ဝီကီးပီးဒီးယား rkiwiki https://rki.wikipedia.org/wiki/%E1%80%A1%E1%80%93%E1%80%AD%E1%80%80%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter မီဒီယာ အထူး ဆွီးနွီးချက် အသုံးပြုလူ အသုံးပြုလူ ဆွီးနွီးချက် ဝီကီးပီးဒီးယား ဝီကီးပီးဒီးယား ဆွီးနွီးချက် ဖိုင် ဖိုင် ဆွီးနွီးချက် မီဒီယာဝီကီ မီဒီယာဝီကီ ဆွီးနွီးချက် တမ်းပလိတ် တမ်းပလိတ် ဆွီးနွီးချက် အကူအညီ အကူအညီ ဆွီးနွီးချက် ကဏ္ဍ ကဏ္ဍ ဆွီးနွီးချက် TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 6297 22042 2026-10-23T12:03:19Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{Infobox University |name = အစိုးရနည်းပညာကောလိပ် (မန္တလေး)<br/> Government Technological College (Mandalay) |other_name = GTC Mandalay |former_name = | image = Mandalay GTC.jpg |caption= | motto = | motto_lang = | mottoeng = | type = | established = *၂၅ ဂျန်နဝါရီ ၂၀၁၆ {{small|(GTI)}} *၂၀၂၂ {{small|(GTC)}} | closed =..." 22042 wikitext text/x-wiki {{Infobox University |name = အစိုးရနည်းပညာကောလိပ် (မန္တလေး)<br/> Government Technological College (Mandalay) |other_name = GTC Mandalay |former_name = | image = Mandalay GTC.jpg |caption= | motto = | motto_lang = | mottoeng = | type = | established = *၂၅ ဂျန်နဝါရီ ၂၀၁၆ {{small|(GTI)}} *၂၀၂၂ {{small|(GTC)}} | closed = <!-- {{end date|YYYY}} --> | founder = | parent = | affiliation = [[သိပ္ပံနန့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[နည်းပညာ၊ သက်မွီးပညာနန့် လိ့ကျင့်ရီး ဦးစီးဌာန]] | religious_affiliation = | academic_affiliation = | endowment = | budget = | officer_in_charge = | chairman = | chairperson = | chancellor = | president = | vice-president = | superintendent = | provost = | vice_chancellor = | rector = | principal = ဒေါက်တာထွန်းကျော်မြင့် | dean = | director = | head_label = | head = | academic_staff = | administrative_staff = | students = | undergrad = | postgrad = | doctoral = | other = | address = လမ်း၇၀နန့် ၂၈လမ်းဒေါင့် | city = [[မန္တလေးမြို့]] | state = [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] | province = | country = | postcode = <!--or, postalcode or zipcode--> | coordinates = <!-- {{Coord}} --> | campus = | language = | colors = <!--or, colours= --> | athletics = | sports = | athletics_nickname = <!--or, sports_nickname= --> | sporting_affiliations = | mascot = <!--or, mascots= --> | website ={{URL|http://www.gtcmandalay.edu.mm}} | logo = | logo_size = | logo_alt = | footnotes = }} '''အစိုးရနည်းပညာကောလိပ် (မန္တလေး)''' ({{lang-en|Government Technological College - Mandalay}})စွာ [[သိပ္ပံနန့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[နည်းပညာ၊ သက်မွီးပညာနန့် လိ့ကျင့်ရီး ဦးစီးဌာန]]လက်အောက်ဟိ ကောလိပ်တခုဖြစ်တေ။<ref>{{cite web|url=http://www.dtvet.gov.mm/my/tvet/%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%8C%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%96%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%AD%E1%80%9E%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8.html|title=ဦးစီးဌာနမှဖွင့်လှစ်ကေလည်းဟိရေကျောင်းတိ|access-date=16 June 2022|archive-date=16 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220616182049/https://www.dtvet.gov.mm/my/tvet/%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%8C%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%96%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%AD%E1%80%9E%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8.html}}</ref> အယင်က စက်မှုလက်မှုသိပ္ပံအဖြစ် တည်ဟိခပြီးကေ ၂၀၂၂ခုနှစ်မာ ကောလိပ်အဆင့် ဖြစ်လာခရေ။ ယင်းအတွက်နန့် ဒေကျောင်းရေ မန္တလေးမြို့၏ ဒုတိယမြောက် ဖွင့်လှစ်ခရေ အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံနန့် အစိုးရနည်းပညာကောလိပ် ဖြစ်တေ။ == သမိုင်းကြောင်း == အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (မန္တလေး)ကို ၁၉၅၅ခုနှစ် ဒီဇန်ဘာ ၂၀ရက်နိမာ ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနုက ဖွင့်လှစ်ပီးခရေ။ယင်းခါက ကျောင်း၏တည်နီရာမာ ‌အေးချမ်းသာစံမြို့နယ်၊ လမ်း၃၀နန့် ၃၁လမ်းကြား ၆၈လမ်းနန့် လမ်း၇၀ကြားဖြစ်တေ။ ၁၉၉၉ခုနှစ် သြဂတ်လ ၂၀ရက်နိမာ အစိုးရနည်းပညာကောလိပ်အဖြစ် တိုးမြှင့်ခရေ။ ၂၀၀၂ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၂၂ရက်နိမာ မန္တလေးတောင်မြောက်ဘက် ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်သို့ ပြောင်းရွှိကာ ၂၀၀၇ခုနှစ်မာ [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]]အဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင်ဖွင့်လှစ်ခရေ။ အယင် အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံနီရာအား ဗဟိုအမျိုးသမီးဆီးရုံအဖြစ် ဖွင့်လှစ်ခရေ။ [[File:MandalayGTI.jpg|thumb|GTIအဖြစ် ၂၀၂၀ပြည့်နှစ်ကတွိရစိုင်]] ၂၀၁၅ခုနှစ်မာမှ နိုင်ငံတော်၏ နည်းပညာနန့် သက်မွီး ကဏ္ဍ (TVET) ဏ္ဍမြှင့်တင်ရီးမူ အရ အယင် အစိုးရစက်မှုလက်မှုအထက်တန်းကျောင်းနီရာဖြစ်ရေ အဂုနီရာ မာ ပြန်ပနာဖွင့်လှစ်ကာ ၂၀၁၅-၂၀၁၆ ပညာသင်နှစ်အဖြစ် ၂၀၁၆ခုနှစ် ဂျန်နဝါရီ ၂၅ရက်နိမာ စတင်ဖွင့်လှစ်ခရေ။<ref>{{cite web|url=https://gtimandalay.tvet.edu.mm/index.php/about/history-of-school|title=Background History|accessdate=|archive-date=25 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125010732/https://gtimandalay.tvet.edu.mm/index.php/about/history-of-school}}</ref> ၂၀၂၂ခုနှစ်မာ နည်းပညာ၊ သက်မွီးပညာနန့် လိ့ကျင့်ရီး ဦးစီးဌာနလက်အောက်ဟိ အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံတချို့ကို နည်းပညာကောလိပ် (gtc) အဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင်ခရေ မန္တလေးအစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံလည်း ပါဝင်ခရေ။ ယင်းကြောင့် ၂၀၂၂ခုနှစ်မှစပြီးကေ အစိုးရနည်းပညာကောလိပ်အဆင့် ရောက်ဟိခကာ လက်ဟိမာ ကောလိပ်အဆင့်မြှင့်ဖို့ ပြင်ဆင်နီတုန်းဖြစ်တေ။<ref>{{cite web|url=http://www.gtcmandalay.edu.mm/?page_id=1280&lang=my|title=နောက်ခံသမိုင်းကြောင်း|access-date=16 June 2022|archive-date=9 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230609134545/http://www.gtcmandalay.edu.mm/?page_id=1280&lang=my}}</ref> == ရည်ရွယ်ချက် == အစိုးရနည်းပညာကောလိပ် (မန္တလေး) ဖွင့်လှစ်ရရေ ရည်ရွယ်ချက်မာ (က) ဒေသတွင်း လူငယ်လူရွယ်တိအား အသက်မွီးဝမ်းကြောင်းပြုနှိုင်ရေနည်းပညာဘာသာရပ်တိ လိ့ကျင့်သင်ကြားပီးနှိုင်ရန်။ (ခ) တတ်ကျွမ်းတတ်မြောင်ရေ နည်းပညာသျှင် လူ့စွမ်းအား အရင်း အမြစ်များမွီးထုတ်ပီးနှိုင်ဖို့။ == ကျောင်းအုပ်ကြီးတိ == {| class="wikitable sortable" !# !နာမည် !စတင်နှစ် !ပြီးဆုံးနှစ် |- | ၁ | ဒေါက်တာအောင်သိန်းစိုး | ၁.၁.၂၀၁၆ | ၂၅.၅.၂၀၁၈ |- | ၂ | ဒေါက်တာကျော်ကျော်မြင့် | ၂၅.၅.၂၀၁၈ | ၁၈.၃.၂၀၂၁ |- | ၃ |ဒေါက်တာထွန်းကျော်မြင့် |၁၈.၃.၂၀၂၁ |ယနိထိ |} ==ဌာနများ== *မြို့ပြအိန်ဂျန်နီယာဌာန *လျှပ်စစ်စွမ်းအားအိန်ဂျန်နီယာဌာန *အီလက်ထရောနစ်အိန်ဂျန်နီယာဌာန *စက်မှုအိန်ဂျန်နီယာဌာန *သုတနည်းပညာဌာန *စက်မှုလုပ်ငန်းအိန်ဂျန်နီယာဌာန *စာပီဌာန သင်တန်းတိကို နိပုံမှန်သင်တန်းနန့် ညသင်တန်း (စက်မှုလုပ်ငန်းမပါ) ဆိုပနာ ဖွင့်လှစ်ရေ။ သင်တန်းကာလ (၃) နှစ်ပြီးဆုံးပါက A.G.T.I (ဒီပလိုမာ) ပီးအပ်ရေ။ အဆင့်မီသော ကျောင်းသားတိအနိန်နန့် နည်းပညာတက္ကသိုလ်တိ၏ ပေါင်းကူးစာမိန်းပွဲကို ဖြေဆိုကာ တတိယနှစ်မှစပြီးကေ တက်ရောက်နှိုင်ရေ။<ref>{{cite web|url=http://www.gtcmandalay.edu.mm/?p=1495&lang=my|title=ကျောင်းတည်ထောင်ရခြင်း၏ ရည်ရွယ်ချက်}}{{Dead link|date=March 2023 }}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံကတက္ကသိုလ်တိ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံက အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံတိ]] [[ကဏ္ဍ:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအထဲက တက္ကသိုလ်တိ]] laafeat2mivo1tutfxjka32nd78fznm 0 6298 22043 2026-10-23T12:14:11Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{Infobox University |name = အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (ရေနံချောင်း)<br/> Government Technical Institute (Yenangyaung) |other_name = GTI Yenangyaung |former_name = အစိုးရနည်းပညာအထက်တန်းကျောင်း | motto = | motto_lang = | mottoeng = | type = | established ={{start date|၁၉၉၇}} | closed..." 22043 wikitext text/x-wiki {{Infobox University |name = အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (ရေနံချောင်း)<br/> Government Technical Institute (Yenangyaung) |other_name = GTI Yenangyaung |former_name = အစိုးရနည်းပညာအထက်တန်းကျောင်း | motto = | motto_lang = | mottoeng = | type = | established ={{start date|၁၉၉၇}} | closed = <!-- {{end date|YYYY}} --> | founder = | parent = | affiliation = [[ပညာရီးဝန်ကြီးဌာန (သိပ္ပံနန့် နည်းပညာ)]]၊ [[စက်မှုနန့် သက်မွီးပညာ ဦးစီးဌာန]] | religious_affiliation = | academic_affiliation = | endowment = | budget = | officer_in_charge = | chairman = | chairperson = | chancellor = | president = | vice-president = | superintendent = | provost = | vice_chancellor = | rector = | principal = ဒေါက်တာဝင်းစန္ဒာ | dean = | director = | head_label = | head = | academic_staff = | administrative_staff = | students = ၇၁၁ ဦး | undergrad = | postgrad = | doctoral = | other = | address = | city = [[ရေနံချောင်းမြို့]] | state = [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] | province = | country = | postcode = <!--or, postalcode or zipcode--> | coordinates = <!-- {{Coord}} --> | campus = ၁၁.၇၅ ဧက | language = | colors = <!--or, colours= --> | athletics = | sports = | athletics_nickname = <!--or, sports_nickname= --> | sporting_affiliations = | mascot = <!--or, mascots= --> | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | logo = | logo_size = | logo_alt = | footnotes = }} '''အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (ရေနံချောင်း)''' စွာ [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေနံချောင်းမြို့]]မာ တည်ဟိပြီး [[ပညာရီးဝန်ကြီးဌာန (သိပ္ပံနန့် နည်းပညာ)]]၊ [[နည်းပညာ၊ သက်မွီးပညာနန့် လိ့ကျင့်ရီး ဦးစီးဌာန]]လက်အောက်ဟိ နည်းပညာသိပ္ပံဖြစ်တေ။ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] ဟိ [[အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ]] ၂၅ခုမာ တခုအပါအဝင်ဖြစ်တေ။ ထိုသိပ္ပံသည် နည်းပညာဒီပလိုမာကိုရာ ချီးမြှင့်နှိုင်ရေ။ ဒေသိပ္ပံကို အယင်က အစိုးရနည်းပညာအထက်တန်းကျောင်းအဖြစ် ဖွင့်လှစ်ခရေ။ == သမိုင်းကြောင်း == အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (ရေနံချောင်း)ကို ၁၉၇၇ခုနှစ် သြဂတ်လ(၁)ရက်နိမာ အစိုးရနည်းပညာအထက်တန်းကျောင်း (ရေနံချောင်း) အဖြစ် စတင်ဖွင့်လှစ်ခရေ။ ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဒီဇန်ဘာလ ၁ ရက်နိမာ အစိုးရစက်မှုလက်မှုအထက်တန်းကျောင်း မှ အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ အဆင့်သို့ တိုးမြှင့် ဖွင့်လှစ်ခရေ။ ==သင်ကြားရီးဌာနတိ== *မြို့ပြအိန်ဂျန်နီယာဌာန *အီလက်ထရွန်းနစ်နန့် ဆက်သွယ်ရီးအိန်ဂျန်နီယာဌာန *လျှပ်စစ်စွမ်းအားအိန်ဂျန်နီယာဌာန *စက်မှုအိန်ဂျန်နီယာဌာန == ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ကေလည်းဟိရေ အဖွဲ့အစည်းတိ == *GIZ(Germany) *မြန်မာ့ဆက်သွယ်ရီးလုပ်ငန်း(မကွေးမြို့၊ချောက်မြို့) *အထက်ဆင့်အသံရွှင့်ရုံ (မင်းဘူးမြို့) *ရီနံချောင်းစက်မှုဇုန် *ရီနံချောင်းရီနံမြေ *အရာတော်၊ကျွန်းချောင်းဓာတ်အားခွဲစက်ရုံ *Khin Maung Nyunt Co.ltd(ရန်ကုန်) *ကောင်းမွန်ကုမ္ပဏီ(မကွေးမြို့) *YMT Construction Co.ltd(မန္တလေးမြို့) *Now Engineering Co.ltd(ရန်ကုန်) *ဦးကိုကိုမောင်(မြသန္စွာကုမ္ပဏီ-ရန်ကုန်) *Crystal Future Venture Myanmar(CFVM)(ရန်ကုန်)ရို့နန့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ဗျာယ်ဟိရေ။ ==ဘွဲ့ဒီဂရီတိ== {| class="wikitable" |- ! ဘွဲ့ကြိုသင်တန်း ! ဘွဲ့ဒီဂရီ ! သင်တန်းကာလ |- | မြို့ပြအိန်ဂျန်နီယာဒီပလိုမာ | A.G.T.I. (Civil) | ၃ နှစ် |- | အီလက်ထရွန်းနစ်နန့် ဆက်သွယ်ရီးအိန်ဂျန်နီယာဒီပလိုမာ | A.G.T.I. (EC) | ၃ နှစ် |- | လျှပ်စစ်စွမ်းအားအိန်ဂျန်နီယာဒီပလိုမာ | A.G.T.I. (EP) | ၃ နှစ် |- | စက်မှုအိန်ဂျန်နီယာဒီပလိုမာ | A.G.T.I. (ME) | ၃ နှစ် |- |} == ကိုးကား == {{Reflist| <ref>{{cite web|url=http://dtve.moe-st.gov.mm/?page_id=1305|title=GTC/GTI/THS - Department of Technical and Vocational Education (DTVE)|publisher=ပညာရီးဝန်ကြီးဌာန (သိပ္ပံနန့်နည်းပညာ)|accessdate=၂၅ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၅|archivedate=1 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171201043336/http://dtve.moe-st.gov.mm/?page_id=1305}}</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံကတက္ကသိုလ်တိ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံက တက္ကသိုလ်နန့်ကောလိပ်တိ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံက အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံတိ]] [[Category:မကွေးတိုင်းဒေသကြီးအထဲက တက္ကသိုလ်တိ]] s2eiazioa249bl8hd7y8n5jg5ty5ule 0 6299 22044 2026-10-23T12:18:35Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{Infobox University |name = အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (ပြင်ဦးလွင်)<br/> Government Technical Institute (Pyin Oo Lwin) |other_name = GTI Pyin Oo Lwin |former_name = အစိုးရနည်းပညာအထက်တန်းကျောင်း | motto = | motto_lang = | mottoeng = | type = | established ={{start date|၂၀၁၇}} | closed..." 22044 wikitext text/x-wiki {{Infobox University |name = အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (ပြင်ဦးလွင်)<br/> Government Technical Institute (Pyin Oo Lwin) |other_name = GTI Pyin Oo Lwin |former_name = အစိုးရနည်းပညာအထက်တန်းကျောင်း | motto = | motto_lang = | mottoeng = | type = | established ={{start date|၂၀၁၇}} | closed = <!-- {{end date|YYYY}} --> | founder = | parent = | affiliation = [[ပညာရီးဝန်ကြီးဌာန (သိပ္ပံနန့် နည်းပညာ)]]၊ [[စက်မှုနန့် သက်မွီးပညာ ဦးစီးဌာန]] | religious_affiliation = | academic_affiliation = | endowment = | budget = | officer_in_charge = | chairman = | chairperson = | chancellor = | president = | vice-president = | superintendent = | provost = | vice_chancellor = | rector = | principal = ဒေါက်တာဝင်းထိုက်အောင် | dean = | director = | head_label = | head = | academic_staff = ၆၉ | administrative_staff = | students = ၄၃၄ ဦး | undergrad = | postgrad = | doctoral = | other = | address = | city = [[ပြင်ဦးလွင်မြို့]] | state = [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] | province = | country = | postcode = <!--or, postalcode or zipcode--> | coordinates = <!-- {{Coord}} --> | campus = | language = | colors = <!--or, colours= --> | athletics = | sports = | athletics_nickname = <!--or, sports_nickname= --> | sporting_affiliations = | mascot = <!--or, mascots= --> | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | logo = | logo_size = | logo_alt = | footnotes = }} '''အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (ပြင်ဦးလွင်)''' စွာ [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြင်ဦးလွင်မြို့]]မာ တည်ဟိပြီး [[ပညာရီးဝန်ကြီးဌာန (သိပ္ပံနန့် နည်းပညာ)]]၊ [[စက်မှုနန့် သက်မွီးပညာ ဦးစီးဌာန]]လက်အောက်ဟိ နည်းပညာသိပ္ပံဖြစ်တေ။ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] ဟိ [[အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ]] ၂၅ခုမာ တခုအပါအဝင်ဖြစ်တေ။ ထိုသိပ္ပံသည် နည်းပညာဒီပလိုမာကိုရာ ချီးမြှင့်နှိုင်ရေ။ ဒေသိပ္ပံကို အယင်က အစိုးရနည်းပညာအထက်တန်းကျောင်းအဖြစ် ဖွင့်လှစ်ခရေ။ == သမိုင်းကြောင်း == အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ(ပြင်ဦးလွင်)အား၂၀၁၇ခုနှစ်၊ဒီဇန်ဘာလ(၁)ရက်နိမာ AGTI ပထမနှစ် ကျောင်းသား/သူဦးရေ (၁၂၁)ဦးဖြင်စတင်ဖွင့်လှစ်သင်ကြားခရေ။ == ရည်ရွယ်ချက် == အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ(ပြင်ဦးလွင်)အားအောက်ဖော်ပြပါ ရည်ရွယ်ချက်တိဖြင့် ဖွင့်လှစ် သင်ကြား ပို့ချဗျာယ်ဟိရေ- (က) နည်းပညာနန့်သက်မွီးပညာရီးနန့်လိ့ကျင့်ရီးသို့တက်ရောက်လိုသူတိ(ကာနာသူတိ၊ အခွင့်အလမ်း နည်းပါးသောသူတိ အစဟိစွာရို့အပါအဝင်) သင်ယူနှိုင်ရေ အခွင့်အလမ်းတိ ပိုပြီးကေဖန်တီးပီးဖို့။ (ခ) လုပ်သားစျီးကွက်၏လိုအင် နန့် လိုက်လျောညီထွေဟိရေ သက်မွီးပညာသင်တန်းတိကို သင်ကြားပေး နိုင်ဖို့လိ့ကျင့်ရီးအဖွဲ့အစည်းတခုအဖြစ်ရပ်တည်ဖို့။ ==သင်ကြားရီးဌာနတိ== *သုတနည်းပညာအိန်ဂျန်နီယာဌာန *အီလက်ထရောနစ်အိန်ဂျန်နီယာဌာန *စက်မှုအိန်ဂျန်နီယာဌာန *လျှပ်စစ်စွမ်းအားအိန်ဂျန်နီယာဌာန *မော်တော်ယာဉ်ပြုပျင်ထိန်းသိမ်းမှုအိန်ဂျန်နီယာဌာန *စက်မှုလုပ်ငန်းအိန်ဂျန်နီယာဌာန ==ဘွဲ့ဒီဂရီတိ== {| class="wikitable" |- ! ဘွဲ့ကြိုသင်တန်း ! ဘွဲ့ဒီဂရီ ! သင်တန်းကာလ |- | သုတနည်းပညာအိန်ဂျန်နီယာဒီပလိုမာ | A.G.T.I. (IT) | ၃ နှစ် |- | စက်မှုအိန်ဂျန်နီယာဒီပလိုမာ | A.G.T.I. (MP) | ၃ နှစ် |- | လျှပ်စစ်စွမ်းအားအိန်ဂျန်နီယာဒီပလိုမာ | A.G.T.I. (EP) | ၃ နှစ် |- | စက်မှုအိန်ဂျန်နီယာဒီပလိုမာ | A.G.T.I. (ME) | ၃ နှစ် |- | မော်တော်ယာဉ်ပြုပျင်ထိန်းသိမ်းမှုအိန်ဂျန်နီယာဒီပလိုမာ | A.G.T.I. (ATM) | ၃ နှစ် |- | စက်မှုလုပ်ငန်းအိန်ဂျန်နီယာဒီပလိုမာ | A.G.T.I. (IE) | ၃ နှစ် |- |} == ကိုးကား == {{Reflist| <ref>{{cite web|url=http://dtve.moe-st.gov.mm/?page_id=1305|title=GTC/GTI/THS - Department of Technical and Vocational Education (DTVE)|publisher=ပညာရီးဝန်ကြီးဌာန (သိပ္ပံနန့်နည်းပညာ)|accessdate=၂၅ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၅|archivedate=1 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171201043336/http://dtve.moe-st.gov.mm/?page_id=1305}}</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံကတက္ကသိုလ်တိ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံက တက္ကသိုလ်နန့်ကောလိပ်တိ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံက အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံတိ]] [[Category:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအထဲက တက္ကသိုလ်တိ]] gmlyk7yxdefaae3scus7lan8af6yzjn 0 6300 22045 2026-10-23T15:57:31Z Retkhaberi 224 Created page with "စာရီးဆရာဆိုစွာ အတွေးအခေါ်တိကို ဖော်ပြဖို့၊ ခံစားချက်တိနန့် စိတ်လှုပ်ယှားမှုတိကို နှိုးဆွပီးဖို့ တနည်း ဖျော်ဖြီမှုပီးဖို့အတွက် စာရီးသားခြင်းကို အသုံးပြုသူတဦး ဖြစ်တေ။..." 22045 wikitext text/x-wiki စာရီးဆရာဆိုစွာ အတွေးအခေါ်တိကို ဖော်ပြဖို့၊ ခံစားချက်တိနန့် စိတ်လှုပ်ယှားမှုတိကို နှိုးဆွပီးဖို့ တနည်း ဖျော်ဖြီမှုပီးဖို့အတွက် စာရီးသားခြင်းကို အသုံးပြုသူတဦး ဖြစ်တေ။ ယင်းရို့စွာ ရီးသားဟန်များ၊ အမျိုးအစားတိနန့် နည်းစနစ်အမျိုးမျိုးကို အသုံးပြုကတ်ပြီး ဝထုရှည်များ၊ ဝထုတိုများ၊ သုတေသနစာတမ်းများ၊ ခရီးလားမှတ်တမ်းများ၊ ပြဇာတ်များ၊ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ညွှန်းများ၊ ရုပ်သံဇာတ်ညွှန်းများ၊ တေးခြင်းတိနန့် ဆောင်းပါးတိအပြင် အစီအစာခံစာတိ၊ ပညာပီးအကြောင်းအရာတိနန့် ပြည်သူလူထု စိတ်ဝင်စားနှိုင်ရေ သတင်းဆောင်းပါးတိကိုပါ ရီးသားကတ်တေ။​ ဒေနိခေတ်မာ စာရီးဆရာတိ၏ လက်ရာတိကို မီဒီယာအမျိုးမျိုးမာ ထုတ်ဝီဗျာယ်ဟိရေ။ ဘာသာစကားကို အသုံးပြုပနာ အတွေးအခေါ်တိကို ကောင်းစွာ ဖော်ပြနိူင်စွမ်းဟိရေ တတ်ကျွမ်းရေ စာရီးဆရာတိသည် လူ့အဖွဲ့အစည်းတခု၏ ယိုင်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာများမာ များစွာ အထောက်အကူပြုလိဟိရေ။[1] "စာရီးဆရာ" (writer) ဆိုရေ ဝေါဟာရကို အနုပညာနန့် ဂီတနယ်ပယ်များမာလည်း (နမူနာ - တေးခြင်းရီးဆရာ၊ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ညွှန်းရီးဆရာ အစဟိစွာအနိန်နန့်) အသုံးပြုကတ်ကေလေ့၊ သီးသန့်ရပ်တည်ရေ "စာရီးဆရာ" ဆိုရေ အသုံးအနှုန်းမာမူ အများအနိန်နန့် စာရီးသားခြင်း (written language) ဖန်တီးသူကိုရာ ရည်ညွှန်းလိဟိရေ။ တချို့ စာရီးဆရာတိစွာ နှုတ်ပြောစကားဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်းလာရေ ဓလိ့ထုံးတမ်းများ (oral tradition) ကို အခြီခံပနာ ရီးသားကတ်ရေ။ စာရီးဆရာတိစွာ စိတ်ကူးယိုင် (fictional) တနည်း အမှန်တရားကို အခြီခံရေ (non-fictional) စာပီ အမျိုးအစားများစွာဖြင့် လက်ရာတိကို ဖန်တီးနှိုင်ရေ။ တချို့ စာရီးဆရာတိက ကိုယ်ရို့၏ အတွေးအခေါ်တိကို ပိုပြီးကေ ထိရောက်စွာ ဖော်ပြနှိုင်ဖို့အတွက် ပုံဖော်မှုတိ (graphics) တနည်း သရုပ်ဖော်ပုံများ (illustrations) ပိုင်ယှောင် မီဒီယာအမျိုးမျိုးကို ပေါင်းစပ်အသုံးပြုကတ်တေ။ လက်ဟိကာလမာ အစိုးရပိုင်းနန့် အရာကဏ္ဍတိက စာဖတ်သူတိအကြား "နည်းပညာဆိုင်ရာ အမှန်တရားအခြီပြု စာရီးဆရာတိ" (non-fictional technical writers) ၏ လက်ရာတိအတွက် လိုအပ်ချက် မြင့်တက်လာရေ။ ယင်းရို့စွာ လက်တွိကျသော တနည်း သိပ္ပံနည်းကျ အကြောင်းအရာတိကို လူတိုင်း နားလည်သဖောပေါက်နိုင်ဖို့ စာရွက်စာတမ်းတိအဖြစ် ပြောင်းလဲရီးသားပေးနှိုင်ရေ တတ်ကျွမ်းမှုဟိသူတိ ဖြစ်ကတ်တေ။ တချို့ စာရီးဆရာတိသည် ကိုယ်ရို့၏ စာရီးသားမှုတိကို ပိုပြီးကေအားကောင်းလာစီရန် ပုံများ (ပုံဈီးခရင်း၊ ပဂျီ၊ ဂရပ်ဖစ်) တနည်း မာလ်တီမီဒီယာ (multimedia) တိကို အသုံးပြုကတ်တေ။ ယှားပါးသော အခြီအရဲများမာ ဖန်တီးမှုဆိုင်ရာ စာရီးဆရာတိသည် စာသားတိအပြင် ဂီတကို အသုံးပြုပနာလည်း ကိုယ်ရို့၏ အတွေးအခေါ်တိကို ဖော်ပြနိူင်ကတ်တေ။[2] စာရီးဆရာတိစွာ ကိုယ်ရို့၏ ကိုယ်ပိုင်စာပီလက်ရာတိကို ဖန်တီးရုံရာမက၊ ကိုယ်ရို့ ဇာပိုင်ရီးသားသည် (ရီးသားမှု လုပ်ငန်းစဉ်)၊[3] ဇာကြောင့် ရီးသားသည် (ရီးသားရရေ ရည်ရွယ်ချက် တနည်း တွန်းအား)ရို့အကြောင်းကိုလေ့ ရီးသားလေ့ဟိကတ်တေ။[4] ယင်းချင့်အပြင် အရာစာရီးဆရာတိ၏ လက်ရာတိနန့် ပတ်သက်ပြီးကေလည်း ဝေဖန်သုံးသပ်ချက်တိ (criticism) ရီးသားလေ့ဟိကတ်တေ။[5] စာရီးဆရာတိသည် ပရော်ဖက်ရှင်နယ်အဖြစ် (လုပ်ခလစာရယူပနာ) တနည်း ပရော်ဖက်ရှင်နယ်မဟုတ်ဘဲ (လုပ်ခလစာ စာရီးသူတိအတွက် ငွီကြီးရဟိခြင်းစွာ တွန်းအားတခုရာ ဖြစ်ပြီးကေ၊ စာရီးသူမကန်မဝှန်မာမူ ယင်းရို့၏ ဖန်တီးမှုတိအတွက် ငွီကြီးရဟိခြင်း မဟိကတ်လီ။ "Writer" (စာရီးသူ) ဆိုရေ ဝေါဟာရကို "Author" (ဖန်တီးရီးသားသူ/မူပိုင်သျှင်) ဆိုရေ ဝေါဟာရနန့် အဓိပ္ပာယ်တူပိုင် အသုံးပြုလေ့ဟိကတ်တေ။ ယကေလေ့ "Author" ဆိုရေ ဝေါဟာရဖို့ ပိုပြီးကေကျယ်ပြန့်သော အဓိပ္ပာယ်ဟိပြီး၊ စာရီးသားဖန်တီးသူ နာမည်ကို မဖော်ပြထားခြင်း၊ ဇာသူမှန်း မသိဟိရခြင်း တနည်း အများစုပေါင်းပနာ ရီးသားထားခြင်းမျိုး ဖြစ်ကေပင်၊ ထိုစာရီးသားမှုအတွက် ဥပဒေအရ တာဝန်ဟိသူဆိုရေ အဓိပ္ပာယ်ကိုပါ ဖော်ပြလိဟိရေ။ "Author" ဆိုရေ ဝေါဟာရကို အများအနိန်နန့် စာအုပ်တရွီကို ရီးသားသူနန့် ပတ်သက်ပြီးကေ အသုံးပြုကတ်တေ။[6] ===အမျိုးအစားများ=== အယ်လ်ဘတ် အီဒယ်လ်ဖယ်လ် (Albert Edelfelt) ရီးဆွဲခရေ ဖင်လန်-ဆွီဒင် စာရီးဆရာနန့် ကဗျာဆရာ ဇက်ခရစ် တိုပယ်လီယပ်စ် (Zachris Topelius - ၁၈၁၈–၁၈၉၈) ၏ ပုံတူပဂျီကား စာရီးဆရာတိသည် ယင်းရို့၏ အတွေးအမြင်တိကို ဖော်ပြဖို့အတွက် စာပီအမျိုးအစား (genres) ပေါင်းစုံထဲက ရွီးချယ်အသုံးပြုကတ်တေ။ စာပီလက်ရာအများစုကို အခြားသော ဖော်ပြပုံစံများ (mediums) မာ အသုံးပြုနိုင်ဖို့ ပြုပျင်ပြောင်းလဲ ဖန်တီးနှိုင်ရေ။ နမူနာအနိန်နန့် စာရီးဆရာတဦး၏ လက်ရာကို တဦးတည်း သီးသန့်ဖတ်ရှုခြင်း၊ လူအများဟိ့မာ ရွတ်ဆိုပြသခြင်း တနည်း ပြဇာတ်၊ ရုပ်သျှင်ရို့မာ သရုပ်ဖော်တင်ဆက်ခြင်းမျိုး ပြုလုပ်နှိုင်ရေ။ နမူနာ - လောင်းာင်ပြောင်သရော်စာ (satire) တခုကို ကဗျာ၊ ဆောင်းပါး၊ ရုပ်ရှင်၊ ဟာသပြဇာတ် တနည်း သတင်းစာပညာဆိုင်ရာ အရီးအသားတခုအဖြစ် ရီးသားနှိုင်ရေ။ စာတစောင် ရီးသားသူစွာပင်လျှင် ဝေဖန်ချက်တိ၊ အတ္ထုပ္ပတ္တိအချက်အလက်များ တနည်း သတင်းစာပညာဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာတိကို ထည့်သွင်းရီးသားနှိုင်ရေ။ စာရီးဆရာအများစုသည် စာပီအမျိုးအစားတခုတည်းမာသာ ကန့်သတ်မနိန်ဘဲ အမျိုးအစားပေါင်းစုံမာ ရီးသားလေ့ဟိကတ်တေ။ စာပီအမျိုးအစားတခုကျမာ သတ်မှတ်ချက်ဘောင်များ ဟိကေလေ့၊ ဝထုရှည်မှ ရုပ်ရှင်အဖြစ်သို့ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ ကဗျာမှ ပြဇာတ်အဖြစ်သို့ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ သမိုင်းကြောင်းမှ ဂီတပြဇာတ် (musical) အဖြစ်သို့ပင်ဖြစ်ဖြစ် ပြောင်းလဲဖန်တီးမှုမျိုးစုံကို ပြုလုပ်ခကတ်တေ။ စာရီးဆရာတိသည် ယင်းရို့၏ အသက်မွီးဝမ်းကျောင်းကို စာပီအမျိုးအစားတခုဖြင့် စတင်ပြီး နောက်ပိုင်းမာ အရာအမျိုးအစားတခုသို့ ပြောင်းလဲရီးသားနှိုင်ရေ။ နမူနာအနိန်နန့် သမိုင်းပညာသျှင် ဝီလီယံ ဒယ်ရမ်ပယ် (William Dalrymple) သည် ခရီးလားစာပီကဏ္ဍမှ စတင်ခပြီးကေ သတင်းစာဆရာတဦးအနိန်နန့်လည်း ရီးသားလိဟိရေ။ စာရီးဆရာမကန်မဝှန်သည် စိတ်ကူးယိုင်ဇာတ်လမ်းများ (fiction) နန့် အမှန်တရားအပေါ် အခြီခံရေ စာပီများ (non-fiction) နှစ်မျိုးစလုံးကို ရီးသားကတ်ပိုင်၊ ဒေအမျိုးအစားနှစ်ခုစလုံး ပါဝင်ရောနှောနီရေ ပုံစံမျိုးဖြင့်လည်း ရီးသားကတ်တေ။​ နမူနာအနိန်နန့် ဂျော့ဂျက် ဟေယာ (Georgette Heyer) ပိုင်ယှောင် သမိုင်းနောက်ခံ အချစ်ဝထုရီးသားသူတိစွာ သမိုင်းခေတ်ကာလတခုကို နောက်ခံထားကာ ဇာတ်ကောင်တိနန့် ဇာတ်လမ်းတိကို ဖန်တီးကတ်တေ။ ဒေပိုင်နန့် စာပီအမျိုးအစားမာ သမိုင်းအချက်အလက်တိ၏ တိကျမှန်ကန်မှုနန့် အသီးစိတ်အချက်အလက်များ ပါဝင်မှုပမာဏရို့နန့် ပတ်သက်ပြီးကေ ဆွေးနွေးငြင်းခုံမှုတိ ဟိတတ်ရေ။ စာရီးဆရာတချို့သည် စိတ်ကူးယိုင်ဖန်တီးမှုတိနန့် လီးနက်ရေ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ စာပီများ နှစ်မျိုးစလုံးကို ရီးသားကတ်ပြီး၊ တခါတရီမာ ယင်းရို့၏ လက်ရာတိကို ခွဲခြားသိမြင်နိုင်စီရန် ကလောင်နာမည်ကွဲတိကို အသုံးပြုလေ့ဟိကတ်တေ။ နမူနာအနိန်နန့် ဒိုရိုသီ ဆေယာ (Dorothy Sayers) သည် ရာဇဝတ်မှုဆိုင်ရာ စိတ်ကူးယိုင်ဝထုများ (crime fiction) ကို ရီးသားခပိုင် ပြဇာတ်ရီးဆရာ၊ ဆောင်းပါးရှင်၊ ဘာသာပြန်သူနန့် ဝေဖန်ရီးဆရာမ တဦးလည်း ဖြစ်ခရေ။ ===References=== # Magill, Frank N. (1974). Cyclopedia of World Authors. Vol. I, II, III (revised ed.). Englewood Cliffs, New Jersey: Salem Press. pp. 1–1973. [A compilation of the bibliographies and short biographies of notable authors up to 1974.] # Nobel prize winner Rabindranath Tagore is an example. # Nicolson, Adam (2011). When God Spoke English: The Making of the King James Bible. London: Harper Press. ISBN 978-0-00-743100-7. # See, for example, Will Blythe, ed. (c. 1998). Why I write: thoughts on the practice of fiction. Boston: Little, Brown. ISBN 0316102296. # Jonathan Franzen, for example, criticised John Updike for being "exquisitely preoccupied with his own literary digestive processes ..." and his "lack of interest in the bigger postwar, postmodern, socio-technological picture" Franzen, Jonathan (6 September 2013). "Franzen on Kraus: Footnote 89". The Paris Review (206). Archived from the original on 23 April 2020. Retrieved 11 September 2013. # "Definition of AUTHOR". www.merriam-webster.com. 12 October 2023. [[category:စာရီးဆရာ]] jlal38ub42xwhdvervqzqhpp4fqwm17 22046 22045 2026-10-23T15:59:22Z Retkhaberi 224 /* အမျိုးအစားများ */ 22046 wikitext text/x-wiki စာရီးဆရာဆိုစွာ အတွေးအခေါ်တိကို ဖော်ပြဖို့၊ ခံစားချက်တိနန့် စိတ်လှုပ်ယှားမှုတိကို နှိုးဆွပီးဖို့ တနည်း ဖျော်ဖြီမှုပီးဖို့အတွက် စာရီးသားခြင်းကို အသုံးပြုသူတဦး ဖြစ်တေ။ ယင်းရို့စွာ ရီးသားဟန်များ၊ အမျိုးအစားတိနန့် နည်းစနစ်အမျိုးမျိုးကို အသုံးပြုကတ်ပြီး ဝထုရှည်များ၊ ဝထုတိုများ၊ သုတေသနစာတမ်းများ၊ ခရီးလားမှတ်တမ်းများ၊ ပြဇာတ်များ၊ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ညွှန်းများ၊ ရုပ်သံဇာတ်ညွှန်းများ၊ တေးခြင်းတိနန့် ဆောင်းပါးတိအပြင် အစီအစာခံစာတိ၊ ပညာပီးအကြောင်းအရာတိနန့် ပြည်သူလူထု စိတ်ဝင်စားနှိုင်ရေ သတင်းဆောင်းပါးတိကိုပါ ရီးသားကတ်တေ။​ ဒေနိခေတ်မာ စာရီးဆရာတိ၏ လက်ရာတိကို မီဒီယာအမျိုးမျိုးမာ ထုတ်ဝီဗျာယ်ဟိရေ။ ဘာသာစကားကို အသုံးပြုပနာ အတွေးအခေါ်တိကို ကောင်းစွာ ဖော်ပြနိူင်စွမ်းဟိရေ တတ်ကျွမ်းရေ စာရီးဆရာတိသည် လူ့အဖွဲ့အစည်းတခု၏ ယိုင်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာများမာ များစွာ အထောက်အကူပြုလိဟိရေ။[1] "စာရီးဆရာ" (writer) ဆိုရေ ဝေါဟာရကို အနုပညာနန့် ဂီတနယ်ပယ်များမာလည်း (နမူနာ - တေးခြင်းရီးဆရာ၊ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ညွှန်းရီးဆရာ အစဟိစွာအနိန်နန့်) အသုံးပြုကတ်ကေလေ့၊ သီးသန့်ရပ်တည်ရေ "စာရီးဆရာ" ဆိုရေ အသုံးအနှုန်းမာမူ အများအနိန်နန့် စာရီးသားခြင်း (written language) ဖန်တီးသူကိုရာ ရည်ညွှန်းလိဟိရေ။ တချို့ စာရီးဆရာတိစွာ နှုတ်ပြောစကားဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်းလာရေ ဓလိ့ထုံးတမ်းများ (oral tradition) ကို အခြီခံပနာ ရီးသားကတ်ရေ။ စာရီးဆရာတိစွာ စိတ်ကူးယိုင် (fictional) တနည်း အမှန်တရားကို အခြီခံရေ (non-fictional) စာပီ အမျိုးအစားများစွာဖြင့် လက်ရာတိကို ဖန်တီးနှိုင်ရေ။ တချို့ စာရီးဆရာတိက ကိုယ်ရို့၏ အတွေးအခေါ်တိကို ပိုပြီးကေ ထိရောက်စွာ ဖော်ပြနှိုင်ဖို့အတွက် ပုံဖော်မှုတိ (graphics) တနည်း သရုပ်ဖော်ပုံများ (illustrations) ပိုင်ယှောင် မီဒီယာအမျိုးမျိုးကို ပေါင်းစပ်အသုံးပြုကတ်တေ။ လက်ဟိကာလမာ အစိုးရပိုင်းနန့် အရာကဏ္ဍတိက စာဖတ်သူတိအကြား "နည်းပညာဆိုင်ရာ အမှန်တရားအခြီပြု စာရီးဆရာတိ" (non-fictional technical writers) ၏ လက်ရာတိအတွက် လိုအပ်ချက် မြင့်တက်လာရေ။ ယင်းရို့စွာ လက်တွိကျသော တနည်း သိပ္ပံနည်းကျ အကြောင်းအရာတိကို လူတိုင်း နားလည်သဖောပေါက်နိုင်ဖို့ စာရွက်စာတမ်းတိအဖြစ် ပြောင်းလဲရီးသားပေးနှိုင်ရေ တတ်ကျွမ်းမှုဟိသူတိ ဖြစ်ကတ်တေ။ တချို့ စာရီးဆရာတိသည် ကိုယ်ရို့၏ စာရီးသားမှုတိကို ပိုပြီးကေအားကောင်းလာစီရန် ပုံများ (ပုံဈီးခရင်း၊ ပဂျီ၊ ဂရပ်ဖစ်) တနည်း မာလ်တီမီဒီယာ (multimedia) တိကို အသုံးပြုကတ်တေ။ ယှားပါးသော အခြီအရဲများမာ ဖန်တီးမှုဆိုင်ရာ စာရီးဆရာတိသည် စာသားတိအပြင် ဂီတကို အသုံးပြုပနာလည်း ကိုယ်ရို့၏ အတွေးအခေါ်တိကို ဖော်ပြနိူင်ကတ်တေ။[2] စာရီးဆရာတိစွာ ကိုယ်ရို့၏ ကိုယ်ပိုင်စာပီလက်ရာတိကို ဖန်တီးရုံရာမက၊ ကိုယ်ရို့ ဇာပိုင်ရီးသားသည် (ရီးသားမှု လုပ်ငန်းစဉ်)၊[3] ဇာကြောင့် ရီးသားသည် (ရီးသားရရေ ရည်ရွယ်ချက် တနည်း တွန်းအား)ရို့အကြောင်းကိုလေ့ ရီးသားလေ့ဟိကတ်တေ။[4] ယင်းချင့်အပြင် အရာစာရီးဆရာတိ၏ လက်ရာတိနန့် ပတ်သက်ပြီးကေလည်း ဝေဖန်သုံးသပ်ချက်တိ (criticism) ရီးသားလေ့ဟိကတ်တေ။[5] စာရီးဆရာတိသည် ပရော်ဖက်ရှင်နယ်အဖြစ် (လုပ်ခလစာရယူပနာ) တနည်း ပရော်ဖက်ရှင်နယ်မဟုတ်ဘဲ (လုပ်ခလစာ စာရီးသူတိအတွက် ငွီကြီးရဟိခြင်းစွာ တွန်းအားတခုရာ ဖြစ်ပြီးကေ၊ စာရီးသူမကန်မဝှန်မာမူ ယင်းရို့၏ ဖန်တီးမှုတိအတွက် ငွီကြီးရဟိခြင်း မဟိကတ်လီ။ "Writer" (စာရီးသူ) ဆိုရေ ဝေါဟာရကို "Author" (ဖန်တီးရီးသားသူ/မူပိုင်သျှင်) ဆိုရေ ဝေါဟာရနန့် အဓိပ္ပာယ်တူပိုင် အသုံးပြုလေ့ဟိကတ်တေ။ ယကေလေ့ "Author" ဆိုရေ ဝေါဟာရဖို့ ပိုပြီးကေကျယ်ပြန့်သော အဓိပ္ပာယ်ဟိပြီး၊ စာရီးသားဖန်တီးသူ နာမည်ကို မဖော်ပြထားခြင်း၊ ဇာသူမှန်း မသိဟိရခြင်း တနည်း အများစုပေါင်းပနာ ရီးသားထားခြင်းမျိုး ဖြစ်ကေပင်၊ ထိုစာရီးသားမှုအတွက် ဥပဒေအရ တာဝန်ဟိသူဆိုရေ အဓိပ္ပာယ်ကိုပါ ဖော်ပြလိဟိရေ။ "Author" ဆိုရေ ဝေါဟာရကို အများအနိန်နန့် စာအုပ်တရွီကို ရီးသားသူနန့် ပတ်သက်ပြီးကေ အသုံးပြုကတ်တေ။[6] ===အမျိုးအစားများ=== အယ်လ်ဘတ် အီဒယ်လ်ဖယ်လ် (Albert Edelfelt) ရီးဆွဲခရေ ဖင်လန်-ဆွီဒင် စာရီးဆရာနန့် ကဗျာဆရာ ဇက်ခရစ် တိုပယ်လီယပ်စ် (Zachris Topelius - ၁၈၁၈–၁၈၉၈) ၏ ပုံတူပဂျီကား စာရီးဆရာတိရေ ယင်းရို့၏ အတွေးအမြင်တိကို ဖော်ပြဖို့အတွက် စာပီအမျိုးအစား (genres) ပေါင်းစုံထဲက ရွီးချယ်အသုံးပြုကတ်တေ။ စာပီလက်ရာအများစုကို အခြားသော ဖော်ပြပုံစံများ (mediums) မာ အသုံးပြုနိုင်ဖို့ ပြုပျင်ပြောင်းလဲ ဖန်တီးနှိုင်ရေ။ နမူနာအနိန်နန့် စာရီးဆရာတဦး၏ လက်ရာကို တဦးတည်း သီးသန့်ဖတ်ရှုခြင်း၊ လူအများဟိ့မာ ရွတ်ဆိုပြသခြင်း တနည်း ပြဇာတ်၊ ရုပ်သျှင်ရို့မာ သရုပ်ဖော်တင်ဆက်ခြင်းမျိုး ပြုလုပ်နှိုင်ရေ။ နမူနာ - လှောင်ပြောင်သရော်စာ (satire) တခုကို ကဗျာ၊ ဆောင်းပါး၊ ရုပ်ရှင်၊ ဟာသပြဇာတ် တနည်း သတင်းစာပညာဆိုင်ရာ အရီးအသားတခုအဖြစ် ရီးသားနှိုင်ရေ။ စာတစောင် ရီးသားသူစွာပင်လျှင် ဝေဖန်ချက်တိ၊ အတ္ထုပ္ပတ္တိအချက်အလက်များ တနည်း သတင်းစာပညာဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာတိကို ထည့်သွင်းရီးသားနှိုင်ရေ။ စာရီးဆရာအများစုက စာပီအမျိုးအစားတခုတည်းမာရာ ကန့်သတ်မနိန်ဘဲ အမျိုးအစားပေါင်းစုံမာ ရီးသားလေ့ဟိကတ်တေ။ စာပီအမျိုးအစားတခုစီမာ သတ်မှတ်ချက်ဘောင်များ ဟိကေလေ့၊ ဝထုရှည်မှ ရုပ်ရှင်အဖြစ်သို့ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ ကဗျာမှ ပြဇာတ်အဖြစ်သို့ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ သမိုင်းကြောင်းမှ ဂီတပြဇာတ် (musical) အဖြစ်သို့ပင်ဖြစ်ဖြစ် ပြောင်းလဲဖန်တီးမှုမျိုးစုံကို ပြုလုပ်ခကတ်တေ။ စာရီးဆရာတိစွာ ယင်းရို့၏ အသက်မွီးဝမ်းကျောင်းကို စာပီအမျိုးအစားတခုဖြင့် စတင်ပြီး နောက်ပိုင်းမာ အရာအမျိုးအစားတခုသို့ ပြောင်းလဲရီးသားနှိုင်ရေ။ နမူနာအနိန်နန့် သမိုင်းပညာသျှင် ဝီလီယံ ဒယ်ရမ်ပယ် (William Dalrymple) သည် ခရီးလားစာပီကဏ္ဍမှ စတင်ခပြီးကေ သတင်းစာဆရာတဦးအနိန်နန့်လည်း ရီးသားလိဟိရေ။ စာရီးဆရာမကန်မဝှန်သည် စိတ်ကူးယိုင်ဇာတ်လမ်းများ (fiction) နန့် အမှန်တရားအပေါ် အခြီခံရေ စာပီများ (non-fiction) နှစ်မျိုးစလုံးကို ရီးသားကတ်ပိုင်၊ ဒေအမျိုးအစားနှစ်ခုစလုံး ပါဝင်ရောနှောနီရေ ပုံစံမျိုးဖြင့်လည်း ရီးသားကတ်တေ။​ နမူနာအနိန်နန့် ဂျော့ဂျက် ဟေယာ (Georgette Heyer) ပိုင်ယှောင် သမိုင်းနောက်ခံ အချစ်ဝထုရီးသားသူတိစွာ သမိုင်းခေတ်ကာလတခုကို နောက်ခံထားကာ ဇာတ်ကောင်တိနန့် ဇာတ်လမ်းတိကို ဖန်တီးကတ်တေ။ ဒေပိုင်နန့် စာပီအမျိုးအစားမာ သမိုင်းအချက်အလက်တိ၏ တိကျမှန်ကန်မှုနန့် အသီးစိတ်အချက်အလက်များ ပါဝင်မှုပမာဏရို့နန့် ပတ်သက်ပြီးကေ ဆွေးနွေးငြင်းခုံမှုတိ ဟိတတ်ရေ။ စာရီးဆရာတချို့သည် စိတ်ကူးယိုင်ဖန်တီးမှုတိနန့် လီးနက်ရေ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ စာပီများ နှစ်မျိုးစလုံးကို ရီးသားကတ်ပြီး၊ တခါတရီမာ ယင်းရို့၏ လက်ရာတိကို ခွဲခြားသိမြင်နိုင်စီရန် ကလောင်နာမည်ကွဲတိကို အသုံးပြုလေ့ဟိကတ်တေ။ နမူနာအနိန်နန့် ဒိုရိုသီ ဆေယာ (Dorothy Sayers) သည် ရာဇဝတ်မှုဆိုင်ရာ စိတ်ကူးယိုင်ဝထုများ (crime fiction) ကို ရီးသားခပိုင် ပြဇာတ်ရီးဆရာ၊ ဆောင်းပါးရှင်၊ ဘာသာပြန်သူနန့် ဝေဖန်ရီးဆရာမ တဦးလည်း ဖြစ်ခရေ။ ===References=== # Magill, Frank N. (1974). Cyclopedia of World Authors. Vol. I, II, III (revised ed.). Englewood Cliffs, New Jersey: Salem Press. pp. 1–1973. [A compilation of the bibliographies and short biographies of notable authors up to 1974.] # Nobel prize winner Rabindranath Tagore is an example. # Nicolson, Adam (2011). When God Spoke English: The Making of the King James Bible. London: Harper Press. ISBN 978-0-00-743100-7. # See, for example, Will Blythe, ed. (c. 1998). Why I write: thoughts on the practice of fiction. Boston: Little, Brown. ISBN 0316102296. # Jonathan Franzen, for example, criticised John Updike for being "exquisitely preoccupied with his own literary digestive processes ..." and his "lack of interest in the bigger postwar, postmodern, socio-technological picture" Franzen, Jonathan (6 September 2013). "Franzen on Kraus: Footnote 89". The Paris Review (206). Archived from the original on 23 April 2020. Retrieved 11 September 2013. # "Definition of AUTHOR". www.merriam-webster.com. 12 October 2023. [[category:စာရီးဆရာ]] 327m7etqh79ldqffqr32ta1su75b1bd 0 6301 22047 2026-10-23T16:27:44Z Retkhaberi 224 Created page with "ကဗျာဆရာဆိုစွာမာ ကဗျာတိကို လိလာဆည်းပူးပြီး ဖန်တီးရီးသားသူတဦး ဖြစ်တေ။ ကဗျာဆရာတိက ကိုယ့်ကိုယ်ကို ယင်းပိုင် ခေါ်ဆိုနှိုင်ပိုင် အရာသူတိကလေ့ ယင်းရို့အား ယင်းပိုင် ခေါ်ဆိုကတ..." 22047 wikitext text/x-wiki ကဗျာဆရာဆိုစွာမာ ကဗျာတိကို လိလာဆည်းပူးပြီး ဖန်တီးရီးသားသူတဦး ဖြစ်တေ။ ကဗျာဆရာတိက ကိုယ့်ကိုယ်ကို ယင်းပိုင် ခေါ်ဆိုနှိုင်ပိုင် အရာသူတိကလေ့ ယင်းရို့အား ယင်းပိုင် ခေါ်ဆိုကတ်တေ။ ကဗျာဆရာတဦးက ကဗျာများ (နှုတ်ပြော တနည်း စာဖြင့်ရီးသားထားရေ) ကို ဖန်တီးရီးစပ်သူ (တွေးခေါ်သူ၊ တေးခြင်းရီးဆရာ၊ စာရီးဆရာ တနည်း စာပီဖန်တီးသူ) တဦး ဖြစ်နိုင်ပိုင်၊ ကိုယ့် အနုပညာလက်ရာကို ပရိသတ်ရှိမာ တင်ဆက်ဖျော်ဖြီသူလေ့သော့ ဖြစ်နှိုင်ရေ။ ကဗျာဆရာတဦး၏ လုပ်ဆောင်ချက်စွာ အဓိကကတော့ခါ ဆက်သွယ်ပြောဆိုခြင်း တနည်း အယူအဆတိကို ဖော်ပြခြင်းပင် ဖြစ်တေ။ ယင်းရို့စွာ အကြောင်းအရာတခု တနည်း နီရာတခုကို တိုက်ရိုက်ဖော်ပြခြင်းမျိုး (literal sense) တနည်း ဥပစာစကား၊ ပုံဆောင်ချက်တိ (metaphorically) အသုံးပြုပနာ ဖော်ပြခြင်းမျိုး ပြုလုပ်ကတ်တေ။ ကဗျာဆရာတိသည် ရှီးခေတ်ကာလခါကပင် ဟိခကတ်ပြီးကေ ဘာသာစကား၊ ယိုင်ကျေးမှုနန့် ခေတ်ကာလအလိုက် ကွဲပြားခြားနားရေ လက်ရာမြောက်ရေ ဖန်တီးမှုတိကို ပြုလုပ်ခကတ်တေ။[1] ယိုင်ကျေးမှုနန့် ဘာသာစကားအသီးသီးမာ ကဗျာဆရာတိသည် ခေတ်ကာလအလိုက် ပြောင်းလဲလာရေ ပုံစံအမျိုးမျိုးကို အသုံးပြုခကတ်တေ။ ယင်းအတွက်နန့် စာရီးသားမှုစနစ်များ ပေါ်ပေါက်လှာချိန်မှစပြီးကေ ယင်းရို့ ဖန်တီးခရေ စာပီလက်ရာတိပိုင်ပင် ကွဲပြားစုံလင်လှရေ ကဗျာဆရာ မကန်မဝှန် ပေါ်ထွက်ပါလတ်တေ။ ===သမိုင်းကြောင်း=== ရှီးခေတ် ကဗျာဆရာတိ ဒေအပိုင်းသည် အသက်မွီးဝမ်းကျောင်းတခုအနိန်နန့် ကဗျာဆရာဆိုရေ အယူအဆ၏ သမိုင်းကြောင်းအကြောင်း ဖြစ်တေ။ ကဗျာစာပီ၏ သမိုင်းကြောင်းအတွက်မူ 'ကဗျာစာပီသမိုင်း' (History of poetry) ကို ကြည့်ပါ။ ရှီးဦး ကဗျာစာပီသမိုင်းမာ ဆူမား (Sumer) ယိုင်ကျေးမှုစွာ အရေးပါရေ နီရာမှ ပါဝင်ရေ။ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဖတ်ရှုလိလာကတ်ရေ 'ဂิลဂါမက်ရှ် ဇာတ်တော်ကြီး' (The Epic of Gilgamesh) ကို ဘီစီ ၂၁၀၀ ဝန်းကျင်ခန့်၊ ဥရ (Ur) မြို့၏ တတိယမင်းဆက် (Third Dynasty of Ur) လက်ထက်မာ ရီးသားခခြင်း ဖြစ်တေ။ ဒေကဗျာလက်ရာ၏ မိတ္တူတိကို ဘီစီ ၆၀၀ မှ ဘီစီ ၁၅၀ ဝန်းကျင်အထိ ဆက်ပနာ ရီးသားဖြန့်ချိခကတ်တေ။ ယကေလေ့ ဒေလက်ရာရေ နှုတ်ပြောစကားအစိုင်အလာ (oral tradition) မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်တေအတွက် မူလရီးသားသူမာ ဇာသူဖြစ်တေကို မသိဟိရပါ၊၊ 'စီနူဟေး၏ ဇာတ်လမ်း' (The Story of Sinuhe) သည် ရှီးဟောင်း အီဂျစ်နိုင်ငံ၊ အလယ်ခေတ် (Middle Kingdom) ကာလက စွံခရေ ဇာတ်လမ်းပါဝင်ရေ ကဗျာရှည် (narrative poem) တပုဒ် ဖြစ်တေ။ ဘီစီ ၁၇၅၀ ဝန်းကျင်ခန့်က ရီးသားခရေ ဒေလက်ရာရေ စီနူဟေး (Sinuhe) နာမည်ဟိ ရှီးဟောင်း အီဂျစ်လူမျိုးတဦးအကြောင်း ဖြစ်တေ။ သူစွာ ယင်းဧ့ နိုင်ငံမှ ထွက်ဗြီးပြီး နိုင်ငံခြားတိုင်းပြည်တခုမာ နီထိုင်ခကာ၊ ကွယ်လွန်ခါနီးအချိန်မာမှ နီရပ်သို့ ပြန်ပါလတ်တေ။ 'စီနူဟေး၏ ဇာတ်လမ်း' သည် ရှီးဟောင်း အီဂျစ်ခေတ်က စွံခရေ ဇာတ်လမ်းပါ ကဗျာရှည်တိအနက် တပုဒ်ဖြစ်တေ။ ပညာသျှင်တိ၏ ခန့်မှန်းချက်အရ ဒေဇာ နမူနာအနိန်နန့်၊ Caesar Augustus ၏ မိတ်ဆွီ Gaius Cilnius Maecenas သည် Horace နန့် Virgil အပါအဝင် Augustus ခေတ် ကဗျာဆရာတိအတွက် အရေးပါရေ ထောက်ပံ့ကူညီသူတဦး ဖြစ်ခရေ။ ထင်ရှားကျော်ကြားသော ကဗျာဆရာ Ovid မာမူ သူရီးသားခရေ ကဗျာတပုဒ်ကြောင့် ပထမဆုံး Augustus ဧကရာဇ်၏ အမိန့်ဖြင့် ရောမမြို့မှ နှင်ထုတ်ခံခရရေ။ [ကိုးကားရန် လိုအပ်ရေ][3] ===အနောက်တိုင်း ကဗျာဆရာတိ=== အလယ်ခေတ်နှောင်းပိုင်းကာလ (High Middle Ages) မာ 'ထရူဘာဒိုး' (troubadours) ဟုခေါ်သော ကဗျာဆရာအုပ်စုတစုသည် အရေးပါရေ အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခကတ်တေ။ ယင်းရို့စွာ နောက်ခံအခြီအရဲအမျိုးမျိုးမှ လာကြသူတိဖြစ်ပြီးကေ နီရာအဝှမ်းမာ နီထိုင်လားလာလှုပ်ရှားလေ့ဟိကတ်တေ။ ယင်းရို့ကို ကဗျာဆရာတိအဖြစ်နန့်ရာမက သရုပ်ဆောင်များ တနည်း ဂီတပညာသျှင်တိအဖြစ်ပါ သတ်မှတ်ခံခရရေ။ တချို့မာ ပံ့ပိုးကူညီသူ (နာယက/အထောက်အပံ့ပေးသူ) တိ၏ အကူအညီကို ရယူထားကတ်ကေလေ့၊ အများစုကတော့ခါမူ နီရာအနှံ့ ခရီးလှည့်လည်လားလာလေ့ ဟိကတ်တေ။ ပြန်ပနာဆန်းသစ်ရီးခေတ် (Renaissance) မာလည်း ဘုရင်မင်းမြတ်တိက ကဗျာဆရာတိကို ဆက်ပနာပြီးကေ ပံ့ပိုးကူညီမှုတိ ပြုလုပ်ခကတ်တေ။ ယကေလေ့ ကဗျာဆရာအများစုမာ အခြားသော ဝင်ငွီလမ်းကြောင်းတိလေ့ ဟိခကတ်တေ။ နမူနာအနိန်နန့် အီတလီလူမျိုး ကဗျာဆရာတိဖြစ်ကတ်ရေ Dante Alighieri၊ Giovanni Boccaccio နန့် Petrarch ရို့စွာ ဆီးဝါးပညာသျှင်တိအသင်း (pharmacist's guild) ပိုင်ယှောင် နီရာများမာ လုပ်ကိုင်ခကတ်ပြီးကေ၊ William Shakespeare မာမူ ပြဇာတ်ရုံလောကမာ လုပ်ကိုင်ခကတ်တေ။ Romantic ခေတ်နန့် နောက်ပိုင်းကာလတိမာမူ ကဗျာဆရာအများစုသည် ကိုယ်ရို့၏ စာပီလက်ရာတိကတဆင့် အသက်မွီးဝမ်းကျောင်းပြုကတ်ရေ လွတ်လပ်သော စာရီးဆရာတိ ဖြစ်လှာကတ်တေ။ ယင်းရို့စွာ အရာအလုပ်အကိုင်တိက ရဟိရေ ဝင်ငွီ တနည်း မိသားစုပါးက ရဟိရေ အထောက်အပံ့တိကိုလေ့ ဖြည့်စွက်ဝင်ငွီအဖြစ် အသုံးပြုလေ့ဟိကတ်တေ။[4]ဒေအထဲမာ William Wordsworth နန့် Robert Burns ပိုင်ယှောင် ကဗျာဆရာတိ ပါဝင်ရေ။ 'Aeneid' (အီနိဒ်) ကဗျာရှည်ကို ရီးသားခသူ Virgil နန့် 'Paradise Lost' (ပါရာဖုံးဆိုးစ် လော့စ်) ကို ရီးသားခသူ John Milton ပိုင်ယှောင် ကဗျာဆရာတိသည် ကဗျာရီးသားမှုဆိုင်ရာ စွမ်းအားကို ပီးစွမ်းနှိုင်ရေလို့ ယုံကြည်ရရေ 'Muse' (မြူးစ် - ရှီးဟောင်းဂရိဒဏ္ဍာရီလာ အနုပညာဆိုင်ရာ နတ်သမီး) ပါးက အကူအညီကို တောင်းခံခကတ်တေ။ ===Poet laureate (တရားဝင် ခန့်အပ်ခံ ကဗျာဆရာ)=== အဓိက ဆောင်းပါး - Poet laureate Poet laureate ဆိုစွာမာ အစိုးရ တနည်း အဖွဲ့အစည်းတခုခုက တရားဝင် ခန့်အပ်ထားရေ ကဗျာဆရာတဦး ဖြစ်တေ။ ယင်းရို့စွာ အထူးအခမ်းအနားတိနန့် အခါသမယတိအတွက် ကဗျာများ ရီးစပ်ပီးဖို့ မျှော်လင့်ခံရလိဟိရေ။ ဂန္ထဝင်ခေတ် (Classical age) ပြီးကေပိုင်းမာ၊ Padua မြို့မှ Albertino Mussato နန့် Arezzo မြို့မှ Francesco Petrarca (Petrarch) ရို့စွာ အစောဆုံး Poet laureate အဖြစ် သတ်မှတ်ခံခရသူတိ ဖြစ်ကတ်ပြီး၊ ယင်းရို့စွာ အသီးသီး ၁၃၁၅ ခုနှစ်နန့် ၁၃၄၂ ခုနှစ်များမာ ဒေဂုဏ်ထူးကို ရဟိခကတ်တေ။[5] ဗြိတိန်နိုင်ငံမာ ဒေဝေါဟာရရေ အင်္ဂလန်ဘုရင် ဟင်နရီ ၇ (Henry VII) က ဘာနတ် အန်ဒရေ (Bernard André) အား ခန့်အပ်ခရေ အချိန်မှစတင် ပေါ်ပေါက်လာခခြင်း ဖြစ်တေ။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံမာ တော်ဝင်ကဗျာဆရာ (Poet Laureate) ရာထူးသည် ၁၆၆၈ ခုနှစ်မာ ဂျွန် ဒရိုက်ဒန် (John Dryden) အား ခန့်အပ်ခဲ့ချိန်မှစပြီးကေ စတင်ပေါ်ပေါက်ပါလတ်တေ။[6] ===အရာကဗျာဆရာတိ=== အစ္စလာမ်မရောက်ခင် အာရပ်လူ့အဖွဲ့အစည်းမာ ကဗျာဆရာတိ (sha'ir) သည် အရေးပါရေ နီရာတခုကို ရယူထားကတ်ယား၊ ယင်းရို့စွာ သမိုင်းမှတ်တမ်းတင်သူ၊ ဟောကိန်းထုတ်သူနန့် ဝါဒဖြန့်ချိသူ စရေ အခန်းကဏ္ဍတိကိုပါ ပူးတွဲထမ်းဆောင်ခကတ်တေ။ ကိုယ်ရို့၏ မျိုးနွယ်စုကို ချီးမွမ်းဖွဲ့ဆိုရေ ကဗျာများ (qit'ah) နန့် အရာမျိုးနွယ်စုတိကို ဝေဖန်ပြစ်တင်ရေ ကဗျာများ (hija') ရို့စွာ ရှီးဦးခေတ် ကဗျာပုံစံတိအနက် လူကြိုက်အများဆုံး အမျိုးအစားများ ဖြစ်ခပုံရရေ။ ဒေကဗျာဆရာတိသည် အာရေဗီးယားမော်ဟိ သက်ဆိုင်ရာ မျိုးနွယ်စုတခုကျ၏ ဂုဏ်သိက္ခာနန့် အရေးပါမုကို တက်စားပြုကတ်ယား၊ ကဗျာတိကတဆင့် ပြိုင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်ဟန် ပြုလုပ်ခြင်း (zajal) သည် အဂယင့်စစ်ပွဲတိ၏ နီရာမာ အစားထိုး ဖြစ်ပေါ်ပါလတ်တေ။ မက္ကာမြို့နန့် မဝီးလှသော 'Ukaz (ဥကာဇ်) ဟုခေါ်ရေ ဈီးမြို့လေးမာ ကဗျာပွဲတော်တခုကို ပုံမှန်ကျင်းပလေ့ဟိပြီးး၊ ထိုနီရာမာ ကဗျာဆရာတိက ယင်းရို့၏ ကဗျာစွမ်းရည်တိကို ပြသလေ့ဟိကတ်တေ။[7] ပညာရီး ရှီးခေတ်က ကဗျာဆရာအများစုသည် စာပီဗဟုသုတကြွယ်ဝရား ပညာတတ်ကတ်ီးများ ဖြစ်ကတ်ပိုင်၊ တချို့မာမူ ကိုယ်တိုင်လည်းလာဆည်းပူးလို့ ပညာတတ်မြောက်လာသူတိ ဖြစ်ကတ်တေ။ John Gower နန့် John Milton ပိုင်ယှောင် ကဗျာဆရာတချို့မာ ဘာသာစကားတခုထက်ပိုပြီးကေ အသုံးပြုကာ ကဗျာများ ရီးစပ်နှိုင်ခကတ်တေ။ ပေါ်တူဂီလူမျိုး ကဗျာဆရာ Francisco de Sá de Miranda ပိုင်ယှောင် ပုဂ္ဂိုလ်တိစွာ ပေါ်တူဂီဘာသာစကားဖြင့်ရာမက စပိန်ဘာသာစကားဖြင့်ပါ ကဗျာများ ရီးစပ်ခကတ်တေ။[8] Jan Kochanowski သည် ပိုလန်ဘာသာစကားနန့် လက်တင်ဘာသာစကားရို့နန့် ရီးစပ်ခပြီးကေ၊[9] France Prešeren နန့် Karel Hynek Mácha[10] ရို့စွာလေ့ ယင်းရို့၏ မူလဘာသာစကားတိဖြစ်ရေ စလိုဗေးနီးယား (Slovenian) နန့် ချက် (Czech) ဘာသာစကားတိအပြင် ဂျာမန်ဘာသာစကားဖြင့်ပါ ကဗျာတချို့ကို ရီးစပ်ခကတ်တေ။ ပိုလန်ဘာသာစကား၏ အကြီးကျယ်ဆုံး ကဗျာဆရာတဦးဖြစ်သူ Adam Mickiewicz သည် ဧကရာဇ် နပိုလီယန် ၃ (Napoleon III) အတွက် လက်တင်ဘာသာစကားဖြင့် ချီးမွမ်းကဗျာ (ode) တပုဒ်ကို ရီးစပ်ခရေ။ နောက်ထပ် နမူနာတခုမာ ပိုလန်ကဗျာဆရာ Jerzy Pietrkiewicz ဖြစ်တေ။ သူစွာ ဂရိတ်ဗြိတိန်နိုင်ငံသို့ ပြောင်းရွိနီထိုင်ရေအခါ ပိုလန်ဘာသာစကားဖြင့် ကဗျာရီးစပ်ခြင်းကို ရပ်တန့်လိုက်ယား အိန်းဂလိချ်ဘာသာစကားဖြင့် ဝထုရှည်တပုဒ်ကို စတင်ရီးသားခရေ။[11] ယင်းချင့်အပြင် သူစွာ ကဗျာတိကို အိန်းဂလိချ်ဘာသာစကားသို့ ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းတိလေ့ ပြုလုပ်ခရေ။ ဒေနိခေတ် တက္ကသိုလ်များစွာမာ "ဖန်တီးမှုဆိုင်ရာ စာရီးသားခြင်း" (creative writing) ဘာသာရပ်ဖြင့် ဘွဲ့ဒီဂရီများ ပီးအပ်ဗျာယ်ဟိကေလေ့၊ ဒေသင်တန်းတိစွာ ၂၀ ရာစုကနိန်သာ စတင်ပေါ်ပေါက်လာခခြင်း ဖြစ်တေ။ ကဗျာဆရာတဦး ဖြစ်လှာဖို့အတွက် ဒေသင်တန်းတိကို တက်ရောက်ဖို့ မလိုအပ်ရေ်လည်း၊ ယင်းရို့စွာ လိ့ကျင့်မှုတခုအနိန်နန့် အထောက်အကူပြုနှိုင်ဗျာယ်း ကျောင်းသားတိအနိန်နန့် ကိုယ်ရို့၏ စာရီးသားခြင်းလုပ်ငန်းအပေါ် အပြည့်အဝ အာရုံစိုက်နိုင်ဖို့ နှစ်ကကောင်းကြာ အချိန်ပီးခွင့် ရဟိစီရေ။[12] ဘာသာရီးဆိုင်ရာ ကဗျာတိကို ရီးစပ်သူတိ အဓိကဆောင်းပါး - တေးခြင်းစာသား ရီးစပ်သူ (Lyricist) ဘာသာရီးဆိုင်ရာ ကဗျာတိကို ရီးစပ်သူတိ (တနည်း "ဓမ္မတေးခြင်း ရီးစပ်သူတိ" - hymnographers) သည် ကျနော်ရို့ ပုံမှန်မြင်တွိနီကျ ကဗျာဆရာတိနန့် ကွဲပြားချက် မကန်မဝှန် ဟိရေ။ နမူနာအနိန်နန့် Isaac Watts ပိုင်ယှောင် ပုဂ္ဂိုလ်မျိုးသည် သူသက်တမ်းတလျှောက် ကဗျာ (ဓမ္မတေးခြင်း) ပုဒ်ရေ ၇၀၀ ခန့် ရီးစပ်ခရေ။ သူရီးစပ်ခရေ စာသားတိကို တနင်္ဂနွီနိ မိုးထတိုင်း လူသန်းပေါင်းများစွာက သီဆိုကတ်ကေလေ့၊ ကဗျာစုစည်းမှု စာအုပ်တိ (anthologies) မာမူ သူလက်ရာတိ ရက်ပြတ် ပါဝင်လိမဟိပါ၊၊ ဓမ္မတေးခြင်းတိကို "ကဗျာ" ဟု မြင်စွာထက် "ကိုးကွယ်ဝတ်ပြုခြင်း" ဟု ပိုပြီးကေရှုမြင်ကြအတွက်နန့် ဖြစ်တေ။ ယင်းအတွက်နန့် ဓမ္မတေးခြင်း ရီးစပ်သူတဦးအနိန်နန့် ကဗျာဆရာတဦးအဖြစ် အောင်မြင်လိုစိတ်ကို ကိုယ့်ကိုယ်ထဲက "ဖယ်ယှားရှင်းထုတ်နိုင်ခြင်း" (emptying out) အောင်မြင်မှုကို ဖော်ပြဖို့ "အနုပညာဆိုင်ရာ ကီနိုဆစ်" (artistic kenosis) ဆိုရေ ဝေါဟာရကို တခါတရီ အသုံးပြုကတ်တေ။ ဘုရားကျောင်းမာ တေးခြင်းဆိုနီသူတဦးစွာ Watts ၏ ကဗျာစာပိုဒ်တချို့ကို အလပ်ရနီနှိုင်ကေလေ့၊ ယင်းစာသားတိကို ရီးစပ်သူမာ ဇာသူဖြစ်တေကို မသိဟိနိုင်ပိုင်၊ သူ့ကို ကဗျာဆရာတဦးလို့လေ့ တွေးမိဖို့ မဟုတ်ပါ။[7] ===ဆက်ပနာဖတ်ရှုရန်=== ကဗျာဆရာတိ စာရင်း ကဗျာသည်တော် (Bard) တေးခြင်းစာသား ရီးစပ်သူ (Lyricist) ကဗျာအဖွဲ့အစည်းတိနန့် ကဗျာလှုပ်ယှားမှုတိ စာရင်း ===References=== # Orban, Clara Elizabeth (1997). The Culture of Fragments: Word and Images in Futurism and Surrealism. Rodopi. p. 3. ISBN 90-420-0111-9. # Barbara K. Gold (2014), Literary and Artistic Patronage in Ancient Rome, University of Texas Press. # Ovid. Tristia. Ex Ponto. Translated by A. L. Wheeler, revised by G. P. Goold, Harvard University Press, 1924. Ovid's account of his banishment due to a poem (Ars Amatoria) is, as far as we know, only documented in Tristia. No Roman documentation or record exists to confirm this is the case # Peter T. Murphy (2005), "Poetry as an Occupation and an Art in Britain", Cambridge University Press. # Robert Weiss, The Renaissance Discovery of Classical Antiquity (Oxford, 1973);Ernest Hatch Wilkins, The Making of the Canzoniere and Other Petrarchan Studies 1951:9-69, noted in Weiss 1973:32. # "John Dryden (British author)". Encyclopædia Britannica. # "Poet - Poetry Gurukul, GOLN | English". 8 September 2018. Retrieved 1 December 2025. # "Francisco de Sá de Miranda | Portuguese author". Britannica. Archived from the original on 6 September 2018. Retrieved 24 December 2021. # "Catholic Encyclopedia: Jan Kochanowski". New Advent. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021. # Burns, Tracy A. "Karel Hynek Mácha: A leading poet of Czech Romanticism". Prague Blog. Archived from the original on 23 January 2022. Retrieved 24 December 2021. # "Jerzy Peterkiewicz: Polish poet turned English novelist". The Independent. 26 January 2008. Archived from the original on 12 November 2018. Retrieved 24 December 2021. # Nikki Moustaki (2001), The Complete Idiot's Guide to Writing Poetry, Penguin. [[category: ကဗျာဆရာ]] 4d8fm5ztq8zestk0qvww1k0y0tr5yff 22048 22047 2026-10-23T16:28:16Z Retkhaberi 224 /* ဆက်ပနာဖတ်ရှုရန် */ 22048 wikitext text/x-wiki ကဗျာဆရာဆိုစွာမာ ကဗျာတိကို လိလာဆည်းပူးပြီး ဖန်တီးရီးသားသူတဦး ဖြစ်တေ။ ကဗျာဆရာတိက ကိုယ့်ကိုယ်ကို ယင်းပိုင် ခေါ်ဆိုနှိုင်ပိုင် အရာသူတိကလေ့ ယင်းရို့အား ယင်းပိုင် ခေါ်ဆိုကတ်တေ။ ကဗျာဆရာတဦးက ကဗျာများ (နှုတ်ပြော တနည်း စာဖြင့်ရီးသားထားရေ) ကို ဖန်တီးရီးစပ်သူ (တွေးခေါ်သူ၊ တေးခြင်းရီးဆရာ၊ စာရီးဆရာ တနည်း စာပီဖန်တီးသူ) တဦး ဖြစ်နိုင်ပိုင်၊ ကိုယ့် အနုပညာလက်ရာကို ပရိသတ်ရှိမာ တင်ဆက်ဖျော်ဖြီသူလေ့သော့ ဖြစ်နှိုင်ရေ။ ကဗျာဆရာတဦး၏ လုပ်ဆောင်ချက်စွာ အဓိကကတော့ခါ ဆက်သွယ်ပြောဆိုခြင်း တနည်း အယူအဆတိကို ဖော်ပြခြင်းပင် ဖြစ်တေ။ ယင်းရို့စွာ အကြောင်းအရာတခု တနည်း နီရာတခုကို တိုက်ရိုက်ဖော်ပြခြင်းမျိုး (literal sense) တနည်း ဥပစာစကား၊ ပုံဆောင်ချက်တိ (metaphorically) အသုံးပြုပနာ ဖော်ပြခြင်းမျိုး ပြုလုပ်ကတ်တေ။ ကဗျာဆရာတိသည် ရှီးခေတ်ကာလခါကပင် ဟိခကတ်ပြီးကေ ဘာသာစကား၊ ယိုင်ကျေးမှုနန့် ခေတ်ကာလအလိုက် ကွဲပြားခြားနားရေ လက်ရာမြောက်ရေ ဖန်တီးမှုတိကို ပြုလုပ်ခကတ်တေ။[1] ယိုင်ကျေးမှုနန့် ဘာသာစကားအသီးသီးမာ ကဗျာဆရာတိသည် ခေတ်ကာလအလိုက် ပြောင်းလဲလာရေ ပုံစံအမျိုးမျိုးကို အသုံးပြုခကတ်တေ။ ယင်းအတွက်နန့် စာရီးသားမှုစနစ်များ ပေါ်ပေါက်လှာချိန်မှစပြီးကေ ယင်းရို့ ဖန်တီးခရေ စာပီလက်ရာတိပိုင်ပင် ကွဲပြားစုံလင်လှရေ ကဗျာဆရာ မကန်မဝှန် ပေါ်ထွက်ပါလတ်တေ။ ===သမိုင်းကြောင်း=== ရှီးခေတ် ကဗျာဆရာတိ ဒေအပိုင်းသည် အသက်မွီးဝမ်းကျောင်းတခုအနိန်နန့် ကဗျာဆရာဆိုရေ အယူအဆ၏ သမိုင်းကြောင်းအကြောင်း ဖြစ်တေ။ ကဗျာစာပီ၏ သမိုင်းကြောင်းအတွက်မူ 'ကဗျာစာပီသမိုင်း' (History of poetry) ကို ကြည့်ပါ။ ရှီးဦး ကဗျာစာပီသမိုင်းမာ ဆူမား (Sumer) ယိုင်ကျေးမှုစွာ အရေးပါရေ နီရာမှ ပါဝင်ရေ။ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဖတ်ရှုလိလာကတ်ရေ 'ဂิลဂါမက်ရှ် ဇာတ်တော်ကြီး' (The Epic of Gilgamesh) ကို ဘီစီ ၂၁၀၀ ဝန်းကျင်ခန့်၊ ဥရ (Ur) မြို့၏ တတိယမင်းဆက် (Third Dynasty of Ur) လက်ထက်မာ ရီးသားခခြင်း ဖြစ်တေ။ ဒေကဗျာလက်ရာ၏ မိတ္တူတိကို ဘီစီ ၆၀၀ မှ ဘီစီ ၁၅၀ ဝန်းကျင်အထိ ဆက်ပနာ ရီးသားဖြန့်ချိခကတ်တေ။ ယကေလေ့ ဒေလက်ရာရေ နှုတ်ပြောစကားအစိုင်အလာ (oral tradition) မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်တေအတွက် မူလရီးသားသူမာ ဇာသူဖြစ်တေကို မသိဟိရပါ၊၊ 'စီနူဟေး၏ ဇာတ်လမ်း' (The Story of Sinuhe) သည် ရှီးဟောင်း အီဂျစ်နိုင်ငံ၊ အလယ်ခေတ် (Middle Kingdom) ကာလက စွံခရေ ဇာတ်လမ်းပါဝင်ရေ ကဗျာရှည် (narrative poem) တပုဒ် ဖြစ်တေ။ ဘီစီ ၁၇၅၀ ဝန်းကျင်ခန့်က ရီးသားခရေ ဒေလက်ရာရေ စီနူဟေး (Sinuhe) နာမည်ဟိ ရှီးဟောင်း အီဂျစ်လူမျိုးတဦးအကြောင်း ဖြစ်တေ။ သူစွာ ယင်းဧ့ နိုင်ငံမှ ထွက်ဗြီးပြီး နိုင်ငံခြားတိုင်းပြည်တခုမာ နီထိုင်ခကာ၊ ကွယ်လွန်ခါနီးအချိန်မာမှ နီရပ်သို့ ပြန်ပါလတ်တေ။ 'စီနူဟေး၏ ဇာတ်လမ်း' သည် ရှီးဟောင်း အီဂျစ်ခေတ်က စွံခရေ ဇာတ်လမ်းပါ ကဗျာရှည်တိအနက် တပုဒ်ဖြစ်တေ။ ပညာသျှင်တိ၏ ခန့်မှန်းချက်အရ ဒေဇာ နမူနာအနိန်နန့်၊ Caesar Augustus ၏ မိတ်ဆွီ Gaius Cilnius Maecenas သည် Horace နန့် Virgil အပါအဝင် Augustus ခေတ် ကဗျာဆရာတိအတွက် အရေးပါရေ ထောက်ပံ့ကူညီသူတဦး ဖြစ်ခရေ။ ထင်ရှားကျော်ကြားသော ကဗျာဆရာ Ovid မာမူ သူရီးသားခရေ ကဗျာတပုဒ်ကြောင့် ပထမဆုံး Augustus ဧကရာဇ်၏ အမိန့်ဖြင့် ရောမမြို့မှ နှင်ထုတ်ခံခရရေ။ [ကိုးကားရန် လိုအပ်ရေ][3] ===အနောက်တိုင်း ကဗျာဆရာတိ=== အလယ်ခေတ်နှောင်းပိုင်းကာလ (High Middle Ages) မာ 'ထရူဘာဒိုး' (troubadours) ဟုခေါ်သော ကဗျာဆရာအုပ်စုတစုသည် အရေးပါရေ အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခကတ်တေ။ ယင်းရို့စွာ နောက်ခံအခြီအရဲအမျိုးမျိုးမှ လာကြသူတိဖြစ်ပြီးကေ နီရာအဝှမ်းမာ နီထိုင်လားလာလှုပ်ရှားလေ့ဟိကတ်တေ။ ယင်းရို့ကို ကဗျာဆရာတိအဖြစ်နန့်ရာမက သရုပ်ဆောင်များ တနည်း ဂီတပညာသျှင်တိအဖြစ်ပါ သတ်မှတ်ခံခရရေ။ တချို့မာ ပံ့ပိုးကူညီသူ (နာယက/အထောက်အပံ့ပေးသူ) တိ၏ အကူအညီကို ရယူထားကတ်ကေလေ့၊ အများစုကတော့ခါမူ နီရာအနှံ့ ခရီးလှည့်လည်လားလာလေ့ ဟိကတ်တေ။ ပြန်ပနာဆန်းသစ်ရီးခေတ် (Renaissance) မာလည်း ဘုရင်မင်းမြတ်တိက ကဗျာဆရာတိကို ဆက်ပနာပြီးကေ ပံ့ပိုးကူညီမှုတိ ပြုလုပ်ခကတ်တေ။ ယကေလေ့ ကဗျာဆရာအများစုမာ အခြားသော ဝင်ငွီလမ်းကြောင်းတိလေ့ ဟိခကတ်တေ။ နမူနာအနိန်နန့် အီတလီလူမျိုး ကဗျာဆရာတိဖြစ်ကတ်ရေ Dante Alighieri၊ Giovanni Boccaccio နန့် Petrarch ရို့စွာ ဆီးဝါးပညာသျှင်တိအသင်း (pharmacist's guild) ပိုင်ယှောင် နီရာများမာ လုပ်ကိုင်ခကတ်ပြီးကေ၊ William Shakespeare မာမူ ပြဇာတ်ရုံလောကမာ လုပ်ကိုင်ခကတ်တေ။ Romantic ခေတ်နန့် နောက်ပိုင်းကာလတိမာမူ ကဗျာဆရာအများစုသည် ကိုယ်ရို့၏ စာပီလက်ရာတိကတဆင့် အသက်မွီးဝမ်းကျောင်းပြုကတ်ရေ လွတ်လပ်သော စာရီးဆရာတိ ဖြစ်လှာကတ်တေ။ ယင်းရို့စွာ အရာအလုပ်အကိုင်တိက ရဟိရေ ဝင်ငွီ တနည်း မိသားစုပါးက ရဟိရေ အထောက်အပံ့တိကိုလေ့ ဖြည့်စွက်ဝင်ငွီအဖြစ် အသုံးပြုလေ့ဟိကတ်တေ။[4]ဒေအထဲမာ William Wordsworth နန့် Robert Burns ပိုင်ယှောင် ကဗျာဆရာတိ ပါဝင်ရေ။ 'Aeneid' (အီနိဒ်) ကဗျာရှည်ကို ရီးသားခသူ Virgil နန့် 'Paradise Lost' (ပါရာဖုံးဆိုးစ် လော့စ်) ကို ရီးသားခသူ John Milton ပိုင်ယှောင် ကဗျာဆရာတိသည် ကဗျာရီးသားမှုဆိုင်ရာ စွမ်းအားကို ပီးစွမ်းနှိုင်ရေလို့ ယုံကြည်ရရေ 'Muse' (မြူးစ် - ရှီးဟောင်းဂရိဒဏ္ဍာရီလာ အနုပညာဆိုင်ရာ နတ်သမီး) ပါးက အကူအညီကို တောင်းခံခကတ်တေ။ ===Poet laureate (တရားဝင် ခန့်အပ်ခံ ကဗျာဆရာ)=== အဓိက ဆောင်းပါး - Poet laureate Poet laureate ဆိုစွာမာ အစိုးရ တနည်း အဖွဲ့အစည်းတခုခုက တရားဝင် ခန့်အပ်ထားရေ ကဗျာဆရာတဦး ဖြစ်တေ။ ယင်းရို့စွာ အထူးအခမ်းအနားတိနန့် အခါသမယတိအတွက် ကဗျာများ ရီးစပ်ပီးဖို့ မျှော်လင့်ခံရလိဟိရေ။ ဂန္ထဝင်ခေတ် (Classical age) ပြီးကေပိုင်းမာ၊ Padua မြို့မှ Albertino Mussato နန့် Arezzo မြို့မှ Francesco Petrarca (Petrarch) ရို့စွာ အစောဆုံး Poet laureate အဖြစ် သတ်မှတ်ခံခရသူတိ ဖြစ်ကတ်ပြီး၊ ယင်းရို့စွာ အသီးသီး ၁၃၁၅ ခုနှစ်နန့် ၁၃၄၂ ခုနှစ်များမာ ဒေဂုဏ်ထူးကို ရဟိခကတ်တေ။[5] ဗြိတိန်နိုင်ငံမာ ဒေဝေါဟာရရေ အင်္ဂလန်ဘုရင် ဟင်နရီ ၇ (Henry VII) က ဘာနတ် အန်ဒရေ (Bernard André) အား ခန့်အပ်ခရေ အချိန်မှစတင် ပေါ်ပေါက်လာခခြင်း ဖြစ်တေ။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံမာ တော်ဝင်ကဗျာဆရာ (Poet Laureate) ရာထူးသည် ၁၆၆၈ ခုနှစ်မာ ဂျွန် ဒရိုက်ဒန် (John Dryden) အား ခန့်အပ်ခဲ့ချိန်မှစပြီးကေ စတင်ပေါ်ပေါက်ပါလတ်တေ။[6] ===အရာကဗျာဆရာတိ=== အစ္စလာမ်မရောက်ခင် အာရပ်လူ့အဖွဲ့အစည်းမာ ကဗျာဆရာတိ (sha'ir) သည် အရေးပါရေ နီရာတခုကို ရယူထားကတ်ယား၊ ယင်းရို့စွာ သမိုင်းမှတ်တမ်းတင်သူ၊ ဟောကိန်းထုတ်သူနန့် ဝါဒဖြန့်ချိသူ စရေ အခန်းကဏ္ဍတိကိုပါ ပူးတွဲထမ်းဆောင်ခကတ်တေ။ ကိုယ်ရို့၏ မျိုးနွယ်စုကို ချီးမွမ်းဖွဲ့ဆိုရေ ကဗျာများ (qit'ah) နန့် အရာမျိုးနွယ်စုတိကို ဝေဖန်ပြစ်တင်ရေ ကဗျာများ (hija') ရို့စွာ ရှီးဦးခေတ် ကဗျာပုံစံတိအနက် လူကြိုက်အများဆုံး အမျိုးအစားများ ဖြစ်ခပုံရရေ။ ဒေကဗျာဆရာတိသည် အာရေဗီးယားမော်ဟိ သက်ဆိုင်ရာ မျိုးနွယ်စုတခုကျ၏ ဂုဏ်သိက္ခာနန့် အရေးပါမုကို တက်စားပြုကတ်ယား၊ ကဗျာတိကတဆင့် ပြိုင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်ဟန် ပြုလုပ်ခြင်း (zajal) သည် အဂယင့်စစ်ပွဲတိ၏ နီရာမာ အစားထိုး ဖြစ်ပေါ်ပါလတ်တေ။ မက္ကာမြို့နန့် မဝီးလှသော 'Ukaz (ဥကာဇ်) ဟုခေါ်ရေ ဈီးမြို့လေးမာ ကဗျာပွဲတော်တခုကို ပုံမှန်ကျင်းပလေ့ဟိပြီးး၊ ထိုနီရာမာ ကဗျာဆရာတိက ယင်းရို့၏ ကဗျာစွမ်းရည်တိကို ပြသလေ့ဟိကတ်တေ။[7] ပညာရီး ရှီးခေတ်က ကဗျာဆရာအများစုသည် စာပီဗဟုသုတကြွယ်ဝရား ပညာတတ်ကတ်ီးများ ဖြစ်ကတ်ပိုင်၊ တချို့မာမူ ကိုယ်တိုင်လည်းလာဆည်းပူးလို့ ပညာတတ်မြောက်လာသူတိ ဖြစ်ကတ်တေ။ John Gower နန့် John Milton ပိုင်ယှောင် ကဗျာဆရာတချို့မာ ဘာသာစကားတခုထက်ပိုပြီးကေ အသုံးပြုကာ ကဗျာများ ရီးစပ်နှိုင်ခကတ်တေ။ ပေါ်တူဂီလူမျိုး ကဗျာဆရာ Francisco de Sá de Miranda ပိုင်ယှောင် ပုဂ္ဂိုလ်တိစွာ ပေါ်တူဂီဘာသာစကားဖြင့်ရာမက စပိန်ဘာသာစကားဖြင့်ပါ ကဗျာများ ရီးစပ်ခကတ်တေ။[8] Jan Kochanowski သည် ပိုလန်ဘာသာစကားနန့် လက်တင်ဘာသာစကားရို့နန့် ရီးစပ်ခပြီးကေ၊[9] France Prešeren နန့် Karel Hynek Mácha[10] ရို့စွာလေ့ ယင်းရို့၏ မူလဘာသာစကားတိဖြစ်ရေ စလိုဗေးနီးယား (Slovenian) နန့် ချက် (Czech) ဘာသာစကားတိအပြင် ဂျာမန်ဘာသာစကားဖြင့်ပါ ကဗျာတချို့ကို ရီးစပ်ခကတ်တေ။ ပိုလန်ဘာသာစကား၏ အကြီးကျယ်ဆုံး ကဗျာဆရာတဦးဖြစ်သူ Adam Mickiewicz သည် ဧကရာဇ် နပိုလီယန် ၃ (Napoleon III) အတွက် လက်တင်ဘာသာစကားဖြင့် ချီးမွမ်းကဗျာ (ode) တပုဒ်ကို ရီးစပ်ခရေ။ နောက်ထပ် နမူနာတခုမာ ပိုလန်ကဗျာဆရာ Jerzy Pietrkiewicz ဖြစ်တေ။ သူစွာ ဂရိတ်ဗြိတိန်နိုင်ငံသို့ ပြောင်းရွိနီထိုင်ရေအခါ ပိုလန်ဘာသာစကားဖြင့် ကဗျာရီးစပ်ခြင်းကို ရပ်တန့်လိုက်ယား အိန်းဂလိချ်ဘာသာစကားဖြင့် ဝထုရှည်တပုဒ်ကို စတင်ရီးသားခရေ။[11] ယင်းချင့်အပြင် သူစွာ ကဗျာတိကို အိန်းဂလိချ်ဘာသာစကားသို့ ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းတိလေ့ ပြုလုပ်ခရေ။ ဒေနိခေတ် တက္ကသိုလ်များစွာမာ "ဖန်တီးမှုဆိုင်ရာ စာရီးသားခြင်း" (creative writing) ဘာသာရပ်ဖြင့် ဘွဲ့ဒီဂရီများ ပီးအပ်ဗျာယ်ဟိကေလေ့၊ ဒေသင်တန်းတိစွာ ၂၀ ရာစုကနိန်သာ စတင်ပေါ်ပေါက်လာခခြင်း ဖြစ်တေ။ ကဗျာဆရာတဦး ဖြစ်လှာဖို့အတွက် ဒေသင်တန်းတိကို တက်ရောက်ဖို့ မလိုအပ်ရေ်လည်း၊ ယင်းရို့စွာ လိ့ကျင့်မှုတခုအနိန်နန့် အထောက်အကူပြုနှိုင်ဗျာယ်း ကျောင်းသားတိအနိန်နန့် ကိုယ်ရို့၏ စာရီးသားခြင်းလုပ်ငန်းအပေါ် အပြည့်အဝ အာရုံစိုက်နိုင်ဖို့ နှစ်ကကောင်းကြာ အချိန်ပီးခွင့် ရဟိစီရေ။[12] ဘာသာရီးဆိုင်ရာ ကဗျာတိကို ရီးစပ်သူတိ အဓိကဆောင်းပါး - တေးခြင်းစာသား ရီးစပ်သူ (Lyricist) ဘာသာရီးဆိုင်ရာ ကဗျာတိကို ရီးစပ်သူတိ (တနည်း "ဓမ္မတေးခြင်း ရီးစပ်သူတိ" - hymnographers) သည် ကျနော်ရို့ ပုံမှန်မြင်တွိနီကျ ကဗျာဆရာတိနန့် ကွဲပြားချက် မကန်မဝှန် ဟိရေ။ နမူနာအနိန်နန့် Isaac Watts ပိုင်ယှောင် ပုဂ္ဂိုလ်မျိုးသည် သူသက်တမ်းတလျှောက် ကဗျာ (ဓမ္မတေးခြင်း) ပုဒ်ရေ ၇၀၀ ခန့် ရီးစပ်ခရေ။ သူရီးစပ်ခရေ စာသားတိကို တနင်္ဂနွီနိ မိုးထတိုင်း လူသန်းပေါင်းများစွာက သီဆိုကတ်ကေလေ့၊ ကဗျာစုစည်းမှု စာအုပ်တိ (anthologies) မာမူ သူလက်ရာတိ ရက်ပြတ် ပါဝင်လိမဟိပါ၊၊ ဓမ္မတေးခြင်းတိကို "ကဗျာ" ဟု မြင်စွာထက် "ကိုးကွယ်ဝတ်ပြုခြင်း" ဟု ပိုပြီးကေရှုမြင်ကြအတွက်နန့် ဖြစ်တေ။ ယင်းအတွက်နန့် ဓမ္မတေးခြင်း ရီးစပ်သူတဦးအနိန်နန့် ကဗျာဆရာတဦးအဖြစ် အောင်မြင်လိုစိတ်ကို ကိုယ့်ကိုယ်ထဲက "ဖယ်ယှားရှင်းထုတ်နိုင်ခြင်း" (emptying out) အောင်မြင်မှုကို ဖော်ပြဖို့ "အနုပညာဆိုင်ရာ ကီနိုဆစ်" (artistic kenosis) ဆိုရေ ဝေါဟာရကို တခါတရီ အသုံးပြုကတ်တေ။ ဘုရားကျောင်းမာ တေးခြင်းဆိုနီသူတဦးစွာ Watts ၏ ကဗျာစာပိုဒ်တချို့ကို အလပ်ရနီနှိုင်ကေလေ့၊ ယင်းစာသားတိကို ရီးစပ်သူမာ ဇာသူဖြစ်တေကို မသိဟိနိုင်ပိုင်၊ သူ့ကို ကဗျာဆရာတဦးလို့လေ့ တွေးမိဖို့ မဟုတ်ပါ။[7] ===ဆက်ပနာဖတ်ရှုရန်=== * ကဗျာဆရာတိ စာရင်း * ကဗျာသည်တော် (Bard) * တေးခြင်းစာသား ရီးစပ်သူ (Lyricist) * ကဗျာအဖွဲ့အစည်းတိနန့် ကဗျာလှုပ်ယှားမှုတိ စာရင်း ===References=== # Orban, Clara Elizabeth (1997). The Culture of Fragments: Word and Images in Futurism and Surrealism. Rodopi. p. 3. ISBN 90-420-0111-9. # Barbara K. Gold (2014), Literary and Artistic Patronage in Ancient Rome, University of Texas Press. # Ovid. Tristia. Ex Ponto. Translated by A. L. Wheeler, revised by G. P. Goold, Harvard University Press, 1924. Ovid's account of his banishment due to a poem (Ars Amatoria) is, as far as we know, only documented in Tristia. No Roman documentation or record exists to confirm this is the case # Peter T. Murphy (2005), "Poetry as an Occupation and an Art in Britain", Cambridge University Press. # Robert Weiss, The Renaissance Discovery of Classical Antiquity (Oxford, 1973);Ernest Hatch Wilkins, The Making of the Canzoniere and Other Petrarchan Studies 1951:9-69, noted in Weiss 1973:32. # "John Dryden (British author)". Encyclopædia Britannica. # "Poet - Poetry Gurukul, GOLN | English". 8 September 2018. Retrieved 1 December 2025. # "Francisco de Sá de Miranda | Portuguese author". Britannica. Archived from the original on 6 September 2018. Retrieved 24 December 2021. # "Catholic Encyclopedia: Jan Kochanowski". New Advent. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021. # Burns, Tracy A. "Karel Hynek Mácha: A leading poet of Czech Romanticism". Prague Blog. Archived from the original on 23 January 2022. Retrieved 24 December 2021. # "Jerzy Peterkiewicz: Polish poet turned English novelist". The Independent. 26 January 2008. Archived from the original on 12 November 2018. Retrieved 24 December 2021. # Nikki Moustaki (2001), The Complete Idiot's Guide to Writing Poetry, Penguin. [[category: ကဗျာဆရာ]] m5h7jxgowmjgr9xtayz3x8dj2dg4yfh 22049 22048 2026-10-23T16:29:04Z Retkhaberi 224 /* ဆက်ပနာဖတ်ရှုရန် */ 22049 wikitext text/x-wiki ကဗျာဆရာဆိုစွာမာ ကဗျာတိကို လိလာဆည်းပူးပြီး ဖန်တီးရီးသားသူတဦး ဖြစ်တေ။ ကဗျာဆရာတိက ကိုယ့်ကိုယ်ကို ယင်းပိုင် ခေါ်ဆိုနှိုင်ပိုင် အရာသူတိကလေ့ ယင်းရို့အား ယင်းပိုင် ခေါ်ဆိုကတ်တေ။ ကဗျာဆရာတဦးက ကဗျာများ (နှုတ်ပြော တနည်း စာဖြင့်ရီးသားထားရေ) ကို ဖန်တီးရီးစပ်သူ (တွေးခေါ်သူ၊ တေးခြင်းရီးဆရာ၊ စာရီးဆရာ တနည်း စာပီဖန်တီးသူ) တဦး ဖြစ်နိုင်ပိုင်၊ ကိုယ့် အနုပညာလက်ရာကို ပရိသတ်ရှိမာ တင်ဆက်ဖျော်ဖြီသူလေ့သော့ ဖြစ်နှိုင်ရေ။ ကဗျာဆရာတဦး၏ လုပ်ဆောင်ချက်စွာ အဓိကကတော့ခါ ဆက်သွယ်ပြောဆိုခြင်း တနည်း အယူအဆတိကို ဖော်ပြခြင်းပင် ဖြစ်တေ။ ယင်းရို့စွာ အကြောင်းအရာတခု တနည်း နီရာတခုကို တိုက်ရိုက်ဖော်ပြခြင်းမျိုး (literal sense) တနည်း ဥပစာစကား၊ ပုံဆောင်ချက်တိ (metaphorically) အသုံးပြုပနာ ဖော်ပြခြင်းမျိုး ပြုလုပ်ကတ်တေ။ ကဗျာဆရာတိသည် ရှီးခေတ်ကာလခါကပင် ဟိခကတ်ပြီးကေ ဘာသာစကား၊ ယိုင်ကျေးမှုနန့် ခေတ်ကာလအလိုက် ကွဲပြားခြားနားရေ လက်ရာမြောက်ရေ ဖန်တီးမှုတိကို ပြုလုပ်ခကတ်တေ။[1] ယိုင်ကျေးမှုနန့် ဘာသာစကားအသီးသီးမာ ကဗျာဆရာတိသည် ခေတ်ကာလအလိုက် ပြောင်းလဲလာရေ ပုံစံအမျိုးမျိုးကို အသုံးပြုခကတ်တေ။ ယင်းအတွက်နန့် စာရီးသားမှုစနစ်များ ပေါ်ပေါက်လှာချိန်မှစပြီးကေ ယင်းရို့ ဖန်တီးခရေ စာပီလက်ရာတိပိုင်ပင် ကွဲပြားစုံလင်လှရေ ကဗျာဆရာ မကန်မဝှန် ပေါ်ထွက်ပါလတ်တေ။ ===သမိုင်းကြောင်း=== ရှီးခေတ် ကဗျာဆရာတိ ဒေအပိုင်းသည် အသက်မွီးဝမ်းကျောင်းတခုအနိန်နန့် ကဗျာဆရာဆိုရေ အယူအဆ၏ သမိုင်းကြောင်းအကြောင်း ဖြစ်တေ။ ကဗျာစာပီ၏ သမိုင်းကြောင်းအတွက်မူ 'ကဗျာစာပီသမိုင်း' (History of poetry) ကို ကြည့်ပါ။ ရှီးဦး ကဗျာစာပီသမိုင်းမာ ဆူမား (Sumer) ယိုင်ကျေးမှုစွာ အရေးပါရေ နီရာမှ ပါဝင်ရေ။ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဖတ်ရှုလိလာကတ်ရေ 'ဂิลဂါမက်ရှ် ဇာတ်တော်ကြီး' (The Epic of Gilgamesh) ကို ဘီစီ ၂၁၀၀ ဝန်းကျင်ခန့်၊ ဥရ (Ur) မြို့၏ တတိယမင်းဆက် (Third Dynasty of Ur) လက်ထက်မာ ရီးသားခခြင်း ဖြစ်တေ။ ဒေကဗျာလက်ရာ၏ မိတ္တူတိကို ဘီစီ ၆၀၀ မှ ဘီစီ ၁၅၀ ဝန်းကျင်အထိ ဆက်ပနာ ရီးသားဖြန့်ချိခကတ်တေ။ ယကေလေ့ ဒေလက်ရာရေ နှုတ်ပြောစကားအစိုင်အလာ (oral tradition) မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်တေအတွက် မူလရီးသားသူမာ ဇာသူဖြစ်တေကို မသိဟိရပါ၊၊ 'စီနူဟေး၏ ဇာတ်လမ်း' (The Story of Sinuhe) သည် ရှီးဟောင်း အီဂျစ်နိုင်ငံ၊ အလယ်ခေတ် (Middle Kingdom) ကာလက စွံခရေ ဇာတ်လမ်းပါဝင်ရေ ကဗျာရှည် (narrative poem) တပုဒ် ဖြစ်တေ။ ဘီစီ ၁၇၅၀ ဝန်းကျင်ခန့်က ရီးသားခရေ ဒေလက်ရာရေ စီနူဟေး (Sinuhe) နာမည်ဟိ ရှီးဟောင်း အီဂျစ်လူမျိုးတဦးအကြောင်း ဖြစ်တေ။ သူစွာ ယင်းဧ့ နိုင်ငံမှ ထွက်ဗြီးပြီး နိုင်ငံခြားတိုင်းပြည်တခုမာ နီထိုင်ခကာ၊ ကွယ်လွန်ခါနီးအချိန်မာမှ နီရပ်သို့ ပြန်ပါလတ်တေ။ 'စီနူဟေး၏ ဇာတ်လမ်း' သည် ရှီးဟောင်း အီဂျစ်ခေတ်က စွံခရေ ဇာတ်လမ်းပါ ကဗျာရှည်တိအနက် တပုဒ်ဖြစ်တေ။ ပညာသျှင်တိ၏ ခန့်မှန်းချက်အရ ဒေဇာ နမူနာအနိန်နန့်၊ Caesar Augustus ၏ မိတ်ဆွီ Gaius Cilnius Maecenas သည် Horace နန့် Virgil အပါအဝင် Augustus ခေတ် ကဗျာဆရာတိအတွက် အရေးပါရေ ထောက်ပံ့ကူညီသူတဦး ဖြစ်ခရေ။ ထင်ရှားကျော်ကြားသော ကဗျာဆရာ Ovid မာမူ သူရီးသားခရေ ကဗျာတပုဒ်ကြောင့် ပထမဆုံး Augustus ဧကရာဇ်၏ အမိန့်ဖြင့် ရောမမြို့မှ နှင်ထုတ်ခံခရရေ။ [ကိုးကားရန် လိုအပ်ရေ][3] ===အနောက်တိုင်း ကဗျာဆရာတိ=== အလယ်ခေတ်နှောင်းပိုင်းကာလ (High Middle Ages) မာ 'ထရူဘာဒိုး' (troubadours) ဟုခေါ်သော ကဗျာဆရာအုပ်စုတစုသည် အရေးပါရေ အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခကတ်တေ။ ယင်းရို့စွာ နောက်ခံအခြီအရဲအမျိုးမျိုးမှ လာကြသူတိဖြစ်ပြီးကေ နီရာအဝှမ်းမာ နီထိုင်လားလာလှုပ်ရှားလေ့ဟိကတ်တေ။ ယင်းရို့ကို ကဗျာဆရာတိအဖြစ်နန့်ရာမက သရုပ်ဆောင်များ တနည်း ဂီတပညာသျှင်တိအဖြစ်ပါ သတ်မှတ်ခံခရရေ။ တချို့မာ ပံ့ပိုးကူညီသူ (နာယက/အထောက်အပံ့ပေးသူ) တိ၏ အကူအညီကို ရယူထားကတ်ကေလေ့၊ အများစုကတော့ခါမူ နီရာအနှံ့ ခရီးလှည့်လည်လားလာလေ့ ဟိကတ်တေ။ ပြန်ပနာဆန်းသစ်ရီးခေတ် (Renaissance) မာလည်း ဘုရင်မင်းမြတ်တိက ကဗျာဆရာတိကို ဆက်ပနာပြီးကေ ပံ့ပိုးကူညီမှုတိ ပြုလုပ်ခကတ်တေ။ ယကေလေ့ ကဗျာဆရာအများစုမာ အခြားသော ဝင်ငွီလမ်းကြောင်းတိလေ့ ဟိခကတ်တေ။ နမူနာအနိန်နန့် အီတလီလူမျိုး ကဗျာဆရာတိဖြစ်ကတ်ရေ Dante Alighieri၊ Giovanni Boccaccio နန့် Petrarch ရို့စွာ ဆီးဝါးပညာသျှင်တိအသင်း (pharmacist's guild) ပိုင်ယှောင် နီရာများမာ လုပ်ကိုင်ခကတ်ပြီးကေ၊ William Shakespeare မာမူ ပြဇာတ်ရုံလောကမာ လုပ်ကိုင်ခကတ်တေ။ Romantic ခေတ်နန့် နောက်ပိုင်းကာလတိမာမူ ကဗျာဆရာအများစုသည် ကိုယ်ရို့၏ စာပီလက်ရာတိကတဆင့် အသက်မွီးဝမ်းကျောင်းပြုကတ်ရေ လွတ်လပ်သော စာရီးဆရာတိ ဖြစ်လှာကတ်တေ။ ယင်းရို့စွာ အရာအလုပ်အကိုင်တိက ရဟိရေ ဝင်ငွီ တနည်း မိသားစုပါးက ရဟိရေ အထောက်အပံ့တိကိုလေ့ ဖြည့်စွက်ဝင်ငွီအဖြစ် အသုံးပြုလေ့ဟိကတ်တေ။[4]ဒေအထဲမာ William Wordsworth နန့် Robert Burns ပိုင်ယှောင် ကဗျာဆရာတိ ပါဝင်ရေ။ 'Aeneid' (အီနိဒ်) ကဗျာရှည်ကို ရီးသားခသူ Virgil နန့် 'Paradise Lost' (ပါရာဖုံးဆိုးစ် လော့စ်) ကို ရီးသားခသူ John Milton ပိုင်ယှောင် ကဗျာဆရာတိသည် ကဗျာရီးသားမှုဆိုင်ရာ စွမ်းအားကို ပီးစွမ်းနှိုင်ရေလို့ ယုံကြည်ရရေ 'Muse' (မြူးစ် - ရှီးဟောင်းဂရိဒဏ္ဍာရီလာ အနုပညာဆိုင်ရာ နတ်သမီး) ပါးက အကူအညီကို တောင်းခံခကတ်တေ။ ===Poet laureate (တရားဝင် ခန့်အပ်ခံ ကဗျာဆရာ)=== အဓိက ဆောင်းပါး - Poet laureate Poet laureate ဆိုစွာမာ အစိုးရ တနည်း အဖွဲ့အစည်းတခုခုက တရားဝင် ခန့်အပ်ထားရေ ကဗျာဆရာတဦး ဖြစ်တေ။ ယင်းရို့စွာ အထူးအခမ်းအနားတိနန့် အခါသမယတိအတွက် ကဗျာများ ရီးစပ်ပီးဖို့ မျှော်လင့်ခံရလိဟိရေ။ ဂန္ထဝင်ခေတ် (Classical age) ပြီးကေပိုင်းမာ၊ Padua မြို့မှ Albertino Mussato နန့် Arezzo မြို့မှ Francesco Petrarca (Petrarch) ရို့စွာ အစောဆုံး Poet laureate အဖြစ် သတ်မှတ်ခံခရသူတိ ဖြစ်ကတ်ပြီး၊ ယင်းရို့စွာ အသီးသီး ၁၃၁၅ ခုနှစ်နန့် ၁၃၄၂ ခုနှစ်များမာ ဒေဂုဏ်ထူးကို ရဟိခကတ်တေ။[5] ဗြိတိန်နိုင်ငံမာ ဒေဝေါဟာရရေ အင်္ဂလန်ဘုရင် ဟင်နရီ ၇ (Henry VII) က ဘာနတ် အန်ဒရေ (Bernard André) အား ခန့်အပ်ခရေ အချိန်မှစတင် ပေါ်ပေါက်လာခခြင်း ဖြစ်တေ။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံမာ တော်ဝင်ကဗျာဆရာ (Poet Laureate) ရာထူးသည် ၁၆၆၈ ခုနှစ်မာ ဂျွန် ဒရိုက်ဒန် (John Dryden) အား ခန့်အပ်ခဲ့ချိန်မှစပြီးကေ စတင်ပေါ်ပေါက်ပါလတ်တေ။[6] ===အရာကဗျာဆရာတိ=== အစ္စလာမ်မရောက်ခင် အာရပ်လူ့အဖွဲ့အစည်းမာ ကဗျာဆရာတိ (sha'ir) သည် အရေးပါရေ နီရာတခုကို ရယူထားကတ်ယား၊ ယင်းရို့စွာ သမိုင်းမှတ်တမ်းတင်သူ၊ ဟောကိန်းထုတ်သူနန့် ဝါဒဖြန့်ချိသူ စရေ အခန်းကဏ္ဍတိကိုပါ ပူးတွဲထမ်းဆောင်ခကတ်တေ။ ကိုယ်ရို့၏ မျိုးနွယ်စုကို ချီးမွမ်းဖွဲ့ဆိုရေ ကဗျာများ (qit'ah) နန့် အရာမျိုးနွယ်စုတိကို ဝေဖန်ပြစ်တင်ရေ ကဗျာများ (hija') ရို့စွာ ရှီးဦးခေတ် ကဗျာပုံစံတိအနက် လူကြိုက်အများဆုံး အမျိုးအစားများ ဖြစ်ခပုံရရေ။ ဒေကဗျာဆရာတိသည် အာရေဗီးယားမော်ဟိ သက်ဆိုင်ရာ မျိုးနွယ်စုတခုကျ၏ ဂုဏ်သိက္ခာနန့် အရေးပါမုကို တက်စားပြုကတ်ယား၊ ကဗျာတိကတဆင့် ပြိုင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်ဟန် ပြုလုပ်ခြင်း (zajal) သည် အဂယင့်စစ်ပွဲတိ၏ နီရာမာ အစားထိုး ဖြစ်ပေါ်ပါလတ်တေ။ မက္ကာမြို့နန့် မဝီးလှသော 'Ukaz (ဥကာဇ်) ဟုခေါ်ရေ ဈီးမြို့လေးမာ ကဗျာပွဲတော်တခုကို ပုံမှန်ကျင်းပလေ့ဟိပြီးး၊ ထိုနီရာမာ ကဗျာဆရာတိက ယင်းရို့၏ ကဗျာစွမ်းရည်တိကို ပြသလေ့ဟိကတ်တေ။[7] ပညာရီး ရှီးခေတ်က ကဗျာဆရာအများစုသည် စာပီဗဟုသုတကြွယ်ဝရား ပညာတတ်ကတ်ီးများ ဖြစ်ကတ်ပိုင်၊ တချို့မာမူ ကိုယ်တိုင်လည်းလာဆည်းပူးလို့ ပညာတတ်မြောက်လာသူတိ ဖြစ်ကတ်တေ။ John Gower နန့် John Milton ပိုင်ယှောင် ကဗျာဆရာတချို့မာ ဘာသာစကားတခုထက်ပိုပြီးကေ အသုံးပြုကာ ကဗျာများ ရီးစပ်နှိုင်ခကတ်တေ။ ပေါ်တူဂီလူမျိုး ကဗျာဆရာ Francisco de Sá de Miranda ပိုင်ယှောင် ပုဂ္ဂိုလ်တိစွာ ပေါ်တူဂီဘာသာစကားဖြင့်ရာမက စပိန်ဘာသာစကားဖြင့်ပါ ကဗျာများ ရီးစပ်ခကတ်တေ။[8] Jan Kochanowski သည် ပိုလန်ဘာသာစကားနန့် လက်တင်ဘာသာစကားရို့နန့် ရီးစပ်ခပြီးကေ၊[9] France Prešeren နန့် Karel Hynek Mácha[10] ရို့စွာလေ့ ယင်းရို့၏ မူလဘာသာစကားတိဖြစ်ရေ စလိုဗေးနီးယား (Slovenian) နန့် ချက် (Czech) ဘာသာစကားတိအပြင် ဂျာမန်ဘာသာစကားဖြင့်ပါ ကဗျာတချို့ကို ရီးစပ်ခကတ်တေ။ ပိုလန်ဘာသာစကား၏ အကြီးကျယ်ဆုံး ကဗျာဆရာတဦးဖြစ်သူ Adam Mickiewicz သည် ဧကရာဇ် နပိုလီယန် ၃ (Napoleon III) အတွက် လက်တင်ဘာသာစကားဖြင့် ချီးမွမ်းကဗျာ (ode) တပုဒ်ကို ရီးစပ်ခရေ။ နောက်ထပ် နမူနာတခုမာ ပိုလန်ကဗျာဆရာ Jerzy Pietrkiewicz ဖြစ်တေ။ သူစွာ ဂရိတ်ဗြိတိန်နိုင်ငံသို့ ပြောင်းရွိနီထိုင်ရေအခါ ပိုလန်ဘာသာစကားဖြင့် ကဗျာရီးစပ်ခြင်းကို ရပ်တန့်လိုက်ယား အိန်းဂလိချ်ဘာသာစကားဖြင့် ဝထုရှည်တပုဒ်ကို စတင်ရီးသားခရေ။[11] ယင်းချင့်အပြင် သူစွာ ကဗျာတိကို အိန်းဂလိချ်ဘာသာစကားသို့ ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းတိလေ့ ပြုလုပ်ခရေ။ ဒေနိခေတ် တက္ကသိုလ်များစွာမာ "ဖန်တီးမှုဆိုင်ရာ စာရီးသားခြင်း" (creative writing) ဘာသာရပ်ဖြင့် ဘွဲ့ဒီဂရီများ ပီးအပ်ဗျာယ်ဟိကေလေ့၊ ဒေသင်တန်းတိစွာ ၂၀ ရာစုကနိန်သာ စတင်ပေါ်ပေါက်လာခခြင်း ဖြစ်တေ။ ကဗျာဆရာတဦး ဖြစ်လှာဖို့အတွက် ဒေသင်တန်းတိကို တက်ရောက်ဖို့ မလိုအပ်ရေ်လည်း၊ ယင်းရို့စွာ လိ့ကျင့်မှုတခုအနိန်နန့် အထောက်အကူပြုနှိုင်ဗျာယ်း ကျောင်းသားတိအနိန်နန့် ကိုယ်ရို့၏ စာရီးသားခြင်းလုပ်ငန်းအပေါ် အပြည့်အဝ အာရုံစိုက်နိုင်ဖို့ နှစ်ကကောင်းကြာ အချိန်ပီးခွင့် ရဟိစီရေ။[12] ဘာသာရီးဆိုင်ရာ ကဗျာတိကို ရီးစပ်သူတိ အဓိကဆောင်းပါး - တေးခြင်းစာသား ရီးစပ်သူ (Lyricist) ဘာသာရီးဆိုင်ရာ ကဗျာတိကို ရီးစပ်သူတိ (တနည်း "ဓမ္မတေးခြင်း ရီးစပ်သူတိ" - hymnographers) သည် ကျနော်ရို့ ပုံမှန်မြင်တွိနီကျ ကဗျာဆရာတိနန့် ကွဲပြားချက် မကန်မဝှန် ဟိရေ။ နမူနာအနိန်နန့် Isaac Watts ပိုင်ယှောင် ပုဂ္ဂိုလ်မျိုးသည် သူသက်တမ်းတလျှောက် ကဗျာ (ဓမ္မတေးခြင်း) ပုဒ်ရေ ၇၀၀ ခန့် ရီးစပ်ခရေ။ သူရီးစပ်ခရေ စာသားတိကို တနင်္ဂနွီနိ မိုးထတိုင်း လူသန်းပေါင်းများစွာက သီဆိုကတ်ကေလေ့၊ ကဗျာစုစည်းမှု စာအုပ်တိ (anthologies) မာမူ သူလက်ရာတိ ရက်ပြတ် ပါဝင်လိမဟိပါ၊၊ ဓမ္မတေးခြင်းတိကို "ကဗျာ" ဟု မြင်စွာထက် "ကိုးကွယ်ဝတ်ပြုခြင်း" ဟု ပိုပြီးကေရှုမြင်ကြအတွက်နန့် ဖြစ်တေ။ ယင်းအတွက်နန့် ဓမ္မတေးခြင်း ရီးစပ်သူတဦးအနိန်နန့် ကဗျာဆရာတဦးအဖြစ် အောင်မြင်လိုစိတ်ကို ကိုယ့်ကိုယ်ထဲက "ဖယ်ယှားရှင်းထုတ်နိုင်ခြင်း" (emptying out) အောင်မြင်မှုကို ဖော်ပြဖို့ "အနုပညာဆိုင်ရာ ကီနိုဆစ်" (artistic kenosis) ဆိုရေ ဝေါဟာရကို တခါတရီ အသုံးပြုကတ်တေ။ ဘုရားကျောင်းမာ တေးခြင်းဆိုနီသူတဦးစွာ Watts ၏ ကဗျာစာပိုဒ်တချို့ကို အလပ်ရနီနှိုင်ကေလေ့၊ ယင်းစာသားတိကို ရီးစပ်သူမာ ဇာသူဖြစ်တေကို မသိဟိနိုင်ပိုင်၊ သူ့ကို ကဗျာဆရာတဦးလို့လေ့ တွေးမိဖို့ မဟုတ်ပါ။[7] ===ဆက်ပနာဖတ်ရှုရန်=== * ကဗျာဆရာတိ စာရင်း * ကဗျာစာဆို (Bard) * တေးခြင်းစာသား ရီးစပ်သူ (Lyricist) * ကဗျာအဖွဲ့အစည်းတိနန့် ကဗျာလှုပ်ယှားမှုတိ စာရင်း ===References=== # Orban, Clara Elizabeth (1997). The Culture of Fragments: Word and Images in Futurism and Surrealism. Rodopi. p. 3. ISBN 90-420-0111-9. # Barbara K. Gold (2014), Literary and Artistic Patronage in Ancient Rome, University of Texas Press. # Ovid. Tristia. Ex Ponto. Translated by A. L. Wheeler, revised by G. P. Goold, Harvard University Press, 1924. Ovid's account of his banishment due to a poem (Ars Amatoria) is, as far as we know, only documented in Tristia. No Roman documentation or record exists to confirm this is the case # Peter T. Murphy (2005), "Poetry as an Occupation and an Art in Britain", Cambridge University Press. # Robert Weiss, The Renaissance Discovery of Classical Antiquity (Oxford, 1973);Ernest Hatch Wilkins, The Making of the Canzoniere and Other Petrarchan Studies 1951:9-69, noted in Weiss 1973:32. # "John Dryden (British author)". Encyclopædia Britannica. # "Poet - Poetry Gurukul, GOLN | English". 8 September 2018. Retrieved 1 December 2025. # "Francisco de Sá de Miranda | Portuguese author". Britannica. Archived from the original on 6 September 2018. Retrieved 24 December 2021. # "Catholic Encyclopedia: Jan Kochanowski". New Advent. Archived from the original on 24 December 2021. Retrieved 24 December 2021. # Burns, Tracy A. "Karel Hynek Mácha: A leading poet of Czech Romanticism". Prague Blog. Archived from the original on 23 January 2022. Retrieved 24 December 2021. # "Jerzy Peterkiewicz: Polish poet turned English novelist". The Independent. 26 January 2008. Archived from the original on 12 November 2018. Retrieved 24 December 2021. # Nikki Moustaki (2001), The Complete Idiot's Guide to Writing Poetry, Penguin. [[category: ကဗျာဆရာ]] azio1nxh327ay8wuapn7zchdr5raeqt 0 6302 22050 2026-10-23T16:46:01Z Retkhaberi 224 Created page with "ဝထု (Novel) ဆိုစွာမာ စကားပြေပုံစံနန့် ရီးသားထားပြီးသား စာအုပ်အဖြစ် ထုတ်ဝီလေ့ဟိရေ ရှည်လျားသော စိတ်ကူးယိုင်ဇာတ်လမ်းတပုဒ် ဖြစ်တေ။[1] ဒေဝေါဟာရရေ အီတလီစကားလုံး 'novella' မှ ဆင်းသက်လာခြင..." 22050 wikitext text/x-wiki ဝထု (Novel) ဆိုစွာမာ စကားပြေပုံစံနန့် ရီးသားထားပြီးသား စာအုပ်အဖြစ် ထုတ်ဝီလေ့ဟိရေ ရှည်လျားသော စိတ်ကူးယိုင်ဇာတ်လမ်းတပုဒ် ဖြစ်တေ။[1] ဒေဝေါဟာရရေ အီတလီစကားလုံး 'novella' မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီးကေ 'အသစ်'၊ 'သတင်း' တနည်း '(အသစ်အဆန်းတခုခုအကြောင်း) တိုတောင်းသော ဇာတ်လမ်း' လို့ အဓိပ္ပာယ်ရရေ။ ယင်း လက်တင်စကားလုံး 'novella' မှ တဆင့် ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ကာ၊ 'အသစ်' လို့ အဓိပ္ပာယ်ရရေ 'novus' မှ ဆင်းသက်လာရေ 'novellus' (အချေစား တနည်း ငယ်ရေ အရာဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေ ပုံစံ) ၏ အတိကိန်းပုံစံမှ ဖြစ်ပေါ်လှာခြင်း ဖြစ်တေ။[2] Margaret Doody ၏ အဆိုအရ ဝထုတိစွာ နှစ်ပေါင်း ၂၀၀၀ ခန့်ဟိရေ ဆက်စပ်မှုဟိပြီး ပြည့်စုံရေ သမိုင်းကြောင်းတခု ဟိရေ။ ယင်းဧ့ မူလအစမာ ရှီးဟောင်း ဂရိနန့် ရောမခေတ် ဝထုများ၊ အလယ်ခေတ် သူရဲကောင်းဆန်သော အချစ်ဇာတ်လမ်းများ (chivalric romance) နန့် အီတလီ ရီနေဆွန်း (Renaissance) ခေတ် 'novella' ဇာတ်လမ်းပုံစံတိက ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်တေ။[3] ရှီးဟောင်း 'romance' (အချစ်ဇာတ်လမ်း တနည်း စွန့်စားခန်းဇာတ်လမ်း) ပုံစံကို 'Romanticism' (ရိုမန်တဝါဒ) ခေတ်မာ Walter Scott ၏ သမိုင်းဝင် အချစ်/စွန့်စားခန်း ဇာတ်လမ်းတိနန့် Gothic (ဂေါ့သစ်) ခေတ် ဝထုတိကတဆင့် ပြန်ပနာအသက်သွင်းခရေ။[4] Nathaniel Hawthorne၊[5] Herman Melville၊[6] Ann Radcliffe[7] နန့် John Cowper Powys[8] အပါအဝင် ဝထုရီးဆရာတချို့က ယင်းရို့၏ လက်ရာတိကို 'romance' လို့ ခေါ်ဆိုဖို့ ပိုပြီးကေနှစ်သက်ခကတ်တေ။ ယကေလေ့ ဒေနီရာမာ သုံးနှုန်းရေ 'romance' ဆိုစွာမာ အချစ်ဇာတ်လမ်းကို အဓိကထားရေ ခေတ်သစ် အမျိုးအစားခွဲခြားမှုတခုဖြစ်ရေ 'romance novel' (အချစ်ဝထု) နန့် မရောထွီးသင့်ပါ၊၊ M. H. Abrams နန့် Walter Scott ရို့၏ အဆိုအရ ဝထု (Novel) ဆိုစွာမာ Harper Lee ၏ 'To Kill a Mockingbird' ဇာတ်လမ်းပိုင်ပင် လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ အခြီအရဲကို လက်တွိကျကျ ပုံဖော်ပြသထားရေ စိတ်ကူးယိုင် ဇာတ်လမ်းတပုဒ် ဖြစ်တေ။[9][10] အရာတဖက်မာမူ 'romance' ဆိုစွာမာ ထူးခြားအံ့သြဖွယ်ကောင်းရေ တနည်း သာမန်မဟုတ်ရေ ဖြစ်ရပ်တိကို အလီးပီးဖော်ပြထားရေ ဇာ စိတ်ကူးယိုင် ဇာတ်လမ်းကိုမဆို ဆိုလိုရေ။[11][12][13] လက်တွိမာမူ Mary Shelley ၏ 'Frankenstein'[14] နန့် J. R. R. Tolkien ၏ 'The Lord of the Rings'[15] အပါအဝင် ယင်းပိုင်သော လက်ရာတိကိုလေ့ ယေဘုယျအနိန်နန့် 'ဝထု' (Novels) ဟုပင် ခေါ်ဆိုကတ်တေ။ တရုတ်နိုင်ငံမာ ပုံနှိပ်စာအုပ်တိ ပျံ့နှံ့လာမှုကြောင့် မင်းဆက် (Ming dynasty - ၁၃၆၈-၁၆၄၄) နန့် ချင်းမင်းဆက် (Qing dynasty - ၁၆၁၆-၁၉၁၁) ကာလများအထဲ တရုတ်ဘာသာစကား (စကားပြေ) ဖြင့် ရီးသားထားရေ ဂန္ထဝင် တရုတ်ဝထုများ ပေါ်ပေါက်ပါလတ်တေ။ ဥရောပဖက်မာမူ မွတ်စလင်ရို့ အုပ်ချုပ်ခရေ စပိန်နိုင်ငံမှ Sufi (ဆူဖီ) ဂိုဏ်းဝင် စာရီးဆရာ Ibn Tufayl ရ 'Don Quixote' (ဒွန် ကွီဇော့) ဝထု (ယင်း၏ ပထမပိုင်းကို ၁၆၀၅ ခုနှစ်မာ ထုတ်ဝီခရေ) ကို ရီးသားသူ Miguel de Cervantes (မီဂယ် ဒီ ဆာဗန်တက်စ်) အား ခေတ်သစ်ကာလ၏ ပထမဆုံးသော အရီးပါရေ ဥရောပ ဝထုရီးဆရာအဖြစ် တနားတခါ ရည်ညွှန်းဖော်ပြလိ့ဟိကတ်တေ။[17] စာပီသမိုင်းပညာသျှင် Ian Watt (အီယန် ဝပ်) က ယင်းဧ့ 'The Rise of the Novel' (၁၉၅၇) စာအုပ်မာ ခေတ်သစ်ဝထုတိစွာ ၁၈ ရာစုအစောပိုင်းမာ 'Robinson Crusoe' (ရော်ဘင်ဆန် ကရူးဆို) ဝထုနန့်တတူ စတင်ပေါ်ပေါက်လာခရေလို့ ဆိုထားရေ။[18] နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ တိုးတက်မှုတိကြောင့် ဝထုမကန်မဝှန်ကို စာအုပ်ပုံနှိပ်ထုတ်ဝီရေ ပုံစံမျိုးမဟုတ်ဘဲ အရာနည်းလမ်းတိနန့်လည်း ထုတ်ဝီလာကတ်တေ။ ယင်းရို့မာ အသံထွက်ဝထုများ (audio books)၊ အွန်လိုင်းဝထုများ (web novels) နန့် အီလက်ထရောနစ် စာအုပ်တိ (ebooks) ရို့ ပါဝင်ရေ။ ရိုးရာပုံစံမဟုတ်ရေ ဝထုဖန်တီးမှုပုံစံတခုမာ 'graphic novels' (ရုပ်ပုံပါ ဝထုများ) ဖြစ်တေ။ ဒေပိုင်နန့် ရုပ်ပြပုံစံ ဝထုတိစွာ ၁၉ ရာစုကပင် စတင်ပေါ်ပေါက်ခကေလေ့ မကြာသိမ့်ခင်ကာလမှရာ စွံလာခခြင်း ဖြစ်တေ။ ===စာပီအမျိုးအစားကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခြင်း=== ဝထု (Novel) ဆိုစွာမာ စိတ်ကူးယိုင်ဇာတ်လမ်းကို အခြီခံထားရေ ရှည်လျားသော စာပီလက်ရာတခု ဖြစ်တေ။ ခေတ်သစ်ကာလဟိ ဝထုတိစွာ များရွီတွက်နန့် စာပီအရီးအသားပုံစံ (prose style) ကို အသုံးပြုကတ်တေ။ ဒေကာလအထဲ စာပီအရီးအသားပုံစံ ဝထုများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာရခြင်းကာ ၁၅ ရာစုမာ ပုံနှိပ်စက်နည်းပညာ တီထွင်ဆန်းသစ်မှုတိနန့် ဈီးနှုန်းသက်သာသော စက္ကူများ ပေါ်ပေါက်လာမှုရို့ကြောင့် ဖြစ်တေ။ ပုံနှိပ်စက်နည်းပဝါရေ ဝထုတိကို ခွဲခြားသတ်မှတ်ရာမာ အထောက်အကူပြုနှိုင်ဗျာယ်း၊ အထူးအနိန်နန့် 'Novel' (ဝထု) ဆိုရေ ဝေါဟာရ စတင်အသုံးပြုလာရေ ၁၇၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ မရောက်ခင်ကာလအတွက် ပိုပြီးကေအရီးပါခရေ။[19] ဝထုတပုဒ်မာ ဟိနှိုင်ရေ အဓိကလက္ခဏာတချို့မာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်တေ - စိတ်ကူးယိုင် ဇာတ်လမ်းဇာတ်ကွက် - ဝထုနန့် သမိုင်းမှတ်တမ်း (historiography) ရို့ကို ခွဲခြားရာမာ 'စိတ်ကူးယိုင်ဆန်မှု' (fictionality) ကို အဓိကအချက်အဖြစ် တနားတခါ ထောက်ပြလေ့ဟိကတ်တေ။[ကိုးကားရန် လိုအပ်ရေ] ယကေလေ့ ဒေသတ်မှတ်ချက်သည် စကားအက်ဖွယ်ရာ ဖြစ်လှာနှိုင်ရေ။[ကိုးကားရန် လိုအပ်ရေ] ခေတ်သစ်အစောပိုင်းကာလတိမာ သမိုင်းကြောင်းဆိုင်ရာ ဇာတ်လမ်းတိကို ရီးသားသူတိစွာ စာသားကို ပိုပြီးကေလှပစီရန် တနည်း ကိုယ်ရို့၏ အမြင်ကို ယုံကြည်လက်ခံနှိုင်ဖွယ် ဖြစ်လှာစီရန် ရိုးရာယုံကြည်မှုတိမှ ဆင်းသက်လာရေ စိတ်ကူးယိုင်အချက်အလက်တိကို ထည့်သွင်းရီးသားလေ့ဟိကတ်တေ။ သမိုင်းပညာသျှင်တိကပင်လျှင် ပညာပီးလိုရေ ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် မိန့်ခွန်းစကားတိကို ကိုယ်တိုင်ဖန်တီး ရီးသားခကတ်တေ။ အရာတဖက်မာမူ ဝထုတိစွာ သမိုင်းဆိုင်ရာ စာပီလက်ရာတိမာ မတွိဟိနှိုင်ရေ ရှင်းလင်းပြတ်သားမှု၊ အသီးစိတ်ကျမှုရို့နန့် နီရာဒေသတခုနန့် ကာလတခု၏ လူမှုရီး၊ နိုင်ငံရီးနန့် ပုဂ္ဂိုလ်ရီးဆိုင်ရာ အမှန်တရားတိကို ပုံဖော်ပြသနှိုင်ရေ။ နမူနာအနိန်နန့် Hữu Mai ရီးသားခရေ *Ông cố vấn* ပိုင်ယှောင် ဝထုတချို့သည် သမိုင်းအချက်အလက်တိကို ဝထုပုံစံနန့် ရည်ရွယ်ချက်ဟိဟိ မှတ်တမ်းတင်ထားရေ "စိတ်ကူးယိုင်မဟုတ်ရေ ဝထု" (non-fiction novel) အဖြစ် ရည်ရွယ်ဖန်တီးထားခြင်း ဖြစ်တေ။[ကိုးကားရန် လိုအပ်ရေ] စာပီအရီးအသားပုံစံ (Literary prose) - ခေတ်သစ်ဝထုများမာ ကဗျာပုံစံထက် စာပီအရီးအသားပုံစံ (prose) က စံသတ်မှတ်ချက် ဖြစ်လှာခကေလေ့၊ ခေတ်သစ်ဥရောပဝထုတိ၏ ရှီးဦးပုံစံများမာ ကဗျာပုံစံနန့် ရီးဖွဲ့ထားရေ ဇာတ်လမ်းရှည်ကြီးများ (verse epics) ပါဝင်ရေ။ ယင်းရို့အနက် တောင်ပိုင်းပြင်သစ်ဟိ Romance ဘာသာစကားဖြင့် ရီးဖွဲ့ထားရေ လက်ရာတိ (အထူးအနိန်နန့် ၁၂ ရာစုနှောင်းပိုင်းကာလ Chrétien de Troyes ၏ လက်ရာတိ) နန့် အလယ်ခေတ် အိန်းဂလိချ်ဘာသာစကားဖြင့် ရီးဖွဲ့ထားရေ Geoffrey Chaucer (ခန့်မှန်း ၁၃၄၃ – ၁၄၀၀) ၏ *The Canterbury Tales* ရို့ ပါဝင်ရေ။[20] ၁၉ ရာစုထိတောင်ပင် Lord Byron ၏ *Don Juan* (၁၈၂၄)၊ Alexander Pushkin ၏ *Yev Vikram Seth ၏ The Golden Gate (၁၉၈၆) စာအုပ်သည် 'Onegin' ပုံစံ ကဗျာအပိုဒ် (stanzas) ပေါင်း ၅၉၀ ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီးသား၊ ကဗျာပုံစံ ဝထု (verse novel) အမျိုးအစားရေ ခေတ်ပိုကျသော နမူနာတခု ဖြစ်တေ။[21] ရင်းနှီးနွီးထွီးမှု အတွိအကြုံ - ၁၁ ရာစု ဂျပန်နိုင်ငံနန့် ၁၅ ရာစု ဥရောပနိုင်ငံရို့မာ စကားပြေ ဝထုစာပီတိစွာ စာဖတ်သူနန့် စာအုပ်ကြား ရင်းနှီးနွီးထွီးသော အခြီအရဲမျိုးကို ဖန်တီးပီးခရေ။ - Harold Bloom[22] 'The Tale of Genji' (ဂန်ဂျီမင်းသား၏ ဇာတ်လမ်း) မာ Lady Murasaki (လေဒီ မူရာဆာကီ) အသုံးပြုထားရေ ရင်းနှီးနွီးထွီးမှုနန့် သရော်လောင်းာင်ပြောင်မှု (irony) ရို့ကို ထောက်ပြဗျာယ်၊ သူမသည် "ပထမဆုံး ဝထုရီးဆရာအဖြစ် Cervantes (ဆာဗန်တက်စ်) မပေါ်ပေါက်မီကပင် ထိုအရာတိကို ကြိုတင်အသုံးပြုခသူ" ဖြစ်တေဟု ဖော်ပြထားရေ။ အရာတဖက်မာမူ 'Odyssey' (အိုဒီစီ) နန့် 'Aeneid' (အီနိဒ်) ပိုင်ယှောင် ကဗျာပုံစံ ဇာတ်လမ်းရှည်ကြီးများ (verse epics) ကို ရွီးချယ်ထားရေ ပရိသတ်တိအတွက် ရွတ်ဆိုပြသလေ့ဟိခရေ။ ဒေအတွိအကြုံသည် ပြဇာတ်ရုံများမာ ပြဇာတ်များ ဖျော်ဖြီတင်ဆက်ရီထက် ပိုပြီးကေရင်းနှီးနွီးထွီးမှုဟိရေ အတွိအကြုံမျိုး ဖြစ်တေ။ [ကိုးကားရန် လိုအပ်ရေ] ဝထုရှည်များ (novels) နန့် ယင်းရို့နန့် ဆက်စပ်နိန်ရေ စကားပြေပုံစံ ဇာတ်လမ်းများ (prose-romances) ပေါ်ပေါက်လာရေနန့်တတူ တသီးပုဂ္ဂလဆန်သော ပုံစံဟန်များ၊ ကိုယ်ပိုင်အမြင်များ၊ ရင်းနှီးနွီးထွီးသော ခံစားချက်တိ၊ လျှို့ဝှက်သော စိုးရိမ်ပူပန်မှုတိ၊ "ကျင့်ဝတ်အပြုအမူ" နန့် "ဂုဏ်ကျက်သရေဟိရေ အပြုအမူ" (gallantry) စရေ အကြောင်းအရာများ ပါဝင်ရေ ကမ္ဘာသစ်တခု ပျံ့နှံ့ပါလတ်တေ။ အရှည်ပမာဏ - ဒေနိခေတ်မာ ဝထုရှည် (novel) သည် ဇာတ်လမ်းပြောပြရေ စကားပြေပုံစံ စာပီအမျိုးအစားတိထဲမာ အရှည်ဆုံးဖြစ်ပြီးကေ၊ ယင်းဧ့နောက်မာ ဝထုတို/အလတ်စားဝထု (novella) က လိုက်လာရေ။ ယကေလေ့ ၁၇ ရာစုကာလက ဝေဖန်ရီးဆရာတိက 'romance' (ရှီးဟောင်း ဇာတ်လမ်းရှည်ပုံစံ) ကို ဇာတ်လမ်းရှည်ကြီးများ (epics) ပိုင် ရှည်လျားရေလို့ ယူဆခကတ်ပြီးကေ၊ 'novel' (ဝထုရှည်) ကိုမူ ယင်းဧ့ ပြိုင်ဘက်ဖြစ်ရေ အတိုစားပုံစံတခုအဖြစ် ရှုမြင်ခကတ်တေ။ ယကေလေ့ ဒေစာပီအမျိုးအစားများအကြား အရှည်ပမာဏ ကွာခြားချက်ကို တိကျစွာ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုဖို့မာ မဖြစ်နှိုင်ပါ၊၊ ဒဿနပညာသျှင်နန့် စာပီဝေဖန်ရီးဆရာ György Lukács (ဂျော့ဂျ် လူကာ့စ်) က ဝထုရှည်တပုဒ်မာ ဟိသင့်ရေ အရှည်ပမာဏသည် "ဘဝတခုလုံး၏ အားလုံးကို လွှမ်းခြုံထားသင့်သည်" ဆိုရေ အယူအဆနန့် ဆက်စပ်နိန်ရေဟု ဆိုခရေ။ အိန်းဂလိချ် ဝထုရီးဆရာ E. M. Forster (အီး. အမ်. ဖော်စတာ) ၏ အယူအဆတခုမာမူ ဝထုရှည်တပုဒ်မာ စကားလုံး အနည်းဆုံး ၅၀,၀၀၀ ခန့် ပါဝင်သင့်သည်ဆိုပနာ ဖြစ်တေ။ အစောပိုင်း ဝထုရှည်များ ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် - ရှီးဟောင်း ဂရိ ဝထုရှည်တိနန့် ဘိုင်ဇန်တိုင်း (Byzantine) ဝထုရှည်များ အစောဆုံး ဝထုရှည်များမာ ဘီစီ ၁ ရာစုကနိန် အေဒီ ၂ ရာစုအထဲ ရီးသားခရေ ဂရိနန့် လက်တင် စကားပြေ ဇာတ်လမ်းများ ပါဝင်ရေ။ နမူနာအနိန်နန့် Chariton (ချာရီတွန်) ၏ 'Callirhoe' (၁ ရာစု အလယ်ပိုင်း) - ယင်းကို "ဒေနိန့်ထိ ကျန်ဟိနီသော အနောက်တိုင်း ဝထုရှည်တိအနက် အစောဆုံးဟု ယူဆ Subandhu ရီးသားရေ Vasavadatta၊ Daṇḍin ရီးသားရေ Daśakumāracarita နန့် Avantisundarīkathā၊ ယင်းချင့်အပြင် Banabhatta ရီးသားရေ Kadambari ရို့စွာ ထင်ရှားသော လက်ရာတိအနက် ပါဝင်ကတ်တေ။ ဒေဇာတ်လမ်းပုံစံတိစွာ ရှီးကျလှသော ဂန္ထဝင် ਸੰਸကෘတ (Sanskrit) ပြဇာတ်တိနန့် အိန္ဒိယဂန္ထဝင် ပြဇာတ်စာပီတိအပြင် နှုတ်ပြောရိုးရာတိနန့် ဘာသာရီးဆိုင်ရာ ကျမ်းစာတိ၏ လွှမ်းမိုးမှုကို ခံယူထားကတ်တေ။[27] ===တရုတ်နိုင်ငံမာ=== နောက်ထပ်ကြည့်ရန် - ဂန္ထဝင် တရုတ်ဝထုများ Zhang Zhuo (ကျန်းကျူ) ၏ "You Xian Ku" (ယိုရှန်းကူ) ၇ ရာစု တရုတ်စကားပြေဇာတ်လမ်းတပုဒ်ဖြစ်ရေ Zhang Zhuo ရီးသားသော "You Xian Ku" (ယိုရှန်းကူ) ကို တန်မင်းဆက် (Tang dynasty) ခေတ်၏ အစောဆုံး "အချစ်ဇာတ်လမ်း" တနည်း "ဝထု" တိအနက် တခုအဖြစ် တချို့က သတ်မှတ်ကတ်တေ။[28][29] ယင်းသည် အဟိအာသျှဟိ နောက်ပိုင်းကာလ စိတ်ကူးယိုင်စာပီလက်ရာတိအပေါ် လွှမ်းမိုးမှုဟိခရေ။[29] ဆွန်မင်းဆက် (Song dynasty - ၉၆၀ မှ ၁၂၇၉ ခုနှစ်အထိ) ကာလအထဲ မြို့ပြအသွင်ကူးပြောင်းလှာခြင်းနန့် ပုံနှိပ်စာအုပ်တိ ပျံ့နှံ့လာခြင်းရို့ကြောင့်၊ နှုတ်ပြောဇာတ်လမ်းများ၊ "ချွမ်ချီ" (chuanqi) နန့် "ဟွာဘင်" (huaben) ပုံစံ ဇာတ်လမ်းပြောပြနည်းတိစွာ တဆတ်ဆတ် ပြောင်းလဲတိုးတက်ပါလတ်တေ။ ဒေပိုင်နန့် မင်မင်းဆက် (Ming dynasty - ၁၃၆၈ မှ ၁၆၄၄ ခုနှစ်အထိ) ကာလသို့ ရောက်ဟိလှာချိန်မာ ယင်းရို့စွာ အပိုင်းများစွာပါဝင်ရေ ရှည်လျားသော စိတ်ကူးယိုင်ဝထုရှည်များ (vernacular fictional novels) အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲပါလတ်တေ။ ===References=== # "Novel", A Glossary of Literary Terms (9th Edition), M. H. Abrams and Geoffrey Gall Harpham, Wadsworth Cengage Learning, Boston, 2009, p. 226. # Britannica Online Encyclopedia Archived 2008-07-25 at the Wayback Machine accessed 2 August 2009 # Margaret Anne Doody, The True Story of the Novel. New Brunswick, NJ: Rutgers University Press, 1996, rept. 1997, p. 1. Retrieved 25 April 2014. # J. A. Cuddon, Dictionary of Literary Terms & Literary Theory, ed., 4th edition, revised C. E. Preston. London: Penguin, 1999, pp. 76o-2. # The Scarlet Letter: A Romance # Melville described Moby Dick to his English publisher as "a romance of adventure, founded upon certain wild legends in the Southern Sperm Whale Fisheries," and promised it would be done by the fall. Herman Melville in Horth, Lynn, ed. (1993). Correspondence. The Writings of Herman Melville. Vol. Fourteen. Evanston and Chicago: Northwestern University Press and The Newberry Library. ISBN 0-8101-0995-6. # William Harmon & C, Hugh Holmam, A Handbook to Literature (7th edition), p. 237. # See A Glastonbury Romance. # "To Kill a Mockingbird voted greatest novel of all time". The Daily Telegraph. 16 June 2008. Archived from the original on 2022-01-11. # Moraru, Christian (1997). "From Gnosticism to "Containment": The American Novel in the Age of Suspicion". Studies in the Novel. 29 (4): 561–567. JSTOR 29533235. # M. H. Abrams, A Glossary of Literary Terms (7th edition), p. 192. # "Essay on Romance", Prose Works volume vi, p. 129, quoted in "Introduction" to Walter Scott's Quentin Durward, ed. Susan Maning. Oxford: Oxford University Press, 1992, p. xxv. # See also, Nathaniel Hawthorne's, "Preface" to The House of Seven Gables: A Romance, 1851. External link to the "Preface" below) # "The 100 best novels: No 8 – Frankenstein by Mary Shelley (1818)". The Guardian. 11 November 2013. Archived from the original on 4 June 2021. Retrieved 31 May 2020. # Grossman, Lev (8 January 2010). "All-TIME 100 Novels". Time. Archived from the original on 2012-01-14. Retrieved 2020-05-31. # "Hayy ibn Yaqzan | Encyclopedia.com". encyclopedia.com. Archived from the original on 2016-10-27. Retrieved 2020-05-02. # Merriam-Webster's Encyclopedia of Literature. Kathleen Kuiper, ed. 1995. Merriam-Webster, Springfield, Mass. # Peraldo, Emmanuelle (2020-03-10). 300 Years of Robinsonades. Cambridge Scholars Publishing. p. 4. ISBN 978-1-5275-4840-4. Archived from the original on 2025-08-27. Retrieved 2025-08-06. And it is precisely the middle class that Ian Watt (1957) considers as a defining characteristic of the emerging genre of the novel: Watt sees the novel as a genre that developed in the social context of the rise of the Middle Class in England in the first half of the eighteenth century and Defoe has been considered by many critics, including Watt, as one of the fathers of the novel. In The Rise of the Novel; Studies in Defoe, Richardson and Fielding (whose subtitle clearly mentions Defoe as an actor in the rise of the genre), lan Watt wrote that "Robinson Crusoe is certainly the first novel in the sense that it is the first fictional narrative in which an ordinary person's daily activities are the center of continuous literary attention." (Watt 1957, 74) There have been disagreements on that issue, and some critics have voiced their hesitations on Robinson Crusoe as the first novel, in Reconsidering the Rise of the Novel (2000) for example. As for Defoe himself, he would never have called his writings "novels" and the "novel" is a label that was given by critics later in the eighteenth century. # Jordan Alexander Stein (2020). When Novels Were Books. Harvard University Press. ISBN 9780674987043. # Doody (1996), pp. 18–3, 187. # Doody (1996), p. 187. # Bloom, Harold (2002). Genius: A Mosaic of One Hundred Exemplary Creative Minds. Fourth Estate. p. 294. ISBN 978-1-84115-398-8. Retrieved 19 December 2021. # György Lukács The Theory of the Novel. A historico-philosophical essay on the forms of great epic literature [first German edition 1920], transl. by Anna Bostock (Cambridge, Massachusetts: The MIT Press, 1971). # সহপাঠ [Co-lesson] (in Bengali). Vol. Classes XI-XII and Alim. National Curriculum and Textbook Board, Dhaka, Bangladesh. October 2023. p. 2. # Morgan, J. R. (2019). "Foreword to the 2008 edition". In Reardon, B. P. (ed.). Collected Ancient Greek Novels (3rd ed.). Oakland, CA: University of California Press. p. xvi. ISBN 978-0-520-30559-5. # John Robert Morgan, Richard Stoneman, Greek fiction: the Greek novel in context (Routledge, 1994), Gareth L. Schmeling, and Tim Whitmarsh (hrsg.) The Cambridge companion to the Greek and Roman novel (Cambridge University Press 2008). # "Sanskrit Dramas – Asian Traditional Theatre & Dance". # 朴銀美, パクギンミ. 研究発表 『伊勢物語』 の構想とその世界―『遊仙窟』 と 『崔致遠伝』 との比較を通して―. In国際日本文学研究集会会議録 1999 Oct 1 (No. 22, pp. 9-32). 国文学研究資料館 (in Japanese). ("第一に,唐代最初であり,最古の恋愛小説であった『遊仙窟』") ("First, "Youxianku", the oldest romance novel from the Tang dynasty.") # "中国・唐の伝奇小説「遊仙窟」 最古の写本、99年かけて後半発見". The Asahi Shimbun (in Japanese). 18 August 2022. Archived from the original on 11 November 2024. Retrieved 11 November 2024. (translation): The Chinese Tang dynasty novel "Yusenkutsu" [You Xian Ku] is said to be the first novel to come to Japan. In the oldest surviving manuscript at Kongoji Temple in Kawachi Nagano City, Osaka Prefecture, the second half of the manuscript, which was previously missing, has been found. ... "Yusenkutsu" is the work of Zhang Wencheng. It is said to have been introduced to Japan during the Nara period. ... It is also characterized by its fluent writing style, witty dialogue and poetry, and Tomohide Uesugi, a researcher at the Kyoto National Museum (Higashiyama-ku, Kyoto), who discovered the missing parts, said, "Nowadays, it can be considered as a cutting-edge foreign drama, known for its famous writing, and has influenced the Man'yōshū and The Tale of Genji, and has been read in Japan for a long time". [[category:ဝထု]] bkcx060p2v6zxysblrzapf77o3yquf0