အသုံးပြုလူ:VEN KE TU

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="rki">
  <siteinfo>
    <sitename>ဝီကီးပီးဒီးယား</sitename>
    <dbname>rkiwiki</dbname>
    <base>https://rki.wikipedia.org/wiki/%E1%80%A1%E1%80%93%E1%80%AD%E1%80%80%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.9</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">မီဒီယာ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">အထူး</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">အသုံးပြုလူ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">အသုံးပြုလူ ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ဝီကီးပီးဒီးယား</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ဝီကီးပီးဒီးယား ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ဖိုင်</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ဖိုင် ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">မီဒီယာဝီကီ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">မီဒီယာဝီကီ ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">တမ်းပလိတ်</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">တမ်းပလိတ် ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">အကူအညီ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">အကူအညီ ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ကဏ္ဍ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ကဏ္ဍ ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>အသုံးပြုလူ:VEN KE TU</title>
    <ns>2</ns>
    <id>2929</id>
    <revision>
      <id>19353</id>
      <parentid>13553</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T08:18:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J ansari</username>
        <id>616</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>J ansari moved page [[အသုံးပြုလူ:BOKESTART]] to [[အသုံးပြုလူ:VEN KE TU]]: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/BOKESTART|BOKESTART]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/VEN KE TU|VEN KE TU]]&quot;</comment>
      <origin>13553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21" sha1="gbdkc4uw61nii8bn3awfy988bk4srkm" xml:space="preserve">{{#babel:rki-N|en-2}}</text>
      <sha1>gbdkc4uw61nii8bn3awfy988bk4srkm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မြိတ်စကား</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4909</id>
    <revision>
      <id>19345</id>
      <timestamp>2026-07-01T14:44:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Infobox language |name= တနင်္သာရီ(မြိတ်)စကား |altname=Mergui, Merguese |region=အရှိတောင် |speakers=250,000 |date=1997 |ref=&lt;ref&gt;{{e16|mya|Burmese}}&lt;/ref&gt; |familycolor=Sino-Tibetan |fam2=([[တိဘက်မြန်မာစကားအုပ်စု|တိဘက်တို-ဘားမန်း]]) |fam3=[[ပိုင်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|ပိုင်–ဗမာ]] |fam4=...&quot;</comment>
      <origin>19345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15004" sha1="rwazwc7zld9ldqrgp9tesej3m7bhv89" xml:space="preserve">{{Infobox language
|name= တနင်္သာရီ(မြိတ်)စကား
|altname=Mergui, Merguese
|region=အရှိတောင်
|speakers=250,000
|date=1997
|ref=&lt;ref&gt;{{e16|mya|Burmese}}&lt;/ref&gt;
|familycolor=Sino-Tibetan
|fam2=([[တိဘက်မြန်မာစကားအုပ်စု|တိဘက်တို-ဘားမန်း]])
|fam3=[[ပိုင်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|ပိုင်–ဗမာ]]
|fam4=[[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားတိ|ဘားမစ်]]
|fam5=တောင်ပိုင်း
|fam6=[[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]]
|isoexception=dialect
|glotto=merg1238
|glottorefname=Merguese
}}
'''မြိတ်စကား'''စွာ [[ထားဝယ်စကား]]နန့် အသံဝဲခြင်း တူသော်ငြား၊ မြိတ်စကားစွာ ထားဝယ်စကားလောက် မထူ မလေးချေ။ မြိတ်စကားတွင် ဟထိုးသံကို သုံးလီ့မဟိပေ ဥပမာအနိန်နန့် လောင်းကို လေဆိုပနာ အသံထွက်ကတ်တေ။ အာသွက် လျှာသွက် အပြောနိုင်ဆုံးသူတိမာ မြိတ်နန့် ထားဝယ်ကြားဟိ ပလော၊ ပလ၊ [[ပလောက်မြို့]]တိပင် ဖြစ်တေ။ အောက်ပါရို့မာ မြိတ်ဒေသိယသုံး ဝေါဟာရတချို့ကို ဒေါက်တာဝင်းကိုကိုဧ့ ပါရဂူဘွဲ့ စာတမ်းကို မှီငြမ်း ဖော်ပြရေ။&lt;ref&gt;{{Cite book|title=မြိတ်သားနန့် မြိတ်စကား|name=မြိတ်မြို့နယ်အသင်း(ရန်ကုန)နှစ် ၁၀၀ ပြည့်အထိမ်းအမှတ် မဂ္ဂဇင်း|page=205}}&lt;/ref&gt;

== ဝေါဟာရ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!တနင်္သာရီ(မြိတ်)စကား
!ရခိုင်စကား
!မှတ်ချက်
|-
|ကတ္တသင်္ချေ
|ရွင့်ပြာသတ်
|
|-
|ကွန်း တလက်
|ကွမ်း တယာ
|
|-
|ကံစွပ် ကံစား
|ကံဆိုး ကံကောင်း
|
|-
|ကြီးပြား
|ဖေသာ
|
|-
|ကြိုးငယ်ကြားငယ်
|ချောင်ကြိုချောင်ကြား
|
|-
|ကြက်တွန့်တက်
|အတွန့်တက်
|
|-
|ကျွဲရင်
|ငလက်ခွာ
|
|-
|ခရားပန်း
|ချရားပန်း
|
|-
|ခရုပတ်လှဂ
|ကြောင်လိမ်လှဂ
|
|-
|ခရူသီး
|သီဟိုဠ်သီး
|
|-
|ခေါသတန့်နိန့်
|ဆစ္ဆီ၊ သဆီအစာကျွေးနိ
|
|-
|ခေါင်းညီးဆီ
|ပရုတ်ဆီ
|
|-
|ခေါင်းချီးစေး
|ကပ်စီးနှဲစွာ
|
|-
|ချီးခံကျယ်
|ကြီးတိစွာ
|
|-
|ချီးတောက်တက်
|ကိုယ်လုံးတီး
|
|-
|ချွေးပျိုးသီး
|မိတ်
|
|-
|ခြေနင်းဘိန်း
|စက်သီး
|
|-
|ငါးစည်
|ငါးဆောင်းဒူ
|
|-
|ငတ်
|ဆာရေ
|
|-
|ငတ်ဇမား
|ငတ်လိုက်တေကား
|
|-
|ဖေသာလရောင်
|ဆီးကုလားမ
|
|-
|ငှက်
|စွန်
|
|-
|စကားပြောစား
|စကားပြောရေ
|
|-
|စခန်းကြီးဟယ်
|စိတ်နိန်မြင့်စွာ
|
|-
|စာပေါ်တံ (စာကော်ဒံ ဟုပြောသိမ့်ရေ)
|တူ
|အိန်းဂလိချ်စာလုံး chopsticks မှ လာဟန်တူပြီး၊ ဂုချိန်ခါ စွန်ပတန်လို့လေ့ ပြောရေ။ 
|-
|စောက်ကြည့်ကပ်
|အမြင်ကတ်
|
|-
|စိတ်ပေါက်
|မာန်ပါ
|
|-
|စိတ်ပျိုး
|လိုချင်လာရေ
|
|-
|စိန်သခွားသီး
|ဖရဲသီး
|
|-
|ဆီချက်ခေါင်း
|အမြဲရန်ရှာသူ
|
|-
|ဆင်အံသီး
|သီးမွှီးနပျိုးသီး
|
|-
|ဆောင်းပါးပေး
|ဆောင်းပါးပီးစွာ
|
|-
|ဆောင်းပါးသီး
|စောင်းလျားသီး
|
|-
|ဆောင်းပြေးသင့်
|နှာစီးစွာ
|
|-
|သာပူတွန်း
|သာပူတိုက်
|
|-
|ဆီးစနှိုင်းဟယ်
|ခတောင်းစနန့် နှိုင်းစွာ
|
|-
|ဇဟော့
|လူဆိုးလူတေ
|
|-
|ဇာပေါက်မြောက်
|မြောက်ပန်းလှန်စွာ
|
|-
|ဇန်ပြား
|လောင်ပွန်း
|
|-
|ဇန်ယူလာ
|ပန်းကန်ယူလာ
|
|-
|ဇမ္ဗူပန်း
|သဇင်ပန်း
|
|-
|ဈီးသင့်
|စျီးနည်းစွာ
|
|-
|ဈီးပြေးသယ်
|ခေါင်းရွက်ဗျပ်ထိုး
|
|-
|ဈီးစွန်
|စျီးခက်စွာ
|
|-
|ဈီးစွန်ဇ
|စျီးခက်လှရေ
|
|-
|ညမိုက် (မိုက်ကျနပ် လို့လေ့သုံးသိမ့်ရေ)
|နီမှောင်စွာ
|
|-
|ညမိုက်တိုင်
|ညအချိန်
|
|-
|ညောရွက်
|ရဲယိုရွက်
|
|-
|တပုံကြီး
|တဗျင်း
|
|-
|တဝ
|အလွန်များ
|
|-
|တဝစား
|များများစား
|
|-
|တာအိုး
|ညောင်အိုးခက်
|
|-
|တာအိုးသီး
|အူနီသီး
|
|-
|တောင်ဟူ
|ပဲပြား
|
|-
|ထမိန်တလုံး
|ထဘီတထည်
|
|-
|ထွီးအင်
|ထွီးအိုး
|
|-
|ထွတ်ထုတ်
|ကခရာဝထုတ်
|
|-
|ဒူးမုန့်
|မုန့်ကြွပ်
|
|-
|မုန့်စောင်ခြုံ
|ကောက်ညှင်းထုပ်
|-
|ဒတ်ကားပန်း
|စံကားစိမ်းပန်း
|
|-
|ဒုံးပေကတ်သတ်
|ဂျစ်တိုက်
|
|-
|အုန်းပွင့်ကျို
|အုန်းပန်းယို
|
|-
|နိရည်ချို
|အုန်းရီချို
|-
|ဓာတ်ပြောင်း
|ဓာတ်တောင့်
|
|-
|ဓာတ်ရှင်ပွဲ
|ဘိုင်စကုပ်
|
|-
|နကျယ်သားခိုး
|ဇော်ဂျီ
|
|-
|နာရီသေ
|နာရီပျက်
|
|-
|မီးသေ
|မီးပျက်
|
|-
|မီးသတ်လိုက်
|မီးသတ်လိုက်
|
|-
|နီပေါင်ထုတ်
|အုန်းလက်
|
|-
|နီမကောင်းစားမကောင်း
|နီထိုင်မကောင်း
|
|-
|နောက်ပိုးစွဲ
|နောက်ပိုးချသူ
|
|-
|နောင်နောင်
|အစ်ကိုကြီး
|
|-
|နန့်ကြာတုံးက
|တနားအကြာက
|
|-
|နွေရယ်
|သွန်းဆီး။
|
|-
|နှီးပိုင်း
|အနှီး
|
|-
|နရယ်စိမ်းကျ
|လားရည်ယို
|
|-
|ပါတက်ကား
|ခေါက်မုန့်
|
|-
|ပါးခလုတ်
|ပါးအိုး
|
|-
|ပိဖျော်
|ငါးပိသုပ်
|
|-
|ပိရှာ
|ဟင်းတို့
|
|-
|ပုဂံသား
|အောက်သား
|
|-
|ပဇိုင်းရီသောက်
|သတင်းရီသောက်
|
|-
|ပုဝါဖြူ
|လက်ကိုင်ပဝါ
|
|-
|ပူပူလောလော
|ပူပူနွီးနွီး
|
|-
|နစပ်
|ကျွေးရေ
|
|-
|ဇိကေပီးကြည့်
|တဖဲ့ချေပြပါ
|
|-
|ပဲဆီ
|ပဲငံပြာရည်
|
|-
|ပဲထောင်မုန့်
|ပဲတောင့်လိပ်
|
|-
|ပိုးရွက်သား
|ကရင်နီကောင်
|
|-
|ပင်ပွား
|သာကူ
|
|-
|ပင့်ခလူ
|ပင့်ကူ
|
|-
|ပေါင်းလုံးကျော်
|ငါးဆုပ်ကျော်
|
|-
|ပိတ်သကာ
|လက်သမား (ဗိသုကာ)
|
|-
|ပန်းကြဲပန်းကြဲ
|တနားတခါ
|
|-
|ဘဘ
|အဘာ
|
|-
|မေမေ
|အမင်
| 
|-
|ဘဝဲ
|ရီမျောက်
|
|-
|ကင်းမွန်
|ရကြက်
|
|-
|ဘားဘာ
|တရုတ်ဘန်ဒတ်
|
|-
|ဗလံသီး
|မောင်မဲသီးသီး
|
|-
|ဘဲ့
|ဆိတ်
|
|-
|ဘင်္ဂလားအစပ်
|နွားစားသရက်သနပ်
|
|-
|ဘုံးဗာဒလီ
|အယတ်ယတ်ကျ
|
|-
|မလိပန်း
|စံပယ်ပန်း
|
|-
|မယားရှင်
|အိမ်ထောင်ဟိယောက်ျား
|
|-
|မိဝေး
|အဘာလေ
|
|-
|မောနာ
|ပင်နာခါချီးရင်ကျပ်
|
|-
|မိုးလင်းတိုင်
|မိုးထခါ
|
|-
|မိုးလင်းစောစော
|မိုးထ
|
|-
|မိုက်
|မိုက်
|
|-
|မင်းတုံး
|ကန့်လန့်
|
|-
|မင်းပွဲချုပ်
|အုပ်ဆောင်း
|
|-
|မင်းစားဖို့
|ထမင်းစားဖို့
|
|-
|မောင်းစား
|ဘောရိပိုက်စွာ
|
|-
|မတ်ထား
|သတိထား
|
|-
|မုန့်ကမဲ့နို့
|ဖက်ထုတ်မုန့်
|
|-
|မုန့်ခွက်သား
|မုန့်လင်မယား
|
|-
|မုန့်‌ဖားလောင်း
|မုန့်ဆုပ်
|
|-
|မုန့်ပစ်စလစ်
|ခေါက်မုန့်
|
|-
|မုန့်ရှင်
|မုန့်စွာ
|
|-
|မေမေ
|အမင်
|
|-
|မျောက်ခေါင်း
|မြောက်ဥ
|
|-
|မျက်နှာလွှဲ
|ကိုယ်စားလှယ်
|
|-
|မြက်စည်းခါ
|အလှည်းခက်ဂါရီစွာ
|
|-
|မြင်းခေါစီး
|အပမှီစွာ
|
|-
|ယောက္ခမကျောက်ဖြူရေရွက်
|မြင်းခြံခွာရွက်
|
|-
|ရေပူကြမ်း
|အဖန်ရည်
|
|-
|ရေမွှီးသီး
|နှင်းသီး
|
|-
|ရိုးငယ်ရွက်
|မြင်းခြံခွာရွက်
|
|-
|ရုပ်ရပ်စောက်သီး
|ကပ္ပလီသီး
|
|-
|ရှမ်းတက်
|ခတ်တက်
|
|-
|ရှားသီး
|ရှားဖြူသီး
|
|-
|ဟို့ဟို့ကစပ်
|ဝှက်တမ်းပုန်းတမ်းကစပ်
|
|-
|ဟိန်းဂြိုသီး
|ပဒကာသီး
|
|-
|ရွှီရင်အီး
|ကျောက်ကျော
|
|-
|လားလာမျိုး
|တည်ရာမဲ့
|
|-
|လက်ကတီး
|လက်ကတီး
|
|-
|လက်ကတုံး
|လက်စွဲ
|
|-
|လက်ကြီးဝင်
|ရင်းနှီးစွာ
|
|-
|လက်တံပေါက်
|ပြတင်းပေါက်
|
|-
|လက်လားပိုင်း
|လက်ခု
|
|-
|လက်ကျင်
|သီးသန့်
|
|-
|လင်ရှင်
|အိမ်ထောင်ဟိမမာ့
|
|-
|လုံးစိ
|တူရသိန်စိ
|
|-
|လော့်ပေး
|အောင်သွီပီး
|
|-
|လျှို့စွာ
|ဝှက်စွာ
|
|-
|ဝမ်းဟာ
|ဝမ်းဆာစွာ
|
|-
|သာပူ
|သပုံ
|
|-
|သားငယ်
|အချေ
|
|-
|ကောင်မငယ်
|ကလေမေသျှေ
|
|-
|သောက်စားဟင်း
|ချိုင်ရည်ဟင်း
|
|-
|သစ်မှိုက်ခါ
|အမှိုက်ဂါရီစွာ
|
|-
|သစ်မှိုက်ခပ်
|ဂေါ်ပြား
|
|-
|သစ်မှိုက်ဖြူ
|အမှိုက်ပွ
|
|-
|သိမ်းခါ
|ပစ္စည်း
|
|-
|သိမ်းဆာနမ့်
|ဆည်းဆာချိန်
|
|-
|သွက်စွာ
|ပြောင်လှောင်စွာ
|
|-
|ဟင်းစပ်
|ဆီပြန်ဟင်း
|
|-
|ဟင်းလော့်
|အစိမ်းကြော်
|
|-
|ဟုတ်နိက
|ဟိုတရက်နိက
|
|-
|ဟုတ်မစ်
|ဟွေမှာ
|
|-
|အကောင်ပူနီရေ
|ဟိန်နိန်ရေ
|
|-
|အမိမရိုက်ရိုး
|ညို့သကျည်း
|
|-
|
|ခေါင်းကျရေ
|
|-
|အသီ
|ပန်းကျရေ
|
|-
|အာပုံ
|ဘိတ်မုန့်
|
|-
|ဥဇုမခတ်
|အားဓမအကျပ်လုပ်ရေ
|
|-
|ဥရောင်ကန်း
|အရှက်ရရေ
|
|-
|အောလီအောလက်
|ရှပ်ပြာပြာ
|
|-
|အိုင်း
|အမွီးတပင်နာ
|
|-
|အန်ဇာရယ်ဖြစ်
|ရှက်စွာ
|
|-
|အုပ်အစ်မစိ
|မသေချာ၊ ကျပ်မပြည့်
|
|-
|အိမ်ခြေလယ်
|ရွာလည်သွား
|
|-
|အိမ်တက်ပွဲ
|သမက်တက်ပွဲ
|
|-
|ဒုတ်စာ
|ဒေယှင့်
|
|-
|ဟုတ်စာ
|ဟွေချင့်
|
|-
|ဘုတ်စာ
|ဇာ
|
|-
|ဘဇာအီ
|ဇာလေ့
|
|-
|ဒမဟင်း
|ဒေမာကွဲ့
|
|-
|ဒိန့်ပြောဟယ်
|ဒေချင့်ကြောင့် ပြောရေ
|
|-
|မန်မော်
|မှန်ကန်စွာမလား
|
|-
|သောပြီ
|လားရာ
|
|-
|လာ့ဒက်နေမား
|လှနီပါလား
|
|-
|လာ့ဆိုးပဲ
|ကောင်းကောင်းလှရေ
|
|-
|ထောက်ကယ်
|သဌီး
|
|-
|သလောင်း
|ခတောင်း(ဒယော)
|}
[[Category:တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]
[[Category: ဘာသာစကား]]
== စာပီ ==</text>
      <sha1>rwazwc7zld9ldqrgp9tesej3m7bhv89</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>19346</id>
      <parentid>19345</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T15:24:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>/* ဝေါဟာရ */</comment>
      <origin>19346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14963" sha1="0xxrvtrdjdou7wy2v8yns9qgngu8fgl" xml:space="preserve">{{Infobox language
|name= တနင်္သာရီ(မြိတ်)စကား
|altname=Mergui, Merguese
|region=အရှိတောင်
|speakers=250,000
|date=1997
|ref=&lt;ref&gt;{{e16|mya|Burmese}}&lt;/ref&gt;
|familycolor=Sino-Tibetan
|fam2=([[တိဘက်မြန်မာစကားအုပ်စု|တိဘက်တို-ဘားမန်း]])
|fam3=[[ပိုင်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|ပိုင်–ဗမာ]]
|fam4=[[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားတိ|ဘားမစ်]]
|fam5=တောင်ပိုင်း
|fam6=[[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]]
|isoexception=dialect
|glotto=merg1238
|glottorefname=Merguese
}}
'''မြိတ်စကား'''စွာ [[ထားဝယ်စကား]]နန့် အသံဝဲခြင်း တူသော်ငြား၊ မြိတ်စကားစွာ ထားဝယ်စကားလောက် မထူ မလေးချေ။ မြိတ်စကားတွင် ဟထိုးသံကို သုံးလီ့မဟိပေ ဥပမာအနိန်နန့် လောင်းကို လေဆိုပနာ အသံထွက်ကတ်တေ။ အာသွက် လျှာသွက် အပြောနိုင်ဆုံးသူတိမာ မြိတ်နန့် ထားဝယ်ကြားဟိ ပလော၊ ပလ၊ [[ပလောက်မြို့]]တိပင် ဖြစ်တေ။ အောက်ပါရို့မာ မြိတ်ဒေသိယသုံး ဝေါဟာရတချို့ကို ဒေါက်တာဝင်းကိုကိုဧ့ ပါရဂူဘွဲ့ စာတမ်းကို မှီငြမ်း ဖော်ပြရေ။&lt;ref&gt;{{Cite book|title=မြိတ်သားနန့် မြိတ်စကား|name=မြိတ်မြို့နယ်အသင်း(ရန်ကုန)နှစ် ၁၀၀ ပြည့်အထိမ်းအမှတ် မဂ္ဂဇင်း|page=205}}&lt;/ref&gt;

== ဝေါဟာရ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!တနင်္သာရီ(မြိတ်)စကား
!ရခိုင်စကား
!မှတ်ချက်
|-
|ကတ္တသင်္ချေ
|ရွင့်ပြာသတ်
|
|-
|ကွန်း တလက်
|ကွမ်း တယာ
|
|-
|ကံစွပ် ကံစား
|ကံဆိုး ကံကောင်း
|
|-
|ကြေးပြား
|ဖေသာ
|
|-
|ကြိုးငယ်ကြားငယ်
|ချောင်ကြိုချောင်ကြား
|
|-
|ကြက်တွန့်တက်
|အတွန့်တက်
|
|-
|ကျွဲရင်
|ငလက်ခွာ
|
|-
|ခရားပန်း
|ချရားပန်း
|
|-
|ခရုပတ်လှေကား
|ကြောင်လိမ်လှီဂါး
|
|-
|ခရူသီး
|သီဟိုဠ်သီး
|
|-
|ခေါသရပ်နိ
|ဆစ္ဆီ၊ သဆီအစာကျွေးနိ
|
|-
|ခေါင်းကိုက်ဆီ
|ပရုတ်ဆီ
|
|-
|ခေါင်းချေးစေး
|ကပ်စီးနှဲစွာ
|
|-
|ချေးခံကျယ်
|ကြွီးမြီများရေ
|
|-
|ချေးတောက်တက်
|လင်းကြဲတုံးတုံး
|
|-
|ချွေးပျိုးသီး
|မိတ်
|
|-
|ခြေနင်းဘိန်း
|စက်သီး
|
|-
|ငါးစည်
|ငါးစည်
|
|-
|ငတ်
|မွတ်
|
|-
|ငတ်ဇမား
|ငတ်လိုက်တေကား
|
|-
|ငွေလရောင်
|ဆီးကုလားမ
|
|-
|ငှက်
|စွန်
|
|-
|စကားပြောစား
|စကားပြောရေ
|
|-
|စခန်းကြီးဟယ်
|စိတ်နိန်မြင့်စွာ
|
|-
|စာပေါ်တံ (စာကော်ဒံ ဟုပြောသိမ့်ရေ)
|တူ
|အိန်းဂလိချ်စာလုံး chopsticks မှ လာဟန်တူပြီး၊ ဂုချိန်ခါ စွန်ပတန်လို့လေ့ ပြောရေ။ 
|-
|စောက်ကြည့်ကပ်
|အမြင်ကတ်
|
|-
|စိတ်ပေါက်
|မာန်ပါ
|
|-
|စိတ်ပျိုး
|လိုချင်လာရေ
|
|-
|စိန်သခွားသီး
|ဖရဲသီး
|
|-
|ဆီချက်ခေါင်း
|အမြဲရန်ရှာသူ
|
|-
|ဆင်အံသီး
|သီးမွှီးနပျိုးသီး
|
|-
|ဆောင်းပါးပေး
|ဆောင်းပါးပီးရေ
|
|-
|ဆောင်းပါးသီး
|စောင်းလျားသီး
|
|-
|ဆောင်းပြေးသင့်
|ဆောင်းမွိရ
|
|-
|သာပူတွန်း
|သာပူတိုက်
|
|-
|ဆီးစနှိုင်းဟယ်
|ခတောင်းစနန့် နှိုင်းစွာ
|
|-
|ဇဟော့
|လူဆိုးလူမိုက်
|
|-
|ဇာပေါက်မြောက်
|မျောက်ပန်းလှန်စွာ
|
|-
|ဇန်ပြား
|လောင်ပွန်း
|
|-
|ဇန်ယူလာ
|လောင်ဗန်းယူလာ
|
|-
|ဇမ္ဗူပန်း
|သဇင်ပန်း
|
|-
|ဈေးသင့်
|စျီးတန်
|
|-
|ဈေးပြေးသယ်
|အထမ်းသည်
|
|-
|ဈေးစွန်
|စျီးခက်တေ
|
|-
|ဈေးစွန်ဇ
|စျီးခက်လှရေ
|
|-
|ညမိုက် (မိုက်ကျနပ် လို့လေ့သုံးသိမ့်ရေ)
|ညမိုက်
|
|-
|ညမိုက်တိုင်
|ညအချိန်
|
|-
|ညောရွက်
|ရဲရှုတ်ရွက်
|
|-
|တပုံကြီး
|တဗျင်း
|
|-
|တဝ
|အလွန်များ
|
|-
|တဝစား
|များများစား
|
|-
|တာအိုး
|ညောင်အိုးခက်
|
|-
|တာအိုးသီး
|အူနီသီး
|
|-
|တောင်ဟူ
|ပဲပြား
|
|-
|ထမိန်တလုံး
|ထဘီတထည်
|
|-
|ထွေးအင်
|ထွီးအိုး
|
|-
|ထွတ်ထုတ်
|ကော်နှက်
|
|-
|ဒူးမုန့်
|မုန့်ကြွပ်
|
|-
|မုန့်စောင်ခြုံ
|ကောက်ညှင်းထုပ်
|-
|ဒတ်ကားပန်း
|စံကားစိမ်းပန်း
|
|-
|ဒုံးပေကတ်သတ်
|ဂျစ်တိုက်
|
|-
|ဓနိပွင့်ကျို
|အုန်းပန်းယို
|
|-
|နိရည်ချို
|အုန်းရည်ချို
|-
|ဓာတ်ပြောင်း
|ဓာတ်တောင့်
|
|-
|ဓာတ်ရှင်ပွဲ
|ဘိုင်စကုပ်
|
|-
|နကျယ်သားခိုး
|ဇော်ဂျီ
|
|-
|နာရီသေ
|နာရီပျက်
|
|-
|မီးသေ
|မီးပျက်
|
|-
|မီးသတ်လိုက်
|မီးသတ်လိုက်
|
|-
|နီပေါင်ထုတ်
|အုန်းလက်
|
|-
|နေမကောင်းစားမကောင်း
|နီထိုင်မကောင်း
|
|-
|နောက်ပိုးစွဲ
|နောက်ပိုးကျသူ
|
|-
|နောင်နောင်
|အစ်ကိုကြီး
|
|-
|နန့်ကြာတုံးက
|တနားအကြာက
|
|-
|နွေရယ်
|သွန်းဆီး။
|
|-
|နှီးပိုင်း
|အနှီးဟတ်
|
|-
|နရယ်စိမ်းကျ
|သွားရည်ယို
|
|-
|ပါတက်ကား
|ခေါက်မုန့်
|
|-
|ပါးခလုတ်
|ပါးအိုး
|
|-
|ပိဖျော်
|ငါးပိသုပ်
|
|-
|ပိရှာ
|တို့စား
|
|-
|ပုဂံသား
|အောက်သား
|
|-
|ပဇိုင်းရီသောက်
|သတင်းရီသောက်
|
|-
|ပုဝါဖြူ
|လက်ကိုင်ပဝါ
|
|-
|ပူပူလောလော
|ပူပူနွီးနွီး
|
|-
|ပေးစား
|ကျွေးရေ
|
|-
|နဲနဲပေးကြည့်
|တဖဲ့ချေပြပါ
|
|-
|ပဲဆီ
|ပဲငံပြာရည်
|
|-
|ပဲထောင်မုန့်
|ပဲတောင့်လိပ်
|
|-
|ပိုးရွက်သား
|ကရင်နီကောင်
|
|-
|ပင်ပွား
|သာကူ
|
|-
|ပင့်ခလူ
|ပင့်ကူ
|
|-
|ပေါင်းလုံးကျော်
|ငါးဆုပ်ကျော်
|
|-
|ပိတ်သကာ
|လက်သမား (ဗိသုကာ)
|
|-
|ပန်းကြဲပန်းကြဲ
|တနားတခါ
|
|-
|ဘဘ
|အဘာ
|
|-
|မယ်မယ်
|အမင်
| 
|-
|ဘဝဲ
|ရီမျောက်
|
|-
|ကင်းမွန်
|ရကြက်
|
|-
|ဘားဘာ
|တရုတ်ဘန်ဒတ်
|
|-
|ဘီလားသီး
|မောင်မဲသီး(ဖီးကြမ်း)
|
|-
|ဘဲ့
|ဆိတ်
|
|-
|ဘင်္ဂလားအစပ်
|သရက်သီးသနပ်
|
|-
|ဘုံးလင်းဆွဲ
|အယတ်ယတ်ကျ
|
|-
|မလိပန်း
|စံပယ်ပန်း
|
|-
|မယားရှင်
|အိမ်ထောင်ဟိယောက်ျား
|
|-
|မိဝေး
|အဘာလေး
|
|-
|မောနာ
|ပင်နာရင်ကြပ်
|
|-
|မိုးလင်းတိုင်
|မိုးထခါ
|
|-
|မိုးလင်းစောစော
|မိုးထ
|
|-
|မိုက်
|မိုက်
|
|-
|မင်းတုံး
|ကန့်လန့်
|
|-
|မင်းပွဲချုပ်
|အုပ်ဆောင်း
|
|-
|မင်းစားဖို့
|ထမင်းစားဖို့
|
|-
|မောင်းစား
|ဘောရိပိုက်စွာ
|
|-
|မတ်ထား
|သတိထား
|
|-
|မုန့်ကမဲ့နို့
|ဖက်ထုတ်မုန့်
|
|-
|မုန့်ခွက်သား
|မုန့်လင်မယား
|
|-
|မုန့်‌ဖားလောင်း
|မုန့်ဆုပ်
|
|-
|မုန့်ပစ်စလစ်
|ခေါက်မုန့်
|
|-
|မုန့်ရှင်
|မုန့်ရှင်
|
|-
|မယ်မယ်
|အမင်
|
|-
|မျောက်ခေါင်း
|မြောက်ဥ
|
|-
|မျက်နှာလွှဲ
|ကိုယ်စားလှယ်
|
|-
|မြက်စည်းခါ
|အလှည်းလှည်းရေ
|
|-
|မြင်းခေါစီး
|ဆစ္ဆီကိုင်ရေ
|
|-
|ယောက္ခမရေကျောက်ရွက်
|မြင်းခွာရွက်
|
|-
|ရေပူကြမ်း
|အဖန်ရည်
|
|-
|ရေမွှေးသီး
|နှင်းသီး
|
|-
|ရိုးငယ်ရွက်
|မြင်းခွာရွက်
|
|-
|ရုပ်မတ်တပ်သီး
|မိုးမျှော်သီး(ငရုတ်)
|
|-
|ရှမ်းတက်
|ခတ်တက်
|
|-
|ရှားသီး
|ဇီးဖြူသီး
|
|-
|ရှို့ရှို့ကစား
|ဝှက်တမ်းပုန်းတမ်းကစပ်
|
|-
|ရှိန်းခိုသီး
|ပဒကာသီး
|
|-
|ရွှေရင်အီး
|ကျောက်ကျော
|
|-
|လားလာမျော
|တည်ရာမဲ့
|
|-
|လက်ကတီး
|လက်ကတီး
|
|-
|လက်ကတုံး
|လက်စွဲ
|
|-
|လက်ကြေးဝင်
|ရင်းနှီးရေ
|
|-
|လက်တံပေါက်
|ပြတင်းပေါက်
|
|-
|လက်လားပိုင်း
|လက်ခု
|
|-
|လက်သတ်
|သီးသန့်
|
|-
|လင်ရှင်
|အိမ်ထောင်ဟိမမာ့
|
|-
|လုံးစေ့
|တူရသိန်စိ(နှုန်းစိ)
|
|-
|လော့်ပေး
|အောင်သွယ်ပီး
|
|-
|လျှို့သည်
|ဝှက်ရေ
|
|-
|ဝမ်းဟာ
|ဝမ်းဆာရေ
|
|-
|သာပူ
|သပုံ
|
|-
|သားငယ်
|အချေ
|
|-
|ကောင်မငယ်
|ကလိန့်မေသျှေ
|
|-
|သောက်စားဟင်း
|ချိုင်ရည်ဟင်း
|
|-
|သစ်မှိုက်ခါ
|အညှက်လှည်းရေ
|
|-
|သစ်မှိုက်ခပ်
|ဂေါ်ပြား
|
|-
|သစ်မှိုက်ဖြူ
|အညှက်ရှုပ်တေ
|
|-
|သိမ်းခါ
|ပစ္စည်း
|
|-
|သိမ်းဆာနမ့်
|ဆည်းဆာချိန်
|
|-
|သွက်သည်
|သွန့်ရေ
|
|-
|ဟင်းစပ်
|ဆီပြန်
|
|-
|ဟင်းလော့်
|ဟင်းလှော်
|
|-
|ဟုတ်နိက
|ဟိုတရက်နိက
|
|-
|ဟုတ်မစ်
|ထိုမှာ
|
|-
|အကောင်ပူနီရေ
|ကိုယ်ဟိန်နိန်ရေ
|
|-
|အမိမရိုက်ရိုး
|ညို့သကျည်း
|
|-
|
|ခေါင်းကျရေ
|
|-
|အသီ
|ပန်းကျရေ
|
|-
|အာပုံ
|ဘိတ်မုန့်
|
|-
|ဥဇုမခတ်
|အကျပ်ကိုင်ရေ
|
|-
|ဥရောင်ကန်း
|အရှက်ရရေ
|
|-
|အောလီအောလက်
|ရှပ်ပြာပြာ
|
|-
|အိုင်း
|အမွီးတပင်နာ
|
|-
|အန်ဇာရယ်ဖြစ်
|ရှက်တေ
|
|-
|အုပ်အစ်မစိ
|မသေချာ၊ ကျပ်မပြည့်
|
|-
|အိမ်ခြေလယ်
|ရွာလည်
|
|-
|အိမ်တက်ပွဲ
|သမက်တက်ပွဲ
|
|-
|ဒုတ်စာ
|ဒေယှင့်
|
|-
|ဟုတ်စာ
|ဟွေချင့်
|
|-
|ဘုတ်စာ
|ဇာ
|
|-
|ဘဇာအီ
|ဇာလေ့
|
|-
|ဒမဟင်း
|ဒေမာ
|
|-
|ဒိန့်ပြောဟယ်
|ဒေချင့်ကြောင့် ပြောရေ
|
|-
|မန်မော်
|မှန်ရေမလား
|
|-
|သောပြီ
|လားရာ
|
|-
|လာ့ဒက်နေမား
|လှနီပါလား
|
|-
|လာ့ဆိုးပဲ
|ကောင်းကောင်းလှရေ
|
|-
|ထောက်ကယ်
|သဌီး
|
|-
|သလောင်း
|ခတောင်း(ဒယော)
|}
[[Category:တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]
[[Category: ဘာသာစကား]]

== စာပီ ==</text>
      <sha1>0xxrvtrdjdou7wy2v8yns9qgngu8fgl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မွင်းဘာသာစကား</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4910</id>
    <revision>
      <id>19347</id>
      <timestamp>2026-07-01T15:29:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Infobox language |name=မွင်း |altname=Ng’men |region=[[မြန်မာနိုင်ငံ]] |speakers= ၁၅,၀၀၀ |date= ၂၀၁၁ |ref=e18 |familycolor=တရုတ်-တိဗက်နွယ် |fam2=([[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]]) |fam3=[[ကူကီးဘာသာစကားတိ|ကူကီး]] |fam4= တောင်ပိုင်း |iso3=mwq |glotto=...&quot;</comment>
      <origin>19347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3250" sha1="9naziu5iz88fuqb3ehy4du3jx41jetu" xml:space="preserve">{{Infobox language
|name=မွင်း
|altname=Ng’men
|region=[[မြန်မာနိုင်ငံ]]
|speakers= ၁၅,၀၀၀
|date= ၂၀၁၁
|ref=e18
|familycolor=တရုတ်-တိဗက်နွယ်
|fam2=([[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]])
|fam3=[[ကူကီးဘာသာစကားတိ|ကူကီး]]
|fam4= တောင်ပိုင်း
|iso3=mwq
|glotto=munc1235
|glottorefname=Mun Chin
}}
'''မွင်းဘာသာစကား''' ('''မွင်းချင်း''' သို့ '''ချို''') စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]မာ ပြောဆိုကတ်တေ [[ကူကီးဘာသာစကား]]တခု ဖြစ်တေ။ [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[မင်းတပ်မြို့နယ်]]နန့် [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]ဟိ [[ဆောမြို့နယ်]]နန့် [[ထီးလင်းမြို့နယ်]]ရို့မာ ပြောဆို အသုံးပြုကတ်တေ။

==နာမည်များ==
''ချင်းပုတ်'' ဟု အယင်က ခေါ်ဝေါ်ကတ်ကေလေ့ ကိုလိုနီခေတ်က ဒေသတခုဧ့ နာမည်ဖြစ်ခပိုင် နီးစပ်သော ဘာသာစကားတိကို ခေါ်ဆိုရေ နာမည်လည်း ဖြစ်ခရေ။ မွင်းဘာသာစကားဧ့ အရာနာမည်တိမာ ချို၊ K’cho, K’cho Chin, မင်းတပ်၊ မွင်း ရို့ ဖြစ်တေ။

==ဒေသိယစကားတိ==
''Ethnologue'' မာ ဒေသိယစကား ၃ ခုကို စာရင်းပြုထားရာ ယင်းရို့မာ:
*Ng’men (Hletlong, Hmong-K’cha, Nitu)
*Hngiyung
*Gah (Ng-Gha)

Hngiyung နန့် Ng’men  (Hletlong, Hmong-K’cha, Nitu လို့လေ့ ခေါ်သော) အနည်းဆုံး ဒေသိယစကား နှစ်မျိုး ဟိရေ။ ယင်းရို့ကို [[မွင်းလူမျိုး]]များ ကိုယ်တိုင် အသုံးပြုမှုနည်းပါးသဖြင့် ကွယ်ပျောက်လုနီးနီး ဖြစ်နီရေ။ မွင်းစကားကို အဆင့်မြှင့်တင်ရဖို့ အစား Kcho စကားကို ဖန်တီးရန် ကြိုးစားခကတ်တေ။ ၂၀၃၀ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမာ မွင်းလူမျိုးအုပ်စုစွာ ကွယ်ပျောက်သွားလိမ့်မေဟု ယူဆထားကတ်တေ။

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံဧ့ ဘာသာစကားတိ}}
{{နာဂဘာသာစကားတိ}}


[[ကဏ္ဍ:ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားတိ]]
[[Category: ဘာသာစကား]]


{{st-lang-stub}}</text>
      <sha1>9naziu5iz88fuqb3ehy4du3jx41jetu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မွန်ဘာသာစကား</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4911</id>
    <revision>
      <id>19348</id>
      <timestamp>2026-07-01T15:40:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Infobox language | name = Mon | nativename = {{lang|mnw|ဘာသာ မန်}} | pronunciation = {{IPA-mnw|pʰesa mɑn|}} | states = [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]] | region = [[ဧရာဝတီ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ]] နန့် အရှိပိုင်းဒေသများ | ethnicity = မွန်လ...&quot;</comment>
      <origin>19348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31127" sha1="02iljtrf2wgukiqyd9cl75lglr6nrkt" xml:space="preserve">{{Infobox language
| name = Mon
| nativename = {{lang|mnw|ဘာသာ မန်}}
| pronunciation = {{IPA-mnw|pʰesa mɑn|}}
| states = [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]
| region = [[ဧရာဝတီ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ]] နန့် အရှိပိုင်းဒေသများ
| ethnicity = [[မွန်လူမျိုး|မွန်]]
| speakers = ၁.၄သန်း
| date = ၂၀၂၃
| ref = e18
| familycolor = Austroasiatic
| fam2 = [[Monic languages|Monic]]
| script = [[မွန်အက္ခရာ]]
| minority = {{flag|Myanmar}}
| lc1 = mnw
| ld1 = Modern Mon
| lc2 = omx
| ld2 = Old Mon
| linglist = omx
| lingname = Old Mon
| notice = IPA
| glotto = monn1252
| glottoname = Modern Mon
| glottorefname = Mon
| glotto2 = oldm1242
| glottoname2 = Old Mon
|image=File:Ban-talat-Mon-inscription.jpg}}
{{Wiktionary|ဘာသာမန်}}
'''မွန်ဘာသာစကား''' ({{lang-en|Mon language}}၊ မွန်: {{lang|mnm|ဘာသာမန်}}) စွာ [[ဩစထြိုအေးရှားတ ဘာသာစကားတိ]]မိသားစုကြီးဧ့ မွန်နွယ်(Monic) ဘာသာစကားခွဲတခု ဖြစ်တေ။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Diffloth |first=Gérard |title=The Monic Branch of Austroasiatic |year=၁၉၈၄ |publisher=Central Institute of Indian Languages |location=Mysore |language=en}}&lt;/ref&gt; ဒေဘာသာစကားကို ပြည်ထောင်စု [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အောက်ပိုင်း (အထူးအနိန်နန့် [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]]နန့် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]) နန့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] အလယ်ပိုင်းဒေသများမာ နီထိုင်ကတ်တေ မွန်တိုင်းရင်းသား စုစုပေါင်း ၈၅၀,၀၀၀ ဝန်းကျင်က မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုအသုံးပြုကတ်တေ။&lt;ref name=&quot;ethnologue_mon&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.ethnologue.com/language/mnm |title=Mon: A language of Myanmar |website=Ethnologue |access-date=၁၂ ဇွန် ၂၀၂၆ |language=en}}&lt;/ref&gt;

မွန်ဘာသာစကားစွာ အရှိတောင်အာသျှ သမိုင်းမာ အလွန်အရေးပါပြီး သမိုင်းဝင် ရှီးဟောင်းစာပီ အထောက်အထား ခိုင်မာစွာဟိရေ ဘာသာစကားတခု ဖြစ်တေ။ မြန်မာနိုင်ငံနန့် ထိုင်းနိုင်ငံရို့ဟိ ရှိဟောင်း [[သထုံခေတ်|သထုံမွန်နိုင်ငံတော်]]၊ [[ဟံသာဝတီ]]ခေတ် မွန်မင်းနီပြည်တော်တိနန့် [[ဒွါရဝတီ|ဒွါရာဝတီ]] (Dvaravati) ယိုင်ကျေးမှုခေတ်ရို့မာ ရုံးသုံး၊ ဘုရင်သုံး ဘာသာစကားအဖြစ် ထွန်းကားခရေ။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Shorto |first=H. L. |title=A Dictionary of Modern Spoken Mon |year=၁၉၆၂ |publisher=Oxford University Press |location=London |language=en}}&lt;/ref&gt;တခြားသော အိမ်နီးချင်း တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် (နမူနာ- ဗမာ၊ ကရင်) ဘာသာစကားတိနန့် မတူညီရေ ထူးခြားချက်မာ မွန်ဘာသာစကားစွာ အသံအနိမ့်အမြင့်ဟိရေ ဘာသာစကား မဟုတ်ခြင်း ဖြစ်တေ။ ယေကေလဲ စကားလုံးတလုံးချင်းစီဧ့ အသံနီအသံထား (Vowel phonation/Vowel register) ပေါ်မူတည်ပနာ အနက်အဓိပ္ပာယ် ကွဲပြားခြားနားသွားရေ ဝိသေသ ဟိရေ။&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Jenny |first=Mathias |title=The Mon Language: Summary and Overview |journal=Journal of Mon Studies |year=၂၀၀၃ |volume=1 |pages=၁၅–၃၂ |language=en}}&lt;/ref&gt; အိန္ဒိယတောင်ပိုင်း ဗြာဟ္မီ (Brahmi) အက္ခရာမှ ဆင်းသက်လာရေ မွန်အက္ခရာကိုအသုံးပြုရီးသားကတ်ရေ။

== သမိုင်း ==
မွန်ဘာသာစကားစွာ ရှီးပဝေသဏီကပင် ဟိနှင့်ပြီးဖြစ်ကေလေ့ မြန်မာ့သမိုင်းမာ အ​နော်ရထာ​ခေတ်​နောက်ပိုင်း​မာမှ အသုံးပြုမှုများပြားလာရေ ဘာသာစကားဖြစ်တေ။ အေဒီ ၁၂ ရာစု တိုင်​နှောင်းပိုင်း [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်းဧ့ ဘာသာစကားမတူသူချင်း ဆက်သွယ်ရာမာ ပြောဆိုကတ်ရေ အရောအနှောစကား ဖြစ်ခပြီးကေ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း အောက်ပိုင်း တောင်ကြား မွန်မင်းနီပြည်တော်များ အထဲအသုံးပြုခကတ်တေ။  ပုဂံဘုရင်ကျန်စစ်သားမင်း(၁၀၈၄၁၁၁၂)စွာ မွန်ယိုင်ကျေးမှုကိုမြတ်နိုးခပြီး မွန်ဘာသာစကားကိုအားပီးချီးမြှောက်ခရေ။ မြန်မာနန့်မွန်ဆက်သွယ်​ရီးလွယ်ကူ​စီရန်နန့်လူနည်းစုမွန်လူမျိုးရို့အားအား​ပေးချီး​မြှောက်ရန်   [[ကျန်စစ်သား]]မင်းစွာ မွန်ဘာသာဖြင့် ရီးသားထားရေ များစွာသော ကမ္ဗည်းကျောက်စာတိကိုထားရစ်ခရေ။ ထိုအချိန်ကာလအထဲ ပါဠိ၊ ပျူ၊ မွန် နန့် မြန်မာစာရို့ဖြင့် မျက်နှာလေးဖက်မာ အတ္ထုပ္ပတ္တိဇာတ်ကြောင်း တခုတည်းကို ဖော်ပြရီးသားထားရေ  [[ရာဇကုမာရ်]] ရီးထိုးခရေ [[မြစာတီကျောက်စာ]]ကို ထွင်းခရေ။ ယေကေလဲ ကျန်စစ်သားမင်း နတ်ရွာစံပြီးကေ မွန်ဘာသာစကား အသုံးပြုမှုကို မြန်မာလူမျိုးများအထဲကျဆင်းခရေ။ မွန်နန့်ပျူရို့အစားရှေးဗမာဘာသာစကားကို ဘာသာစကားမတူသူချင်း ဆက်သွယ်ရာမာပြောဆိုကတ်ရေ အရောအနှောစကား အဖြစ် စတင် အစားထိုးခကတ်တေ။

ပျက်သုဉ်းလားရေ ဒွါရဝတီမင်းနီပြည်တော်မှ မွန်ကမ္ဗည်းစာတိမာ ထိုင်းနိုင်ငံမာ ပြန့်ကျဲနိန်ရေ။ ယေကေလဲ ဝင်ရောက်နီထိုင်ကတ်သူတိမာ မွန်၊ မွန်နန့်မလေး ဘန်ဒတ်များ၊ သို့မဟုတ် 
ခမာများ ဖြစ်ကတ်တေဆိုပနာ ရှင်းလင်းကွဲပြားမှု မဟိပါချေ။ နောက်ခါပေါ်ပေါက်လာရေ ကမ္ဗည်းစာတိနန့် လာဗိုပိုင်ယှောင် မင်းနီပြည်တော်များရို့မာ ခမာရို့ လက်အောက်ခံဖြစ်ကတ်တေ။ 
ပုဂံကျယှုံးပြီးကေ မွန်ဘာသာစကားကို ဂုခေတ် အောက်မြန်မာပြည် ဖြစ်ရေ လွတ်လပ်ရေ မွန်မင်းနီပြည်တော် ဟံသာဝတီ ပဲခူး (၁၂၈၇-၁၅၃၉) မာ ဘာသာစကားမတူသူချင်း ဆက်သွယ်ရာမာ ပြောဆိုကတ်ရေ အရောအနှောစကားအဖြစ် ပြန်ပနာအသုံးပြုလာခကတ်တေ။

၁၈၅၂ ခုနှစ် အောက်မြန်မာပြည်ကို ဗြိတိသျှ ရို့သိမ်းပိုက်ခပြီးကေ ပြောင်းလဲခပြီး ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသမာ လယ်ယာလုပ်ငန်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ဖို့အတွက် လာရောက် ရွှိပြောင်းနီထိုင်ခြင်းကို အားပီးခရေ။ ဒေသတွင်းသို့ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]] နန့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]ရို့မှ လူများအပါအဝင် မြန်မာနိုင်ငံဧ့ တခြားသော နီရာဒေသ တိကလူများ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ပြောင်းရွိလာရောက် နီထိုင်ခြင်းစွာ မွန်ဘာသာစကားကို  အဆင့် လျှော့ကျစီခရေ။ ကိုလိုနီဗြိတိသျှရို့ အုပ်စိုးခဲ့စဉ်ကာလအထဲ ဘာသာစကားမာ နည်းပါးဆုတ်ယုတ်ခပြီးကေ ၁၉၄၈ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရီး ရပြီးအချိန်မှစပြီးကေ ပြောဆိုသူအရွီအတွက် အယင့်ယင် ကျဆင်းမှုကို တွိကြုံခရရေ။ နောက်ဆက်ခံသော မြန်မာအစိုးရရို့မှ ထောက်ပင့်မှု စိကေချေ သို့မဟုတ် လုံးဝမရဟိဘဲ မွန်ဘာသာစကား (အထူးအနိန်နန့် မွန်အရီးအသား) ကို အများစုအားဖြင့် မွန်ဘုန်းတော်ကြီးတိက ဆက်ပနာ ပြန့်ပွားစီခရေ။ မွန်ဘာသာစကား သုံးစွဲမှုလမ်းညွှန်မာ ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ် မွန်တော်လှန်ရီးသမားများ ထိန်းချုပ်သော နယ်မြီဒေသထဲမာ ရှင်သန်နီပါရေ။
(နောက်ပိုင်ကာလမာ မွန်ကျေးရွာတိမာ ကိုယ်ထူကိုယ်ထ မူလတန်းနန့်အလယ်တန်းထိကျောင်းတိဖွင့်နှိုင်ခပါရေ ဆရာ/မ တိကိုဆရာဖြစ်သင်တန်း ဖွင့်ပီးခပိုင် အစိုးရပြဋ္ဌာန်းစာတိလည်း သင်ကြားရပနာ မြန်မာစာကို မြန်မာပိုင် သင်ပြီးသင်္ချာ၊ပထဝီ၊သမိုင်း၊သိပ္ပံ၊သဒ္ဒါ၊သင်္ဂြိုဟ်ကို မွန်ဘာသာဖြစ် သင်ကြားရရေ) 

[[ပုဂံခေတ်]] [[စောလူးမင်းကျောက်စာ|စောလူးမင်း ကျောက်စာ]]အား မြစ်သားမြို့မာ တွိဟိခပြီးကေ မြန်မာ့သမိုင်းမာ သက္ကရာဇ်ရီးထိုး မှတ်တမ်းတင်ထားရေ [[ကျောက်စာ]]တိအနက် အစောဆုံး ကျောက်စာတစ်ရွှားဖြစ်တေ။ ကျောက်စာဧ့ အရှေးမျက်နှာမာ မွန်အက္ခရာနန့် ပါဠိဘာသာက (၈) ကြောင်းလှောက်ရှိပြီး ကျန်တိက မွန်ဘာသာဖြစ်တေ၊၊ ကျောဘက်မျက်နှာ ပထမဆုံးအနိန်နန့်အပိုင်းမာ နာဂရီအက္ခရာဖြင့် သက္ကတဘာသာက (၈) ကြောင်း၊ နောက်ပြီးကေ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းအက္ခရာဖြင့် ပါဠိဘာသာက (၂၁) ကြောင်း၊ အောက်ခရင်းက ပျူအက္ခရာနန့် ပျူဘာသာဖြင့် စာ (၇) ကြောင်းအသီးသီး ရီးထိုးထားရေ၊၊ ကျောက်စာတခုလုံးကို ကြည့်ကေ အက္ခရာလေးမျိုး ဘာသာစကားလေးခုဖြင့် ရီးထိုးထားရေ ကျောက်စာဖြစ်တေ၊၊

== ဒေသသုံးစကားတိ ==
မြန်မာနိုင်ငံမာ မွန်လူမျိုးရို့နီထိုင်ရေ ဒေသအမျိုးမျိုးမှ လာရေ ဒေသသုံး မွန်ဘာသာစကား အဓိက သုံးမျိုးဟိရေ။ ယင်းရို့မာအလယ်ပိုင်းဒေသသုံးစကား (မုတ္တမ နန့်[[မော်လမြိုင်]]ပတ်ဝန်းကျင်ဧရိယာ)၊ ပဲခူး နန့် ရေး ရို့ဖြစ်တေ။ အားလုံးမာ အပြန်အလှန် နားလည်နှိုင်ရေ။ ထိုင်းမွန်ရို့မာမွန်ရို့၏ မြန်မာဒေသသုံးစကားနန့်ခြားနားချက်တချို့ဟိကေလေ့ ယင်းရို့ကိုနှစ်ဖက်စလုံးမှနားလည်နှိုင်ရေ။&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite book | last=South | first=Ashley | year=2003 | title=Mon Nationalism and Civil War in Burma: The Golden Sheldrake | url=https://archive.org/details/monnationalismci0000sout | publisher=Routledge | isbn=0-7007-1609-2 }}&lt;/ref&gt; ကမ္ဘာ့ဘာသာစကားရင်းမြစ်ဆိုင်ရေ ထုတ်ဝီမှုတိက မွန်ဒေသိယသုံးဘာသာစကားတိကို အောက်ပါအတိုင်း စာရင်းပြုစုထားရေ။
*မုတ္တမ-မော်လမြိုင် ဒေသိယဘာသာစကား (အလယ်ပိုင်း)
*ပဲခူးဒေသိယဘာသာစကား (မြောက်ပိုင်း)
*ရေးဒေသိယစကား (တောင်ပိုင်း)

ထိုင်းနိုင်ငံမာနိန်ရေ မွန်တိ၏ ဘာသာစကားစွာ မြန်မာနိုင်ငံဟိ မွန်ဘာသာစကားနန့် ကွဲပြားမှု တချို့ဟိကေလေ့ အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်စွမ်းဟိရေ။ မွန်ရို့၏ ထိုင်းဒေသိယဘာသာစကားတိကို 'ကွယ်ပျောက်နှိုင်ရေ စိုးရိမ်အနိန်အထား' ဟိရေလို့လေ့ သတ်မှတ်ယူဆကတ်တေ။&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|last=Moseley|first=Christopher|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187026.locale=en|title=Atlas of the World's Languages in Danger|date=2010|publisher=UNESCO|year=|isbn=978-92-3-104096-2|location=|pages=|language=en}}&lt;/ref&gt;

== အရီးအသား == 
ကွဲပြားသော စာလုံးအင်တန်များများနန့် မြန်မာစကားတွင်မဟိရေအသံထွက်စနစ်ကိုပြရေအသံထွက်ကွဲအောင် စာလုံးထက်မာပြသော အမှတ်အသားတိကို အသုံးပြုရေ။ အလယ်စာလုံး “လ” ဧ့ အသံထွက်ကွဲအောင် စာလုံးထက်မာပြသော အမှတ်အသားကို စာလုံးဧ့ အောက်တတည့်မာ ရီးရေ။

[[File:mon font .jpg|250px|မွန် အက္ခရာများ]]

== သဒ္ဒဗေဒ (အသံထွက်တိကိုလိ့လာရေပညာ) ==
'''ဗျည်းများ'''

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!              !! နှုတ်ခမ်း !! အပေါ်အရင်လားလျှာထိပြီးဆိုရရေအသံ !! အာခေါင်သံ !! လျှာရင်းသံ !! အာခေါင်ရင်းသံ
|-
| နှုတ်ခမ်းပိတ် || p pʰ ɓ || t tʰ ɗ || c cʰ || k kʰ || ʔ
|-
| သွားစိသံ ||                || s || ç 1 ||   || h
|-
| နခေါင်းသံ || m || n || ɲ || ŋ || 
|-
| အာလုပ်သံ || w || l, r || j ||  || 
|}

== သရများ ==

{|
|-
! အရှိ !! အလယ် !! အနောက်
|-
| သရတို || i ဣ||  || u ဦ||
|-
| သရအလတ် || e ဧ || ə အး || o အို
|-
| သရဆွဲအလတ် || ɛ အယ် || ɒ || ɔ ဩ
|-
| သရဆွဲ ||  || a အာ || 
|}

== အသံ ပိုင်းဆိုင်ရေမှတ်တမ်းတိ ==

ပတ်ဝန်းကျင်ဟိ မြန်မာ နန့် ထိုင်း ဘာသာစကားတိနန့် ကွဲပြားစွာ၊ မွန်ဘာသာစကားမာ အသံအနိမ့်အမြင့် အတက်အကျဟိရေ ဘာသာစကားမဟုတ်လီ။ မွန်-ခမာ ဘာသာစကား အင်တန်များများမာ သရအသံထွက် သို့မဟုတ် အသံအနိမ့်အမြင့်ဟိရေ သရသံစနစ်ကို အသုံးပြုရေ။ ထိုစနစ်မာ အသံထွက်ရာမာ ပြုလုပ်လိုက်သော အသံဧ့ အရည်အသွီးမာ ဘာသာစကားဧ့ အသံရင်းတိနန့် ဆိုင်ရေ။ မွန်ဘာသာစကားတွင် သရသံ အနိမ့်အမြင့် နှစ်ခုဟိရေ။

# ရှင်းလင်းသော (ဖြစ်နှိုင်ခြီဟိခြင်းပြကြိယာ) အသံ၊ ဘာသာဗေဒ ပညာသျှင်အမျိုးမျိုးက သာမန် မှ တကျွိကျွိ တကျွက်ကျွက် မြည်သောအသံ အထိထိအောင် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာလိလာရေ။
# အသက်ရှူသံ၊ သရသံများမာ ထူးခြားသော အသက်ရှူသွင်းပိုင် အရည်အသွီးဟိရေ။
အောက်ဖော်ပြပါနမူနာမာ အသံလေးလေးထွက်ရန် သရအက္ခရာပေါ်မာ ဖော်ပြထားရေ အမှတ်အသား ဖြစ်တေ။

== နာမ်တိ နန့် နာမ်ပုဒ်တိ==

'''အနည်းကိန်း နန့် အများကိန်း'''

မွန်ဘာသာစကား နာမ်တိမာ ကိန်းဂဏန်းတိအတွက် သရသံပြောင်းလဲခြင်း မဟိပါ။ ဆိုလိုစွာမှာယင်းရို့မာ အနည်းကိန်းနန့် အများကိန်းအတွက် သီးသန့်ပုံစံများမဟိပါ။

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! IPA !! sɔt pakaw !! mòa !! mèa
|-
| ယှင်းလင်းချက် || || တ || လုံး
|}

ငါ့နာမည်စွာ ရှိုင်းထက်အာင်


{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! IPA !! sɔt pakaw !! ɓa !! mèa
|-
| ယှင်းလင်းချက် || ပန်းသီး || နှစ် || လုံး
|}

'ပန်းသီးနှစ်လုံး'

=== &lt;ref&gt;MON&lt;/ref&gt;မွန်ဘာသာအရီးသား ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! မွန် 
! ဘာသာပြန်
!အသံထွက်
|-
| {{Template:Lang|my|အဲ}} 
| '''ငါစွာ၊ ငါစွာ'''
|အူး
|-
| {{Template:Lang|my|ဒဒက်တဴကဵုအဲ}} 
| '''အကျွန်ုပ်၏'''
|ဒယ်ဒက်တောင်ကောအူး
|-
| {{Template:Lang|my|ဟိုန်အဲ}} 
| '''အငါ့ကို'''
|ဟွန်းအူး
|-
| {{Template:Lang|my|မိန်အဲ}} 
| '''အငါစွာ'''
|အူး
|-
| {{Template:Lang|my|နူအဲ}} 
| '''အကျွန်ုပ်ပါးက'''
|နူအူး
|-
| {{Template:Lang|my|ကုအဲ}} 
| ''ငါ့အား၊ ကျွန်ုပ်အား'''
|ကုအူး
|-
| {{Template:Lang|my|ပိုဲ}} 
| '''ငါရို့စွာ''' 
|ပွေ
|-
| {{Template:Lang|my|ဟိုန်ပိုဲ}} 
| '''ငါရို့ကို''' 
|ဟွန်းပွေ
|-
| {{Template:Lang|my|ဒဒက်တဴကဵုပိုဲ}} 
| '''ကျနော်ရို့ဧ့'''
|
|-
| {{Template:Lang|my|ကုပိုဲ}} 
| '''ကျနော်ရို့အား'''
|ကုပွေ
|-
| {{Template:Lang|my|မိန်ပိုဲညးဂမၠိုၚ်}} 
| '''ကျွန်ုပ်ရို့စွာ'''
|
|-
| {{Template:Lang|my|နူပိုဲညးဂမၠိုၚ်}} 
| '''ကျနော်ရို့ပါးက'''
|
|-
| {{Template:Lang|my|တၠအဲ၊ဗှော်}} 
| '''သင်ရေ''' 
|
|-
| {{Template:Lang|my|ဒဒက်တဴကဵုတၠအဲ}} 
| '''သင်၏''' 
|
|-
| {{Template:Lang|my|ဟိုန်တၠအဲ}} 
| '''သင်ကို''' 
|ဟွန်း
|-
| {{Template:Lang|my|မိန်တၠအဲ}} 
| '''သင်ရေ''' 
|
|-
| {{Template:Lang|my|နူတၠအဲ}} 
| '''သင်ပါးက''' 
|
|-
| {{Template:Lang|my|ကုတၠအဲ}} 
| '''သင်အား''' 
|
|-
| {{Template:Lang|my|ၚ်မၞးတံညးဂမၠိုၚ်}} 
| '''သင်ရို့စွာ''' 
|
|-
| {{Template:Lang|my|ဟိုန်မၞးတံ}} 
| '''သင်ရို့ကို''' 
|တော့
|-
| {{Template:Lang|my|ဒဒက်တဴကဵုမၞးတံ}} 
| '''သင်ရို့၏''' 
|တော့
|-
| {{Template:Lang|my|ကုမၞးတံ}} 
| '''သင်ရို့အား''' 
|တော့
|-
| {{Template:Lang|my|မိန်မၞးတံ}} 
| '''သင်ရို့စွာ''' 
|တော့
|-
| {{Template:Lang|my|နူမၞးတံ}} 
| '''သင်ရို့ပါးက''' 
|တော့
|-
| {{Template:Lang|my|ၚ်ညးဂှ်}} 
| '''ယင်းသူစွာ'''
|ညင့်ဂေါ့
|-
| {{Template:Lang|my|ဒဒက်တဴကဵုညးဂှ်}} 
| '''ယင်းသူဧ့''' 
|ကောညင့်ဂေါ့
|-
| {{Template:Lang|my|ဟိုန်ညးဂှ်}} 
| '''ယင်းသူကို''' 
|ညင့်ဂေါ့
|-
| {{Template:Lang|my|ကုညးဂှ်}} 
| '''ယင်းသူအား''' 
|ညင့်ဂေါ့
|-
| {{Template:Lang|my|နူညးဂှ်}} 
| '''ယင်းသူစွာ''' 
|ညင့်ဂေါ့
|-
| {{Template:Lang|my|ၚ်ညးတံဂှ်}} 
| '''ယင်းသူပါးက''' 
|ညင့်တောင်ဂေါ့
|-
| {{Template:Lang|my|ဟိုန်ညးတံဂှ်}} 
| '''ထိုသူရို့စွာ'''
|ဟော့ညင့်တောင်ဂေါ့
|-
| {{Template:Lang|my|ဒဒက်တဴကဵုညးတံဂှ်}} 
| '''ထိုသူရို့ကို''' 
|
|-
| {{Template:Lang|my|ကုညးတံဂှ်}} 
| '''ထိုသူရို့ဧ့''' 
|
|-
| {{Template:Lang|my|မိန်ညးတံဂှ်}} 
| '''ထိုသူရို့အား''' 
|
|-
| {{Template:Lang|my|နူညးတံဂှ်}} 
| '''ထိုသူရို့စွာ''' 
|
|-
| {{Template:Lang|my|ၚ်ညးဗြဴဂှ်}} 
| '''ထိုသူရို့ပါးက''' 
|
|-
| {{Template:Lang|my|ဒဒက်တဴကဵုညးဗြဴဂှ်}} 
| '''ယင်းသူမစွာ''' 
|
|-
| {{Template:Lang|my|ကုညးဗြဴဂှ်}} 
| '''ယင်းသူမကို''' 
|
|-
| {{Template:Lang|my|မိန်ညးဗြဴဂှဲ၊ပ္ဍဲ}} 
| '''ယင်းသူမဧ့''' 
|
|-
| {{Template:Lang|my|နူညးဗြဴဂှ်}} 
| '''ယင်းသူမအား''' 
|
|-
| {{Template:Lang|my|ၚ်ဗြဴတံဂှ်}} 
| '''ယင်းသူမရို့စွာ''' 
|
|-
| {{Template:Lang|my|ဟိုန်ညးဗြဴတံဂှ်}} 
| '''ယင်းသူမရို့ပါးမှ''' 
|
|-
| {{Template:Lang|my|ပ္ဍဲညးဗြဴတံဂှ်}} 
| '''ယင်းသူမရို့မာ''' 
|
|}

== အမျိုးအစားသတ်မှတ်ခွဲခြားခြင်း ==

တခြားသော အရှိတောင်အာသျှ ဘာသာစကားတိပိုင် မွန်ဘာသာစကားတွင် အမျိုးအစား ခွဲခြားသတ်မှတ်ခြင်းများဟိပြီးး ကိန်းဂဏန်းတိနန့် တွဲဖက် ပေါ်ထွက်လှာသော နာမ်ရို့အတွက် အသုံးပြုရေ။ အမျိုးအစားသတ်မှတ် ရွီးချယ်နိုင်ဖို့မာ နာမ်ပါဝင်ရေ စကားလုံးတိနန့် ဝါကျတိဧ့ အဓိပ္ပာယ် ပြောင်းလဲမှုအပေါ် မူတည်ရေ။

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! IPA !! kaneh !! mòa !! tanəng
|-
| ယှင်းလင်းချက် || ဘောပင် || တ || ချောင်း
|}

'ဘောပင်တချောင်း'

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! IPA !! chup !! mòa !! tanɒm
|-
| ယှင်းလင်းချက် || အပင် || တ || ပင်
|}

'အပင်တပင်'

== ဝါကျတိ ==

မှန်ကန်သောဝါကျတိ

အောက်ဖော်ပြပါ နမူနာတိအနှုန်း မွန်ဘာသာစကား ဝါကျတိအတွက် သမားရိုးကျစာလုံး အစီအစိုင်မာ ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ ရို့ဖြစ်တေ။
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| IPA || ʔoa || ran || hau || toa || ya.
|-
| ယှင်းလင်းချက် || ကျွန်တော် || ဝယ် || ဆန် || အဖြည့်စကား || ဟုတ်မှန်ကြောင်းပြောရေစကား
|}

'ကျွန်တော်ဆန်ဝယ်ခရေ။'

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| IPA || Nyeh ||tɔʔ || paton || kɒ || ʔua || pàsa || ʔengloit
|-
| ယှင်းလင်းချက် || တတိယနာမ်စား || အများကိန်း || သင် || ကို || ပထမနာမ်စား || စာ || အင်္ဓလိပ်စာ
|}

'သူရို့ ကျွန်တော့်ကို အိန်းဂလိချ်စာ သင်ပီးခရေ။'

== မီးခွန်းတိ ==

ဟုတ်စွာ-မဟုတ် မီးခွန်းတိကိုဝါကျအဆုံးစကားလုံး ဟ ဖြင့်ဖော်ပြထားရေ။

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| IPA || ɓè || ʃìa || pəng || toa || ya || ha? 
|-
| ယှင်းလင်းချက် || သင် || စား || ထမင်း || စကားဆက် || ဟုတ်မှန်ကြောင်းပြောရေစကား ||အမီးစကား
|}

'သင်ထမင်းစားပြီးရာလား။'

Wh မီးခွန်းတိဟုခေါ်သော ဇာကြောင့်ဆိုရေ အကြောင်းပြ မီးခွန်းမျိုးကို မတူညီရေ ဝါကျအဆုံးစကားလုံး ရောင် ဖြင့်ဖော်ပြထားရေ။ အမီးဝါကျ စကားလုံးရို့စွာ Wh မီးခွန်းစာလုံးတိနန့် တတူတွဲနိန်ရန်မလို။ အဓိပ္ပယ်မာ ယင်းမီးခွန်းစာလုံးကို ဝါကျရှေ့မာထားရန်မလိုအပ်ပါ၊၊

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| IPA || Tala Ong || kratkraw || mu || ràu? 
|-
| ယှင်းလင်းချက် || တာလာယောင်း || လျှော် || ဘာ || အမီးစကား
|}

'တာလာယောင်း ဘာလျှော်ခလဲ့။'

== ရည်ညွှန်းကိုးကား ==
&lt;references/&gt;

{{မြန်မာနိုင်ငံဧ့ ဘာသာစကားတိ}}

[[Category:ဘာသာစကား]] [[Category:မွန်ဘာသာစကား]]</text>
      <sha1>02iljtrf2wgukiqyd9cl75lglr6nrkt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>နတ္ထိကဝါဒ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4912</id>
    <revision>
      <id>19349</id>
      <timestamp>2026-07-02T05:10:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VEN KE TU</username>
        <id>134</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{ဗုဒ္ဓဘာသာ}} * (၁) နတ္ထိကအယူ&lt;ref&gt;နတ္ထိကဝါဒ (ပု) [နတ္ထိက+ဝါဒ။ (နာသ္တိက-ဝါဒ-သံ၊ ဏတ္ထိအဝါယပြာ)] &lt;/ref&gt;၊ တမလွန်လောက အစဟိစွာ မဟိ ဆိုရေ အယူ။ &lt;ref&gt;(၁) နတ္ထိ ပရောလောကောတိ အာဒိဝစနတော နတ္ထိကဝါဒေါ ဥစ္ဆေဒ...&quot;</comment>
      <origin>19349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13497" sha1="7cfm059nq3ban246shofdvce63zppds" xml:space="preserve">{{ဗုဒ္ဓဘာသာ}}
* (၁) နတ္ထိကအယူ&lt;ref&gt;နတ္ထိကဝါဒ (ပု) [နတ္ထိက+ဝါဒ။ (နာသ္တိက-ဝါဒ-သံ၊ ဏတ္ထိအဝါယပြာ)] &lt;/ref&gt;၊ တမလွန်လောက အစဟိစွာ မဟိ ဆိုရေ အယူ။ &lt;ref&gt;(၁) နတ္ထိ ပရောလောကောတိ အာဒိဝစနတော နတ္ထိကဝါဒေါ ဥစ္ဆေဒဝါဒေါ အန္တောဂဓော။ ဒီ၊ဋီ၊၁၊၁၇၈။ (သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၄၅၄။ မ၊ဋီ၊၃၊၅၂။)&lt;/ref&gt; 
* (တိ)(၂) နတ္ထိကအယူဟိရေ၊  &lt;ref&gt;(တိ) (၂) ဒုဿီလော ပုရိသပုဂ္ဂလော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ နတ္ထိကဝါဒေါ။ မ၊၂၊၆၅။ အလာဘီ စ ကော ပရလောကံ န ဇာနာတီတိ နတ္ထိကဝါဒဝသေန။ ဒီ၊ဋီ၊၁၊၁၇၄။ (သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၄၄၆။) &lt;/ref&gt;
* (က) တမလွန်လောက အစဟိစွာ မဟိ ဆိုရေ (ဥစ္ဆေဒ) အယူဟိရေ၊ သူ။  
* (ခ) [[ဒါန]] [[စေတနာ]]ဧ့ အကျိုးအစဟိစွာ မဟိဆိုရေ အယူ ဟိရေ၊ သူ။ &lt;ref&gt;(ခ) ယေပိ တေ ဘိက္ခဝေ အဟေသုံ...နတ္ထိကဝါဒါ။ မ၊၃၊၁၂၁။ သံ၊၂၊၆၁။ အံ၊၁၊၃၄၀။ အဘိ၊က၊၁၁၃။ နတ္ထိကဝါဒါတိ “နတ္ထိ ဒိန္န”န္တိ အာဒိဝါဒိနော။ မ၊ဋ္ဌ၊၄၊၉၆။ အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၈၉။ “နတ္ထိ ဒိန္န န္တိ အာဒိဂဟဏတော နတ္ထိကဝါဒါ။ သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၅၇။ “နတ္ထိ ဒိန္နကဝေမာဒိကော နတ္ထိဝါဒေါ။ မူလဋီ၊၁၊၁၆၄။ နတ္ထိကဝါဒေါ (ပု၊ ပ၊ဧ)–မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၇။ ပေတ၊ဋ္ဌ၊၂၈၈။ နတ္ထိကဝါဒါ(ပု၊ ပ၊ ဗ)—မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၈၅။ အံ၊ဋီ၊၂၊၂၇၈။&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၁&lt;/ref&gt;
* [[အဇိတကေသကမ္ဗလ]]
* [[အဟေတုကဝါဒ]]
* [[အကိရိယဝါဒ]]လည်း ကြေ့ပါ။

===နတ္ထိကဒိဋ္ဌိ===
“နတ္ထိကဒိဋ္ဌိ”စွာ “အကျိုးကို လက်မခံသောအယူ”
ဖြစ်တေ။ ကုသိုလ်ပင်ဖြစ်စီ၊ အကုသိုလ်ပင် ဖြစ်စီ ဘာပဲ
လုပ်လုပ် ထိုအကျိုးမဟိဟုလက်ခံရေအယူဖြစ်တေ။
ကောင်းစွာလုပ်လည်း ကောင်းကျိုးဆိုစွာမဟိဘူး၊
မကောင်းစွာလုပ်လည်း အပြစ် မဟိ ဟု
ခံယူ စွဲမှတ်ထားခြင်းဖြစ်တေ။
“ကုသိုလ် စေတနာဧ့ အကျိုးစွာ မဟိပိုင်
အကုသိုလ် စေတနာဧ့ အကျိုးစွာလေ့ မဟိ ”
ဟု အယူမား၊ အမြင်မားအား အယူမှန်၊ အမြင်မှန် ဟု
လက်ခံထားရေ။
===နတ္ထိကဝါဒီ===
“နတ္ထိကဒိဋ္ဌိဝါဒ&lt;ref&gt;နတ္ထိကဝါဒီ (တိ) [နတ္ထိက+ဝဒ+ဏီ။ (နာသ္တိကဝါဒိန်-သံ၊ ဏတ္ထိကအာဝါဒိ, ဏတ္ထိအဝါဣ-ပြာ။)] နတ္ထိကအယူဟိရေ၊ ဒါနစေတနာဧ့ အကျိုး မဟိ အစဟိရေ အယူကို—ပြောဆို—တတ်-လေ့ဟိ-သောသူ။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌီတိ နတ္ထိကဝါဒီ အဟေတုကဝါဒီ အကိရိယဝါဒီ။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၁၈။ အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၀၇။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၅။ သာရတ္ထ၊၃၊၃၇၇။ (ဒီ၊ဋီ၊၃၊၂၅၄။ အံ၊ဋီ၊၃၊၁၀၇။)&lt;/ref&gt;” ကို လက်ခံထားသူတိအား
'''နတ္ထိကဝါဒီ'''တိဟု ခေါ်ရေ။ ထိုသူရို့စွာ နောင်ဘဝ
မဟိ ဟု ယုံကြည်ထားသူတိ ဖြစ်တေ။
နောင်ဘဝမဟိ ဟု ယုံကြည်ထားသဖြင့် ဒီဘဝမာ
ကိုယ်ကြိုက်ရာ ကိုယ်လုပ်နှိုင်ရေ ဆိုရေ
အယူဖြစ်လားလီရေ။ ကောင်းကျိုး၊ ဆိုးကျိုးအတွက်
နောင်ဘ၀ မဟိ ဟု ယူဆထားရေကြောင့် ဖြစ်တေ။
ပုထုဇဉ် မှန်သမျှ ကိုယ်ကြိုက်ရာ ကိုယ်လုပ်ကြ ဟု
ဆိုကေ အကုသိုလ်တိကို သာ လုပ်ဖို့ ဆန္ဒမဲသာနေလီရေ။
ကုသိုလ်ရီးမာ ဆန္ဒမဲပီးရန် ဝန်လီးနီတတ်ရေ။

ထိုနတ္ထိကဝါဒီ ရို့စွာ မိဘကျေးဇုကိုလေ့ မသိတတ်၊
မိဖရို့စွာ အချင်းချင်း ချစ်ကြိုက်ပြီးကိုယ်ရို့ကို
မွီးဖွားလာခြင်း ဖြစ်သဖြင့် ကျေးဇုတင်ရန် မလို
ဟု စွဲမှတ်ထားကတ်တေ။ ထိုကြောင့် မိဘကျေးဇုပင်
မသိတတ်ကေတော့ အခြားပုဂ္ဂိုလ်တိ၏
ကျေးဇုတရားတိ အတွက်ဆိုကေလည်း ဇာတခုလေ့
သိတတ်လိမ့်မေ မဟုတ်လီ။

နတ္ထိကဒိဋ္ဌိ အယူဝါဒကို အကျိုင်းခြုံး သုံးသပ်
စိစစ်လိုက်ကေ ကောင်းစွာလုပ်ကေလည်းကောင်းကျိုးမဟိ၊
မကောင်းစွာ လုပ်ကေလေ့ အပြစ် မဟိ ဟုပင်ဖြစ်တေ။
ထိုကြောင့် နတ္ထိကဒိဋ္ဌိစွာ လောကကို ဖျက်ဆီးတတ်ရေ
ဒိဋ္ဌိတိမာ တခု အပါအဝင် ဖြစ်တေ။&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://dhammaransi.com/index.php/new/751-2015-10-24-23-52-45.html |title=အသျှင်ဉာဏဒီပ (ဓမ္မရတနာ)ဒေလီတက္ကသိုလ်၊ အိန္ဒိယ |access-date=22 August 2024 |archive-date=22 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240822170120/https://dhammaransi.com/index.php/new/751-2015-10-24-23-52-45.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===နတ္ထိက ဝါဒ===
* ၁။ ပေးလှူအပ်ရေ အလှူဧ့ အကျိုးစွာ မဟိဟု ယူခြင်း၊
* ၂။ ကြီးစွာသော ယဇ်ပူဇော်ခြင်းစွာ အကျိုးမဟိဟု ယူခြင်း၊
* ၃။ အာဟုန, ပါဟုန မင်္ဂလာကို ပြုခြင်းစွာ အကျိုးမဟိဟု ယူခြင်း၊
* ၄။ ကောင်းရေအမှု ကုသိုလ်ကံ, မကောင်းရေအမှု အကုသိုလ်ကံရို့၏ အကျိုးပီးမှုစွာ မဟိဟု ယူခြင်း၊
* ၅။ ဒေလောကရေ မဟိဟု ယူခြင်း၊
* ၆။ တမလွန်လောကရေ မဟိဟု ယူခြင်း၊
* ၇။ အမိမာ ပြုအပ်ရေ ကောင်းကျိုး မကောင်းကျိုး မဟိဟု ယူခြင်း၊
* ၈။ အဖမာ ပြုအပ်ရေ ကောင်းကျိုး မကောင်းကျိုး မဟိဟု ယူခြင်း၊
* ၉။ စုတေ အံ့သော သတ္တဝါ ပဋိသန္ဓေနီလတ္တံ့သော သတ္တဝါ မဟိဟု ယူခြင်း၊
* ၁၀။ ဒေလောကကို ပင်ဖြစ်ဖြစ်, တမလွန်လောကကိုလေ့သော့ ထူးသောဉာဏ်ဖြင့် သိပနာ ကျင့်ကြံ ဟောကြား ကတ်ကုန်သော သမဏဗြာဟ္မဏရို့ မဟိဟု ယူခြင်း။ &lt;ref&gt;(အဘိ၊ဝိ၊၄၀၅။) (ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၃။)(အဘိ၊ဝိ၊မြန်၊၂။၅၁၃။)♦ပိဋကတ်သုံးပုံ သရုပ်စုံအဘိဓာန်&lt;/ref&gt;

===မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိရို့ လားရာဂတိ===
([[ငရဲ]]နန့် တိရစ္ဆာန်) နှစ်မျိုးသာဟိကြောင်း &lt;ref&gt;ပဏ်-၂-ပါ-၅၀၊ ပဏ်-၂-ဋ္ဌ-၇၁။ ။ ပဏ်-၁-ပါ-၉၆၊ ပဏ်-ဋ္ဌ-ပ-အုပ်-၃၂၀။&lt;/ref&gt; ။ ပဌမ[[သီလသုတ်]]၊ &lt;ref&gt;ဣတိ-ပါ-၂၁၃၊ ဣတိ-ဋ္ဌ-၉၈။&lt;/ref&gt; ။ [[မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကသုတ်]]၊ &lt;ref&gt;ဣတိ-ပါ-၂၃၅၊ ဣတိ-ဋ္ဌ-၂၀၇၊&lt;/ref&gt; ဂါထာတိပါ၏။ &lt;ref&gt;သဠာ-သံ-ပါ-၄၉၅၊ သဠာ-သံ-ဋ္ဌ-၁၄၀&lt;/ref&gt;၊ ဂါမဏိသံယုတ္တမာ တိစွာပါ၏။ &lt;ref&gt;ထေရ-ဋ္ဌ-ဒု-အုပ်-၄၅၇။ ။ ပဋိသံ-ပါ-၁၃၄၊ ပဋိသံ-ဋ္ဌ-ဒု-အုပ်-၄၈။ ။ မဟာနိ-ပါ-၆၈၊ မဟာနိ-ဋ္ဌ-၁၇၆၊ ၁၈၉။ ။ အံ-၂-ဋ္ဌ-၁၆၂။&lt;/ref&gt; ။ ဧကဓမ္မပါဠိ၊ ဒုတိယဝဂ္ဂ၊ &lt;ref&gt;အံ-၁-ပါ-၃၂၊ အံ-၁-ဋ္ဌ-၃၆၈၊&lt;/ref&gt; မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိရို့၏ အပြစ်တိကို ဟောထားဧ့။ ။ &lt;ref&gt;ဒီဃ-၁-ဋ္ဌ-၁၀၀။ ။ ဒီဃ-၁-ပါ-၂၁၇၊ ဒီဃ-၁-ဋ္ဌ-၃၂၈၊&lt;/ref&gt; [[မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ]]ရို့ ခံရရေငရဲ၊ &lt;ref&gt;ဇာတက-ပါ-ဒု-အုပ်-၁၉၅၊ ဇာတက-ဋ္ဌ-ဆ-အုပ်-၁၄၅&lt;/ref&gt;၊ ယင်းရို့အကျင့်မာ ငရဲသို့ ကျရောက်စီတတ်ကတ်ောင်း၊ &lt;ref&gt;ဒီဃ-၁-ဋ္ဌ-၂၈၇၊ ဒီဃ-၁-ပါ-၂၁၇၊ ဒီဃ-၁-ဋ္ဌ-၃၂၈၊&lt;/ref&gt; [[နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ]]ရို့မာ ဧကန်မုချငရဲကျရောက်ပနာ ကျန်မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိရို့မာ တိရစ္ဆာန်ဖြစ်ရတတ်ကတ်ောင်း၊ အပါယ်လေးပါးမာ တပါးပါးမာ ဖြစ်စီတတ်ကတ်ောင်း၊ &lt;ref&gt;ဒီဃ-၁-ဋ္ဌ-၁၀၀၊ ဒီဃ-၁-ပါ-၁၆။&lt;/ref&gt; [[ပါထိကသုတ်|ပါထိကသုတ္တ]]၊ &lt;ref&gt;ဒီဃ-၃-ပါ-၆၊ ဒီဃ-၃-ဋ္ဌ-၅။&lt;/ref&gt; ။ ပြိတ္တာဖြစ်ပုံ၊ &lt;ref&gt;ပေတ-ပါ-၁၅၁၊ ပေတ-ဋ္ဌ-၉၄၊&lt;/ref&gt; နတ္ထိက ဝါဒ အယူဟိရေ ဓနပါလသေဌေး၊ ဓနပါလသေဋ္ဌိပေတဝထု၊ ကုသိုလ်ဧ့ အကျိုးစွာ မဟိဟု ယူမားထားပုံ။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိရို့၏ အပြစ်ကို ဟောထားရေ [[ဗီဇသုတ်]]၊ &lt;ref&gt;အံ-၁၀-ပါ-၄၂၈၊ အံ-၁၀-ဋ္ဌ-၃၃၄။&lt;/ref&gt; ။ နတ္ထိကဒိဋ္ဌိ (ပေးလှူခြင်းမာ အကျိုးမဟိ)ဟု အယူဟိရေ နန္ဒကစစ်သူကြီးသေလို့ ပြိတ္တာ ဖြစ်ရပုံ၊ နန္ဒကပေတဝထု၊ &lt;ref&gt;ပေတ-ပါ-၂၀၁၊ ပေတ-ဋ္ဌ-၂၂၇၊&lt;/ref&gt; ယင်းပြိတ္စွာက မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ အယူဟိရေ ပိင်္ဂလဘုရင်အား (သူ့ကို နမူနာထားပနာယင်းအယူ မားမှ ကင်းလွတ်စီရန်) တရားဟောကြားပုံ။ &lt;ref&gt;܀ပိဋကတ်လမ်းညွှန်[02/250]&lt;/ref&gt;

=== ကိုးကား ===
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရတိ]]
[[ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရတိ]]</text>
      <sha1>7cfm059nq3ban246shofdvce63zppds</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>19350</id>
      <parentid>19349</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T05:11:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VEN KE TU</username>
        <id>134</id>
      </contributor>
      <origin>19350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13509" sha1="bx3c0fmbkqjyifdvj3marwxd39uia58" xml:space="preserve">{{ဗုဒ္ဓဘာသာ}}
* (၁) နတ္ထိကအယူ&lt;ref&gt;နတ္ထိကဝါဒ (ပု) [နတ္ထိက+ဝါဒ။ (နာသ္တိက-ဝါဒ-သံ၊ ဏတ္ထိအဝါယပြာ)] &lt;/ref&gt;၊ တမလွန်လောက အစဟိစွာ မဟိ ဆိုရေ အယူ။ &lt;ref&gt;(၁) နတ္ထိ ပရောလောကောတိ အာဒိဝစနတော နတ္ထိကဝါဒေါ ဥစ္ဆေဒဝါဒေါ အန္တောဂဓော။ ဒီ၊ဋီ၊၁၊၁၇၈။ (သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၄၅၄။ မ၊ဋီ၊၃၊၅၂။)&lt;/ref&gt; 
* (တိ)(၂) နတ္ထိကအယူဟိရေ၊  &lt;ref&gt;(တိ) (၂) ဒုဿီလော ပုရိသပုဂ္ဂလော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ နတ္ထိကဝါဒေါ။ မ၊၂၊၆၅။ အလာဘီ စ ကော ပရလောကံ န ဇာနာတီတိ နတ္ထိကဝါဒဝသေန။ ဒီ၊ဋီ၊၁၊၁၇၄။ (သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၄၄၆။) &lt;/ref&gt;
* (က) တမလွန်လောက အစဟိစွာ မဟိ ဆိုရေ (ဥစ္ဆေဒ) အယူဟိရေ၊ သူ။  
* (ခ) [[ဒါန]] [[စေတနာ]]ဧ့ အကျိုးအစဟိစွာ မဟိဆိုရေ အယူ ဟိရေ၊ သူ။ &lt;ref&gt;(ခ) ယေပိ တေ ဘိက္ခဝေ အဟေသုံ...နတ္ထိကဝါဒါ။ မ၊၃၊၁၂၁။ သံ၊၂၊၆၁။ အံ၊၁၊၃၄၀။ အဘိ၊က၊၁၁၃။ နတ္ထိကဝါဒါတိ “နတ္ထိ ဒိန္န”န္တိ အာဒိဝါဒိနော။ မ၊ဋ္ဌ၊၄၊၉၆။ အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၈၉။ “နတ္ထိ ဒိန္န န္တိ အာဒိဂဟဏတော နတ္ထိကဝါဒါ။ သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၅၇။ “နတ္ထိ ဒိန္နကဝေမာဒိကော နတ္ထိဝါဒေါ။ မူလဋီ၊၁၊၁၆၄။ နတ္ထိကဝါဒေါ (ပု၊ ပ၊ဧ)–မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၇။ ပေတ၊ဋ္ဌ၊၂၈၈။ နတ္ထိကဝါဒါ(ပု၊ ပ၊ ဗ)—မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၈၅။ အံ၊ဋီ၊၂၊၂၇၈။&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၁&lt;/ref&gt;
* [[အဇိတကေသကမ္ဗလ]]
* [[အဟေတုကဝါဒ]]
* [[အကိရိယဝါဒ]]လည်း ကြေ့ပါ။

===နတ္ထိကဒိဋ္ဌိ===
“နတ္ထိကဒိဋ္ဌိ”စွာ “အကျိုးကို လက်မခံသောအယူ”
ဖြစ်တေ။ ကုသိုလ်ပင်ဖြစ်စီ၊ အကုသိုလ်ပင် ဖြစ်စီ ဘာပဲ
လုပ်လုပ် ထိုအကျိုးမဟိဟုလက်ခံရေအယူဖြစ်တေ။
ကောင်းစွာလုပ်လည်း ကောင်းကျိုးဆိုစွာမဟိဘူး၊
မကောင်းစွာလုပ်လည်း အပြစ် မဟိ ဟု
ခံယူ စွဲမှတ်ထားခြင်းဖြစ်တေ။
“ကုသိုလ် စေတနာဧ့ အကျိုးစွာ မဟိပိုင်
အကုသိုလ် စေတနာဧ့ အကျိုးစွာလေ့ မဟိ ”
ဟု အယူမှား၊ အမြင်မှားအား အယူမှန်၊ အမြင်မှန် ဟု
လက်ခံထားရေ။
===နတ္ထိကဝါဒီ===
“နတ္ထိကဒိဋ္ဌိဝါဒ&lt;ref&gt;နတ္ထိကဝါဒီ (တိ) [နတ္ထိက+ဝဒ+ဏီ။ (နာသ္တိကဝါဒိန်-သံ၊ ဏတ္ထိကအာဝါဒိ, ဏတ္ထိအဝါဣ-ပြာ။)] နတ္ထိကအယူဟိရေ၊ ဒါနစေတနာဧ့ အကျိုး မဟိ အစဟိရေ အယူကို—ပြောဆို—တတ်-လေ့ဟိ-သောသူ။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌီတိ နတ္ထိကဝါဒီ အဟေတုကဝါဒီ အကိရိယဝါဒီ။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၁၈။ အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၀၇။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၅။ သာရတ္ထ၊၃၊၃၇၇။ (ဒီ၊ဋီ၊၃၊၂၅၄။ အံ၊ဋီ၊၃၊၁၀၇။)&lt;/ref&gt;” ကို လက်ခံထားသူတိအား
'''နတ္ထိကဝါဒီ'''တိဟု ခေါ်ရေ။ ထိုသူရို့စွာ နောင်ဘဝ
မဟိ ဟု ယုံကြည်ထားသူတိ ဖြစ်တေ။
နောင်ဘဝမဟိ ဟု ယုံကြည်ထားသဖြင့် ဒီဘဝမာ
ကိုယ်ကြိုက်ရာ ကိုယ်လုပ်နှိုင်ရေ ဆိုရေ
အယူဖြစ်လားလီရေ။ ကောင်းကျိုး၊ ဆိုးကျိုးအတွက်
နောင်ဘ၀ မဟိ ဟု ယူဆထားရေကြောင့် ဖြစ်တေ။
ပုထုဇဉ် မှန်သမျှ ကိုယ်ကြိုက်ရာ ကိုယ်လုပ်ကြ ဟု
ဆိုကေ အကုသိုလ်တိကို သာ လုပ်ဖို့ ဆန္ဒမဲသာနေလီရေ။
ကုသိုလ်ရီးမာ ဆန္ဒမဲပီးရန် ဝန်လီးနီတတ်ရေ။

ထိုနတ္ထိကဝါဒီ ရို့စွာ မိဘကျေးဇုကိုလေ့ မသိတတ်၊
မိဖရို့စွာ အချင်းချင်း ချစ်ကြိုက်ပြီးကိုယ်ရို့ကို
မွီးဖွားလာခြင်း ဖြစ်သဖြင့် ကျေးဇုတင်ရန် မလို
ဟု စွဲမှတ်ထားကတ်တေ။ ထိုကြောင့် မိဘကျေးဇုပင်
မသိတတ်ကေတော့ အခြားပုဂ္ဂိုလ်တိ၏
ကျေးဇုတရားတိ အတွက်ဆိုကေလည်း ဇာတခုလေ့
သိတတ်လိမ့်မေ မဟုတ်လီ။

နတ္ထိကဒိဋ္ဌိ အယူဝါဒကို အကျိုင်းခြုံး သုံးသပ်
စိစစ်လိုက်ကေ ကောင်းစွာလုပ်ကေလည်းကောင်းကျိုးမဟိ၊
မကောင်းစွာ လုပ်ကေလေ့ အပြစ် မဟိ ဟုပင်ဖြစ်တေ။
ထိုကြောင့် နတ္ထိကဒိဋ္ဌိစွာ လောကကို ဖျက်ဆီးတတ်ရေ
ဒိဋ္ဌိတိမာ တခု အပါအဝင် ဖြစ်တေ။&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://dhammaransi.com/index.php/new/751-2015-10-24-23-52-45.html |title=အသျှင်ဉာဏဒီပ (ဓမ္မရတနာ)ဒေလီတက္ကသိုလ်၊ အိန္ဒိယ |access-date=22 August 2024 |archive-date=22 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240822170120/https://dhammaransi.com/index.php/new/751-2015-10-24-23-52-45.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===နတ္ထိက ဝါဒ===
* ၁။ ပေးလှူအပ်ရေ အလှူဧ့ အကျိုးစွာ မဟိဟု ယူခြင်း၊
* ၂။ ကြီးစွာသော ယဇ်ပူဇော်ခြင်းစွာ အကျိုးမဟိဟု ယူခြင်း၊
* ၃။ အာဟုန, ပါဟုန မင်္ဂလာကို ပြုခြင်းစွာ အကျိုးမဟိဟု ယူခြင်း၊
* ၄။ ကောင်းရေအမှု ကုသိုလ်ကံ, မကောင်းရေအမှု အကုသိုလ်ကံရို့၏ အကျိုးပီးမှုစွာ မဟိဟု ယူခြင်း၊
* ၅။ ဒေလောကရေ မဟိဟု ယူခြင်း၊
* ၆။ တမလွန်လောကရေ မဟိဟု ယူခြင်း၊
* ၇။ အမိမာ ပြုအပ်ရေ ကောင်းကျိုး မကောင်းကျိုး မဟိဟု ယူခြင်း၊
* ၈။ အဖမာ ပြုအပ်ရေ ကောင်းကျိုး မကောင်းကျိုး မဟိဟု ယူခြင်း၊
* ၉။ စုတေ အံ့သော သတ္တဝါ ပဋိသန္ဓေနီလတ္တံ့သော သတ္တဝါ မဟိဟု ယူခြင်း၊
* ၁၀။ ဒေလောကကို ပင်ဖြစ်ဖြစ်, တမလွန်လောကကိုလေ့သော့ ထူးသောဉာဏ်ဖြင့် သိပနာ ကျင့်ကြံ ဟောကြား ကတ်ကုန်သော သမဏဗြာဟ္မဏရို့ မဟိဟု ယူခြင်း။ &lt;ref&gt;(အဘိ၊ဝိ၊၄၀၅။) (ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၃။)(အဘိ၊ဝိ၊မြန်၊၂။၅၁၃။)♦ပိဋကတ်သုံးပုံ သရုပ်စုံအဘိဓာန်&lt;/ref&gt;

===မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိရို့ လားရာဂတိ===
([[ငရဲ]]နန့် တိရစ္ဆာန်) နှစ်မျိုးသာဟိကြောင်း &lt;ref&gt;ပဏ်-၂-ပါ-၅၀၊ ပဏ်-၂-ဋ္ဌ-၇၁။ ။ ပဏ်-၁-ပါ-၉၆၊ ပဏ်-ဋ္ဌ-ပ-အုပ်-၃၂၀။&lt;/ref&gt; ။ ပဌမ[[သီလသုတ်]]၊ &lt;ref&gt;ဣတိ-ပါ-၂၁၃၊ ဣတိ-ဋ္ဌ-၉၈။&lt;/ref&gt; ။ [[မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကသုတ်]]၊ &lt;ref&gt;ဣတိ-ပါ-၂၃၅၊ ဣတိ-ဋ္ဌ-၂၀၇၊&lt;/ref&gt; ဂါထာတိပါ၏။ &lt;ref&gt;သဠာ-သံ-ပါ-၄၉၅၊ သဠာ-သံ-ဋ္ဌ-၁၄၀&lt;/ref&gt;၊ ဂါမဏိသံယုတ္တမာ တိစွာပါ၏။ &lt;ref&gt;ထေရ-ဋ္ဌ-ဒု-အုပ်-၄၅၇။ ။ ပဋိသံ-ပါ-၁၃၄၊ ပဋိသံ-ဋ္ဌ-ဒု-အုပ်-၄၈။ ။ မဟာနိ-ပါ-၆၈၊ မဟာနိ-ဋ္ဌ-၁၇၆၊ ၁၈၉။ ။ အံ-၂-ဋ္ဌ-၁၆၂။&lt;/ref&gt; ။ ဧကဓမ္မပါဠိ၊ ဒုတိယဝဂ္ဂ၊ &lt;ref&gt;အံ-၁-ပါ-၃၂၊ အံ-၁-ဋ္ဌ-၃၆၈၊&lt;/ref&gt; မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိရို့၏ အပြစ်တိကို ဟောထားဧ့။ ။ &lt;ref&gt;ဒီဃ-၁-ဋ္ဌ-၁၀၀။ ။ ဒီဃ-၁-ပါ-၂၁၇၊ ဒီဃ-၁-ဋ္ဌ-၃၂၈၊&lt;/ref&gt; [[မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ]]ရို့ ခံရရေငရဲ၊ &lt;ref&gt;ဇာတက-ပါ-ဒု-အုပ်-၁၉၅၊ ဇာတက-ဋ္ဌ-ဆ-အုပ်-၁၄၅&lt;/ref&gt;၊ ယင်းရို့အကျင့်မာ ငရဲသို့ ကျရောက်စီတတ်ကတ်ောင်း၊ &lt;ref&gt;ဒီဃ-၁-ဋ္ဌ-၂၈၇၊ ဒီဃ-၁-ပါ-၂၁၇၊ ဒီဃ-၁-ဋ္ဌ-၃၂၈၊&lt;/ref&gt; [[နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ]]ရို့မာ ဧကန်မုချငရဲကျရောက်ပနာ ကျန်မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိရို့မာ တိရစ္ဆာန်ဖြစ်ရတတ်ကတ်ောင်း၊ အပါယ်လေးပါးမာ တပါးပါးမာ ဖြစ်စီတတ်ကတ်ောင်း၊ &lt;ref&gt;ဒီဃ-၁-ဋ္ဌ-၁၀၀၊ ဒီဃ-၁-ပါ-၁၆။&lt;/ref&gt; [[ပါထိကသုတ်|ပါထိကသုတ္တ]]၊ &lt;ref&gt;ဒီဃ-၃-ပါ-၆၊ ဒီဃ-၃-ဋ္ဌ-၅။&lt;/ref&gt; ။ ပြိတ္တာဖြစ်ပုံ၊ &lt;ref&gt;ပေတ-ပါ-၁၅၁၊ ပေတ-ဋ္ဌ-၉၄၊&lt;/ref&gt; နတ္ထိက ဝါဒ အယူဟိရေ ဓနပါလသေဌေး၊ ဓနပါလသေဋ္ဌိပေတဝထု၊ ကုသိုလ်ဧ့ အကျိုးစွာ မဟိဟု ယူမှားထားပုံ။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိရို့၏ အပြစ်ကို ဟောထားရေ [[ဗီဇသုတ်]]၊ &lt;ref&gt;အံ-၁၀-ပါ-၄၂၈၊ အံ-၁၀-ဋ္ဌ-၃၃၄။&lt;/ref&gt; ။ နတ္ထိကဒိဋ္ဌိ (ပေးလှူခြင်းမာ အကျိုးမဟိ)ဟု အယူဟိရေ နန္ဒကစစ်သူကြီးသေလို့ ပြိတ္တာ ဖြစ်ရပုံ၊ နန္ဒကပေတဝထု၊ &lt;ref&gt;ပေတ-ပါ-၂၀၁၊ ပေတ-ဋ္ဌ-၂၂၇၊&lt;/ref&gt; ယင်းပြိတ္စွာက မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ အယူဟိရေ ပိင်္ဂလဘုရင်အား (သူ့ကို နမူနာထားပနာယင်းအယူ မှားမှ ကင်းလွတ်စီရန်) တရားဟောကြားပုံ။ &lt;ref&gt;܀ပိဋကတ်လမ်းညွှန်[02/250]&lt;/ref&gt;

=== ကိုးကား ===
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရတိ]]
[[ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရတိ]]</text>
      <sha1>bx3c0fmbkqjyifdvj3marwxd39uia58</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဉာဏ်ပညာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4913</id>
    <revision>
      <id>19351</id>
      <timestamp>2026-07-02T05:15:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VEN KE TU</username>
        <id>134</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{ဗုဒ္ဓဘာသာ}} ဉာဏ-ပုဒ်စွာ အသိဉာဏ်ဆိုရေအနက် သာမညကို ဟောပါ့စီ ထိုထိုအရာဋ္ဌာန အနိန်နန့် [[သဗ္ဗညုတဉာဏ်]]၊ [[ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်]]၊ [[မဂ်|မဂ်ဉာဏ်]]၊ ဖိုလ်ဉာဏ်၊ ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာ|ဒိဗ္ဗစက္ခု...&quot;</comment>
      <origin>19351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49766" sha1="63uqoq2lxyoj75rxagfg5rxdj1n6ne5" xml:space="preserve">{{ဗုဒ္ဓဘာသာ}}
ဉာဏ-ပုဒ်စွာ အသိဉာဏ်ဆိုရေအနက် သာမညကို ဟောပါ့စီ ထိုထိုအရာဋ္ဌာန အနိန်နန့် [[သဗ္ဗညုတဉာဏ်]]၊ [[ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်]]၊ [[မဂ်|မဂ်ဉာဏ်]]၊ ဖိုလ်ဉာဏ်၊ [[ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာ|ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်]]၊ [[ဝိပဿနာ|ဝိပဿနာဉာဏ်]] စသည်ရို့ကို အသီးသီး ကောက်ယူရရေ။&lt;ref name=&quot;တိပိဋကအဘိဓာန်&quot;&gt;တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၈&lt;/ref&gt;

===ဉာန, ဉာဏ ဏကြီး နငယ်ရီးထုံး===
ဉာဏ, ဝိညာဏ-ပုဒ်ရို့ကား သက္ကတဥပဒေမဟိရေ်လည်း မာဂဓမာ မာကျယ်ထင်ရှားလို့ (နျာသ ရူပသိဒ္ဓိ)ဆရာကြီး ၂-ပါးပင် မိန့်ဆိုဗျာယ်ဟိချေပြီ၊ ဉာဏ ဝိညာဏ ဟု ရီးမှ အမှန်ဖြစ်ပနာ နီဖိစွာ၊ သက္ကတ ဥပဒေကိုလိုက်သော ဆရာကြီးရို့ကား ဉာသ် ရူပသိဒ္ဓိအာဏာကို မလွန်ဆန်ဝံ့လို့ ထို၂-ပုဒ်မှ ကြွင်းသော သညာန, ပညာန-အစဟိစွာရို့မာ နငယ်နန့်သင့်ရေလို့ ဆုံး ဖြတ်ကတ်ကုန်ဧ့။ ဝိသုဒ္ဓါရုံ ကစ္စည်း သုတ်နက်၊ ရဟာဒိတောဏသုတ်အဖွင့်။ သက္ကတမာ ဏကြီးပြန်ကြောင်းမဟိ၊ ဉာသ်, ရူပသိဒ္ဓိရို့က ဉာဓာတ်နောင် နငယ်ဧ့ ဏကြီးပြန် ဥပဒေပြုကတ်၏၊ ဏကြီးပြန် စည်းမျှိုင်းစာရင်းမဝင်ကေလေ့ ကျမ်းပြုဆရာတော်ကြီးတိကို လေးစား ရိုသေရေအနိန်နန့် သုဒ္ဓမာ '''ဉာဏ'''ဟု မုဒ္ဓဇနန့် သုံးကတ်လို့ '''သာဓု ပညာနဝါ နရော၊ သညာန, အဘိညာန''' အစဟိရေ ပါဠိမိဿကမာကား ဒန္တဇနန့်ပင် သုံးစွဲတော်မူကတ်၏။ အမှန်မာ သုဒ္ဓဖြစ်စီ မိဿကဖြစ်စီ ဒန္တဇနန့်သာ သင့်လီရေ။ (ဝိ၊ပိ၊ဓာန်။) &lt;ref name=&quot;တိပိဋကအဘိဓာန်&quot;/&gt;

===ဉာဏ်ဧ့ အနက်များ===
(၁) ဉာဏ်၊ ဝေဖန်-ပိုင်းခြား စဉ်းစား ဆင်ခြင်-သိမြင်-တတ်ရေ သဘောတရား၊ သိခြင်း၊ သိမှု၊ အသိ၊ အလိမ်မာ၊ ပညာ၊ ပညိန္ဒြေ စေတသိက်။ (တိ) 

(၂) ဝေဖန်-ပိုင်းခြား-စဉ်းစား ဆင်ခြင်-သိမြင်-တတ်ရေ၊ အသိ-အလိမ်မာ-ဉာဏ်-ပညာ-ဟိရေ၊ သူ။&lt;ref name=&quot;တိပိဋကအဘိဓာန်&quot;/&gt;

===ဉာဏ်ဧ့ အဓိပ္ပာယ်များ===
ဉာဏ်စွာ အကျိုးမှန်သမျှကို အကျိုးအနိန်နန့်ယင်း အကြောင်းမှန်သမျှကို အကြောင်း အနိန်နန့်ယင်းဟုတ်မှန်သော သဘောအတိုင်း ဖောက်ထွင်း သိမြင်နှိုင်ရေ ပြင် ခက်ခဲနက်နဲလှရေ သစ္စာ၄-ပါး မြတ်တရားကိုပင် ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင်နိုင်စွမ်းပင် ဖြစ်တေ။ &lt;ref&gt;(အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၃၂။ နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၁၃၁။ မူလဋီ၊၂၊၉၃)။&lt;/ref&gt; ဉာဏ်နန့်ပညာရေ တတူတူပင်ဖြစ်ပနာ စေတသိက် ၅၂-ပါးမာ '''ပညိန္ဒြေ''' စေတသိက်ဖြစ်တေ။ သဗ္ဗညုဘုရားသျှင်ရို့၏ သဗ္ဗညုတဉာဏ်လွဲပြီးကေ အရာပုဂ္ဂိုလ်ရို့၏ဉာဏ်စွာ အကြွင်းမဲ့ အားလုံး မသိမြင်နိုင်၊ သိသင့်သိထိုက်ရေ အနိစ္စ, ဒုက္ခ, အနတ္တအစဟိရေ သဘောတရားကိုရာ သိမြင်နှိုင်ပနာ မသင်ယူဖူးသော အတတ်ပညာ, မရောက်ဘူးသော အရပ်ဒေသ မကြားဖူးသောပုဂ္ဂိုလ်ဧ့ နာမည်ပညတ်စသည်ရို့ကိုကား မသိနှိုင်ပေ၊ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကား ထိုအားလုံးကို အားလုံး သိမြင်နှိုင်ရေ &lt;ref&gt;(မိလိန္ဒ၊ ၄၂)။&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;တိပိဋကအဘိဓာန်&quot;/&gt;

===ဉာဏ်ဧ့ တည်နီရာ===
ဉာဏ်စွာ (လူသား) သတ္တဝါရို့၏ နို့သီး ၂-ခုအလယ် နှလုံးအိမ်ဧ့ အထဲ ခဒက်ချိုင်စေ ခန့်နက်ရေ မားမာဟိရေ တလက်ဖက် (တလက်ဆွမ်း)ဧ့ ထက်ဝက်မျှသော နှလုံးသွေးကိုမှီပြီးကေ ဖြစ်တေ။ &lt;ref name=&quot;တိပိဋကအဘိဓာန်&quot;/&gt;

=== ဉာဏ်ဧ့ လက္ခဏ, ရသအစဟိစွာ=== 
ဆီမီးစွာ အမိုက်မိုက်အထဲဝယ် ကွယ်ကာဖုံး လွှမ်းနီရေ အာရုံဝထုအစုစုကို တခုမကျန် ဖော်လှန်ပြပိုင် ဉာဏ်စွာ အဝိဇ္ဇာ အမိုက်က ကွယ်ကာထားရေ သမ္မုတိ, ပရမတ္ထ, အဝဝသောအာရုံရို့ကို စိစုံသေချာ ထွန်းလင်း ပြသခြင်း ဆိုရေ အမှတ် '''[[လက္ခဏ|လက္ခဏာ]]''' ဟိရေ၊ 

ယင်းအပြင် ထူးထွေ ခြားနား အစားစားအားဖြင့် သိမြင်ခြင်းလက္ခဏာ မဖောက်မပြန် အမှန်အတိုင်း ထိုးထွင်းသိမြင် ခြင်းလက္ခဏာ ချွတ်ယွင်းမဟိ အတိအကျ ဂနသေချာ ဖောက်ထွင်းနိုင်ခြင်း လက္ခဏာလည်း ဟိရေ၊ အာရုံဝထု အစုစုကို ဖုံးလှမ်းကွယ်ကာတတ်ရေ အဝိဇ္ဇာ မောဟကိုတော်လှန်ပယ်ရှားလို့ အာရုံဧ့ သဘောမှန်ကို ထွန်းလင်းပြသခြင်းဆိုရေ '''[[ရသ (ဗုဒ္ဓဘာသာ)|ကိစ္စရသ]]'''ဟိရေ၊ 

အာရုံကို မတွေမဝေ သိတဘ်သောတရားဧ့အဖြစ်ဖြင့် ရှေးရှူထင်လာမှု အခြင်းအရာ '''[[ပစ္စုပဋ္ဌာန်|အာကာရပစ္စုပဋ္ဌာန်]]''' ဟိရေ၊ 

ယင်းအပြင် တွေဝေမှုဧ့ ကင်းပျောက်ခြင်း ဆိုရေ အကျိုး '''ဖလပစ္စုပဋ္ဌာန်'''လည်း ဟိရေ၊ စိတ်တည်ကြည်မှု '''သမာဓိ'''ဆိုရေ နီးစွာသောအကြောင်း '''[[ပဒဋ္ဌာန်]]'''ဟိရေ &lt;ref&gt;(မိလိန္ဒ၊ ၃၁-၂-၈-၉။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၆၅-၆။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၃။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၆၈-၉)။&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;တိပိဋကအဘိဓာန်&quot;/&gt;

===သညာသိ ဝိညာဉ်သိ ပညာသိ  သုံးခုအထူး===
[[သညာ]], [[ဝိညာဏ်|ဝိညာဉ်]], [[ပညာ]]ရို့စွာ '''သိခြင်း''' သဘောတရားခြည်း ဖြစ်ကတ်ကေလေ့ ယင်းရို့၏ သိပုံအခြင်းအရာကား တပါးနန့် တပါး မတူညီကတ်လီ။ 

သညာရေ အာရုံကို အညိုအရွှီစသည်အနိန်နန့် အမှတ်ပြုကာ သိရေ။ ယင်းအာရုံဧ့ အနိစ္စ, ဒုက္ခ, အနတ္တဆိုရေ သဘောမှန်ကိုကား ဝေဖန်ဖောက်ထွင်းနိုင်ခြင်း မဟိချေ။ 

ဝိညာဉ်စွာ အာရုံကို အညို အရွှီစသည်အနိန်နန့် အမှတ်ပြုကာသိနှိုင်ရေပြင် အနိစ္စ, ဒုက္ခ, အနတ္တဆိုရေသဘောမှန်ကိုပါ ဝေဖန်ဖောက်ထွင်းနှိုင်ရေ၊ ယကေလေ့ မဂ်ပေါက် ဖိုလ်ဝင်ဖြစ်စီခြင်းငှာ မစွမ်းနိုင်။ 

ပညာရေ ဖော်ပြပြီးကေ ကိစ္စ ၃-မျိုးပြီးယောင် သိမြင် နိုင်စွမ်းရေ။ 

နမူနာဆိုကေ ရွှီအသပြာတခုကို အသိဉာဏ် မဝင်သိမ့်ရေ အချေသူငယ်, ပန်းထိမ်ပညာမတတ်ရေ ရွာနီလူကြီးနန့် တတ်ကျွမ်းလိမ်မာသော ပန်းထိမ်ဆရာ ဒေ ၃-ဦးသားရို့ ကြည့်ရှုကတ်ရာ အသိအမြင်ချင်း မတူကတ်ပေ၊ အချေသူငယ်စွာ ရွှီအသပြာဧ့ အညို အရွှီ အစဟိရေ အရောင် အဝိုင်း လေးထောင့် အစဟိရေ သဏ္ဌာန်နန့် ရှုချင်စဖွယ် ဆန်းကြယ်မှု အစဟိစွာကိုရာ သိမြင်ရေ။ လူရို့ဧ့ အထဲ အပ ဌာနအလိုက် သုံးဆောင်ထိုက်သော ရတနာ ဖြစ်ကြောင်းကိုကား မသိပေ၊ 

ရွာနီသူ လူကြီးရေ ဆိုခပြီးကေ ၂-မျိုးလုံးကို သိမြင်ရေ။ ယကေလေ့ ရွှီအသပြာဧ့ အစစ်အမှန်ဟုတ်, မဟုတ်နန့် ဇာမြို့ရွာ နိုင်ငံမာ ပြုလုပ်ကြောင်း ဇာလောက် အဖိုးထိုက်တန်ကြောင်းကိုကား မသိပေ၊

ပန်းထိမ်ဆရာကား ၃-မျိုး လုံးကိုပင် သိမြင်လီရေ။ ဒေနမူနာမာ သူငယ်ဧ့ အသပြာသိမှုနန့် သညာဧ့ အာရုံကို သိမှု၊ လူကြီးဧ့ အသပြာသိမှုနန့် ဝိညာဏ်ဧ့ အာရုံကို သိမှုရို့ တူကြလို့ ပန်းထိမ်ဆရာဧ့ အသပြာသိမှုနန့် ပညာဧ့အာရုံကို သိမှုရို့ တူညီကတ်တေ &lt;ref&gt;(မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၄၃-၄။ သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၇၀-၁။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၆၆-၇။ ဝိဘာဝိနီ၊၁၁၂။ မဏိမဉ္ဇူ၊၁၊၃၄၈)&lt;/ref&gt;။ &lt;ref name=&quot;တိပိဋကအဘိဓာန်&quot;/&gt;

===ပညာရေ အလင်းရောင်===
ဂင်္ဂါဝါဠုသဲစုမက ပွင့်တော်မူကြရေ ဘုရားသျှင်ရို့၏ အဆုံးအမ သာသနာတော်ကို သီလ, သမာဓိ, ပညာဆိုရေ သိက္ခာ ၃-ပါး အကျင့်တရားဖြင့် သိမ်ကျုံးယူငင်သော် အားလုံးပါဝင်ဗျယ်ဒေး ဖြစ်တေ &lt;ref&gt;(ကင်္ခါ၊၉၇။ မ၊ဋီ၊၃၊၁၅၈)&lt;/ref&gt;။ 

ထိုဘုရားသျှင်ရို့၏ သာသနာတော်ဝယ် သီလစွာအစ သမာဓိစွာ အလယ်ဖြစ်ပနာ ပညာရေ အဆုံးဖြစ်တေ&lt;ref&gt; (အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၉၇)&lt;/ref&gt;။ 

လောကမာ လရောင် နီရောင် မီးရောင်, ဉာဏ်ပညာ အရောင်ဆိုပနာ အရောင်၄-မျိုးဟိရာ ဉာဏ်ပညာအရောင်စွာ ကောင်းဘီယက် အမြတ်ဆုံးသော အရောင်ဖြစ်တေ&lt;ref&gt; (အံ၊၁၊၄၅၆-၇)&lt;/ref&gt;။ 

ဉာဏ်ပညာနန့် တူသောအရောင် အလင်းမည်စွာ မဟိပေ။ ဇာကြောင့်ဆိုကေ ဉာဏ်ပညာနန့် ပြည့်စုံသူ ပုဂ္ဂိုလ်တဦးဧ့ တခုတည်းသော ထက်ဝယ်(တင်ပျိုင်ခွေ)ဖြင့် ထိုင်နီစဉ်အထဲ တသောင်းသော လောကဓာတ်စွာတခြားသော နီရောင် လရောင် အစဟိစွာမထင် ထိုပုဂ္ဂိုလ်ဧ့ တခုတည်းသော အရောင်ဖြင့် ထွန်းလင်းနှိုင်ရေကြောင့်ဖြစ်တေ&lt;ref&gt; (သံ၊၁၊၆။ နေတ္တိ၊၁၆၀။ သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၂။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၆၆၊ ၁၉၂။ နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၂၆၄၊ သံ၊ဋီ၊၁၊၇၇)&lt;/ref&gt;။ 

ဝိပဿနာ ဉာဏ်စဉ် ၁၀-ပါးမာ သမ္မသနဉာဏ်ဖြင့် နာမ်, ရုပ်တရားရို့ကို အနိစ္စ, ဒုက္ခ, အနတ္တဟု သုံးသပ် ဆင်ခြင်ပြီးကေ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်သို့ အရောက်မာ ယင်းဉာဏ်ဧ့ အစွမ်းကြောင့် ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်ဧ့ ခန္ဓာကိုယ်မှ ကိုယ်ရောင် ကိုယ်ဝါရို့ ထွန်းလင်း ထွက်လှာကတ်တေ။ တချို့ ယောဂီအား တင်ပျိုင်ခွေအထဲ တချို့အချိုယောဂီအား တိုက်ခန်းမား တိုက်ခန်းပြင်မှစပြီးကေ ဗြဟ္မာပြည် ထိအောင် ဉာဏ်စွမ်းအနိန်နန့် ထွန်းလင်း တောက်ပစွာ၊ ဘုရားအလောင်းတော်ရို့ကိုယ်ရောင်ကား စကြဝဠာ ကမ္ဘာ တသောင်းထိအောင် ထွန်းလင်းတောက်ပနှိုင်ရေ&lt;ref&gt; (ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၆၉၊ ၂၇၀)&lt;/ref&gt;။ 

ဂေါတမ ဘုရားသျှင်စွာ ယင်းပိုင် ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်ခဏမာ ကိုယ်ရောင်ကိုယ်ဝါများ ထွန်းလင်းခကေလေ့ ဘုရားဖြစ်ပြီးကေနောက် ပန်လင်္ကသတ္တာဟအနိမိသသတ္တာဟ စင်္ကမသတ္တာဟဆိုရေ ရက်သတ္တ ၃-ပတ်ထိအောင် ကိုယ်တော်မှ ရောင်ခြည်တော်များ ထွက်ပေါ် ကွန်မြူခြင်းမဟိသိမ့်ပေ၊ ရတနာဃရသတ္တာဟဆိုရေ စတုတ္ထသတ္တာဟမာ အဘိဓမ္မာ ၇ ကျမ်းကို သုံးသပ်ဆင်ခြင်တော်မူရာ အနန္တနယသမန္တပဋ္ဌာန်းကျမ်းသို့ အရောက်မာ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ဧ့ ဇကုန် ကျက်စားခွင့်ကိုရသဖြင့် ရောင်ခြည်တော် ၆-ပါးရို့ ထူးခြားစွာ ကွန့်မြူး ထွက်ပေါ်လှာကတ်တေ။ ယင်းရောင်ခြည်တော်ရို့ကား အဆုံး မဟိရေ စကြဝဠာ ကမ္ဘာလောကဓာတ်ရို့ကို ရိုက်ခတ်ပြေးလားကတ်လီရေ၊ ထိုအထဲဟိ လ, နိ နက္ခတ် နတ်ဘုံဗိမာန်-အစဟိစွာရို့စွာ ထွန်းလင်းတောက်ပခြင်းငှါ မစွမ်းနှိုင်ကတ်ပါ၊၊ စကြဝဠကဋီတသိန်း ထွန်းလင်း တောက်ပစီနှိုင်ရေ ဗြဟ္မာကြီးရေပင် နီထွက်စဉ်အခါ ပိုးစုန်းကြူပမာ ဖြစ်ရယှာလီစွာ&lt;ref&gt; (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၃-၄-၅)&lt;/ref&gt;။ &lt;ref name=&quot;တိပိဋကအဘိဓာန်&quot;/&gt;

===ပညာရတနာ===
ဉာဏ်အမြင်ဟိသူစွာ အရာဉာဏ်အမြင် ဟိသူကိုလေ့သော့, ဉာဏ်အမြင်မဟိသူကိုယင်း ခွဲခြား သိမြင်နှိုင်ရေ၊ ဉာဏ်အမြင်မဟိသူပဲ ခွဲခြား သိမြင်နိုင်ခြင်းမဟိချေ&lt;ref&gt; (ထေရ၊ ၂၃၃။ ထေရ။ ဋ္ဌ၊၁၊၁၇၇)&lt;/ref&gt;။ 

ယင်းအတွက်နန့် ဉာဏ်အမြင်မဟိသူစွာ စက်ဆုပ်သနဖွယ် ကောင်းလှလီရေ&lt;ref&gt; (ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၃၉)&lt;/ref&gt;။ 

ဉာဏ်ပညာရေ မွိလျော်ပျော်ရွှင်မှုကို ပြုတတ် ပီးတတ် ဖြစ်စီ တတ်ရေကြောင့်ပင်ဖြစ်ဖြစ်, အလီးအမြတ်ပြု အပ်ရေကြောင့်ယင်း ခဲယဉ်းစွာ ရယူအပ်ရေကြောင့်ပင်ဖြစ်ဖြစ်, အတုမဟိရေကြောင့်ယင်းမြင့်မြတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ရို့၏ အသုံး အဆောင်ဖြစ်တေအတွက်ယင်း သူခပ်သိမ်းရို့ မြတ်နိုးဖွယ်ရာ '''ရတနာ'''ဖြစ်တေ&lt;ref&gt; (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၉၂။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၄၄။ နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၁၃၃)&lt;/ref&gt;။ &lt;ref name=&quot;တိပိဋကအဘိဓာန်&quot;/&gt;

===ပညာရေ ရွှီအိုး===
လယ်ယာမိုးမြီ, ရွှီ, ဖေသာအစဟိရေ သက်မဲ့ အဝိညာဏ '''ထာဝရရွှီအိုး'''၊ ဆင် မြင်း ကျွဲနွား အစဟိရေသက်ဟိ သဝိညာဏက '''ဇင်္ဂမရွှီအိုး'''၊ 

ထွန်ချမှု ကုန်သွယ်မှု ပဂျီပပု အနုပညာ စာပီကျမ်းဂန်အစဟိစွာရို့မာ တတ်သိနားလည်မှုဆိုရေ အင်္ဂါကြီးငယ်ပမာ တဘဝတွက်တာ သုံးစွဲရာရေ '''အင်္ဂသမရွှီအိုး'''၊ 

ဒါန သီလ, သမာဓိ, ပညာဆိုရေ ဘဝသံသရာ ထပ်ချပ်ပါရေ '''အနုဂါမိကရွှီအိုး'''ဆိုရေ ရွှီအိုးကြီး ၄-လုံးမာ အသိအလိမ်မာ ဉာဏ်ပညာရေ အင်္ဂသမရွှီအိုး အနုဂါမိကရွှီအိုးကြီး ၂-လုံးမာ ပါဝင်ရေ၊ ယင်း ရွှီအိုးကြီး ၂-လုံးကို သူခိုးရို့ ခိုးယူလုယက်ခြင်းငှါ မစမ်းနိုင်&lt;ref&gt; (ခုဒ္ဒက၊၉၊ ၁၀။ ခုဒ္ဒက၊ဋ္ဌ၊၁၇၃-၄-၇-၈)&lt;/ref&gt;။ 

အတတ်ပညာရေ သူခိုးအစဟိစွာရို့ မခိုးယူနှိုင်ရေကြောင့်ယင်း အဖိုးမဖြတ်နှိုင်ရေကြောင့်ယင်း ပီးကမ်းခြင်းစသည်အနိန်နန့် မကုန်ခန်းနှိုင်ရေကြောင့်ယင်း အားလုံးသောဥစ္စာရို့မာ ကောင်းဘီယက် အမြတ်ဆုံးသော ဥစ္စာဖြစ်တေ &lt;ref&gt;(ဟိတောပဒေသ။ ကထာရမ္ဘ၅-ဂါထာ)&lt;/ref&gt;။ &lt;ref name=&quot;တိပိဋကအဘိဓာန်&quot;/&gt;

===ပညာရေ အဆင်တန်ဆာ===
နက္ခတ်တာရာရို့၏ တန်းဆာရေ စန်း '''လ'''ဖြစ်တေ၊ မမာ့ရို့၏ တန်ဆာရေ '''လင်'''ဖြစ်တေ၊ မြီကြီးဧ့ တန်ဆာရေ '''မင်း''' ဖြစ်တေ၊ သူခပ်သိမ်းရို့၏ တန်ဆာကား အတတ် '''ပညာ''' ဖြစ်လီရေ&lt;ref&gt; (စာဏကျနီတိ။ ၈-ဂါထာ)&lt;/ref&gt;။ 

ပညာရေ ကြားမြင် အပ်တိုင်းသော အရာကို ဆုံးဖြတ် နိုင်ခြင်း သဘောဟိပြီးကေ မျက်မှောက်-မျက်ကွယ် ကျော်စောသတင်း ပြန့်နှံခြင်းကို တိုးပွားစီနှိုင်စွာ၊ လောကမာ ပညာဟိသောသူစွာ ဆင်းရဲဒုက္ခမှကေလေ့ ချမ်းသာသုခကို ထုတ်နှုတ် ရယူနှိုင်ရေ&lt;ref&gt; (ထေရ၊၃၀၂။ ထေရ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၈၇)&lt;/ref&gt;။ &lt;ref name=&quot;တိပိဋကအဘိဓာန်&quot;/&gt;

===ပညာရေ အင်အား===
လောကမာ လက်ရုံးအား (ကိုယ် အား), စည်းစိမ်အား မှူးမတ်အား (အခြံအရံအား), အမျိုးဇာတ်, ပညာအား ဆိုပနာ အား၅-မျိုးဟိရာ ပညာအားစွာ အကြီးမြတ်ဆုံးဖြစ်တေ၊ ဇာကြောင့် ဆိုကေ ရွှီအား ၄-မျိုးကိုလေ့ ပညာအားဖြင့်သာ ရယူနှိုင်ရေကြောင့်တည်း&lt;ref&gt; (ဇာ၊၂၊၃။ ဇာ၊ဋ္ဌ၊၅၊၁၂၈)&lt;/ref&gt;။ &lt;ref name=&quot;တိပိဋကအဘိဓာန်&quot;/&gt;

===ပညာရေ ကောင်းဘီယက်ရောင့်ရဲမှု===
ပညာဖြင့် ရောင့်ရဲနီသူစွာ ကာမဂုဏ်ရို့ကြောင့်ပူပင်ခြင်း မဟိပေ၊ ယင်းပုဂ္ဂိုလ်ကိုတဏှာစွာ ကိုယ့်အလိုသို့ လိုက်ပါလာယောင် မသိမ်းသွင်းနိုင်၊ ယင်းအတွက်နန့် ပညာဖြင့် ရောင့်ရဲ နီသူစွာ ကောင်းရေ ရောင့်ရဲသူ ဖြစ်တေ၊ ယင်း ပညာဖြင့် ရောင့်ရဲနီမှုစွာ သင့်လျော် လျောက်ပတ် ကောင်းမြတ်လှလီရေ&lt;ref&gt; (ဇာ၊၁၊၂၄၆။ ဇာ၊ဋ္ဌ၊၄၊၁၇၅)&lt;/ref&gt;။ &lt;ref name=&quot;တိပိဋကအဘိဓာန်&quot;/&gt;

===ပညာရေ အမြတ်ဆုံး===
ပညာရေ လောဘ ဒေါသ မောဟအစဟိစွာကို ဖောက်ထွင်း ဖျက်ဆီးလို့ သန္တိသုခနိဗ္ဗာနဓာတ်သို့ ချင်းနင်း ဝင်ရောက်စီနှိုင်ရေ။ ယင်းအပြင် ပဋိသန္ဓေအိုနာသီရီး ဒုက္ခဖီးနန့် ယင်း ကိုပီးတတ်ရေ ကုသိုလ် အကုသိုလ် ကမ္မ ဘဝဧ့ ကုန်ဆုံးရာ နိဗ္ဗာန်ကို ကောင်းစွာ သိမြင်နှိုင်ရေ။ ယင်းအတွက်နန့် ပညာရေ လောကမာ အမြတ်ဆုံးဖြစ်တေ&lt;ref&gt; (ဣတိဝုတ်၊၂၁၉။ နေတ္တိ၊၁၄၃။ ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၁၄၉)&lt;/ref&gt;။ 

ပညာမဟိ သမာဓိမတည်ပဲ အနှစ်တရာလုံးလုံး အသက်ရှည်နေခြင်းထက် ပညာဟိလို့ သမာဓိတည်ကာဝိပဿနာရှုနိန်ရေ ပုဂ္ဂိုလ်ဧ့ တနိတရက်မျှအသက်ရှင် နိန်ရခြင်းစွာ မြင့်မြတ်လှလီရေ&lt;ref&gt; (ဓမ္မ၊၂၉။ ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၃၄)&lt;/ref&gt;။ &lt;ref name=&quot;တိပိဋကအဘိဓာန်&quot;/&gt;

===ပညာရေ ကောင်းဘီယက်ရနံ့===
အတတ်ပညာမဟိသူစွာ ပြန့်ပြော ကြီးမား အထက်တန်းစားအမျိုးမာဖြစ်ပနာ ရုပ် ဆင်းအင်္ဂါနန့် ပြည့်စုံကေလေ့ အနံ့မဟိရေ ပေါက်ပန်းပိုင် ပရိသတ်အလယ်မာ မတင့်ရေနိုင်&lt;ref&gt; (စာဏကျနီတိ။ ၇-ဂါထာ။ လောကနီတိ။ ၃၆-ဂါထာ)&lt;/ref&gt;။ &lt;ref name=&quot;တိပိဋကအဘိဓာန်&quot;/&gt;

===ဉာဏ်ပညာအမျိုးမျိုး===
ဉာဏ်ကို ထိုထိုပါဠိတော်ရို့မာ အမျိုးမျိုး အဖုံဖုံဝေဖန်ဟောပြတော်မူရေ။ အဘိဓမ္မာ ဝိဘင်းပါဠိတော်, ဉာဏဝိဘင်း(နှာ-၃၂၃-၃၅၈)မာ ဉာဏ်ကိုတပါးစု (ဧကက)မှစပြီးကေ ဆယ်ပါးစု (ဒသက) ထိအောင် ဝေဖန် ဟောပြတော်မူရေ။ 

နိဒါနဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိတော် ပဌမ[[ဉာဏဝထုသုတ်]] (နှာ-၂၈၈-၂၉၀)မာ ဉာဏ် ၄၄-ပါး ဝေဖန်ဟောပြထားရေ။ ဇရာမရဏကို သိရေဉာဏ် ဇရာမရဏဧ့ အကြောင်းကို သိရေဉာဏ်, ဇရာမရဏဧ့ ချုပ်ငြိမ်းရာကို သိရေဉာဏ် ဇရာမရဏဧ့ ချုပ်ငြိမ်းရာသို့ ရောက်ကြောင်း အကျင့်ကို သိရေဉာဏ်ဆိုပနာ ဇရာမရဏမာ ဉာဏ် ၄-ပါး ဖြစ်တေ၊ ထိုတတူ ကျန် သင်္ခါရထိအောင်သော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် အင်္ဂါ ၁၀-ပါးမာလည်း ဉာဏ် ၄-ပါးစီဖြစ်ရာ ဉာဏ်ပေါင်း ၄၄-ပါး ပြားလီရေ။ 

ယင်းပါဠိတော် ဒုတိယ[[ဉာဏဝထုသုတ်]] (နှာ-၂၉၀-၁)မာ ဉာဏ် ၇၇-ပါး ဝေဖန်ဟောပြ ထားပြန်ရေ။ '''ဇာတိကြောင့် ဇရာမရဏဖြစ်ရရေ၊ ဇာတိ မဟိရေ် ဇရာမရဏမဖြစ်နှိုင်'''ဧပိုင်ပစ္စုပ္ပန်မာ ဉာဏ် ၂-ပါး, ယင်းအတူ အတိတ် အနာဂတ်မာလည်း ဉာဏ် ၂-ပါးစီအားဖြင့် ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ် ၆-ပါးဖြစ်တေ။ ယင်းဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ်စွာလေ့ ကုန်ခန်းပျက်စီးခြင်း သဘောဟိရေတရား မျိုးသာဖြစ်တေဟု ဆင်ခြင်သော ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်တပါး၊ ဒေပိုင်နန့်ပင် ဇရာ မရဏမာ ဉာဏ် ၇-ပါးဖြစ်တေ၊ ယင်းအတူ ကျန် သင်္ခါရထိအောင်သာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်အင်္ဂါ ၁၀-ပါးမာလည်းဉာဏ် ၇-ပါးစီဖြစ်ရာ ဉာဏ် ပေါင်း ၇၇-ပါးပြားလီရေ။ 

ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်ပါဠိတော်မာကား သုတမယဉာဏ်, သီလမယဉာဏ်, သမာဓိဘာဝနာမယဉာဏ်မှ စပြီးကေ သဗ္ဗညုတဉာဏ်, အနာဝရဏဉာဏ်ထိအောင် ဉာဏ် ပေါင်း ၇၃-ပါး အကျယ်ဝေဖန် ဟောပြထားရေ။ ယင်း ၇၃-ပါးမာ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တဉာဏ်, အာသယာနုသယဉာဏ်, ယမကပါဋိဟီရဉာဏ်, မစွာကရုဏာသမာပတ္တိဉာဏ်, သဗ္ဗညုတဉာဏ်, အနာဝရဏဉာဏ်ဆိုရေ  နောက်ဆုံးဉာဏ် ၆-ပါးကား ဘုရားသျှင်ရို့သာ ရနှိုင်ပနာ တပည့်သာဝကရို့နန့် မဆက်ဆံသော '''အသာဓာရဏဉာဏ်'''ရို့ဖြစ်တေ။ ကျန် ၆၇-ပါးသော ဉာဏ်ရို့ကား တပည့်သာဝကရို့ပါ ရဟိနှိုင်ရေ '''သာဝကသာဓာရဏဉာဏ်များ''' ဖြစ်တေ။ &lt;ref name=&quot;တိပိဋကအဘိဓာန်&quot;/&gt;

===အကျိုင်းချုပ် ဉာဏ်ပညာနှစ်မျိုး===
ယင်းပိုင် အမျိုးမျိုးအဖုံဖုံ ဝေဖန်ဟောပြထားရေ ဉာဏ်ရို့ကို အတိုခြုံးရရေ် လောကီဉာဏ်, လောကုတ္တရာဉာဏ်ဆိုပနာ ၂-မျိုးသာ ဖြစ်တေ။ ထိုမာ ဉာဏသမ္ပယုတ် ကာမကုသိုလ်, ဝိပါက်ကြိယာစိတ် ၁၂-ပါး, မဟဂ္ဂုတ်ဈာန်စိတ် ၂၇-ပါး ဆိုရေ လောကီဉာဏသမ္ပယုတ်စိတ် ၃၉-ပါးမာ နိူင်းသော ဉာဏ်ကို '''လောကီဉာဏ်'''ဟု ခေါ်ပနာ လောကုတ္တရာ မဂ်စိတ်၄-ပါး ဖိုလ်စိတ်၄-ပါးမာ နိူင်းသော ဉာဏ်ကို '''လောကုတ္တရာဉာဏ်'''ဟု ခေါ်ဆိုလီရေ&lt;ref&gt; (အဘိ၊ဝိ၊၃၃၄။ ဥဒါန၊ဋ္ဌ၊၆၃၊ ၂၁၁)&lt;/ref&gt;။ 

လောကီဉာဏ်စွာ သင်္ခါရ, ဝိကာရ, လက္ခဏ, နိဗ္ဗာန်, ပညတ်ဆိုရေ သိဖွယ် '''ဉေယျ''' တရားအားလုံးကို အာရုံပြုရေအားဖြင့် ထိုက်စွာအနိန်နန့် သိမြင် နှိုင်ရေ၊ လောကုတ္တရာဉာဏ်ကား [[နိဗ္ဗာန်]]ဆိုရေ [[နိရောဓသစ္စာ]]သိဖွယ် '''ဉေယျ''' တရား တပါးကိုရာ အာရုံပြုရေအားဖြင့် သိပနာ၊ ကျန်သိဖွယ် '''ဉေယျ'''တရားတိကိုမူ မတွေဝေရေတွက်နန့် သိမြင်လီစွာ&lt;ref&gt; (ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၃၃၁။ သင်္ဂဟ၊၅၁။ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၅၀၄)&lt;/ref&gt;။ &lt;ref name=&quot;တိပိဋကအဘိဓာန်&quot;/&gt;

===စိန္တာမယဉာဏ်=== 
တနည်း အတိုခြုံးရရေ် [[စိန္တာမယဉာဏ်]], [[သုတမယဉာဏ်]], [[ဘာဝနာမယဉာဏ်]]ဟု ၃-မျိုး ဖြစ်တေ။ 

ထိုမာ အသက်မွီးကြောင်း ဖြစ်ရေ အမှုကိစ္စအမျိုးမျိုး အတတ်ပညာအမျိုးမျိုး အသိပညာအမျိုးမျိုးရို့မာ သူတပါးပါးက လိုက်နာမှတ်သား သင်ကြားရမှုမဟိဘဲ ကိုယ့်ဖာသာ ကြံစည်တွေးဆလို့ သိမြင်တတ်ကျွမ်းမှုကို '''စိန္တာမယဉာဏ်'''ဟု ခေါ်ရေ။ ယင်းအတွက်နန့် လောက လူသားရို့ အသက်ရှင်နိန်ရေးမာ အကျိုးပြုရေ လက်သမား ပန်းရန်သမားအမှု ထွန်ချမှု့ ကုန်သွယ်မှု ပဂျီပပု အနုပညာ စာပီကျမ်းဂန်အတတ် အစဟိစွာရို့မာ သူတပါးပါးက သီးသန့် သင်ယူရမှုမဟိဘဲ ကိုယ်တိုင် ကြံစည်သိမြင်မှုကို '''စိန္တာမယဉာဏ်'''ဟု ခေါ်ရေ။ 

ယင်းအပြင် အပြစ်ကင်းပြီးကေရှင်းသန့်သော ကုသိုလ်ကောင်းမှုအစုစုစွာ သတ္တဝါရို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဥစ္စာရတနာဖြစ်တေ။ အပြစ်မကင်းပြီးကေ မရှင်းသန့်သော အကုသိုလ်မှု အစုစုကား သတ္တဝါရို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဥစ္စာမဟုတ်ပါ၊ ဧပိုင် ကံနန့် ကံဧ့ အကျိုးကို ဝေဖန်ပိုင်းခြားနှိုင်ရေ '''ကမ္မသကတာဉာဏ်'''စွာယင်း ရုပ်-နာမ် ဓမ္မသင်္ခါရရို့ကို အနိစ္စ, ဒုက္ခ, အနတ္တဟုရှုမြင်တတ်ရေ '''သစ္စာနုလောမိကဉာဏ်''' စွာယင်း, သူတပါးပါးက လိုက်နာမှတ်သားရမှုမဟိဘဲ ကိုယ့်ဖာသာ ကြံစည်တွေးဆမှုဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လှာလျှင် '''စိန္တာမယဉာဏ်'''ပင် ဖြစ်တေ။ ဖော်ပြပြီးကေ စိန္တာမယဉာဏ်ရို့မာ သစ္စာနုလောမိက စိန္တာမယဉာဏ်စွာ သမ္မာသမ္ဗောဓိ ပစ္စေကဗောဓိ အလောင်းအလျာ အာဇာနည် ပုဂ္ဂိုလ်ကြီး ၂-ပါးရို့သန္တာန်မာရာ ဖြစ်ခွင့်ဟိရေ။ ကြွင်းစိန္တာမယဉာဏ်ရို့ကား ပါရမီရင့်ပြီး ပညာဟိကြီး များစွာရို့ သန္တာန်ဝယ် ဖြစ်နိုင်ခွင့် ဟိကတ်လီရေ။ &lt;ref name=&quot;တိပိဋကအဘိဓာန်&quot;/&gt;

===သုတမယဉာဏ်===
သူတပါးပါးက လိုက်နာမှတ်သားသင်ကြားမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လှာသော အတတ်ပညာအမျိုးမျိုးမာ လိမ္မာ တတ်ကျွမ်းသော ဉာဏ်နန့် ကမ္မသကတာဉာဏ် သစ္စာနုလောမိကဉာဏ်ကို '''သုတမယဉာဏ်''' ဟုခေါ်ရေ။ ဒေသုတမယဉာဏ်နန့် ပြဆိုခပြီးကေ စိန္တာမယဉာဏ်ရို့စွာ ပရမတ္ထသဘာဝတရား အထည်ကိုယ်အားဖြင့် ကာမကုသိုလ်ကြိယာ ဉာဏသမ္ပယုတ်စိတ်မာနိူင်းသော ပညိန္ဒြေစေတသိက်သာ ဖြစ်တေ။ &lt;ref name=&quot;တိပိဋကအဘိဓာန်&quot;/&gt;

===ဘာဝနာမယဉာဏ်===
မဟဂ္ဂုတ်ကုသိုလ် ကြိယာ ဈာန်စိတ် ၁၈-ပါးနန့် မဂ်စိတ် ၄-ပါး, ဖိုလ်စိတ် ၄-ပါးမာ နိူင်းသောဉာဏ်ကို ဘာဝနာပွားများမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လှာသော ဉာဏ်ဖြစ်ပနာ '''ဘာဝနာမယဉာဏ်'''ဟု ခေါ်ဆိုလီရေ&lt;ref&gt; (ဒီ၊၃၊၁၀၃။ အဘိ၊ ဝိ၊ ၃၇။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၈၄။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၉၂-၃၉၅။ ဒီ၊ဋီ၊၃၊၂၀၉၊ ၂၁၀)&lt;/ref&gt;။ &lt;ref name=&quot;တိပိဋကအဘိဓာန်&quot;/&gt;

===ပညာနန့်ဗောဓိပက္ခိယတရားများ===
လောကီဂုဏ်ကျေးဇုတရား (သူတော်ကောင်းတရား) အများမာ သဒ္ဓါစွာ အကြီးအမှူးဦးစီးပဓာနဖြစ်ပနာ လောကုတ္တရာဂုဏ်ကျေးဇုတရားအများမာ ပညာရေ အကြီးအမှူးဦးစီးပဓာနဖြစ်တေ&lt;ref&gt; (သာရတ္ထ၊၁၊၄၁၂)&lt;/ref&gt;။ 

ပညာရေ အကြီးအမှူးတရား '''အဓိပတိ''' ၄-ပါးမာ ဝီမံသာဓိပတိအဖြစ်ဖြင့် ပါဝင်ရေ&lt;ref&gt;(ပဋ္ဌာန၊၁၊၂)&lt;/ref&gt;။ 

ယင်းအပြင် မဂ် ဉာဏ်ဧ့ အသင်းအပင်းမာဖြစ်ရေ '''ဗောဓိပက္ခိယတရား ၃၇-ပါး'''မာလည်း ပဓာန အခန်းမှ ပါဝင်ပြန်ရေ၊ 

ပြီးစီးပြည့်စုံသောတရား ဣဒ္ဓိပါဒ် ၄-ပါးမာ '''ဝီမံသိဒ္ဓိပါဒ်''' အဖြစ်ဖြင့်ယင်း 

ကိုယ့်ဆိုင်ရေဝယ် စိုးပိုင်နိုင်နင်းသောတရား ဣန္ဒြေ ၅-ပါးမာ '''ပညိန္ဒြေ''' အဖြစ်ဖြင့်ယင်း 

ဖလိဖလာတရားရို့ကြောင့် တုန်လှုပ်ခြင်းမဟိ ရဲဝံ့ရေ ဗိုလ်တရား ၅-ပါးမာ '''ပညာဗိုလ်'''အဖြစ်ဖြင့်ယင်း၊ 

နာမ်ရုပ်မြင်သိ ပညာဟိ ဖြစ်ကြောင်းတရား ဗောဇ္ဈင် ၇-ပါးမာ '''ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်'''အဖြစ်ဖြင့်ယင်း 

နိဗ္ဗာန်လမ်းစဉ် မဂ္ဂင် ၈-ပါးမာ '''သမ္မာဒိဋ္ဌိမဂ္ဂင်'''အဖြစ်ဖြင့်ယင်း ပါဝင်လီရေ&lt;ref&gt; (သံ၊၃၊၁၇၀။ အဘိဓ။ ၁၇။ အဘိ၊ဝိ၊၂၂၈၊ ၂၃၁-၇-၉၊ ၂၄၄-၆။ ပဋိသံ၊၁၉၈)&lt;/ref&gt;။

===ပညာတိုးပွားကြောင်း=== 
ဉာဏ်ပညာတိုးပွားကြောင်း တရားတိကို ကျမ်းဂန်ရို့မာ အမျိုးမျိုးမိန့်ဆိုကတ်ရေ။ &lt;ref&gt;အဋ္ဌသာလိနီအဋ္ဌကထာ (နှာ-၁၁၇-၈) အဘိဓမ္မတ္ထဝိဘာဝိနီဋီကာ(နှာ-၈၇) မဏိသာရ တိရာဋီကာ(ပ၊ နှာ-၂၁၂-၃)နန့် ပရမတ္ထဒီပနီဋီကာ(နှာ-၅၀)&lt;/ref&gt;ရို့မာ 

(၁) ဉာဏ်ပညာတိုးပွားစီတတ်ရေ ကောင်းမှုကံဟိခြင်း,

(၂) ဒေါသ '''ဗျာပါဒ''' မဟိရေ ဗြဟ္မာပြည်မာဖြစ်ခြင်း,

(၃) ပညိန္ဒြေရင့်ကျက်လာခြင်း (= လူသားတိအတွက် '''ပညာဒသကအရွယ်''' ၄၀-ကျော် ၅၀-မား ချင်းနင်း ဝင်ရောက်လှာခြင်း), 

(၄) ကိလေသာတရား ခေါင်းပါးဝီးကွာခြင်းဟု အကြောင်း ၄-ပါး မိန့်ဆိုရေ။ &lt;ref name=&quot;တိပိဋကအဘိဓာန်&quot;/&gt;


===ပရမတ္ထဒီပနီဋီကာ (နှာ-၅၀-၁)မာ===

(၁) ဉာဏသမ္ပယုတ်စိတ်ဖြင့် ပဋိသန္ဓေနီခခြင်း (ယင်းကို ပဋိသန္ဓေဉာဏ် ပင်ကိုဉာဏ်ဟု ခေါ်ရေ), 

(၂) အမောဟ အဇ္ဈာသယဟိခြင်း,

(၃) ပညာဟိပုဂ္ဂိုလ်ရို့ကို မှီဝဲဆည်းကပ်ခြင်း,

(၄) ကြားနာသင်အံ ကြံစည်လေ့ လာခြင်းဆိုပနာ အကြောင်း ၄-ပါး၊ &lt;ref name=&quot;တိပိဋကအဘိဓာန်&quot;/&gt;

===တနည်းဆိုရကေ မိန့်ဆိုစွာမာ=== 
&lt;ref&gt;သုတ်မဟာဝါ အဋ္ဌကထာ(နှာ-၃၇၆-၇-၈) မူလပဏ္ဏာသအဋ္ဌကထာ(ပနှာ-၂၉၄-၅-၆), သံယုတ်အဋ္ဌကထာ(တ၊ နှာ-၁၉၃-၄-၅), အင်္ဂုတ္တရအဋ္ဌကထာ(ပ၊ နှာ-၃၉၀-၁-၂), အဋ္ဌသာလိနီအဋ္ဌကထာ (နှာ-၁၁၈), သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ (နှာ-၂၆၃-၄-၅) နန့် မဏိသာရမဉ္ဇူသာဋီကာ (ပ၊ နှာ-၂၁၄)&lt;/ref&gt;ရို့မာ 

(၁) ပညာဟိများထံ အဖန်ဖန်မီးမြန်းခြင်း, 

(၂) ကိုယ်မား ကိုယ်ပ ၂-ဌာနလုံး ရှင်းသန့်စင်ကြယ်အောင် ရှင်းလင်းသုတ်သင်ခြင်း, 

(၃) သဒ္ဓါ-ဝီရိယ-သတိ-သမာဓိ-ပညာဆိုရေ ဣန္ဒြေ ၅-ပါး အစိုးရတရားရို့ အလွန် အကဲမဟိ အချင်းချင်းညီမျှနေခြင်း, 

(၄) ပညာမဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ်ရို့ကို ဝေးစွာယှောင်ကြဉ်ခြင်း, 

(၅) ပညာဟိသောပုဂ္ဂိုလ်ရို့ကို မှီဝဲဆည်းကပ်ခြင်း,

(၆) ဉာဏ်ဧ့ ကျက်စားရာ နက်နဲသော တရားသဘောရို့ကို သုံးသပ်ဆင်ခြင်ခြင်း, 

(၇) လျောင်း ထိုင် ရပ် သွား ဣရိယာပုတ် ၄-ပါးရို့မာ တရားတော်ရို့ကို စိစစ်သုံးသပ်မှု '''ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်''' ဖြစ်ပေါ်လှာစီရန် ရှေးညွှတ်ကိုင်းခြင်းဟု အကြောင်း ၇-ပါး မိန့်ဆိုရေ။ &lt;ref name=&quot;တိပိဋကအဘိဓာန်&quot;/&gt;

===ဉာဏ်ပညာတိုးပွားကြောင်းတရား ၈-ပါး ===
မိလိန္ဒပဉှာပါဠိတော် (နှာ-၁၀၀)မာ
* (၁) အသက်အရွယ်ကြီးရင့်လာခြင်း, 
* (၂) အခြံအရံပေါများခြင်း, 
* (၃) စနည်းနာမီးမြန်းခြင်း, 
* (၄) ဆရာ့ထံပါး ခစားဆည်းကပ် မပြတ်မှီဝဲခြင်း,  
* (၅) အသင့်အတင့်နှလုံးသွင်းဆင်ခြင်ခြင်း, 
* (၆) ဆွေးနွေးလက်သပ်ခြင်း, 
* (၇) ချစ်ခင်သူနန့် ပေါင်းသင်းရခြင်း, 
* (၈) သင့်တင့်လျောက်ပတ်သော အရပ်မာ နီထိုင်ခြင်းဆိုပနာ ဉာဏ်ပညာတိုးပွားကြောင်းတရား ၈-ပါး မိန့်ဆိုတော်မူရေ။ 

ဂေါတမဘုရားအလောင်းတော်စွာ သဗ္ဗညုတဉာဏ်ကို ရဟိတော်မူရန် ဝိဓုရပညာဟိ မဟာဂေါဝိန္ဒပညာဟိ ကုဒါလပညာဟိ အရကပညာဟိ ဗောဓိပရိဗိုင် မဟောသဓာသုခမိန်-  အစဟိရေ ဘဝပေါင်းများစွာရို့မာ ပညာပါရမီကို အထူးဖြည့်ကျင့်ဆည်း ပူးတော်မူခရေ&lt;ref&gt; (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၇၃)&lt;/ref&gt;။ 

ပြဆိုခပြီးကေရေအတိုင်း ဒါန၊သီလအစဟိရေ ပါရမီ ၁၀-ပါး မြတ်တရားရို့နန့်တကွ ဉာဏ်ပညာပွားကြောင်း တရားကောင်းရို့ကို ဖြည့်ကျင့်ဆည်းပူးတော်မူကတ်ပြီးကေ ကိုယ်ရို့ လိုလားပန်ဆင်အပ်ရေ ဗောဓိဉာဏ်ကို ကကောင်းလျင်စောလျင်စွာ ရဟိအောင် ကြိုးစားအားထုတ်ကတ်ကုန်ရာရေ။ &lt;ref name=&quot;တိပိဋကအဘိဓာန်&quot;/&gt;

===ဆက်ပနာဖတ်ရှုရန်===
[[ဗောဓိဉာဏ်]]

[[ဉာဏ်စဉ် ၁၆ ပါး|ဉာဏ်စဉ်]]

[[ပညာ]]

[[ပညာဟိ (ဗုဒ္ဓဘာသာ)|ပညာဟိ]]

=== ကိုးကား ===
{{reflist}}
[[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရတိ]]</text>
      <sha1>63uqoq2lxyoj75rxagfg5rxdj1n6ne5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>19352</id>
      <parentid>19351</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T05:17:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VEN KE TU</username>
        <id>134</id>
      </contributor>
      <origin>19352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49700" sha1="orxpesomw5f9b9f1bblcilsi12pfc3x" xml:space="preserve">{{ဗုဒ္ဓဘာသာ}}
ဉာဏ-ပုဒ်စွာ အသိဉာဏ်ဆိုရေအနက် သာမညကို ဟောပါ့စီ ထိုထိုအရာဋ္ဌာန အနိန်နန့် [[သဗ္ဗညုတဉာဏ်]]၊ [[ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်]]၊ [[မဂ်|မဂ်ဉာဏ်]]၊ ဖိုလ်ဉာဏ်၊ [[ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာ|ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်]]၊ [[ဝိပဿနာ|ဝိပဿနာဉာဏ်]] စသည်ရို့ကို အသီးသီး ကောက်ယူရရေ။&lt;ref name=&quot;တိပိဋကအဘိဓာန်&quot;&gt;တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၈&lt;/ref&gt;

===ဉာန, ဉာဏ ဏကြီး နငယ်ရီးထုံး===
ဉာဏ, ဝိညာဏ-ပုဒ်ရို့ကား သက္ကတဥပဒေမဟိရေ်လည်း မာဂဓမာ မာကျယ်ထင်ရှားလို့ (နျာသ ရူပသိဒ္ဓိ)ဆရာကြီး ၂-ပါးပင် မိန့်ဆိုဗျာယ်ဟိချေပြီ၊ ဉာဏ ဝိညာဏ ဟု ရီးမှ အမှန်ဖြစ်ပနာ နီဖိစွာ၊ သက္ကတ ဥပဒေကိုလိုက်သော ဆရာကြီးရို့ကား ဉာသ် ရူပသိဒ္ဓိအာဏာကို မလွန်ဆန်ဝံ့လို့ ထို၂-ပုဒ်မှ ကြွင်းသော သညာန, ပညာန-အစဟိစွာရို့မာ နငယ်နန့်သင့်ရေလို့ ဆုံး ဖြတ်ကတ်ကုန်ဧ့။ ဝိသုဒ္ဓါရုံ ကစ္စည်း သုတ်နက်၊ ရဟာဒိတောဏသုတ်အဖွင့်။ သက္ကတမာ ဏကြီးပြန်ကြောင်းမဟိ၊ ဉာသ်, ရူပသိဒ္ဓိရို့က ဉာဓာတ်နောင် နငယ်ဧ့ ဏကြီးပြန် ဥပဒေပြုကတ်၏၊ ဏကြီးပြန် စည်းမျှိုင်းစာရင်းမဝင်ကေလေ့ ကျမ်းပြုဆရာတော်ကြီးတိကို လေးစား ရိုသေရေအနိန်နန့် သုဒ္ဓမာ '''ဉာဏ'''ဟု မုဒ္ဓဇနန့် သုံးကတ်လို့ '''သာဓု ပညာနဝါ နရော၊ သညာန, အဘိညာန''' အစဟိရေ ပါဠိမိဿကမာကား ဒန္တဇနန့်ပင် သုံးစွဲတော်မူကတ်၏။ အမှန်မာ သုဒ္ဓဖြစ်စီ မိဿကဖြစ်စီ ဒန္တဇနန့်သာ သင့်လီရေ။ (ဝိ၊ပိ၊ဓာန်။) &lt;ref name=&quot;တိပိဋကအဘိဓာန်&quot;/&gt;

===ဉာဏ်ဧ့ အနက်တိ===
(၁) ဉာဏ်၊ ဝေဖန်-ပိုင်းခြား စဉ်းစား ဆင်ခြင်-သိမြင်-တတ်ရေ သဘောတရား၊ သိခြင်း၊ သိမှု၊ အသိ၊ အလိမ်မာ၊ ပညာ၊ ပညိန္ဒြေ စေတသိက်။ (တိ) 

(၂) ဝေဖန်-ပိုင်းခြား-စဉ်းစား ဆင်ခြင်-သိမြင်-တတ်ရေ၊ အသိ-အလိမ်မာ-ဉာဏ်-ပညာ-ဟိရေ၊ သူ။&lt;ref name=&quot;တိပိဋကအဘိဓာန်&quot;/&gt;

===ဉာဏ်ဧ့ အဓိပ္ပာယ်တိ===
ဉာဏ်စွာ အကျိုးမှန်သမျှကို အကျိုးအနိန်နန့်ယင်း အကြောင်းမှန်သမျှကို အကြောင်း အနိန်နန့်ယင်းဟုတ်မှန်သော သဘောအတိုင်း ဖောက်ထွင်း သိမြင်နှိုင်ရေ ပြင် ခက်ခဲနက်နဲလှရေ သစ္စာ၄-ပါး မြတ်တရားကိုပင် ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင်နိုင်စွမ်းပင် ဖြစ်တေ။ &lt;ref&gt;(အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၃၂။ နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၁၃၁။ မူလဋီ၊၂၊၉၃)။&lt;/ref&gt; ဉာဏ်နန့်ပညာရေ တတူတူပင်ဖြစ်ပနာ စေတသိက် ၅၂-ပါးမာ '''ပညိန္ဒြေ''' စေတသိက်ဖြစ်တေ။ သဗ္ဗညုဘုရားသျှင်ရို့၏ သဗ္ဗညုတဉာဏ်လွဲပြီးကေ အရာပုဂ္ဂိုလ်ရို့၏ဉာဏ်စွာ အကြွင်းမဲ့ အားလုံး မသိမြင်နိုင်၊ သိသင့်သိထိုက်ရေ အနိစ္စ, ဒုက္ခ, အနတ္တအစဟိရေ သဘောတရားကိုရာ သိမြင်နှိုင်ပနာ မသင်ယူဖူးသော အတတ်ပညာ, မရောက်ဘူးသော အရပ်ဒေသ မကြားဖူးသောပုဂ္ဂိုလ်ဧ့ နာမည်ပညတ်စသည်ရို့ကိုကား မသိနှိုင်ပေ၊ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကား ထိုအားလုံးကို အားလုံး သိမြင်နှိုင်ရေ &lt;ref&gt;(မိလိန္ဒ၊ ၄၂)။&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;တိပိဋကအဘိဓာန်&quot;/&gt;

===ဉာဏ်ဧ့ တည်နီရာ===
ဉာဏ်စွာ (လူသား) သတ္တဝါရို့၏ နို့သီး ၂-ခုအလယ် နှလုံးအိမ်ဧ့ အထဲ ခဒက်ချိုင်စေ ခန့်နက်ရေ မားမာဟိရေ တလက်ဖက် (တလက်ဆွမ်း)ဧ့ ထက်ဝက်မျှသော နှလုံးသွေးကိုမှီပြီးကေ ဖြစ်တေ။ &lt;ref name=&quot;တိပိဋကအဘိဓာန်&quot;/&gt;

=== ဉာဏ်ဧ့ လက္ခဏ, ရသအစဟိစွာ=== 
ဆီမီးစွာ အမိုက်မိုက်အထဲဝယ် ကွယ်ကာဖုံး လွှမ်းနီရေ အာရုံဝထုအစုစုကို တခုမကျန် ဖော်လှန်ပြပိုင် ဉာဏ်စွာ အဝိဇ္ဇာ အမိုက်က ကွယ်ကာထားရေ သမ္မုတိ, ပရမတ္ထ, အဝဝသောအာရုံရို့ကို စိစုံသေချာ ထွန်းလင်း ပြသခြင်း ဆိုရေ အမှတ် '''[[လက္ခဏ|လက္ခဏာ]]''' ဟိရေ၊ 

ယင်းအပြင် ထူးထွေ ခြားနား အစားစားအားဖြင့် သိမြင်ခြင်းလက္ခဏာ မဖောက်မပြန် အမှန်အတိုင်း ထိုးထွင်းသိမြင် ခြင်းလက္ခဏာ ချွတ်ယွင်းမဟိ အတိအကျ ဂနသေချာ ဖောက်ထွင်းနိုင်ခြင်း လက္ခဏာလည်း ဟိရေ၊ အာရုံဝထု အစုစုကို ဖုံးလှမ်းကွယ်ကာတတ်ရေ အဝိဇ္ဇာ မောဟကိုတော်လှန်ပယ်ရှားလို့ အာရုံဧ့ သဘောမှန်ကို ထွန်းလင်းပြသခြင်းဆိုရေ '''[[ရသ (ဗုဒ္ဓဘာသာ)|ကိစ္စရသ]]'''ဟိရေ၊ 

အာရုံကို မတွေမဝေ သိတဘ်သောတရားဧ့အဖြစ်ဖြင့် ရှေးရှူထင်လာမှု အခြင်းအရာ '''[[ပစ္စုပဋ္ဌာန်|အာကာရပစ္စုပဋ္ဌာန်]]''' ဟိရေ၊ 

ယင်းအပြင် တွေဝေမှုဧ့ ကင်းပျောက်ခြင်း ဆိုရေ အကျိုး '''ဖလပစ္စုပဋ္ဌာန်'''လည်း ဟိရေ၊ စိတ်တည်ကြည်မှု '''သမာဓိ'''ဆိုရေ နီးစွာသောအကြောင်း '''[[ပဒဋ္ဌာန်]]'''ဟိရေ &lt;ref&gt;(မိလိန္ဒ၊ ၃၁-၂-၈-၉။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၆၅-၆။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၃။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၆၈-၉)။&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;တိပိဋကအဘိဓာန်&quot;/&gt;

===သညာသိ ဝိညာဉ်သိ ပညာသိ  သုံးခုအထူး===
[[သညာ]], [[ဝိညာဏ်|ဝိညာဉ်]], [[ပညာ]]ရို့စွာ '''သိခြင်း''' သဘောတရားခြည်း ဖြစ်ကတ်ကေလေ့ ယင်းရို့၏ သိပုံအခြင်းအရာကား တပါးနန့် တပါး မတူညီကတ်လီ။ 

သညာရေ အာရုံကို အညိုအရွှီစသည်အနိန်နန့် အမှတ်ပြုကာ သိရေ။ ယင်းအာရုံဧ့ အနိစ္စ, ဒုက္ခ, အနတ္တဆိုရေ သဘောမှန်ကိုကား ဝေဖန်ဖောက်ထွင်းနိုင်ခြင်း မဟိချေ။ 

ဝိညာဉ်စွာ အာရုံကို အညို အရွှီစသည်အနိန်နန့် အမှတ်ပြုကာသိနှိုင်ရေပြင် အနိစ္စ, ဒုက္ခ, အနတ္တဆိုရေသဘောမှန်ကိုပါ ဝေဖန်ဖောက်ထွင်းနှိုင်ရေ၊ ယကေလေ့ မဂ်ပေါက် ဖိုလ်ဝင်ဖြစ်စီခြင်းငှာ မစွမ်းနိုင်။ 

ပညာရေ ဖော်ပြပြီးကေ ကိစ္စ ၃-မျိုးပြီးယောင် သိမြင် နိုင်စွမ်းရေ။ 

နမူနာဆိုကေ ရွှီအသပြာတခုကို အသိဉာဏ် မဝင်သိမ့်ရေ အချေသူငယ်, ပန်းထိမ်ပညာမတတ်ရေ ရွာနီလူကြီးနန့် တတ်ကျွမ်းလိမ်မာသော ပန်းထိမ်ဆရာ ဒေ ၃-ဦးသားရို့ ကြည့်ရှုကတ်ရာ အသိအမြင်ချင်း မတူကတ်ပေ၊ အချေသူငယ်စွာ ရွှီအသပြာဧ့ အညို အရွှီ အစဟိရေ အရောင် အဝိုင်း လေးထောင့် အစဟိရေ သဏ္ဌာန်နန့် ရှုချင်စဖွယ် ဆန်းကြယ်မှု အစဟိစွာကိုရာ သိမြင်ရေ။ လူရို့ဧ့ အထဲ အပ ဌာနအလိုက် သုံးဆောင်ထိုက်သော ရတနာ ဖြစ်ကြောင်းကိုကား မသိပေ၊ 

ရွာနီသူ လူကြီးရေ ဆိုခပြီးကေ ၂-မျိုးလုံးကို သိမြင်ရေ။ ယကေလေ့ ရွှီအသပြာဧ့ အစစ်အမှန်ဟုတ်, မဟုတ်နန့် ဇာမြို့ရွာ နိုင်ငံမာ ပြုလုပ်ကြောင်း ဇာလောက် အဖိုးထိုက်တန်ကြောင်းကိုကား မသိပေ၊

ပန်းထိမ်ဆရာကား ၃-မျိုး လုံးကိုပင် သိမြင်လီရေ။ ဒေနမူနာမာ သူငယ်ဧ့ အသပြာသိမှုနန့် သညာဧ့ အာရုံကို သိမှု၊ လူကြီးဧ့ အသပြာသိမှုနန့် ဝိညာဏ်ဧ့ အာရုံကို သိမှုရို့ တူကြလို့ ပန်းထိမ်ဆရာဧ့ အသပြာသိမှုနန့် ပညာဧ့အာရုံကို သိမှုရို့ တူညီကတ်တေ &lt;ref&gt;(မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၄၃-၄။ သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၇၀-၁။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၆၆-၇။ ဝိဘာဝိနီ၊၁၁၂။ မဏိမဉ္ဇူ၊၁၊၃၄၈)&lt;/ref&gt;။ &lt;ref name=&quot;တိပိဋကအဘိဓာန်&quot;/&gt;

===ပညာရေ အလင်းရောင်===
ဂင်္ဂါဝါဠုသဲစုမက ပွင့်တော်မူကြရေ ဘုရားသျှင်ရို့၏ အဆုံးအမ သာသနာတော်ကို သီလ, သမာဓိ, ပညာဆိုရေ သိက္ခာ ၃-ပါး အကျင့်တရားဖြင့် သိမ်ကျုံးယူငင်သော် အားလုံးပါဝင်ဗျယ်ဒေး ဖြစ်တေ &lt;ref&gt;(ကင်္ခါ၊၉၇။ မ၊ဋီ၊၃၊၁၅၈)&lt;/ref&gt;။ 

ထိုဘုရားသျှင်ရို့၏ သာသနာတော်ဝယ် သီလစွာအစ သမာဓိစွာ အလယ်ဖြစ်ပနာ ပညာရေ အဆုံးဖြစ်တေ&lt;ref&gt; (အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၉၇)&lt;/ref&gt;။ 

လောကမာ လရောင် နီရောင် မီးရောင်, ဉာဏ်ပညာ အရောင်ဆိုပနာ အရောင်၄-မျိုးဟိရာ ဉာဏ်ပညာအရောင်စွာ ကောင်းဘီယက် အမြတ်ဆုံးသော အရောင်ဖြစ်တေ&lt;ref&gt; (အံ၊၁၊၄၅၆-၇)&lt;/ref&gt;။ 

ဉာဏ်ပညာနန့် တူသောအရောင် အလင်းမည်စွာ မဟိပေ။ ဇာကြောင့်ဆိုကေ ဉာဏ်ပညာနန့် ပြည့်စုံသူ ပုဂ္ဂိုလ်တဦးဧ့ တခုတည်းသော ထက်ဝယ်(တင်ပျိုင်ခွေ)ဖြင့် ထိုင်နီစဉ်အထဲ တသောင်းသော လောကဓာတ်စွာတခြားသော နီရောင် လရောင် အစဟိစွာမထင် ထိုပုဂ္ဂိုလ်ဧ့ တခုတည်းသော အရောင်ဖြင့် ထွန်းလင်းနှိုင်ရေကြောင့်ဖြစ်တေ&lt;ref&gt; (သံ၊၁၊၆။ နေတ္တိ၊၁၆၀။ သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၂။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၆၆၊ ၁၉၂။ နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၂၆၄၊ သံ၊ဋီ၊၁၊၇၇)&lt;/ref&gt;။ 

ဝိပဿနာ ဉာဏ်စဉ် ၁၀-ပါးမာ သမ္မသနဉာဏ်ဖြင့် နာမ်, ရုပ်တရားရို့ကို အနိစ္စ, ဒုက္ခ, အနတ္တဟု သုံးသပ် ဆင်ခြင်ပြီးကေ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်သို့ အရောက်မာ ယင်းဉာဏ်ဧ့ အစွမ်းကြောင့် ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်ဧ့ ခန္ဓာကိုယ်မှ ကိုယ်ရောင် ကိုယ်ဝါရို့ ထွန်းလင်း ထွက်လှာကတ်တေ။ တချို့ ယောဂီအား တင်ပျိုင်ခွေအထဲ တချို့အချိုယောဂီအား တိုက်ခန်းမား တိုက်ခန်းပြင်မှစပြီးကေ ဗြဟ္မာပြည် ထိအောင် ဉာဏ်စွမ်းအနိန်နန့် ထွန်းလင်း တောက်ပစွာ၊ ဘုရားအလောင်းတော်ရို့ကိုယ်ရောင်ကား စကြဝဠာ ကမ္ဘာ တသောင်းထိအောင် ထွန်းလင်းတောက်ပနှိုင်ရေ&lt;ref&gt; (ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၆၉၊ ၂၇၀)&lt;/ref&gt;။ 

ဂေါတမ ဘုရားသျှင်စွာ ယင်းပိုင် ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်ခဏမာ ကိုယ်ရောင်ကိုယ်ဝါတိ ထွန်းလင်းခကေလေ့ ဘုရားဖြစ်ပြီးကေနောက် ပန်လင်္ကသတ္တာဟအနိမိသသတ္တာဟ စင်္ကမသတ္တာဟဆိုရေ ရက်သတ္တ ၃-ပတ်ထိအောင် ကိုယ်တော်မှ ရောင်ခြည်တော်တိ ထွက်ပေါ် ကွန်မြူခြင်းမဟိသိမ့်ပေ၊ ရတနာဃရသတ္တာဟဆိုရေ စတုတ္ထသတ္တာဟမာ အဘိဓမ္မာ ၇ ကျမ်းကို သုံးသပ်ဆင်ခြင်တော်မူရာ အနန္တနယသမန္တပဋ္ဌာန်းကျမ်းသို့ အရောက်မာ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ဧ့ ဇကုန် ကျက်စားခွင့်ကိုရသဖြင့် ရောင်ခြည်တော် ၆-ပါးရို့ ထူးခြားစွာ ကွန့်မြူး ထွက်ပေါ်လှာကတ်တေ။ ယင်းရောင်ခြည်တော်ရို့ကား အဆုံး မဟိရေ စကြဝဠာ ကမ္ဘာလောကဓာတ်ရို့ကို ရိုက်ခတ်ပြေးလားကတ်လီရေ၊ ထိုအထဲဟိ လ, နိ နက္ခတ် နတ်ဘုံဗိမာန်-အစဟိစွာရို့စွာ ထွန်းလင်းတောက်ပခြင်းငှါ မစွမ်းနှိုင်ကတ်ပါ၊၊ စကြဝဠကဋီတသိန်း ထွန်းလင်း တောက်ပစီနှိုင်ရေ ဗြဟ္မာကြီးရေပင် နီထွက်စဉ်အခါ ပိုးစုန်းကြူပမာ ဖြစ်ရယှာလီစွာ&lt;ref&gt; (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၃-၄-၅)&lt;/ref&gt;။ &lt;ref name=&quot;တိပိဋကအဘိဓာန်&quot;/&gt;

===ပညာရတနာ===
ဉာဏ်အမြင်ဟိသူစွာ အရာဉာဏ်အမြင် ဟိသူကိုလေ့သော့, ဉာဏ်အမြင်မဟိသူကိုယင်း ခွဲခြား သိမြင်နှိုင်ရေ၊ ဉာဏ်အမြင်မဟိသူပဲ ခွဲခြား သိမြင်နိုင်ခြင်းမဟိချေ&lt;ref&gt; (ထေရ၊ ၂၃၃။ ထေရ။ ဋ္ဌ၊၁၊၁၇၇)&lt;/ref&gt;။ 

ယင်းအတွက်နန့် ဉာဏ်အမြင်မဟိသူစွာ စက်ဆုပ်သနဖွယ် ကောင်းလှလီရေ&lt;ref&gt; (ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၃၉)&lt;/ref&gt;။ 

ဉာဏ်ပညာရေ မွိလျော်ပျော်ရွှင်မှုကို ပြုတတ် ပီးတတ် ဖြစ်စီ တတ်ရေကြောင့်ပင်ဖြစ်ဖြစ်, အလီးအမြတ်ပြု အပ်ရေကြောင့်ယင်း ခဲယဉ်းစွာ ရယူအပ်ရေကြောင့်ပင်ဖြစ်ဖြစ်, အတုမဟိရေကြောင့်ယင်းမြင့်မြတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ရို့၏ အသုံး အဆောင်ဖြစ်တေအတွက်ယင်း သူခပ်သိမ်းရို့ မြတ်နိုးဖွယ်ရာ '''ရတနာ'''ဖြစ်တေ&lt;ref&gt; (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၉၂။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၄၄။ နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၁၃၃)&lt;/ref&gt;။ &lt;ref name=&quot;တိပိဋကအဘိဓာန်&quot;/&gt;

===ပညာရေ ရွှီအိုး===
လယ်ယာမိုးမြီ, ရွှီ, ဖေသာအစဟိရေ သက်မဲ့ အဝိညာဏ '''ထာဝရရွှီအိုး'''၊ ဆင် မြင်း ကျွဲနွား အစဟိရေသက်ဟိ သဝိညာဏက '''ဇင်္ဂမရွှီအိုး'''၊ 

ထွန်ချမှု ကုန်သွယ်မှု ပဂျီပပု အနုပညာ စာပီကျမ်းဂန်အစဟိစွာရို့မာ တတ်သိနားလည်မှုဆိုရေ အင်္ဂါကြီးငယ်ပမာ တဘဝတွက်တာ သုံးစွဲရာရေ '''အင်္ဂသမရွှီအိုး'''၊ 

ဒါန သီလ, သမာဓိ, ပညာဆိုရေ ဘဝသံသရာ ထပ်ချပ်ပါရေ '''အနုဂါမိကရွှီအိုး'''ဆိုရေ ရွှီအိုးကြီး ၄-လုံးမာ အသိအလိမ်မာ ဉာဏ်ပညာရေ အင်္ဂသမရွှီအိုး အနုဂါမိကရွှီအိုးကြီး ၂-လုံးမာ ပါဝင်ရေ၊ ယင်း ရွှီအိုးကြီး ၂-လုံးကို သူခိုးရို့ ခိုးယူလုယက်ခြင်းငှါ မစမ်းနိုင်&lt;ref&gt; (ခုဒ္ဒက၊၉၊ ၁၀။ ခုဒ္ဒက၊ဋ္ဌ၊၁၇၃-၄-၇-၈)&lt;/ref&gt;။ 

အတတ်ပညာရေ သူခိုးအစဟိစွာရို့ မခိုးယူနှိုင်ရေကြောင့်ယင်း အဖိုးမဖြတ်နှိုင်ရေကြောင့်ယင်း ပီးကမ်းခြင်းစသည်အနိန်နန့် မကုန်ခန်းနှိုင်ရေကြောင့်ယင်း အားလုံးသောဥစ္စာရို့မာ ကောင်းဘီယက် အမြတ်ဆုံးသော ဥစ္စာဖြစ်တေ &lt;ref&gt;(ဟိတောပဒေသ။ ကထာရမ္ဘ၅-ဂါထာ)&lt;/ref&gt;။ &lt;ref name=&quot;တိပိဋကအဘိဓာန်&quot;/&gt;

===ပညာရေ အဆင်တန်ဆာ===
နက္ခတ်တာရာရို့၏ တန်းဆာရေ စန်း '''လ'''ဖြစ်တေ၊ မမာ့ရို့၏ တန်ဆာရေ '''လင်'''ဖြစ်တေ၊ မြီကြီးဧ့ တန်ဆာရေ '''မင်း''' ဖြစ်တေ၊ သူခပ်သိမ်းရို့၏ တန်ဆာကား အတတ် '''ပညာ''' ဖြစ်လီရေ&lt;ref&gt; (စာဏကျနီတိ။ ၈-ဂါထာ)&lt;/ref&gt;။ 

ပညာရေ ကြားမြင် အပ်တိုင်းသော အရာကို ဆုံးဖြတ် နိုင်ခြင်း သဘောဟိပြီးကေ မျက်မှောက်-မျက်ကွယ် ကျော်စောသတင်း ပြန့်နှံခြင်းကို တိုးပွားစီနှိုင်စွာ၊ လောကမာ ပညာဟိသောသူစွာ ဆင်းရဲဒုက္ခမှကေလေ့ ချမ်းသာသုခကို ထုတ်နှုတ် ရယူနှိုင်ရေ&lt;ref&gt; (ထေရ၊၃၀၂။ ထေရ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၈၇)&lt;/ref&gt;။ &lt;ref name=&quot;တိပိဋကအဘိဓာန်&quot;/&gt;

===ပညာရေ အင်အား===
လောကမာ လက်ရုံးအား (ကိုယ် အား), စည်းစိမ်အား မှူးမတ်အား (အခြံအရံအား), အမျိုးဇာတ်, ပညာအား ဆိုပနာ အား၅-မျိုးဟိရာ ပညာအားစွာ အကြီးမြတ်ဆုံးဖြစ်တေ၊ ဇာကြောင့် ဆိုကေ ရွှီအား ၄-မျိုးကိုလေ့ ပညာအားဖြင့်သာ ရယူနှိုင်ရေကြောင့်တည်း&lt;ref&gt; (ဇာ၊၂၊၃။ ဇာ၊ဋ္ဌ၊၅၊၁၂၈)&lt;/ref&gt;။ &lt;ref name=&quot;တိပိဋကအဘိဓာန်&quot;/&gt;

===ပညာရေ ကောင်းဘီယက်ရောင့်ရဲမှု===
ပညာဖြင့် ရောင့်ရဲနီသူစွာ ကာမဂုဏ်ရို့ကြောင့်ပူပင်ခြင်း မဟိပေ၊ ယင်းပုဂ္ဂိုလ်ကိုတဏှာစွာ ကိုယ့်အလိုသို့ လိုက်ပါလာယောင် မသိမ်းသွင်းနိုင်၊ ယင်းအတွက်နန့် ပညာဖြင့် ရောင့်ရဲ နီသူစွာ ကောင်းရေ ရောင့်ရဲသူ ဖြစ်တေ၊ ယင်း ပညာဖြင့် ရောင့်ရဲနီမှုစွာ သင့်လျော် လျောက်ပတ် ကောင်းမြတ်လှလီရေ&lt;ref&gt; (ဇာ၊၁၊၂၄၆။ ဇာ၊ဋ္ဌ၊၄၊၁၇၅)&lt;/ref&gt;။ &lt;ref name=&quot;တိပိဋကအဘိဓာန်&quot;/&gt;

===ပညာရေ အမြတ်ဆုံး===
ပညာရေ လောဘ ဒေါသ မောဟအစဟိစွာကို ဖောက်ထွင်း ဖျက်ဆီးလို့ သန္တိသုခနိဗ္ဗာနဓာတ်သို့ ချင်းနင်း ဝင်ရောက်စီနှိုင်ရေ။ ယင်းအပြင် ပဋိသန္ဓေအိုနာသီရီး ဒုက္ခဖီးနန့် ယင်း ကိုပီးတတ်ရေ ကုသိုလ် အကုသိုလ် ကမ္မ ဘဝဧ့ ကုန်ဆုံးရာ နိဗ္ဗာန်ကို ကောင်းစွာ သိမြင်နှိုင်ရေ။ ယင်းအတွက်နန့် ပညာရေ လောကမာ အမြတ်ဆုံးဖြစ်တေ&lt;ref&gt; (ဣတိဝုတ်၊၂၁၉။ နေတ္တိ၊၁၄၃။ ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၁၄၉)&lt;/ref&gt;။ 

ပညာမဟိ သမာဓိမတည်ပဲ အနှစ်တရာလုံးလုံး အသက်ရှည်နေခြင်းထက် ပညာဟိလို့ သမာဓိတည်ကာဝိပဿနာရှုနိန်ရေ ပုဂ္ဂိုလ်ဧ့ တနိတရက်မျှအသက်ရှင် နိန်ရခြင်းစွာ မြင့်မြတ်လှလီရေ&lt;ref&gt; (ဓမ္မ၊၂၉။ ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၃၄)&lt;/ref&gt;။ &lt;ref name=&quot;တိပိဋကအဘိဓာန်&quot;/&gt;

===ပညာရေ ကောင်းဘီယက်ရနံ့===
အတတ်ပညာမဟိသူစွာ ပြန့်ပြော ကြီးမား အထက်တန်းစားအမျိုးမာဖြစ်ပနာ ရုပ် ဆင်းအင်္ဂါနန့် ပြည့်စုံကေလေ့ အနံ့မဟိရေ ပေါက်ပန်းပိုင် ပရိသတ်အလယ်မာ မတင့်ရေနိုင်&lt;ref&gt; (စာဏကျနီတိ။ ၇-ဂါထာ။ လောကနီတိ။ ၃၆-ဂါထာ)&lt;/ref&gt;။ &lt;ref name=&quot;တိပိဋကအဘိဓာန်&quot;/&gt;

===ဉာဏ်ပညာအမျိုးမျိုး===
ဉာဏ်ကို ထိုထိုပါဠိတော်ရို့မာ အမျိုးမျိုး အဖုံဖုံဝေဖန်ဟောပြတော်မူရေ။ အဘိဓမ္မာ ဝိဘင်းပါဠိတော်, ဉာဏဝိဘင်း(နှာ-၃၂၃-၃၅၈)မာ ဉာဏ်ကိုတပါးစု (ဧကက)မှစပြီးကေ ဆယ်ပါးစု (ဒသက) ထိအောင် ဝေဖန် ဟောပြတော်မူရေ။ 

နိဒါနဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိတော် ပဌမ[[ဉာဏဝထုသုတ်]] (နှာ-၂၈၈-၂၉၀)မာ ဉာဏ် ၄၄-ပါး ဝေဖန်ဟောပြထားရေ။ ဇရာမရဏကို သိရေဉာဏ် ဇရာမရဏဧ့ အကြောင်းကို သိရေဉာဏ်, ဇရာမရဏဧ့ ချုပ်ငြိမ်းရာကို သိရေဉာဏ် ဇရာမရဏဧ့ ချုပ်ငြိမ်းရာသို့ ရောက်ကြောင်း အကျင့်ကို သိရေဉာဏ်ဆိုပနာ ဇရာမရဏမာ ဉာဏ် ၄-ပါး ဖြစ်တေ၊ ထိုတတူ ကျန် သင်္ခါရထိအောင်သော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် အင်္ဂါ ၁၀-ပါးမာလည်း ဉာဏ် ၄-ပါးစီဖြစ်ရာ ဉာဏ်ပေါင်း ၄၄-ပါး ပြားလီရေ။ 

ယင်းပါဠိတော် ဒုတိယ[[ဉာဏဝထုသုတ်]] (နှာ-၂၉၀-၁)မာ ဉာဏ် ၇၇-ပါး ဝေဖန်ဟောပြ ထားပြန်ရေ။ '''ဇာတိကြောင့် ဇရာမရဏဖြစ်ရရေ၊ ဇာတိ မဟိရေ် ဇရာမရဏမဖြစ်နှိုင်'''ဧပိုင်ပစ္စုပ္ပန်မာ ဉာဏ် ၂-ပါး, ယင်းအတူ အတိတ် အနာဂတ်မာလည်း ဉာဏ် ၂-ပါးစီအားဖြင့် ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ် ၆-ပါးဖြစ်တေ။ ယင်းဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ်စွာလေ့ ကုန်ခန်းပျက်စီးခြင်း သဘောဟိရေတရား မျိုးသာဖြစ်တေဟု ဆင်ခြင်သော ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်တပါး၊ ဒေပိုင်နန့်ပင် ဇရာ မရဏမာ ဉာဏ် ၇-ပါးဖြစ်တေ၊ ယင်းအတူ ကျန် သင်္ခါရထိအောင်သာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်အင်္ဂါ ၁၀-ပါးမာလည်းဉာဏ် ၇-ပါးစီဖြစ်ရာ ဉာဏ် ပေါင်း ၇၇-ပါးပြားလီရေ။ 

ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်ပါဠိတော်မာကား သုတမယဉာဏ်, သီလမယဉာဏ်, သမာဓိဘာဝနာမယဉာဏ်မှ စပြီးကေ သဗ္ဗညုတဉာဏ်, အနာဝရဏဉာဏ်ထိအောင် ဉာဏ် ပေါင်း ၇၃-ပါး အကျယ်ဝေဖန် ဟောပြထားရေ။ ယင်း ၇၃-ပါးမာ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တဉာဏ်, အာသယာနုသယဉာဏ်, ယမကပါဋိဟီရဉာဏ်, မစွာကရုဏာသမာပတ္တိဉာဏ်, သဗ္ဗညုတဉာဏ်, အနာဝရဏဉာဏ်ဆိုရေ  နောက်ဆုံးဉာဏ် ၆-ပါးကား ဘုရားသျှင်ရို့သာ ရနှိုင်ပနာ တပည့်သာဝကရို့နန့် မဆက်ဆံသော '''အသာဓာရဏဉာဏ်'''ရို့ဖြစ်တေ။ ကျန် ၆၇-ပါးသော ဉာဏ်ရို့ကား တပည့်သာဝကရို့ပါ ရဟိနှိုင်ရေ '''သာဝကသာဓာရဏဉာဏ်တိ''' ဖြစ်တေ။ &lt;ref name=&quot;တိပိဋကအဘိဓာန်&quot;/&gt;

===အကျိုင်းချုပ် ဉာဏ်ပညာနှစ်မျိုး===
ယင်းပိုင် အမျိုးမျိုးအဖုံဖုံ ဝေဖန်ဟောပြထားရေ ဉာဏ်ရို့ကို အတိုခြုံးရရေ် လောကီဉာဏ်, လောကုတ္တရာဉာဏ်ဆိုပနာ ၂-မျိုးသာ ဖြစ်တေ။ ထိုမာ ဉာဏသမ္ပယုတ် ကာမကုသိုလ်, ဝိပါက်ကြိယာစိတ် ၁၂-ပါး, မဟဂ္ဂုတ်ဈာန်စိတ် ၂၇-ပါး ဆိုရေ လောကီဉာဏသမ္ပယုတ်စိတ် ၃၉-ပါးမာ နိူင်းသော ဉာဏ်ကို '''လောကီဉာဏ်'''ဟု ခေါ်ပနာ လောကုတ္တရာ မဂ်စိတ်၄-ပါး ဖိုလ်စိတ်၄-ပါးမာ နိူင်းသော ဉာဏ်ကို '''လောကုတ္တရာဉာဏ်'''ဟု ခေါ်ဆိုလီရေ&lt;ref&gt; (အဘိ၊ဝိ၊၃၃၄။ ဥဒါန၊ဋ္ဌ၊၆၃၊ ၂၁၁)&lt;/ref&gt;။ 

လောကီဉာဏ်စွာ သင်္ခါရ, ဝိကာရ, လက္ခဏ, နိဗ္ဗာန်, ပညတ်ဆိုရေ သိဖွယ် '''ဉေယျ''' တရားအားလုံးကို အာရုံပြုရေအားဖြင့် ထိုက်စွာအနိန်နန့် သိမြင် နှိုင်ရေ၊ လောကုတ္တရာဉာဏ်ကား [[နိဗ္ဗာန်]]ဆိုရေ [[နိရောဓသစ္စာ]]သိဖွယ် '''ဉေယျ''' တရား တပါးကိုရာ အာရုံပြုရေအားဖြင့် သိပနာ၊ ကျန်သိဖွယ် '''ဉေယျ'''တရားတိကိုမူ မတွေဝေရေတွက်နန့် သိမြင်လီစွာ&lt;ref&gt; (ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၃၃၁။ သင်္ဂဟ၊၅၁။ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၅၀၄)&lt;/ref&gt;။ &lt;ref name=&quot;တိပိဋကအဘိဓာန်&quot;/&gt;

===စိန္တာမယဉာဏ်=== 
တနည်း အတိုခြုံးရရေ် [[စိန္တာမယဉာဏ်]], [[သုတမယဉာဏ်]], [[ဘာဝနာမယဉာဏ်]]ဟု ၃-မျိုး ဖြစ်တေ။ 

ထိုမာ အသက်မွီးကြောင်း ဖြစ်ရေ အမှုကိစ္စအမျိုးမျိုး အတတ်ပညာအမျိုးမျိုး အသိပညာအမျိုးမျိုးရို့မာ သူတပါးပါးက လိုက်နာမှတ်သား သင်ကြားရမှုမဟိဘဲ ကိုယ့်ဖာသာ ကြံစည်တွေးဆလို့ သိမြင်တတ်ကျွမ်းမှုကို '''စိန္တာမယဉာဏ်'''ဟု ခေါ်ရေ။ ယင်းအတွက်နန့် လောက လူသားရို့ အသက်ရှင်နိန်ရေးမာ အကျိုးပြုရေ လက်သမား ပန်းရန်သမားအမှု ထွန်ချမှု့ ကုန်သွယ်မှု ပဂျီပပု အနုပညာ စာပီကျမ်းဂန်အတတ် အစဟိစွာရို့မာ သူတပါးပါးက သီးသန့် သင်ယူရမှုမဟိဘဲ ကိုယ်တိုင် ကြံစည်သိမြင်မှုကို '''စိန္တာမယဉာဏ်'''ဟု ခေါ်ရေ။ 

ယင်းအပြင် အပြစ်ကင်းပြီးကေရှင်းသန့်သော ကုသိုလ်ကောင်းမှုအစုစုစွာ သတ္တဝါရို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဥစ္စာရတနာဖြစ်တေ။ အပြစ်မကင်းပြီးကေ မရှင်းသန့်သော အကုသိုလ်မှု အစုစုကား သတ္တဝါရို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဥစ္စာမဟုတ်ပါ၊ ဧပိုင် ကံနန့် ကံဧ့ အကျိုးကို ဝေဖန်ပိုင်းခြားနှိုင်ရေ '''ကမ္မသကတာဉာဏ်'''စွာယင်း ရုပ်-နာမ် ဓမ္မသင်္ခါရရို့ကို အနိစ္စ, ဒုက္ခ, အနတ္တဟုရှုမြင်တတ်ရေ '''သစ္စာနုလောမိကဉာဏ်''' စွာယင်း, သူတပါးပါးက လိုက်နာမှတ်သားရမှုမဟိဘဲ ကိုယ့်ဖာသာ ကြံစည်တွေးဆမှုဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လှာလျှင် '''စိန္တာမယဉာဏ်'''ပင် ဖြစ်တေ။ ဖော်ပြပြီးကေ စိန္တာမယဉာဏ်ရို့မာ သစ္စာနုလောမိက စိန္တာမယဉာဏ်စွာ သမ္မာသမ္ဗောဓိ ပစ္စေကဗောဓိ အလောင်းအလျာ အာဇာနည် ပုဂ္ဂိုလ်ကြီး ၂-ပါးရို့သန္တာန်မာရာ ဖြစ်ခွင့်ဟိရေ။ ကြွင်းစိန္တာမယဉာဏ်ရို့ကား ပါရမီရင့်ပြီး ပညာဟိကြီး တိစွာရို့ သန္တာန်ဝယ် ဖြစ်နိုင်ခွင့် ဟိကတ်လီရေ။ &lt;ref name=&quot;တိပိဋကအဘိဓာန်&quot;/&gt;

===သုတမယဉာဏ်===
သူတပါးပါးက လိုက်နာမှတ်သားသင်ကြားမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လှာသော အတတ်ပညာအမျိုးမျိုးမာ လိမ္မာ တတ်ကျွမ်းသော ဉာဏ်နန့် ကမ္မသကတာဉာဏ် သစ္စာနုလောမိကဉာဏ်ကို '''သုတမယဉာဏ်''' ဟုခေါ်ရေ။ ဒေသုတမယဉာဏ်နန့် ပြဆိုခပြီးကေ စိန္တာမယဉာဏ်ရို့စွာ ပရမတ္ထသဘာဝတရား အထည်ကိုယ်အားဖြင့် ကာမကုသိုလ်ကြိယာ ဉာဏသမ္ပယုတ်စိတ်မာနိူင်းသော ပညိန္ဒြေစေတသိက်သာ ဖြစ်တေ။ &lt;ref name=&quot;တိပိဋကအဘိဓာန်&quot;/&gt;

===ဘာဝနာမယဉာဏ်===
မဟဂ္ဂုတ်ကုသိုလ် ကြိယာ ဈာန်စိတ် ၁၈-ပါးနန့် မဂ်စိတ် ၄-ပါး, ဖိုလ်စိတ် ၄-ပါးမာ နိူင်းသောဉာဏ်ကို ဘာဝနာပွားတိမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လှာသော ဉာဏ်ဖြစ်ပနာ '''ဘာဝနာမယဉာဏ်'''ဟု ခေါ်ဆိုလီရေ&lt;ref&gt; (ဒီ၊၃၊၁၀၃။ အဘိ၊ ဝိ၊ ၃၇။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၈၄။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၉၂-၃၉၅။ ဒီ၊ဋီ၊၃၊၂၀၉၊ ၂၁၀)&lt;/ref&gt;။ &lt;ref name=&quot;တိပိဋကအဘိဓာန်&quot;/&gt;

===ပညာနန့်ဗောဓိပက္ခိယတရားတိ===
လောကီဂုဏ်ကျေးဇုတရား (သူတော်ကောင်းတရား) အများမာ သဒ္ဓါစွာ အကြီးအမှူးဦးစီးပဓာနဖြစ်ပနာ လောကုတ္တရာဂုဏ်ကျေးဇုတရားအများမာ ပညာရေ အကြီးအမှူးဦးစီးပဓာနဖြစ်တေ&lt;ref&gt; (သာရတ္ထ၊၁၊၄၁၂)&lt;/ref&gt;။ 

ပညာရေ အကြီးအမှူးတရား '''အဓိပတိ''' ၄-ပါးမာ ဝီမံသာဓိပတိအဖြစ်ဖြင့် ပါဝင်ရေ&lt;ref&gt;(ပဋ္ဌာန၊၁၊၂)&lt;/ref&gt;။ 

ယင်းအပြင် မဂ် ဉာဏ်ဧ့ အသင်းအပင်းမာဖြစ်ရေ '''ဗောဓိပက္ခိယတရား ၃၇-ပါး'''မာလည်း ပဓာန အခန်းမှ ပါဝင်ပြန်ရေ၊ 

ပြီးစီးပြည့်စုံသောတရား ဣဒ္ဓိပါဒ် ၄-ပါးမာ '''ဝီမံသိဒ္ဓိပါဒ်''' အဖြစ်ဖြင့်ယင်း 

ကိုယ့်ဆိုင်ရေဝယ် စိုးပိုင်နိုင်နင်းသောတရား ဣန္ဒြေ ၅-ပါးမာ '''ပညိန္ဒြေ''' အဖြစ်ဖြင့်ယင်း 

ဖလိဖလာတရားရို့ကြောင့် တုန်လှုပ်ခြင်းမဟိ ရဲဝံ့ရေ ဗိုလ်တရား ၅-ပါးမာ '''ပညာဗိုလ်'''အဖြစ်ဖြင့်ယင်း၊ 

နာမ်ရုပ်မြင်သိ ပညာဟိ ဖြစ်ကြောင်းတရား ဗောဇ္ဈင် ၇-ပါးမာ '''ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်'''အဖြစ်ဖြင့်ယင်း 

နိဗ္ဗာန်လမ်းစဉ် မဂ္ဂင် ၈-ပါးမာ '''သမ္မာဒိဋ္ဌိမဂ္ဂင်'''အဖြစ်ဖြင့်ယင်း ပါဝင်လီရေ&lt;ref&gt; (သံ၊၃၊၁၇၀။ အဘိဓ။ ၁၇။ အဘိ၊ဝိ၊၂၂၈၊ ၂၃၁-၇-၉၊ ၂၄၄-၆။ ပဋိသံ၊၁၉၈)&lt;/ref&gt;။

===ပညာတိုးပွားကြောင်း=== 
ဉာဏ်ပညာတိုးပွားကြောင်း တရားတိကို ကျမ်းဂန်ရို့မာ အမျိုးမျိုးမိန့်ဆိုကတ်ရေ။ &lt;ref&gt;အဋ္ဌသာလိနီအဋ္ဌကထာ (နှာ-၁၁၇-၈) အဘိဓမ္မတ္ထဝိဘာဝိနီဋီကာ(နှာ-၈၇) မဏိသာရ တိရာဋီကာ(ပ၊ နှာ-၂၁၂-၃)နန့် ပရမတ္ထဒီပနီဋီကာ(နှာ-၅၀)&lt;/ref&gt;ရို့မာ 

(၁) ဉာဏ်ပညာတိုးပွားစီတတ်ရေ ကောင်းမှုကံဟိခြင်း,

(၂) ဒေါသ '''ဗျာပါဒ''' မဟိရေ ဗြဟ္မာပြည်မာဖြစ်ခြင်း,

(၃) ပညိန္ဒြေရင့်ကျက်လာခြင်း (= လူသားတိအတွက် '''ပညာဒသကအရွယ်''' ၄၀-ကျော် ၅၀-မား ချင်းနင်း ဝင်ရောက်လှာခြင်း), 

(၄) ကိလေသာတရား ခေါင်းပါးဝီးကွာခြင်းဟု အကြောင်း ၄-ပါး မိန့်ဆိုရေ။ &lt;ref name=&quot;တိပိဋကအဘိဓာန်&quot;/&gt;


===ပရမတ္ထဒီပနီဋီကာ (နှာ-၅၀-၁)မာ===

(၁) ဉာဏသမ္ပယုတ်စိတ်ဖြင့် ပဋိသန္ဓေနီခခြင်း (ယင်းကို ပဋိသန္ဓေဉာဏ် ပင်ကိုဉာဏ်ဟု ခေါ်ရေ), 

(၂) အမောဟ အဇ္ဈာသယဟိခြင်း,

(၃) ပညာဟိပုဂ္ဂိုလ်ရို့ကို မှီဝဲဆည်းကပ်ခြင်း,

(၄) ကြားနာသင်အံ ကြံစည်လေ့ လာခြင်းဆိုပနာ အကြောင်း ၄-ပါး၊ &lt;ref name=&quot;တိပိဋကအဘိဓာန်&quot;/&gt;

===တနည်းဆိုရကေ မိန့်ဆိုစွာမာ=== 
&lt;ref&gt;သုတ်မဟာဝါ အဋ္ဌကထာ(နှာ-၃၇၆-၇-၈) မူလပဏ္ဏာသအဋ္ဌကထာ(ပနှာ-၂၉၄-၅-၆), သံယုတ်အဋ္ဌကထာ(တ၊ နှာ-၁၉၃-၄-၅), အင်္ဂုတ္တရအဋ္ဌကထာ(ပ၊ နှာ-၃၉၀-၁-၂), အဋ္ဌသာလိနီအဋ္ဌကထာ (နှာ-၁၁၈), သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ (နှာ-၂၆၃-၄-၅) နန့် မဏိသာရမဉ္ဇူသာဋီကာ (ပ၊ နှာ-၂၁၄)&lt;/ref&gt;ရို့မာ 

(၁) ပညာဟိတိထံ အဖန်ဖန်မီးမြန်းခြင်း, 

(၂) ကိုယ်မား ကိုယ်ပ ၂-ဌာနလုံး ရှင်းသန့်စင်ကြယ်အောင် ရှင်းလင်းသုတ်သင်ခြင်း, 

(၃) သဒ္ဓါ-ဝီရိယ-သတိ-သမာဓိ-ပညာဆိုရေ ဣန္ဒြေ ၅-ပါး အစိုးရတရားရို့ အလွန် အကဲမဟိ အချင်းချင်းညီမျှနေခြင်း, 

(၄) ပညာမဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ်ရို့ကို ဝေးစွာယှောင်ကြဉ်ခြင်း, 

(၅) ပညာဟိသောပုဂ္ဂိုလ်ရို့ကို မှီဝဲဆည်းကပ်ခြင်း,

(၆) ဉာဏ်ဧ့ ကျက်စားရာ နက်နဲသော တရားသဘောရို့ကို သုံးသပ်ဆင်ခြင်ခြင်း, 

(၇) လျောင်း ထိုင် ရပ် သွား ဣရိယာပုတ် ၄-ပါးရို့မာ တရားတော်ရို့ကို စိစစ်သုံးသပ်မှု '''ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်''' ဖြစ်ပေါ်လှာစီရန် ရှေးညွှတ်ကိုင်းခြင်းဟု အကြောင်း ၇-ပါး မိန့်ဆိုရေ။ &lt;ref name=&quot;တိပိဋကအဘိဓာန်&quot;/&gt;

===ဉာဏ်ပညာတိုးပွားကြောင်းတရား ၈-ပါး ===
မိလိန္ဒပဉှာပါဠိတော် (နှာ-၁၀၀)မာ
* (၁) အသက်အရွယ်ကြီးရင့်လာခြင်း, 
* (၂) အခြံအရံပေါတိခြင်း, 
* (၃) စနည်းနာမီးမြန်းခြင်း, 
* (၄) ဆရာ့ထံပါး ခစားဆည်းကပ် မပြတ်မှီဝဲခြင်း,  
* (၅) အသင့်အတင့်နှလုံးသွင်းဆင်ခြင်ခြင်း, 
* (၆) ဆွေးနွေးလက်သပ်ခြင်း, 
* (၇) ချစ်ခင်သူနန့် ပေါင်းသင်းရခြင်း, 
* (၈) သင့်တင့်လျောက်ပတ်သော အရပ်မာ နီထိုင်ခြင်းဆိုပနာ ဉာဏ်ပညာတိုးပွားကြောင်းတရား ၈-ပါး မိန့်ဆိုတော်မူရေ။ 

ဂေါတမဘုရားအလောင်းတော်စွာ သဗ္ဗညုတဉာဏ်ကို ရဟိတော်မူရန် ဝိဓုရပညာဟိ မဟာဂေါဝိန္ဒပညာဟိ ကုဒါလပညာဟိ အရကပညာဟိ ဗောဓိပရိဗိုင် မဟောသဓာသုခမိန်-  အစဟိရေ ဘဝပေါင်းတိစွာရို့မာ ပညာပါရမီကို အထူးဖြည့်ကျင့်ဆည်း ပူးတော်မူခရေ&lt;ref&gt; (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၇၃)&lt;/ref&gt;။ 

ပြဆိုခပြီးကေရေအတိုင်း ဒါန၊သီလအစဟိရေ ပါရမီ ၁၀-ပါး မြတ်တရားရို့နန့်တကွ ဉာဏ်ပညာပွားကြောင်း တရားကောင်းရို့ကို ဖြည့်ကျင့်ဆည်းပူးတော်မူကတ်ပြီးကေ ကိုယ်ရို့ လိုလားပန်ဆင်အပ်ရေ ဗောဓိဉာဏ်ကို ကကောင်းလျင်စောလျင်စွာ ရဟိအောင် ကြိုးစားအားထုတ်ကတ်ကုန်ရာရေ။ &lt;ref name=&quot;တိပိဋကအဘိဓာန်&quot;/&gt;

===ဆက်ပနာဖတ်ရှုရန်===
[[ဗောဓိဉာဏ်]]

[[ဉာဏ်စဉ် ၁၆ ပါး|ဉာဏ်စဉ်]]

[[ပညာ]]

[[ပညာဟိ (ဗုဒ္ဓဘာသာ)|ပညာဟိ]]

=== ကိုးကား ===
{{reflist}}
[[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရတိ]]</text>
      <sha1>orxpesomw5f9b9f1bblcilsi12pfc3x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုလူ:BOKESTART</title>
    <ns>2</ns>
    <id>4914</id>
    <redirect title="အသုံးပြုလူ:VEN KE TU" />
    <revision>
      <id>19354</id>
      <timestamp>2026-07-02T08:18:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J ansari</username>
        <id>616</id>
      </contributor>
      <comment>J ansari moved page [[အသုံးပြုလူ:BOKESTART]] to [[အသုံးပြုလူ:VEN KE TU]]: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/BOKESTART|BOKESTART]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/VEN KE TU|VEN KE TU]]&quot;</comment>
      <origin>19354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54" sha1="4elkpxhiz5hmayuws0b9l3fztfko71r" xml:space="preserve">#REDIRECT [[အသုံးပြုလူ:VEN KE TU]]</text>
      <sha1>4elkpxhiz5hmayuws0b9l3fztfko71r</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>