ويکيپېډيا pswiki https://ps.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D9%88%D9%85%DA%93%DB%8C_%D9%85%D8%AE MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter رسنۍ ځانگړی خبرې اترې کارن د کارن خبرې اترې ويکيپېډيا د ويکيپېډيا خبرې اترې دوتنه د دوتنې خبرې اترې مېډياويکي د مېډياويکي خبرې اترې کينډۍ د کينډۍ خبرې اترې لارښود د لارښود خبرې اترې وېشنيزه د وېشنيزې خبرې اترې تانبه د تانبې خبرې اترې مهال‌ليک د مهال‌ليک خبرې اترې چلنوال د چلنوال خبرې اترې پېښه د پېښې خبرې اترې خيال محمد کټوازی 0 1937 371258 355325 2026-11-11T01:52:01Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 371258 wikitext text/x-wiki {{هراړخيز مالوماتبکس}}[[دوتنه:خيال-محمد-کټوازی.png|کيڼ|250px|بټنوک|خيال محمد کټوازی]] [[دوتنه:خيال محمد کټوازی.png|کيڼ|250px|بټنوک|خيال محمد کټوازی]] '''خيال محمد کټوازی''' (١٣٢٩ لېږديز لمريز [[کال]]، [[پکتيکا ولايت]]- د ۱۳۹۱ ل ل کال د [[سلواغه (مياشت)|سلواغې]] ۲۰، [[هالېنډ]]) د پښتو ژبې [[شاعر]]، ژورناليست، [[ليکوال]] او پر ۱۳۵۸ ل کال د [[افغانستان]] د اطلاعاتو او کلتور وزير وو. == مخينه == خيال محمد کټوازی د [[عبدالغفار]] زوی او پر ١٣٢٩ ل ل کال د پکتيكا ولايت د مرکز ښرنې د ملکانو په کلي کې زېږېدلی دی. == زده کړې == لومړنۍ زده کړې يې د ښرنې د علي بابا لېسه کې، منځنۍ يې د [[عبدالرحمان مومند|رحمان بابا]] په لېسه كې او لوړې زده کړې يې د [[کابل پوهنتون]] د ادبیاتو او بشري علومو د پوهنځي د ژورنالیزم په څانگه کې سرته رسولې دي. == دندې == خيال محمد کټوازي له ١٣٤٩ ل ل کاله راهيسې د [[راډيو افغانستان]] د خپرونو په ډېرو برخو کې کار کړی دی. پر ١٣٥٥ ل ل کال د راډيو د خپرونو د لوی مدير مرستيال، پر ١٣٥٧ ل ل کال د راډيو تلويزيون د وزارت مرستيال وزير او د سولې او پيوستون د ټولني سروال (ريس) وو. نوموړی د ۱۳۵۸ ل ل کال په پيل کې د اطلاعاتو او کلتور د وزير په توگه وگومارل شو، خو د همدغه کال د مرغومي پر ۶ نېټه پر [[افغانستان]] د [[د شوروي سوسياليستي جمهوريتونو اتحاد|شوروي اتحاد]] تر يرغل وروسته د هغوی له خوا زنداني او د شورويانو د ښکېلاک په ټول دوران کې د [[ببرک کارمل]] د څرخي پله په زندان کي کوټه قلف ساتل شوی وو. پر ١٣٦٧ ل ل کال د [[گورباچيوف]] د بيا جوړونې د [[سياست]] له مخې د [[ډاکټر نجيب الله]] د ملي روغې جوړې په دوران کې د څه ناڅه ۹ کاله زندان څخه وروسته راخلاص او د يو کال وزگارۍ نه وروسته په باندنيو چارو وزارت کې د سلاکار وزير او څه موده وروسته د همدغه وزارت د مرستيال په توگه په کار بوخت شو. ښاغلی کټوازی له ١٣٤٩ څخه تر ١٣٥٧ کاله د هېواد په ځينو خپرونو په تېره بيا په راډيو کې ليکنې او څېړنې کړې دي. هغه پر ١٣٧٠ ل ل کال په [[لېبيا]] کې د افغانستان د سفير په توگه وگومارل شو او بيا په لېبيا کې تر يو نيم کال دندې وروسته [[هالنډ]] ته کډوال شو او د [[ژوند]] تر پايه هلته پاتې شو. ==مړينه== خیال محمد کټوازی د ۱۳۹۱ ل ل کال د سلواغې په ۲۰ (د ۲۰۱۳ ز کال د فبرورۍ پر ۸) د ۶۵ کالو په عمر د هالېنډ هېواد د روتردام ښار په [[روغتون]] کې په حق ورسېد. د ارواښاد کټوازي جنازه په کابل کې د دوی په پلرنۍ هديره کي خاورو ته وسپارله شوه. == چاپ شوي نښيرونه يې == ۱- د رڼا بهير (شعري ټولگه). ۲- پرېشانه ولولې (شعري ټولگه). ۳- د ستورو ورا (شعري ټولگه). == باندنۍ تړنې == * [http://ps.poems.wikia.com/wiki/%D9%88%DB%90%D8%B4%D9%86%D9%8A%D8%B2%D9%87:%D8%AE%D9%8A%D8%A7%D9%84_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%DA%A9%D9%BC%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%8C په ويکي شعرونه کې د خيال محمد کټوازي شعرونه]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==سرچينې== # https://www.bbc.com/pashto/afghanistan/2013/02/130209_ns_khyal_katawazai_daied # https://web.archive.org/web/20190827023536/http://paktika1.com/katawazi/ # https://larawbar.net/35602.html#.XXTb1NSF5kg {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190222132436/http://larawbar.net/35602.html#.XXTb1NSF5kg |date=2019-02-22 }} # http://www.bakhtarnews.com.af/pashtu/culture/item/11821-%D8%AF-%D8%AE%D9%8A%D8%A7%D9%84-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%DA%A9%D9%BC%D9%88%D8%A7%D8%B2%D9%89-%D8%AC%D9%86%D8%A7%D8%B2%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D9%88%D8%B1%D9%88-%D8%AA%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D9%84-%D8%B4%D9%88%D9%87.html [[وېشنيزه: پښتانه شاعران]] [[وېشنيزه: پښتانه ليکوال]] [[وېشنيزه: افغاني ليکوال]] [[وېشنيزه: پښتانه]] [[وېشنيزه: افغانان]] [[وېشنيزه:افغان وزيران]] [[وېشنيزه:افغان سفيران]] 3hinq8ip5vcpy242w48aijb93mfe5wa سيراليون 0 3402 371271 362815 2026-11-11T03:37:21Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 371271 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | common_name = د سیرالیون هیواد ولسمشریزه | coordinates = {{Coord|8|29.067|N|13|14.067|W|type:city|display=inline,title}} | languages_type = Spoken languages | leader_name2 = {{nowrap|[[محمد جولده جالو]]}} | leader_name3 = {{nowrap|[[داوید ج. فرانسز]]}} | leader_name4 = {{nowrap|[[عباس بوندو]]}} | conventional_long_name = د سیرالیون ولسمشریزه | image_flag = Flag of Sierra Leone.svg | alt_flag = [[Flag of Sierra Leone|Flag]] | image_coat = Coat of arms of Sierra Leone.svg | symbol_type = نښان | national_anthem = "یوالی, آزادي, عدالت" | national_motto = "[[مونږ ستا یاد لوړوو, حقیقت]]" <center>[[دوتنه:Sierra Leone's national anthem.ogg]]</center> | image_map = Sierra Leone (orthographic projection).svg | map_caption = {{map caption|location_color=dark green}} | capital = [[فری ټاون]] | largest_city = capital | official_languages = [[انګلیسي]] • [[کریو ژبه]] | demonym = سیریالیونیان | religion = [[اسلام]] (۷۸%)<br /> [[مسیحیت]] (۲۱%)<ref name=religions /> | government_type = [[پارلماني]] [[ولسمشریزه]] [[ټاکمیزه ولسمشریزه]] | leader_title1 = [[ولسمشر]] | leader_name1 = {{nowrap|[[جولیوز مادال بیو]]}} | leader_title2 = [[لومړی مرستیال|مرستیال]] | leader_title3 = [[لومړی وزیر]] | leader_title4 = [[د ولسي جرګې رئیس]] | leader_title5 = چیف جوستیک | legislature = [[ولسي جرګه]] | established_event1 = له بریتانیا | sovereignty_type = خپلواکي | established_event2 = ولسمشریزه جوړیدل | established_date1 = ۲۷ افریل ۱۹۶۱ | established_date2 = ۱۹ افریل ۱۹۷۱ | area_km2 = ۷۱,۷۴۰ | area_rank = ۱۱۷th <!-- Area rank should match [[د سیرالیون هیواد د ولایتونو نوملړ]] --> | area_sq_mi = ۲۷,۶۹۹ | percent_water = ۱.۱ | population_estimate = | population_census = ۸,۰۵۹,۱۵۵<ref name =Estimate2020>{{cite web|url=https://www.worldometers.info/world-population/sierra-leone-population/ |title=Sierra Leone Population |access-date=27 December 2020 |website=World O Meter | df=dmy }}</ref> | population_census_rank = ۱۰۲nd | population_estimate_year = | population_estimate_rank = ۱۰۲nd | population_census_year = ۲۰۱۵ | population_density_km2 = ۱۱۲ | population_density_rank = ۱۱۴th<sup>a</sup> | population_density_sq_mi = ۲۹۱ | GDP_PPP = $۱۲.۱۷۷&nbsp;بیلیونه<ref name=imf2>{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=48&pr.y=6&sy=2018&ey=2021&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=724&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a=|title=Sierra Leone |website=[[د پیسو نړیوال صندق]] |access-date=18 April 2013}}</ref> | GDP_PPP_year = ۲۰۱۸ | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_per_capita = $۱,۶۰۸<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal = $۳.۸۲۴&nbsp;بیلیونه<ref name=imf2/> | GDP_nominal_year = ۲۰۱۸ | GDP_nominal_rank = ۱۵۵th | GDP_nominal_per_capita = $۵۰۵<ref name=imf2/> | Gini = ۳۵.۷ <!--number only--> | Gini_year = ۲۰۱۸ | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name="wb-gini">{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=SL |title=GINI index (World Bank estimate) - Sierra Leone |website=[[نړیوال بانک]] |access-date=22 March 2020}}</ref> | Gini_rank = | HDI = ۰.۴۵۲ <!--number only--> | HDI_year = ۲۰۱۹<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = incrrease <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite book|title=Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene|date=15 December 2020|publisher=United Nations Development Programme|isbn=978-92-1-126442-5|pages=343–346|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|access-date=16 December 2020}}</ref> | HDI_rank = ۱۸۲nd | currency = [[د سیرالیون لیون]] | currency_code = SLL | utc_offset = {{sp}} | time_zone = GMT | drives_on = ښوی<sup>b</sup> | calling_code = +۲۳۲ | cctld = [[.sl]] | footnote_a = د رینک پر آساس ۲۰۰۷ figures | footnote_b = Since ۱ مارچ ۱۹۷۱ | today = | leader_name5 = ډسکونډ باباتوند اډوارډ<ref>{{cite web|url=https://www.thesierraleonetelegraph.com/sierra-leone-parliament-approves-new-chief-justice/|title=Sierra Leone parliament approves new Chief Justice|first=Abdul Rashid|last=Thomas|date=22 December 2018|website=Sierra Leone Telegraph}}</ref> }}'''سېرالیون''' چې رسمي نوم یې '''د سېرالیون جمهوریت''' دی په [[لویدیځه افریقا|لویدیځې افریقا]] کې پروت [[هیواد]] دی. د سرالیون پلازمینه [[فری ټاون]] او رسمي ژبه [[انګلیسي]] ده یاد هیواد ۷۴۰'۷۱ کیلومتره مربع مساحت او ۷۷۴'۲۹۴'۶ میلیونه وګړي لري. [[د سیرالیون لیون]] SSL د یاد هیواد د پیسو واحد دی، سرالیون په ۲۷ د افریل ۱۹۶۱م کال له [[بریتانیا]] خپل واکی ترلاسه کړه. سیرالیون، په رسمي ډول د سیرالیون جمهوریت، په غیر رسمي ډول سیلون، د لویدیځې افریقا په سویل لویدیځ ساحل کې یو هېواد. دا هېواد له سویل ختیځ لوري له لایبیریا سره ګډه پوله لري او ګیني د دې هېواد شمالي نیمه برخه چاپېره کوي کوي. سیرالیون استوایی اقلیم لري چې متنوع چاپیریال له چمن ځایونو څخه نیولې تر باراني ځنګلونو پورې سیمې لري، ټول مساحت یې ۷۱۷۴۰ کیلومتر مربع (۲۷۶۹۹ مایل مربع) دی او د ۲۰۱۵ ز کال د سرشمیرنې پر بنسټ ۷۰۹۲۱۱۳ وګړي لري. پلازمېنه او لوی ښار یې فریټاون دی. دا هېواد په پنځو اداري سیمو وېشل شوی دی چې په شپاړسو ولسوالیو وېشل شوي دي.سیرالیون د اساسي قانون یو جمهوریت دی چې یو مجلسه پارلمان لري او مستقیم ټاکل شوی ولسمشر ډېر تر ډېره  د دوو پنځه کلنو دورو لپاره خدمت کوي. اوسنی ولسمشر یې جولیوس مادا بایو دی. سیرالیون یو سیکولر هېواد دی چې اساسي قانون یې د دولت او دین د جلا کولو او د فکري ازادي (چې د فکر او دین ازادي پکې ګډون لری) وړاندې کوي. د نفوس دری پر څلورمه برخه مسلمانان دي، که څه هم د پاوړ مسیحي لږکي هم لري. د لویدیځې افریقا په ملتونو کې دیني زغم خورا لوړ دی او په عمومي ډول د سیرالیون د کلتوري هویت یوه برخه او اصل ګڼل کېږي. <ref>{{citation|last=Wells|first=John C.|year=2008|title=Longman Pronunciation Dictionary|edition=3rd|publisher=Longman|isbn=9781405881180}}</ref><ref>{{Cite Merriam-Webster|Sierra Leone|access-date=22 April 2019}}</ref><ref name="Salone">{{citation|title=Salone Definition|url=https://glosbe.com/kri/en/Salone}}</ref><ref name="Sierra Leone">{{cite encyclopedia|url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761563681/Sierra_Leone.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20080228134322/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761563681/Sierra_Leone.html|archive-date=28 February 2008|title=Sierra Leone (country)|author=Encarta Encyclopedia|access-date=19 February 2008|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080228134322/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761563681/Sierra_Leone.html |date=28 February 2008 }}</ref><ref name="Census2015">{{cite web|url=https://sierraleone.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/National%20Analytical%20Report.pdf|title=Sierra Leone 2015 Population and Housing Census National Analytical Report|access-date=28 March 2020|website=Statistics Sierra Leone|df=dmy}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://necsl.org/index_files/2017_Press_Releases/Completed_RegistrationPressRelease2017.pdf|title=National Electoral Commission – Press Release|date=6 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171114202122/http://necsl.org/index_files/2017_Press_Releases/Completed_RegistrationPressRelease2017.pdf|archive-date=14 November 2017|url-status=dead|access-date=1 February 2018}}</ref><ref name=":02">{{Cite news|url=http://www.africareview.com/news/Sierra-Leone-unveils-new-geographical-map/979180-4041036-4x8dfaz/index.html|title=Sierra Leone unveils new geographical map|work=Africa Review|access-date=1 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180221142807/http://www.africareview.com/news/Sierra-Leone-unveils-new-geographical-map/979180-4041036-4x8dfaz/index.html|archive-date=21 February 2018|url-status=dead}}</ref><ref>OFFICE OF INTERNATIONAL RELIGIOUS FREEDOM (May 12, 2021) [https://www.state.gov/reports/2020-report-on-international-religious-freedom/sierra-leone/ 2020 Report on International Religious Freedom: Sierra Leone]. [[United States Department of State|U.S. Department of State]]. Retrieved October 25, 2021.</ref><ref>United Nations (5 July, 2913) [https://news.un.org/en/story/2013/07/443992-inter-religious-cooperation-can-be-vital-asset-rebuilding-sierra-leone-un Inter-religious cooperation can be vital asset for rebuilding Sierra Leone – UN expert] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230922225953/https://news.un.org/en/story/2013/07/443992-inter-religious-cooperation-can-be-vital-asset-rebuilding-sierra-leone-un |date=2023-09-22 }}. [https://news.un.org/en/story/2013/07/443992-inter-religious-cooperation-can-be-vital-asset-rebuilding-sierra-leone-un Archived] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230922225953/https://news.un.org/en/story/2013/07/443992-inter-religious-cooperation-can-be-vital-asset-rebuilding-sierra-leone-un |date=2023-09-22 }}. Retrieved October 26, 2921.</ref> سیرالیون چې د زرګونو کلونو په اوږدو کې اوستوګنځای دی، خو د چې نن ورځ هېواد او سرحدونه او پولې یې د بریتانوي حاکم له لوري په دوه پړاوونو کې وټاکل شوې: لومړی، په ۱۸۰۸ کال کې د ساحلي سیرالیون مستعمره (د غلامۍ له پای وروسته د افریقایانو د راستنیدو لپاره)؛ دوهم، په ۱۸۹۶ کال کې د داخلي خودیتوب (تحت الحمایه) په وخت کې (لکه څنګه چې حاکم د ۱۸۸۴ – ۱۸۸۵ ز کلونو د برلین د کنفرانس له پایلو وروسته په هېواد کې د لا زیاتو واکمنیو رامنځ ته کېدو ته اړتیا درلوده). له همدې امله، دا هېواد په رسمي توګه د "سیرالیون مستعمېرې او تحت الحمایه" یا په ساده ډول د بریتانوي سیرا لیون په نوم یادېده. سیرالیون د ۱۹۶۱ ز کال د اپریل په ۲۷ له انګلستان څخه خپلواکي ترلاسه کړه او په همدې ورځ د مشترک المنافع هېودونو غړی شو او د هېواد نوم د سیرالیون په واکمنۍ بدل شو. ښاغلی میلټن مارګای د سیرا لیون لومړی وزیر شو.<ref>Hargreaves, J. D.(December 20, 2011) [https://www.cambridge.org/core/journals/cambridge-historical-journal/article/abs/iv-the-establishment-of-the-sierra-leone-protectorate-and-the-insurrection-of-18981/3AF7D282B682C6DF80D06C0ED396E68A The Establishment of the Sierra Leone Protectorate and the Insurrection of 1898]. ''[[The Historical Journal|Cambridge Historical Journal]]'' vol 12(1). Retrieved on 26 October 2021.</ref><ref>UNITED NATIONS INTEGRATED PEACEBUILDING OFFICE IN SIERRA LEONE. [https://unipsil.unmissions.org/about-sierra-leone-history ABOUT SIERRA LEONE: HISTORY.] [https://unipsil.unmissions.org/about-sierra-leone-history Archived]. Retrieved October 26, 2021.</ref><ref name="Humphrey">Humphrey J. Fisher (1969) Elections and Coups in Sierra Leone, 1967. ''[[Journal of Modern African Studies|The Journal of Modern African Studies]]'' Vol. 7, No. 4 (Dec., 1969), pp. 611-636 (26 pages) Published By: ''[[Cambridge University Press]]''. [https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-modern-african-studies/article/abs/elections-and-coups-in-sierra-leone-1967/F7F447FA2BE820E80298249E540C2DC4 Archived]. Retrieved on October 22, 2021.</ref> له خپلواکۍ وروسته د څو لسیزو په اوږدو کې، سیرالیون د سیاسي فعالیتونو، بدلونونو، ګډوډۍ، بشري او ټولنیز-اقتصادي ناورینونو د زیاتوالي شاهد و. د ۱۹۶۱ز کال د می په ۲۷ نیټه دې هېواد د یوه خپلواک هېواد په توګه لومړي ټولټاکنې تر سره کړې. د مارګي د سیرا لیون خلق ګوند (SLPP) په پارلماني څوکیو کې اکثریت وګټې او نوموړی یو ځل بیا لومړی وزیر شو. په ۱۹۱۷ ز کال کې نوی اساسي قانون تصویب شو، چې د سیرالیون جمهوریت ته یې لاره هواره کړه، او سیاکا سټیونز، د ټولو خلکو کانګرس ګوند (APC) مشر، د سیرا لیون جمهوریت لومړی اجرایوي ولسمشر شو. سټیونز د حکومت د یو ګوندي نظام تر سیوري لاندې چې د ۱۹۸۷ ز کال د جنجالي اساسي قانون پر بنسټ چمتو شوی و، د ۱۴ کلونو لپاره (تر ۱۹۸۵ ز کال پورې) دا چوکۍ په واک کې درلوده. خو د سټیونز ټاکل شوی ځای ناستی جوزف سیدو مومو ژمنه وکړه چې هېواد به څو ګوندي نظام ته راولي. په ۱۹۹۱ ز کال کې نوی اساسي قانون تصویب شو چې د څو ګوندونو ډیموکراسۍ لپاره یې لاره هواره کړه. په همدې کال کې وحشي کورنۍ جګړه پیل شوه چې د ۱۱ کلونو په اوږدو کې یې په هر هغه څه باندې چې سیرا لیون یې د یو ملت په توګه تعریف کړی و، ویجاړونکو اغېزې وکړې. د جګړې له پیلېدو یوازې یو کال وروسته (په ۱۹۹۲ ز کال کې)، ولسمشر مومو د سیرالیون د اردو د کپتان ویلنټاین سټراسیر په مشرۍ کودتا کې له واکه لرې شو. سټراسیر وروسته د اردو د خپل  همکار او د دوهم لوړپوړي قوماندان جولیوس مادا بایو له لوري  "وشړل" شو، ځکه ملکي واکمنۍ ته د ګړندي لېږد په ژمنې کې پاتې راغئ. بایو به بیا په ۱۹۹۶ ز کال کې د عمومي ټاکنو له لارې هېواد بیرته یو دیموکراتیک جمهوریت ته راوست.  <ref>M’cleod, Herbert and Ganson, Brian (2017) The underlying causes of fragility and instability in Sierra Leone. LSE-Oxford Commission on State Fragility, Growth and Development. [[International Growth Centre]] [https://www.theigc.org/wp-content/uploads/2018/04/Sierra-Leone-Report-v2.pdf Archived]. Retrieved 22 October 2o21.</ref><ref name="Kandeh">Kandeh, J.D. (September, 1998) [https://www.jstor.org/stable/524828 Transition without Rupture: Sierra Leone's Transfer Election of 1996]. ''[[African Studies Review]]'' Flight. 41, No. 2 (Sep., 1998), pp. 91-111. [[Cambridge University Press]]. [https://www.jstor.org/stable/524828 Archived]. Retrieved October 25, 2021.</ref> سره له دې چې د ۱۹۶۶ ز کال په پیل کې هېواد له یوې وحشي کورنۍ جګړې تېرېده، د څو ګوندي ډیموکراسۍ ته د بېرته راستنېدو احتمال د سیرالیونیانو د اکثریت ترمنځ نوې هیلې او لویې تمې راوړي، لکه څنګه چې ملي بحث "له ټاکنو وړاندې سوله – له سولې وړاندې ټاکنې" یوه توده موضوع شوه. بالآخره "له سولې مخکې ټاکنې" مناظره وګټله. احمد تیجان کابه د ۱۹۹۶ ز کال ولسمشریزې ټاکنې وګټلې او د سیرالیون لومړنی څو ګوندي ډیموکراتیک منتخب ولسمشر شو. له هغه وخت راهیسې، د ټولټاکنو له لارې ولسمشرۍ د ځایناستي لپاره آسانه لاره را منځ ته شوه. په ۱۹۹۷ ز کال کې د سیرالیون د پوځ مشر جاني پاول کوروما تر مشرۍ لاندې یوې لنډې کودتا کبا له واکه لرې کړ، چې ګیني ته په جلاوطنۍ لاړ. نوموړی نهه میاشتې وروسته د لوېدیځې افریقا د هېوادنونو د اقتصادي ټولنې د څارونکې ډلې (ECOMOG) له لوري د نظامي لاس وهنې له لارې بېرته راستون شو. د کابه ولسمشرۍ د نوي سیرا لیون پیل په نښه کړ، چې په ۲۰۰۲ ز کال کې د کورنۍ جګړې پای، د ملي یووالي او پخلاینې پیاوړتیا، په حکومت باور، سولې او ثبات، د ډیری هېوادونو سره د اړیکو ښه والی، او د بریتانیا د ځانګړې مرستې او روزنې پر مټ د سیرالیون د وسله وال ځواک بېرته رغېدلو ګډون درلود.  <ref name="University">University of Central Arkansas. [https://uca.edu/politicalscience/dadm-project/sub-saharan-africa-region/sierra-leone-1961-present/ 41. Sierra Leone (1961-Present)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220525095205/https://uca.edu/politicalscience/dadm-project/sub-saharan-africa-region/sierra-leone-1961-present/ |date=2022-05-25 }}. [https://uca.edu/politicalscience/dadm-project/sub-saharan-africa-region/sierra-leone-1961-present/ Archived] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220525095205/https://uca.edu/politicalscience/dadm-project/sub-saharan-africa-region/sierra-leone-1961-present/ |date=2022-05-25 }}. Retrieved 22 October 2021.</ref><ref>Davis, Dickie (20 November 2017) [https://cco.ndu.edu/News/Article/1375921/12-the-british-experience-in-africa-and-oman/ The British Experience in Africa and Oman] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230531215354/https://cco.ndu.edu/News/Article/1375921/12-the-british-experience-in-africa-and-oman/ |date=2023-05-31 }}. ''The Journal of Complex Operations''. [[National Defense University]]. [https://cco.ndu.edu/News/Article/1375921/12-the-british-experience-in-africa-and-oman/ Archived] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230531215354/https://cco.ndu.edu/News/Article/1375921/12-the-british-experience-in-africa-and-oman/ |date=2023-05-31 }}. Retrieved October 29, 2021</ref> په سیرالیون کې نږدې ۱۸ قومونه اوسېږي؛ دوه لویې او خورا اغیزمنې ډلې د تیمني او مینډي وګړي دي. د هېواد نږدې ۲٪ کریول وګړي دي، چې د آزاد شوو افریقی امریکایی او لویدیځ هند غلامانو اولاده ده. انګلیسي رسمي ژبه ده چې په ښوونځیو او دولتي ادارو کې کارول کېږي. کریو په سیرا لیون کې په پراخه کچه تکلم کېږي چې د هېواد ۹۷٪ وګړي پې خبرې کوي. سیرالیون د طبیعي زیرمو، په ځانګړې توګه د الماسو، سرو زرو، بکسایت او المونیم، بډایه هېواد دی. دا هېواد د ملګرو ملتونو، افریقایي ټولنې، د لویدیځې افریقا د هېوادونو د اقتصادي ټولنې (ECOWAS)، د مانو د سیند ټولنې، د مشترک المنافع هېوادونو، د پیسو د نړوال صندوق سازمان یا IMF، د نړیوال بانک، د سوداګرۍ د نړوال سازمان یا WTO، د افریقا د پراختیايي بانک او د اسلامي همکاریو د سازمان غړیتوب لري. سیرا لیون د افریقا سویلي صحرا لومړی لوېدیځ-دوده پوهنتون کوربه دی، چې د فورا بې کالج دی (چې په ۱۸۲۷ کال کې تاسیس شو).  <ref>Nwauwa, Apollos O. (2003) Book review: "The Athens of West Africa: A History of International Education at Fourah Bay College, Freetown, Sierra Leone by Daniel J. Paracka Jr. New York: Routledge". ''[[Comparative Education Review]]'', Vol 49(4). [https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.1086/498200 Archived]. Retrieved 29 October 2021</ref> ==ایداري وېش== د سیرالیون کوچینی هیواد له سیاسي جغرافیې له مخې په ۱۳ ولایتو ویشل شوی دی. [[دوتنه:Districts in Sierra Leone 2018.svg|thumb]] ==جغرافیه== <gallery mode="packed" heights="200px"> World Factbook (1982) Sierra Leone.jpg|د سیرالیون پولې Sierra Leone Topography.png| د سیرالیون موسمې نقشه Sierra Leone-Mappa.gif|د سیرالیون ښارونه </gallery> ==اقتصاد== ==کلتور== ==تاریخ== [[وېشنيزه:د افریقایي اتحادیه غړي هیوادونه]] [[وېشنيزه:سېرالیون]] bgnvfuegnuxho5pqvimq84w6vaib7zh سومالیا 0 3407 371270 367323 2026-11-11T03:35:52Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 371270 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = د سومالیا فدرالي ولسمشریزه<ref name="provisional">The ''Federal Republic of Somalia'' is the country's name per Article 1 of the [http://www.somaliweyn.com/pages/news/Aug_12/Somalia_Constitution_English_FOR_WEB.pdf Provisional Constitution] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130124010543/http://www.somaliweyn.com/pages/news/Aug_12/Somalia_Constitution_English_FOR_WEB.pdf |date=24 January 2013}},</ref> | common_name = Somalia | native_name = {{Native name|so|Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya}}{{سخ}}{{Native name|ar|جمهوریة الصومال الاتحادیة}} | image_flag = Flag of Somalia.svg | image_coat = Coat of arms of Somalia.svg | national_anthem = "{{Lang|so|[[Qolobaa Calankeed]]|italic=no}}"{{سخ}}{{}}[[دوتنه:Somalian national anthem, performed by the United States Navy Band.oga]]{{پای}} | image_map = Somalia (orthographic projection).svg | map_caption = Area controlled by Somalia shown in dark green; claimed but uncontrolled [[سومالیلانډ]]⁠ (a [[Self-proclaimed|self-declared]], [[د سومالیا اقتصاد]]) shown in light green. n.b. , zones of control are approximate at this time.<!-- Parameter is earmarked for text description of location of country per [[د هیوادونو نوملړ]]. --> | image_map2 = | capital = [[موګادیشو]] | coordinates = {{Coord|2|2|N|45|21|E|type:city}} | largest_city = capital | official_languages = [[سومالیایي ژبه]] • [[عربي ژبه]] | languages_type = Foreign languages | languages = {{Hlist|[[انګلیسي]]|[[ایټالیایي ژبه]]<ref name="ethnologue.com">https://www.ethnologue.com/language/ita</ref><ref>[http://www.refworld.org/cgi-bin/texis/vtx/rwmain?page=country&category=&publisher=&type=LEGISLATION&coi=SOM&rid=456d621e2&docid=4795c2d22&skip=0 Scuola media di Mogadiscio]</ref>}} | religion = [[اسلام]] | demonym = [[سومالیایان]]<ref name="factbook"/> | government_type = [[فدراسیون]] [[پارلماني ولسمشریزه]] | leader_title1 = [[ولسمشر‌]] | leader_name1 = [[محمد عبدالله محمد]] | leader_title2 = [[لومړی وزیر]] | leader_name2 = [[محمد حسین روبل]] | legislature = [[فدرال پارلمان]] | sovereignty_type = [[تاریخ]] | established_event1 = [[د افریقایي هیوادونو نوملړ]] | established_date1 = ۲٬۵۰۰ مخکې له میلاده | established_event2 = [[پروتو-سومالیا]] formation | established_date2 = ۱٬۲۰۰ مخکې له میلاده | established_event3 = [[د ماکروبیانو ټولواکمنۍ]] | established_date3 = ۲۴۷ مخکې له میلاده | established_event4 = سومالیا ښار-ولایتونه | established_date4 = لوړۍ ۱م پیړۍ | established_event5 = [[د موګادیشو سلطنت]] | established_date5 = نهمه ۹م پیړۍ | established_event6 = [[د ګیلیدي سلطنت]] | established_date6 = اوولسمه ۱۷م پیړۍ | established_event7 = [[د اجوران سلطنت]] | established_date7 = آتلسمه ۱۸م پیړۍ | established_event8 = [[د هوبیو سلطنت]] | established_date8 = نوڼسمه ۱۹م پیړۍ | established_event9 = [[بریتانوی سومالیلانډ]] | established_date9 = ۱۸۸۴ | established_event10 = [[ایټالیایي سومالیلانډ]] | established_date10 = ۱۸۸۹ | established_event11 = اتحاد له [[سومالیلانډ]] دننه [[د سومالیا ولسمشریزه]] | established_date11 = ۱ جون ۱۹۶۰ | established_event12 = [[د امنیت شورا ۱۴۱ پریکړه]], [[ملګري ملتونه]] | established_date12 = ۲۰ سپټمبر ۱۹۶۰ | established_event13 = [[د سومالیا اوسنی اساسي قانون]] | established_date13 = ۱ اګسټ ۲۰۱۲ | area_km2 = ۶۳۷٬۶۵۷ | area_rank = ۴۳ام <!--should be same as listed on [[د افریقایي پلازمینو نوملړ]]--> | area_sq_mi = ۲۴۶٬۲۰۰ <!--Do not remove per [[د سومالیا کورنې جګړه]]--> | percent_water = | population_estimate = ۱۵,۸۹۳,۲۱۹<ref>{{United Nations. "World Population Prospects 2019"}}</ref> | population_estimate_year = ۲۰۲۰ | population_estimate_rank = {{smaller|72nd}} | population_density_km2 = ۱۹.۳۱<ref name="UNFPA Somali Population Survey 2014">[https://web.archive.org/web/20161003235053/http://somalia.unfpa.org/sites/arabstates/files/pub-pdf/Population-Estimation-Survey-of-Somalia-PESS-2013-2014.pdf UNFPA Somali Population Survey 2014]. Somalia.unfpa.org (6 April 2014). Retrieved 6 October 2016.</ref> | population_density_sq_mi = ۴۱٫۷۳ <!--Do not remove per [[د سومالیا جغرافیه]]--> | population_density_rank = {{smaller|199ام}} | GDP_PPP = [[امریکایي ډالر]] ۱۳.۳۲۴ بیلیونه | GDP_PPP_year = ۲۰۱۹ | GDP_PPP_rank = N/A | GDP_PPP_per_capita = [[امریکایي ډالر]]۸۸۸<ref name="IMFWEOSO">{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=68&pr.y=11&sy=2016&ey=2021&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=726&s=NGDP_RPCH,NGDPD,PPPGDP&grp=0&a= |title=World Economic Outlook Database, October 2019 |publisher=[[د پیسو نړیوال صندق]] |website=IMF.org |access-date=16 November 2019}}</ref> | GDP_PPP_per_capita_rank = N/A | GDP_nominal = [[امریکایي ډالر]]۵.۲۱۸ بیلیونه<ref name="IMFWEOSO"/> | GDP_nominal_year = ۲۰۱۹ | GDP_nominal_rank = {{smaller|184ام}} | GDP_nominal_per_capita = [[امریکایي ډالر]]۳۴۸<ref name="IMFWEOSO"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = {{smaller|193ام}} | Gini = <!--number only--> | Gini_year = | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = | Gini_rank = | HDI = ۰٫۳۵۱ <!--number only--> | HDI_year = ۲۰۱۷<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | currency = [[د سومالیا شیلینګ]] | currency_code = SOS | time_zone = [[د ختیځې افریقا وخت]] | utc_offset = +۳ | utc_offset_DST = | time_zone_DST = | date_format = dd/mm/yyyy | drives_on = ښوی | calling_code = [[د تلفون کوډ|+۲۵۲]] | cctld = [[.so]] | today = }}'''سومالیا''' په [[انګلیسي]] Somalia) په رسمي توګه، '''د سومالیا دموکراتیک جمهوریت''' ياديږي د [[افريقا]] په ښکر کې پروت يو [[هيواد]] دی. پلازمینه یې موګادیشو او رسمي ژبي یې [[سومالیایي ژبه|سومالیایي]] او [[عربي ژبه]] دي، یاد هیواد ۶۶۱'۶۳۷ کیلومتره مساحت او ۶۶۶'۵۵۸'۹ میلیونه وګړي لري. په ۲۶ د جون او ۱ د جنوری ۱۹۶۰م کال سومالیا له [[بریتانیا]] پخواني [[یوګسلاویا]] او له [[ایټالیا]] نه خپله خپلواکی ترلاسه کړه. د یاد هیواد د پیسو واحد [[د سومالیا شیلینګ]] (SOS) دی او ولسمشر یې [[محمد عبدالله محمد]] دی. سومالیا په رسمي ډول د سومالیا فېدرال جمهوریت (جمهوریادا فېدرالکا سومالیا؛ په عربي ژبه: جمهورية الصومال الفيدرالية) د افریقا په ښاخ کې پروت هېواد دی. دا هېواد په لویدیځ کې له اېتوپیا، له شمال لویدیځ څخه له جیبوتي، له شمال څخه له عدن خلیج، له شرق څخه د هند سمندر او له سویل لویدیځ څخه له کینیا سره پوله لري. سومالیا د افریقا په اصلي خاوره کې تر ټولو اوږده ساحلي کرښه لري. دا خاوره تر ډېره له لوړو سطحو، بېدیاوو او ارتفاعاتو څخه جوړه ده. د ټول کال په بهیر کې ګرم شرایط له دوره‌ یي موسمي بادونو او نامنظمو وورښتونه سره په یاده خاوره حاکم دي. د سومالیا نفوس نږدې ۱۵ میلیونه اټکل شوی، چې له دوه میلیون څخه زیات یې په پلازمېنه او تر ټولو لوی ښار موګادېشو کې ژوند کوي چې له فرهنګي پلوه د افریقا تر ټولو سره ورته/ هیموجنېز هېواد دی. نږدې ۸۵ سلنه اوسېدونکي یې له سومالیایي نژاد څخه دي، چې له تاریخي پلوه د هېواد په شمال کې مېشت وو. قومي اقلیتونه په پراخ ډول په سویل کې متمرکز دي. د سومالیا رسمي ژبې سوماليایي او عربي دي. د دې هېواد ډېری اوسېدونکي مسلمانان او تر ډېره سوني مذهبه دي.<ref name="provisional">The ''Federal Republic of Somalia'' is the country's name per Article 1 of the [http://www.somaliweyn.com/pages/news/Aug_12/Somalia_Constitution_English_FOR_WEB.pdf Provisional Constitution] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130124010543/http://www.somaliweyn.com/pages/news/Aug_12/Somalia_Constitution_English_FOR_WEB.pdf|date=24 January 2013}},</ref><ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Somalia|title=Somalia|publisher=Britannica|access-date=11 January 2021}}</ref><ref name="FactbookCoastline">{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2060.html|title=Coastline|access-date=3 August 2013|work=[[The World Factbook]]|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|archive-date=16 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170716042040/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2060.html|url-status=dead}}</ref><ref name="ClimateSom">{{cite news|url=http://countrystudies.us/somalia/34.htm|publisher=countrystudies.us|title=Somalia – Climate|date=14 May 2009}}</ref><ref>{{cite book|last1=Ismail|first1=AA|title=Somali state failure: Players, incentives and institutions|date=2010|quote=What is more puzzling is how this could happen in a country like Somalia, the most homogeneous country in Africa both ethnically, religiously, culturally, and linguistically}}</ref><ref>{{cite book|last1=Woldemichael|first1=B|title=Decentralisation amidst poverty and disunity: The Sudan, 1969–1983.|date=1993|quote=Somalia, the only homogeneous country in Africa – all its people being ethnic Somalis speaking the same language and professing the same religion}}</ref><ref name="Abdullahi 2001 8_11">{{Harvnb|Abdullahi|2001|pp=8–11}}.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mepc.org/workshops/popstat.asp|archive-url=https://web.archive.org/web/20061214023655/http://www.mepc.org/workshops/popstat.asp|archive-date=14 December 2006|title=Middle East Policy Council – Muslim Populations Worldwide|publisher=Mepc.org|date=1 December 2005|access-date=27 June 2010}}</ref><ref name="Abdullahi 2001 1">{{Harvnb|Abdullahi|2001|p=1}}.</ref> سومالیا په لرغونې دوره کې یو مهم سوداګریز مرکز و، دا د پونت د لرغونې خاورې له تر ټولو ممکنو افسانوي ځایونو څخه ده. د منځنیو پېړیو په بهیر کې د سومالیا څو ځواکمنو امپراتوریو پر سیمه ییزو سوداګریو واک درلود چې له ډلې يې د اجوران، د ادال سلطنت او د ګلدي سلطنت یادولی شو.<ref>John Kenrick 1855) ''Phoenicia'', B. Fellowes, p. 199.</ref><ref>{{cite book|last1=Casson|first1=Lionel|title=Ancient Trade and Society|date=1984|publisher=Mich.|isbn=0-8143-1740-5|page=235|url=https://www.google.com/books?id=9iu6AAAAIAAJ|access-date=25 May 2015}}</ref><ref>{{cite book|author=Charnan Simon|title=Explorers of the Ancient World|year=1990|publisher=Childrens Press|isbn=0-516-03053-1|page=[https://archive.org/details/explorersofancie00simo/page/26 26]|url=https://archive.org/details/explorersofancie00simo|url-access=registration}}</ref><ref>Christine El Mahdy (2005) ''Egypt : 3000 Years of Civilization Brought to Life'', Raincoast Books, p. 297, {{ISBN|1-55192-879-5}}.</ref><ref>Stefan Goodwin (2006) ''Africa's Legacies of Urbanization: Unfolding Saga of a Continent'', Lexington Books, p. 48, {{ISBN|0-7391-0731-3}}.</ref> د نولسمې پېړۍ په وروستیو کې د سومالیا سلطنتونه لکه اسحاق سلطنت او مجیرتین سلطنت د بریتانیا، ایټالیا او ایتوپیا له خوا مستعمره شول. اروپایي استعمارګرانو قبیله یي سیمې په دوه مستعمرو کې سره یوځای کړې چې د ایټالیایي سومالیا او بریتانوي سومالیا تحت الحمایې وې. په دې ترڅ کې په کور دننه دروېشان د محمد عبدالله حسن په مشرۍ له حبشې، ایټالیایي سومالیا او بریتانوي سومالیا سره د دوو لسیزو لپاره په مخامخ جګړه کې ښکېل شول او په پای کې يې په ۱۹۲۰ ز کال کې د سومالیا په کمپاین کې ماته وخوړه. ایتالیا د سیمې د شمال ختیځو، مرکزي او سویلي برخو بشپړ کنترول د مجریتین او هوبیو د سلطنتونو پر وړاندې د سلطانانو ضد کمپاین تر بشپړولو وروسته ترلاسه کړ. دا دواړه سیمې په ۱۹۶۰ ز کال کې سره متحدې شوې، تر څو د یو ملکي حکومت په چوکاټ کې د سومالیا خپلواک جمهوریت رامنځته کړي.<ref>Encyclopædia Britannica, inc, Encyclopædia Britannica, Volume 1, (Encyclopædia Britannica: 2005), p.163</ref><ref>{{Harvnb|Laitin|1977|p=8}}</ref><ref name="Issa-Salwe2">{{cite book|author=Abdisalam M. Issa-Salwe|title=The Collapse of the Somali State: The Impact of the Colonial Legacy|publisher=Haan Associates|year=1996|isbn=1-874209-91-X|location=London|pages=34–35}}</ref><ref name="diiwaanka2">Diiwaanka gabayadii, 1856–1921, Maxamad Cabdulle Xasan · 1999, PAGE 219</ref><ref>Kevin Shillington (2005) ''Encyclopedia of African history'', CRC Press, p. 1406, {{ISBN|1-57958-245-1}}.</ref><ref>{{Harvnb|Samatar|1982|pp=131, 135}}.</ref><ref name="Illustrated Library 1967 338.2">''The Illustrated Library of The World and Its Peoples: Africa, North and East'', Greystone Press: 1967, p. 338.</ref> په ۱۹۶۹ ز کال کې د انقلاب عالي شورا واک ترلاسه کړ او د سومالیا دیموکراتیک جمهوریت یې رامنځته کړ او په ظالمانه ډول یې هڅه وکړه، تر څو د سومالي لنډ د خپلواکۍ غوښتنې جګړه په شمال کې وځپي. په دوام یې ۲۲ کاله وروسته په ۱۹۹۱ کال کې د سومالیا د کورنۍ جګړې له پیل سره  SRC (انقلابي عالي شورا) سقوط شوه او سومالي لنډ ډېر ژر خپله خپلواکي اعلام کړه. لا هم د سومالیا په  شمال لویدیځه برخه کې سومالي لنډ خپل کنترول لري چې له ۲۷ سلنه څخه زیاته خاوره یې په کې شاملېږي. له دغې دورې راهیسې ګڼ شمېر سیمې د سومالیا دودیزو او مذهبي قوانینو ته وروګرځېدې د ۲۰۰۰ز لسیزې په لومړیو کې یو شمېر لنډمهاله فېدرالي ادارې رامنځته شوې. په ۲۰۰۰ ز کال کې ملي انتقالي دولت (TNG) رامنځته شو, ورپسې په ۲۰۰۴ ز کال کې انتقالي فېدرالي دولت (TFG) رامنځته شو چې د سومالیا وسله وال پوځ یې بیا په پښو ودراوه.<ref>{{Cite book|last=Kapteijns|first=Lidwien|url=https://books.google.com/books?id=PBvfTmzsZ-0C&q=declared+economic+warfare+on+somalis+from+the+northwestern&pg=PA84|title=Clan Cleansing in Somalia: The Ruinous Legacy of 1991|date=18 December 2012|publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=978-0-8122-0758-3}}</ref><ref name="Nytsnnpm">{{cite news|author=Jeffrey Gettleman|date=23 June 2011|title=Harvard-Educated Technocrat Chosen as Somalia Premier|newspaper=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2011/06/24/world/africa/24somalia.html?partner=rssnyt&emc=rss|access-date=23 June 2011}}</ref><ref>{{Cite web|title=|url=https://www.cfr.org/backgrounder/Somaliland_Parade|access-date=2022-05-29|تاريخ الأرشيف=2018-05-09|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180509080323/https://www.cfr.org/backgrounder/Somaliland_Parade|url-status=dead|خونديځ نېټه=2018-05-09|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20180509080323/https://www.cfr.org/backgrounder/Somaliland_Parade|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20180509080323/https://www.cfr.org/backgrounder/Somaliland_Parade|archive-url=https://web.archive.org/web/20180509080323/https://www.cfr.org/backgrounder/Somaliland_Parade}}</ref>  TFG (فېدرال انتقالي دولت) د متحده ایالاتو په ملاتړ له ایتوپیایي لاس وهنې سره د نویو رامنځته شویو اسلامي محکمو له اتحادیې (ICU) څخه د هېواد د ښکېلو سویلي زونونو د ډېرو سیمو کنترول پر غاړه واخیست. وروسته ICU د الشباب په څېر په سخت دریځو ډلو ووېشل شو چې له TFG او AMISOM متحدانو سره یې یو ځای د سیمې د کنترول لپاره جګړه کوله. یاغیانو د ۲۰۱۲ ز کال په منځنۍ برخه کې ډېری هغه سیمې له لاسه ورکړې چې ولکه کړې یې وې. له دې سره سره یاغیان لاهم د سومالیا د مرکزي او سویلي برخو ډېر کنترول په لاس کې لري او د حکومت تر کنترول لاندې سیمو کې پراخ نفوذ لري او د جلېب ښار د یاغیانو د پلازمېنې په توګه عمل کوي. نوی لنډمهالی اساسي قانون د ۲۰۱۲ ز کال په اګست کې تصویب شو چې د یو فېدارسیون په توګه د سومالیا اصلاحات/ سمونې په کې شاملې وې. د سومالیا فېدرال دولت په هم هغه میاشت کې رامنځته شو او په موګادیشو کې د بیا رغونې دوره پیل شوه. سومالیا په یو غیر رسمي اقتصاد کې پاتې شوه چې تر ډېره په مالدارۍ، له سومالیا څخه کارکوونکو پر تعرفو او ټېلي کمونيکېشن (له لرې لارې اړیکې) تکیه و. یاد هېواد د ملګرو ملتونو، عربي ژبو، افریقایي اتحادیې، د غیرمتحدو غورځنګ او د اسلامي همکاریو د سازمان غړی دی.<ref name="Aasratdocwau2">{{cite news|author=Muddassar Ahmed|date=8 August 2012|title=Somalia rising after two decades of civil war and unrest|publisher=Al Arabiya|url=http://english.alarabiya.net/views/2012/08/08/231008.html|url-status=dead|access-date=9 August 2012|archive-url=http://archive.wikiwix.com/cache/20120810180135/http://english.alarabiya.net/views/2012/08/08/231008.html|archive-date=10 August 2012}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|title=Al-Shabab|url=https://www.cfr.org/backgrounder/al-shabab|access-date=2022-02-13|website=Council on Foreign Relations|language=en|archive-date=2021-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210202020617/https://www.cfr.org/backgrounder/al-shabab|url-status=dead}}</ref><ref name=":2">{{Cite news|date=2020-10-26|title=Somalia conflict: Al-Shabab 'collects more revenue than government'|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-54690561|access-date=2022-02-13}}</ref><ref>{{Cite web|title=Kenyan troops seize al-Shabaab base in Somalia|url=https://www.aa.com.tr/en/world/kenyan-troops-seize-al-shabaab-base-in-somalia/455875|access-date=2022-02-13|website=www.aa.com.tr}}</ref><ref>{{cite web|title=Somalia: Somali Leaders Adopt Draft Constitution|url=http://gulfnews.com/news/region/somalia/somali-leaders-adopt-draft-constitution-1.1039429|access-date=23 June 2012|publisher=ANP/AFP|archive-date=24 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120624013903/http://gulfnews.com/news/region/somalia/somali-leaders-adopt-draft-constitution-1.1039429|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|date=1 August 2012|title=Somali leaders back new constitution|work=[[BBC News]]|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-19075685|access-date=2 August 2012}}</ref><ref>{{cite news|title=Somalia's newly-endorsed constitution widely hailed|agency=Xinhua News Agency|url=http://news.xinhuanet.com/english/indepth/2012-08/02/c_131757152.htm|url-status=dead|access-date=2 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131007224547/http://news.xinhuanet.com/english/indepth/2012-08/02/c_131757152.htm|archive-date=7 October 2013}}</ref><ref name="Fcacsunesinpshm2">{{cite news|date=21 August 2012|title=Somalia: UN Envoy Says Inauguration of New Parliament in Somalia 'Historic Moment'|newspaper=Forum on China-Africa Cooperation|url=http://allafrica.com/stories/201208220474.html|access-date=24 August 2012|archive-date=14 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121014234626/http://allafrica.com/stories/201208220474.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|author=Dinfin Mulupi|date=21 June 2012|title=Mogadishu: East Africa's newest business destination?|url=http://www.howwemadeitinafrica.com/mogadishu-east-africas-newest-business-destination/17661/|access-date=26 June 2012|archive-date=27 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120627101741/http://www.howwemadeitinafrica.com/mogadishu-east-africas-newest-business-destination/17661/|url-status=dead}}</ref><ref name="Cbsef2">{{cite web|title=Central Bank of Somalia – Economy and Finance|url=http://www.somalbanca.org/economy-and-finance.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090124192809/http://somalbanca.org/economy-and-finance.html|archive-date=24 January 2009|access-date=30 December 2010|publisher=Somalbanca.org}}</ref><ref>{{cite web|title=Member States|url=https://www.un.org/en/about-us/member-states|access-date=27 August 2021|website=United Nations|ref=gotoS}}</ref><ref>{{cite web|title=Member States|url=http://www.lasportal.org/ar/aboutlas/Pages/CountryData.aspx|access-date=27 August 2021|website=League of Arab States|language=ar}}</ref><ref>{{cite web|title=Member State Profiles|url=https://au.int/en/memberstates|access-date=27 August 2021|website=African Union|تاريخ الأرشيف=7 November 2017|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20171107025239/https://au.int/en/memberstates|url-status=dead|خونديځ نېټه=7 November 2017|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20171107025239/https://au.int/en/memberstates|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20171107025239/https://au.int/en/memberstates|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107025239/https://au.int/en/memberstates}}</ref><ref>{{cite web|title=Non-Aligned Movement (NAM) &#124; What is the Non-Aligned Movement?|url=https://www.nti.org/learn/treaties-and-regimes/non-aligned-movement-nam/|access-date=27 August 2021|website=Nuclear Threat Initiative}}</ref><ref>{{cite web|title=Member States|url=https://www.oic-oci.org/states/?lan=en|access-date=27 August 2021|website=Organisation of Islamic Cooperation}}</ref> == تاریخچه == === له تاریخ څخه مخکې === سومالیا په احتمالي ډول یو له هغو هېوادونو څخه و چې د خپل موقعیت له امله د لومړنیو انسانانو له خوا د مېشتېدو وړ شو. هغه ښکاریان چې وروسته له افریقا څخه بهر کډوال شول په احتمالي ډول له خپل مهاجرت څخه مخکې دلته مېشت شوي دي. په دې سیمه کې له ډبرمهال راهیسې د ډویېن او هارجیسان کلتورونه دلته سپړېدلي. د افریقا په ښاخ کې د سومالیا له هدیرو څخه د دودونو او کلتورونو د خښولو شواهد تر لاسه شوي چې لرغونتوب یې له میلاد څخه مخکې څلورمې زریزې ته ورګرځي. په شمال کې د جللو په سایټ کې ډبریز تجهیزات هم په ۱۹۰۹ ز کال کې د مهمو مصنوعي توکو په توګه مشخص شوي چې په پلیولیتیک دوره کې د ختیځ او لویدیځ تر منځ د لرغون پېژندنې نړیوال‌توب ښیي.<ref name=":0">{{Cite book|last=Phillipson|first=D. W.|url=https://books.google.com/books?id=lRDYAW4wXOYC&q=Eburran+industry&pg=PA125|title=African Archaeology|date=2005-05-05|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-54002-5|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Peter Robertshaw|title=A History of African Archaeology|url=https://archive.org/details/historyofafrican0000unse_j3c5/page/105|year=1990|publisher=J. Currey|isbn=978-0-435-08041-9|page=[https://archive.org/details/historyofafrican0000unse_j3c5/page/105 105]}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Gutherz|first1=Xavier|last2=Diaz|first2=Amélie|last3=Ménard|first3=Clément|last4=Bon|first4=François|last5=Douze|first5=Katja|last6=Léa|first6=Vanessa|last7=Lesur|first7=Joséphine|last8=Sordoillet|first8=Dominique|date=Sep 2014|title=The Hargeisan revisited: Lithic industries from shelter 7 of Laas Geel, Somaliland and the transition between the Middle and Late Stone Age in the Horn of Africa|journal=Quaternary International|language=en|volume=343|pages=69–84|doi=10.1016/j.quaint.2014.04.038|bibcode=2014QuInt.343...69G}}</ref><ref>{{Cite book|last=Clark|first=J. D.|url=https://books.google.com/books?id=hCb6xzeydigC&q=somalia+stillbay+culture&pg=PA201|title=The Prehistoric Cultures of the Horn of Africa: An Analysis of the Stone Age Cultural and Climatic Succession in the Somalilands and Eastern Parts of Abyssinia|date=2013-03-21|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-63536-4|language=en}}</ref><ref name=":02">{{Cite book|last=Phillipson|first=D. W.|url=https://books.google.com/books?id=lRDYAW4wXOYC&q=Eburran+industry&pg=PA125|title=African Archaeology|date=2005-05-05|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-54002-5|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Delson|first1=Eric|url=https://books.google.com/books?id=6GFGsswTIO8C|title=Encyclopedia of Human Evolution and Prehistory: Second Edition|last2=Tattersall|first2=Ian|last3=Couvering|first3=John Van|last4=Brooks|first4=Alison S.|date=2004-11-23|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-58228-9|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Petraglia|first1=Michael D.|url=https://books.google.com/books?id=x6o4XLIKN0UC&q=hargesian+culture&pg=PA199|title=The Evolution of Human Populations in Arabia: Paleoenvironments, Prehistory and Genetics|last2=Rose|first2=Jeffrey I.|date=2009-11-27|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-90-481-2719-1|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|title=Early Holocene Mortuary Practices and Hunter-Gatherer Adaptations in Southern Somalia|jstor=124524|pmid=16470993|pages=40–56|last=Brandt|first=S. A.|volume=20|issue=1|journal=World Archaeology|year=1988|doi=10.1080/00438243.1988.9980055}}</ref><ref>{{cite journal|url=https://archive.org/stream/mananth9a10royauoft/mananth9a10royauoft_djvu.txt|title=Prehistoric Implements From Somaliland|author=H. W. Seton-Karr|journal=[[Man (journal)|Man]]|access-date=30 January 2011|volume=9|issue=106|pages=182–183|year=1909|author-link=Henry Seton-Karr|doi=10.2307/2840281|jstor=2840281}}</ref> د ژبپوهانو په وینا:  د افریقايي ژبو لومړنی نفوس په نیلیوتیک دوره کې سیمې ته رسېدلی او ورپسې د دې کورنۍ وړاندیز شوی اورهایمات («اصلي ټاټوبی») د نيل په دره یا نږدې ختيځ کې سیمې ته د ننه شوي. <ref>Zarins, Juris (1990), "Early Pastoral Nomadism and the Settlement of Lower Mesopotamia", (Bulletin of the American Schools of Oriental Research)</ref><ref>{{cite journal|last1=Diamond|first1=J|last2=Bellwood|first2=P|year=2003|title=Farmers and Their Languages: The First Expansions|url=https://archive.org/details/sim_science_2003-04-25_300_5619/page/597|journal=Science|volume=300|issue=5619|pages=597–603|doi=10.1126/science.1078208|pmid=12714734|bibcode=2003Sci...300..597D|s2cid=13350469}}</ref> د سومالیا په شمال لویدیځ کې د هارجیسا په څنډه کې د [[سومالیا#%20ftn1|[1]]]لاس جیل (Laas Geel) ټولګه نږدې ۵۰۰۰ کاله لرغونتوب لري او د ډبریز هنر لرونکې ده چې وحشي حیوانات او سینګار شوې غواګانې انځوروي. د نقاشۍ نورې نښې د دامبالین سیمې په شمال کې له غارونو څخه تر لاسه شوې چې پر اس سپور د یو ښکارکوونکي لومړنۍ نقاشي ده. د کاڼو/ډبرو د هنر تاریخ له میلاد څخه مخکې له ۱۰۰۰ څخه تر ۳۰۰۰ کال ته ورګرځي. پر دې سربېره د سومالیا د کارېنهېګان په شمال کې د لاس‌خوري او اېل‌ایو ښار تر منځ د غار بېلابېلې نقاشۍ له حقیقي حیواناتو څخه نیولې تر افسانوي شته دي. هره نقاشي په‌خپل پای کې یوه لیکنه لري چې په ټوله کې یې لرغونتوب ۲۵۰۰ کاله اټکل کېږي.  <ref>{{cite news|last=Bakano|first=Otto|url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5jMNd90UAafsRNEDPyelL7Hee1ydw?docId=CNG.82196a5b15ef45a2d4e744675740cd6a.6e1|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921061703/https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5jMNd90UAafsRNEDPyelL7Hee1ydw?docId=CNG.82196a5b15ef45a2d4e744675740cd6a.6e1|archive-date=21 September 2013|title=Grotto galleries show early Somali life|agency=Agence France-Presse|date=24 April 2011|access-date=11 May 2013}}</ref><ref>{{cite journal|last=Mire|first=Sada|title=The Discovery of Dhambalin Rock Art Site, Somaliland|journal=African Archaeological Review|year=2008|volume=25|issue=3–4|pages=153–168|url=http://www.mbali.info/doc494.htm|access-date=22 June 2013|doi=10.1007/s10437-008-9032-2|s2cid=162960112|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130627100400/http://www.mbali.info/doc494.htm|archive-date=27 June 2013}}</ref><ref>{{cite news|last=Alberge|first=Dalya|title=UK archaeologist finds cave paintings at 100 new African sites|url=https://www.theguardian.com/world/2010/sep/17/cave-paintings-found-in-somaliland|access-date=25 June 2013|newspaper=The Guardian|date=17 September 2010}}</ref><ref>{{cite book|last=Hodd|first=Michael|title=East African Handbook|year=1994|publisher=Trade & Travel Publications|isbn=0-8442-8983-3|page=640|url=https://books.google.com/books?id=bL8tAQAAIAAJ}}</ref><ref>{{cite book|last=Ali|first=Ismail Mohamed|title=Somalia Today: General Information|year=1970|publisher=Ministry of Information and National Guidance, Somali Democratic Republic|page=295|url=https://books.google.com/books?id=tMVAAAAAYAAJ}}</ref> ---- ==ایداري وېش== د سومالیا هیواد په ټوله کې په ۱۸ ایداري سیمو ویشل شوی دی. [[دوتنه:Somalia Numbered Regions.png|تڼۍ|330px]] # [[آودال]] # [[باکول]] # [[بنادیر]] # [[سومالیا ,باري]] # [[باي، سومالیا]] # [[ګالګودوود]] # [[جدو]] # [[هیرران]] # [[جوبادا ذکسه]] # [[جوبادا هووز]] # [[ماداګ]] # [[ناګال]] # [[ساناګ]] # [[شابیل لاها ذکسه]] # [[شابیل لاها هووز]] # [[سوول]] # [[تاګدهییر]] # [[وکوویا ګالبید]] ==تاریخ== ==اقتصاد== ==کلتور== ==جغرافیه== [[وېشنيزه:د افریقایي اتحادیه غړي هیوادونه]] [[وېشنيزه:سومالیا| ]] 4y2ugbk6an0i5s1hy2yo7whmt0jeux6 سکيزم 0 4101 371274 368982 2026-11-11T03:39:19Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 371274 wikitext text/x-wiki {{هراړخيز مالوماتبکس}}سیکیزم یا سکېزم (/ˈsɪkɪzəm/) یا سیکې (په پنجابي ژبه: ਸਿੱਖੀ سیکي، [ˈsɪkhiː]، د پنجابي له ਸਿੱਖ څخه چې د سیک، لټونکي يا زده‌کوونکي په معنا دی اخیستل شوی، یو هندي مذهب دی چې شاوخوا د پنځلسمې پېړۍ په پای کې يې د هند شبه قارې د پنجاب له سیمې څخه سرچینه اخیستې. دا په دې وروستیو کې له نویو تاسیس شویو سازمان شویو عقیدو څخه ده. او د ۲۱ پېړۍ په پيل کې د ۲۵-۳۰ میلیونه پیروانو په لرلو سره چې سیکانو په نوم پېژندل کېږي په نړۍ کې پنځم لوی ځای لري.  <ref>Almasy, Steve. 2018 [2012]. "[https://edition-m.cnn.com/2012/08/05/us/religion-what-is-a-sikh/index.html Who are Sikhs and what do they believe?]" ''[[CNN International]]''. US: [[Turner Broadcasting System]].</ref><ref name="Nesbitt2005">{{cite book|last=Nesbitt|first=Eleanor M.|title=Sikhism: a very short introduction|url={{Google books|fvTK_CfkeasC|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}}|date=2005|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-280601-7|pages=21–23}}</ref><ref name="Nirbhai Singh 1990 1–3">{{cite book|last=Singh|first=Nirbhai|url=https://archive.org/details/philosophyofsikh0000nirb/page/n26|title=Philosophy of Sikhism: Reality and Its Manifestations|publisher=Atlantic Publishers<!--NOT Atlantic Books, of London-->|location=New Delhi|date=1990|pages=1–3|url-access=limited}}</ref><ref name="Opinderjit Kaur Takhar 2016 147">{{cite book|last=Takhar|first=Opinderjit Kaur|url=https://books.google.com/books?id=UaeoDQAAQBAJ&pg=PT147|title=Sikh Identity: An Exploration of Groups Among Sikhs|publisher=[[Taylor & Francis]]|location=Abingdon-on-Thames, England|date=2016|isbn=978-1-351-90010-2|page=147}}</ref><ref>{{Cite web|title=Religions: Sikhism|url=http://www.bbc.com/religion/religions/sikhism/|date=2014|work=BBC.com}}</ref><ref name="Cole">{{cite book|last1=Cole|first1=William Owen|last2=Sambhi|first2=Piara Singh|title=Sikhism and Christianity: A Comparative Study|url=https://archive.org/details/sikhismchristian0000cole|series="Themes in Comparative Religion" series|publisher=Palgrave Macmillan|date=1993|isbn=978-0-333-54107-4|location=Wallingford, England|page=[https://archive.org/details/sikhismchristian0000cole/page/117 117]}}</ref><ref>{{cite web|last=Almasy|first=Steve|title=Who are Sikhs and what do they believe?|website=CNN Digital|date=2012-08-05|url=https://www.cnn.com/2012/08/05/us/religion-what-is-a-sikh/index.html|access-date=2020-11-30}}</ref><ref name="Britannica">McLeod, William Hewat. 2019 [1998]. {{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/topic/Sikhism|title=Sikhism|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] Online|access-date=7 August 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-birmingham-50374567|title=Sikhs in Wolverhampton celebrate 550 years of Guru Nanak}}</ref> د سکیزم مذهب د ګوروناناک (۱۴۶۹-۱۵۳۹)، لومړني عقیدوي لارښود / ګورو چې د هندوییزم مذهب زدکړې او اېډیولوژي يې رد کړې او د هغه د ځای ناستي ناین سیک له معنوي زدکړو څخه رامنځته شوی. لسم ګورو ګوبېنډ سېنګ (۱۶۶۶-۱۷۰۸)، د سیکانو د سپېڅلي کتاب څښتن ګورو ګرانټ خپل ځای ناستی ونوماوه او د انساني لارښوونکو کرښې يې سره نږدې کړې او سپېڅلی کتاب یې د وروستي لارښود په توګه د تل لپاره ژوندی وساته چې د سیکانو لپاره د روحاني او مذهبي ژوند لارښود و. ګورو ناناک داسې تعلیم ورکړ چې «فعال، خلاق او عملي ژوند» له « حقیقت، وفادارۍ، پاکۍ او پر ځان کنترول» سره ژوند کول له میتافزیکي حقیقت څخه پورته دی او اېډیال انسان له خدای سره اتحاد کوي او د هغه اراده پېژني او هغه اراده پلي کوي. ګوروهارګوبېنډ (۱۶۴۴-۱۶۰۶)، د سیکانو شپږم لارښود چې د میري/ ''miri''  (سیاسي/ مهالني) او پيري (معنوي) د متقابلې هم‌غږۍ/همزیستۍ مفهوم يې رامنځته کړ. <ref>Singh, Patwant (2000). ''The Sikhs''. New York: [[Alfred A. Knopf]]. p. 17. {{ISBN|0-375-40728-6}}.</ref><ref name="WH McLeod 2014 page 17">Fenech, Louis, and [[William Hewat McLeod]] (2014). [https://books.google.com/books?id=vgixwfeCyDAC ''Historical Dictionary of Sikhism''] (3rd ed.). [[Rowman & Littlefield]]. {{ISBN|978-1-4422-3600-4}}. pp. 17, 84–5.</ref><ref name="William James 2011 pages 241-242">James, William (2011). ''God's Plenty: Religious Diversity in Kingston.'' [[McGill–Queen's University Press]]. {{ISBN|978-0-7735-3889-4}}. pp. 241–42.</ref><ref name="granthfinalguru">{{cite book|last=Mann|first=Gurinder Singh|url={{Google books|PC4d-5xrysIC|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}}|title=The Making of Sikh Scripture|publisher=[[Oxford University Press]]|date=2001|isbn=978-0-19-513024-9|pages=21–25, 123–24}}</ref><ref name="Marwha">{{cite book|last=Marwaha|first=Sonali Bhatt|url=https://books.google.com/books?id=ROtEr_QdB3sC|title=Colors of Truth: Religion, Self and Emotions: Perspectives of Hinduism, Buddhism, Jainism, Zoroastrianism, Islam, Sikhism and Contemporary Psychology|publisher=Concept Publishing|date=2006|isbn=978-81-8069-268-0|pages=205–206}}</ref><ref name="Marty">{{cite book|last=Marty|first=Martin E.|author-link=Martin E. Marty|url=https://books.google.com/books?id=doCmVaOnh_wC|title=Fundamentalisms and the State: Remaking Polities, Economies, and Militance|publisher=[[University of Chicago Press]]|date=1996|isbn=978-0-226-50884-9|page=278}}</ref> د سیکانو سپېڅلی کتاب د اېک اونکار/''ik onkar'' (واحد خدای ੴ,) په اړه د مول منتر(ਮੂਲ ਮੰਤਰ) له بنسټيزې دعا سره پيلیږي. د سیکانو اصلي باورونه په ګروګرانټ صاحب کې تشرېح شوي، چې پر واحد خدای عقیده او تفکر، اللهي وحدت او د ټول بشریت برابري؛ په سېوا/ ''seva''  (بې خوده خدمت/له کومې تمې پرته) کې ښکېلېدل؛ د ټولو په ګټه د عدالت او نېکمرغۍ لپاره هڅه او په ګډ ژوند کې صادقانه چلند او معیشت په کې شامل دي. د سیک مذهب له دغو معیارونو څخه په پيروۍ دا ادعاګانې ردوي چې د دوی هر ځانګړی مذهبي دود د مطلق حقیقت په انحصار کې دی. <ref name="pashauramulmantar">{{cite book|first=Pashaura|last=Singh|title=The Guru Granth Sahib: Canon, Meaning and Authority|url=https://books.google.com/books?id=aiwpDwAAQBAJ&pg=PT101|date=2003|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-908773-0|pages=101–102}}</ref><ref name="singhaikonkar">{{cite book|last=Singha|first=H. S.|url=https://books.google.com/books?id=gqIbJz7vMn0C|title=The Encyclopedia of Sikhism|publisher=Hemkunt|date=2000|isbn=978-81-7010-301-1|pages=20–21, 103}}</ref><ref name="Kalsi_Chelsea">{{cite book|surname=Kalsi|given=Sewa Singh|title=Sikhism|series=Religions of the World|place=Philadelphia|publisher=Chelsea House Publishers|url={{Google books|YOI1nB_zTyAC|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}}|year=2005|isbn=0-7910-8098-6|pages=41–50}}</ref><ref name="Cole_Sambhi">{{cite book|last1=Cole|first1=William Owen|last2=Sambhi|first2=Piara Singh|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices|publisher=Sussex Academic Press|date=1995|page=200}}</ref><ref name="Teece 2004 4">{{cite book|last=Teece|first=Geoff|title=Sikhism: Religion in focus|url=https://archive.org/details/sikhism0000teec|publisher=Black Rabbit Books|date=2004|isbn=978-1-58340-469-0|page=[https://archive.org/details/sikhism0000teec/page/4 4]}}</ref><ref>{{cite book|last1=Reichberg|first1=Gregory M.|last2=Syse|first2=Henrik|url=https://books.google.com/books?id=t3CFAwAAQBAJ&pg=PA672|title=Religion, War, and Ethics: A Sourcebook of Textual Traditions|publisher=[[Cambridge University Press]]|date=2014|isbn=978-1-139-95204-0|pages=672–674}}</ref> سیکیزم په سېمرن (ਸਿਮਰਨ، د لارښود/ګورو د زده‌کړو په یاد راوړل او تفکر) ټینګار کوي، چې کولی شي د کېترن له لارې د موسیقۍ په ډول څرګند شي، یا په داخلي توګه د نام جاپنا/ ''naam japna''  (د هغه پر نوم تفکر) له لارې، د خدای د حضور د احساس لپاره د يوې وسیلې په توګه تشرېح شي. خپلو پیروانو ته دا ورښيي چې «پنځوغلو» (لکه شهوت، غوسې، تمې، تړاو او نفس) ته بدلون ورکړي.<ref>{{cite web|title=Where Hinduism and Sikhism meet|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/others/sunday-read/where-hinduism-and-sikhism-meet/articleshow/69705554.cms|last=Pattanaik|first=Devdutt|date=2019|work=Mumbai Mirror|access-date=2022-01-18|archive-date=2019-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20190610163019/https://mumbaimirror.indiatimes.com/others/sunday-read/where-hinduism-and-sikhism-meet/articleshow/69705554.cms|url-status=dead}}</ref><ref name="Kamala">{{cite book|last1=Nayar|first1=Kamala Elizabeth|last2=Sandhu|first2=Jaswinder Singh|author-link2=Jaswinder Singh Sandhu|title=The Socially Involved Renunciate: Guru Nanak's Discourse to the Nath Yogis|url=https://archive.org/details/sociallyinvolved0000naya|publisher=[[State University of New York Press]]|date=2012|isbn=978-0-7914-7950-6|page=[https://archive.org/details/sociallyinvolved0000naya/page/106 106]}}</ref> یاد دین د مذهبي ځورونې پر مهال پراختیا او تکامل وموند چې د دواړو اسلام او هندوییزم له اړولو څخه رامنځته شو. په هند کې مغلو واکمنانو دوه ډلې سیکان – ګروارجن (۱۵۶۳-۱۶۰۵) او ګرو تېغ بهادر (۱۶۲۱-۱۶۷۵) وروسته له دې چې د اسلام له منلو څخه یې انکار وکړ شکنجه او اعدام کړل. د سیکانو شکنجه او ځورول په ۱۹۶۶ کال کې د خپلواکۍ، وجدان او مذهب څخه د خوندیتوب لپاره د ګورو ګوبېنډ او د هغو غړو له خوا چې د سانت سېپاهي/ (سپېڅلي سرتېري) ځانګړتیاوې يې لرلې، د خلسا (''Khalsa'' ) د رامنځته کولو لامل شول.  <ref name="Singh2008">{{cite book|last1=Singh|first1=Pritam|title=Federalism, Nationalism and Development: India and the Punjab Economy|date=2008|publisher=[[Routledge]]|location=Abingdon-on-Thames, England|isbn=978-1-134-04945-5|quote=A large number of Hindu and Muslim peasants converted to Sikhism from conviction, fear, economic motives, or a combination of the three (Khushwant Singh 1999: 106; Ganda Singh 1935: 73).}}</ref><ref name="pashauraarjan">Pashaura Singh (2005), Understanding the Martyrdom of Guru Arjan, Journal of Punjab Studies, 12(1), pp. 29–62</ref><ref>{{cite book|first1=Pashaura|last1=Singh|first2=Louis E.|last2=Fenech|url=https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ|title=The Oxford Handbook of Sikh Studies|publisher=[[Oxford University Press]]|date=2014|isbn=978-0-19-969930-8|pages=236–238}}</ref><ref>{{cite journal|last=Fenech|first=Louis E.|date=2001|title=Martyrdom and the Execution of Guru Arjan in Early Sikh Sources|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-oriental-society_january-march-2001_121_1/page/20|journal=Journal of the American Oriental Society|volume=121|issue=1|pages=20–31|doi=10.2307/606726|jstor=606726}}</ref><ref>{{cite journal|last=Fenech|first=Louis E.|date=1997|title=Martyrdom and the Sikh Tradition|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-oriental-society_october-december-1997_117_4/page/n6|journal=Journal of the American Oriental Society|volume=117|issue=4|pages=623–642|doi=10.2307/606445|jstor=606445}}</ref><ref>{{cite journal|last=McLeod|first=Hew|author-link=William Hewat McLeod|date=1999|title=Sikhs and Muslims in the Punjab|journal=South Asia: Journal of South Asian Studies|volume=22|issue=sup001|pages=155–165|doi=10.1080/00856408708723379}}</ref><ref name="pashauraarjan2">Pashaura Singh (2005), Understanding the Martyrdom of Guru Arjan, Journal of Punjab Studies, 12(1), pp. 29–62</ref><ref name="Gandhi">{{cite book|title=History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708|publisher=Atlantic Publishers<!--NOT Atlantic Books, of London-->|location=New Delhi|last=Gandhi|first=Surjit Singh|date=1 February 2008|pages=676–677|isbn=978-81-269-0857-8}}</ref><ref name="Chanchreek 2007 142">{{cite book|last=Chanchreek|first=Jain|title=Encyclopaedia of Great Festivals|date=2007|publisher=Shree Publishers|isbn=978-81-8329-191-0|page=142}}</ref><ref name="Dugga 2001 33">{{cite book|last=Dugga|first=Kartar|title=Maharaja Ranjit Singh: The Last to Lay Arms|url=https://archive.org/details/maharajaranjitsi0000dugg|date=2001|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-81-7017-410-3|page=[https://archive.org/details/maharajaranjitsi0000dugg/page/33 33]}}</ref> == ترمینالوژي/ اصطلاحات == د سیکانو د سپېڅلي کتاب برخه اساساً د ګورموکي (''Gurmukhī'') په الفبا لیکل شوې،  هغه لیکدود چې د ګوروانګاد په واسطه د لېندا له متن څخه چې په تاریخي ډول او د نني هند په شمال کې کارول کېده سټندرد شوی. د سیک مذهب پيروان د سیکانو په نوم پېژندل کېږي، چې  د ګورو د زده‌کوونکي یا زدکړیالانو په معنا دي. د سکیزم انګلیسي اصطلاح د سیکي (''Sikhi'') له پنجابي فعل څخه اخیستل شوې چې د زده‌کړې پر مهالني مسیر دلالت کوي او ريښه يې  سېکنا (''sikhana'' ) چې د زده‌کولو په معنا ده.  <ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx|title=Gurmukhi|last=Bahri|first=Hardev|encyclopedia=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=Punjabi University Patiala|access-date=9 April 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170729230458/http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx |date=29 July 2017 }}</ref><ref name="ShackleMandair2013pxxi">{{cite book|last1=Shackle|first1=Christopher|last2=Mandair|first2=Arvind|url=https://books.google.com/books?id=VvoJV8mw0LwC|title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures|publisher=[[Routledge]]|location=Abingdon-on-Thames, England|date=2013|isbn=978-1-136-45101-0|pages=xxi–xxiii}}</ref><ref name="Mandair2013p12">{{cite book|last=Mandair|first=Arvind-Pal Singh|url=https://books.google.com/books?id=vdhLAQAAQBAJ|title=Sikhism: A Guide for the Perplexed|publisher=Bloomsbury Academic|date=2013|isbn=978-1-4411-0231-7|pages=3, 12–13}}</ref><ref>{{cite journal|last=Chahal|first=Devinder|title=Understanding Sikhism in the Science Age|journal=Understanding Sikhism: The Research Journal|date=July–December 2006|issue=2|page=3|url=http://www.iuscanada.com/journal/archives/2005/j0702p03.pdf|access-date=10 November 2013}}</ref> == فلسفه او تدریس == سکیزم د بوداییزم، هندوییزم او جینیزم تر څنګ د یو هندي دین په توګه طبقه‌بندي کېږي.<ref>[https://www.britannica.com/topic/classification-of-religions "Classification of Religions"], ''[[Encyclopædia Britannica]] Online''.</ref> د سیک مذهب بنسټ د ګوروناناک او د هغه د ځای ناستي په لارښوونو کې نغښتی.  د سیک اخلاق پر معنوي ودې او د ورځني اخلاقي چلند تر منځ په همغږۍ تینګار کوي. د يادې عقیدې بنسټ اېښودونکی ګوروناناک دا لیدلوری داسې خلاصه کوي: " حقیقت تر ټولو لوړ فضیلت دی، خو لا تر دې هم لوړ په صداقت سره ژوند  کول دي." د سیک مذهب پر اېک نور تي سب جګ اپجییا (''Ėk nūr te sab jag upjiā'') ټينګار کوي یعني ټوله هستي له یوې روښنایۍ څخه راپورته شوې.<ref name=":0">Singh, Pashaura; Fenech, Louis E. (2014). ''[https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ&pg=PA234 The Oxford Handbook of Sikh Studies]''. Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-969930-8}}.</ref> === د خدای مفهوم === د سکیزم مفهوم توحید دی، چې پر یوه خدای له عقیدې لرلو څخه دفاع کوي. او د اېک اونکار له اصطلاح سره مشخصېږي. د سیک په مذهب کې په ټوله کې د خدای مفهوم Waheguru (حیرانوونکی ښوونکی) دی. چې د نېرنکار /''nirankar''  (بې بڼې)، اکل/''akal''  (بې مهاله)، کارت پوراخ/ ''karta purakh''  (خالق) او اګاماګوچار/ ''agam agochar'' (له فهم څخه لرې او نه لېدونکی) په توګه په پام کې نیول کېږي.<ref>{{cite book|last=Rose|first=Tudor|date=2015|title=Agree to Differ|url=https://books.google.com/books?id=Mg91CQAAQBAJ&pg=PA97|publisher=[[UNESCO]]|page=97|isbn=978-92-3-100090-4}}</ref><ref>"[http://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ataglance/glance.shtml Sikhism at a glance |Religions: Sikhism]." ''BBC'' (2014).</ref><ref>{{cite web|title=There is One God|url=https://www.thehansindia.com/posts/index/Spiritual/2018-09-01/There-is-One-God/409124|last1=The Hans India|date=1 September 2018|work=[[The Hans India]]|access-date=2019-07-10}}</ref> په تحت الفظي مفهوم په سیک مذهب کې خدای هېڅ جنډر نه لري. که څه هم په استعاري ډول خدای مذکر او د خدای ځواک مونث ګڼل کېږي. د مثال په ډول لسم ګورو، ګورو ګوبیند سینګ جي خدای په کراتو د اکل پور (د زمان او مکان څخه پورته) او نېرانکار ( له بڼې پرته) له نوم سره یادوي . هغه همدارنګه خدای خپل پلار او د خدای ځواک خپله مور یادوي. په ورته ډول بل مثال دا دی چې سپېڅلی کتاب او ابدي ګورو او ګورو ګراند صاحب وایي ټول انسانان د روح ناوېګانې دي چې له خپل خاوند رب سره یو ځای کېدو ته لېواله دي. سربېره پردې ګروګانو/لارښوونکو په ګورو ګراند صاحب کې هم لیکلي چې ډېر عالمونه شته او خدای په هغو کې ژوند خلق کړی.<ref>{{cite book|last=Guru Nanak Dev Ji|author-link=Guru Nanak|url=http://www.srigranth.org/servlet/gurbani.gurbani?Action=Page&Param=17&english=t&id=719#l719|title=Gurū Granth Sāhib|page=17|quote=If you long for your Husband Lord, O soul-bride, you must know that He is not met by falsehood.|access-date=8 June 2021}}</ref><ref>{{cite book|last=Guru Nanak Dev Ji|author-link=Guru Nanak|url=http://www.srigranth.org/servlet/gurbani.gurbani?Action=Page&Param=15&punjabi=t&id=632#l632|title=Gurū Granth Sāhib|page=15|quote=You are the One True Lord and Master of all the other beings, of so many worlds.|access-date=15 June 2006}}</ref> د سیک مذهب سپېڅلی کتاب د بې بڼې یو خدای یعنې اېک اونکار (ੴ) له نوم سره پیلېږي. چې د سیکانو په دود کې د واحد خدای د وحدانیت په توګه پېژندل کېږي. اېک اونکار (ځینې وختونه په لویو تورو) په لږ خلاص مفهوم د یو لوی واقعیت، یو خالق، په ټوله نړۍ کې خپور شوي روح او له خدای او مخلوق څخه د خواره خو متحد او واحد حس د تشرېح کولو لپاره  د نورو لارو په معنا دی.<ref name="singhaikonkar2">{{cite book|last=Singha|first=H. S.|url=https://books.google.com/books?id=gqIbJz7vMn0C|title=The Encyclopedia of Sikhism|publisher=Hemkunt|date=2000|isbn=978-81-7010-301-1|pages=20–21, 103}}</ref><ref name=":02">Singh, Pashaura; Fenech, Louis E. (2014). ''[https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ&pg=PA234 The Oxford Handbook of Sikh Studies]''. Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-969930-8}}.</ref><ref>{{cite book|title=Merriam-Webster's encyclopedia of world religions|last=Doniger|first=Wendy|date=1999|publisher=Merriam-Webster|page=500|url=https://archive.org/details/isbn_9780877790440|url-access=registration|isbn=978-0-87779-044-0}}</ref><ref>{{cite book|last=Mayled|first=John|title=Sikhism|publisher=Heinemann|date=2002|isbn=978-0-435-33627-1|page=16]|url=https://archive.org/details/sikhism0000mayl_l1v5/page/16|via=Internet Archive}}</ref> د اېک اونکار دودیز منتر تر هغه مهاله چې نانک هوسي بهي سچ  ګرو نانک / ''Nanak hosee bhee sach''  ( د سیکانو لومړی ډله) ژوندۍ وي د تل لپاره دوام مومي. د ګورو/لارښود موجودیت ابدي دی. د سچ معنا ریښتیا، حقیقت او واقعیت دی. په دې معنا چې ګورونانک له مودو راهیسې ریښتونی دی او صادق به پاتې شي. د ګوروګرانت صاحب لومړۍ کرښه او هر راتلونکی راګا/ ''raga (موسیقي)'' اېک اونکار ته اشاره کوي.<ref name="pashauramulmantar2">{{cite book|last=Singh|first=Pashaura|url=https://books.google.com/books?id=aiwpDwAAQBAJ&pg=PT101|title=The Guru Granth Sahib: Canon, Meaning and Authority|publisher=[[Oxford University Press]]|date=2003|isbn=978-0-19-908773-0|pages=101–02}}</ref> === دنیاوي خیال/توهم === مایا چې د لنډمهال یا "غیر واقعي" په توګه تعریفېږي، د خدای او ژغورنې د څارنې له اصلي انحرافاتو څخه یو دی: چېرې چې دنیاوي جاذبې یوازې له لنډمهاله خیالي رضایت او درد سره مل دي چې د خدای د عبادت له پروسې څخه منحرفېږي. له دې سره نانک ټينګار کوي چې مایا د نړۍ د غیرواقعي والي لپاره نه بلکې د هغې د ارزښتونو یوه سرچینه ده. په سیک مذهب کې باور دا  دی چې د نفس، غوسې، حرص، تړاو او شهوت اغېزې چې د پانچ چور (پنځه غلو) په نوم پېژندل کېږي په ځانګړي ډول د حواسو د ګډوډۍ او ځورونې لامل کېږي. سیکان باور لري چې نړۍ اوس مهال د کالي ګا  (د تیارو عصر) په حال کې ده. ځکه نړۍ له مایا سره د مینې او تړاو له امله د بې لارۍ په لور روانه ده. د پنځه  غلو پر وړاندې د زیان منونکو افرادو برخه لیک له خدای څخه جلاوالی دی، او دا وضیعت یوازې د خدای د جدي او نه ستړي کېدونکي عبادت له لارې بېرته سمېدی شي.<ref>{{cite book|last=Singh|first=Nirmal|title=Searches in Sikhism|date=2008|publisher=Hemkunt Press|isbn=978-81-7010-367-7|page=68}}</ref><ref>{{cite book|last=Parrinder|first=Geoffrey|author-link=Geoffrey Parrinder|date=1971|title=World Religions: From Ancient History to the Present|publisher=[[Hamlyn (publisher)|Hamlyn]]|location=London|isbn=978-0-87196-129-7|page=253}}</ref> == سرچینې == {{د فلسفې سرليکونه}} [[وېشنيزه:سکهیزم]] [[وېشنيزه:مذهب]] pbf306iuyhgd7xcc0kdrcvt82x6v7fm بي بي مبارکه 0 5101 371255 369644 2026-11-11T01:12:52Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 371255 wikitext text/x-wiki '''بي بي مبارکه''' د ملک سلېمانشاه يوسفزي لور او د ملک شاه منصور خور او د [[ظهير الدين بابر]] ماندينه وه. [[ظهير الدين محمد بابر]] د الغ بېگ کوگاني وراره په ۹۱۸ ه سپوږميز کال کې کابل ونيو او ددې خېښۍ په نسبت يې خان د يوسفزو دوست باله خو بي بي مبارکې ته د گورگاني حکمران د کور ښڅو د شنډېدو دارو ورکړه او له اولاد ځخه يې واچوله. دا مېرمن د اکبر تر زمانې ژوندۍ وه او د همايون مېرزا مور يې حال کښلی دی او وايي چې دا يوه باتدبيره او مهربانه ښڅه وه. د بي بي مبارکې کورنۍ د بابر سره زياتې مرستې وکړې او د بابر د دوی په مرسته پر لوديانو بری وموند، خو د همايون مور وايي چې دغه پېښه پر بي بي مبارکط ډېره درنه لگېدلې وه.<ref>د ښاغلي محمد ابراهيم عطايي يادداښت.</ref> <ref>د پښتو تاريخ - د مرحوم قاضي عطاالله خان تاليف - ۱/۲۴ مخ.</ref> بي بي مبارکه په ۱۵۱۸ م د اوړي په وتلو د کابل واکمن ظهير الدين بابر د باجوړ له غرونو واوړېدو او د سيمې هرځواک چې ورسره جنگ کوو، په ډېر وحشت یې ووژل. بيا د مړو سرونه کابل، بدخشان کندوز او بلخ ته ورواستول چې د خپل بري ډنډوره وغږوي. د شرابو او د اپيمو په نشه کې مست بابر د ځوانو ښځو هم شوقي و او پخپلو ليکنو کې ښه په ميړانه يې ذکر کوي. ده د نهو ( ځينې تاريخونه لس ښايي ) سره نکاح کړې وه چې اوومه پکې د يوسفزو ” بي بي مبارکه” وه. ښايي دا د هغې خپل نوم نه و ځکه د پير بابا ( شيخ علي ترمزي) مېرمنه هم چې د بونېر د يو اوسېدونکي لور وه، بي بي مبارکه نومېده. د هغې نوم په لومړي ځل حافظ رحمت خان په خپل تاريخ کې ياد کړو او يوه پوره افسانه يې وليکله چې بابر د ملنگ په جامه کې د شاه منصور کور ته ولاړو او دا پېغله يې وليده. که داسې وای نو بابر به ارو مرو څه نا څه پرې ليکلې وای. د يوسف زو مشر ملک احمد خان د بابر په بلنه د هغه سره ليدو نه ډډه کړې وه. ده خپل د تره زوی شاه منصور ورته د جرگې لپاره استولی و. شاه منصورپه باجوړ کې “کله منارونه” ليدلي و او پوهېدو چې دوی د بابر خونړي لښکر سره جنگ نشي کولی. د يوسفزو شپېته مشران د بابر تره الغ بيگ په کابل کې د يوې مېلمستيا په بانه په يوه ورځ وژلي و. په دې کې د شاه منصور پلار سلېمان شاه هم و. د محرم د مياشتې په پای کې بابر په تيمرگړ کې د سيمې مخورو کسانو سره وليدل. بابر ليکي چې شاه منصور ” د خوړلو لپاره راته ډېرخونده ور “کجایي … راوړل.” دا د اپيمو او مغزياتو يوه حلوه وه چې په خوړولو يې خلک نشه کېدل. د يوسفزو سره د روغې يو شرط دا و چې د دوی د مشر لور به بابر ته ورکړل کېږي. په پښتنو کې دا دود ” سوره” نومېږي او اوس هم په ځينو قامونو کې د دښمني د ليرې کولو لپاره رواج لري. ښايي هغه وخت د يوسفزو په ټبر کې هم دا پېغله د واده د عمر وه. بابر شاه منصور ته “وياړ خلعت او د يوسف زو د علاقی حکومت” ورکړو او دا جرگه ختمه شوه. بيا د محرم په اته ويشتمه نېټه د شاه منصور ورور طاوس خان خپله ورېره د څو نورو ملکانو په بدرگه د چکدرې په لار وروستله او بابر په ۱۰ جنوري ۱۵۱۹ م کې ورسره نکاح وتړلو او دا يې د باجوړ کلا ته ورواستوله. يوه افسانه دا هم ده چې د واده په شپه بي بي مبارکې د خپل قام د امن لپاره ورته زولۍ غوړولې وه. خو د يوسفزو ژبه فارسي وه او بابر په ترکي کې خبرې کولې. دوېمه دا چې د روغې نه وروستو د دې خواست اړتيا نه وه او درېمه دا چې بابر د خپلو سياسي فېصلو لپاره څو مشاورين لرل. د بي بي مبارکې يو ورور مير جمال په ۱۵۲۵ م کې د بابر سره هندوستان ته تللی و او ښايي لوړه رتبه يې لرله. د بابر د زوی هندال سره يو کس د مير جمال په نوم پاتې و. وروستو د همايون او د اکبر په وختونو کې هم د مغلو يو لوړ رتبه کس مير جمال نوميدو. د بي بي مبارکې نه وړاندې بابر شپږ ښځې لرلې چې دوه پکې مړې وې. دا عايشه سلطان، زېنب سلطان، ماهم بيگم، گل رخ، معصومه او سلطان بيگم نوميدې. د ماهم بيگم ۵ اولادونه او د دې زوی همايون وروستو د هند باچا شو. د دلدار اغاچه درې اولادونه و چې هندال او گلبدن او گل رخ و. د بابر د يوې مېرمنې گلرخ زامن کامران او عسکري د همايون سره د تخت لپاره وجنگيدل. د مبارکې نه وروستو بابر دوه يا درې نورې ښځې وکړې چې يوه گلنار بله نرگل او درېیم افاق په اړه شک دې چې نکاح کړې وه او که نه. حافظ رحمت خان ليکي چې بي بي مبارکه د بابر د خوښې ميرمنو نه وه او ممکن په حرم کې نورو ښځو نه غوښتل چې د هغې اولاد ووشي او وروستو په تخت دعوا وکړي. نو د هغې حمل يې په کوم زهر تاوان کړو او وروستو هغه د اولاد زېږولو جوگه پاتې نشوه. په مغل ټبر کې د سازشونو خبره نوي نه وه او هلته ښځو به د يو بل پر ضد سازشونه کول خو د دې خبرې هيڅ ثبوت نشته چې يو چا به بي بي مبارکې ته زهر ورکړې وي. د بي بي مبارکې ذکر د بابر د لور گلبدن بيگم په يادښتونو کې کېږي چې ” همايون نامه” نومېږي. هلته دا هر ځای د ” افغان اغاچه” ذکر کوي. هغه په ۱۵۲۹ م کې د بابر له خوا اگرې ته وروغوښتل شوه. د هغې سره ماهم بيگم او گلبدن هم وې. يوه پيښه چې گلبدن يې ذکر کوي، داسې ده چې يوه ورځ مونږ ښکته دالان مخې ته ناست و. زما دايي ( خدمتگاره) بره د لمانځه لپاره ولاړه نو ما افغان اغاچه ته وويل چې زما لاس راکاږه. هغې دومره په زوره زما لاس راښکلو چې هډوکی مې وختلو ( د لاس هډوکې بې ځايه شو) زه بې توانه او په ژړا شوم. بيا دوی يو شکسته بند راته راوغوتلو چې زما لاس يې راته وتړلو او باچا اگرې ته ولاړو. بي بي مبارکې د هند په لر وبر کې سفرونه کړي و او کړاونه به يې ليدلې وي. يو وارې د هندال، دلدار بيگم او گلڅېرې سره په سفر کې د جټانو سره مخ شوه چې دوي ترې په تېښته او هغوي ورپسې ځغستل. يو بل سفر کې دا د سيند نه د پورې وتلو پر محال د اس نه په اوبو کې پريوته او تر څو چې راويستل کيده، قافله ورته ځنډيدلې وه. د بابر د زوی همايون د هندال سره د خپلې دعوې لپاره بي بي مبارکه د شاهدي لپاره راوبلله. گلبدن ليکي چې کامران مرزا افغان اغاچه ته احترام څرگند نکړو او همايون په دې سخت خواشينې شو. بابر وصيت کړې و چې د ده مړی به په کابل کې د ده باغ کې خښوي. خو کله چې بابر په ۱۵۳۰ م کې مړ شو د ده دريو زامنو د هند په تخت د کېناستو لپاره جنگ پېل کړو. لودي پښتانه چې د پاني پت په جنگ کې يې د بابر نه ماتې خوړلې وه، د شېرشاه سوري تر بېرغ لاندې راټول شول او مغل حرم په تېښته شو. د بابر مړې په اگره کې امانت وساتل شو او ۱۴ کاله پرې واوړېدل. دا څرگنده نه ده چې بي بي مبارکه په دې وخت کې چيرته اوسېده. شېر شاه سوري د همايون ټبر ته د هند نه د وتلو اجازه ورکړې وه. د بي بي مبارکې لپاره د استوگنې درې ځايونه و، يوه په سوات کې د پلار په کور کې، دوېم کابل او درېم پخپله اگره. زيات امکان دی چې بي بي مبارکه په هند کې پاتې وه ځکه هم هغې د بابر وصيت په ځاې کړو. د شېر شاه سوري نه يې کابل ته د خوندي تگ غوښتنه وکړه. هغه ورله د لارې ضمانت ورکړو او ۱۶ کاله وروستو بي بي مبارکه د بابر د مړي سره کابل ته ولاړه. هلته په ۲۷ اېکړ زمکې کې خپور بابر باغ چې د ۱۵۰۴ م او ۱۵۲۵ م تر منځ جوړ شوې و، د مغل واکمن مړې خښ کړې شو. د يوې ميراتې ښځې په توگه د بي بي مبارکې نوم د تاريخ له پاڼو ورک شو. څرگنده نه ده چې دا کابل کې پاتې شوه او که بيرته سوات ته ولاړه. دا هم څرگنده نه ده چې څه وخت مړه شوه او کوم ځای خښه ده خو د همايون د زوې اکبر د واک تر لومړيو کلونو ژوندۍ وه. د مړينې پر وخت ممکن بي بي مبارکه د ۵۰ کالو وه. سرچينې. ۱. تزک بابري. مخون ترجمه، رشيد اختر ندوي. سنگ ميل لاهور چاپ ۱۹۹۹م. ۱۴۷ او ۱۴۸ مخونه. ۲. ملاکنډ د تاريخ په رڼا کې. مېجر (ر) محمد نواز خان. ژباړه شهباز محمد. شعېب سنز. خپروونکي او پلورونکي. منگوره . سوات. ۲۰۱۰ م . ۲۹، ۳۰ مخونه. ۳. همايون نامه. گلبدن بيگم. اردو ژباړه. ندوي. سنگ ميل چاپ لاهور. ۱۹۹۵ م . ۴. مغل او سوات. ډاکټر سلطان روم. مقاله. د سوات وادۍ ويبپاڼه. ۵. تواريخ حافظ رحمت خاني. مولف. پير معظم شاه. ديباچه پروفېسر محمد نواز طائر. پښتو اکيډمي پېښور يونيورسټي. ۱۹۷۱ م. ( ۱۹۸۷ بيا چاپ) جدون پرېس. ۹۶ نه تر ۱۰۳ مخونه. د چاپ نېټه ۸ ستمبر ۲۰۱۳ م - See more at: https://web.archive.org/web/20190720055806/http://www.safiahaleem.com/?p=2342#sthash.OQB7krbu.dpuf ==پايڅوړ== <div class="references-small"> <references/> </div> [[وېشنيزه:د افغانستان نوميالي]] 9dumtklxdtcek4mdjof6rim75usps4n د افغانستان د پوهنتونونو لړليک 0 8466 371261 363684 2026-11-11T02:06:45Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 371261 wikitext text/x-wiki دا لاندې په [[افغانستان]] کې د پوهنتونونو یو لړلیک دی، چې د ولایتوتو په ترتیب اڼل شوي. ==بلخ== * [[د بلخ پوهنتون]] ( http://www.balkh-un.edu.af/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100109031351/http://www.balkh-un.edu.af/ |date=2010-01-09 }} ) == د هلمند ولايت == * [[د بست پوهنتون]] == د هرات ولايت == * [[د هرات پوهنتون]] == د کابل ولايت == * [[شارق پوهنتون]] * [[پيشگام د لوړو زده كړو موسسه]] ( http://www.peshgam.edu.af/ ) * [[حربي پوهنتون]] * [[د افغانستان امريکايي پوهنتون]] ( http://www.auaf.edu.af/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090122221454/http://auaf.edu.af/ |date=2009-01-22 }} ) * [[د باختر پوهنتون]] ( http://www.bakhtar.edu.af/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090904010357/http://www.bakhtar.edu.af/ |date=2009-09-04 }} ) * [[د پيداگوگي پوهنتون]] * [[د خاوران ښونیزه موسسه]] * [[د دعوت پوهنتون]] * [[د كابل د پولي تكنيك پوهنتون]] * [[د كابل طبي پوهنتون]] * [[د مریم د لوړو زده کړو موسسه]] * [[د مولانا جلال الدین محمد بلخي د لوړو زده کړو موسسه]] * [[د میوند د لوړو زده کړو موسسه]] * [[رڼا د لوړو زده كړو موسسه]] ( http://www.rihskabul.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090930191557/http://www.rihskabul.com/ |date=2009-09-30 }}) * [[كابل پوهنتون]] * [[كاتب د لوړو زده كړو موسسه]] ( http://www.kateb.edu.af/) * [[كاردان پوهنتون]] (http://www.kardan.edu.af/) == کندهار == * [[د كندهار پوهنتون]] == د خوست ولايت == * [[هرا پوهنتون]] * [[د خوست پوهنتون]] ( http://www.szu.edu.af/ ) * [[پامير پوهنتون]] == ننگرهار ولايت == * [[د ننگرهار پوهنتون]] * [[الفلاح پوهنتون]] * [[خراسان پوهنتون]] * [[تابش پوهنتون]] * [[اريانا د لوړو زده کړو مؤسسه]] * [[سپين غر د لوړو زده کړو مؤسسه]] * [[روښان د لوړو زده کړو مؤسسه]] * [[التقوا د لوړو زده کړو مؤسسه]] == د پکتيا ولايت == * [[د پکتيا پوهنتون]] == نور ولايتونه == * [[د البيروني پوهنتون]] ( http://www.au.edu.af/ ) * [[د باميان پوهنتون]] ( http://www.bu.edu.af/ ) * [[د بدخشان د لوړو زده كړو موسسه]] ( http://www.badakhshan-in.edu.af/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120709195407/http://www.badakhshan-in.edu.af/ |date=2012-07-09 }} ) * [[د پروان د لوړو زده كړو موسسه]] ( http://www.fi.edu.af/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100219075133/http://www.fi.edu.af/ |date=2010-02-19 }} ) * [[د تخار پوهنتون]] ( https://web.archive.org/web/20100219081705/http://www.tu.edu.af/ ) * [[د جوزجان پوهنتون]] ( http://www.ju.edu.af/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100220054929/http://www.ju.edu.af/ |date=2010-02-20 }} ) * [[د غزني پوهنتون]] ( http://www.ghi.edu.af/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100124091239/http://www.ghi.edu.af/ |date=2010-01-24 }} ) * [[فارياب د لوړو زده كړو موسسه]] ( http://www.fi.edu.af/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100219075133/http://www.fi.edu.af/ |date=2010-02-19 }} ) * [[د لغمان پوهنتون]] {{د افغانستان پوهنتونونه}} [[وېشنيزه:زده كړه په افغانستان كې]] kir70ro3p807m9m5r5q63j3567mg7nv سورة الماعون 0 10628 371239 343013 2026-11-10T16:58:51Z Atcovi 9409 v1 371239 wikitext text/x-wiki {{د سورة مالوماتبکس |د سورة نوم= الماعون |عربي نوم= الماعون |Screenshot_of_Surah= Sura107.pdf |Caption= |ډلبندي=[[مکي سورة]] |د نوم مانا= [[]] |نور نومونه= |د وحيې وخت= |د سورة شمېر=107 |د آيتونو شمېر= |د جُز شمېر= |د حزب شمېر= |د رکوع شمېر= |د سجدو شمېر= |د وييونو شمېر= |د تورو شمېر= |Harf-e-Mukatta'at= |Subjectwise_ayat= |تر دې دمخه سورة= [[سورة قريش|قريش]] |تر دې راوروسته سورة=[[سورة الکوثر|الکوثر]] |تلاوت = Chapter 107, Al-Ma'un (Murattal) - Recitation of the Holy Qur'an.mp3 |د تلاوت سرليک = سورة الماعون اورېدل<br>دا سورة د قاري الغامدي په غږ کې وييل شوی<br>د دې سورة ژباړه د [[عمر خطاب]] په غږ کې لوستل شوې. }} '''سورة الماعون''' د [[قرآن کریم|قرآن]] ۱۰۷ مه سوره ده. {{سورت|107|[[سورة النازعات|النازعات]]|[[سورة الکوثر|الکوثر]]}} [[وېشنيزه:قران]] [[وېشنيزه:قراني سورتونه]] 4sxcmer52hyh5el0e1w6vzejimeqcgb ميلوش زېمان 0 17216 371280 363858 2026-11-11T04:28:31Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 371280 wikitext text/x-wiki {{د ولسمشر مالوماتبکس | د ولسمشر نوم = ميلوش زېمان | انځور = [[دوتنه:Miloš Zeman 2012-12-03 cropped.jpg|209px]] | د انځور څرگندونې = | بشپړ نوم = Zeman | مشهور په = Miloš Zeman | د زېږېدو نېټه = ۱۹۴۴ | د زېږېدنې ځای = کولین, [[د چېک جمهوريت]] | د مړينې نېټه = | د مړينې ځای = | ماندينه = | اولادونه = | اوسنۍ ناروغي = | دین = | مور او پلار = | د کار موده = | ترتیب = د چېک د جمهوریت دویم ولسمشر | مخکينی ولسمشر = [[واتسلاف کلاوس]] | وروستنی ولسمشر = نااټکله | لومړی مرستيال = ‌Bohuslav Sobotka | سياسي اړخ = | نورې دندې = | رسمي ویبپاڼه = }} '''ميلوش زېمان''' ''([[چیکی ژبه|په چېکي]]:Miloš Zeman)'' [[چېک جمهوريت|چېکی]] [[ولسمشر]]، <ref>http://www.denik.cz/z_domova/on-line-druhe-kolo-voleb-je-tu-kdo-bude-prezidentem-20130125.html</ref> سیاستمدار، اقتصاد پوه او د اسلام لوی نقاد دی. نوموړي د ۱۹۹۸ کال څخه تر ۲۰۰۲ پورې د چېک د جمهوریت وزیر اعظم وو.<ref name="milos.chytrak.cz">{{Cite web |url=http://milos.chytrak.cz/zivot.php |title=آرشیف کاپي |access-date=2013-01-26 |تاريخ الأرشيف=2013-04-26 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130426085821/http://milos.chytrak.cz/zivot.php |url-status=dead |خونديځ نېټه=2013-04-26 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20130426085821/http://milos.chytrak.cz/zivot.php |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20130426085821/http://milos.chytrak.cz/zivot.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20130426085821/http://milos.chytrak.cz/zivot.php }}</ref> ==ژوند== میلوش زېمان په ۱۹۴۴ کال کی په کولین ښار کی زېږېدلی. نوموړي په [[پراگ]] کی د ۱۹۶۵ څخه تر ۱۹۶۹ پورې د اقتصاد په [[پوهنتون]] کی د [[وټه|وټې]] ساينسونو په څانگه کې خپلې زده کړې وکړې او په ۱۹۶۹ کال کی دیپلوم يې ترلاسه کړ. په ۱۹۶۹ کال کی د کمونستی گوند غړی شو. خو هغه په ۱۹۷۰ کی مجبور شو د خپلو نظرونو په سبب کمونستی گوند خوشی وکړي. میلوش زېمان تر انقلاب وروسته په ۱۹۸۹ کال کی د چکوسلواکیا پارلمان غړی شو . نوموړي په ۱۹۹۳ کال کی د دمکرات اجتماعی د گوند مشر شو او په ۱۹۹۸ کال کی د چېک د جمهوریت وزیر اعظم وټاکل شو.<ref name="milos.chytrak.cz"/> ==د ۲۰۱۳ کال د ولسمشرۍ ټاکنې== میلوش زېمان د ۲۰۱۳ کال څخه د چېک د جمهوریت دریم ولسمشر دی چی په هېواد کی وروسته د پراخې ټولټاکنې د ولسمشر په توگه وټاکل شو. په ټولو انتخاباتي ساحو کې د شمېرل شويو رايو پر اساس زيمان ۵۴ اعشاريه ۸ فيصده رايې گټلې دي. بل کانديد د بهرنيو چارو پخواني محافظه کاره وزير "کارل شوارزنبرگ" ۴۵ اعشاريه ۲ فيصده رايې خپلې کړي. میلوش زېمان د جمهوري رياست د انتخاباتو تر گټلو وروسته خپلو پلويانو ته څرگندونې وکړې: '''''زه غواړم د لسو مليونو خلکو ولسمشر واوسم. په دوی کې د ميلوس زيمان او کارل شوارزنبرگ رايه ورکوونکي شامل دي.زه نه غواړم د مافيا ولسمشر واوسم چې په ټولنه کې د پرازيت غوندې عمل کوي.'''''' <ref>http://www.blesk.cz/clanek/zpravy-volba-prezidenta/189731/milos-zeman-na-podium-misto-manzelky-privedl-bohdalovou-a-dceru-katerinu.html</ref> ==نور مالومات== میلوش زېمان [[چېک جمهوريت|د چېک په جهموریت کی]] د [[اسلام]] تر ټولو لوی نقاد او د اسرا‌ئيلی سیاست پلوي گڼل کېږي نوموړي اسلام او [[محمد]] ﴿صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم ﴾ ته په بده سترگه گوری.<ref>http://www.parlamentnilisty.cz/zpravy/Islam-je-nepritel-rekl-Zeman-Sverazny-penzista-usmal-se-knize-201376</ref> نوموړي هم وایی چی هر اسلامی هېواد د ترهگرو ډلو څخه ملاتړ کوی، هر مسلمان افراطی دی او مسلمان هم غواړي مغربی تهذیب ویچاړ وکړي. میلوش زېمان په [[افغانستان]] او [[پاکستان]] کی د [[بې پيلوټه الوتکه|بې پيلوټه الوتکو]] د بریدونو څخه هم ملاټر کوی. <ref>http://www.parlamentnilisty.cz/zpravy/Zeman-Proc-povazuji-islam-za-anticivilizaci-202064</ref> *په ۲۰۰۲ کال کی کله چی میلوش زېمان د چېک د جمهوریت وزیر اعظم وو نو په [[اسرائيل]] کی په مرکې کی یی اسرائيلی ورځپانه لیکوونکی ته وویل چی ياسر عرفات خطرناک ترهگر دی او نوموړي د [[اډولف هټلر]] سره مشابهت لری.<ref>{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304132246/http://www.radio.cz/cz/rubrika/udalosti/rozhovor-milose-zemana-pro-izraelsky-denik-vyvolal-skandal |archivedate=2016-03-04 |title=آرشیف کاپي |url=http://www.radio.cz/cz/rubrika/udalosti/rozhovor-milose-zemana-pro-izraelsky-denik-vyvolal-skandal |access-date=2013-01-27 |url-status=dead}}</ref> *په ۲۰۱۲ کال کی په [[پراگ]] کی میلوش زېمان وویل چی [[اسلام|مسلمنان]] خطرناک تمدن دی چی د شمالی آفريقا څخه تر [[اندونيزيا]] پورې ژوند کوي. نوموړي [[قرآن کريم]] هم بي رحمتي وکړ.<ref>http://www.ceskatelevize.cz/program/porady/1126672097/text/209411030500308_5.txt</ref> *په ۲۰۱۳ کال کی په یوه مرکې کی یی د یدیعوت اخرونوت ورځپانه لیکوونکی ته وویل زه غواړم نوی چکی لومړی مرستيال ته وړاندیز کړم چی د چک حکومت سفارت خانه په [[اسرایل|اسراییل]] کی د تل آویو څخه [[بيت المقدس|اورشلیم]] ته کډه وکړی. نوموړی په دی مرکې کی هم وویل چی فلسطینی خلگ باید اسراییل خوشی وکړی او [[سعودي عربستان|سعودی عربستان]] ته ولاړ سی.<ref>http://eretz.cz/2013/10/rozhovor-prezidenta-milose-zemana-pro-denik-jediot-achronot/</ref> ==سرچينې== {{reflist}} [[وېشنيزه:د چیک ولسمشران]] pxdjuadrvx7qfazmv631wwye0wybvbg ماشیندار اېوو - ۳ 0 18642 371277 362477 2026-11-11T04:11:07Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 371277 wikitext text/x-wiki {| style="margin: 0 0 1em 1em; border-collapse:collapse; font-size: 90%;" border="1" cellpadding="2" align="left" cellspacing="0" |- style="background-color:lightblue;" ! colspan="2" |ماشیندار اېوو - ۳ <br />Samopal Škorpion Evo III<br /> |- |- id=infObrazek | style="text-align:center;" colspan="2"|[[File:CZ Scorpion EVO III.jpg|300px]] |- ! align="right" valign="top" |هېواد |[[File:Flag of the Czech Republic.svg|20px]] [[چېک جمهوريت|چېک جمهوريت]] |- ! align="right" valign="top" |جوړونکی |Česká zbrojovka Uherský Brod |- ! align="right" valign="top" |وزن |2,55 kg |- ! align="right" valign="top" |اوږدوالى |410/660 mm |- ! align="right" valign="top" |د برل اوږدوالی |196 mm |- ! align="right" valign="top" |کارتوس | 9 mm Luger |- |} '''ماشیندار اېوو - ۳''' ([[چیکی ژبه|په چېکي]]: ''Samopal Škorpion Evo III'') د 9x19 یو عصري ماشيندار دی چی د ۲۰۰۹ کال څخه [[چېک جمهوريت|د چېک په چمهوريت کی]] د Uherský Brod په ښار کی جوړېږي. نوموړي وسله په ځانگړي ډول د چېکی او خارجی وسله والو ځواکونو لپاره جوړېږي خو غیر پوځي نیمه خپل کاري مادل چی د Samopal Škorpion Evo III S1 په نوم يادېږي هم شته.<ref>http://www.youtube.com/watch?v=SnElSpmKdWE</ref> ==پېژندنه== ماشيندار اېوو - ۳ یو کم وزن لرونکی خودکاري (اتوماتيکي) لاسی وسله ده چی د پلاستيکی توکو او پولاد څخه جوړ شوي ده. [[۹×۱۹ مرمی|مرمی کاليبر یی 9x19]] دي، په جاغور کی ۳۰ گولي لري او وزن یی ۲،۵۵ کيلوگرمه دی. واټن ویشتونکی یی ۱۸۰ متر دي. ==ماشیندار اېوو ۳ اي - ۱ == ماشیندار اېوو - ۳ اي - ۱ (Škorpion Evo III A1) د ماشیندورونو څخه یو پوځی مادل دی چی یوازې د واسله والو ځواکونو او پوليسو لخوا کار شوي دی. نوموړي وسله یو یو گولی درې درې گولی یا جرعه ويشتلای سی. <ref>{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150524225917/http://www.alfatactical.cz/detail/21628/puska-cz-scorpion-evo-3-s1.html |archivedate=2015-05-24 |title=آرشیف کاپي |url=http://www.alfatactical.cz/detail/21628/puska-cz-scorpion-evo-3-s1.html |access-date=2014-05-09 |url-status=dead}}</ref> ==ماشیندار اېوو ۳ اس - ۱ == د ماشیندار اېوو - ۳ (Samopal Škorpion Evo III S1)غیر پوځی مادل دی چی یوازې یو یو گولی ویشتلای سی او قيمت یی ۲۰۰۰ دلاره ته رسېږی.<ref>{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150524225917/http://www.alfatactical.cz/detail/21628/puska-cz-scorpion-evo-3-s1.html |archivedate=2015-05-24 |title=آرشیف کاپي |url=http://www.alfatactical.cz/detail/21628/puska-cz-scorpion-evo-3-s1.html |access-date=2014-05-09 |url-status=dead}}</ref> ==د ماشیندار استعمالونکي ملی ځواکونه== *[[File:Flag of the Czech Republic.svg|20px]] [[ چېک جمهوريت|د چېک جهموریت]] [[د چېک پوځ]] *[[File:Flag of Egypt.svg|20px]] [[ مصر]] د مصر پوليس *[[File:Flag of Thailand.svg|20px]] [[ تايلنډ]] د تايلنډ پاچایی پولیس *[[File:Flag of Malaysia.svg|20px]] [[مالزی]] د مالزی پاچایی پوليس ==سرچینې== <references/>‎ ==دا هم وگورﺉ== *[http://www.youtube.com/watch?v=ynYCxCSuZcE Ceska Zbrojovka Scorpion Evo3 S1] * [http://www.czub.cz/zbrojovka/cz-manual/Instruction-Manual-Scorpion-EVO-3-A1_en.pdf Owners Manual] [[وېشنيزه:ماشیندارونه]] [[وېشنيزه:چېکي وسلې]] n81igrqdndlxq36bry0ef59vkfvixey یرژي پوديېبراد 0 18767 371290 193444 2026-11-11T10:40:01Z Skot 33709 Higher resolution version of image #NKCR 371290 wikitext text/x-wiki {| style="margin: 0 0 1em 1em; border-collapse:collapse; font-size: 90%;" border="1" cellpadding="2" align="left" cellspacing="0" |- style="background-color:lightblue;" ! colspan="2" |Jiří z Poděbrad<br />[[دوتنه:Blason Boheme.svg|50px]] |- |- id=infObrazek | style="text-align:center;" colspan="2"|[[دوتنه:Georg of Podebrady.jpg|250px]] |- ! align="left" valign="top" |دحکومت وخت |۱۴۵۸ - ۱۴۷۱ |- ! align="left" valign="top" |زېږېدنه |۱۴۲۰ |- ! align="left" valign="top" |مړينه |۱۴۷۱ |- ! align="left" valign="top" |کوړنی |Páni z Kunštátu a Poděbrad |- ! align="left" valign="top" |پلار |Viktorín z Poděbrad |- ! align="left" valign="top" |پیرو |Vladislav Jagellonský |} [[File:Adolf Liebscher - Král Jiří Poděbradský nad obklíčenými vojsky krále Matiáše (Obrázkové dějiny národa českého, 1893).jpg|300px|thumb|left|مجارستانی ځواکونه چی د چېکي پوځ لخوا محاصره شوي دي]] '''یرژي پوديېبراد''' یا '''جورج پودیېبراد''' ([[چیکی ژبه|په چېکي]]: ''Jiří z Poděbrad'') د چېکی اشرافو څخه وروستي چېکي پاچا وو چی د ۱۴۵۸ کال څخه تر ۱۴۷۱ پورې په [[چېک جمهوريت|بوهیمیا]] کی یی حکومت کاوه. ==ژوند== یرژي پوديېبراد په ۱۴ [[اپرېل]] ۱۴۲۰ کی د پودې برادي په ښار کی زېږېدلی وو پلار یی ویکټورين بوچک وو چی د کاتولیکانو د مخالفینو یو مشهور سالار او پلوی وو. کله چی یرژی پودې براد ځوان وو نو د کاتولیکانو د اعتدالخوښوونكى مخالفینو پلوی هم وو. په دی وخت کی د چیک په پاچایی کی لویه مذهبي جگړه پای ته ورسیدله. چیکی اشرافو غوښتل چی په بوهیمیا (چیکی پاچایی) کی دغه جگړه خلاصه کړي او د دی لپاره د کاتوليکی پوځ سره یو ځای شول او په ۱۴۳۴ کال کی د ليپانی په جگړه کی یی د کاتولیک افراطي مخالفینو ته ماته ورکړه. خو په ۱۴۳۷ کال کی چیکی او مجارستانی پاچا زیکمونډ له دنیا سترگی پټی کړی او مذهبی جگړه بیا بېل شوه. یرژي پودي براد چی د ملاډا بولسلاف د سیمو حکمران وو لوی پوځ ټول کړ او پر [[پراگ]] یی چی د کاتولیکي پوځونو په لاس کی وو برید وکړ او په ۱۴۴۸ کال کی یی کاتولیکی پوځونو ته ماته ورکړه. تر جگړې وروسته یی مذهبی ستونزی حل کړی او مذهبی افراطي ډلو ته یی هم ماته ورکړه.یرژي پودي براد په ۱۴۵۲ کال کی د پاچا نایب شو او د شاهزاده ولادیسلاف تر وفات وروسته په ۱۴۵۸ کال کی د چیکی پاچا په توکه وټاکل شو. ==اروپایی اﺉتلاف== کله چی یرژي پوديېبراد د شاهي پر تخت کښېناست نو د [[بالکان]] څو برخو د [[عثماني پېر|عثمانانو]] په لاس کی وو. [[اروپا|اروپایی]] مسيحی هېوادونو د [[محمد فاتح]] برید څخه لویه بېره درلودله. د دی په سبب پاچا یرژي پودېبراد پاپ او اروپایی حکمرانانو ته پېشنهاد وکړ چی مذهبي سترونزونه حل وکړي او د [[عثماني پېر|عثمانانو]] پر ضد لوی ائتلاف جوړ کړي. په دی ایتلاف کی [[آلمان]]، [[فرانسه]] او نورو مهمو هېوادونو شامل ول. څرنگه چی کاتولیکي کلیسا پر دغی ائتلاف هېڅ آغېزه نه لرله نو ځکه پاپ د ائتلاف جوړولو انتقاد او رد وکړ. ==چېکي پاچا== یرژي پوديېبراد په بوهیمیا او خارجی هېوادونو کی بریالی، قدرمن او محترم حکمران وو. خو ځینی [[الماني|آلماني]] کاتولیکیانو چېکي پاچا ته په بده سترگه کتل او د پاچا په هکله یی وویل چی کافر دی. په دی وخت کی د پاپ او چېکي پاچا په منځ کی یوه اختلاف منځ ته راغله. چېکي پاچا غوښتل چی پاپ چېکي خلکو ته د اوټراکويسموس دین د اعتراف کولو اجازت ورکړي خو پاپ د دغی غوښتنو څخه رد کړ او صلیبي پوځ یی ټول کړ. په ۱۹۶۳ کال کی چېکي کاتوليکي اشرافانو د پاچا پر ضد قیام وکړل او په ۱۴۶۶ کال کی صلیبیانو د چېک پر پاچایی باندي برید وکړ. د صلیبیانو قوماندان مجارستانی پاچا ماتهیاس کوروین وو. په ۱۴۶۸ کال کی مجارستاني پوځ موراویا (د چېک پاچایی شرقی سیمه) ته ورسېده او د تژېبيچ ښار یی ونیو او شپيلبېرک قلعه یی محاصره کړه. خو په ۱۴۶۸ کال کی د زولې ښار ته نژدې [[هنگري|مجارستاني]] پوځ د چېکي پوځ سره ونښتل او په دي جگړه کی مجارستانی پوځ ماته وخورله او د ماتهياس کوروين اعلی قوماندان تیپیان شو. په ۱۴۶۹ کال کی ماتهياس کوروین د چېک پر پاچايی بیا برید وکړ خو پوځ یی د ويلېموف ته نژدې محاصره شوه. که چی هم ماتهياس کوروین ژبه وکړ چی به د چېک پر پاچایی باندی بیا برید و نه کړي خو مجارستابی پوځ تر آزاد وروسته د [[اولوموڅ]] ښار ته ولار او په دی ښار کی چېکي پاچايي تاج د کاتولیکی اشرافو د لاسونو څخه قابول کړ. چېکي پاچا یرژي پوديېبراد په ۱۴۷۱ کال کی په [[پراگ]] کی له دنیا تېر شو. مقبره یی [[د مقدس ویټوس کليسا|د مقدس ویټوس په کلیسا کې]] پرته ده. [[وېشنيزه:چېکي واکمنان]] 60xs6g0lli8kx7j819q4bt1uxbsrg0v ځنګل 0 40262 371287 340600 2026-11-11T05:33:50Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 371287 wikitext text/x-wiki {{مالومات}}[[دوتنه:Adirondacks in May 2008.jpg|بټنوک|291x291px]] '''ځنګل''' د ځمکې یوه سیمه ده چې ونې په کې واکمنې دي. په نړۍ کې د ځنګل په اړه سلګونه تعریفونه کېږي چې د ونې کثافت، د ونې لوړوالی، د ځمکې کارول، قانوني موقف او د ایکولوژیکي فعالیت فکتورونه په کې شامل دي. د ملګرو ملتونو د خوړو او کرنې سازمان FAO) ) ځنګل داسې تعریفوي: " له۰.۵هکتاره ډېره ځمکه چې له 5 مترو لوړ ونې ولري او له ۱۰ سلنه زیاتې ونې چې دغه وضعیت ته ورسېږي. د دغه تعریف په کارونې سره، د ۲۰۲۰ (FRA۲۰۲۰ ( نړیوالې ځنګلي سرچینو ارزونو وښووله چې ځنګلونه ۴،۰۶  هکټاره (۱۰ میلیارد هکتاره؛ ۴۰،۶ میلیون کیلومتر مربع؛ ۱۵،۷ میلیون مایل مربع) یا نږدې ۳۱ سلنه ځمکه په ۲۰۲۰ کال کې تر پوښښ لاندې راولي. <ref>{{Cite book|url=https://doi.org/10.4060/ca8985en|title=The State of the World's Forests 2020. In brief – Forests, biodiversity and people|publisher=FAO & UNEP|year=2020|isbn=978-92-5-132707-4|location=Rome|doi=10.4060/ca8985en}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://www.fao.org/3/I8661EN/i8661en.pdf|title=Global Forest Resources Assessment 2020 – Terms and definitions|publisher=FAO|year=2018|location=Rome}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.efi.int/files/attachments/publications/ir_06.pdf|last4=Pajari|archive-url=https://web.archive.org/web/20150605064820/http://www.efi.int/files/attachments/publications/ir_06.pdf|url-status=dead|access-date=2014-11-16|year=2002|location=Joensuu, Finland|publisher=European Forest Institute|first4=Brita|title=Compilation of Forestry Terms and Definitions|last3=Hytönend|first3=Tuomo|last2=Päivinen|first2=Risto|last1=Schuck|first1=Andreas|archive-date=5 June 2015}}</ref><ref name="cbd">{{cite web|url=http://www.cbd.int/forest/definitions.shtml|title=Definitions: Indicative definitions taken from the Report of the ad hoc technical expert group on forest biological diversity|date=30 November 2006|publisher=Convention on Biological Diversity|access-date=2014-11-16|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141219030427/http://www.cbd.int/forest/definitions.shtml|archive-date=19 December 2014}}</ref><ref name="unep">{{cite web|url=http://www.unep.org/vitalforest/Report/VFG-01-Forest-definition-and-extent.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20100726140947/http://www.unep.org/vitalforest/Report/VFG-01-Forest-definition-and-extent.pdf|url-status=dead|archive-date=2010-07-26|title=Forest definition and extent|date=2010-01-27|publisher=United Nations Environment Programme|access-date=2014-11-16}}</ref><ref>{{cite web|url=http://dictionary.reference.com/browse/forest|title=Forest|website=Dictionary.com|access-date=2014-11-16|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141019171930/http://dictionary.reference.com/browse/forest|archive-date=19 October 2014}}</ref> ځنګلونه د ځمکې تر ټولو مهم ایکوسیستم دی او په ټوله نړۍ کې وېشل شوي دي. د نړۍ تر نیمایي زیات ځنګلونه یوازې په پنځو هېوادونو (برازیل، کاناډا، چین، د روسیې فدراسیون او د امریکا متحده ایالاتو) کې دي. د ځنګلونو لویه برخه ( ۴۵ سلنه) په استوایي عرض البلدونو کې ده او له هغې وروسته په شمالي  معتدله او نیم ګرمو سیمو کې ده.<ref>{{Cite book|url=https://doi.org/10.4060/ca8985en|title=The State of the World's Forests 2020. In brief – Forests, biodiversity and people|publisher=FAO & UNEP|year=2020|isbn=978-92-5-132707-4|location=Rome, Italy|doi=10.4060/ca8985en}}</ref><ref name="yude2">{{cite journal|title=The Structure, Distribution, and Biomass of the World's Forests|year=2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20160807012240/http://www.nrs.fs.fed.us/pubs/jrnl/2013/nrs_2013_pan_001.pdf|url-status=live|doi=10.1146/annurev-ecolsys-110512-135914|url=http://www.nrs.fs.fed.us/pubs/jrnl/2013/nrs_2013_pan_001.pdf|pages=593–62|volume=44|journal=Annu. Rev. Ecol. Evol. Syst.|first1=Yude|last4=Jackson|first4=Robert B.|last3=Phillips|first3=Oliver L.|last2=Birdsey|first2=Richard A.|last1=Pan|archive-date=7 August 2016}}</ref> ځنګلونه د ځمکې د بایوسفیر د ناخالص لومړني تولید ۷۵٪ جوړوي او د ځمکې د نبات بایوماس۸۰٪ لري.  په کال کې د خالص لومړني تولید استوایی ځنګلونو لپاره ۲۱،۹ ګیګاټن بایوماس، د معتدله ځنګلونو لپاره ۸.۱  او د شمالي ځنګلونو لپاره ۲.۶ سلنه اټکل شوی دی.<ref name="yude">{{cite journal|title=The Structure, Distribution, and Biomass of the World's Forests|year=2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20160807012240/http://www.nrs.fs.fed.us/pubs/jrnl/2013/nrs_2013_pan_001.pdf|url-status=live|doi=10.1146/annurev-ecolsys-110512-135914|url=http://www.nrs.fs.fed.us/pubs/jrnl/2013/nrs_2013_pan_001.pdf|pages=593–62|volume=44|journal=Annu. Rev. Ecol. Evol. Syst.|first1=Yude|last4=Jackson|first4=Robert B.|last3=Phillips|first3=Oliver L.|last2=Birdsey|first2=Richard A.|last1=Pan|archive-date=7 August 2016}}</ref> ځنګلونه په بېلابېلوعرض البلدونو او ډول ډول لوړو کې له ورښتونو او تبخیر سره بېلابېل بیومونه جوړوي. د شمالي قطب په شاو خوا کې شمالي ځنګلونه، استوایي نمجن ځنګلونه او وچ استوايي ځنګلونه د استوا په شاو خوا کې وچ ځنګلونه او د منځنۍ جغرافیا په اوږدو کې معتدل ځنګلونه. هغه سیمې چې لوړې دي د لوړو ارتفاعاتو په ساحه کې د ورته ځنګلونو ملاتړ ته لېوالتیا لري او د ورښت اندازه هم د ځنګل په ترکیب اغیزه کوي.<ref>{{Cite book|last=Holdridge|first=L.R.|url=http://reddcr.go.cr/sites/default/files/centro-de-documentacion/holdridge_1966_-_life_zone_ecology.pdf|title=Life zone ecology|publisher=Tropical Science Center|location=San Jose, Costa Rica|لاسرسي نېټه=2021-11-22|خونديځ نېټه=2016-10-05|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20161005035018/http://reddcr.go.cr/sites/default/files/centro-de-documentacion/holdridge_1966_-_life_zone_ecology.pdf|url-status=dead|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20161005035018/http://reddcr.go.cr/sites/default/files/centro-de-documentacion/holdridge_1966_-_life_zone_ecology.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20161005035018/http://reddcr.go.cr/sites/default/files/centro-de-documentacion/holdridge_1966_-_life_zone_ecology.pdf}}</ref> د ځنګلونو نږدې نیمايي (۴۹سلنه) ساحه باندې په نسبي توګه لاس نه دی وهل شوی، په داسې حال کې چې ۹ سلنه په ټوټو او لږ وصل سیمو کې موندل کیږي. د استوایي باراني ځنګلونه او د شمالي مخروطي ځنګلونه لږ ټوټه ټوټه شوي دي، په داسې حال کې چې نیمه استوایي وچ ځنګلونه او معتدل سمندري ځنګلونه ټوټې شوي دي. د نړۍ شاوخوا ۸۰ سلنه ځنګلي ساحه د ۱ میلیون هکتاره (۲،۵ میلیون هکټاره ) کې موندل کېږي. پاتې ۲۰ سلنه یې په ټوله نړۍ کې په څه باندې ۳۴ میلیون ټوټو کې پرته ده ـ نږدې ډېره برخه یې په لږ اتفاق سره له ۱۰۰۰ هکټاره (۲۵۰۰ هکټار) سره پراخوالی لري.<ref>{{Cite book|url=https://doi.org/10.4060/ca8985en|title=The State of the World's Forests 2020. In brief – Forests, biodiversity and people|publisher=FAO & UNEP|year=2020|isbn=978-92-5-132707-4|location=Rome, Italy|doi=10.4060/ca8985en}}</ref> ==د ځنګل ارزښتونه== '''ځنګل''' د انسان له ژوند سره مستقیمې اړیکې لري. که په دغو اړیکو کې طبیعي توازن له منځه لاړ شي د انسان ژوند له ګواښ سره مخ کیږي، زموږ شاوخوا خاوره، تیګې، اوبه، هوا، ونې، بوټی، کروندې، غرونه، ځنګلونه، دا ټول بې ګټې نه دی، د ژوند لپاره ضرور دي، په ځنګلونو کې د انسان لپاره هغه څه شته چې د بشر په لاسونو نه دي جوړې شوې. بلکې په قدرتي ډول موجود دي او زموږ ژوند ورسره تړلی دی، د ځنګله له نورو ګڼو ګټو سره یوه ګټه دا ده چې د هېواد د ککړتیا مخه نیسي د ځنګلونو ساتل او لیدل پکار دي، نه دا چې ونې او بوټۍ یې له ریښې نه ووهل شي، نیست او نابود شي. ==سرچینې== [[وېشنيزه:نوم پښتو ته بدلول غواړي]] gyq6fpbv5jt3td2nk3101skreq9yk1d بند امیر 0 41700 371254 369643 2026-11-11T01:05:42Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 371254 wikitext text/x-wiki '''بند امير''' د [[افغانستان]] په مرکز کې د هندوکش د غرونو واورې چې ويلي کېږي نو د کلکو تيږو په توږلو اوبو ته لاره وباسي. د ميلينونو کالو په اوږدو کې د اوبو مالگې چې کېلشيم کاربونېټ نومېږي د اوبو چاپېره دېوالونه جوړ کړي دي. اوس د هغو دېوالونو په منځ کې اوبه په پينځو لويو کاسو کې راټول دي چې “بند امير” نوميږي. د رڼو نيلا اوبو دا پينځه جهيلونه (ډنډونه) د سمندر نه درې زره ميټر(متره) لوړ دي او افغانستان ته تلونکې هر بهرنې غواړي چې يو وارې يې وگوري. د باميانو د ښار نه ۷۵ کلوميټر شمال لوېديځ کې بند امير د يکاولنگ په ولسوالۍ کې د طبعي ښکلا او د جوړښت يوه بې څارې بېلگه ده. ځاي خلکو دې ډنډونو ته نومونه ورکړي دي او د هر يو سره يوه کيسه هم تړلې ده. د “امير” نوم د اسلام د څلورم خليفه حضرت علي او د ده د ميړانې او سخاوت يوه نښه ده. د دې ډنډونو اوبه ټول کال يخې وي او ښايي ډېر منرالونه لري چې يوه چينه د “شفا” نوم لري او خلک يې اوبه د ځينو ناروغيو درمل گڼي. ورسره يو زيارت هم جوړ دې چې حضرت علي ته منسوب دې. د بند امیر لوی جهیل ( بند) ذوالفقار نومیږي، چې څلور ميله کې پروت دی او ۲۹۰۰ ( ميټر) متره ژور دی. د دې سره جوخت او لږ ورښکته تر ټولو وړوکې ” بند پنير” ۱۵۰ ميټر اوږد دې. د هغې نه ښکته “بند هېبت” ۲ ميله اوږد او ۵۰۰ ميټر پلن دې. د بند هېبت نه چې کومې اوبه ۳۰ ميټر ښکته را توېږي ، د هغې نه يو بل جهيل جوړ شوې دې چې ” بند قمبر ” نوميږي. پينځم جهيل بيا نور هم ښکته او د داېرې په شکل کې يې نيم کلوميټر زمکه نيولې ده. دا ” بند غلامان” نوميږي. د دې جهيلونو په منځ کې لږې اوبه ډنډ شوي دي او پکې ځنگلي پودينه راشنه شوې ده. دا ” بند پودينه” نوميږي او په تېرو شلو کالو کې يې دا نوم خلکو ورته ورکړې دې خو په اصل کې بند امير هم هغه د پينځو کاسو نوم دې. - See more at: https://web.archive.org/web/20190720050143/http://www.safiahaleem.com/?p=1931#sthash.61uioK4I.dpuf 1bny042mjlcmevhrnh0z5ylas9858my انجینر محمد علي میرزا 0 50644 371252 363901 2026-11-11T00:25:28Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 371252 wikitext text/x-wiki {{صندوق معلومات شخص | image = }} '''انجینر محمد علي میرزا''' (زیږېدنه: ١٩٧٧) یو پاکستانی عالم دی چې د یوټیوب له لارې درس ورکوي. هغه د مسلک له مخې میخانیکي انجنیر دی او داسلامی تعلیماتو پر بنسټ بیانات ورکوي.<ref>{{Cite web|url=https://www.dawn.com/news/1554819|title=Cleric held for defaming religious scholars|date=مې 6، 2020|website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]}}</ref><ref name="DT"/><ref>{{Cite web|url=https://dailypakistan.com.pk/02-May-2020/1127724|title=یہ وزیراعظم نے آپ کے ساتھ کیا کیا ہے؟ معروف عالم دین محمد علی مرزا نے غصے میں طارق جمیل سے یہ سوال کیا تو آگے سے انہوں نے کیا جواب دیا|date=2 مې 2020|website=[[Daily Pakistan]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220707155002/https://dailypakistan.com.pk/02-May-2020/1127724|archivedate=2022-07-07|access-date=2022-06-12|url-status=dead}}</ref> ==ژوندلیک== هغه په ​​کال 1977 کې د پنجاب په جهیلم کې زیږیدلی دی. هغه د جهیلم د ماشین محل نمبر لمبر اوسیدونکی دی. هغه په ​​حکومتي څانګه کې د 19 مې کچې انجنیر دی.<ref>{{Cite web|url=https://hindi.news18.com/news/world/engineer-arrested-for-threatening-religious-scholars-in-pakistan-dlnk-3089350.html|title=पाकिस्‍तान में धार्मिक विद्वानों को धमकियां देने वाला इंजीनियर गिरफ्तार|website=[[News18 India|News18 Hindi]]|date=7 مې 2020|access-date=2020-05-12|archive-date=2022-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20220612174143/https://hindi.news18.com/news/world/engineer-arrested-for-threatening-religious-scholars-in-pakistan-dlnk-3089350.html|url-status=dead}}</ref> دوی آنلاین دین ښوونه کوي ، چیرې چې دوی په بیلابیلو ټولنیزو او مذهبي موضوعاتو بحث کوي. د هغه درسونه په ټولنیزو شبکو سایټونو کې مشهور دي او په ملیونونه ځله لیدل شوي. د هغه د شهرت یو اصلي دلیل دا دی چې هغه په ​​حساس موضوعاتو باندې په ښکاره ډول خبرې کوي ، پداسې حال کې چې هغه څوک چې د هغه له نظر سره موافق نه وي د هغه بیان کولو طرز انتقاد کوي. د هغه په ​​ډیری ویناوو کې ډیر تناقض شتون لري ، مګر هغه ښه پیژندل شوی ، په ځانګړي توګه د ځوان نسل په مینځ کې.<ref name="BBC">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/urdu/pakistan-52562568|title= انجینیئر محمد علی مرزا کون ہیں اور انھیں کیوں گرفتار کیا گیا تھا؟|first1=Tarhub|last1=Asghar|website=[[BBC Urdu]] |date=7 مې 2020}}</ref><ref name="IndUrdu"/><ref>{{Cite web|url=https://dunya.com.pk/index.php/pakistan/2020-05-07/1640581|title=انجینئر محمد علی مرزا ضمانت پر رہا|date=7 مې 2020|website=[[Daily Dunya]]}}</ref><ref name="IndUrdu"/><ref>Zubair, Hafiz Muhammad, ''[https://www.researchgate.net/publication/337387401_anjynyr_mhmd_ly_mrza_afkar_wnzryat_Engineer_Muhammad_Ali_Mirza_Thoughts_and_Views Engineer Muhammad Ali Mirza: Thoughts and Views]'', Dar Al-Fikr Al-Islami, November 2019</ref> علي ادعا کوي چې "زه له دیني خدماتو څخه عاید لاسته نه لرم مګر زما د معاش څخه زما لګښتونه پرمخ وړي." هغه په ​​جهیلم کې د څیړنې اکاډمۍ پرمخ وړي. هغه د می 2020 کال د می په میاشت کې د مذهبي کرکې د راپارولو په تور ونیول شو. هغه د می د میاشتې په، مه نیټه په ضمانت خوشې شو.<ref name="BBC"/><ref name="IndUrdu"/> ==انتقاد== په خپله یوه ویډیو کې ، علي د قادیانیانو پروړاندې د یهودانو او نورو مذهبونو څخه بدتر په توګه لاریون وکړ ، چې بیا وروسته هغه د قاديانيت په ملاتړ تورن شو. د دیني حلقو لخوا عکس العملونه د هغه پروړاندې راپورته کیږي. هغه د ملګرو ، سنتو او عالمانو سپکاوی باندې تورن دی. علي وايي چې د هغه لیکچرونه له سیاق څخه بهر وړاندې شوي دي. علي ادعا کوي چې د هغه د دریځ په ملاتړ کې ، د حدیث کتابونه هم له قران څخه نقل شوي ، او نقاد یې په ځواب کې له قرآن او حدیث نه نقلوي.<ref name="IndUrdu">{{Cite web|url=https://www.independenturdu.com/node/35726/%D9%BE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/%D8%B9%D9%84%D9%85%D8%A7-%DA%A9%D9%88-%D8%AF%DA%BE%D9%85%DA%A9%DB%8C%D8%A7%DA%BA-%D8%AF%DB%8C%D9%86%DB%92-%DA%A9%DB%92-%D8%A7%D9%84%D8%B2%D8%A7%D9%85-%D9%85%DB%8C%DA%BA-%DA%AF%D8%B1%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D8%AC%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%A6%D8%B1-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%B2%D8%A7-%DA%A9%D9%88%D9%86-%DB%81%DB%8C%DA%BA%D8%9F|title=علما کو دھمکیاں دینے کے الزام میں گرفتار انجینیئر محمد علی مرزا کون ہیں؟|date=6 مې 2020|first1=Arshad|last1=Chaudhary|website=[[The Independent|Independent Urdu]]}}</ref> ==نیول او عکس العمل== په می 2020 کې ، د جهلم پولیسو هغه د آنلاین مذهبي لیک ورکولو په تور ونیولو کله چې د هغه یوه زړه ویډیو ویروس شوه. هغه وروسته د 153A برخې د تور له مخې ونیول شو (د یو چا په وړاندې تور چې د یو بل په وړاندې د کرکې څرګندونې او تبلیغات کوي). په هرصورت ، هغه ژر تر ژره محکمې ته حاضر شو او د می په 6 مه یې ضمانت ورکړ. هغه دوه ورځې توقیف وروسته خوشې شو. د علي دریځ دا و چې د هغه لیکچر له سیاق څخه بهر وړاندې شوی و. وروسته هغه د خپل دریځ په ملاتړ کې کتابونه او قرانونه هم ذکر کړل. د محمد علي میرزا د نیولو وروسته د هغه نیول او ویډیو ویډیو په ټولنیزو رسنیو کې تر بحث لاندې راغلې ، ورپسې په ټویټر کې. مګر دا رجحان د هغه د نوم سره هم پیل شو او د محمد علي میرزا د نیولو په اړه د خلکو عکس العمل ، په بیله بیا د یو شمیر نورو نامتو شخصیتونو ټویټونه هم مخې ته راغلل. لوبغاړی حمزه علي عباسي د هغه د نیول کیدو په اړه لیکلي: "په یاد ولرئ ، موږ باید د دوی د باورونو له امله د نورو د فشارولو لپاره الله ته ځواب ووایو ، پداسې حال کې چې د محمد علي میرزا نیول د پاکستانیو عکاسانو یوه شیبه ده." علي په خپل ټویټر اکاونټ کې د محمد علي میرزا نیول وغندل. پداسې حال کې چې یو شمیر خلکو په ټولنیزو رسنیو کې د هغه په ​​حق کې لیکلي ، له بلې خوا ، د محمد علي میرزا نیول د یو شمیر خلکو لخوا د ستاینې او انتقاد وړ و.<ref>{{Cite web|url=https://dailypakistan.com.pk/06-May-2020/1128930|title=مذہبی منافرت پھیلانے کا الزام، پولیس نے مذہبی اسکالر انجینئر محمد علی مرزا کو گرفتار کرلیا|date=6 مې 2020|website=[[Daily Pakistan]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220707173647/https://dailypakistan.com.pk/06-May-2020/1128930|archivedate=2022-07-07|access-date=2022-06-12|url-status=dead}}</ref><ref name="BBC"/><ref name="BBC"/> ==سرچینې== {{Reflist}} 6lkprdvty9j7izk7o7y7vc1vwfef3jh روح الله خانزاده 0 53532 371269 370770 2026-11-11T03:24:08Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 371269 wikitext text/x-wiki {{چارواکۍ | نوم =روح الله خانزاده | دوهم نوم = | بشپړ نوم = <!-- اوږد يا غټ نوم--> | انځور = روح الله خانزاده.jpg | څرګندونه= روح الله خانزاده د [[د افغانستان ولسي جرگه|ولسي جرګې]] په تالار کې. | د زيږيدنې نيټه ={{زېږون نېټه او عمر|۱۹۷۱|۴|۱۱}} | د زېږېدو ځای = [[ډنډ ولسوالۍ]] (اوسنی [[کندهار]])، کندهار ولایت، افغانستان | تابعیت = {{افغانستان}} | ټاټوبی = [[کندهار]] | وېبپاڼه= *[http://kandahar.gov.af kandahar.gov.af] *[https://facebook.com/HajiRuhullahKhanzada/ فېسبوک] | دنده = }} '''روح الله خانزاده''' په ۱۹۷۱ کال کې د کندهار په ډنډ ولسوالۍ کې نړۍ ته سترګې پرانېستې. ښاغلي خانزاده خپلې زده کړې د سياسي علومو په برخه کې د طلوع آفتاب پوهنتون څخه ترسره کړي دي. او اوسمهال په افغان پارلمان کې د کندهار د خلکو استازی دی. هغه ته د ٢٠٢٠م کال د اګست پر ٢٠مه د افغان ولسمشر لخوا افغان کرېکټ بورډ غړيتوب هم ورکړل سو. روح الله خانزاده د ٢٠٢١ کال د جنوري د مياشتي پر ٢مه نېټه د کندهار ولایت والي هم وټاکل سو.<ref>{{cite web | url=http://hewad.tv/د-کندهار-ولايت-مقام-له-پاره-نوی-والي-معر/ | title=د کندهار ولايت مقام له پاره نوی والي معرفي سو| author=[[هیواد تلویزیون ]]| date= ۳ جنوري، ۲۰۲۱| publisher= | via=}}</ref> <ref>{{cite web| url=https://idlg.gov.af/ps/3796/| title=روح الله خان زاده د کندهار ولايت نوی والي وټاکل شو.| author=د سیمه ییزه اورګانونو خپلواکه اداره| date=٢ جنوري ٢٠٢١| publisher=| via=| access-date=2021-01-03| تاريخ الأرشيف=2021-08-30| مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210830102747/https://idlg.gov.af/ps/3796/| url-status=dead| خونديځ نېټه=2021-08-30| خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20210830102747/https://idlg.gov.af/ps/3796/| خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20210830102747/https://idlg.gov.af/ps/3796/| archive-url=https://web.archive.org/web/20210830102747/https://idlg.gov.af/ps/3796/}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.bbc.com/pashto/afghanistan-55520468 | title=حمدالله محب: د کندهار امنیتي سکټور کې به نور بدلون هم راځي| author=بي بي سي پښتو| date= ۳ جنوري، ۲۰۲۱| publisher= | via=}}</ref><ref>{{cite web | url=https://pa.azadiradio.com/a/31030595.html | title=روح الله خانزاده د کندهار د نوي والي په توګه وټاکل شو| author=ازادي راډیو| date= ۳ جنوري ۲۰۲۱| publisher= | via=}}</ref><ref>{{cite web| url=https://pajhwok.com/ps/2021/01/03/new-governor-of-kandahar-bringing-unity-among-the-people-and-gaining-their-consent-are-my-priorities/| title=د کندهار نوی والي: د خلکو ترمنځ یووالی راوستل او د هغوی رضایت خپلول مې لومړیتوبونه دي| author=پژواک خبري اژانس| date=۳ جنوري ۲۰۲۱| publisher=| via=| archiveurl=https://web.archive.org/web/20210103142638/https://pajhwok.com/ps/2021/01/03/new-governor-of-kandahar-bringing-unity-among-the-people-and-gaining-their-consent-are-my-priorities/| archivedate=2021-01-03| access-date=2021-01-03| url-status=dead}}</ref> د روح الله خانزاده د والي کيدو اوازه ٢ ورځې وروسته له هغه رامنځ ته سوه، چې د کندهار پخواني والي [[حیات الله حیات]] د [[اريانا تلويزيون]] سره په يو مرکې وویل چې "د کندهار د پولیسو اویا په سلو کې سرتېرو له دندو سره مخه ښه کړې". <ref>{{cite web | url=https://ariananews.af/ps/د-کندهار-د-پولیسو-اویا-په-سلو-کې-سرتېرو/ | title=د کندهار د پولیسو اویا په سلو کې سرتېرو له دندو سره مخه ښه کړې| author=اريانا تلويزيون| date= ٣١ ډسمبر، ٢٠٢٠| publisher= | via=}}</ref> . د حیات ددې وینا سره د کندهار ولایت امنیه قومندان [[تادین خان]] هم مخالفت کړی وو. <ref>{{cite web| url=https://www.taand.com/main/د-کندهار-امنیه-قومندانۍ-د-پولیسو-په-هکل/| title=د کندهار امنیه قومندانۍ د والي حیات الله حیات وروستۍ څرګندونې بې بنسټه وبللې| author=تاند| date=١ جنوري، ٢٠٢١| publisher=| via=| archiveurl=https://web.archive.org/web/20250222100751/https://www.taand.com/main/%D8%AF-%DA%A9%D9%86%D8%AF%D9%87%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D9%87-%D9%82%D9%88%D9%85%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8D-%D8%AF-%D9%BE%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%B3%D9%88-%D9%BE%D9%87-%D9%87%DA%A9%D9%84/| archivedate=2025-02-22| access-date=2021-01-04| url-status=dead}}</ref> ==د ۲۰۱۸ کال پارلماني ټاکنې او د کريکټ بورډ غړيتوب== [[دوتنه:روح الله خانزاده 2.jpg|thumbnail|روح الله خانزاده په [[د کندهار ولایت مقام|کندهار ولایت مقام]] کي]] روح الله خانزاده پارلمان ته له راتګ څخه وړاندې په سوداګرۍ بوخت؛ خو [[د ۲۰۱۸ کال پارلماني ټاکنې|د ۲۰۱۸ کال په پارلماني ټاکنو]] کي يې د لومړي ځل لپاره د کندهار ولایت د خلکو په استازيتوب سره ۶،۴۷۱ رايو په لاس ته راوړلو سره د افغانستان و پارلمان ته لاره وموندله، او تر اوسه د کوم سیاسي ګوند ښکاره غړیتوب نلري؛ خو د اشرف غني په حکومت کې د افغان کرېکټ بورډ غړی هم سو. ==د والي په توګه د کندهار لپاره کړنې== ==د وکيل په توګه د کندهار لپاره کړنې== ==سرچينې== {{د کندهار ولايت والیان}} ny0pfa1mx6ukcp6bk8tpcnq4m8qo07l د هم‌جنس پالونکو ودونه 0 58032 371265 366453 2026-11-11T03:01:12Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 371265 wikitext text/x-wiki د هم‌جنس پاله واده چې د نارينه‌وو د واده او يا له خپل جنس سره د واده کولو په نوم هم يادېږي، د دوو هغو کسانو واده دی چې په يو جنس او يو جنډر پورې تړلي وي. د هم‌جنسانو د واده ريکارډ له تاريخي پلوه لومړۍ پېړۍ ته رسېږي، په معاصره دوره کې د لومړي ځل لپاره د ۲۰۰۱ زکال  د اپریل مياشتې په لومړۍ نېټه، د هم‌جنس پالو جوړو د ودونو لپاره برابري په قانوني ډول په رسميت وپېژندل شوه. [[File:World marriage-equality laws.svg|upright=2|thumb|{{legend|#025|د هم‌جنس پالونکو ودونه}}]] تر۲۰۲۱ ز کال پورې د هم‌جنس پالانو ودونه، په ۲۹ هېوادنو (په ټول هېواد يا ځينې قضايي سيمو) کې ترسره او په رسميت پېژندل شوي دي چې، تر ټولو نوی يې د کاستاريکا هېواد دی، چې په ۲۰۲۰ ز کې يې دا حق ترلاسه کړی دی. سويس هېواد، د ۲۰۲۱ ز کال په سپتمبر مياشت کې يوه ټول ‌پوښتنه وکړه چې ، په ۶۴ سلنه تايید رايو سره، د ۲۰۲۲ ز کال د جون مياشتې تر لومړۍ نېټې پورې هم‌جنس پاله جوړو ته د واده اجازه ورکوي. په مقابل کې تر۲۰۲۱ ز کال پورې ۳۳ هېوادونو، په خپل اساسي قانون کې د واده په اړه ځينې تعريفونه په پام کې نيولي دي چې د هم‌جنس پالانو له ودونو څخه مخنيوی کوي او ډېری يې په وروستيو لسيزو کې د مخنيوي په پار تصويب شوي دي. ځينې نورو هېوادونو بيا خپل اساسي قانون، د اسلام په چوکاټ کې جوړ کړی دی، چې په ټوله کې د هم‌جنس پالانو له ودونو سره مخالف دی. که ياد قوانين د يو درجن په توګه فرض کړل شي، نيمو پخوانيو او نيمو وروستيو کې هم‌جنس پالنه، په خپله د يوه جرم په توګه پېژندل شوې ده. له هم‌جنس او مخالف جنس سره د واده د برابرۍ قانون غوښتنليک، چې د واده د برابرۍ په نوم هم يادېږي، په بېلابېلو قضايي حوزو کې له يو بل سره توپير لري او د اساسي قانون په رڼا کې د محکمو په قانون کې د قانوني بدلون پر بنسټ د واده د برابرۍ او د هم‌جنسانو د رسمي پېژندلو لپاره تصويب شوی دی. د هم‌جنس پالونکو ودونه، د ودونو د شته قانون له مخې، چې د خلکو د مستقيمو رايو، ټول ‌پوښتنو او نوښتونو له لارې تصويب شوی مجاز دي. د هم‌جنس پالونکو د ودونو تر ټولو ښکاره ملاتړي، د انساني او مدني حقونو سازمانونه، طبي او علمي ټولنې دي، په داسې حال کې چې ترټولو څرګند مخالفین يې مذهبي بنسټ‌پالان دي. ټول‌ پوښتنو په پرله پسې ډول ښودلې ده چې، د هم‌جنس پالانو د ودونو د رسميت پېژندلو ملاتړ، مخ‌ پرودې او ټولو نورو دموکراسيو کې پراختيا موندلې ده.  <ref>{{cite web|url=http://www.koco.com/news/oklahomanews/around-oklahoma/samesex-oklahoma-couple-marries-legally-under-tribal-law/-/12530084/22553184/-/101ihp0z/-/index.html|title=Same-sex Oklahoma couple marries legally under tribal law|publisher=KOCO|date=26 September 2013|access-date=22 October 2013}}</ref><ref>Multiple sources: * {{Cite news|title=Inter-American Human Rights Court backs same-sex marriage|journal=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-42633891|date=10 January 2018|access-date=6 April 2018}} * {{cite web|title=Obergefell v. Hodges, 576 U.S. ___ (2015)|url=https://supreme.justia.com/cases/federal/us/576/14-556/opinion3.html|publisher=[[Justia]]|date=26 June 2015|access-date=6 April 2018}} * {{cite news|last=Smith|first=Susan K.|title=Marriage a Civil Right, not Sacred Rite|url=http://newsweek.washingtonpost.com/onfaith/panelists/susan_k_smith/2009/07/marriage_a_civil_right_not_sacred_rite.html|access-date=20 September 2012|newspaper=[[The Washington Post]]|date=30 July 2009|archive-date=3 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121003083717/http://newsweek.washingtonpost.com/onfaith/panelists/susan_k_smith/2009/07/marriage_a_civil_right_not_sacred_rite.html|url-status=dead}} * {{cite web|title=Decision in Perry v. Schwarzenegger|url=https://ecf.cand.uscourts.gov/cand/09cv2292/files/09cv2292-ORDER.pdf|access-date=6 August 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316191210/https://ecf.cand.uscourts.gov/cand/09cv2292/files/09cv2292-ORDER.pdf|archive-date=16 March 2013|url-status=dead}}</ref> علمي څېړنو ښودلې ده چې، له واده سره د هم‌جنس پالونکو مالي، رواني او جسمي هوساینې کچه لوړېږي. د واده شوو په اتحاديه کې چې قانون په رسميت پېژندلې، هغه ماشومان چې هم‌جنس‌ پالان یې روزي، د هم‌جنس پاله والدينو له روزنې ګټه اخلي او ټولنيز بنسټونه يې ملاتړ کوي. د ټولنيزو علومو څېړنې ښيي چې، له واده څخه د هم‌جنس پالانو محروميت ننګ دی او د دوی پر وړاندې عمومي توپيريز چلند( تبعيض) ته لار هواروي. څېړنې دا هم ردوي چې، ګواکي د هم‌جنس پالونکو د ودونو محدوديت د نورو جنس پالونکو (مخالف جنس ته ميل لرونکي) له تمدن يا د ټولنيزو نظمونو له پايښت سره اړيکه لري. د هم‌جنس پالانو ودونه، د هغو کسانو لپاره چې هم‌جنسه اړيکو ته ژمن وي، ټول هغه څه چې د هم‌جنسه واده اړوند دي ،لکه:  د دولتي خدمتونو وړاندې کول او مالياتي غوښتنې، د مخالف جنس له واده سره په برابرۍ وړاندې کولی شي. هغوی ته بايد قانوني ملاتړ، لکه ميراث او په روغتونو کې د کتنې حق ورکړل شي. د هم‌جنس پالونکو له ودونو سره مخالفت له هغو ادعاګانو سره تړلی دی چې وايې:  د هم‌جنس پالونکو واده غير طبیعي او غير نارمل دی، د هم‌جنس پالونکو ودونه په ټولنه کې د هم‌جنس پالنې د ودې لامل کېږي او هغه ماشومان چې مخالف جنسه جوړو روزلي، ښه حالت لري. علمي څېړنې هغه ادعاوې ردوي چې وايي، هم‌جنس پالنه د انسان په جنسي تمايلاتو کې يو طبیعي او عادي بدلون دی او جنسي تمايل يوه ټاکنه نه ده. ډېری مطالعات ښيي چې، د هم‌جنس پالو جوړو د ماشومانو پالنه د مخالف جنسه جوړو د ماشومانو له پالنې سره ورته ده. ځينو څېړنو بيا د هم‌جنس پاله جوړو د روزنې ګټې ښودلې دي.    <ref>Multiple sources: * {{cite web|url=http://www.apa.org/about/governance/council/policy/gay-marriage.pdf|title=Resolution on Sexual Orientation and Marriage|year=2004|author=American Psychological Association|access-date=10 November 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110511190536/http://www.apa.org/about/governance/council/policy/gay-marriage.pdf|archive-date=11 May 2011|author-link=American Psychological Association}} * {{cite web|url=http://www2.asanet.org/public/marriage_res.html|author=American Sociological Association|title=American Sociological Association Member Resolution on Proposed U.S. Constitutional Amendment Regarding Marriage|access-date=10 November 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070812175917/http://www2.asanet.org/public/marriage_res.html|archive-date=12 August 2007|author-link=American Sociological Association}} * {{cite web|url=http://www.ca9.uscourts.gov/datastore/general/2010/10/27/amicus29.pdf|title=Brief of the American Psychological Association, The California Psychological Association, the American Psychiatric Association, and the American Association for Marriage and Family Therapy as amici curiae in support of plaintiff-appellees&nbsp;– Appeal from United States District Court for the Northern District of California Civil Case No. 09-CV-2292 VRW (Honorable Vaughn R. Walker)|access-date=5 November 2010|archive-date=26 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101226182332/http://www.ca9.uscourts.gov/datastore/general/2010/10/27/amicus29.pdf|url-status=dead}} * {{cite web|title=Marriage of Same-Sex Couples &nbsp;– 2006 Position Statement|url=http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/Practice_Page/Marriage_SameSex_Couples_PositionStatement.pdf|publisher=[[Canadian Psychological Association]]|access-date=28 September 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120707191052/http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/Practice_Page/Marriage_SameSex_Couples_PositionStatement.pdf|archive-date=7 July 2012}} * {{Cite journal|vauthors=Pawelski JG, Perrin EC, Foy JM|display-authors=etal|title=The effects of marriage, civil union, and domestic partnership laws on the health and well-being of children|journal=[[Pediatrics (journal)|Pediatrics]]|volume=118|issue=1|pages=349–64|date=July 2006|pmid=16818585|doi=10.1542/peds.2006-1279|doi-access=free}} * {{Cite journal|url=http://pediatrics.aappublications.org/cgi/content/full/118/1/349|last9=Smith|last6=Del Monte|first6=M.|last7=Kaufman|first7=M.|last8=Klein|first8=J. D.|first9=K.|last5=Crawford|last10=Springer|first10=S.|last11=Tanner|first11=J. L.|last12=Vickers|first12=D. L.|first5=J. E.|first4=C. E.|title=The Effects of Marriage, Civil Union, and Domestic Partnership Laws on the Health and Well-being of Children|pmid=16818585|journal=Pediatrics|volume=118|issue=1|pages=349–364|access-date=7 July 2017|doi=10.1542/peds.2006-1279|year=2006|last4=Allen|last1=Pawelski|first1=J. G.|last2=Perrin|first2=E. C.|last3=Foy|first3=J. M.|doi-access=free}}</ref><ref>Handbook of Gay, Lesbian, Bisexual, and Transgender Administration and Policy&nbsp;— Page 13, Wallace Swan – 2004</ref><ref name="thoughtco">{{cite web|url=https://www.thoughtco.com/moral-and-religious-arguments-250095|title=Common Arguments Against Gay Marriage|date=16 July 2017|access-date=26 September 2017|author=Cline, Austin|archive-date=9 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220709201414/https://www.learnreligions.com/marriage-is-for-having-children-250076|url-status=dead}}</ref><ref name="science">Multiple sources: * {{cite web|first=Andy|last=Coghlan|url=https://www.newscientist.com/article/dn14146-gay-brains-structured-like-those-of-the-opposite-sex|title=Gay brains structured like those of the opposite sex|work=[[New Scientist]]|date=16 June 2008|access-date=5 April 2018}} * {{cite web|url=https://www.americananthro.org/ConnectWithAAA/Content.aspx?ItemNumber=2602|title=Statement on Marriage and the Family|publisher=[[American Anthropological Association]]|access-date=9 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20191228200229/https://www.americananthro.org/ConnectWithAAA/Content.aspx?ItemNumber=2602|archive-date=28 December 2019|url-status=dead}} * {{cite book|author1=Mary Ann Lamanna|first2=Agnes|last2=Riedmann|author3=Susan D Stewart|title=Marriages, Families, and Relationships: Making Choices in a Diverse Society|publisher=[[Cengage Learning]]|isbn=978-1305176898|year=2014|page=82|access-date=11 February 2016|url=https://books.google.com/books?id=fofaAgAAQBAJ&pg=PA82|quote=[T]he APA says that sexual orientation is not a choice [...]. ([[American Psychological Association]], 2010).}} * {{cite journal|url=http://pediatrics.aappublications.org/content/118/1/349.full|last11=Tanner|last8=Klein|first8=J. D.|last9=Smith|first9=K.|last10=Springer|first10=S.|first11=J. L.|last7=Kaufman|last12=Vickers|first12=D. L.|volume=118|issue=1|pages=349–364|pmid=16818585|first7=M.|first6=M.|title=The Effects of Marriage, Civil Union, and Domestic Partnership Laws on the Health and Well-being of Children|last2=Perrin|journal=[[Pediatrics (journal)|Pediatrics]]|year=2006|doi=10.1542/peds.2006-1279|access-date=2 November 2013|last1=Pawelski|first1=J. G.|first2=E. C.|last6=Del Monte|last3=Foy|first3=J. M.|last4=Allen|first4=C. E.|last5=Crawford|first5=J. E.|doi-access=free}} * {{cite web|author=[[American Medical Association]], [[American Academy of Pediatrics]], [[American Psychological Association]], [[American Psychiatric Association]], [[American Association for Marriage and Family Therapy]], [[National Association of Social Workers]], [[American Psychoanalytic Association]], [[American Academy of Family Physicians]]|display-authors=etal|url=https://www.supremecourt.gov/ObergefellHodges/AmicusBriefs/14-556_American_Psychological_Association.pdf|title=Brief of [medical organizations] as ''Amici Curiae'' in Support of Petitioners|website=[[supremecourt.gov]]|access-date=5 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190412074914/https://www.supremecourt.gov/ObergefellHodges/AmicusBriefs/14-556_American_Psychological_Association.pdf|archive-date=12 April 2019|url-status=dead}} * {{cite news|first=Annie|last=Davis|url=https://www.theguardian.com/australia-news/2017/oct/23/children-raised-by-same-sex-parents-do-as-well-as-their-peers-study-shows|title=Children raised by same-sex parents do as well as their peers, study shows|work=[[The Guardian]]|date=22 October 2017|access-date=28 March 2018}} * {{cite news|first=Lindsey|last=Bever|url=https://www.washingtonpost.com/news/morning-mix/wp/2014/07/07/children-of-same-sex-couples-are-happier-and-healthier-than-peers-research-shows|title=Children of same-sex couples are happier and healthier than peers, research shows|work=[[The Washington Post]]|date=7 July 2014|access-date=12 December 2018}} * {{cite web|url=https://www.aamft.org/Consumer_Updates/Same-sex_Parents_and_Their_Children.aspx|title=Same-sex Parents and Their Children|access-date=16 June 2019|publisher=[[American Association for Marriage and Family Therapy]]|quote=Most research studies show that children with two moms or two dads fare just as well as children with heterosexual parents... Where research differences have been found, they have sometimes favored same-sex parents.|archive-url=https://web.archive.org/web/20190616203540/https://www.aamft.org/Consumer_Updates/Same-sex_Parents_and_Their_Children.aspx|archive-date=16 June 2019|url-status=dead}} * {{cite web|url=https://www.mother.ly/news/lesbian-parents-impact-kids-mental-health?rebelltitem=1#rebelltitem1|title=Major long-term study:Kids with lesbian parents grow up to be happy adults|last=Marcoux|first=Heather|date=23 July 2018|access-date=16 June 2019|quote=The researchers note that the kids in same-sex homes actually reported fewer difficulties than those born to heterosexual couples.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191112040549/https://www.mother.ly/news/lesbian-parents-impact-kids-mental-health?rebelltitem=1#rebelltitem1|archivedate=12 November 2019|url-status=dead}} * {{cite journal|url=https://pediatrics.aappublications.org/content/118/1/349.full|date=July 2006|first10=Sarah|last11=Tanner|first11=J. Lane|last12=Vickers|first12=Dennis L.|quote=In fact, growing up with parents who are lesbian or gay may confer some advantages to children.|access-date=16 June 2019|first9=Karen|journal=[[Pediatrics (journal)|Pediatrics]]|publisher=[[American Academy of Pediatrics]]|volume=118|issue=1|pages=349–64|pmid=16818585|doi=10.1542/peds.2006-1279|last10=Springer|last9=Smith|title=The Effects of Marriage, Civil Union, and Domestic Partnership Laws on the Health and Well-being of Children|last4=Allen|last1=Pawelski|first1=James G.|last2=Perrin|first2=Ellen C.|last3=Foy|first3=Jane M.|first4=Carole E.|first8=Jonathan D.|last5=Crawford|first5=James E.|last6=Del Monte|first6=Mark|last7=Kaufman|first7=Miriam|last8=Klein|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ca9.uscourts.gov/datastore/general/2010/10/27/amicus39.pdf|title=Brief of Amici Curiae American Anthropological Association et al., supporting plaintiffs-appellees and urging affirmance&nbsp;– Appeal from United States District Court for the Northern District of California Civil Case No. 09-CV-2292 VRW (Honorable Vaughn R. Walker)|access-date=5 November 2010}}</ref> == اصطلاحات (ترمينالوژي) == === بديل شرايط === د هم‌جنس پالانو د ودنو قانون د رسميت پېژندلو ځينې پلويان د يادې موضوع اړوند اصطلاحات کاروي لکه (په ۱۹۹۸ کال) په امريکا کې د واده برابري او په (2003 کال کې د واده خپلواکي) رامنځته شوې. کاناډايان له ډېر وخت راهيسې د برابر واده لپاره د واده برابري او برابر واده اصطلاحات د هم‌جنسه ودونو لپاره د رسميت تر لاسه کولو په موخه د يو سېګنال په توګه کاروي. په مقابل کې د هم‌جنس پالونکو د ودونو مخالفانو به هم‌جنس پاله جوړې د ځانګړو حقوقو د ترلاسه کولو لپاره هڅولې. <ref>{{cite web|url=http://www.gardenstateequality.org/issues/marriageequality/|title=Marriage Equality|publisher=Garden State Equality|access-date=24 July 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.freedomtomarry.org/pages/marriage-101#faq3|archive-url=https://web.archive.org/web/20100216021129/http://www.freedomtomarry.org/pages/marriage-101#faq3|url-status=dead|archive-date=16 February 2010|title=Marriage 101|publisher=[[Freedom to Marry]]|access-date=28 September 2012}}</ref><ref name="Pratt">{{cite news|url=http://docs.newsbank.com/openurl?ctx_ver=z39.88-2004&rft_id=info:sid/iw.newsbank.com:AWNB:AENN&rft_val_format=info:ofi/fmt:kev:mtx:ctx&rft_dat=13F21B414EDA8168&svc_dat=InfoWeb:aggregated5&req_dat=0FB3382EE6AD1E46|title=Albany area real estate and the Marriage Equality Act|date=29 May 2012|work=Albany Examiner|access-date=25 December 2012|author=Pratt, Patricia|quote=On July 24, 2011 the Marriage Equality Act became a law in New York State forever changing the state's legal view of what a married couple is.}}</ref><ref>{{cite news|title=Vote on Illinois marriage equality bill coming in January: sponsors|url=http://chicagophoenix.com/2012/12/13/illinois-marriage-equality-vote-january|access-date=23 December 2012|newspaper=Chicago Phoenix|date=13 December 2012}}</ref><ref>{{cite web|title=Commission endorses marriage and adoption equality|url=http://www.hrc.co.nz/human-rights-environment/sexual-orientation-and-gender-identity/commission-endorses-marriage-and-adoption-equality|publisher=Human Right Commission New Zealand|access-date=23 December 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121202132031/http://www.hrc.co.nz/human-rights-environment/sexual-orientation-and-gender-identity/commission-endorses-marriage-and-adoption-equality|archive-date=2 December 2012}}</ref><ref>{{cite news|last=Mulholland|first=Helene|title=Ed Miliband calls for gay marriage equality|url=https://www.theguardian.com/politics/2012/sep/27/ed-miliband-gay-wedding-equality|access-date=23 December 2012|newspaper=The Guardian|location=London, UK|date=27 September 2012}}</ref><ref name="Ring">{{cite news|url=http://www.advocate.com/politics/marriage-equality/2012/12/20/newt-gingrich-accepts-marriage-equality-inevitable|title=Newt Gingrich: Marriage Equality Inevitable, OK|author=Ring, Trudy|work=The Advocate|location=Los Angeles|date=20 December 2012|quote=He [Newt Gingrich] noted to HuffPo that he not only has a lesbian half-sister, LGBT rights activist Candace Gingrich, but has gay friends who've gotten married in Iowa, where their unions are legal. Public opinion has shifted in favor of marriage equality, he said, and the Republican Party could end up on the wrong side of history if it continues to go against the tide.}}</ref> د AP Stylebook(دامريکايي انګليسي ګرامر لارښود) د هم‌جنس پالانو او لېزبينانو لپاره د واده اصطلاح يوازې د سرليک په محدوده فضا کې يادوي. اسوشېتډپرېس (پورته ياد شوی ژونال) خبرداری ورکوي چې د هم‌جنس پالونکو د ودونو وده په دې معنا ده چې د هم‌جنسه جوړو واده په يو ډول د مخالفو جوړو له ودونو سره توپير لري. <ref>{{cite news|last=Harper|first=Robyn|title=When I Get Married, Will It Be a 'Gay Marriage'?|url=https://www.huffingtonpost.com/robyn-harper/marriage-equality_b_1572611.html|access-date=28 September 2012|newspaper=[[Huffington Post]]|date=6 June 2012}}</ref><ref>{{cite news|last=Harper|first=Robyn|title=My Marriage Won't Be a 'Gay Marriage'|url=http://voices.yahoo.com/my-marriage-wont-gay-marriage-11514384.html?cat=41|access-date=28 September 2012|publisher=Yahoo!|date=30 June 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120928202736/http://voices.yahoo.com/my-marriage-wont-gay-marriage-11514384.html?cat=41|archive-date=28 September 2012}}</ref> === د واده اصطلاح کارول === انسان پېژندونکو د واده لپاره د ټولې نړۍ له ګډ کلتوري جوړښت سره برابر تعريف د ټاکلو هڅه کړې، ډېری وړاندې شوي تعريفونه،  په ځينو کلتورونو کې د هم‌جنس پالونکو د ودونو د تشخيص په برخه کې د ناکامۍ په سبب له نيوکو سره مخامخ شوي دي چې، له دې ډلې يې ۳۰ افريقايي کلتورونه، لکه: کېکويا (په کينيا کې يو ټبر) او ني‌يور (په سويلي سوډان کې يو ټبر) يادولی شو.  <ref name="Fedorak">{{cite book|last=Fedorak|first=Shirley A.|title=Anthropology matters!|url=https://archive.org/details/anthropologymatt0000fedo_j5p0|year=2008|publisher=[[University of Toronto Press]]|location=[Toronto], Ont.|isbn=978-1442601086|pages=Ch. 11; p. 174}}</ref><ref name="Gough">{{cite journal|last=Gough|first=Kathleen E.|title=The Nayars and the Definition of Marriage|journal=The Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland|date=Jan–Jun 1959|volume=89|issue=1|pages=23–34|doi=10.2307/2844434|jstor=2844434}}</ref><ref name="Gough2">{{cite journal|last=Gough|first=Kathleen E.|title=The Nayars and the Definition of Marriage|journal=The Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland|date=Jan–Jun 1959|volume=89|issue=1|pages=23–34|doi=10.2307/2844434|jstor=2844434}}</ref><ref name="Africa">{{cite book|last=Murray|first=Stephen O.|title=Boy-wives and female husbands : studies of African homosexualities|year=2001|publisher=St. Martin's|location=New York|isbn=978-0312238292|url=https://books.google.com/books?id=ZjbESL6YWU0C&q=%22Woman-woman+marriage+in+Africa%22&pg=PA255|edition=1st pbk.|author2=Roscoe, Will}}</ref><ref name="Kikuyu">{{cite journal|last=Njambi|first=Wairimu|author2=O'Brien, William|title=Revisiting "Woman-Woman Marriage": Notes on Gikuyu Women|journal=[[NWSA Journal]]|date=Spring 2001|volume=12|issue=1|pages=1–23|url=http://muse.jhu.edu/login?uri=/journals/nwsa_journal/v012/12.1njambi.html|access-date=28 September 2012|doi=10.1353/nwsa.2000.0015|s2cid=144520611}}</ref> له دې سره چې په يووېشتمه پېړۍ کې ډېری هېوادونو د هم‌جنس پالونکو جوړو د رسمي پېژندلو لپاره د واده اړوند په خپلو قوانينو بياکتنه وکړه. ټولو اصلي انګليسي قاموسونو د واده د کلمې په اړه خپل تعريف اصلاح کړی، تر څو د جندر ځانګړنې پاکې کړي او يا يې د ثانويه تعريفونو په مرسته بشپړ کړي، چې ژبه د جندر او يا د هم‌جنس پالونکو اتحاديو له رسميت پېژندلو څخه بې پرې پاتې شي. د (اکسفورډ قاموس) د هم‌جنس پالونکو ودونه، له۲۰۰۰ زکال راهيسې په رسميت پېژندلي دي.   <ref>{{cite news|title=Dictionaries take lead in redefining modern marriage|url=http://www.washingtontimes.com/news/2004/may/24/20040524-103201-1169r|access-date=25 September 2012|newspaper=[[The Washington Times]]|date=24 May 2004}}</ref><ref name="ABA">{{cite web|title=Webster Makes It Official: Definition of Marriage Has Changed|url=http://www.abajournal.com/news/webster_makes_it_official_definition_of_marriage_has_changed|publisher=[[American Bar Association]]|access-date=28 September 2012|archive-date=27 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150427004101/http://www.abajournal.com/news/webster_makes_it_official_definition_of_marriage_has_changed|url-status=dead}}</ref><ref name="slate">{{cite news|last=Redman|first=Daniel|title=Noah Webster Gives His Blessing: Dictionaries recognize same-sex marriage—who knew?|url=http://www.slate.com/id/2215628|access-date=28 September 2012|newspaper=[[Slate (magazine)|Slate]]|date=7 April 2009}}</ref> د هم‌جنس پالونکو د ودونو مخالفان، لکه د عيسی (ع) د کليسا د وروستۍ زمانې سپېڅلي خلک (هغه ډله چې ځانونه د عيسی (ع) ريښتيني پيروان ګڼي)، د کاتوليک کليسا (په نړۍ کې د مسيحيت تر ټولو لويه کليسا) او د سویلي باپ ټېست کنوانسيون (په متحده ايالاتو کې مېشت مسيحي مذهب)  چې غواړي واده يوازې په ښځينه او نارينه جوړو پورې محدودشي. د دوديز واده اصطلاح کاروي، چې له مخالف جنس سره د واده په معنا ده. <ref name="religion">{{cite web|title=The Divine Institution of Marriage|url=https://newsroom.churchofjesuschrist.org/article/the-divine-institution-of-marriage|publisher=[[The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints]]|access-date=28 September 2012|date=13 August 2008}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.bpnews.net/bpnews.asp?id=23282|work=Baptist Press|title=Marriage Protection Sunday: Churches encouraged to address 'gay marriage'|date=19 May 2006|access-date=30 September 2011|archive-date=26 July 2014|archive-url=https://www.webcitation.org/6RMM7eFRS?url=http://www.bpnews.net/bpnews.asp?id=23282|url-status=dead}}</ref> == تاريخچه == === لرغونی === د هم‌جنس پالونکو د ودونو اړوند يو مأخذ په سېفرا کې (د مذهبي کتاب نوم دی) چې په درېيمه ميلادي پېړۍ کې ليکل شوی دی راغلی دی او هغه یې لولي  (Book of Leviticus)، د هم‌جنس پالنې پر اړیکو بنديز ولګاوه او يهودانو ته يې خبرداری ورکړ چې، د مصر او کنعان خلکو له کړنو څخه پيروي ونه کړي (Lev. 18:22, 20:13). سېفرا ټینګار کوي چې:  دا کړنې پېچلې دي او د هم‌جنس پالونکو ودونه هم په کې شاملېږي. نر له نر سره، ښځه له ښځې سره، نر له ښځې او د هغې له لور سره او يوه ښځه له دوو نارينه وو سره واده کوي. <ref>Rabbi Joel Roth. [https://www.rabbinicalassembly.org/sites/default/files/assets/public/halakhah/teshuvot/19912000/roth_homosexual.pdf Homosexuality] ''rabbinicalassembly.org'' 1992.</ref> د تاريخ پوه جان بولسن له نظره: هغه څه چې د هم‌جنس پالونکو د واده د لومړنۍ تاريخي يادونې په اړه د بحث وړ دي، د روم سترواکۍ په لومړيو کې رامنځته شول. هغه مهال يادې کړنې د مسخرې( نندارې) او نيوکې په ډول خپرېدلې.   <ref name="Shaw">Shaw criticizes Boswell's methodology and conclusions as disingenuous {{cite magazine|last=Shaw|first=Brent|author-link=Brent Shaw|date=July 1994|title=A Groom of One's Own?|magazine=[[The New Republic]]|pages=43–48|url=http://www.learnedhand.com/shaw_boswell.htm|access-date=25 June 2009|archive-url=https://archive.today/20060507014622/http://www.learnedhand.com/shaw_boswell.htm|archive-date=7 May 2006}}</ref><ref name="boswell">{{cite book|last=Boswell|first=John|title=Same-sex unions in premodern Europe|year=1995|publisher=Vintage Books|location=New York|isbn=978-0-679-75164-9|pages=80–85|url=https://books.google.com/books?id=iRL9cXA1m1IC}}</ref><ref>{{cite web|last=Frier|first=Bruce|title=Roman Same-Sex Weddings from the Legal Perspective|url=http://www.umich.edu/~classics/news/newsletter/winter2004/weddings.html|publisher=[[University of Michigan]]|access-date=25 September 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111230041201/http://www.umich.edu/~classics/news/newsletter/winter2004/weddings.html|archive-date=30 December 2011}}</ref> کوچني سترواک اېلاګابالاس، د هېروکليس په نوم ژېړ وېښتان لرونکي د ارابې (دوه ارابه یي بګۍ چې په پخوا وختونو كې په جګړو او لوبو كې استعمالېدې) چلوونکی غلام، د خپل خاوند په نوم ياد کړ. هغه د روم په ښار کې د زوتيکوس په نوم له يوه ورزشکار سره، د خلکو تر منځ په عام ډېر لګښت لرونکي جشن کې واده وکړ. <ref>Bunson, M., ''Encyclopedia of the Roman Empire'', Infobase Publishing, 2009, p. 259.</ref><ref>{{cite web|url=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/80*.html|title=Cassius Dio — Epitome of Book 80|website=Penelope.uchicago.edu|access-date=7 July 2017}}</ref><ref>{{cite web|author=Herodian|url=http://www.tertullian.org/fathers/herodian_05_book5.htm|title=Herodian of Antioch, History of the Roman Empire (1961) pp.135-152. Book 5|website=Tertullian.org|access-date=7 July 2017}}</ref><ref name="scarre">{{cite book|last=Scarre|first=Chris|title=Chronicles of the Roman Emperors|year=1995|publisher=Thames and Hudson Ltd|location=London|isbn=978-0-500-05077-4|page=151|url=https://books.google.com/books?id=s1tspwAACAAJ}}</ref> == سرچينې او ياداښتونه == enbvmhibpsnnk61evkdkz8bqfdb57ko جورج واشنګټن 0 58307 371256 364126 2026-11-11T01:39:10Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 371256 wikitext text/x-wiki {{Infobox person}} جورج واشنګټن (۱۷۳۲  د فبرورۍ ۲۲ – ۱۷۹۹ ز دسمبر ۱۴) يو امريکايي پوځي افسر، سياستپوه او د امريکا بنسټ اېښودونکی و، هغه له ۱۷۸۹ز کال څخه تر ۱۷۹۷ز کال پورې د امريکا د لومړي ولسمشر په توګه کار وکړ. د يادې لويې وچې د کانګريس له خوا د همدې لويې وچې د پوځ د قوماندان په توګه ټاکل شوي واشنګټن، د امريکا په انقلابي جګړه کې هيوادپاله ځواکونه د بريا پر لور رهبري کړل، هغه په ۱۷۸۷ز کال کې د اساسي قانون د کنوانسيون مشري وکړه، په کوم کې چې د متحده ايالاتو اساسي قانون او فدرالي دولت جوړ شو. د هېواد د جوړېدو په شپو ورځو کې د څو اړخيزې مشرۍ له امله واشنګټن ته «د ملت پلار» ويل کېږي.  <ref>{{Cite web|last=Coe|first=Alexis|date=June 20, 2020|title=The Father of the Nation, George Washington Was Also a Doting Dad to His Family|url=https://www.smithsonianmag.com/history/george-washington-was-great-dad-too-180975139/|url-status=live|website=[[Smithsonian (magazine)]]}}</ref> د واشنګټن لومړي عمومي دفتر له ۱۷۴۹ ز څخه تر ۱۷۵۰ز کال پورې د ويرجينيا د کلپپر ولسوالۍ د رسمي نقشې جوړولو په توګه کار وکړ. له دې وروسته، هغه د فرانسوي او هندي جګړې په اوږدو کې خپله لومړۍ پوځي زده کړه تر لاسه کړه (هغه همدا راز د ويرجينيا د کنډک مشري هم تر لاسه کړه). وروسته هغه د ويرجينيا د برګس شورا د غړي په توګه وټاکل شو او له دې ځايه د لويې وچې کانګريس ته د استازي په حیث غوره شو. له همدې ځايه نوموړی د لويې وچې د پوځ د عمومي قوماندان په توګه انتخاب شو. د دې منصب پر مهال (له فرانس سره په ائیتلاف کې ) هغه د امريکايي ځواکونو مشري وکړه، بریتانوي ځواکونه يې د امريکا د انقلابي جګړو پر مهال په يارک ټاون کې مات او هغوی تسليم شول. کله چې په ۱۷۸۳ ز کال کې د پاريس تړون لاسليک شو، هغه له خپلې دندې څخه استعفا وکړه. واشنګټن د متحده ايالاتو د اساسي قانون په تصويب او منلو کې مهمه ونډه درلوده. هغه دوه ځلې د ولسمشر د ټاکونکې جرګګۍ له خوا د ولسمشر په توګه وټاکل شو. په داسې   حال کې چې د کابينې د غړو  تاماس جيفرسن او الکساندر هاميلټن تر منځ د سختو سياليو پر مهال بې پری پاتې شو، نوموړي يو پياوړی ملي او له مالي اړخه غوره حکومت وکړ. د فرانسې د انقلاب پر مهال يې د بې پريتوب تګلاره اعلان کړه او د «جي» تړون يې تحريم کړ. د «ښاغلي ولسمشر» په ګډون، نوموړي د ولسمشرۍ د دفتر لپاره تلپاتې مخينه پرېښوده او د جمهوري غوښتنې په اړه د هغه د مخه ښې وينا  يوه روښانه وينا بلل کېږي.  واشنګټن له سلو زيات مريان درلودل، د مرييتوب د خونديتابه او مريتوب د محدودولو لپاره د کانګريس له خوا تصويب شوې کړنې يې لاسليک کړې. له ۱۷۷۸ ز څخه راپيل هغه د مريتوب له ادارو سره په ستونزه کې ښکېل شو او په خپله وصيتنامه کې يې «وليام لي» ازد کړ. د خپلې مېرمنې «مارتا واشنګټن» له مرګ وروسته يې، خپل يو سل او دروېشت نورو مريانو د ازادېدو پرېکړه وکړه. مېرمنې يې د خپل مېړه د هيلو درناوی وکړ او له مرګ مخکې يې د ۱۸۰۱ ز کال د جنورۍ په لومړۍ نېټه دا مريان ازاد کړل. هغه همدا راز په خپله وصيتنامه کې درې دېرش نور مريان ازاد کړل، کوم چې هغه د خپل اوښي سره د پور په يو تړون کې تر لاسه کړي وو. واشنګټن هڅه وکړه چې اصلي امريکايي استوګن په انګليسي-امريکايي کلتور کې جذب کړي، خو د خونړيو نښتو په حالاتو کې يې د اصلي اوسېدونکو سره مقابله وکړه. هغه د انجليکي کليسا او فري ميسن (يوې پټې ټولنيزې ډلې) غړی و،  په عام ډول او د ولسمشر په توګه يې په پراخه ډول په مذهبي ازادۍ ټينګار کاوه. له مرګ وروسته، هغه «په جګړه کې لومړی، په سوله کې لومړی او د خپلو هېوادوالو په زړونو کې د لومړي» په توګه وستايل شو. <ref>{{cite web|url=https://www.mountvernon.org/george-washington/slavery/washingtons-1799-will/|title=A Decision to Free His Slaves|website=mountvernon.org|access-date=August 17, 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://financial.gwpapers.org/?q=content/slave-abram-pamocra-new-kent-county-va|title=slave, Abram (at Pamocra; New Kent County, Va.)|website=financial.gwpapers.org|access-date=August 24, 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210825044202/http://financial.gwpapers.org/?q=content/slave-abram-pamocra-new-kent-county-va|archivedate=August 25, 2021|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|last=Hughes|first=Hillary|title=First in War, First in Peace, and First in the Hearts of His Countrymen|encyclopedia=The Digital Encyclopedia of George Washington|url=https://www.mountvernon.org/library/digitalhistory/digital-encyclopedia/article/first-in-war-first-in-peace-and-first-in-the-hearts-of-his-countrymen/|publisher=Mount Vernon Ladies' Association|location=Mount Vernon, Virginia|access-date=June 6, 2021}}</ref> په تاریخي ودانيو، فدرالي رخصتیو، بېلا بېلو رسنيو او جغرافيايي ځايونو سره د واشنګټن يادونه کېږي، چې په دې ځايونو کې ملي پلازمېنه، د واشنګټن ايالت، مهرونه، دود پيسه شامل دي، ډېرو پوهانو او ټولپوښتنو کې هغه د متحده ايالاتو د سترو ولسمشرانو په منځ کې شمېرل شوی. په ۱۹۷۶ ز کال کې، د متحده ايالاتو د دوه سومې کليزې د لمانځلو د مراسمو پر مهال، واشنګټن ته د متحده ايالاتو د پوځونو د جنرال رتبه ورکړل شوه. == د ژوند لومړي کلونه (۱۷۳۲-۱۷۵۲) == د واشنګټن کورنۍ د ويرجينيا شتمنه او په کرنيزو چارو کې بوخته کورنۍ وه، چې خپله شتمني يې د ځمکو له سوداګرۍ او تمباکو له کښت څخه په لاس راوړې وه. د واشنګټن د نېکه «جان واشنګټن» په ۱۶۵۶ز کال کې د انګلستان له «نارت همپتينشاير» د «سولګريو» څخه د انګلستان مستعمرې ويرجينيا ته کډه کړې وه، هلته يې پنځه سوه جريبه (۲۰۰ هکتاره) ځمکه تر لاسه کړه، همدا راز د «پوټوماک» سيند په څنډه کې يې د «ليټل هنټنګ ګريک» هم تر لاسه کړ. جورج واشنګټن د ۱۷۳۲ز کال د فبرورۍ په دوه وېشتمه نېټه، د ويرجينيا ايالت د ويسټ موريلينډ ولسوالۍ په «پاپس ګريک» سيمه کې وزېږېد، هغه د خپل پلار او مور «اګسټاين» او «ماري بال واشنګټن» د شپږو بچيانو له ډلې لومړی اولاد و. پلار يې د سولې يو قاضي او منل شوې ولسي څېره وه، پلار يې د لومړۍ مېرمنې «جان بوټلر» څخه هم څلور بچيان درلودل. دې کورنۍ په ۱۷۳۵ز کال کې «ليټل هنټنګ ګريک» ته کوچ وکړ. په ۱۷۳۸ز کال کې دوی د ويرجينيا د «راپاهانوک» رود پر څنډه د «فردريکزبورګ» اړوند «فري» کروندځای ته وکوچېدل. کله چې اګوسټاين په ۱۷۴۳ز کال کې مړ شو، واشنګټن ته فري کروندځای او لس مريان په میراث پاتې شول؛ دهغه مشر ناسکه ورور «لارنس» ته «ليټل هنټنګ ګريک» په ميراث کې پاتې شو او دې ځای ته يې د «ماونټ ورنون» نوم ورکړ.{{sfn|Chernow|2010|pp=3–6}}{{sfn|Unger|2019|pp=100–101}} واشګنټن رسمي زده کړې نه وې کړې، مشرانو وروڼو يې د انګلستان په اپلبي ګرامر ښوونځي کې زده کړې تر لاسه کړې وې، خو واشنګټن په هارټفيلډ کې د لور چرچ ښوونځي ته تللي و. هغه رياضيات، مثلثات او د ځمکو نقشه جوړول زده کړي و او يو ښه طرحه جوړونکی او نقشه اېستونکی و. د بلوغ په لومړيو کلونو کې به هغه  «له پام وړ ځواک» او «دقت» سره لیکنې کولې؛ په هر حال، د هغو لیکنو کمه اندازه ټوکې يا ظرافت هم درلود. د ستاينې، حيثيت او ځواک په لټه کې به هغه د خپلو ناکاميو او کميو پړه د نورو په بې اغېزۍ اچوله. {{sfn|Ferling|1988|pp=57–58}} واشنګټن به ډېر ځله ماونټ ويرون او بيلوير ته تلو، دا هغه کروندځايونه و چې د لاورنس د خسر ويليام فيرفکس ملکيت و. فيرفکس د واشنګټن پالونکی او ملاتړ پلار شو او واشنګټن له يوې ډلې سره په ۱۷۴۸ز کال کې د «شنينادوا» په دره کې د فيرفکس د ملکيتونو ارزونه و کړه. راتلونکی کال هغه د وليام او ماري له پوهنځي څخه د ارزونکي جواز تر لاسه کړ. که څه هم واشنګټن د کار زده کولو دوديز پړاو تر سره نه کړ، فيرفاکس بیا هم د ويرجينيا د کلپپر ولسوالۍ د نقشې جوړونکي په توګه وټاکه او په دې توګه هغه د ۱۷۴۹ز کال د جولای په شلمه نېټه په کلپپر ولسوالۍ کې د خپل دفتر لپاره لوړه وکړه. هغه له سرحدي سيمو سره بلدتيا پيدا کړه او پايله په ۱۷۵۰ز کال کې يې له خپلې دندې استعفا وکړه، هغه د «بلو ريج» د لویديځو غرونو ارزونې ته دوام ورکړ. تر ۱۷۵۲ز کال پورې هغه په دې دره کې نږدې پنځلس سوه جريبه ځمکه (۶۰۰ هکتاره) رانيولې وه او د ۲۳۱۵ جريبه (۹۳۷ هکتاره) ځمکې څښتن و.{{sfn|"George Washington's Professional Surveys"|loc=3rd prgh}}{{sfn|"George Washington's Professional Surveys"|loc=2nd prgh}} په ۱۷۵۱ز کال کې، واشنګټن د لاورينس په ملګرتيا «باربيډاس» ته په لومړي ځل له هېواده بهر سفر وکړ، هغه هيله درلوده چې، د هغه ځای اب و هوا به يې د ورور د سیل ناروغۍ لپاره درملنه شي. واشنګټن په دې سفر کې د ننکيو په ناروغۍ اخته شو، له دې ناروغۍ هغه وژغورل شو، خو د هغه په مخ يې يو څه نښې او زخمونه پاتې شول. لاورنس په ۱۷۵۲ز کال کې مړ شو او واشنګټن د هغه له کونډې څخه «ماونټ ويرنن» په اجازه واخيست؛ خو په ۱۷۶۱ز کال کې د هغې له مرګ سملاسي وروسته، دا ځای  واشنګټن ته په میراث ور پاتې شو.{{sfn|Chernow|2010|pp=26, 98}}{{sfn|Flexner|1974|p=8}}{{sfn|Chernow|2010|p=24}} == استعماري پوځي دنده (۱۷۵۲-۱۷۵۸ز) == د ويرجينيا د مليشې مرستيال قوماندان په توګه د لارنس واشنګټن له دندې څخه د هغه ميرنی ورور جورج هم الهام واخيست ، تر څو د ماموريت په لټه کې شي. د ويرجينيا مرستيال والي «رابرټ دينويدي» واشنګټن د څلورو نظامي برخو له منځه د يوې برخې د مشر او قوماندان په توګه وټاکه. انګريزانو او فرانسويانو د «اوهايو» درې د واک تر لاسه کولو لپاره سیالي کوله. په داسې حال کې چې انګريزانو د «اوهايو» د سيند په څنډو کې کلاوې جوړولې، فرانسويانو هم همدا چاره پر مخ وړه – يعنې د اوهايو د سمندر او ايري جهيل تر منځ د کلاوو په جوړولو بوخت وو.{{sfn|Ferling|2009|pp=15–16}} == سرچينې او ياداښتونه == 1svq7fgkuz2dqxrerkq6ftn8k1mgpag د هیروشیما او ناګاساکي اټومي بمبارۍ 0 58443 371266 362310 2026-11-11T03:02:08Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 371266 wikitext text/x-wiki متحده ایالاتو د ۱۹۴۵ کال د اګست پر ۶مه او ۹مه نېټه په ترتیب سره د جاپان په هیروشیما او ناګاساکي ښارونو دوه اټومي بمونه وغورځول. دغو دوو چاودنو د ۱۲۹۰۰۰ او ۲۲۶۰۰۰ ترمنځ خلک ووژل، چې ډېری یې ملکي وګړي وو. دا په وسله واله جګړه کې د اتومي وسلو د کارولو یوازېنۍ پېښه ده. د دویمې نړیوالې جګړې په وروستي کال کې، متفقینو یا متحدینو پر جاپان د یوه پرلګښته یرغل لپاره چمتووالی نیولی و. دا اقدام له دودیزو او سوځوونکو پوځي عملیاتو څخه چې د جاپان ۶۷ ښارونه یې ویجاړ کړل، وړاندې و. په اروپا کې جګړه هغه مهال پای ته ورسېده چې جرمني د ۱۹۴۵ کال د مې پر ۸مه تسلیم شو او متحدینو ټوله توجه د ارام سمندر جګړې ته واړوله. د ۱۹۴۵ تر جولای میاشتې د متحدینو د منهاټن پروژې دوه ډوله اټومي بمونه تولید کړل، چې یو یې د "چاغ سړی" (Fat Man) په نوم و او د پلوتونیم د چاودنې اټومي وسله وه؛ او بل یې هم د "کوچنی هلک" (Little Boy) په نوم و او د غني شوو یورانیمو ټوپک ډوله اتومي وسله وه. د متحده ایالاتو د اردو د هوايي ځواک ۵۰۹ ګډ ګروپ د بوینګ B-29 سوپرفورټریس له ځانګړي سلور پلیټ نسخې سره روزل شوی او مجهز شوی و، او په ماریانا ټاپوګانو کې په ټینین کې ځای پر ځای شوی و. متحدینو د ۱۹۴۵ کال د جولای پر ۲۶مه د پوټسډم په اعلامیه کې د جاپاني وسله والو ځواکونو له شرط پرته تسلیمیدو غوښتنه وکړه او بدیل یې "سملاسي او بشپړ ویجاړول" وباله. خو جاپان دغه وروستی ضرب الاجل له پامه وغورځاوه. د بمبارۍ لپاره د انګلستان هوکړه، چې د کیوبیک تړون له خوا غوښتل شوې وه، ترلاسه شوه او د جولای په ۲۵مه د متحده ایالاتو د پوځ د سرپرست لوی درستیز جنرال توماس هانډي له خوا پر هیروشیما، کوکورا، نیګاتا او ناګاساکي باندې د اټومي بمونو د کارولو فرمانونه صادر شول. دا هدفونه ځکه غوره شوي وو چې دوی لویې ښاري سیمې وې او په نظامي لحاظ یې پام‌وړ تاسیسات هم لرل. د اګست پر ۶مه یو "کوچنی هلک" اتومي بم په هیروشیما کې وغورځول شو، خو بیا هم لومړي وزیر سوزوکي د جاپان د حکومت دا ژمنه بیا تکرار کړه چې د متحدینو غوښتنې په پام کې نه نیسي او جګړه روانه ده. درې ورځې وروسته، یو "چاغ سړی" اتومي بم په ناګاساکي کې وغورځول شو. په راتلونکو دوو تر څلورو میاشتو پورې د دغې اتومي بمبارۍ اغېزو په هیروشیما کې له ۹۰۰۰۰ تر ۱۴۶۰۰۰ پورې کسان او په ناګاساکي کې د ۳۹۰۰۰ تر ۸۰۰۰۰ ترمنځ کسان ووژل، چې نږدې نیمایي مرګ ژوبله یې پر لومړۍ ورځ وه. وروسته بیا د څو میاشتو لپاره لوی شمېر خلکو د سوځېدنې، د اتومي وړانګو له کبله د خپرو شوو ناروغیو، او ټپونو له امله خپل ژوند له لاسه ورکاوه، چې په ګډه د ناروغۍ او خوارځواکۍ له کبله وو. ډېری وژل شوي خلک ملکي وګړي وو، که څه هم هیروشیما د پام وړ پوځي لښکرکوټونه لرل. جاپان د شوروي اتحاد له خوا د جګړې له اعلان او د ناګاساکي له بمبارۍ شپږ ورځې وروسته د اګست پر ۱۵مه نېټه متحدینو ته تسلیم شو. د جاپان حکومت د سپتمبر پر دویمه نېټه د تسلیمیدو سند لاسلیک او عملا یې جګړه پای ته ورسوله. څېړونکو او پوهانو د نړۍ د وروسته تاریخ پر ټولنیز او سیاسي شخصیت او عام کلتور باندې د دغو اتومي بمباریو د اغېزو په اړه پراخې څېړنې کړې دي، او د دغې بمبارۍ د اخلاقي او قانوني جواز او توجیه په اړه لاهم ډېر بحثونه شته دي. د دغې اتومي بمبارۍ ملاتړي په دې اند دي چې دا اټومي بمونه له لږو تلفاتو سره د جګړې د ژر پای ته رسولو لپاره اړین وو، په داسې حال کې چې منتقدین یې بیا استدلال کوي چې د جاپان حکومت باید له نورو لارو تسملیمېدو ته اړ ایستل شوی وای. دوی د اټومي وسلو اخلاقي اغېزو او پایلو او هغو تلفاتو ته اشاره کوي چې ملکي وګړو ته واوښتل. == د بمباریو په اړه شته بحثونه == د جاپان په تسلیمولو کې د دغو بمباریو رول او په اړه یې د متحده ایالاتو د توجیه او دلیل اړوند اخلاقي، قانوني او پوځي مناقشې او نظري اختلافات د علمي او عامو بحثونو ګرمه موضوع ده. له یوې خوا، دا استدلال شوی چې بمبارۍ د جاپان د تسلیمیدو لامل شوې او په دې توګه د هغو پراخو تلفاتو مخه ونیول شوه چې پر جاپان د یرغل په پایله کې به رامنځته کېده. سټیمسن د یو ملیون تلفاتو د مخنیوي خبره کړې. سمندري کلابندۍ ښایي جاپانیان د لوږې له کبله له یرغل پرته تسلیمېدو ته اړ ایستلي وای، مګر هغه بیا هم د ډېرو جاپانیانو د مړینې لامل کېده.{{sfn|Walker|1990|pp=97–114}}{{sfn|Selden|Selden|1990|pp=xxx–xxxi}}{{sfn|Jowett|Andrew|2002|pp=23–24}}{{sfn|Brooks|Stanley|2007|pp=41–44}}{{sfn|Walker|2005|p=334}} که څه هم د بمباریو یو شمېر منتقدین وایي چې اټومي وسلې له بنسټه غیر اخلاقي دي او دا بمبارۍ جنګي جرمونه وو او د دولتي ترهګرۍ بڼه یې لرله. ځینې نورو، لکه جاپاني تاریخ لیکونکي سویوشي هاسیګاوا بیا استدلال کړی، چې د جاپان پر وړاندې جګړې ته د شوروي اتحاد ننوتلو "د جاپان په تسلیمولو کې د اټومي بمونو په پرتله ډېر رول ولوباوه، ځکه دې چارې هغه هیلې له منځه یوړې چې جاپان به د مسکو په منځګړیتوب جګړه پای ته ورسولی شي". د بمباریو د منتقدینو په منځ کې یو نظر هم، چې په ۱۹۶۵ کال کې د امریکايي تاریخپوه ګار الپرویتز لخوا ورکړل شوی، د اټومي ډیپلوماسۍ مفکوره ده، او هغه دا چې: متحده ایالاتو د سړې جګړې په لومړیو پړاوونو کې د شوروي اتحاد د ډارولو لپاره اټومي وسلې کارولې. جیمز اورر لیکلي، چې دا مفکوره په جاپان کې منل شوی دریځ شو او ښایي د متحده ایالاتو د حکومت په تصمیم نیولو کې یې هم رول لوبولی وي.<ref>{{cite news|url=https://www.foxnews.com/world/historians-soviet-offensive-key-to-japans-wwii-surrender-was-eclipsed-by-a-bombs|access-date=18 September 2013|publisher=[[Fox News Channel]]|agency=Associated Press|title=Historians: Soviet offensive, key to Japan's WWII surrender, was eclipsed by A-bombs|date=14 August 2010}}</ref>{{sfn|Orr|2008|pp=521–529}}{{sfn|Stohl|1979|p=279}} == میراث == د دویمې نړیوالې جګړې د پای ته رسېدو څرنګوالی تر څو لسیزو وروسته پورې پر نړیوالو اړیکو دروند سیوری غوړولی و. د ۱۹۴۶ کال د جون پر ۳۰مه د متحده ایالاتو د وسلو په زېرمو کې د ۹ اټومي بمونو برخې موجودې وې، چې ټولې د "چاغ سړی" (Fat Man) هغو ډیوایسونو ته ورته دي چې د ناګاساکي په بمبارۍ کې کارول شوي وو. اټومي وسلې په لاس جوړ شوي وسایل وو، او د تولید لپاره تر چمتو کېدو وړاندې یې د راټولولو، خوندیتوب، اعتبار او ذخیره کولو اسانتیاوو ته د ودې ورکولو لپاره ډېر کار پاتې و. همدا راز د هغو په کارېدن کې هم ډېر هغه پرمختګونه موجود وو، چې ورته وړاندیز شوي وو، مګر دا چاره بیا د جګړې د مهال تر فشار لاندې شونې نه وه. د ګډو ځواکونو د لوی درستیز، فلیټ اډمیرل ویلیم ډي لیهي "د تورې دورې د وحشيانو لپاره د یوه اخلاقي معیار" د اقدام په توګه د اتومي وسلو پر کارولو نیوکه کړې وه، مګر د ۱۹۴۷ کال په اکتوبر کې یې د ۴۰۰ بمونو لپاره د نظامي اړتیا راپور ورکړ.<ref>{{cite news|last=Khan|first=Shahedul Anam|author-link=Mohammad Shahedul Anam Khan|date=6 August 2017|title=Bombing of Hiroshima and Nagasaki" "An ethical standard common to the barbarians of the Dark Ages"|newspaper=The Daily Star|url=http://www.thedailystar.net/op-ed/bombing-hiroshima-nagasaki-ethical-standard-common-the-barbarians-the-dark-ages-1444069|access-date=23 February 2018}}</ref>{{sfn|Ellsberg|2017|p=267}}{{sfn|Rhodes|1995|pp=212–213}}{{sfn|Ellsberg|2017|pp=266–267}} پر اتومي وسلو د امریکا انحصار تر څلورو کلونو پورې دوام درلود، تر دې چې شوروي اتحاد د ۱۹۴۹ کال په سپټمبر کې یو اټومي بم وغورځاوه. متحده ایالاتو د هایدروجني بم په پراختیا سره ځواب ورکړ، یوه داسې اتومي وسله چې د هیروشیما او ناګاساکي له ویجاړوونکو بمونو زر ځله ځواکمنه ده. دا ډول عادي اتومي بمونه به له دې وروسته د کوچنیو تاکتیکي اټومي وسلو په توګه وګڼل شي. په ۱۹۸۶ کال کې، متحده ایالاتو ۲۳۳۱۷ اټومي وسلې لرلې، په داسې حال کې چې شوروي اتحاد ۴۰۱۵۹ اتومي وسلې لرلې. د ۲۰۱۹ کال په پیل کې، د نړۍ د ۱۳۸۶۵ اټومي وسلو تر ۹۰ سلنه ډېرې هغه یې د روسیې او متحده ایالاتو په واک کې وې.{{sfn|Ellsberg|2017|p=267}}<ref>{{cite news|first=Kelsey|last=Reichmann|title=Here's how many nuclear warheads exist, and which countries own them|url=https://www.defensenews.com/global/2019/06/16/heres-how-many-nuclear-warheads-exist-and-which-countries-own-them/|newspaper=Defense News|date=16 June 2019}}</ref><ref>{{cite news|title=Global Nuclear Arsenal Declines, But Future Cuts Uncertain Amid U.S.-Russia Tensions|url=https://www.rferl.org/a/nuclear-weapons-russia-start-inf-warheads/30003088.html|publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty (RFE/RL)|date=17 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190702194556/https://www.rferl.org/a/nuclear-weapons-russia-start-inf-warheads/30003088.html|archive-date=2 July 2019|url-status=live}}</ref>{{sfn|Ellsberg|2017|p=291}} تر ۲۰۲۰ کال پورې ۹ هېوادونو اټومي وسلې لرلې، مګر جاپان په دې ډله کې نه و. جاپان د ۱۹۷۰ کال په فبروري کې د اټومي وسلو د نه خپرېدو تړون په ناغوښتې توګه لاسلیک کړ، خو لاهم د امریکا تر اټومي چتر لاندې دی. د امریکا اټومي وسلې په اوکیناوا کې او ځینې وختونه بیا خپله په جاپان کې زېرمه شوې، که څه هم دا د دواړو هېوادونو ترمنځ د تړونونو خلاف وه. د دودیزو ځواکونو په کارونې سره له شوروي اتحاد سره د مبارزې لپاره د سرچینو د نشتوالي له کبله، لویدیځ اتحاد د سړې جګړې پر مهال د ځان د دفاع لپاره د اټومي وسلو پر کارولو تکیه لرله، هغه پالیسي چې په ۱۹۵۰ کلونو کې د نوي لید په نوم پېژندل شوې وه. له هیروشیما او ناګاساکي په وروسته لسیزو کې هم متحده ایالاتو څو ځله د خپلو اټومي وسلو د کارولو ګواښ کړی دی.<ref>{{cite news|title=Nuclear weapons: Which countries have them and how many are there?|url=https://www.bbc.com/news/newsbeat-51091897|work=BBC News|date=14 January 2020}}</ref>{{sfn|Ellsberg|2017|pp=319–322}}{{sfn|Hewlett|Holl|1989|p=272}}{{sfn|Ellsberg|2017|pp=80–82}}{{sfn|Quester|1970|p=765}}{{sfn|Ellsberg|2017|p=269}} د ۲۰۱۷ کال د جولای په ۷مه تر ۱۲۰ زیاتو هېوادونو د ملګرو ملتونو د اټومي وسلو د منع کولو تړون تصویبولو ته رایه ورکړه. د اټومي بندیز د تړون په اړه د ملګرو ملتونو د مذاکراتو رییس ایلاین وایټ ګومیز وویل: د ۱۹۴۵ کال په اګست کې د هیروشیما او ناګاساکي له اتومي بمونو راهیسې "نړۍ د ۷۰ کلونو لپاره دغه قانوني نورم ته په تمه وه". تر ۲۰۲۰ کال پورې جاپان دا تړون نه دی لاسلیک کړی.<ref>{{cite news|title=Editorial: It's time for Japan to step up and join nuclear ban treaty|url=http://www.asahi.com/ajw/articles/13522651|newspaper=The Asahi Shimbun|date=7 July 2020|access-date=9 December 2021|archive-date=23 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200923065844/http://www.asahi.com/ajw/articles/13522651|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Nagasaki marks 75th A-bomb anniversary with call for Japan to sign nuke ban as new arms race looms|url=https://www.japantimes.co.jp/news/2020/08/09/national/nagasaki-75th-anniversary-atomic-bombing/|newspaper=Japan Times|date=9 August 2020|access-date=9 December 2021|archive-date=31 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200831072109/https://www.japantimes.co.jp/news/2020/08/09/national/nagasaki-75th-anniversary-atomic-bombing/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=122 countries adopt 'historic' UN treaty to ban nuclear weapons|url=https://www.cbc.ca/news/world/un-treaty-ban-nuclear-weapons-1.4192761|publisher=CBC News|date=7 July 2017}}</ref> == د اتومي بمونو د قربانیانو کمیسیون - ABCC == د اتومي بمونو د زیانونو کمیسیون (Atomic Bomb Casualty Commission) یوه کمیسیون وه چې په 1946 کې د هاري ایس. ترومن د ولسمشرۍ د لارښوونې په اساس تاسیس شو. د کمیسیون یوازینی هدف دا و چې د اتومي بمونو د ژوندي پاتې شویو کسانو څیړنه وکړي، ځکه چې هغوی باور درلود چې د دې فرصت بېرته نه شي ترلاسه کولی تر څو بل نړیوال جنګ پېښ شي.<ref name="Southard2015">[https://www.politico.eu/article/us-agency-discovered-the-atomic-bombs-effect-on-people-nagasaki/ How a secretive agency discovered the A-bomb’s effect]</ref><ref>[https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/10371397.2019.1654854 The Origins of ‘Hibakusha’ as a Scientific and Political Classification of the Survivor]</ref> له دې امله، دې کمیسیون د هیباكوشا روغتیا مطالعه کړه، مګر د هغوی درملنه یې ونه کړه. امریکایي مشران د هیباكوشا درملنه د دوی د زخمونو د مسؤلیت منلو په توګه ګڼله. د دې له امله، هیباكوشا ځانونه د ABCC کمیسیون له خوا د آزمایښتي کسانو په توګه احساس کړل.<ref name="Southard2015" /><ref>[https://www.politico.com/magazine/story/2015/08/atomic-bomb-anniversary-nagasaki-121179/ How a Secretive U.S. Agency Discovered the A-Bomb’s Effect on People]</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=6l-CP1qetyk For Whom does RERF Exist? －TSS Special Documentary for 75 Years Since the Atomic Bombing－ TSS-TV Co., Ltd.]</ref><ref>[https://mainichi.jp/english/articles/20170617/p2a/00m/0na/016000c Radiation research foundation to apologize for studying but not treating hibakusha]</ref> د ABCC کمیسیون هم د ناګاساکي د نیشیاما ولسوالۍ ته ځانګړې توجه وکړه. د هیپوسنټر او نیشیاما ترمنځ غرونه موجود وو چې د انفجار وړانګې او تودوخه نیشیاما ته مستقیمه نه رسېدلې، او هیڅ زیان هم نه و. مګر د راکمېدونکې خاورې او باران له امله څرګند شو چې هلته ډېرې وړانګې شتون لري. له همدې امله، وروسته له جګړې د روغتیا څیړنې ترسره شوې پرته له دې چې د دې موخې په اړه د خلکو ته معلومات ورکړل شي.<ref name="NHK1">[https://web.archive.org/web/20240221004801/https://www.nhk.jp/p/special/ts/2NY2QQLPM3/blog/bl/pneAjJR3gn/bp/pGrz5p1yMG/ The Hidden Truth of the Initial A-bomb Surveys (Part 1) NHK]</ref> په پیل کې په نیشیاما کې څیړنې د امریکايي پوځ لخوا ترسره شوې، مګر وروسته یې ABCC کمیسیون ته وسپارل. د اتومي بمونو د بریدونو څو میاشتې وروسته، په نیشیاما کې خلکو د سپینو وینې حجراتو د شمیر په ډراماتیکه توګه زیاتوالی ولید. په حیواناتو کې د بشپړ بدن د وړانګو سره د تماس وروسته، لیوکیمیا راولاړیدای شي، نو د دې پېښې په اړه یې د انسانانو سره څېړنې وکړې. په انسانانو کې د رادیو اکتیو موادو د خولې له لارې د خوړلو وروسته هم اوستیو ساکروم تشخیص شو.<ref name="NHK1" /><ref name="TMA1">"Recommendations for Continued Study of the Atomic Bomb Casualties", Papers of James V. Neel, M.D., Ph.D. [https://archives.library.tmc.edu/ms-089 Manuscript Collection No. 89] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241211100054/https://archives.library.tmc.edu/ms-089 |date=2024-12-11 }} of the Houston Academy of Medicine, Texas Medical Center Library.</ref> د ABCC کمیسیون لخوا لیکل شوي راپور له مخې، د نیشیاما ولسوالۍ اوسیدونکي، چې د اتومي بمونو د بریدونو سره مستقیمه اړیکه نه لرله، د پاتې وړانګو د اثراتو د څارنې لپاره یوه مثالي ټولنه وه.<ref name="NHK1" /><ref name="TMA1" /> د VS د جاپان د خپلواکۍ وروسته د پاتې اشعاع څیړنې ته دوام ورکړ، مګر پایلې هیڅکله د نیشیاما اوسیدونکو ته ونه ویل شوې.<ref name="NHK2">[https://web.archive.org/web/20240221023226/https://www.nhk.jp/p/special/ts/2NY2QQLPM3/blog/bl/pneAjJR3gn/bp/pbWlL6vl7n/ The Hidden Truth of the Initial A-bomb Surveys (Part 2) NHK]</ref> د دې پایله دا شوه چې د دویمې نړیوالې جګړې وروسته اوسیدونکي کرنیز فعالیتونه ترسره کول او د ویزوکتومیا ناروغانو شمیر زیات شو او ډیر خلک مړه شول.<ref name="NHK2" /> د اتومي بمونو بریدونو وروسته، جاپاني ساینس پوهانو غوښتل څیړنې وکړي ترڅو د هیباکوشا مرسته وکړي او علاج وکړي، مګر [[Supreme Commander for the Allied Powers|SCAP]] جاپانیانو ته اجازه ورنه کړه چې د اتومي بم زیانونو په اړه څیړنې وکړي.<ref name="NHK1" /> په ځانګړې توګه تر 1946 پورې قوانین سخت وو، چې د اشعاع له کبله د مرګونو شمیر زیات شو.<ref>NHK Special (2023). Atomic bomb initial investigation The hidden truth:Hayakawa Shobo pp. 124–125. (原爆初動調査 隠された真実 (ハヤカワ新書) NHKスペシャル取材班 (著) pp. 124–125.) ISBN 978-4-153-40012-2</ref> که چیرې هیباکوشا د عادي طبي معایناتو ترسره کولو ته انکار کاوه، ABCC تهدید کاوه چې هغوی به د جګړې د جنایتونو لپاره د جګړې محکمې ته ور وړي. برسېره پر دې، که هیباکوشا مړه شول، ABCC شخصاً د دوی کورونه وکتل او د اتوپسي لپاره یې د هغوی مړي راویستل.<ref name="Shibata2021" /> ABCC کمیټه هڅه وکړه چې د مړه زېږیدونکي جفت بدنونه د څیړنې لپاره وړي.<ref>[https://mainichi.jp/english/articles/20191203/p2a/00m/0na/002000c Hibakusha: 2nd gen. Korean who met pope in Hiroshima vows to pass on A-bomb truth]</ref> باور کیږي چې لږ تر لږه 1,500 اعضا د واشنګټن په وسله والو ځواکونو د پاتولوژي انسټیټیوټ ته استول شوي دي.<ref name="Shibata2021">[https://www.iwanami.co.jp/book/b559573.html プロデュースされた〈被爆者〉たち 岩波書店 柴田　優呼 pp121-122 ISBN:9784000614580]</ref> == د امريکا پر پوځي او بهرنۍ پاليسۍ منفي اغېزې == فرانسوي ليکوال او اقتصادپوه فريدريک سينټ کلير څرګنده کړه چې د هيروشيما او ناګازاکي اتومي بمبارۍ د امريکا پوځي ستراتيژۍ کې د "يوې بريالۍ تجربې" په توګه ثبت شوې، چې له دې امله امريکا د دې غلط تصور پر بنسټ عمل وکړ چې "دښمن په زور ماتول" به په راتلونکو جګړو کې اغېزمن وي — لکه د [[Vietnam War]] او د عراق جګړه — چې دې اوږدمهاله منفي پايلې رامنځته کړې.<ref>[https://www.lefigaro.fr/vox/histoire/2015/08/10/31005-20150810ARTFIG00284-hiroshima-nagasaki-les-etats-unis-devraient-ils-etre-juges-pour-crime-contre-l-humanite.php Hiroshima, Nagasaki : les Etats-Unis devraient-ils être jugés pour crime contre l'humanité ?]</ref> {{Blockquote|د ۱۹۴۵ کال د اګست ۶، ۹ او ۱۰ پېښې ښيي چې امريکايي پوځيانو دا خبره په ذهن کې ساتلې او په لسیزو کې يې بیا راژوندي کړې ده. خو ډېر مخالف مثالونه هم شته. د ۱۹۶۱ کال د بي آف پيګز ناورين. د ويټنام جګړې له ۱۹۵۵ څخه تر ۱۹۷۵ پورې پرله پسې ناکامي. په افغانستان کې د اوږدې جګړې پیل، چې د ۲۰۰۱ کال د سپتمبر ۱۱ پېښو وروسته وشوه. د عراق جګړې ناکامي، چې په ۲۰۰۳ کې پيل شوه، سره له دې چې امريکا ګټونکې اعلان شوه او د دیکتاتور سقوط وشو — که د دې سیمه کې د خپګان او ګډوډۍ په نظر کې ونیول شي. او دا د دې لیست بشپړ تفصیل نه دی.}} همدارنګه د امريکا د نوې دورې د جاپان تاريخ پوه [[John W. Dower|جان داور]] وویل چې د امريکا لخوا په جاپان کې د اشغال او اتومي بمبارۍ مثبت انځورول وروسته منفي پايلې لرلې. هغه استدلال وکړ چې که امريکا د امپراتور شتون ومني — چې په پای کې يې ومنه — نو جاپان به امکاناً پرته له امريکايي يرغل څخه تسليم شوی وای.<ref name="Johnwdwer1">John W. Dower, Cultures of War: Pearl Harbor / Hiroshima / 9-11 / Iraq (New York: W. W. Norton & Company, 2010), Chapter 10, "The Logic Behind the Atomic Bombings."</ref> داور د بوش ادارې نيوکه وکړه چې جاپان یې د غربي نه‌ وې دموکراسي په يوه بريالۍ بيه توګه وړاندې کړه. هغه وويل چې دا د جاپان د اشغال په اړه روانو او ډير ځله جنجالي بحثونو ته پاملرنه نده کړې، او د جاپان او عراق ترمنځ لوی توپيرونه يې ندي پيژندلي. سره له دې توپيرونو، اداره هڅه کوله چې جاپان د يوې بېلګې په توګه وکاروي.<ref name="Johnwdwer2">John W. Dower, Cultures of War: Pearl Harbor / Hiroshima / 9-11 / Iraq (New York: W. W. Norton & Company, 2010), Chapter 13, "The Occupations of Japan and Iraq."</ref> د بېلګې په توګه، داور يادونه وکړه چې جاپان لا دمخه دموکراتيک پرمختګونه کړي وو، لکه د [[Meiji Constitution]] نافذول وروسته له [[Meiji Restoration]] او [[Taisho Democracy]]. هغه د جاپان جغرافيايي انزوا د ټاپو په توګه، د اوږدې مودې ګډې پېژندنې تاريخ، او د مذهب يا قوميت پر بنسټ د ژورو ټولنيزو وېشونو نسبي نشتون باندې ټينګار وکړ.<ref name="Johnwdwer2" /> دا تمایل تر ۲۰۲۴ کال پورې هم دوام وکړ، چې [[Lindsey Graham]] وويل له کله چې امريکا په دويمه نړيواله جګړه کې پر جاپان دوه اتومي بمونه وغورځول، نو اسرائيل بايد هم په غزې تړانګه کې هر ډول بمونه وکاروي.<ref>{{cite web|url=https://www.nbcnews.com/politics/politics-news/sen-lindsey-graham-says-israel-whatever-comparing-war-gaza-hiroshima-n-rcna151828|title=Sen. Lindsey Graham says Israel should do 'whatever' it has to while comparing the war in Gaza to Hiroshima and Nagasaki|last=Marquez|first=Alexandra|date=May 12, 2024|website=[[NBC News]]|access-date=May 13, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240522212602/https://www.nbcnews.com/politics/politics-news/sen-lindsey-graham-says-israel-whatever-comparing-war-gaza-hiroshima-n-rcna151828|archive-date=May 22, 2024|url-status=live}}</ref> الیکس لو، چې په هانګ کانګ کې يو ستنونکي ليکوال دی، وليکل چې د امريکا واکمنه اشرافيه بې قابو کېږي، يو د امريکايي جنګي جنايت يا نسل وژنې له بل سره راپورته کوي ترڅو د اسرائيلي نسل وژنې توجيه وکړي.<ref>[https://www.scmp.com/opinion/world-opinion/article/3262636/nuke-or-level-gaza-question To nuke or to level Gaza? That is the question]</ref> [[Tim Walberg]] او [[Randy Fine]] هم ورته نظرونه څرګند کړي دي.<ref>[https://www.aljazeera.com/video/newsfeed/2024/3/31/republican-congressman-suggests-nuking-gaza Republican congressman suggests nuking Gaza]</ref><ref>[https://www.nytimes.com/2024/03/31/us/politics/tim-walberg-gaza-nagasaki-hiroshima.html Republican Congressman Says of Gaza: ‘It Should Be Like Nagasaki and Hiroshima’]</ref><ref>[https://www.yahoo.com/news/defeated-gop-rep-fine-says-193610380.html "Need to be defeated": GOP Rep. Fine says Gaza should be "nuked" in response to DC shooting]</ref> == سرچینۍ == s69wobum3c9g09eseqqwkoupbi1m72m سټیفن جې ګولډ 0 59167 371272 365837 2026-11-11T03:38:10Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 371272 wikitext text/x-wiki {{Infobox person}} سټیفن جې ګولډ (د ۱۹۴۱ کال د سپتمبر له ۱۰مې – د ۲۰۰۲ ز کال د مې تر ۲۰مې) یو امریکایی پیلونټولوژیست (پخوانی ژوند پېژندونکی)، د تکامل بیولوژي پوه او د ساینس تاریخ پوه و. هغه د خپل نسل د دودیز ساینس له ډېرو اغېزمنو لیکوالانو نه و چې آثارو یې په پراخه کچه لوستونکي درلودل. ګولډ په هارورډ پوهنتون کې د تدریس په برخه کې او په نیویارک کې د امریکا د طبیعي تاریخ په میوزیم کې په دنده کې د خپل مسلک زیاتره برخه تېره کړه. په ۱۹۹۶ ز کال کې، ګولډ په نیویارک پوهنتون کې د وینسنټ ستور د څېړنې د مېلمه استاد په توګه وګمارل شو، چې له هغه وروسته نوموړي خپل وخت د دې پوهنتون او هارورډ ترمنځ ووېشه. <ref name="Shermer2002">{{Citation|last1=Shermer|first1=Michael|year=2002|title=This View of Science|url=http://www.stephenjaygould.org/library/shermer_sjgould.pdf|journal=Social Studies of Science|volume=32|issue=4|pages=489–525|postscript=.|doi=10.1177/0306312702032004001|pmid=12503565}}</ref> د تکامل بیولوژي په برخه کې د ګولډ تر ټولو لویه ونډه د غیر مسلسل انډول (punctuated equilibrium) تیوري وه چې په ۱۹۷۲ ز کال کې د نیلس ایلډریج سره یو ځای وړاندې شوه. دا تیوري وړاندیز کوي چې،  تکامل ډېری د تکامل د اوږد مهاله ثبات پر بنسټ مشخص کېږي، چې په ندرت سره نوعې پراخېدونکې زیاتوالي د چټکو دورو له خوا ځنډول کېږي. دا تیوري د فایلیټیک ګراجولیزم (د نژاد تدریج) پر وړاندې را منځ ته شوه چې هغه مشهوره تیوري ده چې پر بنسټ یې د تکامل بدلون په فوسیلي ریکارډ کې د یو ډول د نرم او دوامداره بدلون پر بنسټ را منځ ته کېږي. <ref>{{cite web|title=Stephen Jay Gould, Ph.D. Biography and Interview|website=www.achievement.org|publisher=[[American Academy of Achievement]]|url=https://www.achievement.org/achiever/stephen-jay-gould/#interview}}</ref><ref name="punc1972">Eldredge, Niles, and S. J. Gould (1972). [http://www.blackwellpublishing.com/ridley/classictexts/eldredge.pdf "Punctuated equilibria: an alternative to phyletic gradualism."] In T.J.M. Schopf, ed., ''Models in Paleobiology''. San Francisco: Freeman, Cooper and Company, pp. 82–115.</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jNfJyXKSDRcC&pg=PP8|title=Rereading the Fossil Record: The Growth of Paleobiology as an Evolutionary Discipline|isbn=9780226748580|last1=Sepkoski|first1=David|date=March 19, 2012}}</ref> د ګولډ ډېری تجربوي څېړنې د ځمکې د شاپېټي (حلزون) د نسل په پایسیلوزونیت او سیریون ډولونو را څرخېږي. نوموړي د تکامل د نمو بیولوژي په برخه کې ارزښتناکه ونډه درلوده او د خپل کتاب Ontogeny and Phylogeny (د واحد موجود تکامل او د نوعې تکامل) پر مټ یې پراخ مسلکي شهرت ترلاسه کړ. په تکاملي تیوري کې هغه د محدودې ټاکنې، د ټولنپوهنې چې په انسانانو کې پلي کېږي او د تکاملي ارواپوهنې مخالف و. نوموړي د خلقت پلوۍ پر ضد کمپاین وکړ او وړاندیز یې وکړ چې ، ساینس او ​​دین باید دوه جلا برخې وګڼل شي ("له یو بل جلا  چارواکي") چې واکونه یې سره ګډ نه شي. <ref name="Minelli">{{Cite book|title=Stephen J. Gould: The Scientific Legacy|last=Müller|first=Gerd B.|year=2013|isbn=978-88-470-5423-3|editor-last=Danieli|editor-first=G.|pages=85–99|chapter=Beyond Spandrels: Stephen J. Gould, EvoDevo, and the Extended Synthesis|doi=10.1007/978-88-470-5424-0_6|editor-last2=Minelli|editor-first2=A.|editor-last3=Pievani|editor-first3=T.}}</ref><ref name="noma">Gould, S. J. (1997). [http://www.blc.arizona.edu/courses/schaffer/449/Gould%20Nonoverlapping%20Magisteria.htm "Nonoverlapping magisteria."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210615130751/http://blc.arizona.edu/courses/schaffer/449/Gould%20Nonoverlapping%20Magisteria.htm |date=2021-06-15 }} ''Natural History'' 106 (March): 16–22.</ref> د عامو خلکو تر منځ ګولډ په عمده توګه د طبیعي تاریخ په مجله کې د هغه د ۳۰۰ مشهورو مقالو او د نوموړي د زیاتره کتابونو چې هم د متخصصو او غیر متخصصو لپاره لیکل شوي وو، پر بنسټ شهرت ته رسېدلی و. د ۲۰۰۰ز کال په اپریل کې، نوموړي د متحده ایالاتو د کانګرس د کتابتون له خوا د "ژوندۍ افسانې" په نوم وویاړل شو. <ref name="tatt">{{cite web|author=Tattersall I|title=Remembering Stephen Jay Gould|url=http://naturalhistorymag.com/perspectives/302413/remembering-stephen-jay-gould|access-date=June 7, 2013}}</ref><ref>{{cite web|author=Library of Congress|title=Living Legend: Stephen Jay Gould|website=[[Library of Congress]]|url=https://www.loc.gov/about/awardshonors/livinglegends/bio/goulds.html|access-date=June 7, 2013}}</ref><ref>{{Cite book|title=The New Celebrity Scientists: Out of the Lab and into the Limelight|url=https://archive.org/details/newcelebrityscie0000fahy|last=Fahy|first=Declan|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|year=2015}}</ref> == ژوندلیک == سټیفن جې ګولډ د ۱۹۴۱ ز کال د سپتمبر په ۱۰ مه نېټه د نیویارک په کوینز ښار کې نړۍ ته سترګې خلاصې کړې. پلار یې لیونارد، د محکمې راپور لیکونکی او د متحده ایالاتو په سمندري ځواک کې د دویمې نړیوالې جګړې پخوانی سرتېری و. د نوموړي مور ایلینور، یوه هنري لوبغاړې وه چې مور او پلار یې یهودي کډوال وو چې د ښار په ګارمینټ ولسوالۍ کې یې ژوند او دنده ترسره کوله. ګولډ او د هغه کشر ورور پیټر په بایسایډ سیمه کې لوی شول چې د کوینز په شمال ختیځه برخه کې د منځنۍ کچې ګاونډۍ سیمه ده. نوموړی د رفوس کېنګ په لومړنۍ ښوونځۍ کې شامل او د جامیکا له عالي لیسې نه فارغ شو. <ref name="nhessay300">{{cite journal|last1=Gould|first1=S. J.|year=2001|title=I have landed|url=http://www.naturalhistorymag.com/htmlsite/master.html?http://www.naturalhistorymag.com/htmlsite/features/1200_feature.html|journal=Natural History|volume=109|issue=10|pages=46–59|df=mdy-all|access-date=June 1, 2018|archive-date=July 7, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180707210204/http://www.naturalhistorymag.com/htmlsite/master.html?http%3A%2F%2Fwww.naturalhistorymag.com%2Fhtmlsite%2Ffeatures%2F1200_feature.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Peter D. Gould, 50, Broadway Designer|url=https://www.nytimes.com/1994/10/18/obituaries/peter-d-gould-50-broadway-designer.html|work=The New York Times|date=October 18, 1994}}</ref><ref name="Yoon">{{cite news|last1=Yoon|first1=Carol Kaesuk|title=Stephen Jay Gould, 60, Is Dead; Enlivened Evolutionary Theory|url=https://www.nytimes.com/2002/05/21/us/stephen-jay-gould-60-is-dead-enlivened-evolutionary-theory.html|work=The New York Times|date=May 21, 2002}}</ref> پلار یې په پنځه کلنۍ کې هغه د امریکا د طبیعي تاریخ په موزیم کې د ډیناسور سالون ته یووړ، چې په لومړي ځل د ټیرانوسورس ریکس سره مخامخ شو. هغه وویل: "زه نه پوهېدم چې داسې شیان هم شته دي، زه حیران وم". دا هغه شېبه وه چې نوموړي پریکړه وکړه، چې پالیونتولوجیست شي.  <ref name="Green86">Green, Michelle (1986). [http://www.stephenjaygould.org/library/green_sjgould.html "Stephen Jay Gould: driven by a hunger to learn and to write".] ''People'' '''25''' (June 2): 109–114.</ref><ref>Milner, Richard (1990). ''The Encyclopedia of Evolution''. NY: Facts on File, [http://www.stephenjaygould.org/biography.html p. 198.]</ref> هغه چې په یوه بې دینه یهودي کورنۍ کې لوی شو، په رسمي ډول په دین عمل نه دی کړی او غوره یې ګڼله چې، له خدای نه منکر و ګڼل شي. کله چې د شکاکیت د مجلې له خوا په مستقیم ډول وپوښتل شول چې ایا له خدای نه منکر دی، نوموړي ځواب ورکړ: <ref>In a [http://www.bbc.co.uk/programmes/p005479y January 25, 2001 interview] for [[BBC Radio 4]] Gould stated, "Atheists can be highly moral people, I trust. I am myself." (27m:37s); Biologist [[Jerry Coyne]]—who had Gould on his thesis committee—described him as a "diehard atheist if there ever was one." (Sam Harris 2015. [http://www.samharris.org/blog/item/faith-vs.-fact/ "Faith vs. Fact: An Interview with Jerry Coyne."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151006211725/http://www.samharris.org/blog/item/faith-vs.-fact |date=2015-10-06 }} May 19. [12m:22s] www.samharris.org.) Gould's close friend [[Oliver Sacks]] labeled Gould a "Jewish atheist". (Oliver Sacks 2006. "Introduction." ''The Richness of Life''. W. W. Norton, [[iarchive:richnessoflifees0000goul/page/8|p. 8.]])</ref><blockquote>که تاسو په مطلق ډول ما دې ته اړ کړئ چې د دودیز انسان ډوله خدای په شتون شرط بند کړم، زه وایم چې نه. مګر اساساً هکسلي ریښتیا ویل: کله چې هغه وویل چې له خدای نه انکار یوازینی ویاړمن درېځ دی، ځکه چې موږ په رښتیا سره نه پوهېږو او دا سمه ده. زه به په رښتیا  حیران شم، که چېرې یو دودیز خدای شتون ولري. </blockquote>که څه هم ګولډ "د مارکسیست پلار له خوا روزل شوی و" هغه وویل چې، د هغه او د پلار په سیاسي لیدلوري کې یې "ډېر توپیر" تر سترګو کېده. د خپلو سیاسي نظریاتو تشرېح کې هغه وویل چې: سیاسي لیدلوری یې "د مرکز کیڼ اړخ ته تمایل لري." د هغه له قوله: ترټولو اغېزمن سیاسي کتابونه، چې هغه لوستي دي، د رایټ ملز د غوره ځواک کتاب او د نوام چومسکي سیاسي لیکنې دي. <ref>Gould, S. J. (1995). [https://www.edge.org/documents/ThirdCulture/i-Ch.2.html "The Pattern of Life's History."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190430233503/https://www.edge.org/documents/ThirdCulture/i-Ch.2.html|date=April 30, 2019}} In John Brockman (ed.) [https://www.edge.org/documents/ThirdCulture/d-Contents.html ''The Third Culture''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190430233504/https://www.edge.org/documents/ThirdCulture/d-Contents.html|date=April 30, 2019}}. New York: Simon & Schuster, p. 60.</ref><ref name="SET">Gould, S. J. (2002). ''[[The Structure of Evolutionary Theory]]''. Cambridge: Belknap Press of [[Harvard University Press]], p. 1018. {{ISBN|0-674-00613-5}}</ref><ref name="Gould_dep">Gould, S. J. (1981). [http://www.antievolution.org/projects/mclean/new_site/depos/pf_gould_dep.htm "Official Transcript for Gould’s deposition in McLean v. Arkansas."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150218210726/http://www.antievolution.org/projects/mclean/new_site/depos/pf_gould_dep.htm |date=2015-02-18 }} (Nov. 27). Under oath Gould stated: "My political views tend to the left of center. Q. Could you be more specific about your political views? A. I don't know how to be. I am not a joiner, so I am not a member of any organization. So I have always resisted labeling. But if you read my other book, ''The Mismeasure of Man'', which is not included because it is not about evolution, you will get a sense of my political views." p. 153.</ref> د  ۱۹۶۰ز  لسیزې په لومړیو کې، کله چې هغه د انټیوچ په کالج کې شامل شو، ګولډ د مدني حقونو په غورځنګ کې کارنده غړی و او د ټولنیز عدالت لپاره یې ډیری وختونه کمپاین کاوه. کله چې نوموړي د لیډز په پوهنتون کې د مېلمه لېسانس محصل په توګه ګډون وکړ، هغه د برادفورډ نڅا له تالار بهر نه چې تور پوستو ته یې اجازه نه ورکوله، اونیز لاریونونه په لاره واچول. ګولډ تر هغه وخته پورې دې لاریونونو ته دوام ورکړ، چې دا کړنلاره لغوه شوه. نوموړي د خپل مسلک او لیکنو په اوږدو کې، د دودیز جبر پر ضد او د هغه د ټولو ډولونو پر وړاندې درېځ خپل کړ، په ځانګړې توګه د علم مشابه کړنې چې د توکمپالنې او جنسیت پالنې په چوپړ کې کارول کېږي. <ref>{{cite journal|last1=Perez|first1=Myrna|year=2013|title=Evolutionary Activism: Stephen Jay Gould, the New Left and Sociobiology|url=https://www.docdroid.net/XjZM7Gv/stephen-gould-and-new-left-145q.pdf|journal=Endeavour|volume=37|issue=2|pages=104–11|doi=10.1016/j.endeavour.2012.10.002|pmid=23643447}}</ref><ref>Gasper, Phil (2002). [http://www.isreview.org/issues/24/gould.shtml "Stephen Jay Gould:] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151124063436/http://www.isreview.org/issues/24/gould.shtml|date=November 24, 2015}} [[Dialectical Biologist]]". ''International Socialist Review'' '''24''' (July–August).</ref><ref>[[Richard Lewontin|Lewontin, Richard]] and [[Richard Levins]] (2002). [http://www.monthlyreview.org/1102lewontin.htm "Stephen Jay Gould—what does it mean to be a radical?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110317030153/http://www.monthlyreview.org/1102lewontin.htm|date=March 17, 2011}} ''Monthly Review'' 54 (Nov. 1).</ref> ګولډ چې د طبیعي تاریخ د مجلې لپاره د خپلو ساینسي مقالو له امله ستومانه کېده، ډېری یې خپلو غیر علمي لېوالتیاوو او تفرېح ته لومړیتوب ورکاوه. د ماشومتوب په دوران کې هغه د بیسبال کارتونه راټول کړل او د خپل ژوند په اوږدو کې د نیویارک یانکیز مینه وال پاتې شو. د ځوانۍ په دوران کې، هغه د ساینسي افسانو له فلمونو سره مینه درلوده، خو زیاتره وختونه یې د دوی د کمزورې داستان او د ساینس په وړاندې کولو کې خواشیني  څرګندوله. د نوموړي نورې لېوالتیاوې د بوسټن په سیسیلیا کې د باریتون سندرې ویل وو او د ګیلبرټ او سلیوان د اوپرا لوی مینه وال و. هغه کمیابه لرغوني کتابونه راټول کړل، له معمارۍ سره یې لېوالتیا درلوده او په ښار کې یې قدم وهل خوښېدل. هغه ازیاتره اروپا ته سفرونه کول او په فرانسوي، جرمني، روسي او ایټالوی ژبو یې خبرې کولې. هغه کله ناکله د وزن پورته کولو په اړه، خپلې لېوالتیا ته په خواشینۍ سره اشاره کوله. <ref name="mudville">Gould, S. J. (2003). ''[https://books.google.com/books?id=XIJ-ay4GJ_kC&pg=PA Triumph and Tragedy in Mudville]''. New York: W. W. Norton & Co. See his essays: [http://www.nybooks.com/articles/4337 "The Streak of Streaks."]</ref><ref>Gould, S. J. (1993). [http://www.nybooks.com/articles/2483 "Dinomania".] ''New York Review of Books'' 40 (August 12): 51–56.</ref><ref>{{cite journal|last1=Gould|first1=S. J.|year=2000|title=The True Embodiment of Everything That's Excellent: The Strange Adventure of Gilbert and Sullivan|url=http://www.stephenjaygould.org/library/gould_gilbert-sullivan.html|journal=The American Scholar|volume=69|issue=20|pages=35–49|access-date=2016-08-11|archive-date=2019-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430233506/http://www.stephenjaygould.org/library/gould_gilbert-sullivan.html|url-status=dead}}</ref><ref>Gould, S. J. (1983). ''[[Hen's Teeth and Horse's Toes]]''. New York: W. W. Norton & Company. {{ISBN|0-393-31103-1}}.</ref> === واده او کورنۍ === ګولډ د ۱۹۶۵ ز کال د اکتوبر په ۳ مه د هنر له لوبغاړې دیبورا لي سره واده وکړ. ګولډ له لي سره په انټیوچ کالج کې د زده کړې په مهال ولیدل. دوی د دوو زامنو خاوندان وو، چې جیسي او ایتان نومېدل او ۳۰ کاله یې له یو بل سره ژوند وکړ. د نوموړي دویم واده، په ۱۹۹۵ ز کال کې د هنري لوبغاړې او مجسمه جوړوونکي رونډا رولانډ شیریر سره و.<ref name="Yoon2">{{cite news|last1=Yoon|first1=Carol Kaesuk|title=Stephen Jay Gould, 60, Is Dead; Enlivened Evolutionary Theory|url=https://www.nytimes.com/2002/05/21/us/stephen-jay-gould-60-is-dead-enlivened-evolutionary-theory.html|work=The New York Times|date=May 21, 2002}}</ref><ref>Golden, Frederic (1996) [http://articles.latimes.com/1996-10-08/news/ls-51756_1_stephen-jay-gould/2 "A Kinder, Gentler Stephen Jay Gould"] ''Los Angeles Times'' Oct 8.</ref><ref name="Green862">Green, Michelle (1986). [http://www.stephenjaygould.org/library/green_sjgould.html "Stephen Jay Gould: driven by a hunger to learn and to write".] ''People'' '''25''' (June 2): 109–114.</ref> == سرچینې == fba3gjy0s4ku0iu5e7vtxpzz8awug7r رالف والډو ایمرسن 0 59182 371268 365849 2026-11-11T03:21:56Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 371268 wikitext text/x-wiki {{Infobox person}} رالف والډو ایمرسن (۱۸۰۳ مې ۲۵مه – ۱۸۸۲ اپرېل ۲۷مه) (انګلیسي: Ralph Waldo Emerson)، چې پر خپل منځني نوم "والډو" مشهور دی، یو امریکایی لیکوال، د پوهنتون استاد، فیلسوف، د غلامۍ د سیستم لغوه کولو پلوی (abolitionist) او شاعر و، چې د ۱۹مې پېړۍ په منځ کې یې د ټرانسېنډېنټلېزم (transcendentalist) فلسفي غورځنګ رهبري کوله. هغه ته د انفرادیت یا فردپالنې (individualism) نظریې د اتل او د ټولنیزو فشارونو د یوه دوراندېش منتقد په سترګه کتل کېدل. د هغه افکار په متحده ایالاتو کې د لسګونو مقالو او تر ۱۵۰۰ زیاتو لیکچرونو له لارې خپاره شول.<ref>{{Britannica|185770}}</ref> ایمرسن په تدریجي توګه د خپلو هم‌دوره له مذهبي او ټولنیزو باورونو څخه لرې شو او په ۱۸۳۶م کال کې یې د "طبیعت" تر عنوان لاندې خپله مقاله کې د لوړتیاپالنې (transcendentalism) فلسفه جوړه او بیان کړه. وروسته یې بیا په ۱۸۳۷م کال کې د "امریکایي عالم" تر عنوان لاندې یوه وینا وکړه، چې اولیور وینډیل هولمز امریکایي عالم دا د امریکا "د فکري خپلواکۍ اعلامیه" وګڼله.<ref name="Richardson, 263">Richardson, p. 263.</ref> ایمرسن خپلې ډېری مهمې مقالې لومړی د لیکچرونو په توګه ولیکلې او بیا یې د چاپ لپاره تصحیح او چمتو کړې. د هغه د مقالو په لومړنیو دوو ټولګو، "''مقالې: لومړۍ لړۍ''" (۱۸۴۱) او "''مقالې: دویمه لړۍ''" (۱۸۴۴)، کې د هغه اصلي افکار بیان شوي دي. په دغو مقالو کې د "پر ځان باور"، "د روح لوړتابه"، "حلقې"، "شاعر"، او "تجربه" په څېر د هغه مشهورې مقالې شاملې دي. د "طبیعت" تر نوم لاندې مقالې او همدغو مقالو په ټوله کې د ۱۸۳۰مې لسیزې له نیمایي څخه د ۱۸۴۰مې لسیزې تر نیمایي پورې یوه لسیزه د ایمرسن په ترټولو ګټوره او ښېرازه دوره بدله کړه. ایمرسن د ګڼو موضوعاتو په اړه لیکل کړي، خو هېڅکله یې د ثابتو فلسفي اصولو ملاتړ نه دی کړی، بلکې ځانګړې نظریې یې مطرح کړې، د بېلګې په توګه ځانګړواله یا انفرادیت (individuality)، آزادي، د هر څه د درک کولو لپاره د انسان وړتیا او توانایي، او د روح او شاوخوا نړۍ ترمنځ اړیکه یې د یادولو وړ دي. د ایمرسن "طبیعت" د طبیعي‌والي په پرتله تر ډېره فلسفي وه: "له فلسفي نظره نړۍ له طبیعت او روح څخه جوړه ده." ایمرسن یو له هغو څو شخصیتونو څخه دی چې "له نړۍ څخه د خدای (ج) د جلا ګڼلو د نظریو په ردولو سره یې تر ډېره وحدت الوجودي (pantheist) او پانډیسټ (pandeist) چلند غوره کړ."<ref>{{cite book|last1=Emerson|first1=Ralph Waldo|editor=[[Charles William Eliot]]|title=Essays and English Traits|chapter=Self-Reliance|date=1841|publisher=P.F.Collier & Son Corporation|location=New York|pages=59–69|edition=56th printing, 1965|language=en|series=Harvard Classics|volume=Volume 5, with introduction and notes.|quote=It is for want of self-culture that the idol of Travelling, the idol of Italy, of England, of Egypt, remains for all educated Americans. They who made England, Italy, or Greece venerable in the imagination, did so not by rambling round creation as a moth round a lamp, but by sticking fast where they were, like an axis of the earth. ... The soul is no traveller: the wise man stays at home with the soul, and when his necessities, his duties, on any occasion call him from his house, or into foreign lands, he is at home still and is not gadding abroad from himself. p. 78}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.transcendentalists.com/emerson_essays.htm|title=Ralph Waldo Emerson – Essays|last=Lewis|first=Jone Johnson|website=www.transcendentalists.com|access-date=August 10, 2017}}</ref><ref>{{Cite book|title=American Philosophy: An Encyclopedia|url=https://archive.org/details/americanphil_xxxx_2008_000_9069252|author=Lachs, John|author2=Talisse, Robert|year=2007|isbn=978-0415939263|page=[https://archive.org/details/americanphil_xxxx_2008_000_9069252/page/310 310]|author-link=John Lachs|author2-link=Robert Talisse}}</ref> نوموړی د امریکا د رومانتيک غورځنګ یو له محوري څېرو بلل کېږي، او د هغه اثارو د هغه پر پیروانو مفکرینو، لیکوالانو او شاعرانو خورا زیات نفوذ او اغېز کړی. هغه لیکي: "زما په خپلو ټولو لیکچرونو کې ما د یوې عقیدې لارښوونه کړې، او هغه د ځانګړي سړي ابدیت دی." ایمرسن د هنري ډېوېډ تورو د یوه ښوونکي او ملګري په توګه، چې هغه هم یو ټرانسېنډېنټلیست و، هم پېژندل شوی.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=PsbsX2eycI0C&q=Emerson+-+linchpin&pg=PR21|title=The Emerson Dilemma|access-date=June 29, 2015|isbn=9780820322414|last1=Gregory Garvey|first1=T.|date=January 2001}}</ref><ref>Journal, April 7, 1840.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wisdomportal.com/Emerson/Emerson-Thoreau.html|title=Emerson & Thoreau|publisher=Wisdomportal.com|date=June 6, 2000|access-date=October 26, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120203143708/http://www.wisdomportal.com/Emerson/Emerson-Thoreau.html|archive-date=February 3, 2012}}</ref> == د ژوند لومړني وختونه، کورنۍ او زده‌کړې == ایمرسن د ماساچویسټ ایالت په بوسټن ښار کې د ۱۸۰۳م کال د مې پر ۲۵مه زیږېدلی. مور یې روت هسکنز (Ruth Haskins) نومېده او پلار یې ویلیم ایمرسن (Rev. William Emerson) و، چې یو یونیټرینسټ یا توحیدي مسیحي کشیش (Unitarian minister) و. د هغه لومړنی نوم (رالف) د نوموړي د ماما له نوم "رالف" څخه او منځنی نوم (والډو) یې د پلار د نیا له نامه "ربیکا والډو" څخه اخیستل شوی و. رالف والډو د دغې کورنۍ د هغو پنځو ماشومانو دویم هغه و، چې تر لویوالي پورې ژوندي پاتې شوي. د نورو نومونه یې ویلیام، اډوارډ، رابرټ بلکلي، او چارلس وو. درې نور ماشومان –فیبي، جان کلارک، او ماري کارولي – یې په ماشومتوب کې مړه شوي وو. ایمرسن په بشپړ ډول په خټه انګرېز و او د هغه کورنۍ د استعماري دورې له پیله د امریکا د نیوانګلنډ ایالتونو په سیمه کې وه.<ref>Richardson, p. 18.</ref><ref name="Baker, 3">Baker, p. 3.</ref><ref>Cooke, George Willis. ''Ralph Waldo Emerson''. pp. 1, 2.</ref><ref>Allen, p. 5.</ref> د ایمرسن پلار د هغه له اتمې کلیزې دوې اوونۍ وړاندې د ۱۸۱۱م کال د مې پر ۱۲مه د معدې د سرطان له امله مړ شو او ایمرسن د خپلې مور او د کورنۍ د نورو مېرمنو په مرسته لوی شو. د هغه ترور ماري موډي ایمرسن په ځانګړې توګه پر هغه ژوره اغېزه لرله. هغې له خپلې کورنۍ سره په مقطعي توګه ژوند کاوه او په ۱۸۶۳م کال کې د هغې تر مړینې پورې یې له ایمرسن سره دوامداره اړیکه ساتله.<ref>McAleer, p. 40.</ref><ref>Richardson, pp. 22–23.</ref><ref>Baker, p. 35.</ref> د ایمرسن رسمي زده‌کړې د هغه د نهه کلنۍ پر مهال په ۱۸۱۲م کال کې په بوسټن لاتین ښوونځي کې پیل شوې. د ۱۸۱۷م کال په اکتوبر کې، چې نوموړی ۱۴ کلن و، هاروارډ پوهنتون ته ورغی او هلته د پوهنتون د رئیس د لومړي کال پیغام رسوونکي محصل په توګه وټاکل شو، ترڅو متخلف محصلین په نښه او راولي او هم د پوهنځي د علمي پلاوي غړو ته پیغامونه واستوي. د پوهنتون د درېیم کال په منځ کې ایمرسن د هغو کتابونو نوملړ جوړ کړ، چې لوستي یې وو او د "پراخه نړۍ" تر نوم لاندې یوه ژورنال په بڼه یې د هغو لنډیزونه لیکل او خپرول. هغه د خپلو زده‌کړو د لګښتونو برابرولو لپاره بیرونۍ دندې واخیستې. په دغو دندو کې ګارسوني او د ماساچویست ایالت په والتم ښار کې له خپل تره سامویل او ترور سارا ریپلي سره د ښوونکي په توګه کار کول شامل وو. د پوهنتون پر څلورم کال ایمرسن پرېکړه وکړه چې خپل منځنی نوم والډو وټاکي. ایمرسن د ټولګي د شاعر په توګه ټاکل شوی و او له رواج سره سم یې د هاروارډ د ټولګي پر ورځ یو اصلي شعر وړاندې کړ او دا هغه وخت و چې نوموړی ۱۸ کلن و او د ۱۸۲۱م کال د اګست پر ۲۹مه د هغه د رسمي فراغت ورځې ته یوه میاشت پاتې وه. هغه مخکښ محصل هم نه و او د ۵۹ تنو لرونکي ټولګي په دقیقا وسطي مرتبه کې فارغ شو. د ۱۸۲۰مې لسیزې په لومړیو کې ایمرسن د ځوانو مېرمنو په ښوونځي کې (چې د هغه ورور ویلیم یې مدیر و) د ښوونکي په توګه دنده ترسره کوله. هغه بیا دوه کاله د ماساچوسټ ایالت د روکسبري په کانټربري برخه کې په یوه کوچني اطاق کې ژوند کاوه، چېرې چې هغه د طبیعت په اړه لیکل او مطالعه وکړه. دا سیمه اوس د بوسټن په فرانکلین پارک کې د هغه په ویاړ د "سکول ماسټر هیل" په نوم یادېږي.<ref>McAleer, p. 44.</ref><ref>McAleer, p. 52.</ref><ref>Richardson, p. 11.</ref><ref>McAleer, p. 53.</ref><ref>Richardson, p. 6.</ref><ref>McAleer, p. 61.</ref><ref>[[Ralph Waldo Emerson#Buell|Buell]], p. 13.</ref><ref>{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20261016232818/https://www.franklinparkcoalition.org/wp-content/uploads/2018/01/Ralph-Waldo-Emerson-The-Schoolmaster-of-Franklin-Park.pdf |archivedate=2026-10-16 |title=آرشیف کاپي |url=https://www.franklinparkcoalition.org/wp-content/uploads/2018/01/Ralph-Waldo-Emerson-The-Schoolmaster-of-Franklin-Park.pdf |access-date=2018-07-11 |url-status=dead}}</ref> == وروستي کلونه او مړینه == په ۱۸۶۷م کال کې د ایمرسن روغتیايي وضعیت په خرابېدو شو. هغه په خپلو ژورنالونو کې ډېر لږ لیکل کول. د ۱۸۷۱م کال د دوبي په پیل کې یا د ۱۸۷۲م کال په پسرلي کې، هغه د حافظې له ستونزې سره مخ شو او د ژبې غلطېدو (aphasia) له ستونزې کړېده. د دغې لسیزې په پای کې، هغه کله ناکله ان خپل نوم هم هېراوه او کله به چې چا ترې وپوښتل چې څنګه یې، هغه به ځواب ورکړ: "بیخي ښه یم؛ ما خپلې ذهني وړتیاوې له لاسه ورکړې دي، مګر نور په بشپړه توګه ښه یم".<ref>Gougeon, p. 325.</ref><ref>Baker, p. 502.</ref><ref name="Richardson569">Richardson, p. 569.</ref><ref name="McAleer629">McAleer, p. 629.</ref> د ۱۸۸۲ کال د اپریل پر ۲۱مه ایمرسن په سینه بغل ناروغۍ اخته شو او شپږ ورځې وروسته مړ شو. ایمرسن د ماساچوسټ ایالت د کنکورډ ښارګوټي په سلیپي هولو هدیره کې ښخ شوی دی. نوموړی په تابوت کې په هغو سپینو جامو یا چپنه کې پوښل شوی کېښودل شو، چې د امریکایي مجسمه جوړوونکي ډانیل چیسټر فرېنچ له لوري ورکړل شوې وه.<ref>{{cite book|last=Thayer|first=James Bradley|title=A Western Journey with Mr. Emerson|url=https://archive.org/details/awesternjourney00thaygoog|access-date=August 1, 2014|year=1884|publisher=Little, Brown, and Company|location=Boston}}</ref> == میراث == هارولډ بلوم په خپل کتاب "''امریکايي دین''" کې په مکرر ډول ایمرسن ته د "امریکایي دین د پیغمبر" په توګه اشاره کړې. نوموړی د کتاب په متن کې د امریکا بومي یا ځایي ادیانو یا مذاهبو لکه مورمونېزم او مسیحي علم ته اشاره کوي، چې تر ډېره د ایمرسن د ژوند پر مهال رامنځته شوي، خو همدارنګه د اصلي کرښې پروتستانت کلیساګانو ته هم اشارې لري، چې د بلوم په وینا په متحده ایالاتو کې د اروپایي هغو په پرتله خورا ګنوسیستي (gnostic) شوې دي. په ویسټرن کانون (''The Western Canon'') کې بلوم، ایمرسن له میشل ډي مونټاینګ (Michel de Montaigne) سره پرتله کوي: "د لوستلو یوازینۍ معادله تجربه چې زه پوهیږم دا ده چې د رالف والډو ایمرسن په کتابچو او ژورنالونو کې، د مونټاین امریکايي نسخه، په نه ختمېدونکې توګه بیا بیا ولوستل شي." د ایمرسن څو شعرونه د بلوم "''د انګلیسي ژبې غوره شعرونه''" اثر کې شامل شوي، که څه هم هغه لیکلي چې هېڅ یو شعر د ایمرسن د غوره مقالو په څېر غوره نه دی، چې بلوم د "پر ځان باور"، "حلقو"، "تجربې"، او "د ژوند نږدې ټول چلند" په توګه لیست کړې دي. د هغه په ​​​​باور د کرښو اوږدوالی، وزن او جملې یې په ساه سره ټاکل کېږي، د ایمرسن شعرونه د چارلس اولسن نظریې وړاندې کوي.<ref>Buell, p. 34.</ref><ref>Bosco and Myerson. ''Emerson in His Own Time''. p. 54</ref><ref>Sullivan, p. 123.</ref><ref>Baker, p. 201.</ref> == سرچینې == jm89vx0iy32fzrw7zworff69iyjv7gc سټیو ووزنیاک 0 61619 371273 370808 2026-11-11T03:38:20Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 371273 wikitext text/x-wiki {{Infobox person}} سټیفن ګاري ووزنیاک (/ˈwɒzniæk/؛ د ۱۹۵۰ ز کال د اګست په ۱۱ مه زېږېدلی)، هغه په ​​مستعار نوم «ووز» هم پېژندل شوی، یو امریکایی الکترونیکي انجنیر، د کمپیوټر پروګرامر، اختراع کونکی، انسان دوست او د ټکنالوژۍ متشبث دی. په ۱۹۷۶ ز کال کې یې د سوداګرۍ له ملګري سټیو جابز سره، Apple Inc په ګډه تاسیس کړ، چې وروسته د عاید له پلوه د نړۍ ترټولو لوی معلوماتي ټکنالوژیکي شرکت او د بازار پانګوونې له مخې د نړۍ تر ټولو لوی شرکت شو. په ۱۹۷۰ او ۱۹۸۰ ز کلونو کې په اپل کې یې د کار له لارې، په ​​پراخه کچه د شخصي کمپیوټر په انقلاب کې د مخکښانو په توګه پېژندل شوی. په ۱۹۷۵ ز کال کې، ووزنیاک د Apple I په کمپیوټر کې رامنځته کول پیل کړل، کله چې هغه او جابز په لومړي کال کې یې بازار موندنه پیل کړه؛ نو د اپل شرکت یې پیل کړ. هغه لومړی د اپل II طراحي وکړه، چې په ۱۹۷۷ ز کال کې معرفي شوی، دا د لومړي خورا بریالي تولید شوي مایکرو کمپیوټرونو په توګه پېژندل شوی، په داسې حال کې چې جابز د دې د فوم جوړ شوي پلاستيکي بدنې د پراختیا څارنه کوله او د اپل لومړني کارمند راډ هولټ د برېښنا رسولو بدلولو ته وده ورکړه. له سافټ ویر انجینیر جیف راسکین سره، ووزنیاک له ۱۹۷۹ ز کال نه تر ۱۹۸۱ ز کال پورې د اصلي اپل مکینتاش مفکورو په ابتدايي پراختیا کې خورا لوی نفوذ درلود، دا هغه مهال و، چې جابز د یوې ټراماتیکې الوتکې پېښې له امله له شرکت نه د ووزنیاک تر لنډ وتون وروسته پروژه په غاړه واخیسته. په ۱۹۸۵ ز کال کې د تل لپاره له اپل پرېښودو وروسته یې، Wozniak CL 9 تاسیس کړ او لومړی یې د پروګرام وړ یونیورسل ریموټ جوړ کړ، چې په ۱۹۸۷ ز کال کې خپور شو. هغه بیا د خپل مسلک په اوږدو کې زیاتره نور کاروبارونه او انسان دوستانه پانګونې تعقیب کړې، چې په لویه کچه د K-12 په ښوونځیو کې پر ټیکنالوژۍ تمرکز کول وو.<ref name="iWoz">{{cite book|last1=Wozniak|first1=Steve|last2=Smith|first2=Gina|author2-link=Gina Smith (author)|year=2006|title=iWoz: Computer Geek to Cult Icon: How I Invented the Personal Computer, Co-Founded Apple, and Had Fun Doing It|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|isbn=0-393-06143-4|oclc=502898652|title-link=iWoz: Computer Geek to Cult Icon: How I Invented the Personal Computer, Co-Founded Apple, and Had Fun Doing It}}</ref><ref>{{cite web|last=Reimer|first=Jeremy|url=https://arstechnica.com/articles/culture/total-share.ars/3|title=Total share: 30 years of personal computer market share figures|website=[[Ars Technica]]|date=December 14, 2005|access-date=May 22, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081204091105/http://arstechnica.com/articles/culture/total-share.ars/3|archivedate=December 4, 2008|url-status=dead}}</ref><ref name="mit">{{cite web|url=http://www.atariage.com/forums/topic/161774-nolan-bushnell-appointed-to-atari-board/page__view__findpost__p__2001071|title=Nolan Bushnell Appointed to Atari Board — AtariAge Forums — Page 30|publisher=Atariage.com|date=April 29, 2010|access-date=November 11, 2010}}</ref><ref name="TheVerge">{{cite web|title=Steve Wozniak on Newton, Tesla, and why the original Macintosh was a 'lousy' product|url=https://www.theverge.com/2013/6/27/4468314/steve-wozniak-on-how-the-newton-changed-his-life|access-date=June 28, 2013|work=[[The Verge]]|date=June 27, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20160312014832/http://www.theverge.com/2013/6/27/4468314/steve-wozniak-on-how-the-newton-changed-his-life|archive-date=March 12, 2016}}</ref><ref name="wozorg">{{cite web|url=http://www.woz.org/about|publisher=Woz.org|title=About Steve Wozniak aka 'The Woz'|access-date=March 19, 2017}}</ref> د ۲۰۱۹ ز کال تر نومبر پورې، ووزنیاک په ۱۹۸۵ ز کال کې د دندې له ګوښه کېدو وروسته په تشریفاتو کې د اپل کارکوونکی پاتې شوی دی. په وروستیو کلونو کې، هغه د مخابراتو، فلش حافظې، ټیکنالوژۍ او پاپ کلتور کنوانسیونونو، ایکولوژي، سپوږمکۍ، تخنیکي زده کړې او نورو برخو کې د ډېری سوداګریزو هڅو په تمویل کې مرسته کړې.<ref name="wozemployee">{{Cite news|url=http://woz.org/letters/never-left-apple/|title=I Never Left Apple|date=January 3, 2018|work=Woz.org|access-date=October 2, 2018|language=en-US}}</ref><ref>{{cite web|title=Steve Wozniak on Twitter|url=https://twitter.com/stevewoz/status/1193424787248279552|website=Twitter|access-date=November 11, 2019}}</ref> == د ژوند په لومړیو کې == سټیفن ګاري ووزنیاک د ۱۹۵۰ ز کال د اګست په ۱۱ مه د کالیفورنیا په سان جوز کې زېږېدلی و. له واشنګټن ایالت نه و او پلار یې فرانسیس جیکب «جیري» ووزنیاک (۱۹۲۵-۱۹۹۴) له میشیګان نه و، د لاک هیډ کارپوریشن انجینیر و. ووزنیاک په ۱۹۶۸ ز کال کې د کالیفورنیا په کیوپرټینو کې د هومسټیډ عالي لیسې نه فارغ شوی دی. هغه د لیسلي ووزنیاک  په نامه خور هم لري. هغې په کاپرټینو کې د هومسټیډ په عالي لیسه کې زده کړې کړې دي. هغه د پینځو پلونو په بنسټ کې د مرستې سلاکاره ده، چې په سان فرانسسکو کې له خطر سره مخ ځوانانو سره مرسته کوي. هغې یو ځل وویل چې دا د هغې مور وه چې هغې او د هغې خویندو ته یې فعالیت معرفي کړ.<ref name="biography.com">{{cite web|title=Steve Wozniak|url=http://www.biography.com/people/steve-wozniak-9537334|publisher=Biography.com|access-date=July 4, 2016}}</ref><ref name="Wizard">{{cite book|title=Steve Wozniak: A Wizard Called Woz|url=https://archive.org/details/stevewozniakwiza00gold|url-access=registration|author=Rebecca Gold|publisher=Lerner|date=1994|isbn=9780822528814}}</ref><ref name="Apple Confidential">{{cite book|last=Linzmayer|first=Owen W.|title=Apple Confidential 2.0 : The Definitive History of the World's Most Colorful Company|year=2004|publisher=No Starch Press|location=San Francisco, Calif.|isbn=1-59327-010-0|edition=Rev. 2nd}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-02-19|title=Steve Wozniak Family - Parents, Wife, Children, Siblings|url=https://www.celebfamily.org/steve-wozniak|access-date=2021-11-01|website=CelebFamily|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://wc.rootsweb.com/cgi-bin/igm.cgi?op=GET&db=dowfam3&id=I191886|title=RootsWeb's WorldConnect Project: Dowling Family Genealogy|website=wc.rootsweb.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190928041432/https://wc.rootsweb.com/cgi-bin/igm.cgi?op=GET&db=dowfam3&id=I191886|archivedate=2019-09-28|access-date=2022-05-27|url-status=dead}}</ref> د ووزنیاک نوم په پېژندپاڼه کې «سټیفان ګاري ووزنیاک» دی، خو مور یې وویل چې هغې اراده درلوده چې نوم یې سټيفن شي، چې له هغه نه کار اخلي. وزنیاک خپل نوم لهستانی بللی دی. <ref name="wozorg-polish">{{cite web|url=http://www.woz.org/letters/about-your-last-name/|title=About your last name|last=Wozniak|first=Steve|website=Woz.org|date=January 3, 2018|access-date=August 28, 2020}}</ref> د ۱۹۷۰ لسیزې په لومړیو کې، د ووزنیاک د نیلي بکس ډیزاین هغه ته د فریکینګ په ټولنه کې د «برکلي بلیو» لقب ورکړ.<ref>{{cite news|last=Lapsley|first=Phil|url=http://www.salon.com/2013/02/16/from_phreaks_to_apple_steve_jobs_and_steve_wozniaks_eureka_moment/|title=From "phreaks" to Apple: Steve Jobs and Steve Wozniak's "eureka!" moment|work=[[Salon.com]]|date=February 16, 2013|access-date=March 22, 2013}}</ref> == د نوښتونو ثبتونه == ووزنیاک د اپل د نوښتونو په ثبت کې د اختراع کونکي په توګه لیست شوی: * د متحده ایالاتو د نوښت د ثبت شمېره 4,136,359: «د ویډیو د ننداره کولو لپاره مایکرو کمپیوټر»، چې د هغه له امله د مشاهیرو په ټولنه کې ملي اختراع کونکی وبلل شو.<ref>[http://ip.com/pat/US4136359 US Patent No. 4,136,359], [[US Patent & Trademark Office]], Patent Full Text and Image Database.</ref> * د متحده ایالاتو د نوښت د ثبت شمېره 4,210,959: «د مقناطیسي ډیسک، ریکارډر، یا ورته موارد»<ref>[http://ip.com/patent/US4210959 Controller for magnetic disc, recorder, or the like] US Patent 4210959, [[US Patent & Trademark Office]], Patent Full Text and Image Database.</ref> * د متحده ایالاتو د نوښت د ثبت شمېره 4,217,604: «د PAL رنګ ښودلو ډیجیټل کنټرول لپاره دستګاه»<ref>[http://ip.com/patent/US4217604 Apparatus for digitally controlling PAL color display] US Patent 4217604, [[US Patent & Trademark Office]], Patent Full Text and Image Database.</ref> * د متحده ایالاتو د نوښت د ثبت شمېره 4,278,972: «د رنګي ډیجیټلي نمایشګر د کنټرول دستګاه»<ref>[http://ip.com/patent/US4278972 Digitally-controlled color signal generation means for use with display] US Patent 4278972, [[US Patent & Trademark Office]], Patent Full Text and Image Database.</ref> == بشردوستي == په ۱۹۹۰ ز کال کې، ووزنیاک د برېښنایي سرحدي بنسټ په موندلو کې مرسته وکړه، د سازمان لومړۍ بودجه یې چمتو کړه او په بنسټ اېښودونکي بورډ کې یې خدمت وکړ. هغه د ټیک میوزیم، سیلیکون ویلي بیلټ او د سان جوز د ماشومانو د کشف میوزیم بنسټ اېښودونکی سپانسر دی. همدارنګه د اپل تر پرېښودو وروسته، ووزنیاک په لاس ګاتوس کې د هغه د ځایي ښوونځي په سیمه کې د ټکنالوژۍ پروګرام لپاره ټولې پیسې او ډېری تخنیکي مرستې چمتو کړې. (Unite Us In Song) یوه موسسه ده، چې د متحده ایالاتو د دوو جشنونو د تنظیمولو لپاره جوړه شوې وه، اوس په ابتدايي توګه د هغه د تعلیمي او خیریه پروژو د ملاتړ دنده  ووزنیاک په غاړه لري. په 1986ز کال کې، ووزنیاک خپل نوم سټیفن جي ووزنیاک ایوارډونو ته ورکړ (چې تر ډېره  د «وزي ایوارډز» په نوم پېژندل کېږي، چې هغه د سوداګرۍ د هنر په برخو کې د کمپیوټرونو د نوښت کارولو لپاره د Bay Area عالي لیسې او کالج زده کونکو ته وړاندې کړل. <ref name="eff-barlow">{{cite web|url=https://www.eff.org/pub/EFF/history.eff|title=A Not Terribly Brief History of the Electronic Frontier Foundation|author=John Perry Barlow|date=November 8, 1990|access-date=December 28, 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20010627230955/http://www.eff.org/pub/EFF/history.eff|archive-date=June 27, 2001}}</ref><ref>{{cite web|url=https://w2.eff.org/legal/cases/SJG/?f=eff_creation.html|title=Formation documents and mission statement for the EFF|access-date=December 28, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151204082735/http://w2.eff.org/legal/cases/SJG/?f=eff_creation.html|archive-date=December 4, 2015|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tuxradar.com/content/inside-electronic-frontier-foundation|title=Inside the Electronic Frontier Foundation|author=Mike Saunders|date=July 3, 2013|publisher=TuxRadar.com|access-date=December 28, 2015|تاريخ الأرشيف=October 22, 2017|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20171022035507/http://www.tuxradar.com/content/inside-electronic-frontier-foundation|url-status=dead|خونديځ نېټه=October 22, 2017|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20171022035507/http://www.tuxradar.com/content/inside-electronic-frontier-foundation|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20171022035507/http://www.tuxradar.com/content/inside-electronic-frontier-foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20171022035507/http://www.tuxradar.com/content/inside-electronic-frontier-foundation}}</ref><ref name="wozorg2">{{cite web|url=http://www.woz.org/about|publisher=Woz.org|title=About Steve Wozniak aka 'The Woz'|access-date=March 19, 2017}}</ref><ref name="iWoz2">{{cite book|last1=Wozniak|first1=Steve|last2=Smith|first2=Gina|author2-link=Gina Smith (author)|year=2006|title=iWoz: Computer Geek to Cult Icon: How I Invented the Personal Computer, Co-Founded Apple, and Had Fun Doing It|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|isbn=0-393-06143-4|oclc=502898652|title-link=iWoz: Computer Geek to Cult Icon: How I Invented the Personal Computer, Co-Founded Apple, and Had Fun Doing It}}</ref><ref name="World According">{{cite magazine|magazine=[[Wired (magazine)|Wired]]|date=September 1, 1998|first=Gary|last=Wolf|title=The World According to Woz|url=https://www.wired.com/1998/09/woz/|access-date=July 18, 2019}}</ref><ref>{{cite web|title=Camp Woz: The Admirable Lunacy of Philanthropy|url=https://www.youtube.com/channel/UCofEHAX4VgJ4B5zpfkyhM4A|website=YouTube.com|access-date=5 August 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=SIX BAY AREA STUDENTS WIN WOZNIAK ACHIEVEMENT AWARDS|url=http://nishioka.com/projects/wozzie-article.html|work=[[San Jose Mercury News]]|access-date=5 August 2020|page=3D|language=en|date=September 13, 1986}}</ref> == ویاړونه او جایزې == * په ۱۹۷۹ز کال کې، ووزنیاک ته د ACM ګریس موري هوپر جایزه ورکړل شوه. په ۱۹۸۵ ز کې، هغه او سټیو جابز دواړه د متحده ایالاتو له ولسمشر رونالډ ریګن نه د ټکنالوژۍ ملي مډال ترلاسه کړ.<ref name="iWoz3">{{cite book|last1=Wozniak|first1=Steve|last2=Smith|first2=Gina|author2-link=Gina Smith (author)|year=2006|title=iWoz: Computer Geek to Cult Icon: How I Invented the Personal Computer, Co-Founded Apple, and Had Fun Doing It|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|isbn=0-393-06143-4|oclc=502898652|title-link=iWoz: Computer Geek to Cult Icon: How I Invented the Personal Computer, Co-Founded Apple, and Had Fun Doing It}}</ref> * وروسته یې د بولډر په کولوراډو پوهنتون کې د «ووز لابراتوار» جوړولو لپاره بسپنه ورکړه. په ۱۹۹۸ ز کال کې، هغه د کمپیوټر د تاریخ  د میوزیم غړی وټاکل شو. د اپل کمپیوټر شریک بنسټ ایښودونکی او د ایپل I شخصي کمپیوټر اختراع کولو لپاره یې دا نوم خپل کړ.<ref>{{cite web|title=Steve Wozniak — CHM Fellow Award Winner|publisher=[[Computer History Museum]]|url=http://www.computerhistory.org/fellowawards/hall/steve-wozniak|access-date=March 30, 2015}}</ref> * د ۲۰۰۰ ز کال په سپټمبر کې، ووزنیاک د مشاهیرو ټولي په ملي اختراع کوونکو کې شامل شو او په ۲۰۰۱ ز کال کې هغه ته د ټکنالوژۍ، اقتصاد او کارموندنې لپاره د 7 کلنې هینز جایزه ورکړل شوه.<ref>[http://www.invent.org/Hall_Of_Fame/155.html Inventor Profile] — National Inventors Hall of Fame. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140221075015/http://www.invent.org/Hall_Of_Fame/155.html|date=February 21, 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.heinzawards.net/recipients/steve-wozniak|title=The Heinz Awards, Steve Wozniak profile|publisher=Heinzawards.net|access-date=November 11, 2010}}</ref> * د امریکا اومانیست ټولنې په ۲۰۱۱ ز کال کې ورته د ایزاک اسیموف علمي جایزه ورکړه.<ref>{{cite web|title=Past Honorees|url=http://www.techfestival.org/index.html%3Fp=314.html|website=Telluride Tech Festival|access-date=8 August 2020|archive-date=31 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200731200219/http://www.techfestival.org/index.html%3Fp=314.html|url-status=dead}}</ref> == په رسنیو کې == سټیو ووزنیاک د اپل له تاسیس نه تر نن ورځې پورې په رسنیو کې بې شمېره یاد شوی، استازی شوې یا ورسره مرکه شوې. وایرډ مجلې هغه د «زغمونکي، نوښتګر عزت النفس» شخص په توګه راپېژندلی، چې له «بې دمې غږ او سندرغاړي» سره مرکه کوي.<ref name="World According2">{{cite magazine|magazine=[[Wired (magazine)|Wired]]|date=September 1, 1998|first=Gary|last=Wolf|title=The World According to Woz|url=https://www.wired.com/1998/09/woz/|access-date=July 18, 2019}}</ref> === تلویزیون === * د کالیفورنیا په سراتوګا کې یې د سټنډ اپ فعالیت لیدلو وروسته، ووزنیاک له کامیډین کیتی ګریفین سره ملګرتیا پیل کړه. دوی په ګډه د ۲۰۰۷ ز کال په ایمي ایوارډونو کې ګډون وکړ او وروسته یې د هغې د نندارې په څلورم فصل کې ډېری څرګندونې وکړې. ووزنیاک د امریکا د جوړونکو د ټولنې د جایزې د نندارې لپاره په دغې خپرونه کې حضور لري. په هر حال، د ۲۰۰۸ ز کال د جون په ۱۹ مه د هاورډ سټرن په نمایش کې، ګریفین دا تایید کړه چې دوی نور ملاقاتونه نه لري او پریکړه یې وکړه چې ملګري پاتې شي.<ref name="bestweek">{{cite web|last=Collins|first=Michelle|title=VH1 Best Week Ever — Off The Market: Kathy Griffin Finds a New Man!|url=http://www.bestweekever.tv/2007/08/17/off-the-market-kathy-griffin-finds-a-new-man/|access-date=September 18, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070820012223/http://www.bestweekever.tv/2007/08/17/off-the-market-kathy-griffin-finds-a-new-man/ <!-- Bot retrieved archive -->|archive-date=August 20, 2007}}</ref><ref name="ceosmack">{{cite web|title=Apple Co-Founder Steve Wozniak Escorted Comedian Kathy Griffin & Her Potty Mouth To The Emmy's.|url=http://www.ceosmack.com/2007/09/18/apple-co-founder-steve-wozniak-escorted-comedian-kathy-griffin-her-potty-mouth-to-the-emmys/|archive-url=https://web.archive.org/web/20071217011722/http://www.ceosmack.com/2007/09/18/apple-co-founder-steve-wozniak-escorted-comedian-kathy-griffin-her-potty-mouth-to-the-emmys/|archive-date=December 17, 2007|access-date=September 18, 2007}}()</ref><ref>[http://www.howardstern.com/rundown.hs?month=June&day=19&year=2008&x=45&y=9 Who's so vain?] June 19, 2008 — ''[[The Howard Stern Show]]''. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131105225726/http://www.howardstern.com/rundown.hs?month=June&day=19&year=2008&x=45&y=9|date=November 5, 2013}}</ref> == شخصي ژوند == ووزنیاک د کالیفورنیا په لاس ګاتوس کې ژوند کوي. هغه په ​​۲۰۱۲ ز کال کې د اسټرالیا تابعیت لپاره غوښتنه وکړه او ویلي یې دي چې هغه غواړي په راتلونکي کې د اسټرالیا په میلبورن کې ژوند وکړي. ووزنیاک په مکرر ډول د «ووز» په مستعار نوم یاد شوی؛ هغه ته د «ووز د حیرانتیا جادوګر» او «دویم سټیو» (د هغه د لومړني سوداګریز شریک او د اوږدې مودې ملګري سټیو جابز لپاره) هم ویل کېږي. د ووزنیاک شرکت په ۲۰۰۲ ز کال کې تاسیس شوی، خو په ۲۰۰۶ کې وتړل شو.<ref>{{cite web|last=Hopewell|first=Luke|title=Steve Wozniak Is Becoming An Australian Citizen|url=http://www.gizmodo.com.au/2012/09/steve-wozniak-is-becoming-an-australian-citizen/|website=[[Gizmodo]]|access-date=June 12, 2014|date=September 25, 2012|archive-date=July 14, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714162148/http://www.gizmodo.com.au/2012/09/steve-wozniak-is-becoming-an-australian-citizen/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.americanhumanist.org/HNN/details/2011-03-steve-the-woz-wozniak-2011-isaac-asimov-science-awar|title=Steve "The Woz" Wozniak: 2011 Isaac Asimoz Science Award|publisher=[[American Humanist Association]]|first=Sean|last=Mulligan|access-date=May 13, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120913002604/http://www.americanhumanist.org/HNN/details/2011-03-steve-the-woz-wozniak-2011-isaac-asimov-science-awar|archive-date=September 13, 2012}}</ref><ref>{{cite web|last1=Kanellos|first1=Michael|title=Wozniak shuts down Wheels of Zeus|url=https://www.cnet.com/news/wozniak-shuts-down-wheels-of-zeus/|website=CNET|access-date=8 August 2020|language=en}}</ref> ووزنیاک په ۱۹۷۹ ز کال کې له فري میسنسن سره د یوځای کېدو لپاره د هغه هڅونه بیانوي، چې د خپلې مېرمنې الیس رابرټسن سره، چې له Order of Eastern Star  سره او دا له میسن سره تړاو لري، ډېر وخت تېر کړي. ووزنیاک ویلي چې هغه په ​​چټکۍ سره د درېیمې درجې فري میسن ته ورسېد؛ ځکه چې هر څه چې کوي؛ نو هڅه کوي چې ښه یې ترسره کړي. هغه خپل کار په ۱۹۷۹ ز کال کې د کالیفورنیا په کمپبل کې د خیریه لاج له ۳۶۲ شمېرې سره پیل کړ، چې اوس په لاس ګاتوس کې د ماټ موریا لاج ۲۹۲ شمېرې برخه ده. نن ورځ هغه نور ایسار نه دی: «زه یو فری میسن شوم او پوهېږم چې دا د څه لپاره دی، خو دا په رېښتیا زما د فني / جیک شخصیت سره سمون نه لري. بیا هم زه کولای شم د ژوند له نورو اړخونو نه نورو ته متوجه شم. وروسته له دې چې زموږ طلاق ثبت شو؛ نو ما بیا هېڅکله په کې ګډون ونه کړ، خو ما د ټول عمر غړیتوب لپاره کافي مرسته وکړه».<ref>{{cite web|url=http://freemasonry.bcy.ca/biography/wozniak_s/wozniak_s.html|title=A Few Famous Masons|publisher=[[Grand Lodge of British Columbia and the Yukon]]|access-date=March 25, 2013}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://apple.slashdot.org/story/12/10/01/1527257/ask-steve-wozniak-anything|title=Ask Steve Wozniak Anything|date=October 1, 2012|website=[[Slashdot]]|access-date=October 25, 2018}}</ref> == سرچينې == ha05ny0ztaxml8f7jz67iabniyvzkc4 اډوارډ کولیس 0 62187 371253 370405 2026-11-11T00:48:15Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 371253 wikitext text/x-wiki {{Infobox person}} اډوارډ کولس د ۱۷۸۶ ز کال د دسمبر له ۱۵مې د ۱۸۶۸ ز کال د جولای تر ۷مې ژوند کړی دی. نوموړی د امریکا و، بزګري او سیاست یې کاوه او په ۱۸۲۲ــ ۱۸۲۶ کلونو کې د ایلینوس دویم والي و. کولس د ورجینا له یوې زړې کورنۍ څخه و، کله چې ځوان و، نو د ولسمشرانو توماس جیفرسن او جیمز مونرو همکار و او همدارنګه له ۱۸۱۰ ز کال نه تر ۱۸۱۵ پورې د ولسمشر جیمز میډیسن منشي و. بلوغ دوره کې، کولس د غلامۍ ضد مدافع وکیل و او ددې ژوند په اوږدو کې په میراث کې کښت او غلامان په لاس ورغلل؛ خو په اخر کې د خپلو غلامانو د ازادولو لپاره د ویرجینیا ایلینوس سیمې ته ولاړ. ​​۱۸۱۹ ز کال و، چې نوموړي ۱۹ غلامان ازاد کړل او دوی یې د ځمکې خاوندان کړل. نوموړی په الینوس کې دوه ځله د سیاسي کمپاینونو مشر شو، څو په نوي دولت کې ددې مخه ونیسي، چې غلامي قانوني نه شي. کولس له جیفرسن او میډیسن دواړو سره په تماس کې و او د غلامۍ د ختمولو د ملاتړ او د غلامانو د ازادولو  مشوره یې وکړه. کله چې په فلاډیلفیا پنسلوانیا کې د نوموړي ​​وروستي کلونه وو، نو دا مرسته یې وکړه، چې د ولسمشرانو د جمهوري غوښتونکو نظریاتو په اړه د پخوانیو تاریخ پوهانو نظرونه جوړ کړي. == لومړنی ژوند او زدکړه == د کولس د زېږېدنې نېټه د ۱۷۸۶ ز کال د دسمبر ۱۵مه ده او د زېږېدنې ځای یې اینیسکورتي و. اینیسکورتي د مرکزي ویرجینیا په البمارل کاونټي کې یوه کرونده وه او د هارډویر سیند او د جیمز سیند یوه برخه ده. نوموړی د جان کولس ( ۱۷۴۵ــ۱۸۰۸) او ربیکا ټکر (۱۷۵۰ــ۱۸۲۶) تر ټولو کوچنی نارینه ماشوم و، چې دې دواړو لس نور ماشومان هم لرل. مشهور وکیل ویلسن کیري نیکولاس او ښاغلی (شاید ریو) وایټ د ځوان کولس لومړني ښوونکي وو، دوی په ډایر سټور کې ژوند کاوه. کولیس د ویرجینیا د هیمپډن سیډني په کالج کې و او یو څه وخت وروسته د ویرجینیا په ویلیامسبرګ کې د ویلیم او مریی کالج ته بدل شوی و.<ref name="virginia1">{{cite web|url=http://www.dhr.virginia.gov/registers/Counties/Delisted_Resources/002-0028_Enniscorthy_nomination_Delisted.pdf|title=National Register of Historic Places : Enniscorthy|publisher=Dhr.virginia.gov|access-date=2015-06-11}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ead.lib.virginia.edu/vivaxtf/view?docId=uva-sc/viu01428.xml|title=A Guide to the Enniscorthy Collection 1926-1970 Enniscorthy, Collection, 1926-1970 11606|publisher=Ead.lib.virginia.edu|date=2000-04-01|access-date=2015-06-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150610195530/http://ead.lib.virginia.edu/vivaxtf/view?docId=uva-sc/viu01428.xml|archivedate=2015-06-10|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.readthehook.com/92456/news-top-buyer-enniscorthy-owner-waits-tyco-axe|title=Top buyer: Enniscorthy owner waits for Tyco axe &#124; The Hook - Charlottesville's weekly newspaper, news magazine|publisher=Readthehook.com|access-date=2015-06-11|تاريخ الأرشيف=2015-06-10|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150610211528/http://www.readthehook.com/92456/news-top-buyer-enniscorthy-owner-waits-tyco-axe|url-status=dead|خونديځ نېټه=2015-06-10|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20150610211528/http://www.readthehook.com/92456/news-top-buyer-enniscorthy-owner-waits-tyco-axe|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20150610211528/http://www.readthehook.com/92456/news-top-buyer-enniscorthy-owner-waits-tyco-axe|archive-url=https://web.archive.org/web/20150610211528/http://www.readthehook.com/92456/news-top-buyer-enniscorthy-owner-waits-tyco-axe}}</ref><ref name="encyclopediavirginia1">{{cite web|author=Contributed by Bruce G. Carveth|url=http://www.encyclopediavirginia.org/Coles_Edward_1786-1868|title=Coles, Edward (1786–1868)|publisher=Encyclopediavirginia.org|access-date=2015-06-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150623002107/http://www.encyclopediavirginia.org/Coles_Edward_1786-1868|archivedate=2015-06-23|url-status=dead}}</ref> د ویلیم او ماري په وخت کې د روښانتیا ایډیالوژیو پر کولس ډېر اغېز کړی و، چې دغې ایډیالوژۍ ورته د ار ټي ریورډ جیمز میډین (د ویرجینیا د ډیوسیس لومړی ایپسکوپل بشپ او د کالج رییس) له خوا تدریس شوې وې. ښوونکي او ملا وايي، چې له اخلاقي اړخه غلامي بې دفاع ده؛ خو له واضح لاره ورته پیدا نه شي، نو بیا یوه ستونزه ده. د ځوان کولس تصمیم دا و، چې نه به غلام کېږي او چېرته چې غلامي منل شوې وي، په هغه ځای کې به ونه اوسېږي. په هر حال نوموړي ته دا نظرونه له خپل پلاره ورپاتې وو، د هغه د پلار ناروغي (او د هغه مشر ورور) ددې لامل شوه، چې کولس د ۱۸۰۷ ز کال په دوبي کې خپلې رسمي زده کړې پای ته ورسوي، ځکه چې د هغه د وروستي وصیت د لیکلو په وخت کې به یې پلار د غلامانو لپاره د نورو ملکیتونو ځای ونیسي. کله چې په ویرجینیا کې غلامان قانوني شول، په نورفولک کې د هغه لیسانس تره ټریوس او جان ټکر غلامان ازاد کړل او د کولس پلار جان یادونه وکړه، چې ځینې غلامان چې د ټراویس (یو دینداره میتودیسټ) له خوا خوشې شوي او اوس له ډېرې لوږې سره مخ دي. که چپ پاتې شي، نو دا یقیني کوي چې کولس به د غلامانو میراث لاسته راوړي، په دې ډول نوموړي ته دا فرصت برابروي، چې غلامان ازاد کړي.<ref>{{cite web|url=http://www.lib.niu.edu/2005/iht1210502.html|title=Edward Coles, Patrician Emancipator- IHT 12:1 2005|publisher=Lib.niu.edu|access-date=2015-06-11|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303194037/http://www.lib.niu.edu/2005/iht1210502.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.poemsforfree.com/cc3.html|title=Chapter 3: Slavery|publisher=Poemsforfree.com|date=2007-11-06|access-date=2015-06-11}}</ref><ref name="autogenerated1">Document:Coles, Edward. "Autobiography." April 1844. Coles Collection, Historical Society of Pennsylvania</ref><ref>[[Edward Coles#Washburne1882|Washburne, 1882]] Chapter II, p.16</ref><ref>{{cite web|author=Contributed by Bruce G. Carveth|url=http://www.encyclopediavirginia.org/Coles_Edward_1786-1868#start_entry|title=Coles, Edward (1786–1868)|publisher=Encyclopediavirginia.org|access-date=2015-06-11|archive-date=2015-06-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150623002107/http://www.encyclopediavirginia.org/Coles_Edward_1786-1868#start_entry|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.poemsforfree.com/cc6.html|title=Chapter 6: Rockfish|publisher=Poemsforfree.com|date=2007-11-06|access-date=2015-06-11}}</ref><ref>Leichtle and Carveth, pp. 25-27.</ref> == کورنۍ == د کولس نیکه والټر کولس نومېده او په ایرلینډ کې یې د ګمرک افسري کوله، د کولس کورنۍ د ویرجینیا له لومړنیو کورنیو څخه وه نیکه یې ریچمنډ ویرجینیا ته ولاړ او د سوداګرۍ له لارې یې ځان نېکمرغه کړ. د نوموړي نیکه جان نومېده او د هغو غوښتونکو له ډلې و، چې غوښتنه یې وکړه ریچمنډ دې د نوي ښار په توګه وپېژندل شي. نوموړي د کوکر سوداګر اسحاق وینسټن له کوچنۍ لور سره واده وکړ او له دې لارې یې کورنۍ سوداګري او ټولنیزې اړیکې پراخې کړې. د اډوارډ کولس پلار جان یا دویم جان و، چې انیسکارتي یې د ښکار له کمپ نه په ګټور فارم بدل کړ او ټولنیز بریالیتوب او کورنۍ سوداګري پسې نوره هم وغځوله.<ref>{{cite web|url=http://www.poemsforfree.com/cc2.html|title=Chapter 2: Virginia|publisher=Poemsforfree.com|date=2007-11-06|access-date=2015-06-11}}</ref> د اډوارډ کولز د مورني نیکه د زېږېدنې ځای برمودا دی او د ویرجینیا د فقیه سینټ جورج ټکر په نسب کې راځي. د هغه د مور اجداد «په زاړه جیمزټاون کې لومړني او باعزته اوسېدونکي» وو.<ref>{{cite web|url=http://digitallibrary.hsp.org/index.php/Detail/Object/Show/object_id/10824|title=Historical Society of Pennsylvania|publisher=Digitallibrary.hsp.org|access-date=2015-06-11|تاريخ الأرشيف=2016-01-11|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160111110352/http://digitallibrary.hsp.org/index.php/Detail/Object/Show/object_id/10824|url-status=dead|خونديځ نېټه=2016-01-11|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20160111110352/http://digitallibrary.hsp.org/index.php/Detail/Object/Show/object_id/10824|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20160111110352/http://digitallibrary.hsp.org/index.php/Detail/Object/Show/object_id/10824|archive-url=https://web.archive.org/web/20160111110352/http://digitallibrary.hsp.org/index.php/Detail/Object/Show/object_id/10824}}</ref> کله چې د دوی د ادارې وخت و، د اډوارډ مشر ورور اسحاق ای کولس هم له توماس جیفرسن او هم له جیمز میډیسن سره د خصوصي سکرتریت دنده پر مخ وړې وه. توماس جیفرسن په مونټیسیلو کې کرونده لرله، چې په البمرل کاونټي کې نږدې وه. پردې سربېره د جیمز میډیسن مېرمن ډولي پیین ټوډ میډیسن نومېده او د کولس د تره لور وه، کولس د دوی له مونټپیلیر کروندې سره نږدې مېلمه شو. جیمز منرو د ګرین ماونټین په بله خوا کې د ایش لان - هایلینډ د کروندې(تر هغه چې په ۱۸۲۵ ز کال کې د مالي ستونزو له امله وپلورل شو) خاوند و، چې ۲۴ کاله ترې برخمن و. ځوان کولس ته یې وړاندیز وکړ، چې د هغه له کتابتون نه ګټه واخلي، په هر حال کله چې په لوډون کاونټي کې وو، نو د اوک هیل په کښت کې یې د مونرو د وخت له وېشلو راهیسې له دې کورنۍ سره اړیکې کمې وې.<ref>{{Cite web|title=Isaac A. Coles|url=https://www.monticello.org/site/research-and-collections/isaac-coles|access-date=2020-09-13|website=www.monticello.org|language=en}}</ref> == مسلک == === په سپینه ماڼۍ کې خدمت === کله چې جیمز میډیسن ولسمشر شو، څو میاشتې وروسته یې کولس ته بلنه ورکړه، چې د هغه خصوصي سکرتر شي. د هغه ورور اسحاق دا او همدارنګه د کوریر نازک چارې (په ځانګړې توګه په هغو ورځو کې چې له فرانسې سره د ۱۸۱۲ ز کال جګړې ته رسېدلي) پرمخ وړلې . په هر حال اسحاق کولس ښايي په نامناسب ډول د خپل پخوانی نظامي مسلک خوبونه لیدلي وي، د مریلینډ استازی راجر نیلسن یې وواهه، کله چې د پېښې په اړه د کانګرس مهم راپور ورکړل شو، له دې وروسته د ۱۸۰۹ ز کال د دسمبر په ۲۹مه  دې اړ شو، چې استعفا وړاندې کړي. ګاونډی جیمز مونرو ( به ډېر ژر د دولت سکرتر شي) اډوارډ کولس ته قناعت ور کړ، چې د سکرتریت مقام قبول کړي، سره له دې چې کولس وقفه‌يي ناروغي لرله، بیا یې هم د ۱۸۱۰ ز کال د جنوري نه د ۱۸۱۵  ز کال تر مارچ پورې دنده ترسره کړه.<ref>[[Edward Coles#Leichtle2011|Leichtle, 2011]] pp. 27-28.</ref><ref>[[Edward Coles#Leichtle2011|Leichtle, 2011]] pp. 28-38.</ref> کله چې کولس د ولسمشر منشي شو، نو دې دورې د نوموړي د غلامانو د ازادولو پلانونه وځنډول. په هر حال کولس له میډیسن یعنې هغه چا سره ښې اړیکې جوړې کړې، چې هغه به زیاتره وخت په «بشپړ اخلاص» خبرې کولې او د ولسمشر تلپاتې ستاینه یې کوله. په داسې حال کې چې د میډیسن سکرتر کولس له توماس جیفرسن سره  شخصي لیکنې شروع کړې او په لیکنو کې به یې د غلامۍ د مسلې په اړه یو بل ته معلومات ورکول لکه په اړه یې چې لاندې بحث شوی دی. کولس د میډیسن مرستیال شو او په دې ډول یې سیاسي تجربه ترلاسه کړه، لومړني سفیر و، چې ګانګرس ته یې د هغه د لومړي سفیر په توګه دنده ترسره کړه او د ۱۶۲ کارمندانو د اجرایوي څانګې د ملاتړ ډېره برخه یې مدیریت کړه. دا چې کولس نوې دندې هم ترسره کړې، یوه یې دا وه، چې د ملي ارشیف لپاره یې د ولسمشر رسمي مکتوبونه په لاس کاپي کړل.<ref>[[Edward Coles#Washburne1882|Washburne, 1882]] p.21</ref><ref>[[Edward Coles#Washburne1882|Washburne, 1882]] pp.9-10, 19, 38.</ref> کولس په ۱۸۱۱ کال کې شمال ختیځو ایالتونو ته سفر وکړ او له جان اډمز سره یې ولیدل. کولس له بنیامین رش سره په ګډه کار وکړ، چې د اډمز او توماس جیفرسن ترمنځ تاوتریخوالی کم او اړیکې یې ورغوي. کولس هم په فلاډلفیا کې له ډاکټر فزیک نه درملنه کوله، له نورو سره یې کافي وخت تېر کړ او همدارنګه یې له نیکولاس بیډل سره اوږده ملګرتیا پیل کړه، چې د بانکدار او د غلامۍ ضد مدافع وکیل په توګه جنجالي شو. څرنګه چې د ۱۸۱۲ ز کال جګړه ختمه شوه، کولس دوامداره ناروغي لرله او له همدې امله یې د ۱۸۱۵ ز کال په فبروري کې استعفا ورکړه.<ref>Document:Thomas Jefferson to Benjamin Rush, December 5, 1811, in Ford, Writings of Thomas Jefferson, 298.</ref><ref>[[Edward Coles#Leichtle2011|Leichtle, 2011]] pp. 40-41, 50.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.poemsforfree.com/cc11.html|title=Chapter 11: The Tomb of Worldly Happiness|publisher=Poemsforfree.com|date=2007-11-06|access-date=2015-06-11}}</ref> کولس په جون کې بېرته روغ شو، سمدستي له ۴۰ کلن ملټو غلام او روزونکي رالف کرفورډ سره یوځای شو، د ځمکې په لټه کې شو او د شمال لوېدیځ سیمې ته یې سفر وکړ. کولس ځان ته کور او غلامانو ته ځای اخیستلای شو او وده یې ورکولای شوه، نوموړي تر اوسه هم ددې غلامانو د ازادولو وړاندیز کړی. کولس ولسمشر میډیسن او خپلوانو ته د لیکونو د لیکلو له لارې په اوهایو کې د ځمکې له لوړو نرخونو خپګان څرګند کړی و، لوېدیځې انډیانا ( چې د الینوس سیمه شوه) ته له سفر وروسته یې د بې ځایه شویو، د املاکو د رښتینو محتکرینو او متقلبو سوداګرانو په اړه خبر ورکړ. مخکې له دې چې په سینټ لویس کې د خپل سفر لپاره په یخه کښتۍ کې له مسیسپي سیند نه نیو اورلینز ته سفر وکړي، کولس د میسوري په سیمه کې د پانګې اچونې لپاره یو څه ځمکه وپېرله او کولس بالاخره  له دې ځایه د ویرجینیا په لور روان شو. <ref>[[Edward Coles#Norton1920|Norton, 1920]] p.12</ref><ref>[[Edward Coles#Leichtle2011|Leichtle, 2011]] pp. 50-52.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.poemsforfree.com/cc12.html|title=Chapter 12: First Visit to Illinois|publisher=Poemsforfree.com|date=2007-11-06|access-date=2015-06-11}}</ref> == سرچينې == omdtzhl3s8vywwwhrxgajjes5zg3m59 د سینګاپور اقتصاد 0 62487 371263 370627 2026-11-11T02:41:15Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 371263 wikitext text/x-wiki [[دوتنه:Skyline of the Central Business District of Singapore with Esplanade Bridge in the evening.jpg|بټنوک|354x354px]] '''د سينګاپور اقتصاد''' د لوړې کچې پرمختللی د ازاد بازار اقتصاد دی چې د دولت له خوا ارادونکی خصوصيت لري. د سينګاپور اقتصاد په نړۍ کې تر ټولو پرانيستي اقتصاد په توګه درجه بندی شوی، په شريک ډول په څلورمه درجه کم فاسد او تر ټولو زيات د سوداګرۍ پلوی دی. په سينګاپور کې د مالياتو اندازه کمه ده او د پيرودلو ځواک (PPP) ته په کتنې سره يې د سړي سر کورنی ناخالص عايد په ټوله نړۍ کې لوړ دی. د اسيا پيسيفيک اقتصادي همکارۍ (APEC) مرکز په سینګاپور کې دی<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/singapore/|title=The World Factbook|date=6 August 2012|author=Central Intelligence Agency|publisher=cia.gov|access-date=13 August 2012|archive-date=20 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210320131051/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/singapore|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.mti.gov.sg/MTIInsights/Pages/Free%20Market%20System.aspx|title=Free Market System|author=Ministry of Trade and Industry Singapore|publisher=mti.gov.sg|access-date=11 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20151007040335/https://www.mti.gov.sg/MTIInsights/Pages/Free%20Market%20System.aspx|archive-date=7 October 2015|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Huff|first=W.G.|date=1995-12-01|title=What is the Singapore model of economic development?|url=http://dx.doi.org/10.1093/oxfordjournals.cje.a035339|journal=Cambridge Journal of Economics|doi=10.1093/oxfordjournals.cje.a035339|issn=1464-3545}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Nolan|first=Peter|date=1990|title=Assessing economic growth in the Asian NICs|url=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00472339080000031|journal=Journal of Contemporary Asia|language=en|volume=20|issue=1|pages=41–63|doi=10.1080/00472339080000031|issn=0047-2336}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://members.weforum.org/pdf/GETR10/GETR10-Overall-Rankings.pdf|title=Global Enabling Trade Report|author=World Economic Forum|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120729221945/https://members.weforum.org/pdf/GETR10/GETR10-Overall-Rankings.pdf|archive-date=29 July 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.transparency.org/files/content/pages/CPI_2018_Executive_Summary_EN.pdf|title=Corruption Perceptions Index 2018 Executive Summary p. 8|publisher=[[Transparency International]]|website=transparency.org|access-date=27 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421141719/https://www.transparency.org/files/content/pages/CPI_2018_Executive_Summary_EN.pdf|archive-date=21 April 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.doingbusiness.org/reports/global-reports/doing-business-2012|title=World Bank Doing Business Report 2012|publisher=World Bank|access-date=27 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130524040825/http://doingbusiness.org/reports/global-reports/doing-business-2012|archive-date=24 May 2013|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Country Rankings|url=http://www.heritage.org/index/Ranking.aspx|work=2013 Index of Economic Freedom|publisher=The Heritage Foundation|access-date=18 April 2013|year=2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20090720010300/http://www.heritage.org/index/ranking.aspx|archive-date=20 July 2009|url-status=live}}</ref> د نړيوالو او سيمه ييزو خصوصي شرکتونو او دولتي شرکتونو د سوداګرۍ لپاره د دوستانه شهرت تر څنګ، د دولت ملکيت ډېرې ملي ادارې د سينګار په اقتصاد کې مهمه ونډه لري. د پانګونې دولتي صندوق « Temasek Holdings» د هېواد په ګڼو سترو اقتصادي شرکتونو، لکه د سينګاپور هوايي ليکې، SingTel, ST Engineering او MediaCorp کې تر ټولو زياتې ونډې لري. نېغ په نېغه بهرنۍ پانګونې (FDI) ته په کتنې سره، سينګار په نړۍ کې د نېغ په نېغه پانګونې يو له بنسټيزو تمويلونکو څخه دی. سربېره پر دې، سينګار د خپل تاريخ په اوږدو کې د پانګونې لپاره د غوره وضعيت او باثباته سياسي چاپېريال له امله له نړیوالو پانګوالو، مالي ادار او ګڼ ملتي شرکتونو (MNCs) څخه له نېغ په نېغه بهرنۍ پانګونې له داخلي جريان څخه ګټه پورته کړې ده.<ref>{{cite web|url=http://www.unctad-docs.org/files/UNCTAD-WIR2012-Chapter-I-en.pdf|title=Archived copy|access-date=1 June 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021182524/http://www.unctad-docs.org/files/UNCTAD-WIR2012-Chapter-I-en.pdf|archive-date=21 October 2012}}</ref> سينګاپور د منځګړې سوداګرۍ په يو پراختيايي تصور متکي دی، تر څو د منځګړیتوب سوداګرۍ ته پرمختګ ورکړای شي، په دې ډول چې خام توکي رانيسي او بیا يې د صادرولو لپاره تصفيه کوي، څو وکولای شي د صادراتو په محوريت د خپلو صنعتي کېدو لوړې کچې ته دوام ورکړي، لکه په «ويفر فبریکيشن» صنعت او د تيلو په تصفيه کې. سينګاپور يو ستراتژيک بندر لري، کوم چې دا هېواد د خپلو نورو ډېرو ګاونډيو په پرتله د بندرونو تر منځ د دا ډول فعاليتونو د تر سره کولو لپاره د زیاتې سيالۍ ډګر ګرځولی. له سوداګرۍ څخه تر «جي ډي پي» پورې د سینګاپور تناسب په ټوله نړۍ کې د لوړو په منځ کې شمېرل کېږي، په داسې حال کې چې تر ۲۰۲۰ز کال پورې، دا تناسب ۳۲۰٪ و. د سینګاپور بندر د بار وړلو راوړلو له نظره په نړۍ کې دويم ستر مصروفترين بندر دی او په ټوله نړۍ کې تر ټولو زیات مصروف د نقل او حرکت بندر دی. سينګاپور همدا راز د بېلا بېلو MNCs د مديریت او فعاليتونو لپاره یو سيمه ييز، قاره يي او نړيوال مرکز هم دی، دا ځکه چې د دې هېواد ستراتيژيک موقعيت له نورو اسيايي پسيفيک بازارونو سره نږدې دی، د دې تر څنګ سينګاپور د هوايي ليکو د مرکز او سمندري بندر په توګه پرمختللی اتصال او زېربناوې او د متنوعو موخو، نوري فايبر اړيکې، د نقل او حمل لپاره اغېزناک سرکونه او عام ترانسپورت لري، همدا راز د دې هېواد د کډوالۍ تګلارې د انساني پانګې منونکی دی. سربېره پر دې، سينګار د ډول ډول ګرځندوی لپاره يو منلی نړيوال سياحتي ځای دی، لکه سوداګريز سياحت، MICE (غونډې، هڅونې، کنفرانسونه، نندارتونونه)، ګرځندوی، طبي ګرځندوی او ښاري ګرځندوی.<ref>{{cite web|author=Clare Lockhart|date=31 January 2014|title=Singapore: The Evolution of an Entrepôt|url=https://effectivestates.org/wp-content/uploads/2019/04/Singapore-The-Evolution-of-an-Entrepot.pdf|access-date=30 April 2022|publisher=Institute for State Effectiveness}}</ref><ref>{{cite web|title=Singapore: Its Growth as an Entrepot Port, 1819-1941*|url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-southeast-asian-studies/article/singapore-its-growth-as-an-entrepot-port-18191941/ED876C3834A931E303957CEFAD8C8D65|access-date=30 April 2022|publisher=Cambridge University Press}}</ref><ref>{{cite web|title=WTO Trade Policy Review: Singapore|url=http://www.intracen.org/BB-2012-08-27-WTO-Trade-Policy-Review-Singapore|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140715013128/http://www.intracen.org/BB-2012-08-27-WTO-Trade-Policy-Review-Singapore/|archive-date=15 July 2014|access-date=19 June 2013|publisher=WTO}}</ref><ref>{{cite web|title=Trade (% of GDP)|url=http://data.worldbank.org/indicator/NE.TRD.GNFS.ZS?year_high_desc=true|publisher=World Bank}}</ref><ref>{{Cite web|last=madhukar|date=2022-01-16|title=Singapore remains the world’s busiest transshipment port - Maritime Gateway|url=https://www.maritimegateway.com/singapore-remains-the-worlds-busiest-transshipment-port/|access-date=2022-05-18|website=www.maritimegateway.com|language=en-US}}</ref> د هېواد په سترو صادراتو کې برېښنايي وسایل، کيمياوي توکي او خدمات شامل دي. سينګاپور د شتمنۍ د مديريت لپاره سيمه يیز مرکز دی. په سینګار کې اوبه کمې دی او په همدې بنسټ د دې لپاره چې په ناتصفيه شويو واردو شويو اوبو د هېواد تکيه کمه شي، په هايډروليک انجنيرۍ او د تروشو اوبو د خوږولو په برخه کې يې پانګونه کړې. له همدې امله اوبه د يوې ارزښتمنې سرچينې په توګه تعريف شوی دي.  د کوچنۍ او منځنۍ درجې سوداګريزې ادارې (SMEs) د سينګاپور د اقتصادي ليد د ملا تير دی. SMEs  د سينګار په اسمي جي ډي پي کې ۴۰٪ ونډه لري او د سينګاپور د ۳.۳۵ ميلیونه بشري څواک ۷۰٪ ته يې د کار زمينه برابره کړې. سينګاپور کمه کرنيزه ځمکه لري او په همدې بنسټ سينګار د کرنيزو تولیداتو لپاره په عمومي هايډروپونک (د خاورې پر ځای په اوبو کې د بوټو کرل) کروندو په څېر کرنيزو ټيکنالوژيو پارکونو کې پانګونه کړې. د پايلې په توګه سینګاپور د خپلو خوراکونو ۹۰٪ برخه واردوي او د خپل غذايي خونديتابه ته د رسېدو لپاره د بېلا بېلو ډولونو مهيا کونکي هېوادونه لري؛ د سينګاپور شمار د نړۍ تر ټولو زيات خوندي خوراک هېوادونو کې کېږي. دا هېواد په پام کې لري چې د خوراک واردات په داسې یو نوښت سره کم کړی چې تر ۲۰۳۰ز کال پورې خپل ۳۰٪ خوراکونه په سیمه ييزه کچه توليد کړي.<ref>{{cite journal|last=Aun Long|first=Jek|author2=Danny Tan|title=The growth of the private wealth management industry in Singapore and Hong Kong|journal=Capital Markets Law Journal|date=June 2010|volume=6|issue=1|pages=104–126|doi=10.1093/cmlj/kmq022}}</ref><ref>{{cite web|title=Wealth Management|url=https://www.ubs.com/sg/en/wealth_management.html|work=UBS|access-date=18 April 2013|date=3 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130511023641/http://www.ubs.com/sg/en/wealth_management.html|archive-date=11 May 2013|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Wealth management prospers in Singapore|url=https://www.nytimes.com/2008/12/14/business/worldbusiness/14iht-singapore.1.18654227.html?_r=0|access-date=18 April 2013|newspaper=The New York Times|date=14 November 2008|author=Neil Chatterjee|author2=John O'Donnell|archive-url=https://web.archive.org/web/20141215232017/http://www.nytimes.com/2008/12/14/business/worldbusiness/14iht-singapore.1.18654227.html?_r=0|archive-date=15 December 2014|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Singapore water makes global waves|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7371463.stm|access-date=18 April 2013|newspaper=BBC News|date=6 May 2008|author=Jorn Madslien|archive-url=https://web.archive.org/web/20130928074837/http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7371463.stm|archive-date=28 September 2013|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Singstats - SINGAPORE ECONOMY|url=https://www.singstat.gov.sg/modules/infographics/-/media/Files/visualising_data/infographics/Economy/singapore-economy30042021.pdf|access-date=2022-07-05|تاريخ الأرشيف=2022-02-28|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220228033739/https://www.singstat.gov.sg/modules/infographics/-/media/Files/visualising_data/infographics/Economy/singapore-economy30042021.pdf|url-status=dead|خونديځ نېټه=2022-02-28|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20220228033739/https://www.singstat.gov.sg/modules/infographics/-/media/Files/visualising_data/infographics/Economy/singapore-economy30042021.pdf|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20220228033739/https://www.singstat.gov.sg/modules/infographics/-/media/Files/visualising_data/infographics/Economy/singapore-economy30042021.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20220228033739/https://www.singstat.gov.sg/modules/infographics/-/media/Files/visualising_data/infographics/Economy/singapore-economy30042021.pdf}}</ref><ref>{{cite web|title=Part IV Country Papers (Contd.)|url=http://www.fao.org/docrep/004/AC153E/AC153E13.htm|work=FAO Corporate Document Repository|publisher=Agriculture and Consumer Protection|access-date=18 April 2013|author=Shim Kim Fah|year=1990|archive-url=https://web.archive.org/web/20130605143813/http://www.fao.org/docrep/004/AC153E/AC153E13.htm|archive-date=5 June 2013|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Agrotechnology Parks|url=http://www.ava.gov.sg/AgricultureFisheriesSector/FarmingInSingapore/AgroTechParks/|work=Agri-Food & Veterinary Authority of Singapore|publisher=Government of Singapore|access-date=18 April 2013|date=14 November 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130122090304/http://www.ava.gov.sg/AgricultureFisheriesSector/FarmingInSingapore/AgroTechParks|archive-date=22 January 2013|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite web|title=SFA {{!}} The Food We Eat|url=https://www.sfa.gov.sg/food-farming/singapore-food-supply/the-food-we-eat|access-date=2022-05-18|website=www.sfa.gov.sg|تاريخ الأرشيف=2022-05-18|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220518172658/https://www.sfa.gov.sg/food-farming/singapore-food-supply/the-food-we-eat|url-status=dead|خونديځ نېټه=2022-05-18|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20220518172658/https://www.sfa.gov.sg/food-farming/singapore-food-supply/the-food-we-eat|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20220518172658/https://www.sfa.gov.sg/food-farming/singapore-food-supply/the-food-we-eat|archive-url=https://web.archive.org/web/20220518172658/https://www.sfa.gov.sg/food-farming/singapore-food-supply/the-food-we-eat}}</ref><ref>{{Cite web|last=Agency|first=Singapore Government Singapore Food|title=Singapore tops 2019 Global Food Security Index|url=https://www.sfa.gov.sg/food-for-thought/article/detail/singapore-tops-2019-global-food-security-index|access-date=2022-05-18|website=Food for Thought|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=30 by 30|url=https://www.ourfoodfuture.gov.sg/30by30|website=www.ourfoodfuture.gov.sg|publisher=[[Singapore Food Agency]]|access-date=19 June 2022|language=en|archive-date=21 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220621121214/https://www.ourfoodfuture.gov.sg/30by30|url-status=dead}}</ref> د ختيځ او لوېديځ تر منځ د سوداګرۍ پر لاره د خپل ستراتيژيک موقعيت څخه ورهاخوا، سينګارپور کې د مهمو طبيعي سرچينو کمښت دی، په همدې بنسټ انساني سرچينې د سینګاپور د اقتصاد د روغتيا لپاره یوه مهمه مسئله ده؛ د چوپړتياوو او ماشیني جوړونکو توليداتو د برخې يو لوړ روزل شوی او ډېر ماهر «مسلکي، مديريت کونکی، اجرائوي او تخنيکي» (PMET) بشري ځواک ډېر متکي دی. په ۲۰۱۴ز کال کې، د «بايوپولس» د ځانګړتيا تر مخې، د دې هېواد اقتصاد ته په امريکايي ساینسي بايوټيکنالوژۍ کې په ټوليز ډول دويمه درجه ځای ورکړل شوی و. د خپل نړيوال حيثيت د ساتنې او په يوويشتمه پېړۍ کې د خپلې اقتصادي نېکمرغې د پر مخ وړلو لپاره، سینګاپور نويتابه ته د ودې ورکولو، د سوداګريزو چارو د هڅونې او د خپل افرادي ځواک د بيا روزنې لپاره لازم اقدامات کړي دي. د بشري ځواک وزارت (MoM) بنستيزه  دنده دا ده چې د بهرنيو کار کونکو لپاره د کډوالۍ قوانين جوړ کړي، هغوی ځای پر ځای کړي او هغوی پر کار واچوي، تر څو د سيمه ييزو اوسېدونکو لپاره تر ټولو زيات کاري مواقع او د هېواد لپاره تر ټولو زيات اقتصادي پرمختګ غبرګې موخې تر لاسه شي. د سينګاپور د ټولو وګړو نږدې ۲۹٪ غېر مقيم بهرنيان دي، په دوی کې ۲۵۵۸۰۰ يې بهرني کورني کارکونکي (FDWs) دي، څوک چې په سینګاپور کې کار کوي.<ref>{{cite web|title=Rapid Growth in Singapore's Immigrant Population Brings Policy Challenges|url=http://www.migrationinformation.org/feature/print.cfm?ID=887|work=Migration Policy Institute|publisher=Migration Policy Institute|access-date=18 April 2013|author=Brenda S.A. Yeoh|author2=Weiqiang Lin|date=April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130512234313/http://www.migrationinformation.org/feature/print.cfm?ID=887|archive-date=12 May 2013|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|last=Wei|first=Aw Cheng|date=2020-02-19|title=3 in 4 PMET jobs in growth sectors filled by Singaporeans, PRs|url=https://www.tnp.sg/news/singapore/3-4-pmet-jobs-growth-sectors-filled-singaporeans-prs|access-date=2022-05-18|website=The New Paper|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200607152243/https://www.tnp.sg/news/singapore/3-4-pmet-jobs-growth-sectors-filled-singaporeans-prs|archivedate=2020-06-07|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=Auto|first=Hermes|date=2021-07-23|title=Professionalise all jobs, do away with PMET classification: MAS chief {{!}} The Straits Times|url=https://www.straitstimes.com/singapore/politics/professionalise-all-jobs-do-away-with-pmet-classification-mas-chief|access-date=2022-05-18|website=www.straitstimes.com|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.saworldview.com/scorecard/2014-scientific-american-worldview-overall-scores/|title=Archived copy|access-date=25 March 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140713110810/http://www.saworldview.com/scorecard/2014-scientific-american-worldview-overall-scores/|archive-date=13 July 2014|df=dmy}}</ref><ref>{{cite web|year=2015|title=Singapore Ranked Best for Business|url=http://www.investasian.com/2014/11/21/singapore-ranked-best-business/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150623142733/http://www.investasian.com/2014/11/21/singapore-ranked-best-business/|archive-date=23 June 2015|access-date=27 May 2015|work=InvestAsian|publisher=InvestAsian|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Big Read in short: S’pore families’ dependence on maids and the issues that need addressing|url=https://www.todayonline.com/big-read/big-read-short-spore-families-dependence-maids-and-issues-need-addressing|access-date=2022-05-18|website=TODAY|language=en}}</ref> == تاريخ == === د برتانيې نېواک === په ۱۸۱۹ز کال کې، «سټيمفورډ ريفلز»، د هغه مهال د «بينکولن» مرستيال والي په سينګاپور کې يو سوداګريز مرکز جوړ کړ. «ريفلز» د يوې داسې ابادې سیمې په لټون کې و چې دا ځای د برتانوي سترواکۍ د بهرني مرکز په توګه وکاروي. هغه له کلکتې ولاړ، څو د سويل ختيځې اسيا ډېرې سيمې ولټوي. هغه مهال هالنډي سترواکۍ او برتانوي ستوراکۍ نږدې اقتصادي سيالانې وې. نیواک دا دواړه خواوې د دې مدنيتونو پر سرچينو د پراخه واک تر لاسه کولو وړ وګرځولې، د کومو اقتصادي وړتيا چې هغه مهال ډېره پرمختللې نه وه. «ريفلز» د «ملاکا» پر ځای د يوې نوې سيمې په لټه کې و، کومه چې وکولای شي د هالنډي سترواکۍ په وړاندې مهمې اقتصادي ودې وړاندې کړي. لومړی ځای د ويانا د تړون پر مهال هالنډيانو ته وسپارل شو. «ريفلز» سينګاپور يو غوره ځای وموند، کوم چې د «ملاکا» په مستقیمو څنډو کې پروت و، کومه سيمه چې نن سبا د نړۍ يوه له ډېرو مهمو سمندري ليکو شمېرل کېږي. د دې تر څنګ دې سيمې مهمې اقتصادي سرچینې درلودلې چې برتانويانو ته يې ګټه رسولای شوه. په دې ځای کې ډېر لرګی او زياتې خوږې اوبه وې او د ژورو طبيعي اوبو بندر و، کوم چې د برتانوي بېړيو لپاره ګټور ثابتېدای شو. هغه د سينګاپور د سمندر خولې ته ورسېد، چېرته چې کوچنی مالايي کلی اباد و. په داسې يو وخت کې چې «وليام فارهور» يې هم ملګرتیا کوله، «ريفلز» د برتانوي سترواکۍ لاندې د سوداګريز مرکز جوړولو په پلوۍ د خبرو اترو لپاره، د دې کلي د مشر «ټيمنګونګ عبدالرحمن» سره وليدل. د جوهور سلطان ټينګکو رحمن په دې ټاپو واکمني کوله، څوک چې تر ډېره بريده د هالنډيانو او بوګيانو تر اغېز لاندې و. په هرحال، دا سلطنت د خپلو خلکو په منځ کې د ګوندۍ له امله کمزوری شوی و او ټيمينګوګ عبدالرحمن او د هغه مامورين د رحمان د مشر ورور «ټينګکو حسين» (يا ټينګکو لونګ» وفادار وو، چا چې په «رياو» کې د تبعيد ژوند کاوه. د «ټيمينګونګ» په مرسته، «ريفلز» وکولای شول حسين بېرته سينګاپور ته بوځي. هغه حسين ته د جوهر د شرعي سلطان د منلو او هغه ته په کلني ډول د تادياتو ورکولو وړانديز وکړ؛ د دې په بدل کې چې حسين به برتانويانو ته اجازه ورکړي چې په سينګاپور کې يو سوداګريز مرکز جوړ کړي. د ۱۸۱۹ز کال د فبرورۍ په شپږمه نېټه، «رافيلز» په بریاليتوب سره وکولای شول چې دا سيمه په برتانوي سترواکۍ کې د ياد شوي سوداګريز مرکز په توګه شامل کړي. په دې سيمه کې د لومړيو ډېرو راټولو شويو شتمنيو لامل بايد دا وګڼل شي چې دا سیمه د مهمو سمندري مرکزونو څخه د يو مرکز درلودونکې وهنسبت بايد په لمړيو کې راټولې شوې ډيرې شتمنۍ د هغه د کوربه توب د منلو له امله پېژندل کېده، په کومه کې چې د يو مهم بندري مرکز شتون و.<ref name=":0">{{Cite journal|last=Lim|first=Linda Y. C.|date=August 2015|title=Fifty Years of Development in the Singapore Economy: An Introductory Review|journal=The Singapore Economic Review|volume=60|issue=3|pages=1502002|doi=10.1142/S0217590815020026|issn=0217-5908}}</ref><ref>{{Cite web|title=Stamford Raffles's career and contributions to Singapore {{!}} Infopedia|url=https://eresources.nlb.gov.sg/infopedia/articles/SIP_715_2004-12-15.html|access-date=27 March 2021|website=eresources.nlb.gov.sg}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-15971013|title=Singapore profile|date=10 May 2018|access-date=17 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190407044946/https://www.bbc.com/news/world-asia-15971013|archive-date=7 April 2019|url-status=live}}</ref> == سرچينې == fa40u3mehs28jbi06dvdebr7x5obwrj د افريقا اقتصاد 0 62936 371260 370521 2026-11-11T02:01:53Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 371260 wikitext text/x-wiki '''د افريقا اقتصاد''' د دې لويې وچې له سوداګرۍ، صنعت، کرنې او بشري سرچينو څخه جوړ دی. تر ۲۰۱۹ز کال پورې، نږدې ۱.۳ ميليارده خلکو د فريقا په څلور پنځوسو هېوادونو کې ژوند کاوه. افريقا په سرچينو غني لويه وچه ده. وروستۍ وده يې د توکو، چوپړتياوو او توليداتو په پلور کې د ياتوالي پايله ده. په ځانګړي ډول د لوېديځې افريقا، ختيځې افريقا، مرکزي افريقا او سويلي افريقا په اړوند اټکل دا دی چې تر ۲۰۵۰ز کال پورې به يې «جي ډي پي» ۲۹ تريليونه امريکايي ډالرو ته ورسېږي.<ref name="2013 World Population Data Sheet">{{cite web |title=2017 World population |url=https://assets.prb.org/pdf17/2017_World_Population.pdf |publisher=2017 World Population Data Sheet - Population Reference Bureau |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221218072617/https://assets.prb.org/pdf17/2017_World_Population.pdf |archivedate=2022-12-18 |access-date=2022-07-20 |url-status=dead }}</ref><ref name="worldbank.org">{{cite web |title=Overview |url=http://www.worldbank.org/en/region/afr/overview}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://edition.cnn.com/2015/05/12/africa/africa-inequality/|title=Why is Africa so unequal?|first=Milena|last=Veselinovic|work=CNN|access-date=2017-09-12}}</ref><ref name="economist.com">{{cite news|url=http://www.economist.com/node/21541015|newspaper=The Economist|title=Africa rising|date=3 December 2011}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://globalpublicsquare.blogs.cnn.com/2013/01/22/get-ready-for-an-africa-boom/|title=Get ready for an Africa boom|access-date=2017-09-12|language=en|archive-date=2017-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20170912191324/http://globalpublicsquare.blogs.cnn.com/2013/01/22/get-ready-for-an-africa-boom/|url-status=dead}}</ref> د ۲۰۱۳ز کال په مارچ مياشت کې، افريقا د تر ټولو بې وزله اوسېدونکو د لويې وچې په توګه پېندل کېده، خو نړيوال بانک اټکل کوي، که د ودې اوسنۍ کچه دوام پیدا کړي، نو ډيری افريقايي هېوادونه به تر ۲۰۲۵ز کال پورې «د منځنۍ کچې عايد» حيثيت (يعنې په کلني ډول د يو تن پر سر لږ تر لږه ۱،۰۲۵ امريکايي ډالره عايد) ته ورسېږي. د افريقا د کمزوري اقتصاد يو لړ لاملونه شته: له تاريخي اړخه، که څه هم افريقا يو شمېر سترواکۍ درلودې چې د نړۍ له ډېرو برخو سره يې سوداګرۍ درلودلې، بیا يې هم ډېری وګړو په قبايلي کلیوالو ټولنو کې ژوند کړی؛ سربېره پر دې، اروپايي نيواک او وروسته بيا سړې جګړې سياسي، اقتصادي او ټولنيزې بې ثباتۍ زېږولې دي.<ref>{{Cite news|url=http://www.worldbank.org/en/news/press-release/2012/10/04/despite-global-slowdown-african-economies-growing-strongly-world-bank-urges-countries-spend-new-oil-gas-mineral-wealth-wisely|title=Despite Global Slowdown, African Economies Growing Strongly― New Oil, Gas, and Mineral Wealth an Opportunity for Inclusive Development|work=World Bank|access-date=2017-09-12|language=en|archive-date=2017-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20170817204516/http://www.worldbank.org/en/news/press-release/2012/10/04/despite-global-slowdown-african-economies-growing-strongly-world-bank-urges-countries-spend-new-oil-gas-mineral-wealth-wisely|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|last=Anyangwe|first=Eliza|date=2017-06-28|title=Why is Africa so poor? You asked Google – here's the answer|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2017/jun/28/why-africa-so-poor-google|access-date=2021-03-09|issn=0261-3077}}</ref> خو بيا هم، تر ۲۰۱۳ز کال پورې، افريقا په يو کال کې د ۵.۶٪ ودې په درلودلو سره تر ټولو زياته مخ پر وده لويه وچه وه او اټکل دی چې د ۲۰۱۳ او ۲۰۲۳ز کلونو تر منځ به یې «جي ډي پي» له ۶٪ منځنۍ کچې هم لوړه شي. په ۲۰۱۷ز کال کې، افريقايي پرمختيايی بانک راپور ورکړ چې افريقا به د نړۍ دويم چټک وده کونکی اقتصاد ولري او اټکل يې وکړ چې په ۲۰۱۷ز کال کې به د ودې منځنۍ کچه شا اوخوا ۳.۴٪ وي، په داسې حال کې چې په ۲۰۱۸ز کال کې تر ۴.۳٪ پورې د ودې د زياتېدو تمه شته. په دې ټوله لويه وچه کې وده شته، په داسې حال کې چې يو په درې افريقايی هېوادونه  ۶٪ يا له دې څخه د لوړې ودې کچه لري، ۴۰٪ يې په کلني ډول د ۴٪ څخه تر ۶٪ پورې وده کوي. ډېرو نړيوالو سوداګريزو څارونکو همدا راز افريقا ته د نړۍ د راتلونکي اقتصادي ودې د ماشين نوم ورکړی.<ref>{{cite news|title=Africa rising A hopeful continent|url=https://www.economist.com/news/special-report/21572377-african-lives-have-already-greatly-improved-over-past-decade-says-oliver-august|newspaper=The Economist|publisher=The Economist Newspaper Limited|access-date=15 December 2013|author=Oliver August|date=2 March 2013}}</ref><ref name="worldbank.org2">{{cite web |title=Overview |url=http://www.worldbank.org/en/region/afr/overview}}</ref><ref>{{Cite web |title=African Economic Outlook 2017 |url=https://www.afdb.org/fileadmin/uploads/afdb/Documents/Publications/AEO_2017_Report_Full_English.pdf |website=African Development Bank}}</ref><ref>{{cite web |date=22 June 2016 |title=Rise of the African opportunity |url=http://www.slideshare.net/KimberleeLuce/rise-of-the-african-opportunity |work=Boston Analytics}}</ref> == تاريخ == د يوې زريزې لپاره، د افريقا اقتصاد ډول ډول و، د پراخو سوداګريزو لارو په مټ پر مخ وړل کېدو، کومې چې د ښارونو او پاچايو تر منځ جوړې شوې وې. ځينې سوداګريزې لارې په وچه کې وې، خو په ځينو کې بيا په سمندر کې سفر ښکېل و، اوس هم ځينې يې د سمندرونو په څنډو ابادو ښارونو کې جوړې شوي دي. لويې افريقايي سترواکۍ د خپلو سوداګريزو شبکو له امله شتمنې شوې وې، د بېلګې په ډول، لرغونی مصر، نوبيا، مالي، اشانټي، اویو سترواکي او لرغوني کارتيج. د افريقا ځينو برخو له عربي پاچاييو سره نږدې سوداګريزې اړيکې درلودې او د عثماني سترواکۍ پر مهال، په زیات شمېر کې افريقايانو د اسلام په منلو پيل وکړ. دې پرمختګ او تر څنګ يې د هند سمندر ته د سوداګريزې لارې د پيدا کولو وړتيالرلو، د يو شاهي ځواک په توګه پرتګاليان تر نيمه سهارايي افريقا پورې راورسول. استعماري لېوالتياوو نوي صنعتونه جوړ کړل، تر څو د خرما تيلو، ربړ، پمبې، قيمتي فلزاتو، پخلي مسالو، د پلور فصلونو نورو توکو په توګه د اروپا اړتياوې پوره کړي، عموماً دوی د اتلانتيک اقتصاد سره په ساحلي سيمو کې راټول شول.<ref>{{Cite web |title=European Trade, Colonialism, and Human Capital Accumulation in Senegal, Gambia and Western Mali, 1770–1900 – African Economic History Network |url=https://www.aehnetwork.org/european-trade-colonialism-and-human-capital-accumulation-in-senegal-gambia-and-western-mali-1770-1900/ |access-date=2017-08-17 |website=www.aehnetwork.org |language=en-US}}</ref> د اقتصادي ودې په اړوند يو مهم عامل د خواصو له خوا د بشري پانګې (د باتجربه او ماهو کارګرو څخه ګټه اخستل) تر لاسه کول و. د څوارلسمې او شلمې پېړۍ تر منځ ليدل شوي چې د خواصو د يات تاوتريخوالي او په همدې بنسټ په کم عمرۍ کې د مړينې د زيات احتمال له امله، خواصو په زده کړه کې زیاته پانګونه ونه کړه. په همدې بنسټ د دوی وړتیا (د بشري پانګې د اندازې په څېر) له هغو هېوادونو څخه هم کمه وه چې کم خوندي وه، او په همدې ډول بالعکس. همدا چاره د افريقايي سيمو تر منځ د اقتصادي ودې توپير تشریح کولای شي.<ref>{{Cite journal|last1=Baten|first1=Jörg|last2=Alexopoulou|first2=Kleoniki|title=Elite violence and elite numeracy in Africa from 1400 CE to 1950 CE.|journal=}}</ref> === د شلمې پېړۍ اوښتون === د شلمې پېړۍ په اوږدو کې د افريقايي هېوادونو له خپلواکۍ وروسته، د دې لويې وچې ډېرې سيمې اقتصادي، سياسي او ټولنيزو بدلونونو په خپله غېږه کې ونیولې. خو په وروستیو کلونو کې د ځينو هېوادونو تر منځ اقتصادي اړيکې بيا ليدل شوي دي.<ref>{{Citation|last=Ocran|first=Matthew Kofi|title=Post-Independence African Economies: 1960–2015|date=2019|url=https://doi.org/10.1007/978-3-030-10770-3_9|work=Economic Development in the Twenty-first Century: Lessons for Africa Throughout History|pages=301–372|editor-last=Ocran|editor-first=Matthew Kofi|series=Palgrave Studies in Economic History|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-10770-3_9|isbn=978-3-030-10770-3|s2cid=159395862|access-date=2021-07-07}}</ref> د افريقايي اقتصادي ودې راپورته کېدل (کوم چې له ۲۰۰۰ز لسيزې څخه پيل شوی دی) د چين د اقتصادي ودې سره پرتله شوي دي، کوم چې له ۱۹۷۰ز لسيزې راهيسې په اسيا کې سر راپورته کړی دی. په ۲۰۱۳ز کال کې، افريقا د نړۍ د اوو چټکو مخ پر وده اقتصادونو کور و.<ref>{{Cite news|url=https://www.ft.com/content/8968cbee-7f45-11e2-89ed-00144feabdc0|title=Africa calling|website=[[Financial Times]]|date=10 March 2013}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.economist.com/node/21541015|title=Africa rising|date=2011-12-03|newspaper=The Economist|access-date=2017-08-17|issn=0013-0613}}</ref> تر ۲۰۱۸ز کال پورې، نايجيريا د اسمي «جي ډي پي» پر بنسټ د افريقا تر ټولو ستر اقتصاد دی؛ له هغې وروسته سويلي افريقا لوړ ځای لري، د «پي پي پي» له نظره له نايجيريا وروسته مصر دويم مقام لري. استوايي «ګيني» د سړي سر تر ټولو لوړ «جي ډي پي» لري، په داسې حال کې چې په دې هېواد له بشري حقوقو څخه د سرغړونې تورونه هم شته. د الجزاير، ليبيا او ګبون په څېر په تيلو غني هيوادونه او په کانونو غني «بوټسوانا» له يو ويشتمې پېړۍ راهيسې د سترو اقتصادونو په څېر راڅرګند شول، په داسې حال کې چې زمبابوی او د کانګو ديموکراتيک جمهوريت په بالقوه ډول په طبيعي زېرمو د نړۍ له غني هېوادونو څخه دي،  خو د دوامدار سياسي فساد، جګړې او کډوالۍ له امله د نړۍ د تر ټولو بې وزله هېوادونو په لست کې ځای ورکړل شوی. بوټسوانا له خپلواکۍ وروسته د دوامدار پياوړي او با ثباته ودې له امله له دې لست څخه دباندې پاتې هېواد دی.<ref>{{Cite web |title=Overview |url=https://www.worldbank.org/en/country/botswana/overview |access-date=2021-07-07 |website=World Bank |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-01-28 |title=Botswana – an African economic miracle? |url=https://blogs.lse.ac.uk/internationaldevelopment/2020/01/28/botswana-an-african-economic-miracle/ |access-date=2021-07-07 |website=LSE International Development}}</ref><ref name="imf.org">{{cite web |title=Report for Selected Countries and Subjects |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2015/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=38&pr.y=9&sy=2015&ey=2019&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=694&s=NGDPD,NGDPDPC,PPPGDP,PPPPC&grp=0&a= |access-date=9 April 2017 |work=IMF.org}}</ref> == اوسني شرايط == ملګري ملتونه وړانديز کوي چې په ۲۰۱۸ز کال کې به د افريقا اقتصاد ۳.۵٪ ته او په ۲۰۱۹ز کال کې به ۳.۷٪ ته ورسېږي. تر ۲۰۰۷ز کال پورې، د افريقا اقتصاد له ختيځې اسيا څخه لوړ و. معلومات څرګندوي چې د دې لويې وچې ځېنې برخې اوس چټکه وده تجربه کوي، لامل يې د دې هېوادونو سرچينې او مخ پر وده سياسي ثبات دی او له ۲۰۰۷ز کال راهيسې يې کرار کرار د سوله ييز والي کچې هم لوړې کړې دي. نړيږوال بانک راپور ورکړی چې د نيمه سهارايي افريقايي هېوادونو اقتصاد په داسې کچه وده کړې، کومه چې له نړيوالې کچې سره برابره يا ترې زیاته ده. د ملګرو ملتونو د اقتصادي او ټولنيزو چارو د ډيپارټمنټ په وينا، د دې سيمې په ټوليزه وده کې تر ټولو زياته ونډه په مصر، نايجيريا او سويلي افريقا کې بيا رغېدنه ده، کوم چې د افريقا درې ستر اقتصادونه دي.<ref name="auto">{{cite book|url=https://www.un.org/development/desa/dpad/publication/world-economic-situation-and-prospects-2018/|title=World Economic Situation and Prospects 2018|publisher=[[United Nations Department of Economic and Social Affairs]], Development Policy and Analysis Division|page=106|access-date=2018-03-02|isbn=978-92-1-109177-9|date=23 January 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7093912.stm|title='Fast economic growth' in Africa|date=2007-11-14|access-date=2017-09-12|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/6748281.stm|title=African economy 'to expand 6.2%'|date=2007-06-13|access-date=2017-09-12|language=en-GB}}</ref> د چټکو مخ پر وده افريقايي هېوادونو اقتصادونو د نړيوالې منځنۍ کچې څخه د پام وړ زياته وده تجربه کړې. د لومړي کتار په هېوادونو کې موريتانيا چې د ودې اندازه يې ۱۹.۸٪ ده، انګولا ۱۷.۶٪، سوډان ۹.۶٪، موزمبيق ۷.۹٪ او مالاوي د ۷.۸٪ ودې په درلودلو سره دي. په نورو مخ پر وده هېوادونو کې راوانډا، موزمبيق، چاد، نيجر، بورکينا فاسو، ايتوپيا شامل دي. په هر حال، د زمبابوي، د کانګو ديموکراتيک جمهوريت، د کانګو جمهوريت او «برونډي» په ګډون د افريقا د ډېرې برخې وده ناهيلې کوونکې، منفي يا سسته ده. ډېرې نړيوالې ادارې په مخ پر وده افريقايي اقتصادونو کې پانګونې ته زياته لېوالتيا لري، په ځانګړي ډول په داسې حال کې چې افريقا د نړيوال اقتصادي سوړبازارۍ سره سره د لوړ اقتصاد کچه پر ځای ساتلې ده. په مخ پر وده نړۍ کې په افريقا کې د پانګونې عايد تر ټولو لوړ دی.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/6522807.stm|title=African growth 'steady but frail'|date=2007-04-03|access-date=2017-09-12|language=en-GB}}</ref><ref>{{cite web |title=Where We Work |url=http://www.usaid.gov/locations/sub-saharan_africa/sectors/eg/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090312091146/http://www.usaid.gov/locations/sub-saharan_africa/sectors/eg/index.html |archive-date=12 March 2009 |access-date=17 March 2009 |website=www.usaid.gov}}</ref><ref>{{Cite web |title=Africa's economic growth continues upward trend |url=http://en.afrik.com/article13716.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090417200113/http://en.afrik.com/article13716.html |archive-date=17 April 2009 |access-date=2017-09-12 |website=en.afrik.com |publisher=Africa news, Maghreb news}}</ref><ref name="mckinsey.com">{{cite web |title=Lions on the move: The progress and potential of African economies &#124; McKinsey Global Institute &#124; Productivity, Competitiveness, & Growth &#124; McKinsey & Company |url=http://www.mckinsey.com/Insights/MGI/Research/Productivity_Competitiveness_and_Growth/Lions_on_the_move |access-date=2012-06-13 |publisher=Mckinsey.com |تاريخ الأرشيف=2012-06-18 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120618142658/http://www.mckinsey.com/Insights/MGI/Research/Productivity_Competitiveness_and_Growth/Lions_on_the_move |url-status=dead |خونديځ نېټه=2012-06-18 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20120618142658/http://www.mckinsey.com/Insights/MGI/Research/Productivity_Competitiveness_and_Growth/Lions_on_the_move |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20120618142658/http://www.mckinsey.com/Insights/MGI/Research/Productivity_Competitiveness_and_Growth/Lions_on_the_move |archive-url=https://web.archive.org/web/20120618142658/http://www.mckinsey.com/Insights/MGI/Research/Productivity_Competitiveness_and_Growth/Lions_on_the_move }}</ref> د ځينو نړيوالو ادارو له خوا په افريقا کې د اقتصادي پرمختګ په برخه کې د ليوالتيا لپاره په پورنو کې اسانتيا ته پاملرنه شوې ده. په ۱۹۹۶ز کال کې، ملګرو ملتونو د درندو پورونو لرونکي بې وزله هېواودنو له نوښت (HIPC) څخه مالي ملاتړ وکړ، کوم چې وروسته د پيسو نړيوال صندوق، نړيوال بانک او افريقايي پرمختيايي بانک د ګڼ اړخيز پور اسانتيا نوښت (MDRI) په توګه په غاړه واخيست. تر ۲۰۱۳ز کال پورې، دې نوښت دېرشو افريقايي هېوادونو ته تر يو حده د پورې اسانتيا ورکړې وه.<ref>{{Cite web |title=Multilateral Debt Relief Initiative - Questions and Answers |url=https://www.imf.org/external/np/exr/mdri/eng/index.htm |access-date=2022-01-07 |website=www.imf.org}}</ref><ref>{{cite web |date=10 January 2013 |title=Debt Relief Under the Heavily Indebted Poor Countries (HIPC) Initiative |url=http://www.imf.org/external/np/exr/facts/hipc.htm |access-date=1 March 2013 |publisher=IMF}}</ref> == سرچينې == 0r2o4w0tbwbp954npduoaiza19b3wqn د نفوس له مخې د هیوادونو نوملړ 0 63126 371264 370673 2026-11-11T02:54:59Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 371264 wikitext text/x-wiki [[دوتنه:World_Population.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a5/World_Population.svg/330px-World_Population.svg.png|بټنوک| په 2019 کې د نفوس له مخې د هېوادونو او سیمو نقشه (تور رنګ، ډېر نفوس)]] دا د '''نفوس له مخې د هېوادونو نوملړ دی''' . په دې کې خپلواک دولتونه ، مېشته، انحصاري سیمې او په ځینو مواردو کې د خپلواکو دولتونو اجزاوو لرونکي هېوادونه شامل دي، په لړليک کې شاملول په ابتدايي توګه د [[د معيار نړيوال تنظيم|ISO]] معیار [[ایزو ۳۱۶۶-۱|ISO 3166-1]] پر بنسټ دي. د مثال په توګه، [[بریتانیا|انګلستان]] یو واحد وجود ګڼل کیږي، په داسې حال کې چې د هالنډ د سلطنت اجزاوو هېوادونه په جلا توګه ګڼل کیږي. سرېره پردې ، پدې لېست کې ځینې [[په محدوده رسمي توګه پیژندل سوي دولتونه|ایالتونه شامل دي چې محدود پېژندل]] شوي په ISO 3166-1 کې نه دي موندل شوي. همدارنګه د [[د نړۍ نفوس|نړۍ]] د نفوس په پرتله د هر هېواد نفوس په سلنه کې ورکړل شوی، کوم چې [[ملګري ملتونه]] د 7.954 ملیارد وګړي په 2022 کال کې اټکل کوي . <ref name="UNFPA">{{Cite web |year=2022 |title=World Population Dashboard |url=https://www.unfpa.org/data/world-population-dashboard |access-date=15 June 2022 |website=United Nations Population Fund |publisher=UNFPA}}</ref> == تګلاره == په دې چارټ کې کارول شوي ارقام د ملي [[سرشمېرنه|سرشمېرنې]] د ادارې له خوا د خورا تازه اټکلونو یا نسبتونو پراساس دي، چې تل په تغير کې وي. د کومو هېوادونو او ځايونو چې ملي معلومات شتون نلري، ارقام د 2021 لپاره د اټکلونو یا اټکلونو پر بنسټ د ملګرو ملتونو د اقتصادي او ټولنیزو چارو د نفوس څانګې له خوا چمتو شوي. <ref name="unpop">{{Cite web |last=United Nations |title=World Population Prospects 2019 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=4 August 2021 |website=population.un.org}}</ref> ځکه چې راټول شوي ارقام په هر هېواد کې په ورته وخت کې نه راټولیږي، یا د دقت په ورته کچه کې، د پایلې شمېرې پرتله کول ممکن غلطې پایلې رامنځته کړي. سربېره پردې، د ټولو هېوادونو څخه د ارقامو اضافه والی ممکن د نړۍ مجموعې سره مساوي نه وي. هغه سیمې چې د خپلواکو دولتونو بشپړې برخې جوړوي، لکه د انګلستان هېوادونه ، د اړوندو خپلواکو هېوادونو د برخې په توګه شمېرل کیږي. په دې کې نور نهادونه شامل دي، لکه [[اروپایي ټولنه|اروپایي اتحادیه]] ، {{Efn|The European Union is a ''[[sui generis]]'' [[supranational union]] whose sovereign members delegate to it by treaty certain powers that are often exercised by sovereign states. Its combined population has been estimated at 447,319,916 on 1 January 2020, and it would be ranked 3rd if it were included in the list. It has {{#expr: 447319916 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% of the world's population — see {{cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tps00001/default/table?lang=en|title=Eurostat-Tables, Graphs and Maps Interface（TGM）table|publisher=[[European Commission]]}}}} چې خپلواکه دولتونه نه دي، او خپلواکې سیمې چې دایمي نفوس نلري، لکه د [[انتارکتیکا|انټارکټیکا]] په اړه د مختلفو هېوادونو ادعاګانې . == د نفوس له مخې خپلواک دولتونه او تړلې سیمې == نوټ: د ملګرو ملتونو د ۱۹۳ [[د ملگري ملتونو غړي هېوادونه|غړو هېوادونو]] او د ملګرو ملتونو عمومي اسامبلې ته د دوو څارونکو هېوادونو لپاره یوه شمېره درجه ټاکل شوې ده. انحصاري سیمې او هغه هېوادونه چې د خپلواکو دولتونو برخې دي د شمېرې درجې ندي ټاکل شوي. برسېره پردې، د محدود پېژندنې سره خپلواکه دولتونه شامل دي، مګر د شمېرې درجه نه ده ټاکل شوې. {{sticky header}}{{sort under}}{{mw-datatable}}{{table alignment}} {| class="wikitable sortable sticky-header sort-under mw-datatable col2right col6right" {{right}} |+ د مجموعي نفوس له مخې د هېوادونو او انحصاري سيمو نوملړ ! ! موقعيت ! نفوس ! style=width:2em | ٪ د{{br}}نړۍ ! نېټه ! {{nowrap|Source (رسمي يا له}}{{br}} [[ملګري ملتونه]] څخه) ! class="unsortable"|يادښتونه |- | – | '''{{noflag|World}}''' | 8,119,000,000 || {{center|100%}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | د ملګرو ملتونو وړاندوينه<ref name="UNFPA"/><ref name="unpop"/>|| |- | rowspan=2 | {{ntsh|1}} 1/2 {{br}} {{efn|According to د ملګرو ملتونو اټکلs, India surpassed China by the end of April 2023.<ref>{{cite news |title=India to overtake China as world's most populous country in Apr 2023 |url=https://www.un.org/en/desa/india-overtake-china-world-most-populous-country-Apr-2023-united-nations-projects#:~:text=Smith%20Mehta%2Funsplash.-,India%20to%20overtake%20China%20as%20world's%20most%20populous%20country%20in,the%20world's%20most%20populous%20country |access-date=27 April 2023 |work=[[United Nations]] |date=24 April 2023}}</ref>}} | {{هېواد بيرغ|China}} | {{n+p|1408280000|{{worldpop}}|sigfig=3|disp=table}} || {{dts|31 December 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |title=National Economy – 10.Total Population Went down and Urbanization Rate Continued to Grow (31 December 2024) |url=https://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202501/t20250117_1958330.html |publisher=[[National Bureau of Statistics of China]] (NBSC) |website=www.stats.gov.cn |date=17 January 2025 |access-date=17 January 2025}}</ref> || {{efn|Refers to [[mainland China]]; excludes China's [[special administrative regions of China|special administrative regions]] of [[Hong Kong]] and [[Macau]], which returned to Chinese sovereignty in 1997 and 1999, respectively.}} |- | {{right}} {{هېواد بيرغ|India}} | {{n+p|1402737000|{{worldpop}}|sigfig=3|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | {{right}} رسمي وړاندوينه<ref>*data provided by [[Ministry of Health and Family Welfare]]*{{cite web |title=Projected total Population by sex as on 1st July, 2011–2036: India, States and Union Territories (pg.43–March and pg.82–July) |url=https://geographicinsights.iq.harvard.edu/files/geographicinsights2/files/report_population_projection_2019.pdf |publisher=Harvard Center for Population and Development |website=www.iq.harvard.edu |date=November 2019 |access-date=1 January 2025 }}{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || {{right}} {{efn|Includes the population of the [[Kashmir conflict|India-administered]] [[union territory|union territories]] of [[Jammu and Kashmir (union territory)|Jammu and Kashmir]], and [[Ladakh]].}} |- | {{nts|3}} | {{هېواد بيرغ|United States}} | {{n+p|340110988|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.census.gov/data/tables/time-series/demo/popest/2020s-national-total.html | title=National Population Totals and Components of Change: April 1, 2020 to July 1, 2024 |publisher=[[United States Census Bureau]] (USCB) |website=www.census.gov |access-date=20 December 2024}}</ref>|| {{efn|Includes the [[list of states and territories of the United States|50 states]] and the [[Washington, D.C.|District of Columbia]], but excludes the [[territories of the United States]].}} |- | {{nts|4}} | {{هېواد بيرغ|Indonesia}} | {{n+p|282477584|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{citation|url=https://dispendukcapil.acehtimurkab.go.id/berita/kategori/berita-nasional/rilis-data-kependudukan-semester-i-tahun-2024-potret-demografi-dan-implikasinya-bagi-pembangunan-nasional|title=Indonesian Population June 2024|work=[[Ministry of Home Affairs (Indonesia)]]|language=id|access-date=20 October 2024}}</ref>|| |- | {{nts|5}} | {{هېواد بيرغ|Pakistan}} | {{n+p|241499431|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 March 2023|abbr=on}} | د ۲۰۲۳ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/Pakistan.pdf |title=Announcement of Results of 7th Population and Housing Census-2023 'The Digital Census' |date=5 August 2023 |website=Pakistan Bureau of Statistics (www.pbs.gov.pk) |access-date=14 August 2023 |archive-date=14 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230814181311/https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/Pakistan.pdf |url-status=live }}</ref> || {{efn|Includes the population of [[Kashmir conflict|Pakistan-administered]] [[Azad Kashmir]] and [[Gilgit-Baltistan]].}} |- | {{nts|6}} | {{هېواد بيرغ|Nigeria}} | {{n+p|223800000|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | رسمي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://cdn.sanity.io/files/5otlgtiz/production/d7fb94a5c16220cd7559ac066f95f9d53a433ac8.pdf |title=The annual population lecture series – APLS (pg.1 and pg.159) |publisher=National Population Commission – NPC Nigeria |website=www.nationalpopulation.gov.ng |date=22 November 2023 |access-date=11 March 2024}}</ref> || |- | {{nts|7}} | {{هېواد بيرغ|Brazil}} | {{n+p|212583750|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | رسمي وړاندوينه<ref>{{cite web |url = https://www.ibge.gov.br/en/statistics/social/population/18176-population-projection.html?lang=en-GB&t=resultados |title = Population Projection |website = ibge.gov.br |access-date = 1 Jan 2025}}</ref> || |- | {{nts|8}} | {{هېواد بيرغ|Bangladesh}} | {{n+p|169828911|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|14 June 2022|abbr=on}} | د ۲۰۲۲ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |title=Population & Housing Census 2022 – Post Enumeration Check (PEC) Adjusted Population |url=https://bbs.portal.gov.bd/sites/default/files/files/bbs.portal.gov.bd/page/b343a8b4_956b_45ca_872f_4cf9b2f1a6e0/2023-04-18-08-42-4f13d316f798b9e5fd3a4c61eae4bfef.pdf |website=Bangladesh Bureau of Statistics (www.bbs.gov.bd) |date=18 April 2023 |access-date=24 August 2023 |language=en |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824082228/https://bbs.portal.gov.bd/sites/default/files/files/bbs.portal.gov.bd/page/b343a8b4_956b_45ca_872f_4cf9b2f1a6e0/2023-04-18-08-42-4f13d316f798b9e5fd3a4c61eae4bfef.pdf |url-status=live }}</ref> || {{efn| The [[Bangladesh Bureau of Statistics]] has a projection of 181 million for 2025, but this method derives from a base year of 2011. This same projection overcounted the population for 2022 by about 4.4 million.<ref>{{cite web |url = https://bbs.gov.bd/site/page/29855dc1-f2b4-4dc0-9073-f692361112da/- |title = Statistical Yearbook |website = bbs.gov.bd |access-date = 1 Jan 2025}}</ref>}} |- | {{nts|9}} | {{هېواد بيرغ|Russia}} | {{n+p|146150789|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |title=Оценка численности постоянного населения на 1 января 2024 г. и в среднем за 2023 [Estimated permanent population on 1 January 2024 and average 2023] |url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/OkPopul_Comp2024_Site.xlsx |publisher=[[Federal State Statistics Service (Russia)|Russian Federal State Statistics Service (Росстат)]] |website=www.rosstat.gov.ru |access-date=11 April 2024 |language=ru |archive-date=6 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240406215805/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/OkPopul_Comp2024_Site.xlsx |url-status=dead }}</ref> || {{efn|Includes the [[Republic of Crimea (Russia)|Republic of Crimea]] and [[Sevastopol]], administrative areas on the [[Crimea|Crimean Peninsula]] occupied by Russia. The population does not include the [[Russian annexation of Donetsk, Kherson, Luhansk and Zaporizhzhia oblasts of Ukraine|four annexed Ukrainian oblasts]]. The Ukrainian government and [[Political status of Crimea|most of the world's other states]] consider the Crimean Peninsula, [[Donetsk Oblast|Donetsk]], [[Kherson Oblast|Kherson]], [[Luhansk Oblast|Luhansk]] and [[Zaporizhzhia Oblast|Zaporizhzhia]] parts of [[Administrative divisions of Ukraine|Ukraine's territory]].}} |- | {{nts|10}} | {{هېواد بيرغ|Mexico}} | {{n+p|130154247|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|30 September 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>*data provided by [https://www.inegi.org.mx/sistemas/Infoenoe/Default_15mas.aspx INEGI → ENOE]* {{cite web |title=Mexico Population |url=https://www.economy.com/mexico/population/not-seasonally-adjusted |publisher=Moody's Analytics |website=www.economy.com |access-date=2 December 2024}}</ref> || |- | {{nts|11}} | {{هېواد بيرغ|Japan}} | {{n+p|123590000|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{Cite news |title=Population Estimates by Age (Five-Year Groups) and Sex |work=[[Statistics Bureau (Japan)|Statistics Bureau of Japan]] |url=https://www.stat.go.jp/english/data/jinsui/tsuki/index.htm |access-date=21 November 2024 |archive-date=1 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401013551/https://www.stat.go.jp/english/data/jinsui/tsuki/index.htm |url-status=live }}</ref>|| |- | {{nts|12}} | {{هېواد بيرغ|Philippines}} | {{n+p|114123600|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 July 2025|abbr=on}} | رسمي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://psa.gov.ph/sites/default/files/dhsd/Statistical%20Tables%20CBPP_0.pdf |title=Table 10. Projected Population, by Age group, Sex, and single-Year interval, Philippines: 2020 - 2030 [Scenario 2 - pg.18] |publisher=[[Philippine Statistics Authority]] (PSA) |website=www.psa.gov.ph |date=31 January 2024 |access-date=21 January 2025}}</ref> || |- | {{nts|13}} | {{هېواد بيرغ|Ethiopia}} | {{n+p|109499000|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.statsethiopia.gov.et/wp-content/uploads/2024/07/Projected_Population-2024.pdf |title=Population Size by Sex, Area and Density by Region, Zone and Wereda: July 2024 |website=www.statsethiopia.gov.et |publisher=Ethiopian Statistical Service (ESS) |access-date=7 July 2024 |archive-date=7 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240707022122/https://www.statsethiopia.gov.et/wp-content/uploads/2024/07/Projected_Population-2024.pdf |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|14}} | {{هېواد بيرغ|Democratic Republic of the Congo}} | {{n+p|109276000|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | د ملګرو ملتونو اټکل<ref>{{Cite web |title=World Population Prospects 2024 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=25 December 2024 |website=population.un.org |publisher=[[United Nations Department of Economic and Social Affairs]]}}</ref> || |- | {{nts|15}} | {{هېواد بيرغ|Egypt}} | {{n+p|105914499|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.capmas.gov.eg/Admin/Pages%20Files/20245121324361-%20pop_new.pdf |title=Egypt in Figures 2024 – Population Estimates By Sex & Governorate 1/1/2024 |publisher=[[Central Agency for Public Mobilization and Statistics (Egypt)|CAPMAS]] |website=www.capmas.gov.eg |date=1 March 2024 |access-date=28 May 2024}}</ref> || |- | {{nts|16}} | {{هېواد بيرغ|Vietnam}} | {{n+p|100309209|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.gso.gov.vn/wp-content/uploads/2024/07/NG-TCTK-2023_Final.pdf |title=Statistical yearbook of Vietnam (2023) – Population and employment [pg.101] |publisher=[[General Statistics Office of Vietnam]] (GSO) |website=www.gso.gov.vn |date=24 December 2024 |access-date=26 January 2025}}</ref> || |- | {{nts|17}} | {{هېواد بيرغ|Iran}} | {{n+p|85961000|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|20 March 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://iranopendata.org/en/dataset/iod-06124-estimated-population-iran-province-2024/ |title=Estimated population in Iran by province in 2024 |publisher=Iran Open Data (IOD) |website=www.iranopendata.org/fa/ |date=5 December 2024 |access-date=27 December 2024 |archive-date=8 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250508011504/https://iranopendata.org/en/dataset/iod-06124-estimated-population-iran-province-2024/ |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|18}} | {{هېواد بيرغ|Turkey}} | {{n+p|85372377|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=The-Results-of-Address-Based-Population-Registration-System-2023-49684&dil=2 |title=The Results of Address Based Population Registration System, 2023 |publisher=[[Turkish Statistical Institute]] |website=www.tuik.gov.tr |date=6 February 2024 |access-date=6 February 2024}}</ref> || |- | {{nts|19}} | {{هېواد بيرغ|Germany}} | {{n+p|83465411|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|31 March 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.destatis.de/EN/Themes/Society-Environment/Population/Current-Population/Tables/liste-current-population-basis-2022.html |title=Population by nationality and sex (quarterly figures) |publisher=[[Federal Statistical Office of Germany|DESTATIS]] |website=www.destatis.de |date=10 January 2025 |access-date=20 January 2025}}</ref> || |- | {{nts|20}} | {{هېواد بيرغ|France}} | {{n+p|68615000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{cite web |title=Démographie – Population au début du mois – France (inclus Mayotte à partir de 2014) |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/serie/001641607 |publisher=INSEE |website=www.insee.fr |access-date=21 January 2025}}</ref> || {{efn|Includes the integral 18 [[regions of France]] (including 5 [[Overseas departments and regions of France|overseas departments and regions]]). Excludes France's 5 [[Overseas collectivity|overseas collectivities]]: [[French Polynesia]], [[Saint Barthélemy]], [[Collectivity of Saint Martin|Saint Martin]], [[Saint Pierre and Miquelon]], and [[Wallis and Futuna]], and the sui generis collectivity of [[New Caledonia]], which are shown separately. The [[French Southern and Antarctic Lands]] (an Antarctic territorial claim hosting only government officials and research station staff) and [[Clipperton Island]] (an uninhabited state private property of France) are not listed at all due to their extraordinary nature.}} |- | {{nts|21}} | {{هېواد بيرغ|United Kingdom}} | {{n+p|68265209|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |title=Population estimates for the UK, England, Wales, Scotland and Northern Ireland: mid-2023 |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/bulletins/annualmidyearpopulationestimates/latest |publisher=[[Office for National Statistics]] (ONS) |website=www.ons.gov.uk |date=8 October 2024}}</ref> || {{efn|Excludes the three [[Crown Dependencies|British Crown Dependencies]] and the 14 [[British Overseas Territories]], listed separately. Four British Overseas Territories are not listed due to their extraordinary nature. The four not listed are ''[[British Antarctic Territory]]'' (an Antarctic territorial claim hosting only government officials and research station staff), the [[British Indian Ocean Territory]] (a military base), [[South Georgia and the South Sandwich Islands]] (hosts only government officials and research station staff), and the [[Akrotiri and Dhekelia|Sovereign Base Areas of Akrotiri and Dhekelia]] (a military base where permanent residency is limited to citizens of the [[Cyprus|Republic of Cyprus]]).}} |- | {{nts|22}} | {{هېواد بيرغ|Thailand}} | {{n+p|65932105|{{worldpop}} |sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 January 2025|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{cite web |url=https://stat.bora.dopa.go.th/stat/statnew/statMONTH/statmonth/#/mainpage |title=สถิติประชากรทางการทะเบียนราษฎร(รายเดือน) – Official population statistics from the civil registration (monthly) |last=จำนวนประชากร (population) → ตรวจสอบข้อมูลแยกรายเดือน (check monthly data separately) → ขอบเขตข้อมูล (data scope - monthly) → ยอดรวมข้อมูล (total data - whole country) |publisher=The Bureau of Registration Administration (BORA) |website=www.bora.dopa.go.th |access-date=6 February 2025 |language=thai |archive-date=24 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250224093538/https://stat.bora.dopa.go.th/stat/statnew/statMONTH/statmonth/#/mainpage |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|23}} | {{هېواد بيرغ|South Africa}} | {{n+p|63015904|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 July 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.gov.za/sites/default/files/P03014_Census_2022_Statistical_Release.pdf |title=Census 2022 – Statistical Release |publisher=Government of South Africa |website=www.gov.za |date=10 October 2023 |access-date=15 October 2023 |archive-date=15 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231015192129/https://www.gov.za/sites/default/files/P03014_Census_2022_Statistical_Release.pdf |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|24}} | {{هېواد بيرغ|Tanzania}} | {{n+p|61741120|{{worldpop}} |sigfig=1|disp=table}} || {{dts|23 August 2022|abbr=on}} | د ۲۰۲۲ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://sensa.nbs.go.tz/ |title=Population Size in Tanzania |website=National Bureau of Statistics |access-date=24 September 2024 |archive-date=31 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031164518/https://sensa.nbs.go.tz/ |url-status=dead }}</ref> || {{efn|Includes [[Zanzibar]].}} |- | {{nts|25}} | {{هېواد بيرغ|Italy}} | {{n+p|58966101|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 November 2024|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{cite web |url=https://demo.istat.it/app/?i=D7B |title=ISTAT – Bilancio Demografico Mensile / Monthly Demographic Balance |publisher=Istituto Nazionale di Statistica (Istat) |website=demo.istat.it |language=it |access-date=6 February 2024}}</ref> || |- | {{nts|26}} | {{هېواد بيرغ|Colombia}} | {{n+p|52695952|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.dane.gov.co/files/censo2018/proyecciones-de-poblacion/Nacional/DCD-area-proypoblacion-Nac-2020-2070.xlsx |title=Proyecciones de Población DANE |access-date=10 April 2023 |archive-date=10 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230410005852/https://www.dane.gov.co/files/censo2018/proyecciones-de-poblacion/Nacional/DCD-area-proypoblacion-Nac-2020-2070.xlsx |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|27}} | {{هېواد بيرغ|Kenya}} | {{n+p|52428290|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي وړاندوينه<ref>{{cite web |date=Sep 2022 |title=2019 Kenya Population and Housing Census Results: Analytical Report on Population Projections, Vol XVI (Table 3.1: Projected Population, Kenya, 2020–2045) |url=https://www.knbs.or.ke/download/2019-kphc-analytical-report-on-population-projections-vol-xvi/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204110524/https://www.knbs.or.ke/download/2019-kphc-analytical-report-on-population-projections-vol-xvi/ |archive-date=4 December 2022 |access-date=25 June 2023 |website=knbs.or.ke |publisher=Kenya National Bureau of Statistics |page=23}}</ref>|| |- | {{nts|28}} | {{هېواد بيرغ|Myanmar}} | {{n+p|51316756|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|15 Oct 2024|abbr=on}} | د ۲۰۲۴ ز کال د سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url = https://www.moi.gov.mm/moi:eng/news/16583 |title = Myanmar's 2024 Census Provisional Results: Population at 51.3M |date = 1 Jan 2025 |website = Myanmar Ministry of Information |access-date = 1 Jan 2025}}</ref> || {{efn| Does not include the [[Rohingya people]]. Some regions were estimated by satellite.<ref>{{cite web |url = https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-says-2024-census-shows-population-513-mln-2025-01-01/ |title = Myanmar says 2024 census shows population of 51.3 million |website = reuters.com |access-date = 31 Dec 2024}}</ref>}} |- | {{nts|29}} | {{هېواد بيرغ|South Korea}} | {{n+p|51207874|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 January 2025|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{cite web |title=Resident population by City, County, and District |url=https://kosis.kr/statHtml/statHtml.do?orgId=101&tblId=DT_1B040A3&conn_path=I2&language=en |publisher=[[Statistics Korea|Statistics Korea (KOSTAT)]] → Korean Statistical Information Service (KOSIS) |website=www.kostat.go.kr |access-date=6 February 2025}}</ref>|| |- | {{nts|30}} | {{هېواد بيرغ|Sudan}} | {{n+p|50448963|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | د ملګرو ملتونو وړاندوينه<ref>{{Cite web |title=World Population Prospects 2024 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=3 August 2024 |website=population.un.org |publisher=[[United Nations Department of Economic and Social Affairs]]}}</ref> || |- | {{nts|31}} | {{هېواد بيرغ|Spain}} | {{n+p|48946035|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 October 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{Cite web |title=Population |url=https://www.ine.es/en/index.htm |publisher=[[National Statistics Institute (Spain)]] (INE) |website=www.ine.es |access-date=2 December 2024}}</ref> || |- | {{nts|32}} | {{هېواد بيرغ|Algeria}} | {{n+p|47400000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.ons.dz/IMG/pdf/Demographie_Algerienne2020_2023.pdf |title=DEMOGRAPHIE ALGERIENNE 2020 à 2025 |publisher=[[National Office of Statistics]] (NOS) |website=www.ons.dz |date=July 2024 |access-date=17 January 2025 |language=French}}</ref> || |- | {{nts|33}} | {{هېواد بيرغ|Argentina}} | {{n+p|47067641|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.indec.gob.ar/indec/web/Nivel3-Tema-2-24 |title=Proyecciones y estimaciones |publisher=[[National Institute of Statistics and Census of Argentina|INDEC]] |website=www.indec.gob.ar |access-date=17 January 2025 |archive-date=9 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230609202751/https://www.indec.gob.ar/indec/web/Nivel3-Tema-2-24 |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|34}} | {{هېواد بيرغ|Uganda}} | {{n+p|45935046|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|10 May 2024|abbr=on}} | د ۲۰۲۴ ز کال د سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://www.ubos.org/wp-content/uploads/publications/National-Population-and-Housing-Census-2024-Preliminary-Report.pdf |title=NPHC 2024 – Preliminary Results |access-date=16 July 2024 }}</ref> || |- | {{nts|35}} | {{هېواد بيرغ|Iraq}} | {{n+p|44414800|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |access-date=2 July 2024 |title=Estimated population of Iraq for the period (2015–2030)|url=http://cosit.gov.iq/ar/2013-01-31-08-43-38 |website=cosit.gov.iq |archive-date=3 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191203214014/http://cosit.gov.iq/ar/2013-01-31-08-43-38 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|36}} | {{هېواد بيرغ|Afghanistan}} | {{n+p|42045000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | د ملګرو ملتونو وړاندوينه<ref>{{cite web |url = https://population.un.org/wpp/assets/Files/WPP2024_Summary-of-Results.pdf |title = World Population Prospects 2024 Summary of Results |at = p61 |website = un.org |access-date = 6 Jan 2025}}</ref><ref>{{cite web |url = https://population.un.org/wpp/assets/Files/WPP2024_Data_Sources.pdf |title = World Population Prospects 2024 Data Sources |at = p11 |website = un.org |access-date = 6 Jan 2025}}</ref> (ياداښت وګورئ) | {{efn| The last census was conducted in 1979. Sources disagree about the current population: * The Afghani [[National Statistics and Information Authority]] gives an estimate of 35,695,527 for 2024.<ref>{{cite web |url = https://nsia.gov.af/library |title = Library |website = nsia.gov.af |access-date = 23 Jan 2025 |archive-date = 23 March 2022 |archive-url = https://web.archive.org/web/20220323031521/https://nsia.gov.af/library |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web |url = https://drive.google.com/file/d/1PWzeE5zCoqwHfht-16xVkHejlgW9Wbeb/view |title = Estimated Populatin of Afghanistan 2024-25 |website = [[National Statistics and Information Authority]] |access-date = 23 Jan 2025}}</ref> * The [[Encyclopædia Britannica]] gives an estimate of 36,432,000 for 2025.<ref>{{cite web |url = https://www.britannica.com/place/Afghanistan |title = Afghanistan |website = www.britannica.com |access-date = 25 Jan 2025}}</ref> * The BBC gives a figure of 38.3 million for 2023.<ref>{{cite web |url = https://www.bbc.com/news/world-south-asia-12011352 |title = Afghanistan country profile |date = 15 Aug 2023 |website = bbc.com |access-date = 23 Jan 2025}}</ref> * The CIA gives an estimate of 40,121,552 for 2024.<ref>{{cite web |url = https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/afghanistan/ |title = Afghanistan |website = cia.gov |access-date = 6 Jan 2025 |archive-date = 4 January 2021 |archive-url = https://web.archive.org/web/20210104184342/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/afghanistan/ |url-status = dead }}</ref> * The US Census Bureau provides an estimate of 49,552,566 for 2025.<ref>{{cite web |url = https://www.census.gov/popclock/world/af |title = Afghanistan |website = nsia.gov.af |access-date = 23 Jan 2025}}</ref> All figures are mid-year.}} |- | {{nts|37}} | {{هېواد بيرغ|Canada}} | {{n+p|41465298|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 October 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url = https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=1710000901 |title = Population estimates, quarterly |date = 17 December 2024 |website = statcan.gc.ca |access-date = 19 December 2024}}</ref> || |- | {{nts|38}} | {{هېواد بيرغ|Uzbekistan}} | {{n+p|37543167|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url = https://stat.uz/en/ |title = Uzbekistan by the Numbers |website = stat.uz |access-date=15 January 2025}}</ref> || |- | {{nts|39}} | {{هېواد بيرغ|Poland}} | {{n+p|37507000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 November 2024|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{cite web |url=https://stat.gov.pl/en/topics/other-studies/informations-on-socio-economic-situation/statistical-bulletin-no-122024,4,170.html |title=Statistical Bulletin No 12/2024 → Population |publisher=[[Statistics Poland]] (GUS) |website=www.stat.gov.pl |date=31 January 2025 |access-date=6 February 2025}}</ref> || |- | {{nts|40}} | {{هېواد بيرغ|Morocco}} | {{n+p|36828330|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 September 2024|abbr=on}} | د ۲۰۲۴ ز کال د سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://www.hcp.ma/Population-legale-du-Royaume-du-Maroc-repartie-par-regions-provinces-et-prefectures-et-communes-selon-les-resultats-du_a3974.html |title=Recensement général de la population et de l'habitat 2024 |publisher=[[Haut Commissariat au Plan (Morocco)]] (HCP) |website=www.hcp.ma |date=22 November 2024 |access-date=11 December 2024}}</ref> || {{efn|Includes the regions [[Laâyoune-Sakia El Hamra]] and [[Dakhla-Oued Ed-Dahab]], the [[Regions of Morocco|disputed territory]] of [[Western Sahara]] administered by Morocco and excluding [[Sahrawi Arab Democratic Republic]] (see [[Western Sahara conflict]]).}} |- | {{nts|41}} | {{هېواد بيرغ|Angola}} | {{n+p|35121734|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 June 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.ine.gov.ao/ |title=Início |website=www.ine.gov.ao |access-date=2 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230601043657/https://www.ine.gov.ao/ |archive-date=1 June 2023 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|42}} | {{هېواد بيرغ|Malaysia}} | {{n+p|34112400|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 September 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url = https://www.dosm.gov.my/portal-main/release-content/demographic-statistics-third-quarter-2024 |title = Demographic Statistics, Third Quarter 2024 |website = dosm.gov.my |access-date = 17 November 2024 }}</ref> || |- | {{nts|43}} | {{هېواد بيرغ|Peru}} | {{n+p|34038457|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.inei.gob.pe/media/MenuRecursivo/publicaciones_digitales/Est/Lib1665/index.html |title=Estimaciones y Proyecciones de la Población Nacional, 1950–2070 (3. Resultados) |publisher=[[Instituto Nacional de Estadística e Informática|INEI – Peru]] |website=www.gob.pe |access-date=2 July 2024}}</ref> || |- | {{nts|44}} | {{هېواد بيرغ|Ukraine}} | {{n+p|33443000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | آی اېم اېف اټکل<ref>{{cite web |title=Population of Ukraine – Population (by estimate) as of 2024 |website=IMF |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=926,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,LP,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1}}</ref> || {{efn|Excludes the [[Autonomous Republic of Crimea]] and the city of [[Sevastopol]], Ukraine's ''de jure'' territory which is occupied by Russia (however, includes the [[Donbas]] region, [[2022 Russian invasion of Ukraine|partly occupied by Russia]]).}} |- | {{nts|45}} | {{هېواد بيرغ|Mozambique}} | {{n+p|33244414|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=http://www.ine.gov.mz |title=População 2024 |website=www.ine.gov.mz |access-date=12 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240601041948/http://www.ine.gov.mz/ |archive-date=1 June 2024 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|46}} | {{هېواد بيرغ|Ghana}} | {{n+p|33007618|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://statsghana.gov.gh/gssmain/fileUpload/pressrelease/Population_projection_280624_final_ffa2&#91;1&#93;&#91;2&#93;_with_links&#91;_final_website.pdf |title=Population Projection 2021 – 2050 (pg.45–46) |publisher=[[Ghana Statistical Service]] (GSS) |website=www.statsghana.gov.gh |date=June 2024 |access-date=23 October 2024 |archive-date=23 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240723110019/https://statsghana.gov.gh/gssmain/fileUpload/pressrelease/Population_projection_280624_final_ffa2%5B1%5D%5B2%5D_with_links%5B_final_website.pdf |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|47}} | {{هېواد بيرغ|Yemen}} | {{n+p|32305264|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2022|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://moh.gov.ye/storage/1900/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%AD%D8%B5%D8%A7%D8%A6%D9%8A-2022_%D9%A0%D9%A5%D9%A3%D9%A5%D9%A3%D9%A9.pdf |title=Annual Statistical Health Report 2022 (pg.4) |publisher=Yemeni Ministry Of Health |website=www.moh.gov.ye |date=3 September 2024 |access-date=23 October 2024 |archive-date=3 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203112119/https://moh.gov.ye/storage/1900/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%AD%D8%B5%D8%A7%D8%A6%D9%8A-2022_%D9%A0%D9%A5%D9%A3%D9%A5%D9%A3%D9%A9.pdf |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|48}} | {{هېواد بيرغ|Saudi Arabia}} | {{n+p|32175224|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|10 May 2022|abbr=on}} | د ۲۰۲۲ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |title = Overall count of population |url = https://portal.saudicensus.sa/portal |publisher = General Statistics Authority – Kingdom of Saudi Arabia |website = portal.saudicensus.sa |access-date = 5 July 2023 |archive-date = 28 July 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230728002753/https://portal.saudicensus.sa/portal |url-status = live }}</ref> || |- | {{nts|49}} | {{هېواد بيرغ|Madagascar}} | {{n+p|30811969|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.instat.mg/documents/upload/main/INSTAT-RGPH3_Projectionsdemographiques.pdf |title=Projections démographiques |website=instat.mg |access-date=2 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240615103016/https://www.instat.mg/documents/upload/main/INSTAT-RGPH3_Projectionsdemographiques.pdf |archive-date=15 June 2024 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|50}} | {{هېواد بيرغ|Ivory Coast}} | {{n+p|29389150|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|14 December 2021|abbr=on}} | د ۲۰۲۱ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=http://www.ins.ci/n |title=Institut National de la Statistique (INS) – RGPH-2021 Résultats globaux |website=www.ins.ci |access-date=10 August 2022 |archive-date=10 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180310230400/http://www.ins.ci/n |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|51}} | {{هېواد بيرغ|Nepal}} | {{n+p|29164578|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|25 November 2021|abbr=on}} | د ۲۰۲۱ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results |title=National Population and Housing Census 2021 |website=www.cbs.gov.np |access-date=28 March 2023 |archive-date=27 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327230350/http://censusnepal.cbs.gov.np/results |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|52}} | {{هېواد بيرغ|Cameroon}} | {{n+p|28758503|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://ins-cameroun.cm/document/projections-demographiques-et-estimations-des-cibles-prioritaires-des-differents-programmes-et-interventions-de-sante/ |title=Projections demographiques et estimations des cibles prioritaires des differents programmes et interventions de sante |publisher=INS du Cameroun |website=www.ins-cameroun.cm |date=30 June 2023 |access-date=2 July 2024 |archive-date=2 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231002083019/https://ins-cameroun.cm/document/projections-demographiques-et-estimations-des-cibles-prioritaires-des-differents-programmes-et-interventions-de-sante/ |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|53}} | {{هېواد بيرغ|Venezuela}} | {{n+p|28405543|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | د ملګرو ملتونو وړاندوينه<ref>{{Cite web |title=World Population Prospects 2024 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=4 August 2024 |website=population.un.org |publisher=[[United Nations Department of Economic and Social Affairs]]}}</ref> || |- | {{nts|54}} | {{هېواد بيرغ|Australia}} | {{n+p|27204800|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | رسمي وړاندوينه<ref>{{cite web |url = http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/mf/3101.0 |title = National, state and territory population |date = 19 September 2024 |website = abs.gov.au |access-date = 28 September 2024}}</ref> || {{efn|Excludes the external territories of [[Christmas Island]], the [[Cocos (Keeling) Islands]], and [[Norfolk Island]].}} |- | {{nts|55}} | {{هېواد بيرغ|Niger}} | {{n+p|26312034|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.stat-niger.org/projections/ |title=Projections démographiques du Niger Horizon 2012–2024 (extraction de donnees) |publisher=INSN |website=www.stat-niger.org |access-date=2 July 2024 |archive-date=10 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230610170556/https://www.stat-niger.org/projections/ |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|56}} | {{هېواد بيرغ|North Korea}} | {{n+p|25950000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=http://www.searo.who.int/dprkorea/documents/population-projection-dprk-2014-50.pdf |title=Democratic People's Republic of Korea (2014–2050) [pg.40] |access-date=6 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412033819/http://www.searo.who.int/dprkorea/documents/population-projection-dprk-2014-50.pdf |archive-date=12 April 2019 |url-status=dead }}</ref>|| |- | {{nts|57}} | {{هېواد بيرغ|Syria|revolution}} | {{n+p|24672760|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | د ملګرو ملتونو وړاندوينه<ref>{{Cite web |title=World Population Prospects 2024 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=3 August 2024 |website=population.un.org |publisher=[[United Nations Department of Economic and Social Affairs]]}}</ref> || |- | {{nts|58}} | {{هېواد بيرغ|Burkina Faso}} | {{n+p|23409015|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | National projection<ref>{{cite web |url=https://www.insd.bf/sites/default/files/2023-02/VOLUME%204%20PROJECTIONS%20DEMOGRAPHIQUES%202020%202035%20RGPH%20%C3%A9dition%202-%2006-02-2023.pdf |title=PROJECTIONS DEMOGRAPHIQUES 2020–2035 |publisher=INSD Burkina Faso |website=www.insd.bf |date=January 2023 |access-date=2 July 2024}}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Taiwan}} | {{n+p|23400220|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://eng.stat.gov.tw/point.asp?index=9 |title=National Statistics, Taiwan |website=eng.stat.gov.tw |access-date=11 January 2025 |archive-date=31 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200131125043/https://eng.stat.gov.tw/point.asp?index=9 |url-status=dead }}</ref> || {{efn|[[Taiwan]] includes [[Penghu]], [[Kinmen]], [[Matsu Islands|Matsu]] and other minor islands.}} |- | {{nts|59}} | {{هېواد بيرغ|Mali}} | {{n+p|22395489|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|15 June 2022|abbr=on}} | د ۲۰۲۲ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://instat-mali.org/fr |title=TAILLE DE LA POPULATION EN 2022 (HBTS) (SOURCE RÉSULTATS RGPH5) |publisher=INSTAT Mali |website=www.instat-mali.org/fr |date=10 August 2023 |access-date=23 September 2023 |archive-date=3 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003092311/https://instat-mali.org/fr |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|60}} | {{هېواد بيرغ|Sri Lanka}} | {{n+p|21916000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=http://www.statistics.gov.lk/Population/StaticalInformation/VitalStatistics/ByDistrictandSex2024 |title=Mid-year Population Estimates by District & Sex, 2014 – 2024 |website=statistics.gov.lk |access-date=28 September 2024 |archive-date=28 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240928085025/http://www.statistics.gov.lk/Population/StaticalInformation/VitalStatistics/ByDistrictandSex2024 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|61}} | {{هېواد بيرغ|Kazakhstan}} | {{n+p|20286084|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://stat.gov.kz/en/ |title=Population |publisher=QAZSTAT |website=www.stat.gov.kz |access-date=6 February 2025}}</ref> || |- | {{nts|62}} | {{هېواد بيرغ|Malawi}} | {{n+p|20270568|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.nsomalawi.mw/images/stories/data_on_line/demography/census_2018/Thematic_Reports/Population%20Projections%202018-2050.pdf |title=Population Projections 2018–2050 |access-date=22 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214154949/http://www.nsomalawi.mw/images/stories/data_on_line/demography/census_2018/Thematic_Reports/Population%20Projections%202018-2050.pdf |archive-date=14 February 2024 |url-status=dead}}</ref> || |- | {{nts|63}} | {{هېواد بيرغ|Chile}} | {{n+p|20086377|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.ine.cl/estadisticas/sociales/demografia-y-vitales/proyecciones-de-poblacion |title = Proyecciones de población |website =www.ine.cl |access-date=22 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828051041/https://www.ine.cl/estadisticas/sociales/demografia-y-vitales/proyecciones-de-poblacion |archive-date=28 August 2020 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|64}} | {{هېواد بيرغ|Zambia}} | {{n+p|19610769|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|14 September 2022|abbr=on}} | د ۲۰۲۲ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://www.lusakatimes.com/2022/12/24/preliminary-data-shows-population-grew-from-13-1-million-in-2010-to-19-6-million-in-2022/ |title=Preliminary data shows Population grew from 13.1 million in 2010 to 19.6 million in 2022 |website=www.zamstats.gov.zm |date=24 December 2022 |access-date=27 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221227142047/https://www.zamstats.gov.zm/population-size-by-sex-and-rural-urban-zambia-2022/ |archive-date=27 December 2022 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|65}} | {{هېواد بيرغ|Romania}} | {{n+p|19064409|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://insse.ro/cms/sites/default/files/com_presa/com_pdf/poprez_ian2024e.pdf |title=On 1st January 2024, the usually resident population amounted to 19064409 persons, a growth of 9.9 thousand persons compared to 1st January 2023 |publisher=[[National Institute of Statistics (Romania)]] – INSSE |website=www.insse.ro |date=30 August 2024 |access-date=30 August 2024}}</ref> || |- | {{nts|66}} | {{هېواد بيرغ|Somalia}} | {{n+p|19009151|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | د ملګرو ملتونو وړاندوينه<ref>{{Cite web |title=World Population Prospects 2024 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=3 August 2024 |website=population.un.org |publisher=[[United Nations Department of Economic and Social Affairs]]}}</ref> || {{efn|Includes [[Somaliland]].}} |- | {{nts|67}} | {{هېواد بيرغ|Chad}} | {{n+p|18675547|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.inseed.td/ |website=www.inseed-td|publisher=Institut National de la Statistique, des Etudes Economiques et Démographiques |title=Population* 2024 |access-date=2 July 2024 |archive-date=14 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231014184620/https://www.inseed.td/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|68}} | {{هېواد بيرغ|Senegal}} | {{n+p|18126390|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|15 May 2023|abbr=on}} | د ۲۰۲۳ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://www.ansd.sn/sites/default/files/recensements/rapport/rapport_national/RGPH-5_Rapport%20global-Prov-juillet2024_0.pdf |title=RAPPORT PROVISOIRE, PGPH-5, 2023 |access-date=16 July 2024 }}</ref> || |- | {{nts|69}} | {{هېواد بيرغ|Netherlands}} | {{n+p|18045532|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/en/dataset/83474ENG/table?ts=1712804860730 |title=Population dynamics – month and year |website=www.opendata.cbs.nl |publisher=Centraal Bureau voor de Statistiek |access-date=6 February 2025}}</ref> || {{efn|Excludes the three constituent countries of the [[Kingdom of the Netherlands]] in the Caribbean Sea ([[Aruba]], [[Curaçao]], and [[Sint Maarten]]), but includes the three special municipalities of the [[Caribbean Netherlands]] ([[Bonaire]], [[Sint Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]]).}} |- | {{nts|70}} | {{هېواد بيرغ|Guatemala}} | {{n+p|17843132|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |date=2019 |publisher = Instituto Nacional de Estadística Guatemala |url= https://www.censopoblacion.gt/archivos/Estimaciones_y_proyecciones_nacionales_de_poblacion.pdf |title=Estimaciones y proyecciones nacionales de población |archive-url=https://web.archive.org/web/20191223192959/https://www.censopoblacion.gt/archivos/Estimaciones_y_proyecciones_nacionales_de_poblacion.pdf |archive-date=23 December 2019 |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|71}} | {{هېواد بيرغ|Cambodia}} | {{n+p|17336307|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | رسمي وړاندوينه<ref>{{cite web |date = Nov 2021|url = https://www.nis.gov.kh/nis/Census2019/Population%20Projection.pdf|publisher = National Institute of Statistics |title = Population Projection |access-date = 2 July 2024 |archive-date = 8 September 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230908123512/https://www.nis.gov.kh/nis/Census2019/Population%20Projection.pdf |url-status = live}}</ref> || |- | {{nts|72}} | {{هېواد بيرغ|Ecuador}} | {{n+p|16938986|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 October 2022|abbr=on}} | د ۲۰۲۲ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url= https://www.censoecuador.gob.ec/ |title= Inicio – Censo Ecuador |website= censoecuador.gob.ec |access-date= 15 June 2024 |archive-date= 7 April 2025 |archive-url= https://web.archive.org/web/20250407172049/https://www.censoecuador.gob.ec/ |url-status= dead}}</ref> || |- | {{nts|73}} | {{هېواد بيرغ|Zimbabwe}} | {{n+p|16751469|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | رسمي وړاندوينه<ref>{{Cite report|url=http://www.zimstat.co.zw/sites/default/files/img/publications/Census/population_projection.pdf |title=Population Projections Thematic Report |access-date=12 November 2024|publisher=Zimbabwe National Statistics Agency |archive-date = 28 April 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160428150301/http://www.zimstat.co.zw/sites/default/files/img/publications/Census/population_projection.pdf |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|74}} | {{هېواد بيرغ|South Sudan}} | {{n+p|15254268|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://nbs.gov.ss/wp-content/uploads/2022/05/Population-projections-for-South-Sudan-2020-2040-1.pdf |title=South Sudan Population Projections, 2020–2040 (pg.12) |publisher=National Bureau of Statistics – South Sudan (NBSS) |website=www.nbs.gov.ss |date=January 2016 |access-date=22 January 2024 |archive-date=16 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250416211927/https://nbs.gov.ss/wp-content/uploads/2022/05/Population-projections-for-South-Sudan-2020-2040-1.pdf |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|75}} | {{هېواد بيرغ|Rwanda}} | {{n+p|13798561|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |title=Size of the resident population |website=statistics.gov.rw |url=http://statistics.gov.rw/publication/size-resident-population |access-date=22 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240515193613/https://statistics.gov.rw/publication/size-resident-population |archive-date=15 May 2024 |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|76}} | {{هېواد بيرغ|Guinea}} | {{n+p|13261638|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2022|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=http://www.stat-guinee.org/ |title=Institut National de la Statistique - stat-guinee.org |website=www.stat-guinee.org |access-date=25 May 2023 |archive-date=12 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120712050037/http://www.stat-guinee.org/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|77}} | {{هېواد بيرغ|Benin}} | {{n+p|12910087|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://instad.bj/images/docs/Actualit%C3%A9s/Projection%20r%C3%A9vis%C3%A9e.pdf |title=PROJECTIONS DEMOGRAPHIQUES DE 2014 A 2063 ET PERSPECTIVES DE LA DEMANDE SOCIALE DE 2014 A 2030 AU BENIN |website=www.insae-bj |access-date=2 July 2024 |archive-date=29 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529104440/https://instad.bj/images/docs/Actualit%C3%A9s/Projection%20r%C3%A9vis%C3%A9e.pdf |url-status=dead}}</ref> || |- | {{nts|78}} | {{هېواد بيرغ|Burundi}} | {{n+p|12837740|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2022|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://isteebu.bi/projection-de-la-population/ |title=Projections de la population au Burundi |website=www.isteebu.bi |access-date=25 May 2023 |archive-date=25 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230525150948/https://isteebu.bi/projection-de-la-population/ |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|79}} | {{هېواد بيرغ|Haiti}} | {{n+p|12394537|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://ihsi.gouv.ht/public/statistiques/statistiques_demographiques_et_sociales/projections_et_estimations_de_la_population |title=Projections et estimations de la population 2024 |website =ihsi.gou.ht |access-date=3 November 2024 }}</ref> || |- | {{nts|80}} | {{هېواد بيرغ|Tunisia}} | {{n+p|11887412|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | National estimate<ref>{{cite web |url=https://www.ins.tn/en/statistiques/111 |title=Population |website=ins.tn |access-date=12 November 2024}}</ref> || |- | {{nts|81}} | {{هېواد بيرغ|Belgium}} | {{n+p|11872024|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 November 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.ibz.rrn.fgov.be/fr/population/statistiques-de-population/ |title=Statistiques de population |publisher=[[Federal Public Service Interior|IBZ]] |website=www.ibz.rrn.fgov.be |access-date=21 January 2025}}</ref> || |- | {{nts|82}} | {{هېواد بيرغ|Papua New Guinea}} | {{n+p|11781559|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | National estimate<ref>{{cite web |url = https://www.nso.gov.pg/statistics/population/ |title = Population Estimates 2021 |website = nso.gov.pg |access-date = 20 July 2023 |archive-date = 20 July 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230720004458/https://www.nso.gov.pg/statistics/population/ |url-status = live }}</ref> || |- | {{nts|83}} | {{هېواد بيرغ|Jordan}} | {{n+p|11516000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | National estimate<ref>{{cite web |url=https://dosweb.dos.gov.jo/DataBank/Population/Population_Estimares/PopulationEstimates.pdf |title= Estimated population of 2023 and some of selected data |publisher=Department of Statistics (DOS) |website=www.dosweb.dos.gov.jo |date=January 2024 |access-date=18 April 2024}}</ref> || |- | {{nts|84}} | {{هېواد بيرغ|Bolivia}} | {{n+p|11312620|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|23 March 2024|abbr=on}} | د ۲۰۲۴ ز کال د سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://censo.ine.gob.bo/ |title=Censo Bolivia 2024 |publisher=[[National Institute of Statistics of Bolivia]] |website=www.ine.gob.bo |access-date=3 December 2024}}</ref> || |- | {{nts|85}} | {{هېواد بيرغ|Cuba}} | {{n+p|11089511|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2022|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=http://www.onei.gob.cu/node/13815 |title=Indicadores Demográficos por provincias y municipios 2022 |website =www.onei.gob.cu |access-date=12 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201211142555/http://www.onei.gob.cu/node/13815 |archive-date=11 December 2020 |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|86}} | {{هېواد بيرغ|Czech Republic}} | {{n+p|10897237|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 September 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |title=Population |url=https://csu.gov.cz/home |publisher=[[Czech Statistical Office]] (CZSO) |date=30 December 2024 |access-date=30 December 2024}}</ref> || |- | {{nts|87}} | {{هېواد بيرغ|Dominican Republic}} | {{n+p|10771504|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|10 November 2022|abbr=on}} | د ۲۰۲۲ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://www.one.gob.do/datos-y-estadisticas/temas/censos/poblacion-y-vivienda/2022/ |title=Población por sexo, según provincia de residencia |publisher=Oficina Nacional de Estadística (ONE) |website=www.one.gob.do |date= |access-date=12 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240627163434/https://www.one.gob.do/datos-y-estadisticas/temas/censos/poblacion-y-vivienda/2022/ |archive-date=27 June 2024 |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|88}} | {{هېواد بيرغ|United Arab Emirates}} | {{n+p|10678556|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://fcsa.gov.ae/ar-ae/Pages/Statistics/Statistics-by-Subject.aspx#/%3Fyear=&folder=%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9%20%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%D9%8A%D8%A9/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86%20%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%AA%20%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9&subject=%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9%20%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%D9%8A%D8%A9 |title=Statistics by Subject |website=fcsa.gov.ae |access-date=29 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200704064240/https://fcsa.gov.ae/ar-ae/Pages/Statistics/Statistics-by-Subject.aspx |archive-date=4 July 2020}}</ref> || |- | {{nts|89}} | {{هېواد بيرغ|Portugal}} | {{n+p|10639726|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | 2023 estimate<ref>{{cite web|url=https://www.ine.pt/xportal/xmain?xpid=INE&xpgid=ine_destaques&DESTAQUESdest_boui=645507713&DESTAQUESmodo=2|title=População residente ultrapassa os 10,6 milhões – 2023|website=ine.pt|publisher=[[Instituto Nacional de Estatística (Portugal)|INE]]|access-date=18 June 2024}}</ref> || |- | {{nts|90}} | {{هېواد بيرغ|Sweden}} | {{n+p|10588230|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 November 2024|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{cite web |url=http://www.scb.se/en/finding-statistics/statistics-by-subject-area/population/population-composition/population-statistics |title=Population statistics |website=scb.se |access-date=12 November 2024}}</ref> || |- | {{nts|91}} | {{هېواد بيرغ|Greece}} | {{n+p|10400720|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |title=Estimated Population and Migration Flows, 2024 |url=https://www.statistics.gr/documents/20181/b248e72c-2917-bdae-1d15-98d22787adb7 |publisher=[[Hellenic Statistical Authority]] |access-date=8 January 2025 |location=Piraeus |date=31 December 2024}}</ref> || |- | {{nts|92}} | {{هېواد بيرغ|Tajikistan}} | {{n+p|10277100|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.stat.tj/ |title=Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон / Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=www.stat.tj |access-date=21 July 2024 |archive-date=13 December 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091213094447/https://www.stat.tj/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|93}} | {{هېواد بيرغ|Azerbaijan}} | {{n+p|10218536|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 November 2024|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>*right corner →*{{cite web |url=https://www.azstat.gov.az/portal/?lang=en |title=Number of Population |publisher=[[State Statistics Committee|Azerbaijan Statistical Information Service (ASIS)]] |website=www.azstat.gov.az/portal/?lang=az |access-date=21 January 2025}}</ref> || |- | {{nts|94}} | {{هېواد بيرغ|Israel}} | {{n+p|10026900|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2024|abbr=on}} | National monthly estimate<ref>{{cite web |url = https://www.cbs.gov.il/en/Statistics/Pages/Generators/Time-Series-DataBank.aspx?r=ea3bd53b-b8ef-4c4a-8f6f-8eb5e8cdb84f&uptodate=1 |title = Time Series DataBank |date = |website = cbs.gov.il |access-date = 9 December 2024 }}</ref> || {{efn|Includes [[East Jerusalem]] and the [[Golan Heights]]. Also includes [[Israeli settlement|Israeli settlers]] within [[Area C (West Bank)|Area C]] of the [[West Bank]].}} |- | {{nts|95}} | {{هېواد بيرغ|Honduras}} | {{n+p|9892632|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.ine.gob.hn/publicaciones/Censos/Censo_2013/09Tomo-IX-Proyecciones-de-Poblacion/Cuadros%20xls/1.pdf |title=TOMO: HONDURAS: PROYECCIONES DE POBLACIÓN 2013–2050 |website=INE – Instituto Nacional de Estadística Honduras |access-date=2 July 2024 |archive-date=5 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405210701/https://www.ine.gob.hn/publicaciones/Censos/Censo_2013/09Tomo-IX-Proyecciones-de-Poblacion/Cuadros%20xls/1.pdf |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|96}} | {{هېواد بيرغ|Hungary}} | {{n+p|9540000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.ksh.hu/stadat_files/nep/en/nep0001.html |title=22.1.1.1. Main indicators of population and vital events|publisher=Hungarian Central Statistical Office (KSH) |website=www.ksh.hu |access-date=6 February 2025 |archive-date=15 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190215153106/http://www.ksh.hu/docs/eng/xstadat/xstadat_annual/i_wdsd001.html |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|97}} | {{هېواد بيرغ|Austria}} | {{n+p|9198124|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 October 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.statistik.at/en/statistics/population-and-society/population/population-stock/population-at-beginning-of-year/quarter |title=Population at beginning of year/quarter |website=www.statistik.at |access-date=10 August 2023 |archive-date=12 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150612161754/http://www.statistik.at/web_de/statistiken/menschen_und_gesellschaft/bevoelkerung/bevoelkerungsstand_und_veraenderung/bevoelkerung_zu_jahres-_quartalsanfang/023582.html |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|98}} | {{هېواد بيرغ|Belarus}} | {{n+p|9155978|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=http://dataportal.belstat.gov.by/Indicators/Preview?key=144299 |title=Population at the beginning of 2022 |website=belstat.gov.by |access-date=3 August 2022 |archive-date=5 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230105133324/http://dataportal.belstat.gov.by/Indicators/Preview?key=144299 |url-status=dead}}</ref> || |- | {{nts|99}} | {{هېواد بيرغ|Switzerland}} | {{n+p|9027859|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 September 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.bfs.admin.ch/bfs/de/home/statistiken/bevoelkerung.gnpdetail.2024-0542.html |title=Bevölkerungsstand am Ende des 3. Quartals 2024 |language=de |date=4 December 2024|publisher=Bundesamt für Statistik |website=bfs.admin.ch |access-date=9 December 2024 }}</ref> || |- | {{nts|100}} | {{هېواد بيرغ|Sierra Leone}} | {{n+p|8884032|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite report|url=https://www.statistics.sl/images/StatisticsSL/Documents/Census/2015/sl_2015_phc_thematic_report_on_population_projections.pdf |title=Sierra Leone 2015 Population and Housing Census – Thematic Report on Population Projections|author=Gershon P. Y. Togoh|author2=Abu Bakarr Turay|author3=Allieu Komba |date=Oct 2017|publisher=Statistics Sierra Leone |website =www.statistics.sl |access-date=18 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113162606/https://www.statistics.sl/images/StatisticsSL/Documents/Census/2015/sl_2015_phc_thematic_report_on_population_projections.pdf |archive-date=13 November 2019 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|101}} | {{هېواد بيرغ|Togo}} | {{n+p|8095498|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|8 November 2022|abbr=on}} | د ۲۰۲۲ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite press release |url=https://inseed.tg/wp-content/uploads/2023/04/Communique_de_presse_Resultats_RGPH5_20230404.pdf |title=Resultats RGPH5 |language=fr |website=inseed.tg |access-date=20 April 2023 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418035453/https://inseed.tg/wp-content/uploads/2023/04/Communique_de_presse_Resultats_RGPH5_20230404.pdf |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|102}} | {{هېواد بيرغ|Laos}} | {{n+p|7546000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url = https://laosis.lsb.gov.la/majorIndicators.do?paramGrpId=all |title = Distribution of citizens by gender and age group |website = laosis.lsb.gov.la |access-date = 21 November 2024 |archive-date = 20 September 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230920122809/https://laosis.lsb.gov.la/majorIndicators.do?paramGrpId=all |url-status = live }}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Hong Kong}} (China) | {{n+p|7531800|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | National estimate<ref>{{cite web |url=https://www.censtatd.gov.hk/hkstat/sub/so20.jsp |title=Population – Overview &#124; Census and Statistics Department |website=www.censtatd.gov.hk |access-date=22 August 2024 }}</ref> || |- | {{nts|103}} | {{هېواد بيرغ|Libya}} | {{n+p|7381023|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | د ملګرو ملتونو وړاندوينه<ref>{{Cite web |title=World Population Prospects 2024 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=2 August 2024 |website=population.un.org |publisher=[[United Nations Department of Economic and Social Affairs]]}}</ref> || |- | {{nts|104}} | {{هېواد بيرغ|Kyrgyzstan}} | {{n+p|7161900|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{cite web |url=https://stat.gov.kg/ru/statistics/naselenie/ |title=Население |access-date=12 November 2024 }}</ref> || |- | {{nts|105}} | {{هېواد بيرغ|Turkmenistan}} | {{n+p|7057841|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|17 December 2022|abbr=on}} | د ۲۰۲۲ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://www.stat.gov.tm/ |title=Итоги сплошной переписи населения и жилищного фонда Туркменистана 2022 года |date=14 July 2023 |website=www.stat.gov.tm/ |access-date=21 September 2023 |archive-date=20 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720125616/https://www.stat.gov.tm/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|106}} | {{هېواد بيرغ|Nicaragua}} | {{n+p|6803886|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.inide.gob.ni/docs/Anuarios/Anuario2022/ANUARIO_ESTADISTICO2022.pdf |title=Anuario Estadístico 2022 |website=www.inide.gob.ni |access-date=23 June 2024 }}</ref> || |- | {{nts|107}} | {{هېواد بيرغ|Serbia}} | {{n+p|6605168|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://stat.gov.rs/en-US |title=Population |publisher=Statistical Office of the Republic of Serbia (РЗС) |website=www.stat.gov.rs |access-date=2 July 2024 |language=en |archive-date=13 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231013224848/https://stat.gov.rs/en-US |url-status=live }}</ref>|| {{efn|Excludes [[Kosovo]].}} |- | {{nts|108}} | {{هېواد بيرغ|Central African Republic}} | {{n+p|6470307|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url = https://www.icasees.org/index.php/actualites/population-de-la-republique-centrafricaine-en-2021-et-2024 |title = Population of the central African Republic in 2021 and 2024 |date = 14 May 2024 |website = icasees.org |access-date = 5 September 2024 |archive-date = 29 May 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20240529142921/https://www.icasees.org/index.php/actualites/population-de-la-republique-centrafricaine-en-2021-et-2024 |url-status = dead }}</ref> || |- | {{nts|109}} | {{هېواد بيرغ|Bulgaria}} | {{n+p|6445481|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | Official annual estimate<ref>{{cite web |url=https://www.nsi.bg/bg/content/19806/%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%81%D1%8A%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%BA%D1%8A%D0%BC-7-%D1%81%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B2%D1%80%D0%B8-2021-%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 |title=Население към 7 септември 2021 година |date=3 October 2022|language=Bulgarian |website=www.nsi.bg |access-date=21 February 2022 |archive-date=3 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221003102110/https://nsi.bg/bg/content/19806/%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%81%D1%8A%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%BA%D1%8A%D0%BC-7-%D1%81%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B2%D1%80%D0%B8-2021-%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|110}} | {{هېواد بيرغ|El Salvador}} | {{n+p|6351000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=http://www.digestyc.gob.sv/index.php/temas/des/ehpm/publicaciones-ehpm.html?download=488%3Aestimaciones-y-proyecciones-de-poblacion |title=El Salvador: Estimatciones y proyecciones de población nacional 2005–2050 departamental 2005–2025 |website=www.digestyc.gob.sv |access-date=29 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200422071030/http://www.digestyc.gob.sv/index.php/temas/des/ehpm/publicaciones-ehpm.html?download=488%3Aestimaciones-y-proyecciones-de-poblacion |archive-date=22 April 2020 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|111}} | {{هېواد بيرغ|Republic of the Congo}} | {{n+p|6142180|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|17 May 2023|abbr=on}} | د ۲۰۲۳ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://ins-congo.cg/download/resultats-preliminaires/?wpdmdl=4068&refresh=65af84d0d8a631706001616 |title=Le cinquième Recensement Général de la Population et de l'habitation du Congo (RGPH-5) / pg.VIII |publisher=INS Congo |website=www.ins-congo.cg |date=29 December 2023 |access-date=23 January 2024 |archive-date=28 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251228082210/https://ins-congo.cg/download/resultats-preliminaires/?wpdmdl=4068&refresh=65af84d0d8a631706001616 |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|112}} | {{هېواد بيرغ|Paraguay}} | {{n+p|6109644|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|10 November 2022|abbr=on}} | Preliminary census result<ref>{{cite web |url=https://www.abc.com.py/nacionales/2023/08/31/paraguay-tiene-6109644-de-habitantes-segun-el-ultimo-censo-de-poblacion-y-viviendas/ |title=Paraguay has 6,109,644 inhabitants, according to the last Census |date=31 August 2023 |website=ABC Color|language=ES |access-date=4 September 2023 |archive-date=5 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905110622/https://www.abc.com.py/nacionales/2023/08/31/paraguay-tiene-6109644-de-habitantes-segun-el-ultimo-censo-de-poblacion-y-viviendas/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|113}} | {{هېواد بيرغ|Singapore}} | {{n+p|6036900|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.singstat.gov.sg/find-data/search-by-theme/population/population-and-population-structure/latest-data |title=Singapore Department of Statistics (DOS) |website=www.singstat.gov.sg |access-date=28 September 2024 |archive-date=26 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726011137/https://www.tablebuilder.singstat.gov.sg/publicfacing/createDataTable.action?refId=14912 |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|114}} | {{هېواد بيرغ|Denmark}} | {{n+p|5989985|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 October 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url=http://www.dst.dk/en/Statistik/emner/befolkning-og-valg/befolkning-og-befolkningsfremskrivning/folketal |title=Population figures |website=www.dst.dk |access-date=16 February 2024}}</ref> || {{efn|Excludes the [[Faroe Islands]] and [[Greenland]].}} |- | {{nts|115}} | {{هېواد بيرغ|Finland}} | {{n+p|5636521|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 November 2024|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref name="pxnet2.stat.fi">{{cite web |url=https://pxdata.stat.fi/PXWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vamuu/statfin_vamuu_pxt_11lj.px |title=Statistics Finland – Population – Preliminary population statistics |website=statfin.stat.fi |access-date=25 December 2024 |archive-date=22 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250522153952/https://pxdata.stat.fi/PxWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vamuu/statfin_vamuu_pxt_11lj.px/ |url-status=dead }}</ref> || {{efn|Includes [[Åland]].}} |- | {{nts|116}} | {{هېواد بيرغ|Norway}} | {{n+p|5585044|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 September 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.ssb.no/en |title=2020-01-01 |website=ssb.no |access-date=22 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180526091639/https://www.ssb.no/en/ |archive-date=26 May 2018 |url-status=live}}</ref> || {{efn|Includes [[Svalbard]].}} |- | {{nts|117}} | {{هېواد بيرغ|Lebanon}} | {{n+p|5490000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url = https://www.citypopulation.de/en/lebanon/cities/ |title = Lebanese Republic |date = 2 March 2019 |website = City Population |access-date = 16 May 2023 |archive-date = 20 September 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230920133612/https://www.citypopulation.de/en/lebanon/cities/ |url-status = live }}</ref> || |- | {{nts|118}} | {{هېواد بيرغ|Palestine}} | {{n+p|5483450|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2023|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://pcbs.gov.ps/statisticsIndicatorsTables.aspx?lang=ar&table_id=676 |title=عدد السكان المقدر في فلسطين منتصف العام حسب المحافظة، 1997–2026 |website =www.pcbs.gov.ps |access-date=1 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207112247/https://pcbs.gov.ps/statisticsIndicatorsTables.aspx?lang=ar&table_id=676 |archive-date=7 December 2022 |url-status=live}}</ref> || {{efn|Excludes [[East Jerusalem]] or [[Israeli settlement]]s in the [[West Bank]].}} |- | {{nts|119}} | {{هېواد بيرغ|Slovakia}} | {{n+p|5421272|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 September 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url=https://slovak.statistics.sk/wps/portal/ext/products/informationmessages/inf_sprava_detail/!ut/p/z1/tVLLktowEPyWHHyUNbYkS-RmtoIxUFQM2IAuKT8EKIDsNY7J5utjJ1uVyiYLm0PmMjp0q6dnGku8wdKkrd6njS5NesITLHV2tq_52QabCw6Ec0FdOvAYIR1665uMiD2WtdqpWtX2obw0eKOMfdVHXalCp3ZZ7_-G_FKf8ObQNNXlvQUWvKRY0ItL71PEQzEcOj7AcEYgnEyX8_HDyA1i1v-qPz8-Sh_LvDSN-tpJl9klPSBlkDY7lB4bC7pHWZ87R61R6FLVaftkQXtRzbHrRKUuLTKBGM89RBXNUMYIQ8Cg6DopKBd4i7eSvzqIw_ESSyyrXBd4W-x24KjCQ4OCCkRdUqBUMIJcjw-YGrhOLgCvW62uODb9XCe8VKa3ctvr-h6g3xW8Uj685Ith4kLI5wtnGkXB1KE_-H4URctZkkCQuCMIiRPAPI47Me-Zf0PgTfyHwB9TPgMQs4BB6I_jxSAiBHzyNv6v-eeLDxCu_I_BYkIdoOz3rPxp7yf_hsCdrCX9iXPTVM0Bb_9HyP4xQT3-hqGV9wy4tfF7mRkDrs5r0Ygn8m21Gx9Oo74m7RwdF8J_9x2gbZaf/dz/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/ |title=Stock of population in the SR on 30 September 2024 |publisher=Statistical Office of the Slovak Republic |website=slovak.statistics.sk |date=29 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-date=4 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250304062241/https://slovak.statistics.sk/wps/portal/ext/products/informationmessages/inf_sprava_detail/!ut/p/z1/tVLLktowEPyWHHyUNbYkS-RmtoIxUFQM2IAuKT8EKIDsNY7J5utjJ1uVyiYLm0PmMjp0q6dnGku8wdKkrd6njS5NesITLHV2tq_52QabCw6Ec0FdOvAYIR1665uMiD2WtdqpWtX2obw0eKOMfdVHXalCp3ZZ7_-G_FKf8ObQNNXlvQUWvKRY0ItL71PEQzEcOj7AcEYgnEyX8_HDyA1i1v-qPz8-Sh_LvDSN-tpJl9klPSBlkDY7lB4bC7pHWZ87R61R6FLVaftkQXtRzbHrRKUuLTKBGM89RBXNUMYIQ8Cg6DopKBd4i7eSvzqIw_ESSyyrXBd4W-x24KjCQ4OCCkRdUqBUMIJcjw-YGrhOLgCvW62uODb9XCe8VKa3ctvr-h6g3xW8Uj685Ith4kLI5wtnGkXB1KE_-H4URctZkkCQuCMIiRPAPI47Me-Zf0PgTfyHwB9TPgMQs4BB6I_jxSAiBHzyNv6v-eeLDxCu_I_BYkIdoOz3rPxp7yf_hsCdrCX9iXPTVM0Bb_9HyP4xQT3-hqGV9wy4tfF7mRkDrs5r0Ygn8m21Gx9Oo74m7RwdF8J_9x2gbZaf/dz/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/ |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|120}} | {{هېواد بيرغ|Ireland}} | {{n+p|5380300|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 April 2024|abbr=on}} | National estimate<ref>{{cite web |url=https://www.cso.ie/en/releasesandpublications/ep/p-pme/populationandmigrationestimatesapril2024/ |title=Population and Migration Estimates, April 2024 |website=www.cso.ie |date=27 August 2024 |access-date=15 September 2024 }}</ref> || |- | {{nts|121}} | {{هېواد بيرغ|New Zealand}} | {{n+p|5348600|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 September 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url = https://www.stats.govt.nz/indicators/population-of-nz/ |title = Estimated population of NZ |date = 20 November 2024 |website = stats.govt.nz |access-date = 21 November 2024 |archive-date = 26 April 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230426102243/https://www.stats.govt.nz/indicators/population-of-nz/ |url-status = live }}</ref> || {{efn|Excludes the two self-governing associated states of the [[Cook Islands]] and [[Niue]], and the dependent territory of [[Tokelau]].}} |- | {{nts|122}} | {{هېواد بيرغ|Costa Rica}} | {{n+p|5309625|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://inec.cr/es/tematicas/listado?topics=91%252C646 |title=Estadísticas demográficas. 2011 – 2025. Proyecciones nacionales. Población total proyectada al 30 de junio por grupos de edades, según región de planificación y sexo |website=www.inec.go.cr |access-date=2 July 2024 |archive-date=20 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230920124541/https://inec.cr/es/tematicas/listado?topics=91%252C646 |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|125}} | {{هېواد بيرغ|Oman}} | {{n+p|5268072|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2024|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.ncsi.gov.om/Elibrary/LibraryContentDoc/bar_20-1-2025%20indd-Final_afdf97ec-1849-4b7c-8731-36680c9f8160.pdf |title=Monthly Statistical Bulletin: January 2025 |website=ncsi.gov.om |date=20 January 2025 |access-date=6 February 2025 |archive-date=15 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250415094244/https://ncsi.gov.om/Elibrary/LibraryContentDoc/bar_20-1-2025%20indd-Final_afdf97ec-1849-4b7c-8731-36680c9f8160.pdf |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|124}} | {{هېواد بيرغ|Liberia}} | {{n+p|5248621|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|10 November 2022|abbr=on}} | د ۲۰۲۲ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://liberia.un.org/en/220493-liberia-announces-provisional-results-its-5th-national-population-and-housing-census |title=Liberia announces provisional results of its 5th National Population and Housing Census |publisher=United Nations Liberia |website=www.liberia.un.org |date=23 February 2023 |access-date=14 October 2023 |archive-date=24 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324043346/https://liberia.un.org/en/220493-liberia-announces-provisional-results-its-5th-national-population-and-housing-census |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|125}} | {{هېواد بيرغ|Mauritania}} | {{n+p|4927532|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|25 December 2023|abbr=on}} | د ۲۰۲۳ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://ansade.mr/wp-content/uploads/2024/09/Depliant-RGPH5-1.pdf |title=Recensement Général de la Population et de l'Habitat (RGPH-5 2023) |publisher=ANSADE – Mauritanie |website=www.ansade.mr |date=September 2024 |access-date=23 October 2024}}</ref> || |- | {{nts|126}} | {{هېواد بيرغ|Kuwait}} | {{n+p|4913271|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.csb.gov.kw/Default_EN |title=Population Estimates at the beginning of 2024 |website=www.csb.gov.kw |access-date=23 June 2024 }}</ref> || |- | {{nts|127}} | {{هېواد بيرغ|Panama}} | {{n+p|4064780|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|8 January 2023|abbr=on}} | د ۲۰۲۳ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://www.inec.gob.pa/archivos/P053342420231009161532Comentarios_Poblacion%20RFB%202023%20VF.pdf |title=Censos década – 2023 |publisher=[[:es:Instituto Nacional de Estadística y Censo (Panamá)|INEC de Panamá]] |website=www.inec.gob.pa |date=9 October 2023 |access-date=9 March 2023}}</ref> || |- | {{nts|128}} | {{هېواد بيرغ|Croatia}} | {{n+p|3859686|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url = https://podaci.dzs.hr/2024/en/76805 |title = POPULATION ESTIMATE OF THE REPUBLIC OF CROATIA, 2023 |website = podaci.dzs.hr |date = 6 September 2024 |access-date = 15 September 2024 }}</ref> || |- | {{nts|129}} | {{هېواد بيرغ|Georgia}} | {{n+p|3694600|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=http://geostat.ge/en |title=National Statistics Office of Georgia |website=www.geostat.ge |access-date=25 May 2023 |archive-date=28 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528115010/https://www.geostat.ge/en |url-status=live}}</ref> || {{efn|Excludes [[Abkhazia]] (242,862, census 2011) and [[South Ossetia]] (53,559, census 2015).}} |- | {{nts|130}} | {{هېواد بيرغ|Eritrea}} | {{n+p|3535603|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | د ملګرو ملتونو وړاندوينه<ref>{{Cite web |title=World Population Prospects 2024 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=2 August 2024 |website=population.un.org |publisher=[[United Nations Department of Economic and Social Affairs]]}}</ref> || |- | {{nts|131}} | {{هېواد بيرغ|Mongolia}} | {{n+p|3504741|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=http://www.nso.mn/ |title=Unified Database of Statistics |website=nso.mn |access-date=19 June 2023 |archive-date=27 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180927122656/http://www.nso.mn/ |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|132}} | {{هېواد بيرغ|Uruguay}} | {{n+p|3444263|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|27 November 2023|abbr=on}} | 2023 National census<ref>{{cite web |url=http://www.ine.gub.uy/web/guest/estimaciones-y-proyecciones |title=Estimaciones y Proyecciones – Instituto Nacional de Estadística |website=www.ine.gub.uy |access-date=10 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190322200708/http://www.ine.gub.uy/web/guest/estimaciones-y-proyecciones |archive-date=22 March 2019 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|133}} | {{هېواد بيرغ|Bosnia and Herzegovina}} | {{n+p|3264873|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.rzs.rs.ba/ |title=Republika Srpska Institute of Statistics |website=rzs.rs.ba |access-date=19 June 2023 |archive-date=16 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916034658/https://rzs.rs.ba/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://fzs.ba/index.php/procjena-broja-stanovnika/ |title=Population estimation |website=fzs.ba |access-date=19 June 2023 |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619201152/https://fzs.ba/index.php/procjena-broja-stanovnika/ |url-status=live }}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Puerto Rico}} (US) | {{n+p|3203295|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | Annual projection<ref name="census">{{cite web |url=https://www.census.gov/quickfacts/PR |publisher=[[United States Census Bureau]] |title=Quick Facts Puerto Rico |date=25 November 2024 |access-date=25 December 2024}}</ref> || |- | {{nts|134}} | {{هېواد بيرغ|Armenia}} | {{n+p|3067400|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.armstat.am/en/?nid=12&id=19001&submit=Search |title=Time series / Statistical Committee of the Republic of Armenia |website=www.armstat.am |access-date=25 December 2024 }}</ref> || |- | {{nts|135}} | {{هېواد بيرغ|Namibia}} | {{n+p|3022401|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|24 September 2023|abbr=on}} | 2023 National census<ref>{{cite web |url=https://census.nsa.org.na/ |title=Namibia – Census (2023) |publisher=Namibia Statistics Agency |website=www.census.nsa.org.na |access-date=18 April 2024 |archive-date=13 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313094106/https://census.nsa.org.na/ |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|136}} | {{هېواد بيرغ|Lithuania}} | {{n+p|2897430|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{cite web |url=https://osp.stat.gov.lt/ |title=Pradžia – Oficialiosios statistikos portalas |website=osp.stat.gov.lt |access-date=11 January 2025}}</ref> || |- | {{nts|137}} | {{هېواد بيرغ|Qatar}} | {{n+p|2857822|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.psa.gov.qa/en/statistics1/pages/topicslisting.aspx?parent=Population&child=Population |title=Population |website=psa.gov.qa |access-date=3 July 2024 |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619201210/https://www.psa.gov.qa/en/statistics1/pages/topicslisting.aspx?parent=Population&child=Population |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|138}} | {{هېواد بيرغ|Jamaica}} | {{n+p|2825544|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2019|abbr=on}} | National projection<ref>{{cite web |url=https://statinja.gov.jm/Demo_SocialStats/PopulationStats.aspx |title=Population Statistics |access-date=19 June 2023 |website=statinja.gov.jm |archive-date=6 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306205719/https://statinja.gov.jm/Demo_SocialStats/PopulationStats.aspx |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|139}} | {{هېواد بيرغ|Moldova}} | {{n+p|2423300|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://statistica.gov.md/en/statistic_indicator_details/25 |title=Population |publisher=Biroului Național de Statistică (BNS) |website=statistica.gov.md |access-date=23 June 2024 }}</ref> || {{efn|Excludes [[Transnistria]].}} |- | {{nts|140}} | {{هېواد بيرغ|Gambia}} | {{n+p|2417471|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2022|abbr=on}} | National projection<ref>{{cite web |url=https://www.gbosdata.org/data/40-population-and-household-characteristics/1653-population-total |title=Population – Total |access-date=25 May 2023 |archive-date=11 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230511134924/https://www.gbosdata.org/data/40-population-and-household-characteristics/1653-population-total |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|141}} | {{هېواد بيرغ|Botswana}} | {{n+p|2410338|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=http://www.statsbots.org.bw/sites/default/files/publications/Botswana%20Population%20Projections%202011_2026.pdf |title=Botswana Population Projections 2011–2026 |website=www.statsbots.org.bw |access-date=20 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412033845/http://www.statsbots.org.bw/sites/default/files/publications/Botswana%20Population%20Projections%202011_2026.pdf |archive-date=12 April 2019 |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|142}} | {{هېواد بيرغ|Gabon}} | {{n+p|2408586|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.statgabon.ga/wp-content/uploads/2020/08/Rapport-Projection_Final.pdf |title=Projection de la Population Gabon 2019–2025 |website=www.statgabon.ga |access-date=3 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210429022734/https://www.statgabon.ga/wp-content/uploads/2020/08/Rapport-Projection_Final.pdf |archive-date=29 April 2021 |url-status=dead}}</ref> || |- | {{nts|143}} | {{هېواد بيرغ|Albania}} | {{n+p|2402113|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|18 September 2023|abbr=on}} | 2023 national census<ref>{{cite web |url=https://www.instat.gov.al/en/themes/demography-and-social-indicators/population/publication/2023/population-of-albania-on-1st-january-2023/ |title=Population in Albania, 1 Jan 2023 |access-date=10 August 2023 |archive-date=20 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230920124542/https://www.instat.gov.al/en/themes/demography-and-social-indicators/population/publication/2023/population-of-albania-on-1st-january-2023/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|144}} | {{هېواد بيرغ|Lesotho}} | {{n+p|2306000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | رسمي وړاندوينه<ref>{{cite web |url = https://www.citypopulation.de/en/lesotho/ |title = Lesotho |date = 8 April 2023 |website = City Population |access-date = 26 June 2023 |archive-date = 19 May 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230519091617/https://citypopulation.de/en/lesotho/ |url-status = live }}</ref> || |- | {{nts|145}} | {{هېواد بيرغ|Slovenia}} | {{n+p|2129052|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 October 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.stat.si/statweb |title=Prebivalci Slovenije |website=www.stat.si |access-date=6 February 2025 }}</ref> || |- | {{nts|146}} | {{هېواد بيرغ|Latvia}} | {{n+p|1853400|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 December 2024|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{cite web |url=https://data.stat.gov.lv/pxweb/en/OSP_PUB/START__POP__IR__IRS/IRS010m/ |title=IRS010m. Population and main dataSw of vital statistics 1995M01 – 2024M12 |website=Statistikas datubāzes |access-date=6 February 2025 }}</ref> || |- | {{nts|147}} | {{هېواد بيرغ|North Macedonia}} | {{n+p|1826247|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.stat.gov.mk/OblastOpsto_en.aspx?id=2 |title=Population |website= State Statistical Office |access-date=22 August 2024 }}</ref> || |- | {{nts|148}} | {{هېواد بيرغ|Guinea-Bissau}} | {{n+p|1781308|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url = https://www.stat-guinebissau.com/ |title = National Institute of Statistics of Guinea-Bissau |website = stat-guinebissau |access-date = 4 July 2023 |archive-date = 21 July 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230721231946/https://www.stat-guinebissau.com/ |url-status = live }}</ref> || |- | {{nts|149}} | {{هېواد بيرغ|Bahrain}} | {{n+p|1588670|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url = https://bahrain.opendatasoft.com/explore/dataset/03-mid-year-population-by-nationality-and-sex/table/?disjunctive.sex&sort=-year |title = Mid-Year Population |date = |website = bahrain.opendatasoft.com |access-date = 3 October 2024 |archive-date = 1 September 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230901001907/https://bahrain.opendatasoft.com/explore/dataset/03-mid-year-population-by-nationality-and-sex/table/?disjunctive.sex&sort=-year |url-status = dead }}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Kosovo}} | {{n+p|1585566|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|4 April 2024|abbr=on}} | 2024 national census<ref>{{cite web |url=https://askapi.rks-gov.net/Custom/31bc24d2-45e4-4eb5-a567-405f4bdd197f.pdf |title=ReKos 2024 (pg. 32-35) |publisher=[[Kosovo Agency of Statistics]] (ASK) |website=www.ask.rks-gov.net |language=Albanian |date=19 December 2024 |access-date=20 December 2024 |archive-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213121912/https://askapi.rks-gov.net/Custom/31bc24d2-45e4-4eb5-a567-405f4bdd197f.pdf |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|150}} | {{هېواد بيرغ|Equatorial Guinea}} | {{n+p|1558160|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2022|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=http://www.inege.gq/ |title=INEGE |website=www.inege.gq |access-date=25 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170420050225/http://www.inege.gq/ |archive-date=20 April 2017 |url-status=dead}}</ref> || |- | {{nts|151}} | {{هېواد بيرغ|Estonia}} | {{n+p|1374687|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web|title=Population figure|url=https://www.stat.ee/et |access-date=20 April 2023 |archive-date=1 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230401052333/https://www.stat.ee/et/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|152}} | {{هېواد بيرغ|East Timor}} | {{n+p|1373024|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://timor-leste.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/2015%20Population%20Projection%20Report_0.pdf |title=Analytical Report on Population Projection |website=timor-leste.unfpa.org |access-date=3 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802031357/https://timor-leste.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/2015%20Population%20Projection%20Report_0.pdf |archive-date=2 August 2020 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|153}} | {{هېواد بيرغ|Trinidad and Tobago}} | {{n+p|1368333|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://cso.gov.tt/subjects/population-and-vital-statistics/population/ |title=Population |website=cso.gov.tt |date=15 August 2023 |access-date=12 November 2024 |archive-date=6 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191206192934/https://cso.gov.tt/subjects/population-and-vital-statistics/population/ |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|154}} | {{هېواد بيرغ|Mauritius}} | {{n+p|1259509|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | National estimate<ref>{{cite web |url=https://statsmauritius.govmu.org/Pages/Statistics/By_Subject/Population/SB_Population.aspx|publisher=Statistics Mauritius |title=Population and Vital Statistics |date=29 August 2024 |website=statsmauritius.govmu.org |access-date=15 September 2024 }}</ref> || |- | {{nts|155}} | {{هېواد بيرغ|Eswatini}} | {{n+p|1235549|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | رسمي وړاندوينه<ref>{{cite web |url = http://ccm.org.sz/documents/reports/hiv/Population-Projections-Report-2007-2030.pdf |title =Swaziland Population Projections 2007–2030 |at = p20 |date = 1 July 2015 |website = ccm.org.sz |access-date = 3 July 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20150723224521/http://ccm.org.sz/documents/reports/hiv/Population-Projections-Report-2007-2030.pdf |archive-date = 23 July 2015 |url-status = dead}}</ref> || |- | {{nts|156}} | {{هېواد بيرغ|Djibouti}} | {{n+p|1066809|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|20 May 2024|abbr=on}} | د ۲۰۲۴ ز کال د سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |title=RGPH-3 (2024) |url=https://firebasestorage.googleapis.com/v0/b/instad-dj.appspot.com/o/RGPH%2F0%2FCommunication%20sur%20les%20resultats%20provisoires.pdf?alt=media&token=d0d87288-b07d-4369-9892-14ee23b93f5a |publisher=Institut National de la Statistique de Djibouti (INSD) |website=www.instad.dj |access-date=3 December 2024 |archive-date=1 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250401130450/https://firebasestorage.googleapis.com/v0/b/instad-dj.appspot.com/o/RGPH%2F0%2FCommunication%20sur%20les%20resultats%20provisoires.pdf?alt=media&token=d0d87288-b07d-4369-9892-14ee23b93f5a |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|157}} | {{هېواد بيرغ|Cyprus}} | {{n+p|918100|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 October 2021|abbr=on}} | د ۲۰۲۱ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url = https://www.cystat.gov.cy/el/PressRelease?id=66207 |title = Census of Population and Housing 2021 |date = 26 November 2021 |website = cystat.gov.cy |access-date = 29 June 2023 |archive-date = 6 August 2022 |archive-url = https://web.archive.org/web/20220806221137/https://www.cystat.gov.cy/el/PressRelease?id=66207 |url-status = live }}</ref> || {{efn|Excludes [[Northern Cyprus]].}} |- | {{nts|158}} | {{هېواد بيرغ|Fiji}} | {{n+p|900869|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.statsfiji.gov.fj/ |title=BULA and Welcome |website=www.statsfiji.gov.fj |access-date=27 April 2023 |archive-date=8 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200408072353/https://www.statsfiji.gov.fj/ |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|159}} | {{هېواد بيرغ|Comoros}} | {{n+p|900141|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|2024|abbr=on}} | 2024 CIA Factbook est.<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/comoros/#people-and-society |title=CIA World Factbook Comoros |access-date=2025-02-06 |archive-date=2021-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110042946/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/comoros#people-and-society |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|160}} | {{هېواد بيرغ|Bhutan}} | {{n+p|777224|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=http://www.nsb.gov.bt/publication/files/pub2wc8278bd.pdf |title=Population Projections Bhutan 2017–2047 |website=www.nsb.gov.bt |access-date=23 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190128191433/http://www.nsb.gov.bt/publication/files/pub2wc8278bd.pdf |archive-date=28 January 2019 |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|161}} | {{هېواد بيرغ|Guyana}} | {{n+p|772975|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://statisticsguyana.gov.gy/subjects/demography-vital-and-social-statistics/year-end-and-mid-year-population-estimates-by-sex-guyana-1992-to-2021/ |title=Year-end and Mid-year Population Estimates by Sex, Guyana: 1992 to 2021 |access-date=23 June 2024 }}</ref> || |- | {{nts|162}} | {{هېواد بيرغ|Solomon Islands}} | {{n+p|750325|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url = https://www.statistics.gov.sb/statistics/social-statistics/population |title = Population |website = www.statistics.gov.sb |access-date = 3 July 2024 |archive-date = 30 June 2022 |archive-url = https://web.archive.org/web/20220630191359/https://statistics.gov.sb/statistics/social-statistics/population |url-status = dead }}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Macau}} (China) | {{n+p|686600|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 September 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.dsec.gov.mo/ts/#!/step2/KeyIndicator/en-US/240 |title=DSEC – 統計數據庫 |website=www.dsec.gov.mo |access-date=17 November 2024}}</ref> || |- | {{nts|163}} | {{هېواد بيرغ|Luxembourg}} | {{n+p|672050|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://statistiques.public.lu/dam-assets/actualite/2024/stn16-pop-2024/stn16-2024-population-2024-v20.pdf |title=Une croissance démographique réduite en 2023 |date=18 April 2024 |website=statistiques.public.lu |language=fr}}</ref> || |- | {{nts|164}} | {{هېواد بيرغ|Montenegro}} | {{n+p|623633|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 October 2023|abbr=on}} | د ۲۰۲۳ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://www.monstat.org/eng/page.php?id=1990&pageid=1758 |title=The 2023 Census of Population, Households, and Dwellings – Releases |website=www.monstat.org |access-date=12 November 2024 |archive-date=2 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502204215/https://www.monstat.org/eng/page.php?pageid=1758&id=1990 |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|165}} | {{هېواد بيرغ|Suriname}} | {{n+p|616500|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://statistics-suriname.org/en/population-statistics-2/ |title=Population Statistics |date=15 August 2019|publisher=Statistics-Suriname.org |access-date=20 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200328181226/https://statistics-suriname.org/en/population-statistics-2/ |archive-date=28 March 2020 |url-status=live}}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغicon image|Flag of the Sahrawi Arab Democratic Republic.svg}} [[Western Sahara]] | {{n+p|590506|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | د ملګرو ملتونو وړاندوينه<ref>{{Cite web |title=World Population Prospects 2024 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=2 August 2024 |website=population.un.org |publisher=[[United Nations Department of Economic and Social Affairs]]}}</ref> || {{efn|{{Western Sahara-note}}}} |- | {{nts|166}} | {{هېواد بيرغ|Malta}} | {{n+p|542051|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2022|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url = https://nso.gov.mt/intercensal-population-revisions-2012-2021/ |title = Population and migration: 2012–2022 |date = 26 January 2024 |website = nso.gov.mt |access-date = 23 June 2024 |archive-date = 14 July 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20240714135358/https://nso.gov.mt/intercensal-population-revisions-2012-2021/ |url-status = dead }}</ref> || |- | {{nts|167}} | {{هېواد بيرغ|Maldives}} | {{n+p|515132|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|13 September 2022|abbr=on}} | د ۲۰۲۲ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url = https://census.gov.mv/2022/wp-content/uploads/2023/07/WPD2023.pdf |title = Census 2022: Combined Summary |date = 11 July 2022 |website = census.gov.mv |access-date = 14 March 2024 |archive-date = 24 May 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20250524040635/https://census.gov.mv/2022/wp-content/uploads/2023/07/WPD2023.pdf |url-status = dead }}</ref> || |- | {{nts|168}} | {{هېواد بيرغ|Cape Verde}} | {{n+p|491233|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|16 June 2021|abbr=on}} | د ۲۰۲۱ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://ine.cv/ine_censos_quadros_category/censo-2021/ |title=CENSO 2021 |publisher=ine.cv |access-date=23 September 2023 |archive-date=27 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327051422/https://ine.cv/ine_censos_quadros_category/censo-2021/ |url-status=live }}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Northern Cyprus}} | {{n+p|476214|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | رسمي وړاندوينه<ref>{{cite web |url = https://stat.gov.ct.tr/HABERLER/n252fus-projeksiyonlar%c4%b1-2019-2023 |title = Population Projections 2019–2023 |date = 11 November 2024 |website = stat.gov.ct.tr |access-date = 12 November 2024 |archive-date = 14 April 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20250414032416/https://stat.gov.ct.tr/HABERLER/n252fus-projeksiyonlar%C4%B1-2019-2023 |url-status = dead }}</ref> || {{efn|''De facto'' independent, ''de jure'' part of [[Cyprus]].}} |- | {{nts|169}} | {{هېواد بيرغ|Brunei}} | {{n+p|450500|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://deps.mofe.gov.bn/SitePages/National%20Statistics.aspx |title=National Statistics |website=www.deps.mofe.gov.bn |access-date=12 November 2024 |archive-date=3 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240903110213/https://deps.mofe.gov.bn/SitePages/National%20Statistics.aspx |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|170}} | {{هېواد بيرغ|Belize}} | {{n+p|410919|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |title=Statistical Institute of Belize Presents Key Finding of the 2022 Population and Housing Census |website=Statistical Institute of Belize|date=8 April 2024 |url=https://sib.org.bz/statistics/population/ |access-date=2 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240409065601/https://sib.org.bz/press-release_census-launch/ |archive-date=9 April 2024 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|171}} | {{هېواد بيرغ|Bahamas}} | {{n+p|398165|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|4 April 2022|abbr=on}} | د ۲۰۲۲ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://www.bahamas.gov.bs/wps/wcm/connect/433f799e-c62e-4226-90b8-720840352337/Handout+2022+CENSUS+25+October+2024.pdf?MOD=AJPERES |title=Census of Population and Housing 2022 – Official Census Results and Data Highlights |access-date=12 November 2024}}</ref> || |- | {{nts|172}} | {{هېواد بيرغ|Iceland}} | {{n+p|389450|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url=https://statice.is/publications/news-archive/inhabitants/population-in-the-4th-quarter-2024/ |title=Statistics – Population |publisher=Statistics Iceland (Hagstofa Íslands) |website=www.statice.is |date=4 February 2025 |access-date=6 February 2025}}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Transnistria}} | {{n+p|360938|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2022|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite news|url=https://gov.md/ro/content/352-de-mii-de-locuitori-din-regiunea-transnistreana-detin-cetatenia-republicii-moldova-si |title=352 de mii de locuitori din regiunea Transnistreană dețin cetățenia Republicii Moldova și 362 de mii figurează în registrul de stat al populației |website=gov.md |date=20 January 2023 |access-date=12 February 2023 |archive-date=6 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306235144/https://gov.md/ro/content/352-de-mii-de-locuitori-din-regiunea-transnistreana-detin-cetatenia-republicii-moldova-si |url-status=live}}</ref> || {{efn|''De facto'' independent, ''de jure'' part of [[Moldova]].}} |- | {{nts|173}} | {{هېواد بيرغ|Vanuatu}} | {{n+p|321409|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref name = "pacificdata">{{cite web |url = https://stats.pacificdata.org/ |title = Pacific Data Hub Explorer |website = stats.pacificdata.org |access-date = 4 August 2024 |archive-date = 21 July 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230721002349/https://stats.pacificdata.org/ |url-status = live }}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|French Polynesia}} (France) | {{n+p|279890|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref name="pacificdata" /> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|New Caledonia}} (France) | {{n+p|268510|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2023|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.isee.nc/population/demographie |title=Bilan démographique 2022 : la Nouvelle-Calédonie perd 1 300 habitants |website=www.isee.nc/ |access-date=30 September 2023 |archive-date=13 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113162110/https://www.isee.nc/population/demographie |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|174}} | {{هېواد بيرغ|Barbados}} | {{n+p|267800|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2022|abbr=on}} | رسمي اټکل| <ref>{{cite web |url=https://stats.gov.bb/subjects/social-demographic-statistics/population-demography-statistics/vital-statistics-indicators-2022/ |title=Vital Statistic Indicators |access-date=15 June 2023 |archive-date=11 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230611031804/https://stats.gov.bb/subjects/social-demographic-statistics/population-demography-statistics/vital-statistics-indicators-2022/ |url-status=dead}}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Abkhazia}} | {{n+p|244236|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2022|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url = https://ugsra.org/ofitsialnaya-statistika.php?ELEMENT_ID=600 |title = Управление государственной статистики Республики Абхазия |website = ugsra.org |access-date = 27 October 2023 |archive-date = 29 March 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230329170012/https://ugsra.org/ofitsialnaya-statistika.php?ELEMENT_ID=600 |url-status = dead }}</ref> || {{efn|{{Abkhazia note}}}} |- | {{nts|175}} | {{هېواد بيرغ|São Tomé and Príncipe}} | {{n+p|228319|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.ine.st/ |title=Instituto Nacional de Estatística |website=ine.st |access-date=23 June 2024 }}</ref> || |- | {{nts|176}} | {{هېواد بيرغ|Samoa}} | {{n+p|205557|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|6 November 2021|abbr=on}} | Census 2021<ref>{{cite web |url=https://www.sbs.gov.ws/ |title=POPULATION & HOUSING CENSUS 2016 – 2021 |website=www.sbs.gov.ws |access-date=27 April 2023 |archive-date=22 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200322144201/https://www.sbs.gov.ws/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|177}} | {{هېواد بيرغ|Saint Lucia}} | {{n+p|184100|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.stats.gov.lc/ |title=Home |website=The Central Statistical Office of Saint Lucia |access-date=23 June 2024 }}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Curacao|name=Curaçao}} (Netherlands) | {{n+p|155826|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|2 September 2023|abbr=on}} | د ۲۰۲۳ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://senso.cbs.cw/cbs-presents-the-first-results-of-the-2023-census?language_content_entity=pap-cw |title=CBS Presents the First Results of the 2023 Census |date=4 June 2024 |access-date=16 July 2024 }}</ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Guam}} (US) | {{n+p|153836|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 April 2020|abbr=on}} | 2020 census result<ref>{{cite web |url=https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/island-areas/guam/population-and-housing-unit-counts/guam-phc-table01.pdf |title=Population of Guam: 2010 and 2020 |website=www2.census.gov |access-date=29 January 2022 |archive-date=3 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211103005501/https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/island-areas/guam/population-and-housing-unit-counts/guam-phc-table01.pdf |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|178}} | {{هېواد بيرغ|Seychelles}} | {{n+p|121355|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.nbs.gov.sc/downloads/1620-mid-2024-estimated-resident-population/download |title=Mid 2024 Estimated Resident Population |website=www.nbs.gov.sc |access-date=16 September 2024 }}</ref> || |- | {{nts|179}} | {{هېواد بيرغ|Kiribati}} | {{n+p|120740|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref name="pacificdata" /> || |- | {{nts|180}} | {{هېواد بيرغ|Grenada}} | {{n+p|112579|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2019|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url = https://stats.gov.gd/subjects/population-2/annual-population-estimates-by-parish-and-sex-2011-to-2019/ |title = Annual Population Estimates by Parish and Sex, 2011 to 2019 |website = stats.gov.gd |access-date = 24 June 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230624211753/https://stats.gov.gd/subjects/population-2/annual-population-estimates-by-parish-and-sex-2011-to-2019/| archive-date=24 June 2023}}</ref> || |- | {{nts|181}} | {{هېواد بيرغ|Saint Vincent and the Grenadines}} | {{n+p|110872|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2022|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |title=Mid Year Total Population Estimates by Age and Sex, 2018 to 2022 |url=https://stats.gov.vc/subjects/population-and-demography/mid-year-total-population-estimates-by-age-and-sex/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230422031423/https://stats.gov.vc/subjects/population-and-demography/mid-year-total-population-estimates-by-age-and-sex/ |archive-date=22 April 2023 |access-date=25 June 2023 |website=stats.gov.vc |publisher=Statistical Office, Government of Saint Vincent and the Grenadines |language=en-US}}</ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Aruba}} (Netherlands) | {{n+p|107566|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://cbs.aw/wp/index.php/2022/09/20/test-2/ |title=General characteristics of Aruba |website=cbs.aw |date=20 September 2022 |publisher=Central Bureau of Statistics Aruba |access-date=12 November 2024 }}</ref>|| |- | {{nts|182}} | {{هېواد بيرغ|Micronesia}} | {{n+p|105754|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref name="pacificdata" /> || |- | {{nts|183}} | {{هېواد بيرغ|Antigua and Barbuda}} | {{n+p|103603|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | National annual estimate<ref>{{cite web |title=National Annual estimate – Antigua and Barbuda; 2022 |url=https://statistics.gov.ag/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111065316/https://statistics.gov.ag/wp-content/uploads/2017/12/Population-Projections-by-Age-Group-Annual-1991-2026.xlsx |archive-date=11 January 2021 |access-date=2 July 2024 |website=statistics.gov.ag}}</ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Jersey}} (UK) | {{n+p|103267|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|21 March 2021|abbr=on}} | د ۲۰۲۱ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://www.gov.je/SiteCollectionDocuments/Government%20and%20administration/R%20CensusBulletin1%2020220413%20SJ.pdf |title=Bulletin 1: Population characteristics|first=States of|last=Jersey |website=gov.je |access-date=23 September 2023 |archive-date=13 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220413165711/https://www.gov.je/SiteCollectionDocuments/Government%20and%20administration/R%20CensusBulletin1%2020220413%20SJ.pdf |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|184}} | {{هېواد بيرغ|Tonga}} | {{n+p|100179|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2022|abbr=on}} | National annual estimate<ref>{{cite web |url=https://tongastats.gov.to/ |title=Tonga Statistics Department &#124; The official statistics provider for Tonga |access-date=16 November 2022 |archive-date=25 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210925121044/https://tongastats.gov.to/ |url-status=live}}</ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|U.S. Virgin Islands}} (US) | {{n+p|87146|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 April 2020|abbr=on}} | 2020 census result<ref>{{cite web |url=https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/island-areas/us-virgin-islands/population-and-housing-unit-counts/us-virgin-islands-phc-table01.pdf |title=Population of the United States Virgin Islands: 2010 and 2020 |website=www2.census.gov |access-date=29 January 2022 |archive-date=14 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314154015/https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/island-areas/us-virgin-islands/population-and-housing-unit-counts/us-virgin-islands-phc-table01.pdf |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|185}} | {{هېواد بيرغ|Andorra}} | {{n+p|86931|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 November 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.estadistica.ad/portal/apps/sites/#/estadistica-en/pages/estadistiques-i-dades-detall?Idioma=en&N2=605&N3=606&DV=1143 |title=Departament d'Estadística |website=www.estadistica.ad |access-date=11 January 2025}}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Cayman Islands}} (UK) | {{n+p|84738|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |title=Population and Demographics 2023 |url=https://www.eso.ky/populationandvitalstatistics.html |access-date=29 November 2024 |website=www.eso.ky}}</ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Isle of Man}} (UK) | {{n+p|84530|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 April 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.gov.im/media/1380987/isle-of-man-population-report-2023-updated-061123.pdf |title=Isle of Man Population Report 2023 |website=www.gov.im |access-date=29 November 2024 }}</ref> || |- | {{nts|186}} | {{هېواد بيرغ|Dominica}} | {{n+p|67408|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2017|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |date=2011 |title=End of year Population by Sex 2005 to 2017 |url=https://stats.gov.dm/subjects/demographic-statistics/end-of-year-population-by-sex-2005-to-2017/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331200204/https://stats.gov.dm/subjects/demographic-statistics/end-of-year-population-by-sex-2005-to-2017/ |archive-date=31 March 2023 |access-date=25 June 2023 |website=stats.gov.dm |publisher=Central Statistics Office of Dominica}}</ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Bailiwick of Guernsey|name=Guernsey}} (UK) | {{n+p|64781|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.gov.gg/population |title=Population, Employment and Earnings |website=www.gov.gg |date=29 October 2024 |access-date=9 December 2024 }}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Bermuda}} (UK) | {{n+p|64055|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.gov.bm/sites/default/files/Bermuda-Population-Projections-2016-2026.pdf |title=Bermuda Population Projections 2016–2026 |website=www.gov.bm |access-date=11 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412033845/https://www.gov.bm/sites/default/files/Bermuda-Population-Projections-2016-2026.pdf |archive-date=12 April 2019 |url-status=dead}}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Greenland}} (Denmark) | {{n+p|56865|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url=http://bank.stat.gl/pxweb/en/Greenland/Greenland__BE__BE85/BEXSTK3.px/?rxid=BEXSAT101-08-2020%2023:21:09 |title=Quarterly Population |date=1 August 2020|publisher=Statistics Greenland |website=bank.stat.gl |access-date=1 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028062810/https://bank.stat.gl/pxweb/en/Greenland/Greenland__BE__BE85/BEXSTK3.px/?rxid=BEXSAT101-08-2020%2023:21:09 |archive-date=28 October 2020 |url-status=live}}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|South Ossetia}} | {{n+p|56520|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2021|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://ugosstat.ru/statisticheskij-sbornik-za-yanvar-dekabr-2021-g/ |title=В Цхинвале прошла пресс-конференция начальника Управления государственной статистики Южной Осетии Инала Тибилова |date=29 March 2022 |website=ugosstat.ru |access-date=11 February 2023 |archive-date=28 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128005918/https://ugosstat.ru/statisticheskij-sbornik-za-yanvar-dekabr-2021-g/ |url-status=live}}</ref> || {{efn|{{South Ossetia-note}}}} |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Faroe Islands}} (Denmark) | {{n+p|54675|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 December 2024|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{cite web |url=https://hagstova.fo/en/population/population/population |title=POPULATION |date=10 January 2025 |website=[[Statistics Faroe Islands]] |access-date=11 January 2025}}</ref> || |- | {{nts|187}} | {{هېواد بيرغ|Saint Kitts and Nevis}} | {{n+p|51320|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts| 2022|abbr=on}} | د ۲۰۲۲ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://nia.gov.kn/wp-content/uploads/2024/06/Census-Report-2021-2022.docx |title=THE POPULATION AND HOUSING CENSUS SUMMARY |access-date=16 July 2024 |archive-date=4 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250504034413/https://nia.gov.kn/wp-content/uploads/2024/06/Census-Report-2021-2022.docx |url-status=dead }}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|American Samoa}} (US) | {{n+p|49710|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 April 2020|abbr=on}} | 2020 census result<ref>{{cite web |url=https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/island-areas/american-samoa/population-and-housing-unit-counts/american-samoa-phc-table01.pdf |title=Population of American Samoa: 2010 and 2020 |website=www2.census.gov |access-date=29 January 2022 |archive-date=6 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220206171554/https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/island-areas/american-samoa/population-and-housing-unit-counts/american-samoa-phc-table01.pdf |url-status=live}}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Turks and Caicos Islands}} (UK) | {{n+p|49309|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.gov.tc/stats/ |title=2023 INDICATORS |website=www.gov.tc |access-date=3 July 2024 |archive-date=27 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190227182013/https://www.gov.tc/stats/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Northern Mariana Islands}} (US) | {{n+p|47329|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 April 2020|abbr=on}} | 2020 census result<ref>{{cite web |url=https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/island-areas/commonwealth-of-the-northern-mariana-islands/population-and-housing-unit-counts/commonwealth-northern-mariana-islands-phc-table01.pdf |title=Population of Commonwealth of the Northern Mariana Islands: 2010 and 2020 |website=www2.census.gov |access-date=29 January 2022 |archive-date=25 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125125558/https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/island-areas/commonwealth-of-the-northern-mariana-islands/population-and-housing-unit-counts/commonwealth-northern-mariana-islands-phc-table01.pdf |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|188}} | {{هېواد بيرغ|Marshall Islands}} | {{n+p|42418|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 September 2021|abbr=on}} | ۲۰۲۱ سرشمېرنه<ref name=autogenerated1>{{cite web |url=https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/60/605c69d76a40195baa447b5a558b0e02.pdf?sv=2015-12-11&sr=b&sig=GbQ42ZYNKrH3g389jZn7DvHUO8ObwYrFpnxIeXiRSU0%3D&se=2024-03-25T18%3A07%3A37Z&sp=r&rscc=public%2C%20max-age%3D864000%2C%20max-stale%3D86400&rsct=application%2Fpdf&rscd=inline%3B%20filename%3D%22Marshall_Islands_2021_Census_Vol1_Table_report.pdf%22 |title=Republic of the Marshall Islands ۲۰۲۱ سرشمېرنه Report, Volume 1: Basic Tables and Administrative Report |date=30 May 2023 |website=Pacific Community (SPC): Statistics for Development Division |publisher=[[Pacific Community]] |access-date=27 September 2023 |archive-date=27 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230927183142/https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/60/605c69d76a40195baa447b5a558b0e02.pdf?sv=2015-12-11&sr=b&sig=GbQ42ZYNKrH3g389jZn7DvHUO8ObwYrFpnxIeXiRSU0%3D&se=2024-03-25T18:07:37Z&sp=r&rscc=public,%20max-age%3D864000,%20max-stale%3D86400&rsct=application/pdf&rscd=inline%3B%20filename%3D%22Marshall_Islands_2021_Census_Vol1_Table_report.pdf%22 |url-status=dead }}</ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Sint Maarten}} (Netherlands) | {{n+p|41349|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=http://stats.sintmaartengov.org/press_releases.php?cat=VTL |title=Rebased Population Estimates and Vital Statistics for January 1, 2024 |website=stat.gov.sx |access-date=22 August 2024 }}</ref> || |- | {{nts|189}} | {{هېواد بيرغ|Liechtenstein}} | {{n+p|40232|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | National estimate<ref>{{cite web |title=LLV |url=https://www.statistikportal.li/de/themen/bevoelkerung/bevoelkerungsstand#collapse-accordion-6374a91a53010709246463-1 }}</ref>|| |- | {{nts|190}} | {{هېواد بيرغ|Monaco}} | {{n+p|38367|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | Census<ref>{{cite web |url=https://www.monacostatistics.mc/Population-and-employment |title=Population and employment / IMSEE – Monaco IMSEE |website=www.monacostatistics.mc |access-date=27 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181227230517/https://www.monacostatistics.mc/Population-and-employment |archive-date=27 December 2018 |url-status=live}}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Gibraltar}} (UK) | {{n+p|38000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|14 November 2022|abbr=on}} | Preliminary census results<ref>{{cite web |url = https://www.gibraltar.gov.gi/uploads/statistics/2019/Reports/Abstract%20of%20Statistics%202016%20whole%20report.pdf |title = Abstract of Statistics 2016 |website = gibraltar.gov.gi |access-date = 1 July 2023 |archive-date = 2 July 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230702070247/https://www.gibraltar.gov.gi/uploads/statistics/2019/Reports/Abstract%20of%20Statistics%202016%20whole%20report.pdf |url-status = live }}</ref> || |- | {{nts|191}} | {{هېواد بيرغ|San Marino}} | {{n+p|33987|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 October 2024|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.statistica.sm/pub1/StatisticaSM/en/Dati-statistici/Popolazione/Struttura-Demografica.html |title=Demographic structure |access-date=9 December 2024 }}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{Flagicon image|Local هېواد بيرغ of the Collectivity of Saint Martin.svg}} [[Collectivity of Saint Martin|Saint Martin]] (France) | {{n+p|32358|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2020|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref name="auto">{{cite web |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/6683019?sommaire=6683037#consulter |title=Populations légales des collectivités d'outre-mer en 2020 |website=www.insee.fr |access-date=27 April 2023 |archive-date=25 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425205704/https://www.insee.fr/fr/statistiques/6683019?sommaire=6683037#consulter |url-status=live}}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|British Virgin Islands}} (UK) | {{n+p|31538|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | د ملګرو ملتونو وړاندوينه<ref name="unpop" /> || |- | {{nts|192}} | {{هېواد بيرغ|Palau}} | {{n+p|16733|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | ۲۰۲۱ سرشمېرنه<ref>{{cite web |url=https://www.palaugov.pw/executive-branch/ministries/finance/budgetandplanning/health-statistics/ |title=Health Statistics – PalauGov.pw |access-date=16 November 2022 |archive-date=9 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230609150157/https://www.palaugov.pw/executive-branch/ministries/finance/budgetandplanning/health-statistics/ |url-status=live}}</ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Anguilla}} (UK) | {{n+p|15931|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=http://statistics.gov.ai/ |title=Anguilla Statistics Department &#124; Home |website=statistics.gov.ai |access-date=11 January 2025}}</ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Cook Islands}} (New Zealand) | {{n+p|15040|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | ۲۰۲۱ سرشمېرنه<ref>{{cite web |url=https://www.mfem.gov.ck/statistics/census-and-surveys/census/267-census-2021 |title=Census 2021 – Cook Islands – Ministry of Finance and Economic Management |website=www.mfem.gov.ck |access-date=16 November 2022 |archive-date=30 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230630084401/https://www.mfem.gov.ck/statistics/census-and-surveys/census/267-census-2021 |url-status=dead}}</ref>|| |- | {{nts|193}} | {{هېواد بيرغ|Nauru}} | {{n+p|11680|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 October 2021|abbr=on}} | ۲۰۲۱ سرشمېرنه<ref>{{cite web |title=NAURU 2021 POPULATION AND HOUSING CENSUS – ANALYTICAL REPORT |url=https://sdd.spc.int/news/2023/08/23/nauru-2021-population-and-housing-census-analytical-report |access-date=6 December 2023 |archive-date=16 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250416034108/https://sdd.spc.int/news/2023/08/23/nauru-2021-population-and-housing-census-analytical-report |url-status=dead }}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Wallis and Futuna|variant=local}} (France) | {{n+p|11620|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|24 July 2023|abbr=on}} | د ۲۰۲۳ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |title=Résultats du recensement de la population 2023 de Wallis-et-Futuna |url=https://www.wallis-et-futuna.gouv.fr/Actualites/Les-chiffres-INSEE-du-recensement-2023-authentifies-sont-parus |access-date=16 July 2024 |archive-date=3 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203094523/https://www.wallis-et-futuna.gouv.fr/Actualites/Les-chiffres-INSEE-du-recensement-2023-authentifies-sont-parus |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|194}} | {{هېواد بيرغ|Tuvalu}} | {{n+p|10679|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref name="pacificdata" /> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Saint Barthélemy|variant=local}} (France) | {{n+p|10585|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2020|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref name="auto"/> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Saint Pierre and Miquelon|variant=local}} (France) | {{n+p|6092|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2020|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref name="auto"/> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha}} (UK) | {{n+p|5651|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | ۲۰۲۱ سرشمېرنه<ref>{{cite web |title=Saint Helena 2021 Population |url=https://www.tristandc.com/population.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20211121070744/https://www.tristandc.com/population.php |archive-date=21 November 2021 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.sainthelena.gov.sh/st-helena/statistics/ |title=Statistics |access-date=16 November 2022 |archive-date=26 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726162858/https://www.sainthelena.gov.sh/st-helena/statistics/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Ascension 2021 population |url=https://www.sainthelena.gov.sh/statistics |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029005019/http://www.sainthelena.gov.sh/statistics/ |access-date=16 November 2022 |archive-date=29 October 2019 |url-status=live }}</ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Montserrat}} (UK) | {{n+p|4386|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|23 September 2023|abbr=on}} | د ۲۰۲۳ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://www.gov.ms/2024/04/19/key-findings-of-the-2023-population-and-housing-census/ |title=KEY FINDINGS OF THE 2023 POPULATION AND HOUSING CENSUS |access-date=16 July 2024 }}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Falkland Islands}} (UK) | {{n+p|3662|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|10 October 2021|abbr=on}} | د ۲۰۲۱ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url = https://www.falklands.gov.fk/policy/2021-census/census |title = ۲۰۲۱ سرشمېرنه – Preliminary Data Tables |date = 25 October 2022 |website = falklands.gov.fk |access-date = 1 July 2023 |archive-date = 11 June 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230611234237/https://www.falklands.gov.fk/policy/2021-census/census |url-status = live }}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Norfolk Island}} (Australia) | {{n+p|2188|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2021|abbr=on}} | ۲۰۲۱ سرشمېرنه<ref>{{cite web |url=https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/SAL90004 |title=2021 Norfolk Island, Census All persons QuickStats &#124; Australian Bureau of Statistics |website=www.abs.gov.au |access-date=16 November 2022 |archive-date=1 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221101225958/https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/SAL90004 |url-status=live}}</ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Christmas Island}} (Australia) | {{n+p|1692|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2021|abbr=on}} | ۲۰۲۱ سرشمېرنه <ref>{{cite web |url=https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/LGA51710 |title=2021 Christmas Island, Census All persons QuickStats &#124; Australian Bureau of Statistics |website=www.abs.gov.au |access-date=16 November 2022 |archive-date=24 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221224054405/https://abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/LGA51710 |url-status=live}}</ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Niue}} (New Zealand) | {{n+p|1681|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|11 November 2022|abbr=on}} | ۲۰۲۲ سرشمېرنه <ref>{{cite web |url=https://niuestatistics.nu/population/niue-census-of-population-and-housing-2022 |title=Niue Census of Population and Housing, 2022 Niue Statistics Office |date=30 August 2023 |website=niuestatistics.nu |access-date=6 December 2023}} </ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Tokelau}} (New Zealand) | {{n+p|1647|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2019|abbr=on}} | 2019 Census <ref>{{cite web |url=https://www.tokelau.org.nz/Stats.html |title=Statistics |website=www.tokelau.org.nz |access-date=16 November 2022 |archive-date=30 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190830214712/https://www.tokelau.org.nz/Stats.html |url-status=live}}</ref>|| |- | {{nts|195}} | {{هېواد بيرغ|Vatican City}} | {{n+p|764|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|26 June 2023|abbr=on}} | Official figure<ref name=va>{{cite web |url=https://www.vaticanstate.va/it/stato-governo/note-generali/popolazione.html |title=Population |publisher=Vatican City State |date=26 June 2023 |website=www.vaticanstate.va |access-date=16 August 2023 |language=it |archive-date=17 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517063650/https://www.vaticanstate.va/it/stato-governo/note-generali/popolazione.html |url-status=live }}</ref> || {{efn|764 residents regardless of citizenship, 618 citizens regardless of residence, 246 resident citizens.<ref name=va/>}} |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Cocos (Keeling) Islands}} (Australia) | {{n+p|593|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2020|abbr=on}} | ۲۰۲۱ سرشمېرنه<ref>{{cite web |url=https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/LGA51860 |title=2021 Cocos Islands, Census All persons QuickStats &#124; Australian Bureau of Statistics |website=www.abs.gov.au |access-date=16 November 2022 |archive-date=16 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221116101418/https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/LGA51860 |url-status=live}}</ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Pitcairn Islands}} (UK) | {{n+p|35|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.immigration.pn/life-on-pitcairn-island |title=Life on Pitcairn — Pitcairn Island Immigration |publisher=Government of the Pitcairn Islands |access-date=18 July 2024 |date=2023 |archive-date=27 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241227154807/https://www.immigration.pn/life-on-pitcairn-island |url-status=dead }}</ref>|| |} == یادښتونه == == سرچينې == <references group="" responsive="1"></references> te9ftc0b3vtntw335tv0sl4s2hs52ot مونس الٰہی 0 63233 371279 362629 2026-11-11T04:24:48Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 371279 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات صاحب منصب/عربی|}} '''مونس الهي''' (د 1976 مېلادي کال د اپریل 12مه زېږېدلی ) یو پاکستانی سیاستوال دی چې د اکتوبر 2018 کال راهیسې د پاکستان د ملي اسمبلۍ غړی دی . هغه د پاکستان د پخواني لومړي وزیر، د پنجاب د پخواني اعلی وزیر او د پخواني مرستیال لومړي وزیر چوهدري پرویز الهي مشر زوی او د پخواني لومړي وزیر چوهدري شجاعت حسین وراره او د چوهدري ظهور الهي لمسی دی - هغه د 2021 کال د جولای مياشتې له 13مې نېټې څخه تر 10 اپریل 2022 کال د اپرېل مياشتې تر 10مې نېټې د پاکستان د اوبو د زېرمووزير و. هغه وخت وزیر و ، کله چې د عمران خان په وړاندې د عدم اعتماد تحریک بریالی شو. له دې وړاندې هغه د ۲۰۰۸ نه تر مۍ ۲۰۱۸ پورې د پنجاب صوبايي اسمبلۍ غړی و. == لومړنی ژوند او زدکړې == چوهدري مونس الهي په 12 اپرېل 1976 <ref>{{cite news|title=If elections are held on time…|url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658|date=31 دسمبر 2012|accessdate=25 مئی 2021|work=www.thenews.com.pk|language=en}}</ref> <ref>{{cite news|title=Profile|url=https://www.pap.gov.pk/members/profile/en/19/575|accessdate=25 مئی 2021|work=www.thenews.com.pk|language=en|archive-date=2025-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20250624010836/https://www.pap.gov.pk/members/profile/en/19/575|url-status=dead}}</ref> د پاکستان په لاهور ښار کې د چوهدري پروېز الهي په کور کې زېږېدلی و. <ref name="pap/profile">{{Cite web |title=Profile |url=http://www.pap.gov.pk/index.php/members/profile/en/20/964 |access-date=21 اگست 2017 |publisher=Punjab Assembly |archive-date=2017-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170619225120/http://www.pap.gov.pk/index.php/members/profile/en/20/964 |url-status=dead }}</ref> هغه په 1999 کې د پنسلوانیا پوهنتون د وارټن ښوونځي څخه BBA ترلاسه کړه <ref name="pap/profile" /> . <ref name="dawn/30april201352">{{cite news|title=Chaudhry Moonis Elahi|url=https://www.dawn.com/news/1024463|accessdate=21 اگست 2017|work=DAWN.COM|date=30 اپریل 2013|language=en}}</ref> د زده کړو له بشپړولو وروسته پاکستان ته راستون شو او خپل کورنۍ سوداګري يې سمبالوله. <ref name="dawn/30april201342">{{cite news|title=Chaudhry Moonis Elahi|url=https://www.dawn.com/news/1024463|accessdate=21 اگست 2017|work=DAWN.COM|date=30 اپریل 2013|language=en}}</ref> == سیاسي دوره == [[دوتنه:Emblem_of_National_Assembly_of_Pakistan.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c0/Emblem_of_National_Assembly_of_Pakistan.png/220px-Emblem_of_National_Assembly_of_Pakistan.png|بټنوک|د پاکستان قومي اسمبلۍ( قومې جرګې) نښان]] مونس الهي د پنجاب صوبايي اسمبلۍ لپاره د 2008 کال پاکستان عمومي ټاکنو کې د [[پاکستان مسلم لیگ ق|پاکستان مسلم لیګ (ق)]] (PML (Q)) نوماند په توګه له دوو حلقو (لاهور او ګوجرات) څخه سیالي وکړه. هغه د ګجرات حلقې څخه وګټله خو د لاهور په حلقه کې ناکام شو <ref name="dawn/30april20133">{{Cite news|Title=Chaudhry Moonis Elahi|URL=https://www.dawn.com/news/1024463|Work=DAWN.COM|Date=30 اپریل 2013}}</ref> هغه د ګوجرات په حلقه کې د [[پاکستان مسلم لیگ ن|پاکستان مسلم لیګ (ن)]] کاندید ته ماتې ورکړه. <ref>{{Cite news|Title=Moonis won't run for Lahore seat|URL=https://www.dawn.com/news/799003/moonis-wont-run-for-lahore-seat|Work=DAWN.COM|Date=30 مارچ 2013}}</ref> هغه د 2008-2013 کلونو پورې د پنجاب اسمبلۍ کې د ټيټو کمېټو غړي په توګه دنده ترسره کړې. * د سوداګرۍ او پانګونې دایمي کمیټه مونس الهي د پاکستان د ۲۰۱۳ کال په عمومي ټاکنو کې د پنجاب ایالتي اسمبلۍ لپاره د مسلم لیګ (ق) د نوماند په توګه له دوو حلقو (منډيي بهاوالدین او ګجرات) څخه سیالي وکړه او دواړه یې وګټل. هغه د منډيي بهاوالدین څوکۍ خالي کړه ترڅو په ګوجرات کې خپله اصلي څوکۍ وساتي. <ref>{{cite news|last1=Butt|first1=Waseem Ashraf|title=Mandi Bahauddin election scene: Ruling party MNAs at loggerheads|url=https://www.dawn.com/news/1219970|accessdate=8 دسمبر 2017|work=DAWN.COM|date=16 نومبر 2015}}</ref> <ref>{{cite news|last1=Butt|first1=Waseem Ashraf|title=Mandi Bahauddin election scene: Ruling party MNAs at loggerheads|url=https://www.dawn.com/news/1219970|accessdate=8 دسمبر 2017|work=DAWN.COM|date=16 نومبر 2015}}</ref> <ref>{{cite news|last1=Correspondent|first1=The Newspaper's|title=Shujaat says results beyond expectations|url=https://www.dawn.com/news/1011050|accessdate=21 اگست 2017|work=DAWN.COM|date=13 مئی 2013|language=en}}</ref> هغه د کالاباغ بند د پروژې کلک ملاتړی و. <ref>{{Cite web |title=Kalabagh Dam will guarantee cheap electricity, says Elahi |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/537280/ |access-date=2017-12-05 |website=www.thenews.com.pk |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Kalabagh Dam will guarantee cheap electricity, says Elahi |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/537280/ |access-date=2017-12-05 |website=www.thenews.com.pk |language=en}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/689417/wasting-water-kalabagh-dam-only-route-to-prosperity-says-moonis-elahi/|title=Wasting water: Kalabagh dam only route to prosperity, says Moonis Elahi – The Express Tribune|date=2014-03-31|work=The Express Tribune|access-date=2017-12-05|language=en-US}}</ref> مونس الهي د اقلیم د بدلون او د چاپېریال د تخریب په وړاندې د اقدام لپاره یو څرګند مدافع وکیل هم دی. الهي په دې وروستیو کې د پاکستان له حکومت څخه وغوښتل چې په نوي ملي نصاب کې د لومړیتوب مضمون په توګه د چاپېریال تعلیم شامل کړي. <ref>{{Cite news|url=https://nation.com.pk/12-Nov-2019/call-to-make-environment-safety-compulsory-subject|title=Call to make environment safety compulsory subject|date=2019-11-12|work=The Nation|access-date=2019-11-14|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://dailypakistan.com.pk/E-Paper/lahore/2019-11-12/page-8/detail-33|title=ماحولیات کو تعلیمی نصاب میں لازمی مضمون بنایا جائے، مونس الٰہی|date=2019-11-12|work=The Nation|access-date=2019-11-14|language=urdu|archive-date=2019-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20191115025657/https://dailypakistan.com.pk/E-Paper/lahore/2019-11-12/page-8/detail-33|url-status=dead}}</ref> د 2019 کال په دسمبر کې، مونس الهي د خپل ګوند لومړنۍ چاپېریال پالیسي اعلان کړه. <ref>{{Cite news|url=https://www.brecorder.com/2019/12/28/557014/pml-q-unveils-environmental-policy/|title=PML-Q unveils environmental policy|date=2019-12-28|work=Business Recorder|access-date=2020-01-13|language=urdu}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/print/589404-moot-approves-environmental-policy|title=Moot approves environmental policy|date=2019-12-27|work=The News|access-date=2020-01-13|language=urdu}}</ref> د 2018کال په سپتمبر مياشت کې، هغه ته د PML-Q ټکټ ورکړل شو چې د NA-69 (ګوجرات-II) حلقې څخه ضمني ټولټاکنو کې برخه واخلي. <ref>{{cite news|title=Nomination of Shujaat, Moonis accepted|url=https://www.thenews.com.pk/print/363626-nomination-of-shujaat-moonis-accepted|accessdate=5 ستمبر 2018|work=The News|date=4 ستمبر 2018|language=en}}</ref> <ref>{{cite news|last1=Correspondent|first1=The Newspaper's|title=Shujaat, Moonis papers accepted|url=https://www.dawn.com/news/1430822/shujaat-moonis-papers-accepted|accessdate=5 ستمبر 2018|work=DAWN.COM|date=4 ستمبر 2018}}</ref> هغه د 2018-2023 مودې لپاره په ملي شورا کې د لاندې دایمي کمیټو د غړي په توګه دنده ترسره کوي: * په پارلماني چارو کې دایمي کمیټه * د خصوصي کولو دایمي کمیټه * د اوبو د سرچینو دایمي کمیټه د [[د پاکستان عامې ټاکنې، 2018|پاکستان د ۲۰۱۸ کال له عمومي ټاکنو وروسته]] ، د [[پاکستان مسلم لیگ ق|پاکستان مسلم لیګ (ق)]] د یوې موافقې له مخې د تحریک انصاف په مشرۍ ایتلافي حکومت کې شامل شو. <ref>{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/print/346862-pti-allies-can-form-govt-without-support-of-other-parties|title=PTI, allies can form govt without support of other parties|date=2018-07-27|work=The News|access-date=2020-02-04|language=English}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.globalvillagespace.com/pml-q-decides-to-back-pti-in-punjab/|title=PML-Q decides to back PTI in Punjab|date=2018-07-31|work=Global Village Space|access-date=2020-02-04|language=English}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.globalvillagespace.com/pml-q-decides-to-back-pti-in-punjab/|title=PML-Q decides to back PTI in Punjab|date=2018-07-31|work=Global Village Space|access-date=2020-02-04|language=English}}</ref> په 2019 کې، د دوو ایتلافي شریکانو ترمنځ اختلافات وروسته له هغې راپورته شول چې PMLQ د تړون د شرایطو په پلي کولو کې د ځنډ شکایت وکړ. <ref>{{Cite news|url=https://www.neonetwork.pk/16-Jan-2019/65258|title=فواد چودھریکے بیان پر پی ٹی آئی سے اتحاد ختم ہو سکتا ہے، مونس الٰہی|date=2019-01-16|work=Neo News Netwrok|access-date=2020-02-04|language=English|archive-date=2020-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20200204130315/https://www.neonetwork.pk/16-Jan-2019/65258|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://gnnhd.tv/index.php/Pakistan/4348-1547578800|title=Fawad Chaudhry apologizes over PMLQ forward bloc remarks|date=2019-01-16|work=GNN|access-date=2020-02-04|language=English|archive-date=2020-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20200204130314/http://gnnhd.tv/index.php/Pakistan/4348-1547578800|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/print/420168-shujaat-accepts-fawad-s-apology-on-remarks|title=Shujaat accepts Fawad's apology on remarks|date=2019-01-17|work=The News|access-date=2020-02-04|language=English}}</ref> الهي د اختلافاتو د هوارولو لپاره د لومړي وزیر [[بھین چود|عمران خان]] سره ولیدل. په دغه ليدنه کې وزيراعظم د پنجاب وزيراعلي سردار عثمان بزدار ته د مسلم ليګ (ق) ملاتړ جاري ساتلو غوښتنه وکړه. <ref>{{Cite news|url=https://nation.com.pk/02-Jan-2020/pm-asks-moonis-to-continue-support-to-cm|title=SPM asks Moonis to continue support to CM|date=2020-01-02|work=The Nation|access-date=2020-02-04|language=English}}</ref> وروسته، د یوې ټلویزیوني خبرو اترو په ترڅ کې، الهي د پي ټي آی-ق اتحاد کې د ویشلو اوازې رد کړې. <ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1529938?ref=whatsapp|title=PML-Q-PTI alliance not under threat|date=2019-01-23|work=Dawn News|access-date=2020-02-04|language=English}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.youtube.com/watch?v=PDYlLdojTVA|archive-url=https://web.archive.org/web/20220723070954/https://www.youtube.com/watch?v=PDYlLdojTVA&gl=US&hl=en|archive-date=2022-07-23|url-status=bot: unknown|title=Moonis Elahi on PMLQ-PTI alliance|date=2020-01-07|access-date=2020-02-04|language=Urdu}}</ref> خو د ائتلافي ګوندونو تر منځ کړکېچ لا پاتې دی. <ref>{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/print/607790-pml-q-to-boycott-new-committee|title=PML-Q to boycott new committee|date=2019-02-02|work=The News|access-date=2020-02-04|language=English}}</ref> د2020 کال د فبرورۍ په 10مه نېټه د [[پاکستان تحريک انصاف|پاکستان تحریک انصاف]] او [[پاکستان مسلم لیگ ق|پاکستان مسلم لیګ (ق)]] مشرانو د مسلو د حل لپاره سره وکتل. وروسته مونس الهي په ټوېټ کې وويل چې د پي ټي آی او مسلم ليگ (ق) اتحاد به جاري ساتي. او د جولای په 13مه ، لومړي وزير عمران خان مونس الهي د اوبو د سرچینو وفاقي وزیر په توګه وټاکه. <ref>{{Cite news|URL=https://www.urdupoint.com/en/pakistan/pml-and-pti-are-now-on-the-same-page-moonis-835080.html|Title=PML And PTI Are Now On The Same Page: Moonis Elahi|Date=2020-02-11|Work=Urdu Point}}</ref> <ref>{{Cite news|URL=https://dailytimes.com.pk/556411/pml-q-and-pti-dialogue-daily-times/|Title=PML-Q and PTI dialogue|Date=2020-02-12|Work=Daily Times|title=آرشیف کاپي|access-date=2022-07-31|archive-date=2022-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20220723071001/https://dailytimes.com.pk/556411/pml-q-and-pti-dialogue-daily-times/|url-status=dead}}</ref> د 2022 مېلاډي کال د جولای په 23 مه هغه د پنجاب د وزیر اعلی په توګه د خپل پلار په ټاکلو کې خپله ناکامي ومنله. او له نوي بحران سره مخامخ شو. === د اوبو سرچینو وفاقي وزیر === د ۲۰۲۱ کال د جولای په ۱۹ مه مونس الهي د اوبو د سرچینو د وفاقي وزیر په توګه<ref>{{Cite news|url=http://www.radio.gov.pk/19-07-2021/chaudhry-moonis-elahi-takes-oath-as-federal-minister|title=Chaudhry Moonis Elahi takes oath as Federal Minister|date=2021-07-19|access-date=2021-07-26|language=English}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.app.com.pk/national/chaudhry-moonis-elahi-sworn-in-as-federal-minister/|title=Chaudhry Moonis Elahi sworn-in as federal minister|date=2021-07-19|access-date=2021-07-19|language=English}}</ref> د ولسمشر عارف علوي پر وړاندې لوړه وکړه. == د NICL د فساد دوسیه == په 2010 کال کې، الهي د پنجاب د وزیر اعلی په توګه د خپل پلار په دوره کې د NICL په سکینډل کې د 320 مېلیونه روپیو په اختلاس تورن شو <ref>{{Cite news|Title=NICL scandal: FIA draws Moonis Elahi deeper into land scam – The Express Tribune|URL=https://tribune.com.pk/story/243875/nicl-scandal-fia-draws-moonis-elahi-deeper-into-land-scam/|Work=The Express Tribune|Date=3 ستمبر 2011}}</ref> <ref>{{Cite news|Title=NICL scandal: FIA draws Moonis Elahi deeper into land scam – The Express Tribune|URL=https://tribune.com.pk/story/243875/nicl-scandal-fia-draws-moonis-elahi-deeper-into-land-scam/|Work=The Express Tribune|Date=3 ستمبر 2011}}</ref> . <ref name="dawn/30april20136">{{Cite news|Title=Chaudhry Moonis Elahi|URL=https://www.dawn.com/news/1024463|Work=DAWN.COM|Date=30 اپریل 2013}}</ref> <ref name="dawn/30april20137">{{Cite news|Title=Chaudhry Moonis Elahi|URL=https://www.dawn.com/news/1024463|Work=DAWN.COM|Date=30 اپریل 2013}}</ref> الهي پر ده لګېدلي تورونه رد کړل. <ref>{{Cite news|Title=Moonis Elahi returns, vows to respond to accusers|URL=https://www.thenews.com.pk/archive/print/612066|Work=The News}}</ref> هغه د تحقیقاتو کمیټې ته د نه حاضرېدو له کبله اشتهاري مجرم وګڼل شو <ref>{{Cite news|Title=Moonis Elahi declared proclaimed offender in NICL scam|URL=http://nation.com.pk/08-Feb-2011/moonis-elahi-declared-proclaimed-offender-in-nicl-scam|Work=The Nation}}</ref> او وروسته ونیول شو او زندان ته واستول شو. <ref>{{Cite news|Title=Moonis Elahi declared proclaimed offender in NICL scam|URL=http://nation.com.pk/08-Feb-2011/moonis-elahi-declared-proclaimed-offender-in-nicl-scam|Work=The Nation}}</ref> هغه وروسته په 2011 کال کې د شواهدو د نه موجوديت له کبله خوشې کړای شو او په 2012 کال کې ټول تورونه ترې لرې کړای شول. <ref>{{Cite news|Title=Moonis acquitted in NICL case|URL=https://www.dawn.com/news/667951/moonis-acquitted-in-nicl-case|Work=DAWN.COM|Date=21 اکتوبر 2011}}</ref> <ref>{{Cite news|Title='Lack of evidence': Banking court acquits Moonis Elahi in NICL scam – The Express Tribune|URL=https://tribune.com.pk/story/278863/nicl-case-court-acquits-moonis-elahi/|Work=The Express Tribune|Date=22 اکتوبر 2011}}</ref> د احتساب عدالت په 2020 کال د جنوري په 2 مه دا ومنله چې د NICL فساد دوسيه کې د تورنو په وړاندې د کافي شواهدو او ثبوتونو موندلو کې پاتې راغلې دي. <ref>{{Cite news|Title=NICL ex-head, three others acquitted of land 'scam'|URL=https://www.dawn.com/news/1526305/nicl-ex-head-three-others-acquitted-of-land-scam|Work=DAWN.COM|Date=5 جنوری 2020}}</ref> <ref>{{Cite news|Title=Former NICL chief, co-accused acquitted in corruption case|URL=https://www.thenews.com.pk/print/593890-former-nicl-chief-co-accused-acquitted-in-corruption-case|Work=The News|Date=5 جنوری 2020}}</ref> <ref>{{Cite news|Title=AC exonerates former NICL chairman, co-accused in corruption case|URL=https://thefrontierpost.com/ac-exonerates-former-nicl-chairman-co-accused-in-corruption-case/|Work=The Frontier Post|Date=5 جنوری 2020}}</ref> <ref>{{Cite news|Title=AC acquits former NICL head, co-accused in corruption case|URL=https://dailytimes.com.pk/533307/ac-acquits-former-nicl-head-co-accused-in-corruption-case/|Work=Daily Times|Date=5 جنوری 2020|title=آرشیف کاپي|access-date=2022-07-31|archive-date=2022-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20220723071130/https://dailytimes.com.pk/533307/ac-acquits-former-nicl-head-co-accused-in-corruption-case/|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite news|Title=Ex-NICL chief, three others acquitted in land scam|URL=https://www.brecorder.com/2020/01/05/559145/ex-nicl-chief-three-others-acquitted-in-land-scam/?page&year=2020&monthnum=01&day=05|Work=Business Recorder|Date=5 جنوری 2020}}</ref> یو راپور کې ویل شوي چې مونس الهي په 2007 کال کې د خپلو شتمنيو د 0.5 مېلیون روپیو څخه د زياتو اعلان نه دی کړی. په هرصورت، په 2009 کې، دوی د 700 مېلیون روپیو څخه زیاتې شتمنۍ درلودې. <ref>{{Cite news|Title=SC hears NICL case today|URL=https://nation.com.pk/25-Oct-2011/sc-hears-nicl-case-today|Work=The Nation}}</ref> په 2016 کې، د هغه نوم په پاناما پیپرز کې د پاکستان څخه بهر د غیرقانوني بانکي اکاونټونو له کبله راغلی و. <ref>{{Cite news|URL=https://tribune.com.pk/story/1100319/panama-papers-part-ii-259-pakistani-offshore-company-owners-exposed/|Title=259 Pakistani offshore company owners exposed – The Express Tribune|Date=10 مئی 2016|Work=The Express Tribune}}</ref> په هرصورت، د هغه پلار ادعا وکړه چې مونس د ساحلي حسابونو سره هیڅ تړاو نه درلود. <ref>{{Cite news|Title=Moonis has nothing to do with offshore accounts|URL=http://nation.com.pk/11-May-2016/moonis-has-nothing-to-do-with-offshore-accounts|Work=The Nation}}</ref> په 2017 کې، د احتساب ملي ادارې د الهي د شتمنۍ په اړه نوې پلټنې پیل کړې. <ref>{{Cite news|Title=NAB starts fresh inquiry against Chaudhrys|URL=http://nation.com.pk/05-Dec-2017/nab-starts-fresh-inquiry-against-chaudhrys|Work=The Nation}}</ref> د ۲۰۲۱ کال په جنورۍ کې، د احتساب ملي ادارې د لاهور هايي کورټ ته وویل چې د ایم این اے منیس الهي او د هغه د کورنۍ د غړو په ضد د پاتې تحقیقاتو د ثبوتونو د نشتوالي له امله لغوه شوي دي. <ref>{{Cite news|Title=NAB gives clean chit to PML-Q leaders after closing last two inquiries|URL=https://www.dawn.com/news/1602628|Work=DAWN.COM|Date=21 جنوری 2021}}</ref> <ref>{{Cite news|Title=NAB gives clean chit to PML-Q leaders after closing last two inquiries|URL=https://www.dawn.com/news/1602628|Work=DAWN.COM|Date=21 جنوری 2021}}</ref> == بېرونۍ تړنې == "مونس الٰہی"، ذاتی تفصیل، قومی اسمبلی پاکستان، اخذ شدہ بتاریخ 22 جولا‎ئی 2022 .mw-parser-output cite.citation{font-style:inherit}.mw-parser-output .citation q{quotes:"\"""\"""'""'"}.mw-parser-output .id-lock-free a,.mw-parser-output .citation .cs1-lock-free a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/65/Lock-green.svg/9px-Lock-green.svg.png")no-repeat;background-position:left .1em center}.mw-parser-output .id-lock-limited a,.mw-parser-output .id-lock-registration a,.mw-parser-output .citation .cs1-lock-limited a,.mw-parser-output .citation .cs1-lock-registration a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d6/Lock-gray-alt-2.svg/9px-Lock-gray-alt-2.svg.png")no-repeat;background-position:left .1em center}.mw-parser-output .id-lock-subscription a,.mw-parser-output .citation .cs1-lock-subscription a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/aa/Lock-red-alt-2.svg/9px-Lock-red-alt-2.svg.png")no-repeat;background-position:left .1em center}.mw-parser-output .cs1-subscription,.mw-parser-output .cs1-registration{color:#555}.mw-parser-output .cs1-subscription span,.mw-parser-output .cs1-registration span{border-bottom:1px dotted;cursor:help}.mw-parser-output .cs1-ws-icon a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Wikisource-logo.svg/12px-Wikisource-logo.svg.png")no-repeat;background-position:left .1em center}.mw-parser-output code.cs1-code{color:inherit;background:inherit;border:inherit;padding:inherit}.mw-parser-output .cs1-hidden-error{display:none;font-size:100%}.mw-parser-output .cs1-visible-error{font-size:100%}.mw-parser-output .cs1-maint{display:none;color:#33aa33;margin-right:0.3em}.mw-parser-output .cs1-subscription,.mw-parser-output .cs1-registration,.mw-parser-output .cs1-format{font-size:95%}.mw-parser-output .cs1-kern-left,.mw-parser-output .cs1-kern-wl-left{padding-left:0.2em}.mw-parser-output .cs1-kern-right,.mw-parser-output .cs1-kern-wl-right{padding-right:0.2em} == دا هم ولوله == * چوهدري ظهور الهي * چوهدري شجاعت حسین * چوهدري پروېز الهي * چوهدری وجاه حسین * چودري شفاعت حسین * د پانډورا اسناد == سرچينې == [[وېشنيزه:1976 زېږېدنې]] [[وېشنيزه:Pages with unreviewed translations]] o0rnau60t67u2a0fu14477du4ss7tqu مونس الهي 0 63234 371278 362628 2026-11-11T04:24:46Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 371278 wikitext text/x-wiki '''مونس الهي''' (د 1976 مېلادي کال د اپریل 12مه زېږېدلی ) یو پاکستانی سیاستوال دی چې د اکتوبر 2018 کال راهیسې د پاکستان د ملي اسمبلۍ غړی دی . هغه د پاکستان د پخواني لومړي وزیر، د پنجاب د پخواني اعلی وزیر او د پخواني مرستیال لومړي وزیر چوهدري پرویز الهي مشر زوی او د پخواني لومړي وزیر چوهدري شجاعت حسین وراره او د چوهدري ظهور الهي لمسی دی - هغه د 2021 کال د جولای مياشتې له 13مې نېټې څخه تر 10 اپریل 2022 کال د اپرېل مياشتې تر 10مې نېټې د پاکستان د اوبو د زېرمووزير و. هغه وخت وزیر و ، کله چې د عمران خان په وړاندې د عدم اعتماد تحریک بریالی شو. له دې وړاندې هغه د ۲۰۰۸ نه تر مۍ ۲۰۱۸ پورې د پنجاب صوبايي اسمبلۍ غړی و. == لومړنی ژوند او زدکړې == چوهدري مونس الهي په 12 اپرېل 1976 <ref>{{cite news|title=If elections are held on time…|url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658|date=31 دسمبر 2012|accessdate=25 مئی 2021|work=www.thenews.com.pk|language=en}}</ref> <ref>{{cite news|title=Profile|url=https://www.pap.gov.pk/members/profile/en/19/575|accessdate=25 مئی 2021|work=www.thenews.com.pk|language=en|archive-date=2025-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20250624010836/https://www.pap.gov.pk/members/profile/en/19/575|url-status=dead}}</ref> د پاکستان په لاهور ښار کې د چوهدري پروېز الهي په کور کې زېږېدلی و. <ref name="pap/profile">{{Cite web |title=Profile |url=http://www.pap.gov.pk/index.php/members/profile/en/20/964 |access-date=21 اگست 2017 |publisher=Punjab Assembly |archive-date=2017-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170619225120/http://www.pap.gov.pk/index.php/members/profile/en/20/964 |url-status=dead }}</ref> هغه په 1999 کې د پنسلوانیا پوهنتون د وارټن ښوونځي څخه BBA ترلاسه کړه <ref name="pap/profile" /> . <ref name="dawn/30april201352">{{cite news|title=Chaudhry Moonis Elahi|url=https://www.dawn.com/news/1024463|accessdate=21 اگست 2017|work=DAWN.COM|date=30 اپریل 2013|language=en}}</ref> د زده کړو له بشپړولو وروسته پاکستان ته راستون شو او خپل کورنۍ سوداګري يې سمبالوله. <ref name="dawn/30april201342">{{cite news|title=Chaudhry Moonis Elahi|url=https://www.dawn.com/news/1024463|accessdate=21 اگست 2017|work=DAWN.COM|date=30 اپریل 2013|language=en}}</ref> == سیاسي دوره == [[دوتنه:Emblem_of_National_Assembly_of_Pakistan.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c0/Emblem_of_National_Assembly_of_Pakistan.png/220px-Emblem_of_National_Assembly_of_Pakistan.png|بټنوک|د پاکستان قومي اسمبلۍ( قومې جرګې) نښان]] مونس الهي د پنجاب صوبايي اسمبلۍ لپاره د 2008 کال پاکستان عمومي ټاکنو کې د [[پاکستان مسلم لیگ ق|پاکستان مسلم لیګ (ق)]] (PML (Q)) نوماند په توګه له دوو حلقو (لاهور او ګوجرات) څخه سیالي وکړه. هغه د ګجرات حلقې څخه وګټله خو د لاهور په حلقه کې ناکام شو <ref name="dawn/30april20133">{{Cite news|Title=Chaudhry Moonis Elahi|URL=https://www.dawn.com/news/1024463|Work=DAWN.COM|Date=30 اپریل 2013}}</ref> هغه د ګوجرات په حلقه کې د [[پاکستان مسلم لیگ ن|پاکستان مسلم لیګ (ن)]] کاندید ته ماتې ورکړه. <ref>{{Cite news|Title=Moonis won't run for Lahore seat|URL=https://www.dawn.com/news/799003/moonis-wont-run-for-lahore-seat|Work=DAWN.COM|Date=30 مارچ 2013}}</ref> هغه د 2008-2013 کلونو پورې د پنجاب اسمبلۍ کې د ټيټو کمېټو غړي په توګه دنده ترسره کړې. * د سوداګرۍ او پانګونې دایمي کمیټه مونس الهي د پاکستان د ۲۰۱۳ کال په عمومي ټاکنو کې د پنجاب ایالتي اسمبلۍ لپاره د مسلم لیګ (ق) د نوماند په توګه له دوو حلقو (منډيي بهاوالدین او ګجرات) څخه سیالي وکړه او دواړه یې وګټل. هغه د منډيي بهاوالدین څوکۍ خالي کړه ترڅو په ګوجرات کې خپله اصلي څوکۍ وساتي. <ref>{{cite news|last1=Butt|first1=Waseem Ashraf|title=Mandi Bahauddin election scene: Ruling party MNAs at loggerheads|url=https://www.dawn.com/news/1219970|accessdate=8 دسمبر 2017|work=DAWN.COM|date=16 نومبر 2015}}</ref> <ref>{{cite news|last1=Butt|first1=Waseem Ashraf|title=Mandi Bahauddin election scene: Ruling party MNAs at loggerheads|url=https://www.dawn.com/news/1219970|accessdate=8 دسمبر 2017|work=DAWN.COM|date=16 نومبر 2015}}</ref> <ref>{{cite news|last1=Correspondent|first1=The Newspaper's|title=Shujaat says results beyond expectations|url=https://www.dawn.com/news/1011050|accessdate=21 اگست 2017|work=DAWN.COM|date=13 مئی 2013|language=en}}</ref> هغه د کالاباغ بند د پروژې کلک ملاتړی و. <ref>{{Cite web |title=Kalabagh Dam will guarantee cheap electricity, says Elahi |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/537280/ |access-date=2017-12-05 |website=www.thenews.com.pk |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Kalabagh Dam will guarantee cheap electricity, says Elahi |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/537280/ |access-date=2017-12-05 |website=www.thenews.com.pk |language=en}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/689417/wasting-water-kalabagh-dam-only-route-to-prosperity-says-moonis-elahi/|title=Wasting water: Kalabagh dam only route to prosperity, says Moonis Elahi – The Express Tribune|date=2014-03-31|work=The Express Tribune|access-date=2017-12-05|language=en-US}}</ref> مونس الهي د اقلیم د بدلون او د چاپېریال د تخریب په وړاندې د اقدام لپاره یو څرګند مدافع وکیل هم دی. الهي په دې وروستیو کې د پاکستان له حکومت څخه وغوښتل چې په نوي ملي نصاب کې د لومړیتوب مضمون په توګه د چاپېریال تعلیم شامل کړي. <ref>{{Cite news|url=https://nation.com.pk/12-Nov-2019/call-to-make-environment-safety-compulsory-subject|title=Call to make environment safety compulsory subject|date=2019-11-12|work=The Nation|access-date=2019-11-14|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://dailypakistan.com.pk/E-Paper/lahore/2019-11-12/page-8/detail-33|title=ماحولیات کو تعلیمی نصاب میں لازمی مضمون بنایا جائے، مونس الٰہی|date=2019-11-12|work=The Nation|access-date=2019-11-14|language=urdu|archive-date=2019-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20191115025657/https://dailypakistan.com.pk/E-Paper/lahore/2019-11-12/page-8/detail-33|url-status=dead}}</ref> د 2019 کال په دسمبر کې، مونس الهي د خپل ګوند لومړنۍ چاپېریال پالیسي اعلان کړه. <ref>{{Cite news|url=https://www.brecorder.com/2019/12/28/557014/pml-q-unveils-environmental-policy/|title=PML-Q unveils environmental policy|date=2019-12-28|work=Business Recorder|access-date=2020-01-13|language=urdu}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/print/589404-moot-approves-environmental-policy|title=Moot approves environmental policy|date=2019-12-27|work=The News|access-date=2020-01-13|language=urdu}}</ref> د 2018کال په سپتمبر مياشت کې، هغه ته د PML-Q ټکټ ورکړل شو چې د NA-69 (ګوجرات-II) حلقې څخه ضمني ټولټاکنو کې برخه واخلي. <ref>{{cite news|title=Nomination of Shujaat, Moonis accepted|url=https://www.thenews.com.pk/print/363626-nomination-of-shujaat-moonis-accepted|accessdate=5 ستمبر 2018|work=The News|date=4 ستمبر 2018|language=en}}</ref> <ref>{{cite news|last1=Correspondent|first1=The Newspaper's|title=Shujaat, Moonis papers accepted|url=https://www.dawn.com/news/1430822/shujaat-moonis-papers-accepted|accessdate=5 ستمبر 2018|work=DAWN.COM|date=4 ستمبر 2018}}</ref> هغه د 2018-2023 مودې لپاره په ملي شورا کې د لاندې دایمي کمیټو د غړي په توګه دنده ترسره کوي: * په پارلماني چارو کې دایمي کمیټه * د خصوصي کولو دایمي کمیټه * د اوبو د سرچینو دایمي کمیټه د [[د پاکستان عامې ټاکنې، 2018|پاکستان د ۲۰۱۸ کال له عمومي ټاکنو وروسته]] ، د [[پاکستان مسلم لیگ ق|پاکستان مسلم لیګ (ق)]] د یوې موافقې له مخې د تحریک انصاف په مشرۍ ایتلافي حکومت کې شامل شو. <ref>{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/print/346862-pti-allies-can-form-govt-without-support-of-other-parties|title=PTI, allies can form govt without support of other parties|date=2018-07-27|work=The News|access-date=2020-02-04|language=English}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.globalvillagespace.com/pml-q-decides-to-back-pti-in-punjab/|title=PML-Q decides to back PTI in Punjab|date=2018-07-31|work=Global Village Space|access-date=2020-02-04|language=English}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.globalvillagespace.com/pml-q-decides-to-back-pti-in-punjab/|title=PML-Q decides to back PTI in Punjab|date=2018-07-31|work=Global Village Space|access-date=2020-02-04|language=English}}</ref> په 2019 کې، د دوو ایتلافي شریکانو ترمنځ اختلافات وروسته له هغې راپورته شول چې PMLQ د تړون د شرایطو په پلي کولو کې د ځنډ شکایت وکړ. <ref>{{Cite news|url=https://www.neonetwork.pk/16-Jan-2019/65258|title=فواد چودھریکے بیان پر پی ٹی آئی سے اتحاد ختم ہو سکتا ہے، مونس الٰہی|date=2019-01-16|work=Neo News Netwrok|access-date=2020-02-04|language=English|archive-date=2020-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20200204130315/https://www.neonetwork.pk/16-Jan-2019/65258|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://gnnhd.tv/index.php/Pakistan/4348-1547578800|title=Fawad Chaudhry apologizes over PMLQ forward bloc remarks|date=2019-01-16|work=GNN|access-date=2020-02-04|language=English|archive-date=2020-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20200204130314/http://gnnhd.tv/index.php/Pakistan/4348-1547578800|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/print/420168-shujaat-accepts-fawad-s-apology-on-remarks|title=Shujaat accepts Fawad's apology on remarks|date=2019-01-17|work=The News|access-date=2020-02-04|language=English}}</ref> الهي د اختلافاتو د هوارولو لپاره د لومړي وزیر [[بھین چود|عمران خان]] سره ولیدل. په دغه ليدنه کې وزيراعظم د پنجاب وزيراعلي سردار عثمان بزدار ته د مسلم ليګ (ق) ملاتړ جاري ساتلو غوښتنه وکړه. <ref>{{Cite news|url=https://nation.com.pk/02-Jan-2020/pm-asks-moonis-to-continue-support-to-cm|title=SPM asks Moonis to continue support to CM|date=2020-01-02|work=The Nation|access-date=2020-02-04|language=English}}</ref> وروسته، د یوې ټلویزیوني خبرو اترو په ترڅ کې، الهي د پي ټي آی-ق اتحاد کې د ویشلو اوازې رد کړې. <ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1529938?ref=whatsapp|title=PML-Q-PTI alliance not under threat|date=2019-01-23|work=Dawn News|access-date=2020-02-04|language=English}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.youtube.com/watch?v=PDYlLdojTVA|archive-url=https://web.archive.org/web/20220723070954/https://www.youtube.com/watch?v=PDYlLdojTVA&gl=US&hl=en|archive-date=2022-07-23|url-status=bot: unknown|title=Moonis Elahi on PMLQ-PTI alliance|date=2020-01-07|access-date=2020-02-04|language=Urdu}}</ref> خو د ائتلافي ګوندونو تر منځ کړکېچ لا پاتې دی. <ref>{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/print/607790-pml-q-to-boycott-new-committee|title=PML-Q to boycott new committee|date=2019-02-02|work=The News|access-date=2020-02-04|language=English}}</ref> د2020 کال د فبرورۍ په 10مه نېټه د [[پاکستان تحريک انصاف|پاکستان تحریک انصاف]] او [[پاکستان مسلم لیگ ق|پاکستان مسلم لیګ (ق)]] مشرانو د مسلو د حل لپاره سره وکتل. وروسته مونس الهي په ټوېټ کې وويل چې د پي ټي آی او مسلم ليگ (ق) اتحاد به جاري ساتي. او د جولای په 13مه ، لومړي وزير عمران خان مونس الهي د اوبو د سرچینو وفاقي وزیر په توګه وټاکه. <ref>{{Cite news|URL=https://www.urdupoint.com/en/pakistan/pml-and-pti-are-now-on-the-same-page-moonis-835080.html|Title=PML And PTI Are Now On The Same Page: Moonis Elahi|Date=2020-02-11|Work=Urdu Point}}</ref> <ref>{{Cite news|URL=https://dailytimes.com.pk/556411/pml-q-and-pti-dialogue-daily-times/|Title=PML-Q and PTI dialogue|Date=2020-02-12|Work=Daily Times|title=آرشیف کاپي|access-date=2022-07-31|archive-date=2022-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20220723071001/https://dailytimes.com.pk/556411/pml-q-and-pti-dialogue-daily-times/|url-status=dead}}</ref> د 2022 مېلاډي کال د جولای په 23 مه هغه د پنجاب د وزیر اعلی په توګه د خپل پلار په ټاکلو کې خپله ناکامي ومنله. او له نوي بحران سره مخامخ شو. === د اوبو سرچینو وفاقي وزیر === د ۲۰۲۱ کال د جولای په ۱۹ مه مونس الهي د اوبو د سرچینو د وفاقي وزیر په توګه<ref>{{Cite news|url=http://www.radio.gov.pk/19-07-2021/chaudhry-moonis-elahi-takes-oath-as-federal-minister|title=Chaudhry Moonis Elahi takes oath as Federal Minister|date=2021-07-19|access-date=2021-07-26|language=English}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.app.com.pk/national/chaudhry-moonis-elahi-sworn-in-as-federal-minister/|title=Chaudhry Moonis Elahi sworn-in as federal minister|date=2021-07-19|access-date=2021-07-19|language=English}}</ref> د ولسمشر عارف علوي پر وړاندې لوړه وکړه. == د NICL د فساد دوسیه == په 2010 کال کې، الهي د پنجاب د وزیر اعلی په توګه د خپل پلار په دوره کې د NICL په سکینډل کې د 320 مېلیونه روپیو په اختلاس تورن شو <ref>{{Cite news|Title=NICL scandal: FIA draws Moonis Elahi deeper into land scam – The Express Tribune|URL=https://tribune.com.pk/story/243875/nicl-scandal-fia-draws-moonis-elahi-deeper-into-land-scam/|Work=The Express Tribune|Date=3 ستمبر 2011}}</ref> <ref>{{Cite news|Title=NICL scandal: FIA draws Moonis Elahi deeper into land scam – The Express Tribune|URL=https://tribune.com.pk/story/243875/nicl-scandal-fia-draws-moonis-elahi-deeper-into-land-scam/|Work=The Express Tribune|Date=3 ستمبر 2011}}</ref> . <ref name="dawn/30april20136">{{Cite news|Title=Chaudhry Moonis Elahi|URL=https://www.dawn.com/news/1024463|Work=DAWN.COM|Date=30 اپریل 2013}}</ref> <ref name="dawn/30april20137">{{Cite news|Title=Chaudhry Moonis Elahi|URL=https://www.dawn.com/news/1024463|Work=DAWN.COM|Date=30 اپریل 2013}}</ref> الهي پر ده لګېدلي تورونه رد کړل. <ref>{{Cite news|Title=Moonis Elahi returns, vows to respond to accusers|URL=https://www.thenews.com.pk/archive/print/612066|Work=The News}}</ref> هغه د تحقیقاتو کمیټې ته د نه حاضرېدو له کبله اشتهاري مجرم وګڼل شو <ref>{{Cite news|Title=Moonis Elahi declared proclaimed offender in NICL scam|URL=http://nation.com.pk/08-Feb-2011/moonis-elahi-declared-proclaimed-offender-in-nicl-scam|Work=The Nation}}</ref> او وروسته ونیول شو او زندان ته واستول شو. <ref>{{Cite news|Title=Moonis Elahi declared proclaimed offender in NICL scam|URL=http://nation.com.pk/08-Feb-2011/moonis-elahi-declared-proclaimed-offender-in-nicl-scam|Work=The Nation}}</ref> هغه وروسته په 2011 کال کې د شواهدو د نه موجوديت له کبله خوشې کړای شو او په 2012 کال کې ټول تورونه ترې لرې کړای شول. <ref>{{Cite news|Title=Moonis acquitted in NICL case|URL=https://www.dawn.com/news/667951/moonis-acquitted-in-nicl-case|Work=DAWN.COM|Date=21 اکتوبر 2011}}</ref> <ref>{{Cite news|Title='Lack of evidence': Banking court acquits Moonis Elahi in NICL scam – The Express Tribune|URL=https://tribune.com.pk/story/278863/nicl-case-court-acquits-moonis-elahi/|Work=The Express Tribune|Date=22 اکتوبر 2011}}</ref> د احتساب عدالت په 2020 کال د جنوري په 2 مه دا ومنله چې د NICL فساد دوسيه کې د تورنو په وړاندې د کافي شواهدو او ثبوتونو موندلو کې پاتې راغلې دي. <ref>{{Cite news|Title=NICL ex-head, three others acquitted of land 'scam'|URL=https://www.dawn.com/news/1526305/nicl-ex-head-three-others-acquitted-of-land-scam|Work=DAWN.COM|Date=5 جنوری 2020}}</ref> <ref>{{Cite news|Title=Former NICL chief, co-accused acquitted in corruption case|URL=https://www.thenews.com.pk/print/593890-former-nicl-chief-co-accused-acquitted-in-corruption-case|Work=The News|Date=5 جنوری 2020}}</ref> <ref>{{Cite news|Title=AC exonerates former NICL chairman, co-accused in corruption case|URL=https://thefrontierpost.com/ac-exonerates-former-nicl-chairman-co-accused-in-corruption-case/|Work=The Frontier Post|Date=5 جنوری 2020}}</ref> <ref>{{Cite news|Title=AC acquits former NICL head, co-accused in corruption case|URL=https://dailytimes.com.pk/533307/ac-acquits-former-nicl-head-co-accused-in-corruption-case/|Work=Daily Times|Date=5 جنوری 2020|title=آرشیف کاپي|access-date=2022-07-31|archive-date=2022-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20220723071130/https://dailytimes.com.pk/533307/ac-acquits-former-nicl-head-co-accused-in-corruption-case/|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite news|Title=Ex-NICL chief, three others acquitted in land scam|URL=https://www.brecorder.com/2020/01/05/559145/ex-nicl-chief-three-others-acquitted-in-land-scam/?page&year=2020&monthnum=01&day=05|Work=Business Recorder|Date=5 جنوری 2020}}</ref> یو راپور کې ویل شوي چې مونس الهي په 2007 کال کې د خپلو شتمنيو د 0.5 مېلیون روپیو څخه د زياتو اعلان نه دی کړی. په هرصورت، په 2009 کې، دوی د 700 مېلیون روپیو څخه زیاتې شتمنۍ درلودې. <ref>{{Cite news|Title=SC hears NICL case today|URL=https://nation.com.pk/25-Oct-2011/sc-hears-nicl-case-today|Work=The Nation}}</ref> په 2016 کې، د هغه نوم په پاناما پیپرز کې د پاکستان څخه بهر د غیرقانوني بانکي اکاونټونو له کبله راغلی و. <ref>{{Cite news|URL=https://tribune.com.pk/story/1100319/panama-papers-part-ii-259-pakistani-offshore-company-owners-exposed/|Title=259 Pakistani offshore company owners exposed – The Express Tribune|Date=10 مئی 2016|Work=The Express Tribune}}</ref> په هرصورت، د هغه پلار ادعا وکړه چې مونس د ساحلي حسابونو سره هیڅ تړاو نه درلود. <ref>{{Cite news|Title=Moonis has nothing to do with offshore accounts|URL=http://nation.com.pk/11-May-2016/moonis-has-nothing-to-do-with-offshore-accounts|Work=The Nation}}</ref> په 2017 کې، د احتساب ملي ادارې د الهي د شتمنۍ په اړه نوې پلټنې پیل کړې. <ref>{{Cite news|Title=NAB starts fresh inquiry against Chaudhrys|URL=http://nation.com.pk/05-Dec-2017/nab-starts-fresh-inquiry-against-chaudhrys|Work=The Nation}}</ref> د ۲۰۲۱ کال په جنورۍ کې، د احتساب ملي ادارې د لاهور هايي کورټ ته وویل چې د ایم این اے منیس الهي او د هغه د کورنۍ د غړو په ضد د پاتې تحقیقاتو د ثبوتونو د نشتوالي له امله لغوه شوي دي. <ref>{{Cite news|Title=NAB gives clean chit to PML-Q leaders after closing last two inquiries|URL=https://www.dawn.com/news/1602628|Work=DAWN.COM|Date=21 جنوری 2021}}</ref> <ref>{{Cite news|Title=NAB gives clean chit to PML-Q leaders after closing last two inquiries|URL=https://www.dawn.com/news/1602628|Work=DAWN.COM|Date=21 جنوری 2021}}</ref> == بېرونۍ تړنې == "مونس الٰہی"، ذاتی تفصیل، قومی اسمبلی پاکستان، اخذ شدہ بتاریخ 22 جولا‎ئی 2022 .mw-parser-output cite.citation{font-style:inherit}.mw-parser-output .citation q{quotes:"\"""\"""'""'"}.mw-parser-output .id-lock-free a,.mw-parser-output .citation .cs1-lock-free a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/65/Lock-green.svg/9px-Lock-green.svg.png")no-repeat;background-position:left .1em center}.mw-parser-output .id-lock-limited a,.mw-parser-output .id-lock-registration a,.mw-parser-output .citation .cs1-lock-limited a,.mw-parser-output .citation .cs1-lock-registration a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d6/Lock-gray-alt-2.svg/9px-Lock-gray-alt-2.svg.png")no-repeat;background-position:left .1em center}.mw-parser-output .id-lock-subscription a,.mw-parser-output .citation .cs1-lock-subscription a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/aa/Lock-red-alt-2.svg/9px-Lock-red-alt-2.svg.png")no-repeat;background-position:left .1em center}.mw-parser-output .cs1-subscription,.mw-parser-output .cs1-registration{color:#555}.mw-parser-output .cs1-subscription span,.mw-parser-output .cs1-registration span{border-bottom:1px dotted;cursor:help}.mw-parser-output .cs1-ws-icon a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Wikisource-logo.svg/12px-Wikisource-logo.svg.png")no-repeat;background-position:left .1em center}.mw-parser-output code.cs1-code{color:inherit;background:inherit;border:inherit;padding:inherit}.mw-parser-output .cs1-hidden-error{display:none;font-size:100%}.mw-parser-output .cs1-visible-error{font-size:100%}.mw-parser-output .cs1-maint{display:none;color:#33aa33;margin-right:0.3em}.mw-parser-output .cs1-subscription,.mw-parser-output .cs1-registration,.mw-parser-output .cs1-format{font-size:95%}.mw-parser-output .cs1-kern-left,.mw-parser-output .cs1-kern-wl-left{padding-left:0.2em}.mw-parser-output .cs1-kern-right,.mw-parser-output .cs1-kern-wl-right{padding-right:0.2em} == دا هم ولوله == * چوهدري ظهور الهي * چوهدري شجاعت حسین * چوهدري پروېز الهي * چوهدری وجاه حسین * چودري شفاعت حسین * د پانډورا اسناد == سرچينې == {{لړسرچينې|2}} [[وېشنيزه:1976 زېږېدنې]] [[وېشنيزه:Pages with unreviewed translations]] otzu004ki4ktytbede2v664rdxu0ib9 د اردن کلتور 0 63434 371259 363681 2026-11-11T01:55:00Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 371259 wikitext text/x-wiki د اردن کلتور د عربي او اسلامي عناصرو پر بنسټ ولاړ دی. اردن د نړۍ د دریو لرغونو قارو د تقاطع په نقطه کې ځای لري، چې په دې سره یې جغرافیایي او د نفوس اړوند تنوع تر لاسه کړې ده. د کلتور د یادونې وړ عناصر یې دودیزه موسیقي، اردنۍ جامې اغوستنه، او له لوبو سره لېوالتیا شاملوي. په یادو لوبو کې فوټبال، بسکېټبال، او همدارنګه نورې لوبې لکه اس ځغلونه، توره وهنه، کراټه، لامبو وهنه او د مېز د سر تینس یا پینګ پانګ شامل دي. == مشهور کلتور یې == د اردن له ٪۹۰ څخه زیات نفوس د پلازمېنې عمان په ګڼ مېشته لوی ښار کې اوسېږي، چې په دې سره د اردن کلتور په نوموړي ښار باندې متمرکز کېږي. د راټولېدو او شپنیزو برنامو کلتور په عمان کې په ځانګړې توګه د ښار په لوېدیځو برخو کې موجود دی. عمان په پرله پسې توګه د سیمې یو له تر ټولو ازادو ښارونو څخه اعلانېږي. لوی مارکېټونه، د نړیوالو برنډونو پلورنځي او هوټلونه د عمان د ښاري ژوند په تېره بیا د ښار د لوېديځې برخې د ښاري ژوند مهم عناصر ګڼل کېږي. په انکلیسي ژبه افهام او تفهیم کېږي او ان تر دې چې د اردني عربۍ پر ځای ورباندې د اردني جګې طبقې د وګړو تر منځ خبرې کېږي. د دغه هېواد په سیاست او بهرنیو چارو باندې د پام وړ بهرنۍ اغېزې موجودې دي، سربېره پر دې، د څو کلونو راهیسې  له نږدې بهرنیو هېوادونو څخه یو زیات شمېر خلک عمان ته مهاجرت  کوي او او دغه ښار د خپل نوي کور په توګه نوموي. چې دغه ډول شرایطو له نړۍ سره د دې هېواد سوداګریزې اړیکې زیاتې کړې دي او د کلتور په بڼې کې یې بدلون راوړی دی. خواړه یې له چاپېره هېوادونو لکه مصر، لبنان، سوریې او [[تورکيه|ترکیې]] سره ګډې ځاګړنې لري. === رسنۍ === غیر چاپي رسنیو د اردن په کلتور کې مهمه ونډه لرلې ده. په ځانګړې توګه تلویزیوني خپرونو د لوړ کیفیت لوبېدنې او نوښتونو او د معاصرې عربي ټولنې له ننګونو او انتقاد څخه ډکو کیسو له امله پرمختګ کړی دی. په هر حال، چاپي رسنیو هم د اردن په کلتور کې په لویې پیمانې سره ونډه اخیستې ده. په ورځپاڼو کې د "الدستور" (قانون)  او "الرأی" (نظریه) ورځپاڼې شاملې دي کومې چې تر ټولو ډېرې لوستل کېدونکې عربي ورځپاڼې ګڼل کېږي. سربېره پردې، دا هېواد د اردن ټایمز (''The Jordan Times'') په نامه یوه انګلیسي- ژبې ورځپاڼه او د ستوري (''The Star'') په نامه یوه انګلیسي-ژبې اونیزه لري. === موسیقي === کلیوالي زجل سندرې، ورسره په څنګ کې پرمختللې شاعري چې له مجویز، تبلې، ارغول، عود، د رباب د ساز له تولې، او دایرې سره یو ځای ویلې کېږي، مشهورې دي. په دې وروستیو کو په اردن کې د څو مشهورو ډي جې ګانو او پاپ ستورو ځلېدنه لیدل شوې ده. === سینما === د اردن د فلم صنعت د اردن په هر ځای کې سینما ګانې لري. یواځیني اردني فلمونه ''كابتن (پیلوټ) أبو رائد'' او ''ذیب'' ګڼل کېږي. په هر ترتیب، نوموړي یواځیني هغه فلمونه دي چې په اردن کې جوړ شوي دي. د هالیووډ زیات شمېر فلمونه لکه د ''عربو لارنس'' او ''د اندیانا جونس او وروستنۍ صلیبي حمله'' د موقعیت په لحاظ په اردن کې فلمبرداري شوي دي. د ۲۰۱۰ز کال د تر ټولو غوره تصویر د اوسکار جایزې ګټونکی فلم ''د درد خزانه'' هم په اردن کې فلمبرداري شوی دی. ډېر راوروسته مارتین (۲۰۱۵ز کال)، د ډون لومړۍ برخه (۲۰۲۱ز کال)، علاء الدین (۲۰۱۹ز کال) او د ستورو د جنګونو ځینې برخې: ''نهمه برخه یا'' ''د سکای واکر پاڅون'' په اردن کې فلمبرداري شوې ده.<ref>{{cite web |date=6 February 2008 |title=Captain Abu Raed |url=https://www.imdb.com/title/tt1017428/ |website=IMDb}}</ref><ref>Shoup, John A. Culture and Customs of Jordan. Westport, CT: Greenwood, 2006. Print.</ref><ref>{{cite web |date=31 July 2009 |title=The Hurt Locker |url=https://www.imdb.com/title/tt0887912/ |website=IMDb}}</ref><ref>{{cite web |date=2 October 2015 |title=The Martian |url=https://www.imdb.com/title/tt3659388/ |website=IMDb}}</ref><ref>{{Citation|title=Star Wars: The Rise of Skywalker (2019) - IMDb|url=http://www.imdb.com/title/tt2527338/locations|access-date=2020-09-07}}</ref> === تلویزیون او سریالونه === د "مسلسلات" اصطلاح په ساده توګه د عربي اوږدو سریالونو په توګه ژباړل کېدی شي. اردن د کوچیانو یو شمېر سریالونه تولیدوي چې له اصلي وسایلو سره په بهر کې فلمبرداري کېږي. لوبغاړي له کوچیاني لهجې لرونکې محلي عربي لهجې څخه استفاده کوي تر څو د فلم کیسه لا اصلي او واقعي وښیي، په داسې حال کې چې په پراخې پیمانې سره د خبرو د درک لپاره یې د بهرنیو بانډه چیانو د لهجو ځینې اړخونه په نظر کې نیولې دي. دغه سریالونه په شام، د فارس په خلیج، عربي هېوادونو او د عراق په ځینو برخو کې مینه وال لري. د یادولو وړ سریالونه چې د دویمې نړیوالې جګړې نه لږ مخکې دورې په اړه دي، د دودیز کلیوالي ژوند په محور څرخېږي. دا ډرامې تر ډېره د پخواني او اوسني ژوند د طرزونو تر منځ پر کړکېچ او په نارینه محوره ژوند باندې د ټینګار او پکې د ښځو د ونډې په اړه دي. یوه بله کټګوري بیا د تاریخي ډرامو په اړه ده. د دغو نندارو موضوعات له اسلام څخه د مخکې اشعارو څخه نیولې بیا په افغانستان باندې د شوروي یرغل شاملوي. له دغو څخه زیات شمېر یې د شامي او خلیج د تلویزیون د پروډیوسرانو په واسطه چمتو شوې برنامې دي. له هغه ځایه چې پورته یاد شوي سریالونه په لویه پیمانه په عربي ژبې خبرې کوونکي په نښه کوي، اما یو لږ شمېر پروګرامونه په ځانګړې بڼه اردنیان په نښه کوي. د دغو نندارو تمایل د ننني عمان ښار په ټولنیزو او سیاسي موضوعاتو باندې راڅرخېدل دي.<ref>Shoup, John A. "Literature and Media." Culture and Customs of Jordan. Westport, CT: Greenwood, 2006. 45–54. Print.</ref> === نڅا === په اردن کې یوه لر تر ټولو مشهورو نڅا ګانو څخه دبكة نڅا ده. یاده نڅا ښایي له جنسیتي پلوه په جلا جلا ډول یا هم په ډله ییز ډول په ګډه سره تر سره کېږي. نڅا ګران په یو ردیف کې اوږه په اوږه سره درېږي، یو له بل سره لاس نیسي او یا د څنګ د دوو نڅاګرانو په اوږو باندې خپلې مټې ور اچوي، بیا په ډله ییز ډول په دایروي بڼه په داسې قدمونو سره حرکت کوي چې جفتکې وهي او ورسره پښې په منظم ډول درَزوي. ورسره مل موسیقي د نی (الناي) په نامه د ساز یوه وسیله، د طبل په نامه یو ډُوْل او د مېزمار په نامه د ساز یوه وسیله شاملوي. دغه ډله ییزه نڅا د بانډه چیانو او غیر بانډه چیانو تر منځ له شهرت څخه برخمنه ده او کله کله په ودونو کې هم تر سره کېږي.<ref>Shoup, John A. "Music and Dance." Culture and Customs of Jordan. Westport, CT: Greenwood, 2006. 109–116. Print.</ref> اردن همداراز د نړیوالې نڅا د تېرې پېړۍ د سبکونو تر اغېز لاندې راغلی دی. نوموړې اغېزې په عمان کې د باله نڅا څو سټوډیو ګانې، د نڅا صالونونه او همدارنګه د معاصرې نڅا یوه سیمه ییزه ډله شاملوي کومه چې په رسمیت پېژندل شوې او د سلطنت له ملاتړه څخه برخمنه ده.<ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=http://www.pac.org.jo/ncca/index.php/en/dep-6/536-misk-dance-troupe |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171210023728/http://www.pac.org.jo/ncca/index.php/en/dep-6/536-misk-dance-troupe |archive-date=10 December 2017 |access-date=9 December 2017 |df=dmy-all}}</ref> == لرغونپوهنه == په اردن کې د لرغونپوهنې مطالعات په ۱۹مه زېزدیزه پېړۍ کې د جوهان لودینګ بورخارد (Johann Ludwig Burckhardt) له خوا د پترا په کشف سره پیل شول. که څه هم د ۱۹مې زېږدیزې پېړۍ د لرغونپوهنې د مطالعاتو تر ټولو ډېر تمرکز په فلسطین باندې و، ځکه د بهرنیو لرغونوپوهانو پاملرنه هلته د شته انجیلي ساحو په تکثیر کې بوختتیا ته وه. په عمان ښار کې د لرغونو اثارو څانګه په ۱۹۲۳ز کال کې جوړه شوه، له هغې راهیسې په عمان، پېلا، ګدارا، اُم قیس، پترا، جرشا، کرک او الجوم کې کیندنې تر سره شوې دي. د تیږې د نوې دورې مجسمې په ۱۹۸۳ز کال کې د عین غزال په ماقبل التاریخي سیمه کې موندل شوې دي. د څلورمې زېږدیزې پېړۍ موزایک د نیبو د غره د موسی په څلي کې په یوه کلیسا کې موندل شوي دي؛ او بیزانسي موزایک د نیبو په غره او مدابه کې په بېلابېلو کلیسا ګانو کې موندل شوي دي. نور موزایک د اردن د دښتې په اوږدو کې په بېلابېلو قلعو کې موندل شوي دي چې لرغونتیا یې د اموي سلسلې خلافت ته رسېږي. دا ډول قلعې له قصر الحلباة ، حمام الصرخ، قصیر امراء، قصر خرانا، مشاتا او قصر التوبی څخه عبارت دي. د اردن د لرغونپوهنې موزیم په ۱۹۵۱ز کال کې په عمان کې تاسیس شو، او په پترا جراش مدابا او کرک کې هم موزیمونه جوړ شوي دي. همداراز د ۱۹۷۰ز کال راهیسې د امریکایي ختیځو څېړنو (ACOR) له خوا په اردن کې د لرغونو اثارو د کشفیاتو ملاتړ شوی دی. د ختیځو امریکایي څېړنو مرکز (ACOR) د لرغونپوهانو او انسان پېژندونکو کوربه توب کوي، روان نوي پیل شوي کشفیات تمویلوي او د سیمې اړوندو محصیلینو ته فیلوشیپونه چمتو کوي.<ref name="Grove">"Jordan, Hashemite Kingdom of." In The Grove Encyclopedia of Islamic Art and Architecture. Ed. Jonathan M. Bloom, Sheila S. Blair. Oxford Islamic Studies Online. 3 May 2012. <http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t276/e452>.</ref><ref>{{cite web |title=ACOR Jordan: Homepage |url=https://www.acorjordan.org/ |website=Acor Jordan |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220812095554/https://acorjordan.org/ |archivedate=2022-08-12 |access-date=2022-08-08 |url-status=dead }}</ref> == ټولنه او دودونه == === مېلمه پالنه === د اردني کلتور له اساسي اړخونو څخه یو یې مېلمه پالنه ده چې مېلمنو ته د کوربنو له خوا وړاندې کېږي. دغه مېلمه پالنه ان تر دې چې د اردن په سړکونو باندې د تګ راتګ پر مهال احساسېږي، په داسې بڼه چې تقریباً هر ځای ته چې ځې، د اَهْلاً وَ سَهْلاً عبارت اورېدل کېږي. زاړه متلونه لکه لاندینی یو د اوږدې مودې لپاره د مېلمه پالنې د دود ښکارندویي کوي: "کوربه ته ښایي چې له مېلمه ووېرېږي ځکه کله چې هغه کښېني [او ستا ډوډۍ خوري] هغه یو مېلمه دی. کله چې هغه هغه پاڅېږي [او ستا له کوره وځي] نو هغه یو [[شاعر]] دی" ''(لازم المضیف یخاف من الضیف. لمّا یجلس هو ضیف، لمّا یقوم هو شاعِر)''.<ref name="Shyrock">Shryock, Andrew. "The New Jordanian Hospitality: House, Host, and Guest in the Culture of Public Display". Comparative Studies in Society and History , Vol. 46, No. 1 (Jan. 2004), pp. 35–62.</ref> == سرچينې == 3syqtcd30vo4lyayd6eya33dsf3kjjn هايجيا 0 64772 371282 362825 2026-11-11T04:56:42Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 371282 wikitext text/x-wiki {{مالوماتبکس کس|انځور=Getty-Venus-Hygieia.jpg|د انځور څرګندونه=د پخواني يونان افسانوي کلتور|عنوان1قسم1=روغتیا ورکوونکی|جنسية=ښځينه|مور=ایپیون|پلار=[[اسقلبیوس|آسکلپیوس]]|خپلوان=نوه اپولون}} '''هايجيا''' یا '''هايګيا''' (په [[يوناني ژبه]] : Ὑγιεία او په [[انګلیسي|انګليسي ژبه]] بيا )به کې په یوناني افسانه کې، د روغتیا خدای او د [[اسکلېپيوس|اسکلېپیوس]] او ایپیون یوه لور، د درملو او درملنې خدای، او د اپولو لمسۍ، چې [[مذهب|د اسکلیپیوس په دین کې د]] معالج په توګه مهم رول لوبولی دی. هغه ډېری وختونه د روغتیا او هوساینې په نوم پېژندل کیږي او ځینې وختونه د هوساینې په نوم یادیږي. هغه د خپل پلار سره یوځای په یونان او روم (Asklepieion) کې په ډیرو ځایونو کې عبادت او درناوی شوی. د روم په وخت کې د اسکلیپیوس مذهب د مخ په زیاتیدونکي نفوذ سره ، هایګیا سپوږمۍ ته هم منسوبه شوه او پلار یې د خدایانو په مینځ کې ترټولو عبادت و او د لمر سره مساوي ګڼل کیده. د حفظ الصحې نوم تر نن ورځې پورې ژوندی دی او د حفظ الصحې "حفظان" د هغې له نوم څخه سرچینه اخیستې. د اسکلیپیوس کارمندانو سره د هغه سپیڅلی مار د درملو سمبول دی. <ref>[http://www.pantheon.org/articles/h/hygieia.html هایجیا.] نوشته Dr Alena Trckova-Flamee, Ph.D، بازدید در ۲۵ نوامبر ۲۰۱۴</ref> عصري طبي ساینس په لرغونې نړۍ کې ریښې لري. پخوانیو تمدنونو د ناروغانو د درملنې لپاره جادو او بوټي کارولي ، مګر دوی د درد او رنځ څخه د خلاصون او روغتیا پاملرنې لپاره هم مذهب کارول. هایګیا د پخوانیو یونانیانو د روغتیا په ساتنه کې د پام وړ رول لوبولی، لومړی د اتن په ښار کې، او بیا د یونان-رومن نړۍ په نورو برخو کې . د اسکلیپیوس سره د هغه اړیکې د هغه رول خورا پیاوړی کړی و. په دې برخه کې ترټولو مهم مثال د هیپوکریټس حلف دی ، چې نوم یې د اسکلیپیوس وروسته یاد شوی دی. هغه د سترو افسانوي شفاهي خدایانو په منځ کې مهم ځای لري، پشمول د اپولو او اسکلیپیوس. له اوومې ميلادي پېړۍ څخه تر پنځمې پېړۍ پورې يې درناوى او عبادت کاوه او نن هم په نړۍ کې د هايجن نوم کارول کېږي. <ref>{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170819111453/http://www.ancient.eu/article/253/ |archivedate=2017-08-19 |title=هایجیا، ایزدبانوی سلامت و تندرستی |url=http://www.ancient.eu/article/253/ |access-date=2022-10-06 |url-status=dead}}</ref> [[دوتنه:Klimt_hygeia.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Klimt_hygeia.jpg/220px-Klimt_hygeia.jpg|بټنوک| هايجيا په 1901 کې د ګوستاوکليمت د طب انځورګر کې]] {{Br}} == سرچینې == {{لړسرچينې}} g9eirqp9404q2gdusmxjjhmy2d3x81h افريقايي ژبې 0 65044 371251 364830 2026-11-11T00:00:59Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 371251 wikitext text/x-wiki [[دوتنه:Map_of_African_language_families.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b5/Map_of_African_language_families.svg/220px-Map_of_African_language_families.svg.png|بټنوک|په افریقا کې د ژبو کورنیو ته يوه لنډه کتنه{{Legend|#D8CC6B|[[افرواسيايي ژبې|افرواسيايي ژبې]]}}{{Legend|#35256E|نېلو سارايي ژبې}} {{Legend|#A33929|نيجر کانګويي ژبې}}{{Legend|#C05545|[[بانتو ژبې|بانتو]]}}{{Legend|#2FA7E8|[[خويسان ژبې|خويسان]] (د ژبو کورنۍ نه ده)}}{{Legend|#7DE647|[[اندو-اروايي ژبې|اندو-اروپايي]]}}{{Legend|#FBFF36|[[استرونزيايي ژبې|استرونزيايي]]}}]] '''افریقایي''' ژبې په لویو او ډېری ژبو کورنیو وېشل شوي دي: * [[نیجر کانګویي ژبې|نایجر - کانګو]] یا شاید د اطلس - کانګو ژبې ( [[بانتو ژبې|بانټو]] او غیر بنټو ، [[ماندي ژبې|د]] مانډی شتون او یو څو نورو ډلو سره اختلاف دی) چې په لویدیځ ، [[مرکزي افريقا|مرکزي]] ، سویل ختیځ او سویلي افریقا کې عام دي. * [[افریقایي-آسیایي ژبي|افريقايي ژبې]] چې په [[لويديځه اسيا]] ، [[شمالي افريقا]] ، د افريقا د سينګ او د صحارا د ساحل په برخو کې خپرې شوې دي. * [[اندو-اروپايي ژبې|هند-اروپايي ژبې]] په [[سویلي افریقا]] او [[نامیبیا|نمیبیا]] کې عام دي ( [[افریکانس ژبه|افریقیان]] ، [[انګلیسي]] ، [[الماني ژبه|جرمني]] ) او په [[د بریتانیا سترواکي، امپراتوري|پخوانیو برتانوي استعمارونو]] او [[لیبریا|لایبریا]] کې د منځګړي ژبې په توګه، چې د امریکا د استعماري ټولنې (انګلیسي) برخه وه، د فرانسوي پخوانیو مستعمرو او بلجیم ( فرانسوی )، پخوانی پرتګالی مستعمرات ( [[پرتګالي ژبه|پرتګالی]] )، د ایټالیا پخوانی مستعمرات ( [[ایټالیایي ژبه|ایټالوی]] )، د هسپانیې پخوانی مستعمرات ( [[اسپانیایي ژبه|هسپانوی]] ) او د [[سیوتا]] ، [[ملیلیه|میلیلا]] او کانری ټاپوګانو ( هسپانوی) سیمې هم کارول کیږی. * د نیلو -سهاران مختلفې کورنۍ (یووالی متنازع دی) له [[تانزانیه|تنزانیا]] څخه [[اریتریا]] او [[سوډان]] او له [[چاد]] څخه تر [[مالي]] پورې خبرې کیږي. * په [[مادغاسکر|ماداګاسکر]] کې د [[استرونزیایي ژبې|آسترونیزیایي ژبې خبرې]] کیږي. * Khoi-Kwadi ژبې چې په نمیبیا او بوټسوانا کې ویل کیږي. سربیره پردې، په افریقا کې څو نورې کوچنۍ کورنۍ؛ دلته مونوفامیلونه او همدارنګه کریول او غیر کټګوري ژبې شتون لري. افریقا هم مختلفې نښې ژبې لري، چې ډیری یې مونوفامیلي دي. د ډېری اټکلونو له مخې، افریقا له 1,250 څخه تر 2,100 پورې ژبې لري، <ref>{{Cite book|title=African Languages: an Introduction|editor-last=Heine|editor-first=Bernd|editor2-last=Heine|editor2-first=Bernd|publisher=Cambridge University Press|year=2000}}</ref> ځینې یې اټکل کوي چې دا شمیره له دریو زرو څخه زیاته ده. <ref>{{Cite book|title=The Language of African Literature|page=ix|editor-last=Epstein|editor-first=Edmund L.|editor2-last=Kole|editor2-first=Robert|publisher=Africa World Press|year=1998|isbn=0-86543-534-0|quote=Africa is incredibly rich in language—over 3,000 indigenous languages by some counts, and many creoles, pidgins, and lingua francas.|url=https://books.google.com/books?id=XkkrDH27jmIC&pg=PR9|access-date=2011-06-23}}</ref> یوازې [[نیجریا|نایجیریا]] له 500 څخه ډیر ژبې لري (د [[اتنولوګ|ایتنولوګ]] په وینا) او په نړۍ کې یو له خورا متمرکز ژبني تنوع کور دی. <ref>{{Cite web |title=Ethnologue report for Nigeria |url=http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=nigeria |website=Ethnologue Languages of the World}}</ref> افریقا په نړۍ کې د څو ژبو لویه وچه ده؛ او ډیری خلک موندل کیدی شي چې نه یوازې په مختلفو افریقایي ژبو، بلکې په یوه یا دوه اروپايي ژبو هم خبرې کوي. په هرصورت، د افریقا او نورو ژبنیو سیمو ترمنځ یو د پام وړ توپیر د دې نسبي یووالی دی. د څو استثناوو سره، ټولې افریقایي ژبې په څلورو اصلي کټګوریو کې راځي. <ref>Blench, Roger. 2017. African language isolates. In ''Language Isolates'', edited by Lyle Campbell, pp. 176-206. Routledge.</ref> د استعمار په تعقیب، نږدې ټولو افریقایي هېوادونو رسمي ژبې اختیار کړې چې د افريقې لويې وچې ژبې نه دي، مګر پدې ورځو کې ډېری هېوادونه بېلابېلې ژبې د اصلي ریښو سره (لکه سواهیلي) د [[رسمي ژبه|رسمي ژبو]] په توګه کاروي. په یو شمېر هېوادونو کې ، [[انګلیسي]] او [[فرانسوي ژبه|فرانسوي]] په عامه برخو کې د خبرو اترو لپاره کارول کیږي لکه حکومت ، سوداګرۍ ، تعلیم او رسنۍ. [[عربي ژبه|عربي]] ، [[پرتګالي ژبه|پرتګالي]] ، [[افریکانس ژبه|افریقیان]] (د هالنډي ریښو سره) او [[مالاګاسي ژبه|ملاګاسي]] د اصلي غیر افریقایي ژبو نورې بیلګې دي چې نن ورځ په ملیونونو افریقایي په عامه او خصوصي برخو کې کارول کیږي. په افریقا کې شاوخوا 100 ژبې په پراخه کچه د توکمیزو اړیکو لپاره کارول کیږي. په دې وچه کې عربي ، [[سومالیایي ژبه|سومالي]] ، [[آمازیغي ژبه|بربر]] ، [[امهري ژبه|اماریک]] ، اورومو ، ایګبو ، [[سواحلي ژبه|سواهیلي]] ، هاوسا ، مانډینګ ، [[فولاني ژبه|فلاني]] او یوروبا ژبې په لسګونو میلیونه خلک خبرې کوي. دولس ژبي زنځیرونه (چې ممکن د سلو ژبو ډولونه وي) د 75٪ او 15 لخوا د 85٪ افریقایانو لخوا [[مورنۍ ژبه|د لومړۍ یا دوهمې ژبې]] په توګه ویل کیږي. <ref>{{Cite web |year=2004 |title=HUMAN DEVELOPMENT REPORT 2004 |url=http://hdr.undp.org/en/media/hdr04_complete.pdf |publisher=United Nations Development Programme}}</ref> که څه هم په راډیو، ورځپاڼو او د لومړنیو ښوونځیو په زده کړو کې ډیری منځنۍ ژبې کارول کیږي، او ځینې لویې ژبې ملي ژبې ګڼل کیږي ، یوازې یو څو یې په ملي کچه [[رسمي ژبه|رسمي]] دي. [[د افریقا اتحادیه|د افريقا اتحاديې]] 2006 کال د افريقايي ژبو د کال په توګه اعلان کړ. == د ژبو ډلې == [[دوتنه:Map_of_African_languages.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/45/Map_of_African_languages.svg/300px-Map_of_African_languages.svg.png|بټنوک|300x300px| د ژبو د کورنیو نقشه، د هغوی فرعي ګروپونه او په افریقا کې خپرې شوې ژبې]] په افریقا کې ویل شوي ډیری ژبې د دریو لویو ژبو کورنیو څخه یوه پورې اړه لري: [[افریقایي-آسیایي ژبي|افرو]] - آسیایی ، نیلو - سهاران او [[نیجر کانګویي ژبې|نایجر - کانګو]] . === افریقایي (افرواسيايي ژبې ) ژبې === {{بشپړه ليکنه|زبان‌های آفروآسیایی}} افریقایي [[افریقایي-آسیایي ژبي|ژبې]] په ټوله [[شمالي افريقا|شمالي افریقا]] ، د افریقا سینګ ، [[لويديځه اسيا|لویدیځې اسیا]] او د صحرا د صحرا په برخو کې ویل کیږي. شاوخوا 375 افریقایي - آسیایي ژبې د 400 ملیون څخه ډیر خلک خبرې کوي. د افریقی آسیا عمده فرعي ګروپونه [[آمازیغي ژبه|بربر]] ، چادیان ، [[کوشي ژبې|کوشي]] ، اوموتي ، [[مصري ژبه|مصري]] او [[سامي ژبې|سامي]] دي. د کورنۍ ترټولو پراخه څانګه، سیمیټیک، (د [[عربي ژبه|عربي]] ، [[امهري ژبه|امهاري]] او [[عبري ژبه|عبراني]] په شمول) د کورنۍ یوازینۍ څانګه ده چې د افریقا څخه بهر هم ویل کیږي. <ref>{{Cite book|authors=Christopher Ehret; Bernd Heine, Derek Nurse (ed.)|title=African Languages: An Introduction|year=2000|publisher=Cambridge University|isbn=0-521-66629-5|page=290|url=https://www.google.com/books?id=C7XhcYoFxaQC&pg=PA290|access-date=12 March 2018}}</ref> په پراخه کچه ویل شويو ژبو کې [[عربي ژبه|عربي]] (سامي)، [[سومالیایي ژبه|سومالي]] (کوشي)، [[آمازیغي ژبه|بربر]] (بربیري)، هوسا (چاډي)، [[امهري ژبه|اماریک]] (سامي) او اورومو (کوشي) شامل دي. د نړۍ د پاتې ژبو کورنیو په مینځ کې ، افرواسیاټیک د [[اکدي ژبه|اکاډیان]] (میسوپوتامیا) او [[مصري ژبه|لرغوني مصري]] شتون سربیره ، ترټولو اوږد لیکل شوی تاریخ لري. === د نیلو-سارايي ژبې === {{بشپړه ليکنه|زبان‌های نیلوصحرایی}} د نیلو-سارايي ژبې سل جلا ژبې شاملې دي. په دې وړاندیز شوې کورنۍ کې له [[نیل سیند|نیل]] څخه تر شمالي [[تانزانیه|تنزانیا]] ، [[نیجریا|نایجیریا]] او [[د کانګو دیموکراتیک جمهوریت|د کانګو دیموکراتیک جمهوریت د]] نایجر سیند په منځ کې ژبې شاملې دي. د دې ژبو تر منځ جنیټیک اړیکه په بشپړه توګه ثابته شوې نه ده، او د ژبپوهانو ترمنځ لږ ملاتړ شتون لري. <ref>Lyle Campbell & Mauricio J. Mixco, ''A Glossary of Historical Linguistics'' (2007, University of Utah Press)</ref> <ref>P.H. Matthews, ''Oxford Concise Dictionary of Linguistics'' (2007, 2nd edition, Oxford)</ref> د نیلو-سهاران ترټولو مشهوره ژبه د کانوري ژبه ده . د دې کورنۍ ژبې موسیقي دي. === د نایجر - کانګو ژبې === [[نیجر کانګویي ژبې|د نایجر - کانګو]] ژبې په لویدیز افریقا کې او شاید په نړۍ کې د ژبو د شمیر له مخې ترټولو لوی ژبې کورنۍ تشکیلوي. د دې ځانګړتیاوو څخه یو د مهارت لرونکي نومول شوي کچې سیسټم دی. د دې کورنۍ ډیری ژبې لکه یوروبا ، ایګبو ، اکاني او اووی ، موسیقي دي. د دې کورنۍ یو له لویو څانګو څخه [[بانتو ژبې|بنتو]] دی چې په پراخه سیمو کې خبرې کیږي. === نورې کورنۍ === ==== استرونیزيايي ==== [[مالاګاسي ژبه|د مالګاسي]] ژبه [[استرونزیایي ژبې|د آسټرونیشیا ژبې]] کورنۍ پورې اړه لري او د کورنۍ ترټولو لویدیز ژبه ګڼل کیږي. دا ژبه ملي ژبه ده او د [[مادغاسکر|ماداګاسکر]] یوه رسمي ژبه ده، او د هغې یوه ژبه هم په [[مایوت|مایوټ]] کې ویل کیږي. د 20 ملیون څخه زیاتو ویونکو سره، مالاګاسي د آسترونیزیایي ژبو څخه یوه ده چې په پراخه کچه ویل کیږي. د ملاګاسي خلکو پلرونه شاوخوا 1500 کاله دمخه د سویل ختیځ آسیا څخه ماداګاسکر ته مهاجرت وکړ ، په ځانګړي توګه د بورنیو ټاپو . ماداګاسکر ته د دوی د رسیدلو اصلیت یو راز پاتې دی، په هرصورت، آسټرونیایان د دوی د سمندري کلتور لپاره پیژندل کیږي. ==== هندي او اروپايي ==== [[افریکانس ژبه|افریقیان]] یوه [[اندو-اروپايي ژبې|هندی]] -اروپایی ژبه ده چی د [[سویلي هالنډ|سویلی]] هالنډی ژبی له هالنډی ژبی څخه اخیستل شوی ده <ref>K. Pithouse, C. Mitchell, R. Moletsane, Making Connections: Self-Study & Social Action, p.91</ref> <ref name="Heese1971">{{Cite book|title=Die herkoms van die Afrikaner, 1657–1867|publisher=A. A. Balkema|location=Cape Town|year=1971|language=Afrikaans|oclc=1821706|author=J. A. Heese|trans_title=The origin of the Afrikaner}}</ref> <ref>[http://www.dbnl.org/tekst/kloe004herk01_01/kloe004herk01_01.pdf Herkomst en groei van het Afrikaans - G.G. Kloeke (1950)]</ref> <ref>{{Cite web |title=Download Limit Exceeded |url=http://citeseerx.ist.psu.edu/messages/downloadsexceeded.html |website=citeseerx.ist.psu.edu}}</ref> چې زیاتره یې په اوسنۍ [[سویلي افریقا]] کې د هالنډي مهاجرینو لخوا ویل کیږي. <ref name="coetzee">{{Cite book|url=http://www.dbnl.org/arch/coet003stan01_01/pag/coet003stan01_01.pdf|title=Standaard Afrikaans|publisher=Afrikaner Pers|year=1948|access-date=2014-09-17}}</ref> ډیری افریقی ویونکي په [[سویلي افریقا]] کې ژوند کوي. په [[نامیبیا]] کې، دا ژبه د منځګړیتوب ژبه ده ، او په [[بوتسوانا|بوټسوانا]] او [[زیمبابوې]] کې، دا د 10,000 خلکو اقلیت ژبه ده. په مجموع کې له ۱۵ تر ۲۰ میلیونه خلک په دې ژبه خبرې کوي. د [[استعمار]] له دورې راهیسې، هند-اروپايي ژبې لکه [[افریکانس ژبه|افریقی]] ، [[انګلیسي]] ، [[فرانسوي ژبه|فرانسوي]] ، [[ایټالیایي ژبه|ایټالوي]] ، [[پرتګالي ژبه|پرتګالي]] او [[اسپانیایي ژبه|هسپانوي]] په ډیری هیوادونو کې رسمي حیثیت لري او په پراخه کچه خبرې کیږي (ډیری د منځګړیتوب ژبه ). [[الماني ژبه|جرمني]] هم د یو وخت لپاره په افریقا کې د جرمني استعمارونو کې د 19 پیړۍ له پای څخه تر [[لومړنۍ نړېواله جگړه|لومړۍ نړیوالې جګړې]] پورې (کله چې انګلستان د جرمني استعمار اشغال کړ) رسمي و. په هرصورت، آلمان اوس هم په [[نامیبیا]] کې د سپینو ترمنځ خبرې کیږي. که څه هم دا په 1990 لسیزه کې خپل رسمي حیثیت له لاسه ورکړ، دا د ملي ژبې په توګه راڅرګند شو. [[د هند ژبې|هندي ژبې]] لکه ګجراتي د جنوبي آسیا د مهاجرینو لخوا ویل کیږي. په پخوانیو تاریخي دورو کې، نورې هند-اروپایي ژبې د لویدیځ په مختلفو برخو کې موندل کیدی شي، لکه [[لرغونې پاړسي|لرغونی پارسي]] او یوناني په مصر کې، [[لاتیني ژبه|لاتیني]] او وندال په شمالي افریقا کې، او [[پاړسي ژبه|عصري فارسي]] د افریقا په سینګ کې . ==== کوچنۍ کورنۍ ==== په افریقا کې داسې نورې کورنۍ هم شته چې له پورتنیو کورنیو څخه یوه یې هم نه ده ثابته شوې. په دوی کې شامل دي: * [[ماندي ژبې|پاتې]] ، شاوخوا 70 ژبې، د [[مالي]] او [[ګینه|ګیني]] لويې ژبږو په شمول. ځینې وختونه دوی د نایجر - کانګو کورنۍ برخه ګڼل کیږي. * اوبانګي ، شاوخوا 70 ژبې، چې ډیری یې [[د منځنۍ افریقا ولسمشریزه|د مرکزي افریقا جمهوریت]] کې دي؛ شاید نایجر - کانګو * هويي ، شاوخوا 10 ژبې، د خویسان لومړنۍ کورنۍ چې په [[نامیبیا|نمیبیا]] او [[بوتسوانا|بوټسوانا]] کې عام ده * سنډاوی، په تانزانیا کې د یوې کورنۍ ژبه، شاید د خوی سره تړاو ولري * کا ، په جنوبي افریقا کې یوه ژبه ده * تو ، دوه ژوندۍ ژبې * هادزا ، په تانزانیا کې د یوې کورنۍ ژبه * بنګیم ، په مالي کې د یوې کورنۍ ژبه * جالا ، په نایجیریا کې د یوې کورنۍ ژبه ده * لال ، په چاد کې د کورنۍ ژبه == رسمي ژبې == [[پرونده:Official_languages_in_Africa.svg|link=https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Official_languages_in_Africa.svg|alt=په افريقا کې رسمي ژبې:|بټنوک|په افريقا کې رسمي ژبې: {| class="wikitable" |{{Legend|#FF8C00|افريکانس ژبه}} |{{Legend|8EB423|پرتګالي ژبه}} |- |{{Legend|#19822D|عربي ژبه}} |{{Legend|DAC716|هسپانوي ژبه}} |- |{{Legend|#C35A91|انګليسي ژبه}} |{{Legend|#55433B|سواحلي ژبه}} |- |{{Legend|#415096|فرانسوي ژبه}} |{{Legend|#8A8B8D|نورې ژبې}} |} ]] د پخوانیو استعماري ژبو انګلیسي، فرانسوي، پرتګالي او هسپانوي سربیره، لاندې ژبې په افریقا کې په ملي کچه رسمي دي: ; افرواسيايي ژبې * [[عربي ژبه|عربي]] په [[الجزایر]] ، [[چاد]] ، [[قمرټاپوګان|اتحاد قمر]] ، [[جیبوتی|جیبوتي]] ، [[مصر]] ، [[لیبیا]] ، [[موریتانیا]] ، [[مراکش]] ، [[سومالیا]] ، [[سوډان]] ، [[تونس]] او زنزیبار ( [[تانزانیه|تنزانیا]] ) * [[آمازیغي ژبه|بربري]] په مراکش او الجزایر کې <ref>{{Cite news|URL=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-35515769}}</ref> * په [[ایتوپیا]] کې [[امهري ژبه|اماریک ژبه]] * [[سومالیایي ژبه|سومالیا]] په [[سومالیا]] ، [[جیبوتی|جیبوتي]] او [[ایتوپیا]] کې * [[تګرینیایي ژبه|تیگرینیا]] په [[اریتریا]] او تیګری ( [[ایتوپیا]] ) کې ; استرونیزيايي * [[مالاګاسي ژبه|ملاګاسي]] په [[مادغاسکر|ماداګاسکر]] کې ; فرانسوي کریول * په [[سیشل|سیچیلس]] کې سیچیلوس کریول ; [[اندو-اروپايي ژبې]] * [[افریکانس ژبه|افریقایان]] په [[سویلي افریقا]] کې ; نایجر- کانګو * چاوی په [[مالاوي]] او [[زیمبابوې]] کې * قمري [[قمرټاپوګان|د سپوږمۍ]] سره په ګډه * په روانډا کې د [[راونډا|روانډا]] [[رواندایي ژبه|ژبه]] * په [[بروندي|برونډي]] کې [[روندي ژبه|یوه رجحاني ژبه]] * [[سوتي ژبه|سوتو]] په لیسوتو ، [[سویلي افریقا]] او زیمبابوې کې * [[تسوانایي ژبه|Setswana]] / [[تسوانایي ژبه|Tswana]] په [[بوتسوانا|بوټسوانا]] او سویلي افریقا کې * شونا ، سیندبیل په زیمبابوې کې * [[شمالي سوتویي ژبه|شمالي سوتو]] په جنوبي افریقا کې * په سویلي افریقا کې [[سویلي نیدلبل ژبه|ندبیلي]] * په [[تانزانیه|تنزانیا]] ، [[کینیا]] ، [[راونډا|روانډا]] او [[اوګاندا|یوګانډا]] کې [[سواحلي ژبه|ساحلونه]] * [[سوازیلانډ|په سویلي افریقا کې سوازیلینډ]] او سویلي افریقا * [[شنګاني ژبه|شانګاني]] په جنوبي افریقا کې * Venda په سویلي افریقا کې * [[خوسایي ژبه|Xhosa]] په جنوبي افریقا کې * [[زولو ژبه|زولو]] په جنوبي افریقا کې * غربي عربي * پرتګالي په افریقا کې * هسپانوي په افریقا کې == سرچینې == {{لړسرچينې|۲}} == بهرنۍ لینک == * [http://kasahorow.org/ د ماشومانو لپاره د افریقایي ژبې سرچینې د] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150803022422/http://www.kasahorow.org/ |date=2015-08-03 }} بایگانی‌شده آرشیف شوي * [http://www.africanlanguages.com/ د افریقایي ژبو لپاره ویب سرچینې] * [http://www.muturzikin.com/carteafrique.htm له Muturzikin.com څخه د افریقا ژبني نقشې] * [http://www.ilissafrica.de/en/als/iliss-advanced.html?query=&tt=&kw=&sbj=0700300&geo=&res=3020&search=1 آنلاین قاموسونه] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120418200805/http://www.ilissafrica.de/en/als/iliss-advanced.html?query=&tt=&kw=&sbj=0700300&geo=&res=3020&search=1 |date=2012-04-18 }} ، [https://web.archive.org/web/20120418205621/http://www.ilissafrica.de/en/als/iliss-advanced.html?query=&tt=&kw=&sbj=0700300&geo=&res=6082&search=1 ای کتابونه] او نور [http://www.ilissafrica.de/en/als/iliss-advanced.html?query=&tt=&kw=&sbj=0700300&geo=&res=6170&search=1 آنلاین بشپړ متنونه] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120418192628/http://www.ilissafrica.de/en/als/iliss-advanced.html?query=&tt=&kw=&sbj=0700300&geo=&res=6170&search=1 |date=2012-04-18 }} په افریقایي ژبو او یا هم [[وېشنيزه:Pages with unreviewed translations]] ao3kfo5em9jxebkqteomw5zr8yvdece ویلیام هرشل 0 65703 371284 369872 2026-11-11T05:05:57Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 371284 wikitext text/x-wiki {{Infobox person}}فریدریک ویلیام هرشل (په جرمني ژبه : فریدریش ویلهلم هرشل؛ زوکړه: د ۱۷۳۸ زکال د نومبر ۱۵ مه – [[مړینه]]: د ۱۸۲۲ زکال د اګست ۲۵ مه) جرمني الاصله بریتانوی ستور پوه او کمپوز جوړونکی و. هغه تر ډېره پورې له خپلې کوچنې خور، ستور پوهې کارولین هرشل (زوکړه:۱۷۵۰ زکال – مړینه: ۱۸۴۸ زکال) سره همکاري لرله. ویلیام هرشل د هانوفر په انتخابګر مېشته سیمه کې وزېږېد؛ نوموړی وړاندې له هغه چې د ۱۹ کلنۍ په عمر په ۱۷۵۷ زکال کې لویې بریتانیا ته کډوال شي له خپل پلار وروسته د هانوفر د پوځ په ارکستر کې شامل شو. <ref name="Hoskin">{{cite book|editor-last1=Hoskin|editor-first1=Michael|title=Caroline Herschel's autobiographies|date=2003|publisher=Science History Publ.|location=Cambridge|isbn=978-0905193069|page=13}}</ref><ref>{{Cite web |title=William Herschel {{!}} Biography, Education, Telescopes, & Facts |url=https://www.britannica.com/biography/William-Herschel |access-date=2021-09-15 |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref><ref>[http://www.dictionary.com/browse/herschel "Herschel"]. ''[[Random House Webster's Unabridged Dictionary]]''.</ref><ref>{{Cite web |title=Sir William Herschel &#124; British-German astronomer |url=https://www.britannica.com/biography/William-Herschel}}</ref> هرشل خپل لومړنی لوی تلسکوپ په ۱۷۷۴ زکال کې جوړ کړ او له هغو وروسته یې ۹ کاله د آسمان په مشاهده تېر کړل څو د جوړه یي ستورو اړوند څېړنه وکړي. هرشل په ۱۸۰۲ زکال کې د سحابي (د ستورو ترمنځ د ګازاتو او پلازما څخه د جوړ ګرد) کتلوګ خپور کړ چې ۲۵۰۰ نمونو په کې شتون درلود؛ ورپسې یې په ۱۸۲۰ زکال کې د ۵۰۰۰ نمونو لرونکی بل کتلوګ خپور کړ. د هرشل د تلسکوپ د تفکیک وړتیا وښووله چې د مسیه د اجرامو په کتلوګ کې هغه اجرام چې سحابي ورته ویل کېږي په واقعیت کې د ستورو اړوندې کوچنې ټوټې دي. د ۱۷۸۱ زکال د مارچ په ۱۳ مه هغه مهال چې نوموړي د آسمان مشاهده کوله د جوزا په فلکي جوړښت کې یې نوي جسم ته پام شو. له نورو ستور پوهانو سره له اونیو بحثونو او د هغوی د هوکړې له لاسته راوړو وروسته یې څرګنده کړه چې دا نوې سیاره ده چې بیا بالاخره ورباندې د اورانوس نوم کېښودل شو. دا لومړنۍ سیاره وه چې له لرغونې زمانې وروسته کشف شوه او په دې سره هرشل په یوه شپه کې شهرت ته ورسېد. د دغه کشف په پایله کې دریم جورج نوموړی د دربار نجومي وټاکه. هغه د سلطنتي ټولنې غړی وټاکل شو او د نوي تلسکوپ جوړولو په موخه ورسره مالي مرستې وشوې. هرشل د نجومي طیف سنجۍ څخه د ګټې اخیستنې په برخه کې مخکښ و؛ هغه د تودوخې سنجونکو وسایلو او منشورنو (بلورونو) څخه په ګټڼې کولای شول د ستورو د امواجو د طیف اوږدوالی وسنجوي. د دغو څېړنو پر مهال هر شل ماورا بنفش وړانګه کشف کړه. د نوموړي په نورو چارو کې د مریخ د دوران د مهال کره توضیح، دا چې د مریخ قطبي سرونه په فصل کې تغیر مومي، د تیتانیا او اوبرون (د اورانوس سپوږمۍ دي) او همدارنګه د انسلادوس او میماس (د زهل سپوږمۍ) کشفول شاملېږي. هرشل په ۱۸۱۶ زکال کې د سلطنتي ولفي بنسټ د شوالیه (مخکښ) ځایګی خپل کړ. نوموړی په ۱۸۲۰ زکال کې د ستورپوهنې د سلطنتي ټولنې له تاسیس وروسته د هغو لومړی مشر وټاکل شو. هرشل د ۱۸۲۲ زکال په اګست میاشت کې ومړ او چارو ته یې د هغه یوازني زوی جان هرشل دوام ورکړ. <ref name=":1">{{cite web |title=Herschel discovers infrared light |url=http://coolcosmos.ipac.caltech.edu/cosmic_classroom/classroom_activities/herschel_bio.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120225094516/http://coolcosmos.ipac.caltech.edu/cosmic_classroom/classroom_activities/herschel_bio.html |archive-date=25 February 2012 |access-date=6 June 2018 |website=Cool Cosmos}}</ref><ref name="Copus">{{cite web |title=Mars in the Classroom |url=http://zuserver2.star.ucl.ac.uk/~rpif/mitc/mitcearly.html |access-date=5 June 2018 |website=Copus |تاريخ الأرشيف=29 December 2017 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20171229034956/http://zuserver2.star.ucl.ac.uk/~rpif/mitc/mitcearly.html |url-status=dead |خونديځ نېټه=29 December 2017 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20171229034956/http://zuserver2.star.ucl.ac.uk/~rpif/mitc/mitcearly.html |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20171229034956/http://zuserver2.star.ucl.ac.uk/~rpif/mitc/mitcearly.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20171229034956/http://zuserver2.star.ucl.ac.uk/~rpif/mitc/mitcearly.html }}</ref> == لومړی ژوند او موسیقاري چارې == هرشل د جرمني په انتخابګر نشینه هانوفر سیمه کې وزېږېد چې هغه مهال د روم د مقدسې سترواکۍ برخه و. نوموړی د ایزاک هرشل او د هغه د مېرمنې انا ایلسه موریتزن له لسو ماشومانو څخه و چې لوتري جرمني اجدا یې لرل. د نوموړي اجداد له پیرنا څخه ساکسوني ته راکډه شوي و. دغه لیدلوری چې نوموړی د بوهمیا له پروتستانتانو څخه و د هامل له خوا له پوښتنې سره مخ شوي، ځکه د هرشل کورنی نوم له یوې پېړۍ راهیسې په هغه سیمه کې شتون درلود چېرې چې د نوموړي کورنۍ ژوند کاوه. د هرشل پلار په هانوفر پوځي جوړښت کې ترومپېت غږونکی و. په ۱۷۵۵ زکال کې د هانوفر ګارد چې ویلهلم یا ویلیام او د هغه ورور ژاکوب په کې د ترامپیت غږونکو په توګه کار کوه انګلستان ته وغوښتل شو. دغه مهال د لویې بریتانا او هانوفر پاچاهۍ د د پاچا دویم جورج تر واکمنۍ لاندې یو موټی شوې وې. له فرانسې سره د جګړې د ګواښ په زیاتېدو سره هانوفري ګارد له هانوفر څخه د دفاع په موخه له انګلستان راوغوښتل شو. په هاسټنبک جګړه کې د هغوی له ماتې وروسته، د ۱۷۵۷ زکال په وروستیو کې د هرشل پلارایزاک خپل دوه زامن د کډوالۍ په موخه انګلستان ته ولېږل. په داسې حال کې چې د نوموړي مشر ورور ژاکوب له هانوفري ګارد څخه ترخیص اخیستی و او ویلهلم له خدمت څخه په تېښته تورن شو خو بیا ورته دریم جورج په ۱۷۸۲ زکال کې بخښنه وکړه. <ref name="deserter">{{cite journal|last=Hoskin|first=M.|journal=Journal for the History of Astronomy|title=Was William Herschel a deserter?|bibcode=2004JHA....35..356H|volume=35, Part 3|issue=120|pages=356–358|date=2004|doi=10.1177/002182860403500307|s2cid=117464495}}</ref><ref name="Clerke1908">{{Cite journal|last=Clerke|first=Agnes M|title=A Popular History of Astronomy During the Nineteenth Century|place=London (republished eText)|publisher=Adam and Charles Black (republished Project Gutenberg)|date=1908|edition=4 (republished as eBook number 28247)|page=18|url=http://www.gutenberg.org/ebooks/28247}}</ref> دغه مهال ویلهلم ۱۹ کاله عمر درلود او د [[انګلیسي]] ژبې تکړه زده کوونکی و. نوموړی په انګلستان کې د خپل نوم په انګلیسي ډول یا فریدریک ویلیام هرشل باندې خپلو چارو ته دوام ورکړ. نوموړي د ترومپېت سربېره ویلون، هارپسیکورد او وروسته ارګن هم غږولی شو. نوموړي د ګڼ شمېر موسیقاری اثارو کمپوزونه جوړ کړي و چې ۲۴ سمپونيک اثار، ګڼ شمېر یو غږ لرونکي اثار او یو شمېر کلیسايي موسیقۍ په کې شاملېږي. شپږ سمپونيک آثار یې د ۲۰۰۲ زکال په اپرېل میاشت کې د لندن موزارت موسیقۍ غږونکو (London Mozart Players) له خوا د ماتیاس بامرت تر رهبرۍ لاندې ثبت شول. <ref name="Griffiths">{{cite web |last1=Griffiths |first1=Martin |date=18 October 2009 |title=Music(ian) of the spheres William Herschel and the astronomical revolution |url=http://www.lablit.com/article/550 |access-date=4 June 2018 |website=LabLit}}</ref><ref>{{cite web |title=Chan 10048 William Herschel (1738–1822) |url=https://www.chandos.net/products/catalogue/CHAN%2010048 |access-date=4 June 2018 |website=Chandos}}</ref>{{sfn|Holmes|2008|pp=67}} هرشل په ۱۷۶۱ زکال کې سانډرلنډ ته کډه وکړه چېرې چې چارلز آویزون هغه د خپل نیوکسل ارکستر د تکنوازه ویلون غږونکي په توګه وګماره او د یو فصل لپاره یې هلته کار وکړ. <ref>{{cite web |date=24 May 2017 |title=Seagull city: Sunderland's literary and cultural heritage |url=https://wp.sunderland.ac.uk/seagullcity/sir-william-herschel/ |website=Seagull city}}</ref><ref name="Lubbock">{{cite book|last=Lubbock|first=Constance Ann|title=The Herschel Chronicle: The Life-story of William Herschel and His Sister, Caroline Herschel|url=https://books.google.com/books?id=Hcc5AAAAIAAJ&pg=PA1|date=1933|publisher=CUP Archive|pages=1–}}</ref><ref name="Barentine">{{cite book|first=John C.|last=Barentine|title=The Lost Constellations: A History of Obsolete, Extinct, or Forgotten Star Lore|publisher=Springer|year=2015|page=410|url=https://books.google.com/books?id=u_7NCgAAQBAJ&pg=PA410|isbn=9783319227955}}</ref> په ۱۷۶۶ زکال کې هرشل په باث ښار کې د اته ضلعي سالون ارګن غږونکی شو؛ هغه ښکلې ودانۍ چې په ارامښت ځای یې شهرت درلود او هرشل هم د دغه ښار د عامه کنسرتونو مدیر و. نوموړی په ۱۷۶۶ زکال کې د ښار ارګن غږونکی وټاکل شو او خپل پیلنی کنسرت یې د ۱۷۶۷ زکال د جنوري په لومړۍ نېټه ترسره کړ. له دې امله چې تر دغه مهاله د ارګن جوړښت لا بشپړه وده نه وه کړې نوموړي د ویلون کنسرتو، ترامپیت کنسرتو او هارپسیکورد سوناتا په ګډون د خپلو کمپوزونو په وړاندې کولو سره خپله وړتیا وښوله. <ref name="Cowgill">{{cite book|editor-last1=Cowgill|editor-first1=Rachel|editor-last2=Holman|editor-first2=Peter|title=Music in the British Provinces, 1690–1914|date=2007|publisher=Routledge|location=London and New York|isbn=9781351557313|pages=100–111|url=https://books.google.com/books?id=tTkrDwAAQBAJ&pg=PA100|access-date=4 June 2018}}</ref><ref name="Macpherson">{{cite book|last1=Macpherson|first1=Hector Copland|title=Herschel|date=1919|publisher=Society for Promoting Christian Knowledge; Macmillan|location=London & New York|page=13|url=https://books.google.com/books?id=sWEtAQAAMAAJ&pg=PA13|access-date=4 June 2018}}</ref><ref name="Duckles">{{cite journal|last1=Duckles|first1=V.|title=Sir William Herschel as a Composer|journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific|date=1962|volume=74|issue=436|pages=55–59|bibcode=1962PASP...74...55D|doi=10.1086/127756|doi-access=free}}</ref> د نوموړي خور کارولین د ۱۷۷۲ زکال د اګست په ۲۴ مه انګلستان ته راغله څو له ویلیام سره د باث ښار په نیوکېنګ واټ کې ژوند وکړي. دغه مهال د هر شل وروڼه دیتریش، الکساندر او ژاکوب (۱۷۳۴- ۱۷۹۲ زکال) د باث ښار د موسیقۍ غږونکو په توګه پېژندل کېدل. په ۱۷۸۰ زکال کې هرشل د باث ښار د ارکستر مدیر وټاکل شو او خور به یې هم تر ډېره د زیر غږ لرونکې تک نوازې په توګه راڅرګندېده. <ref name="Schaarwächter">{{cite book|last1=Schaarwächter|first1=Jürgen|title=Two Centuries of British Symphonism: From the beginnings to 1945|date=2015|publisher=Verlag|location=Olms|isbn=9783487152288|url=https://books.google.com/books?id=EIvoCQAAQBAJ&pg=PA67|access-date=4 June 2018}}</ref><ref name="Winter burn">{{cite journal|last1=Winterburn|first1=E.|title=Philomaths, Herschel, and the myth of the self-taught man|journal=Notes and Records|date=25 June 2014|volume=68|issue=3|pages=207–225|doi=10.1098/rsnr.2014.0027|pmid=25254276|pmc=4123665}}</ref><ref name="Alexander">{{citation|title=Alexander Herschel: The forgotten partner|last1=Hoskin|first1=M.|journal=Journal for the History of Astronomy|volume=35|number=4|pages=387–420|year=1980|bibcode=1980JHA....11..153H|postscript=.|doi=10.1177/002182868001100301|s2cid=115478560}}</ref><ref name="Museum">{{cite web |title=Welcome to Herschel Museum of Astronomy |url=http://herschelmuseum.org.uk/ |access-date=4 June 2018 |website=Herschel Museum of Astronomy}}</ref><ref name="Hoskin2">{{cite book|editor-last1=Hoskin|editor-first1=Michael|title=Caroline Herschel's autobiographies|date=2003|publisher=Science History Publ.|location=Cambridge|isbn=978-0905193069|page=13}}</ref> == کورنۍ او مړینه == د ۱۷۸۸ زکال د مۍ میاشتې په ۸ مه، ویلیام هرشل له کونډې ماري پیت (کورنی نوم یې بالدوین و) سره د سلاو د آپتون سیمې په سنت لورانس کلیسا کې واده وکړ. هغوی د جان په نوم یو زوی درلود چې د ۱۷۹۲ زکال د مارچ په ۷ مه رصد خانې ته په اړوند کور کې وزېږېد. د ویلیام مخینې او د یو عالم په توګه د نوموړي څرګندېدو د هغه د ماشومانو او لمسیانو پر لویوالي پام وړ اغېز درلود. نوموړی په ۱۷۸۸ زکال کې د امریکا د علومو او هنرونو د اکاډمۍ د بهرني افتخاري غړي په توګه وټاکل شو. په ۱۸۱۶ زکال کې ویلیام د ولیعهد شهزاده له خوا د ولفي سلطنتي ټولنې شوالیه (مخکښ) وټاکل شو او د «ښاغلي» افتخاري لقب ورکړل شو، په داسې حال کې چې د بریتانیا د رسمي شوالیه و له ځایګي سره برابر نه و. نوموړي مرسته وکړه څو په ۱۸۲۰ زکال کې د لندن د ستورپوهنې ټولنه رامنځته شي؛ دغې ټولنې په ۱۸۳۱ زکال کې سلطنتي فرمان ترلاسه کړ او د ستور پوهنې په سلطنتي ټولنې واوښته. نوموړی په ۱۸۱۳ زکال کې د [[سویډن]] د علومو د سلطنتي اکاډمۍ د بهرني غړي په توګه وټاکل شو. <ref>{{cite journal|last1=Hanham|first1=A.|first2=M.|last2=Hoskin|journal=Journal for the History of Astronomy|volume=44|title=The Herschel Knighthoods: Facts and Fiction|name-list-style=amp|bibcode=2013JHA....44..149H|issue=120|pages=149–164|date=2013|doi=10.1177/002182861304400202|s2cid=118171124}}</ref><ref name="AAAS">{{cite web |title=Book of Members, 1780–2010: Chapter H |url=http://www.amacad.org/publications/BookofMembers/ChapterH.pdf |access-date=28 July 2014 |publisher=American Academy of Arts and Sciences}}</ref><ref>{{cite web |title=A brief history of the RAS |url=https://www.ras.org.uk/about-the-ras/a-brief-history |access-date=6 June 2018 |website=Royal Astronomical Society}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Shortland">{{cite journal|last1=Shortland|first1=E.|title=The Astronomical Society of London|journal=Journal of the British Astronomical Association|date=1820|volume=81|pages=44–47|url=http://adsbit.harvard.edu/full/seri/JBAA./0081//0000044.000.html|access-date=6 June 2018|archive-date=3 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210203231136/http://adsbit.harvard.edu/full/seri/JBAA./0081//0000044.000.html|url-status=dead}}</ref>{{sfn|Holmes|2008|pp=186}} هرشل د ۱۸۲۲ زکال د اګست په ۲۵ مه له یوې اوږد مهالې ناروغۍ وروسته د سلاو د وینزر واټ په رصد خانه کې ومړ. نوموړی د سلاو په آپتون سیمه کې د سنت لورنس کلیسا ته څېرمه خښ کړای شو. د هغه د قبر په ډبره لیکل شوي چې؛ هغه د اسمانانو له دیوالونو تېر شوی (Coelorum perrupit claustra). <ref name="Pendergrast">{{cite book|last1=Pendergrast|first1=Mark|title=Mirror mirror : a history of the human love affair with reflection|date=2004|publisher=Basic Books|location=New York|isbn=978-0465054718|page=159|url=https://books.google.com/books?id=T4-GErgSbU0C&pg=PA159|access-date=17 May 2018}}</ref> کارولین د هغه په مړینې سخته خواشینه شوه او د هغه له مړینې وروسته فورا هانوفر ته ستنه شوه؛ هغه پرېکړه چې وروسته پرې پښېمانه وه. هغې ۵۰ کاله په انګستان کې ژوند کړی و او علایق یې په شدیده توګه په هانوفر کې د خپلې کورنۍ پر ځای له خپل وراره جان هرشل سره یوشان و چې هغه هم ستور پوه و. هغې د سحابي ګانو د نوملړ په جوړولو خپل کار ته دوام ورکړ او هغه څه یې تولید کړل چې وروسته د سحابي ګانو په عامه نوي نوملړ واوښت. نوموړې د ۱۸۴۸ زکال د جنوري په ۹ مه مړه شوه. <ref name=":0">{{Cite book|title=Memoir and Correspondence of Caroline Herschel|last=Herschel|first=Caroline|editor-first=Mrs. John|editor-last=Herschel|publisher=John Murray, Albemarle Street|year=1876|location=London|url=http://digital.library.upenn.edu/women/herschel/memoir/memoir.html}}</ref><ref name="Olson">{{Cite journal|last1=Olson|first1=Roberta J. M.|last2=Pasachoff|first2=Jay M.|date=2012|title=The Comets of Caroline Herschel (1750–1848), Sleuth of the Skies at Slough|journal=Culture and Cosmos|volume=16|pages=53–80|doi=10.46472/CC.01216.0213|arxiv=1212.0809|bibcode=2012arXiv1212.0809O|s2cid=117934098}}</ref><ref name="Caroline Herschel Biography">{{Cite web |date=4 September 2012 |title=Caroline Herschel Biography |url=http://www.space.com/17439-caroline-herschel.html |access-date=23 April 2016 |website=Space.com}}</ref> == سرچينې == 7xy9hhu0iaonuoj98dv2bvapxqahzdj عمر فاروق ګل 0 67738 371276 364852 2026-11-11T03:54:18Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 371276 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name= عمر فاروق ګل |image:|alt=|caption=|birth_date=|other_names=|birth_place= [[سوات]]|religion=[[اسلام]]|death_date=|death_place=|nationality=پاکستانی|occupation=|years_active=2019 - تر اوسه|alma_mater=د انجینرۍ او ټیکنالوژۍ پوهنتون پېښور}} '''عمر فاروق ګل'''([[انگرېزي ژبه|انګرېزي]]: '''Umar Farooq Gul''')، عمر فاروق ګل د سوات سره تعلق لري<ref>{{Cite web |date=2023-26-02 |title=YIC او NEP NICs سوات د پیل کولو کلتور مالتړ لپاره MOU لاسلیک کړ |url=https://techx.pk/yic-nep-nics-swat-signed-mou-to-support-startups-culture/ |url-status=live}}</ref>. هغه [[یوتھ انٹرنیشنل کنکلیو|د ځوانانو د نړیوال]] کنفرانس بنسټ ایښودونکی ولسمشر دی<ref>{{Cite web |date=2021-11-07 |title=YIC د مشرتابه او متشبثینو غونډه تنظیموي |url=https://www.nation.com.pk/07-Nov-2021/yic-organises-leadership-entrepreneurship-summit |url-status=live |access-date=2023-28-02}}</ref>، کوم چې د ځوانانو د پراختیا ترټولو لوی سازمان دی<ref>{{Cite web |date=2021-11-08 |title=د ځوانانو نړیوال کنفرانس د ټولې نړۍ څخه د ځوانانو د پیاوړتیا لپاره د آسیا ترټولو لوی هایبرډ مشرتابه او متشبثینو سرمشریزه جوړه کړه. |url=https://www.startup.pk/youth-international-conclave-organized-one-of-the-asias-largest-hybrid-leadership-entrepreneurship-summit-to-empower-the-youth-from-all-over-the-world/ |url-status=live |website=startup.pk}}</ref> == وختي ژوند او زدکړه == عمر فاروق ګل په سول انجینرۍ کې د پاکستان د یو لوړ انجینرۍ پوهنتون څخه چې د UET پیښور په نوم یادیږي لیسانس کړی.<ref>{{Cite web |date=2012-19-01 |title=انجینر عمر فاروق ګل {{!}} لیکوال، انجینر او د پاکستان د سوات دره یو سوداګر یو داسې سازمان جوړوي چې ځوانان به په ټوله نړۍ کې سره وصل کړي |url=https://www.goodreads.com/author_blog_posts/23321339-engr-umar-farooq-gul-author-engineer-an-entrepreneur-from-swat-va |url-status=live |access-date=2023-03-02}}</ref> بیا یې د پروژې مدیریت کې د سوداګرۍ اداره کې ماسټر بشپړ کړ.<ref>{{Cite web |date=2021-16-10 |title=د سیکاس پوهنتون او YIC ترمنځ تفاهم لیک لاسلیک شو |url=https://mashriqtv.pk/latest/191039/ |url-status=dead |access-date=2023-1-1 |archive-date=2023-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305053555/https://mashriqtv.pk/latest/191039/ }}</ref> لکه څنګه چې عمر فاروق ګل یو متشبث او د جذبې له مخې لیکوال دی او د مسلک له مخې انجینر دی.<ref>{{Cite web |date=2021-04-11 |title=د آسیا ترټولو لوی هایبرډ مشرتابه او متشبثه پیښه د ځوانانو نړیوال کنفرانس لخوا تنظیم شوې |url=https://dailypakistan.com.pk/04-Nov-2021/1361429 |url-status=dead |access-date=2023-01-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230305053614/https://dailypakistan.com.pk/04-Nov-2021/1361429 |archivedate=2023-03-05 }}</ref> == باندنۍ تړنې == {{reflist|2}} [[وېشنيزه:پښتانه]] retiwqhiwlodn04jsw5rrrkmxpnz9wt په ۲۰۱۱ کال کې په پاکستان کې د ناټو برید 0 69406 371286 370076 2026-11-11T05:29:42Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 371286 wikitext text/x-wiki په ۲۰۱۱ کال کې په پاکستان کې د ناټو برید (چې د سلاله پېښې، سلاله برید یا د ۱۱\۲۶  بریدونو په نوم هم یادېږي) یوه سرحدي نښته وه. دا پېښه هغه مهال رامنځته شوه چې د متحده ایالاتو په مشرۍ د ناټو ځواکونه د ۲۰۱۱ کال د نومبر په ۲۶ د افغانستان – پاکستان پولې ته څېرمه، په دوو پاکستاني پوځي پوستو کې د پاکستان امنیتي ځواکونه سره ښکیل شول. وروسته دواړو خواوو ادعا کوله چې مقابل لوري لومړی ډزې کړې دي. د ناټو دوه اپاچي چورلکې، یو AC-130 توپ ويشتونکې الوتکه او دوه F-15E ایګل جنګي الوتکې لږ تر لږه  له ۲۰۰ مترو (۶۶۰ فټ) څخه تر ۲.۵ کیلومترو (۱.۶مایل) پورې، په ځايي وخت د شپې په ۲ بجو د پاکستان سرحدي سیمې سلاله ته (چې د نیمه خپلواکه قبایلي سیمو په مهمند ایجنسۍ د بایزۍ فرعي برخه کې موقعیت لري) ننوتلې. دوی د پولې د افغانستان له غاړې ننوتې او د پاکستان د سرحدي ګزمې په دوو پوستو یې ډزې پیل کړې او یا یې ځوابي ډزې وکړې چې له امله یې ۲۸ پاکستاني پوځیان ووژل شول او ۱۲ نور یې ټپیان شول. دغه برید د پاکستان او امریکا ترمنځ د اړیکو د خرابېدو لامل شو. د پاکستان ولس په ټول هېواد کې د لاریونونو په ترسره کولو سره غبرګون وښود او حکومت یې داسې اقدامات وکړل چې له افغانستان څخه د امریکا د وتلو په ستراتیژۍ یې منفي اغیزه وکړه. په دې اقداماتو کې د شمسي هوايي ډګر تخلیې او په پاکستان کې د ناټو د اکمالاتي لارې بندولو ګډون درلود.  <ref>{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/pakistan-yousuf-raza-gilani-nato-26-11-attacks/1/164167.html|title=Pakistan PM Gilani refers to NATO strike as '26/11 attacks'|work=India Today|date=14 December 2011|access-date=20 November 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thenews.com.pk/Todays-News-6-91995-Pakistan-may-restore-Nato-supplies-on-new-terms|title=Pakistan may restore Nato supplies on new terms|work=The News|date=10 February 2012|access-date=20 November 2014|first=Amir|last=Mir|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129115409/http://www.thenews.com.pk/Todays-News-6-91995-Pakistan-may-restore-Nato-supplies-on-new-terms|archive-date=29 November 2014}}</ref><ref name="Newsweek-01">{{cite web |last=Islam |first=Nazarul |date=27 November 2011 |title=NATO 'Regrets' Pakistan Strike |url=http://newsweekpakistan.com/scope/612 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426005053/http://newsweekpakistan.com/scope/612 |archive-date=26 April 2012 |access-date=27 November 2011 |work=[[Newsweek Pakistan]]}}</ref><ref name="TheHindu-01">{{cite news|title=Anger as NATO copters kill 24 Pakistani soldiers|url=http://www.thehindu.com/news/international/article2662246.ece|work=The Hindu|location=India|last=Joshua|first=Anita|date=26 November 2011|access-date=28 November 2011|archive-date=28 November 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111128090429/http://www.thehindu.com/news/international/article2662246.ece|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |date=27 November 2011 |title=NATO came under fire from Pakistan before attack: sources |url=https://news.yahoo.com/nato-came-under-fire-pakistan-attack-sources-134017538.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111223144508/http://news.yahoo.com/nato-came-under-fire-pakistan-attack-sources-134017538.html |archive-date=23 December 2011 |access-date=28 November 2011 |publisher=[[Yahoo! News]] |agency=[[Reuters]]}}</ref><ref name="200 meters">{{cite web |last=Yusufzai |first=Mushtaq |date=28 November 2011 |title=Namaz-e-Janaza of Salala soldiers offered in Peshawar |url=http://www.thenews.com.pk/TodaysPrintDetail.aspx?ID=10598&Cat=13 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225161907/https://www.thenews.com.pk/archive/print/264983-250-citizens-robbed-last-week |archive-date=25 December 2018 |access-date=28 November 2011 |publisher=The International News, Karachi}}</ref><ref name="BBCNews-01">{{cite news|title=Pakistan buries 24 troops killed in NATO airstrike|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-15908760|work=BBC News|date=26 November 2011|access-date=27 November 2011}}</ref><ref name="Newsweek-012">{{cite web |last=Islam |first=Nazarul |date=27 November 2011 |title=NATO 'Regrets' Pakistan Strike |url=http://newsweekpakistan.com/scope/612 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426005053/http://newsweekpakistan.com/scope/612 |archive-date=26 April 2012 |access-date=27 November 2011 |work=[[Newsweek Pakistan]]}}</ref><ref name="BBCNews-012">{{cite news|title=Pakistan buries 24 troops killed in NATO airstrike|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-15908760|work=BBC News|date=26 November 2011|access-date=27 November 2011}}</ref><ref name="Guardian-01">{{cite news|title=Pakistan halts Nato supplies after attack leaves soldiers dead|url=https://www.theguardian.com/world/2011/nov/26/pakistan-halts-nato-supplies-attack|work=The Guardian|location=UK|last=Coleman|first=Jasmine|date=26 November 2011|access-date=27 November 2011}}</ref><ref name="timeofattack">{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-26/pakistan/30443897_1_taliban-militants-pakistani-soldiers-pakistani-troops|title=28 Pakistani troops killed in NATO attack, outrage in Islamabad|date=26 November 2011|access-date=3 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20200302204921/https://timesofindia.indiatimes.com/us?referral=PM|archive-date=2 March 2020|work=[[The Times of India]]|url-status=dead}}</ref> د متحده ایالاتو د بهرنیو چارو وزیرې، هیلري کلنټن د ۲۰۱۲ کال د جولای په ۳ مه نېټه په رسمي توګه د پاکستان پوځ ته د اوښتو زیانونو له امله بښنه وغوښته. ورپسې پاکستان د ناټو اکمالاتي لاره بېرته پرانیستې.  <ref name="CNN20120704">{{cite news|title=Pakistan reopens NATO supply routes to Afghanistan|url=http://edition.cnn.com/2012/07/03/world/asia/us-pakistan-border-routes/index.html?hpt=hp_t1|work=CNN Wirestaff|publisher=CNN|access-date=4 July 2012|date=4 July 2012}}</ref> == مخينه او مهال ویش == === برید ===   د امریکا په مشرۍ د ناټو ځواکونو د ۲۰۱۱ کال د نومبر په ۲۶ د پاکستان او افغانستان پولې ته څېرمه د پاکستان ځواکونو د ګزمې پر دوو سرحدي پوستو ډزې وکړې. برید تقریبا په افغانستان کې او د ګرینويچ په وخت په ۲۱:۰۰ بجو وشو). د پوځي عملیاتو د عمومي رئیس DGMO))، تورن جنرال اشفاق ندیم په وینا، دا د ناټو یوهمغږی برید و او په کې دوه AH-64D اپاچي لانګبو هلیکوپتر، یو AC-130H سپیکټر توپ ویشتونکې اولوتکه او دوه F-15E ایګل جنګي جېټ الوتکې وکارول شوې. یوه MC-12W لیبرټي ټربو پروپیلر ډوله الوتکه د استخباراتي، څارنې او د پېژندنې په رول کې کارول شوې وه. دا پوستې د پاکستان د نيمه خپلواکه قبایلي سیمو (فاټا) کې د مومند ایجنسۍ د بایزۍ فرعي برخې په سلاله سیمه کې، له افغانستان د پولې څخه پاکستان په لور له ۲۰۰ مترو (۶۶۰ فټ) څخه تر ۲.۵ کیلومتره (۱.۶ مایل) پورې موقعیت لري، او د سلاله غره په څوکو کې یو کیلومتر فاصله لري.  <ref name="timeofattack2">{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-26/pakistan/30443897_1_taliban-militants-pakistani-soldiers-pakistani-troops|title=28 Pakistani troops killed in NATO attack, outrage in Islamabad|date=26 November 2011|access-date=3 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20200302204921/https://timesofindia.indiatimes.com/us?referral=PM|archive-date=2 March 2020|work=[[The Times of India]]|url-status=dead}}</ref><ref name="ClarkReport">{{cite web |title=US Central Command Investigation into Salala Checkpoint Engagement |url=https://www.scribd.com/full/80616338?access_key=key-26rt0xtpw7icq41c5zat |access-date=6 February 2012}}</ref><ref name="200 meters2">{{cite web |last=Yusufzai |first=Mushtaq |date=28 November 2011 |title=Namaz-e-Janaza of Salala soldiers offered in Peshawar |url=http://www.thenews.com.pk/TodaysPrintDetail.aspx?ID=10598&Cat=13 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225161907/https://www.thenews.com.pk/archive/print/264983-250-citizens-robbed-last-week |archive-date=25 December 2018 |access-date=28 November 2011 |publisher=The International News, Karachi}}</ref> تر ٢٤ پورې پاکستاني پوځيان په دغو بريدونو کې ووژل شول، چې په کې دوه افسران، جګړن مجاهد ميراني او تورن عثمان علي هم شامل وو. ديارلس نور سرتېري ټپيان شول. دواړو لورو ادعا کوله چې لومړی پر دوی بریدونه شوی. فرضي پوله، او همدارنګه د افغانستان د سرحدي سیمو په شاوخوا کې د طالب جنګیالیو د تګ راتګ سابقه، د پېښې د ممکنه لاملونو په توګه یاد شوي دي. <ref name="Guardian-012">{{cite news|title=Pakistan halts Nato supplies after attack leaves soldiers dead|url=https://www.theguardian.com/world/2011/nov/26/pakistan-halts-nato-supplies-attack|work=The Guardian|location=UK|last=Coleman|first=Jasmine|date=26 November 2011|access-date=27 November 2011}}</ref><ref>{{cite web |title=Pakistan protest NATO attack on check post |url=http://www.thenews.com.pk/NewsDetail.aspx?ID=27328&title=Pakistan-protest-Nato-attack-on-check-post |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111127011820/http://www.thenews.com.pk/NewsDetail.aspx?ID=27328&title=Pakistan-protest-NATO-attack-on-check-post |archive-date=27 November 2011 |access-date=29 November 2011 |work=[[The News International]]}}</ref><ref>{{cite web |title=Radio Pakistan&nbsp;– At least twenty-five security officials including two officers were martyred when the NATO helicopters... |url=http://radio.gov.pk/newsdetail-12599 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426002531/http://radio.gov.pk/newsdetail-12599 |archive-date=26 April 2012 |access-date=29 November 2011 |publisher=[[Pakistan Broadcasting Corporation|Radio Pakistan]]}}</ref><ref>{{cite web |author=Web18 |date=26 November 2011 |title=Pakistan cuts NATO supply lines after 'unprovoked' attack |url=http://www.firstpost.com/world/pakistan-cuts-nato-supply-lines-after-unprovoked-attack-141140.html |access-date=29 November 2011 |publisher=Firstpost}}</ref><ref name="Guardian-013">{{cite news|title=Pakistan halts Nato supplies after attack leaves soldiers dead|url=https://www.theguardian.com/world/2011/nov/26/pakistan-halts-nato-supplies-attack|work=The Guardian|location=UK|last=Coleman|first=Jasmine|date=26 November 2011|access-date=27 November 2011}}</ref> ==== د امریکا-افغان ادعاوې ==== د افغان او امریکایي چارواکو په وینا، پېښه وروسته له هغه پیل شوه چې د امریکا-افغان اېتلافي ځواکونو، چې د افغانستان په ختیځ کنړ ولایت کې یې د افغان طالبانو پر ضد عملیات کول، د پاکستان په سرحدي برخو کې تر ډزو لاندې راغلل . په کابل کې یوه افغان چارواکي وویل، "د افغان پوځیانو پر وړاندې، چې د ملاتړ غوښتنه یې کړې وه، له هغه موقعیت څخه ډزې روانې وې.."<ref name="BBCNews-013">{{cite news|title=Pakistan buries 24 troops killed in NATO airstrike|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-15908760|work=BBC News|date=26 November 2011|access-date=27 November 2011}}</ref><ref name="WSJReport">{{cite news|last=Nissenbaum|first=Dion; Tom Wright; Adam Entous|title=Airstrike Ravages U.S.-Pakistan Ties|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052970204630904577061270317324992|work=Wall Street Journal|access-date=28 November 2011|date=28 November 2011}}</ref><ref>[https://news.yahoo.com/nato-came-under-fire-pakistan-attack-sources-134017538.html NATO came under fire from Pakistan before attack: sources] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111223144508/http://news.yahoo.com/nato-came-under-fire-pakistan-attack-sources-134017538.html|date=23 December 2011}}, Reuters, 27 November 2011</ref><ref name="newser">[http://www.newser.com/article/d9raebf00/pakistan-to-boycott-key-meeting-in-germany-in-protest-over-nato-raid-that-killed-its-troops.html Pakistan to boycott key meeting in Germany in protest over NATO raid that killed its troops] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111129141612/http://www.newser.com/article/d9raebf00/pakistan-to-boycott-key-meeting-in-germany-in-protest-over-nato-raid-that-killed-its-troops.html|date=29 November 2011}}, Newser</ref><ref name="WSJReport2">{{cite news|last=Nissenbaum|first=Dion; Tom Wright; Adam Entous|title=Airstrike Ravages U.S.-Pakistan Ties|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052970204630904577061270317324992|work=Wall Street Journal|access-date=28 November 2011|date=28 November 2011}}</ref> افغان چارواکي زیاته کړه چې پر دوی مستقیماً د پاکستان له یوې پوځي پوستې څخه ډزې وشوې. یوه غربي چارواکي تا نظر تایید کړ او ویې ویل: "دوی د پاکستان د اردو له اډې څخه تر ډزو لاندې راغلل." او، "دا یو دفاعي غبرګون و." د افغان او متحده ایالاتو د څرګندونو له مخې ورپسې د مقابلو  ډزو په وړاندې هلیکوپترو د ملاتړ غوښتنه وشوه.   <ref name="TWR">{{cite web |last=Shrivastava |first=Sanskar |date=30 November 2011 |title=US, NATO Attack on Pakistan Affected South Asia's Geopolitics Over a Week |url=http://www.theworldreporter.com/2011/11/us-nato-attack-on-pakistan-affected.html |access-date=30 November 2011 |work=The World Reporter |تاريخ الأرشيف=20 December 2019 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191220235522/https://www.theworldreporter.com/2011/11/us-nato-attack-on-pakistan-affected.html |url-status=dead |خونديځ نېټه=20 December 2019 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20191220235522/https://www.theworldreporter.com/2011/11/us-nato-attack-on-pakistan-affected.html |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20191220235522/https://www.theworldreporter.com/2011/11/us-nato-attack-on-pakistan-affected.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20191220235522/https://www.theworldreporter.com/2011/11/us-nato-attack-on-pakistan-affected.html }}</ref><ref name="WSJReport3">{{cite news|last=Nissenbaum|first=Dion; Tom Wright; Adam Entous|title=Airstrike Ravages U.S.-Pakistan Ties|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052970204630904577061270317324992|work=Wall Street Journal|access-date=28 November 2011|date=28 November 2011}}</ref><ref name="WSJReport4">{{cite news|last=Nissenbaum|first=Dion; Tom Wright; Adam Entous|title=Airstrike Ravages U.S.-Pakistan Ties|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052970204630904577061270317324992|work=Wall Street Journal|access-date=28 November 2011|date=28 November 2011}}</ref><ref>[https://news.yahoo.com/afghan-soldiers-called-deadly-nato-airstrike-143342422.html Afghan soldiers called in deadly NATO airstrike], AP, RAHIM FAIEZ and RIAZ KHAN, 27 November 2011</ref><ref name="tough-line">{{cite web |last=Flaherty |first=Anne |title=2 key senators call for tough line with Pakistan |url=http://www.washingtontimes.com/news/2011/nov/27/2-key-senators-call-tough-line-pakistan/ |access-date=29 November 2011 |work=The Washington Times}}</ref> د پاکستان یوه دفاعي چارواکي په مکرر ډول ومنله چې د پاکستان په سرحدي پوسته کې ناستو عسکرو د نفوذ د چټک مخنیوي په موخه هغه خواته یو څو رسام، د هاوان څو مرمۍ او یو یا دوه د ماشیندار ډزې کړې.<ref name="Karen DeYoung">{{cite news|title=Afghans say commando unit was attacked before airstrike was called on Pakistan|url=https://www.washingtonpost.com/world/afghans-say-unit-was-attacked-before-airstrike/2011/11/28/gIQAX6ZY5N_story.html?hpid=z1|access-date=22 December 2011|newspaper=The Washington Post|first1=Karen|last1=DeYoung|first2=Joshua|last2=Partlow|date=29 November 2011}}</ref> په کابل کې یوه بل امریکایي چارواکي د ۲۰۱۰ کال د سپټمبر میاشتې یوې پېښې ته اشاره وکړه چې د پاکستان پر یوې پوستې د ناټو یوې چورلکې ډزې وکړې چې دوه سرتېري یې ووژل. "دا داسې یو حالت و چې یاغیانو د پاکستان د سرحدي پوستې له خوا سمدستي ډزې وکړې او هغه یې د ډزو د موقعیت په توګه وکاروله. کله چې موږ ځوابي ډزې وکړې، موږ د پاکستان امنیتي ځواکونو په نښه کړل." په کابل کې پوځي چارواکو ادعا وکړه چې په پاکستان کې اورپکو د پاکستان له سرحدي اډو څخه هم د بریدونو لپاره کار اخیستی دی، چې دوی وايي کېدای شي د ایتلافي ځواکونو انګېرنه وي چې د ډزو سر سم یې د هوایي برید غوښتنه وکړه.<ref name="WSJReport5">{{cite news|last=Nissenbaum|first=Dion; Tom Wright; Adam Entous|title=Airstrike Ravages U.S.-Pakistan Ties|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052970204630904577061270317324992|work=Wall Street Journal|access-date=28 November 2011|date=28 November 2011}}</ref> یوه امریکايي چارواکي وویل، د ناټو ځواکونو لوېدیځې پولې ته څېرمه د پاکستان د پوځ د ۱۱مې قول اردو قومندانۍ ته خبر ورکړی و، چې په همدې ورځ به د طالب اورپکو پر ضد عملیات وکړي. پاکستاني جنرال عباس په یوه خبري کنفرانس کې ومنله چې ایتلافي ځواکونو "زموږ پوځ ته  دمخه خبر ورکړی و، چې دوی به هلته عملیات وکړي.<ref name="Karen DeYoung2">{{cite news|title=Afghans say commando unit was attacked before airstrike was called on Pakistan|url=https://www.washingtonpost.com/world/afghans-say-unit-was-attacked-before-airstrike/2011/11/28/gIQAX6ZY5N_story.html?hpid=z1|access-date=22 December 2011|newspaper=The Washington Post|first1=Karen|last1=DeYoung|first2=Joshua|last2=Partlow|date=29 November 2011}}</ref> د امریکا د پوځ په وینا، د پلان شوي برید په اړه معلومات د پولې هغه مرکز ته لېږدول شوي وو چې د دواړو خواوو افسران ځای پرځای وو او د معلوماتو په تبادلې سره په دې هڅه کې وو چې پر یو بل د ډزو مخه ونیسي، چې وروسته پاکستاني افسرانو برید ته اجازه ورکړه او څرګنده یې کړه چې په سیمه کې هېڅ پاکستاني ځواکونو شتون نه درلود.<ref>Barnes, Julian E. and Adam Entous, "[https://www.wsj.com/articles/SB10001424052970203833104577072771910500442?mod=googlenews_wsj Pakistan Was Consulted Before Fatal Hit, U.S. Says]", ''[[The Wall Street Journal]]'', 2 December 2011.</ref><ref>[[Bill Roggio|Roggio, Bill]], "[http://www.longwarjournal.org/threat-matrix/archives/2011/12/pakistan_cleared_isaf_airstrik.php Pakistan cleared ISAF airstrikes that killed its own troops], ''[[Long War Journal]]'', 2 December 2011.</ref> ==== د پاکستان ادعاوې ==== دې پېښې په پاکستان کې غوسه او ناندرۍ را پورته کړې، چې دا برید یې "بې پروا او خپلسره ډزې"، "غیر مسؤلانه عمل" او د دې هېواد له حاکمیت څخه "سخته سرغړونه" یاد کړ. د پاکستان د پوځي تاسیساتو مشرانو د پوځ په پوستو باندې د ناټو بریدونه قصدي، له مخکې څخه پلان شوي او له مخکې څخه طرحه شوي وګڼل. پاکستان د ناټو په "عادي عذرونو" باندې په نیوکو، هغه ادعاوې رد کړې چې دوی له نیښتې مخکې ډزې کړې وې، او ویې ویل چې کله ناټو د شپې برید پیل کړ، هغو سرتېرو چې د پوستې ساتنه کوله ویده او استراحت وو. <ref>{{cite news|title=Pakistan blasts "unprovoked" NATO attacks|url=http://www.cbsnews.com/8301-503543_162-57331477-503543/pakistan-blasts-unprovoked-nato-attacks/|work=[[CBS News]]}}</ref><ref name="kyodo">{{cite web |date=23 November 2011 |title=Pakistan condemns NATO attack as 'stark violation' of sovereignty |url=http://english.kyodonews.jp/news/2011/11/128393.html |access-date=29 November 2011 |publisher=English.kyodonews.jp}}</ref><ref name="preplanned">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/world/pakistan/Pakistan-army-believes-NATO-attack-planned-says-reports/articleshow/11043774.cms|title=Pakistan army believes NATO attack planned says reports|work=Times of India|date=9 December 2011|access-date=16 February 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120110111008/http://timesofindia.indiatimes.com/world/pakistan/Pakistan-army-believes-NATO-attack-planned-says-reports/articleshow/11043774.cms|archive-date=10 January 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.nation.com.pk/pakistan-news-newspaper-daily-english-online/national/28-Dec-2011/pakistan-rejects-us-army-findings-on-nato-attacks|title=Pakistan rejects US army findings on Nato attacks|work=The Nation|date=28 December 2011|access-date=16 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120126233259/http://www.nation.com.pk/pakistan-news-newspaper-daily-english-online/national/28-Dec-2011/pakistan-rejects-us-army-findings-on-nato-attacks|archive-date=26 January 2012|url-status=dead}}</ref><ref name="BBCNews-014">{{cite news|title=Pakistan buries 24 troops killed in NATO airstrike|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-15908760|work=BBC News|date=26 November 2011|access-date=27 November 2011}}</ref><ref name="autogenerated1">{{cite news|title=Pakistan denies firing provoked Nato border attack|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-15915247|newspaper=BBC|date=28 November 2011}}</ref><ref>{{cite news|author=5 Minutes 10 Minutes <!-- // .tier-2 -->|url=http://www.theaustralian.com.au/news/world/pakistan-hits-lame-excuses-for-nato-attack/story-e6frg6so-1226208563639|title=Pakistan hits 'lame excuses' for NATO attack|work=The Australian|access-date=29 November 2011|date=29 November 2011|archive-date=28 November 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111128224502/http://www.theaustralian.com.au/news/world/pakistan-hits-lame-excuses-for-nato-attack/story-e6frg6so-1226208563639|url-status=dead}}</ref> تورن جنرال اثر عباس د آی ایس آی د عامه اړیکو عمومي رئیس، ناټو وننګوله چې "که دوی ادعا کوي چې ډزې د پاکستان له خوا پیل شوي، ثبوت دې وړاندې کړي. زموږ له خوا هېڅ ډزې نه دي شوي." هغه وویل چې ناټو او افغانستان "په دې وخت کې، هڅه کوي چې په عذرونو له وضعیت څخه ځان خلاص کړي، د دوی تلفات چېرته دي؟"  په عین حال کې، دا ادعا د پاکستان له خوا په کلکه رد شوه چې د پاکستاني چارواکو له خوا د هوایي برید اجازه ورکړل شوې وه. حتی ادعا یې وکړه چې برید له هغه نور هم دوه ساعته دوام وکړ، چې پاکستاني چارواکو اېتلافي ځواکونو ته د درېدو خبرداری ورکړ. <ref>{{cite news|url=http://www.dawn.com/2011/11/29/nato-attack-govt-response-leaves-room-for-fence-mending.html|title=Nato attack: Govt response leaves room for fence-mending|work=Dawn News|date=28 November 2011|access-date=30 November 2011}}</ref><ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.com/pakistan-says-nato-ignored-pleas-during-attack-074025755.html|title=Pakistan says NATO ignored its pleas during attack|work=Yahoo! News|date=28 November 2011|access-date=16 February 2012}}</ref><ref name="BBCNews-015">{{cite news|title=Pakistan buries 24 troops killed in NATO airstrike|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-15908760|work=BBC News|date=26 November 2011|access-date=27 November 2011}}</ref><ref name="autogenerated12">{{cite news|title=Pakistan denies firing provoked Nato border attack|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-15915247|newspaper=BBC|date=28 November 2011}}</ref><ref name="Categorical denial & permission to respond when attacked">{{cite news|title=Pakistan allows army to counter-attack Nato|url=http://www.emirates247.com/news/world/pakistan-allows-army-to-counter-attack-nato-2011-12-02-1.431083|newspaper=Reuters|date=2 December 2011|access-date=2023-06-05|archive-date=2023-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230606144015/https://www.emirates247.com/news/world/pakistan-allows-army-to-counter-attack-nato-2011-12-02-1.431083|url-status=dead}}</ref><ref name="arabnews">{{cite news|last=CHRIS BRUMMITT|title=Pakistan says NATO ignored its pleas during attack|url=http://arabnews.com/world/article539771.ece|newspaper=Arab News|date=28 November 2011}}</ref><ref name="washingtonpost1">{{cite news|title=Afghans say commando unit was attacked before airstrike was called on Pakistan|url=https://www.washingtonpost.com/world/afghans-say-unit-was-attacked-before-airstrike/2011/11/28/gIQAX6ZY5N_story.html?hpid=z1|access-date=22 December 2011|newspaper=The Washington Post|first1=Karen|last1=DeYoung|first2=Joshua|last2=Partlow|quote="''.....That account of the mission is disputed by Pakistani authorities, who say the U.S. launched an unprovoked attack on two of their border posts, a prolonged assault that continued for nearly two hours including after Pakistani officials alerted the coalition forces to stop''"|date=29 November 2011}}</ref> د پاکستان د پوځ په لومړنیو رپوټونو کې وویل شول چې په دوو پوستو کې څه کم ۴۰ پوځیانو شتون درلود، چې زیاتره یې د برید پر مهال ویده یا استراحت وو. لومړی چورلکو د غره پر سر د «ولکانو» په نوم پر سرحدي پوسته برید وکړ. لومړني برید له پوستې سره ټولې اړیکې غوڅې کړې، چې د چټک ځوابي برید لپاره یې د پاکستان د هوايي ځواک څخه د هوايي ملاتړ غوښتنه ناشونې کړه. پر ځای یې پاکستاني پوځيان د "بولډر" په نوم په نږدې پوسته کې ځای پر ځای شول، او د ناټو له چورلکو سره د الوتکو ضد توپونو په ډزو ښکېل شول.چې ورپسې هلیکوپترونو چټک شاتګ وکړ. <ref name="Guardian-014">{{cite news|title=Pakistan halts Nato supplies after attack leaves soldiers dead|url=https://www.theguardian.com/world/2011/nov/26/pakistan-halts-nato-supplies-attack|work=The Guardian|location=UK|last=Coleman|first=Jasmine|date=26 November 2011|access-date=27 November 2011}}</ref><ref name="bbc">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-15901363|title=Pakistan outrage after 'Nato attack kills soldiers'|work=BBC News|last1=Childs|first1=Nick|date=12 May 2011|access-date=29 November 2011}}</ref><ref>{{cite news|url=http://tribune.com.pk/story/297979/nato-jets-attack-checkpost-on-pak-afghan-border/|title=24 soldiers killed in NATO attack on Pakistan checkpost|publisher=[[The Express Tribune]]|date=26 November 2011}}</ref><ref>{{cite web |last1=Khan |first1=Zia |date=3 December 2011 |title=Not interested: Islamabad rejects NATO joint probe |url=http://tribune.com.pk/story/301511/not-interested-islamabad-rejects-nato-joint-probe/ |access-date=3 December 2011 |publisher=[[The Express Tribune]]}}</ref> پاکستاني چارواکو هڅه وکړه چې د ناټو  لورو ته د وضعیت په اړه  خبر ورکړي، خو د پاکستان دا غوښتنه برید کوونکي ځواک ته و نه رسېده. په بولډر سرحدي پوسته د برید لپاره چورلکې دوهم ځل راغلې. لږه شېبه وروسته د ناټو له قومندانانو سره اړیکه ټینګه شوه او برید ودرول شو. ټوله مرګ ژوبله په ولکانو سرحدي پوسته د لومړني برید له امله را منځ ته شوه. وروسته تورن جنرال عباس څرګنده کړه چې دا له عقل څخه لرې ده چې ولې ناټو ځواکونه د دوهم برید لپاره راستانه شول. <ref>{{cite web |date=3 December 2011 |title=Salala post attack beyond comprehension: ISPR |url=http://nation.com.pk/pakistan-news-newspaper-daily-english-online/Politics/03-Dec-2011/Salala-post-attack-beyond-comprehension-ISPR |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111203223028/http://nation.com.pk/pakistan-news-newspaper-daily-english-online/Politics/03-Dec-2011/Salala-post-attack-beyond-comprehension-ISPR |archive-date=3 December 2011 |access-date=3 December 2011 |publisher=[[The Nation (Pakistani newspaper)|The Nation]]}}</ref>  د سیمه ییزو چارواکو له قوله، د ناټو د برید پر مهال، د افغانستان په سرحدي سیمه کې د اورپکو هېڅ فعالیت نه و. د آی اېس آی د عامه اړیکو وياند، عباس وويل، چې د دواړو سرحدي پوستو کوردینات آيساف ته ورکړل شو و. هغه زیاته کړه چې بريد څه کم دوه ساعته دوام وکړ او ادعا یې وکړه چې د پوستو پرسونل GHQ ته خبرداری ورکړ، چې ورپسې سمدستي په افغانستان کې د آیساف سیمه ییزې اډې ته خبر ورکړل شو ترڅو شاوخوا دشپې ۱۲:۳۰ بجې برید ودروي، خو دوی داسې ونه کړل. په ځای یې، GHQ په پوستو کې پرسونل ته د غبرګون اجازه ورکړه. ناټو د شپې په ۱:۱۵ بجو خبر ورکړ چې دوی پوه شول چې د پاکستان په اردو یې برید کړی او خپلو ځواکونو ته یې امر کړی چې برید ودروي. بیا هم د ناټو د توپونو هوايي بمبار د پاکستان د ژغورنې هغه ځواک په نښه کولو ته دوام ورکړ چې د دوو پوستو مرستې ته یې وردانګلې وو. پاکستان دغه پېښه "بې پروا او خپلسرې ډزې"، یو "غیر مسؤلانه عمل"، او د دوی له حاکمیت څخه "سخته سرغړونه" وبلله. <ref name="yahoo">[https://news.yahoo.com/nato-attack-allegedly-kills-24-pakistani-troops-180926187.html NATO attack allegedly kills 24 Pakistani troops], Yahoo! News</ref><ref name="arabnews2">{{cite news|last=CHRIS BRUMMITT|title=Pakistan says NATO ignored its pleas during attack|url=http://arabnews.com/world/article539771.ece|newspaper=Arab News|date=28 November 2011}}</ref><ref name="Timing and NATO Attack on rescue team">{{cite news|last=KIMBERLY DOZIER|title=US suspects NATO forces lured into deadly raid|url=https://news.yahoo.com/us-suspects-nato-forces-lured-deadly-raid-071123118.html|agency=Associated Press|access-date=29 November 2011}}</ref><ref name="BBCNews-016">{{cite news|title=Pakistan buries 24 troops killed in NATO airstrike|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-15908760|work=BBC News|date=26 November 2011|access-date=27 November 2011}}</ref><ref name="Timing and NATO Attack on rescue team2">{{cite news|last=KIMBERLY DOZIER|title=US suspects NATO forces lured into deadly raid|url=https://news.yahoo.com/us-suspects-nato-forces-lured-deadly-raid-071123118.html|agency=Associated Press|access-date=29 November 2011}}</ref><ref>{{cite news|title=Afghans Say Pakistan Fired First in NATO Attack|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052970204630904577061270317324992|work=The Wall Street Journal|last1=Tom|first1=Wright|last2=Nissenbaum|first2=Dion|date=27 November 2011|access-date=27 November 2011}}</ref><ref name="Guardian-015">{{cite news|title=Pakistan halts Nato supplies after attack leaves soldiers dead|url=https://www.theguardian.com/world/2011/nov/26/pakistan-halts-nato-supplies-attack|work=The Guardian|location=UK|last=Coleman|first=Jasmine|date=26 November 2011|access-date=27 November 2011}}</ref><ref name="kyodo2">{{cite web |date=23 November 2011 |title=Pakistan condemns NATO attack as 'stark violation' of sovereignty |url=http://english.kyodonews.jp/news/2011/11/128393.html |access-date=29 November 2011 |publisher=English.kyodonews.jp}}</ref><ref>{{cite web |title=Pakistan Deaths: US Offers Condolences |url=http://news.sky.com/home/world-news/article/16118154 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111128231518/http://news.sky.com/home/world-news/article/16118154 |archive-date=28 November 2011 |access-date=29 November 2011 |publisher=News.sky.com}}</ref><ref name="TWR2">{{cite web |last=Shrivastava |first=Sanskar |date=30 November 2011 |title=US, NATO Attack on Pakistan Affected South Asia's Geopolitics Over a Week |url=http://www.theworldreporter.com/2011/11/us-nato-attack-on-pakistan-affected.html |access-date=30 November 2011 |work=The World Reporter |تاريخ الأرشيف=20 December 2019 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191220235522/https://www.theworldreporter.com/2011/11/us-nato-attack-on-pakistan-affected.html |url-status=dead |خونديځ نېټه=20 December 2019 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20191220235522/https://www.theworldreporter.com/2011/11/us-nato-attack-on-pakistan-affected.html |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20191220235522/https://www.theworldreporter.com/2011/11/us-nato-attack-on-pakistan-affected.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20191220235522/https://www.theworldreporter.com/2011/11/us-nato-attack-on-pakistan-affected.html }}</ref><ref>Matthew Rosenberg and Eric Schmitt, [https://www.nytimes.com/2011/12/03/world/asia/pakistan-refuses-to-help-as-us-sorts-out-fatal-airstrikes.html Pakistan Refuses to Help as U.S. Sorts Out a Fatal Attack] ''[[The New York Times]]'' 2 December 2011</ref> په افغانستان کې د جګړې له پیل راهیسې، دا برید د پاکستان په خاوره کې د ناټو تر ټولو مرګونی برید و. د پوځي عملیاتو د عمومي رئیس تورن جنرال اشفق، او لوی درستیز، ډګرجنرال وحید ارشد په یو رسنیز کنفرانس کې ادعا وکړه چې دا "تصادفي" پېښه نه وه. هغه د یو لړ پېښو په اړه وویل چې د برید په وخت کې ناټو ته خبر ورکړل شوی و خو د دوی چورلکې په محاربه کې پاتې شوې. د پاکستان پوځ دا هم وویل چې د ناټو ځواکونه په پوسته د دوهم ځل برید لپاره را ورګرځېدل. کله چې له هغه وپوښتل شول چې آیا پاکستان د امریکا د هوايي ځواک د افسر، برید جنرال سټیفن په مشرۍ د څېړنیز ټیم څخه راضي دی، هغه قاطع ځواب ورکړ او ویې ویل چې په تېرو کې د پاکستان د حاکمیت څخه د سرغړونې ټولې پېښې د منلو وړ پایلې ته نه دي رسېدلي. پاکستان ته بلنه ورکړل شوه چې د پېښې په اړه په ګډه پلټنه وکړي، خو پاکستان له ګډون څخه انکار وکړ.  تورن جنرال اشفق د ډسمبر په ۹ ادعا وکړه چې ناټو هغه شپه د مخابروي اړیکو څارنه کوله او دوی پوهېدل چې د ولکانو پوسته یې ویشتلې ده. د پاکستان پوځ دا برید «بې پروا او خپل سری» یاد کړ. د پاکستان حکومت په امريکا سختې نیوکې وکړې او سمدلاسه یې په افغانستان کې مېشتو ناټو ځواکونو ته اکمالات ودرول. د توجه وړ دا وه چې د شنبې ورځې دا بريد، په افغانستان کې د امريکا په مشرۍ د ايتلافي ځواکونو قوماندان جنرال جان الن او د پاکستان د پوځ مشر جنرال اشفق پروېز کياني تر منځ له لیدنې یوه ورځ وروسته وشو. په دې لیدنه کې دواړو قوماندانانو د پولو په اوږدو کې په همغږۍ او د نورو اقداماتو په اړه خبرې وکړې چې "موخه یې د پولې دواړو غاړو ته د کنټرول ډېرول و".   <ref name="NATO was monitoring transmitions and knew who they attacked2">{{cite news|title=Pakistan to deploy air defence weapons on Afghan border|url=http://www.firstpost.com/fwire/pakistan-to-deploy-air-defence-weapons-on-afghan-border-151844.html|work=First Post|date=9 December 2011}}</ref><ref name="NATO monitored transmission and knew who they attacked 22">{{cite news|title=Pak to deploy air defence weapons on Afghan border|publisher=rediff News|author=Rezaul H Laskar|url=http://www.rediff.com/news/report/pak-to-deploy-air-defence-weapons-on-afghan-border1/20111209.htm|date=9 December 2011}}</ref> == سرچينې == k75y12zjigllxikkv37mvrkhv7m1x3x د زهل سیارې کړۍ 0 70614 371262 367991 2026-11-11T02:36:47Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 371262 wikitext text/x-wiki په لمریز نظام کې د زهل سیارې کړۍ د بلې هرې سیارې له کړیو څخه پراخه دي. دغه کړۍ له بې شمېره کوچنیو ذرو څخه جوړې دي چې د هغو اندازه له میکرو متر څخه نیولې تر یو متر پورې توپیر لري او د زهل سیارۍ په مدار کې څرخي. د دغو کړیو ذرې نږدې په بشپړه توګه له یخ څخه جوړې دي چې ډېر لږ ډبرین مواد لري. تر اوسه د هغو د جوړښت د میکانېزم اړوند د نظر اتفاق شتون نه لري. په داسې حال کې چې تیوریکي موډلونه یې ښيي؛ دغه کړۍ په ډېر احتمال سره د لمریز نظام د تاریخ په لومړیو کې رامنځته شوې دي، خو د کاسیني وړاندوینو نوو معلوماتو ښوولې چې دغه کړۍ نسبتا وروسته رامنځته شوې دي.<ref name="Questions">{{cite web |last=Porco |first=Carolyn |author-link=Carolyn Porco |title=Questions around Saturn's rings |url=https://ciclops.org/sci/common_questions.php.html#ring |access-date=2022-09-22 |work=CICLOPS web site}}</ref><ref name="IessMilitzer2019">{{cite journal|last1=Iess|first1=L.|last2=Militzer|first2=B.|last3=Kaspi|first3=Y.|last4=Nicholson|first4=P.|last5=Durante|first5=D.|last6=Racioppa|first6=P.|last7=Anabtawi|first7=A.|last8=Galanti|first8=E.|last9=Hubbard|first9=W.|last10=Mariani|first10=M. J.|last11=Tortora|first11=P.|last12=Wahl|first12=S.|last13=Zannoni|first13=M.|title=Measurement and implications of Saturn's gravity field and ring mass|journal=Science|volume=364|issue=6445|year=2019|pages=eaat2965|doi=10.1126/science.aat2965|pmid=30655447|hdl=10150/633328|hdl-access=free|bibcode=2019Sci...364.2965I|s2cid=58631177}}</ref><ref name="Tiscareno">{{cite book|first=M. S.|last=Tiscareno|editor-last=Kalas|editor-first=P.|editor2-last=French|editor2-first=L.|contribution=Planetary Rings|arxiv=1112.3305v2|title=Planets, Stars and Stellar Systems|pages=61–63|date=2012-07-04|publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer]]|url=http://refworks.springer.com/mrw/index.php?id=1654|doi=10.1007/978-94-007-5606-9_7|isbn=978-94-007-5605-2|s2cid=118494597|access-date=2012-10-05}}</ref> له دې سره چې د دغو کړیو په واسطه د نور انعکاس د زهل ځلا زیاتوي، خو لا هم له ځمکې څخه له وسایلو پرته نه لیدل کېږي. په ۱۶۱۰ زکال کې یو کال وروسته له هغه چې ګالیلیو ګالیله د آسمان لوري ته تلسکوپ کېښود، دی لومړنی کس و چې د زحل کړۍ یې ولیدلې، په داسې حال کې چې هغه یې په سمه بڼه ونشو لیدلی چې د هغو واقعي ماهیت تشخیص کړي. په ۱۶۵۵ زکال کې کریسټین هویګنز لومړنی کس و چې هغه یې د زحل په چاپېر کې کړۍ وبللې. دغه مفهوم چې د زحل کړۍ د کوچنیو کړیو له یوې ټولګې څخه جوړې شوې دي پیر – سیمون لاپلاس ته اړوندېږي، په داسې حال کې چې له واقعیت سره هم ډېر لږ توپیر لري – خو دا تر ډېرې کچې سمه ده چې یادې کړې د متحدو المرکزو کړیو د حلقوي جوړښت په توګه په پام کې ونیول شي چې په خپلو برخو کې د کثافت او ځلا زیاتوالي او کموالي لري. <ref name="history_of_the_rings">{{cite web |last1=Baalke |first1=Ron |title=Historical Background of Saturn's Rings |url=http://www2.jpl.nasa.gov/saturn/back.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090321071339/http://www2.jpl.nasa.gov/saturn/back.html |archive-date=2009-03-21 |access-date=2007-05-23 |work=Saturn Ring Plane Crossings of 1995–1996 |publisher=Jet Propulsion Laboratory}}</ref><ref name="Tiscareno2">{{cite book|first=M. S.|last=Tiscareno|editor-last=Kalas|editor-first=P.|editor2-last=French|editor2-first=L.|contribution=Planetary Rings|arxiv=1112.3305v2|title=Planets, Stars and Stellar Systems|pages=61–63|date=2012-07-04|publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer]]|url=http://refworks.springer.com/mrw/index.php?id=1654|doi=10.1007/978-94-007-5606-9_7|isbn=978-94-007-5605-2|s2cid=118494597|access-date=2012-10-05}}</ref> دغه کړۍ ګڼ شمېر تشې لري چې په هغو کې د زراتو کثافت په پام وړ کچه کمېږي: دوه له دغو تشو څخه د زحل د پېژندل شوو دوه سپوږمیو پر مټ پرانیستل کېږي چې د دغو کړیو ترمنځ موقعیت لري، او ګڼ شمېر نورې تشې بیا د زحل د سپوږمیو په واسطه د مداري رزونانس په بې ثابته کېدونکو موقعیتونو کې رامنځته کېږي. نورې تشې لا هم بې توضېح پاتې دي. بل پلو ثابت ساتونکی رزونانس د تیتان د حلقې او جي کړۍ (G Ring) په څېر نورو کړیو د عمر د زیاتوالي لامل ګرځي. له اصلي کړیو څخه په ډېره فاصله کې د فوئبي کړۍ موقعیت لري چې ګمان کېږي د زحل له فوئبي سپوږمۍ سرچینه اخلي او له همدې امله یې رټروګراد مداري حرکت له نورو سره شریک دی. دا د زحل د مدار له صفحې سره په یو ردیف کې قرار لري. زحل خپله ۲۷ درجې محوري انحراف لري، له همدې امله دغه کړۍ د ۲۷ درجې زاویې په نسبت د زحل د استوا کرښې پورته د نورو لید وړ کړیو په نسبت ۲۷ درجې کږېږي. == تاریخچه == === لومړنۍ مشاهدې === ګالیلیو ګالیله لومړنی کس و چې د زحل کړۍ یې په ۱۶۱۰ زکال کې د خپل تلسکوف څخه په ګټنې ولیدلې، خو وه یې نشو کولای هغه د زحل د کړیو په توګه وپېژني. هغه د توسکاني دوک ته وویل چې د «زحل سیاره یوازې نه ده بلکې له دریو نورو سیارو څخه جوړه ده چې له یو بل سره نږدې اړیکه لري، هېڅکله حرکت نه کوي او نسبت یو بل ته تغیر هم نه کوي. دا د البروج کړۍ سره په موازي کرښه کې موقعیت لري او د هغو منځنۍ (خپله زحل) د هغو د نورو په پرتله درې ځله لویه ده». هغه همدارنګه دغه کړۍ د زحل سیارې «غوږونه» وبلل. په ۱۶۱۲ زکال کې ځمکه د دغو کړیو له سطحې تېره شوه او هغه نورې نه ښکارېدې. ګالیله حیران پاتې و او څرګنده یې کړه «زه نه پوهېږم د دغسې حیرانونکي څه اړوند چې اوس نه ښکاري او د یوې کیسې په توګه دي څه ووایم». هغه ته چرت پیدا شو چې «آیا زحل خپل بچیان خوړلي؟» - دا د تیتان افسانې ته اشاره وه چې پر باور یې ګویا زهل هم خپل ماشومان خوړلي څو د هغو د راپرځېدو اړوند د وړاندوینې کولو څخه مخه ونیسي. هغه مهال چې دغه کړۍ په ۱۶۱۳ زکال کې بېرته راڅرګندې شوې، دی یې لا پسې حیران کړ. <ref name="Whitehouse2009">{{cite book|last=Whitehouse|first=David|title=Renaissance Genius: Galileo Galilei and His Legacy to Modern Science|url=https://archive.org/details/renaissancegeniu0000whit|url-access=registration|year=2009|publisher=Sterling Publishing Company, Inc.|isbn=978-1-4027-6977-1|page=[https://archive.org/details/renaissancegeniu0000whit/page/100 100]|oclc=434563173}}</ref><ref name="Deiss2016">{{cite journal|last1=Deiss|first1=B. M.|last2=Nebel|first2=V.|title=On a Pretended Observation of Saturn by Galileo|journal=Journal for the History of Astronomy|volume=29|issue=3|year=2016|pages=215–220|doi=10.1177/002182869802900301|s2cid=118636820}}</ref><ref name="history_of_the_rings2">{{cite web |last1=Baalke |first1=Ron |title=Historical Background of Saturn's Rings |url=http://www2.jpl.nasa.gov/saturn/back.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090321071339/http://www2.jpl.nasa.gov/saturn/back.html |archive-date=2009-03-21 |access-date=2007-05-23 |work=Saturn Ring Plane Crossings of 1995–1996 |publisher=Jet Propulsion Laboratory}}</ref> په ۱۶۵۷ زکال کې کریسټوفر رن د لندن په ګراشام کالج کې د ستور پوهنې ښوونکی شو. هغه له ۱۶۵۲ زکال راهیسې د زحل سیارې مشاهده کوله څو د هغو ظاهر توضېح کړي. هغه خپله فرضیه د De corpore saturni تر عنوان لاندې ولیکله، هغه فرضیه چې دی په کې دغه وړاندیز ته ډېر نږدې شوی و چې ووايي دغه سیاره یوه کړۍ لري. له دې سره هم نوموړی په دې ډاډمن نه و چې ووايي کړۍ له سیارې څخه خپلواکه ده او یا هم له فزیکي پلوه له هغو سره تړلې ده. د رن د نظریې له خپرېدو وړاندې کریسټین هویګنز د زحل د کړیو اړوند خپله نظریه وړاندې کړه. رن له ځنډ پرته دغه فرضیه له خپلې فرضیې غوره وګڼله او De corpore saturni یې هیڅکله خپره نه کړه. رابرټ هوک هم د زحل د کړیو یو له لومړنیو مشاهده کوونکو څخه و او په دغو کړیو باندې یې جوړېدونکي سیوري ته هم نغوته وکړه. <ref>[[Johannes Kepler]] published Galileo's logogriph in the preface to his ''Dioptrice'' (1611): * {{cite book|last1=Kepler|first1=Johannes|title=Dioptrice|date=1611|publisher=David Frank|location=Augsburg, (Germany)|page=15 of the preface|url=https://archive.org/details/DioptriceByJohannesKeplerAkaIoannisKepleri/page/n25/mode/2up|language=la}} * English translation: {{cite book|last1=Carlos|first1=Edward Stafford|title=The Sidereal Messenger of Galileo Galilei and a Part of the Preface to Kepler's Dioptrics …|date=1888|publisher=Rivingtons|location=London, England|pages=79–111|url=https://archive.org/details/siderealmessenge80gali/page/86/mode/2up}} See pp. 87–88.Galileo's solution to his logogriph about Saturn was conveyed in a letter of 13 November 1610 to Giuliano de Medici, ambassador from the Grand Duke of Tuscany to Emperor Rudolph of the Holy Roman Empire. * {{cite book|last1=Galilei|first1=Galileo|title=Le Opere di Galileo Galilei|date=1900|publisher=G. Barbera|location=Florence, Italy|volume=10|page=474|url=https://archive.org/details/leoperedigalile00lamigoog/page/474/mode/2up|language=it, la}}</ref><ref>See also: * {{cite journal|last1=Partridge|first1=E. A.|last2=Whitaker|first2=H. C.|title=Galileo's work on Saturn's rings — a historical correction|journal=Popular Astronomy|date=1896|volume=3|pages=408–414|bibcode=1896PA......3..408P|url=https://articles.adsabs.harvard.edu//full/1896PA......3..408P/0000408.000.html|access-date=2023-08-20|archive-date=2023-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20230703200347/https://articles.adsabs.harvard.edu//full/1896PA......3..408P/0000408.000.html|url-status=dead}} * {{cite journal|last1=van Helden|first1=Albert|title=Saturn and his anses|journal=Journal for the History of Astronomy|date=1974|volume=5|issue=2|pages=105–121|doi=10.1177/002182867400500204|bibcode=1974JHA.....5..105V|s2cid=220913252|url=https://articles.adsabs.harvard.edu//full/1974JHA.....5..105V/0000105.000.html|access-date=2023-08-20|archive-date=2024-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20240721140541/https://articles.adsabs.harvard.edu//full/1974JHA.....5..105V/0000105.000.html|url-status=dead}}</ref><ref name="prs.2007a">{{cite book|display-authors=1|last1=Miner|first1=Ellis D.|last2=Wessen|first2=Randii R.|last3=Cuzzi|first3=Jeffrey N.|chapter=The scientific significance of planetary ring systems|title=Planetary Ring Systems|chapter-url=https://archive.org/details/planetaryringsys0000mine|chapter-url-access=registration|series=Springer Praxis Books in Space Exploration|publisher=Praxis|date=2007|pages=[https://archive.org/details/planetaryringsys0000mine/page/1 1–16]|doi=10.1007/978-0-387-73981-6_1|isbn=978-0-387-34177-4|url=https://archive.org/details/planetaryringsys0000mine/page/1}}</ref><ref name="ff.saturn">{{cite book|last=Alexander|first=A. F. O'D.|title=The Planet Saturn|date=1962|journal=Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society|publisher=Faber and Faber Limited|isbn=978-0-486-23927-9|volume=88|place=London|pages=108–109|bibcode=1962QJRMS..88..366D|doi=10.1002/qj.49708837730|issue=377}}</ref> == ډي کړۍ == د ډي کړۍ (D Ring) د زحل تر ټولو داخلي او لږ رڼا لرونکې کړۍ ده. په ۱۹۸۰ زکال کې وویجر۱ ستور مزلي په دغه کړۍ کې د ډي ۷۳، ډي ۷۲ او ډي ۶۸ په نومونو درې نورې حلقې وښوولې چې ډي ۶۸ یې زحل ته تر ټولو نږدې حلقه وه. شاوخوا ۲۵ کاله وروسته کاسیني انځورونو وښووله چې ډي ۷۲ په پام وړ کچه پراخه او لرې شوې ده او له سیاري څخه په ۲۰۰ کیلومترۍ (۱۰۰ مایله) فاصله کې د سیارې پر لور حرکت لري.<ref name="Hedman">{{cite journal|display-authors=1|last1=Hedman|first1=Matthew M.|last2=Burns|first2=Joseph A|last3=Showalter|first3=Mark R.|title=Saturn's dynamic D ring|journal=Icarus|date=2007|volume=188|issue=1|pages=89–107|doi=10.1016/j.icarus.2006.11.017|url=http://ciclops.org/media/sp/2007/2678_7440_0.pdf|bibcode=2007Icar..188...89H}}</ref><ref name="forensic">{{cite web |last1=Mason |first1=J. |last2=Cook |first2=J.-R. C. |display-authors=1 |date=2011-03-31 |title=Forensic sleuthing ties ring ripples to impacts |url=https://ciclops.org/view/6762/FORENSIC-SLEUTHING-TIES-RING-RIPPLES-TO-IMPACTS.html |access-date=2022-09-22 |work=CICLOPS press release |publisher=Cassini Imaging Central Laboratory for Operations}}</ref><ref name="extensive">{{cite web |date=2011-03-31 |title=Extensive spiral corrugations |url=https://ciclops.org/view/5722/Extensive_Spiral_Corrugations.html |access-date=2022-09-22 |work=PIA 11664 caption |publisher=NASA / Jet Propulsion Laboratory / Space Science Institute}}</ref><ref name="tilting">{{cite web |date=2011-03-31 |title=Tilting Saturn's rings |url=http://www.ciclops.org/view/6748/Tilting_Saturns_Rings |access-date=2011-04-04 |work=PIA 12820 caption |publisher=NASA / Jet Propulsion Laboratory / Space Science Institute}}</ref><ref name="Hedman2">{{cite journal|display-authors=1|last1=Hedman|first1=M. M.|last2=Burns|first2=J. A.|last3=Evans|first3=M. W.|last4=Tiscareno|first4=M. S.|last5=Porco|first5=C. C.|title=Saturn's curiously corrugated C Ring|url=https://archive.org/details/sim_science_2011-05-06_332_6030/page/708|journal=[[Science (journal)|Science]]|volume=332|issue=6030|pages=708–11|date=2011-03-31|doi=10.1126/science.1202238|bibcode=2011Sci...332..708H|pmid=21454753|citeseerx=10.1.1.651.5611|s2cid=11449779}}</ref><ref name="Jupiter's Ring">{{cite web |date=2011-03-31 |title=Subtle Ripples in Jupiter's Ring |url=http://www.ciclops.org/view/6760/Subtle_Ripples_in_Jupiters_Ring |access-date=2011-04-04 |work=PIA 13893 caption |publisher=NASA / Jet Propulsion Laboratory-Caltech / SETI |تاريخ الأرشيف=2014-04-19 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20140419221526/http://www.ciclops.org/view/6760/Subtle_Ripples_in_Jupiters_Ring |url-status=dead |خونديځ نېټه=2014-04-19 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20140419221526/http://www.ciclops.org/view/6760/Subtle_Ripples_in_Jupiters_Ring |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20140419221526/http://www.ciclops.org/view/6760/Subtle_Ripples_in_Jupiters_Ring |archive-url=https://web.archive.org/web/20140419221526/http://www.ciclops.org/view/6760/Subtle_Ripples_in_Jupiters_Ring }}</ref><ref name="Showalter">{{cite journal|display-authors=1|last1=Showalter|first1=M. R.|last2=Hedman|first2=M. M.|last3=Burns|first3=J. A.|title=The impact of comet Shoemaker-Levy 9 sends ripples through the rings of Jupiter|journal=[[Science (journal)|Science]]|volume=332|issue=6030|pages=711–3|date=2011-03-31|doi=10.1126/science.1202241|bibcode=2011Sci...332..711S|pmid=21454755|s2cid=27371440|url=https://pdfs.semanticscholar.org/60ad/a53885fb7ec3566f9c3c26bbf5f9df9a47fd.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20200212230930/https://pdfs.semanticscholar.org/60ad/a53885fb7ec3566f9c3c26bbf5f9df9a47fd.pdf|url-status=dead|archive-date=2020-02-12}}</ref> == سي کړۍ == د سي کړۍ (C Ring) یوه پلنه خو کم رنګه کړۍ ده چې د بي کړۍ دننه موقعیت لري. دغه کړۍ په ۱۸۵۰ زکال کې د ویلیام او جورج بانډ له خوا کشف شوه، په داسې حال کې چې ویلیام ار. ډاوز او یوهان ګاله هم په خپلواکه بڼه هغه مشاهده کړې وه. ویلیام لاسل هغه «کرپ کړۍ» وبلله ځکه چې ښکارېده د اې او بي د روښانه کړیو په پرتله له تیاره موادو جوړه شوې وه. <ref name="Harland">Harland, David M., ''Mission to Saturn: Cassini and the Huygens Probe'', Chichester: Praxis Publishing, 2002.</ref> === کولمبو تشه او د تیتان حلقه === د کلمبو تشه (Colombo Gap) په سي داخلي کړۍ کې موقعیت لري. د دغې تشې ترمنځ د کلمبو روښانه خو نازکه حلقه شتون لري چې د زحل له مرکز څخه ۷۷۸۸۳ کیلومتره (۴۸۳۹۴ مایله) فاصله لري او د دایرې پر ځای لږ بیضوي ډوله ده. دغه حلقه د تیتان د حلقې په نوم یادېږي ځکه چې د تیتان سپوږمۍ د مداري شدت په واسطه اداره کېږي. <ref name="Porco1984">{{cite journal|display-authors=1|last1=Porco|first1=C.|author-link=Carolyn Porco|last2=Nicholson|first2=P. D.|author-link2=Phil Nicholson|last3=Borderies|first3=N.|last4=Danielson|first4=G. E.|last5=Goldreich|first5=P.|author-link5=Peter Goldreich|last6=Holdberg|first6=J. B.|last7=Lane|first7=A. L.|title=The eccentric Saturnian ringlets at 1.29R<sub>s</sub> and 1.45R<sub>s</sub>|url=https://archive.org/details/icarus_1984-10_60_1/page/1|journal=[[Icarus (journal)|Icarus]]|volume=60|issue=1|pages=1–16|date=October 1984|doi=10.1016/0019-1035(84)90134-9|bibcode=1984Icar...60....1P}}</ref> === د ماکسوېل تشه او حلقه === د ماکسوېل تشه د سي کړۍ په بیرونۍ برخه کې موقعیت لري. دا همدارنګه غیر دایروي متراکمه حلقه لري چې د ماکسوېل د حلقې په نوم یادېږي. دغه حلقه له ډیرو اړخونو څخه د اورانوس ε کړۍ ته ورته ده. د دواړو کړیو ترمنځ موج ډوله جوړښتونه شتون لري. په داسې حال کې چې انګېرل کېږي په ε کړۍ کې موج د کوردلیا سپوږمۍ په واسطه جوړېږي، خو د ۲۰۰۸ زکال تر جولای میاشتې پورې په ماکسوېل کړۍ کې هېڅ سپوږمۍ کشف شوې نه ده. <ref name="Porco2005">{{cite journal|title=Cassini Imaging Science: Initial Results on Saturn'sRings and Small Satellites|journal=Science|date=2005|volume=307|pages=1226–1236|doi=10.1126/science.1108056|url=http://ciclops.org/sci/docs/RingsSatsPaper.pdf|pmid=15731439|issue=5713|bibcode=2005Sci...307.1226P|display-authors=1|last1=Porco|first1=C.C.|last2=Baker|first2=E.|last3=Barbara|first3=J.|last4=Beurle|first4=K|last5=Brahic|first5=A|last6=Burns|first6=JA|last7=Charnoz|first7=S|last8=Cooper|first8=N|last9=Dawson|first9=DD|s2cid=1058405}}</ref> == بي کړۍ == د بي کړۍ (B Ring) د زحل د کړیو تر ټولو ځلانده او زیات حجم لرونکې کړۍ ده. د هغو پرېړوالی له ۵ مترو څخه تر ۱۵ مترو پورې اټکل کېږي او نوري ژوروالی یې له ۰.۴ څخه تر ۵ پورې تغیر لري، په دې معنی چې ۹۹٪ هغه نور چې د بي کړۍ له یو شمېر برخو تېرېږي ټول بندوي. د بي کړۍ په روښنايي او کثافت کې له نورو ټولو کړیو څخه پریمانه تغیرات شتون لري چې تقریبا د دغو هېڅ لامل نه دی توضېح شوی. دا د متحد مرکز لرونکې دي او د نازکو کړیو په ډول ښکاري، په داسې حال کې چې د بي کړۍ هېڅ تشه نه لري. د بي کړۍ په بیرونۍ څنډه کې عمودي جوړښت شتون لري چې تر ۲.۵ کیلومترو (۱.۵ مایله) کچې پورې د کړۍ له اصلي صفحې څخه انحراف مومي. دا د اې، بي او سي اصلي کړیو د عمودي پرېړوالي په پرتله پام وړ انحراف دی چې د یادو کړیو پرېړ والی په معمول ډول شاوخوا ۱۰ متره (شاوخوا ۳۰ فوټه) کېږي. <ref name="peaks">{{cite web |title=The Tallest Peaks |url=https://solarsystem.nasa.gov/resources/141/the-tallest-peaks/ |access-date=21 February 2023 |website=NASA Solar System Exploration}} {{PD-notice}}</ref><ref name="Hedman2016">{{cite journal|last1=Hedman|first1=M.M.|last2=Nicholson|first2=P.D.|title=The B-ring's surface mass density from hidden density waves: Less than meets the eye?|journal=Icarus|volume=279|pages=109–124|date=2016-01-22|doi=10.1016/j.icarus.2016.01.007|arxiv=1601.07955|bibcode=2016Icar..279..109H|s2cid=119199474}}</ref> == اې کړۍ == د اې کړۍ (A Ring) د زحل تر ټولو بیرونۍ لویه او ځلانده کړۍ ده. د هغو داخلي پوله د کاسیني وېش بنسټ جوړوي او بیرونۍ پوله یې کوچنۍ اطلس سپوږمۍ ته نږدې ده. == سرچينې == 4ug8z79ghc9v3dq5peqiylh0mnddysq د کمبودیا او ویتنام جګړه 0 70943 371267 364588 2026-11-11T03:13:36Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 371267 wikitext text/x-wiki د کمبودیا او ویتنام جګړه چې په ویتنام کې په جنوب غربي سرحد باندې د یرغل ضد جګړه نومیږی او کمبودیايي نشنلستان یې په کمبودیا باندې د ویتنام یرغل بولي  د پولپوت د سرو خمریانو تر کنترول لاندې دیموکراتیکې کمپوچیا او د ویتنام سوسیالیستې  جمهوریت تر منځ وسله واله جګړه وه. داجګړه د کمپوچیا د آزادۍ د پوځ له لورې د ویتنام په جنوب غربي سرحد باندې د مکررو یرغلونو او په ځانګړې توګه د با چوک عام قتل له امله چې ۳۰۰۰ ویتنامي عام وګړي په کې ووژل شول پیل شوه. د کال ۱۹۷۸ د ددسمبر په ۲۳، د سروخمریانو له ۱۹ فرقو څخه ۱۰ نظامي فرقو له ویتنام سره په جنوب غربې ګډ سرحد باندې د ویتنام  د دانګ تاپ، ان ګیانګ او کین ګیانګ ولایتونو باندې د یرغل په موخه ډزې پیل کړي. د کال ۱۹۷۸ ددسمبر په ۲۵، ویتنام په کمپوچیا باندې یو بشپړ یرغل پیل کړ، چې په پایله کې یې دا هېواد ونیو او د کمپوچیا د کمونست ګوند حکومت یې له قدرت څخه ګوښه کړ. <ref name="seven">{{cite news|url=https://www.warhistoryonline.com/instant-articles/7-facts-didnt-know-cambodian-vietnamese-war.html|website=War History Online|title=A Terrible Conflict – The Cambodian-Vietnamese War|date=4 November 2016|access-date=12 March 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221007173814/https://www.warhistoryonline.com/instant-articles/7-facts-didnt-know-cambodian-vietnamese-war.html?firefox=1|archive-date=October 7, 2022}}</ref><ref name="qdnd">{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230814132827/https://en.qdnd.vn/military/war-files/part-3-collapse-of-the-genocidal-regime-a-joint-victory-of-vietnam-and-cambodia-501808 |archivedate=2023-08-14 |title=آرشیف کاپي |url=https://en.qdnd.vn/military/war-files/part-3-collapse-of-the-genocidal-regime-a-joint-victory-of-vietnam-and-cambodia-501808 |access-date=2023-09-10 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |عنوان=آرشیف کاپي |نښلېدنه=https://vufo.org.vn/Cuoc-chien-dau-bao-ve-To-quoc-tren-bien-gioi-Tay-Nam-cua-nhan-dan-Viet-Nam-tu-ngay-30--4--1977-den-7-1-1979-41-4088.html?lang=vn |تاريخ الوصول=2023-09-10 |تاريخ الأرشيف=2023-08-14 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230814121352/https://vufo.org.vn/Cuoc-chien-dau-bao-ve-To-quoc-tren-bien-gioi-Tay-Nam-cua-nhan-dan-Viet-Nam-tu-ngay-30--4--1977-den-7-1-1979-41-4088.html?lang=vn |url-status=dead |سرليک=آرشیف کاپي |لاسرسي نېټه=2023-09-10 |خونديځ نېټه=2023-08-14 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20230814121352/https://vufo.org.vn/Cuoc-chien-dau-bao-ve-To-quoc-tren-bien-gioi-Tay-Nam-cua-nhan-dan-Viet-Nam-tu-ngay-30--4--1977-den-7-1-1979-41-4088.html?lang=vn }}</ref> د ویتنام په جګړه کې، ویتنامي او کمبودیایي کمونستان یو ائتلاف جوړ کړي و چې په خپلو اړوندو هېوادونو کې د امریکا تر ملاتړلاندې هېوادونو سره وجنګیږي. له ویتنامیانو سره د همکاری سره سره، د سروخمریانومشري ویرېدله چې ویتنامي کمونستان پلان لري چې یو هندو چيني فیدرېشن جوړوي چې د ویتنام ترحاکمیت لاندې به وي. هغوی همدارنکه د میکونګ د دلتا د سیمې په اړوند نامعمول احساسات درلودل. د دې لپاره چې د ویتنامیانو له خوا په هغوی د هر ډول حاکمیت  د هڅې مخه ونیول شي، د سرو خمریانو مشرتابه په کال۱۹۷۵ کې د لیون نال د حکومت له تسلیمیدو سره سم په خپلو لیکو کې د ويتنام له خوا د روزل شوو پرسونل په پاکولو لاس پورې کړ. د کال ۱۹۷۵ د مې په میاشت کې، نوې جوړې شوې دیموکراتیکې کمپوچیا د ویتنامي جزیرې پوکوک باندې په یرغل سره په ویتنام حمله پیل کړه.  <ref name="Young">Young, p. 305</ref><ref name="Farrell">Farrell, p. 195"</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=2YY0DwAAQBAJ&q=Ph%C3%BA+Qu%E1%BB%91c+1975+attack&pg=PA315|title=The Macabresque: Human Violation and Hate in Genocide, Mass Atrocity and Enemy-making|isbn=9780190677886|last1=Weisband|first1=Edward|year=2018|publisher=Oxford University Press}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=isuDDwAAQBAJ&q=Ph%C3%BA+Qu%E1%BB%91c+1975+attack&pg=PA284|title=Sustainable Development Goals in Southeast Asia and ASEAN: National and Regional Approaches|date=14 January 2019|publisher=BRILL|isbn=9789004391949}}</ref><ref>{{Cite web |title=Kiên Giang soldiers recount a decade in Cambodia |url=https://vietnamnews.vn/politics-laws/483295/kien-giang-soldiers-recount-a-decade-in-cambodia.html |archive-date=August 4, 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200804200502/https://vietnamnews.vn/politics-laws/483295/kien-giang-soldiers-recount-a-decade-in-cambodia.html}}</ref> له جګړې سره سره، د بیا یوځای شوي کمبودیا او ویتنام مشرانو په کال ۱۹۷۶ کې  یو شمېرعمومي دپلوماتيک تبادلات تر سره کړل تر څو فرضي غښتلې اړيکې په نښه کړي، که څه هم د دې صحنې تر شا کمپوچیایي مشران  لاهم دهغه څه څخه چې دوی د ویتنام له خوا د پرختیا غوښتنه انګیرله په  وېره کې و. له همدې امله، د کال ۱۹۷۷ د اپرېل په ۳۰، کمپوچیایانو په ویتنام باندې یو بل ستر یرغل تر سره کړ. د کمپوچیا یرغل له امله ټکان خوړلي ویتنام د کال ۱۹۷۷ په پای کې  په کمپوچیا باندې په متقابل یرغل لاس پورې کړ تر څود کمپوچیا حکومت خبرو اترو ته اړ کړي. ویتنامي نظامیان د کال ۱۹۷۸ په جنورۍ کې له ووتل که څه هم د هغوی سیاسي موخې تر لاسه شوې نه وې او سره خمریان لاهم په جدې توګه د خبرو اترو طرفدار نه و. د کال ۱۹۷۸ په لړ کې، د دواړو هېوادونو تر منځ کوچنۍ جګړې په داسې حال کې روانې وې چې چين هڅه کوله د دواړو خواوو تر منځ د سولې د خبرو منځګړتوب وکړي، خو دواړه هېوادونه کومې روغې جوړې ته ونه رسېدل. د کال ۱۹۷۸ تر پایه، ویتنامي مشرانو و پتیله چې د سرو خمریانو تر حاکمیت لاندې د کمپوچیا دیموکراتیک  حکومت په دې انګیرنه ړنګ کړي چې دا حکومت د چین  طرفدار او د ویتنام دښمن دي. د کال ۱۹۷۸ د دسمبر په ۲۵، څه ناڅه ۱۵۰۰۰۰۰ ویتنامې ځواکونو په دیموکراتیکه کمپوچیا باندې یرغل وکړ، او یواځې په دوو اونیو کې یې کمبودیایي انقلابي پوځ مات او د پول پوت حکومت یې چې د ۱۹۷۵ او ۱۹۷۸ کلونو تر منځ  دکمبودیایي ننسل وژنې په مهال د کمبودیایانو د څلورمې برخې خلکو د وژنې مسؤل و پای ته ورساوه. د ویتنامي نظامیانو مداخلې او د اشغال کوونکو ځواکونو له خوا  د نړیوالو خوراکې مرستو تسهیل ستره قحطي کمه کړه او نسل وژنه یې پای ته ورسوله.   <ref>[https://www.nytimes.com/1979/08/08/archives/225-million-cambodians-are-said-to-face-starvation-plight-held.html 2.25 Million Cambodians Are Said to Face Starvation]''The New York Times'', August 8, 1979. ([https://web.archive.org/web/20230313100935/https://www.nytimes.com/1979/08/08/archives/225-million-cambodians-are-said-to-face-starvation-plight-held.html Archive])</ref><ref>{{cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/printout/0,8816,912511,00.html|title=CAMBODIA: Help for the Auschwitz of Asia|date=November 5, 1979|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|archive-url=https://archive.today/20120913105748/http://www.time.com/time/magazine/printout/0,8816,912511,00.html|archive-date=September 13, 2012|url-status=dead}}</ref> د کال ۱۹۷۹ د جنورۍ په ۸، ویتنام پلوه د کمپوچیا د خلکو جمهوریت په پنوم پن کې جوړ شو چې د ويتنام لس کلن اشغال د پیل ټکی و. په دې دوره کې د سروخمریانو دیموکراتیکه جمهوریت د ملګرو ملتونو ل خوا د قانوني حکومت په توګه  په رسمیت و پېژندل شو، په داسې حال کې چې د مقاومت څو وسله والې ډالې جوړې شوې چې د ویتنام د اشغال په وړاندې وجنګیږي. د جګړې په مهال، دا ډلې په تایلند کې د برتانیا د پوځ د ځانکړیو هوایي خدمتونو له خوا روزنه ترلاسه کوله. د صحنې تر شا، د کمپوچیاد خلکو جمهوریت لومړي وزیر هن سن، د کمپوچیا د ائتلافي د یموکراتیک دولت پورې اړوند ډلو ته ځان نژدې کړ تر څو د سولې خبرې بیل کړي. د نړیوال دپلوماتیک او اقتصادي فشار لاندې، ویتنامې حکومت یو لړ اقتصادي او په بهرنۍ پالیسي پورې اړوند سمونونه عملي کړل او له کمپوچیا څخه د کال ۱۹۸۹ په سپتمبر کې بهر شوه. <ref>{{Cite web |date=9 January 2000 |title=Butcher of Cambodia set to expose Thatcher's role |url=https://www.theguardian.com/world/2000/jan/09/cambodia |archive-date=April 16, 2023 |website=[[TheGuardian.com]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230416072921/https://www.theguardian.com/world/2000/jan/09/cambodia}}</ref><ref>{{cite news|title=How Thatcher gave Pol Pot a hand|url=https://www.newstatesman.com/politics/politics/2014/04/how-thatcher-gave-pol-pot-hand|access-date=29 June 2018|work=[[New Statesman]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612140622/https://www.newstatesman.com/politics/politics/2014/04/how-thatcher-gave-pol-pot-hand|archive-date=2018-06-12|url-status=live}}</ref> په کال ۱۹۹۰ کې د جاکارتا په نارسمې ناسته کې او د استرلیا تر په ملاتړ د کمبودیا د سولې تر پلان لاندې، د د کمپوچیا د خلکو جمهوریت د کمپوچیا د ائتلافي د یموکراتیک دولت استاذي د ملي عالي شورا په نامه د متحد حکومت له لارې د قدرت په شريکولو سلا شول. د ملي عالي شورا رول دا و چې نړیوال دریځ کې د کمبودیا د حاکمیت استاذولي وکړي په داسې حال کې چې په کمودیا کې د ملګرو ملتونو انتقالي اداره په دې توظیف شوه چې د خلکو له خوا د کمبودیا د حکومت تر ټاکلو د هېواد کورنۍ پالیسیانې وڅاري. سولې ته د کمبودیا د رسیدو لاره ستونځمنه وه ځکه د سرو خمریانو مشرانو نه غوښتل په عمومي ټاکنو کې  برخه واخلې بلکې په ځای یې د ملګرو ملتونو په سوله ساتو ځواکونو د نظامي حملو د په لاره اچولو له لارې او د ویتنامې نژادي مهاجرینو د وژلو له لارې یې ټاکنیزه پروسه اخلالوله. د کال ۱۹۹۳ د مې په میاشت کې، د سیهانوک فنساپیک خوزښت د کمبودیا د خلکو ګوند ته چې پخوا د کمپو چیا د خلکو انقلابې ګوند په نامه و ماته ورکړه. که څه هم د کمپوچیا د خلکو ګوند د ماتې له منلو ډډه وکړه ا و اعلان یې وکړ چې د کمبودیا په ختیځه برخه چېرته چې د کمبودیا ډېرې رأیې کارول شوې وې به له کمبودیا څخه جلا شي. ددې لپاره چې د داسې یوې پایلې حخه مخنیو وشي، د فونسینبېک مشرنورودوم رانیريد په دې سلا شو چې د کمبودیا د خلکو له ګوند سره ائتلافي حکومت جوړ کړي. لږ موده وروسته، مشروطه سلطنت جوړ شو او سره خمریان  د نوي کمبودیاي حکومت له خوا غیرقانوني اعلان شول. == مخینه == === د کمبودیا او ویتنام تاریخ === '''ا'''نګکور د خمر سترواکۍ مرکز او د دیارلسمې پېړۍ په پیل کې د ویتنامیانو د نفوذ تابع و. د ویتنامیانو نفوذ په تدریجې او مستقیم ډول  پراخ شو او  د ۱۹ پیړۍ د مخه یې پرې بشپړ کنترول پیدا کړ. که څه هم ویتنامیانو ارداه هڅه کوله چې کمبودیا چې د ۱۷ پېړۍ څخه را په دې خوا جوړه شوې وه هغه وخت الحاق کړي چې د کوچینچینا د نګوین په قلمرو کې ویتنامې ځواکونو کمبودیايي مخالفینو سره مرسته وکړه چې خپل یواځينی مسلمان پاچا لومړی رامتيپادي را وپرځوي. له هغه وروسته، د نګوین مشرانو او دهغوی ځای ناستو، د نګوین سترواکو په کمبودیا کې څو ځله مداخله وکړه. په کال ۱۸۱۳ کې، د ناک اونګ چان د ویتنام په مرسته د کمبودیا تخت ترلاسه کړ او د هغه حاکمیت په وخت کې کمبودیا یو تر ملاتړ لاندې هېواد و. د هغه له مرګ وروسته په ۱۸۳۴ کې، د مینها مانګ  تر حاکمیت لاندې چې قوي کانفیوشني ( د ټولنیز عدالت سولې او نور ښو ارزښتونو یوه ټولګه وه چې هغه څه مه کوه چې نه غواړې خلک یې ستا په وړاندې وکړي یې بنسټ جوړاوه) يې عقاید درلودل کمبودیا الحاق کړه او تر استعمار لاندې یې راوسته.  کمبودیا د یوې ویتنامي ادارې لاندې په پنوم پن کې اداره کېده او د یوه ویتنامي ولایت په نامه ونومول شوه. ویتنامي سترواک هڅه کوله چې د خمر کلتور له منځه يوسی چې د کمبودیاي ټولنې، جامو او مذهب بنسټ یې د چین په پرتله له هند څخه نشأت کړی و. <ref>Thus-Huong, p. 6</ref><ref>Morris, p. 25</ref><ref>SarDesai, p. 7</ref><ref>Morris, p. 32</ref><ref name="Young2">Young, p. 305</ref> == سرچينې == owf2d5yof88ss6gxaptsdw4a9chvytn په متحده ایالاتو کې اقلیمي بدلونونه 0 71174 371285 371073 2026-11-11T05:25:09Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 371285 wikitext text/x-wiki له ۱۹۷۰ زکال راهیسې په متحده ایالاتو کې اقلیمي بدلونونه د ۲.۶ فارنهایت درجو (۱.۴ سانتي ګراد درجو) په کچه د هوا د ګرمښت لامل ګرځېدلي دي. د متحده ایالاتو اقلیم په داسې ډول د بدلون په حالت کې دی چې پراختیا مومي او همدارنګه د سیمو له مخې له یو بل توپیر کوي. له ۲۰۱۰ زکال څخه تر ۲۰۱۹ زکال پورې متحده ایالاتو په خپل تاریخ کې تر ټولو ګرمه لسیزه تجربه کړه. ورته مهال غیرعادي د هوا حالات، د بېلابېلو حیواناتو د له منځه تلو ګواښونه، سېلابونه او وچکالۍ مخ پر زیاتوالي دي. له دې سره په استوايي طوفانونو او د سمندر د سطحې په لوړوالي باندې د اقلیمي بدلونونو اغېزو د دغه هېواد ډیرې برخې تر خپل اغېز لاندې راوړې دي.<ref name="ClimateCentral_20220420">{{cite web |date=April 20, 2022 |title=Earth Day: U.S. Warming Rankings |url=https://medialibrary.climatecentral.org/resources/earth-day-warming-rankings |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220420161432/https://medialibrary.climatecentral.org/resources/earth-day-warming-rankings |archive-date=April 20, 2022 |website=Climate Central}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sixth Assessment Report |url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/#SPM |access-date=2021-08-20 |website=www.ipcc.ch}}</ref><ref name="Heidari 2020 e2020EF001657">{{Cite journal|last1=Heidari|first1=Hadi|last2=Arabi|first2=Mazdak|last3=Warziniack|first3=Travis|last4=Kao|first4=Shih-Chieh|date=2020|title=Assessing Shifts in Regional Hydroclimatic Conditions of U.S. River Basins in Response to Climate Change over the 21st Century|url=https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1029/2020EF001657|journal=Earth's Future|language=en|volume=8|issue=10|pages=e2020EF001657|doi=10.1029/2020EF001657|bibcode=2020EaFut...801657H|s2cid=225251957|issn=2328-4277}}</ref><ref>{{Cite web |last=US EPA |first=OAR |date=2016-06-27 |title=Climate Change Indicators: U.S. and Global Temperature |url=https://www.epa.gov/climate-indicators/climate-change-indicators-us-and-global-temperature |access-date=2021-08-20 |website=www.epa.gov |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Heidari|first1=Hadi|last2=Arabi|first2=Mazdak|last3=Ghanbari|first3=Mahshid|last4=Warziniack|first4=Travis|date=June 2020|title=A Probabilistic Approach for Characterization of Sub-Annual Socioeconomic Drought Intensity-Duration-Frequency (IDF) Relationships in a Changing Environment|journal=Water|language=en|volume=12|issue=6|pages=1522|doi=10.3390/w12061522|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite web |last=US EPA |first=OAR |date=2015-11-06 |title=Climate Change Indicators in the United States |url=https://www.epa.gov/climate-indicators |access-date=2022-07-29 |website=www.epa.gov |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Casagr |first=Tina |date=2022-02-16 |title=Climate Change and Invasive Species - NISAW |url=https://www.nisaw.org/climatechange/ |access-date=2022-07-29 |language=en-US}}</ref> په ۱۸۵۰ زکال کې متحده ایالاتو د بل هر هېواد څخه زیات ګلخانه یي ګازونه په هوا کې خپاره کړل چې د نړۍ د ټولیز کاربن ډای اکساید ۲۰ سلنه برخه یې جوړوله، دغه ګازونه له بل هر څه ډیر د اقلیمي بدلونونو لامل ګرځي. اوس مهال هم متحده ایالات یو له هغو هېوادونو څخه دی چې په سړي سر کچه د نورو هېوادونو په پرتله په زیاته کچه ګلخانه یي ګازونه تولید کوي. له دې سره چې په ایالتي او فدرال کچه یې د اقلیمي بدلونونو اړوندې پالیسۍ جوړې کړې او همدارنګه یې د موقت خروج په شرط د پاریس هوکړه هم تصویب کړې ده. په ۲۰۲۱ زکال کې دغه هېواد پرېکړه وکړه چې باید تر ۲۰۳۰ زکال پورې د ګلخانه یي ګازونو تولید تر نیمايي پورې راکم کړي. <ref>{{Cite web |date=2021-10-05 |title=Analysis: Which countries are historically responsible for climate change? |url=https://www.carbonbrief.org/analysis-which-countries-are-historically-responsible-for-climate-change |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211223055902/https://www.carbonbrief.org/analysis-which-countries-are-historically-responsible-for-climate-change |archive-date=December 23, 2021 |access-date=2021-12-30 |website=Carbon Brief}}</ref><ref name="watch">[https://www.climatewatchdata.org/ghg-emissions?calculation=PER_CAPITA&end_year=2018&start_year=1990 www.climatewatchdata.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624200743/https://www.climatewatchdata.org/ghg-emissions?calculation=PER_CAPITA&end_year=2018&start_year=1990|date=2021-06-24}}, at ''Calculations'' select ''per capita.''</ref><ref name="CAT">{{cite web |title=New momentum reduces emissions gap, but huge gap remains - analysis |url=https://climateactiontracker.org/press/new-momentum-reduces-emissions-gap-but-huge-gap-remains-analysis/ |access-date=27 April 2021 |website=[[Climate Action Tracker]]}}</ref> اقلیمي بدلونونه د متحده ایالاتو په چاپېریال او ټولنې پام وړ اغېزې لري. په دغو کې په کرهڼې، اقتصاد، عامې روغتیا او بومي وګړو اغېزې شاملېږي؛ همدارنګه د دغه هېواد د ملي امنیت پر وړاندې ګواښ ګڼل کېږي. هغه ایالاتونه چې د نورو په پرتله ډیر کاربن ډای اکسایډ تولید کوي او د اقلیمي چارو په مخالفت پالیسۍ وړاندې کوي له نورو ډیر د دغو بدلونونو تر اغېز لاندې دي. ۲۰۲۰ زکال د متحده ایالاتو لپاره د اقلیمې فاجعې له مخې تاریخي کال و چې ورته په میلیاردونو ډالر زیان واوښت. <ref>{{cite web |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=March 29, 2016 |title=Climate Change and US National Security: Past, Present, Future |url=http://www.atlanticcouncil.org/publications/reports/climate-change-and-us-national-security-past-present-future |access-date=September 21, 2016 |website=atlanticcouncil.org |publisher=[[Atlantic Council]]}}</ref><ref name="nature.com">{{cite journal|last1=Tollefson|first1=Jeff|date=12 February 2019|title=US climate costs will be highest in Republican strongholds|url=https://www.nature.com/articles/d41586-019-00327-2|journal=Nature|doi=10.1038/d41586-019-00327-2|access-date=28 October 2020|s2cid=188147110}}</ref><ref name="ecowatch.com">{{cite news|date=October 29, 2019|title=States Blocking Climate Action Hold Residents Who Suffer the Most From Climate Impacts|agency=Climate Nexus, Ecowatch|url=https://www.ecowatch.com/states-climate-action-consequences-2641152322.html|access-date=31 October 2019}}</ref><ref name="NCEI_thru202009">{{cite journal|title=Billion-Dollar Weather and Climate Disasters: Overview / 2020 in Progress|url=https://www.ncdc.noaa.gov/billions/|website=NCDC.NOAA|publisher=National Centers for Environmental Information (NCDC, part of NOAA)|access-date=11 December 2020|doi=10.25921/stkw-7w73|archive-url=https://web.archive.org/web/20201210044128/https://www.ncdc.noaa.gov/billions/|archive-date=10 December 2020|date=December 2020|url-status=live|last1=Smith|first1=Adam B.|author2=NOAA National Centers For Environmental Information}} and {{cite web |date=January 2021 |title=Contiguous U.S. ranked fifth warmest during 2020; Alaska experienced its coldest year since 2012 / 2020 Billion Dollar Disasters and Other Notable Extremes |url=https://www.ncei.noaa.gov/news/national-climate-202012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210108185719/https://www.ncei.noaa.gov/news/national-climate-202012 |archive-date=8 January 2021 |website=NCEI.NOAA.gov |publisher=NOAA}} For 2021 data: {{cite web |date=6 October 2017 |title=Calculating the Cost of Weather and Climate Disasters / Seven things to know about NCEI's U.S. billion-dollar disasters data |url=https://www.ncei.noaa.gov/news/calculating-cost-weather-and-climate-disasters |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220111143455/https://www.ncei.noaa.gov/news/calculating-cost-weather-and-climate-disasters |archive-date=11 January 2022 |website=ncei.noaa.gov}}</ref> په داسې حال کې چې اقلیمي موضوع یوه غیرګوندي مسئله ده، خو په وروستیو لسیزو کې اقلیمي بدلونونه بحث پارونکي شوي او له سیاسي پلوه یې په هېواد کې اختلافات رامنځته کړي. د نفتو شرکتونه له ۱۹۷۰مې لسیزې راهیسې پوهېدل چې د نفتو او ګازو سوزول د ځمکې د کرې د ګرمښت لامل ګرځي، خو د دغې موضوع د پټولو په خاطر یې د هغو رد کوونکو ته بډې ورکولې. له دې سره چې یوې واضحې علمي اجماع شتون درلود، خو تر ۲۰۲۱ زکال پورې یو پر درې برخه امریکايي وګړو له دې انکار کاوه چې انسانان د اقلیمي بدلونونو لامل ګرځي، په داسې حال کې چې ټول یې اړوند اندېښمن دي او د هغو اړوند خبرداری ورکوي. <ref name="NYT-20151105">{{cite news|last=Egan|first=Timothy|author-link=Timothy Egan|title=Exxon Mobil and the G.O.P.: Fossil Fools|url=https://www.nytimes.com/2015/11/06/opinion/fossil-fools.html|date=November 5, 2015|work=The New York Times|access-date=November 9, 2015}}</ref><ref name="TG-20150708">{{cite news|last=Goldenberg|first=Suzanne|date=July 8, 2015|title=Exxon knew of climate change in 1981, email says – but it funded deniers for 27 more years|work=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/environment/2015/jul/08/exxon-climate-change-1981-climate-denier-funding|access-date=November 9, 2015}}</ref><ref>{{Cite news|date=2021-07-08|title=A third of Americans deny human-caused climate change exists|newspaper=The Economist|url=https://www.economist.com/graphic-detail/2021/07/08/a-third-of-americans-deny-human-caused-climate-change-exists|access-date=2021-12-30|issn=0013-0613}}</ref><ref name=":5">{{cite news|last1=Yang|first1=Maya|title=Six in 10 Americans 'alarmed' or 'concerned' about climate change – study|url=https://www.theguardian.com/environment/2022/jan/13/record-number-americans-alarmed-about-climate-crisis|archive-url=https://web.archive.org/web/20220114032315/https://www.theguardian.com/environment/2022/jan/13/record-number-americans-alarmed-about-climate-crisis|archive-date=14 January 2022|newspaper=The Guardian|date=13 January 2021|url-status=live}}</ref> == د ګلخانه یي ګازونو خپرېدل == متحده ایالاتو په ۲۰۲۰ زکال کې د کاربن ډای اکساید معادل ۵.۲ بیلیونه مټریک ټنه ګلخانه یي ګازونه په هوا کې خپاره کړل، چې له چین څخه وروسته یې د ګلخانه یي ګازونو د تولید په برخه کې دویم ځایګی خپل کړ او یو له هغو هېوادونو څخه شو چې په سړي سر کچه زیات ګلخانه یي ګازونه تولید کوي. په ۲۰۱۹ زکال کې چین د ټولۍ نړۍ ۲۷ سلنه ګلخانه یي ګازونه په هوا کې خپاره کړل، له هغو وروسته متحده ایالات د ۱۱ سلنو په کچه او هند د ۶.۶ سلنو په کچه دویم او دریم ځایګی لري. متحده ایالات هر کال سړي سر ۱۵ ټنه ګلخانه يي ګازونه په هوا کې خپروي چې د ګلخانه یي ګازونو د خپرونکو اتو لویو هېوادونو په کتار کې ځای لري. ورته مهال د انرژۍ نړیوال اژانس اټکل کوي چې په متحده ایالاتو کې تر ټولو بډایه ټولنې په سړي سر کچه هر کال ۵۵ ټنه کاربن ډای اکساید تولید کوي. له دې امله چې د ډبرو د سکرو پر مټ چلېدونکي د برېښنا سټېشنونه په تدریجي ډول مخ پر تړل کېدو دي، خو له دې سره هم په ۲۰۱۰مه لسیزه کې د ګلخانه یي ګازونو د تولید له مخې د برېښنا د تولید صنعت د ټرانسپورټ څخه وروسته دویم ځایګی خپل کړ چې اوس د ګلخانه یي ګازونو د تولید تر ټولو لویه واحده منبع ده. په ۲۰۲۰ زکال کې د متحده ایالاتو د ګلخانه یي ګازونو د تولید ۲۷٪ برخه د ټرانسپورټ، ۲۵٪ د برېښنا له تولید، ۲۴٪ له صنعت، ۱۳٪ له سوداګریزو او مسکوني ودانیو او ۱۱٪ د کرهڼیزو چارو څخه تولید کېده. په ۲۰۲۱ زکال کې د برېښنا تولیدي سکتور په متحده ایالاتو کې د ګلخانه یي ګازونو د تولید دویمه لویه منبع جوړله چې د متحده ایالاتو د ټولو خپرېدونکو ګلخانه یي ګازونو ۲۵٪ برخه یې تولید کوله. د دغو ګازونو تولید په متحده ایالاتو او ټوله نړۍ کې له اقلیمي بدلونونو سره مرسته کوي. <ref>{{Cite web |last=US EPA |first=OAR |date=2017-02-08 |title=Inventory of U.S. Greenhouse Gas Emissions and Sinks |url=https://www.epa.gov/ghgemissions/inventory-us-greenhouse-gas-emissions-and-sinks |access-date=2022-08-04 |website=www.epa.gov |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=2021-05-07|title=Report: China emissions exceed all developed nations combined|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-57018837}}</ref><ref>{{Cite web |title=Cumulative {{CO2}} emissions globally by country 2018 |url=https://www.statista.com/statistics/1007454/cumulative-co2-emissions-worldwide-by-country/ |access-date=2021-02-19 |website=Statista |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-10-26 |title=The world is still falling short of meeting its climate goals |url=https://www.nationalgeographic.com/environment/article/the-world-is-still-falling-short-of-meeting-its-climate-goals |access-date=2021-10-28 |website=Environment |language=en |archive-date=2021-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026221942/https://www.nationalgeographic.com/environment/article/the-world-is-still-falling-short-of-meeting-its-climate-goals |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=Who has contributed most to global {{CO2}} emissions? |url=https://ourworldindata.org/contributed-most-global-co2 |access-date=2021-12-29 |website=Our World in Data}}</ref><ref>{{Cite journal|date=2020-02-06|title=4 Charts Explain Greenhouse Gas Emissions by Countries and Sectors|url=https://www.wri.org/blog/2020/02/greenhouse-gas-emissions-by-country-sector|access-date=2020-04-29|website=World Resources Institute|language=en|last1=Ge|first1=Mengpin|last2=Friedrich|first2=Johannes|last3=Vigna|first3=Leandro|archive-date=2021-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210413072635/https://www.wri.org/blog/2020/02/greenhouse-gas-emissions-by-country-sector|url-status=dead}}</ref><ref>IEA (2023), The world’s top 1% of emitters produce over 1000 times more {{CO2}} than the bottom 1%, IEA, Paris https://www.iea.org/commentaries/the-world-s-top-1-of-emitters-produce-over-1000-times-more-co2-than-the-bottom-1 , License: CC BY 4.0</ref><ref>{{cite web |last=EPA,OA |first=US |date=2015-12-29 |title=Sources of Greenhouse Gas Emissions - US EPA |url=https://www.epa.gov/ghgemissions/sources-greenhouse-gas-emissions |access-date=19 April 2018 |website=US EPA}}</ref><ref>{{cite web |last=EPA, OA |first=US |date=2015-12-29 |title=Sources of Greenhouse Gas Emissions - US EPA |url=https://www.epa.gov/ghgemissions/sources-greenhouse-gas-emissions |access-date=19 April 2018 |website=US EPA}}</ref><ref>{{cite web |title=Sources of Greenhouse Gas Emissions |url=https://www.epa.gov/ghgemissions/sources-greenhouse-gas-emissions |access-date=28 April 2023 |website=EPA}}</ref> == په خلکو اغېزې == === اقتصادي اغېزې === د علمي وړاندوینو په برخه کې یوې مقالې څرګنده کړې چې د متحده ایالاتو سویلي ایالتونه لکه تکزاس، فلوریډا او ډیپ سوت به له اقتصادي پلوه د سویلي ایالتونو په پرتله د اقلیمي بدلونونو تر زیات اغېز لاندې راشي، ان تر دې چې د شمالي اړخ یو شمېر ایالتونه به «په منځنۍ کچه ګټې» هم وکړي. <ref>{{Cite journal|last1=Hsiang|first1=Solomon|last2=Kopp|first2=Robert|last3=Jina|first3=Amir|last4=Rising|first4=James|last5=Delgado|first5=Michael|last6=Mohan|first6=Shashank|last7=Rasmussen|first7=D. J.|last8=Muir-Wood|first8=Robert|last9=Wilson|first9=Paul|last10=Oppenheimer|first10=Michael|last11=Larsen|first11=Kate|date=2017-06-30|title=Estimating economic damage from climate change in the United States|url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.aal4369|journal=Science|language=en|volume=356|issue=6345|pages=1362–1369|doi=10.1126/science.aal4369|issn=0036-8075|pmid=28663496|bibcode=2017Sci...356.1362H|s2cid=217546780}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Heidari|first1=Hadi|last2=Arabi|first2=Mazdak|last3=Warziniack|first3=Travis|last4=Kao|first4=Shih-Chieh|date=June 2021|title=Shifts in hydroclimatology of US megaregions in response to climate change|url=https://doi.org/10.1088/2515-7620/ac0617|journal=Environmental Research Communications|language=en|volume=3|issue=6|pages=065002|doi=10.1088/2515-7620/ac0617|bibcode=2021ERCom...3f5002H|s2cid=235367031|issn=2515-7620}}</ref> ==== کرهڼه او خوراکي امنیت ==== په ۲۰۱۸ زکال کې د اقلیمي بدلونونو څلورمې ملي ارزونې وښووله چې د کرهڼې پر مټ سیمه ییز اقتصادونه کېدای شي د اقلیمی بدلونونو څخه پام وړ زیان وویني. د اقتصاد په برخه کې د نوبل د جایزې ګټونکي جوزف سټیګلیټز څرګنده کړې چې په ۲۰۱۷ زکال کې اقلیمي افاتو د ۱.۵ سلنه ناخالصو داخلي تولیداتو له کچې سره برابر لګښت درلود. د اقلیمي بدلونونو له امله کرهڼه او مالداري په مخ پر زیاتوالي بڼې له ستونزې سره مخ ده. <ref name=":0">{{Cite web |last=USGCRP |date=2018 |title=Fourth National Climate Assessment |url=https://nca2018.globalchange.gov/#sf-3 |pages=1–470 |language=en |access-date=2023-09-25 |archive-date=2018-11-23 |archive-url=https://archive.today/20181123193619/https://nca2018.globalchange.gov/#sf-3 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |last1=Stiglitz |first1=Joseph |author-link=Joseph Stiglitz |date=20 January 2020 |title=Donald Trump is a good president … but only for the top 1% |url=https://www.theguardian.com/business/2020/jan/20/donald-trump-is-a-good-president-but-only-for-the-top-1 |access-date=23 January 2020 |website=The Guardian}}</ref><ref name="StateOfKnowledge">{{cite book|title=Global climate change impacts in the United States : a state of knowledge report|date=2009|publisher=Cambridge University Press|location=New York, NY|isbn=9780521144070|url=https://downloads.globalchange.gov/usimpacts/pdfs/climate-impacts-report.pdf|access-date=24 December 2019}}</ref> ==== د افاتو پر مهال د مرستې رسونې لګښتونه ==== له ۱۹۸۰ زکال راهیسې متحده ایالاتو اقلیمي مواردو ته د اړوندو افاتو ۳۲۳ موارد تجربه کړي چې په ټولیز ډول یې لګښت ۲.۱۹۵ ټریلیون ډالرو ته رسېږي. د چاپېریالي اطلاعاتو د ملي مرکز د راپور له مخې په ۲۰۲۱ زکال کې اقلیمي بدلونونو ته اړوندې ۲۰ فاجعې رامنځته شوې چې د هرې یوې زیان له یو میلیارد ډالرو څخه زیات و. <ref>{{Cite web |last=NCEI.Monitoring.Info@noaa.gov |title=Billion-Dollar Weather and Climate Disasters {{!}} National Centers for Environmental Information (NCEI) |url=https://www.ncei.noaa.gov/access/billions/ |access-date=2022-05-26 |website=www.ncei.noaa.gov |language=en |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220525224537/https://www.ncei.noaa.gov/access/billions/ |archivedate=2022-05-25 |url-status=dead }}</ref><ref name=":4">{{Cite web |last= |title=Billion-Dollar Weather and Climate Disasters: Overview {{!}} National Centers for Environmental Information (NCEI) |url=https://www.ncdc.noaa.gov/billions/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120510033505/http://www.ncdc.noaa.gov:80/billions/ |archive-date=2012-05-10 |access-date=2021-12-05 |website=www.ncdc.noaa.gov |language=en}}</ref> دغه اقلیمي مخ پر زیاتوالي رایجو او شدیدو پېښو په طبیعي افاتو کې د مرستې رسونې پر هڅو فشار وارد کړی دی. د بېلګې په توګه د ځنګلونو د اور اخیستنې د کچې زیاتوالی، د اورلګېدنې د فصلونو اوږدوالی او د هغو مخ پر زیاتوالي شدت، ملي او نړیوال منابع تر فشار لاندې راوړي. په متحده ایالاتو کې د اور وژنې د فدرال هڅو لګښت په ۲۰۱۷ زکال کې د لومړي ځل لپاره په کال کې له ۲ میلیارد ډالر څخه زیات شو چې بیا ځلي په ۲۰۱۸ زکال کې هم همدغه کچه لګښت پرې راغی. ورته مهال په نړیواله کچه مشترکو تجهیزاتو لکه اور وژونکو الوتکو ته په مخ پر زیاتوالي بڼه اړتیا زیاته شوې چې نوې پانګونې ته اړتیا لري.<ref>{{Cite web |title=Suppression Costs {{!}} National Interagency Fire Center |url=https://www.nifc.gov/fire-information/statistics/suppression-costs |access-date=2022-03-10 |website=www.nifc.gov}}</ref><ref>{{cite web |last1=Cave |first1=Damien |date=21 November 2019 |title=The World Burns All Year. Are There Enough Planes to Douse the Flames? |url=https://www.nytimes.com/2019/11/21/world/australia/fires-water-tankers-climate-change.html |access-date=12 December 2019 |work=The New York Times}}</ref> === روغتیايي اغېزې === دا څرګنده ده چې اقلیمي بدلونونه د انسانانو د روغتیا پر وړاندې پام وړ ګواښونه رامنځته کوي. په متحده ایالاتو کې د اقلیمي بدلونونو فزیکي او اروايي اغېزې په ډېر احتمال سره ځانګړو سیمو ته په پام له یو بل توپیر لري. څېړونکو ښوولې ده چې تر ټولو اندېښنې وړ ځایونه «سواحلي سیمې، ټاپوګان، په سوېل لویدیځ کې دښتي، د انسانانو او حیواناتو د مشترکو ناروغیو ناقلې سرحدي سیمې، ښارونه او د متحده ایالاتو شمالي قطب (الاسکا)» دي. په فزیکي اغېزو کې یې د لویو اقلیمي پېښو یا د هوا د حالاتو د بدلون له امله د رامنځته کېدونکو لومړنیو حوادثو په ترڅ کې ټپي کېدل او یا هم له هغو سرچینه اخیستونکې ناروغۍ او همدارنګه د هغو وروسته اغېزې شاملېږي. په اروایي اغېزو کې یې له پېښې وروسته مغزي اختلال، اجباري کډوالي او د ځای او هویت سره د اړوندتیا د ټولنیزو احساساتو له لاسه ورکول شاملېږي. دغه فردي اغېزې بیا په ټوله ټولنه کې احساس کېږي. د یوې لویې اقلیمي پېښې وروسته د وګړو ځای پر ځای کول د تعامل او انعطاف منلو په برخه کې د یوې ټولنې ظرفیت ته زیان اړوي. <ref name="StateOfKnowledge2">{{cite book|title=Global climate change impacts in the United States : a state of knowledge report|date=2009|publisher=Cambridge University Press|location=New York, NY|isbn=9780521144070|url=https://downloads.globalchange.gov/usimpacts/pdfs/climate-impacts-report.pdf|access-date=24 December 2019}}</ref><ref name=":2">{{Cite journal|last1=Hess|first1=Jeremy J.|last2=Malilay|first2=Josephine N.|last3=Parkinson|first3=Alan J.|date=2008-11-01|title=Climate Change: The Importance of Place|url=https://www.ajpmonline.org/article/S0749-3797(08)00689-2/abstract|journal=American Journal of Preventive Medicine|language=English|volume=35|issue=5|pages=473|doi=10.1016/j.amepre.2008.08.024|pmid=18929973|issn=0749-3797}}</ref> === په کډوالۍ اغېزې === اقلیمي بدلونونه له مرکزي امریکا څخه متحده ایالاتو ته د وګړو د کډوالۍ د زیاتوالي لامل ګرځېدلي دي. د سمندر د سطحې لوړوالي ته په پام وړاندوینه کېږي چې د متحده ایالاتو په سواحلي سیمو کې ۱۳ میلیونه امریکايي وګړي اړ دي له سواحلي سیمو څخه لرې کډه وکړي. <ref>{{cite web |last1=Lee |first1=Deborah Jian |date=4 December 2019 |title=How climate change influences immigration to the United States |url=https://yaleclimateconnections.org/2019/12/how-climate-change-influences-immigration-to-the-united-states/ |access-date=3 November 2020 |website=Yale Climate Connections |publisher=ChavoBart Digital Media}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lustgarten |first=Abrahm |title=Climate Change Will Force a New American Migration |url=https://www.propublica.org/article/climate-change-will-force-a-new-american-migration?token=-L_tfnbCuURPOGrhh5EWTKvU7C44wJHC |access-date=2022-05-27 |website=ProPublica |language=en |authorlink=Abrahm Lustgarten |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220527084130/https://www.propublica.org/article/climate-change-will-force-a-new-american-migration?token=-L_tfnbCuURPOGrhh5EWTKvU7C44wJHC |archivedate=2022-05-27 |url-status=dead }}</ref> === په امنیت اغېز === د متحده ایالاتو د دفاع وزیر په خبره اقلیمي بدلونونه د متحده ایالاتو ملي امنیت ته ګواښ دي. ولسمشر بایډن ادعا وکړه چې لوړپوړي پوځي چارواکی اقلیمي بدلونونه د خپل هېواد د امنیت پر وړاندې تر ټولو جدي ګواښ بولي. د متحده ایالاتو د پوځ لوی درستیز مارک میلي د دغو خبرو په غبرګون کې وویل چې د نظامي اړخه روسیه او چین د متحده ایالاتو پر وړاندې لوی ګواښونه دي، خو د ملي امنیت موضوع بیا ډیره پراخه لمن لري. په داسې حال کې چې دغه اړیکه لا تر اوسه په سمه توګه نه ده درک شوې، خو د اقلیمي بدلونونو بین الدولتي کمېټې په منځنۍ کچې ډاډ سره څرګنده کړې چې اقلیمي بدلونونه په متحده ایالاتو کې له تاوتریخوالو څخه ډکو او همدارنګه ملکیتي جنایاتو سره اړیکه لري. <ref>{{cite news|last1=Macias|first1=Amanda|title=Climate crisis threatens U.S. national security, Defense secretary says|url=https://www.cnbc.com/2021/04/22/climate-crisis-poses-existential-threat-to-us-security-defense-chief-austin.html|access-date=2 July 2021|agency=CNBC|date=22 April 2021}}</ref><ref>{{cite news|title=Top Military Officer Clarifies Biden's Threat Assessment: Climate Change – But Also China and Russia|url=https://www.usnews.com/news/national-news/articles/2021-06-10/top-military-officer-clarifies-bidens-threat-assessment-climate-change-but-also-china-and-russia|access-date=2 July 2021|agency=U.S. news|date=10 June 2021}}</ref><ref>{{cite news|title=Chapter 14: North America|url=https://report.ipcc.ch/ar6wg2/pdf/IPCC_AR6_WGII_FinalDraft_Chapter14.pdf|access-date=2023-09-25|archive-date=2022-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220228140214/https://report.ipcc.ch/ar6wg2/pdf/IPCC_AR6_WGII_FinalDraft_Chapter14.pdf|url-status=dead}}</ref> == سرچينې == 5jyvt3u67l79mjaf169zukho7xz9vur عرب ژمی 0 73173 371275 370847 2026-11-11T03:52:45Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 371275 wikitext text/x-wiki عرب ژمی (عربي: الشتاء العربي) هغه اصطلاح ده چې د عرب پسرلي څخه وروسته په 2010ز کلونو کې په ځينو عربي هېوادونو کې، د مطلقې واکمنۍ او اسلامي سخت دريځۍ بيا سر راپورته کولو ته اشاره کوي. د "عرب ژمي" اصطلاح د عربي ټولنې په هېوادونو او منځني ختيځ او شمالي افريقا کې منځ ته راغليو يو شمېر پېښو ته اشاره کوي، چې د سوريې کورنۍ جګړه، د عراق بغاوت او په عراق کې له هغې وروسته جګړه، د مصر بحران، د ليبيا لومړۍ کورنۍ جګړه او له هغې وروسته د ليبيا دويمه کورنۍ جګړه، او د يمن کورنۍ جګړه پکې شامل دي. د عرب ژمي په توګه ياديدونکو پېښو کې هغه پېښې هم شاملې دي، چې په مصر کې منځ ته راغلې او په پايله کې يې محمد مرسي له واکه لېرې او جنرال عبدالفتاح السيسي په 2013ز کال کې د کودتا په پايله کې واک په لاس کې واخيست.<ref name="telegraph">{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/9753123/Middle-East-review-of-2012-the-Arab-Winter.html|title=Middle East review of 2012: the Arab Winter|work=The Telegraph|access-date=July 19, 2014|date=2012-12-31|last1=Spencer|first1=Richard|archive-date=June 10, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190610162006/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/9753123/Middle-East-review-of-2012-the-Arab-Winter.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|publisher=The Jerusalem Post|url=http://www.jpost.com/Middle-East/Analysis-Arab-Winter-is-coming-to-Baghdad-359348|title=Analysis: Arab Winter is coming to Baghdad|work=The Telegraph|date=June 15, 2014|access-date=October 8, 2014|archive-date=July 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190714211712/https://www.jpost.com//Middle-East/Analysis-Arab-Winter-is-coming-to-Baghdad-359348|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cbn.com/cbnnews/us/2014/April/Expert-Warns-of-Americas-Coming-Arab-Winter/|title=Expert Warns of America's Coming 'Arab Winter'|publisher=CBN|access-date=October 8, 2014|date=2014-09-08|archive-date=December 9, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209063914/http://www1.cbn.com/cbnnews/us/2014/april/expert-warns-of-americas-coming-arab-winter|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|url=http://www.newyorker.com/news/daily-comment/the-arab-winter|title=The Arab Winter|magazine=The New Yorker|access-date=October 8, 2014|date=2011-12-28|archive-date=September 25, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180925113516/https://www.newyorker.com/news/daily-comment/the-arab-winter|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|url=http://www.spu.edu/about-spu/news/articles/2014/may/arab-spring|title=Arab Spring or Arab Winter?|magazine=The New Yorker|access-date=October 8, 2014|archive-date=July 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190718054118/https://spu.edu/about-spu/news/articles/2014/may/arab-spring|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|author=Yun Ru Phua|url=http://bpr.berkeley.edu/2015/03/30/after-every-winter-comes-spring-tunisias-democratic-flowering/|title=After Every Winter Comes Spring: Tunisia's Democratic Flowering – Berkeley Political Review|date=March 31, 2015|publisher=Bpr.berkeley.edu|access-date=2017-02-11|archive-date=July 29, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729220649/https://bpr.berkeley.edu/2015/03/30/after-every-winter-comes-spring-tunisias-democratic-flowering/|url-status=live}}</ref><ref>Ahmed H Adam and Ashley D Robinson. ''Will the Arab Winter spring again in Sudan?''. Al-Jazeera. 11 June 2016. [http://www.aljazeera.com/indepth/opinion/2016/05/arab-winter-spring-sudan-160531082228922.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180208195234/http://www.aljazeera.com/indepth/opinion/2016/05/arab-winter-spring-sudan-160531082228922.html|date=February 8, 2018}} "The Arab Spring that swept across the Middle East and succeeded in overthrowing three dictatorships in Tunisia, Egypt and Libya in 2011 was a pivotal point in the history of nations. Despite the subsequent descent into the "Arab Winter", the peaceful protests of young people were heroic..."</ref><ref name="Fear and Faith in Paradise">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=__lUxmzAZ08C&pg=PA296|title=Fear and Faith in Paradise|access-date=October 23, 2014|isbn=978-1-4422-1479-8|last1=Karber|first1=Phil|date=2012-06-18|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|archive-date=September 23, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230923083405/https://books.google.com/books?id=__lUxmzAZ08C&pg=PA296|url-status=live}}</ref><ref name="Arab Winter">{{cite web|url=http://americamagazine.org/issue/culture/arab-winter|title=Arab Winter|work=America Staging|access-date=October 23, 2014|date=2012-12-28|archive-date=October 26, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141026051005/http://americamagazine.org/issue/culture/arab-winter|url-status=live}}</ref><ref name="The Jerusalem Post">{{cite web|url=http://www.jpost.com/Middle-East/Analysis-Arab-Winter-is-coming-to-Baghdad-359348|title=Analysis: Arab Winter is coming to Baghdad|work=The Jerusalem Post|date=June 15, 2014|access-date=October 23, 2014|archive-date=July 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190714211712/https://www.jpost.com//Middle-East/Analysis-Arab-Winter-is-coming-to-Baghdad-359348|url-status=live}}</ref><ref name="euronews">{{cite web|date=2013-02-08|title=Egypt and Tunisia's new 'Arab winter'|url=http://www.euronews.com/2013/02/08/egypt-and-tunisia-s-new-arab-winter/|access-date=October 23, 2014|work=Euro news|archive-date=June 29, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629014655/https://www.euronews.com/2013/02/08/egypt-and-tunisia-s-new-arab-winter|url-status=live}}</ref><ref name="Yemen's Arab winter">{{cite web|title=Yemen's Arab winter|url=http://www.middleeasteye.net/news/yemen-s-arab-winter-1470341500|access-date=October 23, 2014|work=Middle East Eye|archive-date=September 30, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180930115643/https://www.middleeasteye.net/news/yemen-s-arab-winter-1470341500|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=8 February 2013|title=Egypt and Tunisia's new 'Arab winter'|url=https://www.euronews.com/2013/02/08/egypt-and-tunisia-s-new-arab-winter|access-date=|website=[[Euronews]]|language=en|archive-date=June 29, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629014655/https://www.euronews.com/2013/02/08/egypt-and-tunisia-s-new-arab-winter|url-status=live}}</ref> دا اصطلاح په لومړي ځل چينايی سياسي عالم «Zhang Weiwei» د يو امریکايي سياسي عالم «Francis Fukuyama» سره د 2011ز کال د جون په يو ويشمته نېټه د يو بحث پر مهال جوړه کړه. Fukuyama باور دلود چې د عرب پسرلی خوځښت به خامخا تر چين پورې خپور شي، په داسې حال کې چې Zhang وړاندوينه کوله چې عرب پسرلی به ژر په عرب ژمي بدل شي. <ref>{{Cite book|last=Zhang|first=Weiwei|url=https://books.google.com/books?id=dme7CgAAQBAJ&q=The+China+Wave%3A+Rise+of+a+Civilizational+State|title=China Wave, The: Rise Of A Civilizational State|date=2012-03-21|publisher=World Century Publishing Corporation|isbn=978-1-938134-03-6|pages=158|language=en|quote=My observation of the Middle East has led me to conclude that, while many in the West cheer the Arab Spring, one shouldn't be too optimistic. I hope the region will do well, but it will be difficult, and the Arab Spring today may well turn into an Arab Winter in a not-too-distant future with the American interest undermined.|access-date=September 5, 2022|archive-date=September 23, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230923083405/https://books.google.com/books?id=dme7CgAAQBAJ&q=The+China+Wave%3A+Rise+of+a+Civilizational+State|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Fukuyama|first1=Francis|last2=Weiwei|first2=Zhang|date=2011|title=The China Model: A Dialogue between Francis Fukuyama and Zhang Weiwei|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.1540-5842.2011.01287.x|journal=New Perspectives Quarterly|language=en|volume=28|issue=4|pages=40–67|doi=10.1111/j.1540-5842.2011.01287.x|issn=1540-5842|access-date=June 15, 2021|archive-date=June 14, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210614084522/https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.1540-5842.2011.01287.x|url-status=live}}</ref> د وارسا پوهنتون د پوهانو په وينا، عرب پسرلی د پيل څخه څلور کاله وروسته په 2014ز کال کې په بشپړ ډول په عرب ژمي بدل شو، د عرب ژمي په پايله کې ګڼې سيمه ييزې جګړې، مخ پر زياتېدو سيمه يیزه نا ارامي، د عرب هيوادونو اقتصادي او وګړيز کمښت، او نسلي-ديني ګوندي (فرقه يي) جګړې منځ ته راغلې. د بيروت د امريکايي پوهنتون د يوې څېړنې تر مخې، د 2014ز کال تر دوبي پورې، د عرب ژمي په پايله کې د يو ميليون څلورمه برخه انسانان مړه شوي او ميليونونه انسانان کډوال شوي وو. احتمالاً په عرب ژمي کې تر ټولو مهمه پېښه په عراق او شام کې د اسلامي دولت سخت دريځې ډلې منځ ته راتګ و، کومې ډلې چې د 2014 څخه تر 2019ز کال پورې د دې سیمې يوه ستره برخه په واک کې درلوده.<ref>{{Cite book|last1=Fiedler|first1=Radoslaw|url=https://books.google.com/books?id=IXy7CgAAQBAJ&q=Transformation+processes+in+Egypt+after+2011|title=Transformation processes in Egypt after 2011: The causes, their course and international response|last2=Osiewicz|first2=Przemyslaw|date=2015-08-17|publisher=Logos Verlag Berlin GmbH|isbn=978-3-8325-4049-4|pages=182|language=en|access-date=September 5, 2022|archive-date=September 23, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230923083424/https://books.google.com/books?id=IXy7CgAAQBAJ&q=Transformation+processes+in+Egypt+after+2011|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Wolff|first=Stefan|date=April 17, 2014|title=From Egypt to Syria, this could be the start of the Arab Winter|url=http://theconversation.com/from-egypt-to-syria-this-could-be-the-start-of-the-arab-winter-17335|access-date=|work=[[The Conversation (website)|The Conversation]]|archive-date=July 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190718054053/http://theconversation.com/from-egypt-to-syria-this-could-be-the-start-of-the-arab-winter-17335|url-status=live}}</ref><ref>{{Citation|last=Malmvig|first=Lassen|title=Arab uprisings: regional implication|publisher=IEMED|year=2013|url=http://www.iemed.org/observatori/arees-danalisi/arxius-adjunts/anuari/iemed-2013/Malmvig%20Lassen%20Arab%20Uprisings%20Regional%20Implications%20EN.pdf|access-date=October 18, 2014|archive-date=September 24, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924032940/http://www.iemed.org/observatori/arees-danalisi/arxius-adjunts/anuari/iemed-2013/Malmvig%20Lassen%20Arab%20Uprisings%20Regional%20Implications%20EN.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="rivlin">{{Citation|title=Iqtisadi|date=Jan 2014|url=http://www.dayan.org/sites/default/files/Iqtisadi%202014/Iqtisadi_Jan_14_ENG.pdf|last=Rivlin|first=P|publisher=Dayan Research Center|access-date=October 18, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141023064230/http://www.dayan.org/sites/default/files/Iqtisadi%202014/Iqtisadi_Jan_14_ENG.pdf|archive-date=October 23, 2014|url-status=dead}}</ref><ref name="auto1">{{Citation|title=Displacement in the Middle East and North Africa – between the Arab Winter and the Arab Spring|date=August 28, 2013|url=http://www.aub.edu.lb/ifi/international_affairs/Documents/working_paper_series/20130828_IA_WP_AUB_Paper_on_Displacement_in_Arab_Spring.pdf|journal=[[International Affairs (journal)|International Affairs]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20141018201147/http://www.aub.edu.lb/ifi/international_affairs/Documents/working_paper_series/20130828_IA_WP_AUB_Paper_on_Displacement_in_Arab_Spring.pdf|place=LB|access-date=October 18, 2014|archive-date=October 18, 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=Wilner|first=Michael|date=15 June 2014|title=Analysis: Arab Winter is coming to Baghdad|url=https://www.jpost.com/Middle-East/Analysis-Arab-Winter-is-coming-to-Baghdad-359348|website=[[The Jerusalem Post]]|access-date=August 21, 2018|archive-date=July 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190714211712/https://www.jpost.com//Middle-East/Analysis-Arab-Winter-is-coming-to-Baghdad-359348|url-status=live}}</ref> په 2023ز کال کې، ګڼې وسله والې جګړې اوس هم روانې دي، کومې چې د عرب پسرلي د پايلې په توګه بلل کېدای شي. د سوريې کورنۍ جګړه په سوريه کې په پراخه کچه د سياسي نا ارامۍ او اقتصادي ستونزو لامل ګرځېدلې ده، په داسې حال کې چې د سوريې دودپيسه (کرنسي) نوي تر ټولو ټيټې کچې ته لوېدلې ده. په يمن کې کورنۍ جګړه او د هغې په پايله کې د سعودي عربستان مداخله په دې هېواد اغېزې لري. په لبنان کې، د بانکوالۍ ستر بحران د ګاونډي هيواد سوريې اقتصاد ګواښي.<ref name="Guardian 6-12-2020">{{Cite web|last=Chulov|first=Martin|date=2020-06-12|title=US 'Caesar Act' sanctions could devastate Syria's flatlining economy|url=http://www.theguardian.com/world/2020/jun/12/us-caesar-act-sanctions-and-could-devastate-syrias-flatlining-economy|access-date=|website=[[The Guardian]]|language=en|archive-date=August 15, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220815082832/https://www.theguardian.com/world/2020/jun/12/us-caesar-act-sanctions-and-could-devastate-syrias-flatlining-economy|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-06-12|title=Yemen's Government demands UN action regards Houthi violation of deal|url=https://arab.news/zhjnm|access-date=|website=[[Arab News]]|language=en|archive-date=September 23, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230923083404/https://www.arabnews.com/node/1688576/middle-east|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|last1=Azhari|first1=Timour|last2=Gebeily|first2=Maya|date=2022-06-30|title=Analysis: Political and banking deadlock may plunge Lebanon deeper into crisis|language=en|work=[[Reuters]]|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/political-banking-deadlock-may-plunge-lebanon-deeper-into-crisis-2022-06-30/|access-date=|archive-date=August 30, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220830143152/https://www.reuters.com/world/middle-east/political-banking-deadlock-may-plunge-lebanon-deeper-into-crisis-2022-06-30/|url-status=live}}</ref> == تعريف == عموماً د عرب ژمي په اصطلاحا کې لاندې پېښې شاملې دي: {| class="wikitable" |'''هېواد''' |'''پېښه''' |'''د پيل کال''' |- |سوريه |د سوريې کورنۍ جګړه |2011 |- | rowspan="2" |عراق |د عراق بغاوت (2011-2013) |2011 |- |د عراق جګړه (2013-2017) |2013 |- | rowspan="2" |مصر |د مصر بحران (2011-2014) |2011 |- |د 2013 کال د مصر کودتا |2013 |- | rowspan="2" |ليبيا |د ليبا لومړۍ کورنۍ جګړه |2011 |- |د ليبا دويمه کورنۍ جګړه |2014 |- |يمن |د يمن کورنۍ جګړه (له 2014 څخه تر اوسه) |2014 |- |لبنان |لبنان ته د سوريې د کورنۍ جګړې غزېدل |2011 |- |بحرين |د بحرين د 2011 پاڅون |2011 |- |تونس |د 2021 د تونس قانوني کودتا |2021 |} === جغرافيه === د "عرب ژمي" اصطلاح په منځني ختيځ او شمالي افريقا کې د عربي ټولنې ټولو هېوادونو کې منځ ته راغلیو پېښو ته اشاره کوي، چې د سوريې کورنۍ جګړه، د عراق بغاوت او له هغې وورسته د عراج جګړه، د مصر بحران، د ليبيا لومړۍ کورنۍ جګړه او په تعقيب يې د ليبا دويمه کورنۍ جګړه، او د یمن کورنۍ جګړه پکې شامل دي. په هغو پېښو کې چې عرب ژمی بلل کېږي، هغه پېښې هم شاملې دي چې په مصر کې منځ ته راغلې، او په پايله کې يې په 2013ز کال کې د مصر د کودتا پر مهال محمد مرسي له واکه لېرې او جنرال عبدالفتاح السيسي واک په لاس کې واخيست.<ref name="The Jerusalem Post2">{{cite web|url=http://www.jpost.com/Middle-East/Analysis-Arab-Winter-is-coming-to-Baghdad-359348|title=Analysis: Arab Winter is coming to Baghdad|work=The Jerusalem Post|date=June 15, 2014|access-date=October 23, 2014|archive-date=July 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190714211712/https://www.jpost.com//Middle-East/Analysis-Arab-Winter-is-coming-to-Baghdad-359348|url-status=live}}</ref><ref name="Fear and Faith in Paradise2">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=__lUxmzAZ08C&pg=PA296|title=Fear and Faith in Paradise|access-date=October 23, 2014|isbn=978-1-4422-1479-8|last1=Karber|first1=Phil|date=2012-06-18|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|archive-date=September 23, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230923083405/https://books.google.com/books?id=__lUxmzAZ08C&pg=PA296|url-status=live}}</ref><ref name="Arab Winter2">{{cite web|url=http://americamagazine.org/issue/culture/arab-winter|title=Arab Winter|work=America Staging|access-date=October 23, 2014|date=2012-12-28|archive-date=October 26, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141026051005/http://americamagazine.org/issue/culture/arab-winter|url-status=live}}</ref><ref name="euronews2">{{cite web|date=2013-02-08|title=Egypt and Tunisia's new 'Arab winter'|url=http://www.euronews.com/2013/02/08/egypt-and-tunisia-s-new-arab-winter/|access-date=October 23, 2014|work=Euro news|archive-date=June 29, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629014655/https://www.euronews.com/2013/02/08/egypt-and-tunisia-s-new-arab-winter|url-status=live}}</ref><ref name="Yemen's Arab winter2">{{cite web|title=Yemen's Arab winter|url=http://www.middleeasteye.net/news/yemen-s-arab-winter-1470341500|access-date=October 23, 2014|work=Middle East Eye|archive-date=September 30, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180930115643/https://www.middleeasteye.net/news/yemen-s-arab-winter-1470341500|url-status=live}}</ref><ref name="euronews.com">{{Citation|title=Egypt & Tunisia's new Arab winter|date=February 8, 2013|url=http://www.euronews.com/2013/02/08/egypt-and-tunisia-s-new-arab-winter/|newspaper=Euro news|access-date=October 18, 2014|archive-date=June 29, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629014655/https://www.euronews.com/2013/02/08/egypt-and-tunisia-s-new-arab-winter|url-status=live}}</ref> سياسي پرمختګ، په ځانګړي ډول د 2013ز کال د جولای د مياشتې له درېيمې نېټې څخه په مصر کې د مطلقې واکمنۍ د پر ځای کېدو او ملکي ازاديو ځپل د يو "پوځي ژمي" په توګه تشريح کړای شوی دی، چې د عرب پسرلي د موخو په خلاف يې فعاليت وکړ. د مذاکراتو له ګډوډۍ وروسته په ليبيا کې مختلفو مليشو او قبايلو جګړه پيل کړه. د لنبان او بحرين ډګرونه هم د عرب ژمي د سيمو په توګه پېژندل شوي دي.<ref>{{cite journal|url=http://www.thenation.com/article/175121/coup-egypt-arab-winter|title=The Coup in Egypt: An Arab Winter?|journal=The Nation|date=July 5, 2013|access-date=November 1, 2014|last1=Hayden|first1=Tom|archive-date=June 26, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150626174639/http://www.thenation.com/article/175121/coup-egypt-arab-winter|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|publisher=The Huffington Post|url=http://www.huffingtonpost.com/2014/01/21/egypt-arab-spring_n_4568523.html|title=In Egypt, Arab Spring Gives Way To Military Winter|work=The World Post|date=January 21, 2014|access-date=November 1, 2014|last1=Jones|first1=Sophia|archive-date=February 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190227150003/https://www.huffingtonpost.com/2014/01/21/egypt-arab-spring_n_4568523.html|url-status=live}}</ref><ref name="Yom">{{cite web|title=Lecture Explores Past and Future Arab Spring|date=October 10, 2014|url=http://daily.swarthmore.edu/2014/10/10/lecture-explores-past-and-future-arab-spring/|work=The Daily Gazette|access-date=October 19, 2014|archive-date=October 19, 2014|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20141019131138/http://daily.swarthmore.edu/2014/10/10/lecture-explores-past-and-future-arab-spring/|url-status=dead}}</ref><ref name="rivlin2">{{Citation|title=Iqtisadi|date=Jan 2014|url=http://www.dayan.org/sites/default/files/Iqtisadi%202014/Iqtisadi_Jan_14_ENG.pdf|last=Rivlin|first=P|publisher=Dayan Research Center|access-date=October 18, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141023064230/http://www.dayan.org/sites/default/files/Iqtisadi%202014/Iqtisadi_Jan_14_ENG.pdf|archive-date=October 23, 2014|url-status=dead}}</ref> پروفيسر Sean Yom د ليبيا تر څنګ سوريې ته د عرب ژمي د يوې صحنې نوم ورکړی دی. د شمالي مالي جګړه ډېر ځله د "اسلامپالي ژمي" د يوې برخې په توګه تشریح شوې ده. په تونس کې منځ ته راغلي سياسي بدلونونه، چې د حکومت بدلون هم پکې شامل و، او همدا راز د ISIL بغاوت، هم د يو شمېر کتونکو له خوا د "عرب ژمي پر لور وړاندې تګ" د احتمال په توګه بلل شوی دی.<ref>"In Mali AQ achieved to infiltrate and take over [[Tuareg rebellion (2012)|Tuareg insurgency]]. If AQ succeeds to keep the Arab Spring countries destabilized, this will lead to a viral reproduction of [[Azawad]] scenario. AQ is the "Islamic Winter"." [http://securityobserver.org/the-role-of-al-qaeda-in-mali-a-lesson-for-arab-spring-future/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171009235005/http://securityobserver.org/the-role-of-al-qaeda-in-mali-a-lesson-for-arab-spring-future/|date=October 9, 2017}}</ref><ref name="euronews.com2">{{Citation|title=Egypt & Tunisia's new Arab winter|date=February 8, 2013|url=http://www.euronews.com/2013/02/08/egypt-and-tunisia-s-new-arab-winter/|newspaper=Euro news|access-date=October 18, 2014|archive-date=June 29, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629014655/https://www.euronews.com/2013/02/08/egypt-and-tunisia-s-new-arab-winter|url-status=live}}</ref><ref name="Yom2">{{cite web|title=Lecture Explores Past and Future Arab Spring|date=October 10, 2014|url=http://daily.swarthmore.edu/2014/10/10/lecture-explores-past-and-future-arab-spring/|work=The Daily Gazette|access-date=October 19, 2014|archive-date=October 19, 2014|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20141019131138/http://daily.swarthmore.edu/2014/10/10/lecture-explores-past-and-future-arab-spring/|url-status=dead}}</ref> === د پيل نېټه === د عرب ژمي د اصطلاح د کارولو لومړي حالتونه د 2011ز کال د فبرورۍ له لومړۍ نېټې څخه موندل کېدای شي. له هغې وروسته،  د 2012ز کال په وروستيو کې د عرب ژمي اصطلاح په رسنيو کې يادېده، او له هماغه وخته مشهوره شوه، کوم څه چې په اوږدو او زياتېدونکو فرقه يي جګړو او وسله وال تاوتریخوالي د عرب پسرلي د ډېرو شخړو بدلولو ته اشاره کوي. The Daily Telegraph ورځپاڼې د 2012ز کال د ديسمبر مياشتې خپله خپرونه کې، 2012ز کال د عرب ژمي په توګه ياد کړ. <ref name="telegraph2">{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/9753123/Middle-East-review-of-2012-the-Arab-Winter.html|title=Middle East review of 2012: the Arab Winter|work=The Telegraph|access-date=July 19, 2014|date=2012-12-31|last1=Spencer|first1=Richard|archive-date=June 10, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190610162006/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/9753123/Middle-East-review-of-2012-the-Arab-Winter.html|url-status=live}}</ref> د وارسا د پوهنتون د پوهانو په وينا، عرب پسرلی د پيل څخه څلور کاله وروسته په بشبړ ډول په عرب ژمی بدل شو. پروفيسر «James Y. Simms Jr. » د 2015ز کال «Richmond Times-Dispatch» ورځپاڼې ته په ليکلې خپله نظري مقاله کې له دې نظر څخه ملاتړ کړی دی. د 2016ز کال په لومړيو کې، The Economist خپرونې د عرب نړۍ په ټولو هېوادونو کې وضعيت د "له هر وخت څخه خرابه" وباله، او د روان عرب ژمي نوم يې ورکړ.<ref>{{cite news|date=2016-01-09|title=The Arab winter|newspaper=The Economist|url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685503-five-years-after-wave-uprisings-arab-world-worse-ever|access-date=|archive-date=December 29, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171229113840/https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685503-five-years-after-wave-uprisings-arab-world-worse-ever|url-status=live}}</ref><ref name="auto2">{{cite web|author=James Y. Simms Jr.|date=8 August 2015|title=Arab Spring to Arab Winter: a predictable debacle in the Middle East|url=http://www.richmond.com/opinion/their-opinion/guest-columnists/arab-spring-to-arab-winter-a-predictable-debacle-in-the/article_74b2f2b1-f269-502d-b25f-7b4d0552d28f.html|access-date=|website=Richmond Times-Dispatch|archive-date=July 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190718054102/https://www.richmond.com/opinion/their-opinion/guest-columnists/arab-spring-to-arab-winter-a-predictable-debacle-in-the/article_74b2f2b1-f269-502d-b25f-7b4d0552d28f.html|url-status=dead}}</ref><ref name="auto">Radoslaw Fiedler, Przemyslaw Osiewicz. ''Transformation processes in Egypt after 2011''. 2015. p182.</ref> == اغېز == === اقتصادي اغېز === د منځني ختيځ او افريقايي مطالعاتو لپاره د موشي ډيان مرکز (Moshe Dayan Center for Middle Eastern and African Studies) په وينا، د 2014ز کال د جنورۍ تر مياشتې پورې، په عرب نړۍ کې د عرب ژمي پر مهال شوي کړکېچونو ارزښت تر 800 ميليارده امریکايي ډالرو رسېدو. په سوريه، مصر، عراق، اردن، او لبنان کې شا اوخوا شپاړس ميلیونه خلکو په 2014ز کال کې بشري مرستو ته اړتيا درلوده.<ref name="rivlin3">{{Citation|title=Iqtisadi|date=Jan 2014|url=http://www.dayan.org/sites/default/files/Iqtisadi%202014/Iqtisadi_Jan_14_ENG.pdf|last=Rivlin|first=P|publisher=Dayan Research Center|access-date=October 18, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141023064230/http://www.dayan.org/sites/default/files/Iqtisadi%202014/Iqtisadi_Jan_14_ENG.pdf|archive-date=October 23, 2014|url-status=dead}}</ref> د The Economist په وينا، مالټا له عرب ژمي ګټه پورته کړه، ځکه هغه سيلانيان چې مصر يا تونس ته به تلل، يو خوندي بديل يې غوره کړ.<ref>{{cite news|url=https://www.economist.com/news/europe/21678248-migrants-once-flocked-malta-host-eu-african-migration-summit-not-anymore-high-wall|title=High wall, narrow sea|newspaper=The Economist|access-date=July 7, 2017|date=2015-11-14|archive-date=October 19, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019081731/https://www.economist.com/news/europe/21678248-migrants-once-flocked-malta-host-eu-african-migration-summit-not-anymore-high-wall|url-status=live}}</ref> === مرګ ژوبله === د بيروت د امریکايي پوهنتون د يوې څېړنې تر مخې، د 2014ز کال د دوبي تر موسم  پورې، د عرب ژمي په پايله کې د يو ميلیون نږدې څلورمه برخه مړينې منځ ته راغلې او ميليونونه نور انسانان کډوال شوي وو.<ref name="auto12">{{Citation|title=Displacement in the Middle East and North Africa – between the Arab Winter and the Arab Spring|date=August 28, 2013|url=http://www.aub.edu.lb/ifi/international_affairs/Documents/working_paper_series/20130828_IA_WP_AUB_Paper_on_Displacement_in_Arab_Spring.pdf|journal=[[International Affairs (journal)|International Affairs]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20141018201147/http://www.aub.edu.lb/ifi/international_affairs/Documents/working_paper_series/20130828_IA_WP_AUB_Paper_on_Displacement_in_Arab_Spring.pdf|place=LB|access-date=October 18, 2014|archive-date=October 18, 2014|url-status=dead}}</ref> سياسي ليکوال او مبصر George Will راپور ورکړی و چې د 2017ز کال تر لومړيو پورې، له 30000 څخه زياتو انسانانو په ليبيا کې ژوند له لاسه ورکړی و، په سوريه کې 220000-320000 انسانان وژل شوي او يوازې د سوريې د کورنۍ جګړې له امله څلور ميليونه انسانان کډوال شوي وو.<ref name="auto22">{{cite web|author=James Y. Simms Jr.|date=8 August 2015|title=Arab Spring to Arab Winter: a predictable debacle in the Middle East|url=http://www.richmond.com/opinion/their-opinion/guest-columnists/arab-spring-to-arab-winter-a-predictable-debacle-in-the/article_74b2f2b1-f269-502d-b25f-7b4d0552d28f.html|access-date=|website=Richmond Times-Dispatch|archive-date=July 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190718054102/https://www.richmond.com/opinion/their-opinion/guest-columnists/arab-spring-to-arab-winter-a-predictable-debacle-in-the/article_74b2f2b1-f269-502d-b25f-7b4d0552d28f.html|url-status=dead}}</ref> تر 2021ز کال پورې عرب ژمي بيا هم دوام پيدا کړ. د بحران پر اساس مرګ ژوبله په لاندې ډول ده: * د سوريې کورنۍ جګړه – د تلفاتو شمېر 570000 وژل شوي دي او شمېر مخ پر زياتېدو دی، جګړه روانه ده * 2011 د عراق بغاوت، 2013 کورنۍ جګړه، او له هغې وروسته د اسلامي دولت بغاوت – د تلفاتو شمېره له  220000 څخه زيات وژل شوي او مخ پر زياتېدو دی - په 2017ز کال کې د کورنۍ جګړې پای اعلان شو، بغاوت لا هم روان دی * د يمن کورنۍ جګړه – د تلفاتو شمېر له 350000 څخه زيات وژل شوي، او مخ پر زیاتېدو دي، جګړه روانه ده<ref>{{cite web|url=https://www.france24.com/en/live-news/20211123-yemen-war-will-have-killed-377-000-by-year-s-end-un|title=Yemen war will have killed 377,000 by year's end: UN|date=23 November 2021|access-date=January 10, 2023|archive-date=December 9, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211209140921/https://www.france24.com/en/live-news/20211123-yemen-war-will-have-killed-377-000-by-year-s-end-un|url-status=live}}</ref> * د ليبا بحران – د تلفاتو شمېر له 40000 زيات وژل شوي او مخ پر زياتېدو دي، جګړه لا هم روانه ده * د مصر بحران او د سينا بغاوت – کوم څه چې د عرب ژمي د پيل ښودنه کوي، د تلفاتو شمېر له 5000 زيات وژل شوي، او مخ پر زیاتېدو دي - په 2023ز کال کې د جګړي د پای ته رسېدو اعلان شوی، خال خال بريدونه روان دي == سرچينې == bkdjo2h6zbwbol9gkg9o2fur6te9pab ويسلاوا شيمبورسکا 0 77581 371283 363730 2026-11-11T05:05:13Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 371283 wikitext text/x-wiki '''ويسلاوا شېمبورسکا''' (په [[انګليسي ژبه|انګرېزي]]: '''Wisława Szymborska''') يوه [[پولنډ|پولنډۍ]] [[شاعر|شاعره]] او [[لیکوال|ليکواله]] او د 1996ز کال د [[نوبل جايزه|نوبل جایزې]] گټونکې وه. د نوبل کمېټې غړو نوموړې يوه پیاوړې [[شاعر|شاعره]] ياده کړې ده چې وايي ژبنیز ظرافت یې له قوي شور او هیجان سره ګډ کړی دی. {{چارواکۍ|نوم=ويسلاوا شېمبورسکا|د زيږيدنې نيټه=د جولای دویمه 1923ز|تابعیت={{flagicon|Poland}} [[پولنډ]]|د مړينې نېټه=د فبرورۍ 1، 2012ز|د مړینې لامل=[[د سږو سرطان]]|کار=[[شاعر|شاعره]]، [[ليکوال|ليکواله]]|کاروونکې ژبه=[[پولنډي ژبه|پولنډي]]|وفات ځای=د [[پولنډ]] هېواد کراکوف ښار}} د نوموړي شعرونه په [[انګلیسي ژبه|انګرېزي]]، [[عبري ژبه|عبري]]، [[عربي ژبه|عربي]]، [[چينايي ژبه|چينايي]] او [[اروپايي ټولنه|اروپايي ژبو]] ژباړل شوي دي. له نوموړي ډېرې شعري ټولګې چې تر ډېره په [[پولنډي ژبه]] لیکل شوي او همدا راز د شعر او ادب په اړه ګڼې مقالې په میراث پاتې دي. ==شخصي ژوند== ویسلا وا شیمبورسکا د ۱۹۲۳ کال د جولای په دویمه د پولنډ په لوېدیځ کې په یوه واړه کلي کې وزیږېده. پلار یې د ملکیتونو کاروبار کاوه او په اصل کې د کېنټ اړوند کورنۍ وه. د اتو کلونو وه چې له خپلې کورنۍ سره یې یو ځای کراکوف ته وکوچېده او هلته مېشت شوه. همدلته یې ښوونځی ولوست، په خپله کورنۍ کې یې هم زده کړې کولې تر دې چې له ۱۹۴۵ تر ۱۹۴۹ کال پورې یې د کراکوف په یاګیلونیا پوهنتون کې د ادبیاتو او ټولنپوهنې په برخه کې زده کړې بشپړې کړې. لومړنی شعر یې په ۱۹۴۵ کال کې د کراکوف په ورځپاڼه کې چاپ شو. هغې په خپلو شعرونو کې د خپل وخت حاکمې نظریې پاللي دي، لومړنۍ شعري ټولګه یې هم د پولنډ د حاکم کمونیستي فکر استازیتوب کوي. لومړنۍ شعري ټولګه یې «همدې ته ژوندي یو» نومېږي.دا ټولګه یې ریالیستي او سوسیالیستي فکر پالي. نوموړي لیکلو او شاعرۍ ته ادامه ورکړه، تر دې چې بالاخره د لومړي ځل لپاره په ۱۹۵۳ کال کې د یوې ادبي مجلې د هیئت تحریر د غړې په توګه وګومارل شوه. دې مجلې به تر ډېره روښانفکره مطالب خپرول او پر همدې مفکورو یې باور درلود. نوموړې د اوږدو کلونو لپاره په دې مجله کې کار وکړ. ان تر دې چې تر ۱۹۸۱ کال پورې یې دلته کار وکړ چې څه باندې دېرش کاله کېږي ==ادبي نړۍ ته راتګ== هغه په ۱۹۳۱ کال کې له خپلې کورنۍ سره یو ځای کراکوف ښار ته کډه شوه. د دې ښار محیط، زده کړو، شاوخوا کسانو، سیاسي جریان، سیاسي ګوندونو، دلته زده کړو، پوهنتون او ښوونځي دې هر څې د ویسلا وا پر ژوند اغېز درلود. هغې چې کله دلته خپل لیسانس بشپړ کړ، نو په ۱۹۵۳ کال کې یې له مطبوعاتو سره خپله همکاري پیل کړه. دلته د ادبي ژوند په نامه یوه اونیزه نشرېده او دا هم ورسره قلمي همکاره شوه. دا بل هغه څه وو چې تر زده کړو او علاقې وروسته یې د ویسلا پر ژوند اغېز درلود؛ ځکه په دې اونیزه کې تکړه لیکوالانو او ادبي فعالینو لیکنې خپرولې او دې یې هم له نظریاتو او نقدونو استفاده کوله. نوموړې پوره اته ویشت کاله په دې اونیزه کې دنده تر سره کړه. نقدونه یې ولیکل، مقالې یې ولیکلې، کتابونه او ډېر مهم لیکوالان یې ټولنې ته معرفي کړل. هغې له دې سره هم‌مهاله د خپل هېواد په ډېرو نورو ادبي مجلو کې هم دنده تر سره کړه. نقدونه، شعرونه او لیکنې یې په نورو ادبي مجلو کې هم خپرېدې. «کب نیوونکي له اوبو یو بوتل را واخیست. په دې بوتل کې کاغذ و. په کاغذ کې دا پيغام لیکل شوی و. و خلکو! بني ادمانو! مرسته مرسته! زه دلته یم، د سمندر څپو یوې تشې جزیرې ته ټېل وهلی یم. پر ساحل پروت یم. تاسې ته سترګې په لار یم. را وخوځېږئ، بېړه وکړئ، دلته یم، دلته یم. یوه بل ورته وویل: دا پیغام هېڅ نېټه نه لري. اوس به نو ډېره ناوخته وي، له دې پیغام به څومره مودې تېرې شوې وي. دې بوتل به له کومو زمانو پر اوبو غوټې وهلې وي. بل ورته وویل: بله خبره! چېرته؟ په کوم سمندر کې؟ په کومه جزیره کې؟ که تاریخ نوی هم وي، نو ځای چېرته دی؟ بل ورته وویل: نه ناوخته ده او نه هم لرې ده. دلته نږدې یوه جزیره شته. ټول چوپ شول. دا زموږ د حقیقتونو حال دی.» ویسلا په خپلو اثارو کې دغه ډول وړې ټوټې ډېرې لري، چې لوستونکی حیرانوي او ښکلی پیغام له ځان سره لېږدوي. نوموړې له تنکۍ ځوانۍ د خلکو له فولکلوري ادبیاتو سره مینه لرله او ډېر وخت یې د ټولنې عام او له پامه لوېدلي حقیقتونه په ډېره ښه توګه بیان کړي دي او د لوستونکو پام یې ورته را اړولی دی. نوموړې په ۱۹۵۱ کال کې د خپلو شعرونو لومړنۍ ټولګه چاپ کړه، د دې ټولګې نوم یې (د دې لپاره ژوند کوم) و. د نوبل تر ګټلو وروسته یې نړیوال شهرت خپل کړ. تر دې مخکې یوازې په خپل هېواد پولنډ کې مشهوره وه او په محلي ورځپاڼو او مجلو کې یې شعرونه خپرېدل، خو نوبل نړۍ ته ور وپېژندله او د نړۍ پر ۳۷ ژبو یې شعرونه وژباړل شول. د شعرونو نسخې او ځینې ټولګې یې په زرګونه ځله چاپ شوې او خپرې شوې دي. لا یې هم د کلونو په تېرېدو شعرونه خپل مینه وال لري. لامل یې هم دا دی چې د ولسونو عام دردونه هغه څه چې نورو وګړو ته عادي ښکاري، خو شیمبورسکا یې را برسېره کوي او تر لوستونکي یې رسوي. شیمبورسکا ته تر ډېره اخلاق پاله شاعره وایي. په دې مانا چې هغه اخلاقو او په ټولنه کې اخلاقي ژوند ته په خپلو شعرونو او شعري لاره کې لومړیتوب ورکوي. طنز یې په شعرونو کې بل ځانګړی ځای لري. مخکې مو هم په دې اړه یادونه وکړه، چې هغه مسایل په خندنۍ ژبه نقدوي، نه یوازې دا چې جدي شاعري کوي؛ بلکې طنزي ژبه یې هم ادبي پنځونو ته ځانګړی رنګ او خوند ورکوي. د نوموړې شعر ځکه پیاوړی دی چې د پولنډ د هغه مهال په عامو مشاعرو او شعر ځایونو کې به یې نقد او کتنې ته وړاندې کاوه. د پولنډۍ شاعرۍ عام رنګ او جذبه پکې پرته ده، خو خپلې ځانګړنې هم لري، چې تر نورو شاعرانو یې ممتازه کړې ده. په بېلو شعرونو کې انساني دردونو او مسایلو ته خپله ژمنتیا ښيي. انسان او د انسان د ژوند ښه کېدل یې لومړیتوب او سره کرښه ده. هڅه کوي چې انسان یې د شاعرۍ او لیکوالۍ محور وي، د انسان لپاره لیکل وکړي او د بشري ژوند د ښه کېدو لپاره پراخ نظریات وړاندې کړي. نوموړې وايي «ژوند که لنډ وي که اوږد، خو ژوندلیک باید لنډ وي…» د شیمبورسکا شاعري خپله ځانګړنه لري، د نوموړې څو شعرونه چې په پرله‌پسې توګه ولولی، بیا درته ښکاري چې شعر یې له نورو څومره توپیر لري. د نوموړې په شعر کې هر شی یو شخصیت لرلی شي. هر بې ځانه شي ته روح ورکولی شي او هر بې وجوده شي ته وجود او شخصیت ورکولی شي. نوموړې هر شخصت ته له شاعرانه زاویې ګوري او شاعرانه کلمات ورته کاروي. توکو ته د نوموړې لیدلوری، داسې دی چې فکر کوي غواړي هر څه له سره کشف کړي. هر شته شي کې غواړي نوي کشفیات او نوي جزیات وویني. مخکې مو هم وویل چې د شاعرۍ بله ځانګړنه یې دا ده، چې د ژوند ورځنۍ چارې یې په شاعرۍ کې ځای پر ځای کړې دي. هغه پېښې چې هره ورځ زموږ د سترګو پر وړاندې رامنځ ته کېږي، له هغو سره سروکار لرو، موږ یې عادي له څنګه تېرېږو، خو نوموړې یې له څنګه هسې بې پروا نه تېرېږي، یو څه ترې زده کوي او یو څه پرې زیاتوي او بیا یې په شاعرۍ کې راوړي دي. هغه ځکه د شعرونو او مسایلو وړو جزیاتو ته تللې ده، چې یوه ښځینه شاعره ده. نقادان وایي، هغه ښځینه شاعره وه، ځکه دومره ظریفه هم وه، ځکه یې دقیقو مسایلو ته پام کاوه او ځکه یې ډېرو مسایلو ته له ډېرو دقیقو زاویو او خیالونو کتل. بالاخره د پولنډ او نړۍ دغه مشهوره لیکواله او شاعره د نوبل تر ګټلو وروسته په ۲۰۱۲ کال کې د فبرورۍ په لومړۍ نېټه د سږي د سرطان له امله مړه شوه. هغه د ژوند تر پایه په همدې کراکوف ښار کې وه. لیکل یې کول، پنځونې یې کولې او له خپل شاعرانه ژوند راضي وه. ==ايډيالوژي== هغه په لومړي سر کې د پولنډ د حاکم کمونیستي رژیم ملاتړې وه. کله کله به دا تور ورپورې کېده چې د ګوند له سرو کرښو اوړي او څو ځله په دې تړاو گواښل شوې هم ده. هغه ورو ورو د حاکم ګوند غړې شوه، خو کله چې دغه ګوند خپل نوم بدل کړ او په خپلو تګلارو کې یې بدلون راوست؛ نو ویسلا هم ورو ورو له دوی د واټن په لټه کې شوه. سره له دې چې هغه په دې وخت کې په رسمي توګه له ګوند ونه وته، خو د دغه ګوند له مخالفانو سره یې اړیکې پراخې شوې. هغې سیاسي افکار پالل، خو په دې وخت کې یې هڅه کوله چې له سیاست ځان لرې کړي او یوازې پر خپلو فرهنګي کارونو تمرکز وکړي. په ۱۹۶۶ کال کې په رسمي توګه له کمونیست ګوند بېلېږي او خپله فکري لاره هم له دغه ګوند او مفکورې سره بېلوي. دې ته څه نه و پاتې چې ویسلا په ګوند کې لوړو پوړیو ته ورسېږي؛ خو له دوی سره یې لاره بېله کړه. په پولنډ کې د کډوالۍ په نامه د مشهورې مجلې له مدیر مسوول سره یې اړیکه پیدا شوه او د ۱۹۶۴ کلونو په جریان کې دوی دا پرېکړه وکړه، چې د بیان د ازادۍ او روشنفکرانو ته د قلم او ژبې چلولو واک ورکړل شي. ==د نوبل جايزه== ادبي نقادان او لیکوالان په دې باور دي چې ویسلا د نوبل په ګټونکو کې د ګوتو په شمېر حقداره کسانو له ډلې ده. د دوی په خبره، ډېری شاعران چې د نوبل جایزې یې ګټلې هم دي، خو دومره پیاوړې شاعري او لیکوالي یې نه ده کړې لکه څومره چې ویسلا وا کړې ده. ==شاعري== د نوموړې د نوموړي د شعر یوه مهمه ځانګړنه دا ده چې رندانه طنز یې په شعرونو کې ډېر دی. نوموړې ورځني مسایل را اخلي، په شعرونو کې یې ځای پر ځای کوي، د انسانانو څخه باورونه او افکار را اخلي او په کلماتو کې یې تر مخاطب رسوي. د دې طنزونه په عمده توګه فلسفي تګلاره لري. په انسان کې د ژوند او کړو وړو لپاره ارزښتونه رامنځ ته کوي. هغه له یوې خوا ځینې مسایل د طنز په ژبه د خلکو له نظر لرې کوي؛ خو له بلې خوا ځینو مسایلو ته فلسفي اړخ ورکوي او لوستونکی فکر کولو ته هڅوي. په لیکنو کې یې تر ډېره ژوند او په ژوند پورې اړوند مسایلو ته ارزښت ورکوي او عمده هدف یې دا دی چې خلک له بې مانا والي او بې اهمیت کېدو وژغوري. د ویسلا د شاعرۍ بل اړخ دا دی چې کله کله د مرګ په اړه هم غږیدلې. د مرګ مسایل هم کله له فلسفي زاویو او کله هم د طنز او ورځنیو مسایلو له زاویو په خپلو شعرونو کې يې وړاندې کړي. نقادان وايي، دوی ډېر کم داسې شاعران لیدلي چې شعر یې دې دومره ساده وي؛ خو په عین حال کې دې بیا له ژورو مفاهمو ډک وي. دوی وايي، هغه عامیانه خو په ورته وخت کې ډېر دقیق الفاظ کاروي. له همدې امله نه یوازې په پولنډ؛ بلکې د نړۍ په ګوټ ګوټ کې د نوموړې شعرونه مینه وال لري او د ساده توب او دقیق توب له امله د نړۍ په ډېرو ژبو د ویسلا شاعري او کتابونه ژباړل شوي دي. نقادان وایي، وورسته له هغه چې ویسلا وا ته نوبل جایزه ورکړل شوه، د ادبیاتو په نړۍ کې ادیبان او نقادان د یوې بلې ستورې په پیدا کولو بریالي شول. دوی وايي، دا په دې مانا نه ده چې تر دې مخکې زموږ شاوخوا تیاره وه او بل لیکوال نه وه رڼا کړې، بلکې په دې مانا ده چې د نورو لیکوالانو لخوا بله شوې ډېوه په دې سره نوره هم رڼا شوه او یوه بل اضافه شمعه هم د نړۍ په ادبیاتو کې ولګول شو. == سرچینې == [https://web.archive.org/web/20240705083733/https://www.spogmairadio.com/ د بشپړې ليکنې سرچینه د سپوږمۍ راډيو ويبپاڼه ده] [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Wis%C5%82awa_Szymborska د انځور سرچینه د انګرېزي ويکيپېډيا ده] oexxkknslt3gc0bxq29ih1kaam68iao ډېر ليدل کېدونکي موزيمونه 0 81371 371288 371139 2026-11-11T05:41:52Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 371288 wikitext text/x-wiki دا د کلنۍ احصایې له مخې په ۲۰۲۳ ز کال کې په نړۍ کې ترټولو ډېر ليدل شويو موزیمونو يا '''لرغونتونونو'''<ref>{{Cite web |title=آرشیف کاپي |url=https://pakhtoonmagazine.com/other-writers/2997/ |access-date=2025-02-03 |archive-date=2024-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907204747/https://pakhtoonmagazine.com/other-writers/2997/ |url-status=dead }}</ref> نوملړ دی. [[دوتنه:Vista_exterior_del_Museo_del_Louvre.JPG|بټنوک| [[لوور|لوور موزيم]]، پاریس، فرانسه]] [[دوتنه:Musei_Vaticani._Braccio_Nuovo.JPG|بټنوک| د واتیکان میوزیم ، واتیکان ښار، روم]] [[دوتنه:British_Museum_from_NE_2_(cropped).JPG|بټنوک| [[د برتانيې موزيم|برېتانوي موزیم]] ، لندن]] [[دوتنه:Natural_History_Museum_London_Jan_2006.jpg|بټنوک| طبیعي تاریخ میوزیم ، لندن]] [[دوتنه:Metropolitan_Museum_of_Art_(The_Met)_-_Central_Park,_NYC.jpg|بټنوک| د میټروپولیټین میوزیم ، نیویارک ښار]] [[دوتنه:National_Museum_of_Natural_History.jpg|بټنوک| طبیعي تاریخ ملي موزیم ، واشنګټن ډي سي، متحده ایالات]] [[دوتنه:Tate_Modern_-_Bankside_Power_Station.jpg|بټنوک| ټاټې ماډرن ، لندن، انګلستان]] [[دوتنه:Front_view_of_national_museum_of_korea.jpg|بټنوک| د کوریا ملي موزیم ، سیول، سوېلي کوریا]] [[دوتنه:Guangdong_Museum_20170915-2.jpg|بټنوک| د ګوانګډونګ میوزیم ، ګوانګزو، چین]] [[دوتنه:Maulana_Jelaledin_Muhammad_Rumi_in_konya.jpg|بټنوک| د میلانا میوزیم ، کونیا، تورکیه]] [[دوتنه:Musée_d'Orsay,_North-West_view,_Paris_7e_140402.jpg|بټنوک| د اورسا میوزيت ، پاریس، فرانسه]] == په ۲۰۲۳ او ۲۰۲۴ ز کال کې تر ټولو ډېرل ليدل شوي نندارځيونه (لرغونتونونه) == {| class="wikitable sortable" |- !نوم !ليدونکي په ۲۰۲۲ يا ۲۰۲۳ کې!!ښار !هېواد |- |[[لوور]] || ۸,۷۰۰,۰۰۰ (۲۰۲۴)<ref>Louvre Press Release, ۶ جنوري, ۲۰۲۵</ref>|| [[پاريس]] | {{هېواد بيرغ|France}} |- |[[واتيکان موزيمونه]] ||۶,۸۰۰,۰۰۰ (۲۰۲۳)<ref>New York Times, مارچ ۲۰۲۳</ref>|| [[واتيکان]], [[روم]] |{{هېواد بيرغ|واتيکان}} |- |[[چين ملي موزيم]] || ۶,۷۶۵,۰۰۰ (۲۰۲۳)<ref>TEA-AECOM Museum Survey for ۲۰۲۳, published اګست, ۲۰۲۴</ref> || [[بیجنګ]] | {{هېواد بيرغ|China}} |- |[[برېتانوي موزيم]] || ۵,۸۲۰,۸۶۰ (۲۰۲۳)<ref>ALVA, مارچ ۲۰۲۴</ref>|| [[لندن]] | {{هېواد بيرغ|United Kingdom}} |- |[[لندن طبيعي تاريخي موزيم|طبيعي تاريخ موزيم]] || ۵,۶۸۸,۶۰۸ (۲۰۲۳)<ref>ALVA, مارچ ۲۵,۲۰۲۴</ref>|| [[لندن]] |{{هېواد بيرغ|United Kingdom}} |- |[[مېټروپوليټان هنري موزيم]] || ۵,۴۰۰,۰۰۰ (۲۰۲۳)<ref>"New York Times", مارچ ۱۲, ۲۰۲۴</ref> || [[ نیویورک]] |{{هېواد بيرغ|United States}} |- |[[طبيعت تاريخ امريکايي موزيم]] || ۵,۴۰۰,۰۰۰ (۲۰۲۳)<ref>"New York Times", مارچ ۱۲, ۲۰۲۴</ref> || [[ نیویورک]] |{{هېواد بيرغ|United States}} |-| |[[چين ساينس او تېکنالوژۍ موزيم]] || ۵,۳۱۵,۰۰۰ (۲۰۲۳)<ref>TEA-AECOM Museum Survey for ۲۰۲۳, published اګست, ۲۰۲۴</ref> || [[بیجنګ]] | {{هېواد بيرغ|China}} |- |[[اورسای موزيم]] ||۴.۹ ميليونه (د [[اورنجېري موزيم]] سره يوځای) (۲۰۲۴)<ref>"Le Figaro", جنوري ۶, (۲۰۲۵)</ref>|| [[پاريس]]||{{هېواد بيرغ|France}} |- |[[اوفيزي]]|| ۵.۱۳۸.۵۸۸ (۲۰۲۳)<ref name=>Mic – Ufficio Statistica for ۲۰۲۳, جولای ۲۰۲۴</ref>|| [[فلورانس]] | {{هېواد بيرغ|Italy}} |- |[[نانجينګ موزيم]] || ۵,۰۰۷,۰۰۰ (۲۰۲۳)<ref>[https://www.teaconnect.org/tea-theme-museum-index.html|TEA-AECOM Museum Survey for ۲۰۲۳, published اګست, ۲۰۲۴]{{Dead link|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || [[نانجينګ]] | {{هېواد بيرغ|China}} |- | [[سوژو موزيم]] || ۴,۸۵۲,۰۰۰ (۲۰۲۳)<ref>TEA-AECOM Museum Survey for 2023, published اګست, ۲۰۲۴</ref> || [[سوژو ]] || {{هېواد بيرغ|China}} |- |[[ټاټې موډېرن]] || ۴,۷۴۲,۰۳۸ (۲۰۲۳)<ref>ALVA, مارچ ۲۰۲۴</ref>|| [[لندن]] | {{هېواد بيرغ|United Kingdom}} |- |[[طبيعت تاريخ ملي موزيم]] || ۴,۴۰۰,۰۰۰ (۲۰۲۳)<ref>Smithsonian. Institution Newsroom (جنوري ۱۰, ۲۰۲۴)</ref>|| [[واشنګټن ډي سي]] | {{هېواد بيرغ|United States}} |- |[[کوريا ملي موزيم]]|| ۴.۱۸ ميليونه (۲۰۲۳)<ref>TEA-AECOM Museum index for ۲۰۲۳, published اګست ۲۰۲۴)</ref>|| [[سيول]] |{{هېواد بيرغ|South Korea}} |- |[[ګوانګډونګ موزيم]] ||۴,۰۰۰,۰۰۰ (۲۰۲۳)<ref>TEA-AECOM Museum Index, ۲۰۲۴</ref> || [[ګوانګژو]] | {{هېواد بيرغ|China}} |- |[[طبيعي تاريخ ملي موزيم]] ||۳.۸ ميليونه (۲۰۲۳)<ref>"Le Figaro", جنوري ۱, (۲۰۲۴)</ref>|| [[پاريس]] | {{هېواد بيرغ|France}} |- |[[هېرمتياز ايالتي موزيم]] || ۳,۲۷۳,۷۵۳ (۲۰۲۳)<ref>"The Art Newspaper", مارچ ۲۸,۲۰۲۴</ref>||[[ سینټ پیټرزبورګ]] | {{هېواد بيرغ|Russia}} |- |[[دېل پرادو موزيم]] ||۳,۳۳۸,۲۸۵ (۲۰۲۳)<ref>"The Art Newspaper", مارچ ۲۸,۲۰۲۴</ref>||[[مادرید]] | {{هېواد بيرغ|Spain}} |- |[[کاخ اباد نندارځی]] |۳,۱۲۱,۰۰۰ (۲۰۲۲)<ref>{{Cite web |title=پربازدیدترین موزه ایران کدام موزه است؟ - رسانه قطبنما |url=https://www.qotbnama.com/tourism-hospitality/heritage-and-environment/most-visited-museum-۱۴۰۱ |access-date=۲۰۲۴-۱۲-۱۲ |website=www.qotbnama.com }}{{Dead link|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |[[ تهران]] |{{هېواد بيرغ|Iran}} |- |[[ويکټوريا او البېرټ موزيم]] || ۳,۱۱۰,۰۰۰ (۲۰۲۳)<ref>"The Art Newspaper", مارچ ۲۸,۲۰۲۴</ref>|| [[لندن]] | {{هېواد بيرغ|United Kingdom}} |- |[[ملي هوايي او فضايي موزيم]]{{Efn|Includes visitors to the [[Steven F. Udvar-Hazy Center|Udvar-Hazy Center]].}} ||۳,۱۰۰,۰۰۰ (۲۰۲۳)<ref>Smithsonian Museum Newsroom February ۲۰۲۴</ref>|| [[واشنګټن ډي سي]] | {{هېواد بيرغ|United States}} |- |[[لندن ملي انځورتون]] || ۳,۰۹۶,۵۰۸ (۲۰۲۳)<ref>ALVA, مارچ ۲۰۲۴</ref>|| [[لندن]] | {{هېواد بيرغ|United Kingdom}} |- |[[عصري هنرونو موزيم]] || ۲,۸۳۹,۵۰۹ (۲۰۲۳)<ref>"The Art Newspaper", مارچ ۲۶,۲۰۲۴</ref>|| [[ نیویورک]] | {{هېواد بيرغ|United States}} |- |[[مکسيکو ملي وګړپېژندنې موزيم]] ||۲,۶۳۶,۳۵۲ (۲۰۲۳)|| [[مکسيکو ښار]] | {{هېواد بيرغ|Mexico}} |- | [[پمپېدو ملي او کلتوري موزيم]] ||۲,۶۱۱,۰۰۰ (۲۰۲۳)<ref>Franceinfo Culture, ۴ جنوري ۲۰۲۴</ref> || [[پاريس]] | {{هېواد بيرغ|France}} |- |[[تاريخ ملي موزيم]] ||۲,۴۵۶,۸۲۵ (۲۰۲۳)||[[مکسيکو ښار]] |{{هېواد بيرغ|Mexico}} |- |[[ګلستان ماڼۍ]] |۲,۱۰۶,۶۰۳ (۲۰۲۲)<ref>{{Cite web |title=پربازدیدترین موزه ایران کدام موزه است؟ - رسانه قطبنما |url=https://www.qotbnama.com/tourism-hospitality/heritage-and-environment/most-visited-museum-۱۴۰۱ |access-date=۲۰۲۴-۱۲-۱۲ |website=www.qotbnama.com }}{{Dead link|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |[[ تهران]] |{{هېواد بيرغ|Iran}} |- |[[د امريکا تاريخ ملي موزيم]] ||۲,۱۰۰,۰۰۰ (۲۰۲۳)<ref>Smithsonian. Institution Newsroom (جنوري ۱۰, ۲۰۲۴)</ref>||[[واشنګټن ډي سي]] |{{هېواد بيرغ|United States}} |- |[[د فلورانس اکاډمۍ انځورتون]] || ۲,۰۱۳,۹۱۴ (۲۰۲۳)<ref name=>Mic – Ufficio Statistica for ۲۰۲۳, جولای ۲۰۲۴</ref>|| [[فلورانس]] | {{هېواد بيرغ|Italy}} |- |[[ګوګېنهيم بيلباو موزيم]] || ۱,۳۲۴,۰۰۰ (۲۰۲۳)<ref>Club-Innovation-Culture, جنوري ۲۰۲۴</ref> || | [[بيلباو]] |{{هېواد بيرغ|Spain}} |- |[[مېولانا موزيم]] || ۳,۳۵۲,۵۰۵ (۲۰۲۲)<ref name="turkey">{{cite news |url=https://www.thekonyanews.com/en/rumi/detay/mevlana-museum-takes-first-place-with-over-۳-ميليونه-ليدونکي-۸۲۳ |title=Mevlana Museum takes first place with over ۳ ميليونه visitors |publisher=The Konya News |accessdate=۳۰ May ۲۰۲۳}}</ref>|| [[قونیه]] | {{هېواد بيرغ|Turkey}} |- |[[روسيې ايالتي موزيم]] || ۲,۹۰۰,۰۰۰ (۲۰۲۳)<ref>"The Art Newspaper", مارچ ۲۸,۲۰۲۴</ref>|| [[ سینټ پیټرزبورګ]] | {{هېواد بيرغ|Russia}} |- < |[[سمندري علومو او تېکنالوژۍ ملي موزيم]] || ۲,۷۲۶,۰۰۰ (۲۰۲۳)<ref>TEA AECOM Museum Index (۲۰۲۴)</ref>|||[[کيلونګ]] || {{هېواد بيرغ|Taiwan}} |- |[[لندن سيانسي موزيم]] || ۲,۹۵۷,۰۰۰ (۲۰۲۳) <ref>TEA-AECOM survey, اګست ۲۰۰۲۴</ref>|| [[لندن]] | {{هېواد بيرغ|United Kingdom}} |- |[[اېم +]] ||۲,۷۹۸,۰۰۰ (۲۰۲۳)<ref>TEA-AECOM Museum Index, اګست ۲۰۲۴</ref> || [[هانګ کانګ]] | {{هېواد بيرغ|Hong Kong}} |- |[[چين هوايي چلند موزيم]] || ۲,۳۰۰,۰۰۰ (۲۰۲۲)<ref>{{Cite web |title=中国航空博物馆 |language=zh |url=http://nb.ncha.gov.cn/museumdetail.html?msg=%DB%B5%DB%B6b%DB%B3%DB%B0%DB%B2f%DB%B2d%DB%B6%DB%B7b%DB%B4%DB%B8%DB%B2%DB%B4%DB%B8%DB%B8c%DB%B4%DB%B9%DB%B9ec%DB%B2%DB%B5%DB%B0%DB%B5a%DB%B5%DB%B1%DB%B4&nianfen=%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B2 |access-date=۳۰ May ۲۰۲۳ |website=全国博物馆年度报告信息系统 |trans-website=National Museum Annual Report Information System |archive-date=2025-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250417221210/http://nb.ncha.gov.cn/museumdetail.html?msg=%DB%B5%DB%B6b%DB%B3%DB%B0%DB%B2f%DB%B2d%DB%B6%DB%B7b%DB%B4%DB%B8%DB%B2%DB%B4%DB%B8%DB%B8c%DB%B4%DB%B9%DB%B9ec%DB%B2%DB%B5%DB%B0%DB%B5a%DB%B5%DB%B1%DB%B4&nianfen=%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B2 |url-status=dead }}</ref>|| [[بیجنګ]] | {{هېواد بيرغ|China}} |- |[[ترهګريزه توپوګراپي]]|| ۲,۱۰۰,۰۰۰ (۲۰۲۲)<ref>{{Cite web |url=https://www.berliner-zeitung.de/ratgeber/berlins-meistbesuchte-museen-kennen-sie-alle-li.۳۴۷۸۳۵ |title=Das sind Berlins meistbesuchte Museen: Kennen Sie alle? |last=Schulze |first=Nicole |website=[[Berliner Zeitung]] |language=de |date=۱۳ May ۲۰۲۳ |access-date=۱۴ جولای ۲۰۲۳}}</ref>||[[برلين]] | {{هېواد بيرغ|Germany}} |- |[[ساينس او تېکنالوژۍ ښار]] || ۱,۹۹۲,۸۲۳<ref name=":۱">{{Cite web |date=۲۰۲۳-۰۱-۰۵ |title=La fréquentation des musées parisiens en nette hausse en ۲۰۲۲, un retour à la normale d'avant pandémie se profile |url=https://www.francetvinfo.fr/culture/arts-expos/la-frequentation-des-musees-parisiens-en-nette-hausse-en-۲۰۲۲-un-retour-a-la-normale-d-avant-pandemie-se-profile_۵۵۸۲۵۶۸.html |access-date=۲۰۲۳-۰۱-۰۷ |website=franceinfo |language=fr-FR }}{{Dead link|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|| [[پاريس]] | {{هېواد بيرغ|France}} |- |[[سکاټلينډ ملي موزيم]] || ۲,۱۸۸,۶۴۱۱(۲۰۲۳))<ref>ALVA, مارچ ۲۰۲۴</ref>|| [[ایدینبرګ]] | {{هېواد بيرغ|United Kingdom}} |- |[[ترېتياکوپ ايالتي انځورتون]] || ۲,۱۰۰,۰۰۰ (۲۰۲۳)<ref>"Art Newspaper" (۲۰۲۴)</ref> || [[مسکو]] | {{هېواد بيرغ|Russia}} |- |[[ساينس او تېکنالوژۍ ملي موزيم]] || ۱,۸۷۵,۳۷۲<ref name="Taiwan">{{Cite web |title=Scenic Spots |url=https://stat.taiwan.net.tw/scenicSpot |access-date=۳۰ May ۲۰۲۳ |website=Tourism Statistics Database of the Taiwan Tourism Bureau}}</ref>|| [[کاوهسيونګ]] | {{هېواد بيرغ|Taiwan}} |- |[[National Museum of Modern and Contemporary Art]] || ۱,۸۰۶,۶۴۱<ref name="Art Newspaper data">{{cite web |last۱=Cheshire |first۱=Lee |last۲=da Silva |first۲=José |title=The ۱۰۰ most popular art museums in the world—who has recovered and who is still struggling? |url=https://www.theartnewspaper.com/۲۰۲۳/۰۳/۲۷/the-۱۰۰-most-popular-art-museums-in-the-worldwho-has-recovered-and-who-is-still-struggling |website=[[The Art Newspaper]] |access-date=۲۸ مارچ ۲۰۲۳ |date=۲۷ مارچ ۲۰۲۳ |archive-date=۲۸ مارچ ۲۰۲۳ |archive-url=https://web.archive.org/web/۲۰۲۳۰۳۲۸۲۰۴۵۰۵/https://www.theartnewspaper.com/۲۰۲۳/۰۳/۲۷/the-۱۰۰-most-popular-art-museums-in-the-worldwho-has-recovered-and-who-is-still-struggling |url-status=dead}}</ref>|| [[سيول]] | {{هېواد بيرغ|South Korea}} |- |[[Rijksmuseum]] || ۲,۷۰۲,۸۲۴(۲۰۲۳)<ref>"The Art Newspaper", ۲۶ مارچ ۲۰۲۴</ref> || [[امسټرډام]] | {{هېواد بيرغ|Netherlands}} |- |[[Österreichische Galerie Belvedere|Belvedere]] | ۱,۸۳۴,۰۰۰ (۲۰۲۳)<ref>[https://www.bmkoes.gv.at/kunst-und-kultur/kulturinstitutionen-des-bundes/bundesmuseen/besuchsstatistik-bundesmuseen-oenb-۲۰۲۳.html]{{Dead link|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|| [[ویانا]] | {{هېواد بيرغ|Austria}} |- |[[National Gallery Singapore]] | ۱,۷۲۳,۹۱۶ (۲۰۲۳)<ref>{{cite web |title=The ۱۰۰ most popular art museums in the world—blockbusters, bots and bounce-backs |url=https://www.theartnewspaper.com/۲۰۲۴/۰۳/۲۶/the-۱۰۰-most-popular-art-museums-in-the-world-۲۰۲۳ |website=theartnewspaper.com |publisher=The Art Newspaper |access-date=۴ September ۲۰۲۴ }}{{Dead link|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || [[سنګاپور]] | {{هېواد بيرغ|Singapore}} |- |[[California Science Center]] || ۱,۶۹۴,۰۰۰<ref name="tea-aecom">{{cite web |url=https://aecom.com/wp-content/uploads/documents/reports/AECOM-Theme-Index-۲۰۲۲.pdf |title=TEA/AECOM ۲۰۲۲ Theme Index and Museum Index |date=۱۳ June ۲۰۲۳ |access-date=۱۴ جولای ۲۰۲۳ }}{{Dead link|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|| [[لاس انجلس]] | {{هېواد بيرغ|United States}} |- |[[Art Gallery of NSW]] || ۱,۶۹۲,۰۲۸<ref name="Annual Report ۲۰۲۲-۳۴">{{cite web |url=https://www.datocms-assets.com/۴۲۸۹۰/۱۷۰۱۷۳۵۹۷۶-art_gallery_of_new_south_wales_annual_report_۲۰۲۲-۲۳.pdf |title=Annual Report ۲۰۲۲–۲۳ |date=۲۰۲۳ |access-date=۱۲ October ۲۰۲۴ }}{{Dead link|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|| [[ سیډني]] | {{هېواد بيرغ|Australia}} |- |[[Royal Museums Greenwich]] || ۱,۶۲۸,۵۸۰<ref name="ALVA">{{cite web |url=https://www.alva.org.uk/details.cfm?p=۴۲۳ |title=۲۰۲۲ Visitor Figures |publisher=Association of Leading Visitor Attractions (ALVA) |date=۲۱ مارچ ۲۰۲۳ |access-date=۳۰ May ۲۰۲۳}}</ref>|| [[لندن]] | {{هېواد بيرغ|United Kingdom}} |- |[[Zhejiang Museum of Natural History]] || ۱,۵۸۱,۲۶۳<ref>{{Cite web |title=浙江自然博物院 |language=zh |url=http://nb.ncha.gov.cn/museumdetail.html?msg=۲۵ed۱۳fd۳۶۱b۴۵۵۳۸۳۹۵۱۷۹۵۶۰۵a۹fc۵&nianfen=۲۰۲۲ |access-date=۳۰ May ۲۰۲۳ |website=全国博物馆年度报告信息系统 |trans-website=National Museum Annual Report Information System |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250417221323/http://nb.ncha.gov.cn/museumdetail.html?msg=%DB%B2%DB%B5ed%DB%B1%DB%B3fd%DB%B3%DB%B6%DB%B1b%DB%B4%DB%B5%DB%B5%DB%B3%DB%B8%DB%B3%DB%B9%DB%B5%DB%B1%DB%B7%DB%B9%DB%B5%DB%B6%DB%B0%DB%B5a%DB%B9fc%DB%B5&nianfen=%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B2 |archivedate=2025-04-17 |url-status=dead }}</ref>|| [[هانګژو]] | {{هېواد بيرغ|China}} |- |[[National Gallery of Victoria]]|| ۱,۵۸۰,۳۰۳<ref name="Art Newspaper data" />|| [[مېلبورن]] | {{هېواد بيرغ|Australia}} |- |[[National Palace Museum]] || >۱,۵۵۰,۰۰۰<ref>{{cite web |last۱=Strong |first۱=Matthew |title=Taiwan’s National Palace Museum exceeds ۱.۵۵ ميليونه visitors for ۲۰۲۴ |url=https://taiwannews.com.tw/news/۵۹۶۹۶۸۶ |website=taiwannews.com.tw |access-date=۱۲ November ۲۰۲۴}}</ref>|| [[تایپي]] | {{هېواد بيرغ|Taiwan}} |- |[[Jianchuan Museum Cluster]] || ۱,۵۳۸,۱۴۳<ref>{{Cite web |title=四川省建川博物馆 |language=zh |url=http://nb.ncha.gov.cn/museumdetail.html?msg=cfaee%DB%B9%DB%B0%DB%B4%DB%B0b%DB%B4c%DB%B4%DB%B3cd%DB%B9c%DB%B2%DB%B9f%DB%B0f%DB%B2%DB%B8ec%DB%B2%DB%B4ed%DB%B3&nianfen=%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B2 |access-date=۳۰ May ۲۰۲۳ |website=全国博物馆年度报告信息系统 |trans-website=National Museum Annual Report Information System |archive-date=2025-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250418014910/http://nb.ncha.gov.cn/museumdetail.html?msg=cfaee%DB%B9%DB%B0%DB%B4%DB%B0b%DB%B4c%DB%B4%DB%B3cd%DB%B9c%DB%B2%DB%B9f%DB%B0f%DB%B2%DB%B8ec%DB%B2%DB%B4ed%DB%B3&nianfen=%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B2 |url-status=dead }}</ref>|| [[چېنګدو]] | {{هېواد بيرغ|China}} |- |[[Houston Museum of Natural Science]] || ۱,۵۲۰,۰۰۰<ref name="tea-aecom" />|| [[هیوستون]] | {{هېواد بيرغ|United States}} |- |[[Tokyo Metropolitan Art Museum]] || ۱,۵۰۹,۹۷۰<ref name="Art Newspaper data" />|| [[توکیو]] | {{هېواد بيرغ|Japan}} |- |[[Changzhou Museum]] || ۱,۵۰۸,۲۲۹<ref>{{Cite web |title=常州博物馆 |language=zh |url=http://nb.ncha.gov.cn/museumdetail.html?msg=cc%DB%B1aa%DB%B1%DB%B1%DB%B2%DB%B0%DB%B5%DB%B3%DB%B8%DB%B4fee%DB%B8%DB%B0%DB%B4a%DB%B7%DB%B2%DB%B3b%DB%B2%DB%B3af%DB%B5a%DB%B8%DB%B1&nianfen=%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B2 |access-date=۳۰ May ۲۰۲۳ |website=全国博物馆年度报告信息系统 |trans-website=National Museum Annual Report Information System |archive-date=2025-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250417224540/http://nb.ncha.gov.cn/museumdetail.html?msg=cc%DB%B1aa%DB%B1%DB%B1%DB%B2%DB%B0%DB%B5%DB%B3%DB%B8%DB%B4fee%DB%B8%DB%B0%DB%B4a%DB%B7%DB%B2%DB%B3b%DB%B2%DB%B3af%DB%B5a%DB%B8%DB%B1&nianfen=%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B2 |url-status=dead }}</ref>|| [[چانګژو]] | {{هېواد بيرغ|China}} |- |[[Humboldt Forum]] || ۱,۵۰۰,۰۰۰<ref name="Art Newspaper data" />|| [[برلين]] | {{هېواد بيرغ|Germany}} |- |[[Kaohsiung Museum of Fine Arts]] || ۱,۴۶۱,۴۰۶<ref name="Taiwan" />|| [[کاوهسيونګ]] | {{هېواد بيرغ|Taiwan}} |- |[[Acropolis Museum]] ||۱,۴۵۱,۷۲۷<ref name="Art Newspaper data" />||[[اتن]] | {{هېواد بيرغ|Greece}} |- |[[چين ساينس او تېکنالوژۍ موزيم]] || ۱,۴۳۱,۱۸۹<ref>{{Cite web |title=中国科学技术馆 |language=zh |url=http://nb.ncha.gov.cn/museumdetail.html?msg=%DB%B1c%DB%B4e%DB%B5%DB%B2%DB%B8%DB%B0f%DB%B9%DB%B5f%DB%B4%DB%B4%DB%B2baec%DB%B0%DB%B9%DB%B2fb%DB%B4d%DB%B8%DB%B2%DB%B1dff&nianfen=%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B2 |access-date=۳۰ May ۲۰۲۳ |website=全国博物馆年度报告信息系统 |trans-website=National Museum Annual Report Information System |archive-date=2025-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250417220844/http://nb.ncha.gov.cn/museumdetail.html?msg=%DB%B1c%DB%B4e%DB%B5%DB%B2%DB%B8%DB%B0f%DB%B9%DB%B5f%DB%B4%DB%B4%DB%B2baec%DB%B0%DB%B9%DB%B2fb%DB%B4d%DB%B8%DB%B2%DB%B1dff&nianfen=%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B2 |url-status=dead }}</ref>|| [[بیجنګ]] | {{هېواد بيرغ|China}} |- |[[سوژو موزيم]] || ۱,۴۱۷,۴۱۲<ref>{{Cite web |title=苏州博物馆 (苏州民俗博物馆) |language=zh |url=http://nb.ncha.gov.cn/museumdetail.html?msg=ae%DB%B8%DB%B9e%DB%B1b%DB%B4%DB%B2c%DB%B9%DB%B4%DB%B4%DB%B4%DB%B1eacc%DB%B4%DB%B4f%DB%B3%DB%B8%DB%B5%DB%B5c%DB%B4dbf%DB%B8&nianfen=%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B2 |access-date=۳۰ May ۲۰۲۳ |website=全国博物馆年度报告信息系统 |trans-website=National Museum Annual Report Information System |archive-date=2025-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250417222242/http://nb.ncha.gov.cn/museumdetail.html?msg=ae%DB%B8%DB%B9e%DB%B1b%DB%B4%DB%B2c%DB%B9%DB%B4%DB%B4%DB%B4%DB%B1eacc%DB%B4%DB%B4f%DB%B3%DB%B8%DB%B5%DB%B5c%DB%B4dbf%DB%B8&nianfen=%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B2 |url-status=dead }}</ref>|| [[سوژو ]] | {{هېواد بيرغ|China}} |- |[[چېنګدو Museum]] || ۱,۴۰۴,۷۳۵<ref>{{Cite web |title=成都博物馆 (成都中国皮影博物馆) |language=zh |url=http://nb.ncha.gov.cn/museumdetail.html?msg=%DB%B2%DB%B9%DB%B8cffde%DB%B5%DB%B7d%DB%B0%DB%B4%DB%B1%DB%B2%DB%B3%DB%B9%DB%B5%DB%B2%DB%B9%DB%B9%DB%B3ec%DB%B6%DB%B6c%DB%B6%DB%B0%DB%B6%DB%B2%DB%B1&nianfen=%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B2 |access-date=۳۰ May ۲۰۲۳ |website=全国博物馆年度报告信息系统 |trans-website=National Museum Annual Report Information System |archive-date=2025-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250417230103/http://nb.ncha.gov.cn/museumdetail.html?msg=%DB%B2%DB%B9%DB%B8cffde%DB%B5%DB%B7d%DB%B0%DB%B4%DB%B1%DB%B2%DB%B3%DB%B9%DB%B5%DB%B2%DB%B9%DB%B9%DB%B3ec%DB%B6%DB%B6c%DB%B6%DB%B0%DB%B6%DB%B2%DB%B1&nianfen=%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B2 |url-status=dead }}</ref>|| [[چېنګدو]] | {{هېواد بيرغ|China}} |- |[[Shanghai Science and Technology Museum]] || ۱,۴۰۳,۱۷۹<ref>{{Cite web |title=上海科技馆 |language=zh |url=http://nb.ncha.gov.cn/museumdetail.html?msg=%DB%B2%DB%B9%DB%B5d%DB%B4%DB%B2e%DB%B0%DB%B7%DB%B9%DB%B9%DB%B0%DB%B4a%DB%B2%DB%B6%DB%B9dcfcc%DB%B3bc%DB%B0%DB%B6%DB%B5e%DB%B3%DB%B2e&nianfen=%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B2 |access-date=۳۰ May ۲۰۲۳ |website=全国博物馆年度报告信息系统 |trans-website=National Museum Annual Report Information System |archive-date=2025-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250419031806/http://nb.ncha.gov.cn/museumdetail.html?msg=%DB%B2%DB%B9%DB%B5d%DB%B4%DB%B2e%DB%B0%DB%B7%DB%B9%DB%B9%DB%B0%DB%B4a%DB%B2%DB%B6%DB%B9dcfcc%DB%B3bc%DB%B0%DB%B6%DB%B5e%DB%B3%DB%B2e&nianfen=%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B2 |url-status=dead }}</ref>|| [[شانګهای]] | {{هېواد بيرغ|China}} |- |[[The National Art Center, Tokyo]] || ۱,۴۰۰,۰۹۶<ref name="Art Newspaper data" />|| [[توکیو]] | {{هېواد بيرغ|Japan}} |- |[[Louis Vuitton Foundation]] || ۱,۵۰۰,۰۰۰ (۲۰۲۳)<ref>CLIC Museum Survey survey, جنوري ۲۰۲۴</ref>|| [[پاريس]] | {{هېواد بيرغ|France}} |- |[[Tokyo National Museum]] || ۱,۳۷۲,۱۳۲<ref name="Art Newspaper data" />|| [[توکیو]] | {{هېواد بيرغ|Japan}} |- |[[National Museum in Kraków]] || ۱,۳۶۵,۴۲۵<ref name="Art Newspaper data" />|| [[کراکوپ]] | {{هېواد بيرغ|Poland}} |- |[[Centro Cultural Banco do Brasil]] || ۱,۳۶۴,۲۰۸<ref name="Art Newspaper data" />|| [[ساو پاولو]] | {{هېواد بيرغ|Brazil}} |- |[[Van Gogh Museum]] || ۱,۳۶۴,۰۲۳<ref name="Art Newspaper data" />|| [[ امسټرډام]] | {{هېواد بيرغ|Netherlands}} |- |[[National Museum of Nature and Science]] || ۲,۵۰۰,۰۰۰ (۲۰۲۳)<ref name="tea-aecom" />|| [[توکیو]] | {{هېواد بيرغ|Japan}} |- |[[Kunsthistorisches Museum]] || ۱,۶۸۸,۵۰۹<ref>[https://www.bmkoes.gv.at/kunst-und-kultur/kulturinstitutionen-des-bundes/bundesmuseen/besuchsstatistik-bundesmuseen-oenb-۲۰۲۳.html]{{Dead link|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|| [[ويانا]] | {{هېواد بيرغ|Austria}} |- |Museo Nazionale di [[Castel Sant'Angelo]] || ۱,۳۲۱,۸۳۴<ref>{{cite web|url=http://musei.beniculturali.it/notizie/notifiche/i-numeri-dei-musei-italiani-nel-۲۰۲۳|title=I numeri dei Musei Italiani nel ۲۰۲۳|website=musei.beniculturali.it|access-date=۳ جولای ۲۰۲۴|language=it}}{{Dead link|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|| [[روم]] | {{هېواد بيرغ|Italy}} |- |[[Tianjin Natural History Museum]] || ۱,۳۲۰,۷۵۲<ref>{{Cite web |title=天津自然博物馆 (北疆博物院) |language=zh |url=http://nb.ncha.gov.cn/museumdetail.html?msg=%DB%B5b%DB%B4%DB%B1de%DB%B2%DB%B8dbc%DB%B0%DB%B4%DB%B4a%DB%B6b%DB%B5%DB%B2%DB%B0c%DB%B5%DB%B1b%DB%B7f%DB%B1f%DB%B6ba%DB%B3&nianfen=%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B2 |access-date=۳۰ May ۲۰۲۳ |website=全国博物馆年度报告信息系统 |trans-website=National Museum Annual Report Information System |archive-date=2025-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250418013835/http://nb.ncha.gov.cn/museumdetail.html?msg=%DB%B5b%DB%B4%DB%B1de%DB%B2%DB%B8dbc%DB%B0%DB%B4%DB%B4a%DB%B6b%DB%B5%DB%B2%DB%B0c%DB%B5%DB%B1b%DB%B7f%DB%B1f%DB%B6ba%DB%B3&nianfen=%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B2 |url-status=dead }}</ref>|| [[تيانجين]] | {{هېواد بيرغ|China}} |- |[[Palacio de Cristal del Retiro]] || ۱,۳۱۸,۸۲۳{{efn|Does not include visitors to the main Reina Sofía museum.}}<ref name="Art Newspaper data" />|| [[مادرید]] | {{هېواد بيرغ|Spain}} |- |[[Museum of European and Mediterranean Civilisations]] ||۱,۳۰۰,۰۰۰ (۲۰۲۳)||[[مارسېلي]] | {{هېواد بيرغ|France}} |- |[[Scottish National Gallery]] || ۱,۲۷۷,۲۳۰<ref name="Art Newspaper data" />|| [[ایدینبرګ]] | {{هېواد بيرغ|United Kingdom}} |- |[[Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía|Museo Reina Sofía]] || ۱,۲۵۳,۱۸۳{{efn|Does not include visitors to the Palacio de Cristal del Retiro.}}<ref name="Art Newspaper data" />|| [[مادرید]] | {{هېواد بيرغ|Spain}} |- |[[Galata Tower]] || ۱,۲۵۰,۰۰۰ (۲۰۲۳)<ref>https://www.dailysabah.com/business/tourism/istanbul-welcomes-over-۸۵m-tourists-in-first-half-of-year</ref>|| [[استنبول]] | {{هېواد بيرغ|Turkey}} |} == معیارونه == په دې نوملړ کې هنري، کلتوري، تاريخي، طبيعي تاريخي او ساينسي موزيمونه شامل دي، چې په ۲۰۲۲ ز کال کې ترې کابو ۱,۲۵۰,۰۰۰ څخه زیاتو ليدونکو ليدنه کړې، مګر دې نوملړ کې لرغونو آثارو ځایونه، تاریخي اثار، یا ډېری ماڼۍ موزیمونه شامل ندي. د مثال په توګه، [[ممنوعه ښار|منع شوي ښار]] ، [[کرملین]] ، او د [[وارسای ماڼۍ]] دې نوملړ کې نشته، که څه هم [[لوور]] او هرمیج بيا پکې شاملې دي. په ټولو سیمو کې د راپور ورکولو کې د توپیرونو له امله، د ارقامو د راپور ورکولو په وخت کې یو څه توپیر به خامخا وي. == دا هم وګورئ == * [[ډېر ليدل کېدنکو هنري نندارځايونو نوملړ]] * [[د سیمې له مخې د ډیری لیدل شوي موزیمونو نوملړ]] * [[د لوی هنر میوزیمونو نوملړ]] * [[ډېر ليدل کېدونکو ځايونو او يادګارونو نوملړ|دډېر ليدل کېدونکو ځايونو او يادګارونو نوملړ]] == سرچينې == {{لړسرچينې}} d28gpumpuv6ua7nmcfwypdow6otnldv نیت قبول حیات کاکاخیل 0 84318 371281 368320 2026-11-11T04:55:15Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 371281 wikitext text/x-wiki {{ديني ژوندليک مالوماتبکس|Religion=[[Islam]]|image=|name=Niat Qabool Hayat|title=Numberdar-e-Aala|birth_date=September 5, 1905|death_date=October 18, 1986|ethnicity=|works=|signature=Niat_q_hayat.png}} '''نیت قبول حیات کاکا خېل''' (همداراز: کاکا خېل؛ د ۱۹۰۵ د سپټمبر ۵مه – د ۱۹۸۶ د اکتوبر ۱۸مه) د پاکستان د ګلګت-بلتستان یو سیاستوال و. له ۱۹۷۳ وروسته، هغه د ګوپس د والي مرستیال پاتې شوی و. کاکاخېل د مرکزي آسیا د عالي شورا غړی او د آغا خان د شورا مشر غړی و. هغه د ۱۹۷۰مو کلونو په پیل کې، د سرحدي جرمونو د مقرراتو (FCR) د واکمنۍ په موده کې یو حکومتي چارواکی و. == لومړنی ژوند == '''کاکا خېل''' د ۱۹۰۵ کال د سپټمبر په ۵مه، د ګلګت ایجنسي په غېزر وادۍ (چې نن ورځ د ګوپس-یاسین ولسوالۍ برخه ده) کې زیږیدلی و. د هغه پلار یو شپونکی و، چې د حیات له زیږیدو څو میاشتې مخکې لادرکه شو. څو میاشتې وروسته له دې چې حیات وزېږېد، د هغه مشر ورور په یوه پېښه کې مړ شو. حیات د واکمن سیدو له کورنۍ سره تعلق درلود، او کله چې هغه ۲۱ کلن شو، ګلګت ته د هلته د راجه سره د اوسېدو لپاره واستول شو. څو کاله وروسته، کاکا خېل خپل کلي ته بېرته ستون شو او د خپل تره، '''زمبول حیات'''، ځای ناستی شو. هغه د راجه ګوپس، '''مقپون حسین علي خان'''، تر والي توب لاندې یو پیاوړی او وړ سیمه‌ییز حاکم و، او ورته د '''"اعلی نمبر دار"''' لقب ورکړل شو. == د شندور پولو میدان == په ۱۹۳۵ کال کې، د ګلګت ایجنسۍ برتانوي ادارې مشر '''ایولین هې کاوب''' له '''نیت قبول حیات کاکاخېل''' څخه غوښتنه وکړه چې د '''شندور سر''' په سیمه کې یو ښه جوړ، منظم د پولو میدان جوړ کړي. دا پروژه د سیمې د خلکو په ژمنتیا او زحمت سره بشپړه شوه.[https://web.archive.org/web/20250716082022/https://visitsilkroad.org/destination/shandor-yearly-polo-festival/][https://www.fehmeedakhan.com/shandur-pass-chitral/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250209015559/https://www.fehmeedakhan.com/shandur-pass-chitral/ |date=2025-02-09 }}[https://ecoclub.com/images/easyblog_articles/1018/Shandur-Polo-Festival.pdf] د دې کار پایله یو ښکلی د پولو میدان و، چې نوم یې '''ماس جونالی''' کېښودل شو. دا میدان ۵۶ متره سور او ۲۰۰ متره اوږدوالی درلود، چې له یو معیاري د پولو میدان (چې عموماً ۱۵۰ په ۲۷۰ متره وي) څخه یو څه کوچنی و. د "'''ماس جونالی'''" نوم له '''خوار ژبې''' څخه اخیستل شوی، چې پکې "'''ماس'''" د سپوږمۍ معنا لري او "'''جونالی'''" د پولو میدان ته ویل کېږي. دا نوم د کاوب د سپوږمیزو شپو د پولو لوبو سره د ځانګړې مینې نښه ده، چې د لوبې فضا ته یې یو جادویي رنګ ورکاوه.[https://defencepk.com/forums/threads/pakistan-polo-news.24186/] کله چې '''کاکاخېل''' د شندور د پولو میدان جوړولو کار په ډېر مؤثر او منظم ډول بشپړ کړ، نو '''کاوب''' پرې ډېر اغېزمن شو او د انعام وړاندیز یې وکړ. خو کاکاخېل د انعام پر ځای دا غوښتنه وکړه چې د سیمې په سیندونو او خوړونو کې دې '''تراؤټ ماهیان''' واچول [https://pakistanbikers.com/blog/destination/shandur-pass/ شي]{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. دا بې‌غرضه غوښتنه د کاکاخېل د خلکو د هوساینې لپاره د ژمنتیا څرګندونه وه. د دې له امله، '''کاوب''' له انګلستانه '''تراؤټ ماهي''' راوستل او د '''غېزر سیند''' ته یې معرفي کړل، چې وروسته د '''د کب نیولو ریاست (Directorate of Fisheries)''' د جوړېدو سبب شو، او له دې سره د سیمې خلکو ته سلګونه دندې پیدا شوې. له هغه راهیسې، د تراؤټ کبانو شمېر په چټکۍ سره زیات شو، او د دوی لوی لوی ډولونه په '''هندراپ جهیل''' او '''باها خوکُش جهیل''' کې ثبت شوي، چې وزنونه یې تر ۲۴ کیلوګرامو (۵۳ پونډه) او ۴۵ کیلوګرامو (۹۹ پونډه) پورې رسېدلي دي.[https://www.chitraltravel.com/index.php/events-festivals#:~:text=In%201935%20UK,crossed%2040%20kg.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251206131500/https://www.chitraltravel.com/index.php/events-festivals#:~:text=In%201935%20UK,crossed%2040%20kg. |date=2025-12-06 }}[https://www.pakistanguidedtours.pk/fairs-festivals/][https://salampak.com/shandur-polo-festival.html] == په ګلګت بلتستان کې ادبي لوړوالی == په ۱۹۴۰ کال کې، '''نیت قبول حیات کاکاخېل''' د '''کوهِ غېزر''' په سیمه کې یو خصوصي ابتدايي ښوونځی جوړ کړ. په پیل کې، د دې ښوونځي زده‌کوونکي به د لوړو زده‌کړو لپاره لرې پرتو ښارونو ته تلل، خو ډېر ژر د '''آغا خان تعلیمي خدماتو''' ادارې چارواکو د دې ښوونځي وړتیا او ارزښت وپېژاند او دا یې له خپلې ادارې سره وتاړه. دا شراکت یو مهم بدلون راوست، ځکه د ښوونځي د زده‌کړې پر ژمنتیا سره، د سیمې د سواد کچه په چټکۍ سره لوړه شوه، چې تر ۸۵ سلنې څخه یې هم واوښته — کوم چې یوه د پام وړ لاسته راوړنه وه. == ماخذونه == [[وېشنيزه:د پاکستان سياستوال]] [[وېشنيزه:1986 مړينې]] [[وېشنيزه:1905 زېږېدنې]] 8on58l54ce6ntc1b2u34zzl66qk24hu کوبوچي دښته 0 87383 371289 364604 2026-11-11T06:00:00Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 371289 wikitext text/x-wiki '''کوبوچي دښته''' يا '''کوبوچي سارا''' (په {{Lang-zh|库布齐沙漠}}، {{Lang-en|Kubuqi Desert}}) د [[چين]] په شمال لوېديځ کې د اوردوس حوزې دننه يوه دښته ده چې د داخلي منگوليا د اوردوس اداري سيمه گڼل کېږي. دا دښته ۱۸۶۰۰ کيلومتره پراخوالی لري<ref name="tm">{{cite news |last=Campbell |first=Charlie |date=July 27, 2017 |title=China’s Greening of the Vast Kubuqi Desert is a Model for Land Restoration Projects Everywhere |url=https://time.com/4851013/china-greening-kubuqi-desert-land-restoration/ |access-date=30 May 2019 |work=Time |language=en |archive-date=14 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250614171742/https://time.com/4851013/china-greening-kubuqi-desert-land-restoration/ |url-status=dead }}</ref> او د چين اوومه لويه دښته گڼل کېږي چې د چين پلازمېنې [[بیجنګ|پيکېنگ]] ته نژدې موقعيت لري.<ref>{{cite news |title=Revitalising China's Kubuqi Desert |url=https://www.scmp.com/photos/today-photos/2161560/revitalising-chinas-kubuqi-desert |accessdate=30 May 2019 |work=South China Morning Post}}</ref><ref>{{cite news |title=Korea Forest Service to Host Global Forest Meetings in June |url=http://www.businesskorea.co.kr/news/articleView.html?idxno=32406 |accessdate=30 May 2019 |work=비즈니스코리아 - BusinessKorea |date=30 May 2019 |language=ko}}</ref> {{مالومات |نوم=کوبوچي دښته |انځور=Kubuqi.dunes et stupa.jpg |د انځور اړوند=کوبوچي سارا}} کوبوچي دښته د داخلي منگوليا يو له مشهورو سارايي سيمو څخه ده چې د اوښانو د سپرلۍ، شگو د ښويېدو له کبله مشهوره ده. <ref>{{Cite web|url=https://gochinaquest.com/ps/%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D9%84%D9%8A-%D9%85%D9%86%DA%AB%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%A7-%D8%BA%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%B3%D9%81%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%87/|title=د کبوچي صحرا|accessdate=۲۰۲۶ز می ۲۵مه|website=Go China Quest}}</ref> == چاپېريال پوهنه == دا سيمه [[د چینګ کورنۍ]] د واکمنۍ تر وروستيو پورې يوه زرغونه واښه لرونکې سيمه وه، چې د څړځای په توگه کارېدله، خو په وروستيو پېړيو کې ډېرو جگړو، زيات طبيعي استخراج او بې کابو څړځاييتوب دا سيمه په يوې دښتې بدله کړه <ref name="tm" /> او نږد ۷۴۰،۰۰۰ وگړيې د لوږې سره مخ کړل. د ايليون سرچينو ډلې او د بېجينگ حکومت په ۱۹۸۸ز کال کې د سارايي کېدو د مخنيوي او د چاپېريال بيارغونې لپاره په کار پيل وکړ، چې تر ۲۰۱۷ز کال پورې د دښتې درېيمې برخې په زرغونولو بريالي شول.<ref name="tm" /><ref>{{cite web |title=Review of the Kubuqi Ecological Restoration Project: A Desert Green Economy Pilot Initiative |url=https://wedocs.unep.org/handle/20.500.11822/8652 |publisher=[[United Nations Environment Programme]] |date=2015}}</ref><ref>{{cite web |title=WAM |url=https://wam.ae/en/details/1395303208679 |website=wam.ae |language=en}}</ref> د برېښنا توليد لپاره لگېدلو لمريزو تختو هم د لمر د وړانگو شدت د باد سرعت راکم او سيوری يې جوړ کړ چې په دې سره خاوره تر ډېره اوبلنه پاتې شوه او د هغې په زرغونېدو کې يې مهم رول ولوباوه. <ref>{{Cite web |last=Howarth |first=Tom |date=2024-12-30 |title=NASA images reveal massive building project in China's desert |url=https://www.newsweek.com/nasa-images-reveal-solar-great-wall-china-desert-climate-change-2007554 |access-date=2024-12-31 |website=Newsweek |language=en}}</ref> == اقتصادي گټې == دې دښته کې د گيگاواټ په پيمانه د لمريزو تختو او بادي توربينونو په مرسته برېښنا توليدوونکې فابريکې جوړېږي.<ref>{{cite web |title=China transforms extreme frontier to energy hub |url=https://www.independent.co.uk/asia/china/china-daily/renewable-energy-carbon-neutral-desert-kubuqi-fossil-fuels-b2368350.html |website=www.independent.co.uk |date=7 July 2023}}</ref><ref>{{cite web |title=Former teacher tackles desertification in China's Inner Mongolia |url=https://www.japantimes.co.jp/environment/2023/07/27/inner-mongolia-sand/ |website=[[The Japan Times]] |language=en |date=27 July 2023}}</ref> تمه ده چې له دې دښتې ۴۵۵ گيگاواټه لمريزه او بادي انرژي ترلاسه شي.<ref>{{cite web |title=China’s Remote Deserts Are Hiding an Energy Revolution |url=https://www.bloomberg.com/graphics/2023-china-solar-wind-power-cop28/ |website=[[Bloomberg News]] |language=en |date=26 November 2023}}</ref> == سرچينې == {{لړسرچينې}} 7sdds1v6tad0761c4e3xjku17i1ooj6 د کراچۍ باغ‌ وحش 0 87885 371240 2026-11-10T17:17:01Z مرد بزرگ پسر 111 41258 "[[:en:Special:Redirect/revision/1382967806|Karachi Zoo]]" مخ د ژباړلو له مخې جوړ شوی 371240 wikitext text/x-wiki د کراچۍ ژوبڼ ('''Karachi Zoo''') په ګرین ختیځ، کراچۍ، سند، پاکستان کې موقعیت لري. په 1899 کې تاسیس شوی، دا د لاهور ژوبڼ څخه وروسته د پاکستان ترټولو لوی ژوبڼ او په هیواد کې دوهم زوړ ژوبڼ دی. <ref name="TSA">{{Cite web|url=http://www.tourismsouthasia.com/pakistan/major_cities_towns/gardens_parks_karachi.asp|title=Karachi: Garden and parks|website=tourismsouthasia.com|accessdate=8 November 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110506012650/http://www.tourismsouthasia.com/Pakistan/major_cities_towns/gardens_parks_karachi.asp|archivedate=May 6, 2011}}</ref> == د انځورونو ګالري == <gallery> File:Karachizoo1.jpg|ځايناستی| بېزو File:Karachizoo.jpg|ځايناستی| تور تاج لرونکی کرین File:Karachizoo2.jpg|ځايناستی| په یوه حوض کې تمساح File:Karachizoo3.jpg|ځايناستی| د ځمکې کیشپان File:Flamingoes_at_Karachi_Zoo.jpg|ځايناستی| فلېمینګو File:Deer_Zoo.jpg|ځايناستی| د هګۍ ښکر File:EPA-2015-A-Tiger-cools-off-to-beat-the-heat-by-embracing-a-large-lump-of-ice-at-the-Karachi-Zoo.jpg|ځايناستی| د بنګال پړانګ د یخ په یوه ټوټه وواهه. File:MumtazMahalAtZoo.jpg|ځايناستی| د ممتاز محل پویلین </gallery> == ماخذونه == jlz9efgcl8x6frr4rvraeio7kmvjki6 371242 371240 2026-11-10T17:20:40Z مرد بزرگ پسر 111 41258 371242 wikitext text/x-wiki '''د کراچۍ باغ‌ وحش''' ('''Karachi Zoo''') په ګرین ختیځ، کراچۍ، سند، پاکستان کې موقعیت لري. په 1899 کې تاسیس شوی، دا د لاهور ژوبڼ څخه وروسته د پاکستان ترټولو لوی ژوبڼ او په هیواد کې دوهم زوړ ژوبڼ دی. <ref name="TSA">{{Cite web|url=http://www.tourismsouthasia.com/pakistan/major_cities_towns/gardens_parks_karachi.asp|title=Karachi: Garden and parks|website=tourismsouthasia.com|accessdate=8 November 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110506012650/http://www.tourismsouthasia.com/Pakistan/major_cities_towns/gardens_parks_karachi.asp|archivedate=May 6, 2011}}</ref> == د انځورونو ګالري == <gallery> File:Karachizoo1.jpg|ځايناستی| بېزو File:Karachizoo.jpg|ځايناستی| تور تاج لرونکی کرین File:Karachizoo2.jpg|ځايناستی| په یوه حوض کې تمساح File:Karachizoo3.jpg|ځايناستی| د ځمکې کیشپان File:Flamingoes_at_Karachi_Zoo.jpg|ځايناستی| فلېمینګو File:Deer_Zoo.jpg|ځايناستی| د هګۍ ښکر File:EPA-2015-A-Tiger-cools-off-to-beat-the-heat-by-embracing-a-large-lump-of-ice-at-the-Karachi-Zoo.jpg|ځايناستی| د بنګال پړانګ د یخ په یوه ټوټه وواهه. File:MumtazMahalAtZoo.jpg|ځايناستی| د ممتاز محل پویلین </gallery> == ماخذونه == 16j9wtwrq910umn43santw3xbabol4p 371243 371242 2026-11-10T17:23:10Z مرد بزرگ پسر 111 41258 371243 wikitext text/x-wiki '''د کراچۍ باغ‌ وحش''' ('''Karachi Zoo''') په ګرین ختیځ، کراچۍ، سند، پاکستان کې موقعیت لري. په 1899 کې تاسیس شوی، دا د لاهور باغ‌ وحش څخه وروسته د پاکستان ترټولو لوی ژوبڼ او په هیواد کې دوهم زوړ ژوبڼ دی. <ref name="TSA">{{Cite web|url=http://www.tourismsouthasia.com/pakistan/major_cities_towns/gardens_parks_karachi.asp|title=Karachi: Garden and parks|website=tourismsouthasia.com|accessdate=8 November 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110506012650/http://www.tourismsouthasia.com/Pakistan/major_cities_towns/gardens_parks_karachi.asp|archivedate=May 6, 2011}}</ref> == د انځورونو ګالري == <gallery> File:Karachizoo1.jpg|ځايناستی| بېزو File:Karachizoo.jpg|ځايناستی| تور تاج لرونکی کرین File:Karachizoo2.jpg|ځايناستی| په یوه حوض کې تمساح File:Karachizoo3.jpg|ځايناستی| د ځمکې کیشپان File:Flamingoes_at_Karachi_Zoo.jpg|ځايناستی| فلېمینګو File:Deer_Zoo.jpg|ځايناستی| د هګۍ ښکر File:EPA-2015-A-Tiger-cools-off-to-beat-the-heat-by-embracing-a-large-lump-of-ice-at-the-Karachi-Zoo.jpg|ځايناستی| د بنګال پړانګ د یخ په یوه ټوټه وواهه. File:MumtazMahalAtZoo.jpg|ځايناستی| د ممتاز محل پویلین </gallery> == ماخذونه == t74w9t52w8hfnuifjdeoe1hwww2cf6b 371244 371243 2026-11-10T17:23:48Z مرد بزرگ پسر 111 41258 371244 wikitext text/x-wiki '''د کراچۍ باغ‌ وحش''' ('''Karachi Zoo''') په ګرین ختیځ، کراچۍ، سند، پاکستان کې موقعیت لري. په 1899 کې تاسیس شوی، دا د لاهور باغ‌ وحش څخه وروسته د پاکستان ترټولو لوی ژوبڼ او په هیواد کې دوهم زوړ باغ‌ وحش دی. <ref name="TSA">{{Cite web|url=http://www.tourismsouthasia.com/pakistan/major_cities_towns/gardens_parks_karachi.asp|title=Karachi: Garden and parks|website=tourismsouthasia.com|accessdate=8 November 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110506012650/http://www.tourismsouthasia.com/Pakistan/major_cities_towns/gardens_parks_karachi.asp|archivedate=May 6, 2011}}</ref> == د انځورونو ګالري == <gallery> File:Karachizoo1.jpg|ځايناستی| بېزو File:Karachizoo.jpg|ځايناستی| تور تاج لرونکی کرین File:Karachizoo2.jpg|ځايناستی| په یوه حوض کې تمساح File:Karachizoo3.jpg|ځايناستی| د ځمکې کیشپان File:Flamingoes_at_Karachi_Zoo.jpg|ځايناستی| فلېمینګو File:Deer_Zoo.jpg|ځايناستی| د هګۍ ښکر File:EPA-2015-A-Tiger-cools-off-to-beat-the-heat-by-embracing-a-large-lump-of-ice-at-the-Karachi-Zoo.jpg|ځايناستی| د بنګال پړانګ د یخ په یوه ټوټه وواهه. File:MumtazMahalAtZoo.jpg|ځايناستی| د ممتاز محل پویلین </gallery> == ماخذونه == cudcy0qgyqhw17ejth88yho90ybdas9 د کارن خبرې اترې:مرد بزرگ پسر 111 3 87886 371241 2026-11-10T17:17:02Z ښه راغلاست پیغام ورکوونکی 11444 د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي 371241 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|name=مرد بزرگ پسر 111}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> <sup><font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font></sup> ۱۰ نومبر ۲۰۲۶، گړۍ ۱۷:۱۷ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) 49i94ayhw443lkbp8kdi3hhixl78ctq بنارس کالونۍ کراچۍ 0 87887 371245 2026-11-10T17:30:07Z مرد بزرگ پسر 111 41258 "[[:en:Special:Redirect/revision/1374823153|Banaras Colony]]" مخ د ژباړلو له مخې جوړ شوی 371245 wikitext text/x-wiki بنارس کالونی ('''Banaras Colony''') د پاکستان په کراچۍ ښار کې د پښتنو اکثریت سیمه ده'''.'''<ref>{{Cite web|url=http://karachicity.gov.pk/town/index.asp?txtTown=Site|accessdate=21 April 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060613010501/http://karachicity.gov.pk/town/index.asp?txtTown=Site|title=Banaras Colony - SITE Town|website=Karachi City Government website|archivedate=13 June 2006}}</ref> <ref>{{Cite news|date=5 June 2018}}</ref> irkmopsnic2y9zudx3cgvl7ewwfjn0a 371246 371245 2026-11-10T17:30:22Z مرد بزرگ پسر 111 41258 "[[:en:Special:Redirect/revision/1374823153|Banaras Colony]]" مخ د ژباړلو له مخې جوړ شوی 371246 wikitext text/x-wiki بنارس کالونی ('''Banaras Colony''') د پاکستان په کراچۍ ښار کې د پښتنو اکثریت سیمه ده'''.'''<ref>{{Cite web|url=http://karachicity.gov.pk/town/index.asp?txtTown=Site|accessdate=21 April 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060613010501/http://karachicity.gov.pk/town/index.asp?txtTown=Site|title=Banaras Colony - SITE Town|website=Karachi City Government website|archivedate=13 June 2006}}</ref> <ref>{{Cite news|date=5 June 2018}}</ref> == ماخذونه == == بهرنۍ اړیکې == * [https://web.archive.org/web/20090420124923/http://www.karachicity.gov.pk/ د کراچۍ ویب پاڼه] . * [https://web.archive.org/web/20061115103147/http://www.lgdsindh.com.pk/site6.htm د سند سیمه ییز حکومت] . n278uzuwg0sla47xzhkpwlqjvdwm6k7 اورنګي ټاون کراچۍ 0 87888 371247 2026-11-10T17:36:00Z مرد بزرگ پسر 111 41258 "[[:en:Special:Redirect/revision/1376960071|Orangi Town]]" مخ د ژباړلو له مخې جوړ شوی 371247 wikitext text/x-wiki اورنګي ټاون ('''Orangi Town''') د پاکستان د سندهـ ایالت د کراچۍ په شمال لویدیځ کې موقعیت لري.   == ماخذونه == t9wow83gtwg7qmrejm1cx4x33xs9fyt 371248 371247 2026-11-10T17:42:22Z مرد بزرگ پسر 111 41258 371248 wikitext text/x-wiki اورنګي ټاون (''Orangi Town'') د پاکستان د سندهـ ایالت د کراچۍ په شمال لویدیځ کې موقعیت لري. '''روگذر باچا خان''' ''Bacha Khan Flyover'' د پاکستان په کراچۍ ښار کې ترټولو لوی فلائی اوور دی. نږدې دوه کیلومتره اوږدوالی او ۲۴ متره پلنوالی، دا د ښار تر ټولو لوی زیربنایي پروژو څخه دی. دا روگذر باچا خان نارت ناظم آباد د ساجد آباد او اورنګي ټاون سره نښلوي.   == ماخذونه == lhep5if2ie4d2kck1l979lx9ug2qyyy 371249 371248 2026-11-10T17:42:45Z مرد بزرگ پسر 111 41258 371249 wikitext text/x-wiki '''اورنګي''' (''Orangi Town'') د پاکستان د سندهـ ایالت د کراچۍ په شمال لویدیځ کې موقعیت لري. '''روگذر باچا خان''' ''Bacha Khan Flyover'' د پاکستان په کراچۍ ښار کې ترټولو لوی فلائی اوور دی. نږدې دوه کیلومتره اوږدوالی او ۲۴ متره پلنوالی، دا د ښار تر ټولو لوی زیربنایي پروژو څخه دی. دا روگذر باچا خان نارت ناظم آباد د ساجد آباد او اورنګي ټاون سره نښلوي.   == ماخذونه == 5ue8p7ostms8vxpn2zbac03xdfb2r9u د کارن خبرې اترې:HammadB96 3 87889 371250 2026-11-10T20:10:48Z ښه راغلاست پیغام ورکوونکی 11444 د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي 371250 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|name=HammadB96}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> <sup><font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font></sup> ۱۰ نومبر ۲۰۲۶، گړۍ ۲۰:۱۰ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) 2c1xgwux84mkzbfvdn2o5npzvxns9bg د کارن خبرې اترې:Samimsilab672 3 87890 371257 2026-11-11T01:50:50Z ښه راغلاست پیغام ورکوونکی 11444 د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي 371257 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|name=Samimsilab672}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> <sup><font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font></sup> ۱۱ نومبر ۲۰۲۶، گړۍ ۰۱:۵۰ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) hmssgnsuvo3reu5hnrkazwbnztr1596