe Cornish]]||[[John Boyega]], [[Nick Frost]], [[Jodie Whittaker]], [[Luke Treadaway]] ||{{Flagicon|UK}}||Action horror |- |''[[Battle: Los Angeles]]''||[[Jonathan Liebesman]]||[[Aaron Eckhart]], [[Michelle Rodriguez]], [[Michael Peña]], [[Bridget Moynahan]]||{{Flagicon|USA}}||Alien invasion |- |''[[Captain America: The First Avenger]]''||[[Joe Johnston]]||[[Chris Evans (actor)|Chris Evans]], [[Hugo Weaving]], [[Samuel L. Jackson]]||{{Flagicon|USA}}||Superhero |- |''[[Cowboys & Aliens]]''||[[Jon Favreau]]||[[Daniel Craig]], [[Olivia Wilde]], [[Harrison Ford]], [[Sam Rockwell]]||{{Flagicon|USA}}||[[Western (genre)#Film|Western]] |- |''[[The Darkest Hour (film)|The Darkest Hour]]||[[Chris Gorak]]||[[Olivia Thirlby]], [[Emile Hirsch]]||{{Flagicon|USA}}||Action horror |- |''[[EVA (2011 film)|EVA]]''||[[Kike Maíllo]]||[[Daniel Brühl]], [[Marta Etura]], [[Alberto Ammann]]||{{Flagicon|Spain}}||Drama<ref name=mayorga20110704>{{citation | first1=Emilio | last1=Mayorga | date=July 4, 2011 | title=Maillo's 'Eva' opens Sitges | work=Variety | publisher=RBI | url=http://www.variety.com/article/VR1118039410 | accessdate=2011-10-30 }}</ref> |- |''[[Extraterrestre]]''||[[Nacho Vigalondo]]||[[Michelle Jenner]], [[Carlos Areces]], [[Julián Villagrán]], [[Raúl Cimas]]||{{Flagicon|Spain}}||Drama<ref>{{cite web | first=Hugh | last=Hart | date=September 21, 2010 | work=Wired | title=New Wave of Spanish-Language Sci-Fi Films Tackle Alien Incursions | publisher=Condé Nast Digital | url=http://www.wired.com/underwire/2010/09/extraterrestre/ | accessdate=2010-10-13 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20140220185714/http://www.wired.com/underwire/2010/09/extraterrestre/ | archivedate=2014-02-20 | url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news | first=John | last=DeFore | date=September 16, 2011 | title=Extraterrestrial (Extraterrestre): Toronto Review | work=The Hollywood Reporter | url=http://www.hollywoodreporter.com/review/extraterrestrial-extraterrestre-toronto-review-236651 | accessdate=2011-10-18}}</ref> |- |''[[Gantz (live action films)|Gantz]]''||[[Shinsuke Sato]]||[[Kazunari Ninomiya]], [[Ken'ichi Matsuyama]]||{{Flagicon|Japan}}||Action horror |- |''[[Gantz (live action films)|Gantz: Perfect Answer]]''||[[Shinsuke Sato]]||[[Kazunari Ninomiya]], [[Ken'ichi Matsuyama]]||{{Flagicon|Japan}}||Action horror |- |''[[Generation P (film)|Generation P]]''||[[Victor Ginzburg (director)|Victor Ginzburg]]||[[Vladimir Epifancev]], [[Mixail Efremov]], [[Andrei Fomin]]||{{Flagicon|Russia}}||Comedy drama |- |''[[Green Lantern (film)|Green Lantern]]''||[[Martin Campbell]]||[[Ryan Reynolds]], [[Mark Strong]], [[Peter Sarsgaard]]||{{Flagicon|USA}}||Superhero |- |''[[Hell (2011 film)|Hell]]''||[[Tim Fehlbaum]]||[[Hannah Herzsprung]], [[Lars Eidinger]], [[Stipe Erceg]]||{{Flagicon|Germany}} {{Flagicon|Switzerland}}||Post-apocalyptic<ref>{{cite news | first=Karsten | last=Kastelan | date=July 5, 2011 | title=Hell: Film Review | work=The Hollywood Reporter | url=http://www.hollywoodreporter.com/review/hell-film-review-208031 | accessdate=2011-08-01 }}</ref> |- |''[[O Homem do Futuro]] (The Man from the Future)''||[[Cláudio Torres]]||[[Wagner Moura]], [[Alinne Moraes]]||{{Flagicon|BRA}}||[[Time travel]]/Comedy |- |''[[I Am Number Four (film)|I Am Number Four]]''||[[D. J. Caruso]]||[[Timothy Olyphant]], [[Alex Pettyfer]], [[Teresa Palmer]], [[Dianna Agron]]||{{Flagicon|USA}}||Action thriller |- |''[[In Time (film)|In Time]]''||[[Andrew Niccol]]||[[Justin Timberlake]], [[Olivia Wilde]], [[Amanda Seyfried]]||{{Flagicon|USA}}||Thriller |- |''[[Limitless (film)|Limitless]]''||[[Neil Burger]]||[[Bradley Cooper]], [[Abbie Cornish]], [[Robert De Niro]]||{{Flagicon|USA}}||Mystery thriller |- |''[[Love (2011 film)|Love]]''||[[William Eubank]]||[[Gunner Wright]]||{{Flagicon|USA}}||Drama |- |''[[Mardock Scramble|Mardock Scramble: The Second Combustion]]''||[[Susumu Kudo]]||||{{Flagicon|Japan}}||Anime film |- |''[[Mars Needs Moms]]''||[[Simon Wells]]||[[Seth Green]], [[Joan Cusack]], [[Elisabeth Harnois]]||{{Flagicon|USA}}||Animated action comedy |- |''[[Melancholia (2011 film)|Melancholia]]''||[[Lars von Trier]]||[[Kirsten Dunst]], [[Kiefer Sutherland]]||{{Flagicon|Denmark}}||Drama |- |''[[Paul (film)|Paul]]''||[[Greg Mottola]]||[[Simon Pegg]], [[Nick Frost]], [[Seth Rogen]], [[Kristen Wiig]]||{{Flagicon|UK}} {{Flagicon|USA}}||Comedy |- |''[[Phase 7]]''||[[Nicolás Goldbart]]||[[Daniel Hendler]], [[Jazmín Stuart]], [[Federico Luppi]]||{{Flagicon|Argentina}}||Comedy thriller |- |''[[Priest (2011 film)|Priest]]''||[[Scott Stewart (director)|Scott Stewart]]||[[Paul Bettany]], [[Karl Urban]], [[Lily Collins]]||{{Flagicon|USA}}||Action horror |- |''[[The Prodigies (film)|The Prodigies]]''||[[Antoine Charreyron]]||[[Jeffrey Evan Thomas]], [[Lauren Ashley Carter]], [[Moon Dailly]]||{{Flagicon|France}}||Animated<ref>{{citation | first=Jordan | last=Mintzer | date=May 12, 2011 | title=The Prodigies: Cannes Review | work=Hollywood Reporter | url=http://www.hollywoodreporter.com/review/prodigies-cannes-review-187976 | accessdate=2011-09-08 }}</ref> |- |''[[Ra.One]]''||[[Anubhav Sinha]]||[[Shah Rukh Khan]], [[Arjun Rampal]], [[Kareena Kapoor]]||{{Flagicon|India}}||Action superhero |- |''[[Real Steel]]''||[[Shawn Levy]]||[[Hugh Jackman]], [[Evangeline Lilly]]||{{Flagicon|USA}}||Action |- |''[[Rise of the Planet of the Apes]]''||[[Rupert Wyatt]]||[[James Franco]], [[Andy Serkis]]||{{Flagicon|USA}}||Action drama |- |''[[Source Code]]||[[Duncan Jones]]||[[Jake Gyllenhaal]], [[Vera Farmiga]], [[Michelle Monaghan]], [[Jeffrey Wright (actor)|Jeffrey Wright]]||{{Flagicon|France}} {{Flagicon|USA}}||Thriller |- |''[[Super 8 (film)|Super 8]]''||[[J. J. Abrams]]||[[Joel Courtney]], [[Elle Fanning]], [[Kyle Chandler]]||{{Flagicon|CAN}} {{Flagicon|USA}}||Mystery thriller |- |''[[The Thing (2011 film)|The Thing]]''||[[Matthijs van Heijningen Jr.]]||[[Mary Elizabeth Winstead]], [[Joel Edgerton]]||{{Flagicon|USA}}||Horror |- |''[[Thor]]''||[[Kenneth Branagh]]||[[Chris Hemsworth]], [[Tom Hiddleston]], [[Natalie Portman]], [[Anthony Hopkins]]||{{Flagicon|USA}}||Superhero |- |''[[Transformers: Dark of the Moon]]''||[[Michael Bay]]||[[Shia LaBeouf]], [[Rosie Huntington-Whiteley]], [[Tyrese Gibson]]||{{Flagicon|USA}}||Action |- |''[[X-Men: First Class]]''||[[Matthew Vaughn]]||[[James McAvoy]], [[Michael Fassbender]]||{{Flagicon|USA}} {{Flagicon|UK}}||Superhero |- | {{Year header}} | [[2012 in film|{{visible anchor|2012}}]] |- ! Title !! Director !! Cast !! Country !! Subgenre/Notes |- |''[[009 Re:Cyborg]]''||[[Kenji Kamiyama]]||||{{Flagicon|Japan}}||Anime film |- |''[[Alien Origin]]''||[[Mark Atkins (director)|Mark Atkins]]||[[Chelsea Vincent]], [[Peter Pedrero]], [[Philip Coc]], [[Trey McCurley]], [[Daniela Flynn]]||{{Flagicon|USA}}||[[Horror film|Horror]] |- |''[[The Amazing Spider-Man (2012 film)|The Amazing Spider-Man]]''||[[Marc Webb]]||[[Andrew Garfield]], [[Emma Stone]], [[Rhys Ifans]]||{{Flagicon|USA}}||Superhero |- |''[[The Avengers (2012 film)|The Avengers]]''||[[Joss Whedon]]||[[Robert Downey, Jr.]], [[Chris Evans (actor)|Chris Evans]], [[Scarlett Johansson]] ||{{Flagicon|USA}}||<ref group="nb">At the [[39th Saturn Awards|39th Annual Saturn Awards]], ''The Avengers'' received awards for Best Science Fiction Film, Best Director, Best Supporting Actor, and Best Special Effects. It was nominated for Best Writing and Best Editing.</ref> Superhero |- |''[[Battleship (film)|Battleship]]''||[[Peter Berg]]||[[Taylor Kitsch]], [[Alexander Skarsgård]], [[Liam Neeson]]||{{Flagicon|USA}}||Action thriller |- |''[[Branded (2012 film)|Branded]]''||[[Jamie Bradshaw]], [[Alexander Doulerain]]||[[Ed Stoppard]], [[Leelee Sobieski]], [[Jeffrey Tambor]], [[Max von Sydow]]||{{Flagicon|Russia}} {{Flagicon|USA}}|| |- |''[[Chronicle (film)|Chronicle]]''||[[Josh Trank]]||[[Michael B. Jordan]], [[Dane DeHaan]], [[Michael Kelly (American actor)|Michael Kelly]], [[Alex Russell (actor)|Alex Russell]]||{{Flagicon|USA}}||Action drama |- |''[[Cloud Atlas (film)|Cloud Atlas]]''||[[Tom Tykwer]], [[The Wachowskis]]||[[Tom Hanks]], [[Halle Berry]], [[Hugh Grant]], [[Susan Sarandon]]||{{Flagicon|Germany}} {{Flagicon|USA}}||<ref group="nb">Saturn Awards for Best Editing and Best Make-up</ref> 2 of the 6 stories are science fiction |- |''[[Dredd]]||[[Pete Travis]]||[[Karl Urban]], [[Olivia Thirlby]], [[Lena Headey]]||{{Flagicon|UK}} {{Flagicon|SAF}} {{Flagicon|IND}} {{Flagicon|USA}}|| |- |''[[The Divide (film)|The Divide]]''||[[Xavier Gens]]||[[Lauren German]], [[Michael Biehn]], [[Milo Ventimiglia]], [[Rosanna Arquette]]||{{Flagicon|Canada}} {{Flagicon|Germany}} {{Flagicon|USA}}||Drama thriller |- |''[[Grabbers]]||[[Jon Wright]]||[[Richard Coyle]], [[Ruth Bradley]], [[Russell Tovey]]||{{Flagicon|Ireland}}|| |- |''[[The Hunger Games (film)|The Hunger Games]]''||[[Gary Ross]]||[[Jennifer Lawrence]], [[Josh Hutcherson]], [[Liam Hemsworth]]||{{Flagicon|USA}}||<ref group="nb">Won a Saturn Award for Best Actress</ref> Action drama |- |''[[Iron Sky]]''||[[Timo Vuorensola]]||[[Julia Dietze]], [[Götz Otto]], Christopher Kirby, [[Udo Kier]]||{{Flagicon|Australia}} {{Flagicon|Finland}} {{Flagicon|Germany}}||Comedy |- |''[[John Carter (film)|John Carter]]''||[[Andrew Stanton]]||[[Taylor Kitsch]], [[Lynn Collins]], [[Willem Dafoe]]||{{Flagicon|USA}}||Action adventure |- |''[[Lockout (film)|Lockout]]||[[James Mather (director)|James Mather]], [[Stephen St. Leger]]||[[Guy Pearce]], [[Maggie Grace]], [[Peter Stormare]]||{{Flagicon|France}}||Action |- |''[[Looper (film)|Looper]]''||[[Rian Johnson]]||[[Bruce Willis]], [[Joseph Gordon-Levitt]], [[Emily Blunt]]||{{Flagicon|USA}}|| |- |''[[Mardock Scramble|Mardock Scramble: The Third Exhaust]]''||[[Susumu Kudo]]||||{{Flagicon|Japan}}||Anime film |- |''[[Mars et Avril]]''||[[Martin Villeneuve]]||[[Jacques Languirand]], [[Caroline Dhavernas]], [[Paul Ahmarani]], [[Robert Lepage]]||{{Flagicon|Canada}}||Drama, Fantasy |- |''[[Men in Black 3]]''||[[Barry Sonnenfeld]]||[[Will Smith]], [[Tommy Lee Jones]], [[Josh Brolin]]||{{Flagicon|USA}}||Comedy |- |''[[Prometheus (2012 film)|Prometheus]]''||[[Ridley Scott]]||[[Noomi Rapace]], [[Charlize Theron]], [[Michael Fassbender]]||{{Flagicon|USA}} {{Flagicon|UK}}||Action, Horror |- |''[[Resident Evil: Retribution]]''||[[Paul W.S. Anderson]]||[[Milla Jovovich]], [[Sienna Guillory]], [[Michelle Rodriguez]]||{{Flagicon|Germany}} {{Flagicon|UK}} {{Flagicon|USA}}|| |- |''[[Robot & Frank]]''||[[Jake Schreier]]||[[Frank Langella]], [[James Marsden]], [[Peter Sarsgaard]], [[Susan Sarandon]]||{{Flagicon|USA}}||Drama |- |''[[Safety Not Guaranteed]]''||[[Colin Trevorrow]]||[[Aubrey Plaza]], [[Mark Duplass]], [[Jake Johnson]]||{{Flagicon|USA}}||Comedy drama |- |''[[Seeking a Friend for the End of the World]]''||[[Lorene Scafaria]]||[[Steve Carell]], [[Keira Knightley]]||{{Flagicon|USA}}||Comedy drama |- |''[[Strange Frame]]''||[[GB Hajim]]||[[Claudia Black]], [[Tim Curry]]||{{Flagicon|USA}}||Cut-out_animation Musical |- |''[[Starship Troopers: Invasion]]''||[[Shinji Aramaki]]||||{{Flagicon|Japan}} {{Flagicon|USA}}||Computer animation |- |''[[Storage 24]]''||[[Johannes Roberts]]||[[Noel Clarke]], [[Antonia Campbell-Hughes]], [[Laura Haddock]], [[Colin O'Donoghue]]||{{Flagicon|UK}}||<ref>{{citation | first1=Charles | last1=Gant | date=June 27, 2012 | title=Storage 24 | publisher=Variety | url=http://www.variety.com/review/VE1117947832/ | accessdate=2012-07-11}}</ref> |- |''[[Total Recall (2012 film)|Total Recall]]''||[[Len Wiseman]]||[[Colin Farrell]], [[Kate Beckinsale]], [[Jessica Biel]], [[Bryan Cranston]]||{{Flagicon|USA}}||Cyberpunk Action |- |''[[Thermae Romae#Film|Thermae Romae]]''||Hideki Takeuchi||[[Hiroshi Abe (actor)|Hiroshi Abe]], [[Aya Ueto]]||{{Flagicon|Japan}}||time travel comedy<ref>{{cite web |url=http://www.hollywoodreporter.com/review/thermae-romae-toronto-review-368472 |author=Jordan Mintzer |title=Thermae Romae: Toronto Review |date=2012-09-06 |accessdate=2013-10-25 |work=The Hollywood Reporter}}</ref><ref>{{cite web|url=http://tiff.net/filmsandschedules/tiff/2012/thermaeromae |work=Toronto International Film Festival |title=Thermae Romae |archivedate=August 29, 2012 |deadurl=unfit |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120829085830/http://tiff.net/filmsandschedules/tiff/2012/thermaeromae }}</ref> |- |''[[Upside Down (2012 film)|Upside Down]]''||[[Juan Diego Solanas]]||[[Jim Sturgess]], [[Kirsten Dunst]]||{{Flagicon|Canada}} {{Flagicon|France}}|| |- |''[[The Watch (2012 film)|The Watch]]''||[[Akiva Schaffer]]||[[Ben Stiller]], [[Vince Vaughn]], [[Jonah Hill]]||{{Flagicon|USA}}||Comedy |- | {{Year header}} | [[2013 in film|{{visible anchor|2013}}]] |- ! Title !! Director !! Cast !! Country !! Subgenre/Notes |- |''[[After Earth]]''||[[M. Night Shyamalan]]||[[Will Smith]], [[Jaden Smith]]||{{Flagicon|USA}}||Action adventure |- |''[[The A.R.K. Report]]''||[[Shmuel Hoffman]]||[[Katy Castaldi]], [[Pascal Yen-Pfister]], [[Ayden Crispe]]||{{Flagicon|Israel}} {{Flagicon|USA}}||[[Action film|Action]] |- |''[[The Colony (2013 film)|The Colony]]''||[[Jeff Renfroe]]||[[Laurence Fishburne]], [[Bill Paxton]], [[Kevin Zegers]]||{{Flagicon|Canada}}||Post-apocalyptic |- |''[[The Congress (2013 film)|The Congress]]''||[[Ari Folman]]||[[Robin Wright]], [[Harvey Keitel]], [[Jon Hamm]], [[Paul Giamatti]]||{{Flagicon|Israel}}{{Flagicon|Germany}}{{Flagicon|Poland}}{{Flagicon|Luxembourg}}{{Flagicon|Belgium}}||Live action/animation |- |''[[The Cosmonaut]]''||[[Nicolás Alcalá]]||[[Katrine De Candole]], [[Leon Ockenden]], [[David Barrass]] ||{{Flagicon|Spain}}|| |- |''[[Dark Skies (film)|Dark Skies]]''||[[Scott Stewart (director)|Scott Stewart]]||[[Keri Russell]], [[Josh Hamilton (actor)|Josh Hamilton]]||{{Flagicon|USA}}||Horror |- |''[[Despicable Me 2]]''||[[Pierre Coffin]] [[Chris Renaud (animator)|Chris Renaud]]||[[Steve Carell]] (Gru), [[Kristen Wigg]] (Agent Lucy Wilde), [[Benjamin Bratt]] (Eduardo), [[Miranda Cosgrove]] (Margo), Dana Gaier (Edith), Elsie Kate Fisher (Agnes), [[Steve Coogan]] (Silas Ramsbottom)||{{Flagicon|USA}}||Animated comedy film |- |''[[Elysium (film)|Elysium]]''||[[Neill Blomkamp]]||[[Matt Damon]], [[Jodie Foster]], [[Wagner Moura]], [[Alice Braga]], [[Sharlto Copley]]||{{Flagicon|USA}}||Action, Drama |- |''[[Escape from Planet Earth]]''||[[Cal Brunker]]||[[Brendan Fraser]] (Scorch Supernova), [[Jessica Alba]] (Lena), [[Rob Corddry]] (Gary Supernova), [[Sarah Jessica Parker]] (Kira Supernova)||{{Flagicon|USA}}||Animated |- |''[[Europa Report]]''||[[Sebastián Cordero]]||[[Sharlto Copley]], [[Michael Nyqvist]], [[Daniel Wu]]||{{Flagicon|USA}}||Horror |- |''[[Ender's Game (film)|Ender's Game]]''||[[Gavin Hood]]||[[Asa Butterfield]], [[Abigail Breslin]], [[Harrison Ford]]||{{Flagicon|USA}}||Young adult space opera |- |''[[G.I. Joe: Retaliation]]''||[[Jon M. Chu]]||[[Dwayne Johnson]], [[Bruce Willis]], [[Channing Tatum]]||{{Flagicon|USA}}||Action |- |''[[Gatchaman (film)|Gatchaman]]''||[[Tōya Satō]]||[[Tori Matsuzaka]], [[Gō Ayano]], [[Ayame Gouriki]]||{{Flagicon|Japan}}|| |- |''[[Gravity (film)|Gravity]]''||[[Alfonso Cuarón]]||[[Sandra Bullock]], [[George Clooney]] ||{{Flagicon|UK}} {{Flagicon|USA}}|| |- |''[[Hard to Be a God (2013 film)|Hard to Be a God]]''||[[Aleksei Yuryevich German|Aleksey German]]||[[Leonid Yarmolnik]], [[Dmitriy Vladimirov]], [[Laura Lauri]], [[Aleksandr Ilin]]||{{Flagicon|Russia}}|| |- |''[[Her (film)|Her]]''||[[Spike Jonze]]||[[Joaquin Phoenix]], [[Scarlett Johansson]]||{{Flagicon|USA}}||Drama |- |''[[The Hunger Games: Catching Fire]]''||[[Francis Lawrence]]||[[Jennifer Lawrence]], [[Josh Hutcherson]], [[Liam Hemsworth]]||{{Flagicon|USA}}|| |- |''[[Independence Daysaster]]''||[[W.D. Hogan]]||[[Ryan Merriman]], [[Emily Holmes]] ||{{Flagicon|Canada}}||Action |- |''[[The Host (2013 film)|The Host]]''||[[Andrew Niccol]]||[[Saoirse Ronan]], [[Diane Kruger]], [[William Hurt]]||{{Flagicon|USA}}||Romantic |- |''[[Iron Man 3]]''||[[Shane Black]]||[[Robert Downey, Jr.]], [[Gwyneth Paltrow]], [[Don Cheadle]], [[Guy Pearce]], [[Ben Kingsley]]||{{Flagicon|USA}}||Superhero |- |''[[Krrish 3]]''||[[Rakesh Roshan]]||[[Hritik Roshan]], [[Vivek oberoi]], [[Priyanka]]||{{Flagicon|India}}||Superhero |- |''[[Los Últimos Días|The Last Days]]''||[[David Pastor]], [[Àlex Pastor]]||[[Quim Gutiérrez]], [[José Coronado]], [[Marta Etura]]||{{Flagicon|Spain}} {{Flagicon|France}}||Thriller |- |''[[The Last Days on Mars]]''||[[Ruairí Robinson]]||[[Liev Schreiber]], [[Romola Garai]], [[Elias Koteas]]||{{Flagicon|Ireland}} {{Flagicon|UK}}||Thriller |- |''[[Man of Steel (film)|Man of Steel]]''||[[Zack Snyder]]||[[Henry Cavill]], [[Amy Adams]], [[Michael Shannon]]||{{Flagicon|USA}}||Superhero |- |''[[Oblivion (2013 film)|Oblivion]]''||[[Joseph Kosinski]]||[[Tom Cruise]], [[Andrea Riseborough]], [[Olga Kurylenko]], [[Morgan Freeman]]||{{Flagicon|USA}}||Post-apocalyptic |- |''[[Pacific Rim (film)|Pacific Rim]]''||[[Guillermo del Toro]]||[[Idris Elba]], [[Charlie Day]], [[Charlie Hunnam]]||{{Flagicon|USA}}||Monster movie |- |''[[The Purge]]''||[[James DeMonaco]]||[[Lena Headey]], [[Ethan Hawke]]||{{Flagicon|USA}}||Dystopic thriller |- |''[[Riddick (film)|Riddick]]''||[[David Twohy]]||[[Vin Diesel]], [[Katee Sackhoff]], [[Karl Urban]]||{{Flagicon|USA}}|| <ref>{{cite news | first=Tatiana | last=Siegel | date=February 11, 2010 | title=Vin Diesel signs up for another 'Riddick' | work=Variety | url=http://www.variety.com/article/VR1118015101?refCatId=13 | accessdate=2011-06-29 | archive-date=2011-06-29 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110629034422/http://www.variety.com/article/VR1118015101?refCatId=13 | url-status=dead }}</ref> |- |''[[Snowpiercer]]''||[[Bong Joon-ho]]||[[Chris Evans (actor)|Chris Evans]], [[Song Kang-ho]], [[Jamie Bell]], [[Tilda Swinton]], [[John Hurt]], [[Ed Harris]] ||{{Flagicon|South Korea}} {{Flagicon|USA}} {{Flagicon|France}}||Action thriller |- |''[[Space Pirate Captain Harlock (film)|Space Pirate Captain Harlock]]''||[[Shinji Aramaki]]||||{{Flagicon|Japan}}|| |- |''[[Star Trek Into Darkness]]''||[[J. J. Abrams]]||[[Chris Pine]], [[Benedict Cumberbatch]], [[Zachary Quinto]], [[Zoe Saldana]]||{{Flagicon|USA}}||Action adventure |- |''[[Thor: The Dark World]]''||[[Alan Taylor (director)|Alan Taylor]]||[[Chris Hemsworth]], [[Natalie Portman]], [[Tom Hiddleston]]||{{Flagicon|USA}}||Superhero |- |''[[The Wolverine (film)|The Wolverine]]''||[[James Mangold]]||[[Hugh Jackman]], [[Rila Fukushima]]||{{Flagicon|UK}} {{Flagicon|USA}}||Superhero |- |''[[World War Z (film)|World War Z]]''||[[Marc Forster]]||[[Brad Pitt]], [[Mireille Enos]], [[James Badge Dale]]||{{Flagicon|UK}} {{Flagicon|USA}}||Post-apocalyptic zombie horror |- |''[[The World's End (film)|The World's End]]''||[[Edgar Wright]]||[[Simon Pegg]], [[Nick Frost]], [[Martin Freeman]]||{{Flagicon|UK}}||Comedy |- |''[[Young Ones (film)|Young Ones]]''||[[Jake Paltrow]]||[[Nicholas Hoult]], [[Elle Fanning]], [[Michael Shannon]]||{{Flagicon|USA}}|| |- |''[[The Zero Theorem]]''||[[Terry Gilliam]]||[[Christoph Waltz]], [[Mélanie Thierry]]||{{Flagicon|UK}} {{Flagicon|Romania}} {{Flagicon|France}}||Drama, Fantasy <ref>{{citation | last1=Fleming | first1=Mike | url=http://www.deadline.com/2012/08/toronto-christoph-waltz-starring-in-terry-gilliams-the-zero-theorem-voltage-selling/ | title=UPDATE: Toronto: Terry Gilliam Confirms Christoph Waltz For Zero Theorem | date=August 14, 2012 | work=DeadLine | postscript=. }}</ref> |- | {{Year header}} | [[2014 in film|{{visible anchor|2014}}]] |- ! Title !! Director !! Cast !! Country !! Subgenre/Notes |- |''[[The Amazing Spider-Man 2]]''||[[Marc Webb]]||[[Andrew Garfield]], [[Emma Stone]], [[Jamie Foxx]]||{{Flagicon|USA}}||Superhero |- |''[[The Anomaly]]''||[[Noel Clarke]]||[[Noel Clarke]], [[Ian Somerhalder]], [[Brian Cox (actor)|Brian Cox]]||{{Flagicon|UK}}|| |- |''[[Armor Hero Atlas]]''||Zheng Guowei||Xu Feng, Cao Xiyue, Kenny Zeng||{{Flagicon|China}}||Science fiction action<ref>{{cite web |url= http://movie.douban.com/subject/24372055/|script-title=zh:铠甲勇士之雅塔莱斯 (2014)|accessdate= October 5, 2014|work= movie.douban.com|publisher= [[douban.com]]|language= Chinese}}</ref> |- |''[[Autómata (film)|Autómata]]''||[[Gabe Ibáñez]]||[[Antonio Banderas]], [[Melanie Griffith]], [[Dylan McDermott ]]||{{Flagicon|Spain}}{{Flagicon|USA}} || |- | ''[[Beyond (2014 film)|Beyond]]'' || Joseph Baker and Tom Large || Richard J. Danum, Gillian MacGregor, Paul Brannigan || {{Flagicon|UK}} || Independent psychological drama<ref>{{cite web|url=http://www.starburstmagazine.com/reviews/dvd-and-blu-ray-home-entertainment-reviews/10381-beyond|title=Beyond|last=Cuthbert|first=Dominic|work=[[Starburst (magazine)|Starburst]]|date=2014-11-25|accessdate=2015-03-25|تاريخ الأرشيف=2015-08-15|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150815061741/http://www.starburstmagazine.com/reviews/dvd-and-blu-ray-home-entertainment-reviews/10381-beyond|url-status=dead|خونديځ نېټه=2015-08-15|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20150815061741/http://www.starburstmagazine.com/reviews/dvd-and-blu-ray-home-entertainment-reviews/10381-beyond|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20150815061741/http://www.starburstmagazine.com/reviews/dvd-and-blu-ray-home-entertainment-reviews/10381-beyond|archive-url=https://web.archive.org/web/20150815061741/http://www.starburstmagazine.com/reviews/dvd-and-blu-ray-home-entertainment-reviews/10381-beyond}}</ref> |- |''[[Big Hero 6 (film)|Big Hero 6]]''||Don Hall||[[Ryan Potter]], [[Scott Adsit]], [[Jamie Chung]], [[Damon Wayans Jr.]], [[Génesis Rodríguez]], [[T. J. Miller]]||{{Flagicon|USA}}||Animation |- |''[[Bodacious Space Pirates: Abyss of Hyperspace]]''||[[Tatsuo Satō (director)|Tatsuo Satō]]||||{{Flagicon|Japan}}|| |- |''[[Bugs (2014 film)|Bugs]]''||Yan Jia||Xia Zitong, [[Zhang Zilin]], [[Eric Wang]]||{{Flagicon|China}}||Science fiction disaster thriller<ref>{{cite web |url= http://movie.douban.com/subject/25958914/|script-title=zh:食人虫 (2014)|accessdate= October 11, 2014|work= movie.douban.com|publisher= [[douban.com]]|language= Chinese}}</ref> |- |''[[Captain America: The Winter Soldier]]''||[[Russo brothers]]||[[Chris Evans (actor)|Chris Evans]], [[Scarlett Johansson]], [[Sebastian Stan]], [[Anthony Mackie]], [[Emily VanCamp]]||{{Flagicon|USA}}||Superhero |- |''[[Coherence (film)|Coherence]]''||[[James Ward Byrkit]]||[[Emily Baldoni]], [[Maury Sterling]], [[Nicholas Brendon]]||{{Flagicon|USA}}|| |- |''[[Dawn of the Planet of the Apes]]''||[[Matt Reeves]]||[[Jason Clarke (actor)|Jason Clarke]], [[Kodi Smit-McPhee]], [[Andy Serkis]]||{{Flagicon|USA}}|| |- |''[[The Device]]''||[[Jeremy Berg]]||[[Kate Alden]], [[Angela DiMarco]], [[Lorraine Montez]]||{{Flagicon|USA}}||<ref>[http://www.dreadcentral.com/news/88511/discover-device-uk-dvd-march/ The Device ]</ref> |- |''[[Divergent (film)|Divergent]]''||[[Neil Burger]]||[[Shailene Woodley]], [[Theo James]], [[Ansel Elgort]]||{{Flagicon|USA}}|| |- |''[[Earth to Echo]]''||[[Dave Green (director)|Dave Green]]||||{{Flagicon|USA}}|| |- |''[[Edge of Tomorrow (film)|Edge of Tomorrow]]''||[[Doug Liman]]||[[Tom Cruise]], [[Emily Blunt]], [[Bill Paxton]]||{{Flagicon|AUS}} {{Flagicon|USA}}||Time travel action |- |''[[Ejecta (film)|Ejecta]]''||[[Chad Archibald]], [[Matt Wiele]]||[[Lisa Houle]], [[Julian Richings]], [[Adam Seybold]]||{{Flagicon|Canada}}|| |- |''[[Expelled from Paradise]]''||[[Seiji Mizushima]]||[[Rie Kugimiya]], [[Shin-ichiro Miki]], [[Hiroshi Kamiya]]||{{Flagicon|Japan}}||Anime film |- |''[[The Giver (film)|The Giver]]''||[[Phillip Noyce]]||[[Brenton Thwaites]], [[Jeff Bridges]], [[Meryl Streep]], [[Taylor Swift]] ||{{Flagicon|USA}} |- |''[[Die Gstettensaga: The Rise of Echsenfriedl]]''||[[Johannes Grenzfurthner]]||Lukas Tagwerker, Sophia Grabner, Jeff Ricketts||{{Flagicon|AUT}}||Post-apocalyptic art house comedy |- |''[[Godzilla (2014 film)|Godzilla]]''||[[Gareth Edwards (director)|Gareth Edwards]]||[[Aaron Johnson (English actor)|Aaron Johnson]], [[Elizabeth Olsen]], [[Bryan Cranston]] || {{Flagicon|JPN}} {{Flagicon|USA}} ||Monster movie |- |''[[Guardians of the Galaxy (film)|Guardians of the Galaxy]]''||[[James Gunn (filmmaker)|James Gunn]]||[[Chris Pratt]], [[Dave Batista]], [[Zoe Saldana]]||{{Flagicon|USA}}||Superhero |- |''[[The Hunger Games: Mockingjay – Part 1]]''||[[Francis Lawrence]]||[[Jennifer Lawrence]], [[Josh Hutcherson]], [[Liam Hemsworth]]||{{Flagicon|USA}}||Young adult dystopia |- |''[[Interstellar (film)|Interstellar]]''||[[Christopher Nolan]]||[[Matthew McConaughey]], [[Anne Hathaway]], [[Topher Grace]], [[Michael Caine]]||{{Flagicon|UK}}{{Flagicon|USA}}||Action drama |- |''[[Lucy (2014 film)|Lucy]]''||[[Luc Besson]]||[[Scarlett Johansson]], [[Morgan Freeman]]||{{Flagicon|France}}||Posthuman |- |''[[The Maze Runner (film)|The Maze Runner]]''||[[Wes Ball]]||[[Dylan O'Brien]], [[Will Poulter]], [[Thomas Sangster]], [[Aml Ameen]]||{{Flagicon|USA}}||Young adult action |- |''[[Outpost 37]]''||[[Jabbar Raisani]]||[[Kenneth Fok]], [[Stevel Marc]], [[Joe Reegan]] ||{{flagicon|South Africa}}{{flagicon|UK}}||Action thriller |- |''[[Mr. Peabody & Sherman]]''||[[Rob Minkoff]]||[[Ty Burrell]], [[Max Charles]]||{{Flagicon|USA}}|| |- |''[[Parasyte: Part 1]]''||[[Takashi Yamazaki]]||||{{Flagicon|Japan}}||Horror<ref>{{cite web|url= http://www.filmbiz.asia/news/naruto-overtakes-parasyte-at-japan-box-office|title= Naruto overtakes Parasyte at Japan box office|author= Kevin Ma|date= 10 December 2014|accessdate= 11 December 2014|work= [[Film Business Asia]]|archive-date= 3 March 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160303211515/http://www.filmbiz.asia/news/naruto-overtakes-parasyte-at-japan-box-office|url-status= dead}}</ref> |- |''[[Predestination (film)|Predestination]]''||[[Spierig brothers|Peter Spierig]], [[Spierig brothers|Michael Spierig]]||[[Ethan Hawke]]||{{Flagicon|Australia}}||Time travel |- |''[[The Purge: Anarchy]]''||[[James DeMonaco]]||[[Frank Grillo]], [[Carmen Ejogo]]||{{Flagicon|USA}}||Dystopia |- |''[[The Quiet Hour]]''||[[Stéphanie Joalland]]||[[Karl Davies]], [[Brigitte Millar]], [[Dakota Blue Richards]] ||{{Flagicon|Ireland}}{{Flagicon|UK}}||<ref>[http://www.dreadcentral.com/news/88965/88965/ The Quiet Hour]</ref> |- |''[[RoboCop (2014 film)|RoboCop]]''||[[José Padilha]]||[[Joel Kinnaman]], [[Gary Oldman]], [[Michael Keaton]], [[Samuel L. Jackson]]||{{Flagicon|USA}}||Cyberpunk action |- |''[[The Signal (2014 film)|The Signal]]''||[[William Eubank]]||[[Brenton Thwaites]], [[Olivia Cooke]], [[Laurence Fishburne]], [[Sarah Clarke]]||{{Flagicon|USA}}||Mystery |- |''[[Space Station 76]]''||[[Jack Plotnick]]||[[Patrick Wilson (American actor)|Patrick Wilson]], [[Liv Tyler]], [[Matt Bomer]]||{{Flagicon|USA}}||Retro comedy |- |''[[Teenage Mutant Ninja Turtles (2014 film)|Teenage Mutant Ninja Turtles]]''||[[Jonathan Liebesman]]||[[Megan Fox]], [[Will Arnett]], [[William Fichtner]], [[Whoopi Goldberg]]||{{Flagicon|USA}}||Action comedy |- |''[[Time Lapse (film)|Time Lapse]]''||[[Bradley D. King]]||[[Danielle Panabaker]], [[Matt O'Leary]], [[George Finn]]||{{Flagicon|USA}}||Thriller |- |''[[Transcendence (2014 film)|Transcendence]]''||[[Wally Pfister]]||[[Johnny Depp]], [[Paul Bettany]], [[Rebecca Hall]]||{{Flagicon|USA}}||Posthuman |- |''[[Transformers: Age of Extinction]]''||[[Michael Bay]]||[[Mark Wahlberg]], [[Jack Reynor]], [[Nicola Peltz]]||{{Flagicon|USA}}||Action |- |''[[Space Battleship Yamato 2199: Odyssey of the Celestial Ark]]''|||||| {{Flagicon|Japan}} || Anime film |- |''[[Space Battleship Yamato 2199: A Voyage to Remember]]''|||||| {{Flagicon|Japan}} || Anime film |- |''[[Vychislitel|Calculator]]''||[[Dmitriy Grachev]]||[[Evgeniy Mironov]], [[Vinnie Jones]]||{{Flagicon|Russia}}|| |- |''[[Under the Skin (2013 film)|Under the Skin]]''||[[Jonathan Glazer]]||[[Scarlett Johansson]], [[Kryštof Hádek]], [[Robert J. Goodwin]]|| {{Flagicon|UK}} || [[Art film]] |- |''[[X-Men: Days of Future Past]]''||[[Bryan Singer]]||[[Hugh Jackman]], [[James McAvoy]], [[Michael Fassbender]], [[Jennifer Lawrence]]||{{Flagicon|USA}}||Superhero |- | {{Year header}} | [[2015 in film|{{visible anchor|2015}}]] |- ! Title !! Director !! Cast !! Country !! Subgenre/Notes |- |''[[Aliens: Zone-X]]''||[[Thomas R. Dickens]]||[[David J. Burke]], [[Holly Poplawski]], [[Wallace Dorian]], [[James J. Zito III]], [[Jai Johnston]], [[Travon L. Collins]], [[Jessica Walker]], [[Chris Harper (actor)|Chris Harper]], [[Jason P. Edwards]], [[Teresa Giammusso]]||{{Flagicon|USA}}|| |- |''[[Ant-Man (film)|Ant-Man]]''||[[Peyton Reed]]||[[Paul Rudd]], [[Michael Douglas]], [[Evangeline Lilly]] ||{{Flagicon|USA}}||Superhero |- |''[[Avengers: Age of Ultron]]''||[[Joss Whedon]]||[[Robert Downey, Jr.]], [[Chris Evans (actor)|Chris Evans]], [[Scarlett Johansson]], [[James Spader]] ||{{Flagicon|USA}}||Superhero |- |''[[Chappie (film)|Chappie]]''||[[Neill Blomkamp]]||[[Sharlto Copley]], [[Watkin Tudor Jones]], [[Yolandi Visser]]||{{Flagicon|USA}}|| |- |''[[The Divergent Series: Insurgent]]''||[[Robert Schwentke]]||[[Shailene Woodley]], [[Theo James]], [[Ansel Elgort]]||{{Flagicon|USA}}|| |- |''[[The End of the World and the Cat's Disappearance]]''||Michihiro Takeuchi||Izukoneko, Jun Aonami, Daisuke Nishijima||{{Flagicon|JPN}}||<ref>{{cite web |url= http://www.allcinema.net/prog/show_c.php?num_c=351637|title= 世界の終わりのいずこねこ(2014)|accessdate= May 20, 2015|work= allcinema|publisher= Stingray|language= Japanese}}</ref> |- |''[[Ex Machina (film)|Ex Machina]]''||[[Alex Garland]]||[[Domhnall Gleeson]], [[Alicia Vikander]], [[Oscar Isaac]]||{{Flagicon|UK}}||Posthuman |- |''[[Fantastic Four (2015 film)|Fantastic Four]]''||[[Josh Trank]]||[[Miles Teller]], [[Kate Mara]], [[Michael B. Jordan]], [[Jamie Bell]]||{{Flagicon|USA}}||Superhero |- |''[[Ghost in the Shell: The Movie|Ghost in the Shell]]''|||||||{{Flagicon|Japan}}|| |- |''[[The Hunger Games: Mockingjay – Part 2]]''||[[Francis Lawrence]]||[[Jennifer Lawrence]], [[Josh Hutcherson]], [[Liam Hemsworth]]||{{Flagicon|USA}}|| |- |''[[Infini (film)|Infini]]''||[[Shane Abbess]]||[[Daniel MacPherson]], [[Grace Huang]], [[Luke Hemsworth]]||{{Flagicon|Australia}}|| |- |''[[Jupiter Ascending]]''||[[The Wachowskis]]||[[Mila Kunis]], [[Channing Tatum]], [[Sean Bean]]||{{Flagicon|USA}}||Space opera |- |''[[Jurassic World]]''||[[Colin Trevorrow]]||[[Chris Pratt]], [[Bryce Dallas Howard]], [[Ty Simpkins]], [[Nick Robinson (American actor)|Nick Robinson]]||{{Flagicon|USA}}|| |- |''[[Mad Max: Fury Road]]''||[[George Miller (filmmaker)|George Miller]]||[[Tom Hardy]], [[Nicholas Hoult]], [[Charlize Theron]]||{{Flagicon|Australia}} {{Flagicon|USA}}||Post-apocalyptic action |- |''[[The Martian (film)|The Martian]]''||[[Ridley Scott]]||[[Matt Damon]], [[Jessica Chastain]], [[Jeff Daniels]]||{{Flagicon|USA}}||Survival drama |- |''[[Maze Runner: The Scorch Trials]]''||[[Wes Ball]]||[[Dylan O'Brien]], [[Thomas Brodie-Sangster]], [[Giancarlo Esposito]]||{{Flagicon|USA}}|| |- |''[[Monsters: Dark Continent]]''||[[Tom Green (director)|Tom Green]]||[[Joe Dempsie]], [[Johnny Harris (actor)|Johnny Harris]], [[Sofia Boutella]]||{{Flagicon|UK}}||Monster movie |- |''[[On Line (film)|On Line]]''||Li Changxin||Liu Mengmeng, Li Ning, Kang Enhe||{{Flagicon|China}}||Action<ref>{{cite web |url= https://movie.douban.com/subject/26285355/|title= 时光大战 (2014)|accessdate= January 31, 2015|work= movie.douban.com|publisher= [[douban.com]]|language= Chinese}}</ref> |- |''[[Pixels (2015 film)|Pixels]]''||[[Chris Columbus (filmmaker)|Chris Columbus]]||[[Adam Sandler]], [[Kevin James]], [[Michelle Monaghan]], [[Peter Dinklage]]||{{Flagicon|USA}}||Action comedy |- |''[[Project Almanac]]''||[[Dean Israelite]]||[[Jonny Weston]], [[Sofia Black D'Elia]], [[Amy Landecker]]||{{Flagicon|USA}}|| |- |''[[Psycho-Pass: The Movie]]''||[[Naoyoshi Shiotani]]||||{{Flagicon|Japan}}||Anime film |- |''[[Self/less]]''||[[Tarsem Singh]]||[[Ryan Reynolds]], [[Ben Kingsley]]||{{Flagicon|USA}}||Mystery thriller |- |''[[Spring (2014 film)|Spring]]''||[[Aaron Scott Moorhead]]||[[Vanessa Bednar]], [[Nadia Hilker]], [[Lou Taylor Pucci]]||{{Flagicon|USA}}|| |- |''[[Star Wars: The Force Awakens]]''||[[J. J. Abrams]]||[[Daisy Ridley]], [[John Boyega]], [[Oscar Isaac]]||{{Flagicon|USA}}||Space opera |- |''[[Terminator Genisys]]''||[[Alan Taylor (director)|Alan Taylor]]||[[Arnold Schwarzenegger]], [[Jason Clarke (actor)|Jason Clarke]], [[Emilia Clarke]], [[Jai Courtney]]||{{Flagicon|USA}}||Time travel action |- |''[[Tomorrowland (film)|Tomorrowland]]''||[[Brad Bird]]||[[Britt Robertson]], [[George Clooney]]||{{Flagicon|USA}}|| |- |''[[Vice (2015 film)|Vice]]''||Brian A. Miller||[[Bruce Willis]], [[Thomas Jane]], [[Ambyr Childers]]||{{Flagicon|USA}}|| |- | {{Year header}} | [[2016 in film|{{visible anchor|2016}}]] |- ! Title !! Director !! Cast !! Country !! Subgenre/Notes |- |''[[The 5th Wave (film)|The 5th Wave]]''||[[J Blakeson]]||[[Chloë Grace Moretz]], [[Nick Robinson (American actor)|Nick Robinson]], [[Alex Roe]], [[Liev Schreiber]]||{{Flagicon|USA}}|| |- |''[[10 Cloverfield Lane]]''||[[Dan Trachtenberg]]||[[Mary Elizabeth Winstead]], [[John Goodman]], [[John Gallagher, Jr.]], [[Bradley Cooper]]||{{Flagicon|USA}}||Psychological thriller |- |''[[24 (2016 film)|24]]''||[[Vikram Kumar]]||[[Suriya]], [[Samantha Ruth Prabhu]]||{{Flagicon|India}}|| |- |''[[Batman v Superman: Dawn of Justice]]''||[[Zack Snyder]]||[[Henry Cavill]], [[Ben Affleck]], [[Amy Adams]], [[Laurence Fishburne]], [[Gal Gadot]]||{{Flagicon|USA}}||Superhero |- |''[[Captain America: Civil War]]''||[[Russo brothers]]||[[Chris Evans (actor)|Chris Evans]], [[Robert Downey, Jr]], [[Scarlett Johansson]], [[Sebastian Stan]]||{{Flagicon|USA}}||Superhero |- |''[[The Divergent Series: Allegiant]]''||[[Robert Schwentke]]||[[Shailene Woodley]], [[Theo James]]||{{Flagicon|USA}}|| |- |''[[Midnight Special (film)|Midnight Special]]''||[[Jeff Nichols]]||[[Michael Shannon]], [[Joel Edgerton]], [[Kirsten Dunst]]||{{Flagicon|USA}}||Drama supernatural |- |''[[Ratchet & Clank (film)|Ratchet & Clank]]''||Jericca Cleland, [[Kevin Munroe]]||||{{Flagicon|USA}}|| |- |''[[Terra Formars#Film|Terra Formars]]''||[[Takashi Miike]]||||{{Flagicon|Japan}}||Action horror |- |''[[X-Men: Apocalypse]]''||[[Bryan Singer]]||[[James McAvoy]], [[Michael Fassbender]], [[Jennifer Lawrence]], [[Oscar Issac]]||{{Flagicon|USA}}||Superhero |- |''[[Teenage Mutant Ninja Turtles: Out of the Shadows (film)|Teenage Mutant Ninja Turtles: Out of the Shadows]]''||[[Dave Green (director)|Dave Green]]||[[Megan Fox]], [[Stephen Amell]], [[Will Arnett]], [[Tyler Perry]], [[Laura Linney]]||{{Flagicon|USA}}||Action comedy |} ==راتلونکي== ==نور ولولئ== ==یادښتونه== ==سرچينې== 68a0niyyz92h5uwvqccft4xfxptwyzx 0 46934 370293 334527 2026-11-05T10:11:05Z CommonsDelinker 161 Replacing Flickr_-_archer10_(Dennis)_-_Egypt-2A-007.jpg with [[File:Cairo_cityscape_-_Egypt-2A-007.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name)). 370293 wikitext text/x-wiki <div class="thumb tmulti tleft"><div class="thumbinner" style="width:204px;max-width:204px"><div class="trow"><div class="theader" style="text-align:center;background-color:transparent">د مختلفو هېوادونو ښارونه</div></div><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:202px;max-width:202px"><div class="thumbimage">[[دوتنه:Tokyo_(16043023330).jpg|link=پرونده:Tokyo_(16043023330).jpg|alt=|200x200px]]</div><div class="thumbcaption">د [[جاپان]] پلازمېنه [[توکیو]] ; په نړۍ کې ترټولو ډېر نفوس لرونکی ښار</div></div></div><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:202px;max-width:202px"><div class="thumbimage">[[دوتنه:Hong_Kong_Skyline_viewed_from_Victoria_Peak.jpg|link=پرونده:Hong_Kong_Skyline_viewed_from_Victoria_Peak.jpg|alt=|200x200px]]</div><div class="thumbcaption">[[هنګ کنګ|هانګ کانګ]], [[چین د خلکو جمهوریت|چین]] ; په نړۍ کې د ډېری اسمانڅکو ودانيو سره</div></div></div><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:202px;max-width:202px"><div class="thumbimage">[[دوتنه:Paris_vue_d'ensemble_tour_Eiffel.jpg|link=پرونده:Paris_vue_d'ensemble_tour_Eiffel.jpg|alt=|200x200px]]</div><div class="thumbcaption">[[پاریس]] ، د [[فرانسه|فرانسې]] [[پلازمېنه]] ; په نړۍ کې د ډیېری سېلانیانو سره</div></div></div><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:202px;max-width:202px"><div class="thumbimage">[[دوتنه:Vienna_Skyline.jpg|link=پرونده:Vienna_Skyline.jpg|alt=|200x200px]]</div><div class="thumbcaption">[[ویانا]] ، د [[اتريش|اتریش]] [[پلازمېنه]] ; په نړۍ کې تر ټولو هوسا ښار</div></div></div><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:202px;max-width:202px"><div class="thumbimage">[[دوتنه:Jerusalem_Dome_of_the_rock_BW_14.JPG|link=پرونده:Jerusalem_Dome_of_the_rock_BW_14.JPG|alt=|200x200px]]</div><div class="thumbcaption">[[بيت المقدس|بیت المقدس]] د نړۍ تر ټولو جنجالي ښار دی</div></div></div></div></div>'''ښار''' یو لوی انساني استوګنځی دی. د لوی نفوس لرونکی استوګنځی چېرې چې ډېری ودانۍ، دوکانونه او سړکونه او نور شتون لري، چېرې چې د روغتیا، تعلیم او ودانیو اداره یا ښاروالۍ (ښاروالۍ) شتون لري. '''ښار''' {{بلنوم|پښتو=ښار|پاړسي=شهر|انګليسي=City|اردو=شہر}}هغه ځای دی چې د نفوس لوړ کثافت او سیاسي، اداري او تاریخي مرکزيت لري چیرې چې د خلکو اصلي فعالیت غیر کرنیز دی او ښاري همغږي لري چې د محلي حکومت له لارې اداره کیږي. د [[کلی|کلي]] څخه د ښار د جلا کولو ځانګړنې په لاندې ډول دي: # پراخوالی # د [[اقتصاد|اقتصادي]] فعالیت حالت او ډول # د کار او [[ټولنیزه ډلبندي|ټولنیز جوړښت]] درجه # د اړیکو د پیچلتیا کچه # [[ټولنه (د ژوندیو موجوداتو یوه ډله)|ټولنیز]] ، [[هڅوب|کلتوري]] ، اقتصادي او سیاسي بنسټونه څنګه کارول کیږي # د [[نفوس]] اندازه او جوړښت. <ref>دکتر حسینی، سید علی. ''اصول و مبانی برنامه‌ریزی شهری و روستایی''، انتشارات دریای دانش، رشت، چاپ اول، ۱۳۹۰ خورشیدی، صص ۴۹ و ۵۰.</ref> == تعریف == په [[انګلیسي]] کې د ''Urban'' او په [[فرانسوي ژبه|فرانسوي]] کې ''Urbain'' کلمه د [[لاتیني ژبه|لاتیني]] ''Urbanus'' څخه راځي، چې مانا یې د '''ښار''' یا ښار پورې اړه لري، او د ''Urbs'' څخه چې '''د [[روم]] ښار''' ته اشاره کوي. <ref>فکوهی، ناصر. ''انسان‌شناسی شهری''. تهران، نشر نی، چاپ دوم، ۱۳۸۳ خورشیدی، ص ۲۶.</ref> په وروستیو لسیزو کې د [[ځمکپوهنه|جغرافیې]] ، ټولنپوهنې، [[د اقتصاد علم|اقتصاد]] ، ډیموګرافۍ او ځینو نورو علومو د مفکرینو له خوا د ښار څو تعریفونه وړاندې شوي، او ټولنپوهان د [[فردریش انګلس|انګلس]] او مارکس په ګډون ښار هغه ځای ګڼي چې [[نفوس]] پکې متمرکز وي، د تولید وسیله. [[پانگه|سرمایه]] ، اړتیاوې او اړتیاوې او داسې نور په دې پوهېږي چې د ټولنیزو کارونو ویش هلته شوی دی. جغرافیه پوهان ښار د سړکونو، ودانیو، وسایلو او جوړښتونو مصنوعي منظره ګڼي چې ښاري ژوند ممکنه کوي. تاریخپوهان ښار د هغه د عمر له مخې تعریفوي، او د اقتصاد پوهانو په وینا، ښار هغه ځای ته اشاره کوي چیرې چې د ډیری اوسیدونکو ژوند په [[کرنه]] ولاړ نه وي. ډیموګرافر هم د یوې نقطې د نفوسو شمیر د هغه نقطې د ښاريتوب معیار ګڼي. د ښاري ډیزاین مفکرین ښار یو پیچلي منظم کمپلیکس ګڼي چې درې اصلي برخې لري: بدن، تخیل او فعالیت، چې په دوامداره توګه بدلیږي او وده کوي. ښاریان ښار هغه ځای ګڼي چې انسانان له ځمکې ووځي او فکر پیل کړي. {سرچینې ته اړتیا لري} د مختلفو نقطو له مخې '''د ښار''' لپاره مختلف تعریفونه وړاندې شوي. په ډیرو هڅو کې، د ښار د بنسټیز تعریف لپاره دوه معیارونه په پام کې نیول شوي دي: # د [[نفوس|نفوسو]] له نظره '''د ښار لږ تر لږه اندازه''' معلومول # د نفوسو د '''[[ټينګوالی (غلظت/تراکم)|کثافت]]''' (نسبي نفوس) لپاره د نصاب ټاکل. دوهم معیار هغه معیار دی چې ''ملز'' د ښار تعریف کولو لپاره تصویب او تکیه کوي. ښار هغه [[سيمه|ساحه ده]] چیرې چې [[ځمکه]] د [[کور]] جوړونې لپاره د تولید د نورو عواملو په پرتله په ځانګړې توګه د [[پانگه|پلازمینې]] د شاوخوا سیمو په پرتله ډیره کارول کیږي. ځکه چې [[خلگ|خلک]] معمولا د دوی استوګنې ته نږدې سیمو کې کار کوي ؛ له همدې امله، ښار د دوو نورو فکتورونو لخوا تشریح شوی، د بیلګې په توګه، ډیر کارموندنه او د [[اقتصادي توکي|توکو]] او خدماتو ډیر [[تولید (اقتصاد)|تولید]] . په عموم کې، ښار هغه ساحه ده چې د ځمکې سره د تولید او نورو عواملو تناسب د نږدې سیمو څخه لوړ وي. <ref>عابدین درکوش، سعید. ''درآمدی به اقتصاد شهری''، مرکز نشر دانشگاهی، تهران، چاپ سوم، ویراست سوم، ۱۳۸۹ خورشیدی، صص ۹ تا ۱۱.</ref> په عموم کې، ښارونه د روغتیا ، [[اوبه|اوبو]] او [[برېښنا|بریښنا]] ، د ځمکې کارولو ، کور او [[لېږدچارې|ترانسپورت]] لپاره پیچلي [[سېسټم|سیسټمونه]] لري او په کلیو کې د سادگي څخه لرې دي. <ref>[[:en:City|ترجمه از ویکی‌پدیا انگلیسی، مقاله شهر]]</ref> [[دوتنه:NYC_Panorama_edit2.jpg|مېنځ،_center|frameless|1286x1286px]] === د ښار او ښاري کېدو تاریخ === د ښارونو په بدن کې د بدلون [[پېښليک|تاریخ]] په وروستیو لسیزو کې یوه مهمه موضوع ګرځیدلې ده. د [[نړۍ]] لومړی درې [[تمدن|تمدنونه د]] خپل پیل د وخت پر بنسټ، [[بین النهرین|میسوپوتامیا]] ، [[مصر]] او [[هند]] دي، چې د مړو تمدنونو په نوم یادیږي، او لویدیځ تمدن له دې دریو تمدنونو څخه سرچینه اخلي. د چین تمدن یو غیر معمولي استثنا ده. د دې نه منلو وړ [[هڅوب|کلتور]] ، له پیل څخه، په درې زره پیړۍ کې، د ژیړ سیند په غاړه کې، تر [[شلمه پېړۍ|20 پیړۍ]] پورې. بیا هم، دا دوام لري. <ref>موریس، جیمز، ''تاریخ شکل شهر تا انقلاب صنعتی''، ۱۳۷۴ خ. دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، صص ۵، ۹ و ۱۰.</ref> ښار باید د اوه زره کلونو څخه ډیر تاریخ په پام کې ونیول شي، کوم چې د نوولیتیک انقلاب څخه لږ وروسته څرګند شو، په [[منځنی ختيځ|منځني ختیځ]] کې د دایمي کلیوالي ټولنو په تدریجي بدلون سره، او په دوامداره توګه تر نن ورځې پورې پراخ شوی؛ په دې ډول چې نن ورځ دا د انسان په ژوند کې حاکمه بڼه ده. د ښارونو راڅرګندېدل د تاریخ په بهیر کې یو لوی بدلون و. دا ښار د ټول لرغونی یونان سیسټم په زړه کې دی. یوناني تمدن یو ځل یو پیاوړی ډومین شو او د یوناني معجزې خبرې وشوې کله چې د یونان ښاري دولتونه تاسیس شول. د ښار تنظیم او د ښار راتلونکی د پخوانیو یونانیانو د فکر په مرکز کې و. <ref>آقاجانپور، علی. سیر اندیشه‌های مدیریت شهری در غرب باستان و اثر ارزشهای منبعث از آن در شهرداری منطقه یک تهران (شمیران)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد مدیریت شهری، تیر ۱۳۸۷ خورشیدی.</ref> [[رغاويز اوښتون|صنعتي انقلاب]] ، د یو پیاوړي محرک په توګه، د اقتصادي، اداري، سیاسي، ټولنیزو او کلتوري بنسټونو په جوړولو سره د ښارونو جوړښت بدل کړ. بلکه، دا د ښار په ټولنیز ژوند کې خورا لوی بدلونونه او بدلونونه راوستل. <ref>شکیبا مقدم، محمد، مدیریت سازمان‌های محلی و شهرداری‌ها، مؤسسه انتشاراتی میر، تهران، ۱۳۸۴، صص ۲۵۳ تا ۲۵۷</ref> === د ښار د شتون لاملونه === ښارونه یو مشترک خصوصیت لري او هغه د خپلو ګډو غوښتنو د پوره کولو لپاره په یوه ځای کې د خلکو تمرکز دی. نو دا د تاريخ په مختلفو دورو کې د خلکو د ګډو غوښتنو توپير دی چې د ښار د رامنځته کېدو د لاملونو په اړه د بېلا بېلو نظريو د رامنځته کېدو لامل شوی دی. د مثال په توګه، د [[فرانسوي ژبه|فرانسوي]] تاریخ لیکونکي، فاسټیل دی کولنګ په دې باور دی چې زاړه ښارونه باید د نویو ښارونو سره پرتله نشي. په ننني عصر کې د ښار د شتون د ثابتولو تر ټولو ښه لاملونه اقتصادي لاملونه دي. <ref>عابدین درکوش، سعید. ''درآمدی به اقتصاد شهری''، مرکز نشر دانشگاهی، تهران، چاپ سوم، ویراست سوم، ۱۳۸۹ خورشیدی، ص ۲۲.</ref> === د ښار جوړونې اغېزې === [[دوتنه:Shahrak-e_Namak_Abrud_(3).jpg|border|کيڼ|frameless|339x339px]] په [[ځمکه]] باندې د انسانانو اصلي اغېزه د بیولوژیکي کمپلیکسونو رامینځته کول دي، په ځانګړې توګه د ښارونو. ځکه چې زیاتره کارونه د ښارونو د شتون او د هغو د پراخېدو له امله رامنځته کیږي او وده کوي. <ref name="ReferenceA">داریوش، بابکانسان طبیعت معماری، علم ودانش،1389</ref> === په چاپېریال باندې د ښار اغېزې === * د منظرې بدلول (د طبیعي چاپیریال او مصنوعي چاپیریال مخلوط کول) کوم چې کولی شي بدمرغه شي که چیرې دا دوه چاپیریالونه مطابقت نلري. * د مصنوعي لوړوالی رامینځته کول او پدې توګه د هوا حرکت سرعت او سمت اغیزه کوي. * د کثافاتو رامینځته کول او راټولول چې طبیعت یې د هضم کولو توان نلري، او د ویجاړولو لپاره یې باید اقدامات وشي. * د ښارونو د مختلفو فعالیتونو له امله د چاپیریال تودوخه. * د ځینو نباتاتو او [[ارګانېزم|ژوندیو موجوداتو]] لپاره مناسب چاپیریال ویجاړول. * د اقلیم بدلونونه [[بوټی|د نباتاتو د]] بدلونونو په پایله کې پیښیږي. * د چاپیریال ککړتیا زیاتوالی. * د ځمکې په توپوګرافي کې بدلون چیرې چې ښارونه جوړیږي. * د ځمکې لاندې اوبو په کچه کې بدلون. * د شور د ککړتیا د مختلفو ډولونو زیاتوالی. * د مختلف ډوله بصری ککړتیا زیاتوالی. * د ارتباطي لارو د ډولونو زیاتوالی. <ref name="ReferenceA">داریوش، بابکانسان طبیعت معماری، علم ودانش،1389</ref> === د ښاريزم نظريې === په نړۍ کې د ښاريزم نظریه: لکه د تاریخي دورې دوام، د آسیا د تولید طریقه، د ختیځ ظلم او داسې نور. {{سرچینه}} د ایراني ښاريزم نظریه: لکه د ایراني ټولنې ستراتیژي او ځمکنۍ پالیسي، د نفوسو د ښار له تیورۍ څخه، د تابعیت او غیر تابعیت تر منځ اړیکه، د ښاري پیمانه او واحد جوړونې پیمانه او داسې نور. {{سرچینه}} === د الفا ښار === {{بشپړه ليکنه|شهر جهانی}} کله چې یو ښار بل ښار ته د رسېدو لپاره پراخ شي، دا ښاري سیمه یو مهم ښار او ځینې وختونه یو لوی ښار (نړیوال مرکز) ګڼل کېدی شي. == د نړۍ ځينې مهم ښارونه == په نړۍ کې ترټولو ګڼ نفوس لرونکي ښارونه په لاندې ډول دي: {| class="sortable wikitable mw-datatable" style="text-align:right" !ګڼه ! ښار ! هېواد ! لید ! د ملګرو ملتونو 2018 اټکل |- |۱ | align="left" | [[توکیو|ټوکیو]] | align="left" |{{بیرغ|جاپان}} | align="center" |[[دوتنه:Skyscrapers_of_Shinjuku_2009_January.jpg|link=دوتنه:Skyscrapers_of_Shinjuku_2009_January.jpg|125x125px]] | {{Nts|37400890}} |- |۲ | align="left" | [[ډېلي]] | align="left" |{{بیرغ|هند}} | align="center" |[[دوتنه:Skyline_at_Rajiv_Chowk.JPG|link=دوتنه:Skyline_at_Rajiv_Chowk.JPG|125x125px]] | {{Nts|28514369}} |- |۳ | align="left" | [[شانگهای|شانګهای]] | align="left" |{{بیرغ|چين}} | align="center" |[[دوتنه:Huangpu_River_2018-08-26_173648.jpg|link=دوتنه:Huangpu_River_2018-08-26_173648.jpg|125x125px]] | {{Nts|25582000}} |- |۴ | align="left" | [[ساو پاولو]] | align="left" | {{بيرغ|برازیل}} | align="center" |[[دوتنه:SP_from_Altino_Arantes_Building.jpg|link=دوتنه:SP_from_Altino_Arantes_Building.jpg|125x125px]] | {{Nts|21650000}} |- |۵ | align="left" | [[مکسیکو ښار|مکسيکو ښار]] | align="left" |{{بيرغ|مکسيکو}} | align="center" |[[دوتنه:Ciudad.de.Mexico.City.-_Paseo.Reforma.Skyline_CDMX_2016_(cropped).jpg|link=دوتنه:Ciudad.de.Mexico.City.-_Paseo.Reforma.Skyline_CDMX_2016_(cropped).jpg|125x125px]] | {{Nts|21582358}} |- |۶ | align="left" | [[قاهره]] | align="left" |{{بيرغ|مصر}} | align="center" |[[دوتنه:Cairo cityscape - Egypt-2A-007.jpg|link=دوتنه:Cairo cityscape - Egypt-2A-007.jpg|125x125px]] |{{Nts|20076000}} |- |۷ | align="left" | [[ممبای|ممبۍ]] | align="left" |{{بیرغ|هند}} | align="center" |[[دوتنه:Mumbai_03-2016_10_skyline_of_Lotus_Colony.jpg|link=دوتنه:Mumbai_03-2016_10_skyline_of_Lotus_Colony.jpg|125x125px]] |{{Nts|19980000}} |- | ۸ | align="left" | [[بیجنګ|بیجینګ]] | align="left" |{{بیرغ|چين}} | align="center" |[[دوتنه:Beijing_skyline_from_northeast_4th_ring_road_(cropped).jpg|link=دوتنه:Beijing_skyline_from_northeast_4th_ring_road_(cropped).jpg|125x125px]] |{{Nts|19618000}} |- | ۹ | align="left" | [[ډاکه]] | align="left" |{{بيرغ|بنگله دېش}} | align="center" | |{{Nts|19578000}} |- |۱۰ | align="left" | [[اوساکا]] | align="left" |{{بیرغ|جاپان}} | align="center" |[[دوتنه:Dotombori_neon_sign_at_night.JPG|link=دوتنه:Dotombori_neon_sign_at_night.JPG|125x125px]] |{{Nts|19283987}} |} د ژوند د کیفیت له مخې د نړۍ تر ټولو غوره ښارونه په لاندې ډول دي: <ref>[http://www.mercer.com/press-releases/quality-of-living-report-2010#City_Ranking_Tables News Release: 2010 Mercer Quality of Living survey]</ref> {| class="wikitable sortable" !رتبه ! ښار ! هیواد ! نفوس{{Break}} (ملیون خلک) ! د ژوند کیفیت له مخې{{Break}} په 2010 کې |- | 1 | [[ویانا]] | {{بېرغ نښه|اتريش}}[[اتريش]] | 1.8 |108.6 |- | 2 | [[څوریخ|زوریخ]] | {{بېرغ نښه|سويس}}[[سويس]] | 0.4 |108 |- | 3 | [[ژینو|جنیوا]] | {{بېرغ نښه|سويس}}[[سويس]] | 0.2 | 107.9 |- | 4 | وینکوور | {{بېرغ نښه|کاناډا}}[[کاناډا]] | 0.6 | 107.4 |- | 4 | [[اوکلنډ]] | {{بېرغ نښه|نيوزيلاند}}[[نيوزيليند|نيوزيلاند]] | 1.4 | 107.4 |- | 6 | [[دوسلدورف]] | {{بېرغ نښه|جرمني}}[[المان|جرمني]] | 0.6 | 107.2 |- | 7 | [[فرانکفورت]] | {{بېرغ نښه|جرمني}}[[المان|جرمني]] | 0.7 |107 |- | 7 | میونيخ | {{بېرغ نښه|جرمني}}[[المان|جرمني]] | 1.4 |107 |- | ۹ | [[برن]] | {{بېرغ نښه|سويس}}[[سويس]] | 0.1 | 106.5 |- | 10 | [[سیډني]] | {{بېرغ نښه|آسټراليا}}[[آسټراليا]] | 4.6 | 106.3 |- |28 |سنګاپور |[[سنګاپور]] | بېلګه | 103.5 |} == انځورنه == <gallery> دوتنه:004SFEC LONDON-200705.JPG|[[لندن]] ، د [[بریتانیا|لوی بریتانیا]] پلازمینه دوتنه:Down Town Sydney.jpg|[[سیدنی|سیډني]] ، [[استرالیا]] دوتنه:Antalya falezler.jpg|[[آنتالیا|انتالیا]] په [[ترکیه]] کې دوتنه:Bangkok skytrain sunset.jpg|[[بانکوک|بنکاک]] ، د [[تایلند|تایلنډ]] پلازمېنه </gallery> == اړوندې پوښتنې == * [[د ښار پلان جوړونه (ښار جوړونه)|ښاري پلان جوړونه]] * ښار جوړونه * ښاري ډیزاین * ښاري مدیریت * د نړۍ د ښارونو لېست * د نفوسو پر بنسټ د ایراني ښارونو لېست * ښار * نړیوال ښار * خویندې (ښارونه) == سرچینې او سرچینې == * فارسي جیو الکترونیکي مجله * د ښاري پلان جوړونې اساساتو ته یوه پیژندنه (د انجینر اسماعیل شیعه لخوا لیکل شوی) {{لړسرچينې|۲}} [[وېشنيزه:ښارونه]] [[وېشنيزه:ښار]] [[وېشنيزه:ښارجوړونه]] [[وېشنيزه:ښاري انجينري]] [[وېشنيزه:ښارګ]] [[وېشنيزه:ښارگي]] [[وېشنيزه:ښاریتوب]] [[وېشنيزه:ښارګي]] [[وېشنيزه:ښارګی]] [[وېشنيزه:Pages with unreviewed translations]] ppmwh54j6sskqvn14srmjzitk9bntjt 0 58012 370279 366590 2026-11-04T21:37:07Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370279 wikitext text/x-wiki {{هراړخيز مالوماتبکس}}[[دوتنه:VAE_Websitesperre.png|بټنوک|د هیوادونو ځینې حکومتونه لکه سعودي عربستان، شمالي کوریا، کیوبا، ایران، وینزویلا او د چین د خلکو جمهوریت په خپلو هیوادونو کې خلک د ایډیالوژیکي، سیاسي او / یا مذهبي دلایلو لپاره د ځینې انټرنیټ مینځپانګې لیدلو څخه منع کوي چې ستاسو د معیارونو سره مخالف ګڼل کیږي.]] سانسور د وینا، عامه اړیکو، او نورو معلوماتو منع کولو یا حذف کولو ته ويل کېږي. دا ممکن له دې امله ترسره شي چې دا ډول معلومات کېدای شي تر نیوکې لاندې، مضر، حساس یا "ځوروونکي" وي. سانسور کېدای شي د حکومت، خصوصي بنسټونو، یا نورو کنترول کوونکو اشخاصو له خوا په لار واچول شي. <ref name="merriam-webster">{{cite web|title=censorship noun|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/censorship|website=merriam-webster.com|access-date=30 January 2019}}</ref><ref name="american-heritage">{{cite web|title=cen·sor·ship|url=https://ahdictionary.com/word/search.html?q=censorship|website=ahdictionary.com|publisher=The American Heritage Dictionary|access-date=30 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190131040315/https://ahdictionary.com/word/search.html?q=censorship|archive-date=31 January 2019|url-status=dead}}</ref><ref name="oxford-living">{{cite web|title=Definition of censorship in English|url=https://en.oxforddictionaries.com/definition/censorship|website=oxforddictionaries.com|publisher=Oxford Living Dictionaries|access-date=30 January 2019|تاريخ الأرشيف=16 April 2019|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190416020518/https://en.oxforddictionaries.com/definition/censorship|url-status=dead|خونديځ نېټه=16 April 2019|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20190416020518/https://en.oxforddictionaries.com/definition/censorship|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20160926022731/https://en.oxforddictionaries.com/definition/censorship|archive-url=https://web.archive.org/web/20190416020518/https://en.oxforddictionaries.com/definition/censorship}}</ref><ref name="OED_censorship">{{citation|title=censorship, n.|url=http://www.oed.com/view/Entry/29607|work=OED Online|publisher=Oxford University Press|date=June 2018|access-date=8 August 2018}}</ref> کېدای شي حکومتونه  او خصوصي بنسټونه سانسور وکړي. نورې ډلې یا بنسټونه کولای شي د سانسور لپاره وړاندیز او غوښتنې وکړي. کله چې یو فرد یا لیکوال خپل کارونه یا ویناوې سانسور کړي، دې ته خپل-سانسور وایي. عمومي سانسور لکه د وینا، کتاب، موسیقي، فلمونو او نورو هنري کارونو، مطبوعاتو، رادیو، تلویزیون او انټرنیټ په بېلابېلو رسنیو کې واقع کېږي، لکه ملي امنیت، د فحشا کنترول، د ماشومانو د فحشا کنترول، او د کرکې وینا، څو د ماشومانو یا نورې زیان منوونکې ډلي خوندي، سیاسي یا دیني نظریاتو رواجولو یا محدودلو، او له تهمت او سپکاوي څخه مخنیوی وکړي.  <ref name="ACLU">https://www.aclu.org/other/what-censorship "What Is Censorship", ACLU</ref> مستقیم سانسور ممکن قانوني بڼه ولري یا نه، خو دا په دا ډول، موقعیت او منځپانګه پورې اړه لري. ډېری هېوادونه د قانون پر بنسټ د سانسور پروړاندې پراخ خوندیتوب منځ ته راوړي، خو دغه خوندیتوبونه هېڅ یو په مطلق ډول نه پلی کېږي او په پرلپسې ډول د اړتیا په صورت کې د متضادو حقوقو تر منځ انډول لپاره غوښتل کېږي، څو معلومه شي چې کوم شی باید سانسور او کوم نشي. د خپل-سانسور پروړاندې هېڅ قانون  نشته. == تاریخچه == له میلاد مخکې په 399 کال کې یوناني فیلسوف سقراط، په داسې حال کې چې د یوناني دولت له خوا د هغه د فلسفي زدکړو سانسور کولو هڅو په مقابل کې  سرغړونه کوله، د اتن ځوانانو په فساد تورن کړ او  د هملاک hemlock زهرو څښلو سره په مرګ محکوم شو.   د سقراط د محکومیت جزئیات د افلاطون له خوا په لاندې ډول لیکل شوي دي. سقراط له میلاد مخکې په ۳۹۹ کال کې محکمې ته یوړل شو او وروسته د اتن د ځوانانو ذهنونو فاسدولو او بې ایمانۍ (اسبیه، ''asebeia''"د دولت په خدایانو عقیده نه درلودلو") له امله  مجرم وګڼل شو او د هیملاک لرونکي مخلوط د څښلو په واسطه د مرګ په سزا محکوم شو. <ref>[[Myles Burnyeat|M.F. Burnyeat]] (1997), [https://learning.hccs.edu/faculty/nathan.poage/phil1301/secondary-sources-on-plato/burnyeat-the-impiety-of-socrates/view The Impiety of Socrates] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171201035051/https://learning.hccs.edu/faculty/nathan.poage/phil1301/secondary-sources-on-plato/burnyeat-the-impiety-of-socrates/view |date=2017-12-01 }} Mathesis publications; Ancient Philosophy 17 Accessed November 23, 2017</ref><ref>Debra Nails, [https://books.google.co.uk/books?id=5fYpie_C5BMC&pg=PT364&dq A Companion to Greek and Roman Political Thought] [https://books.google.co.uk/books?id=5fYpie_C5BMC&pg=PT364&dq=Death+of+Socrates+by+execution&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwin3bHblNXXAhXFXhoKHfqhDb44FBDoAQhGMAY#v=onepage&q=Death%20of%20Socrates%20by%20execution&f=false Chapter 21 – The Trial and Death of Socrates] John Wiley & Sons, 2012 {{ISBN|1-118-55668-2}} Accessed November 23, 2017</ref><ref>Plato. ''Apology'', 24–27.</ref><ref>{{cite journal|pmid=19681231|volume=121|title=Socratic suicide|year=2001|journal=J Hell Stud|pages=91–106|last1=Warren|first1=J|doi=10.2307/631830|jstor=631830|s2cid=24221544}}</ref><ref>Linder, Doug (2002). [http://law2.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/socrates/socratesaccount.html "The Trial of Socrates"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171108105251/http://law2.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/socrates/socratesaccount.html |date=2017-11-08 }}. [[University of Missouri–Kansas City School of Law]]. Retrieved September 12, 2013.</ref><ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/551948/Socrates "Socrates (Greek philosopher)"]. Encyclopædia Britannica. Retrieved September 12, 2013.</ref><ref>R. G. Frey (January 1978).</ref> افلاطون چې د سقراط شاګرد و د جمهوریت په اړه په خپله مقاله کې د سانسور ملاتړ کړی ؤ چې د ولسواکۍ له شتون سره مخالف و. یوناني ډرامه لیکونکي یوریپایدز (۴۸۰ – ۴۰۶ کلونو تر منځ مخکې له میلاد نه) د افلاطون برعکس د آزاد زیږېدونکو نارینه او په آزاده توګه د خبرو کولو له حق څخه دفاع وکړه. سویډن په ۱۷۶۶ کال کې لومړی هېواد شو چې سانسور یې د قانون په بنسټ لغوه کړ. <ref>[http://www.beaconforfreedom.org/liste.html?tid=415&art_id=475 "The Long History of Censorship"], Mette Newth, Beacon for Freedom of Expression (Norway), 2010</ref> == منطق او نیوکه   == سانسور د نامناسبې کړنې په توګه او د پرمختګ پر وړاندې د خنډ کېدو له امله د تاریخ په اوږدو کې تر نیوکې لاندې راغلی. ، ټولنیز تبصره کوونکی مایکل لینډېر په ۱۹۹۷ ز کال کې د انټرنېټ د سانسور په اړه په یوې مقالې کې ادعا وکړه چې سانسور د مولدیت خنډ دی ځکه چې سانسور د دې لامل کېږي چې یوه موضوع له بحث څخه پاتې شي. لیندیر د دې ادعا سره خپل استدلال پراخوي او وایي، هغه څوک چې سانسور پلي کوي باید دا په پام کې ونیسي چې سانسور اړین دی او که نه؛ ځکه هغه کسان چې ځانونه سم ګڼي باید له هغه فرصت څخه چې مخالف لیدلوری کسانو د ردولو لپاره یې لري، هرکلی وکړي. <ref>[http://www.landier.com/michael/essays/censorship/fulltext.htm "Internet Censorship is Absurd and Unconstitutional"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190629181900/http://www.landier.com/michael/essays/censorship/fulltext.htm |date=2019-06-29 }}, Michael Landier, 4 June 1997</ref> په ټولنه کې سانسور ډېری د اخلاقي ارزښتونو د پلي کولو لپاره کارول کېږي لکه، د هغو موادو سانسور کې چې فحش ګنل کېږي. انګریزي ناول لیکوونکی اي ام فورستر د فحش یا غیر اخلاقي موادو د سانسورسخت مخالف و، هغه د اخلاقو د شخصی توب او د اخلاقی ارزښتونو د دوامداره بدلون موضوع راپورته کړه. کله چې د ۱۹۲۹ ز کال د (لیډي چاتلرلي مینه) ناول په ۱۹۶۰ ز کال کې محکمې ته وړاندې شو، فورستر لیکي:  <ref>[http://dangerousminds.net/comments/the_trial_of_lady_chatterleys_lover "The Trial of ''Lady Chatterley's Lover''"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130511235803/http://dangerousminds.net/comments/the_trial_of_lady_chatterleys_lover |date=2013-05-11 }}, Paul Gallagher, Dangerous Minds, 10 November 2010</ref><blockquote>د (لیډي چاتلرلي مینه) ارښتناکه ادبی کار ... زه فکر نه کوم چې دا به فحش وي، خو دلته له دې امله په مشکل کې یم چې زه هېڅکله  نه یم توانېدلې چې د فحشا په قانوني تعریف پوه شم. قانون ماته وایي چې فحشاء ممکن یو کس بدلمن او بدنام کړي خو تر هغه ځایه چې زه پوهېږم، دا هیڅ کله د فساد او بدلمنۍ تعریف نشي کېدلی.   </blockquote>د سانسورشویو معلوماتو پلویان هڅه کوي چې  د توجیه لپاره یې بېلابېل دلیلونه راوړي: * اخلاقي سانسور د هغو موادو حذف دی چې فحش وي یا له اخلاقي اړخه په بل ډول تر پوښتنې لاندې راشي. د بېلګې په ډول فحش فلمونه ډېری د دې منطق پر بنسټ سانسور کېږي چې په ځانګړي توګه د ماشومانو فحشا فلمونه د نړۍ په ډېری قضایي نظامونو کې ناقانونه او سانسور دي.  <ref>{{cite journal|title=Child Pornography: Model Legislation & Global Review|url=http://www.missingkids.com/en_US/documents/CP_Legislation_Report.pdf|publisher=International Centre for Missing & Exploited Children|year=2008|edition=5|access-date=2012-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20121120173350/http://www.missingkids.com/en_US/documents/CP_Legislation_Report.pdf|archive-date=2012-11-20|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.csecworldcongress.org/en/index.htm|title=World Congress against CSEC|publisher=Csecworldcongress.org|date=2002-07-27|access-date=2011-10-21|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120316121435/http://www.csecworldcongress.org/en/index.htm|archive-date=March 16, 2012}}</ref> * پوځي سانسور له دښمنڅخه د پوځي استخباراتو او تاکتیکونو محرم او لرې ساتل دي. دا ډول سانسور د جاسوسۍ د مخنیوي لپاره کارول کېږي. * سیاسي سانسور د حکومتونو له خوا له خپلو اتباعو څخه د معلوماتو د محرم ساتلو په و خت کې پېښېږي. دا ډول سانسور ډېری وخت د خلکو د کنټرول لپاره کېږي او د هغه ازاد بیان مخه نیسي چې ممکن بغاوت رامنځ ته کړي.   * د دیني سانسور پر بنسټ هغه مواد چې د یو ځانګړي دین له خوا د نیوکې وړ ګڼل کېږي له منځه وړل کېږي. په دې ډول سانسور کې ډېری وختونه یو مسلط دين په یو غیر مسلط دین محدودیتونه راولي. په بله وینا، یو دین د بل دین کارونه ممکن له دې امله  محدود کړي چې فکر وکړي دا ډول منځپانګې د هغه دین لپاره مناسبې نه دي.  * شرکتي سانسور هغه بهیر دی چې له مخې یې ایډیټوران یا تصحیح کوونکي په سازماني رسنۍ کي لاس وهنه کوي څو د هغو معلوماتو خپرول محدود کړي چې د دوی سوداګرۍ یا سوداګریزو شریکانو په اړه منفي وي، یا له دې امله لاس وهنه کوي چې خلکو ته د بدیلو وړاندیزونو د رسولو مخنیوی وکړي.<ref name="Jay">{{cite book|title=Why We Curse: A Neuro-psycho-social Theory of Speech|url=https://archive.org/details/whywecurseneurop00jayt|url-access=limited|author=Timothy Jay|year=2000|publisher=John Benjamins Publishing Company|isbn=978-1-55619-758-1|pages=[https://archive.org/details/whywecurseneurop00jayt/page/n224 208]–209}}</ref><ref>{{cite book|title=Regulating the Changing Media: A Comparative Study|url=https://archive.org/details/isbn_9780198267812|author1=David Goldberg|author2=Stefaan G. Verhulst|author3=Tony Prosser|year=1998|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-826781-2|page=[https://archive.org/details/isbn_9780198267812/page/207 207]}}</ref><ref>{{cite web|last=McCullagh|first=Declan|url=http://news.cnet.com/2010-1071_3-1021938.html|title=Microsoft's new push in Washington|website=CNET|date=2003-06-30|access-date=2011-10-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110929101059/http://news.cnet.com/2010-1071_3-1021938.html|archivedate=2011-09-29|url-status=dead}}</ref> == ډولونه == === سیاسي === === د دولت رازونه او د پام اړولو مخنیوی === ښکاره سانسور د جګړې په وخت کې د هغو معلوماتو د خپریدو مخنیوي لپاره ترسره کېږي چې ممکن دښمن ته ګټور وي. معمولاُ په دې کې د وخت یا ځایونو پټ ساتل، یا د معلوماتو خپرولو ځنډول (د مثال په توګه یوه عملیاتي موخه ) تر هغې چې د دښمن د ځواکونو لپاره نور د کارونې وړ نه وي، شامل دي. په دې ډول سانسور کې ډېری اخلاقي مسایل په یو څه توپیرسره لیدل کېږي، ځکه چې د دې ډول سانسور پلویان استدلال کوي چې د تاکتیکي معلوماتو خپرول د ځواکونو ترمنځ د تلفاتو لوی ګواښ را منځ ته کوي او ممکن د جبهې د له لاسه ورکولو لامل شي.    د لومړۍ نړیوالې جګړې په ترځ کې د بريټانوي سرتېرو لیکونه باید سانسور شوي وای. په دې کې د افسرانو یو ډله ګمارل شوې وه چې لیکونه یې تور مارکر چک کول او هر هغه شی یې خط وهل چې ممکن د لیک له استولو مخکې د عملیاتو محرمیت له ګواښ سره مخ کړي. د دویمې نړیوالې جګړې شعار "Loose lips sink ships" د رسمي جګړې پرمهال د سانسور کولو لپاره کارول کېده او یو کس دې ته هڅېده چې د ممکنه حساسو معلوماتو د شریکولو پرمهال پټه خوله پاتې شي.  <ref>Eberhard Demm: [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/censorship Censorship], in: [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/home.html/ 1914-1918-online. International Encyclopedia of the First World War].</ref><ref>Eberhard Demm, ''Censorship and Propaganda in World War I: A Comprehensive History'' (Bloomsbury Academic, 2019) [http://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=56607 online review]</ref> د "حذف" یوه پالیسي چې د ستالین په وخت کې او په پخواني شوروي اتحاد کې حاکمه وه د هغو خلکو عکس بدلول وو چې د ستالین له خوا په اعدام محکوم شوي وو. که څه هم اصلي انځورونه په یاد پاتې یا پټ ساتل شوي وو، خو د خلکو په ذهنونو کې د تاریخ دا قصدي بدلون د ستالین د مکتب او د هغه وخت د استبداد یو له مهمو تګلارو څخه و. سانسور کله ناکله له چارواکو سره د مرستې یا د یو فرد ساتنې لپاره ترسره کېږي لکه، د ځینې تښتونو په وخت کې کله چې د قربانیانو او رسنیز پوښښ زیان اړوونکې وي. <ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2009/06/29/technology/internet/29wiki.html_r=1&ref=todayspaper|title=Keeping News of Kidnapping Off Wikipedia|work=The New York Times|date=June 29, 2009}}</ref> == سرچينې او ياداښتونه == 3d43v1wxg1vzzk9k233431jvk2um3k4 0 58182 370275 367508 2026-11-04T21:12:34Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370275 wikitext text/x-wiki د واکسين د  تطبيق په اړه دوه زړي توب د واکسينو د خدماتو د شتون پر مهال د واکسينو په منلو کې ځنډ او يا يې رد کولو ته ويل کېږي. معنا دا چې په بشپړ ډول د واکسينو نه منل، د واکسينو ځنډول، د واکسينو منل، خو د کارولو په اړه يې غير باوري کېدل يا د ځينو واکسينو کارول او د ځينو نه کارول دوه زړي توب دی. د «واکسين ضد» معنا دا چې، د واکسينو بشپړ مخالفت، په وروستيو کلونو کې، واکسين ضد کسان د "'''anti-vaxxers'''"  يا "'''anti-vax'''" په نوم پېژندل شوي دي. د واکسين په اړه دوه زړي توب پېچلی او په ځانګړي ځای پورې اړوند دي، د وخت، ځای او واکسينو په اړوند دا معنا بدلېږي. کېدای شي چې، د واکسينو په اړه دوه زړه توب د بېلا بېلو لاملونو تر اغېز لاندې راشي، لکه : د واکسينو د جوړښت د څرنګوالي په اړه د سمې علمي پوهې نشتوالی يا د واکسينو د عملي کولو طريقه، قناعت، هوساينه يا ان له ستنې څخه وېره. <ref>{{cite journal|title=Vaccine hesitancy: a generation at risk|journal=The Lancet|doi=10.1016/S2352-4642(19)30092-6|url=https://www.thelancet.com/journals/lanchi/article/PIIS2352-4642(19)30092-6/fulltext}}</ref><ref name="Smith2015">{{Cite journal|last=Smith|first=MJ|date=November 2015|title=Promoting Vaccine Confidence|journal=Infectious Disease Clinics of North America|type=Review|volume=29|issue=4|pages=759–69|doi=10.1016/j.idc.2015.07.004|pmid=26337737}}</ref><ref name="Larson2014">{{Cite journal|last1=Larson|date=April 2014|doi=10.1016/j.vaccine.2014.01.081|pages=2150–59|issue=19|volume=32|journal=Vaccine|title=Understanding vaccine hesitancy around vaccines and vaccination from a global perspective: a systematic review of published literature, 2007–2012.|first5=P|first1=HJ|last5=Paterson|first4=DM|last4=Smith|first3=E|last3=Eckersberger|first2=C|last2=Jarrett|pmid=24598724}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Cataldi|first1=Jessica|last2=O’Leary|first2=Sean|title=Parental vaccine hesitancy: scope, causes, and potential responses|journal=Current Opinion in Infectious Diseases|date=2021|doi=10.1097/QCO.0000000000000774|url=https://journals.lww.com/co-infectiousdiseases/Fulltext/2021/10000/Parental_vaccine_hesitancy__scope,_causes,_and.19.aspx?casa_token=aWELckabcbQAAAAA:Pom2T2qU10D9vOY0WcCHIgniEUg12biw0hY65e8WiQrLc204KdX7LqwEHUk0dGrKTmGa1m6_MLLIevKPSI9Qxk6o}}</ref><ref>{{Cite web|last=Hinsliff|first=Gaby|date=16 November 2020|title=It's the 'vaccine hesitant', not anti-vaxxers, who are troubling public health experts|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2020/nov/16/vaccine-hesitant-anti-vaxxers-public-health-experts-covid}}</ref><ref>{{Cite web|last=SAGE|first=Working Group|date=1 October 2014|title=Report of the SAGE working group on vaccine hesitancy|url=https://www.who.int/immunization/sage/meetings/2014/october/1_Report_WORKING_GROUP_vaccine_hesitancy_final.pdf|website=WHO}}</ref><ref name="Smith20152">{{Cite journal|last=Smith|first=MJ|date=November 2015|title=Promoting Vaccine Confidence|journal=Infectious Disease Clinics of North America|type=Review|volume=29|issue=4|pages=759–69|doi=10.1016/j.idc.2015.07.004|pmid=26337737}}</ref> يوه پرېکنده علمي موافقه شته، چې واکسين خوندي او اغېزناک دي. د واکسينو په اړه دوه زړی والی ډېر وخت د ناروغيو د خپرېدو او له هغو ناروغيو څخه د مرګ لامل ګرځي، چې په واکسين يې مخه نيول کېدای شي. په همدې بنسټ، د روغتيا نړيوال سازمان د واکسينو په اړه تردد يا دوه زړی والی د روغتيا په وړاندې د لسو نړيوالو ګواښونو له منځه يو بللی دی.<ref>{{Cite journal|date=October 2017|title=Communicating science-based messages on vaccines|journal=Bulletin of the World Health Organization|volume=95|issue=10|pages=670–71|doi=10.2471/BLT.17.021017|pmc=5689193|pmid=29147039}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.vox.com/2018/8/21/17588104/vaccine-opposition-anti-vaxxer|title=Why do some people oppose vaccination?|work=Vox|access-date=2018-11-26}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://theconversation.com/defending-science-how-the-art-of-rhetoric-can-help-68210|title=Defending science: How the art of rhetoric can help|last=Ceccarelli|first=Leah|work=The Conversation|access-date=2018-11-26|language=en|name-list-style=vanc}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vaccines.gov/basics/safety/index.html|title=Vaccines.gov|last=U.S. Department of Health and Human Services|website=Vaccines.gov|language=en-us|access-date=2018-08-05}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.childrenshospital.org/centers-and-services/division-of-infectious-diseases/faq-resurgence-of-measles|title=Frequently Asked Questions (FAQ)|website=[[Boston Children's Hospital]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131017113035/http://www.childrenshospital.org/centers-and-services/division-of-infectious-diseases/faq-resurgence-of-measles|archive-date=October 17, 2013|access-date=February 11, 2014}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal|vauthors=Phadke VK, Bednarczyk RA, Salmon DA, Omer SB|date=March 2016|title=Association Between Vaccine Refusal and Vaccine Preventable Diseases in the United States: A Review of Measles and Pertussis|journal=JAMA|volume=315|issue=11|pages=1149–58|doi=10.1001/jama.2016.1353|pmc=5007135|pmid=26978210}}</ref><ref name="wolfesharp">{{Cite journal|vauthors=Wolfe RM, Sharp LK|date=August 2002|title=Anti-vaccinationists past and present|journal=BMJ|volume=325|issue=7361|pages=430–32|doi=10.1136/bmj.325.7361.430|pmc=1123944|pmid=12193361}}</ref><ref name="AgeOld">{{Cite journal|vauthors=Poland GA, Jacobson RM|date=January 2011|title=The age-old struggle against the antivaccinationists|url=https://semanticscholar.org/paper/ef30916a843202d73362f06b38ed5084e31eb8aa|journal=The New England Journal of Medicine|volume=364|issue=2|pages=97–99|doi=10.1056/NEJMp1010594|pmid=21226573|s2cid=39229852}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.wired.com/magazine/2009/10/ff_waronscience/all/1|title=An epidemic of fear: how panicked parents skipping shots endangers us all|last=Wallace A|date=2009-10-19|work=Wired|access-date=2009-10-21|archive-date=2013-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20131225110404/http://www.wired.com/magazine/2009/10/ff_waronscience/all/1|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite journal|vauthors=Poland GA, Jacobson RM|date=March 2001|title=Understanding those who do not understand: a brief review of the anti-vaccine movement|journal=Vaccine|volume=19|issue=17–19|pages=2440–45|doi=10.1016/S0264-410X(00)00469-2|pmid=11257375}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.who.int/emergencies/ten-threats-to-global-health-in-2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190627025209/http://www.who.int/emergencies/ten-threats-to-global-health-in-2019|url-status=dead|archive-date=2019-06-27|title=Ten threats to global health in 2019|website=Who.int|language=en|access-date=2020-12-09}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.newsweek.com/world-health-organization-who-un-global-health-air-pollution-anti-vaxxers-1292493|title=The anti-vax movement has been listed by WHO as one of its top 10 health threats for 2019|last=PM|first=Aristos Georgiou|date=2019-01-15|access-date=2019-01-16|language=en}}</ref> دوه زړه والی، عموماً له طبي، اخلاقي او حقوقي مسائلو سره تړلو واکسينو په اړوند له عامه بحثونو څخه راولاړېږي. د واکسينو په اړه دوه زړی والی، له ګڼو مهمو لاملونو څخه راوځي، چې په هغو کې د يو شخص د باور کمښت (يو شخص واکسين ته اړتيا نه ويني يا د واکسين ارزښت نه پېژني) او رضايت (يعنې واکسينو ته لاسرسی). دا چاره د واکسين د اختراع له وخته او د «واکسين» او «واکسيناسيون» د اصطلاح له رامنځ ته کېدو نږدې اتيا کاله مخکې شته وه. د واکسين ضد پلويانو له خوا وړاندې شوې فرضيې وخت په وخت بدلون مومي.<ref>{{Cite journal|vauthors=Gerber JS, Offit PA|date=February 2009|title=Vaccines and autism: a tale of shifting hypotheses|journal=Clinical Infectious Diseases|volume=48|issue=4|pages=456–61|doi=10.1086/596476|pmc=2908388|pmid=19128068}}</ref> هغه وړانديز شوي قوانين، چې واکسين لازمي ګرځوي، لکه د کلیفورنيا د ۲۷۷ سنا لايحه او د استراليا « No Jab No Pay» د واکسين ضد فعالينو او سازمانونو له خوا له مخالفت سره مخامخ شوې وه. د جبري واکسينو مخالفت شونې دی، چې د واکسين ضد احساساتو څخه راولاړ شوي وي، معنا دا چې د واکسيناسيون په برخه کې دا چاره، له ملکي آزادۍ او عام باور څخه سرغړونه ده يا هم د درمل جوړولو پر صنعت باندې د ناوړه ګټې اخستلو ګومان دی.<ref>{{Cite news|url=http://discovermagazine.com/2018/dec/fostering-fear|title=The Long History of America's Anti-Vaccination Movement|access-date=2019-02-02|website=DiscoverMagazine.com}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.politico.eu/article/how-anti-vax-went-viral/|title=How anti-vax went viral|last=Young|first=Zachary|date=2018-11-21|access-date=2019-02-02|name-list-style=vanc}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/anti-vaxxers-italy-vaccine-measles-epidemic-europe-us-vaccination-global-health-security-agenda-a8560021.html|title=How the anti-vaxxers are winning in Italy|date=2018-09-28|access-date=2019-02-02|language=en}}</ref><ref name="wolfesharp2">{{Cite journal|vauthors=Wolfe RM, Sharp LK|date=August 2002|title=Anti-vaccinationists past and present|journal=BMJ|volume=325|issue=7361|pages=430–32|doi=10.1136/bmj.325.7361.430|pmc=1123944|pmid=12193361}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mystatesman.com/news/state--regional-govt--politics/civil-liberties-center-vaccination-debate-texas/lWzq91qhSyAKcY8MiaWnYM/|title='Civil liberties' at center of vaccination debate in Texas|last=Chang|first=Julie|date=12 July 2017|website=Mystatesman|publisher=[[Austin American-Statesman]]|name-list-style=vanc|access-date=22 November 2021|تاريخ الأرشيف=13 July 2017|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170713075809/https://www.mystatesman.com/news/state--regional-govt--politics/civil-liberties-center-vaccination-debate-texas/lWzq91qhSyAKcY8MiaWnYM/|url-status=dead|خونديځ نېټه=13 July 2017|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20170713075809/https://www.mystatesman.com/news/state--regional-govt--politics/civil-liberties-center-vaccination-debate-texas/lWzq91qhSyAKcY8MiaWnYM/|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20170713075809/https://www.mystatesman.com/news/state--regional-govt--politics/civil-liberties-center-vaccination-debate-texas/lWzq91qhSyAKcY8MiaWnYM/|archive-url=https://web.archive.org/web/20170713075809/https://www.mystatesman.com/news/state--regional-govt--politics/civil-liberties-center-vaccination-debate-texas/lWzq91qhSyAKcY8MiaWnYM/}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/roomfordebate/2014/03/23/making-vaccination-mandatory-for-all-children/in-britain-vaccinate-with-persuasion-not-coercion|title=In Britain, Vaccinate With Persuasion, not Coercion|last1=Elliman|first1=David|last2=Bedford|first2=Helen|date=23 March 2014|website=The New York Times|name-list-style=vanc}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://health.spectator.co.uk/anti-vaxxers-have-embraced-social-media-were-paying-for-fake-news-with-real-lives/|title=Anti-vaxxers have embraced social media. We're paying for fake news with real lives|date=2017-06-28|access-date=2019-02-02|language=en-GB|archive-date=2019-04-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20190405124330/https://health.spectator.co.uk/anti-vaxxers-have-embraced-social-media-were-paying-for-fake-news-with-real-lives/|url-status=dead}}</ref><ref>Bourree Lam, [https://www.theatlantic.com/business/archive/2015/02/vaccines-are-profitable-so-what/385214/ Vaccines Are Profitable, So What?]. ''The Atlantic'' Feb. 10, 2015</ref> == اغېزناکتيا == په پراخه کچه د واکسينو د اغېزناکتيا لپاره علمي شواهد په ښه ډول ثابت شوي دي. هر کال د واکسينو په وسیله، په ټوله نړۍ کې له دوه څخه تر درې ميليونه مرګونو مخه نيول شوې، همدا راز د يو نيم ميليون نورو مرګونو مخه هم نیول کېدای شي، که چېرته ټول وړانديز شوي واکسين تطبيق شي. د واکسينو کمپاين کولای شي، د ننکيو ناروغي له بېخه وباسي، کومې ناروغۍ چې يو مهال په اروپا کې په هرو اوو ماشومانو کې يو واژه، او ګوزڼ ناروغي يې هم نږدې له منځه وړې ده. د لا زياتې اسانه بېلګې په ډول، د هموفيلوس انفلوينزا له لارې په ناروغۍ اخته کېدل، کوم چې په ماشومانو کې د باکتريايي ناروغۍ او نورو ناروغيو ستر علت دی، له هغه وخته چې په ۱۹۸۸ ز کال کې يې واکسين وړاندې شوي، په متحده ايالاتو کې يې دا ناروغي له نهه نوي سلنه څخه زياته کمه کړې ده. اټکل کېږي چې له کوچنيوالي څخه تر ځوانۍ پورې د ټولو واکسينو تطبيق به په متحده ايالاتو کې په يو کال کې د دري دېرش زره کسانو ژوند وژغوري او د څوارلس ميليونه کسانو د ناروغۍ مخه به ونيسي. <ref>{{Cite journal|last1=Christenson|title=Effects of a large-scale intervention with influenza and 23-valent pneumococcal vaccines in adults aged 65 years or older: a prospective study|url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_2001-03-31_357_9261/page/1008|pmid=11293594|doi=10.1016/S0140-6736(00)04237-9|pages=1008–11|issue=9261|volume=357|journal=The Lancet|date=March 2001|first1=Brith|first4=Åke|last4=Örtqvist|first3=Jonas|last3=Hedlund|first2=Per|last2=Lundbergh|s2cid=8125882}}</ref><ref name="Jacobson2020">{{cite journal|last1=Jacobson|journal=Human Vaccines & Immunotherapeutics|pmc=7553710|pmid=32242766|doi=10.1080/21645515.2020.1735226|pages=2131–2135|issue=9|volume=16|date=April 2020|title=How health care providers should address vaccine hesitancy in the clinical setting: Evidence for presumptive language in making a strong recommendation|first1=RM|first5=LJ|last5=Finney Rutten|first4=KL|last4=MacLaughlin|first3=JM|last3=Griffin|first2=JL|last2=St Sauver|doi-access=free}}</ref><ref name="Fenner">{{Cite book|url=http://whqlibdoc.who.int/smallpox/9241561106.pdf|title=Smallpox and its Eradication|vauthors=Fenner F, Henderson DA, Arita I, Ježek Z, Ladnyi ID|publisher=World Health Organization|year=1988|isbn=978-92-4-156110-5|location=Geneva|access-date=2007-09-04|archive-date=2015-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20150219005302/http://whqlibdoc.who.int/smallpox/9241561106.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite book|chapter=Mass vaccination campaigns for polio eradication: an essential strategy for success|vauthors=Sutter RW, Maher C|title=Mass Vaccination: Global Aspects – Progress and Obstacles|work=Curr Top Microbiol Immunol|year=2006|isbn=978-3-540-29382-8|series=Current Topics in Microbiology and Immunology|volume=304|pages=195–220|doi=10.1007/3-540-36583-4_11|pmid=16989271}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Centers for Disease Control Prevention (CDC)|date=March 2002|title=Progress toward elimination of Haemophilus influenzae type b invasive disease among infants and children – United States, 1998–2000|url=https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5111a4.htm|journal=Morbidity and Mortality Weekly Report|volume=51|issue=11|pages=234–37|pmid=11925021}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.time.com/time/health/article/0,8599,1808438-1,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20080528022614/http://www.time.com/time/health/article/0,8599,1808438-1,00.html|url-status=dead|archive-date=May 28, 2008|title=How safe are vaccines?|last=Park|first=Alice|date=June 2, 2008|work=Time Magazine|url-access=subscription}}</ref> د واکسين ضد ادبيات هم شته، چې استدلال کوي چې د ناروغيو کمښت (د واکسين پر ځای) د ناروغيو د مخنيوي او روغتيا ساتنې له لارې شوی، يا دا چې دوی وايي:  دا ناروغۍ د ځانګړي واکسين له وړاندې کېدو مخکې لا د کمښت په حال کې وې. علمي معلوماتو له دې ادعاوو څخه ملاتړ نه دی کړی، د هغو ناروغيو پېښې، چې د واکسين په واسطه يې مخه نيول کېده، د وخت په تېرېدو سره د بدلون په حال کې وې، تر دې چې يو ځانګړي واکسين يې معرفي شول او له دې نقطې وروسته دا پېښې نژدې صفر ته راښکته شوې. د واکسين په اړه د ناسمو خپرو شوو فکرونو سره د مقابلې په موخه جوړ شوي د ناروغيو د مخنيوي يوې ويبپاڼې ويلي: «سم په هغه وخت کې، کله چې د يوې ناروغۍ لپاره واکسين وړاندې شي، ايا له موږ نه په همدې وخت کې هيله کېږي، چې باور ولرو، چې په غوره توګه د ناورغيو د مخنيوي چاره د هرې ناروغۍ د کمېدو لامل ګرځېدلی؟».<ref name="CDC: common misconceptions">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/vaccines/vac-gen/6mishome.htm|title=Some common misconceptions about vaccination and how to respond to them|publisher=[[National Center for Immunization and Respiratory Diseases]], Centers for Disease Control and Prevention|archive-url=https://web.archive.org/web/20150120055820/http://www.cdc.gov/vaccines/vac-gen/6mishome.htm|archive-date=January 20, 2015|access-date=September 28, 2012}}</ref> د واکسين ضد يو بل خوځښت شعار د کلينيکي ازموينو ناټاکلي کول دي، په کومه کې به چې د تجربې لپاره يوه ډله کوچنيانو ته واکسين کېږي او يوې کنترول ډلې ته واکسين نه کېږي. دا ډول مطالعه به کله هم تاييد نه شي، ځکه چې د کوچنيانو د معياري طبي پاملرنې څخه قصدي انکار دی او دا څېړنه او کتنه به، غیر اخلاقي وي. د واکسين شوو او ناواکسين شوو خلکو تر منځ پرتله تر سره شوې، خو دا څېړنه تصادفي نه وه. سربېره پر دې، داسې لیکنې شته، چې د واکسينو د خونديتابه ثبوت وړاندې او دا څېړنې په نورو تجربوي طريقو تر سره شوې دي.<ref>{{cite book|last1=Novella|first1=Steven|first2=Bob|last2=Novella|first3=Cara|last3=Santa Maria|first4=Jay|last4=Novella|first5=Evan|last5=Bernstein|title=The Skeptics' Guide to the Universe: How to Know What's Really Real in a World Increasingly Full of Fake|url=https://archive.org/details/skepticsguidetou0000nove|publisher=Grand Central Publishing|date=2018|page=[https://archive.org/details/skepticsguidetou0000nove/page/185 185]|isbn=9781538760512}}</ref> ځينې نور نيوکه کوونکي دليل راوړي، چې د واکسين له لارې ورکړل شوی خونديتوب لنډ مهاله دی او زيات ځواکمنولو ته اړتيا لري، په داسې حال کې چې، هغه څوک چې له ناروغۍ خوندي يا ژغورل کېږي، هغه د تل لپاره خوندي وي. لکه چې وړاندې پرې بحث شوی، د ځينو روغتيا پالانو بديلې فلسفې، له دې نظريې سره نه دې سمې، چې ګوندې واکسين اغېزناک دي.<ref name="Ernst">{{Cite journal|vauthors=Ernst E|date=October 2001|title=Rise in popularity of complementary and alternative medicine: reasons and consequences for vaccination|journal=Vaccine|volume=20|issue=Suppl 1|pages=S90–93; discussion S89|doi=10.1016/S0264-410X(01)00290-0|pmid=11587822}}</ref><ref name="wolfesharp3">{{Cite journal|vauthors=Wolfe RM, Sharp LK|date=August 2002|title=Anti-vaccinationists past and present|journal=BMJ|volume=325|issue=7361|pages=430–32|doi=10.1136/bmj.325.7361.430|pmc=1123944|pmid=12193361}}</ref> === ډله ييزه روغتيا === د واکسينو نيمګړی پوښښ، د ټول نفوس لپاره پر ناروغيو اخته کېدو ګواښ زياتوي، ان د هغو په ګډون هم، چا چې واکسين کړي، ځکه چې په دې ډول، د دې ډلې خونديتوب هم کمېږي. د بېلګې په ډول: د شري(سري) واکسين، له نهو تر دولسو مياشتو پورې ماشومانو ته ورکول کېږي او د مورد انټي باډي له منځه تللو (احتمالاً له هغې مخکې واکسين په سيرون بدلېږي) او طبيعي ناروغۍ تر منځ لنډ واټن په دې معنا دی چې، واکسين شوي ماشومان اوس هم د ناروغۍ تر بريد لاندې راتلای شي. د ناروغيو تر بريد لاندې د راتلو دا وړتيا، په ډله یيز خونديتابه سره کمېدای شي، خو په هغه حالت کې، که چېرې ټول ماشومان واکسين شي. د عامې وبا يا د وبا د ګواښ پر مهال عامه خونديتوب زياتول کېدای شي، د ټولو د واکسين کولو لپاره پراخه منل شوې توجيه وي. کله چې نوي واکسين وړاندې شي، عام واکسين د دې واکسين د چټک پوښښ له زياتېدو سره مرسته کوي.<ref>{{Cite book|title=Mass Vaccination: Global Aspects – Progress and Obstacles|last1=Heymann|first1=D. L.|last2=Aylward|first2=R. B.|year=2006|isbn=978-3-540-29382-8|series=Current Topics in Microbiology and Immunology|volume=304|pages=1–16|chapter=Mass Vaccination: When and Why|doi=10.1007/3-540-36583-4_1|pmid=16989261|s2cid=25259803|chapter-url=https://semanticscholar.org/paper/274c516d5c4296ad8178acdeb8bd4f6077243f3d}}</ref> که په پوره شمېر نفوس ته واکسين ورکړل شي، ډله ييز خونديتوب اغېز کوي، د هغو خلکو ګواښ کموي، څوک چې د ډېر کم عمر يا ډېر زيات عمر درلودلو يا د کمزوري خونديتابه د نظام لرلو، يا په واکسين کې له شته موادو سره سخت حساسيت لرلو له امله، واکسين نه شي کولای. هغه کسان چې د خونديتابه کمزوری نظام لري او بيا په ناروغۍ اخته کېږي، پايله يې د عامو خلکو په نسبت د ده لپاره ډېره ناوړه وي.<ref>{{Cite journal|vauthors=Bester JC|date=September 2017|title=Measles Vaccination is Best for Children: The Argument for Relying on Herd Immunity Fails|journal=Journal of Bioethical Inquiry|volume=14|issue=3|pages=375–84|doi=10.1007/s11673-017-9799-4|pmid=28815434|s2cid=3177668}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/features/ReasonsToVaccinate|title=Immunization|date=2018-08-30|publisher=CDC}}</ref> === د کم لګښت اغېزمنتيا === د سختو يا اوږدمهالو ناروغيو د درملنې په پرتله عام واکسين د کم لګښت او د روغتيا خونديتابه فعاله وسيله ده.  په ۲۰۰۱ ز کال کې په متحده ايالاتو کې، د اوو ناروغيو په وړاندې د ماشومتوب پر مهال عادي واکسينونه د اټکل له مخې د زېږد د يو کال په موده او د ټوليز لګښت په منځ کې څلوېښت ميليارده ډالر سپما کړې وه، کوم لګښت چې د روغتيا له لښګتونو سره نېغ په نېغه اړيکه لرله، د دې واکسينو لپاره د ټولنيز لګښت ګټه شپاړس اعشاريه پنځه وه. <ref>{{Cite journal|vauthors=Zhou F, Santoli J, Messonnier ML, Yusuf HR, Shefer A, Chu SY, Rodewald L, Harpaz R|date=December 2005|title=Economic evaluation of the 7-vaccine routine childhood immunization schedule in the United States, 2001|journal=Archives of Pediatrics & Adolescent Medicine|volume=159|issue=12|pages=1136–44|doi=10.1001/archpedi.159.12.1136|pmid=16330737|doi-access=free}}</ref> === اړتيا === کله چې د واکسينو يو پروګرام په برياليتوب سره د ناروغيو ګواښ کموي، شونې ده چې په ناروغۍ د اخته کېدو ګواښ هم کم کړي، ځکه چې په همدې ډول د يادې ناروغۍ کلتوري اغېزې هم کمېږي. په دې برخه کې، موراوپلار فکر کوي، که چېرې دوی خپل بچيان واکسين نه کړي، نو هېڅ شی به هم له لاسه ورنه کړي. که ډېر خلک فکر کوي، چې وړيا ګټه وړونکي واوسي، بې له واکسين کولو له مجموعي خونديتابه څخه به ګټه واخلي، نو د واکسين کچه به هم دومره راښکته شي ، چې بیا به ټولنيز خونديتوب اغېزناک نه وي. جنيفر رايچ وايي: هغه والدين چې فکر کوي، واکسين به تر يو بريده اغېزناک وي، خو بيا هم غوره ګڼي، چې خپلو بچيانو ته واکسين ونه کړي، دا هغه خلک دي چې تر هغه وخته پورې چې، له دوی سره په یو ډول چلند وشي، شونې ده چې باور يې بدلون ومومي.<ref>{{Cite journal|vauthors=Fine PE, Clarkson JA|date=December 1986|title=Individual versus public priorities in the determination of optimal vaccination policies|url=https://archive.org/details/american-journal-of-epidemiology_1986-12_124_6/page/1012|journal=American Journal of Epidemiology|volume=124|issue=6|pages=1012–20|doi=10.1093/oxfordjournals.aje.a114471|pmid=3096132}}</ref><ref>{{Cite journal|vauthors=Buttenheim AM, Asch DA|date=December 2013|title=Making vaccine refusal less of a free ride|journal=Human Vaccines & Immunotherapeutics|volume=9|issue=12|pages=2674–75|doi=10.4161/hv.26676|pmc=4162060|pmid=24088616}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vox.com/first-person/2019/5/8/18535944/jessica-biel-measles-2019-outbreak-anti-vax|title=I've talked to dozens of parents about why they don't vaccinate. Here's what they told me.|last=Reich|first=Jennifer|author-link=Jennifer Reich|date=June 13, 2019|website=Vox|access-date=July 5, 2019}}</ref> == سرچینې == s4ekfsgrpnm9ayh9utxaw86bb6vbq8d 0 58335 370290 366330 2026-11-05T02:33:04Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370290 wikitext text/x-wiki {{Infobox person}} جان ډيکينسن (۱۷۳۲ د نومبر ۱۳ مه – ۱۸۰۸ د فبرورۍ ۱۴ مه) د متحده ايالاتو له بنسټ اېښودونکو څخه و، د پنسلوانيا د فلاډيلفيا  او ډيلوير ويلمينګټن څخه حقوقي وکيل او سياستمدار و، «په پنسلوانيا کې د يوه بزګر » په عنوان، د خپلو دولسو ليکونو له امله «د انقلاب د قلم سړي» په نوم مشهور شو، کوم  چې په ۱۷۶۷ او ۱۷۶۸ز کلونو کې په جلا جلا توګه خپاره شوي وو. د لويې وچې د لومړي کانګريس د غړي په توګه، چېرې چې هغه د لويې وچې د ټولنې لاسليک کوونکی و، ډيکينسن په ۱۷۷۴ز کال کې پاچا ته د استولې عريضې ډېره برخه لیکلې وه، له هغې وروسته د لويې وچې د دويم کانګريس د غړي په توګه يې د ۱۷۷۵ز کال د زيتون څانګې عريضه وليکله. کله چې د لويې بریتانيې له پاچا درېیم جورج سره د مذاکراتو دا دوه هڅې ناکامې شوې، ډيکينسن د توماس جفرسن ژبه بيا جوړه کړه او د وسلو د پورته کولو د لاملونو او اړتيا په اړه يې، د ۱۷۷۵ز کال وورستۍ اعلاميه وليکله. کله چې کانګريس پریکړه وکړه، چې له لويې بریتانيې څخه خپلواکي وغواړي، ډيکنسن په هغه پلاوي کې خدمت وکړ، چې د تړون نمونه يې وليکله او بيا يې د ۱۷۷۶-۱۷۷ز د کانفډريشن او دايمي يووالي د موادو لومړۍ مسوده چمتو کړه. ډيکنسن د ۱۷۸۶ز کال د اناپولس د کنوانسيون مشري وکړه، کوم چې د ۱۷۸۷ز د اساسي قانون د کنوانسيون غوښتنه وکړه. ډيکنسن په دې کنوانسيون کې د ډيلوير د استازي په توګه ګډون درلود. هغه په ۱۷۶۸ز کال کې «د آزادۍ ترانه» وليکله، دامريکا د انقلاب پر مهال د مليشې افسر و، د ډيلوير مشر، د پنسلوانيا مشر او په بریتانوي-امريکايي مستعمرو کې يو له شتمنو خلکو څخه و. د ډيکينسن له مرګ وروسته ولسمشر جفرسن، د هغه په اړه وويل چې: «هغه د خپل هېواد د حقوقو له لومړيو مدافعينو څخه و، چې د لويې بریتانيې تر بريد لاندې راغی، په تاريخ کې به يې د نوم سپېڅلتيا د انقلاب د ستر ارزښتمن په توګه کېږي». <ref name="udlib09">{{cite web|title=UD Library discovers Thomas Jefferson letter|url=http://www.udel.edu/udaily/2010/dec/jefferson120309.html|date=December 3, 2009|publisher=[[University of Delaware]]|access-date=December 5, 2009}}</ref> له خپلې مېرمنې «ميري نوريس ډيکينسن» سره يو ځای، هغه د ډيکنسن پوهنځي هم نومی دی، (چې په اصل کې جان او ميري پوهنځی دی)، همدا راز د پنسلوانيا ايالتي پوهنتون د ډيکنسن حقوقو ښوونځی او د ډيلوير ډيکنسن پوهنتون ودانۍ د هغه په نوم دي. په شمالي ډيلوير کې د دولتي ښوونځيو د برخې په توګه،  په ۱۹۵۹ز کال کې د جان ډيکنسن لېسه د هغه په نامه ځانګړې شوه. == د کورنۍ تاريخ == ډيکنسن په کروسيډور کې زېږېدلی و، د ماريلينډ ايالت د تالبوت ولسوالۍ کې د ټراپ کلي ته نژدې چېرې چې د هغه د کورنۍ د تمباکو کرونده وه. هغه د والټر ډکسن کړوسی و، څوک چې په ۱۶۵۴ز کال کې له انګلستان څخه ويرجينيا ته کډوال شوی و او د ملګرو له ټولنې سره تر يو ځای کېدو وروسته، له خپلو ګڼو هم مذهبو سره په ۱۶۵۹ز کال کې د چيساپيک ټاپووزمې په ختيځو څنډو کې د  ټالبوټ ولسوالۍ ته راغی. دلته د چوپتانک د سيند په غاړو کې والټر په څلور سوه جريبه ځمکه کې د کروسيډور يعنې «د سروزرو صليب» په نوم کرونده پيل کړه. والټر په سنټ جونز نيک کې اته سوه جريبه ځمکه راونيوله، چې بيا دالوير په کينت ولسوالۍ بدله شوه. <ref>National Archives and Records Administration: [https://www.archives.gov/exhibits/charters/constitution_founding_fathers_delaware.html "America's Founding Fathers: Delegates to the Constitutional Convention."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160926125750/http://www.archives.gov/exhibits/charters/constitution_founding_fathers_delaware.html |date=2016-09-26 }}</ref><ref>The Duke of York Record 1646–1679, Printed by order of the General Assembly of the State of Delaware, 1899</ref> کروسيډور د والټر زوی وليام او بيا د هغه لمسي سمويل ته چې د جان ډيکينسن پلار و ورسېد. د دې کورنۍ هر نسل خپلې ځمکې زياتې کړې، په دې ډول چې سمويل په درېو ولسواليو او پنځو کروندځايونو کې دوه زره او پنځه سوه جريبه ځمکه په ميراث يووړه؛ هغه په خپل ژوند کې دا ځمکه نهه زره جريبو ته ورسوله. هغه له خپل تربور څخه د کينت ولسوالۍ شتمني واخسته او نږدې درې زره جريبو ته يې پراخه کړه، چې د سنت جونز سيند په څنډو کې له «ډور» څخه تر ډيلوير ټاپوزمې پورې غځېدلې وه. هلته يې بله کرونده پيل کړه، چې د «سپيدار تالار» نوم يې و رکړ. دا کروندې پراخې او ګټورې کرنيزې پروژې وې، چې د مريانو مزدورانو له خوا په کې کار کېده، تر دې چې په ۱۷۷۷ ز کې جان ډيکنسن د سپیدار تالار مريان ازاد کړل.<ref>{{cite web|url=http://www.historyhome.co.uk/c-eight/america/dick6.htm|title=John Dickinson: timeline|publisher=Historyhome.co.uk|date=January 5, 2011|access-date=September 12, 2012}}</ref> سمويل ډيکينسن د ۱۷۱۰ز کال د اپريل په يوولسمه نېټه له جوديټ ټروت (۱۶۸۹-۱۷۲۹ ز) سره واده وکړ. دوی نهه بچيان درلودل چې هغوی دا دي: وليام، والټر، سمويل، اليزابت، هنري، اليزابت بتسي، ربکا او ريچل. مشران درې يې په لندن کې د زده کړو پر مهال د ننکيو په ناروغۍ مړه شول. سامويل چې دوه کوچني بچيان هر يو هنري او بتسي ورسره وو او کونډ شو، په ۱۷۳۱ز کال کې يې له ماري کاډوالدر سره واده وکړ. ماري د مارتا جونز (د ډاکټر توماس وين لمسۍ) او پياوړي کواکر جان کاډوالډر لور وه، څوک چې په فلاډيلفيا کې د جنرال جان کاډوالډر نیکه و. د دوی زامن جان، توماس او فيلمون په راتلونکو څو کلونو کې وزېږېدل. د ډيکنسن د کورنۍ درې نسلونه په ټابوټ ولسوالۍ کې د ملګرو د درېیم پناه ځای د مجلس غړي وو او «کاډوالډرز» په فلاډيلفيا کې د همدې مجلس  غړي وو، خو په ۱۷۳۹ز کال کې د جان ډيکينسن ميرنۍ خور بيسټي په انجليکا کليسا کې له چارلس ګلدزبور سره واده وکړ ،چې د ياد مجلس له خوا «بې ترتيبه واده» وبلل شو. دا جوړه د ميريلينډ د والي چارلس ګولډسبرو نيا او نيکه دي. سمويل «کروسيډور» استوګنځای خپل مشر ورور هنري ډيکينسن ته پرېښود او خپله سپيدار تالار (پوپلر هال) ته وکوچېد، چېرته چې هغه  د کنت ولسوالۍ د عامو دعواوو د محکمې د قاضي په توګه په ټولنه کې مخکښ ځای خپل کړی و. په دې توګه ماري هم په فلاډيلفيا کې له خپلو اړيکو سره نژدې شوه. «پوپلار هال» د سنت جونز سيند په څنډه په يوه منظمه مصنوعي برخه کې موقعيت درلود. په دې ځای کې د اړتیاوو د لېږد او کرنيزو محصولاتو د وړلو په برخه کې ډېر کارونه وو. ډېر توليدات د غنمو وو چې د دې سيمې له نورو غنمو سره يو ځای اوړه کېدل. په دې کرونده کې ډېری کار کوونکي، د ډيکينسن خادمان او مريان وو. <ref name="hoffecker">{{cite book|last=Hoffecker|first=Carol E.|title=Democracy in Delaware|url=https://archive.org/details/democracyindelaw0000hoff|publisher=Cedar Tree Books|location=Wilmington, Delaware|year=2004|isbn=1-892142-23-6}}</ref> == د ژوند لومړي کلونه او کورنۍ == ډيکنسن ته خپل مور او پلار او هغو نوو کډوالو زده کړه ورکړې وه، چې د همدې موخې لپاره په کار نيول شوي وو. د دوی په منځ کې د کليسا مذهبي مشر «فرانسس اليسن» هم و، چا چې وروسته د پنسلوانيا په «چيسټر» ولسوالۍ کې د نوي لندن اکاډمي جوړه کړه. د هغه تر ټولو مهم ښوونکی وليام کيلين و، څوک چې د تل لپاره د ډيکينسن ملګری شو او بيا د ډيلوير قاضي القضات او صدراعظم شو. ډيکنسن د پوخ عقل څښتن او غښتلی و، سره له دې چې له پاپلر هال سره یې مينه درلوده، بيا هم له کورنۍ سره فلاډيلفيا ته بوتلل شو.<ref>{{cite web|url=http://www.udel.edu/aboutus/history.html|title=History – University of Delaware|website=www.udel.edu|access-date=July 7, 2017}}</ref> په اتلس کلنۍ کې يې په فلاډيلفيا کې د «جان مولنډ» سره د قانون لوستل پيل کړل. په دې ځای کې يې د سمويل وارټن او جورج ريډ په ګډون يو شمېر ملګري پيدا کړل. په ۱۷۵۳ز کال کې په ميډل ټيمپل کې د درې کلنو زده کړو لپاره لندن ته ولاړ. د خپل ملګري د پنسلوانيا د لوی څارنوال «بنجامين چو» پر پل ګام په ګام ولاړ او دا کلونه يې د لندن په «اينز کورټ» کې د «ايډوارډ کوک»  او «فرانسس بيکن» د آثارو په لوستلو تېر کړل، په ۱۷۵۷ز کال کې د پنسلوانيا د وکيلانو په ټولنه کې ومنل شو او خپل کار يې د مرافعې او حقوقي وکيل په توګه پيل کړ. <ref>Publications of the Historical Society of Pennsylvania: Life and Writings of John Dickinson [vol. 1], pg.28.</ref> د «تاونشند کړنو-Townshend Acts» پر ضد د نيوکو لپاره، ډيکنسن په پنسلوانيا کې د يو کروندګر په نوم ليکونه خپاره کړل. لومړی د پنسلوانيا په کرونيکل کې خپاره شول، د ډيکنسن ليکونه ډېرو نورو ورځپانو هم بيا بيا خپاره کړل او د امريکا له انقلاب مخکې تر ټولو اغېزناک امريکايي سياسي اسناد وګرځېدل. ډيکنسن په دې باور و چې پارلمان د سوداګرۍ چارو د برابرولو حق لري، خو پر ګټې د ماليې د اخستلو حق نه لري. هغه خبرداری ورکړ، که چېرې مستعمرې، د «تاونشند کړنې» مني، پارلمان به په راتلونکي کې په مستعمرو لا زيات ماليات ولګوي. د دې ليکونو له خپرولو وروسته، هغه په ۱۷۶۸ز کال کې، د امريکا فلسفي ټولنې ته د غړي په توګه وټاکل شو.<ref name="middlekauff1">{{cite book|last1=Middlekauff|first1=Robert|title=The Glorious Cause: The American Revolution 1763–1789|url=https://archive.org/details/gloriouscauseame0000midd|date=2005|publisher=Oxford University Press|pages=[https://archive.org/details/gloriouscauseame0000midd/page/161 161]–162}}</ref><ref>{{cite book|url=https://www.google.com/books?id=dKBKSiIICH8C&pg=PA383|last1=Bell|first1=Whitfield J.|first2=Charles, Jr.|last2=Greifenstein|title=Patriot-Improvers: Biographical Sketches of Members of the American Philosophical Society|location=Philadelphia|publisher=American Philosophical Society|year=1997|volume=1|page=383–390}}</ref> == سرچينې او ياداښتونه == a3gc4bjn9r1yeulz95h6n05eta4j1nb 0 58985 370289 369130 2026-11-05T00:26:58Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370289 wikitext text/x-wiki په ۲۰۱۷ ز کال کې په افغانستان کې لاندنۍ پېښې د میاشتو په ترتیب رامنځته شوې دي. = د دولت چارواکي = * ولسمشر: اشرف غنی * اجرائیه ئیس: عبدالله عبدالله == پېښې == === جنوري === * '''1 جنوري –''' د ۷۵ مې لېوا د دویم غنډ رینجر سرتیرو په هېواد کې د داعش-خراسان د څانګې پر فعال قومندان باندې برید تر سره کړ. جوشوا لېچ، سره له دې چې د ګرنېټ د چاودنې له امله ټپی شوی و، د داعش جنګیالي یې په یوازې سر د دریو دقیقو لپاره مهار کړي و. په داسې حال کې چې هغه د AK-47، AK-74، AKS-74، AKS-74U او ګرنېټ تر بریدونو لاندې و، خو خپلو دوو ټپي شوو رینجر سرتیرو او ټپي شوي افغان سرتیري ته یې د دې زمینه برابره کړه تر څو له سیمې ووځي. لېچ د خپلې همدې مېړانې په خاطر د «سپینو زرو د ستوری» مېډال وګاټه. <ref>{{cite web|url=https://www.armytimes.com/articles/ranger-receives-silver-star-for-saving-afghan-soldier-during-raid-on-isis-commander|title=Ranger receives Silver Star for saving Afghan soldier during raid on ISIS commander|publisher=Army Times|date=19 May 2017}}</ref> * '''9 جنوري –''' افغان امنیتي او دفاعي ځواکونو، د القاعدې یو ستر مشر، قاري سیف الله اختر او یو بل ترهګر په غزني کې ووژل. <ref>{{cite web|url=http://www.longwarjournal.org/archives/2017/04/us-military-kills-aqis-leaders-fighters-in-southern-afghanistan.php|title=US military kills AQIS leaders, fighters in southern Afghanistan|publisher=Long War Journal|date=26 April 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.longwarjournal.org/archives/2017/02/afghan-intelligence-confirms-top-al-qaeda-leader-killed-in-raid.php|title=Afghan intelligence confirms top al Qaeda leader killed in raid|publisher=Long War Journal|date=19 February 2017}}</ref> * '''10 جنوري –''' د ۲۰۱۷ ز کال د جنوري په میاشت کې د ماین چاودو له امله څه باندې ۶۰ کسان مړه او نږدې ۱۰۰ کسه ټپیان شول. <ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/2017/01/heroin-labs-destroyed-afghanistan-170130082640875.html|title=Six heroin labs destroyed in Afghan crackdown|publisher=Al Jazeera|date=30 January 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2017/01/31/world/asia/afghanistan-taliban-helmand.html?_r=0|title=U.S. Airstrikes Hit Taliban After Attack on an Afghan Army Post|work=Washington Post|date=31 January 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/2017/02/air-raids-hit-afghan-taliban-tunnel-attack-170201064431878.html|title=US air raids hit Afghan Taliban after tunnel attack|publisher=al jazeera|date=1 February 2017}}</ref> === فبروري === * '''4 فبروري –''' په ۲۰۱۷ ز کال کې په افغانستان کې د واورې ښوئیدنې له امله ۱۴۳ کسه مړه او ۱۰۳ نور ټپیان شول. <ref>{{cite web|url=http://edition.cnn.com/2017/02/06/asia/avalanche-afghanistan-pakistan/|title=More than 100 die as avalanches bury villages in Afghanistan, Pakistan|publisher=CNN|date=7 February 2017}}</ref> * '''7 فبروري –''' په کابل کې د سترې محکمې مخکې ځانمرګي برید له امله ۲۰ کسه مړه او ۴۸ نور ټپیان شول. په همدې ورځ، په لویدیځ فراه ولایت کې د سړک غاړې ماین چاودیدو له امله د دې ولایت د پولیسو یو لوړپوړی کس ووزل شول. طالبانو د همدې برید پړه پر غاړه واخیسته.<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/deaths-reported-civilians-killed-blast-outside-afghanistan-supreme-court-kabul-a7567021.html|title=At least 20 killed in blast outside Afghanistan's Supreme Court|work=the independent|date=7 February 2017}}</ref> * '''8 فبروري –''' هغه ۶ افغانان چې له سره صلیب سره یې کار کاوه د خراسان د داعش اړوند وسله والو کسانو له خوا ووژل شول او دوه نور یې لادرکه شول. داسې احتمال کېده چې هغوی به د داعش د کسانو له خوا د فاریاب په قوش تپه ولسوالۍ کې تښتول شوي وي. <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-38908312|title=Six Afghan ICRC workers 'killed by Islamic State'|publisher=BBC|date=8 February 2017}}</ref> * '''9 فبروري –''' د امریکا د متحده ایالاتو یو سرتیری وروسته له هغه په کلکه سره ټپي شو، کله چې طالبانو په هلمند کې د هغوی پر اډې باندې برید وکړ. په دغه ورځ کې په هلمند کې یو بل سرتیری هم ټپي شو. <ref>{{cite web|url=http://www.militarytimes.com/articles/troops-wounded-sangin-helmand-afghanistan|title=A U.S. soldier is wounded in Sangin, highlighting a tragic irony about the Afghanistan war|publisher=military.com|date=9 February 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170713192540/http://www.militarytimes.com/articles/troops-wounded-sangin-helmand-afghanistan|archivedate=13 July 2017|access-date=7 January 2022|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.military.com/daily-news/2017/02/12/2-us-soldiers-wounded-in-afghanistan-clash.html|title=2 US Soldiers Wounded in Afghanistan Clash|publisher=military.com|date=12 February 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skynews.com.au/news/world/mideast/2017/02/12/suicide-bomber-kills-seven-inafghanistan.html#sthash.UEDXFeZV.dpuf|title=Suicide bomber kills seven in Afghanistan|publisher=Sky News Australia|date=12 February 2017}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.huffingtonpost.com/entry/us-strikes-afghanistan_us_58a0a8c9e4b094a129ec0990|title=U.S. Airstrikes In Afghanistan Kill At Least 18 Civilians: UN Report|publisher=Huffington post|date=12 February 2017}}</ref><ref name="auto">{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/2017/03/pakistan-temporarily-reopens-border-afghanistan-170307054711005.html|title=Pakistan temporarily reopens border with Afghanistan|publisher=Aljazeera|date=7 March 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.longwarjournal.org/archives/2017/02/taliban-overruns-afghan-district-where-al-qaeda-ran-training-camps.php|title=Taliban overruns Afghan district where al Qaeda ran training camps - FDD's Long War Journal|access-date=13 April 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2017/02/25/world/asia/afghanistan-isis-police-officers-killed.html?_r=0|title=10 Police Officers Killed in Ambush by Militants in Afghanistan|work=New York Times|date=25 February 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nbcnews.com/card/drone-strike-kills-taliban-governor-akhund-afghanistan-n726101|title=U.S. Drone Strike Kills Regional Taliban Leader in Afghanistan|work=NBC news|date=27 February 2017}}</ref> === مارچ === * '''1 مارچ –''' طالبانو د پولیسو، اردو او استخباراتي ادارو پر مرکزونو برید وکړ او ۱۵ کسه یې ووزل او په لسګونو نور یې ټپیان کړل.<ref>{{cite web|url=http://www.militarytimes.com/articles/us-airstrike-afghanistan-taliban|title=U.S. airstrike in Kunduz signals a new chapter in Afghanistan|publisher=Military Times|date=11 March 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170702120933/http://www.militarytimes.com/articles/us-airstrike-afghanistan-taliban|archivedate=2 July 2017|access-date=7 January 2022|url-status=dead}}</ref> * '''7 مارچ –''' پاکستان د لنډې مودې لپاره د تورخم او [[چمن]] د تګ را تګ لارې پرانیستلې، تر څو له دواړو خواوو څخه یوازې هغه مسافر چې ویزې لري، هېواد ته د تلو لپاره ورته اجازه ورکړي. <ref name="auto2">{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/2017/03/pakistan-temporarily-reopens-border-afghanistan-170307054711005.html|title=Pakistan temporarily reopens border with Afghanistan|publisher=Aljazeera|date=7 March 2017}}</ref> * '''8 مارچ –''' د داعش خراسان ډلې ۴ جګړه مارو د کابل په تر ټولو ستر پوځی روغتون، سردار محمد داوود خان روغتون برید وکړ او څه باندې ۳۰ کسه یې ووژل او ۵۰ نور ټپیان شول. کمانډو ځواکونو له څو ساعتونو جګړې وروسته څلور سره بریدګر ووژل.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-39202525|title=Afghanistan: IS gunmen dressed as medics kill 30 at Kabul military hospital|publisher=BBC|access-date=8 March 2017|date=8 March 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tolonews.com/afghanistan/31-taliban-insurgents-killed-helmand-operation|title=31 Taliban Insurgents Killed In Helmand Operation|publisher=Tolonews|date=12 March 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2017/03/13/world/asia/afghanistan-suicide-bomber-minibus.html?_r=0|title=Suicide Bomber in Afghanistan Slams Into Packed Minibus|work=New York Times|date=13 March 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.militarytimes.com/articles/suicide-bombers-target-troops-local-official-in-afghanistan|title=Suicide bombers target Afghan troops, local official in Afghanistan|publisher=Military Times|date=17 March 2017}}</ref> === اپریل === * '''۲ اپریل –'''کله چې د کمانډو ځواکونو د هلمند په لښکرګاه ښار کې د چاودونکو توکو او مهماتو یو زېرمتون پیدا کړ او هغه ته یې چاودنه ورکړه، نو له امله یې ۹ ملکي وګړی ووژل شول.<ref>{{cite web|url=https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/afghan-official-9-civilians-killed-in-southern-afghanistan/2017/04/02/24d50530-17b2-11e7-8598-9a99da559f9e_story.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20170402161016/https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/afghan-official-9-civilians-killed-in-southern-afghanistan/2017/04/02/24d50530-17b2-11e7-8598-9a99da559f9e_story.html|url-status=dead|archive-date=2 April 2017|title=Afghan official: 9 civilians killed in southern Afghanistan|work=Washington post|date=2 April 2017}}</ref> * '''۵ اپریل –''' سیمه ییزو رسنیو رپوټ ورکړ چې د ترهګرۍ ضد عملیاتو په درشل کې، د داعش یو لوړپوړی مشر، سید عمر باجوړی د ننګرهار په اچین ولسوالۍ کې سره له خپلو ۲۴ جګړه مارو سره ووژل شو. <ref>{{cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/violence-bloodshed-mount-afghanistan-report-says-n753081|title=Violence, Bloodshed Mount in Afghanistan, Report Says|work=NBC news|date=30 April 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.foxnews.com/world/2017/04/13/afghanistan-maryland-green-beret-killed-in-isis-fight-remembered-as-hero.html|title=Afghanistan: Maryland Green Beret killed in ISIS fight remembered as hero|publisher=Fox News|date=13 April 2017|access-date=7 January 2022|archive-date=6 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170906052414/http://www.foxnews.com/world/2017/04/13/afghanistan-maryland-green-beret-killed-in-isis-fight-remembered-as-hero.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://edition.cnn.com/2017/04/08/politics/special-ops-soldier-killed-afghanistan/index.html|title=US special operations soldier was killed today in Afghanistan|publisher=CNN|author=Ryan Brown}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.washingtonpost.com/news/checkpoint/wp/2017/04/08/u-s-soldier-killed-fighting-the-islamic-state-in-afghanistan/|title=U.S. soldier killed fighting the Islamic State in Afghanistan|work=The Washington Post|author=Thomas Gibbons-Neff}}</ref><ref>{{cite web|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/roadside-bomb-kills-afghan-forces-battling-taliban-46683864|title=Roadside bomb kills nine Afghan forces battling the Taliban|work=ABC News}}</ref><ref>{{cite web|url=http://news.xinhuanet.com/english/2017-04/09/c_136193762.htm|title=Airstrikes kill 18 militants in N. Afghan province|publisher=Xinhua}}</ref> === مې === * '''1 تر 2 د مې –''' د افغانستان د ملي اردو د ۷م غنډ د ۵ کنډک د دوو ټولیو امنیتي سرتیري له سختو سیمو څخه له په شاتګ وروسته د بدخشان د اشکاشم ولسوالۍ ته راورسېدل.دغه ځواکونه په ناڅاپي ډول د دښمن تر بریدونو لاندې راغلل او اړ شول تر څو د سیمې له خلکو څخه مرسته وغواړی تر څو له خپلو سیمو څخه دفاع وکړي،چې د مې تر دویمې پورې یې دفاعي حالت ونیو. د افغان ځانګړو ځواکونو د کمانډویانو یوه وړه ډله له ترهګرو څخه د سیمې د نیولو په موخه زیباک ولسوالۍ ته راغلل او ویل کېږی چې هوايي ځواک هم ګڼ شمېر بریدونه د طالبانو پر سیمو واورول. <ref name="Fox News">{{cite web|url=http://www.foxnews.com/world/2017/05/02/one-small-battle-could-lead-to-massive-strategic-loss-in-afghanistan.html|title=One small battle could lead to massive strategic loss in Afghanistan|publisher=Fox News|date=2 May 2017|access-date=7 January 2022|archive-date=19 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180819232928/http://www.foxnews.com/world/2017/05/02/one-small-battle-could-lead-to-massive-strategic-loss-in-afghanistan.html|url-status=dead}}</ref> * '''3 مې –''' په کابل کې د امریکا سفارت ته نږدې د ناټو خواکونو پر کاروان د موټر بم چاودنه وشوه. په دغه چاودنه کې د ۳ امریکايي سرتیرو په ګډون ۸ کسان ووژل شول او څه باندې ۲۵ نور ټپیان شول. داعش د همدې برید مسوولیت پر غاړه واخیست.<ref>{{cite web|url=http://www.cnn.com/2017/05/03/asia/suicide-attack-near-us-embassy-in-kabul/|title=Car bomb kills eight people near US Embassy in Kabul|publisher=CNN|date=3 May 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-39946711?intlink_from_url=https://www.bbc.co.uk/news/topics/1a5696c5-07d0-4a08-8b54-41ad5cd534b6/afghanistan&link_location=live-reporting-story|title=IS gunmen in deadly battle at Afghan TV|publisher=BBC|date=17 May 2017}}</ref> === جون === * '''3 جون –''' د ۲۰۱۷ ز کال د جون په ۳ په کابل کې بمي چاودنې * '''6 جون –''' د هرات د جامع جومات په وړاندې د ماین یوه مشکوکه چاودنه<ref name="reuters">{{cite news|last1=Rezaee|first1=Jalil Ahmad|last2=Birsel|first2=Robert|date=6 June 2017|title=Suspected bomb kills seven outside historic mosque in Afghanistan's Herat|url=https://www.reuters.com/article/us-afghanistan-attack-idUSKBN18X1E0?feedType=RSS&feedName=worldNews|work=[[Reuters]]|location=[[Kabul]]|access-date=6 June 2017}}</ref> * '''10 جون –''' د ننګرهار د سیمه ییزو چارواکو د معلوماتو له مخې، د طالبانو یوه نفوذي کس په اچین ولسوالۍ کې ۳ امریکايي سرتیري وژلي او یو یې ټپی کړی دی. <ref>{{cite web|url=http://aa.com.tr/en/middle-east/2-us-soldiers-killed-in-afghanistan-/838873|title=2 US soldiers killed in Afghanistan|publisher=Anadolu Agency|date=10 June 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://edition.cnn.com/2017/06/10/politics/afghanistan-us-service-members-killed/index.html|title=Official: Afghan soldier kills 3 US service members|publisher=CNN|date=11 June 2017}}</ref> * '''15 جون –''' په کابل کې پر یوه جومات باندې د ۲۰۱۷ ز کال د جون په میاشت کې برید * '''22 جون –''' په لښکرګاه کې د جون په میاشت کې د ماین چاودنه * '''ناڅرګنده نېټه –''' د کمانډو ځواکونو یوه سرتیري د امریکا د ځانګړو ځواکونو پر خوا څو راکېټونه وویشتل چې له امله یې ۴ کسه ټپیان شول. <ref>{{cite web|url=https://www.washingtonpost.com/news/checkpoint/wp/2017/08/11/in-bid-to-beat-back-the-taliban-afghanistan-starts-expanding-its-commando-units/|title=In bid to beat back the Taliban, Afghanistan starts expanding its commando units|work=Washington Post|date=11 August 2017}}</ref> === جولای === * '''3 جولای –''' د بهرنیو ځواکونو او افغان ځواکونو د ګډو عملیاتو په ترڅ کې چې د هلمند په ناوه ولسوالۍ کې د یوې اډې مخ ته تر سره شو، د لومړۍ زغره والې فرقې د لومړي سټریکر غنډ یو امریکايي سرتیری مړ او دوه نور ټپیان شول. <ref>{{cite web|url=https://www.washingtonpost.com/news/checkpoint/wp/2017/07/05/death-of-u-s-soldier-in-afghanistan-highlights-the-evolving-role-of-conventional-combat-troops-there/|title=Death of U.S. soldier in Afghanistan highlights the evolving role of conventional combat troops there|work=Washington Post|date=5 July 2017}}</ref> * '''11 جولای –''' په کنړ ولایت کې د داعش ډلې پر مرکزونو د امریکا د هوايي ځواکونو په بمبار کې، د داعش د خراسان څانګې مشر، ابو سعید د داعش له نورو جنګیالیو سره یو ځای ووژل شو. <ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/asia/isis-afghanistan-emir-abu-sayed-killed-pentagon-us-air-strike-a7842186.html|title=Head of Isis in Afghanistan killed by US air strike, Pentagon says|work=the Independent|date=14 July 2017}}</ref> * '''17 جولای –''' افغان امنیتي ځواکونو چې د امریکا د سمندري واحد او بې شمېره امریکايي هوايي بریدونو په مټ یې ملتیا کېدله، د هلمد د ناوې ولسوالۍ یې بېرته له طالبانو څخه ونیوله. <ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-afghanistan-taliban-idUSKBN1A2181|title=Afghan forces retake district in southern province of Helmand|date=17 July 2017|publisher=Reuters|access-date=17 July 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.washingtonpost.com/news/checkpoint/wp/2017/07/17/u-s-airstrikes-in-afghanistan-are-at-levels-not-seen-since-obama-troop-surge/|title=U.S. airstrikes in Afghanistan are at levels not seen since Obama troop surge|work=Washington Post|date=17 July 2017}}</ref> * '''24 جولای –''' د ۲۰۱۷ ز کال د جولای په ۲۴مه په کابل کې چاودنه وشوه. * '''31 جولای –''' په کابل کې د عراق پر سفارت باندې په ۲۰۱۷ز کال کې برید وشو. === اګسټ === * '''1 اګسټ –''' په ۲۰۱۷ ز کال کې د هرات پر جومات برید وشو * '''2 اګسټ –''' په کندهار ولایت کې د ناټو ځواکونو پر کاروان موټر بم چاودنه وشوه، چې له امله یې د امریکايي ځواکونو دوه سرتیري مړه او څلور نور یې ټپیان شول. <ref>{{cite web|url=https://www.stripes.com/news/army/military-identifies-fort-bragg-soldiers-killed-in-afghanistan-suicide-bomb-attack-1.481354#.WYwka_WcG70|title=Military identifies Fort Bragg soldiers killed in Afghanistan suicide bomb attack|publisher=Stars and Stripes|date=3 August 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.foxnews.com/world/2017/08/03/2-us-soldiers-killed-in-afghanistan-identified.html|title=US soldiers killed in Afghanistan identified|publisher=Fox News|date=3 August 2017|access-date=7 January 2022|archive-date=4 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170804035344/http://www.foxnews.com/world/2017/08/03/2-us-soldiers-killed-in-afghanistan-identified.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2017/aug/02/two-us-soldiers-killed-in-taliban-suicide-bomb-attack-in-Afghanistan|title=Two US soldiers killed in Taliban suicide bomb attack in Afghanistan|work=the Guardian|date=2 August 2017}}</ref> * '''3 تر 5 اګسټ –''' طالب ځواکونو او د خراسان د داعش ډلې ځواکونو په ګډه سره د سرپل د صیاد ولسوالۍ په میرزا اولنګ کلي کې د سیمه ییزو پولیسو پر وړاندې برید وکړ چې ۴۸ ساعته یې دوام وکړ. په دغه جګړه کې څه باندې ۵۰ ملکیان (زیاتره یې شیعه هزاره ګان)، ۱۸ سیمه ییز پولیس او ۲۸ سیمه ییزه ملیشه ووژل شوه. په مقابل لوري کې  هم ۱۲ جنګیالي مړه او ۱۲ نور یې ټپیان شول. د افغانستان د کورنیو چارو وزارت ویاند، د همدې پېښې په تړاو وویل چې دولت د له لاسه ورکړل شویو سیمو د بېرته نیولو لپاره پر پلان کار کوي. همداشان، په همدې ورځ د کابل په شمال کې بګرام هوايي ډګر ته نږدې د قره باغ په ولسوالۍ کې د ناټو او افغان ملي اردو په ګډه ګزمه باندې ځانمرګی برید تر سره کړ، چې له امله یې یو ګرجستانی سرتیری مړ او ۳ نور یې ټپیان شول. سربېره پر دې، دوه امریکايي پوځیان، یو افغان ژباړونکی او ۵ نور سرتیري ټپي او ۲ ملکي افغانان ووژل شول. <ref>{{cite web|url=http://edition.cnn.com/2017/08/07/asia/taliban-isis-joint-afghanistan-village-attack/index.html|title=ISIS and Taliban join forces in deadly village attack, Afghan officials claim|publisher=CNN|date=7 August 2017}}</ref><ref name="Stars and Stripes">{{cite web|url=https://www.stripes.com/news/middle-east/taliban-free-235-villagers-in-northern-afghanistan-gunmen-open-fire-on-us-base-1.482064#.WYwoAvWcG70|title=Taliban free 235 villagers in northern Afghanistan; gunmen open fire on US base|publisher=Stars and Stripes|date=9 August 2017|access-date=10 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170810134303/https://www.stripes.com/news/middle-east/taliban-free-235-villagers-in-northern-afghanistan-gunmen-open-fire-on-us-base-1.482064#.WYwoAvWcG70|archive-date=10 August 2017|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2017/08/06/world/asia/taliban-islamic-state-attack-afghanistan.html|title=Joint Taliban-ISIS Attack Kills Dozens, Afghan Officials Say|work=New York Times|date=6 August 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.stripes.com/news/middle-east/nato-georgian-soldier-killed-2-americans-wounded-in-latest-afghan-attack-1.481456#.WZMwxvWcG70|title=NATO: Georgian soldier killed, two Americans wounded in latest Afghan attack|publisher=Stars and Stripes|date=4 August 2017}}</ref><ref name="Stars and Stripes2">{{cite web|url=https://www.stripes.com/news/middle-east/taliban-free-235-villagers-in-northern-afghanistan-gunmen-open-fire-on-us-base-1.482064#.WYwoAvWcG70|title=Taliban free 235 villagers in northern Afghanistan; gunmen open fire on US base|publisher=Stars and Stripes|date=9 August 2017|access-date=10 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170810134303/https://www.stripes.com/news/middle-east/taliban-free-235-villagers-in-northern-afghanistan-gunmen-open-fire-on-us-base-1.482064#.WYwoAvWcG70|archive-date=10 August 2017|url-status=dead}}</ref> === سپټمبر === * '''۵ سپټمبر –''' د سره صلیب دوه کارکوونکي د وسله والو کسانو له خوا وتښتول شول او د فبروري کې بېرته ازاد شول.<ref>{{cite web|url=https://www.militarytimes.com/flashpoints/2017/09/27/us-airdropping-supplies-in-afghanistan-again-as-war-heats-up/|title=US airdropping supplies in Afghanistan again as war heats up|publisher=Military Times|date=27 September 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-41162327|title=Two kidnapped Afghan ICRC workers freed|publisher=BBC|date=5 September 2017}}</ref> * '''۱۱ سپټمبر –''' پېنځه امریکايي سرتیري او د ناټو اړوند یو سرتیری هغه مهال سرسرن ټپیان شول، کله چې ځانمرګي بریدګر په خپل موټر کې د چاودونکو توکو په کارولو د پروان ولایت د قلعه موسی بالا په کلي کې پر هغوی برید وکړ.<ref>{{cite web|url=http://edition.cnn.com/2017/09/11/politics/suicide-attack-bagram-afghanistan-9-11-anniversary/index.html|title=Suicide attack wounds US troops in Afghanistan on anniversary of 9/11|publisher=CNN|date=11 September 2017}}</ref> === اکټوبر === * '''۱ اکټوبر –''' د افغانستان د هوايي ځواک له خوا په تیروتنې سره د یوه بمبار له امله د هلمند د ګرشک پر یوې پوستې باندې ۱۰ تنه مړه او د سنګوریانو د ډلې ۹ غړي ټپیان شول – سنګوریان هغه امنیتي ځواکونه دي چې سیمه ییز کالي اغوندي.<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-afghanistan-airstrike/afghan-security-forces-killed-in-friendly-fire-incident-idUSKCN1C61P1|title=Afghan security forces killed in 'friendly fire' incident|publisher=Reuters|date=1 October 2017}}</ref> * '''۱۲ اکټوبر-''' د امریکا د یوې بې پیلوټه الوتکې د برید له امله په کنړ کې د داعش ۱۴ ترهګر ووژل شول. د کنړ د والي ویاند وویل چې دغه برید یې د داعش ډلې پر هغه ناسته کړی چې پلان یې درلود یو برید تر سره کړي.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2017/oct/14/us-drone-strike-kills-14-isis-militants-in-afghanistan|title=US drone strike 'kills 14 Isis militants in Afghanistan'|work=the Guardian|date=14 October 2017}}</ref> * '''۱۸ اکټوبر –''' په [[پکتيا ولايت|پکتیا]] ولایت کې د امریکايي بې پیلوټه الوتکې په برید کې د «جماعت الاحرار» د ډلې مشر، عمرخالد خراساني او ۹ نور ترهګر ووژل شول.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-41685674|title=Pakistan militant leader 'killed by drone' in Afghanistan|publisher=BBC|date=19 October 2017}}</ref> === نومبر === * '''۳ نومبر –''' د دولتي چارواکو او سیمه ییزو خلکو په وینا، د کندوز د چهادردرې ولسوالۍ کې د امریکايي الوتکو د برید له امله، زیات شمېر ملکي وګړي چې نږدې ۵۵ کسه وو، ووژل شول. یوې افغان امنیتي سرچینې وویل چې طالبانو د سیمې خلک مجبور کړل تر څو د مړو جسدونه د هوايي بریدونو په مهال ولیږدوي. که څه هم افغان ځواکونو دا په ډاګه کړه چې په دې برید کې هېڅ ملکي وګړی نه دی وژل شوی.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2017/nov/04/us-airstrikes-kill-civilians-kunduz-afghanistan|title=US airstrikes kill scores of civilians in Kunduz province, Afghans say|work=The Guardian|date=4 November 2017}}</ref> * '''۴ نومبر –''' د امریکا د دویمې لېوا د ځانګړو ځواکونو یوه سرتیري هغه مهال خپل ژوند له لاسه ورکړ چې په لوګر ولایت کې ټپي شوی و. <ref>{{cite web|url=https://www.stripes.com/news/middle-east/us-soldier-killed-during-operations-in-eastern-afghanistan-identified-1.496320|title=US soldier killed during operations in eastern Afghanistan identified|publisher=Stars and Stripes|date=4 November 2017}}</ref> * '''۱۹ نومبر –''' افغان کمانډویانو او ایتلافي ځواکونو د خپلو شپنیو عملیاتو په ترڅ کې د هملند په نوزاد ولسوالۍ کې د طالبانو پر زندان برید وکړ چې په پایله کې یې ۱۵ زندانیان ازاد کړل. همداشان یې د [[طالبان]] ګڼ غړي ونیول او د ماین جوړولو مواد یې له منځه یوړل. <ref>{{cite web|url=http://edition.cnn.com/2017/11/19/asia/afghanistan-taliban-prison/index.html|title=Afghan commandos rescue 15 people from Taliban prison|publisher=CNN|date=19 November 2017}}</ref> === ډیسمبر === * '''۱ ډیسمبر –''' د هلمند په موسی قلعه کې د یوه برید په پایله کې د طالبانو د «سرې قطعې» مشر، ملا شاه ولي، د هغه مرستیال او ۳ نور ترهګر ووژل شول.<ref>{{cite web|url=https://www.washingtonpost.com/world/top-al-qaeda-leader-killed-in-afghanistan-in-us-afghan-operation/2017/12/05/48d1f332-d998-11e7-a841-2066faf731ef_story.html|title=Top al-Qaeda leader reported killed in Afghanistan in U.S.-Afghan operation|work=Washington Post|date=5 December 2017}}</ref> * '''۱۸ ډیسمبر-''' د داعش د ډلې بریدګرو په کابل کې د ملي امنیت د عمومي ریاست پر ښوونیز مرکز باندې برید وکړ.<ref>{{cite web|url=https://www.cbsnews.com/news/afghanistan-troops-repel-isis-attack-kabul-intelligence-training-center/|title=Gunmen storm building near Afghan intel training center|work=CBS News|date=18 December 2017}}</ref> * '''۲۵ ډیسمبر-''' یوه ځانمرګي بریدګر په کابل کې د ملي امنیت د عمومي ریاست اړوند ودانۍ کې ۶ کسه ووژل او ۳ نور یې ټپیان کړل.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2017/dec/25/kabul-suicide-attack-kills-six-near-afghan-intelligence-agency|title=Kabul suicide attack kills six near Afghan intelligence agency|work=The Guardian|date=25 December 2017}}</ref> * '''۲۸ ډیسمبر –''' یوه ځانمرګي بریدګر په کابل کې د شیعه ګانو پر یوه کلتوري مرکز برید وکړ چې په پایله کې ۵۰ تنه مړه او څه باندې ۸۰ نور ټپیان شول. دا برید داعش تر سره کړ. == وفات شوي کسان == * '''۲۰ جنوري –''' د افغانستان د اسلامي ملي محاز د جبهې بنسټګر، احمد ګیلاني (په ۱۹۳۲ کې زوکړل شوی) مړ شو.<ref>{{cite news|url=http://www.houstonchronicle.com/news/world/article/Government-says-High-Peace-Council-chief-dies-10873850.php|title=Government says High Peace Council chief dies|newspaper=[[Houston Chronicle]]|date=21 January 2017|access-date=4 February 2017}}</ref> * '''۲۶ فبروري –''' د طالبانو والي، عبدالسلام (په ۱۹۶۸ کې زوکړل شوی) مړ شو.<ref>{{cite news|url=http://www.aljazeera.com/news/2017/02/senior-taliban-member-killed-afghanistan-air-raid-170227090221952.html|title=Senior Taliban leader killed in Kunduz air raid|work=[[Al Jazeera]]|date=27 February 2017|access-date=6 April 2017}}</ref> * '''۱۰ سپټمبر –''' امریکايي تاریخ لیکونکي، نانسي ډوپري (په ۱۹۲۷ کې زوکړل شوې) چې د خپل عمر ۵۵ کاله یې د افغانستان د لرغونو آثارو په ساتنه کې تېر کړي و، مړه شوه.<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/2017/09/nancy-dupree-renowned-historian-dies-afghanistan-170910081950894.html|title=Nancy Dupree: Renowned US historian dies in Afghanistan|publisher=Al Jazeera|date=10 September 2017}}</ref> == سرچینې == swmwjfq028o5ucs52v9wzlc46tc0n0o 0 59677 370255 367464 2026-11-04T19:21:50Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370255 wikitext text/x-wiki اسټوريوډ د لمريز نظام د داخلي برخې يوه کوچنۍ سياره ده. له تاریخي اړخه، دا اصطلاح په ټولو هغو اسماني اجسامو عملي کېږي چې د لمر په شا اوخوا کې راڅرخي، کوم چې په يو تيليسکوټ کې په يوه ډيسک (ټيکلي) بدل شوي نه دي او نه دي ليدل شوي، چې د لکۍ په څېر د يوه فعال لکس لرونکي ستوري ځآنګړتياوې ولري. کله چې په بهرني شمسي نظام کې کوچنۍ سيارې کشف شوې، کومې چې د لکۍ لرونکو په څېر له خوشې کېدو نه د غني سطحو لرونکې وې، همدې سيارو ته د کوچنيو سيارو په اصلي کمربند کې له شته جسمونو نه توپير ورکړل شو. په همدې بنسټ، د «کوچنۍ سيارې» اصطلاح، د لمريز نظام داخلي برخې کوچنيو سيارو او هغو سيارو  ته ويل کېږي، چې له مشتري سره په شریک څرخځای (مدار) کې دي. سترو سيارو ته ډېر ځله سياره ډوله ويل کېږي.  == ټولکتنه == د اسټوريوډ (کوچنيو سيارو) شمېر ميليونونو ته رسېږي: ډېری يې د کوچنيو سيارو ټوټه ټوټه شوي پاتې شوني دي، د ځوان لمر په لمريزو نيبولا (ګرد ډوله) کې هغه اجسام دي چې کله هم دومره ستر نه شول، چې سيارې ځينې جوړې شي. د پېژندل شويو اسټوريوډز غوڅ اکثريت يې د دې سيارو په هغه مرکزي کمربند (مدار) کې راڅرخي، کوم چې د مريخ او مشتري د مدارونو تر منځ پروت دی، يا يې له مشتري سره مدار شريک دی (د مشتري تروجانز). په هر حال، له ځمکې سره د نژدې جسمونو په ګډون، نورې څرخېدونکې کورنۍ هم د پام وړ شمېر لري. يوازې پاتې شوې اسټوريوډز د خپلو ځانګړتياوو په نظر کې نيولو سره ډلبندي کېدای شي، چې اکثريت يې په درېو مهمو ډلو کې دي: C-type, M-type او S-type دي. دا نومونه په ترتيب سره له کاربن نه د ډکو، فلزي او سيليکات (ډبرين) ترکيبونو په نامه اېښودل شوي دي. د اسټورايډز اندازې يو له بل نه ډېر توپير لری؛ تر ټولو ستر يې، سيريس، نږدې زر کيلو متره (۶۰۰ ميله) خپور دی او دومره ستر دی چې يوه کوچنۍ سياره بلل کېدای شي. کوچنۍ سيارې، تر يو بريده په خپل ځان کې له لکۍ لرونکو او اسماني ډبرو نه جلا دي. د لکۍ لرونکو سره توپير يې يو د جوړښت له اړخه دی: په داسې حال کې چې کوچنۍ سيارې تر ډېره بريده له کاني موادو او ډبرو جوړې شوې دي، لکۍ لرونکي له ګرد او يخ نه جوړ شوي دي. سربېره پر دې، کوچنۍ سيارې له لمر سره نژدې ځای کې جوړې شوې دي چې د لکۍ لرونکو د پراختيا مخه نيسي. د دواړو تر منځ توپير په اندازه (غټوالي، کوچنيوالي) کې دی: اسماني ډبرې يا يو ميتر يا له دې هم کم قطر لري، په داسې حال کې چې کوچنۍ سيارې له يو ميتر نه زيات قطر لري. وروستی توپير يې دا دی چې ،شونې ده شهاب ثاقب د لکۍ لرونکي يا د کوچنۍ سيارې له موادو نه منځ ته راشي. يوازې يوه کوچنۍ سياره « 4 Vesta» چې په پرتليز ډول انعکاسي سطحه لري، شونې ده چې په رڼو سترګو وکتل شي (د کومې وسيلې له کارولو پرته)، دا چاره يوازې په ډېر تياره اسمان کې شونې ده، کله چې هغه په ښه موقعيت کې وي. ډېر کم ځله، کوچنۍ سيارې چې له ځمکې سره نژدې تېرېږي، شونې ده چې د لنډ وخت لپاره په رڼو سترګو وکتل شي. د ۲۰۲۰ز کال د مارچ په مياشت کې، د کوچنيو سيارو مرکز د لمريز نظام له دننه او بهر نه د ۹۳۰۰۰۰ کوچنيو سيارو معلومات درلودل، د کومو له منځه چې نږدې ۵۴۵۰۰۰ په اړه دومره معلومات و چې شمېريز نوم ورکړل شي. ملګرو ملتونو د جون دېرشمه نېټه، د کوچنيو سيارو نړيواله ورځ اعلان کړې، تر څو عامو خلکو ته د دې سيارو په اړه معلومات برابر کړي. د کوچنيو سيارو نړيواله ورځ د ۱۹۰۸ز کال د جون مياشتې په دېرشمه نېټه د روسيې فدراسيون په سايبيريا سيمه د ټنګوسکا کوچنۍ سيارې د ټکر د نېټې له کليزې سره برابره ده. <ref>{{cite press release|title=United Nations General Assembly proclaims 30&nbsp;June as International Asteroid Day|date=7 December 2016|id=UNIS/OS/478|url=http://www.unoosa.org/oosa/en/informationfor/media/2016-unis-os-478.html|publisher=United Nations|department=Office for Outer Space Affairs}}</ref><ref>{{cite web|others=Rapporteur: Awale Ali Kullane|title=International cooperation in the peaceful uses of outer space|date=25 October 2016|url=https://www.un.org/ga/search/view_doc.asp?symbol=A/71/492|access-date=6 December 2016|website=United Nations}}</ref><ref name="WP-20181015">{{cite news|last=Stanley-Becker|first=Isaac|title=Stephen Hawking feared race of 'superhumans' able to manipulate their own DNA|date=15 October 2018|newspaper=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/news/morning-mix/wp/2018/10/15/stephen-hawking-feared-race-of-superhumans-able-to-manipulate-their-own-dna/|access-date=26 November 2018}}</ref><ref name="QZ-20181014">{{cite periodical|last=Haldevang|first=Max de|title=Stephen Hawking left us bold predictions on AI, superhumans, and aliens|url=https://qz.com/1423685/stephen-hawking-says-superhumans-will-take-over-ai-is-a-threat-and-humans-will-conquer-space/|date=14 October 2018|periodical=[[Quartz (publication)|Quartz]]|access-date=26 November 2018}}</ref><ref name="NYT-20180618">{{cite news|last=Bogdan|first=Dennis|title=Better Way To Avoid Devastating Asteroids Needed?|url=https://www.nytimes.com/2018/06/14/science/asteroids-nasa-nathan-myhrvold.html#permid=27500228:27506217|date=18 June 2018|newspaper=[[The New York Times]]|access-date=26 November 2018}}</ref><ref name="INQ-20180428">{{cite news|last=Homer|first=Aaron|title=Earth will be hit by an asteroid with 100&nbsp;percent certainty, says space-watching group B612|quote=The group of scientists and former astronauts is devoted to defending the planet from a space apocalypse.|url=https://www.inquisitr.com/4881237/earth-will-be-hit-by-an-asteroid-with-100-percent-certainty-says-space-watching-group-b612/|date=28 April 2018|work=[[Inquisitr]]|access-date=26 November 2018|archive-date=27 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327150135/https://www.inquisitr.com/4881237/earth-will-be-hit-by-an-asteroid-with-100-percent-certainty-says-space-watching-group-b612/|url-status=dead}}</ref><ref name="NYT-20180614">{{cite news|last=Chang|first=Kenneth|title=Asteroids and adversaries: Challenging what NASA knows about space rocks|quote=Two years ago, NASA dismissed and mocked an amateur's criticisms of its asteroids database. Now Nathan Myhrvold is back, and his papers have passed peer review.|url=https://www.nytimes.com/2018/06/14/science/asteroids-nasa-nathan-myhrvold.html|date=14 June 2018|work=The New York Times|access-date=26 November 2018}}</ref><ref name="US-Congress-20130410">{{cite report|collaboration=House Committee on Science, Space, and Technology, One Hundred Thirteenth Congress, First Session|date=19 March 2013|title=Threats from Space: A review of U.S. Government efforts to track and mitigate asteroids and meteors|volume=Part&nbsp;I and Part&nbsp;II|page=147|series=Hearing before the Committee on Science, Space, and Technology|publisher=House of Representatives|url=http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/CHRG-113hhrg80552/pdf/CHRG-113hhrg80552.pdf|access-date=26 November 2018}}</ref> == کشف == لومړۍ کشف شوې کوچنۍ سياره «سيرس» وه، په اصل کې فکر کېده چې دا يوه نوې سياره ده. له دې وروسته دې ته ورته نور جسمونه وموندل شول، کوم چې د هغه مهال د وسايلو په مرسته د رڼا د ټکو په څېر برېښېدل، لکه ستوري داسې، د سيارې د ټيکلي په څېر يې هېڅ نه يا ډېر کم څه ليدل کېدل، خو بيا هم د خپل خوځښت له امله له ستورو نه جلا کولای شول.  دې چارې د فلکياتو پوهاند «سروليام هرشل» دې ته وهڅاوه چې د « asteroid» نوم وړانديز وکړي، چې په يوناني ژبه کې په « ἀστεροειδής» بڼه ليکل کېږی او معنا يې ده، د ستورې په ډول يا د ستورې بڼې ته ورته. دا ټکی له لرغونې يوناني ژبې د « ἀστήρ» لفظ نه اخستل شوی دی چې معنا يې ده ستوری يا سياره. د نولسمې پېړۍ د دويمې نيمايي په لومړيو کې، د « asteroidکوچنۍ سياره» او « planetسياره» اصطلاحات (چې د تل لپاره کوچنۍ نه وي) بيا هم د يو بل پر ځای کارېدل. د کشف کېدو زماني جدول * تر ۱۸۴۹ز کال پورې لس دانې کشف شوې وې. ** سيرسو ۱۸۰۱ ** پالاس-۱۸۰۲ ** جونو – ۱۸۰۴ ** ويسټا – ۱۸۰۷ ** اسټريا – ۱۸۴۵ ** په ۱۸۴۶ز کال کې، نيپټون سياره کشف شوه. ** هبه – جولای ۱۸۴۷ ** اريس – اګست ۱۸۴۷ ** فلورا – اکتوبر ۱۸۴۷ ** ميتيس – ۲۵ اپريل ۱۸۴۸ ** هايجيا – ۱۲ اپريل ۱۸۴۹لس کوچنۍ سيارې کشف شوې وې. * تر ۱۸۶۸ز کال پورې ۱۰۰ کوچنۍ سيارې کشف شوې وې. * ۱۹۲۱ز کال پورې ۱۰۰۰ کشف شوې وې. * تر ۱۹۸۹ز کال پورې ۱۰۰۰۰  کشف شوې وې. * تر ۲۰۰۵ز کال پورې ۱۰۰۰۰۰ کشف شوې وې. * تر ۲۰۲۰ز کال پورې ۱۰۰۰۰۰۰ کشف شوې وې. === تاريخي کړنلارې === په تېرو دوو پېړيو کې د کوچنيو سیارو د کشف کړنلارو په هېښوونکي ډول پرمختګ کړی دی. د اتلسمې پېړۍ په وروستيو کلونو کې، « Baron Franz Xaver von Zach» د فلکياتو د څلور وېشتو پوهانو يوه ډله جوړه کړه، تر څو د هغې ورکې شوې سيارې لټون وکړای شي، د کومې وړاندوينه چې د «تيتوس-بوډ» د قانون په مټ له لمر نه د شا او خوا « 2.8 AU» (د ستوريز واحد مقياس) واټن کې شوې وه. تر يو بريده له دې امله هم چې په ۱۷۸۱ز کال کې د سر وليام هرشل له خوا په لرې واټن کې د اورانوس په نوم يوه سياره کشف شوه، چې وړاندوينه يې د همدې قانون په مټ شوې وه. دې موخې ته د رسېدو لپاره اړينه ده چې په لاس رسم شوي اسماني جدول، د «زوډيکل» په ډله کې د ټولو ستورو لپاره چمتو شي، تر څو د تتوالي هغې درجې ته ورسېږي چې موافقه پرې شوې. له دې وروسته شپو کې، به يو ځل بیا د اسمان جدول جوړ کړای شي او هيله شته چې يو خوځېدونکی جسم به ولیدل شي. د اټکل شوې ورکې سيارې خوځښت، په يو ساعت کې شا اوخوا دېرش ثانيې قوس دی، چې په اسانۍ سره يې کتونکي له نورو بېلولای شي.<ref name=":0">{{cite book|last1=McCall|first1=Gerald J.H.|last2=Bowden|first2=A.J.|last3=Howarth|first3=Richard J.|date=2006|title=The History of Meteoritics and Key Meteorite Collections: Fireballs, Falls and Finds|publisher=Geological Society of London|isbn=978-1-86239-194-9|url=https://books.google.com/books?id=7SvtVoa1W-cC&pg=PA46|via=Google Books|language=en}}</ref> لومړی جسم «سرسس» د دې ډلې د يوه غړي له خوا کشف نه شو، بلکې په ناڅاپي ډول په ۱۸۰۱ز کال کې په سيسلي کې د «پالرمو» د څارنځای د رئيس جوزپه پياتزي له خوا کشف شوی و. هغه د ثور په برج کې ستوري ته ورته يو جسم کشف کړ او څو پرله پسې شپې يې د دې جسم د بې ځايه کېدو بهير وڅاره. د همدې کال په وروستيو کې، کارل فردريش ګاوس همدا مشاهدات وکارول، تر څو د دې ناڅرګنده جسم د مدار محاسبه وکړي، کوم چې د مريخ او مشتري سيارو تر منځ موندل شوی و. پياتزي ورته د سيريس په وياړ نوم ورکړ، سيريس د رومايانو د کرنې «خدای» و. درې نورې کوچنۍ سيارې (2 Pallas, 3 Juno, and 4 Vesta) په راتلونکو څو کلونو کې کشف شوې، چې ويستا په ۱۸۰۷ز کال کې کشف شوه. د اتو کلونو اوږدو بې ګټې څېړنو نه وروسته، د فلکياتو پوهانو داسې وانګېرله چې، نورې نه شته او لټون ته يې د پای ټکی کېښود.<ref>{{cite web|last=Friedman|first=Lou|title=Vermin of the Sky|website=The Planetary Society|url=http://www.planetary.org/blogs/guest-blogs/lou-friedman/20130219-vermin-of-the-sky.html}}</ref><ref>{{cite magazine|last=Hale|first=George E.|author-link=George Ellery Hale|series=Address at the semi-centennial of the Dearborn Observatory|title=Some Reflections on the Progress of Astrophysics|magazine=Popular Astronomy|date=1916|volume=24|pages=550–558 [555]|bibcode=1916PA.....24..550H|bibcode-access=free}}</ref><ref>{{cite journal|last=Seares|first=Frederick H.|title=Address of the Retiring President of the Society in Awarding the Bruce Medal to Professor Max Wolf|journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific|year=1930|volume=42|issue=245|pages=5–22 [10]|bibcode=1930PASP...42....5S|bibcode-access=free|doi=10.1086/123986|doi-access=free}}</ref> == سرچینې == {{reflist|25em|refs=<ref name=AIAA_NEO_feasibility> {{cite report |author1=Rob R. Landis |author2=David J. Korsmeyer |author3=Paul A. Abell |author4=Daniel R. Adamo |title=A piloted Orion flight to a near-Earth object: A feasibility study |website=[[American Institute of Aeronautics and Astronautics]] |url=http://ti.arc.nasa.gov/m/project/neo/pdf/NEO_feasibility.pdf }}{{full citation needed|date=July 2020|reason=no date, page #}}</ref> <ref name="AP-20140619">{{cite news |last=Borenstein |first=Seth |date=19 June 2014 |title=Rock that whizzed by Earth may be grabbed by NASA |agency=AP News |website=Excite.com |url=http://apnews.excite.com/article/20140619/us-sci-nasa-asteroid-4e7bba0551.html |access-date=20 June 2014 |archive-date=21 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140621060059/http://apnews.excite.com/article/20140619/us-sci-nasa-asteroid-4e7bba0551.html |url-status=dead }}</ref> <ref name="ARX-20060816"> {{cite journal |last=Soter |first=Steven |title=What is a Planet? |date=16 August 2006 |url=https://arxiv.org/ftp/astro-ph/papers/0608/0608359.pdf |access-date=25 December 2017 }}</ref> <ref name="ARX-20160523"> {{cite journal |last=Myhrvold |first=Nathan |date=23 May 2016 |title=Asteroid thermal modeling in the presence of reflected sunlight with an application to WISE/NEOWISE observational data |journal=Icarus |volume=303 |pages=91–113 |arxiv=1605.06490 |doi=10.1016/j.icarus.2017.12.024 |bibcode=2018Icar..303...91M |s2cid=118511665 }}</ref> <ref name=AstFams-Icarus-1995> {{cite journal | first1=V. |last1=Zappalà |first2=Ph. |last2=Bendjoya | first3=A. |last3=Cellino |first4=P. |last4=Farinella | first5=C. |last5=Froeschlé | year=1995 | title=Asteroid families: Search of a 12,487&nbsp;asteroid sample using two different clustering techniques | journal=Icarus |volume=116 | issue=2 | pages=291–314 | bibcode=1995Icar..116..291Z | doi=10.1006/icar.1995.1127 }}</ref> <ref name=AstJ-2002-v123-p549> {{cite journal |author1=Parker, J.W. |author2=Stern, S.A. |author3=Thomas, P.C. |author4=Festou, M.C. |author5=Merline, W.J. |author6=Young, E.F. |author7=Binzel, R.P. |author8=Lebofsky, L.A. | year=2002 | title=Analysis of the First Disk-resolved Images of Ceres from Ultraviolet Observations with the Hubble Space Telescope | journal=The Astronomical Journal | volume=123 | issue=1 | pages=549–557 | doi=10.1086/338093 |doi-access=free | bibcode=2002AJ....123..549P |bibcode-access=free | arxiv=astro-ph/0110258 }}</ref> <ref name=Atkinson-2009> {{cite web |last=Atkinson |first=Nancy |date=8 October 2009 |title=More water out there, ice found on an asteroid |website=International Space Fellowship |url=http://spacefellowship.com/2009/10/08/more-water-out-there-ice-found-on-an-asteroid/ |access-date=11 October 2009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20091011051040/http://spacefellowship.com/2009/10/08/more-water-out-there-ice-found-on-an-asteroid/ |archive-date=11 October 2009 }}</ref> <!-- Not in use <ref name="Baer2011"> {{cite web |editor-first=Jim |editor-last=Baer |date=2010-12-12 |title=Recent asteroid mass determinations |url=http://home.earthlink.net/~jimbaer1/astmass.txt |access-date=2 September 2011 }}</ref> Not in use--> <ref name=Boyle2015Mar06> {{cite news |author=Boyle, Alan |date=6 March 2015 |title=Dawn spacecraft slips quietly into orbit around dwarf planet Ceres |publisher=NBC Universal Media, LLC |website=NBCNews.com |url=http://www.nbcnews.com/.../dawn-spacecraft-slips-quietly-orbit-around-dwarf-planet-ceres-n318371 |access-date=11 March 2015 }}</ref> <ref name=Bus-2002> {{cite journal |last=Bus |first=S.J. |year=2002 |title=Phase&nbsp;II of the Small Main-belt Asteroid Spectroscopy Survey: A feature-based taxonomy |journal=Icarus |volume=158 |issue=1 |page=146 |s2cid=4880578 |doi=10.1006/icar.2002.6856 |bibcode=2002Icar..158..146B }}</ref> <ref name="Callahan"> {{cite journal |last1=Callahan |first1=M.P. |last2=Smith |first2=K.E. |last3=Cleaves |first3=H.J. |last4=Ruzica |first4=J. |last5=Stern |first5=J.C. |last6=Glavin |first6=D.P. |last7=House |first7=C.H. |last8=Dworkin |first8=J.P. |date=11 August 2011 |title=Carbonaceous meteorites contain a wide range of extraterrestrial nucleobases |journal=[[PNAS]] |volume=108 |issue=34 |pages=13995–13998 |doi=10.1073/pnas.1106493108 |doi-access=free |pmid=21836052 |pmc=3161613 |bibcode=2011PNAS..10813995C }}</ref> <ref name=Caltech-what-diff> {{cite web |title=What is the difference between an asteroid and a comet? |website=Cool Cosmos |publisher=California Institute of Technology |place=Pasadena, CA |department=Infrared Processing and Analysis Center |url=http://coolcosmos.ipac.caltech.edu/ask/181-What-is-the-difference-between-an-asteroid-and-a-comet- |access-date=13 August 2016 }}</ref> <ref name="Campins2010"> {{cite journal |author1=Campins, H. |author2=Hargrove, K |author3=Pinilla-Alonso, N. |author4=Howell, E.S. |author5=Kelley, M.S. |author6=Licandro, J. |author7=Mothé-Diniz, T. |author8=Fernández, Y. |author9=Ziffer, J. |display-authors=6 |year=2010 |title=Water ice and organics on the surface of the asteroid 24 Themis |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2010-04-29_464_7293/page/1320 |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=464 |issue=7293 |pages=1320–132 |doi=10.1038/nature09029 |pmid=20428164 |bibcode=2010Natur.464.1320C |s2cid=4334032 }}</ref> <ref name=CMZ-1975-Icarus> {{cite journal | last1=Chapman | first1=C.R. |author1-link=Clark R. Chapman | last2=Morrison | first2=David |author2-link=David Morrison (astrophysicist) | last3=Zellner | first3=Ben |author3-link=Ben Zellner | year=1975 | title=Surface properties of asteroids: A synthesis of polarimetry, radiometry, and spectrophotometry | url=https://archive.org/details/icarus_1975-05_25_1/page/104 | journal=Icarus | volume=25 | issue=1 | pages=104–130 | bibcode=1975Icar...25..104C | doi=10.1016/0019-1035(75)90191-8 }}</ref> <ref name=CNEOS-FAQ> {{cite web |website=CNEOS |series=Frequently Asked Questions (FAQs) |title=What are asteroids and comets? |url=http://neo.jpl.nasa.gov/faq/#ast |url-status=dead |access-date=13 September 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100909210213/http://neo.jpl.nasa.gov/faq/ |archive-date=9 September 2010 }}</ref> <ref name=Courtland-2009> {{cite magazine |first=Rachel |last=Courtland |date=30 April 2009 |title=Sun damage conceals asteroids' true ages |magazine=[[New Scientist]] |url=https://www.newscientist.com/article/dn17062-sun-damage-conceals-asteroids-true-ages.html |access-date=27 February 2013 }}</ref> <ref name=Cowen-2009> {{cite magazine | first=Ron | last=Cowen | date=8 October 2009 | title=Ice confirmed on an asteroid | magazine=Science News | url=http://www.sciencenews.org/view/generic/id/48174/title/Ice_confirmed_on_an_asteroid | access-date=9 October 2009 | archive-url= https://web.archive.org/web/20091012075224/http://www.sciencenews.org/view/generic/id/48174/title/Ice_confirmed_on_an_asteroid| archive-date= 12 October 2009 | url-status= live }}</ref> <ref name="DNA"> {{cite web |title=DNA building blocks can be made in space, NASA evidence suggests |date=9 August 2011 |website=[[ScienceDaily]] |url=https://www.sciencedaily.com/releases/2011/08/110808220659.htm |access-date=9 August 2011 }}</ref> <ref name=Encke-1854> {{cite journal | last=Encke | first= J.F. |author-link=Johann Franz Encke | date= 1854 | title=Beobachtung der Bellona, nebst Nachrichten über die Bilker Sternwarte | journal= Astronomische Nachrichten | volume= 38 | issue=9 | page=143 | doi=10.1002/asna.18540380907 |doi-access=free | bibcode = 1854AN.....38..143. |bibcode-access=free }}</ref> <ref name="GIZ-20180621"> {{cite news |last=Mandelbaum |first=Ryan F. |date=21 June 2018 |title=America isn't ready to handle a catastrophic asteroid impact, new report warns |website=[[Gizmodo]] |url=https://gizmodo.com/america-isnt-ready-to-handle-a-catastrophic-asteroid-im-1827014709 |access-date=22 June 2018 }}</ref> <ref name=Gould-1852> {{cite journal |last=Gould |first=B.A. |author-link=Benjamin Apthorp Gould |date=1852 |title=On the symbolic notation of the asteroids |journal=Astronomical Journal |volume=2 |page=80 |doi=10.1086/100212 |doi-access=free |bibcode=1852AJ......2...80G |bibcode-access=free }}</ref> <ref name="hilton"> {{cite web |first=James L. |last=Hilton |author-link=James L. Hilton |date=17 September 2001 |title=When did the asteroids become minor planets? |url=http://aa.usno.navy.mil/faq/docs/minorplanets.php |access-date=26 March 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071106124911/http://aa.usno.navy.mil/faq/docs/minorplanets.php |archive-date=2007-11-06 }}</ref> <ref name=Hilton-2011-a> {{cite web |first=James L. |last=Hilton |author-link=James L. Hilton |title=When did the asteroids become minor planets? |publisher=Naval Meteorology and Oceanography Command |department=U.S. Naval Observatory |place=Washington, DC |url=http://www.usno.navy.mil/USNO/astronomical-applications/astronomical-information-center/minor-planets |access-date=6 November 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120406222551/http://www.usno.navy.mil/USNO/astronomical-applications/astronomical-information-center/minor-planets/ |archive-date=6 April 2012 |df=dmy-all }}</ref> <ref name=Hubble-Vespa-1995-04-19> {{cite press release |title=Asteroid or mini-planet? Hubble maps the ancient surface of Vesta |series=News Center / Release Images |date=19 April 1995 |publisher=Space Telescope Science Institute |website=HubbleSite |url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/1995/20/image/ |access-date=27 January 2015 }}</ref> <ref name=IAU-2006>{{cite press release |title=The final IAU resolution on the definition of "planet" ready for voting |date=24 August 2006 |publisher=International Astronomical Union |url=http://www.iau.org/news/pressreleases/detail/iau0602/ |access-date=2 March 2007 |archive-date=27 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170227151601/https://www.iau.org/news/pressreleases/detail/iau0602/ |url-status=dead }}</ref> <ref name=Icarus-1983-v56-p398> {{cite journal |author1=Larson, H.P. |author2=Feierberg, M.A. |author3=Lebofsky, L.A. |name-list-style=amp |date=1983 |title=The composition of asteroid 2&nbsp;Pallas and its relation to primitive meteorites |url=https://archive.org/details/icarus_1983-12_56_3/page/398 |journal=Icarus |volume=56 |issue=3 |page=398 |bibcode=1983Icar...56..398L |doi=10.1016/0019-1035(83)90161-6 }}</ref> <ref name=Icarus-2002-156-p202>{{cite journal |author1=Barucci, M.A. |display-authors=etal |year=2002 |title=10&nbsp;Hygiea: ISO Infrared Observations |journal=Icarus |volume=156 |issue=1 |pages=202–210 |bibcode=2002Icar..156..202B |doi=10.1006/icar.2001.6775 |url=http://www.lesia.obspm.fr/~crovisier/biblio/preprint/bar02_icarus.pdf |url-status=dead |access-date=21 October 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071128200223/http://www.lesia.obspm.fr/~crovisier/biblio/preprint/bar02_icarus.pdf |archive-date=28 November 2007 |archivedate=28 November 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071128200223/http://www.lesia.obspm.fr/~crovisier/biblio/preprint/bar02_icarus.pdf }}</ref> <ref name=Icarus-2007-v191-p616>{{cite journal |first1 = A.R. |last1 = Conrad |first2 = C. |last2 = Dumas |first3 = W.J. |last3 = Merline |first4 = J.D. |last4 = Drummonf |first5 = R.D. |last5 = Campbell |first6 = R.W. |last6 = Goodrich |first7 = D. |last7 = Le Mignant |first8 = F.H. |last8 = Chaffee |first9 = T. |last9 = Fusco |first10 = S.H. |last10 = Kwok |first11 = R.I. |last11 = Knight |display-authors = 6 |year = 2007 |title = Direct measurement of the size, shape, and pole of 511&nbsp;Davida with Keck AO in a single night |journal = Icarus |volume = 191 |issue = 2 |pages = 616–627 |bibcode = 2007Icar..191..616C |doi = 10.1016/j.icarus.2007.05.004 |url = http://www2.keck.hawaii.edu/inst/people/conrad/research/pub/d511.pdf |archive-url = https://web.archive.org/web/20070811073647/http://www2.keck.hawaii.edu/inst/people/conrad/research/pub/d511.pdf |archive-date = 11 August 2007 |access-date = 13 February 2022 |archivedate = 11 August 2007 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070811073647/http://www2.keck.hawaii.edu/inst/people/conrad/research/pub/d511.pdf }}</ref> <ref name=Icarus-2011-02-p1022> {{cite journal |first1=P. |last1=Descamps |first2=F. |last2=Marchis |first3=J. |last3=Berthier |first4=J.P. |last4=Emery |first5=G. |last5=Duchêne |first6=I. |last6=de&nbsp;Pater |first7=M.H. |last7=Wong |first8=L. |last8=Lim |first9=H.B. |last9=Hammel |first10=F. |last10=Vachier |first11=P. |last11=Wiggins |first12=J.-P. |last12=Teng-Chuen-Yu |first13=A. |last13=Peyrot |first14=J. |last14=Pollock |first15=M. |last15=Assafin |first16=R. |last16=Vieira-Martinsa |first17=J.I.B. |last17=Camargoi |first18=F. |last18=Braga-Ribas |first19=B. |last19=Macomberk |display-authors=6 |date=February 2011 |title=Triplicity and physical characteristics of asteroid (216)&nbsp;Kleopatra |journal=Icarus |volume=211 |issue=2 |pages=1022–1033 |arxiv=1011.5263 |bibcode=2011Icar..211.1022D |doi=10.1016/j.icarus.2010.11.016 |s2cid=119286272 }}</ref> <ref name="ICARUS-220180522"> {{cite journal |last=Myhrvold |first=Nathan |author-link=Nathan Myhrvold |title=An empirical examination of WISE/NEOWISE asteroid analysis and results |date=22 May 2018 |journal=[[Icarus (journal)|Icarus]] |volume=314 |pages=64–97 |doi=10.1016/j.icarus.2018.05.004 |doi-access=free |bibcode=2018Icar..314...64M }}</ref> <ref name="ICARUS-20180522"> {{cite journal |last=Myhrvold |first=Nathan |author-link=Nathan Myhrvold |date=22 May 2018 |title=An empirical examination of WISE/NEOWISE asteroid analysis and results |journal=[[Icarus (journal)|Icarus]] |volume=314 |pages=64–97 |doi=10.1016/j.icarus.2018.05.004 |doi-access=free |bibcode=2018Icar..314...64M }}</ref> <ref name="JewittEtal2004"> {{cite book |last1=Jewitt |first1=David C. |last2=Sheppard |first2=Scott |last3=Porco |first3=Carolyn |year=2004 |chapter=Jupiter's outer satellites and Trojans |chapter-url=http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/pub/Sheppard04JupChapter.pdf |editor1=Bagenal, Fran |editor2=Dowling, Timothy E. |editor3=McKinnon, William B. |title=Jupiter: The Planet, Satellites and Magnetosphere |publisher=Cambridge University Press }}</ref> <ref name=JPL-Asteroids> {{cite web |title=Asteroids |publisher=NASA |department=Jet Propulsion Laboratory |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?asteroids |access-date=13 September 2010 }}</ref> <ref name="KüppersO'Rourke2014"> {{cite journal |last1=Küppers |first1=Michael |last2=O'Rourke |first2=Laurence |last3=Bockelée-Morvan |first3=Dominique |last4=Zakharov |first4=Vladimir |last5=Lee |first5=Seungwon |last6=von Allmen |first6=Paul |last7=Carry |first7=Benoît |last8=Teyssier |first8=David |last9=Marston |first9=Anthony |last10=Müller |first10=Thomas |last11=Crovisier |first11=Jacques |last12=Barucci |first12=M. Antonietta |last13=Moreno |first13=Raphael |display-authors=6 |date=2014 |title=Localized sources of water vapour on the dwarf planet (1) Ceres |journal=Nature |volume=505 |issue=7484 |pages=525–527 |doi=10.1038/nature12918 |bibcode=2014Natur.505..525K |pmid=24451541 |s2cid=4448395 }}</ref> <ref name=Luther-1855-p107> {{cite journal | last=Luther | first=R. | date=1855 | title=Schreiben des Herrn Dr. R. Luther, Directors der Sternwarte zu Bilk, an den Herausgeber | journal=Astronomische Nachrichten | volume=42 | issue=7 | page=107 | doi=10.1002/asna.18550420705 | doi-access=free | bibcode=1855AN.....42..107L | bibcode-access=free }}</ref> <ref name=Luther-1855-p373> {{cite journal | last=Luther | first=R. | year=1855 | title=Name und Zeichen des von Herrn R. Luther zu Bilk am 19.&nbsp;April entdeckten Planeten | journal=Astronomische Nachrichten | volume=40 | issue=24 | page=373 | doi=10.1002/asna.18550402405 | doi-access=free | bibcode=1855AN.....40Q.373L | bibcode-access=free }}</ref> <ref name=Mack-CNET> {{cite web |last=Mack |first=Eric |title=Newly spotted wet asteroids point to far-flung Earth-like planets |website=CNET |url=http://news.cnet.com/8301-17938_105-57607077-1/newly-spotted-wet-asteroids-point-to-far-flung-earth-like-planets/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131028145725/http://news.cnet.com/8301-17938_105-57607077-1/newly-spotted-wet-asteroids-point-to-far-flung-earth-like-planets/ |archivedate=2013-10-28 |access-date=2022-02-13 |url-status=dead }}</ref> <ref name=McSween-1999> {{cite book |first=Harry Y., Jr. |last=McSween |year=1999 |title=Meteorites and their Parent Planets |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-521-58751-8 |edition=2nd }}</ref> <ref name=MPCcount> {{cite web |title=Latest Published Data |publisher=International Astronomical Union |department=Minor Planet Center |url=http://minorplanetcenter.net/mpc/summary |access-date=11 March 2020 }}</ref> <ref name="NASA-20140122"> {{cite press release |last=Harrington |first=J.D. |date=22 January 2014 |title=Herschel Telescope Detects Water on Dwarf Planet |id=Release 14-021 |publisher=NASA |url=http://www.nasa.gov/press/2014/january/herschel-telescope-detects-water-on-dwarf-planet |access-date=22 January 2014 }}</ref> <ref name="NASA-20160525"> {{cite report |title=NASA Response to Recent Paper on NEOWISE Asteroid Size Results |url=https://www.nasa.gov/feature/nasa-response-to-recent-paper-on-neowise-asteroid-size-results |date=25 May 2016 |publisher=NASA |department=NASA Administrator |access-date=29 May 2016 }}</ref> <ref name="NASA-20191118"> {{cite press release |last1=Steigerwald |first1=Bill |last2=Jones |first2=Nancy |last3=Furukawa |first3=Yoshihiro |date=18 November 2019 |publisher=[[NASA]] |title=First detection of sugars in meteorites gives clues to origin of life |url=https://www.nasa.gov/press-release/goddard/2019/sugars-in-meteorites |access-date=18 November 2019 }}</ref> <ref name=NatAstr-2019-10-28> {{cite journal |last1=Vernazza |first1=P. |last2=Jorda |first2=L. |last3=Ševeček |first3=P. |last4=Brož |first4=M. |last5=Viikinkoski |first5=M. |last6=Hanuš |first6=J. |display-authors=etal |date=2019-10-28 |title=A basin-free spherical shape as an outcome of a giant impact on asteroid Hygiea, Supplementary Information |journal=Nature Astronomy |doi=10.1038/s41550-019-0915-8 |hdl=10045/103308 |s2cid=209938346 |url=https://static-content.springer.com/esm/art%3A10.1038%2Fs41550-019-0915-8/MediaObjects/41550_2019_915_MOESM1_ESM.pdf |access-date=2019-10-30 |hdl-access=free}}</ref> <!-- Not in use <ref name=NewSci2019Jun18> {{cite magazine |title=OSIRIS-REx spacecraft captures closest ever image of asteroid&nbsp;Bennu |date = 18 June 2019 |magazine = New Scientist |url = https://www.newscientist.com/article/2206906-osiris-rex-spacecraft-captures-closest-ever-image-of-asteroid-bennu/ |access-date = 8 September 2019 }}</ref> Not in use--> <ref name="NYT-20160523"> {{cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=23 May 2016 |title=How big are those killer asteroids? A critic says NASA doesn't know |newspaper=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2016/05/24/science/asteroids-nathan-myhrvold-nasa.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220101/https://www.nytimes.com/2016/05/24/science/asteroids-nathan-myhrvold-nasa.html |archive-date=2022-01-01 |url-access=limited |access-date=24 May 2016 }}{{cbignore}}</ref> <ref name="NYT-20180614c"> {{cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=14 June 2018 |title=Asteroids and adversaries: Challenging what NASA knows about space rocks |newspaper=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2018/06/14/science/asteroids-nasa-nathan-myhrvold.html#permid=27500228:27506217 |access-date=22 June 2018 }}</ref> <ref name=Northon2017Jan4> {{cite press release |first=Karen |last=Northon |date=4 January 2017 |title=NASA Selects Two Missions to Explore the Early Solar System |publisher=NASA |url=https://www.nasa.gov/press-release/nasa-selects-two-missions-to-explore-the-early-solar-system }}</ref> <ref name=OpenUNamingAstrds> {{cite web |title=The Naming of Asteroids |url=http://www.open.edu/openlearn/science-maths-technology/science/physics-and-astronomy/astronomy/the-naming-asteroids |website=Open Learn |publisher=The Open University |place=London, UK |access-date=14 August 2016 }}</ref> <ref name=OrbitSimltr> {{cite web |title=Ceres the Planet |website=orbitsimulator.com |url=http://www.orbitsimulator.com/gravity/articles/ceres.html |url-status=dead |access-date=20 October 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011154140/http://orbitsimulator.com/gravity/articles/ceres.html |archive-date=11 October 2007 }}</ref> <ref name="Pitjeva05">{{cite journal |last=Pitjeva |first=E.V. |author-link=Elena V. Pitjeva |year=2005 |title=High-Precision Ephemerides of Planets{{Snd}} EPM and Determination of Some Astronomical Constants |journal=Solar System Research |volume=39 |issue=3 |page=184 |doi=10.1007/s11208-005-0033-2 |bibcode=2005SoSyR..39..176P |s2cid=120467483 |url=http://iau-comm4.jpl.nasa.gov/EPM2004.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140703074335/http://iau-comm4.jpl.nasa.gov/EPM2004.pdf |archive-date=3 July 2014 |access-date=13 February 2022 |archivedate=7 September 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120907164956/http://iau-comm4.jpl.nasa.gov/EPM2004.pdf }}</ref> <ref name="planetary"> {{cite web |title=Asteroid 1&nbsp;Ceres |publisher=The Planetary Society |url=http://www.planetary.org/explore/topics/asteroids_and_comets/ceres.html |url-status=live |access-date=20 October 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929092440/http://planetary.org/explore/topics/asteroids_and_comets/ceres.html |archive-date=29 September 2007 }}</ref> <ref name=PlanSocNameGuides>{{cite web |title=Asteroid naming guidelines |publisher=The Planetary Society |url=http://www.planetary.org/get-involved/contests/osirisrex/guidelines.html |access-date=14 August 2016 }}</ref> <ref name="PNAS-20191118"> {{cite journal |author1=Furukawa, Yoshihiro |display-authors=etal |date=18 November 2019 |title=Extraterrestrial ribose and other sugars in primitive meteorites |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America]] |volume=116 |issue=49 |pages=24440–24445 |doi=10.1073/pnas.1907169116 |bibcode=2019PNAS..11624440F |pmid=31740594 |pmc=6900709 |doi-access=free }}</ref> <ref name=Reuell-2019> {{cite news |last=Reuell |first=Peter |date=2019-07-08 |title=Harvard study suggests asteroids might play key role in spreading life |newspaper=Harvard Gazette |language=en-US |url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2019/07/harvard-study-suggests-asteroids-might-play-key-role-in-spreading-life/ |access-date=2019-09-26 }}</ref> <ref name=RivkinEmery2010> {{Cite journal |last1=Rivkin |first1=Andrew S. |last2=Emery |first2=Joshua P. |year=2010 |title=Detection of ice and organics on an asteroidal surface |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2010-04-29_464_7293/page/1322 |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=464 |issue=7293 |pages=1322–1323 |doi=10.1038/nature09028 |pmid=20428165 |bibcode=2010Natur.464.1322R |s2cid=4368093 }}</ref> <ref name=Rossi-2004>{{cite web |last=Rossi |first=Alessandro |date=20 May 2004 |title=The mysteries of the asteroid rotation day |publisher=The Spaceguard Foundation |url=http://spaceguard.iasf-roma.inaf.it/tumblingstone/issues/current/eng/ast-day.htm |access-date=9 April 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060512060350/http://spaceguard.iasf-roma.inaf.it/tumblingstone/issues/current/eng/ast-day.htm |archive-date=12 May 2006 }}</ref> <ref name=Rubin2010> {{cite journal |last1=Rubin |first1=Alan E. |last2=Grossman |first2=Jeffrey N. |date=January 2010 |title=Meteorite and meteoroid: New comprehensive definitions |journal=Meteoritics and Planetary Science |volume=45 |issue=1 |pages=114–122 |bibcode=2010M&PS...45..114R |doi=10.1111/j.1945-5100.2009.01009.x |doi-access=free }}</ref> <ref name="SA-20160527"> {{cite magazine |last=Billings |first=Lee |date=27 May 2016 |title=For asteroid-hunting astronomers, Nathan Myhrvold says the sky '''is''' falling |magazine=[[Scientific American]] |url=http://www.scientificamerican.com/article/for-asteroid-hunting-astronomers-nathan-myhrvold-says-the-sky-is-falling1/ |access-date=28 May 2016 }}</ref> <ref name=SPACE-2001-12-19> {{cite web |title=Life is sweet: Sugar-packing asteroids may have seeded life on Earth |date=19 December 2001 |website=SPACE.com |url=http://www.space.com/scienceastronomy/planetearth/meteor_sugar_011219.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20020124092631/http://www.space.com/scienceastronomy/planetearth/meteor_sugar_011219.html |archive-date=24 January 2002 }}</ref> <ref name=SPACE-2004-02-04> {{cite web |first=Robert Roy |last=Britt |date=4 February 2005 |title=Closest flyby of large asteroid to be naked-eye visible |website=SPACE.com |url=http://www.space.com/spacewatch/050204_2004_mn4.html }}</ref> <ref name="Steigerwald">{{cite press release |last=Steigerwald |first=John |date=8 August 2011 |title=NASA researchers: DNA building blocks can be made in space |publisher=NASA |url=http://www.nasa.gov/topics/solarsystem/features/dna-meteorites.html |access-date=10 August 2011 |تاريخ الأرشيف=23 June 2015 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150623004556/http://www.nasa.gov/topics/solarsystem/features/dna-meteorites.html |url-status=dead |خونديځ نېټه=23 June 2015 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20150623004556/http://www.nasa.gov/topics/solarsystem/features/dna-meteorites.html |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20150623004556/http://www.nasa.gov/topics/solarsystem/features/dna-meteorites.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150623004556/http://www.nasa.gov/topics/solarsystem/features/dna-meteorites.html }}</ref> <ref name=Strickland2019> {{cite web |last=Strickland |first=A. |date=2019-10-28 |title=It's an asteroid! No, it's the new smallest dwarf planet in our solar system |website=CNN |url=https://www.cnn.com/2019/10/28/world/hygiea-smallest-dwarf-planet-intl-scli-trnd-scn/index.html |access-date=2019-10-28 }}</ref> <ref name=Tholen-1989> {{cite conference | last=Tholen | first=D.J. |author-link=David J. Tholen | year=1989 | title=Asteroid taxonomic classifications | book-title=Asteroids II; Proceedings of the Conference | pages=1139–1150 | publisher=University of Arizona Press | bibcode=1989aste.conf.1139T }}</ref> <ref name="Torppa1996"> {{cite journal |first1=J. |last1=Torppa |first2=M. |last2=Kaasalainen |first3=T. |last3=Michałowski |first4=T. |last4=Kwiatkowski |first5=A. |last5=Kryszczyńska |first6=P. |last6=Denchev |first7=R. |last7=Kowalski | year=1996 | title=Shapes and rotational properties of thirty asteroids from photometric data | journal=Icarus | volume=164 | issue=2 | pages=346–383 | bibcode=2003Icar..164..346T | doi=10.1016/S0019-1035(03)00146-5 }}</ref> <ref name=UHi2005-05-19> {{cite press release |date=19 May 2005 |title=University of Hawaii astronomer and colleagues find evidence that asteroids change color as they age |publisher=University of Hawaii |department=Institute for Astronomy |url=http://www.ifa.hawaii.edu/info/press-releases/Jedicke_asteroids5-17-04.html |access-date=27 February 2013 }}</ref> <ref name="Universe Today"> {{cite web |last=Atkinson |first=Nancy |date=2 June 2015 |title=What is the difference between asteroids and meteorites? |url=http://www.universetoday.com/36398/what-is-the-difference-between-asteroids-and-meteorites/ |website=Universe Today |access-date=13 August 2016 }}</ref> <ref name=Wall2013Sep30> {{cite web |first=Mike |last=Wall |date=30 September 2013 |title=NASA may slam captured asteroid into Moon (eventually) |website=SPACE.com |url=http://www.space.com/22993-nasa-slam-captured-asteroid-moon.html }}</ref> <ref name="WH-20180621"> {{cite report |title=National Near-Earth Object Preparedness Strategy Action Plan |date=21 June 2018 |url=https://trumpwhitehouse.archives.gov/wp-content/uploads/2018/06/National-Near-Earth-Object-Preparedness-Strategy-and-Action-Plan-23-pages-1MB.pdf |via=[[NARA|National Archives]] |work=[[whitehouse.gov]] |access-date=22 June 2018 }}</ref>}} hvje5fcatw54mtyfu9e1xl2ke5oa4ey 0 60233 370271 366528 2026-11-04T20:57:00Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370271 wikitext text/x-wiki د روښاندو غورځنګ (په انګلیسي: Brights movement) یو ټولنیز غورځنګ دی چې اړوند غړي یې ځانونه «روښاندي» ګڼي او د فلسفي طبیعت‌پالنې نړۍلید لري. ډېري روښاندي پر دې باور دي چې عامه پالیسي‌ګانې دې د ساینس پر بنسټ (د پوهې هغه ټولګه چې د علمي مېتود په کارولو سره ترلاسه او ازمایل کېږي) وي. روښاندي ګواکې د ماورای طبیعي اصولو پر بنسټ د عامه پالیسي‌ګانو عملي کولو سره مخالف دي.نو له‌دې امله، کېدای شي هغوی د د سیکولرپالو په توګه وپېژندل شي.\ == نومونپوهنه == د روښاندو غورځنګ لاندې نومونپوهنه په پام کې نیولې ده:<ref>{{cite web|url=http://www.the-brights.net|title=The Brights' Net - Who are The Brights?|publisher=The Brights' Net|access-date=14 November 2018}}</ref> * لوی یا supre (نوم): هغه وګړی دی چې په نړۍلید کې یې ماورای طبیعي او یا روحاني سکالوګانې شامل وي؛ * روڼ/روښان یا bright (نوم): هغه وګړۍ دی چې د نړۍلید له‌پلوه، طبیعت‌پال وي (پرته له ماورای طبیعي یا روحاني سکالوګانو)؛ * روښاندی یا Bright: هغه روښان یا روڼ وګړی دی چې د Bright وېبسایټ له‌لارې یې د غورځنګ غړیتوب ترلاسه کړی وي. == تاریخ == پاول ګایسرت، چې د Bright (روښاندی) ګړنه یې رامنځ‌ته کړې او د روښاندو غورځنګ یو بنسټ‌اېښودونکی ؤ، په شیکاګو کې د بیولوجي ښوونکی، پوهاند، متشبث او د ښوونیزو موادو لیکوال پاتې شوی دی. کله چې ګایسرت هوډ کوي په واشنګټن کې د ۲۰۰۲ ز کال د بې‌خدایه امریکاییانو په لاریون کې ګډون وکړي، نو د «بې‌خدایه» ټاپې لګول یې نه‌خوښېدل او داسې یې ګومان کاوه چې دغه ټاپه له هغو وګړو څخه سړی پردی کوي چې «بې‌خدایه» او «شیطان» ګړنې سره مترادفې ګڼي. هغه د یوې نوې ګړنې په لټه کې ؤ، داسې یوه مناسبه او غوره ګړنه چې ګواکې په ښه توګه ومنل شي او د هغو کسانو د تصور کچه لوړه کړي چې پر ماورای طبیعي ښکارندو باندې باور نه‌لري. ګایسرت ګڼ‌شمېر مفکورې راغونډې او په اړه یې فکر وکړ، څو اوونۍ وروسته یې د «Bright – روښاندی» ګړنه وټاکله. وروسته خپلې مېرمن ته ورځي او وایي: «ګړنه مې وټاکله، او دا ډېره غټه شي!».<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=9kzYGLAFV8k|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211212/9kzYGLAFV8k|archive-date=2021-12-12|url-status=live|title=A Glimpse Inside: The Brights' Network - Describing the Brights' Net (Paul Geisert)|author=The Brights' Net|publisher=YouTube|date=8 August 2012|access-date=14 November 2018}}{{cbignore}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.the-brights.net/people/enthusiastic/index3.html|title=The Brights' Net - Enthusiastic Brights (Page 3)|publisher=The Brights' Net|access-date=14 November 2018}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.csindy.com/coloradosprings/the-bright-side/Content?oid=1808508/|title=The Bright side|last=Leibrock|first=Rachel|work=[[Colorado Springs Independent]]|date=12 August 2010|access-date=14 November 2018}}{{Dead link|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Religion Be Damned">{{cite news|url=https://www.wired.com/2003/10/religion-be-damned/|title=Religion Be Damned|newspaper=[[Wired (magazine)|Wired]]|publisher=[[Condé Nast]]|date=1 October 2003|access-date=14 November 2018}}</ref><ref name="Religion Be Damned2">{{cite news|url=https://www.wired.com/2003/10/religion-be-damned/|title=Religion Be Damned|newspaper=[[Wired (magazine)|Wired]]|publisher=[[Condé Nast]]|date=1 October 2003|access-date=14 November 2018}}</ref> د دغې ګړنې په ټاکلو کې یې مېرمن، مېنګا فوترېل هم ونډه درلوده. فوترېل او ګایسرت د بنسټ د مشرتابه پلاوي په توګه پاتې شوي دي.<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211212/1dflwh-_CGY Ghostarchive]{{cbignore}} and the [https://web.archive.org/web/20200309153422/https://www.youtube.com/watch?v=1dflwh-_CGY&gl=US&hl=en Wayback Machine]{{cbignore}}: {{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=1dflwh-_CGY|title=A Civic Umbrella for a Wide-Ranging Diversity: The Brights and Tradition|author=The Brights' Net|publisher=YouTube|date=8 August 2012|access-date=14 November 2018}}{{cbignore}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.the-brights.net/vision/faq.html#12|title=Who directs The-Brights.Net?|publisher=The Brights' Net|access-date=14 November 2018}}</ref> د دغې ګړنې له ټاکلو څخه وروسته یې پرېکړه وکړه ترڅو له خپلو ملګرو سره یې شریکه کړي او د آتیستانو په نړیوالې ټلواله کې د فلوریدا ایالت په تمپا ښار کې خپله مفکوره څرګنده کړي. هغو د ټلوالې له تنظیموونکو سره اړیکه نیسي او د خپلې مفکورې د وړاندې کولو اجازه اخلي.<ref name="Religion Be Damned2" /> ګایسرت او فوترېل خپل وړاندیز د ۲۰۰۳ ز کال په پسرلي کې د آتیستانو د یوې غونډې له‌لارې، چې ریچارډ داوکېنز هم ګډون درلود، په فلوریدا ایالت کې وړاندې کړ. هغو د ۲۰۰۳ کال د جون پر ۴ نېټه د Brights’ Net وېبسایټ پرانېسته. نوموړي غورځنګ لپاره لومړنۍ خبرتیاوې په ګارډین او وایرد کې د ریچارډ داوکېنز او په نیویارک ټایمز کې د دانیال دینېت د لیکنو له‌لارې خپرې شوې.<ref name="The Church of the Non-Believers">{{cite news|url=https://www.wired.com/wired/archive/14.11/atheism.htmlti|title=The Church of the Non-Believers|newspaper=[[Wired (magazine)|Wired]]|publisher=[[Condé Nast]]|date=14 November 2006|access-date=14 November 2006}} {{Dead link|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Dennett Defense">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2003/07/12/opinion/the-bright-stuff.html|title=The Bright Stuff|last=Dennett|first=Daniel C.|author-link=Daniel Dennett|newspaper=[[The New York Times]]|date=12 July 2003|access-date=14 November 2018}}</ref><ref name="guardian">{{cite news|url=http://books.guardian.co.uk/review/story/0,12084,981412,00.html|title=The future looks bright|last=Dawkins|first=Richard|author-link=Richard Dawkins|newspaper=[[The Guardian]]|date=21 June 2003|access-date=14 November 2018}}</ref> د غورځنګ وده دوام مومي او د ۲۰۰۶ ز په وروستیو کې د یو لړ خپاره شویو کتابونو له‌لارې (لکه: د خدای وهم، د طلسم ماتونه، خدای لوی نه‌دی، د ایمان پای، یوه مسیحي ولس ته لیک) د نوي آتیزم په هکله د رسنیزو بحثونو په ترڅ کې ګڼ‌شمېر وګړو د غورځنګ غړیتوب ترلاسه کړ. دا غورځنګ، د پرمختګونو په ترڅ کې، داسې یوه ټاکنیزه سیمه وګرځېده چې اوس‌مهال په‌کې له ۲۰۴ بېلابېلو ولسونو او سیمو څخه ۷۸،۰۰۰ روښاندي ګډون لري.<ref name="The Church of the Non-Believers" /><ref>{{cite web|url=http://www.the-brights.net/funding/supportbrights/|title=Supporting the Brights|publisher=The Brights' Net|access-date=14 November 2018}}</ref> == روښاندي == ګڼ‌شمېر (خو نه ټول) روښاندی د آتیست، د خدای ضد، وګړپال (په ځانګړې توګه، سیکولر وګړپال)، ازاداندي، بې‌دینه، طبیعت‌پال، مادیت‌پال یا فزیکالیست، اګنوسټیک، شکمن‌وال، یا ان طبیت‌پاله پانتیست په توګه هم پېژندل کېږي. سره له‌دې، «غورځنګ له هېڅ تعریف شوي باور سره تړاو نه‌لري». د Brights’ Net وېبسایټ د څرګندونې له‌مخې، موخه یې دا ده ترڅو د «روښاند» ټول‌شموله ګړنه د «عقل اوسنۍ ټولنې» په قاموس کې شامل کړل شي.<ref name="FAQ1">{{cite web|url=http://www.the-brights.net/vision/faq.html#1|title=Bright (n.)--What is the definition?|publisher=The Brights' Net|access-date=4 November 2006}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.the-brights.net/vision/faq.html#8|title=What is the Purpose of the Brights' Net?|publisher=The Brights' Net|access-date=4 November 2006}}</ref> د دې ترڅنګ، «پراخه موخه یې د طبیعت‌پاله نړۍلید لرونکو ګڼ‌شمېر او بېلابېلو وګړو شاملېدنه ده چې په عام وګړو کې ګڼل کېږي»، نه دا چې یوازې د «عقل له ټولنې» سره تړاو ورکړل شي. نو، هغه وګړي چې خپل طبیعت‌پاله نړۍلید د «روښاند» ګړنې په کارولو سره څرګندوي، تر هغو چې خدای‌پاله نړۍلید غوره نه‌کړي، د سیکولریستي ورته کتار څخه وتلي دي. د غړیتوب لرونکو په منځ کې د روحانیونو ځیني غړي، لکه د کلیسایي فرقو وزیران او د کلیسا د تاریخ پوهاند او یو ټاکل شوی راهب، هم شتون لري.<ref>{{cite web|url=http://the-brights.net/movement/bulletin/bulletin.html?b=70|title=Theistic Brights? – Not So!|publisher=The Brights' Net|access-date=14 November 2018}}</ref> === د Brights او Supers ترمنځ توپیر === دانیال دینېت په خپل کتاب «د طلسم ماتونه: مذهب د یوې طبیعي ښکارندې په توګه» وړاندیز کوي چې که چېرې غیرطبیعت‌پال د «Bright» ګړنې مفهومونو ته پاملرنه وکړي، اړینه ده ترڅو ځان ته همداسې یوه مناسبه او غوره ګړنه رامنځ‌ته کړي، لکه «Super» (یعنې هغه وګړي چې ماورای طبیعي نړۍلید لري). هغه دغه څرګندنه د آتیستانو نړیوالې ټلوالې په اووم کنوانسیون کې وړاندې کړه. ګایسرت او فوترېل پر دې باور دي چې نوېزونه له روښانتیا پېر سره تل د خپلوۍ یوه نږدې اړیکه لري او د روښانتیا پېر په ترڅ کې د ساینس امکاناتو ته هرکلی ویل کېده او ځانګړې ازادې څېړنې لمانځل کېدلې. هغو د «Super» ګړنې کارونه د «Bright» بډنوم (متضاد) په توګه تایید کړې ده.<ref name="Dennett 2006">{{cite book|title=Breaking the Spell|url=https://archive.org/details/breakingspellrel00denn|last=Dennett|first=Daniel C.|author-link=Daniel Dennett|year=2006|location=London|publisher=Penguin|page=[https://archive.org/details/breakingspellrel00denn/page/21 21]}}</ref> == نښان == د روښاندو نښان داسې یو اسماني جِرم وړاندې کوي چې له فضا څخه لېدل شوی وي. دا چې په بهرنۍ فضا کې پورته، ښکته، ښي او کیڼ لوري شتون نه‌لري، نو د سیارو ترتیب او د ستورو رڼا او تیاره بدلون مومي. که څه هم نوموړۍ نښان د لېدونکي په انګېرنې پورې تړاو لري، خو په ټوله کې د اوښتنې لپاره راغوښتنې او د تدریجي رڼا کولو حس په معنی دی. په نښان کې لاسي ځای په ځای شوی ګونګوالی په دې معنی دی چې په سمبولیکه توګه دغه مهمه پوښتنه په ډاګه کړي: «د بشریت راتلونکی به لا روڼ وي او که لا تیاره؟». روښاندي هیله لري چې، «داسې هیله‌من یون غوره کړي، چې له امله یې تخیلونه، زموږ د ځمکې لپاره، ذهن ته یوه تدریجي زیاتېدونکې رڼا راولي — د روښانتیا ښېرازېدنه». د روښاندو د نښان د دغه هیله‌من تعبیر لنډیز د یوه شعار له‌لارې دا دی: «اوس نو روښانتیا!».<ref name="symbology">{{cite web|url=http://www.the-brights.net/vision/symbolism.html|title=Brights Symbology|publisher=The Brights Net|access-date=14 November 2018}}</ref> == د نوم لانجمن بحث == د روښاندو غورځنګ د ځینو (مذهبي او غیرمذهبي) وګړو تر نیوکې لاندې راغلی دی او د «روښاند» سرلیک ټاکلو ته یې ګوته نیولې؛ د هغو په باور، دغه نوم ښیي چې طبیعت‌پاله نړۍلید لرونکی د غیرطبیعت‌پال (لکه، فلسفي شکمنوال یا ایډیا‌لیست، ماورای طبیعي معتقد او فلسفي یا مذهبي خدای‌پال) په پرتله لا ځیرک («روښاندی») دی. د بېلګې په توګه: د شکمنوالۍ څېړنو کمېټې د «نه هومره روښاندی» تر سرلیک لاندې د کریس موني یوه لیکنه خپره کړه؛ نوموړی، که څه هم د غورځنګ مخالف نه‌دی، څرګندوي چې، «ریچارډ داوکېنز او دانیال دینېت کولای شي د ‹روښاندو› بې‌عقیدې مذهبي وګړو د بیانومونې لپاره له سره غور وکړي، ځکه چې دغه ګړنه په ناسمه معنی هم د انګېرلو وړ ده». نامتو خبریال او آتیست «کریستوفر هیچېنز» هم دغه نوم «متملقانه» وموند، چې له‌مخې یې «آتیستان په مغرورانه ډول غواړي ‹روښاندي› ونومول شي». <ref name="not so bright">{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB122730390376349015|title=Not So 'Bright'|last=D'Souza|first=Dinesh|author-link=Dinesh D'Souza|newspaper=[[The Wall Street Journal]]|publisher=[[Dow Jones & Company|Dow Jones]]|date=12 October 2003|access-date=14 November 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.csicop.org/specialarticles/show/not_too_bright/|title=Brights: Not Too 'Bright'|last=Mooney|first=Chris|author-link=Chris Mooney (journalist)|publisher=[[Committee for Skeptical Inquiry]]|date=15 October 2003|access-date=14 November 2018}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.slate.com/articles/news_and_politics/fighting_words/features/2007/god_is_not_great/religion_poisons_everything.html|title=Religion Poisons Everything (Exclusive Excerpts from Christopher Hitchens' ''God Is Not Great'')|last=Hitchens|first=Christopher|author-link=Christopher Hitchens|newspaper=[[Slate (magazine)|Slate]]|date=25 April 2007|access-date=14 November 2018}}</ref> دانیال دینېت د دغو څرګندونو په ځواب کې وایي:<ref name="Dennett 20062">{{cite book|title=Breaking the Spell|url=https://archive.org/details/breakingspellrel00denn|last=Dennett|first=Daniel C.|author-link=Daniel Dennett|year=2006|location=London|publisher=Penguin|page=[https://archive.org/details/breakingspellrel00denn/page/21 21]}}</ref><blockquote>یو منفي غبرګون هم شتون درلود چې تر ډېره پر ټاکل شوې [نه زما له‌لورې] ګړنې یې نیوکه کوله: روڼ‌اند/روښاند، داسې برېښي چې نور ړونداندي، تیاره او یا ناپوهان دي. خو دغه ګړنه، د «همجنسپال» دودیزې ګړنې په څېر، اقتباس شوې ده، او هرومرو نه‌ده چې په پورتني مفهوم وانګېرل شي. څوک چې همجنسپاله نه‌وي، اړینه نه‌ده چې خواشینی شي؛ هغه «معمولي/عادي» وګړی دی. په ورته توګه، هغوی چې روښاندي نه‌دي، دا معنی نه‌لري چې ګواکې تیاره‌اندي دي.</blockquote> == سرچینې == 2dvfx06zig6xx12271tf1fag46ewwxx 0 60845 370257 366993 2026-11-04T19:28:13Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370257 wikitext text/x-wiki '''البېډو''' د لمریزو وړانګو د تیت شوي انعکاس اندازه‌ګیري ده او له صفر څخه نیولې، چې د تور جسم اړوند دی او ټولې غوړېدلې وړانګې جذبوي، تر ۱ پورې چې د هغه جسم اړوند دی چې ټولې وړانګې منعکسوي، اندازه کېږي.<ref>{{cite web|url=http://web.cse.ohio-state.edu/~parent.1/classes/782/Lectures/03_Radiometry.pdf|format=PDF|title=Fundamentals of Rendering - Radiometry / Photometry|author1=Pharr|author2=Humphreys|website=Web.cse.ohio-state.edu|access-date=2 March 2022|archiveurl=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://web.cse.ohio-state.edu/~parent.1/classes/782/Lectures/03_Radiometry.pdf|archivedate=9 October 2022|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|url=http://curry.eas.gatech.edu/Courses/6140/ency/Chapter9/Ency_Atmos/Reflectance_Albedo_Surface.pdf|title=Reflectance and albedo, surface|encyclopedia=Encyclopedia of the Atmosphere|editor=J. R. Holton|editor2=J. A. Curry|last=Coakley|first=J. A.|publisher=Academic Press|year=2003|pages=1914–1923}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220509130611/https://curry.eas.gatech.edu/Courses/6140/ency/Chapter9/Ency_Atmos/Reflectance_Albedo_Surface.pdf |date=2022-05-09 }}</ref><ref>{{cite journal|last1=Henderson-Sellers|first1=A.|last2=Wilson|first2=M. F.|year=1983|quote=Albedo observations of the Earth's surface for climate research|jstor=37357|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London A|volume=309|issue=1508|title=The Study of the Ocean and the Land Surface from Satellites|pages=285–294|bibcode=1983RSPTA.309..285H|doi=10.1098/rsta.1983.0042|s2cid=122094064}}</ref><ref>{{cite book|title=Environmental Encyclopedia|url=https://archive.org/details/environmentalenc01cunn|url-access=registration|edition=3rd|publisher=Thompson Gale|year=2003|isbn=978-0-7876-5486-3}}</ref> == د البېډو د اغېزو بېلګې == === روښنايي === البېډو په مستقیم ډول په روښنایۍ تکیه نه‌لري، ځکه چې د ورودي نور د اندازې بدلون په متناسب ډول د نور انعکاس شوې اندازه بدلوي، په دې استثنا چې په روښنایۍ کې بدلون په هغه ځای کې د ځمکې د سطحې د بدلېدو لامل شي (مثلاً د کنګل د ویلې کېدو له لارې). البېډو او روښنایي دواړه د جغرافیايي پلنوالي له مخې توپير لري. البېډو قطبونو ته نږدې تر ټولو لوړه ده او په نیمه ګرمو سیمو کې تر ټولو ټيټه ده.<ref name="Winston">{{cite journal|first=Jay|last=Winston|title=The Annual Course of Zonal Mean Albedo as Derived From ESSA 3 and 5 Digitized Picture Data|url=https://archive.org/details/sim_monthly-weather-review_1971-11_99_11/page/818|journal=Monthly Weather Review|volume=99|pages=818–827|bibcode=1971MWRv...99..818W|date=1971|doi=10.1175/1520-0493(1971)099<0818:TACOZM>2.3.CO;2|issue=11}}</ref> === اقلیم او هوا === البېډو د یوې سیارې د تشعشعاتو جذبولو د کچې په مشخصولو سره پر اقلیم اغېز کوي. د ځمکې د سطحې، کنګل یا سمندرونو تر منځ د البېډوي بدلونونو له امله د ځمکې نابرابره ګرمي کولای شي هوا وخوځوي.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=av7q4N8Ib6sC&pg=PA53|title=Encyclopedia of Climate and Weather: Abs-Ero|last1=Schneider|first1=Stephen Henry|last2=Mastrandrea|first2=Michael D.|last3=Root|first3=Terry L.|date=2011|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-976532-4|page=53}}</ref> === کله چې د واور === کله چې د واورې د ورېدو له امله د یوې سیمې البېډو بدلېږي، د واورې-تودوخې یو غبرګون رامنځته کېږي. د واورې د ورېدو یوه لایه ځايي البېډو ډېروي، د لمر رڼا منعکسوي او د ځايي سړښت لامل کېږي. که د تودوخې هېڅ بیرونی بدلون پر دې برخه اغېز ونه‌کړي، د تودوخې ډېرښت شته واوره ساتي او د لا ډېرې واورې د ورېدو لامل کېږي. === واوره === د واورې البېډو ډېر متغیره یا بدلېدونکې ده، د نوې ورېدلې واورې لپاره له ۰.۹ څخه، تر شاوخوا ۰.۴ پورې د واورېدو د ویلې کېدو لپاره او تر ۰.۳ پورې د ککړې واورې لپاره بېلابېله ده. که یوه په واورو کې پټه سیمه ګرمه شي، واوره ویلې کېدو ته تمایل لري، البېډو کموي او په پایله کې د لا ډېرې واورې د ویلې کېدو لامل کېږي، ځکه چې واوره لا ډېر تشعشعات جذوي (د یخ-البېډو مثبت غبرګون).<ref>{{cite book|last1=Hall|first1=Dorothy K.|author-link=Dorothy Hall (scientist)|title=Remote Sensing of Ice and Snow|date=1985|publisher=Springer Netherlands|location=Dordrecht|isbn=978-94-009-4842-6}}</ref> لکه څرنګه چې تازه واوره د ککړې واورې په نسبت ډېره البېډو لري، د سمند په واوره پوښلي یخونه د سمندر تر اوبو ډېره البېډو لري. د سمندر اوبه په واوره د پوښل شوې سطحې په پرتله ډېره لمریزه رڼا جذبوي. کله چې د سمندر د تودوخې د ډېرېدو له امله او یا له پاسه د لمریزو وړانګو له امله د سمندر یخ ویلې کېږي، په واوره پوښلې سطحه کمېږي او د سمندر ډېره برخه اوبه د لیدو وړ ګرځي، له دې امله د انرژۍ د جذب سرعت زیاتېږي. اضافي جذب شوې انرژي د سمندر اوبه ګرموي چې په دې توګه د سمندر د کنګل یا یخ د ویلې کولو سرعت هم زیاتوي. د واورې د ویلې کېدو د مخکېنۍ بېلګې په څېر، د سمندر د یخ ویلې کېدو پروسه د مثبت غبګون یوه بله بېلګه ده. د مثبتو غبرګونونه دواړې کړۍ له ډېر وخت راهیسې د نړیوالې ګرمۍ لپاره مهم پېژندل شوې دي.<ref>"All About Sea Ice." National Snow and Ice Data Center. Accessed 16 November 2017. /cryosphere/seaice/index.html.</ref> === کوچنۍ اغېزې === البېډو په کوچنۍ کچه کې هم کار کولی شي. د لمر په رڼا کې تیاره جامې ډېره ګرمي جذبوي او روښانه رنګ کالي یې منعکسوي. له دې امله، د بیرونیو جامو د رنګ له البېډو څخه په استفادې سره د بدن د تودوخې د کنترولولو امکان برابرېږي.<ref name="ranknfile-ue">{{cite web|url=http://www.ranknfile-ue.org/h&s0897.html|title=Health and Safety: Be Cool! (August 1997)|publisher=Ranknfile-ue.org|access-date=19 August 2011}}</ref> === ونې === هغه سیمې چې په موسمي واوره پټې دي، د بې ونو سیمو ژمنۍ البېډو یې د نږدې ځنګلونو په پرتله ۱۰ تر ۵۰ سلنه زیاته ده، ځکه چې واوره ونې په سم ډول نه پوښي. د پاڼو تویوونکو ونو د البېډو ارزښت له شاوخوا ۰.۱۵ څخه تر ۰.۱۸ پورې دی، په داسې حال کې چې د مخروطي ونو ارزښت له شاوخوا ۰.۰۹ څخه تر ۰.۱۵ پورې دی. په دغو دواړه ډوله ځنګلونو کې د اوړنۍ البېډو بېلابېلوالی د فوټوسنټز له حد اکثر کچې سره تړاو لري. ځکه هغه نباتات چې د ودې لوړ ظرفیت لري، خپله ډېره برخه پاڼې او ښاخونه د ورودي تشعشعاتو د مستقیم مخنیوي لپاره کاروي.<ref>{{cite journal|last1=Bonan|first1=GB|date=2008|title=Forests and Climate Change: Forcings, Feedbacks, and the Climate Benefits of Forests|journal=Science|volume=320|issue=5882|pages=1444–1449|doi=10.1126/science.1155121|pmid=18556546|bibcode=2008Sci...320.1444B|s2cid=45466312|url=https://zenodo.org/record/1230896}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Boucher|date=2004|title=Direct human influence of irrigation on atmospheric water vapour and climate|journal=Climate Dynamics|volume=22|issue=6–7|pages=597–603|doi=10.1007/s00382-004-0402-4|display-authors=etal|bibcode=2004ClDy...22..597B|s2cid=129640195|url=https://www.academia.edu/25329256}}</ref> == سرچينې == tlo85amot5xzztfejfnv7haay0h9uqu 0 61396 370282 365645 2026-11-04T22:26:43Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370282 wikitext text/x-wiki {{هراړخيز مالوماتبکس}}نو ظهوره یا مخ پر ودې ټیکنالوژۍ (انګلیسي: '''Emerging technologies''') هغه ټیکنالوژۍ دي چې پراختیا او عملي تطبیق او یا دواړو یې لاهم تر ډېره بریده د عمل جامه نه ده اغوستې، داسې چې د نه شتون یا ابهام له شالید څخه په مجازي توګه د ظهور یا څرګندېدو په حال کې دي. دا ټیکنالوژۍ عموما نوې دي، مګر زړې ټیکنالوژۍ هم په کې  شاملې دي. نوظهوره ټیکنالوژۍ اکثرا د موجود وضعیت بدلوونکې بلل کېږي. د نوظهوره ټیکنالوژیو ځانګړنې بنسټیز نوښت یا تازه‌ګي (د تطبیق له اړخه، ان که له بنسټه نوې هم نه وي)، نسبتا چټکه وده، همغږي او انسجام، پام وړ اغېزه، او ناڅرګندتیا او ابهام ګڼل کېږي. په بل عبارت، یوه نوظهوره ټیکنالوژي ښایي داسې تعریف شي: "یوه بشپړه نوې او نسبتا ګړندۍ وده کوونکي ټیکنالوژي چې د یوې ټاکلې درجې همغږۍ او انسجام ځانګړنه لري او د وخت په تېرېدو سره دوام راوړي او پر هغو ټولنیزو-اقتصادي ساحو د پام وړ اغېزو ښندلو وړتیا لري، چې د فعالینو، بنسټونو او د دوی ترمنځ د تعامل د نمونو د ترکیب له مخې د ورسره تړلې پوهې د تولید له پروسو سره لیدل کېږي. که څه هم، مهم اغېز یې په راتلونکي کې نغښتی وي او د ظهور په مرحله کې لاهم یو څه ناڅرګنده او مبهمه وي."<ref>{{cite journal|last1=Rotolo|first1=Daniele|last2=Hicks|first2=Diana|last3=Martin|first3=Ben R.|title=What is an emerging technology?|journal=Research Policy|date=December 2015|volume=44|issue=10|pages=1827–1843|doi=10.1016/j.respol.2015.06.006|ssrn=2564094|s2cid=15234961|url=http://sro.sussex.ac.uk/id/eprint/56071/1/2015RP_Rotolo_Hicks_Martin_Preprint.pdf}}</ref> په نوظهوره ټیکنالوژيو کې بېلابېلې ټیکنالوژۍ شاملېږي لکه تعلیمي ټیکنالوژي، معلوماتي ټیکنالوژي، نانو ټیکنالوژي، بایو ټیکنالوژي، روباټیک، او مصنوعي هوښ یا ځیرکتیا. نوي ټیکنالوژیک ډګرونه ممکن د مشابه اهدافو په لور د تکامل په حال کې بېلابېلو سیستمونو د تخنیکي نږدېوالي پایله وي. نږدېوالی یا تقارب پخوانۍ جلا ټیکنالوژۍ لکه غږ (او تلیفوني ځانګړنې)، ډاټا یا معلومات (او د ګټورتیا اپلیکېشنونه) او ویډیو سره رایوځای کوي ترڅو د دوی ترمنځ سرچینې سره شریکې شي او له یو بل سره تعامل وکړي او په دې توګه نوي موثریتونه رامنځته کړي. نوظهوره ټیکنالوژۍ هغه تخنیکي نوښتونه دي چې د رقابتي ګټې لپاره په یوه مشخص ډګر کې د مخ پر ودې پرمختګونو ښودنه کوي. رایوځای کېدونکې ټیکنالوژۍ د پخوانیو جلا ډګرونو ښودنه کوي کوم چې په یو ډول د پیاوړې خپلمنځي اړیکې او مشابه اهدافو په لور د حرکت په حال کې وي. که څه هم د ګڼو نوظهوره او سره نږدې کېدونکو ټیکنالوژیو د اغېزو، وضعیت او اقتصادي وړتیا د کچې په اړه نظرونه متفاوت دي.<ref>International Congress Innovation and Technology XXI: Strategies and Policies Towards the XXI Century, & Soares, O. D. D. (1997). Innovation and technology: Strategies and policies. Dordrecht: Kluwer Academic.{{pn|date=July 2021}}</ref> == د نوظهوره ټیکنالوژیو تاریخچه == د ټیکنالوژۍ په تاریخ کې، نوظهوره ټیکنالوژۍ د ټیکنالوژۍ په بېلابېلو ډګرونو کې معاصر پرمختګونه او نوښتونه دي.<ref>Emerging Technologies: From Hindsight to Foresight. Edited by Edna F. Einsiedel. UBC Press.</ref><ref>Emerging technologies: where is the federal government on the high tech curve? : hearing before the Subcommittee on Government Management, Information, and Technology of the Committee on Government Reform, House of Representatives, One Hundred Sixth Congress, second session, April 24, 2000</ref> له پېړیو راهیسې نوي مېتودونه او نوې ټیکنالوژۍ رامنځته شوې او پرانیستل شوې دي. ځینې دا ټیکنالوژۍ د تیوریکي څېړنو له کبله، او ځینې یې د سوداګریزو څېړنو او پراختیا له کبله دي. په ټیکنالوژیکي وده کې تدریجي زیاتیدونکي پرمختګونه او تحول راوستونکې ټیکنالوژۍ شاملې دي. د لومړي هغه بېلګه یې د یوه داسې پرمختګ په توګه د ډي وي ډي DVD (ډیجیټل ویډیو ډیسک) تدریجي راوتل وو چې هدف یې د مخکینۍ آپټیکل ټیکنالوژۍ کمپکټ ډیسک تعقیب و. په بل اړخ کې، تحول راوستونکې ټیکنالوژۍ هغه څه دي چې کله یو نوی مېتود د پخوانۍ ټیکنالوژۍ ځای نیسي او هغه بې کاره کوي، د بېلګې په توګه، د آسونو د بګیو ځای موټرو او نورو وسایطو نیولی دی. == د نوظهوره ټیکنالوژۍ په اړه شته بحثونه == د کمپیوټر د عالم بېل جوی په ګډون ډېری لیکوالانو د ټیکنالوژیو داسې کلسترونه یا ډلې معرفي کړې دي، چې دوی یې د بشریت د راتلونکي لپاره مهمې ګڼي. جوی خبرداری ورکوي چې ټیکنالوژي د اشرافو لخوا د ښه یا بد هدف لپاره کارول کېدای شي. دوی کولی شي دا د نورو انسانانو لپاره د "ښو شپنو" په توګه وکاروي او یا پر دې فکر چې نور ټول بې ګټې او اضافي دي او د هغو خلکو، چې د ټیکنالوژۍ له لوري غیر ضروري شوي، د ډله‌ییز له منځه وړلو هڅه وکړي.<ref>See: ''[[Wired Magazine]]'', "[[Why the future doesn't need us]]",</ref><ref name="Joy 2000">{{cite magazine|author=Joy, Bill|author-link=Bill Joy|title=Why the future doesn't need us|magazine=Wired|year=2000|url=https://www.wired.com/wired/archive/8.04/joy_pr.html|access-date=2005-11-14|archive-date=2014-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20140318160824/http://www.wired.com/wired/archive/8.04/joy_pr.html|url-status=dead}}</ref> د ټیکنالوژیکي بدلون د ګټو مدافعین په ټولیز ډول نوظهوره او سره یوځای کېدونکې ټیکنالوژۍ د بشري وضعیت د ښه‌والي لپاره یوه هیله ګڼي. سایبر فیلسوفان الکساندر بارډ او جان سوډرکویست په "فیوچریکا ترایولوژي" اثر کې استدلال کوي چې که څه هم انسان خپله د انساني تاریخ په اوږدو کې اساسا ثابت دی (جینونه خورا ورو بدلون مومي)، خو بیا هم ټول اړوند بدلونونه د ټیکنالوژیکي نوښت مستقیمه یا غیر مستقیمه پایله ده (میمونه خورا ګړندی بدلون مومي) ځکه نوي نظرونه تل د ټیکنالوژۍ له کارولو څخه راوتلي، نه برعکس. په دې توګه انسان باید د تاریخ اصلي ثابت او ټیکنالوژي یې اصلي متغیر وګڼل شي. که څه هم، د ټیکنالوژیکي بدلون د خطرونو منتقدین، او حتی ځینې مدافعین یې لکه ترانسمانیسټ فیلسوف نیک بوسټروم، خبرداری ورکوي چې ځینې دا ټیکنالوژۍ کولی شي ګواښونه او خطرونه راوټوکوي، حتی شاید خپله د انسانیت په له منځه وړلو کې ونډه ولري؛ د بېلګې په توګه، ځینې یې ممکن بیخي هستۍ ته خطرونه ولري.<ref>{{cite book|isbn=978-9187173240|title=The Futurica Trilogy|first1=Alexander|last1=Bard|first2=Jan|last2=Söderqvist|date=8 May 2012|publisher=Stockholm Text}}</ref><ref name="Bostrom 2002">{{cite journal|author=Bostrom, Nick|author-link=Nick Bostrom|title=Existential risks: analyzing human extinction scenarios|date=2002|url=http://www.nickbostrom.com/existential/risks.html|access-date=2006-02-21}}</ref><ref>[[Kevin Warwick|Warwick, K]]: “March of the Machines”, University of Illinois Press, 2004</ref><ref name="McKibben 2003">{{cite book|author=McKibben, Bill|author-link=Bill McKibben|title=Enough: Staying Human in an Engineered Age|url=https://archive.org/details/enoughstayinghum0000mcki|publisher=Times Books|date=2003|isbn=978-0-8050-7096-5}}</ref><ref name="Kurzweil 2005">{{cite book|author=Kurzweil, Raymond|author-link=Raymond Kurzweil|title=The Singularity Is Near: When Humans Transcend Biology|publisher=Viking Adult|date=2005|isbn=978-0-670-03384-3|title-link=The Singularity Is Near}}</ref><ref name="Ford2009Lights">{{Ford 2009 The lights in the tunnel}}</ref><ref>{{cite web|url=https://econfuture.wordpress.com/2011/04/14/machine-learning-a-job-killer/|title=Machine Learning: A job killer?|last=econfuture|date=14 April 2011|access-date=28 May 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://singularityhub.com/2009/12/15/martin-ford-asks-will-automation-lead-to-economic-collapse/|title=Martin Ford Asks: Will Automation Lead to Economic Collapse?|first=Aaron|last=Saenz|date=15 December 2009|access-date=28 May 2017}}</ref> == د مخ پر ودې یا نوظهوره ټیکنالوژیو نمونې == مصنوعي هوښ یا ځیرکتیا (Artificial intelligence) هغه فرعي هوښ دی چې د ماشینونو یا سافټویر لخوا نندارې ته وړاندې کېږي، او کمپیوټر ساینس هغه څانګه ده چې د حیوان په څېر هوښ او ځیرکۍ سره ماشینونه او سافټویر رامنځته کوي. د مصنوعي هوښ (AI) ستر څېړونکي او درسي کتابونه دا ډګر "د هوښیارو عواملو د مطالعې او ډیزاین" په توګه تعریفوي، چې هوښیار عامل په کې  هغه سیستم دی چې خپل چاپېریال درک کوي او داسې اقدامات کوي چې د بریا چانس یې تر ټولو لوړې کچې ته رسوي. جان مک کارتي، چې په ۱۹۵۶ ز کال کې یې دا اصطلاح جوړه کړه، دا څانګه د "ځیرکو ماشینونو جوړولو د مطالعې" په توګه تعریفوي. د مصنوعي ځیرکۍ (AI) د څېړنو په اصلي دندو (یا موخو) کې استدلال، پوهه، پلان جوړونه، زده کړه، د طبیعي ژبې پروسس (اړیکې)، درک او د شیانو د حرکت او سمبالولو وړتیا شاملېږي. عمومي هوښ (یا "قوی مصنوعي هوښ") لاهم د دغې ساحې له اوږدمهاله اهدافو څخه دی. اوسمهال یې په مشهورو لارو چارو کې ژورې زده کړې، احصایوي میتودونه، کمپیوټري ځیرکتیا او دودیز سمبولیک مصنوعي هوښ شامل دي. په مصنوعي هوښ یا ځیرکتیا (AI) کې ګڼ وسایل کارول کېږي، چې د لټون او ریاضياتي سمون نسخې، منطق، پر احتمال او اقتصاد ولاړ میتودونه، او ګڼ نور په کې  د یادولو وړ دي.<ref>{{cite web|url=http://www.thethirdindustrialrevolution.com/|title=Home – Office of Jeremy Rifkin|website=Office of Jeremy Rifkin|access-date=28 May 2017|archive-date=25 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170225091019/http://www.thethirdindustrialrevolution.com/|url-status=dead}}</ref> === د سرطان واکسین === د سرطان واکسین هغه واکسین دی چې د موجوده سرطان درملنه کوي یا په لوړ خطر لرونکو اشخاصو کې د سرطان د پراختیا مخه نیسي. ټول هغه واکسینونه چې د موجوده سرطان درملنه کوي د سرطان د درملنیزو واکسینونو په نوم پېژندل کېږي. په ټوله کې تراوسه هېڅ داسې واکسین نشته چې د سرطان مخه ونیسي. د ۲۰۰۹ ز کال د اپرېل په ۱۴مه د ډینډریون شرکت اعلان وکړ چې د دوی د پروونج (Provenge) په نوم واکسین، چې د پروستات د سرطان د درملنې لپاره ډیزاین شوی، دریم پړاو کلینیکي آزموینې د ژوندي پاتې کېدو زیاتوالی ښودلی. د متحده ایالاتو د خوړو او درملو ادارې (FDA) بیا دا واکسین د ۲۰۱۰ کال د اپرېل په ۲۹مه د پروستات د سرطان د پرمختللو ناروغانو په درملنه کې د کارولو لپاره ومانه.<ref>{{cite news|url=http://www.genengnews.com/analysis-and-insight/what-comes-after-dendreon-s-provenge/77899342/|archive-url=https://web.archive.org/web/20160814233831/http://www.genengnews.com/analysis-and-insight/what-comes-after-dendreon-s-provenge/77899342/|archive-date=2016-08-14|url-status=dead|title=What Comes After Dendreon's Provenge?|date=18 Oct 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.fda.gov/BiologicsBloodVaccines/CellularGeneTherapyProducts/ApprovedProducts/ucm210215.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20170723023807/https://www.fda.gov/BiologicsBloodVaccines/CellularGeneTherapyProducts/ApprovedProducts/ucm210215.htm|archive-date=2017-07-23|url-status=dead|date=2010-04-29|title=Approval Letter – Provenge|publisher=[[Food and Drug Administration]]}}</ref> === روباټیک === روباټیک د ټیکنالوژۍ هغه څانګه ده چې د روباټونو له ډیزاین، جوړښت، او کارونې او همدا راز د دوی د کنټرول، حسي فیډبک، او د معلوماتو د تحلیلولو لپاره له کمپیوټري سیستمونو سره سروکار لري. دا ټیکنالوژي له هغو اتومات ماشینونو سره سروکار لري چې کولی شي په خطرناک چاپېریال یا تولیدي پروسو کې د انسانانو ځای ونیسي؛ یا هم په ظاهري، چلندي، او یا د پېژندنې او درک په برخو کې له انسانانو سره مشابهت ولري. د هغه روباټ تر ټولو ښه بېلګه چې له انسانانو سره ورته والی لري سوفیا (Sophia) دی. سوفیا یو ټولنیز انسان ته ورته روباټ دی چې د هانګ کانګ میشت شرکت هانسن روباټیکس له لوري جوړ شوی او د ۲۰۱۵ ز کال د اپرېل پر ۱‍۹مه فعال شوی دی. د نن ورځې په ډېری روباټونو کې له طبیعت څخه الهام اخیستل شوی چې د بایو-الهام اخیستو روباټونو په برخه کې مرسته کوي.<ref name="time">{{cite magazine|last=Siegelbaum|first=D.J.|title=In Search of a Test-Tube Hamburger|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|date=2008-04-23|url=http://www.time.com/time/health/article/0,8599,1734630,00.html?imw=Y|archive-url=https://web.archive.org/web/20100122081137/http://www.time.com/time/health/article/0,8599,1734630,00.html?imw=Y|url-status=dead|archive-date=January 22, 2010|access-date=2009-04-30}}</ref><ref name="BBC5Aug">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-23576143|title=World's first lab-grown burger is eaten in London|work=BBC News|date=5 August 2013|access-date=28 May 2017}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2013/05/14/science/engineering-the-325000-in-vitro-burger.html|title=Engineering the $325,000 In Vitro Burger|first=Henry|last=Fountain|date=12 May 2013|access-date=28 May 2017|newspaper=The New York Times}}</ref><ref name="no-kill carnivore">{{cite news|last=Temple|first=James|title=The Future of Food: The No-kill Carnivore|publisher=[[Portfolio.com]]|date=2009-02-23|url=http://www.portfolio.com/views/columns/dual-perspectives/2009/02/23/The-No-kill-Carnivore|access-date=2009-08-07}}</ref><ref name="Pharma Concepts">[http://www.new-harvest.org/wp-content/uploads/2013/03/culturedmeatecon.pdf Preliminary Economics Study of Cultured Meat] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151003000000/http://www.new-harvest.org/wp-content/uploads/2013/03/culturedmeatecon.pdf|date=October 3, 2015}}, eXmoor Pharma Concepts, 2008</ref> == د مخ پر ودې ټیکنالوژیو پراختیا == لکه څرنګه چې نوښت د اقتصادي ودې لامل کېږي، او سترې اقتصادي لاسته راوړنې له نوو اختراعاتو څخه ترلاسه کېږي، ځکه نو ډېری سرچینې (تمویل او هڅې) هم د مخ پر ودې یا نوظهوره ټیکنالوژیو پر پراختیا لګول کېږي. ځینې دا سرچینې په لاندې ډول تشریح شوي دي: === څېړنه او پراختیا === څېړنه او پراختیا په ټوله کې د ټیکنالوژۍ د پرمختګ په لور رهبري کېږي، او له همدې امله د نوظهوره ټیکنالوژیو پراختیا هم په کې  شامله ده. ''پر څېړنه او پراختیا د لګښتونو له مخې د هېوادونو نوملړ هم وګورئ.'' تطبیقي یا عملي څېړنه د سیستماتیکو څېړنو یوه بڼه ده چې د ساینس عملي تطبیق په کې  شامل دی. دا څېړنه د څېړنیزو ټولنو (اکاډمیو) راټولو شوو نظریو، پوهې، میتودونو او تخنیکونو ته لاسرسی لري او ځینې برخې یې کاروي، چې یوه ځانګړې موخه لري، او ډېری وختونه یې موخه دولتي، سوداګریزه، یا مشتري-محوره وي. ساینسي پالیسي بیا د عامه پالیسۍ حوزه ده چې له هغو پالیسیو سره تړاو لري چې د ساینس او څېړنې پر پانګونې اغېزه ښندي. په دې کې د ساینس تمویل هم راځي، چې ډېری وختونه د نورو ملي پالیسیو د اهدافو د تعقیب لپاره وي، لکه د سوداګریزو محصولاتو د پراختیا د ترویج، د وسلو پراختیا، او روغتیا ته د پاملرنې د چاپېریال څارلو لپاره تخنیکي نوښتونه. == سرچينې == 0rc5t1x6ymwoc0zra594p51706xr51c 0 61797 370270 367618 2026-11-04T20:55:40Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370270 wikitext text/x-wiki د ذراتو فزیک (همدارنګه د لوړې انرژۍ لرونکي فزیک په نامه هم پېژندل کېږي)، د فزیک یوه څانګه ده چې د مادې او وړانګو اړوندو ذراتو ماهیت او جوړښت مطالعه کوي. که څه هم د ذرې کلیمه کولای شي بېلابېلو کوچنیو اجسامو (لکه پروتون، د ګازاتو ذرات، یا ان کورنۍ خاورې او دوړې) ته اشاره وکړي. د ذراتو فزیک معمولاً د تشخیص وړ نه ختمېدونکي تر ټولو کوچني ذرات او د هغو د چلند تشریح کولو لپاره اړین او بنسټیز تعاملات ارزوي. په اوسنۍ پوهې کې دا لومړني ذرات د کوانټم اړوندو ساحو نه راپیدا شوي، چې په متقابلو برخو یې هم اغېز لري او پرې حاکم دي. اوسنۍ غالبه نظریه چې دا ذرات او بنسټیزې ساحې د هغو له اړوندو تحرکاتو سره توضیح کوي، د معیاري ماډل په نامه یادېږي. له همدې امله د عصري ذراتو فزیک په عمومي توګه معیاري ماډل او د هغه اړوند بېلابېلې احتمالي پراختیاوې ارزوي، د بېلګې په توګه د بوزون هېګز تر ټولو نوې پېژندل شوې ذرې یا ان د جاذبې د قوې اړوند تر ټولو د زوړ پېژندل شوي ځواک اړوندې ساحې په کې شاملې دي. <ref>{{cite web|url=http://home.web.cern.ch/topics/higgs-boson|title=The Higgs Boson|publisher=CERN|access-date=2022-06-04|archive-date=2014-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20140821222159/http://home.web.cern.ch/topics/higgs-boson|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2013/advanced-physicsprize2013.pdf|title=The BEH-Mechanism, Interactions with Short Range Forces and Scalar Particles|date=8 October 2013}}</ref> == کوچني اټومي ذرات == د عصري ذراتو فزیک اړوند څېړنې په کوچنیو اټومي ذراتو او اټومي اجزاوو لکه الکترونونو، پروتونونو او نیوترونونو (پروتونونه او نیوترونونه د باریون په نامه هغه ترکیبي ذرات دي، چې له [[کوارک|کوارکونو]] څخه جوړ شوي دي) باندې متمرکزې دي، چې د رادیو اکتیو او توزیع کولو اړوند پروسو په وسیله رامنځته کېږي. دا ډول ذرات یعنې فوتون، نیوترینو او میونز دي، همدا راز د ځانګړو عجیبو خارجي ذراتو یوه پراخه لړۍ ده.<ref>{{cite book|last1=Terranova|first1=Francesco|title=A Modern Primer in Particle and Nuclear Physics.|date=2021|publisher=Oxford Univ. Press|isbn=978-0-19-284524-5}}</ref> د ذراتو دینامیک یا حرکتونه هم د کوانتمي میخانیک په وسیله کنترول کېږي. دا د ذراتو د څپې اړوند غبرګوالی ښيي، دغه راز په ځینو ځانګړو تجربي شرایطو کې ذره یي چلند او په نورو شرایطو کې موجي او د څپو په څېر چلندونه څرګندوي. په نورو تخنیکي شرایطو کې ذرات د هیلبرت فضا په برخې کې د کوانتمي حالت ویکتورونو په وسیله تشریح شوي، چې د کوانتم سیمې اړوند نظریه کې هم ارزول کېږي. د ذراتو اړوند فزیک پوهانو د کنوانسیون پر بنسټ د بنسټیزو ذراتو اصطلاح هغو ذراتو ته کارول کېږي، چې د اوسني پوهاوي پر بنسټ داسې انګېرل کېږي، چې د وېشلو وړ نه دي او نه هم له نورو ذراتو نه جوړ شوي دي. <ref name="braibant">{{cite book|last1=Braibant|first1=S.|last2=Giacomelli|first2=G.|last3=Spurio|first3=M.|year=2009|title=Particles and Fundamental Interactions: An Introduction to Particle Physics|url=https://books.google.com/books?id=0Pp-f0G9_9sC&q=61+fundamental+particles&pg=PA314|pages=313–314|publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer]]|isbn=978-94-007-2463-1}}</ref> ټول ذرات او د هغو اړوند تعاملات، چې تر نن نېټې پورې لیدل شوي، ټول یې تقریبا په بشپړه توګه د کوانتمي ساحې د نظریې په وسیله تشریح کولای شو، چې د معیاري ماډل په نامه یادېږي. معیاري ماډل لکه څنګه چې اوسمهال جوړ شوی، تقریباً ۶۱ بنسټیزې مادې لري. دا بنسټیز ذرات د مرکب ذراتو د رامنځته کېدو او جوړولو لپاره یو بل سره ترکیب کېدای شي او کولای شي سلګونه ډول نور ذرات جوړ کړي، چې له ۱۹۶۰مې ز لسیزې راهیسې کشف شوي دی. <ref name="braibant" /><ref name="ifj">{{cite web|title=Particle Physics and Astrophysics Research|url=http://www.ifj.edu.pl/pro/fiz_astro.php?lang=en|publisher=The Henryk Niewodniczanski Institute of Nuclear Physics|access-date=31 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002173825/http://www.ifj.edu.pl/pro/fiz_astro.php?lang=en|archive-date=2 October 2013|url-status=dead}}</ref> دا روښانه شوې، چې معیاري ماډل نږدې ټولو تجربوي ترسره شویو آزمویښتونو سره مطابقت لري. په دې توګه د ذراتو اړوند برخې ډېری فزیک پوهان په دې باور دي، چې دا د طبیعت په هکله نیمګړی توصیف او توضیح ده او یوه بنسټیزه نظریه د کشف او رامنځته کېدو په حال کې ده (د هرڅه بیانوونکې نظریه وګورئ). په وروستیو کلونو کې د نیوترینو د انحرافاتو ارزونه او اندازه کول  له معیاري ماډل نه لومړني تجربي انحرافات بیان او وړاندې کړي دي، ځکه چې نیوترینونه په معیاري ماډل کې جرم نه لري او بې وزنه  دي.<ref>{{cite web|title=Neutrinos in the Standard Model|url=https://t2k-experiment.org/neutrinos/in-the-standard-model|publisher=The T2K Collaboration|access-date=15 October 2019}}</ref> == تاریخچه == دا باور چې ټول مواد په اصل کي له بنسټیزو ذراتو څخه جوړ شوي، لږ تر لږه شپږمې زېږدیزې پېړي پورې اړوند ده. په ۱۹مه ز پېړۍ کې جان دالتون د ستوکیومتري په برخه کې د خپل کار له لارې، دې نتیجې ته ورسید چې د طبیعت هر عنصر د یوې واحدې او ځانګړې ذرې نه جوړ شوی. د اټوم کلیمه د یوناني اتوموس یعنې «نه وېشل کېدونکې ذره» کلیمې نه وروسته، له هغه وخت راهیسې د [[کيمياوي توکی|کیمیاوي عناصرو]] ترټولو کوچنۍ ذرې ته ویل کېږي؛ خو فزیک پوهانو ډیر ژر دا وموندله، چې اټومونه په حقیقت کې د طبیعت بنسټیز ذرات نه دي، بلکې کوچني کنګلومیراوې یا د کوچنیو عناصرو ډله ده. د الکترون په څېر کوچني ذرات د شلمې پیړۍ په پیل کې د اټومي فزیک او کوانټم فزیک لومړني اکتشافات دي، چې په ۱۹۳۹ ز کال کې د لیز مایتنر (د اتوهان د تجربو پر بنسټ) په وسیله د اتومي شکافونو او د هانس بته په وسیله همدې کال کې د اټومي ویلې کېدلو یا فیوژن لامل شو. همدارنګه دواړه کشفونه د اټومي وسلو د پراختیا لامل هم شول. د ۱۹۵۰ او ۱۹۶۰ ز لسیزو په اوږدو کې، د زیاتېدونکې لوړې انرژۍ له بیمونو نه د ذراتو د ټکر له امله د بېلابېلو ذراتو ګڼ شمېر حیرانوونکې بڼې وموندل شوې، چې په غیر رسمي توګه د «ذراتو ژوبڼ» په نامه یادېده. یو شمېر مهمې موندنې لکه د جیمز کرونین او ویل فیچ په وسیله د CP له پامه غورځولو د مادې او دغه راز د مادې ضد موادو ترمنځ د تعادل نه شتون په هکله نوې پوښتنې رامنځته کړې. د ۱۹۷۰مې ز لسیزې په لړ کې د معیاري ماډل له جوړولو وروسته، فزیک پوهانو د بېلابېلو ذراتو د ژوبڼ اصلي ریښې روښآنه کړې. ګڼ شمېر ذرات د «نسبتاً» لږ شمېر نورو بنسټیزو ذراتو د ترکیب په توګه تشریح شوو او د کوانټم ساحې اړوند نظریو په اډانه کې ځای پر ځای شوې، دا نوې او بیاځلې ډلبندۍ د عصري ذراتو اړوند فزیک لپاره یو پیل و. <ref>{{cite web|url=http://sciexplorer.blogspot.com/2012/05/quasiparticles.html|title=Scientific Explorer: Quasiparticles|publisher=Sciexplorer.blogspot.com|date=22 May 2012|access-date=21 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130419032637/http://sciexplorer.blogspot.com/2012/05/quasiparticles.html|archive-date=19 April 2013|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://novelresearchinstitute.org/library/PhysNuclphys196p.pdf|title=Fundamentals of Physics and Nuclear Physics|access-date=21 July 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121002214053/http://novelresearchinstitute.org/library/PhysNuclphys196p.pdf|archive-date=2 October 2012}}</ref><ref>{{Cite web|title=Antimatter|url=https://home.cern/science/physics/antimatter|date=2021-03-01}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Jaeger|first=Gregg|date=2021|title=The Elementary Particles of Quantum Fields|journal=Entropy|volume=23|issue=11|pages=1416|doi=10.3390/e23111416|pmid=34828114|pmc=8623095|bibcode=2021Entrp..23.1416J|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite book|last1=Weinberg|first1=Steven|title=The quantum theory of fields|url=https://archive.org/details/quantumtheoryoff0003wein|date=1995–2000|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0521670531}}</ref> == معیاري ماډل == د ټولو بنسټیزو ذراتو د ډلبندۍ اړوند اوسنی وضعیت د معیاري ماډل په وسیله تشریح کېږي، چې د ۱۹۷۰ ز لسیزې په نیمایي کې د کوارک‌هانو د ازمویښت له تایید نه وروسته یې ډېر مقبولیت پیدا کړ. دا قوي، ضعیف او الکترو مقناطیسي بنسټیز تعاملات د منځګړیتوب اړوند ګیج بوسون په کارولو سره توصیف او بیانوي. د ګیج بوسون ډولونه اته ګلوئونونه، W−، W+  او Z بوسونونه او فوتون اړوند دي. همدارنګه معیاري ماډل ۲۴ بنسټیز فرمیونونه (۱۲ یې ذرات او د دوي اړوند ذراتو ضد فرمیونونه) لري، چې د ټولو موادو جوړوونکې اجزاوې دي. په پایله کې معیاري ماډل همدارنګه د بوسون هیګز په نامه د یو ډول بوسون د موجودیت وړاندوینه وکړه. د ۲۰۱۲ ز کال د جولای میاشتې په ۴مه نېټه فزیک پوهانو په CERN کې د لوی هاډرون کولیډر په برخه کې اعلان وکړ، چې داسې یوه نوې ذره یې موندلې، چې د هګز بوسون په څېر ورته چلند لري.<ref>{{cite journal|last=Mann|first=Adam|url=https://www.wired.com/wiredscience/2012/07/higgs-boson-discovery/|title=Newly Discovered Particle Appears to Be Long-Awaited Higgs Boson|journal=Wired Science|date=28 March 2013|access-date=6 February 2014|archive-date=11 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140211212906/http://www.wired.com/wiredscience/2012/07/higgs-boson-discovery/|url-status=dead}}</ref><ref name="pdg">{{cite journal|last=Nakamura|first=K|title=Review of Particle Physics|journal=Journal of Physics G: Nuclear and Particle Physics|date=1 July 2010|volume=37|issue=7A|page=075021|doi=10.1088/0954-3899/37/7A/075021|pmid=10020536|bibcode=2010JPhG...37g5021N|doi-access=free}}</ref> == تجربوي لابراتوارونه == د نړۍ د ذراتو فزیک اړوند اصلي لابراتوارونه په لاندې ډول دي: * د بروکاوین ملي لابراتوار (لانګ ایلند، متحده ایالات). د دې لابراتوار اصلي اسانتیا د درانه یا سنګین نسبتي ایون نښلول (RHIC) دي، چې له درانه ایونونه لکه د سرو زرو ایونونه او قطبي شوي پروتونونه سره نښلوي. دا په نړۍ کې لومړنی دروند ایون نښلوونکی او دغه راز په نړۍ کې د قطبي شویو پروتونونو یوازینی نښلونکی دی. <ref>{{Cite journal|last1=Harrison|first1=M.|last2=Ludlam|first2=T.|last3=Ozaki|first3=S.|date=March 2003|title=RHIC project overview|url=https://zenodo.org/record/1259915|journal=Nuclear Instruments and Methods in Physics Research Section A: Accelerators, Spectrometers, Detectors and Associated Equipment|volume=499|issue=2–3|pages=235–244|doi=10.1016/S0168-9002(02)01937-X|bibcode=2003NIMPA.499..235H}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Courant|first=Ernest D.|title=Accelerators, Colliders, and Snakes|date=December 2003|journal=[[Annual Review of Nuclear and Particle Science]]|volume=53|issue=1|pages=1–37|doi=10.1146/annurev.nucl.53.041002.110450|bibcode=2003ARNPS..53....1C|issn=0163-8998|doi-access=free}}</ref> * د بادکر د اټومي فزیک انستیتیوت (نووسیبیرسک، [[روسیه]]). د دې انستیتیوت اصلي پروژې اوس د الیکترون – پوزیترون VEPP-۲۰۰۰ نښلوول دي، چې له ۲۰۰۶ ز کال راهیسې کار کوي او VEPP-4 په په ۱۹۹۴ ز کال کې خپلې تجربې پیل کړې. پخواني تاسیسات د پروتو الکترون – پروتو لومړنی نښلوونکی یا کولیدر مورد لري، چې VEP-1 دی او له ۱۹۶۴ ز کال نه تر ۱۹۶۸ ز کاله پورې یې یو شمېر ازمایښتونه ترسره کړل. د الکترون - پوزیترون نښلوونکي یا کولیدرونه VEPP-2، چې له ۱۹۶۵ ز کال نه تر ۱۹۷۴ ز کاله پورې یې فعالیت کړی، چې VEPP-2M ځای ناستی یې شو او له ۱۹۷۴ ز کال نه تر ۲۰۰۰ ز کاله پورې یې ګڼ شمېر ازمایښتونه ترسره کړه.<ref>{{cite web|url=http://vepp2k.inp.nsk.su/|title=index|publisher=Vepp2k.inp.nsk.su|access-date=21 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121029223656/http://vepp2k.inp.nsk.su/|archive-date=29 October 2012|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://v4.inp.nsk.su/index.en.html|title=The VEPP-4 accelerating-storage complex|publisher=V4.inp.nsk.su|access-date=21 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716074832/http://v4.inp.nsk.su/index.en.html|archive-date=16 July 2011|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.inp.nsk.su/activity/old/vepp2m/index.ru.shtml|title=VEPP-2M collider complex|language=ru|publisher=Inp.nsk.su|access-date=21 July 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://englishrussia.com/2012/01/21/the-budker-institute-of-nuclear-physics/|title=The Budker Institute of Nuclear Physics|publisher=English Russia|date=21 January 2012|access-date=23 June 2012|archive-date=28 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120628191134/http://englishrussia.com/2012/01/21/the-budker-institute-of-nuclear-physics|url-status=dead}}</ref> * CERN (د اتومي څېړنو اروپایي سازمان) ، (د فرانسې او سویس په پوله، جینوا ته نېږدې سیمه کې). د دې سازمان اصلي پروژه اوس مهال د لوی هادرون کولیدر یا نښلوونکې (LHC) ده، چې د ۲۰۰۸ ز کال د ډسمبر میاشتې په ۱۰مه نېټه یې د بیم اړوند خپل لومړنی خوځښت ترسره کړ او اوس په نړۍ کې د پروتونونو تر تولو ځواکمن نښلونکی یا کولایدر دی. همدارنګه د سرب اړوند ایونونو سره د ټکر پیلیدو وروسته د درنو ایونونو په تر ټولو ځواکمن ټکرکونکي هم بدل شو. پخواني تأسیسات د الکترون – پوزیترون د لوی نښلوونکي یا کولیدر (LEP) لرونکي و، چې د ۲۰۰۲ ز کال د نوامبر میاشتې په ۲ نېټه ودرول شو او بیا د LHC رامنځته کولو لپاره د لارې ورکولو په موخه بیخي له منځه یوړل شو. په دې برخه کې سوپر پروتون سنکروترون، د LHC لپاره د مخکینۍ سرعت ورکونکي په توګه او د ټاکل شوې موخې اړوند ازمایښتونو لپاره بیا کارول کیږي.<ref>{{cite web|url=http://info.cern.ch/|title=Welcome to|publisher=Info.cern.ch|access-date=23 June 2012}}</ref> * (Deutsches Elektronen-Synchrotron) یا DESY ، (هامبورګ، جرمني). د دې لابراتوار اصلي اسانتیاوې د هادرون االکترون حلقوي توپان HERA)) و، چې الکترونونه او پوزیترونونه یې له پروتونونو سره په ټکر کړل. په دې برخه کې د سرعت ورکولو اړوند کمپلیکس اوس مهال له PETRA III، FLASH او اروپايي XFEL سره د سنکروترونونو اړوند وړانګو په تولید باندې متمرکزه شوی دی. <ref>{{cite web|url=http://www.desy.de/index_eng.html|title=Germany's largest accelerator centre|publisher=Deutsches Elektronen-Synchrotron DESY|access-date=23 June 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.fnal.gov/|title=Fermilab &#124; Home|publisher=Fnal.gov|access-date=23 June 2012}}</ref> == سرچينې == ltcrcd8jhvckmtdbxo33iw5gc5vqe7v 0 62243 370288 336511 2026-11-04T23:16:29Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370288 wikitext text/x-wiki اینکریپټوګرافي یا کوډ کول د معلوماتو د کوډ کولو پروسه ده. دا پروسه د معلوماتو اصلي استازیتوب، چې د ساده متن په نوم پېژندل کېږي، په بدیله بڼه اړوي، چې د رمزمتن په نوم پېژندل کېږي. په ورته وخت کې یوازې مجازې ډلې کولای شي چې د رمزمتن بېرته ساده متن ته تشریح کړي او اصلي معلوماتو ته لاسرسی ومومي. کوډ کول پخپله د مداخلې مخه نه نیسي؛ خو مخنیوونکې منځپانګې ته د پوهاوي وړ منځپانګې ردوي. د تخنیکي دلایلو لپاره د کوډ کولو طرحه د الګوریتم له خوارامنځته شوی چې معمولاًد جعلي - تصادفي کوډ کولو کیلي کاروي. دا شونې ده چې له کیلي لرلو پرته به پېغام کوډ کړئ؛ خو د کوډ کولو دغوره ډیزاین شوې طرحې لپارهد پام وړ کمپیوټري سرچینو او مهارتونو ته اړتیا ده. یو مجاز ترلاسه کوونکی کولای شي چې پېغام په اسانۍ له کیلي سره له کوډه وباسي، چې د پیلوونکي له خوا ترلاسه کوونکو ته چمتو شوی، نه غیر مجاز کاروونکو ته. په تاریخي توګه د کوډ کولو بېلابېل ډولونه په کریپټوګرافۍ کې د مرستې لپاره کارول شوي دي. د کوډ کولو لومړني تخنیکونه تر ډېره په نظامي پېغام رسولو کې کارول شوي. له هغه وخت راهیسې نوي تخنیکونه راڅرګند شوي او د عصري کمپیوټر په ټولو برخو کې عام شوي دي. د کوډ کولو عصري طرحې د عامه کیلي او متناسبې کیلي مفکورې کاروي. د کوډ کولو عصري تخنیکونه امنیت تضمینوي، ځکه چې عصري کمپیوټرونه د کوډ کولو په درولو کې بې کفایته دي.<ref name=":1">{{Cite journal|last=Kessler|first=Gary|date=November 17, 2006|title=An Overview of Cryptography|url=https://www.garykessler.net/library/crypto.html|journal=Princeton University}}</ref> == تاریخ == === لرغونتیا === د کوډ کولو یو له لومړنیو ډولونو نه د سمبول ځای پر ځای کول دي، چې په لومړي ځل د دویم خومهوټیپ په قبر کې وموندل شو، چې په ۱۹۰۰ مخکې له میلاد کې یې په [[مصر]] کې ژوند کاوه. د سمبول بدیل کوډ کول «غیر معیاري» دي، په دې معنا چې سمبولونه د پوهېدو لپاره رمز یا کیلي ته اړتیا لري. دا ډول لومړني کوډونه په لرغوني یونان او روم کې د نظامي موخو لپاره کارېدل. د سیزر رمز د نظامي کوډ کولو له ډېرو مشهورو پرمختګونو و، چې یو سیسټم و او په نورمال متن کې یو لیک د کوډ شوي لیک د ترلاسه کولو لپاره تر الفبا لاندې د ټاکلې شمېرې ځایونو ته لېږدول کېږي. یو پېغام چې له دې ډول کوډ کولو سره  بیا کوډ شوی وي، ښاييپه سیزر رمز کې لهثابتې شمېرې سره کوډ شي.<ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.binance.vision/security/history-of-cryptography|title=History of Cryptography|website=Binance Academy|language=en|access-date=2020-04-02|archive-date=2020-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20200426075650/https://www.binance.vision/security/history-of-cryptography|url-status=dead}}</ref>'''<ref>{{Cite web|url=https://www.geeksforgeeks.org/caesar-cipher-in-cryptography/|title=Caesar Cipher in Cryptography|date=2016-06-02|website=GeeksforGeeks|language=en-US|access-date=2020-04-02}}</ref>''' د ۸۰۰ میلادي کال په شاوخوا کې عرب ریاضي پوه الکندي د فریکونسۍ د تحلیل تخنیک رامنځته کړ، چې په سیسټماتیک ډول د سیزر کوډونو د ماتولو هڅه وه.دا تخنیک په کوډ شوي پېغام کې د لیکونو فریکونسۍ ته ګوري، څو مناسب بدلون مشخص کړي. دا تخنیک په ۱۴۶۵ ز کال کې د لیون البرتي له خوا د پولیلفبیټیک سایفر له رامنځته کېدووروسته بې اغېزې شو، چې د ژبو بېلابېل سېټونهیې په کې شامل کړل. د فریکونسۍ د تحلیل د ګټورتیا لپاره باید د پېغام کوډ کوونکی پوه شي چې لېږدوونکي کومه ژبه غوره کړې.<ref name=":4" /> === له ۱۹مې ـ ۲۰مې پېړۍ === د ۱۷۹۰ز کال په شاوخوا کې توماس جیفرسن د پېغامونو د کوډ کولو او کوډ ماتولو لپاره یو رمزي نظریه ورکړه، ترڅو د نظامي لیکې ډېره خوندي لاره چمتو کړي. سایفر یا رمز چې نن ورځ د ویل سیفر یا جیفرسن ډیسک په نوم پېژندل کېږي، که څه هم په حقیقت کې هیڅکله نه دی جوړ شوی، د سپول په توګه تیوری شوی و، چې د [[انګلیسي]] پېغامتر ۳۶ تورو پورې یوځای کولای شي. پېغام ښاييد ګډوډ شوي پیغام په وصلولو سره یوهرسېدونکي ته له ورته رمز سره بیاکوډ شي. '''<ref>{{Cite web|url=https://www.monticello.org/site/research-and-collections/wheel-cipher|title=Wheel Cipher|website=www.monticello.org|language=en|access-date=2020-04-02}}</ref>''' د جیفرسن ډیسک ته ورته وسیلهایم-۹۴ په ۱۹۱۷ز کال کې د متحده ایالاتو د اردو د میجر جوزف موبورن له خوا په خپلواکه توګه رامځته شوې. دا وسیله تر ۱۹۴۲ ز کال پورې د متحده ایالاتو په نظامي اړیکو کې کارول کېده.<ref>{{Cite web|url=https://www.cryptomuseum.com/crypto/usa/m94/index.htm|title=M-94|website=www.cryptomuseum.com|access-date=2020-04-02}}</ref> په دویمه نړیواله جګړه کې د محور قدرتونو د ایم -۹۴ یوه ډېره پرمختللې نسخه کارولې، چې د رمز یا اینیګما ماشین په نوم یادېږي. د اینیګما ماشین ډېر پیچلی و، ځکه چې د جیفرسن ویل او ایم-۹۴ برعکس هره ورځ د لیکونو ګنډل په بشپړ ډول نوي ترکیب ته واړول. د هرې ورځې ترکیب یوازې د محور له خوا پېژندل شوی و، نو ډېرو فکر کاوه، چې د کوډ ماتولو یوازینۍ لار به دا وي، چې په ۲۴ ساعتونو کې د ۱۷۰۰۰ نه ډېر ترکیبونه هڅه وکړي. متحدینو له کمپیوټري ځواک نه کار اخیستی، څو د مناسبو ترکیبونو شمېر په جدي توګه محدود کړي او دوی هره ورځ چک کولو ته اړتیا لري، چې د رمز ماشین د ماتېدو لامل کېږي.<ref>{{Cite news|last=Hern|first=Alex|url=https://www.theguardian.com/technology/2014/nov/14/how-did-enigma-machine-work-imitation-game|title=How did the Enigma machine work?|date=2014-11-14|work=The Guardian|access-date=2020-04-02|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> === عصري === نن ورځ کوډ کول د امنیت او سوداګرۍ لپاره د انټرنېټ له لارې د اړیکو په لېږد کې کارېږي لکه څنګه چې د کمپیوټري ځواک زیاتوالي ته دوام ورکوي، د کمپیوټر کوډ کول په دوامداره توګه وده کوي، څو د اورېدلو بریدونو مخه ونیسي. له لومړي «عصري»رمزغوښتنې،DES، د ۵۶ بایټکیلي په کارولو سره د ۷۲،۰۵۷،۵۹۴،۰۳۷،۹۲۷،۹۳۶له امکاناتو سره په ۱۹۹۹ کې دEFFدDESکریکر له خوا په ۲۲ ساعتونو او ۱۵ دقیقو کې د خرابولو وړ و، چې د بروټ ځواک میتود یې کارولی و. د کوډ کولو عصري معیارونه ډېری وختونه قوي کلیدي اندازې کاروي، زډېریAESحالت لکه۲۵۶ بایټ،TwoFish، ChaCha20-Poly1305، Serpent تر (512 بایټ پورې تنظیم کېدای شي). د ۱۲۸ بایټ یا لوړې کیلي نه کار اخیستل د رمزغوښتنې، د AES په څېر د 3.4028237e + 38 امکاناتو د کیلي ټولې کچې له امله به د وحشیانه جبري کېدو وړ نه وي. له لوړې کلیدي اندازې سره د کریک کولو رمزونو لپاره ترټولو احتمالي اختیار دا دی، چې پخپله رمز کې زیان ومومي لکه د موروثي طبیعت او رمزونه. د مثال په توګهRC4یو جریان د رمزکولو د میراثي تعصبونو او په رمزکولو کې د زیانونو له امله مات شوی.<ref>{{Cite news|last=Unisys|first=Dr Glen E. Newton|url=https://www.wired.com/insights/2013/05/the-evolution-of-encryption/|title=The Evolution of Encryption|date=2013-05-07|work=Wired|access-date=2020-04-02|language=en-US|issn=1059-1028|archive-date=2023-05-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20230508094558/https://www.wired.com/insights/2013/05/the-evolution-of-encryption/|url-status=dead}}</ref> == په کریپټوګرافي کې کوډ کول == د کریپټوګرافي په شرایطو کې کوډ کول د محرمیت د یقیني کولو لپاره د میکانیزم په توګه کار کوي.څرنګه چې معلومات په انټرنیټ کې لیدل کېدای شي، حساس معلومات لکه پاسورډونه او شخصي اړیکې ښاييله احتمالي مداخلو سره مخ شي.د پېغامونو د کوډ کولو او کوډ ماتولو پروسه کې کیلي‌انې شاملې دي. په کریپټوګرافیک سیسټمونو کې د کیلي دوه اصلي ډولونه سمیټریک کیلي او عامه کیلي دي (د غیر متناسبې کیلي په نوم هم پېژندل کېږي).<ref name=":0">{{Cite web|title=Key Cryptography – an overview {{!}} ScienceDirect Topics|url=https://www.sciencedirect.com/topics/computer-science/key-cryptography#:~:text=The%20two%20main%20categories%20of,of%20public%20and%20private%20keys.|access-date=2021-02-03|website=www.sciencedirect.com}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|last=Stubbs|first=Rob|title=Classification of Cryptographic Keys|url=https://www.cryptomathic.com/news-events/blog/classification-of-cryptographic-keys-functions-and-properties|access-date=2021-02-03|website=www.cryptomathic.com|language=en-us}}</ref> ډېر پېچلي کریپټوګرافیک الګوریتمونه ډېری وخت د دوی په پلي کولو کې ساده ماډلر ریاضي کاروي.<ref>{{Cite web|title=Chapter 3. Modular Arithmetic|url=https://www.doc.ic.ac.uk/~mrh/330tutor/ch03.html|url-status=dead|access-date=2021-08-15|website=www.doc.ic.ac.uk|خونديځ نېټه=2021-10-11|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20211011110748/https://www.doc.ic.ac.uk/~mrh/330tutor/ch03.html|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20211011110748/https://www.doc.ic.ac.uk/~mrh/330tutor/ch03.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20211011110748/https://www.doc.ic.ac.uk/~mrh/330tutor/ch03.html}}</ref> === ډولونه === د متوازن کیلۍ پهطرحو کې د کوډ کولو او بیاکوډ کولو کیلي‌ګانې یو شان دي. ارتباطي اړخونه باید د خوندي اړیکو د ترلاسه کولو لپاره ورته کیلي ولري. د المان د رمز یا اینیګما ماشین هره ورځ د پېغامونو د کوډ کولو او کوډ ماتولو لپاره یوه نوېمتوازنه یا سمیټریکه کیلي کاروي.<ref>{{Cite web|url=https://iaktueller.de/Collatz.py|title=Symmetric-key encryption software|access-date=2022-06-21|تاريخ الأرشيف=2022-03-10|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220310103427/http://iaktueller.de/Collatz.py|url-status=dead|خونديځ نېټه=2022-03-10|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20220310103427/http://iaktueller.de/Collatz.py|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20220310103427/http://iaktueller.de/Collatz.py|archive-url=https://web.archive.org/web/20220310103427/http://iaktueller.de/Collatz.py}}</ref> د عامه کیلي کوډ کولو په طرحو کې د کوډ کولو کیلي د هرچا لپاره خپرېږي، چې پېغامونه وکاروي او کوډ کړي. په هر حال یوازې ترلاسه کوونکی اړخ د کوډ پرانیستنې کیلي ته لاسرسی لري، چې د پېغامونو د لوستلو وړ کوي.د عامه-کیلي کوډ کول په لومړي ځل په ۱۹۷۳ز کال کې په یوه پټ سند کې تشریح شوي، مخکې له دې د کوډ کولو ټولې طرحې د متوازنې کیلي ( د خصوصي کیلي په نامه هم یادېږي) و. په ژورنال کې له لوی لوستونکي سره خپور شو او د میتودولوژی ارزښت په روښانه توګه بیان شوی و.دا میتود د ډیفای- هیلمند کلیدي تبادلې په نوم پېژندل شوی دی. <ref>Bellare, Mihir. "Public-Key Encryption in a Multi-user Setting: Security Proofs and Improvements." Springer Berlin Heidelberg, 2000. p. 1.</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gchq.gov.uk/history/pke.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20100519084635/https://www.gchq.gov.uk/history/pke.html|title=Public-Key Encryption – how GCHQ got there first!|publisher=gchq.gov.uk|archive-date=May 19, 2010}}</ref><ref name="Goldreich">[[Oded Goldreich|Goldreich, Oded.]] Foundations of Cryptography: Volume 2, Basic Applications. Vol. 2. Cambridge university press, 2004.</ref><ref>{{citation|first1=Whitfield|last1=Diffie|first2=Martin|last2=Hellman|title=New directions in cryptography|pages=644–654|publisher=IEEE transactions on Information Theory|volume=22|date=1976}}</ref> RSA( ریویسټ-شامیر-اډلمین) یو بل د کوډ کولو د پام وړ عامه کلیدي سیسټم دی. په ۱۹۷۸ز کال کې جوړ شوی، اوس هم د ډیجیټل لاسلیکونو د غوښتنلیکونو لپاره کارول کېږي. د شمېرې د تیوري په کارولو سرهRSAالګوریتم دوه اصلي شمېرې غوره کوي، چې د کوډ کولو او کوډ ماتولو د کیلي ګانوپه جوړولو کې مرسته کوي. <ref>{{Cite web|last=Kelly|first=Maria|date=December 7, 2009|title=The RSA Algorithm: A Mathematical History of the Ubiquitous Cryptological Algorithm|url=https://www.sccs.swarthmore.edu/users/10/mkelly1/rsa.pdf|url-status=dead|access-date=March 30, 2022|website=Swarthmore College Computer Society|خونديځ نېټه=March 31, 2022|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20220331215424/https://www.sccs.swarthmore.edu/users/10/mkelly1/rsa.pdf|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20220331215424/https://www.sccs.swarthmore.edu/users/10/mkelly1/rsa.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331215424/https://www.sccs.swarthmore.edu/users/10/mkelly1/rsa.pdf}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Prasetyo|first1=Deny|last2=Widianto|first2=Eko Didik|last3=Indasari|first3=Ike Pratiwi|date=2019-09-06|title=Short Message Service Encoding Using the Rivest-Shamir-Adleman Algorithm|url=https://join.if.uinsgd.ac.id/index.php/join/article/view/264|journal=Jurnal Online Informatika|volume=4|issue=1|pages=39|doi=10.15575/join.v4i1.264|issn=2527-9165|doi-access=free}}</ref> په عامه توګه د عامه کلیدي کوډ کولو غوښتنلیک چې د ښکلي ښه محرمیت (PGP) په نوم یادېږي، په ۱۹۹۱ ز کال کې د فیل زیمرمن په وسیله لیکل شوی او د سرچینې له کوډ سره وړیا وېشل شوی. PGPپه ۲۰۱۰ کې د سیمانټیک په وسیله اخیستل شوی او په منظمه توګه تازه کېږي.<ref>{{Cite web|url=https://www.computerworld.com/article/2517739/symantec-buys-encryption-specialist-pgp-for--300m.html|title=Symantec buys encryption specialist PGP for $300M|first=Jeremy|last=Kirk|date=April 29, 2010|website=Computerworld|تاريخ الوصول=June 21, 2022|تاريخ الأرشيف=January 31, 2020|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200131201636/https://www.computerworld.com/article/2517739/symantec-buys-encryption-specialist-pgp-for--300m.html|url-status=dead|لاسرسي نېټه=June 21, 2022|خونديځ نېټه=January 31, 2020|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20200131201636/https://www.computerworld.com/article/2517739/symantec-buys-encryption-specialist-pgp-for--300m.html|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20200131201636/https://www.computerworld.com/article/2517739/symantec-buys-encryption-specialist-pgp-for--300m.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200131201636/https://www.computerworld.com/article/2517739/symantec-buys-encryption-specialist-pgp-for--300m.html}}</ref> == سرچينې == mwb0alm6nloxw8nd5pw17l4rrsp9w03 0 62565 370287 370187 2026-11-04T23:01:37Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370287 wikitext text/x-wiki {{مالوماتبکس ويب سايټ|name=ډيګ|logo=[[File:Digg-new.svg|162px|Digg logo]]|screenshot=|caption=|url={{url|digg.com}}|registration=اختياري|launch_date={{Start date and age|2004|12|05}}|current_status=فعال|language=[[انګريزي ژبه|انګريزي]]|owner=BuySellAds.com, Inc.<ref>{{cite web |title=Digg Inc.: Private Company Information |url=https://www.bloomberg.com/research/stocks/private/snapshot.asp?privcapId=24526784 |website=[[Bloomberg.com]] |access-date=23 September 2018 |archive-date=23 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180923123911/https://www.bloomberg.com/research/stocks/private/snapshot.asp?privcapId=24526784 |url-status=live }}</ref>|revenue=[[US$]]8.5 million (2008 est.)<ref name=businessweek>{{cite web |url=http://www.businessweek.com/magazine/content/08_52/b4114082618241.htm |title=A Wrench in Silicon Valley's Wealth Machine |work=BusinessWeek |access-date=2008-12-30 |date=December 2008 |archive-date=2008-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081231200321/http://www.businessweek.com/magazine/content/08_52/b4114082618241.htm |url-status=live }}</ref>}} '''Digg''' ، چې د انګليسي ژبې په کوچنيو تورو يې لوګو ډيزاين شوې، یو امریکایي خبر راټولونکې وېب پاڼه ده يو مخ سره جوړ شوی، چې موخه یې د انټرنېټ ليدونکو لپاره د ساینسي، سياسي او د انټرنېټ ویروس اړوند مسلې رامخې ته کول دي. دا په خپله اوسنۍ بڼه د 2012 کال د جولای په 31 پیل شو، د نورو ټولنیزو پلیټ فارمونو لکه [[ټویټر]] او [[فیسبوک]] سره د منځپانګې شریکولو اسانتيا هم لري. دا پخوا یو مشهوره ټولنیزه خبري وېب پاڼه وه، چې خلکو ته اجازه ورکوي چې د وېب منځپانګې پورته یا ښکته رایه ورکړي، په ترتیب سره د ''کیندلو'' او ''ښخولو'' په نوم یادیږي. په 2012 کې، Quantcast د Digg میاشتنۍ د متحده ایالاتو ځانګړې لیدنې 3.8 ملیون اټکل کړې. <ref>{{cite web|url=http://www.quantcast.com/digg.com|title=digg.com – Quantcast Audience Profile|publisher=Quantcast.com|date=July 16, 2012|access-date=July 16, 2012|archive-date=June 24, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120624191824/http://www.quantcast.com/digg.com|url-status=live}}</ref> د ډيګ شهرت د ورته سایټونو رامینځته کولو ته وهڅول لکه [[ریډیټ|Reddit]] . <ref>{{cite web|first=Pat|last=McCarthy|url=http://www.conversionrater.com/index.php/2006/09/10/revisiting-top-10-web-predictions-of-2006/|title=Revisiting Top 10 Web Predictions of 2006|publisher=Conversionrater.com|date=September 10, 2006|access-date=February 27, 2009|archive-date=October 7, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081007082426/http://www.conversionrater.com/index.php/2006/09/10/revisiting-top-10-web-predictions-of-2006|url-status=live}}</ref> د 2008 کال په جولای کې، پخواني شرکت د ګوګل سره د 200 ملیون ډالرو راپور شوي قیمت ټاګ لپاره د پرمختللو استملاک خبرو اترو کې برخه واخیسته، خو دا معامله بالاخره پای ته ورسېده. د 2010 تر جنجالي ډیزاین وروسته او د 2012 په جولای کې د شریک بنسټ ایښودونکو جې اډیلسن او کیون روز له وتلو وروسته ، ډیګ په دریو برخو وپلورل شو: د ډیګ برانډ ، ویب پاڼه او ټېکنالوژي په بیټا ورکس باندې د اټکل شوي $ 500,000 لپاره وپلورل شوه؛ ''د واشنګټن پوسټ'' ' سوشل کوډ <ref>{{Cite news|URL=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/the-big-digg-lesson-a-social-network-is-worth-precisely-as-much-as-its-community/259770/|Title=The Big Digg Lesson: A Social Network Is Worth Precisely as Much as Its Community}}</ref> ته 15 کارمندان د 12 ملیون ډالرو په بدل کې لېږدول شوي؛ او د پیټینټ یوه ټولګه په لینکډین باندې د شاوخوا 4 ملیون ډالرو لپاره وپلورل شوه. <ref name="Wall Street Journal">{{Cite news|URL=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702304373804577523181002565776|Title=Once a Social Media Star, Digg Sells for $500,000|Date=July 13, 2012}}</ref> <ref>{{cite web|title=The beloved Digg, once the chief rival to Reddit, was just sold to an advertising tech company|url=https://www.businessinsider.com/digg-sells-to-buysellads-an-ad-tech-company-2018-4|website=Business Insider|access-date=23 September 2018|date=April 25, 2018|archive-date=23 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923085609/https://www.businessinsider.com/digg-sells-to-buysellads-an-ad-tech-company-2018-4|url-status=live}}</ref> <ref name="slashgear2">{{cite web|url=http://www.slashgear.com/digg-sale-splits-the-company-three-ways-for-16m-total-13238530/|title=Digg sale splits the company three ways for $16m total|publisher=Slashgear|date=July 13, 2012|access-date=July 16, 2012|first1=Chris|last1=Burns|archive-date=July 15, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120715194903/http://www.slashgear.com/digg-sale-splits-the-company-three-ways-for-16m-total-13238530/|url-status=live}}</ref> ډيګ د یو اعلاناتي شرکت BuySellAds له خوا په 2018 کال اپریل کې د نامالومې اندازې قيمت سره پیرودل شوی و <ref>{{cite web|title=The beloved Digg, once the chief rival to Reddit, was just sold to an advertising tech company|url=https://www.businessinsider.com/digg-sells-to-buysellads-an-ad-tech-company-2018-4|website=Business Insider|access-date=23 September 2018|date=April 25, 2018|archive-date=23 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923085609/https://www.businessinsider.com/digg-sells-to-buysellads-an-ad-tech-company-2018-4|url-status=live}}</ref> == تاریخ == [[File:Digg1.6.png|ښي|بټنوک|200x200px| د ډيګ 1.6 نسخه]] ډیګ د 2004 په نومبر کې د تجربې په توګه د همکارانو [[کیون روز]] ، اوون بایرن، رون ګورډیټزکي، او [[جې اډلسن|جې اډیلسن]] لخوا پیل شو. د ډان ریس له خوا اصلي ډیزاین د اعلاناتو څخه پاک و. شرکت د پروژې په پیل کې Google AdSense اضافه کړ مګر په 2007 کې د MSN adCenter ته واوښت. <ref>{{cite web|url=http://about.digg.com/blog/digg-new-ad-provider|title=Digg: New ad provider|date=July 25, 2007|access-date=July 16, 2012|first1=Kevin|last1=Rose|archive-date=July 19, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100719115822/http://about.digg.com/blog/digg-new-ad-provider|url-status=live}}</ref> د سایټ اصلي دنده دا وه چې کاروونکو ته اجازه ورکړي چې د وېب منځپانګې کشف، شریک او وړاندیز کړي. د ټولنې غړي کولی شي د عمومي پاملرنې لپاره وېب پاڼه وسپاري. نور غړي کولی شي دې پاڼې ته رایه ورکړي ("digg") یا ښکته ("bury"). که څه هم رایه ورکول په digg.com کې ترسره شوي، ډېری وېب پاڼو په خپلو پاڼو کې د "digg" تڼۍ اضافه کړې، کاروونکو ته اجازه ورکوي چې رایه ورکړي کله چې دوی وېب پاڼه لټوي. پای محصول د انټرنیټ شاوخوا د مشهورو او جنجالي منځپانګو پراخه او دوامداره توګه تازه شوي لیستونو لړۍ وه چې د ټولنیزې شبکې لخوا راټول شوي. د وېب پاڼې په لومړیو کلونو کې اضافي پرمختګونه شوي. Digg v2 د جولای په 2005 کې خپور شو، د وېب ډیزاین شرکت silverorange لخوا د نوي مخليد سره په نویو ځانګړتیاو کې د ملګرو لېست شامل شوی وو، او د بریالیتوب پاڼې ته د لېږلو پرته د کیسې "digg" کولو وړتیا يې هم لرله. یو کال وروسته، د Digg v3 برخې په توګه، وېب پاڼې د ټېکنالوژۍ، ساینس، نړۍ او سوداګرۍ، ویډیوګانو، ساتیرۍ، او لوبو لپاره ځانګړيې کټګورۍ اضافه کړې، په بیله بیا د "ټول وګورئ" برخه چې ټولې کټګورۍ پکې سره یوځای شوي. د مخليد نور سمونونه د اګست په 2007 کې ترسره شوي. د Compete.com سروې له مخې، په 2008 کې، د ډيګ کور پاڼه په کال کې له 236 ملیون څخه ډېر لیدونکي جذبوي. <ref>{{cite web|url=http://siteanalytics.compete.com/digg.com?metric=uv|title=Compete.com|publisher=Siteanalytics.compete.com|access-date=November 7, 2010|archive-date=January 9, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110109194432/http://siteanalytics.compete.com/digg.com/?metric=uv|url-status=live}}</ref> Digg دومره لوی شوی و چې فکر کیده چې د سپارل شوي ویب پاڼو ټرافیک اغیزه وکړي. ځینې پاڼې د سپارلو څخه لږ وروسته په ټرافیک کې ناڅاپي زیاتوالی تجربه کوي؛ د ډيګ ځینې کاروونکي دې ته د " ډيګ اغېز " په توګه اشاره کوي. === بیا ډیزاین === CEO جې اډیلسن په 2010 کې اعلان وکړ چې په دې سایټ به پراخه بیاکتنه وکړي. د <nowiki><i id="mwUw">وائرډ</i></nowiki> مجلې سره په یوه مرکه کې، اډلسن وویل چې "هر شی بدل شوی" او دا چې "ټوله وېب پاڼه بیا لیکل شوې ده." <ref name="Wired Interview">{{Cite news|URL=https://www.wired.com/epicenter/2010/03/digg-redesign-social-web/|Title=Wired Interview|Date=March 15, 2010|title=آرشیف کاپي|access-date=July 7, 2022|archive-date=March 17, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100317132902/http://www.wired.com/epicenter/2010/03/digg-redesign-social-web/|url-status=dead}}</ref> شرکت له MySQL څخه Cassandra ته بدل شو، د ډیټابیس ویشل شوی سیسټم؛ په یوه بلاګ پوسټ کې جوړ شو، د انجینرۍ VP جان کوین دا اقدام "زړور" وباله. <ref>{{cite web|url=http://about.digg.com/node/564|title=Cassandra Switch|publisher=Digg|access-date=July 16, 2012|first1=John|last1=Quinn|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120307033743/http://about.digg.com/node/564|archive-date=March 7, 2012}}</ref> اډیلسن د نوي ډیګ په ویلو سره لنډیز وکړ ، "موږ یو نوی شالید ، د زیربنا نوې طبقه ، د خدماتو نوې طبقه ، نوي ماشینونه - هرڅه ترلاسه کړل." <ref name="Wired Interview" /> اډیلسن د اپریل په 5، 2010 کې د CEO په توګه استعفا ورکړه، ترڅو د سوداګریزو فرصتونو لټولو لپاره، د Digg v4 د پیل نېټې څخه څو میاشتې مخکې. <ref>{{cite web|url=http://about.digg.com/blog/update-jay|title=Update from Jay|publisher=Digg|date=April 4, 2010|access-date=July 16, 2012|first1=Jay|last1=Adelson|archive-date=September 20, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110920090518/http://about.digg.com/blog/update-jay|url-status=live}}</ref> هغه له پیل راهیسې د شرکت اجرایوي رییس و. کیون روز، یو بل اصلي بنسټ ایښودونکی، په لنډمهاله توګه د CEO او رییس په توګه ګام پورته کړ. د ډیګ v4 د اګست په 25، 2010 کې خپور شو، د سایټ په کچه د بګونو او خرابیو لخوا خراب شوی. د Digg کاروونکو د دښمنانه لفظي مخالفت سره غبرګون وښود. د خوشې کولو هاخوا، Digg د "بریښنا کاروونکو" له امله د ستونزو سره مخ شو چې د مقالې سپارښتنې ځانګړتیاوې به یوازې د یو بل د پوستونو مالتړ کولو لپاره سمبال کړي، سایټ یوازې د دې کاروونکو څخه مقالو سره سیلاب کړي او د غیر ریښتینې مینځپانګې درلودل ناممکن کړي. د بریښنا کارونکي په لومړي مخ کې څرګندیږي. د سیسټم سره ویب ټرافیک د کمیدو لامل شوی، د فیسبوک لخوا د سختې سیالۍ له امله زیات شوی، چې د خوښې بټنونه د Digg's ترڅنګ په ویب پاڼو کې څرګندیدل پیل شوي. <ref>{{Cite news|Title=Changing the rules of the Digg game|Date=June 21, 2010|URL=http://news.cnet.com/8301-13577_3-20008223-36.html|Publisher=CNET News|title=آرشیف کاپي|access-date=July 7, 2022|archive-date=July 30, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120730054335/http://news.cnet.com/8301-13577_3-20008223-36.html|url-status=dead}}</ref> د لوړ کارمندانو بدلون کې د سوداګرۍ پراختیا مشر میټ وان هورن پریښودل شامل وو، د v4 خوشې کیدو لږ وروسته. <ref>{{Cite news|Title=Digg's Matt Van Horn leaving for start-up|Date=August 26, 2010|URL=http://news.cnet.com/8301-13577_3-20014852-36.html|Publisher=CNET News|title=آرشیف کاپي|access-date=July 7, 2022|archive-date=August 27, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100827160052/http://news.cnet.com/8301-13577_3-20014852-36.html|url-status=dead}}</ref> د سپتمبر په 1، 2010، میټ ویلیامز د سی ای او په توګه دنده ترسره کړه، د موقت اجرایوي رییس په توګه د روز ستونزمن کار پای ته ورسید. په 2013 کې، انډریو مک لافلین د سی ای او په توګه دنده ترسره کړه وروسته له هغه چې ډیګ بیټا ورکس ته وپلورل شو او بیا پیل شو. <ref>{{Cite web|url=https://techcrunch.com/2016/11/23/digg-ceo-gary-liu-joining-scmp/|title=Digg CEO Gary Liu is leaving to head up Alibaba-owned newspaper SCMP – TechCrunch|website=techcrunch.com|language=en-US|access-date=2018-03-21|archive-date=2018-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180322015144/https://techcrunch.com/2016/11/23/digg-ceo-gary-liu-joining-scmp/|url-status=live}}</ref> په 2015 کې، ګاري لیو د ډیګ سی ای او په توګه دنده ترسره کړه. <ref>{{Cite web|url=https://techcrunch.com/2016/11/23/digg-ceo-gary-liu-joining-scmp/|title=Digg CEO Gary Liu is leaving to head up Alibaba-owned newspaper SCMP – TechCrunch|website=techcrunch.com|language=en-US|access-date=2018-03-26|archive-date=2018-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180322015144/https://techcrunch.com/2016/11/23/digg-ceo-gary-liu-joining-scmp/|url-status=live}}</ref> په 2016 کې، جوشوا اورباچ د موقت اجرایوي رییس په توګه دنده ترسره کړه. <ref>{{Cite news|URL=http://digg.com/2016/new-year-more-digg|Title=We've Got Some Very Digg News To Share}}</ref> د سپتمبر په 2016 کې، Digg اعلان وکړ چې دا به د [[ګنیټ|ګینیټ]] سره د معلوماتو ملګرتیا پیل کړي. د "اووه شمیره" پانګه اچونه به ګنیټ ته د ډیګ د 7.5 ملیون ټوټو مینځپانګو ریښتیني وخت رجحان تحلیل ته لاسرسی ورکړي. <ref>{{cite web|last1=Alpert|first1=Lukas I.|title=Gannett Leads Investment Round in Social Media Pioneer Digg|url=https://www.wsj.com/articles/gannett-leads-investment-round-in-social-media-pioneer-digg-1473778803|website=The Wall Street Journal|access-date=11 October 2016|date=13 September 2016|archive-date=10 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161010235442/http://www.wsj.com/articles/gannett-leads-investment-round-in-social-media-pioneer-digg-1473778803|url-status=live}}</ref> په 2017 کې، مایکل او کونور د CEO په توګه دنده ترسره کړه، او نن ورځ د CEO په توګه دوام لري. === پلورل او بیا پیلول === د 2012 په جولای کې، Digg په دریو برخو کې وپلورل شو: د Digg برانډ، ویب پاڼه، او ټیکنالوژي د $ 500,000 لپاره Betaworks ته وپلورل شوه؛ 15 کارمندان ' ''واشنګټن پوسټ'' ټولنیز کوډ پروژې ته د 12 ملیون ډالرو لپاره لیږدول شوي، او د پیټینټ یوه سوټ په لینکډین باندې شاوخوا 4 ملیون ډالرو کې پلورل شوي. <ref name="Wall Street Journal"/> <ref name="Washington Post">{{Cite news|URL=https://www.washingtonpost.com/business/technology/socialcode-hires-15-employees-from-diggcom/2012/05/10/gIQAP2xBFU_story.html|Title=SocialCode hires 15 employees from Digg.com|Date=May 10, 2012}}</ref> <ref name="slashgear3">{{cite web|url=http://www.slashgear.com/digg-sale-splits-the-company-three-ways-for-16m-total-13238530/|title=Digg sale splits the company three ways for $16m total|publisher=Slashgear|date=July 13, 2012|access-date=July 16, 2012|first1=Chris|last1=Burns|archive-date=July 15, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120715194903/http://www.slashgear.com/digg-sale-splits-the-company-three-ways-for-16m-total-13238530/|url-status=live}}</ref> داسې راپورونه شتون لري چې Digg د 2006 له پیل راهیسې هڅه کوله چې ځان په یوه لوی شرکت وپلوري <ref>{{Cite news|URL=https://techcrunch.com/2007/11/07/just-sell-digg-already-jay/|Title=Just Sell Digg Already, Jay|Publisher=Techcrunch.com|Date=November 7, 2007}}</ref> . تر ټولو د پام وړ هڅه د جولای په 2008 کې ترسره شوه، کله چې ګوګل د شاوخوا 200 ملیون ډالرو لپاره د ډيګ پیرودلو لپاره خبرې اترې پیل کړې. ګوګل د معاملې د پام وړ مرحلې په جریان کې د خبرو اترو څخه لیرې شو ، د جولای په 25 Digg ته یې خبر ورکړ چې نور د پیرود سره علاقه نلري. <ref>{{Cite news|URL=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/07/26/AR2008072601421.html|Title=Google Walks Away From Digg Deal|Date=July 26, 2008}}</ref> Digg وروسته بیا د پانګونې نورې پانګونې تمویل ته لاړ، چې مرکزي دفتر ته د تګ او کارکونکو د اضافه کولو لپاره یې د پانګوالو لکه هالینډ کیپیټل پارټنرز <ref>{{cite web|url=http://techland.blogs.fortune.cnn.com/2008/09/24/digg-digs-up-287-million/|title=Digg digs up $28.7 Million|publisher=CNNMoney.com|date=November 24, 2008|access-date=March 15, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110708170943/http://techland.blogs.fortune.cnn.com/2008/09/24/digg-digs-up-287-million/|archive-date=July 8, 2011|url-status=dead}}</ref> څخه 28.7 ملیون ډالر ترلاسه کړل. <ref>{{cite web|url=http://blog.digg.com/?p=256|title=Big News: Expanding & Growing Digg|publisher=blog.digg.com|date=September 24, 2008|access-date=February 27, 2009|archive-date=March 15, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090315001819/http://blog.digg.com/?p=256|url-status=live}}</ref> څو میاشتې وروسته، سی ای او جې اډیلسن وویل چې ډیګ نور د پلور لپاره نه و. <ref>{{cite web|url=http://www.businessweek.com/technology/content/dec2008/tc2008121_004686.htm|title=Digg: Not For Sale|access-date=December 9, 2008|last=Ante|first=Spencer E.|date=December 2008|archive-date=December 12, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081212135717/http://www.businessweek.com/technology/content/dec2008/tc2008121_004686.htm|url-status=live}}</ref> د جولای په 20، 2012، نوي مالکینو Betaworks د [[ټویټر]] له لارې اعلان وکړ چې دوی له پیل څخه Digg بیا رغوي، "[Digg] بیرته په پیل کې بدلوي". Betaworks پروژې ته د شپږو اونیو وخت ورکړ. د موجوده کاروونکو سروې، د ویب پاڼې ReThinkDigg.com له لارې، د نوي کاروونکي انٹرفیس او د کاروونکي تجربې د پراختیا خبرتیا لپاره کارول شوي. <ref name="The New Digg3">{{cite web|url=http://silicon-news.com/news/2012/07/20/the-new-rethink-digg-review/|title=The New Digg|access-date=July 20, 2012 <!-- |first=Chris -->|date=July 2012|archive-date=February 2, 2013|archive-url=https://archive.today/20130202194656/http://silicon-news.com/news/2012/07/20/the-new-rethink-digg-review/|url-status=live}}</ref> <ref name="The New Digg2">{{cite web|url=http://silicon-news.com/news/2012/07/20/the-new-rethink-digg-review/|title=The New Digg|access-date=July 20, 2012 <!-- |first=Chris -->|date=July 2012|archive-date=February 2, 2013|archive-url=https://archive.today/20130202194656/http://silicon-news.com/news/2012/07/20/the-new-rethink-digg-review/|url-status=live}}</ref> ډیګ د خپل نسخه شمیره له سره تنظیم کولو او د جولای په 31 ، 2012 کې یوه ورځ دمخه د ''Digg v1'' په پیل کولو سره د ریبوټ کولو هڅه وکړه. دا د ادارتي پلوه پرمخ وړل شوی مخکینۍ پاڼه، نور انځورونه، او غوره، مشهور او راتلونکي کیسې وړاندې کوي. کاروونکي کولی شي د نمرې نوي سیسټم ته لاسرسی ومومي. په نورو ټولنیزو پلیټ فارمونو لکه [[ټویټر]] او [[فیسبوک]] کې د مینځپانګې شریکولو لپاره ملاتړ ډیر شوی. د Digg د مخکینۍ پاڼې مینځپانګه د نورو ټولنو لکه [[ریډیټ|Reddit]] په څیر د کاروونکو پرځای د مدیرانو لخوا غوره کیږي. د مارچ په 2018 کې، Digg اعلان وکړ چې دا به خپل RSS لوستونکی، Digg Reader بند کړي. <ref>{{Cite web|url=https://techcrunch.com/2018/03/14/alas-digg-reader-is-shutting-down-at-the-end-of-march/|title=Alas, Digg Reader is shutting down at the end of March – TechCrunch|website=techcrunch.com|language=en-US|access-date=2018-03-21|archive-date=2018-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180321192804/https://techcrunch.com/2018/03/14/alas-digg-reader-is-shutting-down-at-the-end-of-march/|url-status=live}}</ref> په 2018 کې BuySellAds.com ته د پلورلو پورې، د دې دفترونه د نیویارک ښار چیناټاون کې په 50 ایلډریج سړک کې موقعیت درلود. == برخې == === ډیګ لوستونکی === د ګوګل ریډر د اعلان شوي بندېدو په ځواب کې، ډيګ د مارچ په 14، 2013 کې اعلان وکړ چې دا په خپل RSS لوستونکي کار کوي. <ref>{{cite web|url=https://www.theverge.com/2013/3/14/4104618/digg-will-build-its-own-version-of-google-reader|title=Digg Reader is Live!|publisher=Digg.com|date=2013-03-14|access-date=June 28, 2013|archive-date=2013-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20130703063728/http://www.theverge.com/2013/3/14/4104618/digg-will-build-its-own-version-of-google-reader|url-status=live}}</ref> Digg Reader د جون په 28، 2013 کې د وېب او iOS غوښتنلیک په توګه پیل شو. د انډرایډ اپلیکیشن د اګست په 29، 2013 کې خپور شو. Digg اعلان وکړ چې دا به د مارچ په 26، 2018 کې Digg Reader بند کړي. <ref>{{cite web|url=https://digg.zendesk.com/hc/en-us/articles/360000678608|title=Goodbye to Digg Reader|access-date=2018-03-14|archive-date=2018-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180314210133/https://digg.zendesk.com/hc/en-us/articles/360000678608|url-status=live}}</ref> == د پخوانۍ ډيګ وېب پاڼې پورې اړوند مسلې == === د کاروونکو لخوا تنظیم شوی ترویج او سانسور === {{بشپړه ليکنه|Digg Patriots}} دا د کاروونکو لپاره ممکنه وه چې په Digg کې غیر متناسب نفوذ ولري، یا پخپله یا په ټیمونو کې. دا کاروونکي کله ناکله د سیاسي یا مالي دلایلو لپاره د پاڼو هڅولو یا ښخولو ته هڅول شوي. د سایټ د لوبې کولو لپاره د کاروونکو لخوا جدي هڅې په 2006 کې پیل شوې. <ref>{{cite web|url=http://www.forevergeek.com/2006/04/digg_corrupted_editors_playground_not_userdriven_website/|title=Digg Corrupted: Editor's Playground, not User-Driven Website|author=Dave|date=April 20, 2006|publisher=Forevergeek|access-date=August 4, 2010|archive-date=July 21, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100721174600/http://www.forevergeek.com/2006/04/digg_corrupted_editors_playground_not_userdriven_website/|url-status=live}}</ref> یو لوړ کارونکی وروسته له هغه منع شو چې د پټو ډیګ سټینګ عملیاتو ته د نغدو پیسو لپاره یوه کیسه ته وده ورکولو موافقه وکړه. <ref>{{cite web|url=http://news.cnet.com/Digg-continues-to-battle-phony-stories/2100-1025_3-6144652.html|title=Digg continues to battle phony stories|first1=Greg|last1=Sandoval|date=December 18, 2006|publisher=CNET News|access-date=August 4, 2010|archive-date=May 10, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110510073035/http://news.cnet.com/Digg-continues-to-battle-phony-stories/2100-1025_3-6144652.html|url-status=live}}</ref> د کاروونکو یوې بلې ډلې په ښکاره ډول د متحده ایالاتو د سیاستوال رون پاول په اړه د "سپیم" مقالو لرې کولو لپاره 'Bury Brigade' جوړ کړ؛ منتقدین دا ډله تورنوي چې هڅه کوي په ډیګ کې د رون پاول هر ډول ذکر مخه ونیسي. <ref>{{cite web|url=http://message2paulspammers.blogspot.com/2007/12/diggs-ron-paul-bury-brigade-exposed.html|title=Digg's Ron Paul 'Bury Brigade' exposed|author=Adam|date=December 23, 2007|access-date=August 4, 2010|archive-date=May 14, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514082915/http://message2paulspammers.blogspot.com/2007/12/diggs-ron-paul-bury-brigade-exposed.html|url-status=live}}</ref> ډیګ د کمپیوټر ساینس پوه انتون کاسټ استخدام کړی ترڅو د تنوع الګوریتم رامینځته کړي چې د ډیګ له تسلط څخه د ځانګړي ګټو ډلو مخه ونیسي. د ښاروالۍ غونډې په جریان کې ، د ډیګ اجرایوي د ځینې ځانګړتیاو په لرې کولو سره نیوکې ته ځواب ووایه چې سوپر کاروونکو ته یې اضافي وزن ورکړ ، مګر د "بوري" شفاف کولو څخه یې انکار وکړ. <ref>{{cite web|url=http://news.cnet.com/Digg-continues-to-battle-phony-stories/2100-1025_3-6144652.html|title=Digg continues to battle phony stories|first1=Greg|last1=Sandoval|date=December 18, 2006|publisher=CNET News|access-date=August 4, 2010|archive-date=May 10, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110510073035/http://news.cnet.com/Digg-continues-to-battle-phony-stories/2100-1025_3-6144652.html|url-status=live}}</ref>   == سرچينې == {{لړسرچينې}} [[وېشنيزه:ټولنيزو رسنيو پوست]] [[وېشنيزه:ټولنيزې رسنۍ]] [[وېشنيزه:رسنۍپوستغال]] [[وېشنيزه:رسنۍ]] [[وېشنيزه:رسنۍ تکنالوژي]] [[وېشنيزه:په 2004 کې په کاليفورنيا کې رامنځته شوه]] [[وېشنيزه:امريکايي ورځ]] [[وېشنيزه:امريکايي رسنۍ]] [[وېشنيزه:امريکايي وېب پا]] [[وېشنيزه:Pages with unreviewed translations]] 9wf6bpw6fmckk7bqimklhf59c8lbwox 0 62647 370284 370072 2026-11-04T22:38:00Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 3 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370284 wikitext text/x-wiki {{مالوماتبکس ويب سايټ|url={{URL|https://www.hq.vevo.com/}}|websitename=وېوو وېب پاڼه|logo=لوګو}}{{Infobox website|name=وېوو|logo=Vevo 2016 Logo.svg|logo_size=200px|location=[[نيويارک, نيويارک]], [[Uمتحده ايالات|U.S.]]|CEO=Alan Price<ref>{{cite web|url = https://techcrunch.com/2017/12/15/erik-huggers-departs-vevo/|title = Erik Huggers is stepping down as CEO of Vevo|last = Ha|first = Anthony|date = December 15, 2017|access-date = December 16, 2017}}</ref>|industry={{flatlist| [[Multimedia]] [[music]]}}|owner='''Majority''':<br /> [[Universal Music Group]]<br />[[Sony Music Entertainment]]<br />[[Warner Music Group]]<br />[[Alphabet Inc.|Alphabet]]<br />'''Minority''':<br />[[Independent record label]]s<br>[[Merlin Network]]<br />'''Former''':<br />[[EMI Group]]<small> (majority)</small><br />[[Abu Dhabi Media]] <small>(majority)</small><br />[[MGM Holdings]] <small>(minority)</small><br />[[The Recording Academy]] <small>(minority)</small>|url={{URL|https://www.hq.vevo.com/}}|company_type=[[Joint venture]]|launched={{start date and age|2009|6|16}}|area_served=نړيوال|key_people=|net_income=[[US$]]760 million (2013)<ref name= revenues>{{cite web| access-date= January 3, 2013| url= https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702303684004577511181437461236| title= Vevo Seeks New Financing | publisher= Wall Street Journal| date= July 6, 2012| author= Smith, Ethan}}</ref>|website_type=[[Online music]]|languages=|current_status=په [[پلوټو TV]], [[روکو]] او [[يوټيوب پريميم]] د لاسرسي وړدی}} '''Vevo''' ( /ˈv iː v oʊ / VEE -vo ، چې د " '''V''' ideo '''evo''' lution" لنډیز دی، د 2013 راهیسې د '''vevo''' په توګه سټایل شوی) <ref>{{Cite web |last=Spruch |first=Kirsten |date=March 27, 2018 |title=There Goes Vevo's Identity: YouTube Merges Vevo Subscribers Into Official Artist Channels |url=https://www.baeblemusic.com/musicblog/3-27-2018/there-goes-vevos-identity-youtube-merges-vevo-subscribers-into-official-artist-channels.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181217014811/https://www.baeblemusic.com/musicblog/3-27-2018/there-goes-vevos-identity-youtube-merges-vevo-subscribers-into-official-artist-channels.html |archive-date=December 17, 2018 |access-date=December 16, 2018 |website=Baeble Music}}</ref> یو امریکایی څو ملي ویډیو کوربه خدمت دی چې [[يوټيوب|یوټیوب]] ته د میوزیک ویډیو چمتو کولو لپاره غوره پېژندل شوی. دا خدمت په ټاکل شوي سمارټ تلویزیونونو ، [[Digital video recorder|ډیجیټل ویډیو ریکارډرونو]] ، ډیجیټل میډیا پلیرونو او سټینګ تلویزیون خدماتو کې د اپلیکیشن په توګه هم شته. <ref>{{Cite web |title=Where to Watch Vevo Music Videos |url=https://hq.vevo.com/watch |access-date=2021-05-22 |website=Vevo |language=en-US}}</ref> دا خدمت د لومړي ځل لپاره په موبايل او ټابليټ کې د اپلېکېشن په توګه وړاندې شوی و، خو 2018 کال په می مياشت کې وځنډول شو، ترڅو نورو پليټ فارمونو کې هم رامنځته شي. <ref name=":02">{{Cite magazine|title=Vevo to Shutter Its Apps and Website in Coming Weeks|magazine=Billboard|url=https://www.billboard.com/articles/business/8457733/vevo-video-apps-website-shutting-down|access-date=May 29, 2018}}</ref> دا خدمت د جون په 16، 2009 کې جوړ شو، <ref>{{cite news|title=Queen Rania calls on music world to support 1GOAL education campaign|url=http://www.tradingmarkets.com/.site/news/Stock%20News/2716825/|date=December 10, 2008|access-date=September 3, 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100106210331/http://tradingmarkets.com/.site/news/Stock%20News/2716825/|archive-date=January 6, 2010}}</ref> د دریو لوی ریکارډ شرکتونو ترمنځ د ګډ شرکت په توګه: د یونیورسل میوزیک ګروپ (UMG)، سوني میوزیک ساتيري (SME) او EMI . <ref>{{Cite web |last=Catherine Shu |date=July 2, 2013 |title=YouTube Confirms Renewed VEVO Deal, Takes Stake In Company |url=https://techcrunch.com/2013/07/02/youtube-renewed-vevo-deal/ |access-date=September 15, 2013 |website=[[TechCrunch]] |publisher=[[AOL]]}}</ref> د 2016 په اګست کې، وارنر میوزیک ګروپ (WMG)، د نړۍ دریم لوی ریکارډ شرکت، موافقه وکړه چې د خپلو هنرمندانو څخه وېوو ته د پریمیم ویډیوګانو جواز ورکړي. <ref name="wmg.com">{{Cite web |date=August 2, 2016 |title=Vevo and Warner Music Group Announce Partnership |url=http://www.wmg.com/news/vevo-and-warner-music-group-announce-partnership-21561 |access-date=January 4, 2017 |publisher=[[Warner Music Group]]}}</ref> په پیل کې، خدمت یوازې د یونیورسل میوزیک ګروپ او سوني میوزیک انټرټايمنټ څخه د میوزیک ویډیوګانو کوربه توب کاوه ، چې په [[يوټيوب|یوټیوب]] او د دې اپلیکیشن کې ترکیب شوي ، <ref>{{Cite web |last=Carr |first=Austin |date=October 27, 2010 |title=Vevo CEO on MTV, Jersey Shore, Google TV, Music Videos |url=https://www.fastcompany.com/1698277/vevo-ceo-mtv-jersey-shore-google-tv-music-videos |access-date=January 4, 2017 |publisher=Fast Company.com}}</ref> او د اعلاناتو عاید د [[گووگل|ګوګل]] او وېوو له خوا شریک شوی و. EMI هم په ۲۰۱۲ <ref name="guardian-emiapproved">{{Cite web |date=September 21, 2012 |title=Universal's £1.2bn EMI takeover approved – with conditions |url=https://www.theguardian.com/media/2012/sep/21/universal-emi-takeover-approved |access-date=September 21, 2012 |website=The Guardian}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Eliot Van Buskirk |date=December 7, 2009 |title=EMI Licenses Content to Vevo in 11th-Hour Deal |url=https://www.wired.com/business/2009/12/emi-licenses-content-to-vevo-in-eleventh-hour-deal/ |access-date=September 16, 2013 |publisher=[[Wired (website)|Wired]]. [[Condé Nast]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131104003243/http://www.wired.com/business/2009/12/emi-licenses-content-to-vevo-in-eleventh-hour-deal/ |archivedate=November 4, 2013 |url-status=dead}}</ref> د UMG لخوا د هغې د اخیستلو او ترلاسه کولو څخه لږ مخکې Vevo ته د ویډیوګانو کتابتون جواز ورکړ. په اصل کې، د وارنر میوزیک ګروپ راپور ورکړ شوی و، چې د خپلې منځپانګې کوربه کولو په پام کې نیولو وروسته په خدمت کې پیل شو، <ref>{{Cite web |last=Sandoval |first=Greg |date=October 21, 2009 |title=Vevo negotiating with EMI and Warner Music |url=http://news.cnet.com/8301-31001_3-10380897-261.html |access-date=July 27, 2010 |publisher=[[CNET]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120811014724/http://news.cnet.com/8301-31001_3-10380897-261.html |archivedate=August 11, 2012 |url-status=dead}}</ref> مګر د سیالي MTV شبکې (اوس د پاراماؤنټ میډیا شبکې ) سره اتحاد جوړ کړ. <ref>[https://blogs.wsj.com/speakeasy/2010/09/08/mtv-overtakes-vevo-as-top-online-music-destination/ MTV Overtakes Vevo as Top Online Music Destination] - Wall Street Journal, September 8, 2010</ref> د 2015 په اګست کې، Vevo د WMG څخه د موسیقۍ د جواز ورکولو په اړه نوې علاقه څرګنده کړه <ref>Flanagan, Andrew (August 13, 2015). </ref> او د WMG سره یو تړون د اګست په 2، 2016 کې بشپړ شو، <ref name="wmg.com"/> <ref>{{Cite web |date=August 2, 2016 |title=Vevo and Warner Music Group Announce Partnership |url=http://hq.vevo.com/vevo-warner-music-group-announce-partnership/ |access-date=January 4, 2017 |publisher=Vevo Digital |تاريخ الأرشيف=January 20, 2018 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180120065842/http://hq.vevo.com/vevo-warner-music-group-announce-partnership/ |url-status=dead |خونديځ نېټه=January 20, 2018 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20180120065842/http://hq.vevo.com/vevo-warner-music-group-announce-partnership/ |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20180120065842/http://hq.vevo.com/vevo-warner-music-group-announce-partnership/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20180120065842/http://hq.vevo.com/vevo-warner-music-group-announce-partnership/ }}</ref> چې د "درې لویو" ریکارډ شرکتونو ټول میوزیک په وېوو کې شتون ولري. == تاریخ == [[دوتنه:VEVO_logo_(2009-2013).svg|کيڼ|بټنوک|230x230px| د وېوو اصلي نښه ، د دسمبر 2009 څخه تر مارچ 2013 پورې کارول کیږي]] [[دوتنه:Vevo_logo.svg|کيڼ|بټنوک|230x230px| د وېوو دوهمه لوګو، د مارچ 2013 څخه تر جولای 2016 پورې کارول کیږي]] وېوو په اصل کې د میوزیک ویډیوګانو لپاره د خپرولو خدمت په توګه تشریح شوی (د فلمونو او تلویزیون خپرونو لپاره د هولو سټریمینګ خدمت ته ورته دی وروسته له هغه چې دوی خپریږي) ، <ref name="cnetold">{{Cite web |last=Sandoval |first=Greg |date=March 4, 2009 |title=Universal, YouTube near deal on music video site |url=http://news.cnet.com/8301-1023_3-10188600-93.html?tag=mncol;title |access-date=April 9, 2009 |website=[[CNET|CNET News]] |publisher=[[CBS Interactive]]}} {{Dead link|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ترڅو ډېر اعلان کوونکي راجلب کړي. <ref>{{Cite web |last=Rosoff |first=Matt |title=Vevo CEO confirms it's all about business |url=http://news.cnet.com/8301-13526_3-10413316-27.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120811014652/http://news.cnet.com/8301-13526_3-10413316-27.html |archive-date=11 August 2012 |access-date=July 16, 2021 |publisher=CNET}}</ref> د سایټ په نورو عایداتي سرچینو کې د سوداګریزو توکو پلورنځی <ref>[http://blog.vevo.com/release-notes-facebook-like-button-vevo-store-and-more/ Release Notes: Facebook Like Button, Vevo Store and more] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100912180513/http://blog.vevo.com/release-notes-facebook-like-button-vevo-store-and-more/|date=September 12, 2010}} - Vevo.com, 8.4.10</ref> او په [[ایمیزون میوزیک]] او آی ټیونز کې د لیدل شوو سندرو پېرود لپاره راجع کولو لینکونه شامل دي. <ref>[http://blog.vevo.com/notes-from-the-factory-floor/ Notes from the Factory Floor] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110115014249/http://blog.vevo.com/notes-from-the-factory-floor/|date=January 15, 2011}} - Vevo.com, 5.20.10</ref> UMG د نومبر په 20، 2008 کې د ډومین نوم vevo.com ترلاسه کړ. SME د 2009 کال په جون کې سایټ ته د خپلې منځپانګې د اضافه کولو لپاره یو تړون ته ورسید. <ref name="sony">{{Cite web |last=Sandoval |first=Greg |date=June 4, 2009 |title=Sony joins YouTube and Universal on Vevo video site |url=http://news.cnet.com/8301-1023_3-10257359-93.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120205163728/http://news.cnet.com/8301-1023_3-10257359-93.html |archive-date=5 February 2012 |access-date=July 16, 2021 |publisher=[[CNET]]}}</ref> دا سایټ د دسمبر په 8، 2009 کې په ژوندۍ بڼه پیل شو، او وروسته په هماغه میاشت کې په متحده ایالاتو کې د میوزیک ترټولو ډېر لیدل شوي ځای کې لومړی نمبر شو، <ref>[http://blog.vevo.com/vevo-launches-as-1-music-network-in-the-us/ Vevo Launches as #1 Music Network in the US] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100420120754/http://blog.vevo.com/vevo-launches-as-1-music-network-in-the-us/|date=April 20, 2010}} Vevo.com, January 13, 2010</ref> د مای اسپیس میوزیک څخه د وېوو په لاره اچولو سره مخکې شو. <ref>[https://techcrunch.com/2010/01/13/youtube-vevo-overtake-myspace-music/ YouTube Helps Vevo Overtake MySpace Music In The U.S.] - Techcrunch, January 13, 2010</ref> ، د کال په اوږدو کې د وېوو له خوا اضافه شوې ډېری یوټیوب ویډیوګانې د دوی نظرونه لوړ شوي. د 2013 په لومړیو کې، دا نظرونه د مختلفو وېوو چینلونو څخه راټیټ شوي، په ځانګړې توګه د لیډي ګاګا ویوو چینل. په اغېزمنو ویډیوګانو کې د " يوازې نڅا "(جسټ ډانس) ویډیو شامله ده، کوم چې د خپل اوسني لید نیمایي څخه ډېر له لاسه ورکړي. په نورو اغېزمنو ویډیوګانو کې " بې زړه " (هرټ لېس)او " زهرجن "(ټوکسيک) شامل دي، چې ګرافونه یې د انفلاسیون ورته نښې ښودلې. <ref>{{Cite web |last=Fruzsina Eordogh |date=28 Jan 2013 |title=Did YouTube Buy Fake VEVO Video Views? |url=https://readwrite.com/2013/01/28/youtube-bot-vevo-videos-lady-gaga-spk/ |website=readwrite}}</ref> د 2012 په جون کې، وېوو خپل ''تصدیق شوي'' ایوارډونه پیل کړل، کوم چې په وېوو وېب پاڼه کې د ځانګړو ځانګړتیاو له لارې په وېوو او د هغې شریکانو (د یوټیوب په شمول) کې لږترلږه 100 ميلیون ویډیو لیدونو سره د هغوی هنرمندانو ته درناوی په موخه ورکوي. <ref name="Peoples2">{{cite magazine|first=Glenn|last=Peoples|url=https://www.billboard.com/biz/articles/news/1094473/vevo-launches-certified-award-for-videos-with-100-million-views|title=Vevo Launches Certified Award for Videos with 100 Million Views|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=June 6, 2012|access-date=November 22, 2013|archive-date=February 23, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190223093307/https://www.billboard.com/biz/articles/news/1094473/vevo-launches-certified-award-for-videos-with-100-million-views|url-status=dead}}</ref> په 2017 کې، وېوو په یوه لنډ آنلاین بیان کې د شرکت د رییس او اجرایوي رییس په توګه د ایریک هوګرز د وتلو او د هغه ځای ناستی CFO الان پرايز د لنډمهاله اجرایوي رییس په توګه اعلان کړ. <ref>{{Cite news|URL=https://deadline.com/2017/12/vevo-ceo-erik-huggers-steps-down-1202228206/|Title=Vevo Music Service Shuffles CEOs|Date=December 15, 2017|Work=Deadline}}</ref> <ref>{{Cite news|URL=https://variety.com/2017/digital/news/vevo-ceo-erik-huggers-is-stepping-down-1202642368/|Title=Vevo CEO Erik Huggers Is Stepping Down|Date=December 15, 2017|Work=Variety}}</ref> د 2018 په اپریل کې، د وېوو یوټیوب چینل د دوو هیکرانو لخوا د پروسوکس او Kuroi'SH په نومونو سره هک شو چې د ډېری ویډیوګانو نوم بدلولو او د لویس فونسي د یوټیوب ترټولو لیدل شوي ویډیو " Despacito " حذف کولو لامل شو. <ref>{{Cite news|URL=https://www.polygon.com/2018/4/10/17220114/vevo-hack-despacito-youtube|Title=Vevo's channel was hacked, not YouTube — there's a difference|Work=Polygon}}</ref> د می په 24، 2018، وېوو اعلان وکړ چې دا خپلې مصرف کوونکې وېب پاڼې بندوي او د موبایل پلیټ فارمونو څخه خپل اپلیکیشن لیرې کوي، ترڅو دا د یوټیوب په سنډیکیشن تمرکز وکړي. <ref name=":03">{{Cite magazine|title=Vevo to Shutter Its Apps and Website in Coming Weeks|magazine=Billboard|url=https://www.billboard.com/articles/business/8457733/vevo-video-apps-website-shutting-down|access-date=May 29, 2018}}</ref> په هرصورت، وېوو لاهم د مختلف ایپسونو او وسیلو کې لا هم شته لکه یوټیوب ، DVRs ، سمارټ تلویزیونونه ، د لوبو کنسولونه او خپرولو وسیلې لکه روکو. <ref name="Apps">{{Cite web |title=Where to Watch Vevo Music Videos |url=https://hq.vevo.com/watch |access-date=2021-04-05 |website=VEVO |language=en-us}}</ref> د اکتوبر په 2020 کې، اعلان شو چې وېوو د هالنډ مېشته میوزیک ویډیو خدمت Xite سره ملګرتیا وکړه او دواړه سره يوځای شول. <ref>{{Cite web |title=Vevo announces partnership with XITE |url=https://xite.com/192372-vevo-announces-partnership-with-xite |access-date=2021-10-20 |website=xite.pr.co |publisher=XITE Newsroom }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite web |last=Stassen |first=Murray |date=October 19, 2020 |title=VEVO PARTNERS WITH DUTCH MUSIC VIDEO PLATFORM XITE TO LAUNCH NEW APPLE TV APP |url=https://www.musicbusinessworldwide.com/vevo-partners-with-dutch-music-video-platform-xite-to-launch-new-apple-tv-app/ |access-date=2021-10-20 |website=musicbusinessworldwide.com |publisher=Music Business Worldwide}}</ref> === وېوو تلویزیون === د 2013 کال د مارچ په 15، Vevo د '''Vevo ټلویزیون''' په لاره واچاوه، یو انټرنیټي تلویزیوني چینل چې په ورځ کې 24 ساعته فعالیت کوي، د میوزیک ویډیوګانو او ځانګړو بلاکونو ځانګړتیاوې لري. چینل یوازې په شمالي امریکا او آلمان کې د لیدونکو لپاره شتون درلود، د جغرافیایي IP پتې بلاک کول د محدودیت پلي کولو لپاره کارول کیږي. Vevo په نورو هېوادونو کې د پیل کولو پلان درلود. <ref name="vevotv-launch">{{Cite web |date=March 12, 2013 |title=Beyond on-demand: Vevo launches Vevo TV, an MTV-inspired linear music video channel |url=https://thenextweb.com/media/2013/03/12/vevo-launches-vevo-tv-an-mtv-inspired-linear-music-video-channel/ |access-date=March 12, 2013 |publisher=The Next Web}}</ref> د خپلې وېب پاڼې له اصلاح کولو وروسته، Vevo ټلویزیون وروسته په درېوو جلا شبکو کې جوړه شوه: '''هټس''' ، '''فلو''' (هپ هاپ او R&B)، او '''نیشویل''' (د هیواد میوزیک). <ref>{{Cite web |last=Betters |first=Elyse |date=November 3, 2013 |title=Vevo's been rebuilt: Major redesign launched for web and mobile web |url=http://www.pocket-lint.com/news/124825-vevo-s-been-rebuilt-major-redesign-launched-for-web-and-mobile-web |access-date=April 25, 2015 |website=Pocket-Lint}}</ref> وېوو د 2016 په لومړۍ نیمایي کې د سایټ وايد بیا ډیزاین برخې په توګه خدمت بند کړ. <ref>{{cite magazine|title=Vevo Gets a Redesign, Ditches Flash Video & Vevo TV|url=https://www.billboard.com/articles/business/7350238/vevo-gets-a-redesign-ditches-flash-video-vevo-tv|magazine=Billboard|access-date=July 11, 2016}}</ref> وېوو تلویزیون په اتوماتیک مهالویش کې پرمخ ځي، د ویډیو ځانګړې شبکې ته ورته چې د ویاکوم میډیا شبکې له خوا پرمخ وړل کیږي. د میوزیک ویډیوګانې به په یو ساعت کې دوه ځله پلی شي او اصلي برنامه کول ، لکه ''Top 10 Now'' او ''Vevo Lift'' به په ورځ کې څو ځله خپریږي. په 2016 کې د بیا برانډ کولو وروسته، وېوو تلویزیون ورو ورو له منځه تللی و. د وېوو ګرځنده ایپ چینل چلولو ته دوام ورکړ تر هغه چې دوی د هغه کال وروسته بیا پیل شوي. == شتون == وېوو په [[آسټرالیا]]، [[برازیل]]، [[کاناډا]]، [[فرانسه]]، [[جرمني]]، [[آیرلنډ|آیرلینډ]]، [[اېټاليا|اېټالیا]]، [[مکسیکو]]، [[هالنډ]]، [[نیوزیلنډ|نیوزیلینډ]]، [[پولنډ]]، [[فلیپین|فیلیپین]]، [[اسپانیا]]، [[انګلستان بریتانیا|انګلستان]] او [[د امریکا متحده آیالاتونه|متحده ایالاتو]] کې شتون درلود. <ref>Reisinger, Don. </ref> <ref>{{Cite web |title=OPM Videos on VEVO (VevoPhilippines) |url=https://facebook.com/mcamusic/posts/10151889578658617 |publisher=MCA Music (Universal Music Philippines) |via=Facebook}}</ref> ټاکل شوې وه چې دا وېبپاڼه په ۲۰۱۰ کال کې په ټوله نړۍ کې خپره شي، <ref name="countries">{{Cite web |last=Andrews |first=Robert |date=December 9, 2009 |title=Vevo Not Global Until 2010, Strains On First Day |url=http://paidcontent.co.uk/article/419-vevo-not-global-until-2010-strains-on-first-day/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20100406040327/http://paidcontent.co.uk/article/419-vevo-not-global-until-2010-strains-on-first-day/ |archive-date=April 6, 2010 |access-date=March 19, 2010 |website=paidContent:UK}}</ref> خو د ۲۰۱۸ کال د مارچ تر ۲۳مې پورې لا هم له دغو هېوادونو بهر شتون نه درلود. <ref>{{Cite web |date=August 25, 2010 |title=YouTube Globalization Continues with Four New Languages (Exclusive) |url=https://www.wired.com/epicenter/2010/08/youtube-globalization-continues-with-five-new-languages-exclusive/ |access-date=January 4, 2017 |website=Wired |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120429162253/http://www.wired.com/epicenter/2010/08/youtube-globalization-continues-with-five-new-languages-exclusive |archivedate=April 29, 2012 |url-status=dead}}</ref> چې آر لامل يې په ټوله نړۍ کې د رسمي جواز نه ترلاسه کول وو. <ref name="USCAN">{{Cite web |date=January 8, 2010 |title=Vevo Coming To More Countries As Soon As Possible |url=http://blog.vevo.com/vevo-coming-to-more-countries-as-soon-as-possible/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100315164136/http://blog.vevo.com/vevo-coming-to-more-countries-as-soon-as-possible/ |archive-date=March 15, 2010 |access-date=May 28, 2010}}</ref> په یوټیوب کې د وېوو ډېری ویډیوګانې په نورو هېوادونو کې د کاروونکو لخوا د لیدو وړ دي ، په داسې حال کې چې نور به دا پیغام تولید کړي چې "اپلوډر دا ویډیو ستاسو په هېواد کې شتون نلري." په [[انګلستان بریتانیا|انګلستان]] او [[آیرلنډ|آیرلینډ]] کې د وېوو خدمت د 2011 کال د اپریل په 26 پیل شو. <ref name="uk_launch">{{Cite web |last=Salmon |first=Chris |date=April 27, 2011 |title=Click to download: YouTube and Vevo battle it out |url=https://www.theguardian.com/music/2011/apr/27/click-download-youtube-vevo-beastie-boys |access-date=April 27, 2011 |website=The Guardian}}</ref> د اپریل په 16، 2012، وېوو په [[اسټرالیا|آسټرالیا]] او [[نيوزيلينډ|نیوزیلینډ]] کې د MCM ساتيري شرکت لخوا پیل شو. د اګست په 14، 2012، [[برازیل]] د لاتینې امریکا لومړنی هېواد شو چې دې خدمت ته یې لاسرسی درلود. تمه وه چې دا به په ۲۰۱۲ کال کې په شپږو نورو اروپايي او لاتینې امریکا هېوادونو کې پیل شي <ref>{{Cite web |last=Jackson, Sally |date=April 16, 2012 |title=Aussie version of Vevo starts today |url=http://www.theaustralian.com.au/media/aussie-version-of-vevo-starts-today/story-e6frg996-1226327257916 |access-date=April 16, 2012 |website=The Australian |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140430091217/http://www.theaustralian.com.au/media/aussie-version-of-vevo-starts-today/story-e6frg996-1226327257916 |archivedate=April 30, 2014 |url-status=dead}}</ref> . وېوو په [[اسپانیا|اسپانيا]]، [[اېټاليا|اېټالیا]] او [[فرانسه]] کې د نومبر په 15، 2012 کې پیل شو <ref>{{Cite web |date=November 15, 2012 |title=Vevo launches in Spain, Italy, and France |url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=10151098315065933&set=a.186061480932.139388.79544810932&type=1 |access-date=November 15, 2012 |publisher=Official Vevo Facebook Page}}</ref> Vevo په هالنډ کې د اپریل په 3، 2013، <ref>{{Cite web |date=April 3, 2013 |title=Vevo launches in The Netherlands |url=https://www.facebook.com/VEVO/posts/461687813900575 |access-date=April 3, 2013 |publisher=Official Vevo Facebook Page}}</ref> او د می په 17، 2013، په پولنډ کې هم پیل شو. <ref>{{Cite web |date=May 17, 2013 |title=Vevo launches in Poland |url=https://www.facebook.com/VEVO/posts/10151374415425933:0 |access-date=May 17, 2013 |publisher=Official Vevo Facebook Page}}</ref> د سپتمبر په 29، 2013 کې، Vevo خپل iOS اپلیکیشن تازه کړ چې اوس په [[المان|آلمان]] کې پیل کول شامل دي. <ref>{{Cite web |title=Conectando al iTunes Store. |url=https://itunes.apple.com/es/app/vevo-watch-free-hd-music-videos/id407623377 |publisher=[[iTunes]] |access-date=2022-07-12 |archive-date=2016-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306100650/https://itunes.apple.com/es/app/vevo-watch-free-hd-music-videos/id407623377 |url-status=dead}}</ref> د اپریل په 30، 2014، Vevo په [[مکسیکو]] کې پیل شو. <ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/biz/articles/news/global/6070353/vevo-launches-in-mexico|title=Vevo Launches in Mexico|magazine=Billboard|date=April 30, 2014|access-date=May 1, 2014|archive-date=May 3, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140503203532/http://www.billboard.com/biz/articles/news/global/6070353/vevo-launches-in-mexico|url-status=dead}}</ref> Vevo د یو لړ پلیټ فارمونو کې هم د لاسرسي وړ ده لکه [[انډرايد (د عامل سيستم)|اندرايد]], [[د آيفون عامل سيستم|ای فون]], وينډوز موبايل, وينډوز اته 8, Fire OS, ګوګل ټي وي, [[ایپل|اېپل ټي وي]], Boxee, [[روکو]], Xbox 360, PlayStation 3, and PlayStation 4 . <ref name="platforms">{{Cite web |title=Vevo Apps |url=http://www.vevo.com/c/apps |access-date=September 27, 2015 |تاريخ الأرشيف=March 7, 2017 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170307171245/http://www.vevo.com/c/apps |url-status=dead |خونديځ نېټه=March 7, 2017 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20170307171245/http://www.vevo.com/c/apps |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20170307171245/http://www.vevo.com/c/apps |archive-url=https://web.archive.org/web/20170307171245/http://www.vevo.com/c/apps }}</ref> د می په 2018 کې، وېوو اعلان وکړ چې دا به د یوټیوب سنډیکیشن باندې تمرکز کولو لپاره په ګرځنده پلیټ فارمونو کې د خپل مصرف کونکي وېب پاڼه او ایپ بند کړي. <ref>{{Cite web |title=Vevo will shutter apps, in order to focus on YouTube |url=https://techcrunch.com/2018/05/24/vevo-will-shutter-apps-in-order-to-focus-on-youtube/ |access-date=May 25, 2018 |website=TechCrunch |language=en-US}}</ref> په هرصورت، وېوو لاهم د مختلف ایپسونو او وسیلو له لارې شتون لري په شمول د یوټیوب ، DVRs ، سمارټ تلویزیونونه ، د لوبو کنسولونه او سټیمینګ وسیلې لکه Roku. <ref name="Apps"/> == اېډیټ شوې منځپانګه == په Vevo کې د ویډیوګانو نسخې د څرګند مینځپانګې سره لکه سپکاوی ممکن ایډیټ شي ، د شرکت ویاند په وینا ، "د نشر لپاره هرڅه پاک ساتلو لپاره ، د MTV نسخه. ' <ref name="bi">{{Cite web |last=Learmonth |first=Michael |date=January 22, 2010 |title=Google Supports Censorship On Vevo So It Can Sell More Ads |url=http://articles.businessinsider.com/2010-01-22/tech/30081138_1_ratings-system-music-service-umg |access-date=January 30, 2012 |publisher=Business Insider |تاريخ الأرشيف=July 16, 2015 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150716122854/http://www.businessinsider.com/vevo-is-censoring-music-videos-so-it-can-sell-more-advertising-2010-1 |url-status=dead |خونديځ نېټه=July 16, 2015 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20150716122854/http://www.businessinsider.com/vevo-is-censoring-music-videos-so-it-can-sell-more-advertising-2010-1 |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20150716122854/http://www.businessinsider.com/vevo-is-censoring-music-videos-so-it-can-sell-more-advertising-2010-1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150716122854/http://www.businessinsider.com/vevo-is-censoring-music-videos-so-it-can-sell-more-advertising-2010-1 }}</ref> دا Vevo ته اجازه ورکوي چې د دوی شبکه د اعلاناتو شریکانو لکه [[مکډونالډز]] ته ډیر دوستانه کړي. <ref name="bi" /> Vevo ویلي چې دا ځانګړي پالیسۍ یا د کلمو لیست نلري چې منع دي. ځینې ښکاره ویډیوګانې د ترمیم شوي نسخې سربیره د ثابت نسخو سره چمتو شوي. دلته د درجه بندي کوم رسمي سیسټم شتون نلري، پرته له دې چې ویډیوګانې د واضح یا غیر واضح په توګه طبقه بندي کړي، مګر د درجه بندي سیسټم رامینځته کولو لپاره بحثونه روان دي چې کاروونکو او اعلان کونکو دواړو ته اجازه ورکوي چې د سپکاوي کچه غوره کړي چې دوی یې منلو ته چمتو دي. <ref name="bi" /> == د 24 ساعتونو وېوو ریکارډ ==  {{Infobox award|name=24-Hour Vevo Record|image=File:Vevo Record.jpg|caption=|awarded_for=Most views within 24 hours of release on Vevo|presenter=وېوو|country=ټوله نړۍ|network=|year=January 21, 2012|website=|winner=[[ټايلر سويپټ]]'s "[[Me!]]" featuring [[برينډون يورای]] (2019)}} د '''24-ساعت وېوو ریکارډ''' ، چې معمولا د '''وېوو''' ریکارډ په نوم یادیږي، د ویوو سره تړلې د میوزیک ویډیو د خپریدو په 24 ساعتونو کې ترلاسه شوي ترټولو لیدونو ریکارډ دی. هغه ویډیو چې اوس مهال دا ریکارډ لري د ټیلر سویفټ " می! " ده چې د 65.2 ملیون لیدونو سره. <ref>{{Cite web |title=Vevo on Twitter |url=https://twitter.com/Vevo/status/1068980708696342531 |access-date=December 2, 2018 |website=Twitter |language=en}}</ref> په 2012 کې، د [[نیکې میناژ|نیکي میناج]] " Stupid Hoe " یو له لومړنیو ویوو میوزیک ویډیوګانو څخه شو چې د خپریدو په ورځ یې د رسنیو پام وړ پام ترلاسه کړ، چې په ترڅ کې یې شاوخوا 4.8 ملیون لیدونه راټول کړل. ریکارډ له هغه وخت راهیسې د وېوو له خوا په دوامداره توګه تعقیب شوی. د ویډیو ټول لیدونه د وېوو د ټولو پلیټ فارمونو څخه شمېرل کیږي ، لکه د [[يوټيوب|یوټیوب]] ، [[یاهو!]] او د سنډیکیشن نور شریکان. <ref>{{Cite web |title=On Breaking The 24 Hour Views Record |url=http://vevo.tumblr.com/post/68805707209/on-breaking-the-24-hour-views-record |publisher=Vevo}}</ref> د 2013 کال د اپریل په 14، Psy 's " Gentleman " په غیر رسمي توګه په خپل لومړي 24 ساعتونو کې د 38.4 ملیون لیدونو په رسولو سره ریکارډ مات کړ. <ref>{{Cite web |date=April 25, 2013 |title=PSY secures new YouTube world record with "Gentleman" |url=http://www.guinnessworldrecords.com/news/2013/4/psy-secures-new-youtube-world-record-with-gentleman-48291 |publisher=Guinness World Records}}</ref> په هرصورت، دا ریکارډ د Vevo لخوا نه و منل شوی ځکه چې دا یوټیوب ته د خوشې کیدو څلور ورځې وروسته د دوی سره تړاو نه درلود. د 2014 کال د اګست په 19، میناج د هغې " اناکونډا " ویډیو سره ریکارډ مات کړ چې 19.7 ملیون لیدونه یې ترلاسه کړل. سویفټ د ۲۰۱۵ کال د می په ۱۷ نیټه د ۲۰.۱ میلیونو لیدنو سره د « Bad Blood » ریکارډ مات کړ، چې وروسته بیا د [[اډېل|اډیل]] « Hello » څخه تیر شو، چې په لومړیو ۲۴ ساعتونو کې یې ۲۷.۷ میلیونه لیدونه ترلاسه کړل. د ۲۰۱۷ کال د اګست په ۲۸مه، د یوټیوب او ویوو دواړه ریکارډونه د سویفټ لخوا یو ځل بیا د " Look What You Made Me Do " سره یو ځای شول، چې په ۲۴ ساعتونو کې یې ۴۳.۲ میلیونه لیدونه ترلاسه کړل. د 2018 کال د دسمبر په 1، د آریانا ګرانډ " Thank U, Next " ریکارډ مات کړ، په 24 ساعتونو کې 55.4 ملیون لیدونه راټول کړل. <ref>{{Cite web |last=Spangler |first=Todd |date=December 1, 2018 |title=Ariana Grande's 'Thank U, Next' Video Breaks YouTube Record for Most Views in 24 Hours |url=https://variety.com/2018/digital/news/ariana-grande-thank-u-next-youtube-record-video-views-1203071119/}}</ref> سویفټ بیا د اپریل په 27، 2019 کې ریکارډ بیرته ترلاسه کړ، کله چې د هغې ویډیو "زه!" په لومړیو 24 ساعتونو کې 65.2 ملیون لیدونه ترلاسه کړل. د سویفټ چینل لومړی او یوازینی دی چې ریکارډ یې درې ځله مات کړ. یو سمت ، [[جاسټن بیبر|جسټین بیبر]] ، [[نیکې میناژ|نیکی میناج]] او میلی سیرس ، ټولو دوه ځله ریکارډ مات کړی دی (مناج به سویفټ سره تړلی وی که په شمیر کې ځانګړتیاوې شاملې وی). === ریکارډ لرونکي === '''د Vevo ویډیوګانو لیست چې د دوی په لومړیو 24 ساعتونو کې آنلاین د ډیری لیدونو ریکارډ لري''' {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" !د ویډیو نوم ! هنرمندان ! لیدونه (ملیونونه) ! ورځې ترسره شوې ! د لاسته راوړلو نیټه ! class="unsortable" | حوالې |- |- bgcolor="#98fb98" | align="left" | " زه! " | align="left" | ټیلر سویفټ د برینډن اوري سره | 65.2 | 1,068 | align="right" | د ۲۰۱۹ کال د اپریل ۲۶مه | <ref>{{Cite news|URL=https://www.forbes.com/sites/hughmcintyre/2019/04/27/taylor-swifts-me-music-video-has-already-broken-a-very-important-record-on-youtube/#5508131b7990|Title=Taylor Swift's 'ME!' Music Video has already broken a very important record on YouTube|Work=[[Forbes]]}}</ref> |- | align="left" | " مننه، راتلونکی " | align="left" | آریانا ګراندی | 55.4 | ۱۴۷ | align="right" | د نومبر 30، 2018 | |- | align="left" | " وګوره چې تاسو ما څه کړي دي" | align="left" | ټیلر سویفټ | 43.2 | ۴۶۱ | align="right" | د اګست 27، 2017 | |- | align="left" | " سلام " | align="left" | [[اډېل|اډیل]] | 27.7 | {{Age in days|October 23, 2015|27 August 2017}} | align="right" | 23 اکتوبر 2015 | |- | align="left" | " بد وینه " | align="left" | ټیلر سویفټ کینډریک لامر سره | 20.1 | {{Age in days|17 May 2015|22 October 2015}} | align="right" | د ۲۰۱۵ کال د می ۱۷ مه | |- | align="left" | " اناکونډا " | align="left" | [[نیکې میناژ|نکی میناج]] | 19.7 | {{Age in days|19 August 2014|17 May 2015}} | align="right" | د ۲۰۱۴ کال د اګست ۱۹ | |- | align="left" | "د ویجاړولو توپ " | align="left" | میلی سائرس | 19.3 | {{Age in days|9 September 2013|19 August 2014}} | align="right" | د ۲۰۱۳ کال د سپتمبر ۹ مه | |- | align="left" | " تر ټولو غوره سندره " | align="left" | یو استقامت | 12.3 | {{Age in days|July 23, 2013|9 September 2013}} | align="right" | د ۲۰۱۳ کال د جولای ۲۳ | <ref>{{Cite web |title=VEVO:'One Direction's record-breaking 'Best Song Ever' video actually had 12.3 million hits' |url=https://www.pressparty.com/pg/newsdesk/OneDirection/view/82163/[[Press Party]]}}</ref> |- | align="left" | " موږ نشو بندولی " | align="left" | میلی سائرس | 10.7 | {{Age in days|June 19, 2013|September 9, 2013}} | align="right" | د ۲۰۱۳ کال د جون ۱۹ | |- | align="left" | " ښکلا او یو ټپ " | align="left" | [[جاسټن بیبر|جسټین بیبر]] د نیکي میناج سره | 10.6 | {{Age in days|12 October 2012|19 June 2013}} | align="right" | د ۲۰۱۲ کال د اکتوبر ۱۲ | |- | align="left" | " ژوند په داسې حال کې چې موږ ځوان یو " | align="left" | یو استقامت | 8.3 | {{Age in days|20 September 2012|12 October 2012}} | align="right" | {{Nowrap|September 20, 2012}} | <ref name="a" /> |- | align="left" | " ملګری " | align="left" | جستین بیبر | ۸.۰ | {{Age in days|3 May 2012|20 September 2012}} | align="right" | د ۲۰۱۲ کال د می ۳ مه | <ref name="a" /> |- | align="left" | " ته چیرته وې " | align="left" | ریحانه | 4.9 | {{Age in days|30 April 2012|3 May 2012}} | align="right" | د ۲۰۱۲ کال د اپریل ۳۰مه | <ref>{{Cite web |last=Corner |first=Lewis |date=May 4, 2012 |title=Rihanna breaks Nicki Minaj's Vevo record with 'Where Have You Been' |url=http://www.digitalspy.co.uk/music/news/a379957/rihanna-breaks-nicki-minajs-vevo-record-with-where-have-you-been.html |access-date=April 5, 2012 |publisher=[[Digital Spy]]. [[Hachette Filipacchi Médias]]}}</ref> |- | align="left" | " بې وقوفه " | align="left" | نکی میناج | ۴.۸ | {{Age in days|20 January 2012|3 April 2012}} | align="right" | د ۲۰۱۲ کال د جنوري ۲۰مه | <ref>{{Cite web |date=25 January 2012 |title=Nicki Minaj 'Stupid Hoe' Video Breaks VEVO Record In 24 Hours |url=https://www.capitalfm.com/artists/nicki-minaj/news/stupid-hoe-video-vevo/ |website=95-106 Capital FM}}</ref> |- ! colspan="6" style="text-align:center; font-size:8pt;" | د نومبر 2021 پورې |} == د وېوو تصدیق شوی جایزه ==  {{Infobox award|name=Vevo Certified Award|image=VEVO_Certified_logo.png|caption=|awarded_for=Videos with over 100 million views on Vevo and its partners|presenter=Vevo|country=Worldwide|network=|year=June 12, 2012|website=}} د '''وېوو تصدیق شوې جایزه''' د وېوو ویب پاڼه کې د ځانګړو ځانګړتیاو له لارې په وېوو او د هغې شریکانو (د یوټیوب په شمول) کې له 100 ميلیون څخه ډېر لیدونو سره هنرمندانو ته ویاړ ورکوي. دا د 2012 کال په جون کې پیل شو. <ref name="Peoples3">{{cite magazine|first=Glenn|last=Peoples|url=https://www.billboard.com/biz/articles/news/1094473/vevo-launches-certified-award-for-videos-with-100-million-views|title=Vevo Launches Certified Award for Videos with 100 Million Views|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=June 6, 2012|access-date=November 22, 2013|archive-date=February 23, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190223093307/https://www.billboard.com/biz/articles/news/1094473/vevo-launches-certified-award-for-videos-with-100-million-views|url-status=dead}}</ref> لومړنی هنرمند چې 100,000,000 لیدونو ته رسیدلی، Avril Lavigne د هغې " ملګرې "(ګرل فرينډ) میوزیک ویډیو له لارې، که څه هم ویډیو نه وه. شکیرا د 39 ویډیوګانو سره د 100 ملیون لیدونو څخه د ډېرو ویوو تصدیق شوي ویډیوګانو ریکارډ لري. === د ډېری وېوو تصدیق شوي ویډیوګانو سره هنرمندان === '''د هنرمندانو لېست چې لږترلږه 15 د وېوو تصدیق شوي میوزیک ویډیوګانې په خپل یوټیوب چینل کې لري''' {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" style="text-align:center;" |+ ! رتبه ! هنرمند ! تصدیق شوي ویډیوګانې ! class="unsortable" | حوالې |- bgcolor="98FB99" | 1. | align="left" | [[شکيرا|شکیرا]] | ۳۹ | <ref>{{Cite web |title=Shakira Vevo - You Tube |url=https://www.youtube.com/user/shakiraVEVO/videos?view=0&sort=p&flow=grid |url-status=live |publisher=[[YouTube]]}}</ref> |- | 2. | align="left" | ټیلر سویفټ | ۳۸ | <ref>{{Cite web |title=Taylor Swift Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/TaylorSwiftVEVO/videos?view=0&sort=p&flow=grid |access-date=June 28, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}</ref> |- | rowspan="2" | 3. | align="left" | کریس براون | rowspan="2" | ۳۵ | <ref>{{Cite web |title=Chris Brown Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/ChrisBrownVEVO/videos?view=0&sort=p&flow=grid |access-date=June 28, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}</ref> |- | align="left" | [[جاسټن بیبر|جستین بیبر]] | <ref>{{Cite web |title=Justin Bieber Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/JustinBieberVEVO/videos?view=0&sort=p&flow=grid |access-date=June 28, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}</ref> |- | rowspan="3" | 5. | align="left" | بیونسی | rowspan="3" | ۳۴ | <ref>{{Cite web |title=Beyoncé Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/beyonceVEVO/videos?view=0&sort=p&flow=grid |access-date=June 28, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}</ref> |- | align="left" | [[ایمیمین|ایمینیم]] | <ref>{{Cite web |title=Eminem Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/EminemVEVO/videos?view=0&sort=p&flow=grid |access-date=June 28, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}</ref> |- | align="left" | ج بالوین | <ref>{{Cite web |title=J Balvin Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/jbalvinVEVO/videos?view=0&sort=p&flow=grid |access-date=July 10, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}</ref> |- | ۸. | align="left" | ریحانه | ۳۳ | <ref>{{Cite web |title=Rihanna Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/RihannaVEVO/videos?view=0&sort=p&flow=grid |access-date=June 28, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}</ref> |- | ۹. | align="left" | آریانا ګراندی | ۳۱ | <ref>{{Cite web |title=Ariana Grande Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/ArianaGrandeVevo/videos?view=0&sort=p&flow=grid |access-date=June 28, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}</ref> |- | rowspan="2" | 10. | align="left" | مالوما | rowspan="2" | ۳۰ | <ref>{{Cite web |title=Maluma Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/MalumaVEVO/videos?view=0&sort=p&flow=grid |access-date=June 28, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}</ref> |- | align="left" | مارون ۵ | <ref>{{Cite web |title=Maroon 5 Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/Maroon5VEVO/videos?view=0&sort=p&flow=grid |access-date=June 28, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}</ref> |- | rowspan="2" | 12. | align="left" | اینریک ایګلیسیاس | rowspan="2" | 27 | <ref>{{Cite web |title=Enrique Iglesias Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/EnriqueIglesiasVEVO/videos?view=0&sort=p&flow=grid |access-date=June 28, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}</ref> |- | align="left" | سلېنه ګومېز | <ref>{{Cite web |title=Selena Gomez Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/SelenaGomezVEVO/videos?view=0&sort=p&flow=grid |access-date=June 28, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}</ref> |- | 14. | align="left" | لېډي ګاګا | ۲۶ | <ref>{{Cite web |title=Lady Gaga Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/LadyGagaVEVO/videos?view=0&sort=p&flow=grid |access-date=June 28, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}</ref> |- | rowspan="3" | ۱۵. | align="left" | بریټني سپیرز | rowspan="3" | ۲۵ | <ref>{{Cite web |title=Britney Spears Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/BritneySpearsVEVO/videos?view=0&sort=p&flow=grid |access-date=June 28, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}</ref> |- | align="left" | [[نیکې میناژ|نکی میناج]] | <ref>{{Cite web |title=Nicki Minaj Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/NickiMinajAtVEVO/videos?view=0&sort=p&flow=grid |access-date=June 28, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}</ref> |- | align="left" | د اونۍ پای | <ref>{{Cite web |title=The Weeknd Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/TheWeekndVEVO/videos?view=0&sort=p&flow=grid |access-date=June 28, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}</ref> |- | rowspan="2" | ۱۸. | align="left" | کتي پیري | rowspan="2" | 24 | <ref>{{Cite web |title=Katy Perry Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/KatyPerryVEVO/videos?view=0&sort=p&flow=grid |access-date=June 28, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}</ref> |- | align="left" | رومیو سانتوس | <ref>{{Cite web |title=Romeo Santos Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/RomeoSantosVEVO/videos?view=0&sort=p&flow=grid |access-date=June 28, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}</ref> |- | rowspan="3" | 20. | align="left" | کالوین هاریس | rowspan="3" | 22 | <ref>{{Cite web |title=Calvin Harris Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/CalvinHarrisVEVO/videos?view=0&sort=p&flow=grid |access-date=June 28, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}</ref> |- | align="left" | [[جنیفرلوپز|جینیفر لوپیز]] | <ref>{{Cite web |title=Jennifer Lopez Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/JenniferLopezVEVO/videos?view=0&sort=p&flow=grid |access-date=June 28, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}</ref> |- | align="left" | [[مايکل جېکسن|مایکل جکسن]] | <ref>{{Cite web |title=Michael Jackson Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/michaeljacksonVEVO/videos?view=0&sort=p&flow=grid |access-date=June 28, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}</ref> |- | 23. | align="left" | بیلی ایلیش | ۱۹ | <ref>{{Cite web |title=Billie Eilish Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/BillieEilishVEVO/videos?view=0&sort=p&flow=grid |access-date=July 2, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}</ref> |- | rowspan="2" | 24. | align="left" | د تور سترګو نخود | rowspan="2" | ۱۸ | <ref>{{Cite web |title=Black Eyed Peas Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/BlackEyedPeasVEVO/videos?view=0&sort=p&flow=grid |access-date=June 28, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}</ref> |- | align="left" | P!nk | <ref>{{Cite web |title=P!nk Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/PinkVEVO/videos?view=0&sort=p&flow=grid |access-date=June 28, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}</ref> |- | rowspan="3" | ۲۶. | align="left" | ډریک (موسیقار) | rowspan="3" | ۱۷ | <ref>{{Cite web |title=Drake Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/DrakeVEVO/videos?view=0&sort=p&flow=grid |access-date=June 28, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}</ref> |- | align="left" | ليټل ميکس | <ref>{{Cite web |title=Little Mix Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/LittleMixVEVO/videos?view=0&sort=p&flow=grid |access-date=June 28, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}</ref> |- | align="left" | ون ډايرکشن | <ref>{{Cite web |title=One Direction Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/OneDirectionVEVO/videos?view=0&sort=p&flow=grid |access-date=June 28, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}</ref> |- | ۲۹. | align="left" | میلی سائرس | 16 | <ref>{{Cite web |title=Miley Cyrus Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/MileyCyrusVEVO/videos?view=0&sort=p&flow=grid |access-date=July 5, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Hollywood Records Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/c/HollywoodRecordsVEVO/videos?view=0&sort=p&flow=grid |access-date=July 5, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}</ref> |- | rowspan="2" | ۳۰. | align="left" | Avril Lavigne | rowspan="2" | ۱۵ | <ref>{{Cite web |title=Avril Lavigne Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/user/AvrilLavigneVEVO/videos?view=0&sort=p&flow=grid |access-date=June 28, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}</ref> |- | align="left" | شان مینډیس | <ref>{{Cite web |title=Shawn Mendes Vevo - YouTube |url=https://www.youtube.com/c/shawnmendesvevo/videos?view=0&sort=p&flow=grid |access-date=June 28, 2022 |publisher=[[YouTube]]}}</ref> |- |- ! colspan="4" style="text-align:center; font-size:8pt;" |د 2022 کال د جولای تر 10 پورې |} == دا هم وګوره == * میوزیک د غوښتنې سره سم * د ډیجیټل میډیا تصدیق * د یوټیوب ډیری لیدل شوي ویډیوګانو لیست * په لومړیو 24 ساعتونو کې د ډېری لیدل شوي آنلاین ویډیوګانو لیست == سرچينې == {{لړسرچينې}} == بهرنۍ تړنې == * [https://www.hq.vevo.com رسمي ویب پاڼه] {{Google LLC|corporate=yes|products=yes}}{{YouTube navbox}} [[وېشنيزه:پوست]] [[وېشنيزه:لوبگر]] [[وېشنيزه:لوبګر پوستغالی]] [[وېشنيزه:ډېرچينله نېټورک]] [[وېشنيزه:يوټيوب]] [[وېشنيزه:موبايل ليکد]] [[وېشنيزه:موبايل]] [[وېشنيزه:هندوييزم د هېواد په حساب]] [[وېشنيزه:هندوان]] [[وېشنيزه:انډيا]] [[وېشنيزه:Pages with unreviewed translations]] 7tlvdifzkxvbo4hn3qraji0awcajoui 0 62933 370266 363828 2026-11-04T20:32:46Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370266 wikitext text/x-wiki '''د اسيا اقتصاد''' له ۴.۵ ميليارده خلکو (د نړۍ د وګړو ۶۰٪ برخه)  جوړ دی چې په نهه څلوېښتو بېلا بېلو هېوادونو کې ژوند کوي. اسيا د چټک اقتصادي پرمختګ سيمه ده، همدا راز په نړۍ کې د اسمي «جي ډي پي» او «پي پي پي» له اړخه هم د لويې وچې ستر اقتصاد دی. سربېره پر دې، اسيا د ځينو اږدو نويو اقتصادي پراختياوو سيمه هم ده، د جاپاني اقتصادي معجزې (۱۹۵۰-۱۹۹۰) (اقتصادي معجزه د پراخه اقتصادي پرمختګونو لپاره کارېدونکې غېر رسمي اصطلاح ده) څخه پيل شوې، بيا د هان ريور معجزه (۱۹۶۱-۱۹۹۶) په سويلي کوريا کې، په چين کې اقتصادي پراختيا (۱۹۷۸-۲۰۱۳)، په اندونيزیا، ماليزيا، تايلينډ، فليپين او ويټنام کې «ټايګر کب» اقتصادونه (۱۹۹۰- تر اوسه)  او په هندوستان کې اقتصادي عروج (۱۹۹۱-تر اوسه) پورې رسېدلې ده (ټايګر کب د سويل ختيځې اسيا يادو هېوادونو اقتصادونو ته کارېدونکی شريک نوم دی).<ref>{{cite web |title=Population of Asia in 2014 |url=http://www.worldpopulationstatistics.com/population-of-asia-2014 |access-date=25 November 2014 |website=World Population Statistics |archive-date=11 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191111014823/http://www.worldpopulationstatistics.com/population-of-asia-2014/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.imf.org/external/datamapper/NGDPD@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD|work=www.imf.org}}</ref> د نړۍ د نورو سيمو په څېر، د اسيا اقتصاد هم د سيمو او هېوادونو تر منځ توپير لري. لامل يې پراخه سيمه ده، دا معنا چې د ډول ډول کلتورونو، چاپېريالونو، تاريخي اړیکو او حکومتي نظامونو پراخه لړۍ پکې مېشته ده. د پي پي پي کورني ناخالص توليد (جي ډي پي) له نظره په اسيا کې تر ټولو ستر اقتصادونه چين، هندوستان، جاپان، اندونيزيا، ترکيه، سويلي کوريا، سعودي عربستان، ايران، تايلينډ او تايوان دي، او د اسمي کورني ناخالص عايد له نظره چين، جاپان، هندوستان، سويلي کوريا، اندونيزيا، سعودي عربستان، ترکيه، تايوان، تايلينډ او ايران ستر اقتصادونه لري. ټوله شتمني يې تر ډېره بريده په ختيځه اسيا، هندوستان او سويل ختيځه اسيا کې راټوله شوې، خو که د سړي سر «جي ډي پي» پر بنسټ اندازه شي؛ نو بيا ډېره شتمني په ختيځه اسيا جاپان، سويلي کوريا، تايوان، هانګ کانګ، مکاو، سينګاپور او [[برونای]] کې راټوله شوې، تر څنګ يې په تيلو غني هېوادونو کې چې په لوېديځه اسيا کې موقعيت لري، لکه سعودي عربستان، قطر، متحده عرب امارات، بحرين، کويټ او عمان. اسرايل او ترکيه هم په لوېديځه اسيا کې دوه ستر اقتصادونه دي.  اسرايل (په ډول ډول صنعتونو کې پانګونه) پرمختللی هېواد دی، په داسې حال کې چې ترکيه (د OECD  بنسټګر غړی) د پرمختللي هېواد په توګه مخ پر وده هېواد دی. له جاپان (پراخه صنعت او برېښنايي پياوړتيا)، سويلي کوريا (پراخه صنعت او معلوماتي او مخابراتي ټيکنالوژي)، تايوان (پراخه صنعت او پرمختللې ټيکنالوژۍ برخو جوړول)، هانګ کانګ (مالي صنعت او چوپړتياوې) او سينګاپور (پرمختللې ټيکنالوژۍ جوړول، بايوټيکنالوژي، مالي او سوداګريز خدمات او ګرځندويي) پرته، اسيا، په وروستيو کلونو کې د چټکې ودې او صنعتي کېدو له بهير څخه د تېرېدو په حال کې لويه وچه ده.  چين (توليد او FDI-led وده) او هندوستان (توکي، د بهرنۍ کار موندنې ځای او د کمپيوټر سافټوير) په نړۍ کې دوه په چټکۍ سره وده کونکي ستر اقتصادونه دي.<ref name="CS 2019-1">{{Cite web |title=Global wealth report |url=https://www.credit-suisse.com/about-us/en/reports-research/global-wealth-report.html |access-date=October 25, 2019 |website=www.credit-suisse.com |publisher=[[Credit Suisse]]}}</ref><ref name="CS 2019-2">{{Cite web |title=Global wealth report 2019 |url=https://www.credit-suisse.com/media/assets/corporate/docs/about-us/research/publications/global-wealth-report-2019-en.pdf |access-date=October 25, 2019 |publisher=[[Credit Suisse]]}}</ref><ref name="CS 2019-3">{{Cite web |title=Global wealth databook 2019 |url=https://www.credit-suisse.com/media/assets/corporate/docs/about-us/research/publications/global-wealth-databook-2019.pdf |publisher=[[Credit Suisse]]}}</ref><ref>{{cite web |date=2014-10-15 |title=Asian Economic Integration Reports |url=https://www.adb.org/publications/series/asian-economic-integration-report}}</ref> ختيځه اسيا او د «اسيان» هېوادونه عموماً په توليد او سوداګرۍ متکي دي (له دې وروسته کرار کرار د صنعت او تجارت پر لور هم مخ په وړاندې ځي) او د ودې لپاره کرار کرار د پرمختللې ټيکنالوژۍ پر صنعت او مالي صنعت هم تکيه لري، په منځني ختيځ کې هېوادونه تر ټولو زيات په انجنيرۍ تکيه لري، څو د اقتصادي ودې او توکو د توليد لپاره په اقليمي ستونزو لاس بري شي، په بنسټيز ډول په خوږو خامو تيلو. د کلونو په تېرېدو سره، د چټکې اقتصادي ودې او له نورې نړۍ سره د سوداګرۍ د ياتېدو تر څنګ، اسيا له ۸.۵ تريليونه امريکايي ډالرو څخه زياتې بهرنۍ ونډې زېرمې راټولې کړي دي – کومې چې د نړۍ له نيمايي څخه زياتې دي او د درېيمې او څلورمې برخې په زياتولو سره د اسيا د اقتصاد ونډه لا پسې زياتوي.<ref>{{cite web |date=16 October 2014 |title=The Asian Tigers from Independence to Industrialisation |url=http://www.e-ir.info/2014/10/16/the-asian-tigers-from-independence-to-industrialisation/}}</ref><ref>{{cite web |date=2012-01-04 |title=Asia: Resources |url=http://nationalgeographic.org/encyclopedia/asia-resources/ |access-date=2022-07-20 |archive-date=2020-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200201071631/https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/asia-resources/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |date=2017-11-21 |title=Asian Development Outlook (ADO) Series |url=https://www.adb.org/publications/series/asian-development-outlook}}</ref> == د جي ډي پي له نظره د اسيايي هېوادونو نوملړ == دا د هيجا د تورو پر بنسټ د اسيايي هېوادونو جوړ شوی فهرست دی چې د دې هېوادونو حقيقي او اټکلي کورنی ناخالص توليد معلومات هم د نړيوال پيسو صندوق پر بنسټ له ځانه سره لري.<ref>{{Cite web |title=Report for Selected Countries and Subjects |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/02/weodata/index.aspx |access-date=December 28, 2019}}</ref> {| class="wikitable" |'''territory''' |'''GDP nominal''' '''millions of USD (2022)''' |'''GDP nominal per capita''' '''USD (2022)''' |'''GDP PPP''' '''millions of USD''' |'''GDP PPP per capita''' '''USD''' |'''Location''' |- |'''Average''' |41,758,906 |8,922 |65,441,000 |15,235 | |- |Afghanistan |20,136 |611 |76,486 |2,094 |South Asia |- |Armenia |14,047 |4,741 |32,909 |11,083 |West Asia |- |Azerbaijan |73,369 |7,165 |187,260 |18,615 |West Asia |- |Bahrain |44,169 |29,103 |76,951 |50,931 |West Asia |- |Bangladesh |369,543 |2,362 |977,754 |5,852 |South Asia |- |Bhutan |2,653 |3,491 |8,199 |9,876 |South Asia |- |Brunei |35,555 |79,816 |35,920 |80,383 |Southeast Asia |- |Cyprus |27,726 |30,663 |38,055 |42,956 |West Asia |- |Myanmar |69,262 |1,285 |355,609 |6,707 |Southeast Asia |- |Cambodia |28,020 |1,752 |76,934 |4,664 |Southeast Asia |- |China |19,911,593 |14,096 |27,308,857 |19,503 |East Asia |- |Hong Kong |369,486 |49,850 |490,880 |64,927 |East Asia |- |Georgia |20,889 |5,618 |45,398 |12,227 |West Asia |- |India |3,534,743 |2,515 |10,200,000 |7,333 |South Asia |- |Indonesia |1,289,295 |4,691 |3,737,484 |13,998 |Southeast Asia |- |Iran |1,739,012 |20,261 |1,470,661 |17,661 |West Asia |- |Iraq |297,341 |7,038 |705,059 |18,025 |West Asia |- |Israel |520,703 |54,688 |354,197 |39,121 |West Asia |- |Japan |4,912,147 |39,243 |5,665,980 |45,411 |East Asia |- |Jordan |47,745 |4,635 |97,161 |9,648 |West Asia |- |Kazakhstan |193,611 |10,003 |537,664 |28,849 |Central Asia |- |North Korea |28,500 |1,600 |N/A |N/A |East Asia |- |South Korea |1,804,680 |34,944 |2,319,585 |44,740 |East Asia |- |Kuwait |186,610 |38,755 |312,100 |66,386 |West Asia |- |Kyrgyzstan |9,017 |1,327 |25,915 |4,056 |Central Asia |- |Laos |17,347 |2,319 |58,091 |8,109 |Southeast Asia |- |Lebanon |27,320 |4,003 |91,286 |15,049 |West Asia |- |Macau |35,246 |50,578 |77,360 |115,913 |East Asia |- |Malaysia |439,373 |13,268 |1,078,537 |32,880 |Southeast Asia |- |Maldives |5,502 |14,078 |8,667 |23,311 |South Asia |- |Mongolia |18,102 |5,206 |47,217 |14,308 |East Asia |- |  Nepal |36,315 |1,203 |94,419 |3,318 |South Asia |- |Oman |110,127 |23,416 |203,959 |47,365 |West Asia |- |Pakistan |347,743 |1,562 |1,100,000 |5,230 |South Asia |- |Philippines |411,978 |3,687 |1,110,810 |9,893 |Southeast Asia |- |Qatar |225,716 |84,514 |365,835 |132,886 |West Asia |- |Saudi Arabia |1,040,166 |28,759 |1,898,511 |55,704 |West Asia |- |Singapore |424,431 |79,576 |585,055 |103,181 |Southeast Asia |- |Sri Lanka |81,934 |3,699 |304,826 |13,897 |South Asia |- |Syria |60,043 |2,807 |N/A |N/A |West Asia |- |Taiwan |841,209 |36,051 |1,300,212 |55,078 |East Asia |- |Tajikistan |7,820 |795 |33,351 |3,589 |Central Asia |- |Thailand |522,012 |7,449 |1,383,022 |20,364 |Southeast Asia |- |Timor-Leste |1,920 |1,402 |6,823 |5,254 |Southeast Asia |- |Turkey |692,380 |8,081 |2,346,576 |28,264 |West Asia/Europe |- |Turkmenistan |76,591 |12,274 |121,885 |20,410 |Central Asia |- |United Arab Emirates |501,354 |50,349 |746,350 |69,434 |West Asia |- |Uzbekistan |73,060 |2,071 |297,222 |8,999 |Central Asia |- |Vietnam |408,947 |4,122 |1,248,986 |12,590 |Southeast Asia |- |Yemen |28,134 |891 |72,171 |2,280 |West Asia |} == تاريخ == === اقتصادي پرمختګ === ==== لرغوني او منځني وختونه ==== چين او هندوستان له لومړي څخه تر ۱۸۰۰ مخزېږديز کال پورې د سترو اقتصادونو په توګه سره رد او بدل شوي دي. چين يو ستر اقتصادي ځواک و چې د ډېرو پام يې د ختيځ لور ته راواړاوه او د ډېرو به باور د هندوستان د لرغوني کلتور تاريخي شتمنۍ او نېکمرغۍ اسيا ته خپل تشخص ورکړ، د اروپايي سوداګرۍ، اکتشافاتو او نيواکګرۍ پام يې دېخوا راواړاوه. د کولمبس له خوا د هندوستان د لټون پر مهال د امريکا غېر متوقع موندنه د دې ژور جذابيت ښودنه کوي. د وريښمو لار په اسيايي «هيترلينډ» کې د ختيځ او لوېديځ ستره سوداګريزه لاره وګرځېده، په داسې حال کې چې د «ملاکا» تنګي د سمندري لارو په توګه پراته وو.<ref>{{cite web |title=Professor M.D. Nalapat. Ensuring China's "Peaceful Rise". Accessed January 30, 2008. |url=http://www.bharat-rakshak.com/SRR/Volume14/nalapat.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100110045822/http://www.bharat-rakshak.com/SRR/Volume14/nalapat.html |archive-date=January 10, 2010}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://www.eric.ed.gov/ERICWebPortal/custom/portlets/recordDetails/detailmini.jsp?_nfpb=true&_&ERICExtSearch_SearchValue_0=ED460052&ERICExtSearch_SearchType_0=no&accno=ED460052|title=Dahlman, Carl J; Aubert, Jean-Eric. China and the Knowledge Economy: Seizing the 21st Century. WBI Development Studies. World Bank Publications. Accessed January 30, 2008.|publisher=World Bank Publications, P|isbn=9780821350058|date=2000-11-30}}</ref><ref>{{cite web |title=The Real Great Leap Forward. The Economist. Sept 30, 2004 |url=http://www.economist.com/surveys/displaystory.cfm?story_id=E1_PNTJQTR |work=The Economist}}</ref><ref>{{cite web |title=Chris Patten. ''Financial Times''. Comment & Analysis: Why Europe is getting China so wrong. Accessed January 30, 2008. |url=http://search.ft.com/ftArticle?queryText=China+the+world%E2%80%99s+largest+economy+for+18+of+the+past+20+centuries&y=6&aje=false&x=14&id=050926000484&ct=0 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20121206001453/http://search.ft.com/ftArticle?queryText=China+the+world%E2%80%99s+largest+economy+for+18+of+the+past+20+centuries&y=6&aje=false&x=14&id=050926000484&ct=0 |archive-date=2012-12-06}}</ref><ref>http://www.indianscience.org/essays/22-%20E--Gems%20&%20Minerals%20F.pdf {{Bare URL PDF|date=March 2022}}</ref> ==== له ۱۹۴۵ مخکې ==== له دويمې نړيوالې جګړې مخکې، د اسيا ډېرې برخې تر نيواکګرې واکمنۍ لاندې وې. يواّځې يو څو هېوادونو په پرتليز ډول وکولای شول چې د اروپايي ځواک د پرله پسې فشار له مخ کېدو سره سره خپلواک پاتې شي. چين، سيام او جاپان يې بېلګې دي.<ref>{{cite web |title=Colonial Rule |url=http://nationalhumanitiescenter.org/pds/amerbegin/power/text4/text4read.htm |website=National Humanities Center}}</ref> په ځانګړي ډول جاپان وکولای شول چې په نولسمه پېړۍ کې د اصلاحاتو له امله خپل اقتصاد ته پرمختګ وکړي. دا اصلاح ټولشموله او نن د «ميجي بيا رغونې» په نوم پېژندل کېږي. جاپانی اقتصاد تر شلمې پېړۍ پورې ښه وده وکړه او د دې هېواد اقتصادي ودې د اقتصادي ودې لپاره اړينې سرچينې کمې کړې. د پايلې په توګه، د جاپان پراختيا پيل شوه، د کوريا او چين ډېرې سيمې يې له ځان سره ضميمه کړې، په دې ډول جاپانيانو سره مرسته وشوه چې ستراتيژيکې سرچينې د ځان لپاره خوندي کړي.<ref>{{cite web |title=Meiji Restoration |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/373305/Meiji-Restoration |access-date=25 November 2014 |website=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref>{{cite web |title=Sino-Japanese War |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/546176/Sino-Japanese-War |access-date=25 November 2014 |website=Encyclopædia Britannica}}</ref> په ورته وخت کې، سويل ختيځه اسيا د سوداګرۍ او د وخت د ډول ډول نويو ټيکنالوژيو له امله په غوړېدو وه. په ۱۸۶۰ز کال کې د سويس کانال په پرانيستل کېدو سره د سوداګرۍ د حجم په زياتېدو پيل وشو. په مانيلا کې د «مانيلا ګيلن» (مانيلا ګيلن اسپانوي سوداګريزې بېړۍ وې) و، چېرته چې له ۱۵۷۱ څخه تر ۱۸۱۵ز کال پورې د فلپين په ټاپوګانو او چين کې د توليد شويو توکو سوداګري له اسپانوي امريکا او [[اروپا]] سره کېده. د فليپين لومړۍ اسپانوي مستعمره په اسيا کې لومړۍ سيمه وه چې له امريکاګانو سره يې سوداګري کوله، له مانيلا څخه تر «اکاپولکو» پورې. له «هاوانا» څخه تر «سيلويلي» پورې لاره لومړۍ نړيواله سوداګريزه لاره وه. وريښم، چيني لوښي، د پيل غاښونه، تمباکو، کوپره او جوار ځينې هغه توکي و چې له اسيا څخه تر امريکاګانو او اروپا پورې د فليپين له لارې صادرېدل.<ref>{{cite web |title=Manila galleon |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/362297/Manila-galleon |access-date=25 November 2014 |website=Encyclopædia Britannica}}</ref> په ۱۸۱۹ز کال کې سينګاپور منځ ته راغی، څومره چې د ختيځ او لوېديځ تر منځ د سوداګرۍ کچه مخ پر لوړه ولاړ، سينګاپور هم په پياوړي دريځ کې سر راپورته کړ. د برتانيې مستعمره «مالايا» چې اوس د ماليزيا يوه برخه ده، په نړيواله کچه د قلعي او ربړ تر ټولو ستر توليدونکی و. له بلې خوا، هالنډي ختيځې سيمې چې اوس اندونيزيا ده، د خوراکي مسالو د توليد له امله شهرت درلود. هالنډيانو او برتانويانو خپل سوداګريز شرکتونه جوړ کړل، څو په اسيا کې د خپلې سوداګرۍ جريان مديريت کړي. برتانويانو د برتانيې ختيځ هندوستان شرکت جوړ کړ، په داسې حال کې چې هالنډيانو د ختيځ هندوستان شرکت جوړ کړی. دواړو شرکتونو په خپلو مستعمرو کې په سوداګرۍ بشپړ واک درلود.<ref>{{cite web |title=Dutch East India Trading Company |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/174523/Dutch-East-India-Company |access-date=25 November 2014 |website=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref>{{cite web |title=History of Philippines |url=http://www.nationsonline.org/oneworld/History/Philippines-history.htm |access-date=25 November 2014 |website=Nations Online}}</ref><ref>{{cite web |title=East India Company |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/176643/East-India-Company |access-date=25 November 2014 |website=Encyclopædia Britannica}}</ref> په ۱۹۰۸ز کال کې، خام تيل په لومړي ځل په په فارس، اوسني ايران کې وموندل شول. له دې وروسته، د تيلو ډېرې سيمې کشف شوې او وروسته معلومه شوه چې منځنی ختيځ د نړۍ په کچه د تيلو تر ټولو سترې زېرمې لري. دې د عرب هېوادونو واکمن زيات شتمن کړل، په داسې حال کې چې دې سيمه کې تولنيزه اقتصادي وده ډېره شاته پاتې وه.<ref>{{Cite magazine|last1=Alfred|first1=Randy|title=May 26, 1908: Mideast Oil Discovered – There Will Be Blood|url=http://archive.wired.com/science/discoveries/news/2008/05/dayintech_0526|magazine=Wired|access-date=25 November 2014|date=2008-05-26|archive-date=2015-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20150822113538/http://archive.wired.com/science/discoveries/news/2008/05/dayintech_0526|url-status=dead}}</ref> د ۱۹۳۰ز لسيزې په لومړيو کې، نړۍ له يوې نړيوالې اقتصادي سوړبازارۍ سره مخ شوه، کومه چې اوس د ستر رکود په نوم پېژندل کېږي. اسيا هم خوندي نه وه او د اروپا او متحده ايالاتو په څېر (له [[شوروي اتحاد]] پرته) له ورته ستونزو سره مخ شوه. په ټوله اسيا کې او په ټوله نړۍ کې په هېښونکي ډول د سوداګرۍ حجم کم شو. د غوښتنې له کمېدو سره، د ګڼو توکو نرخونو هم په کمېدو پيل وکړ، سيمه ييز خلک او بهرنيان يې لا پسې بې وزله کړل. په ۱۹۳۱ز کال کې، جاپان «مانچوري» ونيو او ورپسې يې پاتې چين او همدا راز سويل ختيځه اسيا، کوم چې په پايله کې د دويمې نړيوالې جګړې اسيا پاسفيک ټولنه شوه.<ref>{{cite web |title=World War 2 in the Pacific |url=http://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005155 |access-date=25 November 2014 |website=Holocaust Encyclopedia}}</ref> == سرچينې == kxoi4b0wu5mukbiq0n5hd1m9fpcnqzx 0 63077 370281 354637 2026-11-04T22:09:01Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370281 wikitext text/x-wiki {{Infobox person}} هربرټ مارشال مک لوهان، د کاناډا ویاړ درلودنکی (د ۱۹۱۱ کال د جولای له ۲۱ – د ۱۹۸۰ کال د ډسمبر تر ۳۱) یو کاناډایی فیلسوف ؤ چې کار یې د رسنیو نظریې د مطالعې بنسټ جوړوي. هغه په مانیتوبا پوهنتون او په کمبرج پوهنتون کې زده کړې وکړې. هغه د متحده ایالاتو او کاناډا په یو شمېر پوهنتونونو کې د انګلیسي ژبې د پروفیسور په توګه د استادی خپل مسلک پیل کړه او وروسته په ۱۹۴۶ کال کې ټورنټو پوهنتون ته لاړ او هلته د ژوند تر پایه پاتې شو.  <ref name="time101367">{{cite magazine|title=Getting the Message|url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,837382,00.html|url-access=subscription|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|volume=90|issue=15|page=47|date=October 13, 1967|access-date=July 26, 2022|archive-date=September 28, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220928090648/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,837382,00.html|url-status=dead}} {{Issn|0040-781X}}. {{EBSCOhost|54038687}}. Retrieved 24 June 2020.</ref><ref name="time052570">{{cite magazine|title=Dann v. Klein: The Best Game in Town|url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,909291,00.html|url-access=subscription|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|volume=95|issue=21|pages=98–101|date=May 25, 1970|access-date=July 26, 2022|archive-date=September 28, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220928090158/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,909291,00.html|url-status=dead}} {{ISSN|0040-781X}}. {{EBSCOhost|53802875}}. Retrieved 24 June 2020.</ref><ref>"[https://www.bac-lac.gc.ca/eng/discover/biography-people/mcluhan/Pages/mcluhan.aspx Marshall McLuhan]." ''[[Library and Archives Canada]]''. [[Government of Canada]]. 2016.</ref><ref>{{Cite book|last=Walker|first=John A.|url=http://dx.doi.org/10.1093/gao/9781884446054.article.t052928|title=McLuhan, (Herbert) Marshall|date=2003|publisher=Oxford University Press|series=Oxford Art Online|doi=10.1093/gao/9781884446054.article.t052928}}</ref> مک لوهان د "رسانه پیغام ده" عبارت او د نړیوال کلي اصطلاحات وړاندې کړل او نږدې ۳۰ کله مخکې له دې چې نړیواله شبکه (World Wide Web) اختراع شي، د هغې وړاندوینه وکړه. هغه د ۱۹۶۰ کلونو په وروستیو کې په رسنیز خبرو اترو کې سابقه کار ؤ، خو  د ۱۹۷۰ لسیزې په لومړیو کې د هغه نفوذ په کمېدو شو. د هغه د مړینې څخه وروسته کلونو کې په ​علمي حلقو کې یو جنجالي شخصیت پاتې شو. که څه هم د انټرنټ او نړیوالې شبکې په راتګ سره د هغه په کار او لید کې علاقه بیا پیل شوه.   <ref>{{Cite book|first=Marshall|last=McLuhan|url=http://worldcat.org/oclc/1031984262|title=Understanding media : the extensions of man|date=2015|publisher=Gingko Press|isbn=978-1-58423-073-1|oclc=1031984262}}</ref><ref>{{Cite book|first=Marshall|last=McLuhan|url=http://worldcat.org/oclc/466356265|title=Understanding media : the extension of man|date=1975|publisher=Routledge & Kegan Paul|isbn=0-7100-1819-3|oclc=466356265}}</ref><ref>{{cite web |last=Plummer |first=Kevin |date=4 June 2011 |title=Historicist: Marshall McLuhan, Urban Activist |url=http://torontoist.com/2011/06/historicist_marshall_mcluhan_urban_activist/ |access-date=September 20, 2011 |publisher=www.torontoist.com}}</ref><ref name="stille">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2000/10/14/arts/marshall-mcluhan-back-dustbin-history-with-internet-his-ideas-again-seem-ahead.html|title=Marshall McLuhan Is Back from the Dustbin of History; With the Internet, His Ideas Again Seem Ahead of Their Time|last=Stille|first=Alexander|date=14 October 2000|work=The New York Times|page=9|access-date=10 March 2011}}</ref><ref name="guard08">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/books/booksblog/2008/feb/28/livinginmarshallmcluhansga|title=Living in Marshall McLuhan's Galaxy|last=Beale|first=Nigel|date=February 28, 2008|work=The Guardian|access-date=March 21, 2011|location=London}}</ref><ref name="wired saint">[[Gary Wolf (journalist)|Wolf, Gary]]. 1 January 1996. "[https://www.wired.com/wired/archive/4.01/saint.marshal.html?pg=1&topic=&topic_set= The Wisdom of Saint Marshall, the Holy Fool] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121103180203/https://www.wired.com/wired/archive/4.01/saint.marshal.html?pg=1&topic=&topic_set= |date=2012-11-03 }}." [[Wired (magazine)|''Wired'']] 4(1). Retrieved 24 June 2020.</ref><ref name="boxer">{{cite news|last=Boxer|first=Sarah|date=April 3, 2003|title=McLuhan's Messages, Echoing on Iraq|url=https://www.nytimes.com/2003/04/03/arts/critic-s-notebook-mcluhan-s-messages-echoing-on-iraq.html?scp=12&sq=mcluhan&st=nyt|url-access=limited|department=Critic's Notebook|work=The New York Times|page=1|access-date=March 10, 2011}}</ref>{{sfn|Levinson|1999}} == ژوند او مسلک   == مک لوهان د ۱۹۱۱ کال د جولای په ۲۱ د آلبرټا په اډمونټن، کې زیږېدلی او د خپلې مورنۍ انا کورني نوم، مارشال ورباندې کېښودل شو.  ورور یې، موریس دوه کاله وروسته وزیږېد. مور او پلار یې دواړه په کاناډا کې زیږېدلي دي: مور یې، ایلسي نائومي (د زیږون نوم یې هال ؤ) په باپټیسټ ښوونځۍ کې ښوونکې وه، چې وروسته ممثله شوه او پلار یې، هربرټ انرنسټ مک لوهان یو مېتودیسټ ؤ او په اډمونټون کې یې د معاملاتو لارښونې سوداګري درلوده. کله چې سوداګري د لومړۍ نړیوالې جګړې په اوږدو کې سقوط وکړ، د مک لوهان پلار د کاناډا په اردو کې شامل شو. هغه د یو کال خدمت وروسته انفلونزا ونیو او په کاناډا کې له لومړۍ کرښې څخه لرې پاتې شو. په ۱۹۱۵ کال کې د اردو څخه د هربرټ له شړلو وروسته ، کورنۍ یې د مانیتوبا، وینیپیګ ته لاړه، هلته مارشال لوی شو او ښوونځي ته لاړ او په کیلوین تخنیکي ښوونځۍ کې یې زده کړې وکړې، وروسته په ۱۹۲۸ کال کې په مانیتوبا پوهنتون کې شامل شي.   {{sfn|Gordon|1997|pp=99–100}} === د لیسانس زده کړې  === په انجینري کې له یو کال زده کړو وروسته، هغه رشته بدله کړه او په ټولنیزو علومو کې یې د لیسانس سند ترلاسه کړ (۱۹۳۳) او د هنر او ساینس په برخه کې یې د پوهنتون د سرو زرو مډال وګاټه. هغه خپلو زده کړو ته دوام وکړ او په ​​۱۹۳۴ کال یې د پوهنتون څخه په انګلیسي ژبه کې د ماسټرۍ سند هم ترلاسه کړ. هغه له ډېرې مودې راهیسې هیله درلوده چې په انګلستان کې د ماسټرۍ زده کړو ته دوام وکړي، خو د آکسفورډ روډس سکالرشپ په ترلاسه کولو کې پاتې راغلی او د کمبرج پوهنتون ته ومنل شو.  <ref name=":0">Marchand, pp. 33–34</ref> که څه هم لا دمخه یې په مانیتوبا پوهنتون کې خپل لیسانس او ماسټري ترلاسه کړې، کیمبرج غوښتل چې هغه د لیسانس "افیلیت" محصل په توګه نوم لیکنه وکړي او د درې کلونو پرځای یو کال د لیسانس سند لپاره درس ووايي، ترڅو دوکتورا زده کړو ته لاره پیدا کړي. هغه  د ۱۹۳۴ کال په مني کې د کمبرج ترنېټي هال ته لاړ، هلته یې د آی. اې. ریچاردز او اف. آر. لیوس تر نظر لاندې زده کړې وکړې او د نوې نیوکې (New Criticism) ادبي مکتب تر اغېزې لاندې راغی. کلونه وروسته، هغه له فکر کولو وروسته پوهنځۍ استادانو ته په "ادراک روزنه" او همدارنګه د ریچارډز د "ورسته کتنې" یا "feedforward" نظریې په څېر مفاهمو باندې د دوی د ټینګار له امله د خپل د راتلونکي کار په مسیر د نفوذ کولو اعتبار ورکړ. دې مطالعات د ټکنالوژیکي بڼو په اړه د هغه د وروستیو نظرونو لپاره یو مهم بنسټ جوړ کړ. هغه په ۱۹۳۶ کال کې د کمبرج څخه د لیسانس لازم سند ترلاسه کړ او د ماسټرۍ برنامې ته ننوت.   <ref>Marchand, pp. 37–47.</ref><ref name=":02">Marchand, pp. 33–34</ref><ref name="LAC">"[https://web.archive.org/web/20191201234701/https://www.collectionscanada.gc.ca/innis-mcluhan/index-e.html Old Messengers, New Media: The Legacy of Innis and McLuhan]." ''[[Collections Canada]]''. [[Government of Canada]]. [1998] 2008. Archived from the [http://www.collectionscanada.ca/innis-mcluhan/ original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019012924/http://www.collectionscanada.ca/innis-mcluhan/ |date=2017-10-19 }} on 1 December 2019.</ref>{{sfn|Gordon|1997|p=94}}{{sfn|Gordon|1997|p=40}} === کاتولیکیزم ته اوښتل  === مک لوهان په مانیتوبا پوهنتون کې د دین سره خپله لانجمنه اړیکه وڅیړله او ادبیاتو ته یې مخه کړه ترڅو " حقیقت او ښکلا ته د خپلې اروا اشتیاق پوره کړي"، وروسته یې دې مرحلې ته تجاهل پالنه (agnosticism) وویل. په کمبرج کې د درییز درسونو ( ګرامر، منطق او بدیع بیان) یا (trivium) زده کړې پر مهال، هغه د جي. کې. چیسټرټون د مطالبو په لوستلو پر بنسټ په ۱۹۳۷ کال کې کاتولیکزم ته د خپلې وروستۍ اوښتنې په لور لومړي ګامونه واخیستل. خپلې مور ته یې په ۱۹۳۵ کال کې ولیکل:  <ref>McLuhan, Marshall. [1935] 2011. "[http://www.mcluhanonmaui.com/2011/07/probe-letter-to-elsie-september-5-1931.html Letter to Elsie September 5, 1931] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200627132237/http://www.mcluhanonmaui.com/2011/07/probe-letter-to-elsie-september-5-1931.html |date=June 27, 2020 }}." ''McLuhan on Maui''. Retrieved 24 June 2020; also cited in {{harvnb|M. McLuhan|1987|p=73}}.</ref>{{sfn|Gordon|1997|pp=54–56}}{{sfn|Lapham|1994|p=xvii}}{{sfn|Edan|2003|p=11}} <blockquote>که زه د چیسټرټون سره نه وی مخ شوی، زه به لږترلږه د څو کلونو لپاره تجاهل پاله پاتې شوی وم. چیسټرټون زه په دیني عقیده قانع نه کړم، خو هغه عادت ته یا د انسان څخه کرکې ته زما د ناهیلۍ بدلېدو مخه ونیوله. اروپایی کلتور ته یې زما سترګې خلاصې کړې او زه یې وهڅولم چې له نږدې نه یې وپیژنم. ماته یې زما په وجود د هغه ټولو شیانو لاملونه را زده کړل چې دا یوازې ړنده غوسه او بدمرغي وه.    </blockquote>مک لوهان د ۱۹۳۷ کال د مارچ په پای کې د دین اوښتنې سوکه خو جامع بهیربشپړ کړ او رسماً کاتولیک کلیسا ته ومنل شو. پلار یې د کلیسا له یوه مشر سره تر مشورې وروسته د هغه د دین اوښتنې پرېکړه ومنله. که څه هم مور یې احساس وکړ چې د زوی دین اوښتنه به یې د هغه مسلک ته زیان ورسوي او تسلي نه ورکول کېده. مک لوهان د خپل ژوند په اوږدو کې دیندار ؤ، خو دین یې شخصي موضوع بله. هغه په ټول ژوند کې د درې عدد (د بېلګې په توګه، درېیز درسونه، تثلیث)  سره لیوالتیا درلوده او ځینې وختونه یې ویل چې پاکې مریم  له فکري پلوه هغه ته هدایت کړی دی. د خپل مسلک تر پایه یې د لوړو زده کړو په کاتولیک مؤسیسو کې درس ورکړ.  <ref>Marchand (1990), pp. 44–45.</ref><ref>Marchand (1990), p. 45.</ref>{{sfn|Gordon|1997|p=75}} === لومړنی مسلک، واده او ډوکتورا  === مک لوهان په کاناډا کې د مناسبې دندې د نه موندلو له وجهې، له انګلستان څخه راستون شو ترڅو د ۱۹۳۶ – ۱۹۳۷ تعلیمي کال لپاره په ویسکانسین – مډیسن پوهنتون کې د تدریسي مرستیال په توګه په دنده بوخت شو. هغه په سنټ لوئس پوهنتون کې له ۱۹۳۷ کال څخه تر ۱۹۴۴ کال پورې انګلیسي ژبه تدریس کړه (کمبرج ته د راستنېدو له امله دا بهیر د ۱۹۳۹ کال څخه تر ۱۹۴۰ کال پورې له ځنډ سره مخ شو). هلته یې د شکسپیر په اړه کورسونه تدریس کړل، په نهایت کې یې د والټر جې. اونګ سره استادي او ملګرتیا وکړه، والټر وروسته په هغه موضوع کې چې مک لوهان یې پام  ورته اړولی ؤ، د خپلې دوکتورا مقاله ولیکه او همدارنګه د مخابراتو او ټیکنالوژۍ په برخه کې یو مشهور نظرخاوند شو.   <ref>Marchand, p. 48</ref>{{sfn|Gordon|1997|pp=69–70}} مک لوهان په سنټ لوئس کې له کورین لوئس سره چې یوه ښوونکې او ممثله او د تګزاس له فورټ ورت څخه وه، وکتل او د ۱۹۳۹ کال اګست په ۴ یې ورسره واده وکړ. دوی ۱۹۳۹ – ۱۹۴۰ کال پوري په کیمبرج کې تیر کړل، هلته مک لوهان د ماسټري سند ترلاسه کړ ( چې د ۱۹۴۰ کال په جنوري کې ورکړل شو) او د توماس ناش او کلامي هنرونو په اړه یې د ډوکتورا په مقاله باندې کار پیل کړ. کله چې د مک لوهان کورنۍ په انګلستان کې وه، په اروپا کې دوهمه نړیواله جګړه پیل شوې وه. له همدې امله یې اجازه ترلاسه کړه چې خپله مقاله بشپړه کړي او د شفاهي دفاع لپاره کمبرج ته د راستنېدو پرته یې له متحده ایالاتو څخه وسپاري. مک لوهان او مېرمن یې په ۱۹۴۰ کال کې  سنټ لوئس پوهنتون ته راستون شو او هلته یې د تدریس په دوام سره یوه کورنۍ پیل کړه. د ۱۹۴۳ کال په ډسمبر کې یې د فلسفې ډوکتورا سند ترلاسه کړ.  <ref>{{cite news|last=Fitterman|first=Lisa|date=April 19, 2008|title=She Was Marshall McLuhan's Great Love Ardent Defender, Supporter and Critic|work=The Globe and Mail|url=https://www.theglobeandmail.com/servlet/story/LAC.20080419.OBMCLUHAN19//TPStory/Obituaries|url-status=dead|location=Toronto|archive-url=https://web.archive.org/web/20081205144146/http://www.theglobeandmail.com/servlet/story/LAC.20080419.OBMCLUHAN19/TPStory/Obituaries|archive-date=December 5, 2008|access-date=June 29, 2008}}</ref>{{sfn|Gordon|1997|p=94}}<ref>McLuhan, Marshall. [1964] 2005. ''Marshall McLuhan Unbound.'' Corte Madera, CA : [[Gingko Library|Gingko]]. v. 8, p. 8. This is a reprint of McLuhan's introduction to the 1964 edition of Innis's book ''[[The Bias of Communication]]'' first published in 1951.</ref>{{sfn|Gordon|1997|p=115}} === راتلونکی مسلک او شهرت  === هغه بیا د ۱۹۴۴ کال څخه تر ۱۹۴۶ پورې د انټاریو په وینډزور کې په اسمپشن کالج کې درس وکړ، بیا په ۱۹۴۶ کال کې ټورنټو ته لاړ او د سنټ مایکل کالج چې د ټورنټو پوهنتون یو کاتولیک کالج ؤ، له استادانو سره یو ځای شو، هلته یې هیو کېنر یو له محصلینو څخه ؤ. کاناډایي اقتصاد پوه او مخابرات پوه هارولډ انیس یې د پوهنتون همکار ؤ، هغه کس چې د مک لوهان په ​​کارونو یې زیاته اغېزه درلوده. مک لوهان په ۱۹۶۴ کال کې داسې لیکلي: "زه خوښ یم چې زما خپل کتاب، د ګوتنبرګ کهکشان (''The Gutenberg Galaxy'') ته د رواني او ټولنیزو پایلو په اړه د انیس د مشاهدو لپاره د شرحې په توګه، لومړی د لیکلو وروسته د چاپ کولو فکر کوم."  <ref name="LAC2">"[https://web.archive.org/web/20191201234701/https://www.collectionscanada.gc.ca/innis-mcluhan/index-e.html Old Messengers, New Media: The Legacy of Innis and McLuhan]." ''[[Collections Canada]]''. [[Government of Canada]]. [1998] 2008. Archived from the [http://www.collectionscanada.ca/innis-mcluhan/ original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019012924/http://www.collectionscanada.ca/innis-mcluhan/ |date=2017-10-19 }} on 1 December 2019.</ref>{{sfn|Prins|Bishop|2002}} مک لوهان د ۱۹۵۰ لسیزې په لومړیو کې د ټورنټو په پوهنتون کې د فورډ بنسټ په مالي کښټ د ارتباطاتو او کلتور سیمینارونه پیل کړل،. د شهرت په زیاتېدو سره یې د نورو پوهنتونونو څخه زیات شمېر وړاندیزونه ترلاسه کړل. هغه د دې دورې په جریان کې خپل لومړی مهم اثر، میخانیکي ناوې (''The Mechanical Bride'' ) خپور کړ (۱۹۵۱)، په دې اثر کې یې په ټولنه او کلتور باندې د اعلاناتو اغېزې وڅېړلې. مک لوهان او اډمونډ کارپنټر د ۱۹۵۰ لسیزې په اوږدو کې د اکتشافاتو (''Explorations'') په نوم یو مهم علمي جورنال هم خپور کړ. هغه، کارپنټر، هارولډ انیس، اریک اې. هاولوک او نورټروپ فرای د ټورنټو د ارتباطاتو د نظریو مکتب د وتلو کسانو په توګه پیژندل شوي. په دې موده په اوږدو کې، مک لوهان د نوي پالې لیکوالې، شیلا واټسن د وینډهام لیوس په هلکه د ډوکتورا مقالې څارنه وکړه. د ټورنټو پوهنتون بل انسټیټیوټ ته د هغه د تګ د مخنیوي لپاره په ۱۹۶۳ کال کې د کلتور او ټیکنالوژۍ مرکز (Centre for Culture and Technology ) یا (CCT) جوړ کړ.   مک لوهان له ۱۹۶۷ کال څخه تر ۱۹۶۸ کال پورې، د برونکس په فورډهام پوهنتون کې د بشري علومو په برخه کې د البرټ شوایټزر څوکۍ ته وټاکل شو. کله چې په فورډهام کې ؤ، تشخیص شو چې بې خطره دماغي تومور لري او په بریالیتوب سره یې درملنه وشوه. بېرته ټورنټو ته راستون شو او د خپل ژوند تر پایه یې په ټورنټو پوهنتون کې درس ورکړ او په ویچ ووډ پارک کې چې په غونډیو کې محصوره یوه کلیواله سیمه چې ښار ځنې لیدل کېږي، ژوند کاوه او هلته یې آناتول راپوپورټ یې ګاونډی ؤ.  <ref>{{OCC|2180}}</ref><ref>Gordon, Terrence. July 2002. "[https://www.marshallmcluhan.com/biography/ Marshall Who?]." ''The Estate of'' ''Marshall McLuhan''. Retrieved 24 June 2020.</ref><ref name="LAC3">"[https://web.archive.org/web/20191201234701/https://www.collectionscanada.gc.ca/innis-mcluhan/index-e.html Old Messengers, New Media: The Legacy of Innis and McLuhan]." ''[[Collections Canada]]''. [[Government of Canada]]. [1998] 2008. Archived from the [http://www.collectionscanada.ca/innis-mcluhan/ original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019012924/http://www.collectionscanada.ca/innis-mcluhan/ |date=2017-10-19 }} on 1 December 2019.</ref> مک لوهان په ۱۹۷۰ کال کې (Order of Canada) ویاړ چې د کاناډا له ملي نښانونو څخه ؤ، ورسېد. دالاس پوهنتون په ۱۹۷۵ کال کې له اپریل څخه تر مې پورې د هغه کوربه ؤ او هغه یې د مک ډرموټ څوکۍ ته وټاکه. مارشال او کورین مک لوهان شپږ ماشومان: اریک، غبرګوني مریم او تېریسا، سټیفاني، الیزابیت او مایکل درلودل. د یوې لویې کورنۍ اړوند لګښتونو بلاخره هغه د اعلاناتو کار ته اړ کړ او د IBM او AT&T په ګډون د لویو شرکتونو لپاره یې د مشورو او خبرو لیدنې منلې.  د ووډي آلن د ایني هال (۱۹۷۷)  ډرامه چې د اوسکار ګټونکې شوه، مک لوهان خپل فرعی نقش په خپله ولوباوه. په فلم کې، یو تکړه علمي شخص د سینما په کتار کې د آلن سره بحث کوي، په دې وخت کې مک لوهان ناڅاپه راځرګند کېږي او د دې جملې په ویلو سره "تاسو زما د آثارو په اړه هېڅ نه پوهیږئ." هغه چوپ خوله کوي. دا هغو کسانو ته د مک لوهان یوه له ډېرو تکراري بیانیو څخه وه، چې د هغه سره یې مخالفت کاوه.  <ref>''University of Toronto Bulletin'', 1979;{{full citation needed|date=February 2021}}<!-- page number? how can we verify this citation? --> [[Martin Friedland|Friedland, Martin]]. 2002. ''The University of Toronto: A History''. [[University of Toronto Press]].</ref> === مړینه  === مک لوهان د ۱۹۷۹ کال په سپتمبر کې له مغزي ټکان سره مخ شو چې د هغه د خبرو کولو وړتیا یې اغېزمنه کړه. له دې لږ وروسته د ټورنټو پوهنتون د عالي تحصیلاتو برخې هڅه وکړه چې د هغه څېړنیز مرکز وتړي، خو د پام وړ لاریونونو له امله په ځانګړې توګه د ووډي آلن له خوا يې مخه ونیول شوه. مک لوهان هېڅکله د مغزي ټکان څخه په بشپړه ډول روغ نه شو او د ۱۹۸۰ کال د دسمبر په ۳۱ په خوب کې مړ شو. هغه د کاناډا د آنټاريو په تورنهيل کې د هولي کراس په هديره کې خاورو ته وسپارل شو.  <ref name="nytimesobituary">{{cite news|last=Whitman|first=Alden|author-link=Alden Whitman|date=January 1, 1981|title=Marshall McLuhan, Author, Dies; Declared 'Medium Is the Message'|url=https://www.nytimes.com/books/97/11/02/home/mcluhan-obit.html|newspaper=The New York Times|access-date=August 19, 2012}}</ref> == سرچينې == 0vif95ofm97inkhtcoifij7m1ojubki 0 63637 370273 367551 2026-11-04T21:06:43Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370273 wikitext text/x-wiki د مراکش کلتور د تاریخ په اوږدو کې د تاثیراتو ښودونکي او د تاثیراتو سره یوځای رامنځته شوي دي. په داسې ساحه کې ممکن د نورو تر منځ د شخصي او یا ډله ایزو چلندونو ساحې، ژبه، دودونه، پوهه، عقیدې، هنرونه، قانون جوړونه، ګاسټرونومي، موسیقي، شعر، معمارۍ او داسې نور شامل وي. په داسې حال کې چې له نهمې پېـړۍ څخه تر لسمې پېـړۍ پورې په مراکش د سني مسلمانانو شمېر په ثابت ډول په ډېرېدو شو، د المورید د امپراتورۍ په دوره کې، د پخوانیو یهودانو د پام وړ نفوس د مراکش د کلتور په جوړېدو کې مرسته کړي وه. په لرغونۍ دوره کې ( چې له دویمې ميلادي پېـړۍ څخه پیل کېـږي او تر اوومې میلادي پېـړۍ پورې دوام کوي) په دې سیمه کې د رومي کاتولیک دین ( چې د جوړېدو په حال کې و) تر څنګ ډوناتیسټ عیسویت شتون درلود. د دې کلتور ټولې فرهنګي طبقې د یوې څو زره کلنې قبایلي بربر ویونکي ژبې پر بنسټونو تکیه کوي چې تر اوسه هم په پوره زور سره شتون لري او تاریخي لرغونتوب یې ترتاریخ وړاندې پیر ته رسیـږي. د مراکش ژبنۍ منظره پیچلي ده، او عموما په افقي توګه رنګارنګ او په عمودي سطحه ده. که څه هم دا ممکنه ده چې پراخه توګه یې دوه مهمو برخو وویشو چې : سامي ( عربي ) او بربر ده. خو دا ډېره سخته ده چې چې د بربر ژبو د سرچینې په اړه اټکل وشي ځکه چې د ټیټې لرغونۍ دورې او له تاریخ وړاندې وختونو څخه موندل کېـږي. د دې برعکس سامي نفوذ د لرغون پیژندنې د شواهدو له کبله په سمه توګه ښودل کېـږي. دا په دوو برخو کې راغله : کنعاني ، د پوني په تاریخي بڼو کې او کارتژی اوعبري چې تر میلاد وړاندې نهمې پېـړۍ ته یې لرغونتوب رسېـږي. او دوهم یې عربي ده چې منځنیو پېړیو یعنې تر میلاد اووه پېـړی وروسته یې لرغونتوب رسېـږي. دوه سامي ژبي چې یو بل ته نژدې وي، هم د نحوه او هم د لغتونو له نظره سره تړلې ښکاریدې. دا به ډېره ستونزمنه وي، چې دا معلومه کړو چې چا په عصري مغربي عربي لهجې ډېر تاثیر درلود. عرب فاتحانو د پرمختګ کولو په وخت کې د یو لوی شمير ( رومي کاتولیک شوي )  پوني نفوس سره مخامخ شول. په هر حال، د مراکش ژبنۍ او کلتوري هویت د مراکش د جغرافیې په شان داسې انګېرل کېـږي، چې د درېیو اصلي حلقو سره د مخامخ کېـدو پایله ده چې عبارت دې له : عرب، بربر او لویدیځه مدیترانې اروپا. <ref>{{Cite web |date=2013-10-04 |title=Evolution : Themes and actions – Dynamique Du Langage |url=http://www.ddl.ish-lyon.cnrs.fr/equipes/index.asp?Action=Edit&Langue=EN&Equipe=3%20%20&Page=Action&ActionNum=26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004213726/http://www.ddl.ish-lyon.cnrs.fr/equipes/index.asp?Action=Edit&Langue=EN&Equipe=3%20%20&Page=Action&ActionNum=26 |archive-date=2013-10-04 |access-date=2021-01-03}}</ref><ref>{{Cite web |last=Blench |first=Roger |title=Reconciling archaeological and linguistic evidence for Berber prehistory |url=https://www.academia.edu/36664366 |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Benramdane|first=Farid|date=1998-12-31|title=" Le maghribi, langue trois fois millénaire » de ELIMAM, Abdou (Ed. ANEP, Alger 1997)|url=http://journals.openedition.org/insaniyat/12102|journal=Insaniyat / إنسانيات. Revue algérienne d'anthropologie et de sciences sociales|language=fr|issue=6|pages=129–130|doi=10.4000/insaniyat.12102|s2cid=161182954|issn=1111-2050}}</ref><ref>{{Cite book|last=Merrils|first=A.H|title=Vandals, Romans and Berbers: New Perspectives on late Antique North Africa|url=https://archive.org/details/vandalsromansber0000unse|publisher=Ashgate|year=2004|isbn=0754641457}}</ref> په داسې حال کې چې د مراکش رسمي ژبې معیاري عربي او معیاري مراکشي بربر ژبې دي. د ۲۰۱۴ م کال د سرشمیرنې له مخې، ډېری مراکشایان په مراکشي عربي ( دریجه ) ژبه د ملي ژبې په توګه مني او خبرې پرې کوي. کابو ۲۶ سلنه وګړي د بربر په ژبه خبرې کوي چې مختلف ډولونه لري لکه ترافیت، تمازیت او یا تاشیلیت ژبه . <ref>{{Cite web |title=RGPH 2014 |url=http://rgphentableaux.hcp.ma/Default1/ |access-date=2022-06-08 |website=rgphentableaux.hcp.ma |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231210065517/http://rgphentableaux.hcp.ma/Default1/ |archivedate=2023-12-10 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Yassir|first=Malahakch|title=Diglossic Situations in Morocco: Extended diglossia as a sociolinguistic situation in Er-rich|date=January 2016|url=https://www.academia.edu/25999229|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2014-09-08 |title=عصِيد: باحثُو الإحصاء يطرحون "سؤال الأمازيغيَّة" بطرق ملتويَة |url=https://www.hespress.com/عصِيد-باحثُو-الإحصاء-يطرحون-سؤال-الأ-185785.html |access-date=2021-01-03 |website=Hespress – هسبريس جريدة إلكترونية مغربية |language=ar}}</ref> == ژبه == عصري معیاري عربي او معیاري مراکشي بربر د مراکش رسمي ژبې دي. خو مراکشي عربي بیا د ملي محلي لهجې په توګه پېژندل کېـږي. د بربر ژبې په ځينو غرنیو سیمو کې ویل کېـږي، لکه ترافیت د ۱.۲ میلیونه وګړو لخوا ویل کېـږي، د مرکزي اطلس تمازیت ژبه د ۲.۳ میلیونه وګړو لخوا ویل کېـږي او د تاشیلیت ژبه بیا له ۳ څخه تر ۴.۷ میلیونه ویونکي لري. د جودوـ عربي ژبې په مختلفو ډولونه هم په دودیزه توګه په مراکش کې خبرې کېـږي. په بهرنیو ژبو، په ځانګړې توګه  فرانسوي، انګلیسي او اسپانوي ژبو په ښاري مرکزونو کې لکه تانګیریا یا کاسوبلانکا کې خبرې کېـږي. له دې ټولو ژبو سره سره، د کوډ بدلول د مراکشي ژبې په وینا او رسنیو کې یوه هر اړخیزه پدیده ده.<ref>{{Cite web |title=دستور المملكة المغربية |url=https://www.cour-constitutionnelle.ma/ar/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%85%D9%84%D9%83%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%BA%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9 |access-date=2019-10-20 |website=Cour Constitutionnelle {{!}} المحكمة الدستورية |language=ar |quote=تظل العربية اللغة الرسمية للدولة. وتعمل الدولة على حمايتهاوتطويرها، وتنمية استعمالها. تعد الأمازيغية أيضا لغة رسمية للدولة، باعتبارها رصيدا مشتركا لجميع المغاربة بدون استثناء. |تاريخ الأرشيف=2020-06-24 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200624041618/https://www.cour-constitutionnelle.ma/ar/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%85%D9%84%D9%83%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%BA%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9 |url-status=dead |خونديځ نېټه=2020-06-24 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20200624041618/https://www.cour-constitutionnelle.ma/ar/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%85%D9%84%D9%83%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%BA%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9 |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20200624041618/https://www.cour-constitutionnelle.ma/ar/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%85%D9%84%D9%83%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%BA%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200624041618/https://www.cour-constitutionnelle.ma/ar/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%85%D9%84%D9%83%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%BA%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9 }}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=m6ObBQAAQBAJ&q=darija+vernacular+language&pg=PA262|title=Language Policy and Political Economy: English in a Global Context|last=Ricento|first=Thomas|date=2015|publisher=Oxford University Press|isbn=9780199363391|language=en}}</ref><ref name=":7">{{Cite web |last=Maaroufi |first=Youssef |title=Recensement général de la population et de l'habitat 2004 |url=https://www.hcp.ma/Recensement-general-de-la-population-et-de-l-habitat-2004_a633.html |access-date=2022-06-08 |website=Site institutionnel du Haut-Commissariat au Plan du Royaume du Maroc |language=fr |تاريخ الأرشيف=2011-07-05 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110705120730/http://www.hcp.ma/Recensement-general-de-la-population-et-de-l-habitat-2004_a633.html |url-status=dead |خونديځ نېټه=2011-07-05 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20110705120730/http://www.hcp.ma/Recensement-general-de-la-population-et-de-l-habitat-2004_a633.html |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20110705120730/http://www.hcp.ma/Recensement-general-de-la-population-et-de-l-habitat-2004_a633.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110705120730/http://www.hcp.ma/Recensement-general-de-la-population-et-de-l-habitat-2004_a633.html }}</ref><ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/865506907|title=Dynamique langagière au Maroc|date=2013|publisher=Éditions de la Maison des sciences de l'homme|others=Messaoudi, Leila (1950–....).|isbn=978-2-7351-1425-2|volume=143|location=Paris|oclc=865506907}}</ref><ref>{{Cite web |last=News |first=Morocco World |date=2014-02-12 |title=Morocco: Code switching and its social functions |url=https://www.moroccoworldnews.com/2014/02/122384/morocco-code-switching-and-its-social-functions/ |access-date=2019-10-20 |website=Morocco World News |language=en-US}}</ref> === عربي === کلاسیکه عربي ژبه د عامي ژبې پرځای د یوې رسمي ژبې په توګه عموما په رسمي، اکاډمیک او مذهبي مراسمو کې کارول کېـږي. مراکشي عربي ژبه، د سیمې او منطقي په بیلابېلو بڼو کې، دا ژبه ډېری وخت په عامه توګه کارول کېـږي لکه په کلی او بنډو کې. حسینیه د عربي ژبې یوه بله لهجه ده چې د مراکش په سویل کې خبرې پرې کېـږي. <ref>{{Cite web |title=Morocco 2011 Constitution - Constitute |url=https://www.constituteproject.org/constitution/Morocco_2011?lang=en |access-date=2022-06-08 |website=constituteproject.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=b6sBlam4eJcC&pg=PA162|title=Multilingualism, Cultural Identity, and Education in Morocco|last=Ennaji|first=Moha|date=2005-12-05|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=9780387239804|page=162|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|title=Language Contact and Language Conflict in Arabic.|last=Rouchdy, Aleya.|date=2012|publisher=Taylor and Francis|isbn=9781136122187|pages=71|oclc=823389417}}</ref> === تمازیت ژبه === د تاشیلیت ( په محلي ډول د سوسیا په توګه پيژندل کېـږي) په ژبه عموما په سویل لويديځ مراکش کې خبرې کېـږي، چې په سویل کې د سیډي ایفني ، په شمال کې د اګیډر او په سویل کې د درا او سوس درو تر منځ سیمو کې ویونکي لري. د مرکزي اطلس تمازیت په ژبه په منځني اطلس کې د کنیفیرا او مډیلټ په شاوخوا کې خبرې کېـږي. == ادبیات == د مراکش ادبیات هغه ادبیات دي چې د هغو خلکو لخوا تولید شوي چې په کلتوري توګه د مراکش سره تړلي و او په تاریخي توګه دا بیانوي چې په بشپـړه توګه یا په جزوي توګه په هغه جغرافیې سیمه کې شتون درلود چې د نن ورځې مراکش دي. ډېری هغه څه چې د مراکش د ادبیاتو په نامه یادېـږي د اتمې پېـړۍ څخه وروسته د اسلام له راتګ وروسته رامنځته شو. <ref>{{Cite web |last=mlynxqualey |date=2020-04-29 |title=180+ Books: A Look at Moroccan Literature Available in English |url=https://arablit.org/2020/04/29/172-books-moroccan-literature-in-available-in-english/ |access-date=2022-06-08 |website=ARABLIT & ARABLIT QUARTERLY |language=en-US}}</ref> == موسیقي == د مراکش موسیقي د خپلې رنګارنګې له امله له یوې سیمې بلې سبمې ته ځان رسولی دي. په دې موسیقي کې د عربي موسیقۍ ژانرونه هم شتون لري، لکه چوبي او ایتا د اطلس په دښتو کې ( د دوکلااـ اعبدا، چاوییاوـ اوردیګه، ریحمنا په سیمو کې )، میلهون په هغو ښارونو کې چې د ال ـ اندلس سره یې تړو درلود (د میکنس، فیس، سیلی، تیټوان، اوجودا په سیمو کې) او حسني د مراکش په دښته کې کارول کېدې. همداراز د بربر موسیقي لکه ریف ریګادا، د منځني اطلس اهیدوس او سوس اهوش هم شتون درلود. په سویل کې بیا د دیکا مراکیشیا او ګاناو موسیقي وه. د دې سربیره، مراکشي ځوانان د نړیوال موسیقۍ تر اثر لاندې ( بیل، راک، میټل، ریګ، مراکشي ریپ او داسې نورو موسیقي ډولونو ) د مراکش د موسیقي روح جوړوي. ترب الاله ( چې معنا یې د موسیقي خوښۍ ده ) په مراکش کې د موسیقۍ یوه نامتو بڼه ده، چې له والنسیا څخه د مراکش ښارونو ته په ځانګړې توګه فیس ته د مسلمانانو د یو لوی شمېر کډوالي په پایله کې رامنځته شوي ده. د فیسي الا سټایل د مراکش د انډلس نوباهمیوډیکل ژانرونو ډولونه کاروي. په داسې حال کې چې د موسیقي دغه بڼې ته ځینې وخت د اندلس موسیقي ویل کېـږي، خو متخصصین یې د الا یعنې ( الې) په نوم یادوي تر څو د سما د صفي دود څخه یې توپیر وکړي. کوم چې خالص غږ دي، او د اروپا سره په اړیکو ټینګار کوي. د اتلسمې پېـړۍ د محمد الحایک د سندرو کتاب کنش الحایک د الا دود اصلي روایت دي. <ref>{{Cite web |date=2021-10-08 |title=مالكة العاصمي: أنواع الأدب الشعبي بالمغرب – طرب الآلة – – وزارة الثقافة |url=https://www.minculture.gov.ma/?p=3602 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211008224203/https://www.minculture.gov.ma/?p=3602#.YWDJQUbP23I |archive-date=2021-10-08 |access-date=2021-11-03}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/496273089|title=Dossier I, Musiques d'Algérie Dossier II, Algérie : histoire, société, cultures, arts|date=2002|publisher=Presses Universitaires du Mirail|others=Khaled,. Bentounès, Mohammed,. Souheil Dib, Malika Dorbani-Bouabdellah, Mohammed,. Harbi, Mohammed Habib Samrakandi, Rachid,. Aous|isbn=2-85816-657-9|volume=47|location=Toulouse|oclc=496273089}}</ref>''<ref name=":6">{{Cite web |title=طرب الآلة.. ذلك الفن الباذخ |url=https://www.maghress.com/almassae/161846 |access-date=2021-11-03 |website=مغرس |archive-date=2022-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220409222724/https://www.maghress.com/almassae/161846 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite book|last1=Sells|first1=Professor Michael A.|url=https://books.google.com/books?id=u5AVpiscx7YC&dq=oujda+arabo-andalouse&pg=PP444|title=The Literature of Al-Andalus|date=2000-08-31|isbn=9780521471596|pages=72–73}}</ref><ref>{{Cite web |author=Ahmed Aydoun |date=2001–2002 |title=Anthologie de la Musique Marocaine |url=https://archivi.dar.unibo.it/files/muspe/wwcat/period/ma/index/number8/ciucci/ciucciweb.html |access-date=2022-06-02 |تاريخ الأرشيف=2023-10-05 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20231005212321/https://archivi.dar.unibo.it/files/muspe/wwcat/period/ma/index/number8/ciucci/ciucciweb.html |url-status=dead |خونديځ نېټه=2023-10-05 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20231005212321/https://archivi.dar.unibo.it/files/muspe/wwcat/period/ma/index/number8/ciucci/ciucciweb.html |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20231005212321/https://archivi.dar.unibo.it/files/muspe/wwcat/period/ma/index/number8/ciucci/ciucciweb.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20231005212321/https://archivi.dar.unibo.it/files/muspe/wwcat/period/ma/index/number8/ciucci/ciucciweb.html }}</ref><ref name=":02">{{Cite news|date=2020-05-25|title=كيف صارت "شمس العشية" أغنية العيد في المغرب؟|language=ar|work=BBC News Arabic|url=https://www.bbc.com/arabic/tv-and-radio-52799697|access-date=2020-05-27}}</ref>'' دودیزي سندرې لکه شمسه ال ــ اشیه تر اوسه پورې په جشنونو او رسمي مراسمو کې غږول کېـږي. دارالعلار په کاسابلانکا کې یو موزیم او د ښکلاو هنرونو مرکز دي چې د موسیقۍ میراث بلل کېـږي. د ال اندلس د دودیزي موسیقي څخه اخیستل شوي بله بڼه د غرانتي موسیقي ده. یو ژانر چې د اندلس د موسیقۍ او د معاصر هنر په توګه پيژندل کېـږي. د موریسکو د بصري هنرونو هنرمند، کمپوزر او اوډیسټ طارق بانزي نوښت دي چې د ال اندلس د ډلې بنسټ ایښودونکي دي. چابي ( چې معنا یې نامتو ده ) یوه داسې موسیقي ده چې زیاتې بڼې لري. چې د مراکش د فلکوریکي موسیقي له بیلابېلو بڼو څخه جوړه شوي ده. چابي په اصل کې په بازارونو کې اورېدل کېدل، خو اوس په جشنونو او ملاقاتو کې اورېدل کېـږي. د لوېدیځي موسیقي نامتو شکلونه  په تیزۍ سره په مراکش کې مشهور شول لکه : فیوژن، راک، کانتري، متال او په ځانګړې توګه هیپ هاپ. مراکش په ۱۹۸۰ م کال کې د یورویژن د سندرو په سیالۍ کې برخه واخیسته، چیرته چې یې اخیرې مقام ترلاسه کړ. == د لیدلو وړ هنرونه == ښکلي هنرونه په مراکش کې اوږد او مهم تاریخ لري. په مراکش کې د هنري بیان دودیز عناصر د مغربی ــ اندلس هنر او معماري ده. عربسیک پلستر، زیلیج کشي کاری، د لرګو شبکه کیندنه، او د اسلامي سبک نورې نمونې د دې هنر ځانګړتیاووي دي.  <ref name="IslamicArtMuseum2014">{{cite web |date=2014 |title=Discover Islamic Art Virtual Exhibitions {{!}} The Muslim West {{!}} Andalusian-Maghrebi Art {{!}} |url=http://islamicart.museumwnf.org/exhibitions/ISL/muslim_west/exhibition.php?theme=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191223171418/http://islamicart.museumwnf.org/exhibitions/ISL/muslim_west/exhibition.php?theme=1 |archive-date=23 December 2019 |access-date=23 December 2019 |website=Islamic Art Museum}}</ref><ref name="Hintzen-Bohlen2000">{{cite book|author=Brigitte Hintzen-Bohlen|title=Andalusia: Art & Architecture|url=https://books.google.com/books?id=Zb80AQAAIAAJ&q=%22geometric%20patterns%22|year=2000|publisher=Könemann|isbn=978-3-8290-2657-4|pages=292–293}}</ref> مغربی عربی خط په مراکش کې د لیدلو وړ هنرونو یو مهمه ځانګړتیا ده. په داسې حال کې چې د دغه لیکدود ځینې برخې منل شول او وړاندیز شوي وي، خو تر څنګ یې نوښتونه هم رامنځته شول، لکه د نولسمې پېـړۍ د خطاط محمد القندوسي نوښتونه یادولي شو. محمد بن علي رباتي یو له لومړنیو مراکشیانو څخه و چې په اروپايي سبک یې انځورګرۍ کوله. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Yia7CwAAQBAJ&q=maghrebi+script+beyond+suqi&pg=PA57|title=Beyond Timbuktu: An Intellectual History of Muslim West Africa|last=Kane|first=Ousmane|date=2016-06-07|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-05082-2|language=en}}</ref><ref name="Rahim1996">{{cite book|author=Habibeh Rahim|title=Inscription as Art in the World of Islam: Unity in Diversity : at the Emily Lowe Gallery, April 14 – May 24, 1996|url=https://books.google.com/books?id=FSzrAAAAMAAJ&q=%22Qandusi%22|year=1996|publisher=Hofstra Museum, Hofstra University|page=65}}</ref><ref>{{Cite web |title=محمد بن علي الرباطي .. أول رسام على الطريقة الأوروبية |url=https://www.maghress.com/almassae/173550 |access-date=2019-10-19 |website=مغرس |archive-date=2023-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231005212320/https://www.maghress.com/almassae/173550 |url-status=dead }}</ref> == سرچينې == 28ljkkhj5t9du9vhthrfl0z7amefskg 0 66741 370285 368012 2026-11-04T22:39:15Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370285 wikitext text/x-wiki ټرانزېسټور هغه برېښنايي نیمه هادي وسیله ده چې د برېښنايي سګنالونو یا برېښنايي انرژۍ د تقویت یا سوئېچ کولو په موخه ترې ګټنه کېږي. ټرانزېسټور د معاصرو الکترونیکي وسایلو اساسي برخه جوړوي. دغه وسیله له نیمه هادي موادو جوړه شوې چې په معمول ډول د برېښنايي مدار د نښلولو په موخه درې ترمینلونه لري. د ټرانزېسټور یوه جوړه ترمینلونو ته ورکړل شوی ولټېج یا جریان، د یوې جوړې نورو ترمینلونو پر مټ کنټرول کېږي. له دې امله چې ټرانزېسټورونه برېښنايي سېګنال پیاوړی کوي نو کېدای شي کنټرول شوی جریان (وتونکی) له کنټرول کېدوني (داخل کېدوني) جریان څخه پیاوړی وي. یو شمېر ټرانزېسټورونه په جلا توګه له یوبل سره تړل کېږي خو ډېری شمېر یې په مدغم سرکېټ کې له یوبل سره تړلي وي. [[اتريش|اتریش]] – هنګري ته اړوند فزیک پوه جولیوس ادګار لیلینفلډ په ۱۹۲۶ زکال کې د میداني اغېز لرونکي ټرانزېسټور (field-effect transistor) مفهوم وړاندې کړ، خو هغه مهال د دغه ډول یوې موثرې دستګاه جوړولو امکان شتون نه درلود. د ټرانزېسټورونو لومړنی کار ورکوونکی ډول چې په ۱۹۴۷ زکال کې امریکايي فزیک پوهانو جان بارډین او والټر براټین هغه مهال اختراع کړ چې د ویلیام شاکلي تر نظر لاندې یې په بېل لابراتوارونو کې کار کاوه، دا د نقطه یي تماس ټرانزېسټور (point-contact transistor) و. دوی درې واړو د فزیک په برخه کې د ۱۹۵۶ زکال دنوبل جایزه د خپلو لاسته راړونو له امله په مشترک ډول ترلاسه کړه. د ټرانزېسټورونو تر ټولو کارول کېدونی ډول د میداني اغېز لرونکی سیمي کانډکټور میټل – اوکساید ټرانزیسټور (metal–oxide–semiconductor field-effect transistor) دی چې په ۱۹۵۹ زکال په بېل لابراتوارونو کې د محمد عطاالله او ډاوون کانګ له خوا اختراع شو. ټرانزېسټورونو د برېښنا په ډګر کې انقلاب رامنځته کړ چې د راډیو ګانو، د حساب ماشینونو، کوچنیو او ارزانه کمپیوټرونو او همدارنګه د ګڼ شمېر نورو وسایلو جوړېدو ته یې لار هواره کړه. <ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1956 |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1956/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141216204332/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1956/ |archive-date=December 16, 2014 |access-date=December 7, 2014 |website=Nobelprize.org |publisher=Nobel Media AB}}</ref><ref>{{cite web |title=1926 – Field Effect Semiconductor Device Concepts Patented |url=http://www.computerhistory.org/siliconengine/field-effect-semiconductor-device-concepts-patented/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160322023120/http://www.computerhistory.org/siliconengine/field-effect-semiconductor-device-concepts-patented/ |archive-date=March 22, 2016 |access-date=March 25, 2016 |website=Computer History Museum}}</ref><ref name="computerhistory">{{cite journal|url=https://www.computerhistory.org/siliconengine/metal-oxide-semiconductor-mos-transistor-demonstrated/|title=1960 - Metal Oxide Semiconductor (MOS) Transistor Demonstrated|journal=The Silicon Engine|publisher=[[Computer History Museum]]}}</ref><ref name="Lojek">{{cite book|last1=Lojek|first1=Bo|title=History of Semiconductor Engineering|url=https://archive.org/details/historysemicondu00loje_697|url-access=limited|date=2007|publisher=[[Springer Science & Business Media]]|isbn=9783540342588|pages=[https://archive.org/details/historysemicondu00loje_697/page/n327 321]–3}}</ref><ref name="computer history-transistor">{{cite web |date=December 4, 2013 |title=Who Invented the Transistor? |url=https://www.computerhistory.org/atchm/who-invented-the-transistor/ |access-date=July 20, 2019 |website=[[Computer History Museum]]}}</ref> ډېری ټرانزېسټورونه له ډېر خالص سیلیکان او یو شمېر نور هم له جرمانیوم څخه جوړېږي، خو په یو شمېر نورو کې یې ځینې مهالونه نیمه هادي مواد هم کارول کېږي. د میداني اغېز لرونکی یو ټرانزېسټور کېدای شي یوازې یو ډول چارج ولېږدوي، خو دوه قطبي ټرانزېسټورونه بیا کولای شي دوه ډوله چارج ولېږدوي. د خلا لرونکي ټیوب سره په پرتله ټرانزېسټورونه په معمول ډول کوچنی دي او د کار لپاره ډېرې لږ برېښنا ته اړتیا لري. یو شمېر خلا لرونکي ټیوبونه بیا د ټرانزېسټورونو په نسبت په لوړ کاري فریکانس یا لوړ کاري ولټاژ کې موثر دي. د ټرانزېسټورونو ډېری ډولونه د معیاري ځانګړنو په لرلو د ګڼ شمېر تولیدي شرکتونو له خوا جوړېږي. == تاریخچه == له سیم څخه ګټه اخیستونکی ټرایوډ (thermionic triode) خلا لرونکی ټیوب په ۱۹۰۷ زکال کې اختراع شو او پر مټ یې پیاوړې شوې راډیویي ټکنالوژي او په اوږده فاصله کې مکالمې ته لار هواره شوه. له دې سره ټرایوډ یوه ماتېدونکې دستګاه وه چې په پام وړ کچه د انرژۍ مصرف یې درلود. په ۱۹۰۹ زکال کې فزیک پوه ویلیام اکلس، نوساني کریسټالي ډایوډ (crystal diode oscillator) اختراع کړ. اتریش- هنګري ته اړوند فزیک پوه جولیوس اډګار لیلینفلډ په ۱۹۲۵ زکال کې په کاناډا کې د میداني اغېز لرونکي ټرانزېسټور اختراع ځانته ثبت کړه چې په پام کې و د ټرایوډ، جامد حالت لرونکی ځای نیونکی شي. لیلینفلډ همدارنګه په ۱۹۲۶ او ۱۹۲۸ زکال کې په متحده ایالاتو کې ورته اختراع ګانې په خپل نوم ثبت کړې. ورته مهال لیلینفلډ د خپلې دغې دستګاه اړوند هېڅ څېړنیزه مقاله خپره نکړه او همدارنګه د دغې اختراع د ثبت په حق کې هغه د خپل دغه کار هېڅ لومړنۍ نمونه وړاندې نه کړه. له دې امله چې د لوړ کیفیت لرونکو نیمه هادي موادو تولید ته څو لسیزې وخت پاتې و، د جامد حالت لرونکي پیاوړي کوونکي (ټرانزېسټور) اړوند د لیلینفلډ نظریاتو تر ۱۹۲۰مې او ۱۹۳۰مې لسیزو پورې د عملي ګټنې په برخه کې کوم ځای وه نه نیو؛ آن که چېرې دا ډول کومه وسیله هم جوړه شوي وي. په ۱۹۳۴ زکال جرمني مخترع اسکار هیل په [[اروپا]] کې د ورته وسیلې جوړول په خپل نوم ثبت کړل. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=YiJaEAUj258C&q=Eccles+Oscillator+Galena&pg=PA430|title=Concise Encyclopedia of Building and Construction Materials|isbn=9780262132480|last1=Moavenzadeh|first1=Fred|year=1990}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://worldwide.espacenet.com/publicationDetails/originalDocument?FT=D&date=19270719&DB=&CC=CA&NR=272437A&KC=A&locale=en_EP|title=Specification of electric current control mechanism patent application|last1=Lilienfeld|first1=Julius Edgar|year=1927|لاسرسي-نېټه=2023-01-07|خونديځ نېټه=2021-03-08|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20210308092810/https://worldwide.espacenet.com/publicationDetails/originalDocument?FT=D&date=19270719&DB=&CC=CA&NR=272437A&KC=A&locale=en_EP|url-status=dead|access-date=2023-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308092810/https://worldwide.espacenet.com/publicationDetails/originalDocument?FT=D&date=19270719&DB=&CC=CA&NR=272437A&KC=A&locale=en_EP}}</ref><ref>Vardalas, John (May 2003) [http://www.todaysengineer.org/2003/May/history.asp Twists and Turns in the Development of the Transistor] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150108082709/http://www.todaysengineer.org/2003/May/history.asp|date=January 8, 2015}} ''IEEE-USA Today's Engineer''.</ref><ref>Lilienfeld, Julius Edgar, "Method and apparatus for controlling electric current" {{US patent|1745175}} January 28, 1930 (filed in Canada 1925-10-22, in US October 8, 1926).</ref><ref>{{cite web |title=Method And Apparatus For Controlling Electric Currents |url=http://www.google.com/patents?id=uBFMAAAAEBAJ&printsec=abstract#v=onepage&q&f=false |publisher=United States Patent and Trademark Office}}</ref><ref>{{cite web |title=Amplifier For Electric Currents |url=http://www.google.com/patents?id=jvhAAAAAEBAJ&printsec=abstract#v=onepage&q&f=false |publisher=United States Patent and Trademark Office}}</ref><ref>{{cite web |title=Device For Controlling Electric Current |url=http://www.google.com/patents?id=52BQAAAAEBAJ&printsec=abstract#v=onepage&q&f=false |publisher=United States Patent and Trademark Office}}</ref><ref name="todaysengineer.org">{{cite web |title=Twists and Turns in the Development of the Transistor |url=http://www.todaysengineer.org/2003/May/history.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150108082709/http://www.todaysengineer.org/2003/May/history.asp |archive-date=January 8, 2015 |publisher=Institute of Electrical and Electronics Engineers, Inc.}}</ref><ref>[http://v3.espacenet.com/publicationDetails/biblio?CC=GB&NR=439457&KC=&FT=E Heil, Oskar, "Improvements in or relating to electrical amplifiers and other control arrangements and devices"], Patent No. GB439457, European Patent Office, filed in Great Britain 1934-03-02, published December 6, 1935 (originally filed in Germany March 2, 1934).</ref> === دوه قطبي ټرانزېسټورونه === د ۱۹۴۷ زکال د نومبر میاشتې له ۱۷مې نېټې څخه د ۱۹۴۷ زکال د ډسمبر تر ۲۳مې نېټې پورې جان بارډین او والټر براټین د نیوجرسي په ماري هېل سیمه کې د امریکا د تلیفون او تلګراف شرکت (AT&T) ته په اړوندو بېل لابراتوارونو کې یو لړ ازموینې ترسره کړې او وه یې لیدل چې د سرو زرو دوه نقطې د جرمنیوم د یو کریسټال پر مټ له یوبل سره اړیکه مومي او د لوړ وتونکي توان په لرلو سیګنال تولید کوي. جامد حالت لرونکو وسایلو ته د اړوندې فزیک ډلې مشر ویلیام شاکلی د دغې موضوع پوتنشیل ولید او په راتلونکو څو میاشتو کې یې هڅې وکړې څو د نیمه هادي (semiconductors) موادو اړوند پوهې ته پراختیا ورکړي. د ټرانزېسټور اصطلاح د جان آر. پیرس له خوا د ټرانزریزسټنس (transresistance) اصطلاح د لنډیز په توګه ابداع شوه. <ref>{{cite web |title=November 17 – December 23, 1947: Invention of the First Transistor |url=http://www.aps.org/publications/apsnews/200011/history.cfm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130120065607/http://www.aps.org/publications/apsnews/200011/history.cfm |archive-date=January 20, 2013 |publisher=American Physical Society |df=mdy-all}}</ref><ref>{{cite book|editor=Millman, S.|title=A History of Engineering and Science in the Bell System, Physical Science (1925–1980)|page=102|year=1983|publisher=AT&T Bell Laboratories}}</ref><ref>{{cite book|author=Bodanis, David|title=Electric Universe|url=https://archive.org/details/isbn_9780739456705|publisher=Crown Publishers, New York|year=2005|isbn=978-0-7394-5670-5}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|encyclopedia=American Heritage Dictionary|edition=3rd|year=1992|publisher=Houghton Mifflin|location=Boston|title=transistor}}</ref> د لیلیان هاډسون او ویکي ډایچ په خبره، شاکلي وړاندیز کړی و چې د ټرانزېسټور په برخه کې د بېل لابراتور لومړنۍ اختراع باید د میداني اغېز پر بنسټ وي او هغه باید د هغو د مخترع په نوم ونومول شي. د لیلینفلډ د اختراع د ثبت له موندنې وروسته چې کلونه وړاندې په مبهم حالت کې وه د بېل لابراتوارونو وکیلانو د شاکلي له وړاندیز سره مخالفت وکړ ځکه چې د میداني اغېز پر بنسټ ټرانزېسټور نظریه چې له برېښنايي میدان څخه د «شبکې» په توګه ګټنه کوي، نوې نه وه. پر ځای یې هغه څه چې براټین، بارډین، او شاکلي په ۱۹۴۷ زکال کې اختراع کړل د تماس نقطې لرونکی لومړنی ټرانزېسټور و. د شاکلي، بارډین او براټین د دغې بریا د ستاینې په موخه دوی درې واړو په ۱۹۵۶ زکال کې د فزیک د نوبل جایزه د نیمه هادي موادو اړوند د څېړنو او د ټرانزېسټور د اغېز موندنې له امله ترلاسه کړه. <ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1956 |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1956/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070312091604/http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1956/ |archive-date=March 12, 2007 |publisher=nobelprize.org}}</ref><ref name="Guarnieri 1">{{Cite journal|last=Guarnieri|first=M.|year=2017|title=Seventy Years of Getting Transistorized|journal=IEEE Industrial Electronics Magazine|volume=11|issue=4|pages=33–37|doi=10.1109/MIE.2017.2757775|s2cid=38161381|hdl=11577/3257397|hdl-access=free}}</ref><ref name="todaysengineer.org2">{{cite web |title=Twists and Turns in the Development of the Transistor |url=http://www.todaysengineer.org/2003/May/history.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150108082709/http://www.todaysengineer.org/2003/May/history.asp |archive-date=January 8, 2015 |publisher=Institute of Electrical and Electronics Engineers, Inc.}}</ref> د شاکلي څېړنیز ټیم په پیل کې د یوه نیمه هادي د کارونې پر ځای هڅه وکړه میداني اغېز لرونکی ټرانزېسټور جوړ کړي، خو د دوی دغه هڅې بریالی نه وې ځکه چې د هغو په سطحي حالاتو، د اتومونو په پیوند او همدارنګه د جرمانیوم او مسو په ترکیبي موادو کې ستونزو شتون درلود. د میداني اغېز لرونکي ټرانزېسټور د ماتې تر شا د پټو لاملونو د موندلو په هڅه کې هغو وکولای شول د تماس نقطې لرونکي او اتصال کېدوني دوه قطبي ټرانزېسټورونه اختراع کړي. <ref name="Lee">{{cite book|last1=Lee|first1=Thomas H.|title=The Design of CMOS Radio-Frequency Integrated Circuits|journal=Soldering & Surface Mount Technology|date=2003|volume=16|issue=2|publisher=[[Cambridge University Press]]|doi=10.1108/ssmt.2004.21916bae.002|isbn=9781139643771|s2cid=108955928|url=https://www.semanticscholar.org/paper/The-Design-of-CMOS-Radio-Frequency-Integrated-Ellis/c0018d231b4960f7a6c4f581b086212d7f8b0d15?p2df|archive-url=https://web.archive.org/web/20211021005313/https://www.semanticscholar.org/paper/The-Design-of-CMOS-Radio-Frequency-Integrated-Ellis/c0018d231b4960f7a6c4f581b086212d7f8b0d15?p2df|archive-date=2021-10-21}}</ref><ref name="Puers">{{cite book|last1=Puers|first1=Robert|last2=Baldi|first2=Livio|last3=Voorde|first3=Marcel Van de|last4=Nooten|first4=Sebastiaan E. van|title=Nanoelectronics: Materials, Devices, Applications, 2 Volumes|date=2017|publisher=[[John Wiley & Sons]]|isbn=9783527340538|page=14|url=https://books.google.com/books?id=JOqVDgAAQBAJ&pg=PA14}}</ref> دوه قطبي پیوند لرونکی لومړنی ټرانزېسټور د ویلیام شاکلي له خوا په بېل لابراتوارونو کې اختراع شو او د ۱۹۴۸ زکال د جون په ۲۶مه یې د خپلې اختراع (۲۵۶۹۳۴۷ شمېرې اختراع) د ثبت وړاندیز وکړ. د ۱۹۵۰ زکال د اپرېل په ۱۲مه د بېل لابراتورانو کیمیا پوهانو ګورډن ټیل او مورګان سپارکس په بریالۍ توګه دوه قطبي پیاوړی کوونکی NPN پیوند لرونکی جرمانیومي ټرانزېسټور تولید کړ. د بېل لابراتوارونو د دغه «ساندویچ» ټرانزېسټور کشف د ۱۹۵۱ زکال د جولای په ۴مه د یو مطبوعاتي کنفرانس په ترڅ کې اعلان کړ. <ref>{{Patent|FR|1010427|H. F. Mataré / H. Welker / Westinghouse: "Nouveau sytème crystallin à plusieur électrodes réalisant des relais de effects électroniques" filed on August 13, 1948}}</ref><ref>{{patent|US|2673948|H. F. Mataré / H. Welker / Westinghouse, "Crystal device for controlling electric currents by means of a solid semiconductor" French priority August 13, 1948}}</ref><ref>{{cite web |title=1948, The European Transistor Invention |url=http://www.computerhistory.org/semiconductor/timeline/1948-European.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929202704/http://www.computerhistory.org/semiconductor/timeline/1948-European.html |archive-date=September 29, 2012 |publisher=Computer History Museum}}</ref><ref>[http://www.computerhistory.org/siliconengine/first-grown-junction-transistors-fabricated/ 1951: First Grown-Junction Transistors Fabricated] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170404035446/http://www.computerhistory.org/siliconengine/first-grown-junction-transistors-fabricated/|date=April 4, 2017}}</ref><ref>{{cite web |title=A Working Junction Transistor |url=https://www.pbs.org/transistor/science/info/junctw.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170703002246/http://www.pbs.org/transistor/science/info/junctw.html |archive-date=July 3, 2017 |access-date=September 17, 2017 |website=[[PBS]]}}</ref> لوړ فریکانس لرونکی لومړنی ټرانزېسټور سطحي ممنوعیت رامنځته کوونکی جرمانیومي ټرانزیسټور (surface-barrier germanium transistor) و چې د فیلکو شرکت له خوا په ۱۹۵۳ زکال کې جوړ شو او وړتیا یې لرله په ۶۰ میګاهرتز فریکونسي کې کار وکړي. دغه ټرانزېسټور په n- ډوله جرمنیومي جوړښت کې د ژورغالو په جوړولو چې دواړو لورو ته یې د (III) سلفېټ انډیم جټونو (خولو) شتون درلود او نری والی یې د یوه انچ څو لس زرمې برخې ته ورسېد رامنځته شو. په ژورغالو کې اوبه شوي انډیم، کلکتور او امیتر جوړاوه. <ref>{{cite journal|journal=Proceedings of the IRE|date=December 1953|author=Bradley, W.E.|title=The Surface-Barrier Transistor: Part I-Principles of the Surface-Barrier Transistor|url=https://archive.org/details/sim_ieee-proceedings_proceedings-of-the-ire_1953-12_41_12/page/1702|volume=41|issue=12|pages=1702–1706|doi=10.1109/JRPROC.1953.274351|s2cid=51652314}}</ref><ref>Wall Street Journal, December 4, 1953, page 4, Article "Philco Claims Its Transistor Outperforms Others Now In Use"</ref><ref>Electronics magazine, January 1954, Article "Electroplated Transistors Announced"</ref> د موټرو لپاره ټرانزېسټوري لومړنۍ راډیو د کرایسلر او فیلکو شرکتونو له خوا پراختیا ومونده او د هغو د لومړنۍ نسخې اعلان د ۱۹۵۵ زکال د اپرېل په ۲۸مه والسټریټ ژورنال وکړ. کرایسلر خپله ټرانزېسټوري موټري راډیو، ۹۱۴ اچ آر(914HR) موپار موډل، د ۱۹۵۵ زکال له مني څخه ۱۹۵۶ زکال ته په اړوندو خپلو کریسلر او امپریال موټرو کې د لاسرسي وړ وګرځوله چې دغه موټر د لومړي ځل لپاره د ۱۹۵۵ زکال په اکتوبر میاشت کې د دغې کمپنۍ په نندارتونو کې نندارې ته وړاندې شول. <ref>Wall Street Journal, "Chrysler Promises Car Radio With Transistors Instead of Tubes in '56", April 28, 1955, page 1</ref><ref>{{cite web |last=Hirsh |first=Rick |title=Philco's All-Transistor Mopar Car Radio |url=http://www.allpar.com/stereo/Philco/index.html |access-date=February 18, 2015 |publisher=Allpar.com}}</ref><ref>{{cite web |title=FCA North America - Historical Timeline 1950-1959 |url=http://www.fcanorthamerica.com/company/Heritage/Pages/Chrysler-Heritage-1950.aspx |website=www.fcanorthamerica.com |access-date=2023-01-07 |تاريخ الأرشيف=2015-04-02 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150402062327/http://www.fcanorthamerica.com/company/Heritage/Pages/Chrysler-Heritage-1950.aspx |url-status=dead |خونديځ نېټه=2015-04-02 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20150402062327/http://www.fcanorthamerica.com/company/Heritage/Pages/Chrysler-Heritage-1950.aspx |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20150402062327/http://www.fcanorthamerica.com/company/Heritage/Pages/Chrysler-Heritage-1950.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402062327/http://www.fcanorthamerica.com/company/Heritage/Pages/Chrysler-Heritage-1950.aspx }}</ref> سوني ټي آر – ۶۳ (TR-63) چې په ۱۹۵۷ زکال کې را ووتله لومړنۍ ډېره تولید شوې ټرانزېسټوري راډیو وه چې پر مټ یې په پراخه کچه بازار ته ټرانزېسټوري راډیو ګانې وړاندې شوې. ټي آر- ۶۳ د ۱۹۶۰مې لسیزې تر نیمايي پورې په ټوله نړۍ کې د اووه میلیونو دستګاوو تر پلوره دوام وکړ. د ټرانزېسټوري راډیو ګانو اړوند د سوني بریا لامل وګرځېده چې ټرانزېسټورونه د بریالۍ برېښنايي ټکنالوژۍ په توګه د ۱۹۵۰مې لسیزې په پای کې د خلا لرونکو ټیوبونو ځای ونیسي. <ref name="Skrabec">{{cite book|last1=Skrabec|first1=Quentin R. Jr.|title=The 100 Most Significant Events in American Business: An Encyclopedia|publisher=ABC-CLIO|date=2012|pages=195–7|url=https://books.google.com/books?id=2kc69qrid9oC&pg=PA195|isbn=978-0313398636}}</ref><ref>{{cite news|last1=Snook|first1=Chris J.|title=The 7 Step Formula Sony Used to Get Back On Top After a Lost Decade|url=https://www.inc.com/chris-j-snook/sonys-7-step-formula-for-entrepreneurial-success-business-longevity.html|work=[[Inc. (magazine)|Inc.]]|date=November 29, 2017}}</ref><ref>{{cite magazine|last1=Kozinsky|first1=Sieva|title=Education and the Innovator's Dilemma|url=https://www.wired.com/insights/2014/01/education-innovators-dilemma/|magazine=[[Wired (magazine)|Wired]]|access-date=October 14, 2019|date=January 8, 2014|archive-date=October 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191014193253/https://www.wired.com/insights/2014/01/education-innovators-dilemma/|url-status=dead}}</ref> == سرچينې == 2sava71ch3q2z7hs0owiocqp795os73 0 68821 370291 369646 2026-11-05T06:34:04Z ~2026-58663-07 41206 /* تاریخچه */ 370291 wikitext text/x-wiki '''د افغانستان اسلامي جمهوریت''' یو جمهوري ولسمشریز نظام و چې له ۲۰۰۴ کال څخه تر ۲۰۲۱ کال پورې په افغانستان واکمن و. دا دولت د افغانستان د لنډمهالې (۲۰۰۱ – ۲۰۰۲) او انتقالي (۲۰۰۲ – ۲۰۰۴) ادارو ځایناستی شو چې په ۲۰۰۱ کې د متحده ایالاتو د برید په پایله کې د طالبانو نیم په رسمیت نیم پېژندل شوي امارت له ړنګېدو وروسته رامنځ ته شوې. خو د ۲۰۲۱ کال د اګست په ۱۵، دا هېواد بېرته د طالبانو لخوا ونیول شو او د ۲۰۰۱ – ۲۰۲۱ کلونو جنګ، چې د متحده ایالاتو په تاریخ کې ترټولو اوږده جګړه وه، پای ته ورسېد. دا د ولسمشر محمد اشرف غني تر مشرۍ لاندې د اسلامي جمهوریت د نسکورېدو او د طالبانو تر واک لاندې د اسلامي امارت د بېرته راګرځیدو لامل شو. ملګري ملتونه تر اوسه اسلامي جمهوري دولت د اسلامي امارت پر ځای، چې اوسنی غیر رسمي نظام دی، د افغانستان د مشروع حکومت په توګه پېژني. د امریکا او طالبانو معامله چې د ۲۰۲۰ کال د فبروري په ۲۹ نېټه په قطر کې لاسلیک شوه، له هغو مهمو پېښو څخه وه چې د افغان ملي امنیتي ځواکونو (ANSF) د پاشل کېدو لامل شوه. متحده ایالاتو له معاملې وروسته، په پراخه کچه د هوایي بریدونو شمېر کم کړ او د طالب یاغیانو سره د مبارزې په برخه کې یې افغان امنیتي ځواکونه له مهم اړخ څخه بې برخې کړل، چې د طالبانو په لاس د کابل د نیولو لامل شو. <ref name="CTC 2021">{{cite journal|author-last=Watkins|author-first=Andrew H.|date=November 2021|url=https://ctc.usma.edu/wp-content/uploads/2021/11/CTC-SENTINEL-092021.pdf|title=An Assessment of Taliban Rule at Three Months|url-status=live|editor1-last=Cruickshank|editor1-first=Paul|editor2-last=Hummel|editor2-first=Kristina|journal=[[CTC Sentinel]]|volume=14|issue=9|pages=1–14|publisher=[[Combating Terrorism Center]]|location=[[West Point, New York]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211129104726/https://ctc.usma.edu/wp-content/uploads/2021/11/CTC-SENTINEL-092021.pdf|archive-date=29 November 2021|access-date=29 November 2021|archivedate=29 November 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211129104726/https://ctc.usma.edu/wp-content/uploads/2021/11/CTC-SENTINEL-092021.pdf}}</ref><ref name="tg1">{{Cite news|last=Borger|first=Julian|title=US withdrawal triggered catastrophic defeat of Afghan forces, damning watchdog report finds|date=18 May 2022|access-date=19 May 2022|url=https://www.theguardian.com/world/2022/may/18/afghanistan-us-withdrawal-defeat-watchdog-report-sigar|work=[[The Guardian]]}}</ref><ref>{{Cite news|title=US withdrawal prompted collapse of Afghan army: Report|date=18 May 2022|access-date=19 May 2022|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/5/18/us-withdrawal-prompted-collapse-of-afghan-army-report|publisher=Al Jazeera}}</ref> {{مالومات}} متحده ایالاتو او څو متحدینو یې د سپټمبر د یوولسمې له بریدونو وروسته پر افغانستان برید وکړ، د طالبانو لومړی حکومت (چې محدود رسمیت یې درلود) د مخالفې شمالي ټلوالې په ملاتړ، نسکور کړ. ورپسې د حامد کرزي په مشرۍ انتقالي حکومت را منځ ته شو. د ۲۰۰۳ کال له لویې جرګې وروسته د نوي اساسي قانون له مخې یو مرکزي جمهوري اسلامي جمهوریت اعلان شو او کرزی د بشپړې مودې لپاره د ولسمشر په توګه وټاکل شو. له دې سره سم، د متحده ایالاتو په مشرۍ نړیوال ایتلاف د کورني امنیت په ساتلو کې مرسته وکړه، چې په تدریجي ډول یې د ۲۰۱۳ – ۲۰۱۴ کلونو څخه وروسته دفاعي مسولیت افغان وسله والو ځواکونو ته وسپار. خو طالبانو د هېواد په بېلابېلو سیمو کنترول ټینګ کړ او کورنۍ جګړې دوام وکړ. ویل کېږي چې طالبان د پاکستان په ملاتړ د یوې یاغی ډلې په توګه بیا تنظیم شول او د ۲۰۰۶ – ۲۰۰۷ کلونو څخه وروسته یې په افغان او ایتلافي ځواکونو بریدونه زیات کړل. دې کار په افغانستان کې د بشري حقونو او د ښځو د حقونو په برخه کې ستونزې را پورته کړې، چې د دواړو خواوو له خوا د بې شمېره سرغړونو لکه د ملکي وګړو وژنو، تښتونو او شکنجو په پایله کې وې. د امریکا په پوځي او اقتصادي مرستو باندې د حکومت د پراخې تکیه له امله، ځینو دا ملت د امریکا د تابع دولت په توګه طبقه بندي کړ او د تلپاتې ازادۍ د عملیاتو له پای ته رسېدو وروسته یې په تدریجي ډول د کلیوالو سیمو کنټرول له لاسه ورکړ. <ref>{{Cite book|last=Ladwig|first=Walter C.|url=https://books.google.com/books?id=GdAoDwAAQBAJ|title=The Forgotten Front: Patron-Client Relationships in Counter Insurgency|date=2017|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781107170773|page=302|quote=As with their Cold War counterparts, it was erroneous for American policymakers to believe that the governments of contemporary client states, such as Iraq, Afghanistan, and Pakistan, necessarily shared their desire to defeat radical Islamic insurgents by adhering to the prescriptions of U.S. counterinsurgency doctrine.|access-date=2018-05-15}}</ref> د په ۲۰۲۱ کال کې له افغانستانه د ناټو ځواکونو له وتلو وروسته، د همدې کال په مې میاشت کې طالبانو پراخ پوځي عملیات پیل کړل، چې وتوانېدل په راتلونکو دری نیمو میاشتو کې د هېواد کنټرول ترلاسه کړي. افغان ملي اردو په چټکۍ وپاشل شوه. د جمهوریت بنسټونه عملاً د ۲۰۲۱ کال د اګست په ۱۵ نېټه هغه وخت سقوط شول چې طالب ځواکونه کابل ته ننوتل او افغان ولسمشر اشرف غني هېواده نه وتښتېده. لږ وروسته، د ولسمشر پخواني لومړي مرستیال امرالله صالح ځان د افغانستان سرپرست ولسمشر اعلان کړ او د طالبانو پر وړاندې یې جمهوري مقاومت اعلان کړ. <ref name="presidency">{{Cite web |date=17 August 2021 |title=Afghan vice president says he is "caretaker" president |url=https://www.reuters.com/world/india/afghan-vice-president-says-he-is-caretaker-president-2021-08-17/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210817162059/https://www.reuters.com/world/india/afghan-vice-president-says-he-is-caretaker-president-2021-08-17/ |archive-date=17 August 2021 |access-date=26 August 2021 |website=reuters.com}}</ref><ref name="saleh">{{Cite web |title=An anti-Taliban front forming in Panjshir? Ex top spy Saleh, son of 'Lion of Panjshir' meet at citadel |url=https://www.theweek.in/news/world/2021/08/17/an-anti-taliban-front-forming-in-panjshir-ex-top-spy-saleh-son-of-lion-of-panjshir-meet-at-citadel.html |access-date=17 August 2021 |website=The Week |language=en}}</ref><ref name="tribaug">{{Cite news|date=August 17, 2021|title=Panjshir flies flag of resistance again; Amrullah says he is President of Afghanistan|work=Tribune India|url=https://www.tribuneindia.com/news/world/panjshir-flies-flag-of-resistance-again-amrullah-says-he-is-president-of-afghanistan-298553|access-date=August 17, 2021|archive-date=August 18, 2021|archive-url=https://archive.today/20210818230720/https://www.tribuneindia.com/news/world/panjshir-flies-flag-of-resistance-again-amrullah-says-he-is-president-of-afghanistan-298553|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=Exiled Taliban leaders return to take charge of Afghanistan |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-asia-58219963 |access-date=2021-08-18 |website=BBC News |language=en-gb}}</ref> == تاریخچه == د ۲۰۰۱ کال په ډسمبر کې د طالبانو د حکومت له نسکورېدو وروسته، د افغانستان لڼدمهاله اداره د حامد کرزي په مشرۍ را منځ ته شوه. د ملګرو ملتونو د امنیت شورا له خوا نړیوال سوله ساتي ځواک (ایساف) جوړ شو ترڅو د کرزي له ادارې سره مرسته وکړي او لومړني امنیتي خدمات چمتو کړي. په دې وخت کې، د دوو لسیزو جګړو او همدارنګه په هغه وخت کې له سختې لوږې وروسته، افغانستان په نړۍ کې د میندو او ماشومانو د مړینې تر ټولو لوړه کچه درلوده، د ژوند تمه یې تر ټولو ټیټه وه، اکثریت نفوس یې وږي و، او زیربناوې وېجاړې وې. لوی شمېر بهرنیو مرسته کونکو د دې جنګ ځپلي هېواد د بیارغونې لپاره مرستې او کومکونه پیل کړل.<ref>{{UN document|docid=S-RES-1386(2001)|type=Resolution|body=Security Council|year=2001|resolution_number=1386|access-date=21 September 2007|date=31 May 2001}}&nbsp;– ([[wikisource:United Nations Security Council Resolution 1386|UNSCR 1386]])</ref><ref>{{Cite web |title=United States Mission to Afghanistan |url=http://nato.usmission.gov/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101021065112/http://nato.usmission.gov/ |archive-date=21 October 2010 |access-date=14 November 2010 |publisher=Nato.usmission.gov}}</ref><ref>{{Cite web |title=Rebuilding Afghanistan |url=http://www.returntohope.com/inDepth/RebuildingAfghanistan#intro |website=Return to Hope |access-date=2023-04-29 |archive-date=2021-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210814144505/http://www.returntohope.com/inDepth/RebuildingAfghanistan#intro |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=24 September 2001 |title=Afghanistan's Refugee Crisis |url=https://merip.org/2001/09/afghanistans-refugee-crisis/ |website=MERIP}}</ref><ref>{{Cite web |title=Afghanistan: Civilians at Risk |url=https://www.doctorswithoutborders.org/what-we-do/news-stories/research/afghanistan-civilians-risk |website=Doctors Without Borders – USA}}</ref><ref>{{Cite web |last=Makhmalbaf |first=Mohsen |date=1 November 2001 |title=Limbs of No Body: The World's Indifference to the Afghan Tragedy |url=https://monthlyreview.org/2001/11/01/limbs-of-no-body/ |website=Monthly Review}}</ref><ref>{{Cite web |date=15 January 2002 |title=Japan aid offer to 'broke' Afghanistan |url=https://edition.cnn.com/2002/WORLD/asiapcf/east/01/15/japan.aid.gen/index.html?related |website=CNN |access-date=29 April 2023 |archive-date=19 November 2002 |archive-url=https://web.archive.org/web/20021119080524/https://edition.cnn.com/2002/WORLD/asiapcf/east/01/15/japan.aid.gen/index.html?related |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Rebuilding Afghanistan: The U.S. Role |url=https://web.stanford.edu/class/intnlrel193/readings/week6/afghan.html |website=Stanford University}}</ref> په داسې حال کې چې نور ایتلافي ځواکونه د بیارغونې په بهیر کې د مرستې لپاره افغانستان ته ننوتل، په همدې وخت کې طالب ځواکونو په پاکستان کې بېرته تنظیمات پیل کړل. طالبانو په افغانستان کې د واک د بېرته ترلاسه کولو لپاره بغاوت پیل کړ. ایساف او افغان پوځیانو په ورپسې لسیزه کې، د طالبانو پر ضد ډېر بریدونه وکړل، خو هغوی ته په بشپړه ماتې کې پاتې راغلل. افغانستان د بهرنۍ پانګونې د کمښت، حکومتي فساد او د طالبانو د بغاوت له امله د نړۍ د بې وزلو هېوادونو په ډله کې پاتې شو. په همدې حال کې کرزي هڅه وکړه چې د هېواد خلک متحد کړي او افغان حکومت وتوانید چې یو شمېر دیموکراتیک بنسټونه رامنځ ته کړي، چې په  ۲۰۰۴ کال په اساسي قانون کې د افغانستان د اسلامي جمهوریت نوم تصویب شو. د افغانستان د بیارغونې په بهیر کې د بهرنیو مرستندویه هېوادونو په مرسته هڅه وشوه چې د هېواد د اقتصاد، روغتیا، ښوونه او روزنه، ټرانسپورټ او کرنه په پښو ودروي. همدارنګه، ايساف ځواکونو د افغان ملي امنيتي ځواکونو روزنه پيل کړه. د ۲۰۰۲ کال په تېرېدو، نږدې پنځه میلیونه افغانان بېرته هېواد ته راستانه شول. د ناټو د ځواکونو شمېر په افغانستان کې په ۲۰۱۱ کال کې تر ټولو لوړې کچې، ۱۴۰،۰۰۰ ته ورسېد، چې په ۲۰۱۸ کال کې ۱۶۰۰۰ ته راښکته شو.<ref>{{Cite web |last=Fossler |first=Julie |title=USAID Afghanistan |url=http://afghanistan.usaid.gov/en/index.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101017104214/http://afghanistan.usaid.gov/en/Index.aspx |archive-date=17 October 2010 |access-date=14 November 2010 |publisher=Afghanistan.usaid.gov}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 July 2010 |title=Canada's Engagement in Afghanistan: Backgrounder |url=http://www.afghanistan.gc.ca/canada-afghanistan/news-nouvelles/2010/2010_07_09.aspx?lang=eng |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101215180833/http://www.afghanistan.gc.ca/canada-afghanistan/news-nouvelles/2010/2010_07_09.aspx |archive-date=15 December 2010 |access-date=14 November 2010 |publisher=Afghanistan.gc.ca}}</ref><ref>{{Cite news|date=31 July 2008|title=Pakistan Accused of Helping Taliban|work=[[ABC News (US)|ABC News]]|url=https://abcnews.go.com/Video/video?id=5484891&tab=9482931&section=8865284&page=1|access-date=28 September 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20131221050959/http://abcnews.go.com/Video/video?id=5484891&tab=9482931&section=8865284&page=1|archive-date=21 December 2013}}</ref><ref>{{Cite news|last1=Crilly|first1=Rob|last2=Spillius|first2=Alex|date=26 July 2010|title=Wikileaks: Pakistan accused of helping Taliban in Afghanistan attacks|work=The Telegraph|location=London|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/afghanistan/7910687/Wikileaks-Pakistan-accused-of-helping-Taliban-in-Afghanistan-attacks.html|access-date=28 September 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20140129073942/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/afghanistan/7910687/Wikileaks-Pakistan-accused-of-helping-Taliban-in-Afghanistan-attacks.html|archive-date=29 January 2014}}</ref><ref>{{Cite web |title=Afghan President Karzai Receives Philadelphia Liberty Medal |url=http://philanthropynewsdigest.org/news/afghan-president-karzai-receives-philadelphia-liberty-medal |website=Philanthropy News Digest (PND) |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210423190037/https://philanthropynewsdigest.org/news/afghan-president-karzai-receives-philadelphia-liberty-medal |archivedate=2021-04-23 |access-date=2023-04-29 |url-status=dead}}</ref><ref name="Adelman2016">{{Cite book|last=Howard Adelman|url=https://books.google.com/books?id=oLYFDAAAQBAJ&pg=PT167|title=Protracted Displacement in Asia: No Place to Call Home|date=15 April 2016|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-317-07407-6|page=167}}</ref><ref>{{Cite web |title=How Many Troops Are Currently in Afghanistan? |url=https://www.forces.net/operations/afghanistan/how-many-troops-are-currently-afghanistan |url-status=live |website=Forces Network}}</ref><ref>{{Cite news|date=15 October 2015|title=The foreign troops left in Afghanistan|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-south-asia-11371138}}</ref> د ۲۰۱۴ کال له ولسمشریزو ټاکنو وروسته، د ۲۰۱۴ کال د سپټمبر په میاشت کې اشرف غني ولسمشر و ټاکل شو چې د افغانستان په تاریخ کې د لومړي ځل لپاره واک په دیموکراتیکه بڼه ولېږدول شو. د ۲۰۱۴ کال د ډسمبر په ۲۸ نېټه، ناټو په رسمي توګه په افغانستان کې د ایساف جنګي عملیات پای ته ورسول او بشپړ امنیتي مسوولیت یې افغان حکومت ته ورکړ. د ناټو په مشرۍ د غوڅ ملاتړ عملیات په هماغه ورځ د آیساف د ځای ناستي په توګه را منځ ته شول. د ناټو په زرګونو عسکر په هېواد کې د افغان حکومتي ځواکونو د روزنې او مشورې په موخه پاتې شول او د طالبانو په وړاندې خپلې جګړې ته دوام ورکړ. په ۲۰۱۵ کال کې اټکل وشو و چې " د افغانستان په جګړه کې له ۲۰۰۱ کال را په دې نږدې ۱۴۷۰۰۰ خلک وژل شوي دي. له دې ډلې له ۳۸۰۰۰ څخه ډېر وژل شوي ملکي وګړي وو." د ''جسد شمېرنې'' تر سرلیک لاندې یو راپور موندلي چې په افغانستان کې د جګړې د ټولو اړخونو له خوا له ۱۰۶۰۰۰ څخه تر ۱۷۰۰۰۰ پورې ملکي وګړي وژل شوي دي. <ref>{{Cite news|date=4 April 2014|title=Huge security as Afghan presidential election looms|work=BBC|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-26880022|url-status=live|access-date=21 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181021190735/https://www.bbc.com/news/world-asia-26880022|archive-date=21 October 2018}}</ref><ref>{{Cite news|date=5 April 2014|title=Afghanistan votes in historic presidential election|work=BBC|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-26893972|url-status=live|access-date=21 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181021152941/https://www.bbc.com/news/world-asia-26893972|archive-date=21 October 2018}}</ref><ref>{{Cite news|last1=Harooni|first1=Mirwais|last2=Donati|first2=Jessica|agency=Reuters|date=4 April 2014|title=Landmark Afghanistan Presidential Election Held Under Shadow of Violence|work=HuffPost|url=https://www.huffingtonpost.com/2014/04/04/landmark-afghan-election-_n_5095143.html|url-status=live|access-date=21 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303225603/http://www.huffingtonpost.com/2014/04/04/landmark-afghan-election-_n_5095143.html|archive-date=3 March 2016}}</ref><ref>{{Cite news|title=Afghanistan's Future: Who's Who in Pivotal Presidential Election|work=NBC News|url=https://www.nbcnews.com/news/world/afghanistans-future-whos-who-pivotal-presidential-election-n24756|url-status=live|access-date=7 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930203820/https://www.nbcnews.com/news/world/afghanistans-future-whos-who-pivotal-presidential-election-n24756|archive-date=30 September 2019}}</ref><ref>{{Cite news|title=Afghan president Ashraf Ghani inaugurated after bitter campaign|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2014/sep/29/afghan-president-ashraf-ghani-inaugurated|url-status=live|access-date=12 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150421221706/http://www.theguardian.com/world/2014/sep/29/afghan-president-ashraf-ghani-inaugurated|archive-date=21 April 2015}}</ref><ref name="2014APcessation">{{Cite news|date=28 December 2014|title=U.S. formally ends the war in Afghanistan|publisher=CBA News|agency=Associated Press|issue=online|url=https://www.cbsnews.com/news/america-formally-ends-the-war-in-afghanistan/|url-status=live|access-date=28 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141228152651/http://www.cbsnews.com/news/america-formally-ends-the-war-in-afghanistan/|archive-date=28 December 2014}}</ref><ref name="Guardian28">{{Cite news|last=Sune Engel Rasmussen in Kabul|date=28 December 2014|title=Nato ends combat operations in Afghanistan|work=The Guardian|location=Kabul|url=https://www.theguardian.com/world/2014/dec/28/nato-ends-afghanistan-combat-operations-after-13-years|url-status=live|access-date=11 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150102134349/http://www.theguardian.com/world/2014/dec/28/nato-ends-afghanistan-combat-operations-after-13-years|archive-date=2 January 2015}}</ref><ref>{{Cite web |title=U.S. formally ends the war in Afghanistan |url=https://www.cbsnews.com/news/america-formally-ends-the-war-in-afghanistan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141228152651/http://www.cbsnews.com/news/america-formally-ends-the-war-in-afghanistan/ |archive-date=28 December 2014 |access-date=12 April 2015 |website=CBS News}}</ref><ref name="soufangroup">{{Cite web |title=TSG IntelBrief: Afghanistan 16.0 |url=http://www.soufangroup.com/tsg-intelbrief-afghanistan-16-0/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180809184149/http://www.soufangroup.com/tsg-intelbrief-afghanistan-16-0/ |archive-date=9 August 2018 |access-date=27 September 2018 |website=The Soufan Group}}</ref><ref>{{Cite web |year=2015 |title=Afghan Civilians |url=http://watson.brown.edu/costsofwar/costs/human/civilians/afghan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906062451/http://watson.brown.edu/costsofwar/costs/human/civilians/afghan |archive-date=6 September 2015 |access-date=3 September 2015 |publisher=Brown University}}</ref><ref name="IPPNW">{{Cite web |title=Body Count – Casualty Figures after 10 Years of the 'War on Terror' – Iraq Afghanistan Pakistan |url=http://www.ippnw.de/commonFiles/pdfs/Frieden/Body_Count_first_international_edition_2015_final.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150430175027/http://www.ippnw.de/commonFiles/pdfs/Frieden/Body_Count_first_international_edition_2015_final.pdf |archive-date=30 April 2015 |publisher=[[IPPNW]], [[Physicians for Global Survival|PGS]] and [[Physicians for Social Responsibility|PSR]], First international edition (March 2015)}}</ref><ref>{{Cite news|last=Gabriela Motroc|date=7 April 2015|title=U.S. War on Terror has reportedly killed 1.3&nbsp;million people in a decade|work=Australian National Review|url=http://www.australiannationalreview.com/war-terror-reportedly-killed-13-million-people-decade/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150505004045/http://www.australiannationalreview.com/war-terror-reportedly-killed-13-million-people-decade/|archive-date=5 May 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.dailytimes.com.pk/national/30-Mar-2015/220-000-killed-in-us-war-in-afghanistan-80-000-in-pakistan-report|title=220,000 killed in US war in Afghanistan 80,000 in Pakistan: report|work=[[Daily Times (Pakistan)|Daily Times]]|date=30 March 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150505055409/http://www.dailytimes.com.pk/national/30-Mar-2015/220-000-killed-in-us-war-in-afghanistan-80-000-in-pakistan-report|archive-date=5 May 2015}}</ref> === سقوط === ==== په ۲۰۲۱ کال د طالبانو بیا راپورته کېدل ==== د ناټو عمومي منشي ینس سټولټنبرګ د ۲۰۲۱ کال د اپرېل په ۱۴ نېټه وویل چې ناټو هوکړه کړې چې د مې میاشتې تر لومړۍ نیټې به له افغانستانه د خپلو پوځیانو ایستل پیل کړي. د ناټو د عسکرو له وتلو سر سم، طالبانو د افغان حکومت پر ضد بریدونه پیل کړل، په چټکۍ سره یې د افغان حکومت د ځواکونو په سقوط کې پرمختګ وکړ. د ۲۰۲۱ کال د جون په میاشت کې د امریکا د استخباراتو یوه راپور وړاندوینه وکړه چې ښایي د افغانستان حکومت ناټو له وتلو وروسته د شپږو میاشتو په اوږدو کې سقوط وکړي. راپور ډېر حقیقي ثابت شو: د اګست په دویمه اونۍ کې، د افغانستان د زیاتره ولایتونو مرکزونه د طالبانو لاس ته ولوېدل او افغان ملي اردو په بشپړه ګډوډۍ او په ټولو جبهو کې د شاتګ په حال کې وه. په ترتیب سره د اګسټ په ۱۴ او ۱۵ د مزارشریف او جلال اباد سقوط د افغان حکومت لپاره د طالبانو د پرمختګ د مخنیوي هر ډول شونتیا له منځه یووړه.<ref>{{Cite news|date=14 April 2021|title=NATO to Cut Forces in Afghanistan, Match US Withdrawal|work=[[VOA News]]|url=https://www.voanews.com/usa/nato-cut-forces-afghanistan-match-us-withdrawal}}</ref><ref>{{Cite news|last=Robertson|first=Nic|date=24 June 2021|title=Afghanistan is disintegrating fast as Biden's troop withdrawal continues|publisher=CNN|url=https://edition.cnn.com/2021/06/24/asia/afghanistan-taliban-offensive-intl-cmd/index.html}}</ref><ref>{{Cite news|date=13 July 2021|title=Afghanistan stunned by scale and speed of security forces' collapse|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2021/jul/13/afghanistan-stunned-by-scale-and-speed-of-security-forces-collapse}}</ref><ref>{{Cite news|date=24 June 2021|title=Afghan government could fall within six months of U.S. military withdrawal, new intelligence assessment says|language=en-US|newspaper=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/national-security/afghan-government-could-fall-within-six-months-of-us-military-withdrawal-new-intelligence-assessment-says/2021/06/24/42375b14-d52c-11eb-baed-4abcfa380a17_story.html|issn=0190-8286}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-08-14 |title=Inside an Afghan city as it falls to the Taliban |url=https://nypost.com/2021/08/14/mazar-falls-quickly-and-quietly-to-taliban-in-afghanistan/ |access-date=2021-08-16 |website=New York Post |language=en-US}}</ref> == سرچینې == {{لړسرچينې}} == یادښتونه == دافغانستان اسلامي جمهوریت{{Notelist|refs=<!-- {{efn|name=fn1|The phoneme {{IPA|/f/}} ف occurs only in loanwords in Pashto, it tends to be replaced with {{IPA|/p/}} پ. {{IPA|[b]}} is also an allophone of {{IPA|/p/}} before voiced consonants; {{IPA|[v]}} is an allophone of {{IPA|/f/}} before voiced consonants in loanwords.}}-->}} qpcnk3tr8gsjdrmkc9dqtjw5y9eqcr1 0 69147 370267 335377 2026-11-04T20:34:27Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370267 wikitext text/x-wiki د افغانستان او متحده ایالاتو تر منځ د ستراتیژیکو همکاریو تړون (SASPA) چې په رسمي ډول یې نوم د افغانستان اسلامي جمهوریت او د امریکا متحده ایالاتو ترمنځ د اوږدمهاله ستراتیژیکو همکاریو تړون دی، د افغانستان د پخواني حکومت او د امریکا متحده ایالاتو ترمنځ یو تړون و چې له افغانستان څخه د متحده ایالاتو د ځواکونو له وتلو وروسته د افغانستان او متحده ایالاتو تر منځ د اړیکو لپاره اوږد مهاله چوکاټ چمتو کوي. دې تړون د ۲۰۱۲ کال د جولای په ۴ عملي بڼه ومونده، لکه څنګه چې د متحده ایالاتو د بهرنیو چارو وزیرې هیلري کلینټن د ۲۰۱۲ کال د جولای په ۸ د توکیو په کنفرانس کې د افغانستان په اړه وویل: "د یو شمېر هیوادونو په څېر چې دلته یې استازي شته، متحده ایالاتو او افغانستان د ستراتیژیک همکاریو یو تړون  لاسلیک کړ چې څلور ورځې وړاندې یې عملي بڼه وموندله." دا تړون د دوه اړخیزه امنیتي تړون (BSA) په  نوم هم  پراخ شو چې دواړه هېوادونه یې د یو کال په اوږدو کې خبرو اترو ته اړ کړل او بلآخره د ۲۰۱۴ کال د سپټمبر په ۳۰  "د افغانستان اسلامي جمهوریت او د امریکا متحده ایالاتو ترمنځ د امنیتي او دفاعي همکارۍ تړون (SADCA)" لاسلیک شو.<ref name="www.state.gov">{{cite web |date=1 May 2012 |title=Enduring Strategic Partnership Agreement between the Islamic Republic of Afghanistan and the United States of America |url=https://photos.state.gov/libraries/afghanistan/231771/PDFs/2012-05-01-scan-of-spa-english.pdf |access-date=24 July 2012 |work=U.S. Department of State |publisher=www.state.gov |تاريخ الأرشيف=30 August 2019 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190830210822/https://photos.state.gov/libraries/afghanistan/231771/PDFs/2012-05-01-scan-of-spa-english.pdf |url-status=dead |خونديځ نېټه=2019-08-30 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20190830210822/https://photos.state.gov/libraries/afghanistan/231771/PDFs/2012-05-01-scan-of-spa-english.pdf |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20190830210822/https://photos.state.gov/libraries/afghanistan/231771/PDFs/2012-05-01-scan-of-spa-english.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190830210822/https://photos.state.gov/libraries/afghanistan/231771/PDFs/2012-05-01-scan-of-spa-english.pdf }}</ref><ref name="WHSPA Factsheet">{{cite web |date=1 May 2012 |title=White House Fact Sheet: The U.S.-Afghanistan Strategic Partnership Agreement |url=http://foxnewsinsider.com/2012/05/01/white-house-fact-sheet-the-u-s-afghanistan-strategic-partnership-agreement/ |access-date=4 May 2012 |publisher=Fox News Insider}}</ref><ref name="Sweet20120501">{{cite web |last=Sweet |first=Lynn |date=1 May 2012 |title=U.S.-Afgan strategic agreement: Roadmap to Chicago NATO Summit. Briefing transcript |url=http://blogs.suntimes.com/sweet/2012/05/us-afgan_strategic_agreement_r.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120507215751/http://blogs.suntimes.com/sweet/2012/05/us-afgan_strategic_agreement_r.html |archive-date=7 May 2012 |access-date=4 May 2012 |work=[[Chicago Sun-Times]]}}</ref><ref>{{cite web |title=Press Briefing by Senior Administration Officials on Strategic Partnership Agreement between the United States and Afghanistan |url=http://www.thebullreport.com/news/press-briefing-by-senior-administration-officials-on-strategic-partnership-agreement-between-the-united-states-and-afghanistan/ |access-date=14 May 2012 |publisher=thebullreport.com }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |last=Clinton |first=Hillary |date=8 July 2012 |title=Press Releases: Intervention at the Tokyo Conference on Afghanistan |url=http://www.newsroomamerica.com/story/260678.html |access-date=8 July 2012 |publisher=NewsRoomAmerica.com |تاريخ الأرشيف=5 November 2012 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20121105204658/http://www.newsroomamerica.com/story/260678.html |url-status=dead |خونديځ نېټه=5 November 2012 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20121105204658/http://www.newsroomamerica.com/story/260678.html |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20121105204658/http://www.newsroomamerica.com/story/260678.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105204658/http://www.newsroomamerica.com/story/260678.html }}</ref><ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=https://rs.nato.int/resources/site2512/General/contractor%20info/BSA.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210702154928/https://rs.nato.int/resources/site2512/General/contractor%20info/BSA.pdf |archive-date=2021-07-02 |access-date=2021-09-06}}</ref> == هغه پیښې چې د دې تړون لامل شوې == د ۲۰۱۲ کال په مارچ او اپرېل میاشتو کې، متحده ایالات او افغانستان دوه هوکړو ته ورسېدل، چې په ۲۰۱۴ کال کې د تلپاتې آزادۍ د عملیاتو او د نړیوالو سوله ساتو ځواکونو له ختمېدو وروسته یې په افغانستان کې د متحده ایالاتو د ښکیلتیا لپاره چارچوکاټ وړاندې کاوه.  <ref name="New York Times 2012-03-09">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2012/03/10/world/asia/us-and-afghanistan-agree-on-detainee-transfer.html|title=U.S. and Afghanistan Agree on Prisoner Transfer as Part of Long-Term Agreement|work=The New York Times|date=9 March 2012|access-date=12 April 2012|author=Rod Nordland}}</ref><ref name="Reuters 2012-03-09">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-afghanistan-usa-prisoners-idUSBRE8280BU20120309|title=Afghanistan and U.S. sign prison transfer deal|publisher=Reuters|date=9 March 2012|access-date=12 April 2012|author=Mirwais Harooni}}</ref><ref name="Al Jazeera 2012-03-10">{{cite news|url=http://www.aljazeera.com/news/asia/2012/03/201239161540182861.html|title=Afghanistan and US sign prison transfer deal|publisher=Al Jazeera|date=10 March 2012|access-date=12 April 2012}}</ref><ref name="Al Jazeera 2012-04-08">{{cite news|url=http://www.aljazeera.com/news/asia/2012/04/2012488573337183.html|title=Afghanistan and US sign 'night raid' deal|publisher=Al Jazeera|date=8 April 2012|access-date=12 April 2012}}</ref><ref name="CNN 2012-04-08">{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2012/04/08/world/asia/afghanistan-night-raids/index.html|title=U.S., Afghanistan sign key 'night raids' deal|publisher=CNN|date=8 April 2012|access-date=12 April 2012|author=Nick Paton Walsh}}</ref><ref name="MSNBC News 2012-04-08">{{cite news|url=http://worldnews.msnbc.msn.com/_news/2012/04/08/11083361-afghanistan-gets-veto-power-over-nato-night-raids?lite|archive-url=https://web.archive.org/web/20120408174452/http://worldnews.msnbc.msn.com/_news/2012/04/08/11083361-afghanistan-gets-veto-power-over-nato-night-raids?lite|url-status=dead|archive-date=8 April 2012|title=Afghanistan gets veto power over NATO night raids|agency=Reuters|publisher=MSNBC News|date=8 April 2012|access-date=12 April 2012}}</ref> لومړی هوکړه د ۲۰۲۳ کال د مارچ په ۹ لاسلیک شوه چې له متحده ایالاتو څخه یې افغانستان ته د بګرام هوايي ډګر ته نږدې د پروان د زندان د چارو سپارل چمتو کړل. د الجزیرې د معلوماتو پر بنسټ "د تړون له مخې به په څو ورځو کې یو افغان جنرال په پروان کې په دنده وګمارل شي، خو د شپږو میاشتو مهال وېش به هم ورکړل شي چې په تدریجي ډول افغان اړخ ته بندیان انتقال کړي. امریکا به د ۱۲ میاشتو لپاره لوژیستیکي مرستې ته دوام ورکړي او د هر ډول توقیف شوو کسانو د خوشې کېدو په اړه به تر هغه چې یو دایمي تړون تصویب نشي، د متحده ایالاتو او افغانستان ګډ کمیسیون  پرېکړه کوي." همدارنګه، دې تفاهم لیک په هېواد کې د متحده ایالاتو د ټولو توقیف ځایونو مسؤلیت له متحده ایالاتو څخه افغانستان ته ولېږدو.<ref name="Bagram Memorandum">{{cite web |author=[[Kate Clark (journalist)|Kate Clark]] |date=21 March 2012 |title=The Bagram Memorandum: Handing over 'the Other Guantanamo' |url=http://aan-afghanistan.com/index.asp?id=2619 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130408090842/http://aan-afghanistan.com/index.asp?id=2619 |archive-date=2013-04-08 |access-date=30 April 2012 |work=[[The Afghanistan Analysts Network]] |publisher=The Afghanistan Analysts Network}}</ref><ref name="New York Times 2012-03-092">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2012/03/10/world/asia/us-and-afghanistan-agree-on-detainee-transfer.html|title=U.S. and Afghanistan Agree on Prisoner Transfer as Part of Long-Term Agreement|work=The New York Times|date=9 March 2012|access-date=12 April 2012|author=Rod Nordland}}</ref><ref name="Reuters 2012-03-092">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-afghanistan-usa-prisoners-idUSBRE8280BU20120309|title=Afghanistan and U.S. sign prison transfer deal|publisher=Reuters|date=9 March 2012|access-date=12 April 2012|author=Mirwais Harooni}}</ref><ref name="Al Jazeera 2012-03-102">{{cite news|url=http://www.aljazeera.com/news/asia/2012/03/201239161540182861.html|title=Afghanistan and US sign prison transfer deal|publisher=Al Jazeera|date=10 March 2012|access-date=12 April 2012}}</ref><ref name="Al Jazeera 2012-03-103">{{cite news|url=http://www.aljazeera.com/news/asia/2012/03/201239161540182861.html|title=Afghanistan and US sign prison transfer deal|publisher=Al Jazeera|date=10 March 2012|access-date=12 April 2012}}</ref><ref name="Bagram Memorandum2">{{cite web |author=[[Kate Clark (journalist)|Kate Clark]] |date=21 March 2012 |title=The Bagram Memorandum: Handing over 'the Other Guantanamo' |url=http://aan-afghanistan.com/index.asp?id=2619 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130408090842/http://aan-afghanistan.com/index.asp?id=2619 |archive-date=2013-04-08 |access-date=30 April 2012 |work=[[The Afghanistan Analysts Network]] |publisher=The Afghanistan Analysts Network}}</ref><ref name="NYT20120422">{{cite news|last=Rubin|first=Alissa J.|title=With Pact, U.S. Agrees to Help Afghans for Years to Come|url=https://www.nytimes.com/2012/04/23/world/asia/us-and-afghanistan-reach-partnership-agreement.html?ref=asia|access-date=22 April 2012|newspaper=The New York Times|date=22 April 2012|author2=Graham Bowley|author3=Helene Cooper|author4=Steven Lee Myers}}</ref> دویمه هوکړه، چې د ۲۰۱۲ کال د اپرېل په ۸ لاسلیک شوه، د ځانګړو عملیاتو مسؤلیت افغان ځواکونو ته وسپارل شو. د هوکړې یوه برخه د افغان پوځ قطعاتو ته د لانجمنو شپنیو او د ځایي خلکو تر منځ د بدنامو عملیاتو د زیات کنټرول ورکول او د افغانستان د تر قضایي صلاحیت لاندې د دې عملیاتو راوستل وو، چې د متحده ایالاتو د پوځیانو وڼډه ملاتړ ته بدله شوه. دا سند د افغان جنرال عبدالرحیم وردک او امریکايي جنرال جان الن تر منځ لاسلیک شو. الن د تړون د لاسلیک پر مهال وویل: "نن موږ د امریکا-افغانستان د ستراتیژیکو همکاریو په لور یو ګام نږدې شوي یو. تر ټولو مهمه دا چې نن موږ د یوه خوندي او خپلواک افغانستان لپاره خپل ګډ هدف او لیدلوري ته یو ګام نور هم وړاندې ورغلي یو." <ref name="NYT20120408">{{cite news|last=Rubin|first=Alissa J.|title=U.S. Transfers Control of Night Raids to Afghanistan|url=https://www.nytimes.com/2012/04/09/world/asia/deal-reached-on-controversial-afghan-night-raids.html?pagewanted=all|access-date=5 May 2012|newspaper=The New York Times|date=8 April 2012}}</ref><ref name="Al Jazeera 2012-04-082">{{cite news|url=http://www.aljazeera.com/news/asia/2012/04/2012488573337183.html|title=Afghanistan and US sign 'night raid' deal|publisher=Al Jazeera|date=8 April 2012|access-date=12 April 2012}}</ref><ref name="CNN 2012-04-082">{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2012/04/08/world/asia/afghanistan-night-raids/index.html|title=U.S., Afghanistan sign key 'night raids' deal|publisher=CNN|date=8 April 2012|access-date=12 April 2012|author=Nick Paton Walsh}}</ref><ref name="MSNBC News 2012-04-082">{{cite news|url=http://worldnews.msnbc.msn.com/_news/2012/04/08/11083361-afghanistan-gets-veto-power-over-nato-night-raids?lite|archive-url=https://web.archive.org/web/20120408174452/http://worldnews.msnbc.msn.com/_news/2012/04/08/11083361-afghanistan-gets-veto-power-over-nato-night-raids?lite|url-status=dead|archive-date=8 April 2012|title=Afghanistan gets veto power over NATO night raids|agency=Reuters|publisher=MSNBC News|date=8 April 2012|access-date=12 April 2012}}</ref><ref name="NYT201204082">{{cite news|last=Rubin|first=Alissa J.|title=U.S. Transfers Control of Night Raids to Afghanistan|url=https://www.nytimes.com/2012/04/09/world/asia/deal-reached-on-controversial-afghan-night-raids.html?pagewanted=all|access-date=5 May 2012|newspaper=The New York Times|date=8 April 2012}}</ref><ref name="Christian Science Monitor 2012-04-09">{{cite news|url=http://www.csmonitor.com/World/Asia-South-Central/2012/0409/Afghan-deal-on-night-raids-presages-longterm-US-presence|title=Afghan deal on night raids presages longterm US presence|work=[[The Christian Science Monitor]]|first=Tom A.|last=Peter|date=9 April 2012|access-date=9 April 2012}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://www.wired.com/dangerroom/2012/04/night-raids-still/|title=U.S. Commandos Can Raid Afghan Homes – And Ask Permission Later|magazine=Wired|date=9 April 2012|access-date=12 April 2012|author=Spencer Ackerman|archive-date=11 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120411214824/http://www.wired.com/dangerroom/2012/04/night-raids-still/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |author=[[Kate Clark (journalist)|Kate Clark]] |date=9 April 2012 |title=Handing over Night Raids |url=http://aan-afghanistan.com/index.asp?id=2647 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130408093801/http://aan-afghanistan.com/index.asp?id=2647 |archive-date=2013-04-08 |access-date=30 April 2012 |work=[[The Afghanistan Analysts Network]] |publisher=[[The Afghanistan Analysts Network]]}}</ref><ref name="Al Jazeera 2012-04-083">{{cite news|url=http://www.aljazeera.com/news/asia/2012/04/2012488573337183.html|title=Afghanistan and US sign 'night raid' deal|publisher=Al Jazeera|date=8 April 2012|access-date=12 April 2012}}</ref> د الجزیرې د راپور پر بنسټ، تمه کېده چې د امریکا او افغانستان ستراتیژیکه ملګرتیا " به د څو زرو امریکایي سرتیرو لپاره د پاتې کېدو او د افغان ځواکونو د روزنې او د ترهګرۍ ضد عملیاتو کې د ملاتړ شرایط چمتو کړي. دا به د دې ځواکونو قانوني وضعیت، د دوی عملیاتي اصول او د دوی د استقرار ځای مشخص کړي." د اوباما ادارې هیله درلوده چې د شیکاګو د ۲۰۱۲ کال د ناټو له سرمشریزې غوڼدې څخه مخکې د امریکا او افغانستان ستراتیژیک تړون نهایي شي، خو د افغانستان او امریکا د حکومتونو تر منځ له یو کلنو خبرو وروسته، د امریکا له خوا د دې تړون د نهايي کولو هڅې د ځينو پېښو له امله، چې امریکا هم په کې ښکېل وه، لکه د قرآن کریم د نسخو سوځول او د افغانستان په سوېل کې د ۱۷ افغانانو وژل کېدل، پېچلې شوې وې.<ref name="Al Jazeera 2012-03-104">{{cite news|url=http://www.aljazeera.com/news/asia/2012/03/201239161540182861.html|title=Afghanistan and US sign prison transfer deal|publisher=Al Jazeera|date=10 March 2012|access-date=12 April 2012}}</ref><ref name="Reuters 2012-03-093">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-afghanistan-usa-prisoners-idUSBRE8280BU20120309|title=Afghanistan and U.S. sign prison transfer deal|publisher=Reuters|date=9 March 2012|access-date=12 April 2012|author=Mirwais Harooni}}</ref><ref name="Washington Post 20120418">{{cite news|last=Jaffe|first=Greg|title=U.S. says 2014 troop pullout is on track in Afghanistan|url=https://www.washingtonpost.com/world/national-security/us-allies-and-afghan-government-ready-plan-for-end-of-combat-operations-in-2014/2012/04/18/gIQAX9bZQT_story.html|access-date=19 April 2012|newspaper=[[The Washington Post]]|date=18 April 2012}}</ref><ref>{{cite web |date=14 March 2012 |title=What will Afghan anger mean for US policies? |url=http://www.aljazeera.com/programmes/insidestoryamericas/2012/03/201231473216502550.html |access-date=21 April 2012 |publisher=Al Jazeera}}</ref><ref>{{cite web |date=19 April 2012 |title=US condemns soldiers' actions in Afghanistan |url=http://www.aljazeera.com/news/asia/2012/04/2012418143418753265.html |access-date=21 April 2012 |publisher=Al Jazeera}}</ref> === تاریخچه === د ۲۰۱۲ کال د اپرېل په ۲۲ نېټه، له یو نیم کال خبرو اترو وروسته، افغانستان او متحده ایالاتو د SASPA مسوده د بیاکتنې لپاره نهایی کړه چې ورپسې د افغانستان او متحده ایالاتو ولسمشرانو لاسلیک کړه.<ref name="AP20120422">{{cite web |last=Vogt |first=Heidi |date=22 April 2012 |title=US, Afghanistan reach deal on strategic pact |url=http://militaryfeed.com/us-afghanistan-reach-deal-on-strategic-pact/ |access-date=22 April 2012 |work=The Associated Press |publisher=MilitaryFeed.com (United States Military News Aggregator |تاريخ الأرشيف=1 June 2012 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120601073659/http://militaryfeed.com/us-afghanistan-reach-deal-on-strategic-pact/ |url-status=dead |خونديځ نېټه=1 June 2012 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20120601073659/http://militaryfeed.com/us-afghanistan-reach-deal-on-strategic-pact/ |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20120601073659/http://militaryfeed.com/us-afghanistan-reach-deal-on-strategic-pact/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20120601073659/http://militaryfeed.com/us-afghanistan-reach-deal-on-strategic-pact/ }}</ref><ref name="NYT201204222">{{cite news|last=Rubin|first=Alissa J.|title=With Pact, U.S. Agrees to Help Afghans for Years to Come|url=https://www.nytimes.com/2012/04/23/world/asia/us-and-afghanistan-reach-partnership-agreement.html?ref=asia|access-date=22 April 2012|newspaper=The New York Times|date=22 April 2012|author2=Graham Bowley|author3=Helene Cooper|author4=Steven Lee Myers}}</ref><ref>{{cite web |last=Paton Walsh |first=Nick |date=22 April 2012 |title=U.S., Afghan officials initial proposal on future ties |url=http://www.cnn.com/2012/04/22/world/asia/us-afghanistan/index.html |access-date=22 April 2012 |publisher=CNN}}</ref><ref>{{cite web |date=22 April 2012 |title=Afghanistan and US agree deal on strategic partnership |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-17807262 |access-date=22 April 2012 |publisher=BBC}}</ref><ref name="Reuters20120422">{{cite web |last=Taylor |first=Rob |date=22 April 2012 |title=Afghanistan and U.S. agree on strategic pact text |url=https://www.reuters.com/article/us-afghanistan-agreement-idUSBRE83L07S20120422 |access-date=22 April 2012 |publisher=Reuters}}</ref><ref name="WP20120422">{{cite news|last=Sieff|first=Kevin|title=Afghanistan, U.S. reach pact on post-2014 American support|url=https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/afghanistan-us-reach-pact-on-post-2014-american-support/2012/04/22/gIQAtnVNaT_print.html|access-date=30 April 2012|newspaper=The Washington Post|date=22 April 2012}}</ref> په پلام کې وو چې SASPA  لږ تر لږه د لسو کلونو لپاره عملي بڼه ولري او په افغانستان کې د امریکا د راتلونکې وڼدې لپاره، لکه مرستې او د حکومتوالۍ مشورې، ټولنیزه او اقتصادي پراختیا، د بنسټونو جوړول، سیمه ایزه همکاري او د امنیت په برخه کې، چوکاټ چمتو کړي. د افغانستان د اقتصادي پراختیا، روغتیایي پروګرامونو، ښوونې او روزنې او ټولنیزو نوښتونو په برخه کې د امریکا متحده ایالاتو مرستې د دې تړون برخه وې. د متحده ایالاتو د سرتېرو وضعیت او په ۲۰۱۴ کال کې د ناټو ځواکونو له وتلو وروسته د دوی د عملیاتو جزیات په SASPA کې نه وو راغلي، خو هغه به د ځواکونو، د وضعیت په جلا تړون کې تر پوښښ لاندې راځي. په افغانستان کې پوځي اډو ته د متحده ایالاتو اوږدمهاله لاسرسی او همدارنګه په افغانستان کې د متحده ایالاتو د اډو کچه یا موقعیت هم د SASPA برخه نه وه.<ref name="www.state.gov2">{{cite web |date=1 May 2012 |title=Enduring Strategic Partnership Agreement between the Islamic Republic of Afghanistan and the United States of America |url=https://photos.state.gov/libraries/afghanistan/231771/PDFs/2012-05-01-scan-of-spa-english.pdf |access-date=24 July 2012 |work=U.S. Department of State |publisher=www.state.gov |تاريخ الأرشيف=30 August 2019 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190830210822/https://photos.state.gov/libraries/afghanistan/231771/PDFs/2012-05-01-scan-of-spa-english.pdf |url-status=dead |خونديځ نېټه=2019-08-30 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20190830210822/https://photos.state.gov/libraries/afghanistan/231771/PDFs/2012-05-01-scan-of-spa-english.pdf |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20190830210822/https://photos.state.gov/libraries/afghanistan/231771/PDFs/2012-05-01-scan-of-spa-english.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190830210822/https://photos.state.gov/libraries/afghanistan/231771/PDFs/2012-05-01-scan-of-spa-english.pdf }}</ref><ref>{{cite web |title=پیمان راهبردی افغانستان با امریکا امضا خواهد شد |url=http://tolonews.com/fa/afghanistan/5977-afghan-us-strategic-agreement-finalised |access-date=30 April 2012 |work=TOLO News |publisher=TOLO News}}</ref><ref name="AP201204222">{{cite web |last=Vogt |first=Heidi |date=22 April 2012 |title=US, Afghanistan reach deal on strategic pact |url=http://militaryfeed.com/us-afghanistan-reach-deal-on-strategic-pact/ |access-date=22 April 2012 |work=The Associated Press |publisher=MilitaryFeed.com (United States Military News Aggregator |تاريخ الأرشيف=1 June 2012 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120601073659/http://militaryfeed.com/us-afghanistan-reach-deal-on-strategic-pact/ |url-status=dead |خونديځ نېټه=1 June 2012 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20120601073659/http://militaryfeed.com/us-afghanistan-reach-deal-on-strategic-pact/ |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20120601073659/http://militaryfeed.com/us-afghanistan-reach-deal-on-strategic-pact/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20120601073659/http://militaryfeed.com/us-afghanistan-reach-deal-on-strategic-pact/ }}</ref><ref name="WP201204222">{{cite news|last=Sieff|first=Kevin|title=Afghanistan, U.S. reach pact on post-2014 American support|url=https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/afghanistan-us-reach-pact-on-post-2014-american-support/2012/04/22/gIQAtnVNaT_print.html|access-date=30 April 2012|newspaper=The Washington Post|date=22 April 2012}}</ref><ref name="Reuters201204222">{{cite web |last=Taylor |first=Rob |date=22 April 2012 |title=Afghanistan and U.S. agree on strategic pact text |url=https://www.reuters.com/article/us-afghanistan-agreement-idUSBRE83L07S20120422 |access-date=22 April 2012 |publisher=Reuters}}</ref><ref name="NYT201204223">{{cite news|last=Rubin|first=Alissa J.|title=With Pact, U.S. Agrees to Help Afghans for Years to Come|url=https://www.nytimes.com/2012/04/23/world/asia/us-and-afghanistan-reach-partnership-agreement.html?ref=asia|access-date=22 April 2012|newspaper=The New York Times|date=22 April 2012|author2=Graham Bowley|author3=Helene Cooper|author4=Steven Lee Myers}}</ref><ref name="NYT201204224">{{cite news|last=Rubin|first=Alissa J.|title=With Pact, U.S. Agrees to Help Afghans for Years to Come|url=https://www.nytimes.com/2012/04/23/world/asia/us-and-afghanistan-reach-partnership-agreement.html?ref=asia|access-date=22 April 2012|newspaper=The New York Times|date=22 April 2012|author2=Graham Bowley|author3=Helene Cooper|author4=Steven Lee Myers}}</ref><ref name="AP201204223">{{cite web |last=Vogt |first=Heidi |date=22 April 2012 |title=US, Afghanistan reach deal on strategic pact |url=http://militaryfeed.com/us-afghanistan-reach-deal-on-strategic-pact/ |access-date=22 April 2012 |work=The Associated Press |publisher=MilitaryFeed.com (United States Military News Aggregator |تاريخ الأرشيف=1 June 2012 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120601073659/http://militaryfeed.com/us-afghanistan-reach-deal-on-strategic-pact/ |url-status=dead |خونديځ نېټه=1 June 2012 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20120601073659/http://militaryfeed.com/us-afghanistan-reach-deal-on-strategic-pact/ |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20120601073659/http://militaryfeed.com/us-afghanistan-reach-deal-on-strategic-pact/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20120601073659/http://militaryfeed.com/us-afghanistan-reach-deal-on-strategic-pact/ }}</ref><ref name="Reuters201204223">{{cite web |last=Taylor |first=Rob |date=22 April 2012 |title=Afghanistan and U.S. agree on strategic pact text |url=https://www.reuters.com/article/us-afghanistan-agreement-idUSBRE83L07S20120422 |access-date=22 April 2012 |publisher=Reuters}}</ref><ref name="APCBS20120423">{{cite web |date=23 April 2012 |title=Afghan official: U.S. pledges defense for Afghanistan for at least decade after drawdown |url=http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57418822/afghan-official-u.s-pledges-defense-for-afghanistan-for-at-least-decade-after-drawdown/ |access-date=30 April 2012 |work=The Associated Press |publisher=CBS News}}</ref><ref>{{cite news|last=Graham-Harrison|first=Emma|title=Afghanistan and US agree on strategic partnership document|url=https://www.theguardian.com/world/2012/apr/22/afghanistan-us-strategic-partnership-document|access-date=30 April 2012|newspaper=The Guardian|date=22 April 2012|location=Kabul}}</ref> د افغانستان د بهرنیو چارو وزیر، زلمي رسول وویل چې په افغانستان کې به د امریکا دایمي اډې نه وې. نوموړي د افغانستان ملي شورا ته وویل چې متحده ایالات "په افغانستان کې د پوځي اډو له درلودلو سره لېوالیتا نه لري چې زموږ ګاونډیان ورته د خطر په سترګه وګوري"، خو د افغانستان د ملي امنیت سلاکار رنګین دادفر سپنتا د افغانستان پارلمان ته وویل "د ستراتیژیک تړون له لاسلیک ورسته به د هوکړې په صورت کې یو جلا امنیتي تړون لاسلیک شي چې په افغانستان کې د متحده ایالاتو د دایمي اډو شتون ته اجازه ورکړي یا ور نه کړي." د SASPA په مسوده کې د لویو موضوعاتو په اړه (لکه اقتصادي پراختیا او امنیت) شرایط موجود وو  چې د دواړو هېوادونو ګډې اندیښنې وې، خو یوه امریکایي چارواکي د هغه د نوم د نه اخیستلو په شرط، ټایمز مجلې ته وویل "هغه مشخصات چې د چوکاټ له پوښښ څخه بهر دي باید په راتلونکي کې په تفاهم لیکونو، تړونونو یا نورو اسنادو کې له شرایطو سره سم تر بحث لاندې او په ګوته شي." د مسودې د متن د هوکړې په لار خنډونه د متحده ایالاتو د ځواکونو له خوا شپني عملیات او د متحده ایالاتو تر کنترول لاندې د توقیف ځایونو ستونزې وې. نیویارک ټایمز د ۲۰۱۲ کال د اپرېل په میاشت کې په دې اړه راپور ورکړ: "د مارچ په میاشت کې دواړو خواوو تفاهم لیک لاسلیک کړ چې په هېواد کې د ټولو توقیف ځایونو مسوولیت افغانانو ته وسپاري او د دې میاشتې په پیل کې یې د شپنیو عملیاتو وروستی واک افغان امنیتي ځواکونو ته ورکړ چې اوس د امریکا له مرستې پرته ټول عملیات ترسره کوي. د دې دوو ستونزو په حل سره، ستراتیژیکه ملګرتیا په چټکۍ سره بشپړه شوه." <ref name="TOLO20120423">{{cite web |date=23 April 2012 |title=Afghan-US Pact Will Not Apply Until Parliament Approves |url=http://www.tolonews.com/en/afghanistan/5994-afghan-us-pact-will-not-apply-until-parliament-approves |access-date=30 April 2012 |work=TOLO News |publisher=TOLO News}}</ref><ref>{{cite news|last=Wendle|first=John|title=A New U.S.-Afghan Strategic Partnership: Should the Taliban Be Afraid?|url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2112861,00.html?xid=gonewsedit|archive-url=https://archive.today/20130204155128/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2112861,00.html?xid=gonewsedit|url-status=dead|archive-date=February 4, 2013|access-date=30 April 2012|newspaper=TIME Magazine|date=23 April 2012|location=Kabul}}</ref><ref>{{cite news|last=Hersh|first=Joshua|title=Afghanistan Strategic Partnership Agreement: U.S. Takes Steps To Shore Up Post-2014 Ties|url=http://www.huffingtonpost.com/2012/04/23/afghanistan-strategic-partnership-agreement_n_1445045.html|access-date=30 April 2012|newspaper=[[The Huffington Post]]|date=23 April 2012}}</ref><ref name="NYT201204225">{{cite news|last=Rubin|first=Alissa J.|title=With Pact, U.S. Agrees to Help Afghans for Years to Come|url=https://www.nytimes.com/2012/04/23/world/asia/us-and-afghanistan-reach-partnership-agreement.html?ref=asia|access-date=22 April 2012|newspaper=The New York Times|date=22 April 2012|author2=Graham Bowley|author3=Helene Cooper|author4=Steven Lee Myers}}</ref> == سرچينې == 6n7oouofk5z7oqbeik8mp82lxqpwtyx 0 69495 370286 365126 2026-11-04T22:46:53Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370286 wikitext text/x-wiki افغانستان په سویلي آسیا کې د ځانګړي جغرافیايي موقعیت لرلو امله د تاریخ په اوږدو کې د کلتورونو د مسیر په توګه ځانګړی ځایګی لرلی. د افغانستان موقعیت د ختیځ او لویدیځ ترمنځ د سوداګرۍ په موخه بېلابېلې لارې رامنځته کړې چې د ورېښمو لار یې د بودېزم او هلنېستي کلتور د لېږدونکې په توګه پاتې شوې او آن له لویدیځ لوري څخه مصري اغېزو هم له همدغې لارې دغه هېواد ته لار موندلې او په دې سره د کلتور او هنرونو ترکیب یې رامنځته کړی. په دغه هېواد باندې پردیو یرغلونو او په کور دننه جګړو د رنسانس او همدارنګه د هنر او کلتور د ویجاړۍ یو دوامداره څرخ رامنځته کړی. == د افغاني هنرونو تاریخي جوړښت == د افغانستان د ډیری هنرونو تاریخ کېدلای شي په دغه هېواد باندې د بریدونو، نیواکونو او هغه واکمنیو ترمنځ وموندل شي چې دغه هېواد یې په مکرر ډول وران کړی دی. افغانستان د هغو کلتورونو د تقاطع مرکز پاتې شوی چې د افغاني هنر رنګارنګ پیاوړي او متحرک بنسټونه یې رامنځته کړي. په دغه تمدنونو کې هغه سترواکۍ او پاچاهۍ هم شاملېږي چې د یو معاصر دولت په توګه یې د افغانستان سیاسي بنسټ رامنځته کړی، خو یوازې دغو ته هم نه محدود کېږي. په دغو سیمه ییزو، مشهورو او لویو سترواکیو کې د هاخامنشیانو سترواکي، مقدوني سترواکي، د هند موریا سترواکي، اسلامي سترواکي او ساساني سترواکي شاملېږي. د دغو سترواکیو په څېر په افغانستان کې نورو لنډ مهاله او انتقالي پاچاهیو او سلسلو (باختري پاچاهۍ، کوشاني سترواکۍ، هپتالي پاچاهي، کابل شاهانو، صفاري لړۍ، ساماني سترواکۍ، غزنوي سترواکي، د غوریانو لړۍ، کرتیانو، تیموریانو، مغولانو، هوتکي سترواکۍ او دراني سترواکۍ ته مراجعه وکړۍ) مرسته کړې چې افغاني هنرونه وده وکړي او همدارنګه یې د یو شمېر هنرونو په ساتنه او له منځه وړو کې ونډه لرلې. <ref name="AFG: Fall and Survival">{{cite book|title=Art and Archeology of Afghanistan: its fall and survival: a multi-disciplinary approach.|year=2006|publisher=Koninklijke Brill NV|location=Leiden, The Netherlands|editor=Juliette Van Krieken-Pieters}}</ref> == د شوروي برید/نیواک == شوروي اتحاد په ۱۹۷۹ زکال کې په افغانستان برید وکړ او د هنرونو داسې پرېکنده انځور یې وړاندې کړ چې په ۱۹۸۰مه لسیزه کې یې د شوروي تر ملاتړ لاندې رژیم (۱۹۷۹- ۱۹۸۹ زکال) کې هر ډول نوښتونه له منځه یووړل. په دغه موده کې په زرګونو شمېر هنري اثار غلا او لوټ شول؛ یا هم په نامالومه بڼه د دغه لس کلن نیواک پر مهال ورک شول. په ۱۹۷۹ زکال کې د شوروي د نیواک له پیله په ۱۹۹۲ زکال کې د طالبانو د واکمنتیا تر لومړیو پورې په ټول افغانستان کې د لرغونو آثارو د موندلو یوازې یوه کنستنه وشوه چې هغه هم د کابل په مرنجان تپه کې وه. <ref name="Mojumdar">{{cite news|last=Mojumdar|first=Aunohita|title=Beyond the Frame|url=http://www.hindu.com/mag/2008/09/14/stories/2008091450230700.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080916171259/http://www.hindu.com/mag/2008/09/14/stories/2008091450230700.htm|url-status=dead|archive-date=September 16, 2008|access-date=28 October 2011|work=[[The Hindu]]|date=September 14, 2008}}</ref><ref name="Time">{{cite magazine|last=Comiteau|first=Lauren|title=Saving Afghanistan's Art|url=http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,1701306,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20080112135151/http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,1701306,00.html|url-status=dead|archive-date=January 12, 2008|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|access-date=October 25, 2011|date=January 8, 2008}}</ref><ref name="World Archeological Congress">{{cite book|last=2. World Archaeological Congress and Agnew, Neville, and Bridgland, Janet|title=Of the past, for the future: integrating archaeology and conservation: proceedings of the conservation theme at the 5th World Archaeological Congress, Washington, D.C., 22-26 June 2003|year=2006|publisher=Getty Conservation Institute|location=Los Angeles, Calif.|editor=Neville Agnew and Janet Bridgland}}</ref> === د کابل ملي موزیم === ویل کېږي چې د شوروي د اشغال له مهاله د طالبانو تر دورې پورې د کابل موزیم په افغانستان کې یو له هغو ځایونو څخه و چې ډېر زیان ورته اوښتی و. د شوروي د اشغال له پیل څخه د طالبانو د واکمنۍ تر دورې پورې د دغه موزیم دوه پر درې برخې خزانې او لرغونې آثار ورک او یا هم له منځه یووړل شول. د سیاسي کړکېچونو په دغه دوره کې یاد موزیم په کابل ښار کې د خپل موقعیت له امله هم شدید زیان ولید، ځکه چې د شوروي د جګړې په لومړۍ کرښه کې یې موقعیت درلود. له دې سره بیا هم تر ۱۹۹۲ زکال پورې څه باندې سل زره هغه لرغوني اثار چې له تاریخ وړاندې دورې څخه تر شلمې پېړۍ پورې یې لرغونتیا لرله و ساتل شول او تر یوې کچې هم په دغه موزیم کې نندارې ته وړاندې شوي و. له ۱۹۹۲ زکال وروسته په دغه موزیم کې موجود ۷۰ سلنه آثار او همدلته نږدې د لرغون پوهنې د انستیتوت بشپړ توکي لوټ شول او ګاونډیو هېوادنو ته د پلور په موخه صادر شول. ورته مهال په ټول هېواد کې په پټه سره کنستنې ترسره شوې او د هغو آثار په ناقانونه بڼه په نړیوالو تورو بازارونو کې د پلور په موخه قاچاق شول. <ref name="World Archaeological Congress and Agnew, Neville, and Bridgland, Janet 2006 266">{{cite book|last=World Archaeological Congress and Agnew, Neville, and Bridgland, Janet|title=Of the past, for the future: integrating archaeology and conservation: proceedings of the conservation theme at the 5th World Archaeological Congress, Washington, D.C., 22-26 June 2003|year=2006|publisher=Getty Conservation Institute|location=Los Angeles, Calif.|editor1=Neville Agnew|editor2=Janet Bridgland|page=266}}</ref><ref>{{cite book|last=World Archaeological Congress and Agnew, Neville, and Bridgland, Janet|title=Of the past, for the future: integrating archaeology and conservation: proceedings of the conservation theme at the 5th World Archaeological Congress, Washington, D.C., 22-26 June 2003|year=2006|publisher=Getty Conservation Institute|location=Los Angeles, Calif.|editor1=Neville Agnew|editor2=Janet Bridgland|pages=248–249}}</ref><ref>{{cite book|last=World Archaeological Congress and Agnew, Neville, and Bridgland, Janet|title=Of the past, for the future: integrating archaeology and conservation: proceedings of the conservation theme at the 5th World Archaeological Congress, Washington, D.C., 22-26 June 2003|year=2006|publisher=Getty Conservation Institute|location=Los Angeles, Calif.|editor1=Neville Agnew|editor2=Janet Bridgland|page=249}}</ref> د ۲۰۰۱ زکال د فبروري په میاشت کې د موټرو یو کاروان د موزیم پر وړاندې ودرېد، دغه موټري کاروان د طالبانو د مالیې وزیر، د کلتور وزیر، د کلتور وزارت مرستیال او همدارنګه بدنامه ملا خیري فیض الرحمن ته اړوند و چې د ۲۰۰۱ زکال په اوړي کې یې په بودیستاوا وار کړی و؛ هغوی امر وکړ چې د موزیم زیرمتون د پرانیستل شي. د موزیم یو کارکوونکی چې د دغې صحنې شاهد و وايي چې، «هغه مهال چې دوی زیرمتون ته دننه شول له حیرانتیا بوږنېدل او په داسې حال کې چې د الله اکبر غږ یې کاوه د ټولو شیانو په ماتولو یې پیل وکړ».<ref name="Flandrin">{{cite book|last=Flandrin|first=P|title=Le Tresor perdu des Rois d'Afghanistan|year=2001|publisher=Editions du Rocher|location=Paris|language=fr}}</ref><ref name="World Archaeological Congress and Agnew, Neville, and Bridgland, Janet 2006 267">{{cite book|last=World Archaeological Congress and Agnew, Neville, and Bridgland, Janet|title=Of the past, for the future: integrating archaeology and conservation: proceedings of the conservation theme at the 5th World Archaeological Congress, Washington, D.C., 22-26 June 2003|year=2006|publisher=Getty Conservation Institute|location=Los Angeles, Calif.|editor1=Neville Agnew|editor2=Janet Bridgland|page=267}}</ref> د ۱۹۹۳ زکال په مۍ میاشت کې د موزیم په چت، لوړ پوړ او د هغو په دروازو او کړکیو باندې ګڼ شمېر راکټونه ولګېدل او دغه موزیم ویجاړ کړای شو. له دغه راکټي بریدونو لږ وروسته د موزیم آثار او نور توکي لوټ شول؛ په دغو لوټ شوو آثار کې هغه ۴۰۰۰ آثار هم شامل و چې د موزیم په زیرمتون کې و او د ساتنې په موخه هلته لېږدول شوي و؛ موزیم ته څېرمه د لرغون پوهنې انستیتیوت هم ونړېد. <ref name="ReferenceA">{{cite book|last=World Archaeological Congress and Agnew, Neville, and Bridgland, Janet|title=Of the past, for the future: integrating archaeology and conservation: proceedings of the conservation theme at the 5th World Archaeological Congress, Washington, D.C., 22-26 June 2003|year=2006|publisher=Getty Conservation Institute|location=Los Angeles, Calif|editor1=Neville Agnew|editor2=Janet Bridgland|page=266}}</ref> == د طالبانو پاڅون/ واک ته رسېدل == له ۱۹۹۶ زکال څخه تر ۲۰۰۱ زکال پورې د طالبانو د واکمنۍ په دوره کې د هنري او کلتوري بیان په ډېری اشکالو باندې له ځنډ پرته ممنوعیت ولګېد. د طالبانو پر باور له هنر سره د دوی جګړې له دیني لارښوونو څخه الهام اخیستی و. ځکه چې د ژوندیو موجوداتو د انځورونو او بتانو جوړول منع کوي؛ د دغه باور له مخې د ژوندیو موجوداتو طراحي یا مجسمه جوړونه د خدای^(ج) خلقت ته د سپکاوي په توګه ګڼل کېږي. د دوی په لومړنیو ګامونو کې له کورنو څخه د نقاشیو لرې کول، د هغو کتابونو سوزول چې انځورنه یې لرل، د تلویزیوني نشراتو بندول او همدارنګه د موسیقي بشپړ ممنوعیت شامل و. په ۱۹۹۶ زکال کې هغه مهال چې طالبان نوي واک ته رسېدلي و، د خپلو یاغیانو د احساساتو د ګرم ساتلو په موخه یې د افغانستان د ملي موزیم د ارشیف د کتلوګ ټول کارتونه (انځورونه) وسوزول. <ref name="Mojumdar2">{{cite news|last=Mojumdar|first=Aunohita|title=Beyond the Frame|url=http://www.hindu.com/mag/2008/09/14/stories/2008091450230700.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080916171259/http://www.hindu.com/mag/2008/09/14/stories/2008091450230700.htm|url-status=dead|archive-date=September 16, 2008|access-date=28 October 2011|work=[[The Hindu]]|date=September 14, 2008}}</ref><ref name="Why ban just the Bra?">{{cite news|last=Routray|first=Bibhu Prasad|title=Bibhu Prasad Routray: Why ban just the bra in Somalia? Ban everything. Ban food. Ban Life.|url=http://www.alarabiya.net/views/2011/07/29/159848.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304063333/http://www.alarabiya.net/views/2011/07/29/159848.html|url-status=dead|archive-date=March 4, 2016|access-date=November 1, 2011|newspaper=AL ARABIYA NEWS|date=July 29, 2011}}</ref><ref name="Lost Treasures of Afghanistan">Lost Treasures of Afghanistan. Dir. James Barrat. Ed. Geoff Luck. 2006. DVD. National Geographic Television and Films</ref><ref name="Archivist of Culture">{{cite news|last=Clewly|first=Robin|title=Afghan Archivist of Culture|url=https://www.wired.com/culture/lifestyle/news/2001/11/47842|work=Wired.com|publisher=Conde Nast Digital|access-date=October 25, 2011|date=6 November 2001|archive-date=29 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111029182457/http://www.wired.com/culture/lifestyle/news/2001/11/47842|url-status=dead}}</ref> === د لرغونو متنونو او مجسمو له منځه وړل === له ۱۹۹۲ زکال وروسته د مجاهدینو د ډلو ترمنځ جګړې او د افغانستان د ملي موزیم چور لامل وګرځېد څو افغان کلتور او تاریخ ته د اړوندو نږدې ۱۰۰ زره هنري آثارو ۷۰ سلنه برخه له منځه ولاړه شي. <ref name="bbcmarch2011">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-12599726|title=Afghan gold: How the country's heritage was saved|first=Alastair|last=Lawson|date=1 March 2011|work=[[BBC]]|access-date=1 March 2011}}</ref> د ۱۹۹۸ زکال د اګست په ۱۱مه، طالبانو د پلخمري عمومي کتابتون ونړاوه. په دغه کتابتون کې څخه باندې ۵۵۰۰۰ کتابونه او لرغونې خطي نسخې موجودی وې. <ref name="Acta Academia">{{cite web |last=Civallero |first=Edgardo |date=2007 |title=When memory is turn into ashes |url=https://www.aacademica.org/edgardo.civallero/113.pdf |access-date=2 January 2021 |publisher=Acta Academia}}</ref><ref name="antoon">''[https://books.google.com/books?id=4DlMSrtOGLIC Censorship of historical thought: a world guide, 1945–2000]'', Antoon de Baets</ref><ref>{{cite web |date=23 November 2001 |title=Taliban destroyed museum exhibits |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/afghanistan/1363272/Taliban-destroyed-museum-exhibits.html |via=www.telegraph.co.uk}}</ref> === په بامیانو کې د بودا لویې مجسمې === په بامیانو کې د بودا د دوه لویو مجسمو نړول چې «د بامیانو د عام وژنې» په نوم هم شهرت لري، د افغانستان د تاریخ پر وړاندې د طالبانو تر ټولو زیات ویجاړونکی اقدام بلل کېږي. د ۲۰۰۱ زکال په مارچ میاشت کې د طالبانو مشر ملا محمد عمر د ټولو غیر اسلامي حکاکي شوو انځورونو له دې ډلې د انسانانو او حیواناتو د بت پرستانه ټولو مجسمو د ویجاړولو امر صادر کړ؛ په داسې حال کې چې د هغه دغه امر یوازې دغو هنري آثارو ته نه محدود کېده. <ref name="USA Today">{{cite news|last=Rathje|first=W.L.|title=Why the Taliban are Destroying Buddhas|url=https://www.usatoday.com/news/science/archaeology/2001-03-22-afghan-buddhas.htm|work=Discover Archeology Magazine|publisher=USA Today|access-date=October 30, 2011|date=March 22, 2001}}</ref><ref name="Time2">{{cite magazine|last=Comiteau|first=Lauren|title=Saving Afghanistan's Art|url=http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,1701306,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20080112135151/http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,1701306,00.html|url-status=dead|archive-date=January 12, 2008|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|access-date=October 25, 2011|date=January 8, 2008}}</ref><ref name="Lost Treasures of Afghanistan2">Lost Treasures of Afghanistan. Dir. James Barrat. Ed. Geoff Luck. 2006. DVD. National Geographic Television and Films</ref><ref name="Lost Treasures of Afghanistan3">Lost Treasures of Afghanistan. Dir. James Barrat. Ed. Geoff Luck. 2006. DVD. National Geographic Television and Films</ref> د دغو دوه مجسمو لرغونتیا له میلاد وړاندې اوومې پېړۍ ته رسېده چې په نه اندازه کېدوني لګښت سره د بامیانو په رسوبي ډبرو لرونکو غرونو کې جوړې شوې وې. دغه مجسمو د هغې اوږدې درې په مرکز کې موقعیت درلود چې د هندوکش او بابا غرونه سره جلا کوي. د دغو مجسمو تر ټولو لویې یې نږدې ۵۳ متره/۱۷۵ فوټه لوړوالی درلود چې ویروکانا (Vairocana) ته اړوند وه، دویمي یې نږدې ۳۶ متره/۱۲۰ فوټه لوړوالی درلود او د سیدارتا ګوتاما بودا مجسمه وه، په داسې حال کې چې سیمه ییز هزاره وګړي په دې باور و چې دا ښځینه مجسمه وه. <ref name="USA Today2">{{cite news|last=Rathje|first=W.L.|title=Why the Taliban are Destroying Buddhas|url=https://www.usatoday.com/news/science/archaeology/2001-03-22-afghan-buddhas.htm|work=Discover Archeology Magazine|publisher=USA Today|access-date=October 30, 2011|date=March 22, 2001}}</ref> په ۱۹۹۸ زکال کې یو طالب قوماندان د هغو په کوچنۍ مجسمه باندې د لاسي بمونو په ورغورځولو سره د هغو پورته نیمايي له منځه یووړه. له دې وروسته د دغې سیمې په غرونو کې ځای پر ځای شوو طالبانو په مرتب ډول دغه مجسمې په توپونو ویشتلې او هغه برخې یې ونړولې چې دغه مجسمې یې ولاړې ساتلې. د ۲۰۰۱ زکال په ژمي کې ټولې نړۍ له طالبانو وغوښتل د دغو مجسمو ساتنه وکړي چې د ژړ ړنګېدو له ګواښ سره مخ وې. د طالبانو رهبر ملا محمد عمر د بودا د مجسمو په ګډون د هنري او تاریخي اثارو د ساتنې اړوند د نړیوالې ټولنې ټولې غوښتنې رد کړې. د نړیوال محکومیت سربېره ملا عمر امر وکړ چې د بودا دغه لرغونې مجسمې باید د مذهبي مشرانو او د افغانستان د اسلامي امارت د سترې محکمې د حکم پر بنسټ ونړول شي. <ref name="Lost Treasures of Afghanistan4">Lost Treasures of Afghanistan. Dir. James Barrat. Ed. Geoff Luck. 2006. DVD. National Geographic Television and Films</ref> د ۲۰۰۱ زکال د فبروري په ۲۶مه د طالبانو رهبر، ملا عمر څرګنده کړه چې، «دغه بتان د کفارو خدایان دي» او د هغو د له منځه وړو امر یې وکړ. له دغه امر وروسته د پریمانه چاودېدونکو توکو، ټانګونو او د الوتکو ضد وسلو پر مټ د بودا دغه دوه لویې مجسمې چې د پلازمینې کابل په ۲۳۰ کیلومترۍ فاصله کې یې د بامیانو په ولایت کې موقعیت درلود؛ له منځه یووړل شوې. د دغو مجسمو ماتې ټوټې او د نقاشیو هغه ښکلې ټوټې چې دلته جوړې شوې کړکۍ پرې تزئین شوې وې د پېښور په بازار کې پلور ته وړاندې شوې. <ref name="Radio Free, Sleeping Buddha">{{cite web |last=Synovitz |first=Ron |author2=Ali Irfanin |date=September 9, 2008 |title=Archaeologists Find Giant 'Sleeping' Buddha In Afghanistan |url=http://www.rferl.org/content/Archeologists_Find_Giant_Sleeping_Buddha_In_Afghanistan_/1197572.html |access-date=December 12, 2013 |work=Radio Free Europe Radio Liberty |publisher=[[Radio Free Europe]] [[Radio Liberty]] |تاريخ الأرشيف=May 7, 2010 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100507100824/http://www.rferl.org/content/Archeologists_Find_Giant_Sleeping_Buddha_In_Afghanistan_/1197572.html |url-status=dead |خونديځ نېټه=May 7, 2010 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20100507100824/http://www.rferl.org/content/Archeologists_Find_Giant_Sleeping_Buddha_In_Afghanistan_/1197572.html |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20100507100824/http://www.rferl.org/content/Archeologists_Find_Giant_Sleeping_Buddha_In_Afghanistan_/1197572.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20100507100824/http://www.rferl.org/content/Archeologists_Find_Giant_Sleeping_Buddha_In_Afghanistan_/1197572.html }}</ref> == سرچينې == r2jcsputghy0x7uq37zyb20jnxlkx04 0 70954 370274 300279 2026-11-04T21:07:27Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 6 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370274 wikitext text/x-wiki {{مصنوعي ځيرکتيا}} [[د مصنوعي ځيرکتيا تاريخ|د AI په تاریخ]] کې، '''د AI ژمی''' [[مصنوعي ځيرکتیا|د مصنوعي ځيرکتيا]] د ګټو او تمويل د کمېدو دوره ده. <ref name="W2">[http://www.ainewsletter.com/newsletters/aix_0501.htm#w AI Expert Newsletter: W is for Winter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131109201636/http://www.ainewsletter.com/newsletters/aix_0501.htm#w|date=9 November 2013}}</ref> دا اصطلاح [[هستوي ژمی|د هستوي ژمي]] مفکورې ته ورته ده . {{sfn|Crevier|1993|p=۲۰۳}} دې دورې د اعلاناتو ډېری دورې تجربه کړې دي؛ د مایوسۍ او نیوکو یوه دوره، بیا د بودیجې کمېدو دوره، او بیا د کلونو یا لسیزو وروسته بیا پيلېدو دورې لیدل شوې دي. دا اصطلاح په لومړي ځل په 1984 کې د AAAI په کلنۍ غونډه کې د عمومي بحث د موضوع په توګه راښکاره شوه (چې هغه وخت د امريکا مصنوعي ځيرکتيا ټولنه بلل کېده). دا یو سلسله غبرګونونه دي چې د AI ټولنه کې د شک سره پیل کیږي ، په مطبوعاتو کې د شک په تعقیب ، وروسته د تمویل سخت کمښت ، او بیا د جدي څېړنې پای. په غونډه کې، [[:en:Roger Schank|راجر شانک]] او ماروین مینسکي - د AI دوه مشهور څېړونکي چې د 1970لسيزې "ژمي" څخه ژوندي پاتې شوي - د سوداګرۍ {{Sfn|Crevier|1993}} ته خبرداری ورکړ چې د مصنوعي ځيرکتيا لېوالتیا په 1980 لسيزې کې له لاس څخه وتلې وه، او دا به يقيناً مايوسه کوونکې اوسي، درې کاله وروسته، د ميلیارد ډالرو AI صنعت سقوط پیل کړ. {{Sfn|Crevier|1993}} دا تبليغاتي هيجان په ډېرو راڅرګندېدونکي ټیکنالوژیو کې لیدل شوی ، لکه د ریل پټلۍ کریز یا د حباب دات کام . د AI ژمی د ورته تبليغاتو پایله وه، د ډېرو ژمنو پراختیا کوونکو لخوا سونګ شوی، د پای کاروونکو څخه په غیر طبیعي توګه لوړې تمې، او په رسنیو کې د پراخو هیلو د مصنوعي ځيرکتيا د شهرت له لوړېدو او زوال سره سره، دې ټېکنالوجۍ د نویو ټیکنالوژیو پراختیا ته دوام ورکړی او دا مزل يې په برياليتوب سره ترسره کړی دی. د AI څېړونکي روډني بروکس په 2002 کې شکایت وکړ چې "دا احمقانه افسانه شتون لري چې AI ناکام شوی، مګر AI د ورځې په هره ثانیه کې ستاسو شاوخوا وي." {{Sfn|Kurzweil|2005}} په 2005 کېرlی کروزويل ومنله: "ډېری کتونکي لاهم فکر کوي چې د AI ژمی د کیسې پای دی، او دا چې له هغه وخت راهیسې په AI کې هیڅ شی نه دی شوی." په هرصورت، نن ورځ، د AI زرګونه غوښتنلیکونه د هر صنعت زیربنا کې ژور ځای لري." {{Sfn|Kurzweil|2005}} په عموم کې، د مصنوعي استخباراتو لپاره لیوالتیا او خوشبیني د 1990 لسیزې په لومړیو کې د ټیټې کچې راهیسې لوړه شوې. د 2012 په شاوخوا کې پیل شوي، د څیړنې او کارپوریټ ټولنو څخه مصنوعي استخباراتو (او په ځانګړې توګه د [[ماشين زده کړه|ماشین زده کړې]] فرعي ساحه) کې دلچسپي د تمویل او پانګونې په برخه کې د پام وړ زیاتوالی المل شو. == کتنه == دوه اصلي ژمي د 1974 او 1980 او 1987 او 1993 ترمنځ پیښ شوي <ref>Different sources use different dates for the AI winter. Consider: (1) {{Harvard citation no brackets|Howe|1994}}: "Lighthill's [1973] report provoked a massive loss of confidence in AI by the academic establishment in the UK (and to a lesser extent in the US). It persisted for a decade ― the so-called '"AI Winter'", (2) {{Harvard citation no brackets|Russell|Norvig|2003}}: "Overall, the AI industry boomed from a few million dollars in 1980 to billions of dollars in 1988. Soon after that came a period called the 'AI Winter'".</ref> . لاندې د کوچني ژمي څو قسطونه دي: * 1966: د ماشین ژباړې ناکامي * 1970: د ارتباط پریښودل * د تمایلاتو دوره: ** 1975-1971: د کارنیګي میلون پوهنتون کې د [[وینا پېژندنه|وینا پوهاوي د څیړنې]] برنامې سره د DARPA مایوسي ** 1973: [[:en:Lighthill report|د Lighthill راپور]] په ځواب کې په انګلستان کې د مصنوعي استخباراتو په څیړنه کې لوی کمښت ** 1973-1974: په عمومي توګه د اکادمیک AI څیړنې کې د DARPA کمښت * 1987: د LISP ماشینونو بازار سقوط * 1988: د ستراتیژیک کمپیوټري نوښت لخوا د مصنوعي استخباراتو نوي لګښتونه لغوه کول * 1993: د نوي [[ماهر سیسټم|متخصص سیسټمونو]] د ځای پرځای کولو او ساتنې په وړاندې مقاومت * 1990s: د پنځم نسل کمپیوټر پروژې لومړني اهداف پای ته ورسید == لومړنۍ برخې == === د ماشین ژباړه او د ALPAC راپور په 1966 کې === [[سړه جګړه|د سړې جګړې]] په جریان کې، د متحده ایالاتو حکومت په ځانګړې توګه د روسیې د ساینسي اسنادو او راپورونو اتوماتیک او سمدستي ژباړې ته لیوالتیا درلوده. د 1954 راهیسې، حکومت په کلکه د ماشین ژباړې هڅو ملاتړ کړی. په لومړي سر کې، څیړونکي خوشبین وو. د ګرامر په اړه [[نوم چومسكي|د نوم چومسکي]] نوي کار د ژباړې پروسه ساده کړه، او د راتلونکو "پرمختګونو" ډیری وړاندوینې شتون درلود. [[دوتنه:Computer-translation_Briefing_for_Gerald_Ford.jpg|بټنوک| په 1973 کې د متحده ایالاتو د مرستیال ولسمشر [[جیرالد رودولف فورډ|جیرالډ فورډ]] لپاره [[:en:Junction Grammar|د ارتباطي ګرامر پر بنسټ د کمپیوټر ژباړې ماډل په اړه لنډیز.]]]] په هرصورت، څیړونکو [[:en:Word-sense disambiguation|د کلمې معنی بې برخې کولو]] ژوره ستونزه کمه کړې. د یوې جملې د ژباړلو لپاره، ماشین ته اړتیا وه چې یو څه پوه شي چې جمله د څه په اړه ده، که نه نو دا به غلط شي. یو اپوکلپټیک مثال دا دی چې "روح راضي دی مګر غوښه ضعیفه ده." په روسیه کې د دوه اړخیزې ژباړې سره، دا کیږي: "ووډکا ښه ده، مګر غوښه خرابه ده." {{Sfn|Russell|Norvig|2003}} وروسته څیړونکو دا د [[:en:Commonsense knowledge|عام پوهې]] ستونزه وبلله. په 1964 کې، [[:en:Commonsense knowledge|د ملي څیړنې شورا]] د پرمختګ د نشتوالي په اړه اندیښمنه وه او د ستونزې د څیړلو لپاره یې [[:en:Automatic Language Processing Advisory Committee|د اتوماتیک ژبې پروسس مشورتي کمیټه]] ( [[:en:ALPAC|ALPAC]] ) جوړه کړه. د 1966 په مشهور راپور کې، دوی دې نتیجې ته ورسیدل چې ماشین ژباړه د انسان ژباړې په پرتله ډیره ګرانه، ډیره دقیقه او ورو ده. د شاوخوا 20 ملیون ډالرو مصرف وروسته ، NRC ټول ملاتړ پای ته ورساوه. دندې له لاسه ورکړل شوې او تحقیقات پای ته ورسیدل. <ref name="H2">John Hutchins 2005 [http://www.hutchinsweb.me.uk/Nutshell-2005.pdf The history of machine translation in a nutshell.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190713103044/http://www.hutchinsweb.me.uk/Nutshell-2005.pdf|date=13 July 2019}}</ref> <ref name="H3">John Hutchins 2005 [http://www.hutchinsweb.me.uk/Nutshell-2005.pdf The history of machine translation in a nutshell.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190713103044/http://www.hutchinsweb.me.uk/Nutshell-2005.pdf|date=13 July 2019}}</ref> د ماشین ژباړه اوس هم په 21 پیړۍ کې د ځینو بریالیتوبونو ( [[ګوګل ژباړن|ګوګل ژباړې]] ، [[:en:Babel Fish (website)|یاهو بابل فش]] ) سره [[:en:Open problem|د خلاصې]] څیړنې ستونزه ده. === په 1969 کې د ارتباط پریښودل === د مصنوعي استخباراتو په اړه ځینې لومړني کارونه د هوښیار چلند انډول کولو لپاره شبکې یا یو له بل سره وصل شوي واحدونو سرکیټونو کارول. د دې طرز کار مثالونه چې د " [[:en:Connectionism|کنکشنزم]] " په نوم یادیږي، د والټر پیټس او [[:en:Warren McCulloch|وارن مک کلوچ]] کار ''د منطق'' پلي کولو لپاره د عصبي شبکې د لومړي توضیح په توګه، یا د [[:en:Stochastic neural analog reinforcement calculator|SNARC]] سیسټم کې د مارون مینسکي کار شامل دي. د 1950 لسیزې په وروستیو کې، کله چې څیړونکو ''[[:en:Physical symbol system|سمبولیک]]'' استدلال د استخباراتو د جوهر په توګه وپلټئ، او د داسې پروګرامونو د بریالیتوب په پایله کې لکه [[:en:Logic Theorist|د منطق تیوري]] او [[:en:General Problem Solver|د عمومي ستونزو حل کول]] ، د پخوانیو پروګرامونو مخه ونیول شوه. <ref>{{Harvard citation no brackets|McCorduck|2004}}</ref> په هرصورت، د ارتباط کار یو ډول دوام درلود: د پرسیپټرون مطالعه، د فرانک روزنبلاټ لخوا اختراع شوې، چا چې ساحه د خپل پلور مسلک او شخصي هیلو له لارې ژوندی ساتلی. هغه په خوشبینانه توګه وړاندوینه وکړه چې پرسیپټرون "په پای کې د دې وړتیا لري چې زده کړي، پریکړې وکړي، او ژبې وژباړي." په 1969 کې، کله چې ماروین مینسکي او سیمور پیپرټ د ''[[:en:Perceptrons (book)|Perceptrons]]'' کتاب خپور کړ، کوم چې فکر کیده چې د پرسیپټرون کاري محدودیتونه مهر کړي، د پرسیپټرون په اړه اصلي څیړنه په ناڅاپي توګه پای ته ورسیده. ارتباطي تګلارې د راتلونکو لسیزو یا نورو لپاره پریښودل شوې. پداسې حال کې چې مهم کار، لکه [[:en:Paul Werbos|د پاول وربس کشف]] د ریورس ډیفیوژن کشف، په محدود شکل کې دوام لري. د 1970 او 1980 لسیزو په لومړیو کې، د ارتباطي پروژو لپاره لوی تمویل ستونزمن و. <ref>{{Harvard citation no brackets|Crevier|1993}}, {{Harvard citation no brackets|McCorduck|2004}}, {{Harvard citation no brackets|Russell|Norvig|2003}}</ref> د ارتباطي څیړنې "ژمی" د 1980 لسیزې په مینځ کې پای ته ورسیده، کله چې د جان هاپفیلډ ، ډیویډ رومیل هارډټ او نورو کار په لویه کچه د عصبي شبکو سره علاقه راژوندۍ کړه. <ref>{{Harvard citation no brackets|Crevier|1993}} and {{Harvard citation no brackets|Russell|Norvig|2003}}</ref> روزنبلاټ د دې لیدو لپاره ژوندی نه و ، په هرصورت ، ځکه چې هغه ''د پرسیپټرون'' خوشې کیدو لږ وروسته د کښتۍ په حادثه کې مړ شو. <ref name="C1023">{{Harvard citation no brackets|Crevier|1993}}</ref> == د 1974 ناکامۍ == === د رڼا هیلې راپور === په 1973 کې، د برتانیا [[د لویې بریتانیا پارلمان|پارلمان]] د پروفیسور سر جیمز لایټیل څخه وغوښتل چې په انګلستان کې د مصنوعي استخباراتو څیړنې حالت ارزونه وکړي. د هغه راپور، چې اوس د Lighthill راپور په نوم یادیږي، د AI د "لویو اهدافو" په ترلاسه کولو کې په بشپړ ناکامۍ نیوکه وکړه. هغه دې پایلې ته ورسید چې هغه څه چې په مصنوعي استخباراتو کې نشي ترسره کیدی په نورو علومو کې نشي ترسره کیدی. هغه په ځانګړي ډول د " [[:en:Combinatorial explosion|کمبیونیشن چاودنې]] " یا " غیر تولیدي وړتیا " ستونزه یادونه وکړه ، پدې معنی چې ډیری بریالي AI الګوریتمونه د ریښتیني نړۍ ستونزو باندې کار کول بندوي او یوازې د ستونزو د " لوب " نسخو حل کولو لپاره مناسب دي. <ref name="Lighthill2">{{Harvard citation no brackets|Crevier|1993}}, {{Harvard citation no brackets|Russell|Norvig|2003}}, {{Harvard citation no brackets|Howe|1994}} and see also {{Harvard citation no brackets|Lighthill|1973}}</ref> دا راپور په ۱۹۷۳ کال کې د بي بي سي د مشال راډیو په یوه خپرونه کې ننګول شوی و. د شاهي انسټیټیوټ د "عمومي هدف روبوټ یو میرج دی" بحث د لایټ هیل او [[:en:Donald Michie|ډونالډ میچي]] ، جان مک کارتي او [[:en:Richard Gregory|ریچارډ ګریګوري]] ټیم ترمینځ و. <ref name="LHDBBCCONTDIR">{{Cite web |year=1973 |title=BBC Controversy Lighthill debate 1973 |url=http://media.aiai.ed.ac.uk/Video/Lighthill1973/ |access-date=13 August 2010 |website=BBC "Controversy" debates series |publisher=ARTIFICIAL_INTELLIGENCE-APPLICATIONS¯INSTITUTE}}</ref> مک کارتي وروسته لیکلي چې "د ګډې چاودنې ستونزه په مصنوعي استخباراتو کې له پیل څخه پیژندل شوې ده". <ref>{{Cite web |last=McCarthy |first=John |author-link=John McCarthy (computer scientist) |year=1993 |title=Review of the Lighthill Report |url=http://www-formal.stanford.edu/jmc/reviews/lighthill/lighthill.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080930164952/http://www-formal.stanford.edu/jmc/reviews/lighthill/lighthill.html |archive-date=30 September 2008 |access-date=10 September 2008}}</ref> دا راپور په انګلستان کې د AI څیړنې د بشپړې مړینې لامل شو. <ref name="Lighthill3">{{Harvard citation no brackets|Crevier|1993}}, {{Harvard citation no brackets|Russell|Norvig|2003}}, {{Harvard citation no brackets|Howe|1994}} and see also {{Harvard citation no brackets|Lighthill|1973}}</ref> د مصنوعي استخباراتو څیړنې یوازې په څو پوهنتونونو (اډینبورګ، ایسیکس او سسیکس) کې دوام لري. په لویه کچه څیړنه تر 1983 پورې بیا پیل نه شوه کله چې د جاپان د پنځم نسل پروژې په ځواب کې (لاندې وګورئ)، [[:en:Alvey|الوی]] (د برتانیا د حکومت یوه څیړنیزه پروژه) بیا د 350 ملیون پونډ جنګ فنډ څخه د مصنوعي استخباراتو تمویل پیل کړ. Alvey یوازې د انګلستان محدود شمیر اړتیاوې پوره کړې او له همدې امله په نړیواله کچه ونه منل شو، په ځانګړې توګه د متحده ایاالتو شریکانو سره، او د 2 مرحلې تمویل یې له لاسه ورکړ. === DARPA د 1970 لسیزې په لومړیو کې بودیجه کمه کړه === د 1960 لسیزې په اوږدو کې، د دفاعي پرمختللو څیړنو پروژو ادارې (بیا د ARPA په نوم پیژندل شوی، اوس د DARPA په نوم پیژندل شوی) د مصنوعي استخباراتو څیړنې لپاره ملیونونه ډالر ځانګړي کړل. JCR Licklider ، د DARPA د کمپیوټري څانګې بنسټ ایښودونکی رییس، په "خلکو تمویل کولو باور درلود، نه د پروژو"، <ref>{{Harvard citation no brackets|Crevier|1993}}</ref> او هغه او د AI مشرانو ته څو جانشینان (لکه مارون مینسکي ، جان مک کارتي، هربرټ ای. سیمون یا ایلن نیویل ) دوی ته اجازه ورکړه چې د خپلې پروژې تمویل په هر هغه طریقه وکړي چې دوی یې له دې بودیجې څخه غواړي. دا چلند په 1969 کې د مینسفیلډ ترمیم له تصویب وروسته بدل شو، کوم چې DARPA ته اړتیا درلوده چې "مستقیم ماموریت پر بنسټ څیړنې، د غیر مستقیم بنسټیز څیړنې پر ځای" تمویل کړي. <ref name="NRC70s2">{{Harvard citation no brackets|NRC|1999}} (only the sections ''before'' 1980 apply to the current discussion).</ref> په 1960s کې د ترسره شوي ډول خالص غیر مستقیم تحقیق نور د DARPA لخوا تمویل شوي ندي. څیړونکي اوس باید وښيي چې د دوی کار به ډیر ژر ګټور نظامي ټیکنالوژي تولید کړي. د AI څیړنې وړاندیزونه خورا لوړ معیار ته چمتو شوي. د وضعیت سره مرسته ونه شوه کله چې د DARPA لخوا د Lighthill راپور او داخلي مطالعاتو وړاندیز وکړ چې د AI ډیری څیړنې احتمال نلري چې په راتلونکي کې واقعیا ګټور څه تولید کړي. د DARPA پیسې د ځانګړو پروژو لپاره د السته راوړلو وړ اهدافو لپاره کارول شوي، لکه خپلواک ټانکونه او د جګړې مدیریت سیسټمونه. تر 1974 پورې، د مصنوعي استخباراتو پروژو لپاره تمویل ستونزمن و. <ref name="NRC70s3">{{Harvard citation no brackets|NRC|1999}} (only the sections ''before'' 1980 apply to the current discussion).</ref> د مصنوعي استخباراتو څیړونکی [[:en:Hans Moravec|هانس موراویک]] د دې بحران لامل د خپلو همکارانو غیر واقعیتي وړاندوینې ګڼي: "ډیری څیړونکي د زیاتیدونکي مبالغې په جال کې نیول شوي. DARPA ته د دوی لومړنۍ ژمنې ډیرې خوشبینه وې. البته، هغه څه چې دوی ورسره راغلل له دې څخه خورا لږ وو. مګر دوی احساس کاوه چې دوی نشي کولی په راتلونکي وړاندیز کې د لومړي وړاندیز په پرتله لږ ژمنه وکړي، نو دوی ډیرې ژمنې وکړې. <ref>{{Harvard citation no brackets|Crevier|1993}}</ref> موراویک ادعا کوي چې پایله یې دا ده چې د DARPA ځینې کارمندانو د AI څیړنې سره صبر له لاسه ورکړی. پداسې حال کې چې د خودمختاره ټانک پروژه ناکامه شوه، د جګړې مدیریت سیسټم ( [[:en:Dynamic Analysis and Replanning Tool|یو متحرک بیا پلان کولو او تحلیل کولو وسیله]] ) خورا بریالۍ وه، [[د خلیج جګړه|د فارس خلیج]] په لومړۍ جګړه کې ملیاردونه ډالر خوندي کړل، په مصنوعي استخباراتو کې د DARPA ټولې پانګې بیرته ترلاسه کړې <ref>{{Harvard citation no brackets|Russell|Norvig|2003}}</ref> او دا د DARPA عملي توجیه وکړه. پالیسي. <ref>{{Harvard citation no brackets|NRC|1999}}</ref> === د SUR ناکامي === DARPA د کارنیګي میلون پوهنتون کې د وینا پوهاوي څیړنې برنامې کې کار کولو څیړونکو څخه خورا مایوسه وه. دوی د داسې سیسټم تمه درلوده چې کولی شي د پیلوټ غږیز امرونو ته ځواب ووایي، او حتی احساس کوي چې دوی سره ژمنه شوې وه. د SUR ټیم یو سیسټم رامینځته کړی چې کولی شي د انګلیسي خبرې کول پیژني، مګر ''یوازې هغه وخت چې ټکي په یو ټاکلي ترتیب سره خبرې شوي وي'' . DARPA د درغلۍ احساس وکړ او په 1974 کې یې د 3 ملیون ډالرو کلن قرارداد فسخه کړ. <ref>{{Harvard citation no brackets|Crevier|1993}} (on whom this account is based). Other views include {{Harvard citation no brackets|McCorduck|2004}} and {{Harvard citation no brackets|NRC|1999}} under "Success in Speech Recognition".</ref> کلونه وروسته، د کارنیګي میلون ټیم (لکه د مارکوف پټ ماډلونه ) لخوا رامینځته شوي ټیکنالوژۍ څخه ډیری بریالي سوداګریزې [[وینا پېژندنه|وینا پیژندنې]] سیسټمونو کارول، او د وینا پیژندنې سیسټمونو بازار تر 2001 پورې 4 ملیارد ډالرو ته ورسید. <ref>{{Harvard citation no brackets|NRC|1999}} under "Success in Speech Recognition".</ref> == د 1980 لسیزې په وروستیو او د 1990 کلونو په لومړیو کې ناکامۍ == === د ليسپ ماشین بازار سقوط === په 1980 لسیزه کې، د مصنوعي استخباراتو یو ډول پروګرام چې د " [[ماهر سیسټم|کارپوه سیسټم]] " په نوم یادیږي د نړۍ په کچه د شرکتونو لخوا تصویب شو. لومړی سوداګریز XCON ماهر سیسټم د ډیجیټل تجهیزاتو شرکت لپاره کارنیګي میلون کې رامینځته شوی او خورا لوی بریالیتوب و. دا اټکل شوی و چې شرکتونه به یوازې د شپږو کلونو عملیاتو کې 40 ملیون ډالر خوندي کړي. په ټوله نړۍ کې شرکتونو د متخصص سیسټمونو رامینځته کول او ځای په ځای کول پیل کړل، او تر 1985 پورې دوی په مصنوعي استخباراتو باندې له 1 ملیارد ډالرو څخه ډیر مصرف کړي، چې ډیری یې د کور دننه AI څانګو ته ځانګړي شوي. د صنعتونو یوه څپې د دوی د ملاتړ لپاره وده کړې ، پشمول د سافټویر شرکتونه لکه ټیکنالوژي او [[:en:IntelliCorp (software)|IntelliCorps (KEE)]] او هارډویر شرکتونه لکه Symbolix او [[:en:Lisp Machines|Lisp Machine Institute]] ، چې د Lisp پروګرام کولو ژبې پروسس کولو لپاره غوره شوي [[:en:Lisp machine|د Lisp ماشینونو]] په نوم ځانګړي کمپیوټرونه جوړ کړي وو. دا [[بريشليک ژبه|پروګرامینګ ژبه]] په هغه وخت کې غوره شوې وه او د مصنوعي استخباراتو پلي کولو لپاره غوره ژبه وه. <ref>{{Harvard citation no brackets|Newquist|1994}}</ref> <ref>{{Harvard citation no brackets|Crevier|1993}}</ref> په 1987 کې، د مینسکي او شینک له وړاندوینې درې کاله وروسته، د ځانګړي لیسپ پر بنسټ د AI هارډویر بازار سقوط وکړ. د شرکتونو څخه کار سټیشنونه لکه سن مایکروسیسټمونه د LISP ماشینونو لپاره یو وړ او ډیر وړ بدیل و ، او شرکتونه لکه [[:en:Lucid Inc.|لوسیډ]] د نوي ټولګي کاري سټیشنونو لپاره د Lisp چاپیریال چمتو کړ. د دې عمومي ورک سټیشنونو چلول د Lisp ماشینونو لپاره مخ په زیاتیدونکي ستونزمن ننګونه شوه. شرکتونو لکه لوسیډ او [[:en:Franz Lisp|فرانز لیسپ]] د LISP خورا پیاوړې نسخې چمتو کړې چې د یونیکس ټولو سیسټمونو ته د پورټ وړ وې. د مثال په توګه، بنچمارکونه خپاره شوي چې ښیې چې کاري سټیشنونه د Lisp ماشینونو په پرتله د لوړې فعالیت ګټه لري. <ref name="LISP Performance">{{Cite web |last=Brooks |first=Rodney |title=Design of an Optimizing, Dynamically Retargetable Compiler for Common LISP |url=http://www.dreamsongs.com/Files/cp.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130820181633/http://www.dreamsongs.com/Files/cp.pdf |archive-date=20 August 2013 |publisher=Lucid, Inc.}}</ref> وروسته د [[اپل شرکت|ایپل]] او IBM لخوا رامینځته شوي ډیسټاپ کمپیوټرونو هم د Lisp برنامو چلولو لپاره یو ساده او خورا مشهور جوړښت چمتو کړ. په 1987 کې، ځینې یې د ګران لیسپ ماشینونو په څیر پیاوړي وو. ډیسټاپ کمپیوټرونو د قواعدو پر بنسټ انجنونه درلودل لکه [[:en:CLIPS|کلیپس]] . <ref name="HendlerEditorial">[https://www.computer.org/csdl/magazine/ex/2008/02/mex2008020002/13rRUyeCkdP Avoiding another AI Winter], James Hendler, IEEE Intelligent Systems (March/April 2008 (Vol. 23, No. 2) pp. 2–4</ref> دې بدیلونو د پیرودونکو لپاره د LISP چلولو لپاره د ګران ځانګړي تجهیزاتو پیرودلو لپاره هیڅ دلیل نه پریښود. په یو کال کې د نیم ملیارد ډالرو په ارزښت دا ټول صنعت په نورو انتخابونو بدل شو. <ref>{{Harvard citation no brackets|Crevier|1993}}</ref> د 1990 لسیزې په لومړیو کې، ډیری سوداګریز Lisp شرکتونه ناکام شوي، په شمول د سمبولکس ، [[:en:Lisp Machines|د لیسپ ماشین انسټیټیوټ]] ، [[:en:Lucid Inc.|لوسیډ]] ، او نور. نور شرکتونه، لکه د ټیکساس وسایل او زیروکس ، ساحه پریښوده. د تصدۍ یو لږ شمیر پیرودونکي (دا هغه شرکتونه دي چې په Lisp کې لیکل شوي سیسټمونه کاروي او د Lisp ماشین پلیټ فارمونو کې رامینځته شوي) د سیسټمونو ساتلو ته دوام ورکوي. === کندی در استقرار سیستم‌های خبره === در اوایل دهه ۱۹۹۰، نگهداری اولین سیستم‌های خبره موفق، مانند اکس کان، بسیار گران شده بودند. به روز رسانی آنها دشوار بود، آنها نمی‌توانستند یاد بگیرند، آنها «شکننده» بودند (یعنی وقتی ورودی‌های غیرعادی به آنها داده می‌شد، می‌توانستند اشتباهات فاحشی مرتکب شوند)، و طعمه مشکلاتی شدند (مانند [[:en:Qualification problem|مشکل صلاحیت]]) که سال‌ها قبل در آن شناسایی شده بود. تحقیق در منطق غیریکنواخت سیستم‌های خبره مفید بودند، اما فقط در چند زمینه خاص. مشکل دیگر مربوط به سختی محاسباتی منتج به تلاش‌های [[:en:Reason maintenance|حفظ حقیقت]] برای دانش عمومی بود. KEE از یک رویکرد مبتنی بر فرض ([https://web.archive.org/web/20080921220453/http://human-factors.arc.nasa.gov/cognition/papers/roger/chi90.html NASA, TEXSYS] را مشاهده کنید) برای پشتیبانی از سناریوهای چندجهانی استفاده کرد که درک و اعمال آن دشوار بود. په نهایت کې ، د متخصص سیسټم ځینې پاتې شرکتونه دې ته اړ شوي چې د نوي بازارونو او سافټویر تمثیلونو اندازه کمه کړي او لټوي ، لکه د قضیې پراساس استدلال یا نړیوال [[توكبنسټ|ډیټابیس]] لاسرسی. د کامن لیسپ پختوالي ډیری سیسټمونه خوندي کړل لکه [[:en:ICAD (software)|ICAD]] ، کوم چې [[:en:Knowledge-based engineering|د پوهې پراساس انجینرۍ]] کې غوښتنلیک موندلی. په کمپیوټر کې نور سیسټمونه، لکه KEE Intellicorp، له Lisp څخه C++ ته لیږدول شوي او د اعتراض پر بنسټ ټیکنالوژۍ رامینځته کولو کې مرسته کړې (پشمول د UML پراختیا لپاره لوی ملاتړ چمتو کول ( [[:en:UML Partners|د UML شریکانو]] وګورئ). === د پنځم نسل پروژې پای === په 1981 کې، [[:en:Ministry of International Trade and Industry|د جاپان د نړیوالې سوداګرۍ او صنایعو وزارت]] د [[:en:Fifth generation computer|پنځم نسل کمپیوټر]] پروژې لپاره 850 ملیون ډالر ځانګړي کړل. د دوی هدف د پروګرامونو لیکل او د ماشینونو جوړول وو چې کولی شي خبرې اترې، ژبې وژباړي، انځورونه تشریح کړي، او د انسانانو په څیر دلیل. تر 1991 پورې، په 1981 کې لیکل شوي د اهدافو اغیزمن لیست ترلاسه شوی نه و. [[:en:HP Newquist|د HP New Goist]] په کتاب کې ''د دماغ جوړونکي'' په وینا، "د جون په 1، 1992 کې، د پنځم نسل پروژه د بریالیتوب په ژړا سره نه، بلکې په یوه ویره سره پای ته ورسیده. د نورو AI پروژو په څیر، توقعات د هغه څه په پرتله خورا لوړ وو چې واقعیا ممکن وو. <ref>{{Harvard citation no brackets|Newquist|1994}}</ref> === د ستراتیژیک کمپیوټري نوښت کمول === په 1983 کې، د پنځم نسل پروژې په ځواب کې، DARPA بیا د ستراتیژیک کمپیوټري نوښت له لارې د مصنوعي استخباراتو څیړنې تمویل پیل کړ. لکه څنګه چې په اصل کې وړاندیز شوی، پروژه د عملي او لاسته راوړلو اهدافو سره پیل کیږي چې حتی د اوږدې مودې هدف په توګه مصنوعي عمومي استخبارات هم شامل دي. دا برنامه [[:en:Information Processing Technology Office|د معلوماتو پروسس کولو ټیکنالوژۍ دفتر]] (IPTO) لخوا اداره شوې او د سوپر کمپیوټرینګ او مایکرو الیکټرانیک په برخه کې کارول کیده. تر 1985 پورې، DARPA 100 ملیون ډالر مصرف کړي او 92 پروژې په 60 موسسو کې روانې وې، نیمایي یې په صنعت کې، نیم یې په پوهنتونونو او دولتي لابراتوارونو کې. د AI څیړنه په سخاوت سره د SCI لخوا تمویل شوې. جیک شوارټز، چې په 1987 کې د IPTO مشر شو، د متخصص سیسټمونه یې د "هوښیار پروګرام کولو" په توګه رد کړل او AI ته یې تمویل په "ژور او بې رحمۍ" کم کړ او SCI یې "منحل" کړ. شوارټز احساس وکړ چې DARPA باید خپل تمویل یوازې په ټیکنالوژیو تمرکز وکړي چې خورا ژمنې ښیې ، هغه وویل DARPA باید د "سپي لامبو" پرځای "سرفینګ" وي او په کلکه یې احساس وکړ چې AI "بل" څپې ''دی. نه'' . د پروګرام دننه خلکو د اړیکو، تنظیم، او ادغام ستونزې یادونه وکړه. یو څو پروژې د بودیجې له کمښت څخه ژوندي پاتې شوې، پشمول د کوپائلټ او یو خپلواک ځمکني موټر (چې هیڅکله نه و سپارل شوی) او د DART د جګړې مدیریت سیسټم، کوم چې (لکه پورته یادونه وشوه) بریا وه. <ref name="McCorduck20034302">{{Harvard citation no brackets|McCorduck|2004}}</ref> == د مصنوعي ځيرکتيا د ژمي وروسته پرمختګ == د 2000 لسیزې په لومړیو کې د راپورونو بیاکتنه ښیي چې شهرت دومره ښه نه و: * الیکس کاسټرو، په ''The Economist'' ، د جون 7، 2007 کې نقل کړی: "[پانګې اچوونکي] د "غږ پیژندنې" اصطلاح له امله ځنډول شوي، کوم چې د "مصنوعي استخباراتو په څیر،" هغه سیسټمونو ته اشاره کوي چې عملي شوي ندي. " * پتي تاسکاریلا په ''[[:en:Pittsburgh Business Times|پیټسبورګ بزنس ټایمز]]'' ، 2006 کې: "ځینې په دې باور دي چې د روبوټیک کلمه په حقیقت کې یو بدنامي لري چې د شرکت د تمویل امکانات زیانمنوي." <ref>[http://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2006/08/14/focus3.html?b=1155528000%5E1329573 Robotics firms find fundraising struggle, with venture capital shy]. By Patty Tascarella. Pittsburgh Business Times (11 August 2006) {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140326224305/http://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2006/08/14/focus3.html?b=1155528000%5E1329573|date=26 March 2014}}</ref> * [[:en:John Markoff|جان مارکوف]] په ''نیویارک ټایمز'' ، 2005 کې لیکي: "ځینې کمپیوټر ساینس پوهان او سافټویر انجینران د مصنوعي استخباراتو له اصطالح څخه ډډه کوي ځکه چې د رواني ناروغۍ په توګه لیدل کیږي. » <ref name="Markoff">{{Cite news|URL=https://www.nytimes.com/2005/10/14/technology/14artificial.html?ei=5070&en=11ab55edb7cead5e&ex=1185940800&adxnnl=1&adxnnlx=1185805173-o7WsfW7qaP0x5/NUs1cQCQ|Date=14 October 2005}}</ref> د 2000 لسیزې په نیمایي کې د AI ډیری څیړونکو په قصدي توګه خپل کار په نورو نومونو لکه انفارماتیک ، ماشین زده کړه، تحلیلات، د پوهې پر بنسټ سیسټمونه ، [[:en:BRMS|د سوداګرۍ حاکمیت مدیریت]] ، [[مصنوعي ځيرکتیا|ادراکي سیسټمونه]] ، هوښیار سیسټمونه، هوښیار اجنټان ، یا کمپیوټري استخباراتو په نوم یاد کړل ترڅو د دوی کار په ګوته کړي. په یوه ځانګړي وسیله ټینګار کوي، یا د یوې ځانګړې فرعي ستونزې حل کوي. پداسې حال کې چې دا ممکن په یوه برخه کې وي ځکه چې دوی د دوی ساحه په بنسټیز ډول د AI څخه توپیر لري، دا هم ریښتیا ده چې نوي نومونه د "AI" نوم سره تړلې د غلطو ژمنو د بدنامۍ څخه مخنیوي سره د تمویل تمویل کې مرسته کوي. <ref name="Markoff"/> <ref>{{Harvard citation no brackets|Newquist|1994}}</ref> === د مصنوعي استخباراتو ادغام === د 1990 لسیزې په وروستیو کې او د 21 پیړۍ په پیل کې، د مصنوعي استخباراتو ټیکنالوژي په پراخه توګه د لوی سیسټمونو عناصرو په توګه کارول کیده، <ref>{{Harvard citation no brackets|NRC|1999}} under "Artificial Intelligence in the 90s"</ref> {{Sfn|Kurzweil|2005}} مګر دا ساحه په ندرت سره د دې لاسته راوړنو لپاره پیژندل کیږي. په 2006 کې، نیک بوسټروم څرګنده کړه چې "ډیری پرمختللی مصنوعي استخبارات په عمومي غوښتنلیکونو کې پرته له دې چې مصنوعي استخباراتو ته ویل کیږي کارول شوي، ځکه چې کله یو څه ګټور او عام شي، د مصنوعي استخباراتو لیبل نور ورسره تړلی نه وي." <ref>[http://www.cnn.com/2006/TECH/science/07/24/ai.bostrom/ AI set to exceed human brain power] CNN.com (26 July 2006) {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061103005608/http://www.cnn.com/2006/TECH/science/07/24/ai.bostrom/|date=3 November 2006}}</ref> روډني بروکس په ورته وخت کې وویل چې "دا احمقانه افسانه ده چې AI ناکام شوی، مګر AI د ورځې هره ثانیه ستاسو شاوخوا وي." {{Sfn|Kurzweil|2005}} هغه ټیکنالوژي چې د مصنوعي استخباراتو څیړونکو لخوا په یو شمیر برخو کې رامینځته شوي لکه د ماشین ژباړه ، د معلوماتو کان کیندنې ، صنعتي روبوټکس ، لوژستیک ، <ref>For the new state of the art in AI-based speech recognition, see [http://www.economist.com/science/tq/displaystory.cfm?story_id=9249338 Are You Talking to Me?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080613213820/http://www.economist.com/science/tq/displaystory.cfm?story_id=9249338|date=13 June 2008}}</ref> د وینا پیژندنه ، <ref>For the use of AI at Google, see [http://news.cnet.com/Googles+man+behind+the+curtain/2008-1024_3-5208228.html Google's man behind the curtain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110616062440/http://news.cnet.com/Googles+man+behind+the+curtain/2008-1024_3-5208228.html |date=2011-06-16 }}, [http://news.cnet.com/Google+backs+character-recognition+research/2100-1032_3-6175136.html Google backs character recognition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714121537/http://news.cnet.com/Google+backs+character-recognition+research/2100-1032_3-6175136.html |date=2014-07-14 }} and [http://news.cnet.com/Spying+an+intelligent+search+engine/2100-1032_3-6107048.html Spying an intelligent search engine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714181824/http://news.cnet.com/Spying+an+intelligent+search+engine/2100-1032_3-6107048.html |date=2014-07-14 }}.</ref> بانکداري سافټویر ، <ref name="CNN72420062">"AI-inspired systems were already integral to many everyday technologies such as internet search engines, bank software for processing transactions and in medical diagnosis." Nick Bostrom, [http://www.cnn.com/2006/TECH/science/07/24/ai.bostrom/ AI set to exceed human brain power] CNN.com (26 July 2006) {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061103005608/http://www.cnn.com/2006/TECH/science/07/24/ai.bostrom/|date=3 November 2006}}</ref> طبي تشخیص ، <ref name="CNN7242006">"AI-inspired systems were already integral to many everyday technologies such as internet search engines, bank software for processing transactions and in medical diagnosis." Nick Bostrom, [http://www.cnn.com/2006/TECH/science/07/24/ai.bostrom/ AI set to exceed human brain power] CNN.com (26 July 2006) {{Webarchive}}</ref> او د [[ګوګل]] لټون انجن <ref>For the use of AI at Google, see [http://news.cnet.com/Googles+man+behind+the+curtain/2008-1024_3-5208228.html Google's man behind the curtain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110616062440/http://news.cnet.com/Googles+man+behind+the+curtain/2008-1024_3-5208228.html |date=2011-06-16 }}, [http://news.cnet.com/Google+backs+character-recognition+research/2100-1032_3-6175136.html Google backs character recognition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714121537/http://news.cnet.com/Google+backs+character-recognition+research/2100-1032_3-6175136.html |date=2014-07-14 }} and [http://news.cnet.com/Spying+an+intelligent+search+engine/2100-1032_3-6107048.html Spying an intelligent search engine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714181824/http://news.cnet.com/Spying+an+intelligent+search+engine/2100-1032_3-6107048.html |date=2014-07-14 }}.</ref> سوداګریزې بریاوې ترلاسه شوې. د فزي منطق کنټرولرونه په موټرو کې د اتوماتیک لیږد لپاره رامینځته شوي (په 2006 کې Audi TT او VW Touareg <ref>[http://media.vw.com/article_display.cfm?article_id=9152 Touareg Short Lead Press Introduction], [[فولکس‌واگن|Volkswagen]] of America {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120216044115/http://media.vw.com/article_display.cfm?article_id=9152|date=16 February 2012}}</ref> او VW Caravelle د DSP لیږدونه درلودل چې فزي منطق یې کارولی و، ځینې Skoda ماډلونه ( [[شکودا فابيا|Skoda Fabia]] ) اوس د فزي منطق پر بنسټ کنټرولر لري). د کیمرې سینسر هم د تمرکز وړ کولو لپاره په پراخه کچه فزي منطق کاروي. سپړنې لټون او د معلوماتو تحلیل دواړه هغه ټیکنالوژي دي چې د مصنوعي استخباراتو څیړنې ټولنې د تکامل کمپیوټري او ماشین زده کړې فرعي برخې څخه رامینځته شوي. بیا بیا، دا تخنیکونه د پام وړ سوداګریز بریالیتوب سره د ریښتینې نړۍ ستونزو پراخه لړۍ کې پلي شوي. د ډیټا تحلیل ټیکنالوژي د الګوریتمونو په کارولو سره په اتوماتيک ډول طبقه بندي رامینځته کوي چې په 1990s کې د نظارت شوي ماشین زده کړې ټولنې کې رامینځته شوي (د مثال په توګه ، TDIDT ، ملاتړ ویکتور ماشینونه ، عصبي شبکې ، IBL) اوس رامینځته کیږي ، په پراخه کچه د شرکتونو لخوا د بازار موندنې رجحاناتو موندلو لپاره سروې کاروي. === د مصنوعي ځيرکتيا تمویل === څیړونکي او اقتصاد پوهان اکثرا د AI ژمي حالت په دې اړه قضاوت کوي چې د AI پروژې کوم تمویل کیږي، څومره، او د چا لخوا. د تمویل پروسې اکثرا په پرمختللې نړۍ کې د لوی تمویل کونکو ادارو لخوا ټاکل کیږي. اوس مهال، DARPA او د EU-FP7 په نوم د ملکي تمویل پروګرام تر ډیره په متحده ایالاتو او [[اروپایي ټولنه|اروپایي اتحادیه]] کې د AI څیړنې تمویل کوي. له 2007 راهیسې، DARPA د یو شمیر پروګرامونو د فرعي سیټ په توګه د AI څیړنې وړاندیزونه غوښتي دي په شمول [[:en:DARPA Grand Challenge|د لوی ننګونو پروګرام]] ، [[:en:DARPA Grand Challenge|د ادراکي ټکنالوجۍ ګواښ خبرتیا سیسټم]] (CT2WS)، ''د انسان مرستندویه عصبي وسایل (SN07-43)'' ، ''د څارنې امیجنگ سیسټم دا "خوراکي حقیقت" و. - د ځمکې په اوږدو کې وخت'' ''(ARGUS-IS'' )" او " ''د ښاري استدلال ټیکنالوژي او جغرافيائی استحصال (عاجل)'' ". ښایي د دې پروګرامونو څخه تر ټولو مشهور د DARPA لوی ننګونه <ref>[http://www.darpa.mil/grandchallenge05/index.html Grand Challenge Home] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101224193449/http://www.darpa.mil/grandchallenge05/index.html|date=24 December 2010}}</ref> ده، کوم چې په بشپړ ډول خپلواکه سړک موټرونه رامینځته کړي چې کولی شي په بشپړ ډول په خپلواکه توګه د حقیقي ځمکې <ref>[http://www.darpa.mil/body/video/DARPA_GCE_Highlights.wmv DARPA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090306052535/http://www.darpa.mil/body/video/DARPA_GCE_Highlights.wmv|date=6 March 2009}}</ref> په بریالیتوب سره حرکت وکړي. DARPA په سیمانټیک ویب کې د غوښتنلیکونو ملاتړ هم کړی چې د هوښیار مینځپانګې مدیریت او اتوماتیک پوهاوی باندې قوي ټینګار کوي. په هرصورت، [[:en:James Hendler|جیمز هینډلر]] ، د DARPA د پروګرامونو رییس، په هغه وخت کې د حکومت د چټکو بدلونونو له وړتیا څخه خپګان څرګند کړ او خصوصي سکټور ته د ټیکنالوژیو لیږدولو لپاره یې د ورلډ وایډ ویب کنسورشیم سره کار پیل کړ. د EU-FP7 تمویل پروګرام د EU څیړونکو ته مالي ملاتړ چمتو کوي. په 2007-2008 کې، دې پروګرام د ادراکي سیسټمونو کټګورۍ لاندې د مصنوعي استخباراتو څیړنې تمویل کړې؛ په شمول: د متقابل عمل او روبوټیک پروګرام (193 ملیون یورو)، کتابتونونه او د ډیجیټل مینځپانګې پروګرام (203 ملیون یورو) او د FET پروګرام (185 ملیون یورو). === اوسنی "مصنوعي ځيرکتيا پسرلی". === د مصنوعي استخباراتو د تمویل، پراختیا، ځای په ځای کولو او تجارتي استعمال کې ډراماتیک زیاتوالی د دې لامل شوی چې د مصنوعي استخباراتو ژمی د اوږدې مودې وروسته پای ته ورسیږي. ځینې وختونه اندیښنې راپورته کیږي چې د AI نوی ژمی ممکن د مخکښو AI ساینس پوهانو لخوا د خورا هوښیار یا غیر واقعیت ژمنو لخوا رامینځته شي. د اوسني "مصنوعي استخباراتو پسرلي" بریالیتوبونه د ژبې په ژباړه کې پرمختګونه دي (په ځانګړې توګه [[ګوګل ژباړن|د ګوګل ژباړې]] )، د انځور پیژندنه (کوم چې د ImageNet روزنې بنسټ لخوا پرمخ وړل شوی)، د ګوګل انځور لټون لخوا ځواکمن شوی، او د لوبو سیسټمونو لکه الفا زیرو (د شطرنج اتلولۍ) کې پرمختګونه دي. ) او الفاګو (چمپین) ګو) او واټسن ( [[:en:Jeopardy|اسرار]] هیرو) سوداګریز شوي دي. ډیری دا پرمختګونه د 2010 راهیسې پیښ شوي. == د مصنوعي ځيرکتيا د ژمي تر شا د شاليد لاملونه == په عمومي توګه د AI ژمي لاملونو لپاره ډیری توضیحات وړاندې شوي. لکه څنګه چې د مصنوعي استخباراتو پرمختګ او غوښتنلیکونه د دولتي بودیجې څخه سوداګریزو غوښتنلیکونو ته حرکت کوي، نوي متحرکات په عمل کې راځي. == اړوندې پوښتنې == * د مصنوعي استخباراتو اغیز * [[د مصنوعي ځيرکتيا تاريخ|د مصنوعي استخباراتو تاریخ]] * [[:en:Software crisis|د سافټویر بحران]] == نوټ == {{لړسرچينې|30em|۲}} == حوالې == *   * {{Cite journal|last=Hendler|first=James|author-link=James Hendler|year=2007|title=Where Are All the Intelligent Agents?|journal=IEEE Intelligent Systems|volume=22|issue=3|pages=2–3|doi=10.1109/MIS.2007.62}} * {{Cite web |last=Howe |first=J. |date=November 1994 |title=Artificial Intelligence at Edinburgh University: a Perspective |url=http://www.dai.ed.ac.uk/AI_at_Edinburgh_perspective.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070817012000/http://www.dai.ed.ac.uk/AI_at_Edinburgh_perspective.html |archive-date=17 August 2007 |access-date=30 August 2007}} * {{Cite journal|last=Kaplan|first=Andreas|author-link=Andreas Kaplan|year=2018|title=Siri, Siri in my Hand, who's the Fairest in the Land? On the Interpretations, Illustrations and Implications of Artificial Intelligence|journal=Business Horizons|volume=62|pages=15–25|doi=10.1016/j.bushor.2018.08.004}} * {{Cite journal|last=Kurzweil|first=Ray|author-link=Ray Kurzweil|year=2005|title=The Singularity is Near}} ** {{Cite journal|last=Minsky|first=Marvin|author-link=Marvin Minsky|year=1969|title=Perceptrons: An Introduction to Computational Geometry}} *   ** *   == نورې زده کړې == * مارکس، ګاري، "آیا زه انسان یم؟: څیړونکي د مصنوعي ځيرکتيا د طبیعي ډول څخه د توپیر لپاره نوي لارو ته اړتیا لري"، ''ساینسي امریکایی'' ، vol. 316، ګڼه 3 (مارچ 2017)، مخونه 58-63. [[مصنوعي ځيرکتیا|د AI]] د کار کولو لپاره ''ډیری'' ازموینو ته اړتیا ده ځکه چې "لکه څنګه چې د ورزشي مهارتونو یو واحد ازموینه شتون نلري، [[ځیرکتیا|د استخباراتو]] هیڅ حتمي ازموینه شتون نلري." داسې یوه ازموینه، "د ساختماني ننګونه،" احساس او فزیکي عمل ازموینه کوي - "د هوښیار چلند دوه مهم عناصر چې د اصلي تورینګ ازموینې څخه په بشپړ ډول غیر حاضر وو." بل وړاندیز دا دی چې ماشینونه دې په ساینس او نورو مضامینو کې ورته معیاري ازموینې ورکړي چې زده کونکي یې اخلي. تر اوسه پورې، د مصنوعي استخباراتو لپاره د نه منلو وړ خنډ د باور وړ بې برخې کولو نشتوالی دی. "[V] په حقیقت کې هره جمله [چې خلک یې تولیدوي] مبهم دي، ډیری وختونه په بیلابیلو لارو. یو مهم مثال د "ضمیر بې ځایه کولو ستونزه" په نوم پیژندل کیږي: یو ماشین په یوه جمله کې د څوک یا کوم ضمیر ټاکلو لپاره هیڅ لاره نلري - لکه "هغه،" "هغې،" یا "دا" ته اشاره کوي. == بهرنۍ لینک == * [http://www.computerworld.com/article/2569567/enterprise-applications/spring-comes-to-ai-winter.html د کمپیوټر نړۍ مقاله (فبروري 2005)] * [https://web.archive.org/web/20131109201636/http://www.ainewsletter.com/newsletters/aix_0501.htm#w د AI متخصص خبر پاڼه (جنوري 2005)] * [http://dspace.mit.edu/handle/1721.1/80558 "که دا کار وکړي، دا AI نه دی: د AI په پیل کې د سوداګرۍ کتنه".] * [http://dreamsongs.com/NewFiles/PatternsOfSoftware.pdf ''د سافټویر نمونې''] - د ریچارډ پی جبریل لخوا د مقالو ټولګه، په شمول د څو ژوندلیک مقالو * [http://www-formal.stanford.edu/jmc/reviews/lighthill/lighthill.html د مصنوعي استخباراتو بیاکتنه: د جان مک کارتي لخوا عامه سروې] . * [http://www.aiai.ed.ac.uk/project/freddy/ د فریډي II روبوټ نورو سرچینو کې] د 90 دقیقې 1973 د لایټ هیل رائل اکاډمۍ vs د " ''تنازعې'' " بحث لپاره لینک شامل دی. Michie، McCarthy او Gregory د برتانیا حکومت ته د لایټ هیل راپور په ځواب کې. [[وېشنيزه:مصنوعي ځيرکتيا]] [[وېشنيزه:Pages with unreviewed translations]] 8nc5iebdu0hmg98d4blldvosozq25hv 0 72369 370262 366805 2026-11-04T19:45:36Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370262 wikitext text/x-wiki ایدسکر ویبه ډایکسټرا (زوکړه: د ۱۹۳۰ زکال د مۍ ۱۱مه – مړینه: د ۲۰۰۲ زکال د اګست ۶مه) هالنډی د کمپیوټرو ساینس پوه، پروګرام جوړونکی، د سافټویر انجینر او د علمي مقالو لیکونکی و. <ref>{{Cite web |date=2 August 2023 |title=Edsger Dijkstra &#124; Dutch computer scientist |url=https://www.britannica.com/biography/Edsger-Dijkstra}}</ref><ref>{{harvp|Istrail|2008}}</ref> ډایکسټرا د هالنډ په روتردام کې وزیږېد او په لیډن پوهنتون کې یې ریاضي او فیزیک او وروسته بیا نظري فیزیک ولوستل. ادریان ون وینګارډن د امستردام د ریاضي په مرکز کې هغه ته د کمپیوټرونو د پروګرام جوړونې د لومړني کارکوونکی په توګه د دندې وړاندیز وکړ چې بیا یې له ۱۹۵۲ زکال څخه تر ۱۹۶۲ زکال پورې دلته کار وکړ. ډایکسټرا په ۱۹۸۴ زکال کې د اسټین د تکزاس پوهنتون په کمپیوټر ساینس پوهنځي کې د شلمبرګر سل کلنه څوکۍ ومنله او بیا یې د ۱۹۹۹ زکال په نومبر میاشت کې د خپل تقاعد تر مهاله همدلته کار وکړ. هغه او مېرمن یې له تقاعد وروسته د هالنډ په نوئنن کې خپل اصلي کور ته راوګرځېدل او د سرطان ناروغۍ سره له اوږد مهالې مبارزې وروسته د ۲۰۰۲ زکال د اګست په ۶مه نېټه ومړ. <ref name="Goodwins">{{cite news|url=http://news.cnet.com/2100-1001-949023.html|title=Computer science pioneer Dijkstra dies|access-date=22 December 2010|last=Goodwins|first=Rupert|date=8 August 2002|archive-date=17 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110617101232/http://news.cnet.com/2100-1001-949023.html|url-status=dead}}</ref> نوموړي په ۱۹۷۲ زکال کې د پروګرام لیکنې د ژبې د جوړښت په برخه کې د اساسي مرستې له امله د ټورېنګ جایزه ترلاسه کړه. له مړینې لږ وړاندې هغه د کمپیوټري ماشینونو د ټولنې PODC جایزه د کمپیوټري پروګرام جوړونې د پایدارۍ په برخه کې د توزیعي محاسباتو د رامنځته کولو له امله ترلاسه کړه. له دې څخه وروسته دغه جایزه چې په کلنۍ ډول ورکول کېږي د هغه په ویاړ د ډایکسټرا جایزې په نوم ونومول شوه. == ژوند او چارې == === لومړني کلونه === ایدسکر ویبه ډایکسټرا په روتردام کې وزیږېد. د هغه پلار کیمیا پوه و چې د هالنډ د کیمیا د ټولنې مشري یې کوله؛ هغه په یوه منځني ښوونځي کې د کیمیا تدریس کړی و او بیا وروسته د هماغه ښوونځي مدیر شو. مور یې ریاضي پوهه وه، خو هېڅکله یې هم رسمي دنده نه لرله. <ref>{{cite web |date=3 September 2003 |title=Edsger Wybe Dijkstra |url=http://www.digidome.nl/edsger_wybe_dijkstra.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20041206193322/http://www.digidome.nl/edsger_wybe_dijkstra.htm |archive-date=6 December 2004 |website=Stichting Digidome}}</ref><ref name="MacTutor.bio">{{cite web |last1=O'Connor |first1=J. J. |last2=Robertson |first2=E. F. |date=July 2008 |title=Dijkstra biography |url=http://www-history.mcs.st-and.ac.uk/Biographies/Dijkstra.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131011055811/http://www-history.mcs.st-and.ac.uk/Biographies/Dijkstra.html |archive-date=11 October 2013 |access-date=18 January 2014 |website=MacTutor |publisher=School of Mathematics and Statistics, University of St Andrews, Scotland}}</ref> ډایکسټرا د وکالت چارو ته فکر کړی و او تمه یې لرله چې په ملګرو ملتونو کې به د هالنډ استازی وټاکل شي. ورته مهال په ۱۹۴۸ زکال کې له ښوونځي څخه له فراغت وروسته هغه د خپلو والدینو په غوښتنه په لیډن پوهنتون کې لومړی ریاضیات او فیزیک او بیا یې نظري فیزیک ولوست. <ref name="Dijkstra_bio">{{cite web |last1=Faulkner |first1=Larry R. |last2=Durbin |first2=John R. |date=19 August 2013 |title=In Memoriam: Edsger Wybe Dijkstra |url=https://www.cs.utexas.edu/users/EWD/MemRes(USLtr).pdf |access-date=20 August 2015 |publisher=University of Texas at Austin}}</ref> د ۱۹۵۰مې لسیزې په لومړیو کې برېښنايي کمپیوټرونه نوي راوتلي و. ډایکسټرا په تصادفي بڼه دغې څانګې ته لار پیدا کړه او د خپل لارښود پروفیسور جانس هانټېجس له لارې یې د امستردام د ریاضي د مرکز د محاسباتي برخې له مشر ادریان فون وینګارډن سره ولیدل چې هغه ورته د دندې وړاندیز وکړ؛ په دې سره نوموړی د ۱۹۵۲ زکال په مارچ میاشت کې په رسمي بڼه د هالنډ لومړنی «پروګرام جوړونکی» شو. <ref name="Dijkstra_bio2">{{cite web |last1=Faulkner |first1=Larry R. |last2=Durbin |first2=John R. |date=19 August 2013 |title=In Memoriam: Edsger Wybe Dijkstra |url=https://www.cs.utexas.edu/users/EWD/MemRes(USLtr).pdf |access-date=20 August 2015 |publisher=University of Texas at Austin}}</ref> === د امستردام ریاضیکي مرکز === ډایکسټرا له ۱۹۵۲ زکال څخه تر ۱۹۶۲ زکال پورې د امستردام په ریاضیکي مرکز کې کار وکړ، چېرې چې نوموړي له برام جان لوپسترا او کارل اس شولټن سره یوځای کار کاوه چې د کمپیوټرونو د جوړولو په موخه استخدام شوي وو. د هغوی د تعامل ډول منظم و: هغوی په پیل کې د پروګرام لیکنې د یوه لارښود په لیکلو سره د سافټ ویر او هارډویر ترمنځ د اړیکې اړوند پرېکړه کوله. له دې وروسته د هارډویر طراحان باید د خپل کړي قرارداد له مخې د برخو په جوړولو کې وفاداره پاتې کېدل، په داسې حال کې چې پروګرام جوړونکي ډایکسټرا د لا نه جوړو شوو ماشینونو لپاره سافټ وېر لیکنې ته دوام ورکاوه. له دغې تجربې څخه هغه دوه درسونه چې ده زده کړل د واضحې مستندسازۍ اهمیت و او بل دا چې کېدلای شي د دقیقې طراحۍ پر بنسټ د پروګرامونو له ستونزمن توب مخه ونیول شي. ډایکسټرا په ۱۹۵۶ زکال کې د ARMAC کمپیوټر د رسمي افتتاحیې پر مهال د تر ټولو لنډې لارې د موندنې مسئله فورمول بندي او حل کړه. له دې امله چې هغه مهال د اتومات محاسبې په برخه کې ځانګړو مجلو شتون نه درلود، هغه د خپلې دغې چارې پایلې تر ۱۹۵۹ زکال پورې خپرې نه کړې. <ref name="Apt, Krzysztof R. 2002">{{cite journal|last=Apt|first=Krzysztof R.|year=2002|title=Edsger Wybe Dijkstra (1930 - 2002): A portrait of a genius|journal=Formal Aspects of Computing|volume=14|issue=2|pages=92–98|doi=10.1007/s001650200029|arxiv=cs/0210001|s2cid=12482128}}</ref><ref name="Dijkstra_bio3">{{cite web |last1=Faulkner |first1=Larry R. |last2=Durbin |first2=John R. |date=19 August 2013 |title=In Memoriam: Edsger Wybe Dijkstra |url=https://www.cs.utexas.edu/users/EWD/MemRes(USLtr).pdf |access-date=20 August 2015 |publisher=University of Texas at Austin}}</ref> په ریاضیکي مرکز کې ډایکسټرا او د هغه همکار ژاپ زونیوېلډ د ۱۹۶۰ زکال تر اګست میاشتې پورې د پروګرامونو د ALGOL 60  الګوریتمي ژبې لپاره لومړنی کمپایلر (ژباړن سیسټم چې کمپیوټري کوډونه په لیکنه اړوي) جوړ کړ؛ دوی له نورو ټولو کمپایلر جوړونکو څخه یو کال وړاندې دغه چاره ترسره کړه. الګول ۶۰ اوس مهال د سازمان یافته پروګرام جوړونې په برخه کې کلیدي پرمختګ ګڼل کېږي. <ref name="Dijkstra_bio5">{{cite web |last1=Faulkner |first1=Larry R. |last2=Durbin |first2=John R. |date=19 August 2013 |title=In Memoriam: Edsger Wybe Dijkstra |url=https://www.cs.utexas.edu/users/EWD/MemRes(USLtr).pdf |access-date=20 August 2015 |publisher=University of Texas at Austin}}</ref> === د اینډهوون د ټکنالوژۍ انستیتیوت === ډایکسټرا په ۱۹۶۲ زکال کې اینډهوون ته کډه وکړه او بیا وروسته د هالنډ په سویل کې نوئنن ته کډه شو، چېرې چې نوموړي د اینډهوون پوهنتون د ریاضي د څانګې د پروفیسور په توګه دنده ترلاسه کړه. دغه پوهنتون د کمپیوټري علومو ځانګړې پوهنځۍ نه لرله او همدارنګه د ریاضي د پوهنځي دودونه د هغه لپاره مناسب نه وو. ډایکسټرا هڅه وکړه چې د کمپیوټر پوهانو یوه ډله جوړه کړي څو د کمپیوټري مسایلو په حل کې له یو بل سره مرسته وکړي. دغه ډله جوړونه د ریاضیاتو د څېړنیزو ډلو څخه په غیر معمول بڼه رامنځته شوه. نوموړي د ۱۹۶۰مې لسیزې په وروستیو کې ټي اچ اي عامل سیسټم (THE operating system) رامنځته کړ (په هغو باندې یې د همدغه پوهنتون نوم کېښود چې د اینډهوون د هوګز ښوونځي د تخنیک په نوم پېژندل کېږي)، دغه سیسټم د راتلونکو عامل سیسټمونو په جوړولو کې پام وړ اغېز وکړ ځکه د سافټ ویر پر مټ د هغو له ویرچول میموري څخه یې پام وړ ګټنه کړې وه. <ref name="Apt, Krzysztof R. 20022">{{cite journal|last=Apt|first=Krzysztof R.|year=2002|title=Edsger Wybe Dijkstra (1930 - 2002): A portrait of a genius|journal=Formal Aspects of Computing|volume=14|issue=2|pages=92–98|doi=10.1007/s001650200029|arxiv=cs/0210001|s2cid=12482128}}</ref><ref name="Dijkstra_bio4">{{cite web |last1=Faulkner |first1=Larry R. |last2=Durbin |first2=John R. |date=19 August 2013 |title=In Memoriam: Edsger Wybe Dijkstra |url=https://www.cs.utexas.edu/users/EWD/MemRes(USLtr).pdf |access-date=20 August 2015 |publisher=University of Texas at Austin}}</ref><ref>{{Cite book|title=Operating System Concepts|url=https://archive.org/details/operatingsystemc00silb|last1=Silberschatz|first1=Abraham|last2=Peterson|first2=James L.|year=1988|pages=[https://archive.org/details/operatingsystemc00silb/page/512 512]}}</ref> === بوروګز کارپورېشن === ډایکسټرا د ۱۹۷۳ زکال په اګست میاشت کې له بوروګز کارپورېشن سره مل شو، هغه شرکت چې هغه مهال د هارډوېر د معمارۍ پر بنسټ یې د کمپیوټرونو د جوړولو له امله شهرت درلود؛ ده د ۱۹۷۳ زکال په اګست میاشت کې د څېړونکي همکار په توګه ورسره دنده پیل کړه. په دغه شرکت کې د نوموړي دنده د یاد شرکت د څېړنیزو مرکزونو څخه په کال کې څو ځله لیدنه او همدارنګه په خپل کوچني څېړنیز مرکز کې د خپلو څېړنو ترسره کول و چې په نوئنن کې یې د هغه د کور په دویم پوړ کې موقعیت درلود. په واقعیت کې ډایکسټرا د بوروګز یوازنی څېړونکی و چې له کوره څخه یې دغه شرکت ته کار کاوه او کله کله به یې په متحده ایالاتو کې د هغو شعباتو ته سر ورښکاره کاوه. بالاخره هغه پوهنتون ته تګ په اونۍ کې یوې ورځې ته راکم کړ. دغه د سې شنبې ورځ ډېر ژر د «غرمې وروسته د سې شنبې په کلب» شهرت وموند چې په دغه اونیز سیمنار کې به هغه له خپلو همکارانو سره د علمي مقالو اړوند بحثونه کول او د هغو ټول اړخونه؛ جوړښت، تنظیم، ارایه، ژبه، محتوا او نورو موارد به یې ارزول. ډېر ژر وروسته له هغه چې نوموړی په اسټین کې د تکزاس پوهنتون ته ولاړ د سې شنبې ورځې د غرمني کلب نوې څانګه د اسټین په تکزاس کې جوړه شوه. <ref name="Apt, Krzysztof R. 20023">{{cite journal|last=Apt|first=Krzysztof R.|year=2002|title=Edsger Wybe Dijkstra (1930 - 2002): A portrait of a genius|journal=Formal Aspects of Computing|volume=14|issue=2|pages=92–98|doi=10.1007/s001650200029|arxiv=cs/0210001|s2cid=12482128}}</ref> === په آسټین کې د تکزاس پوهنتون === ډایکسټرا په ۱۹۸۴ زکال کې د اسټین د تکزاس پوهنتون د کمپیوټر ساینس په پوهنځي کې د شلمبرګر سل کلنه څوکۍ ترلاسه کړه. === وروستي کلونه === ډایکسټرا د ۱۹۹۹ په نومبر میاشت کې د تقاعد تر مهاله په اسټین کې کار وکړ. د دغې چارې او همدارنګه د محاسباتي علومو په برخه کې د هغه د څلوېښت کلنې ونډې د لمانځنې په موخه د تکزاس پوهنتون د کمپیوټر ساینس پوهنځي د ۲۰۰۰ زکال په مۍ میاشت کې د هغه د ۷۰مې کلیزې په مناسبت یو سمپوزیم جوړ کړ. <ref name="Dijkstra_bio6">{{cite web |last1=Faulkner |first1=Larry R. |last2=Durbin |first2=John R. |date=19 August 2013 |title=In Memoriam: Edsger Wybe Dijkstra |url=https://www.cs.utexas.edu/users/EWD/MemRes(USLtr).pdf |access-date=20 August 2015 |publisher=University of Texas at Austin}}</ref> ډایکسټرا او د هغه مېرمن له آسټین څخه په نوئنن (هالنډ) کې خپل کور ته راوګرځېدل، چېرې چې د هغه دې ته پام شو چې له ژوندانه څخه یې یوازې څو میاشتې پاتې دي. هغه به ویل چې غواړي په اسټین کې تقاعد شي، خو په هالنډ کې ومري. ډایکسټرا د ۲۰۰۲ زکال د اګست په ۶مه له سرطان ناروغۍ سره له اوږد مهالې مبارزې وروسته مړ شو. د تکزاس پوهنتون د چارواکو له خوا د هغه د مړینې لامل د سرطان ناروغي وبلل شوه. له هغه او مېرمنې څخه یې د مارکوس، فمکه او کمپیوټر پوه روټګر ام. ډایکسټرا په نومونو درې ماشومان پاتې شول. <ref>{{Cite web |date=7 August 2002 |title=World-renowned University of Texas at Austin computer scientist Edsger Dijkstra dies |url=https://news.utexas.edu/2002/08/07/world-renowned-university-of-texas-at-austin-computer-scientist-edsger-dijkstra-dies/ |access-date=4 August 2020 |website=UT News |language=en-US |archive-date=15 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200815022411/https://news.utexas.edu/2002/08/07/world-renowned-university-of-texas-at-austin-computer-scientist-edsger-dijkstra-dies/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite book|last1=Dale|first1=Nell|url=https://books.google.com/books?id=_ENGBgAAQBAJ&pg=PA316|title=Computer Science Illuminated|last2=Lewis|first2=John|date=31 December 2014|publisher=Jones & Bartlett Publishers|isbn=978-1-284-05592-4|pages=316|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|date=2002|title=Edsger Dijkstra Passes Away|url=https://books.google.com/books?id=EWdVAAAAMAAJ&q=%22passed+away+on+August+6,+2002%22|journal=Dr. Dobb's Journal|volume=27|pages=14}}</ref><ref name="Goodwins2">{{cite news|url=http://news.cnet.com/2100-1001-949023.html|title=Computer science pioneer Dijkstra dies|access-date=22 December 2010|last=Goodwins|first=Rupert|date=8 August 2002|archive-date=17 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110617101232/http://news.cnet.com/2100-1001-949023.html|url-status=dead}}</ref> == سرچينې == 7r3kc0rs7uwd7h5vg23hje3ij7zboa0 0 76503 370272 356263 2026-11-04T21:00:10Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370272 wikitext text/x-wiki سپېس اېکس شرکت فضا ته د خپلو سپوږمکیو د لېږلو او د خپلو نورو اکتشافي چارو د ترسره کولو په موخه ستورمزلي توغندي تولید کوي. سپېس اېکس اوس مهال د فالکون ۹ فول ټرسټ کورنۍ د منځنۍ کچې توغندي او همدارنګه دارنه فالکون توغندي تولیدوي چې دواړه د درنو فالکون توغندیو کورنۍ ته اړوندېږي – دواړه ډوله دغه توغندي د سپېس اېکس مرلین له ماشینونو څخه ګټنه کوي او همدارنګه یې په لومړنۍ برخه کې بېرته کارېدونکي وسایل کارول کېږي چې له وي ټي وي ال (VTVL) ټکنالوژۍ څخه کار اخلي. په ۲۰۲۳ زکال کې دغه شرکت د سټارشېپ په نامه توغندیو او د هغو په داسې توغوونکي سیسټم کار وکړ چې په بشپړه توګه د بیا ګټنې وړ دي او په راتلونکي کې به په بشپړه توګه د فالکون ۹ او فالکون هېوي ځای ونیسي. د ځمکې مدار ته د سپېس اېکس لومړنی لېږل شوی توغندی فالکون ۱ و چې د مایع سون توکو څخه په کې ګټنه شوې؛ دغه توغندی په بشپړه توګه په خصوصي بڼه جوړ شوی و؛ د دغه توغندي په لومړۍ او دویمه برخه کې له مرلین او کسټرل ماشینونو څخه ګټنه شوې وې. د فالکون ۱ ډول ته اړوند توغندي له ۲۰۰۶ زکال څخه تر ۲۰۰۹ زکال پورې پنځه ځله له اوملېک ټاپو څخه فضا ته ولېږل شول – د فالکون ۱ اي (Falcon 1e) او فالکون ۵ ماډلونو د جوړولو لپاره هم پلان شتون درلود، خو هېڅکله ورباندې کار ونشو. د فالکون ۹ توغندي لومړی پرمختللی ماډل چې په دواړو برخو کې یې له پرمختللو مرلین ماشینونو څخه ګټنه شوې وه، د متحده ایالاتو د هوايي ځواک د تکامل موندلو توغندیو د پروګرام او د ناسا د سوداګریزو مداري ټرانسپورټي خدمتونو د پروګرام د برخې په توګه پراختیا ومونده. دغه توغندی د لومړي ځل لپاره په ۲۰۱۰ زکال کې له کېپ کاناورال څخه فضا ته ولېږل شو؛ ورپسې د فالکون ۹ وي ۱.۱ (Falcon 9 v1.1) توغندي په ۲۰۱۳ زکال کې د هغو ځای ونیو چې له ونډنبرګ څخه فضا ته وتوغوول شو. د فالکون ۹ پول ټرسټ او فالکون هېوي په نامه د توغندیو نوي ډولونه په ۲۰۱۵ او ۲۰۱۸ زکلونو کې رامنځته شول او دواړه دغه ډولونه بیا له کېپ کاناورال او ونډنبرګ سربېره د کنېډې له فضايي مرکز څخه هم فضا ته لېږل کېدل. == نوم اېښودنه == د سپېس اېکس عامل مدیر ایلان ماسک څرګنده کړې چې د فالکون ۱، ۹ او هېوي نومونه یې د سټاروارز سریال د میلینیوم فالکون توغندي څخه په اقتباس غوره کړي دي. <ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=hwMIAKabRng|title=Joseph Gordon-Levitt at SpaceX|publisher=Youtube|page=timeindex 2:25}}</ref> == اوسني ستورمزلي توغندي == === Falcon Heavy === === فالکون هېوي === فالکون هېوي فضا ته توغوول کېدونکی تر ټولو دروند توغندی دی چې د سپېس اېکس له خوا طراحي او جوړ شوی دی. فالکون هېوي د فالکون۹ توغندي ډول دی چې د هغو درې لومړنۍ برخې په کې شاملې دي: یوه پیاوړې شوې مرکزي هسته او دوه اضافي جانبي پیاوړي کوونکي یا بوسټرونه. درې واړه بوسټرونه د بیاځلي ګټنې په موخه طراحي شوي، په داسې توګه چې په اضافي الوتنو کې یې د بار د زیاتوالي شتونتیا هم شتون لري. د فالکون هېوي د لومړني پرواز لپاره ځانګړي شوي جانبي بوسټرونه د فالکون ۹ له دوه وړاندنیو ماموریتونو څخه بېرته ترلاسه شوي و. سپېس اېکس د ۲۰۱۸ زکال د فبروري په ۶مه نېټه په بریالیتوب سره وکولای شول فالکون هېوي فضا ته ولېږي، ورته مهال یې د ماسک شخصي ټېسلا روډسټر برېښنايي موټر تر هغه ځایه ورسوه چې نور د مریخ مدار ته اړوند کېده. <ref>{{cite web|url=https://www.cbsnews.com/news/watch-live-falcon-heavy-launch-spacex-online-stream-live-updates/|title=SpaceX Falcon Heavy launch puts on spectacular show in maiden flight|publisher=[[CBS News]]|date=2018-02-06|access-date=2018-02-06|first=William|last=Harwood}}</ref> === Falcon 9 "Full Thrust" === === فالکون ۹ «پول ټرسټ» === د فالکون ۹ فول ټرسټ ماډل د فالکون ۹ وي ۱.۱ ماډل پرمختللې بڼه ده. دغه توغندی د لومړي ځل لپاره د ۲۰۱۵ زکال د ډسمبر په ۲۲مه نېټه د کېپ کاناورال د او آر بي کام- ۲ (ORBCOMM-2) له اس ال سي- ۴۰ (SLC-40) توغولو له ځای یا لنچ پډ څخه فضا ته ولېږل شو. د دغه توغندي په لومړنۍ برخه کې د مایع اکسیجن یوې زېرمې شتون درلود چې په هغو کې مخته وړونکي یخ شوي مواد اضافه شوي و څو په پریمانه کچه سون توکي په هماغه کچه ټانکۍ کې ځای شي. په دویمه برخه کې یې هم د سون توکو د ټانکۍ ظرفیت اضافه شوی دی. دغه زیاتوالی له پخواني توغندي څخه د دغه توغندي د ۳۳ سلنه اضافي فعالیت لامل ګرځي. تر اوسه د دغه ډول توغندي پنځه فرعي برخو د خپل فعالیت ظرفیت بشپړ کړی او یوازې د فالکون ۹ پنځم بلاک لا فعال دی. <ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=O5bTbVbe4e4|title=ORBCOMM-2 Full Launch Webcast|date=2015-12-21|author=SpaceX|website=[[YouTube]]}}</ref> جوړښت یې هم په داسې توګه دی چې لومړۍ برخه یې بېرته راکوزېږي او بیاځلي ترې ګټنه کېږي، آن تر دې چې کېدای شي د اضافي بار د وړو لپارهم تنظیم شي. == د پراختیا په حال کې == === سټارشېپ === سټارشېپ دوه برخې لرونکی تر ټولو لوی امریکايي توغندی دی چې اوس مهال یې پراختیايي چارې د سپېس اېکس فضايي شرکت له خوا مخته وړل کېږي. دغه توغندی اوس مهال تر ټولو لوی او ځواکمن توغندی دی چې توغوولو ته د چمتو کولو تر چارو لاندې دی. سټارشېپ په بشپړه توګه بېرته د استفادې وړ توغندی دی؛ په دې معنا چې له ماموریت وروسته یې دواړې برخې بیا هم کارول کېدونې دي او ګټنه ترې کېدای شي. <ref>{{Cite news|last=Chang|first=Kenneth|date=2024-03-14|title=What Is SpaceX's Starship? It's Really a Mars Ship.|url=https://www.nytimes.com/2024/03/14/science/what-is-starship-spacex-rocket.html|access-date=2024-05-17|work=The New York Times|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite web|last=Dans|first=Enrique|title=Elon Musk's Economies Of Scale Won SpaceX The NASA Moonshot|url=https://www.forbes.com/sites/enriquedans/2021/04/25/elon-musks-economies-of-scale-won-spacex-the-nasamoonshot/|access-date=2024-04-25|website=Forbes|language=en}}</ref><ref name="cnn-201909292">{{Cite news|last=Wattles|first=Jackie|date=29 September 2019|title=Elon Musk says SpaceX's Mars rocket will be cheaper than he once thought. Here's why|url=https://www.cnn.com/2019/09/29/business/elon-musk-spacex-mars-starship-cost/index.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230626040403/https://www.cnn.com/2019/09/29/business/elon-musk-spacex-mars-starship-cost/index.html|archive-date=26 June 2023|access-date=3 January 2024|work=[[CNN Business]]}}</ref> د سټارشېپ ستورمزلی د سپېس اېکس د فالکون ۹ او فالکون هېوي توغندیو د ځای نیونې په موخه طراحي شوی چې کولای شي د سپېس اېکس سټارلېنک سټلایټ جوړښت او همدارنګه د پرواز خدمه د ځمکې لاندني مدار او مریخ ته ولېږدوي. دغه توغندی د مریخ د استعمار په موخه د سپېس اېکس د هیلې د بشپړتیا لپاره اړین دی. سپېس اېکس هوډ لري چې له دغه توغندي څخه د سون توکو د لېږدونکي ګټنه هم وکړي او نورو سټارشېپونو ته د سون توکو په ورکولو سره هم مهاله سپوږمۍ، د ځمکې مدار او مریخ ته سفرونه وکړای شي. ورته مهال ناسا هم د سپوږمۍ په سطحه باندې د سټارشېپ د ناسته کوونکي ډول د جوړولو هوکړه کړې څو وکولای شي په ۲۰۲۵ زکال کې د آرتمیس پرورګام د برخې په توګه ستورمزلي د سپوږمۍ په سطح کښته کړي؛ د دغې چارې لپاره ټاکل شوې نېټه د ۲۰۲۶ زکال سپټمبر میاشتې ته ځنډېدلې ده. . <ref>{{cite web|url=https://phys.org/news/2021-08-musk-mechazilla-starship-super-heavy.amp|title=Musk hopes "Mechazilla" will catch and assemble the Starship and Super Heavy boosters for rapid reuse}}</ref> سټارشېپ له یو سوپرهېوي بوسټر او سټارشېپ فضايي واسطې څخه جوړ دی چې دواړه له رپټور موتورونو څخه انرژي ترلاسه کوي؛ دغه موتورونه میتان او مایع اکسیجن سوزوي. دواړې برخې د کاربن د پولیمیر پر ځای چې په پخوانیو طرحو کې ترې ګټنه شوې له نه زنګ وهونکو فولادو څخه جوړې شوې دي. د هغو بوسټر په داسې توګه طراحي شوی چې د توغوولو په برج کې د وصلو میخانیکي نیونکو برخو سره له نښلېدو وړاندې خپله چټکتیا کمه کړي. سپېس اېکس څرګنده کړې چې د سټارشېپ لپاره یوه اوږد مهاله موخه مکررو فضایي توغوونو ته په لږ بودیجه باندې لاسرسی دی. دغه پراخېدنه د داسې تکراري او اضافه کېدونې کړنلارې څخه پیروي کوي چې په هغو کې د لومړنیو نمونو ازمیښتي الوتنې هم شاملې دي او تر ډېره پورې له منځه وړونکې هم دي. د سټارشېپ د بشپړ سیسټم لومړنۍ پروازي ازموینه د ۲۰۲۳ زکال د اپرېل په ۲۰مه نېټه ترسره شوه، په دغه ازموینه کې یو توغندی له دریو ماشینونو څخه وتوغوول شول او له توغوولو ۴ دقیقې وروسته د کنټرول د له لاسه ورکولو وروسته د توغوونکې وسیلې د له منځه تلو لامل وګرځېد. دویمه ازمیښتي الوتنه یې د ۲۰۲۳ زکال د نومبر په ۱۸مه نېټه ترسره شوه چې نږدې ۳۰ ثانیې وروسته د سوپرهېوي بوسټر د چاودنې له امله یې د بوسټ بک [[برن]] پر مهال په انجن کې ګڼ شمېر ستونزې رامنځته کړې، خو د جلاتوب پړاو ته یې لاسرسی وموند. ورته مهال پورتنۍ برخه یې وړاندې له دې چې مدار ته ورسېږي له توغوولو اته دقیقې وروسته ورکه شوه. د سټارشېپ پراختیايي چارو د هوایي چلن د فدرال ادارې او سپېس اېکس پر وړاندې د ګڼ شمېر چاپېریال پالونکو ډلو اعتراضات راپارولي. یو شمېر چاپېریال پالونکي د تکزاس په بوکا شیکا کې د دغه ستورمزلي توغندي پراختیایي چارې په یو شمېر نوعو لکه د انقراض له ګواښ سره د مخ سمندري کیشپانو، نږدې ځنګلونو او همدارنګه د حیواناتو په ملي پناه ځایونو اغېزمنې بولي او اړوند یې اندېښنه څرګنده کړې ده. <ref>{{Cite web|last=Zafar|first=Ramish|date=2024-04-26|title=SpaceX's Fourth Starship IFT-4 Test Is On Track For May Reveals NASA Official|url=https://wccftech.com/spacexs-fourth-starship-ift-4-test-is-on-track-for-may-reveals-nasa-official/|access-date=2024-04-26|website=Wccftech|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Clark|first=Stephen|date=2024-04-30|title=NASA lays out how SpaceX will refuel Starships in low-Earth orbit|url=https://arstechnica.com/space/2024/04/nasa-exploration-chief-lays-out-next-steps-for-starship-development/|access-date=2024-04-30|website=Ars Technica|language=en-us}}</ref> == نه کارول کېدونکي == === فالکون ۱ === فالکون ۱، کوچنی او تر ډېره بریده بېرته کارول کېدونکی توغندی دی چې کولای شي څو سوه کیلوګرامه وزن د ځمکې تر لاندني مدار پورې ورسوي. همدارنګه یې د فالکون ۹ د برخو په پراختیا کې د یو ستر ازمیښتي بستر په توګه عمل کړی دی. د فالکون ۱ لومړنۍ الوتنې د [[آرام سمندر]] په کواجالین مرجاني ټاپو کې د متحده ایالاتو د دولت له وړیا ازمایښتي سایټ څخه پیل شوې چې له دغه سایټ څخه د ځمکې مدار ته د لومړني توغندي د لېږلو لومړنۍ هڅه وه. <ref name="sxf9_20111201archive">{{cite web|url=http://www.spacex.com/falcon9.php|title=Falcon 9 Overview|year=2011|publisher=SpaceX|access-date=2011-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20120118103620/http://www.spacex.com/falcon9.php|archive-date=2012-01-18|url-status=dead}}</ref><ref name="UToday 20070322">{{cite news|last=Cane|first=Fraser|title=SpaceX'sFalcon-1 Briefly Reaches Space|url=http://www.universetoday.com/1465/spacexs-falcon-1-briefly-reaches-space/|access-date=2011-12-01|newspaper=The Universe Today|date=2007-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20110606065827/http://www.universetoday.com/1465/spacexs-falcon-1-briefly-reaches-space/|archive-date=2011-06-06|url-status=dead}}</ref><ref name="Space.com 20060326a">{{cite news|last=Malik|first=Tariq|title=Article: Fuel Leak and Fire Led to Falcon 1 Rocket Failure, SpaceX Says|url=http://www.space.com/2200-fuel-leak-fire-led-falcon-1-rocket-failure-spacex.html|access-date=2011-12-01|newspaper=Space.com|date=2006-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20110805035827/http://www.space.com/2200-fuel-leak-fire-led-falcon-1-rocket-failure-spacex.html|archive-date=2011-08-05|url-status=dead}}</ref><ref name="Space.com 20060326a-2">{{cite news|last=Malik|first=Tariq|title=SpaceX's Inaugural Falcon 1 Rocket Lost Just After Launch|url=http://www.space.com/2196-spacex-inaugural-falcon-1-rocket-lost-launch.html|access-date=2011-12-01|newspaper=Space.com|date=2006-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20110804231603/http://www.space.com/2196-spacex-inaugural-falcon-1-rocket-lost-launch.html|archive-date=2011-08-04|url-status=dead}}</ref><ref name="UToday 20080816">{{cite news|last=O'Neill|first=Ian|title=Video of SpaceX Falcon 1 Flight 3 Launch Shows Stage Separation Anomaly|url=http://www.universetoday.com/16900/video-of-spacex-falcon-1-flight-3-shows-stage-separation-anomaly/|access-date=2011-12-01|newspaper=The Universe Today|date=2008-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120412105004/http://www.universetoday.com/16900/video-of-spacex-falcon-1-flight-3-shows-stage-separation-anomaly/|archive-date=2012-04-12|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite press release|date=28 September 2008|title=SpaceX Successfully Launches Falcon 1 To Orbit|url=http://www.spacex.com/press.php?page=20080928|publisher=SpaceX|access-date=2008-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20130126130419/http://www.spacex.com/press.php?page=20080928|archive-date=26 January 2013|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|first=Aaron|last=Rowe|date=2009-07-14|title=SpaceX Launch Successfully Delivers Satellite Into Orbit|url=https://www.wired.com/wiredscience/2009/07/spacexlaunch/|publisher=Wired Science|access-date=2009-09-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090910055751/http://www.wired.com/wiredscience/2009/07/spacexlaunch|archivedate=2009-09-10|url-status=dead}}</ref> === د فالکون ۹ لومړنی ډول === د فالکون ۹ لومړنۍ نمونې (Falcon 9 v1.0) ته له ۲۰۰۵ زکال څخه تر ۲۰۱۰ زکال پورې پراختیا ورکړل شوه او د لومړي ځل لپاره په ۲۰۱۰ زکال کې فضا ته وتوغوول شو؛ دغه ستورمزلی توغندی له ۲۰۱۰ زکال څخه تر ۲۰۱۳ زکال پورې پنځه ځله فضا ته وتوغوول شو، تر هغه چې له کاره ولوېد. == سرچينې == ewedoxg7xwi0j3q1ngrkkuqsd41a6wh 0 80316 370253 370159 2026-11-04T19:03:58Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370253 wikitext text/x-wiki   [[دوتنه:Maison_abyaneh_iran.jpg|کيڼ|بټنوک|327x327px| ابیانه اصلي معمارۍ]] [[دوتنه:Harpak_Fire_Temple_in_Abyaneh_(reconstruction).PNG|کيڼ|بټنوک|245x245px| د ابیانه اور د معبد بیا رغول شوی ډیزاین]] [[دوتنه:ابیانه_۱۳۹۲.JPG|بټنوک| په ابیانه کې د یوې کوڅې لید]] [[دوتنه:Courtyard_of_Imamzadeh_Yahya_and_Isa.jpg|کيڼ|بټنوک|245x245px| د امامزاده عیسی یحیی نظر]] ابیانه د اصفهان ولایت د نطنز ولسوالی په مرکزی برخه کې یو تاریخی کلی دی. این روستا در تاریخ ۲۱ اګست ۱۹۷۵ با شماره ثبت ۱۰۸۹ به عنوان یکی از بناهای ملی ایران ثبت شد . [1]. <ref>{{GEOnet3|-3051725|Abyaneh}}</ref> دا کلی د نتانز شمال لویدیځ ته په 38 کیلومترۍ کې د ولچر غره په غرونو کې موقعیت لري او د ایران ترټولو لوړ استوګنې سیمې دي. دا کلی د بحر له سطحې څخه شاوخوا 2160 متره لوړ دی او سړه او معتدل اقلیم لري. ابیانه د ایران یو له مشهورو کلیو څخه دی چې د خپل ارزښتناکه اصلي معمارۍ، د کلي یو شان او مدغم جوړښت، تاریخي ودانیو، دودیزو جامو او دودونو له امله چې هر کال ترسره کیږي. [۲]. == ژبه == د ابیانیه بولۍ د ایران یو له مرکزي ژبو څخه شمیرل کیږي او د نورو مرکزي ژبو په څیر، دا ځانګړي فونیټیک، مورفولوژیکي (فونیتیک جوړښت) او نحوي ځانګړتیاوې لري، او د لغتونو په ډګر کې، دا توپیر لري او د معیاري فارسي په پرتله معاینه کیدی شي. . [[دوتنه:Iran_-_Abiyaneh_-_panoramio_(1).jpg|بټنوک| ابیان تاریخي کلی]] == ګڼه ګوڼه == دا کلی په بارزرود کلي کې موقعیت لري او په ۲۰۱۵ کال کې د ایران د احصایې د مرکز د سرشمیرنې له مخې یې نفوس ۳۰۱ تنه (۱۴۷ کورنۍ) وو، چې د ځوانانو د مهاجرت له امله ورځ په ورځ کمیږي [[دوتنه:Iran_-_Abyaneh_(The_historical_village_)_-_panoramio.jpg|بټنوک| ابیان تاریخي کلی]] == پیژندنه == په اوس وخت کې، داسې اسناد شتون نلري چې د ابیانې کره تاریخي نیټه معلومه کړي. خو د هرپاک د اور د معبد د شتون له امله چې د ساسانیانو د دورې تاریخ دی، په دې کلی کې د ژوند عمر لږ تر لږه پنځلس سوه کاله پخوا ته ځي. په ابیانه کې تاریخي اثار او اثار د ساساني، سلجوق، صفوید او قاجار دورې پورې اړه لري. دا اثار د دې انساني استوګنې تاریخي لرغونتوب ښیې. د 1360 په سرشمیرنه کې د ابیانې کورونو شمیر 500 واحدونه اټکل شوي. دا کورونه په بشپړه توګه [[رودخانه فصلی برزرود|د بورزرود سیند]] په شمال کې په سختو ټوټو کې جوړ شوي دي. په لومړي نظر کې، ابیانه د څو پوړیز کلي په څیر ښکاري، په ځینو مواردو کې، تر څلورو کیسو پورې لیدل کیدی شي. ځینې خونې چې جنوب ته مخامخ دي د لرګیو کړکۍ لري. ډیری کورونه پورچونه او د لرګیو تارامیان لري، د کلي په سویل اړخ کې طبیعت ته کتنه کوي، چې په زړه پورې نظریات یې رامینځته کړي. د کورونو بهرنۍ برخه د خړو خاورو څخه پوښل شوې چې د کلي په شاوخوا کې کان کیندل کیږي. ډبره، خټه او خښته اکثرا د کورونو په جوړولو کې کارول کیږي. له دې امله چې په غره کې د ګڼو او اړینو ځایونو د کورونو جوړولو لپاره کافي ځای شتون نلري، نو په دې کلي کې دود دی چې هرې کورنۍ په شاوخوا غونډیو کې، د کلي په جنوب کې یا د کلی په څنګ کې یو ګودام جوړ کړی. سړک او ابیانه ته نه رسي په سیمه ایزه ژبه کې دوی ته کنده ویل کیږي. دا لوښي، چې د غونډیو په زړه کې کیندل شوي او یوازې د لرګیو لنډې دروازې له بهر څخه لیدل کیږي، ډیری کارونې لري، په شمول؛ دا د څارویو ساتلو، د څارویو لپاره د ژمي خواړه، د کرنې وسایلو او داسې نورو لپاره کارول کیږي. ابیانه د غره په لمن کې یو کلی دی چې د سپینو آرشیفونو او د لرګیو جالیو کړکیو سره سره سور خارونه لري چې هر څه چې په کې لیدل کیږي د لرې ماضي اغیزې لري. د سیمې د غرنی طبیعت او له ګڼ مېشتو مرکزونو او ارتباطي لارو څخه د دوی د اوسېدو ځای د لرې والي له امله، د ابیانه خلکو له کلونو راهیسې په انزوا کې ژوند کړی او په پایله کې یې ډېر قومي او دودیز دودونه ساتلي دي. دودونه، د دوی لرغونې ژبې په ګډون. د ابیانې د خلکو ژبه د ایران په شمال ختیځ کې یوه له هغو ژبو څخه ده، چې د وخت په تېرېدو سره په کې ډېر بدلونونه او بدلونونه را منځته شوي او اوس یوازې څو اصلي پهلوي کلمې د دوی په ژبو کې اورېدل کېږي. دودیزې جامې اوس هم د دوی په مینځ کې شتون لري او دوی د هغې په ساتلو کې ټینګار او تعصب څرګندوي. نارینه پراخه او اوږده پتلون اغوندي چې له تور ټوکر څخه جوړ شوی وي (د ډیویډ یا ډیبټ پارچه څخه جوړ شوی) (کوم چې د بختیاري نارینه پتلون سره ورته دی) او میرمنې د ګلانو او رنګارنګ جامو څخه جوړ شوي اوږد کمیس په تور رنګ کې د خوښ شوي سکرټ سره اغوندي. د سپینې شالید سره یو لوی ګل لرونکي شال د ابیانې میرمنو یو له دودیزو جامو څخه دی. د ښځو د کمیسونو پرې کول او ګنډل یو ځانګړی کار دی. == د اور معبد == د ابیان ترټولو زوړ تاریخي یادګار د هارپک اور وژنې معبد دی چې د کلي اصلي لارې ته څیرمه موقعیت لري. د ابیان د اور وژنې معبد د زردشتي معبدونو یوه بیلګه ګڼل کیږي چې په غرنیو ټولنو کې جوړ شوي == محلونه == [[دوتنه:Abiyaneh_Old_castle.jpg|بټنوک| لرغونی ابیانه کلا]] ابیانیه ابیانه درې محافظتي دفاعي کلاګانې لري، چې عبارت دي له: د پال هیمون قلعه یا "تخت هامان" چې د ابیان په سویل لویدیز کې موقعیت لري او د یوسمان په ګاونډ پورې اړه لري. دا کلا شاوخوا 200 کاله وړاندې جوړه شوې او د جوړولو سند یې هم شتون لري. سند د کلا په جوړولو کې د افرادو ونډه مشخصوي. د هرده قلعه، چې د کلي په شمال ختیځ کې موقعیت لري او د هیرده په ګاونډ پورې اړه لري. د پاله قلعه چې د کلي په شمال لویدیځ کې موقعیت لري او د پال ګاونډ پورې اړه لري. دا دفاعي محافظتي کلاګانې د بغاوت له دورې سره تړاو درلود، او خلکو د سیمه ایزو یاغیانو په وړاندې د خپل امنیت ساتلو لپاره جوړ کړل او په وار وار یې ساتنه کوله.: # د هینزا زیارت - هینزا سمول دغه زيارت د ابيانه په جنوب ختيځ کې په يوه تنګ دره کې پروت دی. د دې دره د ډبرو په زړه کې یو سوری دی چې په مخ کې یې د امام زاده ودانۍ جوړه شوې وه او سوری یې د غار په څیر د زیارت د ودانۍ برخه ګرځېدلې ده. دغه زيارت د بي بي زبیده خاتون، بنت موسی بن جعفر په نامه ياديږي. اوسيدونکي وايي چې بي بي زبيده خاتون غوښتل شوې وه او د ابينه خلکو هغې ته په دې کوټه کې پناه ورکړه او بيا يې د حنجان کلي ته بوتله. په هنجاني کې د هغه اړوند یو لوی زیارت جوړ شوی دی. د حنزا زیارت په حقیقت کې د بي بي زبیده خاتون لاره ده. ځینو دا هم ویلي چې دا زیارت د اناهیتا وخت پورې اړه لري. [11] د خلکو د عقیدې له مخې، دا ځای معجزه دی او هر کال خلک هلته د نذرانې پخولو لپاره ځي # د شهزاده یحیی او شهزاده عیسی زیارت سمول دا زيارت چې د حريده په ګاونډ کې د ابيانه په ختيځ کې پروت دی، د شهزاده يحيى او شهزاده عیسی مقبره ده، د امام موسی بن جعفر اولادونه او د کلي د ودانيو برعکس، مرکزي انګړ او يو لوی حوض لري. د کلي د سیند د اصلي څانګې لخوا اوبه شوي د هغې په مینځ کې موقعیت لري. لري. زيارت د فیروزي ټایلنګ سره د اتوګون گنبد لري. د زیارت پورټیکو په لیکونو سینګار شوی چې هر کال ساتل کیږي او بیا رغول کیږي. د دې سویلي پورچ د ابیانیه سویل ته غونډۍ او طبیعت ګوري. د زيارت په زيارت کې کومه ليکنه نشته؛ خو د ودانۍ په چت کې د ودانۍ د بيارغاونې نېټه، شعرونه او شعرونه ليکل شوي دي. ویل کیږي چې د چت د تختو تر شا یې په تیرو وختونو کې د هر ډول غلو لکه وربشو او غنمو بیې لیکلې. د زيارت په جنوبي برج کې د لرګيو يو زوړ منبر هم پروت دی. دا زیارت په 2006 کې د ابیان کلتوري میراث اډې لخوا ترمیم شوی او د ابیانیه خلکو سره یوځای شوی # د پله کلا چې د کلي په شمال لویدیځ کې موقعیت لري او د پال په ګاونډ پورې اړه لري. د دفاع د ساتنې دا کلاګانې د بغاوت د دورې پورې اړه درلودې او خلکو یې د سیمه ایزو یاغیانو په وړاندې د ځان ساتنې لپاره جوړې کړې او په وار وار یې ساتنه کوله. == زیارتونه == === د هینزا زیارت === دا زيارت د ابيانه په جنوب ختيځ کې په يوه تنګ دره کې موقعيت لري. د دې دره د ډبرو په زړه کې یوه کنده ده چې مخې ته یې د امام زاده ودانۍ جوړه شوې وه او دا کنده د یوه غار په څېر د زیارت د ودانۍ یوه برخه ګرځېدلې ده. ظاهراً دا زيارت د موسی بن جعفر لور بي بي زبيده خاتون پورې اړه لري. اوسيدونکي وايي، چې بي بي زبيده خاتون غوښتل شوې وه او د ابيانې خلکو هغې ته په دې کوټه کې پناه ورکړه او بيا يې د حنجان کلي ته يوړه. په حنجان کې د هغه اړوند یو لوی زیارت هم جوړ شوی دی. د حنزا زيارت په اصل کې د بي بي زبيده خاتون زيارت دی. ځینو دا هم وویل چې دا زیارت د اناهیتا د وخت پورې اړه لري. د خلکو د باور له مخې دا ځای معجزه دی او هر کال خلک د نذرانې ورکولو لپاره هلته ورځي. === د شهزاده یحیی او شهزاده عیسی زیارت === دا زيارت چې د ابينه په ختيځ کې د هردي په ګاونډ کې موقعيت لري، د امام موسى بن جعفر د اولادونو د شهزاده يحيى او شهزاده عيسى قبرونه دي او د کلي د ودانيو برعکس، مرکزي انګړ او يو لوى حوض لري. هغه چې د کلي د سیند د اصلي څانګې لخوا اوبه کیږي د هغې په مینځ کې موقعیت لري. دا زيارت د فيروزي ټيلونو سره يو اکټګون گنبد لري. د زيارت پورټيکو په لکچرونو سينګار شوی چې هر کال ساتل کيږي او بيا رغول کيږي. د دې سویلي پورچ د سویلي ابیانه غونډۍ او طبیعت ګوري. په زيارت باندې هيڅ ليکل نشته . پر بام د ودانۍ د بیارغاونې نیټې او شعرونه او شعرونه لیکل شوي دي. ویل کیږي چې د چت د تختو په شا کې دوی د پخوا په پرتله د مختلفو غلو لکه وربشو او غنم قیمت لیکلی و. د زيارت په جنوبي برخه کې د لرګيو يو زوړ منبر هم شته. دا زیارت په 2006 کې د ابیانه کلتوري میراث اډې او د ابیانه خلکو لخوا بیارغول شوی و. == جوماتونه == ابیانه یوولس جوماتونه لري [13]، یو له دغو پخوانیو جوماتونو څخه چې د ابیانیه جامع جومات نومیږي (د میان ده په نوم یادیږي) په لاندې ډول دی: جامع جومات: دا جومات د «Mion Deh» (میان ده) په ګاونډ کې موقعیت لري او دوه ناوې لري، چې پخوانی یې د یوې لنډې دروازې له لارې اصلي کوڅې ته ځي. فرش د لرګیو ناوی دی. د دې ناوې په جنوبي دیوال کې د لرګیو یو زوړ قربانګاه شتون لري چې د ابیان کلي یو له ارزښتناکو تاریخي اثارو څخه دی چې د جوړولو نیټه یې 477 هجري قمري کال ده؟ ؟A بیرته راګرځي. په دې قربانګاه کې، ګلونه او بوټي نقش شوي او په هغې کې د سورت «Yes» د مشهور کوفي لیکو سره نقش شوي دي. دا جومات د لرګیو منبر لري چې د سلجوق دورې پورې اړه لري او د جوړولو نیټه یې 466 هجري ده؟ ؟په دې منبر کې د ګلانو او بوټو شکلونه، اته ټکي ګلونه او په کوفي رسم الخط کې لیکل شوي دي. د جومات د ننوتو دروازه هم په ګلانو، بوټو او مشهورو کرښو نقشه شوې ده. دا دروازه یو ځل غلا شوې ده. د دې جومات نوې ناوې یو لوی تالار دی چې په منځنۍ سیمه کې یې په چت کې رڼا ده. په دې تالار کې د نقاشي پلازمینې سره کالمونه دي. د دې تالار چت د اخروټ لرګیو پوښل شوی، چې د منظم جیومیټریک نمونو سره چوکاټ شوی. چت د ګیدړ پوښل شوی ډول دی (د سرې یا تنګ ونې څانګو سره جوړ شوی ، د ګیدړ د پراخه وزر په شکل کې) او د قرآني آیتونو لیکنې لري. مشهور جوماتونه عبارت دي له: حجتګاه جومات، پرزله جومات، جامع جومات، پنجه علي جومات، یوسمان جومات، د بي بي زبیده خاتون زیارت جامع جومات: دا جومات د "میون ده" په ګاونډ کې موقعیت لري او دوه ناوې لري، پخوانۍ ناوې د یوې لنډې دروازې له لارې اصلي کوڅې ته ځي. فرش یې د لرګیو نخ دی. د دې چپل په جنوبي دیوال کې د لرګیو یوه پخوانۍ قربانګاه شتون لري چې د ابیانه کلي یو له ارزښتناکو تاریخي اثارو څخه دی چې په 477 هجري کې جوړ شوی. Q بیرته راګرځي. په دې قربانګاه کې ګلونه او بوټي نقش شوي دي او سورت "یس" د کوفي په مهمو لیکو کې نقش شوی دی. دا جومات د لرګیو منبر لري چې د [[دسلجوقیانو واکمني|سلجوقی]] دورې پورې اړه لري او د جوړولو نیټه یې 466 هجري ده. د عیسوي کال دی، په دې [[منبر]] کې د ګلانو او بوټو شکلونه، اته ګلونه ګلونه او په کوفي رسم الخط کې لیکل شوي دي. د جومات دروازه هم د ګلانو او بوټو او د مهمو لیکو سره نقشه شوې ده. دا دروازه یو ځل غلا شوې ده. د دې جومات نوې ناوې یو لوی تالار دی چې په مینځ کې یې د اسمان څراغ دی. په دې تالار کې د نقاشي پلازمینې سره کالمونه شتون لري. د دې تالار چت د اخروټ لرګي څخه جوړ شوی چې د منظم هندسي نمونو سره چوکاټ شوی. دا چت د مرغانو ډول دی (دا د ونو د سرونو یا تنګو څانګو څخه د پراخو وزرونو په شکل کې جوړ شوی دی) او په هغې باندې د قرانکریم ایاتونه لیکل شوي دي. مشهور جوماتونه عبارت دي له: حجتګاه جومات، پرزاله جومات، جامع جومات، پنجه علي جومات ، عثمان جومات، د بي بي زبیده خاتون زیارت. [[دوتنه:Abyaneh_(4).jpg|کيڼ|بټنوک|277x277px| د ابیانه او اتاشکوډ د کوڅو لید]] == Panoramas == {{پلن انځور|Abyaneh, Irán, 2016-09-19, DD 13-15 PAN.jpg|900px|نمایی از ابیانه (۱۳۹۵)}} == ګالری == <gallery mode="packed" heights="۱۰۰"> دوتنه:AbyanehFarshadShahbazi.jpg|link=پرونده:AbyanehFarshadShahbazi.jpg دوتنه:Abyaneh,_Irán,_2016-09-19,_DD_03.jpg|link=پرونده:Abyaneh,_Irán,_2016-09-19,_DD_03.jpg دوتنه:Abyaneh,_Irán,_2016-09-19,_DD_04.jpg|link=پرونده:Abyaneh,_Irán,_2016-09-19,_DD_04.jpg دوتنه:Abyaneh_-_panoramio.jpg|link=پرونده:Abyaneh_-_panoramio.jpg دوتنه:Abiyaneh_-_panoramio_(1).jpg|link=پرونده:Abiyaneh_-_panoramio_(1).jpg دوتنه:Abiyaneh_-_panoramio_(4).jpg|link=پرونده:Abiyaneh_-_panoramio_(4).jpg دوتنه:Abiyaneh_-_panoramio_(2).jpg|link=پرونده:Abiyaneh_-_panoramio_(2).jpg دوتنه:Abiyaneh_-_panoramio_(5).jpg|link=پرونده:Abiyaneh_-_panoramio_(5).jpg دوتنه:Abiyaneh_-_panoramio_(3).jpg|link=پرونده:Abiyaneh_-_panoramio_(3).jpg دوتنه:Abyaneh,_Irán,_2016-09-19,_DD_05.jpg|link=پرونده:Abyaneh,_Irán,_2016-09-19,_DD_05.jpg دوتنه:Abyaneh,_Irán,_2016-09-19,_DD_06.jpg|link=پرونده:Abyaneh,_Irán,_2016-09-19,_DD_06.jpg دوتنه:Abyaneh,_Irán,_2016-09-19,_DD_08.jpg|link=پرونده:Abyaneh,_Irán,_2016-09-19,_DD_08.jpg دوتنه:Abyaneh,_Irán,_2016-09-19,_DD_09.jpg|link=پرونده:Abyaneh,_Irán,_2016-09-19,_DD_09.jpg دوتنه:Abyaneh,_Irán,_2016-09-19,_DD_10.jpg|link=پرونده:Abyaneh,_Irán,_2016-09-19,_DD_10.jpg دوتنه:Abyaneh,_Irán,_2016-09-19,_DD_16.jpg|link=پرونده:Abyaneh,_Irán,_2016-09-19,_DD_16.jpg دوتنه:Abyaneh,_Irán,_2016-09-19,_DD_18.jpg|link=پرونده:Abyaneh,_Irán,_2016-09-19,_DD_18.jpg دوتنه:Abyaneh,_Irán,_2016-09-19,_DD_17.jpg|link=پرونده:Abyaneh,_Irán,_2016-09-19,_DD_17.jpg|alt=باغ| باثباته دوتنه:Abyaneh,_Irán,_2016-09-19,_DD_12.jpg|link=پرونده:Abyaneh,_Irán,_2016-09-19,_DD_12.jpg </gallery> == سرچینې == {{لړسرچينې|۲}}https://fa.m.wikipedia.org/wiki/%D8%B3%D8%B1%D9%88%D8%B1_%D8%AA%D8%AD%D8%AA_%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87_%D9%86%D8%A7%D9%85%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AC%D8%BA%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C https://www.hamshahrionline.ir/news/766053/%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AC%D8%A7-%D8%B3%D8%B1%D8%AE-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AC%D8%A7%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%87-%D8%A8%D8%A7 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241210130238/https://www.hamshahrionline.ir/news/766053/%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AC%D8%A7-%D8%B3%D8%B1%D8%AE-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AC%D8%A7%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%87-%D8%A8%D8%A7 |date=2024-12-10 }} http://ensani.ir/fa/article/340142/%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%88-%DA%AF%D9%88%DB%8C%D8%B4-%D8%A2%D9%86{{Dead link|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} https://www.irna.ir/news/85321521/%D8%A8%D8%A7%D9%81%D8%AA-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%B5%D9%88%D8%B1%D8%AA-%D8%AA%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D8%AF-%DB%8C%D9%88%D9%86%D8%B3%DA%A9%D9%88-%D8%AB%D8%A8%D8%AA-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%DB%8C https://web.archive.org/web/20260921223108/https://www.mehrnews.com/news/4574263/%D9%86%D8%B7%D9%86%D8%B2-%D9%86%DA%AF%DB%8C%D9%86-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%AA%D8%A7-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%87 https://www.mehrnews.com/news/4581120/%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%AE-%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AA%D8%A7-%D8%B1%D8%A7%D8%B2%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%AC%DB%8C%D8%A8-%D8%BA%D8%A7%D8%B1-%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%DA%AF%D9%84%D9%BE%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%86 http://www.topiranian.com/topnews/archives/001670.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121224222155/http://www.topiranian.com/topnews/archives/001670.html |date=2012-12-24 }} http://www.citypedia.ir/%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%87/ http://masoudborbor.com/wp/1388/07/27/272/%D9%87%D9%8A%D9%86%D8%B2%D8%A7-2/%20{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} https://www.asianews.ir/fa/newsagency/19855/%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%87 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240425115000/https://www.asianews.ir/fa/newsagency/19855/%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%87 |date=2024-04-25 }} http://www.iribnews.ir/fa/news/3794585/%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%86%DA%AF%DB%8C%D9%86-%D8%B3%D8%B1%D8%AE-%DA%A9%D9%88%DB%8C%D8%B1-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85 [[وېشنيزه:د ایران تاریخ]] gdw7tsd9pytchgudmibd9398gzubxgi 0 83648 370276 352419 2026-11-04T21:16:07Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370276 wikitext text/x-wiki د کریپټو اسعارو تبادله، یا د ډیجیټال اسعارو تبادله (DCE)، یوه سوداګریزه اداره ده چې مشتریانو ته اجازه ورکوي چې کریپټو اسعار یا دیجیتل اسعار له نورو شتمنیو سره تبادله کړي، لکه عامه دود شوي پیسې یا نور دیجیتل اسعار. صرفیاني کولای شي د کریډیټ کارتونو، بانکي انتقالاتو یا نورو تادیاتي میتودونو له لارې کریپټو اسعار ومني. د ډیجیټال اسعارو صرافي کولای شي د یوه بازار جوړونکي په توګه عمل وکړي، چې معمولاً د پېر او پلور د بیې (Bid-Ask Spread) له توپیر څخه د خپلو خدماتو د کمېشن په توګه کار اخلي یا د ارډرونو د تطبیق د یوه پلتفارم په توګه یوازې خپل فیس اخلي. ځینې بروکریجونه، چې پر سټاکونو او نورو شتمنیو هم تمرکز لري، کاروونکو ته اجازه ورکوي چې کریپټو اسعار وپيري، مګر د کریپټو والټ ته یې انتقالولای نه شي. په داسې حال کې چې ځانګړي کریپټو صرافیاني بیا د کریپټو اسعارو د بیرته اخیستو اجازه ورکوي. == کارکړنه == د کریپټو اسعارو تبادله معمولا کولای شي کریپټو اسعار د کاروونکي شخصي کریپټو والټ ته واستوي. ځینې تبادلې د دیجیتل اسعارو بیلانس د نامعلومو مخکنۍ تادیې کارتونو ته اړوي، چې بیا دا کارتونه د نړۍ په کچه له ATM  ماشینونو څخه د پیسو ایستلو لپاره کارول کېدای شي. برسېره پردې، ځینې دیجیتل اسعار **بیا د رښتینو توکو له خوا ملاتړ کېږي لکه سره زر.<ref name="ndic2008">{{Cite web|date=June 2008|title=Substantiation&nbsp;– Money laundering in digital currencies (Unclassified)|url=https://www.justice.gov/archive/ndic/pubs28/28675/sub.htm|access-date=11 January 2014|website=Money Laundering in Digital Currencies|publisher=National Drug Intelligence Center, US Department of Justice|archive-date=14 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220414172712/https://www.justice.gov/archive/ndic/pubs28/28675/sub.htm|url-status=live}}</ref><ref name="sood2013">{{Cite journal|last1=Sood|first1=Aditya K|last2=Enbody|first2=Richard J|last3=Bansal|first3=Rohit|year=2013|title=Cybercrime: Dissecting the State of Underground Enterprise|pages=60–68|journal=IEEE Internet Computing|volume=17|publisher=IEEE Computer Society|issue=1|doi=10.1109/MIC.2012.61|s2cid=33861214}}</ref><ref name="ByrnesMunro2013">{{Cite book |last1=Byrnes |first1=William H. |url=https://books.google.com/books?id=cVLUdo4JQv4C&pg=PP2802 |title=Money Laundering, Asset Forfeiture and Recovery and Compliance&nbsp;– A Global Guide |last2=Munro |first2=Robert J. |date=2 October 2013 |publisher=LexisNexis |isbn=978-0-327-17084-6 |page=2802}} (Page number assigned by Google Books.)</ref> د دیجیتل اسعارو جوړونکي معمولا د دیجیتل اسعارو تبادلې څخه جلا ادارې وي، چې د دې اسعارو تجارت اسانه کوي. په یو ډول سیستم کې، د دیجیتل اسعارو خدمات وړاندې کوونکي (DCP) هغه سوداګریزو ادارو ته ویل کیږي چې د خپلو مشتریانو لپاره حسابونه مدیریت کوي، مګر مستقیم دیجیتل اسعار نه صادروي. پیرودونکي دیجیتل اسعار د تبادلې له لارې اخلي یا پلوري، او تبادله دا اسعار د DCP حساب ته انتقالوي یا یې ترې باسي. ځینې تبادلې دDCP  فرعي شرکتونه دي، مګر ډیری یې قانوني خپلواکې سوداګریزې ادارې دي. په DCP حسابونو کې ساتل شوي پیسې اصلي یا خیالي اسعار کیدلی شي. <ref name="secp">{{Cite journal|last=Working Group on Typologies|date=18 October 2010|title=Draft Report on Money Laundering and Terrorist Financing through New Payment Methods|url=http://www.secp.gov.pk/IACCD/pub_iaccd/AML/MONEY%20LAUNDERING%20&%20TERRORIST%20FINANCING%20VULNERABILITIES%20OF%20COMMERCIAL%20WEBSITES%20AND%20INTERNET%20PAYMENT%20SYSTEMS.pdf|url-status=dead|location=Paris|publisher=[[Financial Action Task Force]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140211235106/http://www.secp.gov.pk/IACCD/pub_iaccd/AML/MONEY%20LAUNDERING%20%26%20TERRORIST%20FINANCING%20VULNERABILITIES%20OF%20COMMERCIAL%20WEBSITES%20AND%20INTERNET%20PAYMENT%20SYSTEMS.pdf|archive-date=11 February 2014}}</ref><ref name="Hesterman2013">{{Cite book |last=Hesterman |first=Jennifer L |url=https://books.google.com/books?id=pX5uOpcXkdgC&pg=PA218 |title=The Terrorist-Criminal Nexus: An Alliance of International Drug Cartels, Organized Crime, and Terror Groups |date=17 April 2013 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4665-5761-1 |page=218}}</ref> د دیجیتل اسعارو تبادله کېدای شي فزیکي سوداګري یا یوازې آنلاین سوداګري وي. فزیکي تبادله: (Brick-and-Mortar) دا ډول تبادله د سنتي تادیې میتودونه (نغدي پیسې، بانکي انتقالات، یا کریډیټ کارتونه) د دیجیتل اسعارو سره تبادله کوي. آنلاین تبادله: دا ډول سوداګري یوازې برېښنایي انتقال شوې پیسې پرته له فزیکي موقعیت څخه د کریپټو اسعارو سره تبادله کوي.<ref name="secp2">{{Cite journal|last=Working Group on Typologies|date=18 October 2010|title=Draft Report on Money Laundering and Terrorist Financing through New Payment Methods|url=http://www.secp.gov.pk/IACCD/pub_iaccd/AML/MONEY%20LAUNDERING%20&%20TERRORIST%20FINANCING%20VULNERABILITIES%20OF%20COMMERCIAL%20WEBSITES%20AND%20INTERNET%20PAYMENT%20SYSTEMS.pdf|url-status=dead|location=Paris|publisher=[[Financial Action Task Force]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140211235106/http://www.secp.gov.pk/IACCD/pub_iaccd/AML/MONEY%20LAUNDERING%20%26%20TERRORIST%20FINANCING%20VULNERABILITIES%20OF%20COMMERCIAL%20WEBSITES%20AND%20INTERNET%20PAYMENT%20SYSTEMS.pdf|archive-date=11 February 2014}}</ref> زیاتره د '''دیجیتل اسعارو تبادلې''' د '''لویدیځو هیوادونو''' څخه بهر فعالیت کوي، ترڅو له '''مقرراتو او قانوني تعقیب''' څخه ځان وساتي. خو سره له دې، دوی د '''لویدیځ هېوادونو دودیز اسعار''' اداره کوي او په '''بیلابیلو هیوادونو''' کې '''بانکي حسابونه''' ساتي، ترڅو د '''مختلفو ملي اسعارو زیرمې''' اسانه کړي.<ref name="ndic20082">{{Cite web|date=June 2008|title=Substantiation&nbsp;– Money laundering in digital currencies (Unclassified)|url=https://www.justice.gov/archive/ndic/pubs28/28675/sub.htm|access-date=11 January 2014|website=Money Laundering in Digital Currencies|publisher=National Drug Intelligence Center, US Department of Justice|archive-date=14 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220414172712/https://www.justice.gov/archive/ndic/pubs28/28675/sub.htm|url-status=live}}</ref><ref name="sood20132">{{Cite journal|last1=Sood|first1=Aditya K|last2=Enbody|first2=Richard J|last3=Bansal|first3=Rohit|year=2013|title=Cybercrime: Dissecting the State of Underground Enterprise|pages=60–68|journal=IEEE Internet Computing|volume=17|publisher=IEEE Computer Society|issue=1|doi=10.1109/MIC.2012.61|s2cid=33861214}}</ref> نامتمرکزې صرافیانې لکه Etherdelta، IDEX او HADAX د کاروونکو فنډونه د تبادلې په سرورونو کې نه ساتي، بلکې د همځولی-له-همځولې ډول کریپټو اسعارو تجارت ته اسانتیا برابروي. نامتمرکزې صرافیانې د امنیتي ستونزو په وړاندې زیات مقاومت لري، ځکه چې هیڅ مرکزي فنډ ذخیره نه لري چې هک شي. د ۲۰۱۸ کال تر نیمايي پورې، دا صرافیانې د کم تجارتي حجم سره مخ وې، ځکه چې د عامو کاروونکو لپاره لاهم ساده نه وې.<ref>{{Cite news|last1=Russolillo|first1=Steven|last2=Jeong|first2=Eun-Young|date=2018-07-16|title=Cryptocurrency Exchanges Are Getting Hacked Because It's Easy|language=en-US|work=The Wall Street Journal|url=https://www.wsj.com/articles/why-cryptocurrency-exchange-hacks-keep-happening-1531656000|access-date=2018-09-11|issn=0099-9660|archive-date=11 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180911094757/https://www.wsj.com/articles/why-cryptocurrency-exchange-hacks-keep-happening-1531656000|url-status=live}}</ref> == تاریخچه == === ۲۰۰۴–۲۰۰۸: د کریپټو له را وتلو وړاندې څارنیزې مسئلې === په '''۲۰۰۴''' کال کې، درې '''د استرالیا میشت دیجیتل اسعارو تبادلې''' سوداګریز شرکتونه '''د خپلې خوښې''' سره سم هغه مهال وتړل شول، کله چې '''د استرالیا د اسعارو او پانګونو کمیسیون (ASIC)''' یې تحقیق وکړ.  ASIC  دا '''خدمات قانوني''' وبلل، چې باید '''د استرالیا مالي خدماتو جواز''' ولري، کوم چې یادو شرکتونو نه درلود. دا قضیه د '''کریپټو تبادلو د مقرراتو پابندي''' اهمیت څرګندوي، ځکه چې نړیوال مقامات د '''کریپټو اسعارو بازار تنظیمولو''' ته دوام ورکوي.<ref name="asic2004">{{Cite press release|title=ASIC acts to shut down electronic currency trading websites|date=9 November 2004|publisher=Australian Securities & Investments Commission|url=http://www.asic.gov.au/asic/asic.nsf/byheadline/04-366+ASIC+acts+to+shut+down+electronic+currency+trading+websites?openDocument|access-date=9 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20110323142630/http://www.asic.gov.au/asic/asic.nsf/byheadline/04-366+ASIC+acts+to+shut+down+electronic+currency+trading+websites?openDocument|archive-date=23 March 2011}}</ref> په ۲۰۰۶ کال کې، د امریکا میشت دیجیتل اسعارو تبادلې شرکت Gold Age Inc.، چې په نیویارک کې یې موقعیت درلود، د امریکا د پټو خدماتو (U.S. Secret Service) له خوا وتړل شو، چې له ۲۰۰۲ کال راهیسې یې فعالیت کاوه. د سوداګرۍ چلوونکي آرتور بودوفسکي او ولادیمیر کاتس تورن شول، چې له خپلو اپارتمانونو څخه یې غیر قانوني دیجیتل اسعارو تبادله او د پیسو انتقال اداره کاوه. دوی له ۳۰ میلیون ډالرو زیات دیجیتل اسعارو حسابونو ته لیږلي وو. مشتریانو یې یوازې محدود هویتي اسناد وړاندې کاوه، او کولای یې شول چې نړیوالې لیږدونې ترسره کړي، چې د ځینو انتقالاتو فیس له ۱۰۰,۰۰۰ ډالرو زیات وو. بودوفسکي او کاتس په ۲۰۰۷ کال کې پر پنځه کلونو بند محکوم شول، ځکه چې هغوی له جواز پرته د پیسو انتقال ترسره کړی و، کوم چې د بانکوالۍ د ایالتي قانون څخه سرغړونه وه. بالاخره دوی ته د پنځه کلونو نظارت (probation) سزا ورکړل شوه.<ref name="Hesterman20132">{{Cite book |last=Hesterman |first=Jennifer L |url=https://books.google.com/books?id=pX5uOpcXkdgC&pg=PA218 |title=The Terrorist-Criminal Nexus: An Alliance of International Drug Cartels, Organized Crime, and Terror Groups |date=17 April 2013 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4665-5761-1 |page=218}}</ref><ref>{{Cite magazine|last=McCullagh|first=Declan|date=30 March 2001|title=Secret service raids Gold-Age|magazine=[[Wired (magazine)|Wired]]|url=https://www.wired.com/politics/law/news/2001/03/42745|access-date=9 January 2014|archive-date=26 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131226204511/http://www.wired.com/politics/law/news/2001/03/42745|url-status=dead}}</ref><ref name="boddiger2013">{{Cite news|last1=Boddiger|first1=David|last2=Arias|first2=L|date=24 May 2013|title=Millions of dollars in limbo after shuttering of digital currency site Liberty Reserve|work=The Tico Times|location=San José, Costa Rica|url=http://www.ticotimes.net/More-news/News-Briefs/Millions-of-dollars-in-limbo-after-shuttering-of-digital-currency-site-Liberty-Reserve-_Saturday-May-25-2013|url-status=dead|access-date=9 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131231234813/http://www.ticotimes.net/More-news/News-Briefs/Millions-of-dollars-in-limbo-after-shuttering-of-digital-currency-site-Liberty-Reserve-_Saturday-May-25-2013|archive-date=31 December 2013}}</ref> په '''۲۰۰۷''' کال په اپریل میاشت کې، د '''امریکا حکومت''' د '''E-Gold  ادارې''' ته امر وکړ چې '''شاوخوا ۵۸ E-Gold حسابونه''' قفل یا بند کړي، چې د '''The Bullion Exchange، AnyGoldNow، IceGold، GitGold، The Denver Gold Exchange، GoldPouch Express، 1MDC  ('''دیجیتل د سرو زرو اسعار، د e-gold پر اساس) او نورو له خوا کارول کېدل. دې اقدام'''G&SR'''  (د OmniPay مالک) اړ کړ چې '''نیول شوي شتمنۍ''' نقدې کړي. څو اوونۍ وروسته، E-Gold  د تور په څلورو قضیو باندې تورن شو.<ref>{{Cite web|date=24 April 2007|title=#07-301: 04-27-07 Digital Currency Business E-Gold Indicted for Money Laundering and Illegal Money Transmitting|url=http://www.usdoj.gov/opa/pr/2007/April/07_crm_301.html|access-date=11 December 2013|publisher=Usdoj.gov|archive-date=29 April 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070429013908/http://www.usdoj.gov/opa/pr/2007/April/07_crm_301.html|url-status=live}}</ref> === ۲۰۰۸–۲۰۱۴: د ډیجیټال اسعارو راوتل === د ۲۰۰۸ کال کې د غیرمرکزي کریپټو اسعارو، لکه بیتکوین، معرفي کیدو وروسته، د نورو کریپټو اسعارو په راتګ سره ډیری مجازی پلیټفارمونه جوړ شول، چې د غیرمرکزي کریپټو اسعارو د تبادلې لپاره ځانګړي شوي وو. د دغو تبادلو قانوني مقررات له یوه هیواد تربل هیواد پورې توپیر لري. د ۲۰۰۸ کال د جولای په میاشت کې، WebMoney خپل قوانین بدل کړل چې پر زیاترو صرافیانو یې اغېز وکړ. له هغه وخت راهیسې، له تر ټولو محبوبو ډیجیټال اسعارو لکه E-Gold، Liberty Reserve او نورو سره د WebMoney مبادله ممنوع شوې ده. د '''۲۰۰۸''' کال جولای میاشت کې، د '''E-Gold'''  درې '''مدیرانو''' له څارنوالانو سره '''تفاهم''' قبول کړ او '''د پیسو مینځلو د دسیسې''' او '''د جواز پرته د پیسو انتقال''' په تور یې خپله '''ګناه ومنله'''. '''E-Gold''' په '''۲۰۰۹''' کال کې خپل فعالیتونه '''بند کړل'''.<ref name="guilty">{{Cite news|last=Grant Gross|date=22 July 2007|title=IDG News Service Internet currency firm pleads guilty to money laundering|url=http://www.thestandard.com/news/2008/07/22/internet-currency-firm-pleads-guilty-money-laundering|archive-url=https://web.archive.org/web/20090414185759/http://www.thestandard.com/news/2008/07/22/internet-currency-firm-pleads-guilty-money-laundering|archive-date=14 April 2009}}</ref> په ۲۰۱۳ کال کې، ژان-لوپ ریشې، چې دESSEC ISIS  یو څیړونکی و، د سایبري مجرمینو له خوا د پیسو مینځلو نوي تخنیکونه وڅیړل، او دا معلومات یې د ملګرو ملتونو د مخدره موادو او جرمونو د دفتر لپاره چمتو کړل. یو له عامو سایبري ډول سره د پیسو مینځلو تخنیک د دیجیتل اسعارو د تبادلې کارول وو، چې ډالرونهLiberty Reserve  ته بدلوي، ترڅو نامعلوم لیږد ترسره شي. تر لاسه کوونکي کس بیا کولای شول چېLiberty Reserve  د لږ فیس په بدل کې بیرته نغدو پیسو ته واړوي. وروسته له هغه چې ارتور بودوفسکي بلانچک او نور څلور تورن کسان په کوسټاریکا، هسپانیه او نیویارک کې د پیسو مینځلو او جواز پرته د پیسو انتقال په تور ونیول شول، نو د ۲۰۱۳ کال په مۍ میاشت کې،Liberty Reserve  وتړل شو. بودوفسکي، چې مخکینی امریکایي تبعه و او د کوسټا ریکا تابعیت یې اخیستی و، د ۲۰۰۶ کال د Gold Age نیولو سره تړاو لرلو له امله محکوم شو. له ۴۰ میلیون ډالرو څخه ډیر شتمنۍ بندې شوې، او له ۳۰ څخه زیات Liberty Reserve تبادلې ډومینونه ضبط شول. دغه شرکت له ۶ میلیارد ډالرو څخه زیات غیر قانوني عواید مینځلي وو.<ref name="boddiger20132">{{Cite news|last1=Boddiger|first1=David|last2=Arias|first2=L|date=24 May 2013|title=Millions of dollars in limbo after shuttering of digital currency site Liberty Reserve|work=The Tico Times|location=San José, Costa Rica|url=http://www.ticotimes.net/More-news/News-Briefs/Millions-of-dollars-in-limbo-after-shuttering-of-digital-currency-site-Liberty-Reserve-_Saturday-May-25-2013|url-status=dead|access-date=9 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131231234813/http://www.ticotimes.net/More-news/News-Briefs/Millions-of-dollars-in-limbo-after-shuttering-of-digital-currency-site-Liberty-Reserve-_Saturday-May-25-2013|archive-date=31 December 2013}}</ref><ref name="Jean-Loup Richet">{{Cite arXiv|eprint=1310.2368|class=cs.CY|author=Richet, Jean-Loup|title=Laundering Money Online: a review of cybercriminals methods|date=June 2013}}</ref><ref name="dhs2013">{{Cite web|date=18 November 2013|title=Written testimony of U.S. Secret Service for a Senate Committee on Homeland Security and Government Affairs hearing titled "Beyond Silk Road: Potential Risks, Threats, and Promises of Virtual Currencies"|url=https://www.dhs.gov/news/2013/11/18/written-testimony-us-secret-service-senate-committee-homeland-security-and|access-date=11 January 2014|publisher=United States Department of Homeland Security|archive-date=1 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220401022045/https://www.dhs.gov/news/2013/11/18/written-testimony-us-secret-service-senate-committee-homeland-security-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|title=Digital currency biz Liberty Reserve shut down, founder arrested &#124; by Sean Ludwig|work=VentureBeat|url=https://venturebeat.com/2013/05/26/liberty-reserve-shut-down/|access-date=11 December 2013|archive-date=1 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220401022045/https://venturebeat.com/2013/05/26/liberty-reserve-shut-down/|url-status=live}}</ref> === له ۲۰۱۴ کال راهیسې تر نن ورځ پورې === د ۲۰۱۴ کال د فبروري په میاشت کې، Mt. Gox، چې په هغه وخت کې تر ټولو لوی کریپټو تبادله وه، خپل تجارت وځنډاوه، وېب ‌سایټ یې وتړه او له پوروړو څخه د خوندي پاتې کېدو په خاطر یې په جاپان کې ورشکستګي ثبت کړه. د ۲۰۱۴ کال په اپریل میاشت کې، دې شرکت د انحلال کېدو پروسه پیل کړه، چې دا ټول په هغه زیاته پیمانه سره د بیټکوین د غلا پایله وه چې په دومره وخت کې له Mt. Gox hot wallet څخه تر سره کېده او د ۲۰۱۱ کال له وروستیو را پیل شوې وه.<ref name="auto">{{Cite news|last=McLannahan|first=Ben|date=28 February 2014|title=Bitcoin exchange Mt Gox files for bankruptcy protection|work=Financial Times|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/6636e0e8-a06e-11e3-a72c-00144feab7de.html|access-date=11 June 2018|archive-date=3 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220403194648/https://www.ft.com/content/6636e0e8-a06e-11e3-a72c-00144feab7de|url-status=live}}</ref><ref name="auto1">{{Cite news|last1=Abrams|first1=Rachel|last2=Goldstein|first2=Matthew|last3=Tabuchi|first3=Hiroko|author-link=Hiroko Tabuchi|date=28 February 2014|title=Erosion of Faith Was Death Knell for Mt. Gox|work=The New York Times|url=https://dealbook.nytimes.com/2014/02/28/mt-gox-files-for-bankruptcy/|access-date=11 June 2018|archive-date=16 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220216104407/https://dealbook.nytimes.com/2014/02/28/mt-gox-files-for-bankruptcy/|url-status=live}}</ref><ref name="auto2">{{Cite web|last=Nilsson|first=Kim|date=19 April 2015|title=The missing MtGox bitcoins|url=http://blog.wizsec.jp/2015/04/the-missing-mtgox-bitcoins.html|access-date=10 December 2015|quote=Most or all of the missing bitcoins were stolen straight out of the Mt. Gox hot wallet over time, beginning in late 2011|archive-date=19 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150419115912/http://blog.wizsec.jp/2015/04/the-missing-mtgox-bitcoins.html|url-status=live}}</ref><ref name="auto3">{{Cite web|last=Popper|first=Nathaniel|date=25 May 2016|title=Mt. Gox Creditors Seek Trillions Where There Are Only Millions|url=https://www.nytimes.com/2016/05/26/business/dealbook/mt-gox-creditors-seek-trillions-where-there-are-only-millions.html|access-date=9 December 2017|website=The New York Times|archive-date=5 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220705194042/https://www.nytimes.com/2016/05/26/business/dealbook/mt-gox-creditors-seek-trillions-where-there-are-only-millions.html|url-status=live}}</ref><ref name="TheVerge">{{Cite web|title=Mt. Gox abandons rebuilding plans and files for liquidation: WSJ|url=https://www.theverge.com/2014/4/16/5619636/mt-gox-asks-for-permission-to-liquidate|access-date=9 December 2017|website=The Verge|date=16 April 2014|archive-date=1 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220401022045/https://www.theverge.com/2014/4/16/5619636/mt-gox-asks-for-permission-to-liquidate|url-status=live}}</ref> د ۲۰۲۱ کال په ډیسمبر میاشت کې، دMyCryptoWallet  صرافي د انحلال غوښتنه ورکړه.<ref name="abc-MyCryptoWallet-21feb'21">{{cite news|last1=Whitson|first1=Rhiana|title=Cryptocurrency exchange MyCryptoWallet collapses, calls in liquidators|url=https://www.abc.net.au/news/2021-12-07/mycryptowallet-collapse-liquidation-jaryd-koenigsmann/100679200|access-date=7 December 2021|work=ABC News|publisher=Australian Broadcasting Corporation|date=7 December 2021|language=en-AU|archive-date=7 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211207014227/https://www.abc.net.au/news/2021-12-07/mycryptowallet-collapse-liquidation-jaryd-koenigsmann/100679200|url-status=live}}</ref> د ۲۰۲۲ کال د جون په میاشت کې، د امریکا د ارزښت لرونکو اوراقو او بورس کمېسیون (SEC) د Binance په اړه خپلې څېړنې پیل کړي، خو دا څېړنې په خپله پر Binance باندې د یوه نهاد په توګه را متمرکز وي، نه د هغه پر کوډلرونکو محصولاتو چې په کې به معامله کېدې.<ref>{{cite news|title=Binance.US Delists Cryptocurrency SEC Deemed A Security|url=https://www.forbes.com/sites/ninabambysheva/2022/08/02/binanceus-delists-cryptocurrency-sec-deemed-a-security/?sh=76d18a314ac2|date=2 August 2022|website=Forbes|access-date=20 November 2022|archive-date=20 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221120014220/https://www.forbes.com/sites/ninabambysheva/2022/08/02/binanceus-delists-cryptocurrency-sec-deemed-a-security/?sh=76d18a314ac2|url-status=live}}</ref> == سرچينې == g83q2e7k5qgndx11wwre41qw2ev042x 0 85993 370268 360942 2026-11-04T20:48:59Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 10 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370268 wikitext text/x-wiki د بیټ کوین بنسټ هغه امریکايي موسسه وه چې پخوا د یوه غیرانتفاعي شرکت په نوم ثبت شوی و.<ref>{{cite web|url=https://corponline.dcra.dc.gov/|title=The Bitcoin Foundation Official 501-c Filing|website=DC.gov|archive-url=https://web.archive.org/web/20220627000000/https://corponline.dcra.dc.gov/|archive-date=27 June 2022|access-date=27 June 2022}} [https://imgur.com/a/NaXd4TA Alt URL]</ref><ref name="Revoked">{{cite web|date=8 August 2022|title=BITCOIN FOUNDATION|url=https://apps.irs.gov/app/eos/details/|archive-url=https://web.archive.org/web/20230115002115/https://apps.irs.gov/app/eos/details/|archive-date=15 January 2023|access-date=14 January 2023|website=IRS Tax-Exempt Organization Search}}</ref> دا بنسټ د ۲۰۱۲ کال په سپټمبر کې هغه مهال رامنځته شو چې له ګڼو رسواییو وروسته یې د بیټ کوین شهرت را ژوندي کولو او د هغه د پراختیا او منلو لپاره یې هڅې پیل کړي. دغه سازمان د لینوکس فاونډېشن پر بڼه جوړ شوی و او ډېره برخه مالي ملاتړ یې د هغو شرکتونو له لوري برابریده چې پر بیټ کوین یې تکیه لرله.<ref name="Guardian">{{cite news|last=Beaumont|first=Peter|title=Bitcoin Foundation hopes to revive reputation of online currency|url=https://www.theguardian.com/technology/2012/oct/03/bitcoin-foundation-online-currency|work=The Guardian|date=3 October 2012}}</ref><ref name="BitcoinBoom">{{cite magazine|last=Bustillos|first=Maria|title=The bitcoin boom|url=https://www.newyorker.com/online/blogs/elements/2013/04/the-future-of-bitcoin.html|magazine=The New Yorker|date=2 April 2013}}</ref> == تاریخ == دا بنسټ هغه وخت جوړ شو چې بیټ کوین د جرمونو او درغلۍ له امله شهرت تر لاسه کړی و. د بنسټ لومړنی رئیس پیټر ویسینس و. <ref name="Guardian2">{{cite news|last=Beaumont|first=Peter|title=Bitcoin Foundation hopes to revive reputation of online currency|url=https://www.theguardian.com/technology/2012/oct/03/bitcoin-foundation-online-currency|work=The Guardian|date=3 October 2012}}</ref> د بیتکوین پخوانی مخکښ پراختیاکوونکی، ګېوېن اندرسن، د لوی ساینسپوه په توګه وګومارل شو.<ref name="BitcoinBoom2">{{cite magazine|last=Bustillos|first=Maria|title=The bitcoin boom|url=https://www.newyorker.com/online/blogs/elements/2013/04/the-future-of-bitcoin.html|magazine=The New Yorker|date=2 April 2013}}</ref> د ۲۰۱۳ کال په جون کې، بنسټ د کالیفورنیا د مالي بنسټونو له ادارې څخه یو لیک ترلاسه کړ چې په کې ورته امر شوی و چې د جواز نه ‌لرونکي د پیسو لېږدونکي په توګه خپل فعالیت بند کړي.<ref>{{cite magazine|url=https://www.wired.com/wiredenterprise/2013/06/california_dfi/|first=Robert|last=McMillan|title=California says the Bitcoin Foundation is a money-transferrer|work=Wired|date=24 June 2013|access-date=18 January 2026|archive-date=29 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131229150356/http://www.wired.com/wiredenterprise/2013/06/california_dfi/|url-status=dead}}</ref> د ۲۰۱۳ کال په نومبر کې، عمومي حقوقي سلاکار پاتریک مرک د امریکا د سنا یوې کمېټې ته د ډیجیټلي اسعارو په اړه څرګندونې وکړې، چې د قانون جوړوونکو له خوا یې په عمومي ډول مثبت غبرګون ترلاسه کړ.<ref>{{cite magazine|url=https://www.wired.com/wiredenterprise/2013/06/california_dfi/|first=Robert|last=McMillan|title=California says the Bitcoin Foundation is a money-transferrer|work=Wired|date=24 June 2013|access-date=18 January 2026|archive-date=29 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131229150356/http://www.wired.com/wiredenterprise/2013/06/california_dfi/|url-status=dead}}</ref> === د ۲۰۱۴ کال رسوایي او استعفاوې === د ۲۰۱۴ کال په جنوري کې، مرستیال رئیس چارلي شریـم د یوه جواز نه ‌لرونکې د پیسو لېږدونې ادارې سره د مرستې د تور له امله ونیول شو، چې د سلک روډ بازار سره یې تړاو درلود. هغه استعفا ورکړه او وروسته یې د جرم منلو اعتراف وکړ.<ref>{{cite magazine|url=https://www.wired.com/wiredenterprise/2013/06/california_dfi/|first=Robert|last=McMillan|title=California says the Bitcoin Foundation is a money-transferrer|work=Wired|date=24 June 2013|access-date=18 January 2026|archive-date=29 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131229150356/http://www.wired.com/wiredenterprise/2013/06/california_dfi/|url-status=dead}}</ref><ref name="FShrem1">{{cite web|last=Hill|first=Kashmir|title=Winklevosses, Bitcoin Community Shocked By Arrest of BitInstant CEO Charlie Shrem|url=https://www.forbes.com/sites/kashmirhill/2014/01/27/winklevosses-bitcoin-community-shocked-by-arrest-of-bitinstant-ceo-charlie-shrem/|website=Forbes|date=27 January 2014}}</ref><ref name="VShrem1">{{cite web|last=Jeffires|first=Adrianne|title=Charlie Shrem resigns from the Bitcoin Foundation after arrest|url=https://www.theverge.com/2014/1/28/5354328/charlie-shrem-resigns-from-the-bitcoin-foundation-after-arrest-bitinstant|website=The Verge|date=28 January 2014}}</ref> د ۲۰۱۴ په فبروري کې، د Mt. Gox اجرایوي رئیس مارک کارپېلېس له هغه وروسته استعفا ورکړه چې یادې تبادلې د ۷۵۰ زره مشتریانو بیټ کوینونه له لاسه ورکړل او شرکت له ډیوالې کېدو سره مخ شو. د اجرایوي رئیس پیټر ویسینس سوداګریزې اړیکې له کارپېلېس سره تر نیوکو لاندې راغلې.<ref name="VW1">{{cite web|last=Tiku|first=Nitasha|title=Whistleblower Threatens to Expose Corruption at Bitcoin Foundation|url=http://valleywag.gawker.com/whistleblower-threatens-to-expose-corruption-at-bitcoin-1538965958|website=Valleywag|date=7 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140517152925/http://valleywag.gawker.com/whistleblower-threatens-to-expose-corruption-at-bitcoin-1538965958|archive-date=17 May 2014}}</ref> د ۲۰۱۴ کال د مارچ په میاشت کې، بنسټ د کیټو انسټیټیوټ جیم هاپر د نړیوالو پالیسیو د حقوقي سلاکار په توګه وګوماره او اېمي وېس یې د رسنیو د سلاکارې په توګه وساتله.<ref>{{cite magazine|url=https://www.wired.com/wiredenterprise/2013/06/california_dfi/|first=Robert|last=McMillan|title=California says the Bitcoin Foundation is a money-transferrer|work=Wired|date=24 June 2013|access-date=18 January 2026|archive-date=29 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131229150356/http://www.wired.com/wiredenterprise/2013/06/california_dfi/|url-status=dead}}</ref> د ۲۰۱۴ کال په جولای کې، بنسټ د لابي‌ګرۍ لپاره د «تورسـن فرنچ اېډووکسي» په نوم شرکت وګوماره. د بیټ کوین لېبرټاریا فعالانو د سازمان زیاتېدونکې سیاسي ښکېلتیا تر نیوکو لاندې راوستله.<ref>{{cite magazine|url=https://www.wired.com/wiredenterprise/2013/06/california_dfi/|first=Robert|last=McMillan|title=California says the Bitcoin Foundation is a money-transferrer|work=Wired|date=24 June 2013|access-date=18 January 2026|archive-date=29 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131229150356/http://www.wired.com/wiredenterprise/2013/06/california_dfi/|url-status=dead}}</ref><ref name="MB1">{{cite web|last=Neal|first=Meghan|title=Bitcoin is Hiring Lobbyists|url=https://www.vice.com/en/article/sorry-cypherpunks-bitcoin-is-hiring-political-lobbyists/|website=Motherboard|date=12 May 2014}}</ref> === د بورډ ګډوډي === د ۲۰۱۴ کال د مۍ په میاشت کې، بابي لي (BTCC) او د پانګونې پانګه‌وال براک پیِرس د بورډ غړي وټاکل شول.<ref>{{cite magazine|url=https://www.wired.com/wiredenterprise/2013/06/california_dfi/|first=Robert|last=McMillan|title=California says the Bitcoin Foundation is a money-transferrer|work=Wired|date=24 June 2013|access-date=18 January 2026|archive-date=29 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131229150356/http://www.wired.com/wiredenterprise/2013/06/california_dfi/|url-status=dead}}</ref> لسو غړو د پیِرس پر ضد د اوږدمهالو تورونو له امله استعفا ورکړه. د مې میاشتې له ټاکنو وروسته، نورو نهو غړو هم د بنسټ له تګلارې سره د ناخوښۍ له امله استعفا وکړه.<ref>{{cite magazine|url=https://www.wired.com/wiredenterprise/2013/06/california_dfi/|first=Robert|last=McMillan|title=California says the Bitcoin Foundation is a money-transferrer|work=Wired|date=24 June 2013|access-date=18 January 2026|archive-date=29 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131229150356/http://www.wired.com/wiredenterprise/2013/06/california_dfi/|url-status=dead}}</ref><ref name="FReuters1">{{cite web|last=Menn|first=Joseph|title=Bitcoin Foundation hit by resignations over new director|url=https://www.reuters.com/article/us-bitcoin-foundation-resignations-idUSBREA4F02B20140516|website=Reuters|date=16 May 2014}}</ref> === مالي سقوط او د مشرتابه بدلونونه === د ۲۰۱۵ کال په اپریل کې، بروس فېنټن د اجرائیه رئیس په توګه وګومارل شو. د ۲۰۱۶ کال په جولای کې لیو کلاسن د هغه ځای ناستی شو.<ref>{{cite magazine|url=https://www.wired.com/wiredenterprise/2013/06/california_dfi/|first=Robert|last=McMillan|title=California says the Bitcoin Foundation is a money-transferrer|work=Wired|date=24 June 2013|access-date=18 January 2026|archive-date=29 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131229150356/http://www.wired.com/wiredenterprise/2013/06/california_dfi/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://www.wired.com/wiredenterprise/2013/06/california_dfi/|first=Robert|last=McMillan|title=California says the Bitcoin Foundation is a money-transferrer|work=Wired|date=24 June 2013|access-date=18 January 2026|archive-date=29 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131229150356/http://www.wired.com/wiredenterprise/2013/06/california_dfi/|url-status=dead}}</ref> د ۲۰۱۵ کال په جولای کې، اولیویه یانسېنس په عامه توګه څرګنده کړه چې بنسټ نږدې له مالي پلوه وران شوی و، چې له امله یې د کارکوونکو د کمښت لړۍ پیل شوه.<ref>{{cite magazine|url=https://www.wired.com/wiredenterprise/2013/06/california_dfi/|first=Robert|last=McMillan|title=California says the Bitcoin Foundation is a money-transferrer|work=Wired|date=24 June 2013|access-date=18 January 2026|archive-date=29 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131229150356/http://www.wired.com/wiredenterprise/2013/06/california_dfi/|url-status=dead}}</ref> == د مالیې معافیت موقف لغوه کېدل == د بیټ کوین فاونډېشن د ۵۰۱(c)(6) مالیاتي معافیت موقف د IRS له لوري د ۲۰۲۲ د مې په ۱۵مه په رسمي ډول لغوه شو.<ref name="Revoked2">{{cite web|date=8 August 2022|title=BITCOIN FOUNDATION|url=https://apps.irs.gov/app/eos/details/|archive-url=https://web.archive.org/web/20230115002115/https://apps.irs.gov/app/eos/details/|archive-date=15 January 2023|access-date=14 January 2023|website=IRS Tax-Exempt Organization Search}}</ref> == سرچينې == bkh0gnn6o1vyz6o79zd9d5y1xaq4108 0 85997 370264 360528 2026-11-04T20:09:08Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370264 wikitext text/x-wiki بیټ کوین مجله د اصلي خبري او چاپي مجلو له خپرونکو څخه ده چې بیټ کوین او ډیجیټل اسعار تر پوښښ لاندې نیسي. بیټ کوین مجله په ۲۰۱۲ کال کې خپرول پیل کړل. دا د ویټالیک بوترین، میهای الیسي، ماتیو ن. رایت، ولادیمیر مارچینکو او ویسنټې س. له ‌خوا په ګډه تأسیس شوه. دا اوس مهال د BTC Inc له ‌خوا ملکیت ده او په نشویل، ټینیسي کې اداره کېږي.<ref name="CNBC">{{cite web|last=Snyder|first=Benjamin|work=CNBC|url=https://www.cnbc.com/2017/06/22/meet-vitalik-buterin-the-founder-of-bitcoin-rival-ethereum.html|title=Meet Vitalik Buterin, the 23-year-old founder of bitcoin rival ethereum|date=23 June 2017|access-date=22 September 2017}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-01-31|title=Maven Partners with Blockchain-Based Media Platform Po.et to Empower Independent Publishers|url=https://www.businesswire.com/news/home/20180131005653/en/Maven-Partners-with-Blockchain-Based-Media-Platform-Po.et-to-Empower-Independent-Publishers|access-date=2022-06-16|website=www.businesswire.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Bitcoin Magazine|url=https://www.nasdaq.com/publishers/bitcoin-magazine|access-date=2020-09-26|website=www.nasdaq.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2022-05-18|title=Deposit methods and Limits|url=https://bet-o-bet.in/deposit-methods/|access-date=2022-06-16|archive-date=2022-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20221006192421/https://bet-o-bet.in/deposit-methods/|url-status=dead}}</ref> == تاریخچه == ویټالیک بوترین په ۲۰۱۱ کال کې له بیټ کوین سره لېوالتیا پیدا کړه، او د میهای الیسي په غوښتنه یې د «بیټ کوین مجله» په نوم دوره‌یي خپرونه په ګډه تأسیس کړه. الیسي په هغه وخت کې په رومانیا کې اوسېده، او بوترین د یوه بلاګ لپاره لیکنې کولې. د بوترین لیکنې د الیسي پام ځانته راواړاوه، او دوی وروسته پرېکړه وکړه چې مجله پیل کړي. بوترین د پوهنتون د زده‌ کړو پر مهال د یوې فرعي پروژې په توګه د اصلي لیکوال رول پر غاړه واخیست.<ref name="finley2014">{{cite magazine|last=Finley|first=Klint|magazine=[[Wired (magazine)|Wired]]|url=https://www.wired.com/wiredenterprise/2014/01/ethereum/|title=Out in the open: Teenage hacker transforms web into one giant Bitcoin network|date=27 January 2014|access-date=7 February 2014|archive-date=28 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140128143229/https://www.wired.com/wiredenterprise/2014/01/ethereum/|url-status=dead}}</ref><ref name="delcastillo2013">{{cite web|last=del Castillo|first=Michael|newspaper=[[The New Yorker]]|date=24 September 2014|title=Dark wallet: A radical way to Bitcoin|url=http://www.newyorker.com/online/blogs/currency/2013/09/dark-wallet-bitcoin.html|access-date=24 January 2014}}</ref><ref name="Wired">{{cite magazine|url=https://www.wired.com/2016/06/the-uncanny-mind-that-built-ethereum/|title=The Uncanny Mind That Built Ethereum|last=Peck|first=Morgan|date=13 June 2016|magazine=Wired|access-date=22 September 2017}}</ref> په ۲۰۱۲ کال کې، بیټ کوین مجله له جنوبي کوریا څخه د چاپي نسخې خپرول پیل کړل او د کریپټو اسعارو لپاره لومړۍ جدي خپرونه بلل شوې ده. بوترین یادونه وکړه چې هغه په اوونۍ کې ۱۰–۲۰ ساعته د دې خپرونې لپاره لیکنې کولې.<ref>{{Cite web|title=Bitcoin Magazine|url=https://www.nasdaq.com/publishers/bitcoin-magazine|access-date=2020-09-26|website=www.nasdaq.com|language=en}}</ref><ref name="tapscotteducase">{{cite web|last=Tapscott|first=Don|work=EducaseReview|url=https://er.educause.edu/articles/2017/3/the-blockchain-revolution-and-higher-education|title=The Blockchain Revolution and Higher Education|date=13 March 2017|access-date=22 September 2017}}</ref> د ۲۰۱۵ کال په لومړیو کې، بیټ کوین مجله خپل اوسني څښتن، BTC Inc. باندې وپلورل شوه.<ref>{{Cite web|title=Bitcoin Magazine|url=https://www.nasdaq.com/publishers/bitcoin-magazine|access-date=2020-09-26|website=www.nasdaq.com|language=en}}</ref> د ۲۰۱۴ کال د بیټ کوین مجلې یوه چاپي نسخه د «سمیتسونین موزیم» په نندارتون کې د «د پیسو ارزښت» د یوې برخې په توګه نندارې ته وړاندې شوه.<ref>{{Cite web|title=Bitcoin Magazine|url=https://www.nasdaq.com/publishers/bitcoin-magazine|access-date=2020-09-26|website=www.nasdaq.com|language=en}}</ref> د ۲۰۲۱ کال په سپټمبر کې، بیټ کوین مجلې د خپل ختیځې اروپا دفتر د پرانستلو اعلان وکړ چې په کیف کې مېشت دی.<ref>{{Cite web|title=Bitcoin Magazine|url=https://www.nasdaq.com/publishers/bitcoin-magazine|access-date=2020-09-26|website=www.nasdaq.com|language=en}}</ref> د ۲۰۲۱ کال په ډیسمبر کې، د نیو انګلنډ پیټریاټس کوارټر بیک «مک جونز» د بیټ کوین مجلې سره ملګرتیا وکړه څو هم بیټ کوین او هم د بیټ کوین مجلې د ګډون حق خپلو خطي بریدګرانو ته ډالۍ کړي. د ۲۰۲۴ کال د امریکا د ولسمشرۍ ټاکنو پر مهال، «بېلي»، د BTC اجرائیه رئیس، په «مار-ا-لاګو» کې حاضر و، او بیټ کوین مجله له هماغه ځایه ژوندۍ خپرونه کوله.<ref>{{Cite web|title=Bitcoin Magazine|url=https://www.nasdaq.com/publishers/bitcoin-magazine|access-date=2020-09-26|website=www.nasdaq.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Bitcoin Magazine|url=https://www.nasdaq.com/publishers/bitcoin-magazine|access-date=2020-09-26|website=www.nasdaq.com|language=en}}</ref> == د بیټ کوین کنفرانس == بیټ کوین مجلې له ۲۰۱۹ کال راهیسې د کلنیو بیټ کوین کنفرانسونو کوربه‌توب کړی ده. د ۲۰۲۱ کال د جون په میاشت کې، بیټ کوین مجلې د «بیټ کوین ۲۰۲۱» کنفرانس د فلوریدا ایالت په میامي ښار کې د «مانا وین‌وډ» په تالار کې تر سره کړ. شاوخوا ۱۲،۰۰۰ ګډونوال حاضر وو. په یوه مخکې ثبت شوې وینا کې، د السلوادور ولسمشر «نایب بوکله» اعلان وکړ چې پلان لري بیټ کوین د خپل هېواد قانوني اسعار وګرځوي.<ref>{{Cite web|title=Bitcoin Magazine|url=https://www.nasdaq.com/publishers/bitcoin-magazine|access-date=2020-09-26|website=www.nasdaq.com|language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|last=Sigalos|first=MacKenzie|date=2021-06-08|title=Thousands of bitcoin believers descended on Miami to party and preach the gospel of 'HODL'|url=https://www.cnbc.com/2021/06/07/bitcoin-2021-elon-musk-jack-dorsey-winklevoss-twins-key-highlights.html|access-date=2021-11-04|website=CNBC|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Bitcoin Magazine|url=https://www.nasdaq.com/publishers/bitcoin-magazine|access-date=2020-09-26|website=www.nasdaq.com|language=en}}</ref> په ۲۰۲۴ کال کې د «بیټ کوین آسیا» کنفرانس په هانګ کانګ کې شاوخوا ۵،۵۰۰ کسان جذب کړل. د ۲۰۲۴ کال په مۍ کې، «ډېوېډ بېلي» د BTC Inc د اجرائیه رئیس په توګه اټکل وکړ چې شاوخوا نیمایي ګډونوال د چین له اصلي خاورې څخه راغلي وو.<ref>{{Cite web|title=Bitcoin Magazine|url=https://www.nasdaq.com/publishers/bitcoin-magazine|access-date=2020-09-26|website=www.nasdaq.com|language=en}}</ref> د ۲۰۲۴ کال د جولای په ۲۷مه، د «بیټ کوین ۲۰۲۴» کنفرانس په ټینیسي ایالت کې د نشویل ښار په «موزیک سټي سنټر» کې ترسره شو. په دې کنفرانس کې ۲۲،۵۰۰ ګډونوال حاضر وو، او «ډونالډ ټرمپ» د ځانګړي ویناوال په توګه ګډون وکړ. مخکنیو ویناوالو کې «جورډن پیټر‌سن» او «پیټر تیل» شامل وو.<ref>{{Cite web|title=Bitcoin Magazine|url=https://www.nasdaq.com/publishers/bitcoin-magazine|access-date=2020-09-26|website=www.nasdaq.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Bitcoin Magazine|url=https://www.nasdaq.com/publishers/bitcoin-magazine|access-date=2020-09-26|website=www.nasdaq.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Bitcoin Magazine|url=https://www.nasdaq.com/publishers/bitcoin-magazine|access-date=2020-09-26|website=www.nasdaq.com|language=en}}</ref> == سرچينې == hoxjl0wxcmtgzso0ygedbpegsw1837g 0 86013 370278 360266 2026-11-04T21:28:41Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370278 wikitext text/x-wiki راجر کیت ور (په ۱۹۷۹ کال کې زېږېدلی) یو متشبث دی چې د بیټ کوین او د بیټ کوین د ایکوسیستم لومړی پانګوال په توګه ډېر پېژندل کېږي. هغه د بیټ کوین او اړوندو نویو شرکتونو لومړنی هڅوونکی و او کله ناکله د کریپټوکرنسۍ د لومړیو ورځو د تبلیغاتو له امله د "بیټ کوین عیسی" په نوم یادېږي.<ref>{{Cite web|last=Cheng|first=Evelyn|date=11 December 2017|title='Bitcoin Jesus' is 'really, really concerned' about the future of the digital currency|url=https://www.cnbc.com/2017/12/11/bitcoin-jesus-is-really-really-concerned-about-the-future-of-the-digital-currency.html|access-date=3 August 2019|website=CNBC|language=en}}</ref><ref name="mbj">{{Cite news|url=https://www.cnbc.com/2013/12/02/meet-bitcoin-jesus-a-virtual-currency-millionaire.html|title=Meet 'Bitcoin Jesus,' a virtual currency millionaire|first=Ansuya|last=Harjani|access-date=25 December 2016|date=2 December 2013|work=CNBC}}</ref><ref name="jesusarrested">{{Cite news|url=https://www.cnbc.com/2024/05/01/doj-charges-bitcoin-jesus-with-48-million-in-tax-fraud-seeks-extradition-.html|title=DOJ charges 'Bitcoin Jesus' with $48 million tax fraud, seeks extradition|last=Picciotto|first=Rebecca|date=1 May 2024|work=CNBC|access-date=2 May 2024|language=en-US|issn=}}</ref> که څه هم ښاغلی ور ډېری وخت د بیټ کوین کېش سره تړل شوی، هغه تل ټینګار کړی چې د هر ډول کریپټوکرنسي ملاتړ کوي چې د "ورته نغدو پیسو" په توګه کار وکړي، لکه څنګه چې د بیټ کوین په سپینه ‌پاڼه کې د ساتوشي ناکاموتو له خوا یې یادونه شوې وه. هغه مخکې د Bitcoin.com اجرایوي رئیس و، وروسته یې د دې شرکت اجرایي مشر (Executive Chairman)  شو.<ref name="nyt-split">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/07/25/business/dealbook/bitcoin-cash-split.html|title=Some Bitcoin Backers Are Defecting to Create a Rival Currency|last=Popper|first=Nathaniel|date=25 July 2017|work=The New York Times|access-date=28 July 2017|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite web|title=Bitcoin Cash Advocate Roger Ver Considers Launching Own Exchange|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-10-09/bitcoin-cash-advocate-roger-ver-considers-launching-own-exchange|access-date=3 August 2019|website=Bloomberg|date=9 October 2018}}</ref> په ۲۰۱۴ کال کې، هغه وروسته له دې چې د سینټ کیټس او نیویس تابعیت یې ترلاسه کړ د امریکا تابعیت یې پرېښود. هغه په ۲۰۲۰ کال کې د انټيګوا او باربودا تابعیت هم ترلاسه کړ. د ۲۰۲۴ کال د اپریل په میاشت کې، هغه په امریکا کې د مالیې اړوند تورونو لاندې ونیول شو، چې هغه یې ردوي.<ref>{{Cite web|title=Bitcoin Cash Advocate Roger Ver Considers Launching Own Exchange|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-10-09/bitcoin-cash-advocate-roger-ver-considers-launching-own-exchange|access-date=3 August 2019|website=Bloomberg|date=9 October 2018}}</ref><ref>{{Cite web|title='Bitcoin Jesus' Lawyers Say His Tax Case Violates Constitution|url=https://www.msn.com/en-us/money/other/bitcoin-jesus-lawyers-say-his-tax-case-violates-constitution/ar-AA1vdpAX|access-date=2024-12-31|work=Bloomberg|via=www.msn.com}}</ref> == لومړنی ژوند او زده‌ کړه == ور په ۱۹۷۹ کال کې په سان ‌خوزه، کالیفورنیا کې زېږېدلی. هغه د ویلي کریسټین های سکول ته تللی او بیا یې د یو کال لپاره د De Anza کالج کې زده‌ کړې کړي دي. هغه همدارنګه مخکې له دې چې زده‌ کړې پرېږدي او د سوداګرۍ هڅو ته مخه کړي د سټنفورډ پوهنتون په یوه سمسټر کې یې د مېلمه زده‌ کوونکي په توګه ګډون کړی. == مسلک == === MemoryDealers.com === له ۱۹۹۹ کال څخه تر ۲۰۱۲ کال پورې، ور د MemoryDealers.com اجرایوي رئیس (CEO) و، چې یوه انلاین سوداګري وه او د شبکې وسایل یې پلورل.<ref name="biwr">{{Cite news|url=https://arstechnica.com/tech-policy/2015/01/bitcoin-investor-who-renounced-us-citizenship-now-cant-get-back-in/?comments=1|title=Bitcoin investor who renounced US citizenship now can't get back in|first=Cyrus|last=Farivar|access-date=28 December 2016|date=1 August 2015|work=ArsTechnica|publisher=Wired Media Group}}</ref> په ۲۰۰۰ کال کې، هغه د کالیفورنیا د ایالت اسمبلۍ ته د ازادپال ګوند (Libertarian Party) نوماند په توګه ځان کاندید کړ. د خپل کمپاین پر مهال، هغه د فدرالي قانون د پلي کولو ادارې باندې په کلکه نیوکه وکړه، او د ATF او FBI ادارې یې د واکونو د محاصرې په تړاو "د سختو بوټونو لرونکي غاصبین او وژونکي" وبلل.<ref name="smartVoter">{{cite web|url=http://www.smartvoter.org/2000/03/07/ca/state/vote/ver_r/|title=Voter Information for Roger K Ver|last=SmartVoter|publisher=League of Women Voters|date=3 February 2000|access-date=18 January 2026|archive-date=15 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250115124926/http://www.smartvoter.org/2000/03/07/ca/state/vote/ver_r/|url-status=dead}}</ref> === کریپټوکرنسي === ==== ''بیټ کوین او لومړنۍ پانګونې'' ==== ور د ۲۰۱۱ کال په لومړیو کې په بیټ کوین کې پانګونه پیل کړه، کله چې یو بیټ کوین شاوخوا ۱ ډالر قیمت درلود. د هغه لومړنۍ پانګونه د چارلي شریم په Bitinstant کې وه، چې دې شرکت ته یې اجازه ورکړه چې خپل لومړنی ډیزاینر او پروګرامر وګوماري.<ref>{{Cite web|title=Bitcoin Cash Advocate Roger Ver Considers Launching Own Exchange|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-10-09/bitcoin-cash-advocate-roger-ver-considers-launching-own-exchange|access-date=3 August 2019|website=Bloomberg|date=9 October 2018}}</ref><ref name="auto">{{cite web|last1=Ver|first1=Roger|title=Biography|url=https://www.rogerver.com/bio/|access-date=28 September 2021|website=RogerVer.com}}</ref><ref name="mbj2">{{Cite news|url=https://www.cnbc.com/2013/12/02/meet-bitcoin-jesus-a-virtual-currency-millionaire.html|title=Meet 'Bitcoin Jesus,' a virtual currency millionaire|first=Ansuya|last=Harjani|access-date=25 December 2016|date=2 December 2013|work=CNBC}}</ref><ref name="bbbs">{{Cite news|url=http://observer.com/2011/12/brooklyn-based-bitcoin-startup-bitinstant-raises-seed-round/|title=Brooklyn-based Bitcoin Startup BitInstant Raises Seed Round|first=Adrianne|last=Jeffries|access-date=28 December 2016|date=13 December 2011|work=Observer|publisher=Observer Media}}</ref><ref name="meetarr">{{Cite news|last=Russell|first=Kyle|date=29 January 2014|title=Meet The 'Bitcoin Millionaire' Arrested for Allegedly Helping Silk Road Launder $US1 Million|url=https://www.businessinsider.com/charlie-shrem-arrested-bitcoin-ceo-2014-1|access-date=28 December 2016|work=Business Insider Australia|publisher=Allure Media}}</ref> هغه وروسته په لومړنیو بیټ کوین نویو شرکتونو کې له ۱ میلیونه ډالرو څخه ډېره پانګونه وکړه، چې پکې شامل دي: * '''Ripple (XRP)''' - چېرته چې هغه هم-بنسټګر و او د جد مک‌کالب وروسته دویم کس و چې ګډون یې وکړ.<ref name=":0">{{cite news|last1=Lunden|first1=Ingrid|title=With PayPal-like Ambitions for Bitcoin, BitPay Raises $2M Led by Founders Fund|url=https://techcrunch.com/2013/05/16/an-offer-you-cant-refuse-bitcoin-startup-bitpay-raises-2m-led-by-founders-fund-the-vc-run-by-the-paypal-mafia/|access-date=14 August 2017|work=TechCrunch}}</ref> * '''Blockchain.com''' - همدارنګه د هم-بنسټګر، لومړني پانګوال او د بن ریوز وروسته دویم کس په توګه ګډون وکړ.<ref name=":03">{{cite news|last1=Lunden|first1=Ingrid|title=With PayPal-like Ambitions for Bitcoin, BitPay Raises $2M Led by Founders Fund|url=https://techcrunch.com/2013/05/16/an-offer-you-cant-refuse-bitcoin-startup-bitpay-raises-2m-led-by-founders-fund-the-vc-run-by-the-paypal-mafia/|access-date=14 August 2017|work=TechCrunch}}</ref> * '''BitPay-''' د دې شرکت لپاره یې لومړنی سیډ پانګونه ورکړه.<ref name=":02">{{cite news|last1=Lunden|first1=Ingrid|title=With PayPal-like Ambitions for Bitcoin, BitPay Raises $2M Led by Founders Fund|url=https://techcrunch.com/2013/05/16/an-offer-you-cant-refuse-bitcoin-startup-bitpay-raises-2m-led-by-founders-fund-the-vc-run-by-the-paypal-mafia/|access-date=14 August 2017|work=TechCrunch}}</ref> * '''Kraken-'''  د سیډ پانګوال په توګه یې ګډون وکړ.<ref name="bjc">{{Cite news|last1=Clenfield|first1=Jason|last2=Alpeyev|first2=Pavel|date=16 June 2014|title='Bitcoin Jesus' Calls Rich to Tax-free Tropical Paradise|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2014-06-15/-bitcoin-jesus-calls-rich-to-tax-free-tropical-paradise|access-date=25 December 2016|work=Bloomberg}}</ref> ==== د بیټ کوین منل ==== ۲۰۱۱ کال د ور لپاره د بیټ کوین د لومړني تبلیغ او مسلک په برخه کې د پام وړ فعالیت کال و. په همدې کال کې، د ور شرکت MemoryDealers د نړۍ لومړنی تثبیت شوی کاروبار شو چې بیټ کوین یې د تادیې په توګه ومانه. همدارنګه، په همدې کال کې هغه د سیلیکون وېلي بیټ کوین میټ‌اپ هم-بنسټګر شو، چې د نړۍ له لومړنیو بیټ کوین میټ‌اپ ډلو څخه وه، او د غونډو په تنظیم او د پوهاوي په پراخولو کې یې مرسته وکړه. ور د بیټ کوین ملي راډیويي اعلانونو لپاره پیسې ورکړې، چې د ازادپال راډیو خپرونې Free Talk Live کې خپرېدې، او له ۱۰۰ څخه ډېرو راډیو سټېشنونو خپراوه. ور همدارنګه د نړۍ لومړنی بیټ کوین بیلبورډ اعلان لپاره پیسې ورکړې. دا اعلان د سیلیکون وېلي په یوه له تر ټولو بوختو لویو لارو کې ځای پر ځای شو. په پای کې، په ۲۰۱۱ کال کې، ور خپله مشهوره عامه "د بیټ کوین شرط" وکړ چې بیټ کوین به د سرو زرو، سپینو زرو، پلاتینیم او د امریکا د سټاک بازار څخه په راتلونکو دوو کلونو کې له سلو ځلو ډېر ښه فعالیت وکړي.<ref name="taoc">{{cite book |last1=Vigna |first1=Paul |url=https://books.google.com/books?id=Kv8CBAAAQBAJ |title=The Age of Cryptocurrency: How Bitcoin and Digital Money Are Challenging the Global Economic Order |last2=Casey |first2=Michael J. |date=2015 |publisher=St. Martin's Press |isbn=978-1466873063 |pages=178, 268 |access-date=3 January 2017}}</ref><ref name="hbbthbom">{{Cite magazine|last=McMillan|first=Robert|date=19 December 2013|title=How Bitcoin Became the Honey Badger of Money|url=https://www.wired.com/2013/12/bitcoin_honey/|access-date=25 January 2017|magazine=Wired|publisher=Conde Nast|archive-date=29 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161229063053/https://www.wired.com/2013/12/bitcoin_honey/|url-status=dead}}</ref> هغه همدارنګه د بیټ کوین بنسټ له پنځو بنسټګرو غړو څخه و.<ref>{{Cite web|title=Bitcoin Cash Advocate Roger Ver Considers Launching Own Exchange|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-10-09/bitcoin-cash-advocate-roger-ver-considers-launching-own-exchange|access-date=3 August 2019|website=Bloomberg|date=9 October 2018}}</ref> ==== ''د بیټ کوین فلسفه او وکالت'' ==== ور له ډېر وخت راهیسې بیټ کوین د اقتصادي ازادۍ د وسیلې په توګه تبلیغ کاوه. په ۲۰۱۷ کال کې، هغه د لویو بیټ کوین بلاکونو د ملاتړ هڅې مشري وکړه او د Bitcoin XT پروژه یې ملاتړ کړه. که څه هم ډېر وخت د بیټ کوین کېش سره تړل شوی، ور بیا بیا روښانه کړې چې هغه د دې جوړونکی نه دی. پر ځای یې، د هغه رول د هغو کریپټوکرنسۍ ملاتړ دی چې په مؤثره توګه د برېښنایي نغدو په توګه کار کوي. برعکس، هغه په نورو کریپټوکرنسۍ کې د پیل په وخت کې فعال رولونه لوبولي، لکه Ripple (XRP) او هغه څه چې وروسته FIRO شو، د مهمو لومړنیو پانګونو او ملاتړ په ورکولو سره.<ref name="FortuneRogerVer">{{cite news|last1=Morris|first1=David|date=8 January 2020|title=In Cryptocurrency, It's Bitcoiners vs. Everyone Else|url=https://fortune.com/2020/01/08/in-cryptocurrency-its-bitcoiners-vs-everyone-else/|access-date=2 February 2020|work=Fortune.com}}</ref> ==== ''Mt. Gox'' ==== په ۲۰۱۱ کال نیمايي کې، د بیټ کوین د لومړۍ سترې بیې د سقوط پر مهال، ور او جېسي پاول د Mt. Gox له عملیاتي ستونزو سره مرسته وکړه، او شرکت یې د تخنیکي او سوداګریزو ننګونو په حل کې رهنمایي کړ.<ref name="taoc2">{{cite book |last1=Vigna |first1=Paul |url=https://books.google.com/books?id=Kv8CBAAAQBAJ |title=The Age of Cryptocurrency: How Bitcoin and Digital Money Are Challenging the Global Economic Order |last2=Casey |first2=Michael J. |date=2015 |publisher=St. Martin's Press |isbn=978-1466873063 |pages=178, 268 |access-date=3 January 2017}}</ref> ==== ''د CoinFLEX لانجه'' ==== د ۲۰۲۲ کال په جون کې، د کریپټوکرنسۍ تبادله CoinFLEX د پیسو ایستلو مخه ونیوله او په عامه توګه یې ور د ۴۷ میلیونه ډالرو د ادعا شوي پور لپاره ملامت کړ. ور دغه ادعاوې رد کړې، ویې ویل چې CoinFLEX خپله هغه غولولی دی. هغه وروسته پر شرکت دعوه وکړه، او په یوې هوکړې کې تایید شوه چې له ۱۰۰ میلیونه ډالرو څخه ډېر ور ته ورکول کېږي.<ref>{{Cite web|title=Bitcoin Cash Advocate Roger Ver Considers Launching Own Exchange|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-10-09/bitcoin-cash-advocate-roger-ver-considers-launching-own-exchange|access-date=3 August 2019|website=Bloomberg|date=9 October 2018}}</ref><ref>{{Cite web|title=Bitcoin Cash Advocate Roger Ver Considers Launching Own Exchange|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-10-09/bitcoin-cash-advocate-roger-ver-considers-launching-own-exchange|access-date=3 August 2019|website=Bloomberg|date=9 October 2018}}</ref><ref>{{Cite web|title=Bitcoin Cash Advocate Roger Ver Considers Launching Own Exchange|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-10-09/bitcoin-cash-advocate-roger-ver-considers-launching-own-exchange|access-date=3 August 2019|website=Bloomberg|date=9 October 2018}}</ref> == چاپ شوي آثار == په ۲۰۱۵ کال کې، ''Digital Gold''  خپور شو، چې د بیټ کوین تر هغه وخته پورې د ور ستر رول روښانه کوي. په ۲۰۲۴ کال کې، ور خپله لیکنه ''Hijacking Bitcoin''  خپره کړه، هغه کتاب چې د بیټ کوین تاریخ او تکامل تشریح کوي.<ref>{{Cite web|title=Bitcoin Cash Advocate Roger Ver Considers Launching Own Exchange|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-10-09/bitcoin-cash-advocate-roger-ver-considers-launching-own-exchange|access-date=3 August 2019|website=Bloomberg|date=9 October 2018}}</ref> == شخصي ژوند == ور ځان د ازادپال، انارکو-کاپيټالیست (anarcho-capitalist) او رضاکارپال (voluntaryist) په توګه معرفي کوي. هغه په څو هېوادونو کې ژوند کړی، چې پکې جاپان (له ۲۰۰۶ راهیسې)، سینټ کیټس او نیویس، انټيګوا، او نور شامل دي.<ref name="auto2">{{cite web|last1=Ver|first1=Roger|title=Biography|url=https://www.rogerver.com/bio/|access-date=28 September 2021|website=RogerVer.com}}</ref><ref name="bjc2">{{Cite news|last1=Clenfield|first1=Jason|last2=Alpeyev|first2=Pavel|date=16 June 2014|title='Bitcoin Jesus' Calls Rich to Tax-free Tropical Paradise|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2014-06-15/-bitcoin-jesus-calls-rich-to-tax-free-tropical-paradise|access-date=25 December 2016|work=Bloomberg}}</ref><ref name="Minsky">{{cite web|last=Minsky|first=David|date=16 January 2015|title=U.S. Won't Let 'Bitcoin Jesus' Who Renounced His Citizenship Come to Miami for Conference|url=http://blogs.miaminewtimes.com/riptide/2015/01/miami_bitcoin_speaker_denied_visa_to_enter_his_home_country.php|publisher=Miami New Times (blog)}}</ref><ref name="Sparkes">{{cite news|last=Sparkes|first=Matthew|date=7 January 2015|title=Millionaire 'Bitcoin Jesus' denied entry to the US|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/news/11330558/Millionaire-Bitcoin-Jesus-denied-entry-to-the-US.html|publisher=Telegraph (UK)}}</ref><ref name="Minsky2">{{cite web|last=Minsky|first=David|date=16 January 2015|title=U.S. Won't Let 'Bitcoin Jesus' Who Renounced His Citizenship Come to Miami for Conference|url=http://blogs.miaminewtimes.com/riptide/2015/01/miami_bitcoin_speaker_denied_visa_to_enter_his_home_country.php|publisher=Miami New Times (blog)}}</ref><ref>{{Cite web|title=Bitcoin Cash Advocate Roger Ver Considers Launching Own Exchange|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-10-09/bitcoin-cash-advocate-roger-ver-considers-launching-own-exchange|access-date=3 August 2019|website=Bloomberg|date=9 October 2018}}</ref><ref>{{Cite web|title=Bitcoin Cash Advocate Roger Ver Considers Launching Own Exchange|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-10-09/bitcoin-cash-advocate-roger-ver-considers-launching-own-exchange|access-date=3 August 2019|website=Bloomberg|date=9 October 2018}}</ref><ref>{{Cite web|title=Bitcoin Cash Advocate Roger Ver Considers Launching Own Exchange|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-10-09/bitcoin-cash-advocate-roger-ver-considers-launching-own-exchange|access-date=3 August 2019|website=Bloomberg|date=9 October 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://antiguanewsroom.com/antigua-government-says-roger-vers-charges-not-related-to-his-antigua-citizenship/|title=Antigua Government says Roger Ver's charges not related to his Antigua citizenship|publisher=Antigua News Room|date=May 3, 2024}}</ref> ور په برازیلي جیو-جیتسو کې سیالي کړې، تور کمربند یې ترلاسه کړی او په نړیواله کچه یې سیالۍ کړې دي.<ref>{{Cite web|title=Bitcoin Cash Advocate Roger Ver Considers Launching Own Exchange|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-10-09/bitcoin-cash-advocate-roger-ver-considers-launching-own-exchange|access-date=3 August 2019|website=Bloomberg|date=9 October 2018}}</ref><ref>{{Cite web|title=Bitcoin Cash Advocate Roger Ver Considers Launching Own Exchange|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-10-09/bitcoin-cash-advocate-roger-ver-considers-launching-own-exchange|access-date=3 August 2019|website=Bloomberg|date=9 October 2018}}</ref> === خیریه کارونه === راجر ور د ازادپال، د مدني ازادۍ د لاملونو، د محرمیت د حقونو او د شخصي او اقتصادي ازادۍ د لاملونو لپاره، څو سترې مرستې کړې دي چې په لاندې ډول دي: * له ۳ میلیونه ډالرو څخه ډېر د اقتصادي زده‌ کړې بنسټ (Foundation for Economic Education) ته.<ref>{{Cite web|title=Bitcoin Cash Advocate Roger Ver Considers Launching Own Exchange|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-10-09/bitcoin-cash-advocate-roger-ver-considers-launching-own-exchange|access-date=3 August 2019|website=Bloomberg|date=9 October 2018}}</ref> * له ۱ میلیونه ډالرو څخه ډېر هغو سازمانونو ته چې د نشه ‌يي توکو د جګړې د پای ته رسولو ملاتړ کوي. * له ۱ میلیونه ډالرو څخه ډېر د پیلیزي پانګونې په توګه د Brownstone Institute د پیل لپاره. * له ۰.۵ میلیونه ډالرو څخه ډېر AntiWar.com ته. سربېره پر دې، هغه د WikiLeaks او نورو د بیان ازادۍ، د ازاد بازار، رضاکارپال او ورته تړلو سازمانونو سره سترې مرستې کړې دي. === قانوني ستونزې === په ۲۰۰۲ کال کې، ور د دې لپاره مجرم وپېژندل شو چې د اورلګیدونکو محصولاتو ("Pest Control Report 2000") یې په eBay کې پرته له مناسب جواز پلورلي وو. هغه د ۱۰ میاشتو لپاره په فدرالي زندان کې محکوم شو.<ref name="bjc3">{{Cite news|last1=Clenfield|first1=Jason|last2=Alpeyev|first2=Pavel|date=16 June 2014|title='Bitcoin Jesus' Calls Rich to Tax-free Tropical Paradise|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2014-06-15/-bitcoin-jesus-calls-rich-to-tax-free-tropical-paradise|access-date=25 December 2016|work=Bloomberg}}</ref><ref name="Sparkes2">{{cite news|last=Sparkes|first=Matthew|date=7 January 2015|title=Millionaire 'Bitcoin Jesus' denied entry to the US|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/news/11330558/Millionaire-Bitcoin-Jesus-denied-entry-to-the-US.html|publisher=Telegraph (UK)}}</ref><ref name="DOJ2002">{{cite web|date=2 May 2002|title=San Jose, California Man Pleads Guilty to Selling Explosives on eBay|url=https://www.justice.gov/criminal/cybercrime/press-releases/2002/verPlea.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20150213142114/http://www.justice.gov/criminal/cybercrime/press-releases/2002/verPlea.htm|archive-date=13 February 2015|publisher=U.S. Department of Justice, United States Attorney, Northern District of California}}</ref><ref name="meetthe">{{Cite news|last=Raskin|first=Max|date=13 April 2013|title=Meet the Bitcoin Millionaires|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2013-04-10/meet-the-bitcoin-millionaires|access-date=28 December 2016|work=Bloomberg}}</ref> د ۲۰۲۴ کال په اپریل کې، ور په هسپانیا کې د امریکا د مالیې د تېښتې د تورونو پر اساس ونیول شو. د هغه وکیلان استدلال کوي چې قضیه د اساسي قانون د خوندیتوبونو خلاف ده، او د ور سپارلو پروسه روانه ده.<ref>{{Cite web|title=Bitcoin Cash Advocate Roger Ver Considers Launching Own Exchange|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-10-09/bitcoin-cash-advocate-roger-ver-considers-launching-own-exchange|access-date=3 August 2019|website=Bloomberg|date=9 October 2018}}</ref><ref>{{Cite web|title=Bitcoin Cash Advocate Roger Ver Considers Launching Own Exchange|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-10-09/bitcoin-cash-advocate-roger-ver-considers-launching-own-exchange|access-date=3 August 2019|website=Bloomberg|date=9 October 2018}}</ref><ref>{{Cite web|title=Bitcoin Cash Advocate Roger Ver Considers Launching Own Exchange|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-10-09/bitcoin-cash-advocate-roger-ver-considers-launching-own-exchange|access-date=3 August 2019|website=Bloomberg|date=9 October 2018}}</ref> په ۲۰۲۵ کال د اکتوبر په ۱۴مه، ور د امریکا د عدلیې وزارت سره یوې هوکړې ته ورسېد، تر څو د ځنډول شوې قضایي تعقیب (Deferred Prosecution Agreement) له لارې د فدرالي مالیې تورونه حل کړي. د هوکړې د یوې برخې په توګه، ور شاوخوا ۴۹.۹ میلیونه ډالر د پخوانیو مالیاتو، جریمې او سود په توګه ورکړ. حکومت وروسته د هغه په وړاندې لګیدلي تورونه له منځه یوړل.<ref>{{Cite web|title=Bitcoin Cash Advocate Roger Ver Considers Launching Own Exchange|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-10-09/bitcoin-cash-advocate-roger-ver-considers-launching-own-exchange|access-date=3 August 2019|website=Bloomberg|date=9 October 2018}}</ref><ref>{{Cite web|title=Bitcoin Cash Advocate Roger Ver Considers Launching Own Exchange|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-10-09/bitcoin-cash-advocate-roger-ver-considers-launching-own-exchange|access-date=3 August 2019|website=Bloomberg|date=9 October 2018}}</ref><ref>{{Cite web|title=Bitcoin Cash Advocate Roger Ver Considers Launching Own Exchange|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-10-09/bitcoin-cash-advocate-roger-ver-considers-launching-own-exchange|access-date=3 August 2019|website=Bloomberg|date=9 October 2018}}</ref> == سرچينې == guqhxixjyu7xxkpxega7bpkonqj081u 0 87864 370249 2026-11-04T16:52:34Z پاکستان 100 41167 "[[:en:Special:Redirect/revision/1383450270|Islamabad Fashion Week]]" مخ د ژباړلو له مخې جوړ شوی 370249 wikitext text/x-wiki '''د اسلام آباد ننداره اونۍ''' '''Islamabad Fashion Week'''( '''هفته مد اسلام آباد''' ) د ننداره اونۍ ده چې هر کال په [[اسلام اباد|اسلام آباد]] ، [[پاکستان]] کې ترسره کیږي. IFW لومړی ځل په ۲۰۱۱ کال کې ترسره شو، چې د ټریپل-ای (پرایویټ) لمیټډ لخوا اداره کیده <ref name="news12">{{Cite news|date=April 12, 2012}}</ref> طارق امین د IFW او کراچۍ آباد ننداره اونۍ تخلیقي مشر دی. <ref name="cntv">{{Cite news|date=April 13, 2012}}</ref> == ماخذونه == 9jg02dt7uubvraf0ntiw56hdsejjq0h 0 87865 370250 2026-11-04T18:15:04Z پاکستان 100 41167 "[[:en:Special:Redirect/revision/1378541345|TransPeshawar]]" مخ د ژباړلو له مخې جوړ شوی 370250 wikitext text/x-wiki ټرانس پشاورTransPeshawar یا '''زو پشاور''' د خیبر پښتونخوا (KP) ولایت په مرکز پیښور کې د بسونو د چټک ټرانزیټ سیسټم دی'''. ټرا''' دا سیسټم د ۲۰۲۰ کال د اګست په ۱۳مه پرانستل شو، او په پاکستان کې څلورم BRT سیسټم دی.ټرانس پشاور یا زو پشاور د خیبر پښتونخوا (KP) ولایت په مرکز پیښور کې د بسونو د چټک ټرانزیټ سیسټم دی. د ټرانس پشاور BRT سیسټم دوه برخې لري: لومړی د ختیځ-لویدیځ دهلیز لري چې د بسونو لخوا د ځانګړي کارونې لپاره په وقف شوي لین کې د ۳۰ سټیشنونو لخوا خدمت کیږي، پداسې حال کې چې دویمه برخه د فیډر روټونو شبکه لري چې پکې بسونه کولی شي د ښار په سړکونو کې د سفر کولو لپاره سیسټم ته ننوځي او ووځي. دا سیسټم د اګست په ۲۰۲۰ کې پرانستل شو، او په پاکستان کې څلورم BRT سیسټم دی. [[File:Pesbrt.jpg|ځايناستی|بټنوک| د ټرانس پشاور بسونه د ۳۰ سټیشنونو خدمت لپاره خپل ځانګړي لین کاروي]] o6b76g6f0xbsyy8e0iapu3tpcg7bs8f 370251 370250 2026-11-04T18:20:14Z پاکستان 100 41167 "[[:en:Special:Redirect/revision/1378541345|TransPeshawar]]" مخ د ژباړلو له مخې جوړ شوی 370251 wikitext text/x-wiki ټرانس پشاورTransPeshawar یا '''زو پشاور''' د خیبر پښتونخوا (KP) ولایت په مرکز پیښور کې د بسونو د چټک حمل و نقل نظام دی'''. ټرا''' دا نظام د ۲۰۲۰ کال د اګست په ۱۳مه پرانستل شو، او په پاکستان کې څلورم BRT نظام دی.ټرانس پشاور یا زو پشاور د خیبر پښتونخوا (KP) ولایت په مرکز پیښور کې د بسونو د چټک حمل و نقل نظام دی. د ټرانس پشاور BRT نظام دوه برخې لري: لومړی د ختیځ-لویدیځ دهلیز لري چې د بسونو لخوا د ځانګړي کارونې لپاره په وقف شوي لین کې د ۳۰ سټیشنونو لخوا خدمت کیږي، پداسې حال کې چې دویمه برخه د فیډر روټونو شبکه لري چې پکې بسونه کولی شي د ښار په سړکونو کې د سفر کولو لپاره نظام ته ننوځي او ووځي. دا نظام د اګست په ۲۰۲۰ کې پرانستل شو، او په پاکستان کې څلورم BRT نظام دی. [[File:Pesbrt.jpg|ځايناستی|بټنوک| د ټرانس پشاور بسونه د ۳۰ سټیشنونو خدمت لپاره خپل ځانګړي لین کاروي]] eq15xuwl27l3uc2zgouzgr2lgde2gfv 0 87866 370252 2026-11-04T18:28:40Z پاکستان 100 41167 "[[:en:Special:Redirect/revision/1377016849|Rawalpindi–Islamabad Metrobus]]" مخ د ژباړلو له مخې جوړ شوی 370252 wikitext text/x-wiki د '''راولپنډۍ-اسلام آباد میټروبس Rawalpindi–Islamabad Metrobus''' د {{Convert|83.6|km|mi|1}} د بس چټک حمل و نقل نظام دی چې د [[پاکستان]] په اسلام آباد-راولپنډۍ ښار کې فعالیت کوي. دا څلور لارې لري: سره، نارنجي، نیلي او شنه کرښې. سور او نارنجي لاینونه ځانګړي لینونه لري چې د هدف لپاره جوړ شوي سټیشنونه یې په اوږدو کې جوړ شوي دي، پداسې حال کې چې نیلي او شنه لاینونه په ترتیب سره د اسلام آباد ایکسپریس وے او سرینګر لویې لارې باندې د منظم ترافیک سره یوځای تیریږي. [[File:Islamabad_Metro_Underground_track.jpg|بټنوک| سره کرښه په جزوي ډول د ځمکې لاندې ده.]] [[File:Islamabad_Green_Line_Metrobus.jpg|بټنوک| د اسلام آباد شنه کرښه میټروبس]] iynshnipniefuauoconh1ewzv59weke 0 87867 370254 2026-11-04T19:20:24Z پاکستان 100 41167 "[[:en:Special:Redirect/revision/1375183687|Hayatabad Medical Complex Peshawar]]" مخ د ژباړلو له مخې جوړ شوی 370254 wikitext text/x-wiki د حیات آباد طبي کمپلیکس د ''Hayatabad Medical Complex'' خیبر پښتونخوا په حیات آباد پیښور کې یو لوی طبي کمپلیکس او روغتون دی. د ښار دوهم لوی روغتون دی.<ref>[http://www.sehatpakistan.com/d/hayatabad_medical_complex-32936.html Hayatabad Medical Complex] {{Webarchive|date=2011-10-11}}, Sehat Pakistan</ref> د روغتون د جوړولو کار په ۱۹۹۰ کال کې پیل شو او په ۱۹۹۲ کال کې د ۱۷.۸۳ ملیون امریکایي ډالرو او ۵۲۰ بسترونو په ټولیز لګښت سره بشپړ شو. <ref>{{Cite web|title=Hayatabad Hospital Project - OPEC Fund for International Development|url=https://opecfund.org/operations/list/hayatabad-hospital-project|accessdate=2024-07-04|website=opecfund.org|language=en}}</ref> په ۲۰۱۷ کال کې، په روغتون کې د سوځیدنې او ټراما مرکز جوړ شو. <ref>{{Cite web|last=APP|date=2017-09-21|title=Burns and trauma centre established in Hayatabad Medical Complex|url=https://tribune.com.pk/story/1512882/burns-trauma-centre-established-hayatabad-medical-complex|accessdate=2024-07-04|website=The Express Tribune|language=en}}</ref> == ماخذونه == rszzai937gf34gimdtlezagzkvhldqo 370269 370254 2026-11-04T20:53:23Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 370269 wikitext text/x-wiki د حیات آباد طبي کمپلیکس د ''Hayatabad Medical Complex'' خیبر پښتونخوا په حیات آباد پیښور کې یو لوی طبي کمپلیکس او روغتون دی. د ښار دوهم لوی روغتون دی.<ref>[http://www.sehatpakistan.com/d/hayatabad_medical_complex-32936.html Hayatabad Medical Complex] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200428104605/http://www.sehatpakistan.com/d/hayatabad_medical_complex-32936.html |date=2020-04-28 }}, Sehat Pakistan</ref> د روغتون د جوړولو کار په ۱۹۹۰ کال کې پیل شو او په ۱۹۹۲ کال کې د ۱۷.۸۳ ملیون امریکایي ډالرو او ۵۲۰ بسترونو په ټولیز لګښت سره بشپړ شو. <ref>{{Cite web|title=Hayatabad Hospital Project - OPEC Fund for International Development|url=https://opecfund.org/operations/list/hayatabad-hospital-project|accessdate=2024-07-04|website=opecfund.org|language=en}}</ref> په ۲۰۱۷ کال کې، په روغتون کې د سوځیدنې او ټراما مرکز جوړ شو. <ref>{{Cite web|last=APP|date=2017-09-21|title=Burns and trauma centre established in Hayatabad Medical Complex|url=https://tribune.com.pk/story/1512882/burns-trauma-centre-established-hayatabad-medical-complex|accessdate=2024-07-04|website=The Express Tribune|language=en}}</ref> == ماخذونه == 0nb6421z8oi0sx67g5nmdsnv7cty8vi 0 87868 370256 2026-11-04T19:25:55Z پاکستان 100 41167 "[[:en:Special:Redirect/revision/1372178025|Hayatabad]]" مخ د ژباړلو له مخې جوړ شوی 370256 wikitext text/x-wiki حیات آباد د خیبر پښتونخوا د مرکز پېښور په لویدیځه څنډه کې یوه څنډه ده. <ref>{{Cite news|date=2012-07-24}}</ref> دا د قبایلي سیمو سره پوله لري او د تورخم پولې ته نږدې دی. [[File:Road_in_Hayatabad,_Peshawar.JPG|بټنوک| حیات آباد ]] [[File:Beautiful_View_Of_Tatara_Park_Hayatabad_Peshawar_Kpk.jpg|بټنوک| د تاتارا پارک]] == ماخذونه == f8v97vfnyfk9rt8bqot5pb7w1hdfwhz 0 87869 370258 2026-11-04T19:32:48Z پاکستان 100 41167 "[[:en:Special:Redirect/revision/1380903339|Peshawar Development Authority]]" مخ د ژباړلو له مخې جوړ شوی 370258 wikitext text/x-wiki '''د پېښور پراختیايي اداره''' په پېښور کې د ښاروالۍ خدماتو وړاندې کولو مسؤلیت لري. په ۱۹۷۵ کال کې، د لوی پېښور میټروپولیټن اداره ('''Greater Peshawar Metropolitan Authority''') په ۱۹۷۵ کال کې رامنځته شوه. په ۱۹۷۸ کال کې PMA د پېښور پراختیايي ادارې (Peshawar Development Authority) په نوم ونومول شوه. [[وېشنيزه:د خيبر پښتونخوا حکومت]] myl4nzonuoh5lz53dw3x34a5wjttwh5 370259 370258 2026-11-04T19:33:15Z پاکستان 100 41167 370259 wikitext text/x-wiki '''د پېښور پراختیايي اداره''' په پېښور کې د ښاروالۍ خدماتو وړاندې کولو مسؤلیت لري. په ۱۹۷۵ کال کې، د لوی پېښور میټروپولیټن اداره (Greater Peshawar Metropolitan Authority) په ۱۹۷۵ کال کې رامنځته شوه. په ۱۹۷۸ کال کې PMA د پېښور پراختیايي ادارې (Peshawar Development Authority) په نوم ونومول شوه. [[وېشنيزه:د خيبر پښتونخوا حکومت]] eq7ojvspfy4yh1jf4ky717ddqwpphtd 0 87870 370260 2026-11-04T19:43:49Z پاکستان 100 41167 "[[:en:Special:Redirect/revision/1383643353|The Centaurus]]" مخ د ژباړلو له مخې جوړ شوی 370260 wikitext text/x-wiki '''سینټورس Centaurus''' [[اسلام اباد|د پاکستان په اسلام آباد]] کې د ګډ استعمال املاکو پراختیا ده. د سینټورس مال په ۲۰۱۳ کال کې پرانستل شو، او د مووینپک هوټل سینټورس اسلام آباد، چې خونې او سویټونه لري، د ۲۰۲۵ کال په لومړیو کې پرانستل شو.. <ref>{{Cite web|title=Islamabad's five-star Mövenpick Centaurus Hotel officially opens|url=https://www.islamabadscene.com/islamabads-five-star-movenpick-centaurus-hotel-officially-opens/|accessdate=2025-12-23}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Movenpick Hotel Centaurus — Photo by Accor|url=https://www.hospitalitynet.org/announcement/41012098.html|accessdate=2025-12-23}}</ref> photo inset here == ماخذونه == nq8h3zc5egdokz8yde6nsgnl7xyrw0q 370261 370260 2026-11-04T19:44:08Z پاکستان 100 41167 370261 wikitext text/x-wiki '''سینټورس Centaurus''' [[اسلام اباد|د پاکستان په اسلام آباد]] کې د ګډ استعمال املاکو پراختیا ده. د سینټورس مال په ۲۰۱۳ کال کې پرانستل شو، او د مووینپک هوټل سینټورس اسلام آباد، چې خونې او سویټونه لري، د ۲۰۲۵ کال په لومړیو کې پرانستل شو.. <ref>{{Cite web|title=Islamabad's five-star Mövenpick Centaurus Hotel officially opens|url=https://www.islamabadscene.com/islamabads-five-star-movenpick-centaurus-hotel-officially-opens/|accessdate=2025-12-23}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Movenpick Hotel Centaurus — Photo by Accor|url=https://www.hospitalitynet.org/announcement/41012098.html|accessdate=2025-12-23}}</ref> == ماخذونه == ac2ny7j7qts4rbidrmxy5zxfpi63tg8 0 87871 370263 2026-11-04T19:51:00Z پاکستان 100 41167 "[[:it:Special:Redirect/revision/153179339|Segnaletica stradale in Pakistan]]" مخ د ژباړلو له مخې جوړ شوی 370263 wikitext text/x-wiki په پاکستان کې د سړک نښې د ملي څیړنې او ترانسپورت مرکز او پلان جوړونې کمیسیون لخوا تنظیم کیږي. د ۱۹۸۰ کال د جنوري په ۱۴مه، پاکستان د ویانا کنوانسیون سره یوځای شو. په پاکستان کې، د خطر ډیری نښې د سپینې مساوي مثلث په بڼه دي چې سره پوله لري. <ref>{{کتابي سرچينه |last=National Transport Research Centre |url=http://www.ntrc.gov.pk/ntrc_studies/MANUAL%20OF%20SIGNS,%20SIGNALS%20&%20ROAD%20MARKINGS(JULY,%201989).pdf |title=Manual of Signs, Signals and Markings |last2=Planning Commission |date=1989}}</ref> tl2pcb2v0n449dzv64gk68mygipm0ag