ဇိုဖေဘာသာစကား

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="rki">
  <siteinfo>
    <sitename>ဝီကီးပီးဒီးယား</sitename>
    <dbname>rkiwiki</dbname>
    <base>https://rki.wikipedia.org/wiki/%E1%80%A1%E1%80%93%E1%80%AD%E1%80%80%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.8</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">မီဒီယာ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">အထူး</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">အသုံးပြုလူ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">အသုံးပြုလူ ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ဝီကီးပီးဒီးယား</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ဝီကီးပီးဒီးယား ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ဖိုင်</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ဖိုင် ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">မီဒီယာဝီကီ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">မီဒီယာဝီကီ ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">တမ်းပလိတ်</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">တမ်းပလိတ် ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">အကူအညီ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">အကူအညီ ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ကဏ္ဍ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ကဏ္ဍ ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ဇိုဖေဘာသာစကား</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4882</id>
    <revision>
      <id>19316</id>
      <timestamp>2026-06-30T14:43:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Infobox language |name=ဇိုဖေ |region=[[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] |ethnicity=[[မီဇိုလူမျိုး|မီဇို]] |speakers= ၂၀,၀၀၀ |date=၁၉၉၄–၂၀၀၀ |ref=e18 |familycolor=တရုတ်-တိဗက်နွယ် |fam2=([[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]]) |fam3=ကူက...&quot;</comment>
      <origin>19316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2089" sha1="f23760th1vf56vuw1ocv8vsvnnugc7f" xml:space="preserve">{{Infobox language
|name=ဇိုဖေ
|region=[[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]
|ethnicity=[[မီဇိုလူမျိုး|မီဇို]]
|speakers= ၂၀,၀၀၀
|date=၁၉၉၄–၂၀၀၀
|ref=e18
|familycolor=တရုတ်-တိဗက်နွယ်
|fam2=([[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]])
|fam3=[[ကူကီးဘာသာစကားတိ|ကူကီး]]
|fam4=Maraic
|iso3=zyp
|glotto=zyph1238
|glottorefname=Zyphe
}}
'''ဇိုဖေဘာသာစကား''' ('''Zyphe''', '''Zophei''', '''Zoptei''', '''Vawngtu''') စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[ထန်တလန်မြို့နယ်]]မာ အစပြုရေ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] ဘာသာစကားတခုဖြစ်ပြီးကေ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]မာလည်း ပြောဆိုကတ်ရေ။ ဇိုဖေဘာသာစကားကို မြန်မာနိုင်ငံမာ လူဦးရွီ ၁၇,၀၀၀ လှောက်နန့် အိန္ဒိယနိုင်ငံမာ ၃,၀၀၀ ခန့် အသုံးပြုပြောဆိုကတ်ရေ။ ယင်းမာ အောက်ဇိုဖေနန့် အထက်ဇိုဖေ ဆိုပနာ လီသံနှစ်မျိုး ကွဲပြားရေ။

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံဧ့ ဘာသာစကားတိ}}
{{နာဂဘာသာစကားတိ}}


[[ကဏ္ဍ:ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားတိ]]
[[Category:ဘာသာစကား]] [[Category:စာပီ]]
[[Category:အိန္ဒိယနိုင်ငံဧ့ ဘာသာစကားတိ]]


{{Myanmar-stub}}
{{st-lang-stub}}</text>
      <sha1>f23760th1vf56vuw1ocv8vsvnnugc7f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4883</id>
    <revision>
      <id>19317</id>
      <timestamp>2026-06-30T15:05:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Short description|Group of the Sino-Tibetan language family}} {{Infobox language family |name   = တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ |region = [[အရှိတောင်အာသျှ]]၊ [[အရှိအာသျှ]]၊ [[တောင်အာသျှ]] |familycolor = Sino-Tibetan |protoname = ရှီးဦး တိဗက်-ဗမာ |iso5   = tbq |glotto = none |map    = Lenguas tibeto-birmanas.png |mapcaption= တိဗ...&quot;</comment>
      <origin>19317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61722" sha1="8j1yxoo07kxh1kmoub25af08pc0xqcz" xml:space="preserve">{{Short description|Group of the Sino-Tibetan language family}}
{{Infobox language family
|name   = တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ
|region = [[အရှိတောင်အာသျှ]]၊ [[အရှိအာသျှ]]၊ [[တောင်အာသျှ]]
|familycolor = Sino-Tibetan
|protoname = ရှီးဦး တိဗက်-ဗမာ
|iso5   = tbq
|glotto = none
|map    = Lenguas tibeto-birmanas.png
|mapcaption= တိဗက်-ဗမာနွယ်ဧ့ ပင်မကိုင်းခွဲများ-
{{col-begin}}
{{col-3}}
{{legend|#32CD32|[[တိဗက်ဘာသာစကားတိ|တိဗက်နွယ်]]}}
{{legend|#FFD700|[[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|ဗမာနွယ်]]}}
{{legend|#FF0000|[[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားတိ|ကရင်နွယ်]]}}
{{legend|#FF4500|[[ရွန်ဘာသာစကားတိ|ရွန် (Rung)]]}}
{{col-3}}
{{legend|#8B4513|[[တာနီဘာသာစကားတိ|တာနီ]]}}
{{legend|#800000|[[ချန်နွယ် ဘာသာစကားတိ|ချန်နွယ် (Qiang)]]}}
{{legend|#0000FF|[[ဘိုရို-ဂါရို ဘာသာစကားတိ|ဘိုရို-ဂါရို]]}}
{{legend|#1E90FF|[[ကွန်ညပ်ဘာသာစကားတိ|ကွန်ညပ် (Konyak)]]}}
{{col-3}}
{{legend|#9400D3|[[နာဂနွယ် ဘာသာစကားတိ|နာဂ]]}}
{{legend|#FF69B4|[[ကရေးဘာသာစကား|ကရေး]]}}
{{legend|#FF1493|[[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားတိ|ကူကီး-ချင်း-မီဇို]]}}
{{col-end}}
}}

'''တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ''' (Tibeto-Burman languages) စွာ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားတိ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစု]]ကြီးအထဲ [[တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားတိ]] မပါဝင်ရေ ကျန်ဟိရေ ဘာသာစကားအစုအဖွဲ့အားလုံးကို စုပေါင်းခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်တေ။ ဒေအုပ်စုမာ [[တိဘက်လူမျိုးများ|တိဗက်ဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာစကား]] နန့် [[နော့ဆူဘာသာစကား|ယီဘာသာစကား]] ရို့ကဲ့သို့သော အဓိကဘာသာစကားတိ ပါဝင်ဗျယ်ဒေး [[ဘူတန်နိုင်ငံ]] နန့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] ရို့၏ တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကားတိစွာလည်း ဒေအုပ်စုမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်တေ။ &lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot;&gt;Thurgood, G., &amp; LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.&lt;/ref&gt; မိသားစုဝင် ဘာသာစကား အမျိုးကွဲပေါင်း ၄၀၀ ကျော်စွာ အရှိအာသျှ၊ တောင်အာသျှ နန့် အရှိတောင်အာသျှဟိ ကုန်းမြင့်ဒေသတိအပြင် မြန်မာနိုင်ငံဧ့ မြီပြန့်လွင်ပြင်များမာပါ ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုကတ်ရေ။ &lt;ref name=&quot;Zhang2020&quot;&gt;Zhang, H., et al. (2020). &quot;Phylogenetic evidence for the origin and expansion of Sino-Tibetan languages&quot;. ''Nature'', 583(7817).&lt;/ref&gt;


အစိုင်အလာအရ တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကြီးကို တရုတ်နွယ် (Sinitic) နန့် တိဗက်-ဗမာနွယ် (Tibeto-Burman) ဆိုပနာ ပင်မကိုင်းခွဲကြီး နှစ်ခုအဖြစ် ခွဲခြားဖော်ပြလိ့ ဟိကေလေ့၊ တရုတ်နွယ်မဟုတ်ရေ ဘာသာစကားတိဧ့ မူလအစနန့် ပတ်သက်ပြီးကေ ရှင်းလင်းတင်ပြထားခြင်း မဟိသိမ့်ပိုင် ဧပိုင် ခွဲခြားဖော်ပြခြင်းကို လက်မခံသော သုတေသနပညာသျှင် ဦးရီမာလည်း ပိုပြီးကေများပြားလာနီရေ။ &lt;ref name=&quot;Sagart2019&quot;&gt;Sagart, L., et al. (2019). &quot;Dated language phylogenies shed light on the ancestry of Sino-Tibetan languages&quot;. ''PNAS'', 116(21).&lt;/ref&gt;အထူးအနိန်နန့် မော်လီကျူး ဗီဇဗေဒဆိုင်ရေ လိ့လာချက်တိအရ O3 (O2a2b1a1) DNA စွာ တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူတိဧ့ အဖမျိုးရိုးဗီဇမာ အများဆုံး တွိဟိရရေ Haplogroup ဖြစ်ပြီးကေ၊ ယင်းစွာ ရှီးဦးလူသားရို့ဧ့ မူလရွှိပြောင်းလားလာမှုနန့် အခြီချနီထိုင်မှု သမိုင်းကြောင်းကို ပြန်ပနာပုံဖော်ရာမာ အဓိက အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ပြီးကေဟိရေ။ &lt;ref name=&quot;Wang2021&quot;&gt;Wang, C. C., et al. (2021). &quot;Genomic insights into the formation of human populations in East Asia&quot;. ''Nature'', 591(7849).&lt;/ref&gt;

== အုပ်စုသတ်မှတ်မှု ==
တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုစွာ ကမ္ဘာထက်မာ ပြောဆိုသူဦးရေ ဒုတိယအများဆုံး ဘာသာစကားအုပ်စုဖြစ်ပြီးကေ ပညာသျှင်တိက ယင်းရို့၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရေ ဆက်နွှယ်မှုတိကို ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ လိ့လာခကတ်တေ။၁၉ ရာစုမာ ဥရောပ ဘာသာဗေဒပညာသျှင်တိစွာ အရှိတောင်အာသျှ ဘာသာစကားတိကို စတင်လိ့လာခကတ်တေ။ ယင်းခါက ဘာသာစကားတိကို ယင်းရို့၏ '''ဖွဲ့စည်းပုံ (Structure)''' အပေါ် အခြီခံပနာ အုပ်စုဖွဲ့ခကတ်တေ။

* '''Monosyllabic Theory:''' အစောပိုင်း ပညာသျှင်တိက စကားလုံး တလုံးချင်း အသံထွက်သော (Monosyllabic) နန့် အသံနိမ့်အသံမြင့် ဟိရေ (Tonal) ဘာသာစကားတိဖြစ်ရေ တရုတ်၊ ထိုင်း နန့် ဗီယက်နမ် ဘာသာစကားတိကို အုပ်စုတခုတည်းဟု မားယွင်းစွာ ယူဆခကတ်ဖူးရေ။

၁၉၂၀ ကျော်ကာလတိမာ ပြင်သစ်ပညာသျှင် '''Jean Przyluski''' က &quot;Sino-Tibetan&quot; ဆိုရေ အသုံးအနှုန်းကို စတင်သုံးစွဲခပြီးကေ ဒေမိသားစုကို အဓိက အကိုင်းအခက် (၃) ခု ခွဲခြားခရေ -

# '''Tibeto-Burman''' (တိဗက်-ဗမာ)
# '''Chinese''' (တရုတ်)
# '''Tai-Kadai''' (တိုင်-ကဒိုင်) - နောင်မာ တိုင်''-''ကဒိုင်စွာ သီးသန့်မိသားစုဖြစ်ကြောင်း သတ်မှတ်ခရေ။

၁၉၄၀ ဝန်းကျင်မာ ပညာသျှင် '''Paul Benedict''' က &quot;Sino-Tibetan Philology&quot; စီမံကိန်းဖြင့် ပိုပြီးကေစနစ်တကျ ခွဲခြားခရေ။ ယင်းဧ့ အဓိက အောင်မြင်မှုကို -

* '''တိုင်-ကဒိုင် (Tai-Kadai)''' နန့် '''မြောင်-ယောင် (Hmong-Mien)''' ဘာသာစကားတိစွာ တရုတ်-တိဗက် မိသားစုဝင်များ မဟုတ်ကြောင်း ဖယ်ထုတ်နှိုင်ခခြင်းဖြစ်တေ။
* ယင်းက တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကို '''တရုတ်(Chinese)''' နန့် '''တိဗက်-ကရင်(Tibeto-Karen)''' ဆိုပနာ အဓိက အကိုင်းကြီး နှစ်ခု ခွဲခြားခပြီးကေ၊ဒေအုပ်စုအောက်မာ ဗမာဘာသာစကားကိုထားဟိခရေ။

ခေတ်သစ် ဘာသာဗေဒမာ '''James Matisoff''' က Sino-Tibetan Etymological Dictionary and Thesaurus (STEDT) စီမံကိန်းဖြင့် ရှီးဦးဘာသာစကား (Proto-Sino-Tibetan) ကို ပြန်ပနာဖော်ထုတ်ခရေမှ -

* တရုတ်ဘာသာစကား (Sinitic) နန့် တိဗက်-ဗမာ (Tibeto-Burman) ရို့စွာ တူညီရေ ဘိုးဘွားဘာသာစကားတခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း နနောင်းစွာ သက်သီပြခရေ။

ဂုချိန်ခါ ပညာသျှင်တချို့ (နမူနာ- George van Driem) က &quot;Sino-Tibetan&quot; နာမည်အစား '''&quot;Trans-Himalayan&quot;'''ဟု ခေါ်ဆိုဖို့ အဆိုပြုကတ်တေ။ ဒေယူဆချက်အရ တရုတ်ဘာသာစကားစွာ သီးသန့်အကိုင်းတခုမဟုတ်ဘဲ တိဗက်-ဗမာ အကိုင်းအခက်တိထဲက တခုရာဖြစ်တေဟု ယူဆကတ်တေ။

လက်ဟိမာ အများစုက တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကို အောက်ပါအတိုင်း အခြီခံခွဲခြာထားစွာ -
{| class=&quot;wikitable&quot;
| valign=&quot;top&quot; |'''အုပ်စုနာမည်'''
| valign=&quot;top&quot; |'''အဓိကဘာသာစကားတိ'''
|-
| valign=&quot;top&quot; |'''Sinitic (တရုတ်နွယ်)'''
| valign=&quot;top&quot; |မန်ဒရင်း၊ ကန်တုံ၊ ဝူ စရေ တရုတ်ဘာသာစကားစုတိ
|-
| valign=&quot;top&quot; |'''Tibeto-Burman (တိဗက်-ဗမာ)'''
| valign=&quot;top&quot; |ဗမာ၊ တိဗက်၊ ကရင်၊ ကချင် (ဂျိန်းဖော)၊ လီဆူ၊ နာဂ စသည်အားဖြင့်
|}

== စတင်ရာဒေသ ==

'''တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများ'''စွာ တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု ဧ့ ပင်မအခြီခံ အစိတ်အပိုင်းကြီးတခု ဖြစ်တေ။ ဒေလူမျိုးစုအဖွဲ့အစည်းအတွင်းမာ [[အောက်သား|မြန်မာ (ဗမာ)]]၊ [[တိဘက်လူမျိုးများ|တိဗက်]]၊ [[နာဂလူမျိုး|နာဂ]]၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]၊ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]] နန့် [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]] လူမျိုးတိအပြင် တခြားသော တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် ဘာသာစကားပြော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများစွာ ပါဝင်ကတ်တေ။

သမိုင်းကြောင်းနန့် ဘာသာဗေဒဆိုင်ရေ သုတေသနပြုချက်တိအရ တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင်ရို့၏ မူလအစပြုရာ မွီးရပ်မြီ စွာ တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း ([[ယူနန်ပြည်နယ်]]၊ [[စီချွမ်|စီချွမ်ပြည်နယ်]])၊ [[တိဗက်|တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့် မြောက်ပိုင်း]] နန့် [[ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း|ဟိမဝန္တာတောင်တန်းဒေသ]]များ ဖြစ်ကြောင်း အများစုက လက်ခံယူဆကတ်တေ။&lt;ref&gt;Van Driem, George (2001). ''Languages of the Himalayas: An Ethnolinguistic Handbook of the Greater Himalayan Region''. Leiden: Brill.&lt;/ref&gt; ထိုဒေသတိကတဆင့် လူဦးရွီရွှိပြောင်းမှုတိ ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ အဆင့်ဆင့် ခွဲဖြာထွက်လှာခရေမှ ဒေနိခေတ် မြန်မာနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံအနောက်တောင်ပိုင်းနန့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှိမြောက်ပိုင်းဒေသတိအထိ ပျံ့နှံ့အခြီချလာခကတ်ခြင်း ဖြစ်တေ။

{{Multiple image
| align     = center
| direction = horizontal
| width     = 250
| image1    = The origin and spread of the Sino-Tibetan language family.png
| alt1      = Sagart et al. ဧ့ မြေပုံ
| caption1  = Sagart et al. (၂၀၁၉) ဧ့ မြောက်တရုတ် (မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း) မွီးရပ်မြီ သီအိုရီမြေပုံ{{sfnp|Sagart|Jacques|Lai|Ryder|2019|pp=10319–10320}}
| image2    = Homeland and dispersal of the Sino-Tibetan languages (2).svg
| alt2      = van Driem ဧ့ မြေပုံ
| caption2  = Van Driem (၂၀၀၅) ဧ့ ဆီချွမ်/ဟိမဝန္တာအခြီပြု မွီးရပ်မြီ သီအိုရီမြေပုံ{{sfnp|van Driem|2005|pp=94–97}}
| image3    = Homeland and dispersal of the Sino-Tibetan languages.svg
| alt3      = Blench ဧ့ မြေပုံ
| caption3  = Blench (၂၀၀၉) ဧ့ အိန္ဒိယအရှိမြောက်ပိုင်းအခြီပြု သီအိုရီမြေပုံ&lt;ref&gt;{{Cite web|last1=Blench|first1=Roger|last2=Post|first2=Mark|date=2010|title=NE Indian languages and the origin of Sino-Tibetan|url=https://www.rogerblench.info/Language/Sino-Tibetan/Blench%20ICSTLL42%20Chiang%20Mai%20paper.pdf|access-date=2021-10-28|website=rogerblench.info|page=20|archive-date=27 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250527064203/https://www.rogerblench.info/Language/Sino-Tibetan/Blench%20ICSTLL42%20Chiang%20Mai%20paper.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
}}

== မျိုးရိုးဗီဇ==
မနုဿဗေဒဆိုင်ရေ မျိုးရိုးဗီဇစစ်ဆီးချက်တိအရ တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများမာ အချို့ Haplogroup များ ထင်ရှားစွာ တွိဟိရရေ။ ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာရေ မျိုးရိုးဗီဇလိုင်း (Y-Chromosome DNA) မာ အဓိကအကျဆုံးတွိရရေ '''Haplogroup O-M175''' စွာ အရှိအာသျှသားအများစုမာ တွိရလိ့ဟိရေ ဗီဇလိုင်းဖြစ်ပြီးကေ တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများမာလည်း အမြင့်မားဆုံး ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် တည်ဟိနိန်ရေ။&lt;ref&gt;Karmin, Monika et al. (2015). &quot;A recent bottleneck of Y chromosome diversity coincides with a global change in culture&quot;. ''Genome Research''.&lt;/ref&gt; 

တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးစုများအကြား မျိုးရိုးဗီဇအရ တူညီစွာ ချိတ်ဆက်နိန်ရေ ဘုံ Haplogroup (Shared Haplogroups) တိစွာ ယင်းရို့၏ သမိုင်းမတင်မီခေတ် ကနဦးအစပြုရာ တူညီမှုနန့် လူမျိုးစုအချင်းချင်း ရောနှောဆက်နွှယ်ခပုံတိကို ထင်ဟပ်နီစီရေ။&lt;ref&gt;Su, Bing et al. (2000). &quot;Y-Chromosome Evidence for a Northward Migration of Modern Humans into East Asia during the Last Ice Age&quot;. ''American Journal of Human Genetics''.&lt;/ref&gt; 

တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးစုအားလုံးနီးပါးကို တူညီစွာ ချိတ်ဆက်ပီးထားရေ အဓိက အကျဆုံးသော ဖခင်ဘက်မှ ဘုံဗီဇလိုင်းမာ '''Haplogroup O-M117''' ဖြစ်တေ။ ဒေဗီဇလိုင်းစွာ တိဘက်မြင့်တန်းမာ နီထိုင်ကတ်သော တိဘက်လူမျိုးများ၊ မြီပြန့်နန့် တောင်တန်းဒေသများဟိ [[အောက်သား|ဗမာ]]၊ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]၊ [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]]၊ [[ယီလူမျိုး|ယီ]] နန့် [[နာဂလူမျိုး|နာဂ]] လူမျိုးများအကြားမာ သိသာထင်ယှားစွာ ဗဟိုပြုပနာ တူညီစွာ တွိဟိရရေ။&lt;ref&gt;Li, Hui et al. (2008). &quot;Paternal Heritage of Discovery: Y-chromosomal evidence of Han-Tibetan divergence&quot;. ''Annals of Human Genetics''.&lt;/ref&gt;
ဒေဘုံဗီဇ တည်ဟိနီမှုက တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် ဘာသာစကားပြော လူမျိုးတိအားလုံးစွာ သမိုင်းဦးခေတ်က ကျောက်ခေတ်သစ်လယ်ယာစိုက်ပျိုးရီး (အထူးအနိန်နန့် လူး၊ ဆတ် စိုက်ပျိုးမှု) တိုးတက်လာရာ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း သို့မဟုတ် တရုတ်ပြည်အနောက်တောင်ပိုင်းဒေသမာ စုပေါင်းနီထိုင်ခကတ်ရေ &quot;ဘုံဘိုးဘွားလိုင်း&quot; တခုတည်းမှ ဆင်းသက်ခွဲဖြာလာခခြင်းဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြနိန်ရေ။

မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာရေ ဗီဇလိုင်းမာလည်း တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်ရို့စွာ Haplogroup M9a နန့် G2a ဗီဇလိုင်းနှစ်ခုစလုံးကိုတွိရပြီ တိဘက်လူမျိုးတိနန့် မြန်မာနိုင်ငံအထဲဟိ တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးစုများ (နမူနာ- ဗမာနန့် ကချင်) အကြားမာ တူညီစွာ ဖြန့်ကြက်တည်ဟိနိန်ရေ ဘုံမိခင်မျိုးရိုးလိုင်းများ ဖြစ်ကတ်တေ။&lt;ref&gt;Wen, Bo et al. (2004). &quot;Genetic evidence supports the Kazakh and Tibeto-Burman connection&quot;. ''Molecular Biology and Evolution''.&lt;/ref&gt;

မြန်မာနိုင်ငံအထဲဟိ တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးတိစွာ မြောက်ဘက် ကုန်းပြင်မြင့်မာ နီထိုင်ဆဲဖြစ်ရေ တိဘက်လူမျိုးတိနန့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အရှိတောင်အာသျှဧ့ မူလဗီဇတိနန့် ပိုပြီးကေထိစပ်ချိတ်ဆက်နီရေကို တွိရရေ။ ယင်းမာ တောင်ဘက်ကို ရွှိပြောင်းအခြီချလာရေအခါ ဒေသခံ မွန်-ခမာနွယ်ဝင်များ၊တိုင်-ရှမ်းများ နန့် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာသွီးနှောရောယှက်ခခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပြီးကေ၊ ယင်းကို ယင်းရို့၏ [[အော်တိုဆုမ်းမား DNA|အော်တိုဆုမ်းမား ဗီဇပုံစံများ]] (Autosomal DNA profiles) မာ အထင်ရှားဆုံး တွိမြင်နှိုင်ရေဗျာ။&lt;ref&gt;Kutanan, Wibhu et al. (2018). &quot;Asymmetric maternal and paternal genetic histories of Tibeto-Burman speaking groups&quot;. ''Scientific Reports''.&lt;/ref&gt;

တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးတိစွာ ကမ္ဘာ့အခြီအနီ အခက်ခဲဆုံးသော ကုန်းမြင့်ဒေသတိနန့် ရာသီဥတုများမာ ရေရှည်ရှင်သန်နှိုင်ဖို့အတွက် ထူးခြားဆန်းပြားသော ရုပ်ပိုင်းနန့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရေ မျိုးဗီဇပြောင်းလဲမှုတိ (Genetic Adaptations) ကို ပိုင်ဆိုင်ထားကတ်တေ။&lt;ref&gt;Simonson, T. S., et al. (2010). &quot;Genetic evidence for high-altitude adaptation in Tibetans&quot;. ''Science'', 329(5987), 72-75.&lt;/ref&gt;

EPAS1 နန့် EGLN1 (အောက်စီဂျင်နည်းပါးမှု ဒဏ်ခံဗီဇ)တိစွာ တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် (အထူးအနိန်နန့် တိဘက်လူမျိုးများ) မာ ထင်ရှားဆုံးတွိရရေ ဗီဇပြောင်းလဲမှု ဖြစ်တေ။ သာမန်လူသားတိ အောက်စီဂျင်နည်းပါးသော အရပ်သို့ ရောက်ကေသွီးခဲခြင်း၊ လီလိုက်ခြင်းနန့် နှလုံးရောဂါ ဖြစ်ပွားနှိုင်ရေ်လည်း ဒေဗီဇပြောင်းလဲမှုကြောင့် ယင်းရို့စွာ သွီးတွင်း ဟေမိုဂလိုဘင် (Hemoglobin) ပမာဏကို ပုံမှန်အတိုင်း ထိန်းညှိပီးကာ ဖီးထွက်ဆိုးကျိုးမဟိဘဲ ကျမ္မာစွာ အသက်ရှူ ရှင်သန်နှိုင်ရေ။&lt;ref name=&quot;Yi2010&quot;&gt;Yi, X., et al. (2010). &quot;Sequencing of 50 human exomes reveals adaptation to high altitude&quot;. ''Science'', 329(5987), 75-78.&lt;/ref&gt; သုတေသနတိအရ ဒေ EPAS1 ဗီဇစွာ လွန်ခသော နှစ်ပေါင်းသောင်းချီက မျိုးသုဉ်းလားခရေ ရှေးဟောင်းလူသားမျိုးနွယ်စု '''ဒနီဆိုဗန် (Denisovans)''' ပါးကသွီးနှောမှုကတဆင့် ဆင်းသက်ရဟိခခြင်း ဖြစ်တေ။&lt;ref&gt;Huerta-Sánchez, E., et al. (2014). &quot;Altitude adaptation in Tibetans caused by introgression of Denisovan-like DNA&quot;. ''Nature'', 512(7513), 194-197.&lt;/ref&gt;

MTHFR (အအီးဒဏ်နန့် ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်ဒဏ်ခံဗီဇ)မာ တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးစုများမာ ဖောလစ်အက်ဆစ် (Folic Acid) စုပ်ယူမှုနန့် ဆဲလ်ဒီအန်အေ ပြုပျင်ခြင်းကို အားပီးရေ MTHFR ဗီဇပြောင်းလဲမှုတိ ထင်ရှားရေ။ ယင်းစွာ တောင်မြင့်ဒေသများဟိ ပြင်းထန်သော နီရောင်ခြည် (UV Radiation) ဒဏ်ကြောင့် အရီပြားကင်ဆာ မဖြစ်ပွားအောင် ကာကွယ်ပီးပိုင်၊ ခန္ဓာကိုယ်ဧ့ ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်ကို မြှင့်တင်ပီးခြင်းနန့် အအီးဒဏ်ကို အလွယ်ချေ ခံနိုင်ရည်ဟိစီရေ။&lt;ref&gt;Yang, J., et al. (2017). &quot;High-altitude adaptation of Tibetan MTHFR gene polymorphisms&quot;. ''Scientific Reports''.&lt;/ref&gt;

စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရေနန့် အာရုံကြောဆိုင်ရေ မျိုးဗီဇပြောင်းလဲမှုတိမာ ဝဏှောက်ဖွံ့ဖြိုးမှုနန့် စိတ်ဖိစီးမှုဒဏ်ခံဗီဇ (Neuro-Psychological Genes)စွာ တအောင့်လောက်က ပြုလုပ်ခသော မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရေ သုတေသနတိအရ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးတိ၏သွီးလိုင်းမာ ဝဏှောက်နန့် အာရုံကြော ဆဲလ်များအကြား ဆက်သွယ်မှုကို အားကောင်းစီရေ ဗီဇအပြောင်းအလဲတချို့ကို ရှာဖွီတွိဟိခရေ။ အထူးအနိန်နန့် ဆိုးရွားပြင်းထန်သော ပတ်ဝန်းကျင်အခြီအနီများအောက်မာ စိတ်ဓာတ်ကျဆင်းမှုနန့် တုန်လှုပ်ခြောက်ခြားမှု (Anxiety and Depression) ကို ထိန်းချုပ်ပေးရေ Neurotransmitter စနစ်ဆိုင်ရေ ဗီဇအပြောင်းအလဲများ ပါဝင်ရေ။&lt;ref&gt;Zheng, W., et al. (2023). &quot;Genome-wide evolutionary analysis reveals neurological and psychological adaptations in high-altitude populations&quot;. ''Molecular Biology and Evolution''.&lt;/ref&gt;

ဒေအာရုံကြောဆိုင်ရေ ဗီဇပြောင်းလဲမှုတိစွာ ယင်းရို့အား သဘာဝဖီးအန္တရာယ်တိနန့် ဖိအားဒဏ်တိကို ရှိဆိုင်ရာမာ စိတ်ဓာတ်ကြံ့ခိုင်မှု (Mental Resilience) ကောင်းမွန်စီရား၊ ပတ်ဝန်းကျင်သစ်မာ အယင့်အယင် နိန်ပစ်ကျ လိုက်လျောညီထွေဖြစ်နိုင်စွမ်း (Strategic Autonomy) ဟိရေ အုပ်စုတိအဖြစ် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရေ စရိုက်လက္ခဏာကို ပုံဖော်ပီးခရေဟု ယူဆကတ်တေ။&lt;ref&gt;Kutanan, W., et al. (2021). &quot;The genetic and psychological matrix of Tibeto-Burman populations&quot;. ''Human Genetics''.&lt;/ref&gt;

== သဒ္ဒါအသုံးပြုပုံ ==
တိဗက်-ဗမာစကားတိမာ သဒ္ဒါပုံစံတိစွာ အရာ အာသျှဘာသာတိနန့် နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ကေလေ့ ထူးခြားမှုဟိရေ။ အများအားဖြင့် SOV (ကတ္တား–ကံ–ကြိယာ) စာကြောင်းဖွဲ့စည်းပုံကို အသုံးပြုကတ်တေ။နမူနာ “ငါသူ့ကိုပြောရေ” ဆိုရေစာကြောင်းမာ “ငါ”စွာ ကတ္တားဖြစ်ပြီးကေ “သူ”စွာကံဖြစ်တေ “ပြောရေ၊ပြောရေ”စွာ ကြိယာဖြစ်တေ။ &lt;ref&gt;Bradley (1997); Matisoff (2003); Thurgood &amp; LaPolla (2003)&lt;/ref&gt; 
နမူနာအနိန်နန့်မြန်မာဘာသာစကားတွင် &quot;ငါ သစ်သီး စားရေ။&quot;၊
တိဗက်ဘာသာမာ &quot;Nga za za yin&quot; (ငါ သစ်သီး စားရေ) ။ 
နာဂဘာသာတိမာလည်း သဘောတူပုံစံတူစွာ
မြန်မာ – &quot;ငါဧ့ စာအုပ်&quot;။
တိဗက် – &quot;Nga’i deb&quot; (ငါဧ့ စာအုပ်)။  
ကချင် – &quot;Nga ai kaw&quot; (ငါဧ့ စာအုပ်)။

==တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုဝင်များ==

[[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားတိ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစု]]ဧ့ အဓိက ဌာနခွဲတခုဖြစ်ရေ တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိကို အောက်ပါအတိုင်း အုပ်စုခွဲခြားနှိုင်ရေ -

=== အဓိက ဘာသာစကားအုပ်စုများ ===

* '''တိဗက်အုပ်စု (Tibetic):'''
** [[တိဗက်ဘာသာစကား]] (Amdo, Kham, Ü-Tsang)
** [[ဒရွန်ခါဘာသာစကား|Dzongkha]] (ဘူတန်နိုင်ငံသုံး)
** ဆစ်ခ်ကင်း (Sikkimese) နန့် ရှဲပါ့ (Sherpa)

* '''ပိုင်-ဗမာအုပ်စု (Lolo-Burmese):'''
** [[ဗမာဘာသာစကား]] နန့် ဗမာနွယ်ဝင်များ (အာချန်/မိုင်းသာ၊ ခရာဝဝေါ် သို့မဟုတ် မရူ)
** [[ယီဘာသာစကား|ပိုင် (ယီ)]]၊ လီဆူ၊ နရှီး၊ အာခါ

* '''ကရင်အုပ်စု (Karenic):'''
** [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်]]၊ [[ပိုးကရင်ဘာသာစကား|ပိုးကရင်]]
** [[ကယားဘာသာစကား|ကယား (ကရင်နီ)]]၊ [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]]၊ ကယန်း

* '''ချင်း-ကူကီး-နာဂအုပ်စု (Kuki-Chin-Naga):'''
** [[ချင်းဘာသာစကား|ချင်း]] (တီးတိန်၊ ဟားခါး အစဟိစွာ)၊ ကူကီး၊ ဇိုမီး
** [[နာဂဘာသာစကား|နာဂများ]]
** ကရေး (Meitei)

* '''ဆယ်လ်အုပ်စု (Sal):'''
** [[ဂျိန်းဖောဘာသာစကား|ဂျိန်းဖော (ကချင်)]]
** ဇိုင်ဝါး နန့် လာချိဒ် (အယင်က ပိုင်-ဗမာအုပ်စုဟု သတ်မှတ်ခစွာ)
** [[Luish အုပ်စု]]: သက်၊ ကတူး၊ Andro-Sengmai

* '''နုံအုပ်စု (Nungish):'''
** [[ရဝမ်ဘာသာစကား|ရဝမ်]]၊ ထရုံ

* '''Qiangic အုပ်စု:'''
** Qiang၊ Pumi၊ Muya၊ Ersu (စီချွမ်ကုန်းမြင့်ဒေသသုံး)

* '''Tani အုပ်စု:'''
** Galo, Apatani, Nyishi (အာရုဏာချာပရာဒေ့ရှ်ပြည်နယ်သုံး)

* '''အရာ ဟိမဝန္တာဒေသစုများ:'''
** '''Bodic အုပ်စု:''' Tamang, Gurung, Magar, Thakali
** '''Kiranti အုပ်စု:''' Rai များ (Bantawa, Chamling အစဟိစွာ)၊ Limbu
** '''Newaric:''' Newar (Nepal Bhasa), Baram
** '''အရာ:''' Lepcha, Dhimalic, Dhambojiya

== ပြောဆိုသူဦးရေနန့် အခြီအနီ ==

[[File:Lenguas tibeto-birmanas.png|thumb|right|300px|တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားတိ ပြန့်နှံ့တည်ဟိပုံပြမြေပုံ]]

&quot;တိဗက်-ဗမာ&quot; ဆိုရေ နာမည်စွာ ဒေအုပ်စုအထဲ ပြောဆိုသူ အများဆုံးဖြစ်ရေ ဗမာနန့် တိဗက်ဘာသာစကားနှစ်ခုကို အစွဲပြုပနာ မှည့်ခေါ်ထားခြင်းဖြစ်တေ။

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ဘာသာစကား !! ပြောဆိုသူဦးရေ (လှောက်မှန်းခြေ) !! အဓိကတည်နီရာ
|-
| [[ဗမာဘာသာစကား]] || ၃၅ သန်းကျော် || [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
|-
| [[ယီဘာသာစကား|ပိုင် (ယီ)]] || ၁၀ သန်းခန့် || တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်း
|-
| [[တိဗက်ဘာသာစကား]] || ၈ သန်းကျော် || တိဗက်ကုန်းမြင့်ဒေသ
|-
| အရာဘာသာစကားတိ || ၈ သန်းခန့် || ဟိမဝန္တာနန့် အရှိတောင်အာသျှ
|-
| '''စုစုပေါင်း''' || '''၆၁ သန်းခန့်''' || 
|}

တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကား ပြောဆိုသူ စုစုပေါင်း ၆၁ သန်းနီးပါး ဟိရေအနက် [[ဗမာဘာသာစကား]] ပြောဆိုသူအရွီအတွက်စွာ ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ဖြင့် အများဆုံး ဖြစ်တေ။ တခြားသော ဘာသာစကား အများစုကတော့ခါ လူနည်းစု အဖွဲ့အစည်းငယ်တိအဖြစ်နန့်ရာ တည်ဟိကတ်တေ။

== သမိုင်း ==
18 ရာစုအတွင်းမှာ ကျယ်ပြန့်သော စာပီအစိုင်အလာများဟိရေ ဘာသာစကားနှစ်ခု ဖြစ်ရေ တိဗက်နန့် ဗမာအကြား တူညီရေကို ပညာသျှင်မကန်မဝှန် သတိပြုမိခကတ်တေ။နောက်ရာစုနှစ်များမာ Brian Houghton Hodgson စွာ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတိနန့် အိန္ဒိယအရှိမြောက်ဘက်ဟိ ဘာသာစကားတိအကြောင်း အချက်အလက်များစွာကို စုဆောင်းခပြီးကေ လိ့လာခရေ အများစုကတော့ခါ တိဗက်နန့် ဗမာ ဘာသာစကား ရို့နန့် ဆက်စပ်မှုတိဟိကြောင်း သတိပြုမိပါလတ်တေ။ {{Sfnp|Hodgson|1853}}အချို့ အရှိတောင်အာသျှကုန်းမြင့်နန့် တရုတ်နိုင်ငံအနောက်တောင်ပိုင်းဟိ ဆက်စပ်ဘာသာစကားတိကို ဖော်ထုတ်နှိုင်ခရေ။&quot;တိဗက်-ဗမာ&quot; ဆိုရေနာမည်ကို 1856 ခုနှစ်မာ ပညာသျှင် James Logan မှ ပထမဆုံးအသုံးပြုခပြီး၊ကရင်ဘာသာစကားတိကိုလည်းထိုအဖွဲ့မာထည့်သွင်းခရေ။ {{Sfnp|Logan|1856}} {{Sfnp|Logan|1858}}Charles Forbes က မိသားစုစွာ Max Muller 's Turanian ဧ့ Gangetic နန့် Lohitic အကိုင်းအခက်တိကို ပေါင်းစည်းခြင်းအဖြစ် ရှုမြင်သုံးသပ်ခပြီးကေ ဆီးမိုက် ၊ &quot;အာရီယန်&quot; ( [[အင်ဒို-ဥရောပနွယ် ဘာသာစကားတိ|အင်ဒို-ဥရောပ]] ) နန့် တရုတ်ဘာသာစကားတိလွဲပြီးကေ Eurasian ဘာသာစကားတိအားလုံးပါဝင်ရေ ဧရာမမိသားစုကြီးဖြစ်တေ။ {{Sfnp|Forbes|1878}}''အိန္ဒိယဘာသာဗေဒစစ်တမ်း'' ဧ့ တတိယမြောက်အတွဲကို ဗြိတိသျှအိန္ဒိယဧ့ တိဘက်-ဗမာဘာသာစကားတိ အကြောင်းရှင်းလင်းထားရေ။

ဂျာမန်လူမျိုး ဘာသာဗေဒပညာသျှင်၊ သမိုင်းပညာသျှင်၊ လူမျိုးရီးဆရာ Julius Klaproth က ဗမာ၊ တိဗက်နန့် တရုတ်အားလုံးမာ တူညီရေ အခြီခံ [[ဝေါဟာရ|ဝေါဟာရတိကို]] မျှဝီကတ်တေ၊ ယကေလေ့ [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] ၊ [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] နန့် [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား|ဗီယက်နမ်ရို့]] စွာ အနည်းသျှေ ကွဲပြားကြောင်း ၁၈၂၃ ခုနှစ်မာ မှတ်ချက်ချခရေ။ {{Sfnp|van Driem|2001}}1883 ခုနှစ်မာ Ernst Kuhn နန့် 1896 ခုနှစ်   ဂျာမန်  ဘာသာဗေဒပညာသျှင် August Conrady  အပါအဝင် စာရီးဆရာမကန်မဝှန်စွာ တိဗက်-ဗမာ နန့် ထိုင်းတရုတ် ဆိုပနာ ကိုင်းဆက်နှစ်ခုပါဟိရေ &quot;အင်ဒို-ချိုင်းနား&quot; ဘာသာစကားမိသားစုကို ဖော်ပြခရေ။ {{Sfnp|van Driem|2001}}[[တိုင်ဘာသာစကားတိ|တိုင် ဘာသာစကားတိကို]] တရုတ်နန့် မျှဝီထားရေ ဝေါဟာရနန့် typological features တိကို အခြီခံပနာ ထည့်သွင်းထားခပြီးJean Przyluski စွာ ''Sino-Tibétain'' (Sino-Tibetan) ဆိုရေ ဝေါဟာရကို Antoine Meillet နန့် Marcel Cohen 's ''Les Langues du Monde'' မာ 1924 ခုနှစ်မာ အဖွဲ့ဧ့အခန်းဂေါင်းစိုင်အဖြစ် မိတ်ဆက်ပီးခရေ။ {{Sfnp|Sapir|1925}}

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နောက်ပိုင်း အနောက်တိုင်းအကောင့်အများစုမာ တိုင် ဘာသာစကားတိကို တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားတိ မာမထည့်သွင်းကတ်တော့ကေလေ့ တရုတ်ဘာသာဗေဒပညာသျှင်မကန်မဝှန်က ယင်းရို့ကို ထည့်သွင်းထားဆဲဖြစ်တေ။၁၉၇၇ခုနှစ် မာ Li Fang-Kuei နန့် Laurent Sagart ရို့က တိုင်ဘာသာစကားတိ နန့် တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားတိ အကြားမာ regular sound correspondences မဟိကြောင်း ပြသရေ။၁၉၉၀ကျော်ခုနှစ်များမာ တိုင်နန့် တရုတ်စကားအကြား အခြီခံဝေါဟာရတူညီမှုတိ မဟိကြောင်း၊ ဝေါဟာရတူမှုတိစွာ “loanwords” ဖြစ်ကြောင်း သက်သီပြထားရေ။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ethnologue.com/show_family.asp?subid=818-16|title=Ethnologue Tai–Kadai family tree}}&lt;/ref&gt;တိဗက်-ဗမာ နန့် တရုတ်ရို့ကြား ဆက်စပ်မှုကို ဂုချိန်ခါ ဘာသာဗေဒ ပညာသျှင် အများစု က Roy Andrew Miller နန့် Christopher Beckwith ပိုင်ယှောင် လက်ခံထားရေ။ {{Sfnp|Miller|1974}} {{Sfnp|Beckwith|1996}} {{Sfnp|Beckwith|2002}}တအောင့်လောက်က စကားအက်မှုတိစွာ တရုတ်-တိဗက်ကို တရုတ်နန့် တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုခွဲတိအဖြစ် အဆိုပြုထားခြင်းကြောင့်ဖြစ်တေ။ဒီခွဲခြားမှုစနစ်ဟာ Kuhn နန့် Conrady ရို့က ပထမဆုံးအနိန်နန့်တင်ပြခစွာဖြစ်ပြီးကေ၊ နောက်ပိုင်းမာလေ့သော့ Paul Benedict (1972) နန့် James Matisoff ရို့က ထပ်မံကျယ်ပြန့်အောင်တိုက်ပွဲလုပ်ခကေလေ့သော့  “Tibeto-Burman” ဆိုရေအုပ်စုစွာ သီးသန့်အုပ်စု တခုဖြစ်တေဆိုစွာကို သက်သီပြနိုင်ဖူးသိမ့်တာ မဟိပါ။ {{Sfnp|Handel|2008}}
== ချုံငုံသုံးသပ်ချက် ==
တိဗက်-ဗမာဘာသာစကား အများစုစွာ လားလာရန်ခက်ခဲသော တောင်တန်းဒေသများမာ ပြောဆိုကတ်အတွက်နန့် ထိုဘာသာစကားတိကို လိ့လာရာမာ အခက်အခဲများဟိခရေ။ ထိုဘာသာစကားအများစုစွာ အရီးအသားစနစ်မဟိကြသိမ့်ပါ။အရာဘာသာစကားတိနန့်တိကျသောဆက်နွယ်မှုကို ဆုံးဖြတ်ရန်ထက် တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားကို ယေဘူယျအားဖြင့် ခွဲခြားသတ်မှတ်ဖို့ပိုပြီးကေလွယ်ကူရေ။ {{Sfnp|Handel|2008}}ဘာသာစကား အုပ်စုခွဲ ဒါဇင်ပေါင်းများစွာဟိပြီးး ပြောဆိုသူသန်းပေါင်းများစွာဟိရေလည်း အချို့ တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင်ဘာသာစကားတိစွာ ကွယ်ပျောက်လားဖို့ အန္တရာယ်နန့်ရှိဆိုင်ရမှုတိဟိရေ {{Sfnp|van Driem|2011a}}။ဒေအုပ်စုခွဲတိကို ဒေနီရာမာ ပထဝီဝင်အနိန်အထားအရ စစ်တမ်းကောက်ယူထားပါရေ။

=== အရှိတောင်အာသျှနန့် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်း ===
[[File:Ethnolinguistic_map_of_Burma_1972_en.svg|right|thumb|[[မြန်မာနိုင်ငံ|မြန်မာ]] နိုင်ငံဧ့ ဘာသာစကား မိသားစုများ]]

တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားဧ့ တောင်ဘက်အကျဆုံးအုပ်စုဖြစ်ရေ [[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားတိ|ကရင်ဘာသာစကား]]တိကို မြန်မာ-ထိုင်းနယ်စပ် နှစ်ဖက်စလုံးမာ လူသုံးသန်း နီးပါးပြောဆိုကတ်ရေ။ ကရင်ဘာသာစကားစွာ [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားတိ]] နန့် [[ဩစထြိုအေးရှားတ ဘာသာစကားတိ]] နန့် ထိတွိမှုကြောင့် ရည်ညွှန်းထားရေ ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ စကားလုံးအစီအစိုင်ဟိခြင်းမာ အရာတိဗက်-ဗမာဘာသာစကားတိ (Bai လွဲပြီးကေ) နန့် ကွဲပြားရေ။ {{Sfnp|Thurgood|2003}}

တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားအုပ်စုဧ့ အကျယ်ပြန့်ဆုံးသော ဘာသာစကားမာ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]] ဘာသာစကားဖြစ်ပြီးကေ မြန်မာနိုင်ငံဧ့တရားဝင်ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် စံသတ်မှတ်ကာ မြန်မာဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသူပေါင်း ၃၂ သန်းကျော်ဟိပြီးး ၁၂ ရာစုအစောပိုင်းကပင် စာပီအစိုင်အလာတခုဖြစ်တေ။ ဗမာဘာသာစကားစွာ မြန်မာနန့် ထိုင်း၊ လာအို၊ ဗီယက်နမ်၊ နန့် [[တရုတ် အနောက်တောင်ပိုင်း|အနောက်တောင်တရုတ်]] ကုန်းမြင့်ရို့မာ ဘာသာစကား ၁၀၀ ခန့် ပြောဆိုရေ ဘာသာစကား 100 ခန့် ပါဝင်ရေ [[ပိုင်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|ပိုင်-ဗမာအုပ်စု]]မာပါဝင်ဗျယ်ဒေး အပြင်းအထန်လေ့လာပြီး ကောင်းစွာသတ်မှတ်ထားရေ အုပ်စုတခုဖြစ်တေ ။ အဓိကဘာသာစကားတိမာ [[ပိုင်နွယ် ဘာသာစကားတိ]] ပါဝင်ဗျယ်ဒေး အနောက်ဘက် [[စီချွမ်]] နန့် [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]] မြောက်ပိုင်းမာ ပြောဆိုသူ နှစ်သန်း၊ အာခါဘာသာစကား နန့် ဟာနီဘာသာစကားတိ ပါဝင်ဗျယ်ဒေး ယူနန်တောင်ပိုင်း၊ မြန်မာအရှိပိုင်း၊ လာအိုနန့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံရို့မာ ပြောဆိုသူ နှစ်သန်းနန့် ယူနန်၊ မြန်မာမြောက်ပိုင်းနန့် ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းဟိ [[လီဆူဘာသာစကား|လီဆူ]] နန့် လားဟူ ရို့ဖြစ်တေ။ ပိုင် အုပ်စုခွဲဟိ ဘာသာစကားအားလုံးစွာ ဩစထြိုအေးရှားတဘာသာစကားဧ့ လွှမ်းမိုးမှုကို သိသိသာသာပြသရေ။ {{Sfnp|Thurgood|2003}}၁ ရာစုမာ တရုတ်အက္ခရာဖြင့် ရီးထားသော [[ပိုင်လင်ဘာသာစကား|ပါလန်]] တေးခြင်းတိစွာ ပိုင်-ဗမာဘာသာစကားမှ စကားလုံးတိကို မှတ်တမ်းတင်ထားပုံရယား တရုတ်အစီအစိုင်ဖြင့် စီစိုင်ရေ။ {{Sfnp|Coblin|1979}}

[[File:Ethnolinguistic map of China 1983.png|thumb|right|Language families of China, with Tibeto-Burman in orange{{efn|Source: United States Central Intelligence Agency, 1983. The map shows the distribution of ethnolinguistic groups according to the historical majority ethnic groups by region. Note this is different from the current distribution due to ongoing internal migration and assimilation.}}]]
တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းဟိ တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားတိစွာ ကာလတာရှည် တရုတ်ဧ့ လွှမ်းမိုးမှု ကြီးမားရေကြောင့် ဆက်နွယ်မှုကို ဆုံးဖြတ်ရန် ခက်ခဲစီရေ။ ယူနန်ပြည်နယ်မာ စကားပြောသူတသန်းဖြင့် ဘိုင်ဘာသာစကား စွာ စကားအက်ဖွယ်ဖြစ်ပြီးကေ အလုပ်သမားတချို့က တရုတ်ဘာသာစကားတိဧ့ ညီမ ဘာသာစကားဖြစ်တေဟု အကြံပြုကတ်တေ။ ယူနန်မြောက်ပိုင်းဟိ နာဇီဘာသာစကားကို ပိုင်-ဗမာနွယ်ဘာသာစကားတိ မာ ထည့်သွင်းလီ့ဟိကေလေ့ အရာပညာသျှင်တိက ယင်းကို အမျိုးအစားခွဲခြားမထားဘဲ ထားလိုကတ်တေ။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} စီချွမ်ပြည်နယ် အနောက်မြောက်ပိုင်းဟိ တောင်ကုန်းတိစွာ ရှေးဟောင်းအင်္ဂါရပ်များစွာကို ထိန်းသိမ်းထားရေ [[ချန်းဘာသာစကားအုပ်စု|Qiangic]] နန့် Rgyalrongic ဘာသာစကားအုပ်စုငယ်များနီထိုင်ရာ နီရာဖြစ်တေ။ တိဘက်-ဗမာဘာသာစကားတိမာ  ဟူနန်၊ ဟူဖီး၊ ကွေ့ကျိုးနန့် ခြုံကင်းနယ်နိမိတ်ဟိ ဝူလင်တောင်တန်းများ မာ ပြောဆိုရေ Tujia စွာ အရှိဖက်အကျဆုံးဘာသာစကားဖြစ်တေ။

ပျူနန့်တန်ဂွတ်ပိုင် သမိုင်းဝင်ဘာသာစကားနှစ်ခုကိုလေ့ တိဗက်-ဗမာဟု ယူဆကတ်ကေလေ့ တိကျသောဆက်နွယ်မှုကို မသေချာပါ။ ပထမရာစုနှစ်တိက မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းဟိ [[ပျူဘာသာစကား|ပျူဘာသာစကားကို]] ဂုပတ္တအက္ခရာ ပုံစံတမျိုးဖြင့် ကမ္ပည်းစာတိမှ လူသိများရေ။ ၁၂ ရာစု တရုတ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းဟိ [[အနောက်ရှားနယ်|အနောက် Xia]] ဧ့ [[တန်ဂု ဘာသာစကား|တန်ဂွတ်ဘာသာစကားကို]] တရုတ် တန်ဂတ်အက္ခရာ ဖြင့် ရီးသားထားရေ စာသားတိစွာဖြင့် ထိန်းသိမ်းထားရေ။ {{Sfnp|Thurgood|2003}}

=== တိဗက်နန့် တောင်အာသျှ ===
[[File:South_Asian_Language_Families.png|right|thumb|လိမ္မော်ရောင်ဖြင့် တိဗက်-ဗမာနန့် တောင်အာသျှ ဘာသာစကား မိသားစုများ]]
Baltistan ၊ Ladakh ၊ [[နီပေါနိုင်ငံ]] ၊ [[ဆစ်ကင်ပြည်နယ်]] နန့် [[ဘူတန်နိုင်ငံ]] ဟိ တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် နန့် အိမ်နီးချင်းဒေသများမာ လူပေါင်း သျှစ်သန်းကျော်စွာ တိဗက်ဘာသာစကား များစွာကို ဆက်စပ်ပြောဆိုကတ်ရေ။ 8 ရာစုကနိန်စတင်ခရေ Classical Tibetan မာ ကျယ်ပြောလှသော စာပီတခုအဖြစ်ဟိခရေ။ တိဗက်ဘာသာစကားတိကို အများအားဖြင့် Bodish အုပ်စုအဖြစ် ဘူတန်နန့် [[အရုဏာစလပဒေသပြည်နယ်|အရုဏာရှယ်ပါရာဒေ့ရှ်]] ရို့၏ ငယ်ရေ အရှိ Bodish ဘာသာစကားတိ ဖြင့် အုပ်စုဖွဲ့ထားရေ။

ဟိမဝန္တာတောင်ဘက် တောင်စောင်းများမာလည်း တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကား မကန်မဝှန်ကို ပြောဆိုကတ်ရေ။ဖော်ထုတ်နှိုင်သော အရွယ်အစားရုတ်မားသောအုပ်စုတိမာ [[ဟိမာစလပဒေသပြည်နယ်|ဟိမာရှယ်ပရာဒေ့ရှ်]] နန့် နီပေါနိုင်ငံရို့၏ အနောက်ဟိမဝန္တာဘာသာစကားတိ ၊ Tamang တသန်းဟိရေ ဘာသာစကားတိအပါအဝင် အနောက်နီပေါဧ့ Tamangic ဘာသာစကားတိ နန့် နီပေါအရှိပိုင်း Kiranti ဘာသာစကားတိ ဖြစ်တေ။ကျန်အုပ်စုတိစွာ ငယ်ပြီး သီးသန့်ခွဲထားမှုတိဟိရေ။နီပေါအလယ်ပိုင်းဟိ နေဝါရီ ဘာသာစကား (Nepal Bhasa) မာ 12 ရာစုကနိန် စတင်ခရေ စပီကာနန့် စာပီပေါင်း တသန်းဟိပြီးး လူတသန်းနီးပါးစွာ Magaric ဘာသာစကားတိကို ပြောဆိုကတ်ကေလေ့ ကျန်ဘာသာစကားတိမာ ငယ်ရေ စကားပြောအသိုင်းအဝိုင်းတိဟိပါယင့်။နီပေါဟိ အရာအထီးကျန်တိနန့် အုပ်စုငယ်တိမာ Dura ၊ Raji-Raute ၊ Chepangic နန့် Dhimalish ရို့ဖြစ်တေ။Lepcha ကို နီပေါအရှိပိုင်းမှ ဘူတန်အနောက်ဘက်အထိ ဒေသတခုမာ ပြောဆိုကတ်ရေ။ {{Sfnp|van Driem|2007}}ဘူတန်ဧ့ဘာသာစကားအများစုကတော့ခါ Bodish ဖြစ်ကေလေ့၊ 'Ole (&quot;Black Mountain Monpa&quot;)၊ Lhokpu နန့် Gongduk နန့် Tshangla ဧ့ပိုပြီးကေကျယ်ပြောသောအသိုက်အဝန်းကြီးသုံးခုလည်းဟိရေ။ {{Sfnp|van Driem|2011a}}

တနိုင်းဘာသာစကားတိ ကို အရုဏာရှယ်ပရာဒေ့ရှ်ပြည်နယ် ဧ့ တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားအများစုနန့် တိဗက်ဧ့ ကပ်ပြီးကေဒေသများ  ပြောဆိုကတ်ရေ။ {{Sfnp|Burling|2003}}အရုဏာရှယ်ပရာဒေ့ရှ်ပြည်နယ် ဧ့ ကျန်ဟိရေ ဘာသာစကားတိစွာ Siangic ၊ Kho-Bwa (သို့မဟုတ် Kamengic)၊ Hruso ၊ Miju နန့် Digaro ဘာသာစကားတိ (သို့မဟုတ် Mishmic) အုပ်စုငယ်တိက ကွဲပြားပါရေ။ {{Sfnp|Burling|2003}}ဒေအုပ်စုတိစွာ တိဗက်-ဗမာ ဝေါဟာရအနည်းသျှေနည်းပါးကတ်ရား၊ Bench နန့် Post ရို့စွာ တရုတ်-တိဗက်မာ ယင်းရို့၏ပါဝင်မှုကို စကားအက်ကတ်တေ။ {{Sfnp|Blench|Post|2011}}

ဘာသာစကားမျိုးစုံနန့် အုပ်စုခွဲတိကို မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းမှ အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှိမြောက်ဘက်အထိ ကုန်းမြင့်များမာ တွိဟိရရေ။

မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းစွာ [[နမ်းဘာသာစကားအနွယ်များ|နုံဘာသာစကားတိ]] အုပ်စုငယ်အပြင် Jingpho-Luish ဘာသာစကားတိဖြစ်ရေ Jingpho-Luish ဘာသာစကားတိ [[ကချင်ဘာသာစကား|နီထိုင်ရာ]] နီရာဖြစ်တေ။Brahmaputran သို့မဟုတ် [[ဆယ်လ်ဘာသာစကားတိ|Sal ဘာသာစကားတိမာ]] အနည်းဆုံး [[ဘိုရို-ဂါရို ဘာသာစကားတိ|Boro-Garo]] နန့် Konyak ဘာသာစကားတိ ပါဝင်ဗျယ်ဒေး အိန္ဒိယပြည်နယ်တိကတဆင့် [[နာဂလန်ပြည်နယ်]] ၊ [[မေဃာလယပြည်နယ်]] နန့် [[တြိပူရပြည်နယ်]] ရို့ကို ဖြတ်ပနာ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းမှ ကျယ်ပြန့်သော ဒေသမာ ပြောဆိုကတ်ပြီး Jingpho-Luish အဖွဲ့မာ ပါဝင်ရေဟု ယူဆလိဟိရေ။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} {{Sfnp|Burling|2003}}

[[နာဂလန်ပြည်နယ်|နာဂလန်း]] ၊ [[မဏိပူရပြည်နယ်|မဏိပူရ]] နန့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ဘက်ဟိ ကုန်းမြင့်ဒေသတိစွာ Ao ၊ Angami-Pochuri ၊ Tangkhulic နန့် Zeme ဘာသာစကားအုပ်စုငယ်တိအပြင် ကာဘီဘာသာစကား ဖြင့် နီထိုင်ကတ်ရေ။ပြောဆိုသူ ၁.၄ သန်းဟိရေ မဏိပူရပြည်နယ်ဧ့ အဓိကဘာသာစကားဖြစ်ရေ [[ကရေးဘာသာစကား]] စွာ တခါတရီမာ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားတိ|ကူကီးချင်းဘာသာစကား]] ၅၀ သို့မဟုတ် [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]] နန့် မြန်မာနိုင်ငံ [[ချင်းပြည်နယ်]] ရို့မာ ပြောဆိုနိကတ်ပါရေ။

[[မြို(မရူစာ)ဘာသာစကား|မရူဘာသာစကားကို]] ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နန့် မြန်မာကြား [[စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသ|စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသဟိ]] လူတစုက ပြောဆိုကတ်ရေ။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} {{Sfnp|Burling|2003}}

==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;

[[ကဏ္ဍ:ဘာသာစကား]]
[[ကဏ္ဍ:စာပီ]]
[[ကဏ္ဍ:တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ]]
[[Category:ဘာသာဗေဒ]]
[[Category:ဘာသာစကား မိသားစုများ]]
[[Category:ဘာသာစကား အမျိုးအစားများ]]</text>
      <sha1>8j1yxoo07kxh1kmoub25af08pc0xqcz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တိုင်းလူဘာသာစကား</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4884</id>
    <revision>
      <id>19318</id>
      <timestamp>2026-06-30T15:15:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Template:Infobox language|name=လူးရှမ်း|fam2=[[Tai languages|တိုင်]]|notice=Indic|glottorefname=Lu|glotto=luuu1242|minority={{flag|China}} ( [[စစ်ဆောင်ပန္နား]]) &lt;br&gt; {{flag|Laos}} &lt;br&gt; {{flag|Thailand}} &lt;br&gt; {{flag|Myanmar}}|iso3=khb|fam4=Chiang Saen|fam3=[[Southwestern Tai languages|Southwestern]] (ထိုင်း)|familycolor=Kradai|nativename={{script|Talu|ᦅᧄᦺᦑ}}&lt;br /&gt;''kam tai''|ref=e18|date=၂၀၁...&quot;</comment>
      <origin>19318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15578" sha1="r2mti668brx50anuele2ankqls8sqjs" xml:space="preserve">{{Template:Infobox language|name=လူးရှမ်း|fam2=[[Tai languages|တိုင်]]|notice=Indic|glottorefname=Lu|glotto=luuu1242|minority={{flag|China}} ( [[စစ်ဆောင်ပန္နား]]) &lt;br&gt; {{flag|Laos}} &lt;br&gt; {{flag|Thailand}} &lt;br&gt; {{flag|Myanmar}}|iso3=khb|fam4=Chiang Saen|fam3=[[Southwestern Tai languages|Southwestern]] (ထိုင်း)|familycolor=Kradai|nativename={{script|Talu|ᦅᧄᦺᦑ}}&lt;br /&gt;''kam tai''|ref=e18|date=၂၀၁၁–၂၀၁၃|speakers=၅၅၀,၀၀၀|ethnicity=[[Lu people|လူး]]|region=[[ယူနန်]], တရုတ်|states=Mainly: [[တရုတ်]]. Others: [[မြန်မာ]], [[လာအို]], [[ထိုင်း]], [[ဗီယက်နမ်]]|script=[[တိုင်ထံအက္ခရာ]], [[ထိုင်းအက္ခရာ]], [[ လူးရှမ်းစာသစ်]]|pronunciation=|notice2=IPA}} '''လူးရှမ်း''' ( [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]] : လူးရှမ်း; '''luu Shan''', လူးရှမ်း : &lt;span lang=&quot;khb&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;{{Script|Tai|ᦅᧄᦺᦑᦟᦹᧉ}}&lt;/span&gt; &lt;span lang=&quot;khb&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;{{Script|Tai|ᦅᧄᦺᦑᦟᦹᧉ}}&lt;/span&gt; ,''ဂမ်ဒိုင်လူး၊ တိုင်ထံ စာလုံးပေါင်း'' - {{Script|Lana|ᨣᩴᩣᩱᨴᩭᩃᩧ ᩢ}} ) သို့မဟုတ် '''တိုင်လူး၊''' '''တိုင်လီူး၊''' '''တိုင်လူး'''၊ '''တိုင်လီ၊ သိပ်သောင်ဗန်န_ဆစ်ဆောင်ပန်န ဒိုင်''' ( တရုတ် : ဒိုင်းလေယူ၊ {{Lang-th|ภาษาไทลื้อ}}    {{IPA-th|pʰāː.sǎː.tʰāj.lɯ́ː|pron}} ဘာသာ''ထိုင်း လူး'' {{IPA-th|pʰāː.sǎː.tʰāj.lɯ́ː|pron}}  ; {{Lang-vi|Lự}}  သို့  {{Template:Lang|vi|Lữ}} ) စကားစွာ   [[အရှိတောင်အာသျှ|အရှိတောင်အာသျှမာ]] လူဦးရွီ ၇၀၀,၀၀၀ ခန့် ပြောဆိုကတ်ပြီး  [[တိုင်းလွယ်လူမျိုး|လူးရှမ်း]] ဘာသာစကားစွာ  [[တိုင်းလွယ်လူမျိုး|တိုင်]]အနွယ်ဝင်ဘာသာစကား ဖြစ်တေ။ ယင်းဘာသာစကားပြောဆိုသူတိ စုစုပေါင်းအရွီအတွက်မာ  တရုတ်နိုင်ငံ ( [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]] )မာ လူဦးရွီ ၂၈၀,၀၀၀၊ မြန်မာနိုင်ငံမာ ၂၀၀,၀၀၀၊ လာအိုမာ ၁၃၄,၀၀၀၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ|ထိုင်း]]မာ ၈၃,၀၀၀ နန့် [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ|ဗီယက်နမ်မာ]] ၄,၉၆၀ ဦးရို့၏ စာရင်းပါပါဝင်ရေ။ &lt;ref name=&quot;ethnologue&quot;&gt;{{Template:Cite web|url=http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=khb|title=Lü. Ethnologue|publisher=}}&lt;/ref&gt; ဘာသာစကားစွာအရာ တိုင် ဘာသာစကားတိ နန့်ဆင်တူစွာ ထိုင်းမြောက်ပိုင်းဘာသာစကား လို့လေ့ခေါ်ရေခမ်းမောင် သို့မဟုတ် တိုင်ယွန်းနန့်နီးကပ်စွာဆက်စပ်ရေ။ ယူနန်ပြည်နယ်မာ [[စစ်ဆောင်ပန္နား|သိပ်သောင်ဗန်နဒိုင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု]] ၊ Pu'er City ဟိ Jiangcheng Hani နန့် ယီ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု များမာပြောဆိုခရေ။ 

ဗီယက်နမ်မာတော့ခါ, လူးရှမ်းဘာသာကို တရားဝင်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုကတ်တေ။ တရုတ်ပြည်မာ [[တိုင်းလွယ်လူမျိုး|လူး]] ရှမ်းမျိုးနွယ်ကို သူရို့၏ တစိတ်တစ်အာဒါးအဖြစ်ခွဲခြာထားရေ။ တိုင်းရင်းသားလူနည်းစု ဒိုင်လူမျိုး တိုင်ဘာသာစကားတိ များစွာဟိရေ။ ဇောင် 

ယေဘုယျအနိန်နန့် ပွင့်လင်းသော အသံထွက် တွင်သရ အက္ခရာများ (အပြီးသတ်မပါဘဲနန့်) စွာရှည်လျားပြီး၊ ပိတ်ထားရေ အသံထွက် မာ ( {{Template:IPA|/aː/}} and {{Template:IPA|/uː/}} ) လွဲပြီးကေ တိုရေ။

=== အသံ ===

==== မစစ်ဆီးရသိမ့်သော အသံထွက်တိမာ ဆန့်ကျင်ဘက်တန်ချိန်များ ====
လက်ဆောင်အမှတ်ကိုဖြုတ်လိုက်ပါ syllables ခြောက် phonemic တန်ချိန်အတွက်အဆုံးသတ်ဆိုလိုစွာမှာတန်းခါးပိတ် syllables အောက်ဖော်ပြပါဇယား sonorant အသံ ယင်းပိုင်သော {{Template:IPA|[m], [n], [ŋ], [w]}} နန့် {{Template:IPA|[j]}} နန့်ပွင့်လင်း syllables {{Template:IPA|[m], [n], [ŋ], [w]}} ။ check လုပ်ထားရေ syllables (-p, -t or -k နန့်အဆုံးသတ်သူတိ) မာသုံးခုသာခွင့်ပြုထားရေ်လည်း unchecked syllables တိအတွက်တန်ချိန်ခြောက်လုံးဟိရေ။ 
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! ဖော်ပြချက် 
! ပုံ 
! ကူးယူ 
! နမူနာ 
! Tai Lue script အသစ် 
! အဓိပ္ပာယ် 
|-
| မြင့်စွာ 
| 55 
| á 
| {{Template:IPA|/káː/}} 
|&lt;templatestyles src=&quot;Script/styles_talu.css&quot; /&gt; {{Template:Lang|khb|{{script|Talu|ᦂᦱ}}}} 
| ဇကန်း
|-
| မြင့်တက် 
| ၃၅ 
| {{Template:IPA|a᷄}} 
| {{Template:IPA|/ka᷄ː/}} 
|&lt;templatestyles src=&quot;Script/styles_talu.css&quot; /&gt; {{Template:Lang|khb|{{script|Talu|ᦂᦱᧈ}}}} 
| လားဖို့ 
|-
| နိမ့်မြင့်တက် 
| ၁၃ 
| {{Template:IPA|a᷅}} 
| {{Template:IPA|/ka᷅ː/}} 
|&lt;templatestyles src=&quot;Script/styles_talu.css&quot; /&gt; {{Template:Lang|khb|{{script|Talu|ᦂᦱᧉ}}}} 
| ဆန်အညွန့် 
|-
| လဲကျ 
| ၅၁ 
| â 
| {{Template:IPA|/kâː/}} 
|&lt;templatestyles src=&quot;Script/styles_talu.css&quot; /&gt; {{Template:Lang|khb|{{script|Talu|ᦅᦱ}}}} 
| ဖမ်းခံရဖို့ 
|-
| နှစ်လယ် 
| ၃၃ 
| က 
| {{Template:IPA|/kaː/}} 
|&lt;templatestyles src=&quot;Script/styles_talu.css&quot; /&gt; {{Template:Lang|khb|{{script|Talu|ᦅᦱᧈ}}}} 
| ဈီးနှုန်း 
|-
| အနိမ့် 
| ၁၁ 
| à 
| {{Template:IPA|/kàː/}} 
|&lt;templatestyles src=&quot;Script/styles_talu.css&quot; /&gt; {{Template:Lang|khb|{{script|Talu|ᦅᦱᧉ}}}} 
| စီးပွားရီးလုပ်ဖို့ 
|}
အောက်ဖော်ပြပါဇယားစွာစစ်ဆီးထားရေ syllables မာအသံထွက်အသံထွက်နှစ်ခုဖြစ်တေ။ ဆိုလိုစွာမှာ glottal stop {{Template:IPA|[ʔ]}} နန့် {{Template:IPA|[p], [t]}} နန့် {{Template:IPA|[k]}} ရို့ဖြစ်ရေ ကြမ်းတမ်းသောအသံများ ဖြင့်အဆုံးသတ်ထားရေပိတ်ထားရေ syllables ။ 
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! အသံ 
! နမူနာ 
! Phonemic 
! gloss 
|-
| မြင့်မားသော 
|{{Script|Talu|ᦜᧅ}}  
| {{Template:IPA|/la᷄k/}} 
| ''ပို့စ်'' 
|-
| နှစ်လယ် 
|{{Script|Talu|ᦟᧅ}}  
| {{Template:IPA|/lāk/}} 
| ''ခိုး'' 
|-
| မြင့်မားသော 
|{{Script|Talu|ᦜᦱᧅ}}  
| {{Template:IPA|/la᷄ːk/}} 
| ''အရာသူတိနန့်ကွဲပြားခြားနားရေ'' 
|-
| နှစ်လယ် 
|{{Script|Talu|ᦟᦱᧅ}}  
| {{Template:IPA|/lāːk/}} 
| ''draɡဆွဲ'' 
|}

== ဝေါဟာရ ==
ထိုင်းနန့် လာအိုနည်းတူ လူးရှမ်းစကားမာ  [[သင်္သကရိုက်ဘာသာစကား|သင်္သကရိုက်]] နန့် [[ပါဠိ]] စကားလုံးတိကို မွီးစပ်အသုံးပြုထားရေ။ ယေဘုယျအနိန်နန့်  လူးရှမ်းစကားစွာ အနောက်တောင်ပိုင်းတိုင်မျိုးနွယ်တိအနက်မှ  [[ရှမ်းဘာသာစကား|ရှမ်း]]၊ တိုင်နူးအာ့ရို့နန့် ဝေါဟာရများစွာ တူညီပါရေ။ လူးရှမ်းစကားစွာ (ဝေါဟာရတူစွာ ) မြောက်ပိုင်းထိုင်း (လန်နယွန်းရှမ်း)နန့် ၉၅%၊  ဗဟိုထိုင်းနန့် ၈၆%,၊ ရှမ်းနန့် ၉၃%၊ ဂုံရှမ်းနန့် ၉၅% အသီးသီးတူညီပါရေ။   

* ยี่สิบ→ᦌᦱᧁ ( {{Template:IPA|/jîː sìp/ → /sâːw/}}, နှစ်ဆယ်; cf. လာအို: / sáːw /, ထိုင်းထိုင်း: / sāw /) 
* พูด→ᦀᦴᧉ ( {{Template:IPA|/pʰûːt/ → /ʔu᷅ː/}}, စကားပြောဖို့; cf. Thai Thai: / ʔu᷇ː /) 
* ชายพี่→ᦀᦻᧉ ( {{Template:IPA|/pʰîː t͡ɕʰaːj/ → /ʔa᷅ːj/}}, အစ်ကို၊ cf. လာအို: / ʔâːj /, Thai:: / ʔa᷇ːj /) 

=== ယင်းနည်းပိုင်စကားတိ ===
တချို့စကားလုံးတိစွာအသံနန့်သာကွာခြာရေ။ 

* หนึ่ง→ᦓᦹᧂᧈ ( {{Template:IPA|/nɯŋ/}} ၊ တခု ) 
* หก→ᦷᦠᧅ ( {{Template:IPA|/hók/}} ၊ ၆ နှစ်) 
* เจ็ด→ᦵᦈᧆ ( {{Template:IPA|/t͡ɕét/}}, ခနစ်) 
* สิบ→ᦉᦲᧇ ( {{Template:IPA|/síp/}}, ten) 
* กิน→ᦂᦲᧃ ( {{Template:IPA|/kín/}} စားသောက်ရန် {{Template:IPA|/kín/}} ) 

တချို့စကားလုံးတိစွာအသံတခုနန့်ဆက်စပ်သောအသံတခုနန့်ကွဲပြားရေ။ များစွာရေတွက်နန့်ထိုင်းဘာသာမာကန ဦး {{Template:IPA|/r/}} ( {{Template:IPA|/r/}} ) စွာ) ( {{Template:IPA|/h/}} ) ဖြစ်တေ။ လာအိုနန့်ယွန်းရှမ်းရို့ကဲ့သို့ ဖြစ်တေ။ 

* ร้อน→ᦣᦸᧃᧉ ( {{Template:IPA|/rɔ́n/ → /hɔ̀n/}} ၊ အပူ; cf. လာအို: / hɔ̂n /, Thai:: / hɔ́ːn /) 
* รัก→ᦣᧅᧈ ( {{Template:IPA|/rák/ → /hak/}} to love) cf. လာအို: / hāk /, Thai:: / ha᷇k /) 
* รู้→ᦣᦴᧉ ( {{Template:IPA|/rúː/ → /hùː/}} ; သိရန်; cf. လာအို: / hûː /, Thai:: / húː /) 

Aspire ဗျည်း (อักษรต่ำ {{Template:IPA|/ʔàk sɔ̌n tàm/}} unaspirated ဖြစ်လှာနိမ့်လူတန်းစားဗညျြးအုပျစုထဲမာ: 

* ประเทศ→ᦘᦰᧈᦑᦵᧆ ( {{Template:IPA|/praʔtʰêːt/ → /pʰaʔtêːt/}}, နိုင်ငံ; cf. ထိုင်းမြောက်ပိုင်း/pʰa.têːt/) 

အရာခြားနားချက်တိ 

* ให้→ᦣᦹ ( {{Template:IPA|/hâj/ → /hɯ᷅/}}, ပီးဖို့) 

=== အရွီအတွက် ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
| ၁ 
| ၂ 
| ၃ 
| ၄ 
| ၅ 
| ၆ 
| ၇ 
| ၈ 
| ၉ 
| ၁၀ 
| ၁၀၀ 
| 10,000 
| 100,000 
| 1,000,000 
|-
| ᦓᦹᧂᧈ 
| ᦉᦸᧂ 
| ᦉᦱᧄ 
| ᦉᦲᧈ 
| ᦠᦱᧉ 
| ᦷᦠᧅ 
| ᦵᦈᧆ 
| ᦶᦔᧆᧉ 
| ᦂᧁᧉ 
| ᦉᦲᧇ 
| ᦣᦾᧉ 
| ᦖᦹᧃ 
| ᦶᦉᧃ 
| ᦟᧃᧉ 
|-
| {{Template:IPA|nɯŋ}} 
| {{Template:IPA|sɔ́ŋ}} 
| {{Template:IPA|sám}} 
| {{Template:IPA|ɕi᷄ː}} 
| {{Template:IPA|ha᷅ː}} 
| {{Template:IPA|hók}} 
| {{Template:IPA|t͡ɕét}} 
| {{Template:IPA|pɛ᷄t}} 
| {{Template:IPA|ka᷅w}} 
| {{Template:IPA|ɕíp}} 
| {{Template:IPA|hɔ̀i}} 
| {{Template:IPA|mɯ᷄n}} 
| {{Template:IPA|ɕɛ́n}} 
| {{Template:IPA|làn}} 
|}

== ကြည့်ရှုပါ ==

* တိုင်နူဘာသာစကား 
* တိုင်ထံဘာသာစကား 

== ကိုးကားချက်တိ ==
{{Template:Reflist}}

* ''DāoShìxūn世勋'' {{Template:Lang|zh-hans|刀世勋}}  : ''Dǎi-Hàncídiǎn'' {{Template:Lang|zh-hans|傣汉词典}}  ( ''Dai-Chinese Dictionary'' ; Kunming, ''Yúnnánmínzúchūbǎnshè云南'' {{Template:Lang|zh-hans|云南民族出版社}}  2002) ။ ဒေချင့်စွာမာာ Tai Lue အဘိဓာန်ဖြစ်တေ။ 
* Yu Cuirong ( {{Template:Lang|zh-hans|喻翠荣}}  ), လူး Meizhen ( {{Template:Lang|zh-hans|罗美珍}}  ): '''Daile-Han cidian''' {{Template:Lang|zh-hans|傣仂汉词典}}  ( ''Tai Lue - Chinese Dictionary'' ; Beijing, Minzu chubanshe 2004) ။ 
* Hanna, William J: '''Dai Lue- အိန်းဂလိချ်အဘိဓာန်''' ''၊ ချင်းမိုင် - ပိုးထည်စာအုပ်တိ။ ၂၀၁၂ ။ {{Template:ISBN|978-6162150319}}'' ''[[ISBN (identifier)|ISBN]] &amp;nbsp; [[Special:BookSources/978-6162150319|978-6162150319]]'' 

== ပြင်ပလင့်များ ==
* [http://www.seasite.niu.edu/tai/TaiLue/index.htm SeaSite: Tai Lue, ဆောက်လုပ်ဆဲဖြစ်ပါရေ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180315065544/http://www.seasite.niu.edu/tai/TaiLue/index.htm |date=15 March 2018 }} 
* [http://www.omniglot.com/writing/tailue.htm Omniglot - လူးရှမ်းအရီးအသား] 
* [http://www.dailu.webonary.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191226214356/https://dailu.webonary.org/ |date=26 December 2019 }}

{{မြန်မာနိုင်ငံဧ့ ဘာသာစကားတိ}}

[[ကဏ္ဍ:ဗီယက်နမ်နိုင်ငံဧ့ ဘာသာစကားတိ]]
[[ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံဧ့ ဘာသာစကားတိ]]
[[ကဏ္ဍ:လာအိုနိုင်ငံဧ့ ဘာသာစကားတိ]]
[[ကဏ္ဍ:ဘာသာစကား]] [[ကဏ္ဍ:စာပီ]]
[[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံဧ့ ဘာသာစကားတိ]]
[[ကဏ္ဍ:ပြန်ပနာမဆန်းစစ်ရသိမ့်သော ဘာသာပြန်များပါဝင်ရေ စာမျက်နှာများ]]</text>
      <sha1>r2mti668brx50anuele2ankqls8sqjs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Taxonomy/Ninox</title>
    <ns>10</ns>
    <id>4885</id>
    <revision>
      <id>19319</id>
      <timestamp>2026-06-30T20:56:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-37708-28</username>
        <id>1146</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=Ninox |parent=Strigidae |refs=&lt;!--Shown on this page only; don't include &lt;ref&gt; tags --&gt; }}&quot;</comment>
      <origin>19319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="151" sha1="k7eijzsu0xzdl4cf49xx3x3ontjhz0l" xml:space="preserve">{{Don't edit this line {{{machine code|}}}
|rank=genus
|link=Ninox
|parent=Strigidae
|refs=&lt;!--Shown on this page only; don't include &lt;ref&gt; tags --&gt;
}}</text>
      <sha1>k7eijzsu0xzdl4cf49xx3x3ontjhz0l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Taxonomy/Strigidae</title>
    <ns>10</ns>
    <id>4886</id>
    <revision>
      <id>19320</id>
      <timestamp>2026-06-30T20:57:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-37708-28</username>
        <id>1146</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=familia |link=Strigidae |parent=Strigiformes |refs= }}&quot;</comment>
      <origin>19320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="103" sha1="hb0hsna7arrso0s9ivtoo5341orhyu0" xml:space="preserve">{{Don't edit this line {{{machine code|}}}
|rank=familia
|link=Strigidae
|parent=Strigiformes
|refs=
}}</text>
      <sha1>hb0hsna7arrso0s9ivtoo5341orhyu0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Taxonomy/Strigiformes</title>
    <ns>10</ns>
    <id>4887</id>
    <revision>
      <id>19321</id>
      <timestamp>2026-06-30T20:59:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-37708-28</username>
        <id>1146</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=ordo |link=ကြက်ချီးစား ခုန်ဗုတ်|Strigiformes |parent=Telluraves |refs=http://paleodb.org/cgi-bin/bridge.pl }}&quot;</comment>
      <origin>19321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="196" sha1="gf7dzwk7gnj9t8wlfiibgfoh4xyxtcj" xml:space="preserve">{{Don't edit this line {{{machine code|}}}
|rank=ordo
|link=ကြက်ချီးစား ခုန်ဗုတ်|Strigiformes
|parent=Telluraves
|refs=http://paleodb.org/cgi-bin/bridge.pl
}}</text>
      <sha1>gf7dzwk7gnj9t8wlfiibgfoh4xyxtcj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Taxonomy/Telluraves</title>
    <ns>10</ns>
    <id>4888</id>
    <revision>
      <id>19322</id>
      <timestamp>2026-06-30T20:59:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-37708-28</username>
        <id>1146</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;&lt;noinclude&gt;{{High-use}} &lt;/noinclude&gt;{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=clade |link=Telluraves |parent=Passerea  |extinct= |refs= }}&quot;</comment>
      <origin>19322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="145" sha1="ppybymler5vinep0wwsajoxbdfrqt65" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{High-use}}
&lt;/noinclude&gt;{{Don't edit this line {{{machine code|}}}
|rank=clade
|link=Telluraves
|parent=Passerea 
|extinct=
|refs=
}}</text>
      <sha1>ppybymler5vinep0wwsajoxbdfrqt65</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Taxonomy/Passerea</title>
    <ns>10</ns>
    <id>4889</id>
    <revision>
      <id>19323</id>
      <timestamp>2026-06-30T21:00:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-37708-28</username>
        <id>1146</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;&lt;noinclude&gt;{{High-use}} &lt;/noinclude&gt;{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=cladus |link=Passerea |parent=Neoaves |extinct= |refs=&lt;!--Shown on this page only; don't include &lt;ref&gt; tags --&gt; }}&quot;</comment>
      <origin>19323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="199" sha1="jnsbndxhk7ha5umh2f40mawnfk92md1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{High-use}}
&lt;/noinclude&gt;{{Don't edit this line {{{machine code|}}}
|rank=cladus
|link=Passerea
|parent=Neoaves
|extinct=
|refs=&lt;!--Shown on this page only; don't include &lt;ref&gt; tags --&gt;
}}</text>
      <sha1>jnsbndxhk7ha5umh2f40mawnfk92md1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တီးတိန်ဘာသာစကား</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4890</id>
    <revision>
      <id>19324</id>
      <timestamp>2026-07-01T01:59:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{redirect|ဇိုမီးဘာသာစကား}} {{Infobox language | name             = တီးတိန်ဘာသာစကား (သို့) ဇိုမီးဘာသာစကား | nativename       = Tedimpau &lt;br /&gt; Zopau | states           = [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[မဏိပူရပြည်နယ်]] | region           =  | ethnicity        = ဇိုလူမျိုး|တီးတိန် (ဇိုမီး) လ...&quot;</comment>
      <origin>19324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3079" sha1="gxvx22gw30e5bgwvbw0d2ziyk6zoeq9" xml:space="preserve">{{redirect|ဇိုမီးဘာသာစကား}}
{{Infobox language
| name             = တီးတိန်ဘာသာစကား (သို့) ဇိုမီးဘာသာစကား
| nativename       = Tedimpau &lt;br /&gt; Zopau
| states           = [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[မဏိပူရပြည်နယ်]]
| region           = 
| ethnicity        = [[ဇိုလူမျိုး|တီးတိန် (ဇိုမီး) လူမျိုး]]
| speakers         = {{sigfig|344,000|2}}
| date             = ၁၉၉၀
| ref              = e18
| familycolor      =  Sino-Tibetan
| fam2             = [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]]
| fam3             = [[ကူကီး-ချင်း-မီဇိုနွယ် ဘာသာစကားတိ|ကူကီး-ချင်း-မီဇိုနွယ်]]
| fam4             = [[မြောက်ပိုင်း ကူကီး-ချင်း-မီဇိုနွယ် ဘာသာစကားတိ|မြောက်ပိုင်း]]
| script           = * [[လက်တင်အက္ခရာ]] 
* [[ပေါင်ကျင့်ဟောက်အက္ခရာ]] ([[ပေါင်ကျင့်ဟောက်]]ဧ့ ဘာသာတရားကို ကိုးကွယ်သောသူတိသာ သုံးရေ)
| iso3             = ctd
| glotto           = tedi1235
| glottorefname    = Zomi
}}
'''တီးတိန်''' သို့မဟုတ် '''ဇိုမီးဘာသာစကား'''စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ချင်းပြည်နယ်]]ဧ့ မြောက်ပိုင်းဒေသတိနန့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]၊ [[မဏိပူရပြည်နယ်]]ဧ့ အရှိတောင်ဒေသများမာ မကန်မဝှန်ပြောဆိုကတ်တေ ဘာသာစကားတခုဖြစ်တေ။ မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]ဟိ [[ကလေးမြို့]]နန့် [[မော်လိုက်မြို့]]ရို့မာလည်း မကန်မဝှန်ပြောဆိုကတ်သိမ့်ကေလည်း [[ဖလမ်းဘာသာစကား|ဖလမ်း]]၊ [[မီဇိုဘာသာစကား|မီဇို]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]] အစဟိရေ ဘာသာစကားတိကိုလည်း ရောနှောပြောဆိုလိဟိရေ။

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

{{နာဂဘာသာစကားတိ}}
{{မြန်မာနိုင်ငံဧ့ ဘာသာစကားတိ}}
[[ကဏ္ဍ: ဘာသာစကား]] [[ကဏ္ဍ:စာပီ]]
[[ကဏ္ဍ:ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားတိ]]
{{st-lang-stub}}
{{Myanmar-stub}}</text>
      <sha1>gxvx22gw30e5bgwvbw0d2ziyk6zoeq9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထားဝယ်စကား</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4891</id>
    <revision>
      <id>19325</id>
      <timestamp>2026-07-01T02:09:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Infobox language |name= ထားဝယ်စကား |altname= |region=အရှိတောင် |ethnicity=incl. [[တောင်ရိုး]] |speakers=ca. 950,000 |date=2025 |ref=e18 |familycolor=Sino-Tibetan |fam2=([[တိဘက်မြန်မာစကားအုပ်စု|တိဘက်တို-ဘားမန်း]]) |fam3=[[ပိုင်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|ပိုင်–ဗမာ]] |fam4=ဗမာနွ...&quot;</comment>
      <origin>19325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4438" sha1="l37twyas5q9eppbqpg9qoy7ok266a5l" xml:space="preserve">{{Infobox language
|name= ထားဝယ်စကား
|altname=
|region=အရှိတောင်
|ethnicity=incl. [[တောင်ရိုး]]
|speakers=ca. 950,000
|date=2025
|ref=e18
|familycolor=Sino-Tibetan
|fam2=([[တိဘက်မြန်မာစကားအုပ်စု|တိဘက်တို-ဘားမန်း]])
|fam3=[[ပိုင်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|ပိုင်–ဗမာ]]
|fam4=[[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားတိ|ဘားမစ်]]
|fam5=တောင်ပိုင်း
|fam6=[[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]]
|lc1=tvn|ld1=Tavoyan proper
|lc2=tco|ld2=Dawei Tavoyan (Taungyo)
|glotto=tavo1242
|glottoname=Tavoyan
|glotto2=taun1248
|glottoname2=Taungyo
}}
'''ထားဝယ်စကား'''စွာ ဒေသန္တရမြန်မာစကားပင်ဖြစ်ရေအပြင် ဘာသာဗေဒပညာသျှင်အများစုက
မူလစံဘာသာစကားဖြစ်ရေ မြန်မာဘာသာစကားနန့်အသွင်အနည်းအချေကွဲပြားရေ &quot;ဒေသိယမြန်မာစကား&quot; ဆိုပနာလည်းခေါ်ဆိုကတ်ရေ။
ထားဝယ်ဒေသိယစကားကိုခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာလို့သုတေသနပြုကြည့်သော်

၁။ပေါရာဏကထာအသုံးအနှုန်း ၅%
၂။သန္ဓိစပ်အစဟိရေစကား ၂၀%
၃။စံဘာသာနန့် အသုံးအနှုန်းကွဲပြားကေလေ့ စံဘာသာစကားဧ့လီသံအတိုင်းသာ အသံထွက်ရေ အသုံးအနှုန်း ၅၀%
၄။မူလစံဘာသာစကား ၁၀%
၅။တိုင်းရင်းစကားနန့်မွီးစပ်စကား ၅%
၆။အသံဖလှယ်ထားရေ စံဘာသာစကား ၁၀%
ဆိုပနာတွိရလီရေ။ ယင်းအတွက်နန့် ​ထားဝယ်စကားစွာ
ဒေသိယစကားတခုရာဖြစ်ပနာ သီးသန့်ရပ်တည်နီရေ စံဘာသာစကားတခုမဟုတ်လီ။ မြန်မာဘာသာစကားဧ့ကိုင်းခွဲဘာသာ(သို့မဟုတ်)အသွင်ကွဲဘာသာစကားတခုရာဖြစ်တေ။
{| class=&quot;wikitable&quot;
! မြန်မာစကား
! ထားဝယ်စကား
! IPA
! မှတ်ချက်
|-
| ကောက်
| ကော့တ်
| /kɔʔ/
| စာလုံးပေါင်းတူ အသံထွက်ကွာ
|-
| ကျောင်း
| က္လောန်း
| /kláʊɴ/
| 
|-
| ခြေ
| ခေ
| /kʰlè/
| 
|-
| တောတောင်
| တောတောန်
| /tɔ́tɔ̀ɴ/
| စာလုံးပေါင်းတူ အသံထွက်ကွာ
|-
| ပိတောက်
| ဒေါ့တ်
| /dɔʔ/
| 
|-
| ပိတောက်ပင်
| ဒေါ့တ်ပန်
| /dɔʔ bàɴ/
| 
|-
| မိုးထခါ
| နန့်ကီးဟ်တိုင်

| /naʔkítàɴ/
| 
|-
| သန်ဘက်ခါ
| နန့်ကီးပွဲခါ(နန့်ကီးဖတ်)
| /naʔkípwɛ́kʰà/
| 
|-
| နင်
| နန်
| /nàɴ/
| စာလုံးပေါင်းတူ အသံထွက်ကွာ
|-
| ပန်းပင်
| ပန်းဘန်
| /páɴbàɴ/
| 
|-
| ပျောက်
| ပျော့တ်
| /pjɔʔ/
| 
|-
| မိုးရွာ
| မိုးဝါ
| /mójwà/
| 
|-
| သွား
| သွား
| /θɔ́/
| စာလုံးပေါင်းတူ အသံထွက်ကွာ
|-
| အိပ်ချင်ယေ
| '''အိရှင်ဟှယ်'''
| /ʔḭʃàɴjɛ̀/
| 
|-
| အိမ်ခေါင်မိုး
| '''အီးမိုးခေါန်'''
| /ʔìːɴmókʰɔ̀ɴɴ/
| 
|}

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

{{မြန်မာဘာသာစကား}}
{{မြန်မာနိုင်ငံဧ့ ဘာသာစကားတိ}}
[[Category:တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]
[[Category:ဘာသာစကား]] [[Category:စာပီ]]</text>
      <sha1>l37twyas5q9eppbqpg9qoy7ok266a5l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထိုက်ဖုမ်းဘာသာစကား</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4892</id>
    <revision>
      <id>19326</id>
      <timestamp>2026-07-01T02:13:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Infobox language |name= ထိုက်ဖုမ်း |region=[[မြန်မာနိုင်ငံ]] |speakers= ၁,၀၀၀ |date= ၂၀၀၅ |ref=e18 |familycolor=တရုတ်-တိဗက်နွယ် |fam2=([[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]]) |fam3=[[ကူကီးဘာသာစကားတိ|ကူကီး]] |fam4= တောင်ပိုင်း |iso3=cth |glotto=none...&quot;</comment>
      <origin>19326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1291" sha1="1q7afnuckqrgxgnj7wa3271m5iulvdk" xml:space="preserve">{{Infobox language
|name= ထိုက်ဖုမ်း
|region=[[မြန်မာနိုင်ငံ]]
|speakers= ၁,၀၀၀
|date= ၂၀၀၅
|ref=e18
|familycolor=တရုတ်-တိဗက်နွယ်
|fam2=([[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]])
|fam3=[[ကူကီးဘာသာစကားတိ|ကူကီး]]
|fam4= တောင်ပိုင်း
|iso3=cth
|glotto=none
}}

'''ထိုက်ဖုမ်းဘာသာစကား''' (ထိုက်ဖုမ်းချင်း) စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[မတူပီမြို့နယ်]]ဟိ ကျေးရွာ ၄ ရွာမာ ပြောဆိုအသုံးပြုကတ်ရေ တောင်ပိုင်း[[ကူကီးဘာသာစကား]] တခု ဖြစ်တေ။

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံဧ့ ဘာသာစကားတိ}}
{{နာဂဘာသာစကားတိ}}


[[ကဏ္ဍ:ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားတိ]]
[[Category:ဘာသာစကား]]
[[Category:စာပီ]]

{{st-lang-stub}}</text>
      <sha1>1q7afnuckqrgxgnj7wa3271m5iulvdk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထော်ဘာသာစကား</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4893</id>
    <revision>
      <id>19327</id>
      <timestamp>2026-07-01T02:16:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Infobox language |name=ထော် |altname=ထော်ချင်း |nativename=''Laamtuk Thet'' |region=[[မြန်မာနိုင်ငံ]] |ethnicity= |speakers= ၇၀၀ |date= ၁၉၉၆ |ref=e18 |familycolor=တရုတ်-တိဗက်နွယ် |fam2=([[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]]) |fam3=[[ကူကီးဘာသာစကားတိ|ကူကီး]] |fam4=အ...&quot;</comment>
      <origin>19327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1402" sha1="nr3jymz1kbkcl6qc05y92h2j2wqtq9l" xml:space="preserve">{{Infobox language
|name=ထော်
|altname=ထော်ချင်း
|nativename=''Laamtuk Thet''
|region=[[မြန်မာနိုင်ငံ]]
|ethnicity=
|speakers= ၇၀၀
|date= ၁၉၉၆
|ref=e18
|familycolor=တရုတ်-တိဗက်နွယ်
|fam2=([[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]])
|fam3=[[ကူကီးဘာသာစကားတိ|ကူကီး]]
|fam4=အလယ်ပိုင်း?
|iso3=tcp
|glotto=tawr1235
|glottorefname=Tawr Chin
}}

'''ထော်ဘာသာစကား''' ('''ထော်ချင်း''' သို့မဟုတ် '''''Laamtuk Thet''''') စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[ဟားခါးမြို့နယ်]]ဟိ လမ်သုတ်ရွာ နန့် ရွာဗန်းရွာရို့မာ ပြောဆိုကတ်သော [[ကူကီးဘာသာစကား]] တမျိုး ဖြစ်တေ။

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံဧ့ ဘာသာစကားတိ}}
{{နာဂဘာသာစကားတိ}}


[[ကဏ္ဍ:ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားတိ]]
[[Category:ဘာသာစကား]] [[Category:စာပီ]]

{{st-lang-stub}}</text>
      <sha1>nr3jymz1kbkcl6qc05y92h2j2wqtq9l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဒိုင်ဘာသာစကား</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4894</id>
    <revision>
      <id>19328</id>
      <timestamp>2026-07-01T02:21:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Infobox language |name='''ဒိုင်(ရ်)''' |region=[[မြန်မာနိုင်ငံ]] |ethnicity=[[ဒိုင်(ရ်)လူမျိုး|ဒိုင်(ရ်)ချင်း]] |speakers= ၃၇,၀၀၀ |date= ၂၀၁၀ |ref=e18 |familycolor=တရုတ်-တိဗက်နွယ် |fam2=([[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]]) |fam3=ကူကီးဘာသာ...&quot;</comment>
      <origin>19328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2164" sha1="kwo9dzeojzzy97uqlj407qw74gifbox" xml:space="preserve">{{Infobox language
|name='''ဒိုင်(ရ်)'''
|region=[[မြန်မာနိုင်ငံ]]
|ethnicity=[[ဒိုင်(ရ်)လူမျိုး|ဒိုင်(ရ်)ချင်း]]
|speakers= ၃၇,၀၀၀
|date= ၂၀၁၀
|ref=e18
|familycolor=တရုတ်-တိဗက်နွယ်
|fam2=([[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]])
|fam3=[[ကူကီးဘာသာစကားတိ|ကူကီး]]
|fam4= တောင်ပိုင်း
|iso3=dao
|glotto=daai1236
|glottorefname=Daai Chin
}}

'''ဒိုင်(ရ်)ဘာသာစကား''' (ဒိုင်(ရ်)ချင်း) စွာ '''[[မွင်းဘာသာစကား|မွင်း]]''' နန့် '''[[ချင်းပုံဘာသာစကား|ဥုပ်ပူး]]''' ဘာသာစကား အုပ်စုတိပိုင် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]မာ ပြောဆိုကတ်သော [[ကူကီးဘာသာစကား]]တခု ဖြစ်တေ။ [[ချင်းပြည်နယ်]]ဟိ [[ကန်ပက်လက်မြို့နယ်]]၊ [[မတူပီမြို့နယ်]]၊ [[မင်းတပ်မြို့နယ်]]နန့် [[ပလက်ဝမြို့နယ်]]များဟိ ကျေးရွာ ၁၄၂ ရွာမာ ပြောဆို အသုံးပြုကတ်တေ။

==ဒေသိယစကားတိ==
''[[Ethnologue]]'' မာ အောက်ပါရို့ကို ဒိုင်(ရ်)ချင်းဘာသာစကားဧ့ ဒေသိယစကားအဖြစ် စာရင်းပြုထားရေ။

*Ngxang
*Nghngilo (Yang)
*Ma-Tu
*Shiip
*Duk-Msang
*Kheng
*Mkui

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံဧ့ ဘာသာစကားတိ}}
{{နာဂဘာသာစကားတိ}}


[[ကဏ္ဍ:ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားတိ]]
[[Category:ဘာသာစကား]] [[Category:စာပီ]]


{{st-lang-stub}}</text>
      <sha1>kwo9dzeojzzy97uqlj407qw74gifbox</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>19329</id>
      <parentid>19328</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T02:21:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <origin>19329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2161" sha1="bdfbswvmuwemxevas09mi6vp2sf80si" xml:space="preserve">{{Infobox language
|name='''ဒိုင်(ရ်)'''
|region=[[မြန်မာနိုင်ငံ]]
|ethnicity=[[ဒိုင်(ရ်)လူမျိုး|ဒိုင်(ရ်)ချင်း]]
|speakers= ၃၇,၀၀၀
|date= ၂၀၁၀
|ref=e18
|familycolor=တရုတ်-တိဗက်နွယ်
|fam2=([[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]])
|fam3=[[ကူကီးဘာသာစကားတိ|ကူကီး]]
|fam4= တောင်ပိုင်း
|iso3=dao
|glotto=daai1236
|glottorefname=Daai Chin
}}

'''ဒိုင်(ရ်)ဘာသာစကား''' (ဒိုင်(ရ်)ချင်း) စွာ '''[[မွင်းဘာသာစကား|မွင်း]]''' နန့် '''[[ချင်းပုံဘာသာစကား|ဥုပ်ပူး]]''' ဘာသာစကား အုပ်စုတိပိုင် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]မာ ပြောဆိုကတ်တေ [[ကူကီးဘာသာစကား]]တခု ဖြစ်တေ။ [[ချင်းပြည်နယ်]]ဟိ [[ကန်ပက်လက်မြို့နယ်]]၊ [[မတူပီမြို့နယ်]]၊ [[မင်းတပ်မြို့နယ်]]နန့် [[ပလက်ဝမြို့နယ်]]များဟိ ကျေးရွာ ၁၄၂ ရွာမာ ပြောဆို အသုံးပြုကတ်တေ။

==ဒေသိယစကားတိ==
''[[Ethnologue]]'' မာ အောက်ပါရို့ကို ဒိုင်(ရ်)ချင်းဘာသာစကားဧ့ ဒေသိယစကားအဖြစ် စာရင်းပြုထားရေ။

*Ngxang
*Nghngilo (Yang)
*Ma-Tu
*Shiip
*Duk-Msang
*Kheng
*Mkui

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံဧ့ ဘာသာစကားတိ}}
{{နာဂဘာသာစကားတိ}}


[[ကဏ္ဍ:ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားတိ]]
[[Category:ဘာသာစကား]] [[Category:စာပီ]]


{{st-lang-stub}}</text>
      <sha1>bdfbswvmuwemxevas09mi6vp2sf80si</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဓနုဘာသာစကား</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4895</id>
    <revision>
      <id>19330</id>
      <timestamp>2026-07-01T02:27:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Distinguish|ဓနောဘာသာစကား}} {{Infobox language |name= ဓနု |pronunciation={{IPA|dənuʔ}} |states= မြန်မာနိုင်ငံ |region=[[သျှမ်းပြည်နယ်]] |speakers= ၁၀၀,၀၀၀ ခန့် |ethnicity=[[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] |date= ၂၀၁၁ |ref=e18 |familycolor=တရုတ်-တိဗက်နွယ် |fam2=(တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကာ...&quot;</comment>
      <origin>19330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1770" sha1="ojpgobspnfwa8vb5vnd5ru3qg8d4pig" xml:space="preserve">{{Distinguish|ဓနောဘာသာစကား}}
{{Infobox language
|name= ဓနု
|pronunciation={{IPA|dənuʔ}}
|states= မြန်မာနိုင်ငံ
|region=[[သျှမ်းပြည်နယ်]]
|speakers= ၁၀၀,၀၀၀ ခန့်
|ethnicity=[[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]]
|date= ၂၀၁၁
|ref=e18
|familycolor=တရုတ်-တိဗက်နွယ်
|fam2=([[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]])
|fam3=[[ပိုင်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|ပိုင်-ဗမာနွယ်]]
|fam4=[[ဘားမစ် ဘာသာစကားတိ|ဘားမစ်]]
|fam5=ဘားမစ်
|iso3=dnv
|glotto=danu1249
|glottorefname=Danu
| altname          = [[File:Dnv-dənuʔʂk.svg|150x150px]]
}}
'''ဓနုဘာသာစကား''' စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[သျှမ်းပြည်နယ်]]မာ ပြောဆိုကတ်တေ [[ဘားမစ် ဘာသာစကားတိ|ဘားမစ်]]ဘာသာစကားတခု ဖြစ်တေ။ ယင်းကို [[ဓနုလူမျိုး]]တိက ပြောဆိုကတ်ရေ။ ဓနုဘာသာစကားကို မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရက မြန်မာနိုင်ငံဧ့ ဒေသိယစကားတခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားရေ။

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံဧ့ ဘာသာစကားတိ}}


[[Category:ဘာသာစကား]] [[Category:စာပီ]] [[Category:ဓနုဘာသာစကား]]


{{st-lang-stub}}</text>
      <sha1>ojpgobspnfwa8vb5vnd5ru3qg8d4pig</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပလောင်ဘာသာစကား</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4896</id>
    <revision>
      <id>19331</id>
      <timestamp>2026-07-01T02:42:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Infobox language | name        = ပလောင်ဘာသာစကား | nativename  = ၵႂၢမ်းတအာင်း / Lị T'ang | states      = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] ([[သျှမ်းပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်းနန့် [[ကချင်ပြည်နယ်]])၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] ([[ယူနန်ပြည်နယ်]])၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]...&quot;</comment>
      <origin>19331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10462" sha1="mdp2gz228hfbs7idhs4qzohrxhez2xu" xml:space="preserve">{{Infobox language
| name        = ပလောင်ဘာသာစကား
| nativename  = ၵႂၢမ်းတအာင်း / Lị T'ang
| states      = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] ([[သျှမ်းပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်းနန့် [[ကချင်ပြည်နယ်]])၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] ([[ယူနန်ပြည်နယ်]])၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်း
| ethnicity   = [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင် (တအာင်း) လူမျိုး]]
| speakers    = ၅၆၀၀၀၀ ခန့်
| date             = ၁၉၈၂–??
| familycolor = Austroasiatic
| fam1        = [[ဩစထြိုအေးရှားတ ဘာသာစကားတိ|ဩစထြိုအေးရှားတ]]
| fam2        = [[ပလောင်နွယ်ဘာသာစကားတိ|ပလောင်နွယ် (ပလောင်-ဝ)]]
| fam3        = ပလောင်အုပ်စုစစ်စစ် (Palaung Proper)
| dial1       = ရွှေပလောင် (Shwe / Ta-ang)
| dial2       = ငွေပလောင် (Pale / Di-ang)
| dial3       = ရူမိုင်း (Rumai)
| script      = [[မြန်မာအက္ခရာ]] (ပလောင်စာပီ)၊ [[လက်တင်အက္ခရာ]]၊ တရုတ်နိုင်ငံသုံး ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရေ အသံထွက်အက္ခရာ (IPA-based)
| iso3        = rme (ရွှီပလောင်) / pbe (ငွေပလောင်) / ruz (ရူမိုင်း)
| lc1              = pll
| ld1              = Shwe
| lc2              = pce
| ld2              = Ruching
| lc3              = rbb
| ld3              = Rumai
| glotto           = pala1336
| glottorefname    = Palaung
}}

'''ပလောင်ဘာသာစကား''' ({{langx|en|Palaung language}}) သို့မဟုတ် '''တအာင်းဘာသာစကား''' စွာ [[ဩစထြိုအေးရှားတ ဘာသာစကားတိ]]မိသားစု၊ [[ပလောင်နွယ်ဘာသာစကားတိ|ပလောင်-ဝ]]အုပ်စုခွဲ မာ ပါဝင်ရေ ဘာသာစကားတခု ဖြစ်တေ။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Diffloth |first=Gérard |title=The Palaungic Languages: Classification and Comparative Phonology |year=1984 |publisher=University of Chicago |language=en}}&lt;/ref&gt; ဒေဘာသာစကားကို မြန်မာနိုင်ငံ သျှမ်းပြည်နယ်မြီာက်ပိုင်း (အထူးအနိန်နန့် [[နမ့်ဆန်မြို့]]၊ [[မန်တုံမြို့]]၊ [[ကျောက်မဲမြို့]] စရေ [[ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]များ)၊ ကချင်ပြည်နယ်၊ တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်ဟိ စစ်ဆောင်ပန္နား၊ ဒီဟုန်ဒေသ (တရုတ်နိုင်ငံမာ ယင်းရို့ကို 'ဒေအန်လူမျိုး' De'ang ဟု ခေါ်ဆိုရေ) နန့် ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းရို့မာ နီထိုင်ကတ်တေ ပလောင် (တအာင်း) လူမျိုး ၆ သိန်းကျော်က အဓိက ပြောဆိုအသုံးပြုကတ်တေ။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Milne |first=Leslie |first2=Charles Otto |title=An Elementary Palaung Grammar |url=https://archive.org/details/aff7027.0001.001.umich.edu |year=1921 |publisher=The Clarendon Press |location=Oxford |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ဒေသိယစကားတိ ==

ပလောင်ဘာသာစကားစွာ အဓိက အားဖြင့် ပထဝီဝင်နန့် လူမျိုးစုခွဲတိကို လိုက်ပြီးကေ အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်စွမ်း မတူညီကတ်တေ ဒေသိယစကား အုပ်စုကြီး သုံးခု ကွဲပြားဗျာယ်ဟိပြီး၊ ဘာသာဗေဒအရ ယင်းရို့ကို သီးသန့် ISO ကုဒ်တိနန့် ခွဲခြားသတ်မှတ်ထားရေ။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Ostapirat |first=Weera |title=Palaungic Phonology and Classification |year=2009 |publisher=Mahidol University |language=en}}&lt;/ref&gt;

ရွှေပလောင်ဘာသာစကား ကို &quot;စံပြုပလောင်ဘာသာစကား&quot; လို့လေ့ ခေါ်ဆိုကတ်ပြီး နမ့်ဆန်မြို့နန့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသတိမာ ပြောဆိုကတ်ရေ။ ပလောင်စာပီနန့် ရိုးရာအစိုင်အလာအရ ဗဟိုပြုရာ စံပြစကား ဖြစ်တေ။ငွေပလောင် (ပလေး)ဘာသာစကားစွာ ကလော၊ ပန်တန်းနန့် သျှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း/မြောက်ပိုင်း ဒေသအနှံ့မာ ပျံ့နှံ့ပြောဆိုကတ်ပြီး လူဦးရွီအများဆုံး ပြောဆိုရေ ဒေသိယစကား ဖြစ်တေ။ရူမိုင်း (Rumai)ဘာသာစကားကို မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း တရုတ်နယ်စပ်နန့် ယူနန်ပြည်နယ်အထဲဟိ ပလောင် (ဒေအန်) လူမျိုးများ အဓိက ပြောဆိုကတ်ရေ။

== ဘာသာဗေဒဆိုင်ရေ ဝိသေသများ ==

တခြားသော ပလောင်-ဝ ဘာသာစကားတိနည်းတူ ရွှေပလောင်နန့် ငွေပလောင်ဘာသာစကားတိမာ စကားလုံးတလုံးချင်းစီမာ အသံအနိမ့်အမြင့်ပြောင်းကေ အဓိပ္ပာယ်ပြောင်းလဲရေ နိမ့်မြင့်သံစနစ် မဟိပေ။ ယကေလေ့ ရူမိုင်း (Rumai) ဒေသိယစကားတွင်မူ တရုတ်နန့် ရှမ်းစကားတိဧ့ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် အသံအနိမ့်အမြင့်ပြောင်းလဲမှု စနစ် စိကေချေ စတင်ဖွံ့ဖြိုးလာစွာကို တွိရရေ။ ဝါကျတခုကို တည်ဆောက်ရာမာ ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ (SVO - Subject-Verb-Object) စနစ်ကို အသုံးပြုရေ။

== စာပီအရီးအသားနန့် ရှီးဟောင်းစာမူတိ ==

[[File:Manuscripts in the Yunnan Nationalities Museum - DSC03945.JPG|thumb|left|280px|တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်လူမျိုးစုပြတိုက် (Yunnan Nationalities Museum) မာ ထိန်းသိမ်းပြသထားရေ တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ်နေ ပလောင် (ဒေအန်) လူမျိုးရို့၏ ရှိဟောင်းဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရေ ပေပုရပိုက် စာမူများ။]]
ပလောင်လူမျိုးတိစွာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာကို ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ သက်ဝင်ကိုးကွယ်ခကတ်သူတိ ဖြစ်ရေအတွက် ယင်းရို့၏ ရှီးဟောင်းစာပီတိစွာ ဘာသာရီးနန့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နိန်ရေ။ အယင်ခေါက်က ပလောင်အက္ခရာ (သျှမ်းအက္ခရာအနွယ်) ကို အသုံးပြုပနာ ပီစာ၊ ပုရပိုက်စာမူများထက်မာ ဗုဒ္ဓဝင်နန့် ဇာတ်တော်တိကို ရီးသားထိန်းသိမ်းခကတ်တေ။ ယူနန်လူမျိုးစုပြတိုက်ဟိ ရှိဟောင်းစာမူတိစွာ တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းနန့် မြန်မာပြည်မြောက်ပိုင်းဟိ ပလောင်ရိုးရာစာပီ ထွန်းကားခဲ့မှုကို ပြသရေ သမိုင်းသက်သီတိ ဖြစ်တေ။

ခေတ်သစ်ကာလမာ မြန်မာနိုင်ငံဟိ တအာင်း(ပလောင်) စာပီနန့် ယိုင်ကျေးမှုကော်မတီမှ [[မြန်မာအက္ခရာ]]ကို အခြီခံကာ မွမ်းမံထားရေ &quot;တအာင်းစာပီ&quot; စနစ်သစ်ကို ပြဋ္ဌာန်းလို့ ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသအထဲ သင်ရိုးညွှန်းတမ်းတိနန့် သင်ကြားထိန်းသိမ်းဗျာယ် ဟိရေ။

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံဧ့ ဘာသာစကားတိ}}

[[ကဏ္ဍ:ပလောင်နွယ်ဘာသာစကားတိ]]
[[ကဏ္ဍ: ဘာသာစကား]] [[ကဏ္ဍ: စာပီ]]
[[ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံဧ့ ဘာသာစကားတိ]]
[[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံဧ့ ဘာသာစကားတိ]]
[[ကဏ္ဍ:ပလောင်လူမျိုး]]</text>
      <sha1>mdp2gz228hfbs7idhs4qzohrxhez2xu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပအိုဝ်းစာပီ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4897</id>
    <revision>
      <id>19332</id>
      <timestamp>2026-07-01T03:15:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;မြန်မာနိုင်ငံအထဲ မှီတင်းနီထိုင်ကတ်တေ တိုင်းရင်းသားပေါင်း တရာကျော်ဟိရေအနက် [[ပအိုဝ်းလူမျိုး]]တိစွာ သမိုင်းစဉ်ဆက် ကိုယ်ပိုင်စာပီ၊ ကိုယ်ပိုင်ယိုင်ကျေးမှု၊ ကိုယ်ပိုင်ဓလိ့...&quot;</comment>
      <origin>19332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39410" sha1="bgzha303sat9ses2x2fauoxmpw8rhxa" xml:space="preserve">မြန်မာနိုင်ငံအထဲ မှီတင်းနီထိုင်ကတ်တေ တိုင်းရင်းသားပေါင်း တရာကျော်ဟိရေအနက် [[ပအိုဝ်းလူမျိုး]]တိစွာ သမိုင်းစဉ်ဆက် ကိုယ်ပိုင်စာပီ၊ ကိုယ်ပိုင်ယိုင်ကျေးမှု၊ ကိုယ်ပိုင်ဓလိ့အစိုင်အလာများ ဟိခရေ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု တစု ဖြစ်တေ။

လူနည်းစုဖြစ်ရေအတွက် တနိုင်ငံလုံးကျယ်ပြန့်စွာသိဟိနိုင်ခြင်း မဟိသိမ့်ပါ၊၊ အယင်ခေါက်က ရီကြိုင်ရာ မြက်နုရာ အရပ်ဒေသတိကို ရှာဖွီယင်း ရွှိပြောင်းနီထိုင်လာခ‌ရေ ပအိုဝ်း ရို့စွာ မျက်မှောက်ခေတ် မြန်မာနိုင်ငံဧ့ ‌တိုင်းဒေသကြီးနန့် ပြည်နယ်တချို့မာ ကျကျယ်ပြပြန့် နီထိုင်‌နိန်ကတ်ရေ။ အချို့‌သောသမိုင်းဆရာတိဧ့အဆိုအရ ပုဂံပြည့်ရှင် အနော်ရထာမင်းကြီးစွာ ပအိုဝ်းရို့၏ မင်းနီပြည်ဖြစ်ရေ သုဝဏ္ဏဘူမိသထုံမြို့ ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခရေ။ ထိုအချိန်မှစပြီးကေ ပအိုဝ်းလူမျိုးတိစွာ တိုင်းပြည်ပျက်သုန်းလို့  နီရာဒေသအနှံ့မာ ရွှိပြောင်းနီထိုင်ခကတ်တေလို့ ဆိုရေ။&lt;ref&gt;[http://www.taunggyitimes.com/2013/05/blog-post_8.html Taunggyi Time စာမူနှစ်ခုနန့် ပအိုဝ်းစာပီ ဇာလဲ ခွန်မင်းနိုင် (၂၇၊ ၄၊၂၀၁၃)]&lt;/ref&gt;

ဂုချိန်ခါ ပအိုဝ်းလူမျိုးတိကို မြန်မာနိုင်ငံအရှိဖက် နယ်စပ်ဒေသ၊ ကယားပြည်နယ်၊ မွန်ပြည်နယ်၊ ကရင်ပြည်နယ်၊ ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးနန့် သျှမ်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်း စရေနီရာ‌ ဒေသအဝှမ်းမာ ပျံ့နှံ့စွာနီထိုင်ဗျာယ်ဟိရေ။

ပအိုဝ်းလူမျိုးစွာ စာပီနန့်ပတ်သက်လျှင် အားနည်းမှု ဟိနီသိမ့်ရေ။ ဇာကြောင့်ဆိုကေ တောင်ပေါ်ဒေသနန့် မြီပြန့်ဒေသ ပအိုဝ်းလူမျိုးတိစွာ ဒေသကွာခြားချက်အရ ပြောရေ စကား လီယူလီသိမ်းလည်း ကွဲပြားလာကတ်တေ။ တောင်ပေါ်ဒေသ စာပီနန့် မြီပြန့်ဒေသ စာပီလည်း အနည်းအကျိုင်း ကွဲလွဲမှုတိဟိကတ်သိမ့်ရေ။ တေးခြင်းစာဆိုမာ (ခမ်းကောင်သားလိတ် နီလိတ်၊ ခမ်းဒွမ်သားလိတ် နီလိတ်) &quot;တောင်ပေါ်ဒေသစာပီ ဒို့ပအိုဝ်းစာပီ၊ မြီပြန့်ဒေသစာပီ ငရို့ပအိုဝ်းစာပီ&quot; ဟုကြွီးကြော်ရေ တေးခြင်း ဟိခလီရေ။ ဇာကြောင့်ဆိုကေ စည်းလုံးညီညွှတ်မှုကိုရလိုခြင်း ဖြစ်တေ။

ပအိုဝ်းစာပီတိစွာ ခေတ်သုံးခေတ်ဖြင့် ထွန်းကားခရေကို သမိုင်းတိအရ သိဟိရရေ။

သျှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း နမ့်စန်မြို့နယ်ဂူတဂူတွင်းမာ ရီးထိုးထားရေ ကျောက်စာမာ ပအိုဝ်းစာဖြစ်နီကြောင်းကိုလေ့ သက်သီထူနှိုင်ရေ။

ပအိုဝ်းစာပီ ဒုတိယခေတ်စွာ အေဒီ ၁၇၉၉ ခုနှစ်မာ ပအိုဝ်းစာပီ အရီးအသားသမိုင်းမာကျော်စောထင်ရှားရေ မိုင်းပျိုးဆရာတော် ဦးကဝိသာရရေ ပအိုဝ်းစာပီဖြင့် ရီးသားရေ ဂီဟိစာရိတ္တကျမ်းစာကို မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၆၀ ခုနှစ်မာ ရီးသားခရေ။ ယင်းအပြင် ဆရာတော်စွာ မိုင်းပျိုးကျောင်း(အဂု ပထမမိုင်းပျိုးကျောင်း) အင်းလေးမာ သီတင်းသုံစဉ်အခါက မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၆၉ ခုနှစ်မာ သိဒ္ဓတ္ထမင်းသားတောထွက်ခန်း၊ ၁၁၇၁ မာ ဝိနည်း(ပါစိတ်)ဓမ္မရံသီ၊ ၁၁၇၃ မာ ယသော်ဓရာကန်တော့ခန်းနန့် ဩဝါဒဂမ္ဘီ၊ ၁၁၇၄ မာ သင်္ကြန်စာ(ပီရွက်ပေါ်ရီးထားရေစာ)၊ ၁၁၇၅ မာ အဘိဓမ္မာဝထု ပထမတွဲ-တတိယတွဲ-ကျမ်းပေါင်း၊ ၁၁၈၆ မာ ဓမ္မဒီပနီကျမ်း၊ ၁၂၀၅ မာ အရိမေတ္တေယျသမိုင်းနန့် ခုနှစ်သက္ကရာဇ် မသိရသိမ့်ရေ(မပါရေ) ကျမ်းစာ၊ စာစောင်တိလည်း မကန်မဝှန် ရီးသားထားရေ။ ယင်းချင့်အပြင် ဆောင်းဖိုးတောင်တောရကျောင်း တောင်ကြီးမြို့နယ်(အဂု ကျောက်တလုံးနယ် ဆောင်းဖိုးအုပ်စု နောင်ယာဆိုင်းအယှိဖက်တောင်ပေါ်)နန့် လုံးခြဲက်ကျောင်းရို့မာ သီးတင်းသုံးစဉ်မာလေ့သော့ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၇၁ ခုနှစ်မာ ဓမ္မသောကနန့်ဥပကတ်ကျမ်းစာ၊ ၁၁၇၅ မာ အဘိဓမ္မာ ဒုတိယတွဲ၊ ၁၁၇၇ မာ ပေတ-ပရာဘဝ-ဒေဝသံယုတ် (၃)ဆောင်တွဲ၊ ဘုရားခြေတော်ရာ(မန်းစက်တော်)၊ ဓမ္မသင်္ဂဏီ၊ ၁၁၇၈ မာ ပန္နဓမ္မသတ်ကျမ်းစာ ပ/ဒု (၂)စောင်တွဲ၊ ၁၁၈၁ မာ ဓမ္မစကြာ၊ ၁၁၈၅ မာ ကပ္ပဝန္ဒနာကျမ်း၊ ၁၁၇၈ နန့် ၁၁၈၇ မာ ဂီဟိစာရိတ္တကျမ်း(ထပ်မံကူးယူးခြင်း)နန့် ခန္ဒီပုဒ်၊ အနန္တဇိနကျမ်း၊ ဓာတ်တော်ဝင်ခန်း၊ သီလခန်း၊ သုတ္တနိဗ္ဗာန်ကျမ်း စရေ ကျမ်းစာတိစွာ ခုနှစ်သက္ကရာဇ် မတွိရသိမ့်ရေ ကျမ်းစာတိနည်းတူ အများပြားဟိသိမ့်ရေ။ မိုင်းပျိုးမူဖြင့် ရီးသားထားရေ ပအိုဝ်းစာပီစွာ ထိန်းသိမ်းမှုအားနည်းခြင်း၊ တန်ဖိုးမထားခြင်းကြောင့် ပျောက်ပျက်ခြင်း၊ ခုနှစ်သက္ကရာဇ် မသိရသိမ့်ရေ(မပါရေ) ကျမ်းစာ၊ စာစောင်တိလည်း မကန်မဝှန် ဟိရေလို့သိဟိခရရေ။&lt;ref&gt;ပအိုဝ်းအမျိုးသားနိအထိန်းအမတ်အဖြစ် နှစ်စိုင်ထုတ်ဝီရေ ဒဲဉ်သီႏလက်ဆောင်ႏ(တပေါင်းလက်ဆောင်)ပအိုဝ်းဘာသာမဂ္ဂဇင်း စာစောင်အမှတ်(၃၂)၊ စာမျက်နှာ (၃၁/၃၂/၃၃)မှ ဦးဝါယမ အောင်မင်္ဂလာကျောင်း တောင်ကြီးမြို့ဧ့ &quot;မိုင်းပျိုးဆရာတော် ဦးကဝိသာရ အတ္ထုပ္ပတ္တိ&quot; ဆောင်းပါးမှ ထုတ်နူတ်ထားပါရေ&lt;/ref&gt; ကုန်း‌ဘောင်ခေတ်နှောင်းပိုင်း ပအိုဝ်းစာပီမာ မိုင်းပျိုးမူစွာ ထင်ရှားခလီရေ။
[[File:Pa'O literature.jpg|thumb|မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၅၅ ခုနှစ်မာ မိုင်းပျိုးစာမူနန့် ရီးသားထားရေ ပအိုဝ်းစာပီ]]

ယင်းအတွက်နန့် မိုင်းပျိုးစာမူစွာ ကုန်းဘောင်ခေတ် နှောင်းပိုင်း ခါကပင် ပေါ်ပေါက်နီယာလို့ သမိုင်းပညာသျှင်တိက ယူဆခကတ်တေ။ မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်းအရ ပအိုဝ်းစာပီစွာ လွန်ခရေ နှစ်ပေါင်း (၁၇၀) က ပေါ်ပေါက်ခရေလို့ ခန်းမှန်းယူဆကတ်တေဟု သိရရေ။ ယင်းအပြင် မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ − ၁ စာမျက်နှာ ၉၅ မာ ခရစ်ယာန် သာသနာပြုများ မရောက်မီ ကရင်လူမျိုးရို့အနက် ပအိုဝ်း(တောင်သူ)မာရာ ကိုယ်ပိုင်စာပီဟိခရေဟု ပါဟိရေ။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ-၁&lt;/ref&gt;

ပအိုဝ်းစာပီ တတိယခေတ်စွာ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၀၀ ပြည့်နှစ်မာ ထီသိမ်ဆရာတော်ဦးသုနန္ဒက မိုင်းပျိုးဆရာတော် ဦးကဝိသာရရီးသားခရေ ပအိုဝ်းစာမူကို အခြီခံပနာခေတ်နန့် လျော်ညီယောင် ရှေးမူ မပျက်စီဘဲ စကားလုံး တလုံး အသံထွက်တခုဖြစ်စီဖို့အတွက် ရီးသားဟောပြောရာမာ လွယ်ကူမှုဟိစီဖို့အတွက် ပအိုဝ်းစာ မူအသစ်ကို ရီးသားပြုစု ပီးခရေ။

၎င်ပအိုဝ်းစာမူအသစ်ကို ၁၃၀၅ ခုနှစ်၊ ဝါမားသုံးလမာ ညောင်ရွှေစော်ဘွားကြီးပင့်ဖိတ်ချက်အရ ပိဋကတ်စာပီ ပြန်ဆိုပို့ချရေပွဲမာ တက်ရောက် လာကတ်ရေပအိုဝ်းသံဃာတော်တိအား တင်ပြခရေ။ ဦးသုနန္ဒ ကိုယ်တိုင် ပြုစုထားရေပအိုဝ်းစာမူအသစ်ကို တက်ရောက်လှာသော ဆရာတော်တိအားလုံးက ကြိုက်နှစ်သက်လို့ ၁၃၀၉ခုနှစ်၊ ပြာသို လပြည့်နိမာ ပအိုဝ်းသင်ပုန်းကြီး စာမူသစ်အား အတည်ပြုထောက် ခံခကတ်တေ။ 

ထိုသင်ပုန်းကြီး စာမူသစ်အား ၁၃၁၉ ခုနှစ်မာ ပထမအကြိမ်အဖြစ် ပအိုဝ်းသင်ပုန်းကြီးစာအုပ်ရေ (၅၀၀၀) ပုံနိုပ်ထုတ်ဝီခကတ်တေ။ ထိုအချိန်မှစပြီးကေ ပအိုဝ်းသင်ပုန်းကြီး ဖတ်စာအား ပအိုဝ်းလူထုအတွင်းကို ပျံ့နှံ့နိုင်ဖို့ သင်တန်းများဖွင့်လှစ် ပို့ခကတ်တေ။

ပအိုဝ်းအက္ခရာ သင်ပုန်းကြီးသစ်မာ ဗျည်း - ၃၆ လုံး ဟိခရေ။ မြန်မာဗျည်း ၃၃လုံး နန့်သင်္ကေတ း + ꩻ + ႏ  ( ̮ )(လဆန်း) လချမ်းပမာ ပါဟိခရေ။ ပအိုဝ်းသရ ၁၂ လုံးဟိခရေ။ ယင်းမာ &quot;အ အာ၊ ဣ ဒေ၊ ဧ အဲ၊ အုဲင့်အုဲင်၊ ဩ ဩာ် အို ….&quot; စသည်အနိန်နန့်ဟိခရေ။ သရလက္ခဏာ အုဲင် စွာ မြန်မာ အသံထွက် မဟိပေ။  ꩻ + ႏ အက္ခရာရေ တပါးသောအက္ခရာနန့် နိူင်းသော အခါ ပအိုဝ်းအသံထွက်ကို အထူးအနိန်နန့် ဖြစ်စီတတ်သောကြောင့် ဝိသေသနသင်္ကေတ အက္ခရာလည်း မည်ဧ့ ဟု ဖော်ပြထားရေ။

ဆရာတော်ဦးသုနန္ဒ သင်ပုန်းကြီးဖတ်စာမူရင်း နိဒါန်းမာ &quot;မိရိုးဖလာ ဆရာသမားရို့၏အပြုအမူ အယူဝါဒ ထုံးစံစွာ ဘုရားရဟန္တာ မဟုတ်စွာဖြစ်ပနာ အကျိုးဟိ/မဟိ ဟုတ်လေသလော၊မဟုတ်မမှန်လီသလော အတွေးခေါ်အကြံဉာဏ် ဟိစီရဖို့။ အကျိုးဟိစွာ ဟုတ်မှန်ခကေ တိုးပြီးကြိုးစားရဖို့။ အကျိုးမဟိ မဟုတ်မမှန်ခကေ ပယ်ပစ်ရဖို့၊ သို့မဟုတ် ခေတ်ပြောင်းပီးရဖို့&quot;ဟု ဖော်ပြထားရေကို တွိရရေ။

၎င်နန့် ပတ်သက်ပြီး ၁၃၂၃ ခုနှစ်မာ လူအများစိတ်ပါ အလွယ်ကာသားသင်ယူနှိုင်ဖို့အတွက် အရုပ်ပဂျီများ ရီးဆွဲလို့ ထိုသင်ပုန်းကြီးဖတ်စာအား အသစ်တဖန်ပြန်ပနာရိုက်နိုပ်ခကတ်တေ။ အယင် ဟိနန့်ပြီးရေ ထီသိမ်ဆရာတော် ဦးသုနန္ဒသင်ပုန်းကြီးဖတ်စာကို မူရင်းအဓိပ္ပာယ် မပျက်စီဘဲ စက်တင် ပုံနှိပ်ရာမာ လွယ်ကူမှုဟိစီ ဖို့အတွက် အယင်အသုံးပြုရေ လဆန်း (၃) ရက် လထွက်ပုံစံ ( ̮ ) ( ꩻ + ႏ ) အစား၊ &quot;မုဲင်ငါ[ ꩻ]၊ မုဲင်ပက်ငါ[ ႏ]&quot;ဆိုပနာ ပအိုဝ်းသံဃာတော်တိ၏ သဘောတူညီချက်ဖြင့် အစားထိုး ရိုက်နှိပ်နိုင်ခရေ။

အသစ်တဖန် ပြန်ပနာရိုက်နှိပ်သော သင်ပုန်းကြီးဖတ်စာစွာ ဗျည်း (၃၃) လုံး၊ ပအိုဝ်းသရ(၁၆) လုံးအဖြစ် သတ်မှတ်လာခကတ်တေ။ ပအိုဝ်းစာပီဧ့ ထူးခြားချက်တခုမာဘာသာစကားပေါင်းစုံဧ့ အသံထွက်စွာ ပအိုဝ်း စာပီနန့် ပေါင်းပနာ ရနှိုင်ရေ။ 

ယင်းအတွက်နန့် ပအိုဝ်းစာပီ တတ်မြောက်တတ်ကျွမ်းရေ ပုဂ္ဂိုလ်တိစွာ တခြားဘာသာစကားကို သင်ယူရန် လွယ်ကူမှုအထောက်အကူ ပြုလီရေ။


ပအိုဝ်းစာပီစွာ [[ဟထိုး]] မဟိခပါ၊၊ အကြောင်းမာ &quot;အက္ခရာတိုင်းရေ ဟထိုး ထည့်ပြီးရီးခြင်းစွာ ပညာဟိရို့ ရယ်ဖွယ်ရာသာ အဖတ်တင်ဧ့။ သင်္ကေတဆိုကေ တော်သိယင့်ဆိုပြန်ကေလေ့ မထူးရေအတွက်နန့် အကျိုးမဟိ၊ သင်္ကေတတမျိုးထားပြန်ကေလေ့တဘာသာတည်းမာ သင်္ကေတနှစ်မျိုး ဖြစ်လားမည်ဖြစ်တေအတွက် ဖတ်ဖို့ မှတ်ဖို့ဗလဗွီသတ် လားဖို့ဖြစ်၏။ ယင်းအတွက်နန့် နီရာတိုင်း ဟအက္ခရာသာ ထိုးပနာအားကိုးခြင်း မပြုဘဲအက္ခရာတမျိုးတမည်ဖြင့် တီထွင်ထားပါမှ နီရာကျ အကျိုးဟိမည်ဖြစ်ကြောင်း&quot;သင်ပုန်းကြီးဖတ်စာ နိဒါန်းမာ ဖော်ပြထားရေ။&lt;ref&gt;၁၃၁၉ ခုနှစ်ထုတ် ပအိုဝ်းသင်ပုန်းကြီးဖတ်စာအုပ်(ပအိုဝ်ႏအက္ခရာႏလိတ်မွူးတသာ) နိဒါန်း(င)&lt;/ref&gt; ပအိုဝ်းစကားစွာ ဟထိုးအသံထွက်ရေ စကားလုံးလည်း မဟိသလောက်ပင် ဖြစ်တေ။

၁၃၂၃ ခု နှစ် တပေါင်းလပြည့်ကျော် (၁၂) ရက်နိ၊ (၂၃) ရက်၊ (၃) လ ခရာဇ်နှစ် ၁၉၆၈ခုနှစ်မာ ဆရာတော်ဦးကုသလ ဦးဆောင်လို့ ပအိုဝ်းစာပီညီလာခံအား ကျောက်တလုံးမြို့မာကျင်းပခရေ။ ၎င်ညီလာခံမာ ပအိုဝ်းသံဃာ အပါးပေါင်း (၂၃၉) ပါး တက်ရောက်ခကတ်တေလို့ သမိုင်းမာ ဟိခရေ။ ထိုညီလာခံမာ ပအိုဝ်းစာပီ တိုးတက်ခိုင်မြဲရီး အမျိုး၊ ဘာသာ၊ သာသနာ တိုးတက်ယောင် ဆောင်ရွက်ကြဖို့လို့ဆုံးဖြတ်ချက် ချခရေ။

မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၂၉ ခုနှစ်သို့ ရောက်ဟိရေအခါတောင်ကြီးမြို့ ပထမတောင်ကျောင်းကြီး ပရိယတ္တိစာသင်တိုက်မာ ဒုတိယအကြိမ် သာသနာ့ရက္ခိတသံဃာအဖွဲ့အား ပအိုဝ်းဒေသအထဲဟိစာပီကျမ်းဂန် တတ်မြောက်ရေသံဃာတော်တိနန့် အင်အားဖြည့် ပြန်ပနာ ဖွဲ့စည်းခရေ။ ပအိုဝ်းစာပီပြန့်ပွားတိုးတက် တည်မြဲရီးအတွက် ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ လူမျိုးရို့၏ဓလိ့အစိုင်အလာ တိုးတက်ထင်ရှားစီရန် အတွက်လေ့ကောင်း၊ ပညာရီး၊ အခြီခံဗုဒ္ဓဘာသာယိုင်ကျေးမှု ရဟိစီရန်အတွက်လေ့ကောင်း၊ သာသနာတော် အရှည်တည်တံ့ ခိုင်မြဲရီးအတွက်လေ့ကောင်း စရေလမ်းစဉ်များ ချမှတ်ပနာ ဆောင်ရွက်ခကတ်တေ။

အယင်အသုံးပြုရေ ဦသုနန္ဒထီသိမ်စာမူ သင်ပုန်းကြီးမာ ပအိုဝ်းကို ပအိုဝ်းဟုသုံးနှုန်းထားရေကို တွိရရေ။ အဂု ပအိုဝ်းဗဟိုသံဃာပညာသျှင် အပေါင်းတိအားမူရင်းအဓိပ္ပာယ် မပျက်စီဘဲ ကျစ်လျစ်အလွယ်ကာသား ပြင်ဆင် လိုက်ရေအခါ အဂု &quot;ပအိုဝ်း&quot; ဟုသုံးနှုန်းထားရေကိုလေ့ တွိဟိ ရလီရေ။ မြန်မာနိုင်ငံမာ မျိုးနွယ်စုအလိုက်လူဦးရွီအများဆုံးတိုင်းရင်းသားတိအနက် အဆင့်(၇)မာ ဟိ‌နီလင့်ကစပ် ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားတိစွာ စာပီတခုကြောင့် ပအိုဝ်းလူမျိုးတိကအသိအမှတ်ပြုခံရမှု ကောင်းမရှိသိမ့်ကြောင်း ထင်ရှားပါရေ။

ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသား ဝတ်ဆင်ထားရေ ရိုးရာယိုင်ကျေးမှုဝတ်စုံစွာ အချို့တိုင်းရင်းသားတိက ပအိုဝ်းဖြစ်ကြောင်းကို ထင်းထင်းကြီး သိဟိခြင်းမဟိသိမ့်ပါ၊၊ အမျိုးသားဝတ်စုံစွာ ခေါင်းပေါင်းပါလို့ ယင်းကို ဇော်ဂျီ သဏ္ဌာန်ဆောင်ရေဟုရှေ့ပညာသျှင်တိက ပြောဆိုခရေ။ အမျိုးသမီးဝတ်စုံစွာ ဆံထိုးနန့် ခေါင်းပေါင်းပါလို့နဂါးအမင်ာက်ဆောင် ရေလို့ လည်း သိရရေ။ ဝတ်စုံနှစ်မျိုးစလုံးကို အရောင်အနက် များဖြစ်ကတ်တေ။ ယင်းအား နက်နဲခြင်းသဘောကို ဆောင်ရေ။ အမဲရောင်မဟုတ် အနက်ရောင်ဖြစ်ကြောင်းဘိုးဘွားတိက ဆိုရေ။ ခေါင်းပေါင်းမာ အရောင်အမျိုးမျိုးနန့် ဒီဇိုင်းမျိုးစုံဟိနှိုင်ရေ။

(၂၀၁၃) ခုနှစ်၊(Miss International 2013)ပြိုင်ပွဲမာ မြန်မာနိုင်ငံကိုတက်စားပြုခသော အလှမေ နန်းခင်ဇေယျာစွာ တောင်ကြီးမြို့မှ ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသူစစ်စစ် ဖြစ်တေ။သို့‌သော် ထိုအချိန်က အချို့မီဒီယာများမာ အစပိုင်းမာမာ (ရှမ်းတိုင်းရင်းသူ)လို့လေ့ကောင်း၊ နောက်ပိုင်းမာ ( ရှမ်း/ပအိုဝ်း ) တိုင်းရင်းသူ လို့လေ့ကောင်း ဖော်ပြဖူးရေ။

ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားတိအများစုစွာ တောင်ယာတိနန့် လယ်သမားတိအဖြစ် အသက်မွီးဝမ်းကျောင်း ပြုကြ အတွက်နန့် စာပီလိ့လာမှု အားနည်းကတ်တေ။ ပအိုဝ်းသံဃာ‌တော်တိက ဦးဆောင်ပြီး တနှစ်တခါ ကျင်းပပီးရေ ပအိုဝ်းစာပီဆရာဖြစ်သင်တန်းကို အမှတ်စဉ် ၂၉ ကြိမ် ဟိပြီးးဖြစ်ကြောင်း သိဟိရရေ။ ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားတိ နီထိုင် ရာဒေသဖြစ်ရေ သျှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းမာ တနှစ်တခေါက် အလှည့်ကျပြုလုပ်ခြင်းဖြစ်တေ။ လာဖို့နှစ်မာ ဟိုပုံးမြို့နယ် မာ ပြုလုပ်ဖို့လို့သံဃာတော်အစည်းအဝေးဆုံးဖြတ်ချက်မာ သိဟိရရေ။ စာပီပြန့်ပွားရီးအတွက်ဗဟိုသံဃာတိကသာ ဦးဆောင်ပေးလားရေ။ ဆရာဖြစ်သင်တန်းမာ သင်တန်းသူသင်တန်းသားတိ တဆတ်ဆတ် များသထက် များလာရေ။ အယင် ၂၉ ကြိမ်မြောက် ပင်လောင်းမြို့နယ် ပင်ခွန် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းမာ သင်တန်းသား ၃ ထောင်နီးပါး ဟိရေ။ သင်တန်းကို ၈ ရက်ပြုလုပ်ရေ။ ဒေသခံတိက လူအား၊ ဖေသာအား စေတနာ ထထက် သသန်နန့်ဖြင့်ပြုလုပ်ပီးပါရေ။

အဂု အချိန်မာ ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားတိ စည်းလုံးညီညွတ်မှု တခု ဖြစ်ပေါ်စီခရေ။ အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် နိုင်ငံရပ်ခြားမာ ရောက်ဟိရေပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားတိစွာ ဆရာအဖြစ် ဗဟိုသင်တန်းရောက် ချိန်မာ အွန်လိုင်းပေါ်မှတဆင့်ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ မျက်နှာသိ ကိုပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ သတင်းအချက်အလက်များ ရရေနန့်အရောက်ပြန် ခခြင်းတိလေ့ ဟိခရေ။ ဂုချိန်ခါ အဝီးရောက်ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားတိ စွာ တပေါင်းလပြည့် ပအိုဝ်းအမျိုးသားနိ အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် စာအုပ်မဂ္ဂဇင်းများ ထုတ်ဝီခြင်းတိလေ့ ဟိခရေ။ မြန်မာနိုင်ငံ အထဲမျိုးချစ်ပုဂ္ဂိုလ်တိကလည်း စာအုပ်တိ ထုတ်ဝီကတ်တေ။ အဂု ထွက်ဟိရေစာအုပ်ပေါင်းလည်း မနည်းပါ၊၊ နာမည်အရဆုံးနန့် သက်တမ်းအရှည်ဆုံး စာအုပ်မာ ဒဲဉ်သီးလက်ဆောင် ဆိုရေ စာအုပ်စွာ ဂုထိ အသက်ရှင်သန် နီသိမ့်ရေ။

ကျေးရွာအုပ်စုအလိုက် ရွာအလိုက်၊ ဒေသအလိုက် ဗဟိုသံဃာတော်ဧ့ ဩဝါဒကိုခံယူပြီးဆရာဖြစ် သင်တန်း တက်ပြီးးသော ဒေသခံဆရာ တိက နွီရာသီအချိန်မာ ကိုယ့်ဒေသအလိုက်ပအိုဝ်းစာပီပြန့်ပွားရီး အတွက် အကျိုးဆောင်အနိန်နန့် ပြန်ပနာသင်ကြားပီးကတ်တေ။ စာတိုက်ဌာနက ဗဟိုသံဃာအဖွဲ့မှ ဦးဆောင်ပီးရား ကျေးရွာအုပ်စုအလိုက် မြို့နယ်အလိုက်ကျင်းပလားရေ။ 

ပအိုဝ်းစာပီ ဝါသနာသျှင်တိလေ့ တတဆတ်ဆတ်များလာယား စာပီ၊ စာအုပ်တိလည်းထုတ်ဝီလာကတ်တေ။ အားနည်းမှုတခုမာ ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားတိစွာ စာဖတ်အားနည်းကတ်တေ။ ဒေစွာလည်း အသက်မွီးဝမ်းကြောင်းပေါ် မူတည်နီကြောင်းလည်း တခု၊ ပဒေသရာဇ်စနစ်ဆိုးကြောင့်တခု ဖြစ်နှိုင်ရေ။ ဇာကြောင့်ဆိုကေ ပဒေသရာဇ်အုပ်စိုးချိန်မာ ပအိုဝ်းတိုင်ရင်းသားတိ အဖိနှိပ်ခံဘဝဖြင့် နီထိုင်လာခကတ်ရားစီးပွားရီး၊ လူမှုရီး၊ ကျန်းမာရီး စရေ အရီးအမျိုးမျိုး နောက်ကျကျန်ရစ်ခရလီရေ။

&quot;ပအိုဝ်းစာပီနန့် ယိုင်ကျေးမှုအဖွဲ့&quot; ကိုလေ့ ခရာဇ်နှစ် ၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ သြဂတ်လ (၆)ရက်နိမာ တောင်ကြီးမြို့နယ်မာ စတင်ဖွဲ့စည်းခရေ။ ၁၉၇၃ ခုနှစ်မာဒုတိယအကြိမ် တောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ပအိုဝ်းစာပီနန့် ယိုင်ကျေးမှုအဖွဲ့ကိုပြန်ပနာဖွဲ့စည်းခရေ။ ၁၉၇၈ ခုနှစ်မာ တတိယအကြိမ် တောင်ကြီးမြို့နယ် ပအိုဝ်းစာပီနန့်ယိုင်ကျေးမှုအဖွဲ့ကို အသစ်တဖန် ပြန်ပနာဖွဲ့စည်းခရေ။

ဆီဆိုင်မြို့နယ် ပအိုဝ်းစာပီနန့်ယိုင်ကျေးမှုအဖွဲ့၊ လွိုင်လင်မြို့နယ် ပအိုဝ်းစာပီနန့်ယိုင်ကျေးမှုအဖွဲ့၊ပင်လုံမြို့နယ် ပအိုဝ်းစာပီနန့်ယိုင်ကျေးမှုအဖွဲ့၊ ကလောမြို့နယ် ပအိုဝ်းစာပီနန့်ယိုင်ကျေးမှုအဖွဲ့၊ ရပ်စောက်မြို့နယ် ပအိုဝ်းစာပီနန့်ယိုင်ကျေးမှုအဖွဲ့၊ဟိုပုံးမြို့နယ် ပအိုဝ်းစာပီနန့်ယိုင်ကျေးမှုအဖွဲ့၊ ညောင်ရွှေမြို့နယ်ပအိုဝ်းစာပီနန့်ယိုင်ကျေးမှုအဖွဲ့၊ သာလယံကြီးဒေသ အောက်ပြည်ပအိုဝ်းစာပီနန့်ယိုင်ကျေးမှုအဖွဲ့၊ ဘားအံမြို့နယ် ပအိုဝ်းစာပီနန့်ယိုင်ကျေးမှုအဖွဲ့၊ ရွာငံမြို့နယ်ပအိုဝ်းစာပီနန့် ယိုင်ကျေးမှုအဖွဲ့ စရေမြို့နယ်အသီးသီးအလိုက်ပအိုဝ်းစာပီနန့်ယိုင်ကျေးမှုအဖွဲ့များ ဖွဲ့စည်းခကတ်တေ။

ဗဟိုပအိုဝ်းစာပီနန့်ယိုင်ကျေးမှုအဖွဲ့ ရုံးချုပ်စွာ အမှတ် (၉၈) ကုန်စွာလမ်း၊စျီးပိုင်းရပ်ကွက်၊ တောင်ကြီးမြို့မာ တည်ဟိကြောင်း သိရရေ။ ၎င်ရုံးစွာပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားအားလုံး ပိုင်ဆိုင်ပါရေ။ ဇာကြောင့်ဆိုကေပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားပြည်သူတိအပေါ် ကောက်ခံပြီး ရလာရေဘဏ္ဍာဖေသာဖြင့် ဝယ်ယူထားကြောင်းဖြစ်တေ။ပအိုဝ်းစာပီနန့်ယိုင်ကျေးမှု ဥက္ကဋ္ဌနီရာတွင် လက်ဟိပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ် PNO ပါတီ ဒုဥက္ကဋ္ဌလည်းဖြစ်၊ ဆီဆိုင်မြို့နယ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် လည်းဖြစ်ဦးခွန်ဝင်းကိုက ဆောင်ရွက်ဗျာယ်ဟိရေ။ 

ဗဟိုပအိုဝ်းစာပီနန့်ယိုင်ကျေးမှုအဖွဲ့ကို ၁၉၉၆ ခုနှစ် မာ့ခ်ျလ (၂၂) ရက်မာဖွဲ့စည်းခွင့်လက်မှတ် အမှတ် (၁၇၉၅) ဖြင့် တရားဝင် ဖွဲ့စည်းခွင့် ရဟိခရေ။တရားဝင်အသင်းအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခွင့် ရလာရေ ပအိုဝ်းစာပီနန့်ယိုင်ကျေးမှုအဖွဲ့ဗဟိုကော်မတီစွာ ၁၉၉၇ ခုနှစ် သြဂတ်လ (၁၊ ၂) ရက်နိများမာ တောင်ကြီးမြို့နယ်ဖာမွန်းကျေးရွာအုပ်စု၊ ဖာမွန်းဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းမာစာပီနန့်ယိုင်ကျေးမှုအဖွဲ့များ စုံညီစွာတက်ရောက်သောညီလာခံကို ကျင်းပပြုပ်လုပ်ပနာရှိးလုပ်ငန်းစဉ် (၂၁) ရပ်ကို ချမှတ်ပြီး စာပီနန့်ယိုင်ကျေးမှုမဖွဲ့စည်းရသိမ့်သောမြို့နယ်များမာ စာပီနန့်ယိုင်ကျေးမှုအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း၊ ချမှတ်ထားရေရှိးလုပ်ငန်းစဉ်တိကို အကောင်အထည်ဖော်ခြင်း အစဟိရေစာပီနန့်ယိုင်ကျေးမှုလုပ်ငန်းတိကို ဝိုင်းဝန်းကြိုးစား လုပ်ဆောင်ဗျာယ်ဟိရေ။

ဂုခါ ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားတိ နီထိုင်ရာ ဒေသအသီးသီးစွာပအိုဝ်းစာပီနန့်ယိုင်ကျေးမှုအဖွဲ့နန့် ရုံးများ ဟိရေ။ ကျေးလက်ဒေသအရ ကိုယ့်အားကိုယ်ကိုးစာကြည့်တိုက်တိလေ့ ဖွင့်လှစ်နှိုင်ခပါယာ။ ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားတိပြုလုပ်ဖို့ကျန်ဟိနီရေ တခုမာ စာပီဟောပြောပွဲများ ဖြစ်တေ။ လက်ဟိအချိန်ထိ(၆) လမာ တခေါက် ဗဟိုသံဃာအဖွဲ့မှ ပြုလုပ်ပီးသော တရားပွဲသာဟိပြီးး၊စာပီဟောပြောပွဲထွန်းကားမှု မဟိသိမ့်ပါ၊၊ ပအိုဝ်းစာရီးဆရာတိ အတော်အသင့်ဟိရေ။

==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;

[[ကဏ္ဍ: ဘာသာစကား]] [[ကဏ္ဍ:စာပီ]][[ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်းစာပီ]]</text>
      <sha1>bgzha303sat9ses2x2fauoxmpw8rhxa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပအိုဝ်းဘာသာစကား</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4898</id>
    <revision>
      <id>19333</id>
      <timestamp>2026-07-01T03:24:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Infobox language |name=ပအိုဝ်း |nativename= ပအိုဝ်ႏ |states=[[မြန်မာနိုင်ငံ]] |region= |ethnicity=[[ပအိုဝ်ႏလူမျိုး]] |speakers=၁.၈ သန်း |date=၂၀၁၄ |ref=e18 |familycolor=တရုတ်-တိဗက်နွယ် |fam2= [[ကရင်ဘာသာစကားတိ|ကရင်ဘာသာစကားတိ]] ပျူလူမျိုး - ပအိုဝ်ႏ |scrip...&quot;</comment>
      <origin>19333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4720" sha1="pi6w6shlpwdhj6edpycvbsyr4z2iih9" xml:space="preserve">{{Infobox language
|name=ပအိုဝ်း
|nativename= ပအိုဝ်ႏ
|states=[[မြန်မာနိုင်ငံ]]
|region=
|ethnicity=[[ပအိုဝ်ႏလူမျိုး]]
|speakers=၁.၈ သန်း
|date=၂၀၁၄
|ref=e18
|familycolor=တရုတ်-တိဗက်နွယ်
|fam2= [[ကရင်ဘာသာစကားတိ|ကရင်ဘာသာစကားတိ]]
ပျူလူမျိုး - ပအိုဝ်ႏ
|script= [[မြန်မာအက္ခရာ]] (ပအိုဝ်ႏစာလုံး)
|iso3=blk
|glotto=paok1235
|glottorefname=Pa'o Karen
}}
'''ပအိုဝ်ႏဘာသာစကား''' စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ဟိ [[ပအိုဝ်းလူမျိုး]] ၁ သန်းကျော်လောက် ပြောဆိုအသုံးပြုကတ်တေ [[ကရင်ဘာသာစကားတိ|ကရင်ဘာသာစကား]]အုပ်စုဝင် ဘာသာစကားတခု ဖြစ်တေ။ ဒေသိယစကားတိမာ တောင်ပိုင်းပအိုဝ်းနန့် မြောက်ပိုင်းပအိုဝ်း ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။&lt;ref&gt;Shintani Tadahiko. 2015. ''The Kadaw language''. Linguistic survey of Tay cultural area (LSTCA) no. 106. Tokyo: Research Institute for Languages and Cultures of Asia and Africa (ILCAA).&lt;/ref&gt;

==နာမည်များ==
''Ethnologue'' မာ Black Karen, Northern Taungthu, Taungsu, Pa Oh, Pa-O, Pa’o Karen, Pa-U ဆိုပနာ နာမည်ကွဲတိကို ဖော်ပြထားရေ။

ပအိုဝ်းဘာသာစကားကို &quot;Black Karen&quot; (ကရင်နက်) ဆိုပနာ [[ကရင်နီ]] နန့် ကရင်ဖြူ ([[စကောကရင်လူမျိုး|စကောကရင်]]) ရို့၏ ဖလိဖလာနာမည်အဖြစ် ကိုလိုနီခေတ်အချိန်က ခေါ်ဆိုခကတ်ကေလည်း တောင်သူ (ပအိုဝ်း) ရို့က ယင်းရို့အား ကရင် နာမည်ဝေါဟာရဖြင့် ရည်ညွှန်းခြင်းကို လက်မခံကတ်လီ။&lt;ref&gt;Sir George Scott. ''Among the Hill Tribes of Burma – An Ethnological Thicket.'' National Geographic Magazine, 1922, p. 293&lt;/ref&gt;'''Ethnologue''' မာ ပအိုဝ်းဘာသာစကားကို &quot;Black Karen&quot; ဧ့ အတိုကောက်  &quot;BLK&quot; ဖြင့် ကဏ္ဍခွဲထားရေ။&lt;ref&gt;Accurate as of Feb. 2013, cf. http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=blk&lt;/ref&gt;

==ပျံ့နှံ့မှု==
*[[သျှမ်းပြည်နယ်]] အနောက်တောင်ပိုင်းဟိ [[တောင်ကြီးမြို့]]ပေါ်၊ နံဘေးဝန်းကျင်ဟိ မြို့နယ်တိနန့် [[ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]
*[[ကယားပြည်နယ်]]ဟိ [[လွိုင်ကော်မြို့နယ်]]
*[[ကရင်ပြည်နယ်]] 
*[[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[သထုံမြို့]]နံဘေးဝန်းကျင်
*[[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]ဟိ [[တောင်ငူမြို့]] [[ထန်းတပင်မြို့၊ တောင်ငူခရိုင်|ထန်းတပင်မြို့]] နံဘေးဝန်းကျင်

==ရီးထုံး==
ပအိုဝ်းဘာသာစကားကို မြန်မာအက္ခရာကို အခြီခံသော ပအိုဝ်းစာပီဖြင့်ရီးသားကတ်ရေ။ စာပီအားဖြင့် တောင်ပေါ်ပအိုဝ်းလူမျိုးသုံး ထီသိမ်စာပီ ခေါ်  တောင်ကြီးစာမူ နန့် မြီပြန့်ဒေသနေပအိုဝ်းလူမျိုးသုံး အလံတရာစာပီ ခေါ် သထုံစာမူ ဆိုပနာ မူကွဲနှစ်မျိုးဟိရေ။

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

{{ကရင်ဘာသာစကားတိ}}
{{မြန်မာနိုင်ငံဧ့ ဘာသာစကားတိ}}

[[Category: ဘာသာစကား]] [[Category: စာပီ]]
[[Category:ကရင်ဘာသာစကားတိ| ]]


{{SinoTibetan-lang-stub}}</text>
      <sha1>pi6w6shlpwdhj6edpycvbsyr4z2iih9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>19334</id>
      <parentid>19333</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T03:24:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>/* ရီးထုံး */</comment>
      <origin>19334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4721" sha1="00ccz9c4122wjehezgpevx7rmrvczgx" xml:space="preserve">{{Infobox language
|name=ပအိုဝ်း
|nativename= ပအိုဝ်ႏ
|states=[[မြန်မာနိုင်ငံ]]
|region=
|ethnicity=[[ပအိုဝ်ႏလူမျိုး]]
|speakers=၁.၈ သန်း
|date=၂၀၁၄
|ref=e18
|familycolor=တရုတ်-တိဗက်နွယ်
|fam2= [[ကရင်ဘာသာစကားတိ|ကရင်ဘာသာစကားတိ]]
ပျူလူမျိုး - ပအိုဝ်ႏ
|script= [[မြန်မာအက္ခရာ]] (ပအိုဝ်ႏစာလုံး)
|iso3=blk
|glotto=paok1235
|glottorefname=Pa'o Karen
}}
'''ပအိုဝ်ႏဘာသာစကား''' စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ဟိ [[ပအိုဝ်းလူမျိုး]] ၁ သန်းကျော်လောက် ပြောဆိုအသုံးပြုကတ်တေ [[ကရင်ဘာသာစကားတိ|ကရင်ဘာသာစကား]]အုပ်စုဝင် ဘာသာစကားတခု ဖြစ်တေ။ ဒေသိယစကားတိမာ တောင်ပိုင်းပအိုဝ်းနန့် မြောက်ပိုင်းပအိုဝ်း ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။&lt;ref&gt;Shintani Tadahiko. 2015. ''The Kadaw language''. Linguistic survey of Tay cultural area (LSTCA) no. 106. Tokyo: Research Institute for Languages and Cultures of Asia and Africa (ILCAA).&lt;/ref&gt;

==နာမည်များ==
''Ethnologue'' မာ Black Karen, Northern Taungthu, Taungsu, Pa Oh, Pa-O, Pa’o Karen, Pa-U ဆိုပနာ နာမည်ကွဲတိကို ဖော်ပြထားရေ။

ပအိုဝ်းဘာသာစကားကို &quot;Black Karen&quot; (ကရင်နက်) ဆိုပနာ [[ကရင်နီ]] နန့် ကရင်ဖြူ ([[စကောကရင်လူမျိုး|စကောကရင်]]) ရို့၏ ဖလိဖလာနာမည်အဖြစ် ကိုလိုနီခေတ်အချိန်က ခေါ်ဆိုခကတ်ကေလည်း တောင်သူ (ပအိုဝ်း) ရို့က ယင်းရို့အား ကရင် နာမည်ဝေါဟာရဖြင့် ရည်ညွှန်းခြင်းကို လက်မခံကတ်လီ။&lt;ref&gt;Sir George Scott. ''Among the Hill Tribes of Burma – An Ethnological Thicket.'' National Geographic Magazine, 1922, p. 293&lt;/ref&gt;'''Ethnologue''' မာ ပအိုဝ်းဘာသာစကားကို &quot;Black Karen&quot; ဧ့ အတိုကောက်  &quot;BLK&quot; ဖြင့် ကဏ္ဍခွဲထားရေ။&lt;ref&gt;Accurate as of Feb. 2013, cf. http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=blk&lt;/ref&gt;

==ပျံ့နှံ့မှု==
*[[သျှမ်းပြည်နယ်]] အနောက်တောင်ပိုင်းဟိ [[တောင်ကြီးမြို့]]ပေါ်၊ နံဘေးဝန်းကျင်ဟိ မြို့နယ်တိနန့် [[ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]
*[[ကယားပြည်နယ်]]ဟိ [[လွိုင်ကော်မြို့နယ်]]
*[[ကရင်ပြည်နယ်]] 
*[[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[သထုံမြို့]]နံဘေးဝန်းကျင်
*[[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]ဟိ [[တောင်ငူမြို့]] [[ထန်းတပင်မြို့၊ တောင်ငူခရိုင်|ထန်းတပင်မြို့]] နံဘေးဝန်းကျင်

==ရီးထုံး==
ပအိုဝ်းဘာသာစကားကို မြန်မာအက္ခရာကို အခြီခံသော ပအိုဝ်းစာပီဖြင့်ရီးသားကတ်ရေ။ စာပီအားဖြင့် တောင်ပေါ်ပအိုဝ်းလူမျိုးသုံး ထီသိမ်စာပီ ခေါ်  တောင်ကြီးစာမူ နန့် မြီပြန့်ဒေသနီ ပအိုဝ်းလူမျိုးသုံး အလံတရာစာပီခေါ်  သထုံစာမူ ဆိုပနာ မူကွဲနှစ်မျိုးဟိရေ။

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

{{ကရင်ဘာသာစကားတိ}}
{{မြန်မာနိုင်ငံဧ့ ဘာသာစကားတိ}}

[[Category: ဘာသာစကား]] [[Category: စာပီ]]
[[Category:ကရင်ဘာသာစကားတိ| ]]


{{SinoTibetan-lang-stub}}</text>
      <sha1>00ccz9c4122wjehezgpevx7rmrvczgx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပါရာဘာသာစကား</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4899</id>
    <revision>
      <id>19335</id>
      <timestamp>2026-07-01T03:33:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Infobox language |name=ပါရာ |altname=Jejara |nativename= |states= မြန်မာနိုင်ငံ |region= |ethnicity= |speakers= ၁,၅၀၀ |date=၂၀၀၄ |ref=e18 |familycolor=တရုတ်-တိဗက်နွယ် |fam2=([[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]]) |fam3=(အမျိုးအစား မခွဲထားရေ [[နာဂဘာသာစကား]]) |iso...&quot;</comment>
      <origin>19335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2318" sha1="5wy3qlolxuf5jz1is1s5qbjp5pbaot9" xml:space="preserve">{{Infobox language
|name=ပါရာ
|altname=Jejara
|nativename=
|states= မြန်မာနိုင်ငံ
|region=
|ethnicity=
|speakers= ၁,၅၀၀
|date=၂၀၀၄
|ref=e18
|familycolor=တရုတ်-တိဗက်နွယ်
|fam2=([[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]])
|fam3=(အမျိုးအစား မခွဲထားရေ [[နာဂဘာသာစကား]])
|iso3=pzn
|glotto=para1302
|glottorefname=Para Naga
}}

'''ပါရာဘာသာစကား''' သို့မဟုတ် '''ပါရာနာဂဘာသာစကား''' ('''Para''', '''Para Naga''', '''Jejara''', '''Bara''', '''Parasar''') စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]မာ ပြောဆိုအသုံးပြုကတ်တေ အမျိုးအစား အုပ်စုမခွဲထားရေ [[နာဂဘာသာစကား]]တခု ဖြစ်တေ။ ပါရာနာဂ၊ [[လောင်ဖူးရီနာဂဘာသာစကား|လောင်ဖူးရီနာဂ]]နန့် [[မကူရီနာဂဘာသာစကား|မကူရီနာဂ]] ဘာသာစကားရို့စွာ အချင်းချင်း နီးစပ်မှု ဟိကတ်ရား ပါရာနာဂစွာ အထင်ရှားဆုံး ဖြစ်ကေလေ့ တခြားသော နာဂဘာသာစကားတိနန့် နှိုင်းနိူင်းပါက နီးစပ်မှု မဟိပေ။

ပါရာဘာသာစကားကို မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ခန္တီးခရိုင်]]၊ [[လေရှီးမြို့နယ်]]ဟိ ကျေးရွာ ၇ ရွာမာ ပြောဆို အသုံးပြုကတ်တေ။

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံဧ့ ဘာသာစကားတိ}}
{{နာဂဘာသာစကားတိ}}


[[Category:ကူကီး-ချင်း-နာဂ ဘာသာစကားတိ]]
[[Category: ဘာသာစကား]] [[Category: စာပီ]]


{{st-lang-stub}}</text>
      <sha1>5wy3qlolxuf5jz1is1s5qbjp5pbaot9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပျူဘာသာစကား</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4900</id>
    <revision>
      <id>19336</id>
      <timestamp>2026-07-01T03:41:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;'''ပျူဘာသာစကား''' (ပျူ: &lt;big&gt;[[File:Pyu_pyx.png|20x20px]]&lt;/big&gt;; {{IPA|my|pjù bàðà|IPA}})စွာခရစ်နှစ် ပထမထောင်စုနှစ်မာ မြန်မာနိုင်ငံမာ အဓိကကတော့ခါ ပြောဆိုနီကတ်တေ မျိုးတုံးကွယ်ပျောက်လားရေ တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားဖြစ်တေ...&quot;</comment>
      <origin>19336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9213" sha1="rmorqvruk4ecjt3kftgau7giopj7gv9" xml:space="preserve">'''ပျူဘာသာစကား''' (ပျူ: &lt;big&gt;[[File:Pyu_pyx.png|20x20px]]&lt;/big&gt;; {{IPA|my|pjù bàðà|IPA}})စွာခရစ်နှစ် ပထမထောင်စုနှစ်မာ မြန်မာနိုင်ငံမာ အဓိကကတော့ခါ ပြောဆိုနီကတ်တေ မျိုးတုံးကွယ်ပျောက်လားရေ တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားဖြစ်တေ။ဘီစီ ဒုတိယရာစုနန့် ခရစ်နှစ် ကိုးရာစုကြားမာ ထွန်းကားခရေ ပျူမြို့ပြနိူင်ငံတိ၏ နယ်မြီများမာ အသုံးပြုခကတ်တေ။၉ရာစုနှောင်းပိုင်းကာလတိမာ နန်ကျောက် မှ ဝင်ရောက်လှာသော အောက်သားများဧ့ ရွိ့ပြောင်းနီထိုင်မှုနောက်ပိုင်းမာ ပျူဘာသာစကားဧ့ နောက်ဆုံး ကာလတိဖြစ်တေ။ပုဂံဧ့ ကမ္ပည်းစာတိမာနောက်ဆုံးကျန်ရစ်ခပြီးကေ နောက်ရာစုနှစ်များစွာအကြာအထိ ပျူဘာသာစကားစွာ မြန်မာမြီမှ ကွယ်ပျောက်လားခီရေ။ ၁၃ရာစုနှောင်းပိုင်းကာလတိမာ အထက်မြန်မာပြည်ဒေသတခုလုံးစွာ ပျူအငွိအသက်များကွယ်ပျောက်လားရေ။ ပုဂံအင်ပါယာ စွာ အထက်မြန်မာပြည်တခုလုံးကိုထိန်းချုပ်နှိုင်ခပြီး ဗမာဘာသာစကားအယင့်အယင်တိုးတက်လာကာ မြန်မာ့မြီပေါ်မာခေတ်သစ်တခု အဖြစ်ပေါ်ပေါက်ပါလတ်တေ။

== ဖြစ်ပေါ်လှာပုံ ==
ပျူစာရီးသားခြင်းကို [[အိန္ဒိယ]] တောင်ပိုင်း စာရီးနည်းပညာကို [[မြန်မာနိုင်ငံ]]မာဟိရေ လူတိက ခရစ်နှစ် (၄) ရာစုခန့်မာ ရဟိခပြီးကေ နိုင်ငံခြားမှ တီထွင်သုံးစွဲခကတ်ရေ အက္ခရာတိကို ကိုယ်ရို့ဘာသာစကားအဖြစ် ရီးနိုင်ဖို့ ရည်ရွယ် ပြင်ဆင်ဖြည့်စွက်ချက်တိ ပြုလုပ်ရာမှ ပျူဘာသာစကားဖြစ်ပေါ်လှာခကြောင်းသိရရေ။ 	

== အထောက်အထားများ ==
ပျူဘာသာစကားကို ခရစ်နှစ် (၂) ရာစုခန့်က စတင် အက္ခရာတင် ရီးသားစွာကို တွိဟိရယား မြန်မာနိုင်ငံဧ့ အစောဆုံး အက္ခရာတင်စာလုံးများဖြစ်ကြောင်း သိရရေ။
ပျူလက်ရီးတိကို လိ့လာတွိဟိချက်အရ ဗြာဟ္မီအက္ခရာမှ ဆင်းသက်လာယား [[ခရစ်တော်၊ ယေရှု|ခရစ်]]မပေါ်မှီ(၄)ရာစုက [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်းမာ သုံးစွဲခရေ (ကဒံဗ) လက်ရီးနန့် နီးစပ်ကြောင်း သိရရေ။
ဗြာဟ္မီအက္ခရာကို [[ခရစ်တော်၊ ယေရှု|ခရစ်]]မပေါ်မီ ၅ ရာစုကနိန် စတင်ပြီး သုံးစွဲနိန်ရေဆိုရေ သမိုင်းအထောက်အထားများ ဟိရေ။ [[အသီာကမင်း]] လက်ထက် [[ခရစ်တော်၊ ယေရှု|ခရစ်]] မပေါ်မီ [[ဘီစီ]] ၂၇၄ မှ ၂၃၂ နှစ်အထဲ ဗြာဟ္မီ အက္ခရာကို သုံးစွဲကာ ရီးထိုးထားရေ ကျောက်စာတိကို တွိဟိရရေ။
ပျူလူမျိုးတိစွာ စာတိကို အိုး၊ ကြီးပြား၊ ကျောက်ပြားနန့် ပီရွက်ထက်မာ စာရီးသား အမှတ်အသားပြုလုပ်ကတ်တေဆိုရေ အထောက်အထားများ မကန်မဝှန် တွိဟိရရေ။ 
ပျူစကားတွင် အသံသျှစ်မျိုးဟိပြီးး နောက်ဆုံး ဗျည်းသတ်ရေ အလိအထ မဟိကြောင်း သိရရေ။

==  ဓာတ်ပုံများ ==
&lt;gallery&gt;
File:Pyu Inscription.JPG|[[ဟန်လင်း]] ရှီးဟောင်းသုတေသနပြတိုက်ဟိ ပျူကျောက်စာတစ်ရွှား
File:Pyu-01.png|ပျူခေတ်စာပီ
File:Pyu Alphabets.jpg|ပျူအက္ခရာများ
&lt;/gallery&gt;

== ရည်ညွှန်းကိုးကား ==
* {{cite book | last=Aung-Thwin | first=Michael | title=The mists of Rāmañña: The Legend that was Lower Burma | url=https://archive.org/details/mistsoframannale0000aung | edition=illustrated | publisher=University of Hawai'i Press | year=2005 | location=Honolulu | isbn=978-0-8248-2886-8}}
* {{cite book | last=Harvey | first=G. E.| title=History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824 | publisher=Frank Cass &amp; Co. Ltd | year = 1925| location = London}}
* {{cite book | last=Htin Aung | first=Maung | title=A History of Burma | url=https://archive.org/details/historyofburma00htin | publisher=Cambridge University Press | location=New York and London | year=1967}}

[[Category:ဘာသာစကား]][[Category:စာပီ]][[Category:ပျူဘာသာစကား]]
[[Category:ပျူခေတ်]]

== အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း ==

[[File:Pyu_Inscription.JPG|thumb|ဟန်လင်းမှပျူကမ္ပည်းစာ]]
[[File:Pyu_city-states_physical_map.svg|thumb|ဧရာဝတီချိုင့်ဝှမ်းဟိ ပျူမြို့ဟောင်းများ ၊၈ ရာစု]]

ပျူဘာသာစကားအား တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားမိသားစုကြီးဧ့ သီးသန့်အုပ်စုခွဲ အဖြစ် ပညာသျှင်Blagden (1911:382) ကပထမဆုံး အသိအမှတ်ပြုခရေ။ပျူဘာသာစကားစွာ တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကား မာ ကွဲပြားသော အသံပိုင်းဆိုင်ရေနန့် အဘိဓာန်ဝိသေသလက္ခဏာတိကြောင့်Miyake (2021၊ 2022) က တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားဧ့ အကိုင်းအခက်တခုဖြစ်ကြောင်းနန့်ပတ်သတ်လို့ အတွန်တက်ခရေ။မူရင်း ရှေးတရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားဧ့ ပုံသဏ္ဌာန် များဖြစ်ဘော ဝေါဟာရများဆန်းသစ်မှုတိနန့် အသံထွက်မကန်မဝှန် ဆုံးယှုံးလားယင့်အတွက် ပျူစွာ ရှေးတရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားမဟုတ်လီ။Miyake (2022)  အဆိုအရ ပျူဘာသာစကားစွာ မိခင်ဘာသာစကားအုပ်စုမှခွဲထွက်ပြီး သီးသန့်တိုးတက်လာရေဘာသာစကားမျိုးဖြစ်နှိုင်ရေဟုဆိုထားရေ။

ပျူဘာသာစကားကို ပိုင်-ဗမာ ဘာသာစကားတိမာ အစမ်းသဘောအားဖြင့် ပညာMatisoff မှ ခွဲခြားသတ်မှတ်ထားပြီးသား ပညာBradley မှ Luish ဟု ယူဆကတ်ကေလေ့ Miyake ကထိုယူဆချက်တိကိုပယ်ချခရေ။ဘာသာဗေဒပညာသျှင်တဦးဖြစ်ရေ်  Van Adrien စွာလေ့ ပျူကို တရုတ်-တိဗက်ဌာနခွဲအဖြစ် အစမ်းသဖောခွဲခြာထားခရေ။</text>
      <sha1>rmorqvruk4ecjt3kftgau7giopj7gv9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဖလမ်းဘာသာစကား</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4901</id>
    <revision>
      <id>19337</id>
      <timestamp>2026-07-01T10:22:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Infobox language |name=ဖလမ်း |altname=ဖလမ်းချင်း |nativename=''Laiṭawng'' |states= မြန်မာနိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ |region= |ethnicity= |speakers={{sigfig|၁၀၇,၀၀၀|3}}  |date=၁၉၈၃–၂၀၀၁ |ref = e18 |familycolor=တရုတ်-တိဗက်နွယ် |fam2=(တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာ...&quot;</comment>
      <origin>19337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6114" sha1="eyuxb344esc8uiix05wnv253r6rf87p" xml:space="preserve">{{Infobox language
|name=ဖလမ်း
|altname=ဖလမ်းချင်း
|nativename=''Laiṭawng''
|states= မြန်မာနိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ
|region=
|ethnicity=
|speakers={{sigfig|၁၀၇,၀၀၀|3}} 
|date=၁၉၈၃–၂၀၀၁
|ref = e18
|familycolor=တရုတ်-တိဗက်နွယ်
|fam2=([[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]])
|fam3=[[ကူကီးဘာသာစကားတိ|ကူကီး]]
|fam4= မြောက်ပိုင်း
|iso3=cfm
|glotto=fala1243
|glottorefname=Falam Chin
|dia1=Zanniat
|dia2=Laizo
|dia3=Zahau
|dia4=Tlaisun
|dia5= Khualsim
|dia6=Lente
|dia7=Chorei
|dia8=Rupini
|dia9=Koloi
|dia10=Tapong
}}

'''ဖလမ်းဘာသာစကား''' (ဖလမ်းချင်း၊ '''Baro Halam''' လို့လေ့ သိကတ်) စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ချင်းပြည်နယ်]]နန့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]ရို့မာ ပြောဆိုကတ်တေ [[ကူကီးဘာသာစကားတိ|ကူကီးဘာသာစကား]]တခု ဖြစ်တေ။

ဖလမ်ချင်းဘာသာစကားစွာ အထူးအားဖြင့် [[ဟားခါးချင်းဘာသာစကား|ဟားခါး (လိုင်)]] ပိုင်ယှောင် အလယ်ပိုင်းချင်းဘာသာစကားတိနန့် အတော် နီးစပ်ရေ။&lt;ref&gt;{{cite book|last1=King|first1=Deborah|title=VOICE AND VALENCE-ALTERING OPERATIONS IN FALAM CHIN: A ROLE AND REFERENCE GRAMMAR APPROACH|date=2010|publisher=The University of Texas at Arlington|location=Arlington, Texas}}&lt;/ref&gt;

ဖလမ်းချင်းတိစွာ [[ခရစ်ယာန်]]ဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကတ်ပြီး [[သမ္မာကျမ်းစာ]]ကို ဖလမ်းချင်းဘာသာသို့ ပြန်ဆိုထားပြီးသား ဖြစ်တေ။

==ဒေသိယစကားတိ==
''Ethnologue'' မာ အောက်ပါရို့ကို ဖလမ်းချင်းဘာသာစကားဧ့ ဒေသိယစကားအဖြစ် စာရင်းပြုထားရေ။

* [[ဇန်ညှပ်လူမျိုး|ဇန်ညှပ်]] (Zahnyiet, Zanniet, Zangiat)
* [[တိုင်ချွန်းလူမျိုး|တိုင်ချွန်း]] (Shunkla, Sunkhla, Taishon, Tashom, Tashon)
* [[လိုင်ဇိုလူမျိုး|လိုင်ဇို]] (Laiso, Laizao, Laizo-Shimhrin)
* [[ဇာဟောင်လူမျိုး|ဇာဟောင်]] (Lyen-Lyem, Yahow, Zahau, Zahau-Shimhrin, Za-How)
* [[ခွာဆင်းမ်လူမျိုး|ခွာဆင်းမ်]] (Khualshim, Kwelshin)
* [[ဂွေးတဲလူမျိုး|ဂွေးတဲ]] (Lente, Gunte, Lyente)
* ဆင်မ် (Sim)
* တပေါင် (Tapong)
* [[ဟွာလ်ငိုလူမျိုး|ဟွာလ်ငို]] (Hualngo)

''Ethnologue'' မာ ၁၉၈၃ ခုနှစ် စာရင်းတိအရ ဖလမ်းချင်းစကားပြောဆိုသူဦးရီမာ ၉,၀၀၀ (တိုင်ချွန်း)၊ ၁၆,၀၀၀ (ဇန်ညှပ်)၊ ၇,၀၀၀ (ခွာဆင်းမ်)၊ ၄,၀၀၀ (ဂွေးတဲ)၊ ၁၄,၄၀၀ (ဇာဟောင်) နန့် ၁၈,၆၀၀ (လိုင်ဇို) ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။

==စာရီးစနစ်==
ဖလမ်းချင်းဘာသာစကားကို ရောမပုံစံ သို့မဟုတ် အိန်းဂလိချ်အက္ခရာများ ဖြင့် ရီးသားရေ။ ယကေလေ့ Q, Y, J နန့် X ရို့ မပါဝင်ပါ၊၊ ဗျည်းအက္ခရာ ṭ (t with dot) နန့် ng (လိုင်ခြောင်းသံ) နန့် aw သရတိကို အရီးနန့် အပြော နှစ်မျိုးစလုံးမာ အသုံးပြုကတ်တေ။

== ဖလမ်းချင်း စာလုံးတိ==
ဗျည်းတိမာ -
b c d f g h j k l m n p r s t ṭ v z
ရို့ ဖြစ်ပြီးကေ သရတိမာ -
:a – as in amphibious
:aw – as in omega  (Long vowel)
:e – as in example
:i – as in interesting
:o – as in son (Short vowel)
:u – as in due 
ရို့ ဖြစ်တေ။

ဖလမ်းချင်းဘာသာစကားတွင် အပြောအတွက် သရ ငါးမျိုးဟိကေလေ့ အရီးအတွက် သရ ၆ မျိုးဖြစ်တေ။&lt;ref&gt;{{cite book|title=Chin Writers' Handbook|date=2011|publisher=Bibles International|location=Grand Rapids, Michigan, USA}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{Reflist}}
*Bibles International. 2009. ''Falam primer''. Bibles International: The Bible Society of Baptist Mid-Missions. {{ISBN|1-59645-107-6}}
*Bibles International. 2008. ''[https://books.google.com/books?id=YjOhHG1cv6kC Falam writers' handbook]''. Bibles International: The Bible Society of Baptist Mid-Missions. {{ISBN|1-59645-107-6}}
*Bibles International. 2009. ''[https://books.google.com/books?id=YjOhHG1cv6kC Chin Cangantui Kutkaih / Chin Writers' Handbook - Falam]''. Bibles International: The Bible Society of Baptist Mid-Missions. {{ISBN|1-59645-127-0}}

{{မြန်မာနိုင်ငံဧ့ ဘာသာစကားတိ}}
{{နာဂဘာသာစကားတိ}}

[[ကဏ္ဍ:ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားတိ]]
[[Category:ဘာသာစကား]] [[Category:စာပီ]]
[[Category:အိန္ဒိယနိုင်ငံဧ့ ဘာသာစကားတိ]]

{{st-lang-stub}}
{{Myanmar-stub}}</text>
      <sha1>eyuxb344esc8uiix05wnv253r6rf87p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဖိန်းဘာသာစကား</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4902</id>
    <revision>
      <id>19338</id>
      <timestamp>2026-07-01T10:29:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Infobox language |name=ဖိန်း |altname=Phen |states=[[မြန်မာနိုင်ငံ]] |region=[[သျှမ်းပြည်နယ်]] |speakers=၆၀၀ |date=၂၀၁၃ |ref=e18 |familycolor=တရုတ်-တိဗက်နွယ် |fam2=([[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]]) |fam3=ပိုင်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|ပိုင်...&quot;</comment>
      <origin>19338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2913" sha1="ij5fl59c4g3m43p0j2f2ka4ektjttac" xml:space="preserve">{{Infobox language
|name=ဖိန်း
|altname=Phen
|states=[[မြန်မာနိုင်ငံ]]
|region=[[သျှမ်းပြည်နယ်]]
|speakers=၆၀၀
|date=၂၀၁၃
|ref=e18
|familycolor=တရုတ်-တိဗက်နွယ်
|fam2=([[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]])
|fam3=[[ပိုင်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|ပိုင်-ဗမာနွယ်]]
|fam4=[[ပိုင်နွယ် ဘသာစကားတိ|ပိုင်နွယ်]]
|fam5=[[တောင်ပိုင်းပိုင်နွယ် ဘာသာစကားတိ|တောင်ပိုင်း]]
|fam6=[[:en:Bisoid languages|Bisoid]]
|iso3=pyy
|glotto=pyen1239
|glottorefname=Pyen
}}

'''ဖိန်းဘာသာစကား''' (Hpyin, Phen; ''pʰɛn''&lt;ref name=&quot;Person2007&quot;/&gt;) စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]မာ ပြောဆိုအသုံးပြုကတ်တေ [[ပိုင်နွယ် ဘသာစကားတိ|ပိုင်နွယ်]]ဘာသာစကားတခု ဖြစ်တေ။ [[ကျိုင်းတုံမြို့]]မြောက်ဘက် [[မိုင်းယန်းမြို့နယ်]]ဟိ ကျေးရွာနှစ်ရွာမှ လူဦးရွီ ၇၀၀ ခန့်က ပြောဆို အသုံးပြုကတ်တေ။&lt;ref name=&quot;Person2007&quot;&gt;Person, Kirk R. 2007. ''[http://sealang.net/sala/archives/pdf8/person2007preliminary.pdf A preliminary phonological sketch of Pyen, with comparison to Bisu'']. Canberra: Pacific Linguistics.&lt;/ref&gt;

ဖိန်းဘာသာစကားစွာ [[လားဟူဘာသာစကား|လားဟူ]]နန့် [[ရှမ်းဘာသာစကား]]ရို့မှ စကားလုံးတိ ငှားယူအသုံးပြုထားပြီးသား [[:en:Bisu language|ဘီဆူ]]မာ မြောက်ပိုင်းထိုင်း နန့် ထိုင်းဘာသာစကားရို့မှ ငှားယူအသုံးပြုထားရေ။ ဖိန်းနန့် ဘီဆူဘာသာစကားရို့စွာ အပြန်အလှန် နားလည်နှိုင်ကတ်ရေ။

==ကိုးကား==
{{reflist}}
*http://sealang.net/sala/archives/pdf8/person2007preliminary.pdf
*Shintani Tadahiko. 2009. ''[https://archive.org/details/pyenorphenlangua12 The Pyen (or Phen) language: its classified lexicon]''. Fuchu (Tokyo-to): Research Institute for Languages and Cultures of Asia and Africa.

{{မြန်မာနိုင်ငံဧ့ ဘာသာစကားတိ}}


[[Category:ဘာသာစကား]] [[Category:စာပီ]] [[Category:ဖိန်းဘာသာစကား]]</text>
      <sha1>ij5fl59c4g3m43p0j2f2ka4ektjttac</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဖွန်းဘာသာစကား</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4903</id>
    <revision>
      <id>19339</id>
      <timestamp>2026-07-01T10:33:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Infobox language |name=ဖွန်း |state =ကချင်ပြည်နယ် |ethnicity=၁,၅၀၀ (၂၀၀၇)&lt;ref name=e18/&gt; |extinct=by 2007 |ref=e18 |familycolor=တရုတ်-တိဗက်နွယ် |fam2=([[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]]) |fam3=[[ပိုင်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|ပိုင်-ဗမာနွယ်]] |fam4=ဗမ...&quot;</comment>
      <origin>19339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2296" sha1="emkm8alobbwgcrqhtgg6gqknf40ap0h" xml:space="preserve">{{Infobox language
|name=ဖွန်း
|state =ကချင်ပြည်နယ်
|ethnicity=၁,၅၀၀ (၂၀၀၇)&lt;ref name=e18/&gt;
|extinct=by 2007
|ref=e18
|familycolor=တရုတ်-တိဗက်နွယ်
|fam2=([[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]])
|fam3=[[ပိုင်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|ပိုင်-ဗမာနွယ်]]
|fam4=[[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားတိ|ဗမာနွယ်]]
|fam5=ဘားမစ်
|iso3=hpo
|glotto=hpon1238
|glottorefname=Hpon
}}

'''ဖွန်းဘာသာစကား''' စွာ မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ဗန်းမော်မြို့]]မြောက်ဘက်၊ [[ဧရာဝတီမြစ်]] အထက်ပိုင်းဟိ လျှိုမြောင်များမာ နီထိုင်ကတ်တေ [[ဖွန်းလူမျိုး]] သက်ကြီးရွယ်အိုများ ပြောဆိုကတ်ရေ ကွယ်ပျောက်လုနီး ဘာသာစကားတခု ဖြစ်တေ။ ဖွန်းဘာသာစကားတွင် တောင်ပိုင်းနန့် မြောက်ပိုင်း ဒေသယစကားနှစ်မျိုး ဟိရေ။


== ကိုးကား ==
{{Reflist}}
* Henderson, Eugénie J. A. (1986). &quot;Some hitherto unpublished material on Northern (Megyaw) Hpun.&quot; John McCoy and Timothy Light, eds. Contributions to Sino-Tibetan Studies: 101-134.
* Yabu Shirō 藪 司郎 (2003). ''The Hpun language endangered in Myanmar.'' Osaka: Osaka University of Foreign Studies.
* Tun Aung Kyaw ထွန်အေင်ကျော် Thwanʺ Oṅ Kyo' (2007). ဖွန်းဒေသိယစကားလိ့လာချက် Phwanʺ desiyacakāʺ leʹlā khyak [A study on the Hpun dialect]. PhD thesis, မြန်မာဌာန ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် Burmese Department, Rangoon university. 

{{မြန်မာနိုင်ငံဧ့ ဘာသာစကားတိ}}

[[Category:ဘာသာစကား]]
[[Category:စာပီ]]

{{st-lang-stub}}</text>
      <sha1>emkm8alobbwgcrqhtgg6gqknf40ap0h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဘွဲကရင်ဘာသာစကား</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4904</id>
    <revision>
      <id>19340</id>
      <timestamp>2026-07-01T10:38:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{distinguish|ကယောဘာသာစကား}} {{Infobox language |name=ဘွဲ |nativename=Bghai |states=[[မြန်မာနိုင်ငံ]] |region= |ethnicity=[[ဘွဲလူမျိုး]] |speakers=၁၇,၀၀၀ |date=၁၉၉၇ |ref=e18 |familycolor= တရုတ်-တိဗက်နွယ် |fam2=([[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]]) |fam3=ကရင်ဘာသ...&quot;</comment>
      <origin>19340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2009" sha1="0zl6l27gsbwb4cap488lbyu41eq9jh6" xml:space="preserve">{{distinguish|ကယောဘာသာစကား}}
{{Infobox language
|name=ဘွဲ
|nativename=Bghai
|states=[[မြန်မာနိုင်ငံ]]
|region=
|ethnicity=[[ဘွဲလူမျိုး]]
|speakers=၁၇,၀၀၀
|date=၁၉၉၇
|ref=e18
|familycolor= တရုတ်-တိဗက်နွယ်
|fam2=([[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]])
|fam3=[[ကရင်ဘာသာစကားတိ]]
|fam4=Sgaw–Bghai
|fam5=Bghai
|iso3=bwe
|glotto=bwek1238
|glottorefname=Bwe Karen
}}

'''ဘွဲဘာသာစကား''' သို့မဟုတ် '''ဘွဲကရင်ဘာသာစကား''' စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]မာ ပြောဆိုအသုံးပြုကတ်တေ [[ကရင်ဘာသာစကား]]တခု ဖြစ်တေ။

==ပျံ့နှံ့မှု==
*[[ကရင်ပြည်နယ်]]: [[သံတောင်မြို့]] (ကျေးရွာ ၁၀၀ ခန့်)
*[[ကယားပြည်နယ်]]: [[ဖရူးဆိုးမြို့နယ်]]
*[[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]: [[တောင်ငူမြို့နယ်]] နန့် [[ဘားအံမြို့နယ်]]များ

==ဒေသိယစကားတိ==
အနောက်ဘွဲကရင် နန့် အရှိဘွဲကရင် ရို့ဖြစ်တေ။

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

==ပြင်ပလင့်ခ်များ==
*[http://starling.rinet.ru/cgi-bin/response.cgi?root=new100&amp;morpho=0&amp;basename=new100\stb\krn&amp;first=0 Bwe Karen basic lexicon at the Global Lexicostatistical Database]{{Dead link|date=October 2022 }}

{{ကရင်ဘာသာစကားတိ}}
{{မြန်မာနိုင်ငံဧ့ ဘာသာစကားတိ}}
[[Category:ကရင်ဘာသာစကားတိ]]
[[Category:ဘာသာစကား]]</text>
      <sha1>0zl6l27gsbwb4cap488lbyu41eq9jh6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မကူရီဘာသာစကား</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4905</id>
    <revision>
      <id>19341</id>
      <timestamp>2026-07-01T10:42:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Infobox language |name= မကူရီ |altname=မကူရီနာဂ |nativename= |states= အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ |region=[[နာဂလန်းပြည်နယ်]] |ethnicity= |speakers= ၆၅,၀၀၀ |date=၂၀၁၄-၁၆ |ref=e18 |familycolor=တရုတ်-တိဗက်နွယ် |fam2=(တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာ...&quot;</comment>
      <origin>19341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3851" sha1="h3l6f2oo76sab4i0iezvk4aufietgiq" xml:space="preserve">{{Infobox language
|name= မကူရီ
|altname=မကူရီနာဂ
|nativename=
|states= အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ
|region=[[နာဂလန်းပြည်နယ်]]
|ethnicity=
|speakers= ၆၅,၀၀၀
|date=၂၀၁၄-၁၆
|ref=e18
|familycolor=တရုတ်-တိဗက်နွယ်
|fam2=([[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]])
|fam3=(အမျိုးအစား မခွဲထားရေ [[နာဂဘာသာစကား]])
|iso3=jmn
|glotto=maku1273
|glottorefname=Makury Naga
}}
'''မကူရီဘာသာစကား''' ('''Makury''' သို့မဟုတ် '''Makury Naga''') စွာ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]နန့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ဧ့ [[နာဂဘာသာစကား]]တခု ဖြစ်တေ။ မကူရီဘာသာစကားစွာ ကိုညတ်-တန်ရှန်း နန့် Angami-Zeme အုပ်စုမာ ပါဝင်ရေ အရာနာဂဘာသာစကားတိနန့် မနီးစပ်ပါ၊၊ တောင်ပိုင်းနာဂဘာသာစကားတွင် ပါဝင်ရေ Ao-Tangkhul ဘာသာစကားအုပ်စုမာ ပါဝင်ဗျယ် ယင်းအုပ်စုဟိ နာဂဘာသာစကားတိနန့် နီးစပ်ရေ။ လောင်ဖူရီ (Müvlë) စွာ မကူရီဧ့ လူမျိုးနွယ်စုခွဲတခု ဖြစ်တေ။ အရှိနာဂလန်းပြည်နယ် နန့် မြန်မာနိုင်ငံဟိ မကူရီ၊ တန်ကွန်နန့် ပါရာ ရို့စွာ တခြားသော မြောက်ပိုင်းမျိုးနွယ်စုတိထက် ဘာသာစကားချင်း ပိုပြီးကေနီးစပ်ရေ။

==ပထဝီဝင်ဆိုင်ရေ ပျံ့နှံ့မှု==
မကူရီဘာသာစကားကို မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ခန္တီးခရိုင်]]ဟိ [[လေရှီးမြို့နယ်]]၊ [[ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်]]နန့် [[လဟယ်မြို့နယ်]]ရို့မာ ပြောဆို အသုံးပြုကတ်တေ။ မကူရီဘာသာစကား အသုံးပြုသူတိမာ မြန်မာနိုင်ငံမာ လူဦးရွီ ၄၀,၀၀၀ လှောက်နန့် အိန္ဒိယနိုင်ငံမာ လူဦးရွီ ၂၅,၀၀၀ ခန့် ဖြစ်တေ။

==ဒေသိယစကားတိ==
''Ethnologue'' မာ အောက်ပါရို့ကို မကူရီဘာသာစကားဧ့ ဒေသိယစကားတိအဖြစ် စာရင်းပြုစုထားရေ။

*Mëkheotlë
*Sengphüvlë
*Aralë
*Jilë

Jongphüvlë (Ethnologue မာ ''Kyaungphuri'' အဖြစ် စာရင်းပြုထား) စွာ မကူရီမျိုးရိုးစုနာမည် ''Makury Tribal Council'' ဖြစ်တေ။

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံဧ့ ဘာသာစကားတိ}}
{{နာဂဘာသာစကားတိ}}


[[Category:ကူကီး-ချင်း-နာဂ ဘာသာစကားတိ]]
[[Category: ဘာသာစကား]]
[[Category:အိန္ဒိယနိုင်ငံဧ့ ဘာသာစကားတိ]]

{{st-lang-stub}}</text>
      <sha1>h3l6f2oo76sab4i0iezvk4aufietgiq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မတူပီဘာသာစကား</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4906</id>
    <revision>
      <id>19342</id>
      <timestamp>2026-07-01T10:45:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Infobox language |name=မတူပီ |nativename=မတူချင်း&lt;br/&gt;Nga La |region=[[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] |ethnicity=[[မတူပီမြို့နယ်]] |speakers= ၄၀,၀၀၀ |date= ၂၀၁၂ |ref=e18 |familycolor=တရုတ်-တိဗက်နွယ် |fam2=(တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာနွယ်...&quot;</comment>
      <origin>19342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2545" sha1="orcz4iq3ueoxf5qvoi7w3gj256zegux" xml:space="preserve">{{Infobox language
|name=မတူပီ
|nativename=မတူချင်း&lt;br/&gt;Nga La
|region=[[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]
|ethnicity=[[မတူပီမြို့နယ်]]
|speakers= ၄၀,၀၀၀
|date= ၂၀၁၂
|ref=e18
|familycolor=တရုတ်-တိဗက်နွယ်
|fam2=([[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]])
|fam3=[[ကူကီးဘာသာစကားတိ|ကူကီး]]
|fam4= တောင်ပိုင်း
|iso3=hlt
|glotto=hlt
|glottorefname=Matu
}}
'''မတူပီဘာသာစကား''' ('''မတူ'''၊ '''မတူချင်း''') စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[မတူပီမြို့နယ်]]မာ ပြောဆို အသုံးပြုကတ်တေ [[ကူကီးဘာသာစကား]]တခု ဖြစ်တေ။ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]၊ [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]]မာလည်း အသုံးပြုကတ်တေ။

==ဒေသိယစကားတိ==
''Ethnologue'' မာ အောက်ပါရို့ကို မတူပီဘာသာစကားဧ့ ဒေသိယစကားတိအဖြစ် စာရင်းပြုစုထားရေ။ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မီဇိုရမ်ပြည်နယ်ဟိ မီဇိုရမ် မတူဘာသာစကားစွာ မြန်မာနိုင်ငံဟိ မတူဘာသာစကားတိနန့် ကွဲပြားရေဟု ဆိုရေ။

&lt;br /&gt;

*Batu or Batupuei
*Doem (Valang)
*Nguitu (Leiring)
*Thlangpang (Changpyang-Ramtuem)
*Haltu
*Ciing (Langle(Tamtlaih)-Ngaleng, Phanaeng, Voitu)
*Ta'aw (Daihnan, Luivang)
*Tuivang (Amsoi-Rawkthang)
*Matu Dai (Madu-Weilu)
*Weilaung (Kronam-Leishi)
*Thaiphum

==ကိုးကား==
{{Reflist}}
*Shintani Tadahiko. 2016. ''The Matu language''. Linguistic survey of Tay cultural area (LSTCA) no. 110. Tokyo: Research Institute for Languages and Cultures of Asia and Africa (ILCAA ).


{{မြန်မာနိုင်ငံဧ့ ဘာသာစကားတိ}}
{{နာဂဘာသာစကားတိ}}


[[ကဏ္ဍ:ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားတိ]]
[[Category: ဘာသာစကား]]
[[Category: စာပီ]]

{{st-lang-stub}}</text>
      <sha1>orcz4iq3ueoxf5qvoi7w3gj256zegux</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မရာဘာသာစကား</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4907</id>
    <revision>
      <id>19343</id>
      <timestamp>2026-07-01T10:49:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Mara Notice}} {{Infobox language | name = မရာ | nativename = Mara (Tlosai) | pronunciation = {{IPA-bodia|m̥ara|}} | states = [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]], [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | ethnicity = [[မရာလူမျိုး]] | speakers = ၄၀၀,၀၀၀ ခန့် | date = ၁၉၉၄–၂၀၁၁ | ref = e18 | familycolor = တရုတ်-တိဗက်န...&quot;</comment>
      <origin>19343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11132" sha1="ozh2d8nyj7e86nz9q81r5phq3hvttdr" xml:space="preserve">{{Mara Notice}}
{{Infobox language
| name = မရာ
| nativename = Mara (Tlosai)
| pronunciation = {{IPA-bodia|m̥ara|}}
| states = [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]], [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
| ethnicity = [[မရာလူမျိုး]]
| speakers = ၄၀၀,၀၀၀ ခန့်
| date = ၁၉၉၄–၂၀၁၁
| ref = e18
| familycolor = တရုတ်-တိဗက်နွယ်
| fam2 = [[ကူကီး-ချင်း ဘာသာစကားတိ|ကူကီး-ချင်း]]
| fam3 = [[မရစ်ဘာသာစကားတိ|မရစ်]]
| dia1 = တလို့ဆိုင် ဆိုက်ဟား
| dia2 = တလို့ဆိုင် ဆိုင်ကွတ်
| dia3 = တလို့ဆိုင် တိုကလို
| dia4 = တလို့ဆိုင် ကီယာဆင်
| script = [[လက်တင်ဘာသာစကား|လက်တင်]]
| minority = {{flag|India}} ([[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]])
| iso3 = mrh
| glotto = mara1382
| glottorefname = Mara
}}
'''မရာဘာသာစကား''' ({{lang-en|Mara language}}, {{lang-mrh|Mara reih}}) စွာ များရေအားဖြင့် ချင်းမ်တွီးပီး ခရိုင်၊ အရှိပိုင်း မီဇိုရမ်၊ အိန္ဒိယ  တလို့ဆိုင်မျိုးနွယ်စုတိ၏ ရွာတိ (ရွာပေါင်း - ၃၀) တိနန့် မြန်မာနိုင်ငံမာ နီထိုင်ကတ်တေ အချို့ မရာရွာတိမာ နီထိုင်ကတ်တေ [[မရာလူမျိုး]]တိပြောဆိုရေ ဖြစ်တေ။ 

Mara (Tlosais) ဘာသာစကားတိစွာ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားတိ|တရုတ် - တိဘက်ဘာသာစကားမိသားစုဧ့]] ကူကီချင်း ဌာနခွဲ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားတိ]]မာ ဖြစ်တေ။ ဘာသာစကားတိဧ့ပြောဆိုသူတိကိုလည်း Mara (Tlosais) လို့လေ့လူသိများရေ။ 

Mara စွာ Mara [[မရာလဲန်း|ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရခရိုင်ကောင်စီ]] ဧ့ ကျောင်းသင်ရိုးညွှန်းတမ်းမာအသိအမှတ်ပြုထားရေ ဘာသာစကားဖြစ်တေ။ Mara စွာ MADC ကျောင်းပညာရီးဘုတ်အဖွဲ့အောက်ဟိ Class VII (အလယ်တန်းကျောင်း) အထိ ကျောင်းအားလုံးဧ့ မသင်မနီရဘာသာရပ် ဖြစ်တေ။ 

== လူမှု ပထဝီဝင် ==
* လူ ဦး ရေ - အိန္ဒိယ၊ ဆိုက်ဟား ခရိုင်မာ ၅၆၅၇၄ ဦး(၂၀၁၁)၊ မြန်မာနိုင်ငံမာ ၃၇၀၀၀ (၂၀၀၇) ။ 
* ဒေသ - ဆိုက်ဟား ခရိုင်၊ မီဇိုရမ် (အိန္ဒိယ)၊ အိန္ဒိယ - မြန်မာနယ်စပ် 
* အရာနာမည်များ - လခဲ၊ မာရာ၊ မရာမ်၊ မီရာ၊ ဇွန်၊ ရှဲန်းဒူး၊ ခေါ်ဆိုင်၊ ခေဲန်း။ 
* ဘာသာစကားတိ - တိလို့ဆိုင်၊ စီးဇိုး (ကျပိ / ဆဘောင် / ငဖိုင်)၊ လှိုင်ပွန်း(ဗဟာပီး၊ လိုင်လင်း နန့် ဟေမန်)၊ လောင်ဗော်(နိုဟို နန့် နိုတလဲ)၊ 

လို့ကျိမ်၊ ဇိုဖေ(အနှိုင်းဗောင်တု၊ ဘွီးပတ် နန့် အဆာ/လေသာ့)၊ ဆက်ထန်(ခွာပိ/ဆိုင်ထန်)၊လေင်တူ(အော်ဆတ်/ကနှုတ်) နန့် ဆာ့သ် 

* မျိုးနွယ်စု - [[ဇိုဖေဘာသာစကား|ဇိုဖေ]]၊ ဇိုတူ၊ လေင်တူ၊ ဆက်ထန်၊ တလို့ဆိုင်၊ လှိုင်ပွန် နန့် ဟော်ထိုင် 


မာရာအက္ခရာ (စာလုံးကြီးများ) - A, AW, Y, B, CH, D, E, F, H, NG, K, L, M, N, NG, O, Ô, P, R, S, T, U, V, Z 

မရာ အက္ခရာ (အက္ခရာများသေးများ) - a, aw, y, b, ch, d, e, f, h, i, k, l, m, n, ng, o, ô, p, r, s, t, u, v, z 

မရာ သရများ - a, {{Mara|â}}, aw, y, e, i, o, ô, u 

မရာ သရတွဲများ - ao, yu, ai, ei, ia, ie, ua

== သဒ္ဒါ ==

=== အများကိန်း ===
နာမ်ဧ့ အများကိန်းကို အောက်ပါပီးထားရေ စကားလုံးတိထဲက တခုကို သက်ဆိုင်ရေ နာမ်ပုဒ် တနောက်မာ ဆက်ခြင်းနန့် ဖြစ်ပေါ်လာရေ။ 

* ''zy'' ( ဇီ) 
* ''zydua'' ( ''ဇီ-ဒွာ့)'' 
* ''nawh (‌နော်)'' 
* ''sahlao (ဆလွှန်'' ) 

လက်စွားကွင်း အထဲမှ စကားလုံးတိစွာ နိုင်ငံခြားသားစာရီးတတ် အန်အီး ပယ်ရီ (NE Parry) (၁၉၃၇)က အသံကိုသူ၏နားလည်ဓါတ်ပေါက်မှုနန့်အညီရီးသားခဲ့ရေ စကားလုံးတိ ဖြစ်တေ။ အဂုမူ မရာ မာသူရို့၏ကိုယ်ပိုင်အက္ခရာများဟိပြီးးမှန်ကန်သောအသုံးပြုမှုကိုထိုနီရာတွင်ထားဟိရေ။ 

=== မရာဘာသာဖြင့် စစ်ဆီးမီးမြန်းခြင်း စကားလုံးတိ ===
'''အဇာသို့''' 	: {{Mara|Khâpa?}}, {{Mara|Khâpa e?}}, {{Mara|Khâpa maw?}}

'''ဇာမှာလဲ''' 	: {{Mara|Khataih lâ?}}, Khataih liata?

'''ဇာပိုင်''' 	: kheihta, kheihawhta, Khatluta, Kheihta maw?

'''ဇာလောက်လဲ''' 	: Khazie, Khazie e?

'''ဇာလောက်ကြာ''' : {{Mara|Kha châ e?}}, {{Mara|Kha châ maw?}}

'''ဇာအချိန်မာ 	:''' Khatita, khatita e?, {{Mara|Khâpa nota}}, nota, tita, nahta, ta, စကားဆက်။ thlaita, khati nota  

'''ဇာကြောင့်''' 	: Khazia, Khazia e, Khazia maw, {{Mara|Khâpa vâta}}  

'''ဇာကြောင့် မဟုတ်ခပါလဲ''' 	: {{Mara|Khazia a châ aw vei?, Khâpa vâta a châ aw vei?}}

'''ဇာဟင့်''' 	: Kheihawhpa, Kheihawhpa he?, Kheihawhpa e?, Kheihawhpa maw, ahy he maw?

'''ဇာသူ့စွာ''' 	: Kheihawhpa, Kheihawhpa he?, Kheihawhpa e?, Kheihawhpa maw?, ahy eih maw? 

'''သူငယ်ချင်း''' 	: Viasa  

'''အမျိုးသားသူငယ်ချင်း''' 	: Viasapaw 

'''အမျိုးသမီးမိတ်ဆွီ 	:''' Viasanô  

'''လမ်းလျှောက် / သွား 	:''' Sie (Phei ta Sie)

'''ပြီး  :''' {{Mara|Râ, arâ}}

'''အိပ်စက်ခြင်း:''' Amô, Azia, Apazawh, Amôpa, Aziapa, Apazawhpa

'''ကြည့်ပါ 	:''' Moh, hmô 

'''ထိုင် 	:''' {{Mara|tyuh, a tyuh, â tyuh}}  

'''ရပ်စောက်ရပ်''' 	: {{Mara|Duah, a duah, â duah}}  

'''ခုန်''' 	: Cho, a cho, a pathluah  

'''ကန်''' 	: Cho, chhie, chapie

'''စား''' : Nie 
'''သောက်''' : Doh

=== ပုဂ္ဂလနာမ်စား (Personal Pronouns) ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! ပုဂ္ဂိုလ် !! အနည်းကိန်း (Singular) !! အများကိန်း (Plural)
|-
| ပထမပုဂ္ဂိုလ် (1st Person)
| {{Mara|keima}} (သို့) {{Mara|kei}} (ငါ)
| {{Mara|eima}} (ငါရို့၊ ကျနော်ရို့)
|-
| ဒုတိယပုဂ္ဂိုလ် (2nd Person)
| {{Mara|nâma}} (သို့) {{Mara|nâ}} (သင်၊ မင်း)
| {{Mara|nâmo}} (သင်ရို့)
|-
| တတိယပုဂ္ဂိုလ် (3rd Person)
| {{Mara|ano}} (သို့) {{Mara|ama}} / {{Mara|a}} (သူ၊ ယင်း)
| {{Mara|âmo}} (သူရို့)
|}

=== ပိုင်ဆိုင်မှုပြ နာမ်စား (Possessive Pronouns) ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! မရာဘာသာစကား (Mara)
! မြန်မာအဓိပ္ပာယ်
! မှတ်ချက်
|-
| {{Mara|keima eih}}, {{Mara|kei eih}}
| ကျွန်ုပ်၏အရာ (ကျွန်ုပ်၏ဟာ)
| အနည်းကိန်း
|-
| {{Mara|nâma eih}}, {{Mara|na eih}}
| သင်၏အရာ (မင်းဧ့ဟာ)
| အနည်းကိန်း
|-
| {{Mara|ama eih}}, {{Mara|a eih}}
| သူ၏အရာ၊ သူမဧ့အရာ၊ ယင်းဧ့အရာ
| အနည်းကိန်း
|-
| {{Mara|keimo eih}}
| ကျနော်ရို့ဧ့အရာ (ကျနော်ရို့ဧ့စွာ)
| အများကိန်း
|-
| {{Mara|ahyrai}}
| ဇာသူမဆို
| 
|-
| {{Mara|ahy tlyma}}
| တယောက်တလီ
|
|-
| {{Mara|atlâhpi}}
| တချို့ ... အရာသူတိ
|
|-
| {{Mara|a hropa}}
| အရာ၊ အရာသူတိ
|
|-
| {{Mara|ama zydua ta}}
| အားလုံး
|
|}

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

== ပြင်ပလင့်များ ==
*[https://mara-people.web.app/ The Mara people]
* Marasaw.com [http://www.marasaw.com/?m=1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210507103020/https://www.marasaw.com/?m=1 |date=7 May 2021 }} 
* Maraland ။ [https://web.archive.org/web/20091207044315/http://www.maraland.net/ ''လူများစကားပြောမာရာဘာသာစကားဧ့အိမ်''] 
* Maraland.org [http://maraland.org/ ''MITCS ဝဘ်ဆိုဒ်''] 
* [[iarchive:agrammaranddict00savigoog|Lakher ဘာသာစကားဧ့သဒ္ဒါနန့်အဘိဓာန် (၁၉၀၈)]] ( အိန်တာနက်မော်ကွန်းတိုက် မာစကင်ဖတ်စစ်ဆီးထားရေစာအုပ်) 

{{မြန်မာနိုင်ငံဧ့ ဘာသာစကားတိ}}
{{နာဂဘာသာစကားတိ}}

[[ကဏ္ဍ:ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားတိ]]
[[ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံဧ့ ဘာသာစကားတိ]]
[[ကဏ္ဍ:ဘာသာစကား]]</text>
      <sha1>ozh2d8nyj7e86nz9q81r5phq3hvttdr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မော်ကယ်ဘာသာစကား</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4908</id>
    <revision>
      <id>19344</id>
      <timestamp>2026-07-01T10:54:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Infobox language |name=မော်ကင်း |altname=ဆလုံ |region=[[မြိတ်ကျွန်းစု]]၊ ကရာကျွန်းဆက် အနောက်ပိုင်း |states=[[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] |ethnicity=[[ဆလုံလူမျိုး]] |speakers={{sigfig|7500|1}}  |date=၁၉၈၄–၂၀၀၇ |ref = e18 |familycolor=ဩစတြိုနီးရှန်...&quot;</comment>
      <origin>19344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4927" sha1="myy96cp02uf8wt4tscf12uppr9wfz9e" xml:space="preserve">{{Infobox language
|name=မော်ကင်း
|altname=ဆလုံ
|region=[[မြိတ်ကျွန်းစု]]၊ ကရာကျွန်းဆက် အနောက်ပိုင်း
|states=[[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]
|ethnicity=[[ဆလုံလူမျိုး]]
|speakers={{sigfig|7500|1}} 
|date=၁၉၈၄–၂၀၀၇
|ref = e18
|familycolor=ဩစတြိုနီးရှန်း
|fam2=[[မလေး-ပိုလီနီးရှားနွယ် ဘာသာစကားတိ|မလေးယို-ပိုလီနီးရှန်း]]
|fam3=နျူကလီယာ မလေး-ပိုလီနီးရှား
|fam4=ဆန်ဒါ–ဆူလာဝေစီ ?
|lc2=mkm |ld2=Moklen
|lc1=mwt |ld1=Moken
|glotto=moke1241
|glottorefname=Moken–Moklen
}}

'''မော်ကင်းဘာသာစကား''' စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] ကမ်းရိုးတန်းဒေသနန့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]ရို့မာ နီထိုင်ကတ်တေ [[ဆလုံလူမျိုး]]များ (ပင်လယ်ဂျစ်ပစီများ) ပြောဆိုအသုံးပြုကတ်တေ ဘာသာစကားတခု ဖြစ်တေ။ ဒေဘာသာစကားစွာ မလေးယို-ဆမ်ဘာဝမ် ဘာသာစကားတိမှ ကွဲထွက်လှာသော ဘာသာစကားဖြစ်ပြီးကေ [[မွန်-ခမာ ဘာသာစကားတိ]]ဧ့ လွှမ်းမိုးမှုတိစွာ ပါဝင်ရေ။&lt;ref&gt;Larish, Michael David. 1999. The Position of Moken and Moklen Within the Austronesian Language Family. Doctoral dissertation, University of Hawai'i at Mānoa.&lt;/ref&gt;

==ဒေသိယစကားတိ==
မော်ကင်းဒေသိယစကားတိကို နှစ်မျိုးခွဲခြားနှိုင်ရား ''Moken'' နန့် ''Moklen'' ရို့ဖြစ်ကာ ထိုင်းရီပြင်မာ ပြောဆိုကတ်တေ မူကွဲနှစ်ခုအလိုက် ဖြစ်တေ။ ယကေလေ့သော့ Moklen စွာ Moken ဒေသိယစကား ဒါဇင်ဝက်တခု ဖြစ်ပြီးကေ မြန်မာနိုင်ငံမာ ပြောဆိုကတ်ရေ။ မြန်မာမူကွဲတိကို လုံလုံလောက်လောက် စူးစမ်းမှုတိ မဟိသော်လည်း မြောက်မှ တောင်အထိ သိဟိထားပြီးသားသော ဒေသိယစကားတိမာ

*Dung (ပြောဆိုသူ ၆၃၅ ဦး&lt;ref name=&quot;NawSayBay2015&quot;&gt;Naw Say Bay. 2015. The process of preserving Moken from extinction. Paper presented at SoLE-4, Payap University.&lt;/ref&gt;)
*Jait (ပြောဆိုသူ ၃၃၁ ဦး&lt;ref name=&quot;NawSayBay2015&quot;/&gt;)
*Lebi, L'be (ပြောဆိုသူ ၉၈၀ ဦး&lt;ref name=&quot;NawSayBay2015&quot;/&gt;)
*Niawi
*Jadiak
*Moklen

Dung မှ Niawi အထိကို မြန်မာနိုင်ငံမာ ပြောဆိုကတ်ပြီး၊  Jadiak နန့် Moklen ကို ထိုင်းနိုင်ငံမာ ပြောဆိုကတ်ရေ။

==အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း==
Moken ကို ရံဖန်ရံခါမာ အရှိတောင်အာသျှဧ့ အရာ မလေးယို-ပိုလီနီးရှန်း ဘာသာစကားအုပ်စု Chamic နန့် မလေးယစ်ရို့မာ ထည့်သွင်းဖော်ပြလိ့ဟိကေလေ့ Larish (2005) က ယင်းရို့နှစ်ခုမာ မပါဝင်ဟာ ကောက်ချက်ချခရေ။ တူညီရေ ကျွန်းများဟိ ပင်လယ်ဂျစ်ပစီများ ပြောဆိုကတ်ရေ Urak Lawoi' ဘာသာစကားမာ မလေးယစ်ဘာသာစကား တခု ဖြစ်တေ။

==ကိုးကား==
{{Reflist}}
*Michael Larish, 2005. &quot;Moken and Moklen&quot;, in Adelaar &amp; Himmelmann, eds, ''The Austronesian languages of Asia and Madagascar''
*Naw Say Bay. 1995. &quot;The phonology of the Dung dialect of Moken&quot;, in Papers in Southeast Asian Linguistics No. 13, ''Studies in Burmese Languages'', ed. D. Bradley, vol. 13, pp.&amp;nbsp;193–205. Pacific Linguistics, the Australian National University.

{{မြန်မာနိုင်ငံဧ့ ဘာသာစကားတိ}}


[[Category:ဘာသာစကား]]
[[Category:ထိုင်းနိုင်ငံဧ့ ဘာသာစကားတိ]]</text>
      <sha1>myy96cp02uf8wt4tscf12uppr9wfz9e</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>