သစ်သီးဝလံ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="rki">
  <siteinfo>
    <sitename>ဝီကီးပီးဒီးယား</sitename>
    <dbname>rkiwiki</dbname>
    <base>https://rki.wikipedia.org/wiki/%E1%80%A1%E1%80%93%E1%80%AD%E1%80%80%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">မီဒီယာ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">အထူး</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">အသုံးပြုလူ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">အသုံးပြုလူ ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ဝီကီးပီးဒီးယား</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ဝီကီးပီးဒီးယား ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ဖိုင်</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ဖိုင် ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">မီဒီယာဝီကီ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">မီဒီယာဝီကီ ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">တမ်းပလိတ်</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">တမ်းပလိတ် ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">အကူအညီ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">အကူအညီ ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ကဏ္ဍ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ကဏ္ဍ ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>သစ်သီးဝလံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5294</id>
    <revision>
      <id>22088</id>
      <parentid>19811</parentid>
      <timestamp>2026-10-26T15:51:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>22088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62095" sha1="l8opqekvyyg73ygpgr2lhtunklt59ei" xml:space="preserve">[[File:Fruit trees עצי פרי (48).JPG|thumb|သစ်သီးဝလံ]]
သစ်သီးဝလံ

သစ်သီးနန့်ဝလံစွာ မတူပါ၊၊ အပူပိုင်းဒေသထွက် သစ်သီးနန့် အအီးပိုင်းဒေသထွက် သစ်သီး၊ စီးပွားကုန်သွယ်ရီးမာ အရေးပါရေ လုပ်ငန်းတရပ်၊ မြန်မာနိုင်ငံဧ့သစ်သီးဝလံတိ၊ သစ်သီးဝလံ တိုးတက်ထွက်ဟိရီး အစိုင်အလာတိ။

==ဝေါဟာရ==

သစ်သီးဝလံဆိုရေ ရခိုင်ဝေါဟာရမာ အသီးနှစ်မျိုးနှစ်စား ပါဝင်နီရေ။ သစ်သီးဟူဆိုရေ သရက်၊ ပိန္နဲ၊ လိမ္မော်၊ အစဟိရေအပင် ကြီးငယ်ရို့ကသီးရေ အသီးကို ယေဘုယျအနိန်နန့် ခေါ်ဝေါ်ကတ်လို့ စပျစ်သီး၊ ဖရဲသီးပိုင်ယှောင် အနွယ်က သီးရေ အသီးရို့ကို ဝလံဟု ခေါ်ကတ်တေ။ နန္ဒရာသီးကိုမူ အနွယ်ပင်မျိုးက သီးခြင်းမဟုတ်ဘဲ အပင်က သီးတွက်နန့် သစ်သီးအမျိုးအစားမာပင် ထည့်သွင်းရလီဖို့။

ရုက္ခဗေဒအရဆိုကေ သစ်သီးဝလံဆိုစွာမှာ အပင်ကြီးက သီးစွာဖြစ်စီ၊ အပင်ငယ်က သီးသည်ဖြစ်စီ၊ အစိနန့်တကွ အစိကိုဆောင်ကြဉ်းထားရေ အစိတ်အပိုင်းတခုလုံးစွာ သစ်သီးဖြစ်လီရေ။ သစ်သီးစွာ ဝတ်မှုန်ကူးယှက်ခြင်းမျိုးနန့် မျိုးတည်ဖို့ အောင်မြင်ရေ အစိလောင်းကြီးထွား ဖြစ်ပေါ်ခြင်းဟု ဆိုရေ။ သန္ဓီအောင်မြင်သဖြင့် အစိအိမ်ဧ့ ပါးလွှာလို့ အစိမ်းရောင်ဟိရေ နံရံစွာ အသီးခွံအဖြစ်သို့ အဆင့်ဆင့်ပြောင်းလှာရေ။

အသီးခွံစွာ အသားတိစွာလေ့ ဟိရေ။ ပျိုင်းတွဲ တွဲနိန်ရေစွာလည်း ဟိရေ။ မာကျောကျောနိန်စွာလည်း ဟိလီရေ။ သစ်သီးတိကို အဓိကကတော့ခါ

*အသားထူအသီးမျိုး၊ *အစိခွံမာသီးမျိုး၊ *ဂန်ဒူးသီးမျိုးဆိုပနာ သုံးမျိုး ပိုင်းခြာထားရေ။

အသားထူအသီးမျိုးမာ အစိကိုဖုံးအုပ်ထားရေ အသားသည်ထူလို့ အရည်လည်းရွှမ်းရေ။ ပန်းသီး၊ လိမ်မ္မော်သီး၊ နွားစားသရက်ရို့စွာ ထိုအမျိုးအစားမာ ပါဝင်ရေ။ ဒေစိခွံမာ သီးမျိုးမာ အပြင်ဘက်ဟိ အသားစွာထူလို့ အရည်ရွှမ်းတတ်ကေလေ့ မက်မုံသီး၊ ဘင်္ဂလားဆီးသီး၊ ချယ်ရီသီး၊ ရို့ပိုင် အစိကို အခွံမာတထပ် ဖုံးပနာနီတတ်ရေ။ ဂန်ဒူးသီးဆိုလိုစွာကား အစိဆန်စားရရေ အသီးသီးမျိုးနန့် အသီးတောက်မျိုးရို့ ပါဝင်ရေ။

ရုက္ခဗေဒအရ သစ်သီးစစ်နန့် သစ်သီးတုဆိုပနာ ခွဲခြားပြန်ရေ။ သစ်သီး စစ်သား အစိနံရံကြီးထွား ဖြစ်ပေါ်ရေ အသီးမျိုးဖြစ်တေ။ သစ်သီးစစ်မာ ပဲသီးတောင့်ပိုင် ကွဲအက်ထွက်ရေ အသီးမျိုး နန့် ချယ်ရီ၊ ဗာဒမ်ရို့ ပိုင် အစိခွံမာသီးအစဟိရေ အစိခွဲကွဲမထွက်ရေ အသီးမျိုးဆိုပနာ နှစ်မျိုးနှစ်စား ဟိပြန်ရေ။ သစ်သီးတုဟူစွာကား ပန်းသီး၊ သစ်တော်သီးရို့ပိုင် ပွင့်ရင်းခံကြီးထွားလို့ အသားထူထဲပနာ ဖြစ်ပေါ်လှာသော အသီးမျိုးဖြစ်တေ။ စတြောဗဲရီသီးစွာလေ့ သစ်သီးတု တမျိုးဖြစ်လီရေ။

လူတိစွာ စားရရေသစ်သီးတိကိုရာ အသိများကတ်တေ။ ယဒါလေ့ မစားရရေ သစ်သီးတိလေ့ အများအပြား ဟိလီရေ။ စားရရေ သစ်သီးအမျိုးနာမည် ရာထောင်မက ဟိရေအနက် အသားစားရရေ သစ်သီးမျိုးလည်း ဟိပြီးကေ အဆန်ကိုရာ စားရရေသစ်သီးမျိုးလည်း ဟိရေ။ သစ်သီးနန့် ဟင်းသီးခြားနားချက်မာ သစ်သီးဝလံရို့ကို မချက်မပြုတ်ဘဲ မူလအတိုင် းစားသုံးနှိုင်ကတ်ရေ။

သစ်သီးဝလံရို့စွာ အနံ့အရသာနန့် သဘာဝအလျောက် ပြည့်စုံကတ်တွက်နန့် သစ်သီးဝလံကို မကြိုက်မကြိုက်သူ အများအပြားဟိရေ။ သစ်သီးဝလံရို့မာ အဓိကပါဟိရေအရာတိကား သကြားနန့် ရီ ဖြစ်တေ။ ယင်းအပြင် အက်ဆစ်နန့် ဗီတာမင်တိပါဟိရာ သစ်သီးဝလံတိကို စားသောက်ပီးခြင်းနန့် ကျမ်းမာရီးနန့် ညီညွတ်နိုင်စီတွက်နန့် သစ်သီးဝလံတိစွာ လူရို့အတွက် အရေးပါရေ အာဟာရတမျိုးပင် ဖြစ်လီရေ။ သစ်သီး စိမ်းစိမ်းလတ်လတ်တိမာ ရီဓာတ် ၇၅ က ၉၆ ရာခိုင်နှုန်းမျှ ပါဟိတတ်တွက်နန့် အာဟာရဖြစ်စီရေ အထည်ဒြဗ် အများအပြားမပါဟိပါ၊၊ ယင်းအတွက်နန့် ကိုယ်ခန္ဓာတည်ဆောက်ပီးရေ ပရိုတင်း အနည်းအကျိုင်းလှောက်ရာ ပီးနှိုင်ရေ။ အဆီဆိုပနာကားမပါဟိပါ၊၊ သစ်သီးမှည့်တိစွာ အစာကြေလွယ်ရေ။ ယကေလေ့ အခွံနန့် အစိတိကိုမူ စွန့်ပစ်သင့်လီရေ။ သစ်သီးဝလံတိက ရဟိနှိုင်ရေ အာဟာရဓာတ်တိကား ဗီတာမင်တိ၊ သတ္တုဓာတ်တိနန့် အက်ဆစ်ရို့ဖြစ်ကတ်လီရေ။ ယင်းရို့စွာ လူရို့ ကျမ္မာသန်စွမ်း'အသက်ရှည်ရီးအတွက် ထိန်းပီးကတ်လီရေ။

သစ်သီးတိမာ အများဆုံး ပါဟိတတ်ရေ ဗီတာမင်စီစွာ အရင်လားသွားဖုံးတိကို ကြံ့ခိုင်စီပနာ ကိုယ်ခန္ဓာကို သွက်လက်ပေါ့ပါးစီရေ။ ဂန်ဒူးသီးမျိုးမာ ပါဝင်ရေ တချို့ သစ်သီးတိမာ ရောဂါကူးစက်ပြန့်ပွားခြင်း၊ မျက်စိ ကြက်မျက်သင့်ခြင်းရို့က တွန်းလှန်ကာကွယ်နှိုင်ရေ ဗီတာမင်အေ ပါဟိရေ။ တချို့သစ်သီးမျိုးမာ အာရုံကြောရို့ကို ထိမ်းပီးရေ ဗီတာမင် ဘီ ၁၊ ကိုယ်ခန္ဓာဖွံ့ဖြိုးမှုကို ဖြစ်စီသော ဗီတာမင် ဘီ ၂၊ ရို့ ပါဝင်ရေ။ သစ်သီးဟူသမျှစွာ ကယ်လစီယမ်၊ ဖွစဖောရပ်၊ သံဓာတ်ရို့ ပါဝင်ရာသွီးစင်ကြယ်ကောင်းမွန်ခြင်း၊ ခန္ဓာကိုယ်ကြံ့ခိုင်ခြင်းရို့ကို အားပီးရေ။ သစ်သီးတိမာ ပါဝင်ရေ အရည်နန့် အဖတ်တိစွာ ကိုယ်ခန္ဓာမာဟိ အဆိပ်တိ၊ အညစ်အကြီးများ စွန့်ထုတ်ပစ်ရာမာ များစွာ အကူအညီပီးလီရေ။

အာဟာရဖြစ်စီရေ သစ်သီးဝလံတိကို လေးမျိုးခွဲခြားနှိုင်ရေ။ ယင်းရို့မာ

*(၁) ပန်းသီး၊ သစ်တော်၊ နှပျိုးအစဟိရေ ပဘိယိုပါလို့ အားဖြစ်စီပြီးကေ ဝမ်းသက်စီတတ်ရေ အသီးမျိုး၊ *(၂) စပျစ်သီး၊ ရက်စဗဲရီ

စရေ သတ္တုဓာတ်ကြွယ်ဝလို့ ကျောက်ကပ်နန့်အာရုံနာဗ်ကြောတိကို အားပီးရေ ဗဲရီဟုခေါ်သောစိများ၊ ခွံပျော့သီးမျိုး၊

*(၃) လိမ်မော်၊ ရှောက်စရေ အယ်လကလိုင်ဓာတ်ပါလို့ အစာကြေလွယ်သော အသီးမျိုးနန့်
* (၄) စွံပလွန်၊ ဆီးသီးရို့ကဲ့သို့ အလွန်ခွန်အားဖြစ်စီပြီးကေ ဓာတ်မှန်စီရေအသီးမျိုးရို့

ဖြစ်ကတ်လီရေ။

သစ်သီးဝလံရို့စွာ စားသုံးသူရို့အား အာဟာရဖြစ်စီလို့ ကျမ်းမာရီးနန့် ညီညွတ်စီကာ ရောဂါရို့ကို တွန်းလှန်နိုင်စွမ်း ပီးရေပြင် အစိတိကို ပြန့်ပွားစီခြင်းနန့် အပင်မျိုးပျံ့နှံ့မှုကို လည်းဆောင်ရွက်ရေ။ အသီးက အစိတိစွာ လီထခြင်းကြောင့်ပင်ဖြစ်စီ၊ ရီကြောင့်ပင်ဖြစ်စီ၊ တိရစ္ဆာန်တိကြောင့်ပင်ဖြစ်စီ၊ လူရို့ကြောင့်ပင်ဖြစ်စီ၊ အသီးပေါက်ကွဲပနာ မျိုးပျံ့နှံ့ကတ် လီရေ။

အင်သီး၊ သစ်စီးသီးရို့စွာ လီအဟုန်စီးပနာ ပါလားနိုင်ဖို့ အတောင်ပိုင် အစိတ်အပိုင်းတိ ပါဟိရေ။ အင်သီးမာ အတောင်အရှည်နှစ်ခုပါလို့ သစ်စီးသီးမာ ရိုးတံနန့် ဆက်ပနာ အတောင်ငါးခုပါရေ။ လီတိုက်ခတ်လို့ ယင့်အသီးတိကြွီရေအခါ မြီထက်သို့ ဗြုန်းခနဲ မကျဘဲ လီအဟုန်နန့် အင်တန်ဝီးဝီးသို့ ရွင့်ပါလားကတ်တေ။ ပိတောက်သီးမာ အမြှေးပါးပိုင်ယှောင် ဖီးအသားစွာ ဝိုက်ပနာ တည်ဟိလို့ ကြောင်လျှာစိနန့် ဒန့်သလွန်စိရို့မာ စက္ကူပိုင်ပါးလွှာရေ အတောင်တိ ဟိတွက်နန့် လီထရာသို့ ရွင့်ပါနှိုင်ကတ်ရေ။ တချို့အသီးတိမာမူလီတိုက်ရာသို့ ရွင့်ပါနှိုင်ရေ အမွီးတိဟိ လီရေ။

ရီစပ်မာ ပေါက်ရောက်ရေ အပင်တိ၊ သို့မဟုတ် ရီမာ ပေါက်ရောက်ရေ အပင်တိက အသီးတိစွာ ရီထက်မာ ပေါလောမျိုးပါလားကတ်တေ။ ယင်းပိုင်နန့် အပူပိုင်းဇုန် ကမ်းရိုးတန်းတလျှောက်မာ အုန်းပင်တိ ပေါက်ရောက်ကတ်လီရေ။

တချို့အသီးတိ၏ အစိတိစွာ တိရစ္ဆာန်ရို့၏ ကိုယ်မာတွယ်ကပ်လို့ပါနှိုင်ရေ ချိတ်ပိုင် စူးကောင် အချွန်လည်းကောင်း၊ အစီးတိ ဖြစ်ဖြစ်ပါဟိရေ။ စုတ်ဖွားသီးနန့် သမင်မွီးသီးရို့စွာ ယင်းပိုင်အနိန်နန့် မျိုးစိတိ ပျံ့နှံ့ကတ်တေ။ ရှဉ့်၊ ကြွက်၊ လင်လုပ်အစဟိရေအကောင်တိစွာ အသီးနန့် အစိကို စုဆောင်းလှောင်ထားကြသဖြင့်လည်း မျိုးစိပျံ့နှံ့ရရေ။ မြီစီး၊ ကျုတ်နစ်များထက်တို့ ကျရောက်သောအစိချေတိ စွာ ကျီးငှက်တိ၏ ခြီထောက်တိမာ ကပ်ပါလားလို့ နီရာ အဝှမ်းသို့ မျိုးစိတိ ရောက်ဟိရလီရေ။ လူရို့စွာလေ့ သစ်သီးဝလံတိကို တနီရာက တစ်နီရာသို့ သယ်ဆောင် စားသုံးကတ်ခြင်းနန့် မျိုးစိများပြန့်ပွားကတ်လီရေ။

တချို့အသီးတိစွာ ခြောက်လာရေအခါ အသီးခွံကွဲပနာ အထဲက အစိတိ အဝီးကိုစဉ်ထွက် ကတ်တေ။ သစ်ကတိုးသီးစွာ ယင်းပိုင်သော အသီးမျိုးဖြစ်တေ။ စဉ်ထွက်ရေ အစိတိစွာ အဝီးကိုရောက်ဟိရာ မျိုးပျံ့နှံ့လီရေ။

ရှိးရှိးက လူရို့စွာ သစ်သီးဝလံ တိကို တလိတမန် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကတ်တေဆိုပနာ မဟိခပါ၊၊ အလိကျပေါက်အပင်တိက ရာသီအလိုက်သီးသော အသီးတိကိုရာ ခူးဆွတ်စားသုံး ခကတ်တေ။ နောင်အခါမှရာ ပြည်သူသုံး လောက်ငှရုံမျှ စိုက်ပျိုးလာကရာက သစ်သီးဝလံစိုက်ပျိုးရီးကို တစတစတိုးတက် ချဲ့ထွင်လှာကတ်တွက်နန့် လုပ်ငန်းကြီးတရပ်ဖြစ်လာလီရေ။

ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မာ ရီမြီနန့် ရာသီဥတုကို လိုက်လို့ သစ်သီးဝလံရို့ကို အကြီးအကျယ်စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကတ်တေ တိုင်းပြည်တိ ပေါ်ပေါက်များပြားလာရေ။ သစ်သီးဝလံ စိုက်ပျိုးရီးစွာ လုပ်ငန်းကြီးတရပ်ဖြစ်လာစွာနန့်အညီ သစ်သီးခြံ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်သူရို့စွာ ကမ္ဘာဦးက ဟိခရေ သစ်သီးမျိုးရို့နန့်သာ မတင်းတိမ်မရောင့်ရဲကတ်ဘဲ မျိုးစပ်စိုက်ပျိးခြင်းရို့ကို လည်းပြုခကတ်တေ။ ယင်းပိုင် မျိုးစပ်ယူခြင်း၊ အခွံပါးရေ အသီး၊ စူးမပါရေ အသီး၊ အစိနည်းရေ အသီး၊ အဆင်း ပိုလှရေ အသီး၊ ပိုပြီးကေထွားကြိုင်းရေ အသီးတိဖြစ်ထွန်းအောင်မြင်ခလို့ သစ်သီးအမျိုးနာမည်တိ ပိုပြီးကေများ ပြားပါလတ်တေ။ ယကေလေ့ အထူးဂရုထူလို့ ပြုစုစိုက်ပျိုးရေ မျိုးပင်တိနန့်မျိုးသန့်ထားရေ အပင်တိစွာပင် အစိစိုက်ခြင်းနန့် မျိုးပွားယူရေအခါ မူလအရိုင်းပင်ဧ့ ဇာတိလက္ခဏာတိ ပြန်ပနာ ပေါ်လှာတတ်ရေ။ ယင်းခါ ယင်းပိုင်အပင်တိ ပြန်ရိုင်းမလားစီဖို့ တီထွင်ကြံဆခရေ အကိုင်းဆက် စိုက်ပျိုးခြင်းနန့် ယင့်အခက်အခဲကို အောင်မြင်နှိုင်ကြောင်း တွိကတ်ရလီရေ။

ရှိးက သစ်သီးတိကို ယင်းရို့ထွက်ဟိရေ ဒေသမာရာ စိမ်းစိမ်းလတ်လတ် စားသုံးကတ်ရရေ။ ဂုချိန်ခါမာ ကကောင်းမြန်ဆန်ရေ သယ်ယူပို့ဆောင်ရီးစံနစ်နန့် အအီးခန်းတိနန့် တာရှည် လတ်ဆတ်နီအောင် ထားနှိုင်ရေ စံနစ်တိ ပေါ်ပေါက်လာရေ ကျေးဇုကြောင့် သစ်သီးမျိုးစုံကို ကမ္ဘာအနှံ့ လတ်ဆတ်စွာ စားသုံးနှိုင်ကတ်အောင် တင်ပို့ကတ်တေ။ ယင်းအပြင် ရာသီမရွီး၊ အချိန်မရွီး ရနှိုင်ရေ စည်သွတ်သစ်သီး၊ သစ်သီးခြောက် ၊ သစ်သီးဝလံက ပြုလုပ်ရေ အဖျော်ယမကာတိကိုလည်း ပိုပြီးကေ ပိုပြီးကေ သုံးစွဲလှာကတ်လီရေ။ ကမ္ဘာ့အပူပိုင်းဇုန်ဒေသကလည်းကောင်း၊ မြီမြင့်ပိုင်းဒေသကလည်းကောင်း သစ်သီးများထွက်ဟိရာ အပူပိုင်းဒေသထွက် ကျော်ကြားပနာ ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားရီးမာ အရေးပါရေ သစ်သီးတိကို အစီအစိုင်အလိုက် ဖော်ပြရကေ နှပျိုး၊ အုန်း၊ သရက်နန့် နာနတ်ရို့ဖြစ်တေ။ ယင်းရို့နောက် ဒုတိယတန်းစား အရေးပါရေ သစ်သီးတိမာ ကိုကိုး၊ သင်္ဘော၊ ဂေါ်ရင်၊ သီဟိုဠ်သရက် အစဟိစွာရို့ဖြစ်တေ။

သစ်သီးဝလံလောကမာ ပိုပြီးကေ ထင်ရှားကျော်ကြားရေ အသီးတိမာ မြီမြင့်ပိုင်းထွက်သစ်သီးများ ဖြစ်ကတ်လို့ ယင်းရို့မာ စပျစ်သီး၊ ပန်းသီး၊ သစ်တော်သီး၊ မက်မုန်သီး၊ တည်သီး၊ အဟောင်းသီး၊ စွံပလွန်သီး၊လိမ်မ္မော်၊ စတော်ဘေရီ၊ ရှောက်၊ သံပရာအစဟိစွာရို့ဖြစ်ကတ်လီရေ။

သစ်သီးဝလံစိုက်ပျိုးရီးလုပ်ငန်း ကြီးကျယ်ပြန့်ရေ တိုင်းပြည်တိ မာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုစွာ ထိပ်ဆုံးဖြစ်တေ။ ရာသီဥတု ရီမြီအနိန်အထား အမျိုးမျိုးဟိတွက်နန့် ကာလဒေသအလိုက် သစ်သီးဝလံ အမျိုးမျိုးကို မြီယာဧကပေါင်း ကဋီကုဋာနန့် ချီလို့ စိုက်ပျိုး လုပ်ကိုင်ကတ်တေ။ သမပိုင်းထွက်သစ်သီးတိသာမက အပူပိုင်းဇုန်သစ်သီးတိကိုပါ နည်းအမျိုးမျိုးနန့် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကတ်ရာ ဖြစ်မြောက်အောင်မြင်ပနာဟိရေ။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုစွာ သမုဒ္ဒရာနှစ်စင်းအကြားမာ တည်ဟိတွက်နန့် နိုင်ငံအတွင်းမာလည်း မြစ်ချောင်းအင်းအိုင်တိ အမြောက်အများဟိပြီကေ မီးရထား၊မော်တော်ကားလမ်းကောင်းတိ နန့် ပြည့်စုံပနာ သယ်ယူပို့ဆောင်ရီးလွယ်ကူခြင်း၊ အအီးခန်းတိထားနိုင်တွက်တာနန့် အချိန်ရာသီမရွီး သစ်သီးဝလံအမျိုးမျိုးကို ရနိုင်ခြင်းရို့ကြောင့် သစ်သီးဝလံလုပ်ငန်းမာ အမေရိကန်နိုင်ငံစွာ ရှိ့ပြေးဂေါင်းဆောင် ဖြစ်ခလီရေ။ တချို့တိုင်းပြည်တိမာ ခြောက်သွိ့ရေ ဒေသတိမာပင် ရီသွယ်စံနစ်နန့် သစ်သီးဝလံစိုက်ပျိုးရီးကို လုပ်ကိုင်ကတ်ရရေ။ ကနေဒါနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ အာဂျင်တီးနားနန့် ဩစတြေးလီးယားနိုင်ငံရို့မာ ယင့်စံနစ်နန့် စိုက်ပျိုးရရေ သစ်သီခြံကြီးတိ ဟိလီရေ။

ကမ္ဘာမာ အများဆုံးစိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကတ်တေ သစ်သီးဝလံရို့မာ ပန်းသီး၊ သစ်တော်သီး၊ လိမ္မော်၊ ကျွဲကော၊ ရှောက် ၊ နှပျိုး၊ စပျစ်သီးရို့ဖြစ်တေ။ ပန်းသီးစိုက်ပျိုးရေ တိုင်းပြည်တိကို အသီးထွက် အနည်းအများ အစီအစိုင်အလိုက် ဖော်ပြရကေ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ဂျာမနီ၊ ဆိုဗီယက် ရုရှား၊ ပြင်သစ်၊ ဂရိ၊ ဗြိတိန်၊ ကနေဒါနန့် ဩစတြေးလီးယား ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။

သစ်တော်သီးစိုက်ပျိုးရီး ကြီးကျယ်ရေ တိုင်းပြည်တိကား အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ဆိုဗီယက်ရုရှာ၊ ဂျာမနီ၊ ပြင်သစ်၊ ဂျပန်၊ အာဂျင်တီးနား၊ ဩစတြေးလီးယား၊ ဂရိဗြိတိန်နန့် တောင်အာဖရိကရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ လိမ္မော်၊ ရှောက်၊ ကျွဲကောရို့စွာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ဂျပန်၊ စပိန်၊ ဗရာဇီး ၊ကျွဲကောရို့မာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ဂျပန်၊ စပိန်၊ ဗရာဇီး၊အီတလီ၊ ပါလက်စတိုင်၊ တောင်အာဖရိက၊ ဩစတြေးလီးယားနန့် အနောက်အိန္ဒိယကျွန်းစုတိက မကန်မကန်ထွက်ဟိရေ။ စားပွဲတင် စပျစ်သီးတိကို မကန်မကန်စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ရေ တိုင်းပြည်တိမာ ဗူလဂေးရီးယား၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ အီတလီ၊ ဟန်ဂေရီ၊ နယ်သာလန်၊ တောင်အာဖရိက၊ ဗဲလဂျီယမ်၊ အယ်လဂျီးရီးယားနန့် အာဂျင်တီးနားရို့ဖြစ်တေ။ စပျစ်သီးဝိုင်အရက်တိကို ပြင်သစ်၊ အီတလီ၊ စပိန်၊အယ်လဂျီးရီးယား၊ ပေါ်တူဂီ၊ တောင်အာဖရိကနန့် ဩစတြေးလီးယားနိုင်ငံရို့မှ ထုတ်လုပ်လီရေ။

စပျစ်သီးခြောက်၊ ဆီးသီးခြောက်အစဟိစွာရို့စွာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ဂရိ၊ ဩစတြေးလီးယားနိုင်ငံရို့၏ အရေးပါရေ ထွက်ကုန်တိ ဖြစ်ပနာ တူရကီနိုင်ငံကလည်း အသင့်အတင့်ထွက်လီရေ။ အပူပိုင်းဇုန် သစ်သီးတိအနက် အရီးအပါဆုံးသော နပျိုးသီးကို ဟာဝိုင်ရီကျွန်းစု၊ အမေရိကတိုက်အလယ်ပိုင်း၊ မက္ကဗားကို၊ ကျူးဗား၊ကနိန်ရီကျွန်းစု၊ အနောက်အိန္ဒိယကျွန်းစု၊ အက်ကွာဒေါ၊ ဗရာဇီး နိုင်ငံရို့မာအကြီးအကျယ်စိုက်ပျိုး လုပ်ကိုင်ရေ။ အုန်းသီးကို အကြီးအကျယ်စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ရေ ဒေသတိမာ မလ္လာယုမော်မလေးရှားနိုင်ငံ၊ ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်းစုနန့် ပိုလီနီရှားရို့ဖြစ်ပနာ အမေရိကတိုက်အပူပိုင်းဇုန် ဒေသတိကလည်း အမြောက်အများထွက်ရေ။

နွားစားသရက်သည်အပူပိုင်းဒေသတိမာ အမြောက်အများထွက်ဟိကေလေ့ ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားရန် ကြီးကြီးကျကျယ် စိုက်ပျိုးသောနိုင်ငံမာ အိန္ဒိယတနိုင်ငံတည်းရာ ဟိလီရေ။ နန္ဒရာသီးကိုလေ့ အပူပိုင်းဒေသတိမာ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်နှိုင်ရေ။ ယကေလေ့ ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မာ စည်သွတ်နာနတ်တိကိုအသုံးများလို့ ထိုလုပ်ငန်း ကြီးကျယ်သောတိုင်းပြည်တိမာ ဟာဝိုင်းရီကျွန်းစု၊ မလ္လာယုမော်နန့် ကွင်းစလန်ပြည်နယ် (ဩစတြေးလီးယား) ရို့ဖြစ်ကတ်လီရေ။

သစ်သီးဝလံတိကိုစိုက်ပျိုးရာမာ စိုက်ပျိုးဖို့ အပင်နန့် သင့်လျော်သော ရီ၊ မြီ ၊ ရာသီဥတုဟိဖို့ဒေသကို ပထမဆုံး ရွီးချယ်ရရေ။ စိုက်ပျိုးဖို့ဒေသမာ မြီဩဇာကောင်းမွန်လို့ ရီမဝပ်ဖို့ နီရာမျိုးကို ရွီးချယ်ရဖို့။ သစ်သီးခြံ စတင်ပနာမပျိုးမီ တနှစ်၊ နှစ်နှစ်ခန့်က ကြိုတင်ပနာ စိုက်ပျိုးခင်းတိမာ အပင်များပျိုးယူရရေ။ ယပြီးနောက်မှ စိုက်ပျိုးခင်းတိသို့ ပြောင်းရွိပြီးကေ တပင်နန့် တပင် သင့်တော်ပိုင်ခွာလို့ စိုက်ပျိုးကတ်ရရေ။ ခြံမြီကို မြီဩဇာ ထက်သန်အောင်ပြုလုပ်ရာမာ တချို့ဒေသတိမာ ကျွဲ၊ နွား၊ ဆိတ်၊ ဝက်တိကို ခြံမြီနီရာတိမာ ကျောင်းပီးပြီးကေ ယင်းရို့စွန့်ပစ်ရေ အညစ်အကြီးတိကို မြီဩဇာအဖြစ် အသုံးပြုကတ်လီရေ။

သစ်သီးပင်စိုက်ပျိုးရေ နီရာတိုင်းမာ အဖျက်ပိုးတိနန့် မှိုရောဂါတိ ကျတတ်လီရာ ယင်းရို့ကို ဆိုင်ရေစိုက်ပျိုးရီးပါရဂူတိ၏ ညွှန်ကြားချက်အရ သင့်တော်ရာဆီးရည်နန့် ဆီးမှုန့်တိနန့် ပက်ဖျန်းပီးရရေ။ နိုင်ငံကြီးတိဟိ သစ်သီးခြံကြီးတိမာ သစ်သီးစိုက်ပျိုးသူရို့စွာ ကိုယ်ရို့ခြံက ပထမတန်းစား အသီးထွက်ဟိနိုင်ဖို့ ကြိုးစားကတ်လို့ အဖျက်ပိုးနန့် ရောဂါတိကိုကြိုးစားတိုက်ဖျက် တွန်းလှန်ကတ်တေ။ ဆီးတိ ပက်ဖျန်းရာမာ ဘူးသီးပိုးရရေ ဆီးဖျန်းကိရိယာ၊ လက်လှည့်ဆီးဖျန်းစက်၊ သို့မဟုတ် ဆီးဖျန်းအင်ဂျင်စက်နန့် အပင်တိကို ဆီးဖျန်းပီးရရေ။ ခေတ်မှီရေ သစ်သီးခြံကြီးတိမာတော့ခါ ဆီးပက်ဖျန်းဖို့အတွက် လီယာဉ်ပျံတိကိုပင် အသုံးပြုကတ်လီရေ။

သစ်သီးကောင်းရဟိရီးအတွက် အပင်တိကို ဆီးပက်ဖျန်းပီးရ ယင့်နည်းတူ ဂရုတစိုက်ဆောင်ရွက်ပီးရရေ အလုပ်တခုမာ အပင်မှ အကိုင်းအလက်တိကို ချိုင်ပီးရခြင်းဖြစ်တေ။ စံနစ်တကျ ချိုင်ပီးခြင်းစွာ အပင်တိကို အားသစ်တက်လာစီရေ။ ညပ်နိန်ရေ အကိုင်းအခက်တိကြောင့် အသီး နန့် တကွ အရာအစိတ်အပိုင်းတိစွာ လောင်းအရိပ်ကျနီရာမှ အလင်းရောင်ကို ရဟိနှိုင်လာ ကတ်တေ။ ဆွီးနိန်ရေ အကိုင်းတိ ကို ခုတ်ထွင်ပေးကေစိမ်းလန်းနိန်ရေ အရာအကိုင်းတိကို အဆွီးလာခြင်းမှ ကာကွယ်ပီးရာရောက်ရေပြင် အပင်ကို အန္တရာယ်ပြုရေ ပိုးမွှားရို့၏ အသိုက်အအုံကိုလေ့ တပြိုင်တည်း ဖျက်ဆီးပီးပိုင်ဖြစ်တေ။ စွန့်ပယ်ထားရေ အပင်တိကိုပင် စံနစ်တကျချိုင်ပီးပြီးကေ ကောင်းစွာပြုစုပီးပါက အသီးတိ ထပ်မံပနာ သီးလာနိုင်လီရေ။ အီးသောဒေသတိမာ သစ်သီးတိ၏ဆိုးရွားရေ အန္တရာယ်တခုမာ ဆီးနှင်းပင်ဖြစ်တေ။ ထိုဒေသတိမာ ဆီးနှင်းကျရောက်ရေအကြောင်းကို လေဒီအိုမှ သတင်းကျေညာလိုက်ကေ ဟင်းခင်းမှူးရို့စွာ ကိုယ်ရို့ အဖိုးတန်အပင်တိ မပျက်မစီးရယောင် ကြိုတင်ကာကွယ်မှုတိကို ပြုလုပ်ကတ်ရရေ။ တချို့ သောသစ်သီးခြံကြီးတိမာ ပိုက်လုံးတိကို မြီအောက်မာမြုပ်လို့ အအီးဓာတ်လွန်ကဲရေ အချိန်မာ ရပူတိ လွှတ်ပီးကတ်ရရေ။ တချို့ခြံတိမာတော့ခါ ဆီနန့်ဖြစ်စီ၊ ကျောက်မီးသွီးနန့်ဖြစ်စီ မီးဖိုပီးကတ်ရရေ။ အပူတိုက်ပီးရရေအလုပ်ရေ အလွန်စရိတ်ကြီးကေလေ ရေရှည်အတွက်ကြည့်ကေ တွက်သားကိုက်ကြောင်း၊ အပူတိုက်မပီးရေ ခြံတိထက် အမြတ်အစွန်းပိုကြောင်း တွိရလီရေ။

သစ်သီးတိကို အချိန်မီဆွတ်ခူးခြင်း၊ စံနစ်တကျ ကိုင်တွယ်ခြင်း ရို့ကို ဆောင်ရွက်နှိုင်ပါမ ယင်းရို့၏ နှစ်လိုဖွယ်အရသာကို အပြည့်အဝခံစားနှိုင်ကတ်ရရေ။ ဝီးလံသောအရပ်သို့ တင်ပို့ရဖို့ သစ်သီးတိကို မှည့်စပြုချိန်မာ ဆွတ်ခူးကတ်ရလို့ ယင်းချိန်မာ စကေ မာနိန်သိမ့်ပါ့စီ ဈီးသို့အရောက်မာ ရောင်းပန်းလှလှနန့် စားသုံးဖို့ အဆင်သင့် အခြီအနီဖြစ်လားရေ။ ဆွတ်ခူးစဉ် စိမ်းလွန်းကေလည်း အရသာညံ့ဖျင်းတတ်လို့ မှည့်မှ ခူးပြန်ကေလေ့ အမှည့်လွန်ကာ ပုပ်သိုးလားနှိုင်ရေ။ ယင့်ချင့်ကြောင့် သစ်သီးလုပ်ငန်းကြီးကျယ်သော နိုင်ငံကြီးတိမာ အသီးဆွတ်ရန်သင့် မသင့် စမ်းသပ်သော ကိရိယာကို အသုံးပြုကတ်တေ။ အသီးဆွတ်စဉ် အကိုင်အတွယ် ကြမ်းက သစ်သီးပွန်းပြီး ပုပ်လားနှိုင်တွက်နန့် အကိုင်အတွယ် သတိထားရရေ။ ခေတ်မီ သစ်သီးခြံကြီးတိမာတော့ခါ သီးသန့်တံချုတံတိကို အသုံးပြုကတ်လို့ သစ်သီးကိုင်တွယ်သူတိစွာ လက်အိတ် စွတ်ထား ကတ်ရလီရေ။

သစ်သီးတိကို အကောင်းအညံ့ဆိုပနာ အမျိုးအစား ခွဲခြားထုတ်ရာမာလည်း ခေတ်မီစံနစ်တိ အသုံးပြုကာ ကကောင်းတိုးတက်လာရေ။ သစ်သီးလုပ်ငန်း ကြီးကျယ်သောတိုင်းပြည်ကြီးတိမာ သစ်သီးအမျိုးအစား ခွဲခြားရီး ဥပဒေတိကိုပင် ပြဋ္ဌာန်းထားလီရေ။ သစ်သီးတိကို ထုပ်ပိုးတင်ပို့ ရာမာလည်း အယင်ကထက် ဂရုတစိုက် ဆောင်ရွက်ကတ်ရရေ။ သစ်သီးတိကို မခူးခင် အပင်ထက်မာ ဟိစဉ်က ပိုးသတ်ဆီးတိ ပက်ဖျန်းထားတွက်နန့် သစ်သီးတိကို ထုပ်ပိုးခြင်းမပြုခင် သစ်သီးတိကို ဆီးကြောပစ်ရသိမ့်ရေ။ နိုင်ငံခြားသို့တင်ပို့ရေအခါ သစ်သီးတိကို သင်္ဘောဟိ အအီးခန်းတိမာ ထည့်လို့ ပို့ဆောင်ကတ် ရရေ။ သစ်သီးလုပ်ငန်းကြီးကျယ်ရေ တချို့တိုင်းပြည်ကြီးတိမာတော့ခါ သစ်သီးတင် အထူးသင်္ဘောကြီးတိကိုပင် အသုံးပြုကတ်လီရေ။

၁၉၃၃ ခုနှစ် အသီးအနှံထွက်အစီအစာခံစာအရ မြန်မာနိုင်ငံမာ သစ်သီးဝလံစိုက်ပျိုးရေ ဧကပေါင်း ၄၄ဝဝဝဝ ဟိရေဟု သိဟိရလီရေ။ ယင့်ထဲက ၉၂ ရာခိုင်နှုန်းသည် မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း မိုးများရေ ဒေသတိမာ ဟိကတ်လို့ သစ်သီးအထွက်များဆုံးဒေသစွာ တနင်္သာရီတိုင်းဖြစ်လီရေ။

တနင်္သာရီတိုင်းမာ သစ်သီးအပင်ကကောင်းအမျိုးစုံစွာ ပေါက်ရောက်ဖြစ်ထွန်းနှိုင်ရေ ရီ၊ မြီ နန့် ရာသီဥတု ဟိလီရေ။ ထိုဒေသမှ အဓိကထွက်ရေ သစ်သီးတိမာ သရက်၊ မင်းကွတ်၊ ဒူးရင်း၊ မရမ်း၊ မာလကာ၊ မော်လမြိုင်ကြက်မောက်၊ နှပျိုး၊ သီဟိုဠ်သရက်၊ နာနတ်၊ ပိန္နဲ၊ သံပရာ၊ ကျွဲကော၊ ဥသျှစ်ရို့ဖြစ်ကတ်လို့ ပေါင်သီး၊ သကြားသီး၊လိမ္မော်၊တောကြက်မောက်၊ ဒူးရင်းဩဇာ ရို့လေ့ အသင့်အတင့် ထွက်ဟိလီရေ။

ဧရာဝတီနန့် ပဲခူးတိုင်းရို့မာ တနင်္သာရီတိုင်းလောက် သစ်သီးဝလံစိုက်ပျိုးခြင်းဖြစ်ထွန်းလိ မဟိချေ။ ယင်းဒေသရို့မှ အဓိကထွက်ရေ သစ်သီးတိမာ သရက်၊ မရန်း၊ နှပျိုး၊ ပိန္နဲ၊ ရှောက်၊ သံပရာရို့ဖြစ်ကတ်လို့ မြောင်းမြနန့် ပုသိမ်ခရိုင် ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိမာ သီဟိုဠ်သရက်ပင်တိကို တွိရရေ။ မိုးနည်းရေ ပြည်နန့် သာယာဝတီခရိုင်တိက ဩဇာသီးနန့် လိမ်မ္မော်သီးရို့ထွက်လီရေ။ ရခိုင်တိုင်းစွာ တနင်္သာရီတိုင်းနည်းတူ မိုးရီချိန် ဟိပြီးကေ သရက်၊ မရမ်း၊ နှပျိုး၊ ပိန္နဲ၊ ရှောက်၊ သံပရာရို့ အမြောက်အများ ထွက်ရေ။ တောကြက်မောက်နန့် သီဟိုဠ် သရက်ပင်ရို့ကိုလည်း ရံဖန်ရံခါ တွိရ ရေ။ ယကေလေ့ သယ်ယူပို့ဆောင်ရီး အခက်အခဲတိကြောင့် ပြည်မသို့ တင်ပို့ခြင်း အလွန်တရာနည်းပါးလီရေ။ အထက်မြန်မာနိုင်ငံမာ မိုးအလွန်ပါးတွက်နန့် သစ်သီးဝလံစိုက်ပျိုးရီး မဖြစ်ထွန်းလှပါ။ ယကေလေ့ မြီဩဇာကောင်းပနာ ရီသွင်းစိုက်ပျိုးနှိုင်ရေ မန္တလေး၊ ကျောက်ဆည်၊ သရက်မြို့နန့် မုံရွာခရိုင်တိမာမူ သစ်သီးဝလံအထွက်ကောင်းရေ။ အထက်မြန်မာနိုင်ငံထွက် သစ်သီးဝလံတိမာ သရက်၊ နှပျိုး၊ မရန်း၊ ပိန္နဲ၊ သံပရာ၊ ရှောက်၊ သင်္ဘော၊ ဝရာဇ်သီးနန့်ဆီးသီးရို့ဖြစ်ကတ်လို့ တည်သီး၊ဩဇာသီး၊ သင်္ဘောဩဇာနန့် စပျစ်သီးရို့လေ့ အနည်းအကျိုင်းထွက်ရေ။ ဗန်းမော်မြို့အနီးမာ တရုတ်တည်သီးနန့် တရုတ် ဆီးသီး ခေါ် တရုတ်စုတ်ဖွားသီး ရို့ ပေါက်ရောက်ဖြစ်ထွန်းလီရေ။

သျှမ်းပြည်နယ်မာ လိမ်မ္မော်နန့် စတော်ဇာရက်ီခြံတိကို အကြီးအကျယ် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကတ်တေ။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးခေတ်မာ သျှမ်းပြည်နယ်မာ သစ်သီးဝလံစိုက်ပျိုးရီးကို ပိုပြီးကေ လုပ်ကိုင်လှာကတ်ရာ သစ်တော်သီး၊ ရှောက်ချိုသီးတိ၊ ပိုပြီးကေ ထွက်ဟိလာခလီရေ။ မြန်မာနိုင်ငံမာ ရန်ကုန်လူထုစွာ သစ်သီးဝလံကို အများဆုံးစားသုံးကတ်ကြောင်း တွိရရေ။ ရန်ကုန်မြို့ကို တင်ပို့ကတ်တေ သစ်သီးဝလံတိနန့် ထွက်ဟိတင်ပို့ကတ်တေ ဒေသအရပ်ရပ်ရို့မာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်လီရေ။ ရန်ကုန်မြို့ကိုရောက်ဟိလာရေနပျိုးသီးရို့စွာ ဟင်္သာတနန့် ပုသိမ်နယ်တိ အထဲဟိ ယုံစလင်းနန့် မက္ကလာစုရို့မှ တင်ပို့ခြင်းဖြစ်တေ။ မုတ္တမနယ်သည် နှပျိုးအထွက်ကောင်းကေလေ့ မှန်မှန်တင်ပို့နိုင်ခြင်း မဟိပါ။ ဖူးကြီး၊ ခမောင်းနား၊ တောင်ငူ၊ ရေတာရှည်ရို့မှာလည်း တင်ပို့ကတ်လီရေ။

နွားစားသရက်စွာ ရန်ကုန်ဆင်ခြီဖုံးဒေသတိကလည်း အမြောက်အများထွက်ရေ။ မြစ်ချေ၊ ခမောင်းနားနန့် ကျောက်ဆည် နယ်ရို့ကလည်း ရန်ကုန်သို့ တင်ပို့ကတ်လီရေ။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မရောက်ခင်ခေတ်က ပြည်မားထွက်သရက်တိ တုံးချိန်မာ မဒရပ်နန့် ကာလကတ္တားမှ ဗင်္ဂလားသရက်တိကို နှစ်စိုင် ကျပ်ဖေသာ နှစ်သိန်းဖိုးခန့် တင်သွင်းခလီရေ။ လိမ်မ္မော်သီးတိကို သီပေါနန့် အောင်ပန်း ရို့မှတင်ပို့ ရေ။ ရန်ကုန်ကတဆင့် မြန်မာနိုင်ငံအရပ်ရပ်ကို ဖြန့်ဖြူးရရေ။ သီပေါလိမ္မော်စွာ အောင်ပန်းလိမ္မော်ထက် ပိုပြီးကေများလီရေ။ တောင်ငူခရိုင် တောင်ကုန်းဒေသတိနန့် ရွှေကျင်နယ်ကလည်း လိမ္မော်သီး အနည်းအကျိုင်းထွက်ဟိပြီးကေ ရန်ကုန်သို့ တင်ပို့ကတ်လီရေ။

ရှောက်၊ သံပရာရို့ကို မြစ်ငယ်နယ်က အများဆုံး တင်ပို့ပနာ ရွှေကျင်နန့် မုတ္တမမှ ကျွဲကောနန့်သံပရာ အသင့်အတင့်တင်ပို့ရေ။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မရောက်ခင်ခေတ်က အူနီသီးတိကို မလ္လာယုမော်မှ နှစ်စိုင်တင်သွင်း ရလီရေ။ မင်းကွတ်သီးတိကို သထုံ၊ မော်လမြိုင်၊ ထားဝယ်၊ အစဟိရေတနင်္သာရီတိုင်းဟိခရိုင်တိက တင်ပို့ ခြင်းဖြစ်လီရေ။ ဒူးယိုင်းသီးတိကိုလည်း မော်လမြိုင်၊ သထုံနန့် ထားဝယ်ရို့မှပင် တင်ပို့ကတ်လီရေ။

နန္ဒရာသီးစွာ အောက်မြန်မာနိုင်ငံဒေသတိမာ အမြောက်အများထွက်ဟိပြီးကေ သျှမ်းပြည်နယ်မာလည်း အသင့်အတင့် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကတ်တေ။ မြန်မာနာနတ်မျိုးထက် အလုံးပိုကြီး လို့ အရသာပိုကောင်းရေ ကျူးနာနတ်မျိုးကို မော်လမြိုင်ဘက် မာ စတင်စိုက်ပျိုးရာမှ အောက်မြန်မာနိုင်ငံ တချို့အရပ်ဒေသတိ မာလည်း တိုးချဲ့ စမ်းသပ်စိုက်ပျိုးပနာ ဟိကတ်တေ။ ရာသီအလိုက် ရန်ကုန်သို့ ရောက်ဟိလာရေ အရာ သစ်သီးတိမာ ရမည်းသင်း၊ ပြည်နန့် သာယာဝတီရို့ဘက်မှ လာရေ ဝရာဇ်သီးတိ၊ ပြည်ခရိုင်ကလာရေ ဩဇာသီး၊ ကျိုက္ခမီနန့် သထုံရို့က လာရေ စုတ်ဖွားသီးရို့ဖြစ် ကတ်တေ။ ဖရဲသီးတိကို ပဲခူးနန့် တောင်ငူဖက်ကလည်းကောင်း၊ ကျောက်ဖရုံသီးတိကို ပြည်မီးရထားလမ်းဘက်ကလည်းကောင်း တင်ပို့ကတ်လီရေ။ အုန်းသီးတိကိုထားဝယ်၊ မြိတ်၊ ပုသိမ်၊ စစ်တွေ အစဟိရေ ကမ်းရိုး တန်းဒေသတိနန့် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်မြို့တိက တင်ပို့ကတ်ရေ။ ကုန်းကျရေ မြို့တိအနက် ခမောင်းနားနယ်ကရာ အုန်းသီးအမြောက်အများ တင်ပို့နှိုင်ရေ။

မြန်မာနိုင်ငံမာ ပြည်ပထွက်အုန်းတိနန့် မလောက်ငှတွက်နန့် စင်္ကာပူ၊ ကာလကတ္တား၊ မဒရပ်၊ ကိုကိုးကျွန်းရို့ကလည်း တင်သွင်းခရလီရေ။ ပိန္နဲသီးတိကို ရန်ကုန်ဆင်ခြီဖုံး ဒေသတိက တင်ပို့ကတ်တေ။ ပဒကာသီးစွာ နိုင်ငံအရပ်ရပ်မာ ထွက်ဟိကေလေ့ သယ်ယူပို့ဆောင်ဖို့ မလွယ်ကူတွက်တာနန့် နီးစပ်ရေ မြို့နယ်တိကရာ အနည်းအကျိုင်း တင်ပို့ကတ်လီရေ။ ဆီးသီးတိကို ပြည်မီးရထားလမ်းဟိ မှော်ဇာနန့် ပုတီးကုန်းရို့က ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ မန္တလေးမီးရထားလမ်းဟိ ရမည်းသင်း အစဟိရေမြို့တိကပင်ဖြစ်ဖြစ်တင်ပို့ကတ်လီရေ။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးခေတ်မာ ရှောက်ချိုသီးတိကို အမြောက်အများစားသုံးလာကတ်လို့ ယင်းရို့ကို မန္တလေး၊ စစ်ကိုင်း၊ တောင်ငူ၊ မော်လမြိုင်၊ စစ်တွေ၊ မှော်ဘီခရိုင်တိနန့် သျှမ်းပြည်နယ်တိမာ အမြောက်အများ စိုက်ပျိုး လုပ်ကိုင်လာ ကတ်လီရေ။

မြန်မာနိုင်ငံမာ သစ်သီးတိကို ပို့ဆောင်ပုံမာ ဩဇာသီး၊ လိမ္မော်သီးအစဟိစွာတိကို ခြင်းနန့်ထည့်ပို့ရာက လွဲလို့ အရာအသီးအနှံအတိကို များသောအားဖြင့် ဂါရီတိ၊ ကားတိထက်မာ အပုံလိုက် ပို့ဆောင်ခြင်း ဖြစ်တေ။ ယင့်ချင့်ကြောင့် သစ်သီးတိစွာ ရန်ကုန်အရောက်မာ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပုပ်သိုး ပျက်စီးကတ်ရလီရေ။

သစ်သီးဝလံ စိုက်ပျိုးရီးမာလည်း အထူးအနိန်နန့် အထက်မြန်မာနိုင်ငံမာ မန္တလေးနန့် ကျောက်ဆည်ခရိုင်ရို့မာ သရက်နန့် နှပျိုးဟင်းခင်းတိကိုလည်းကောင်း၊ အောက်မြန်မာနိုင်ငံ တချို့မြို့ကြီးများနံဘေးအနားမှ ဟင်းခင်းတိကိုလည်းကောင်း၊ သျှမ်းပြည်နယ်မာ လိမ်မ္မော်၊ စတော်ဇာရက်ီနန့် သစ်တော်တိကိုလေ့သော့၊ စံနစ်တကျအကွက် ချပနာ စိုက်ပျိုးပြုစုစနစ်တိ ခေတ်မမီလှ သိမ့်ပါ။ အရာအရပ်ဒေသတိမာ သရက်ခြံ၊ မရမ်းခြံတိစွာလည်း အရာအပင်တိပါ ရောနှောပေါက်ရေ ခြံဟင်းခင်းတိဖြစ်ကတ်လို့ အပင်တိ ကျန်းမာသန်စွမ်းပနာ အသီးထွက်များအောင် မြီတောင်မြှောက်ပီးခြင်း ၊အကိုင်းအခက်ချိုင် ပီးခြင်းရို့ကိုဆောင်ရွက်ခဲလီရေ။ အသီးမျိုးကောင်းရဖို့ ဆောင်ရွက်ခြင်းလေ့မဟိကတ်ဘဲ အပင်က သီးသမျှကို ဆွတ်ခူးစားသုံး ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားခြင်းကိုရာ ပြုခကတ်လီရေ။

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီး ခေတ်မာမူ သစ်သီးဝလံစိုက်ပျိုး ရီးကို ပြည်ပိုင်အစိုးရတိက ဦးဆောင်အားပီးခြင်း ပြုလာရေ။ သစ်သီးအမျိုးနာမည်တိုးချဲ့စိုက်ပျိုးရီးကိုလေ့ ဆောင်ရွက်လာရေ။ သျှမ်းပြည်နယ်မာ သစ်တော်ခြံတိကို တိုးချဲ့လုပ်ကိုင်လာကတ်လို့ ကချင်ပြည်နယ်၊ ချင်းတောင်တန်းဒေသ ရို့မာလည်း စမ်းသပ်စိုက်ပျိုးအောင်မြင်ပနာဟိရေ။ ပုပ္ပါးတောင်တဝိုက်ဒေသတိမာ မျိုးကောင်းလိမ္မော်၊ သစ်တော်၊ စပျစ်၊ ပန်းသီးရို့ကို စမ်းသပ်စိုက်ပျိုး အောင်မြင်ဗျာယ်ဟိပြီးကေ ပြည်မားသုံး လောက်ငှအောင်ချဲ့ထွင် စိုက်ပျိုးလားဖို့ ဆောင်ရွက်ပနာ ဟိလီရေ။ သရက်၊ နာနတ် အစဟိစွာရို့ စည်သွတ်ခြင်း၊ အဖျော်ယမကာပြုခြင်း ရို့ကိုလည်း အောင်မြင်စွာထုတ်လုပ်နှိုင်လာလီရာ။

ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မာ သစ်သီးလုပ်ငန်းစွာ ရှိးကထက် အဆပေါင်းများစွာ တိုးတက်ပါလတ်တေ ဆိုရေအချက်ကိုကား ဇာသူလေ့မငြင်းနိုင်ပါ၊၊ ရှေးက အနောက်နိုင်ငံတိမာ ဆောင်းရာသီမာ ပန်းသီးလွဲပြီးကေအရာ သစ်သီးဝလံကိုမစားကတ်ရချေ။ နပျိုးသီးစွာလေ့ ရှားပါးလို့မြို့ကြီးတိမာရာ ရနိုင်ခရေ။ လွန်ခရေအနှစ် သုံးဆယ်လှောက်ထိအောင် စပျစ်သီးစွာ မြန်မာနိုင်ငံမာ အမြင်အတွိရ နည်းပါးပြီးကေ အလွန်အဖိုးတန်လို့ မင်းသုံး သဌီးသုံးသစ်သီးမျိုး ဖြစ်ခရေ။ ဂုချိန်ခါမာရာ အနောက်တိုင်းထွက် သစ်သီးဝလံတိကို အရှိတိုင်းတိမာ အလွယ်ချေ ဝယ်ယူ ရဟိနှိုင်တွက်နန့် အရှိတိုင်းထွက် နွားစားသရက်၊ မင်းကွတ်သီးရို့စွာလည်း အနောက်နိုင်ငံတိသို့ ပေါက်ရောက် ကျော်ကြားပနာ ဟိလီရေ။ [၁]

== ကိုးကား ==
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃)

[[ကဏ္ဍ:အသီး]]</text>
      <sha1>l8opqekvyyg73ygpgr2lhtunklt59ei</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဗုဒ္ဓပူဇနိယ (တေး)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5579</id>
    <revision>
      <id>22082</id>
      <parentid>20366</parentid>
      <timestamp>2026-10-26T15:31:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>22082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27495" sha1="o95abbfd7i27xtr3wmssy9rgbhcn8ra" xml:space="preserve">== ဗုဒ္ဓပူဇနိယ (တေး) ==

'''ဗုဒ္ဓပူဇနိယ''' စွာ [[ရခိုင်လူမျိုး]]ရို့ဧ့ ရိုးရာ ယိမ်းသာခြင်း ([[ဒုံးယိမ်း]]) အတွက် သီဆိုရေ ဗုဒ္ဓပူဇနိယတေး ဖြစ်တေ။ ဒေတေးခြင်းစွာ [[မြတ်စွာဘုရား]]၊ [[တရားတော်]]နန့် [[သံဃာတော်]]ရို့ကို ရိုသေပူဇော်ရေ အနှစ်သာရပါဝင်ရေ [[ရခိုင်တိုင်းရင်းသား]]ရို့ဧ့ [[ယိုင်ကျေးမှု]]အမွီအနှစ်တခုအဖြစ် တန်ဖိုးထားခံရရေ။

{| class=&quot;wikitable floatright&quot;
|+ တေးခြင်းအချက်အလက်
|-
! ဂေါင်းစိုင် !! အချက်အလက်
|-
| အမျိုးအစား || ရခိုင်ရိုးရာ ယိမ်းသာခြင်း (အက) အတွက် တေးခြင်း
|-
| ဘာသာစကား || [[ရခိုင်ဘာသာစကား]])
|-
| မူလတေးရီးဆရာ || [[အခင်ဘသာ]] ([[စစ်တွေမြို့]])
|-
| စပ်ဆိုရေခုနှစ် || ၁၉၆၄
|-
| မူလတေးသံရှင်တိ|| အခင်ဘသာ၊ ဦးအောင်ကျော်သာ၊ မစန္ဒာသန်း၊ မဥမ္မာသန်း
|-
| ထင်ရှားရေ ပြန်ပနာသီဆိုသူတိ || [[ချမ်းချမ်း]]
|-
| စကားအက်ဖွယ်ရာ || တေးရီးနာမည် မှားယွင်းစွာဖော်ပြခံရမှု
|}
[[ဖိုင်:BuddhaPuzaniya.jpg|thumb|alt=ဗုဒ္ဓပူဇနိယအက|ဗုဒ္ဓပူဇနိယအက ပထမဆုံးအကြိမ်ဖျော်ဖြီမှု]]
[[ဖိုင်:BuddhaPuzaniya Dance.jpg|thumb|alt=ဗုဒ္ဓပူဇနိယ|သျှစ်သောင်းနံရံထက်က ဗုဒ္ဓပူဇနိယ ပုံဖော်မှု]]
== တေးခြင်းဧ့ နောက်ခံသမိုင်း ==

=== မူလဇစ်မြစ် ===
ဒေတေးခြင်းကို [[စစ်တွေမြို့]]မှ [[ရခိုင်လူမျိုး]] '''[[အခင်ဘသာ]]''' က ရီးသားစပ်ဆိုခရေ။ ၁၉၆၄ ခုနှစ် [[ပြည်ထောင်စုနိ]] အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် [[ရန်ကုန်မြို့]]မာ ကျင်းပဖို့ ရခိုင်ရိုးရာယိုင်ကျေးမှုအဖွဲ့ဧ့ ဖျော်ဖြီတင်ဆက်မှုအတွက် ဒေတေးခြင်းကို အထူးရီးသားခခြင်းဖြစ်တေ။&lt;ref name=&quot;hadaya&quot;&gt;HADAYA. (၂၀၂၄). ဗုဒ္ဓပူဇနိယ ရှင်းတမ်း. ''Arakanese Community စာမျက်နှာ''. ဖေ့စ်ဘွတ်.&lt;/ref&gt; ယင်းချင့်ဖျော်ဖြီပွဲမာ [[မြတ်စွာဘုရား]]အား မီးခွက်ဖြင့် ပူဇော်ရေ ရခိုင့်ရိုးရာ [[ဒုံးယိမ်း]] (ယိမ်းသာခြင်း) ကို တင်ဆက်ရန် ရည်ရွယ်လို့ ဒေတေးကို စပ်ဆိုခခြင်း ဖြစ်တေ။

=== မူလတေးသံရှင်တိ ===
ဒေတေးခြင်းကို ပထမဆုံး သီဆိုသူမာ တေးရီးဆရာ [[အခင်ဘသာ]] ကိုယ်တိုင် ဖြစ်တေ။ ယပြီးကေ ရခိုင်ရိုးရာ ယိုင်ကျေးမှုဌာနနန့် ဆက်စပ်နိန်ရေ အနုပညာသျှင်တိဖြစ်ရေ -
* '''[[ဦးအောင်ကျော်သာ]]''' (ရခိုင်မိုနိုတေးသံရှင်၊ [[နဝတ]]ခေတ် ဆိုကရွီးတီးပြိုင်ပွဲတိမာ ရွှီတံဆိပ်ဆုရဟိခသူ၊ နောင်မာ နိုင်ငံတော်အဆင့် ဆိုကရွီးတီးပလီကိုင်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခသူ)
* '''[[မစန္ဒာသန်း]]''' နန့် '''[[မဥမ္မာသန်း]]''' (ညီအေးမနှစ်ဦး၊ ရခိုင်ရိုးရာယိုင်ကျေးမှုဌာနဧ့ အဖွဲ့ဝင်ဟောင်း ဦးအောင်ကျော်သန်းဧ့ သမီးတိ)
ရို့က တိပ်ခွေအဖြစ် ထုတ်လုပ်ပနာ ပြန်ပနာသီဆိုခကတ်တေ။&lt;ref name=&quot;rakhinewiki&quot;&gt;ရခိုင်ဝီကီးး. (၂၀၂၄). ရခိုင်ရိုးရာဒုံးယိမ်းအကြောင်း. ''ရခိုင်ဝီကီးစာမျက်နှာ''.&lt;/ref&gt;

== တေးခြင်းစာသား ==
ဒေတေးခြင်းစွာ [[ဗုဒ္ဓရတနာသုံးပါး]]ကို ပူဇော်ရေ အနှစ်သာရပါဝင်ရေ [[ဓမ္မတေး]] ဖြစ်တေ။ အောက်ပါရို့မာ တေးခြင်းဧ့ အပိုဒ်တိဖြစ်တေ။

=== ပထမအပိုဒ် - ဗုဒ္ဓပူဇနိယ ===
&lt;poem&gt;
အို . . . မဟာမုနိဘဂဝါ ၊ အို . . မုနိမဟာဘဂဝါ ၊ အို - ၊ မဟာမုနိဘဂဝါ
ဗုဒ္ဓံသရဏံဂစ္ဆာမိ ဓမ္မံသရဏံဂစ္ဆာမိ သံဃံသရဏံဂစ္ဆာမိ၊

အင်္ဂီရဿံ ဘွဲ့ထူးခံ၊ ငါးမာန်အောင်ရ ကိုးပါးဂုဏ်
စုံပြည့်ဝကေ၊ မြတ်ဗုဒ္ဓလေ - မြတ်ဗုဒ္ဓ - - ။
ကာယဝစီ၊ မနောချီ၊ အဉ္စလီသ ကျွန်ပူဇော်
ဂုဏ်တော်မြတ်ကို ဦးညွတ်ခလေ - ဦးညွှတ်ခ .... ။

ဗုဒ္ဓံမယံ ပူဇေမိ။
&lt;/poem&gt;

=== ဒုတိယအပိုဒ် - ဓမ္မပူဇနိယ ===
&lt;poem&gt;
ဒေသနာဉာဏ် နီရောင်လျှံ၊ ခြောက်တန်ဂုဏ၊ မပျက်မှန်၊
စုံပြည့်ဝကေ မြတ်ဓမ္မလေ - မြတ်ဓမ္မ . . ။
ကာယဝစီ မနောချီ အဉ္စလီသ၊ ကျွန်ပူဇော်
ဂုဏ်တော်မြတ်ကို ဦးညွှတ်ခလေ . ဦးညွှတ်ခ ..။

ဓမ္မံမယံ ပူဇေမိ။
&lt;/poem&gt;

=== တတိယအပိုဒ် - သံဃပူဇနိယ ===
&lt;poem&gt;
ဘုရားသားမှန် သံဃာမွန် သျှစ်တန်အရိယ နဝဂုဏ်
စုံပြည့်ဂကေ၊ မြတ်သံဃလေ မြတ်သံဃ..။
ကာယဝစီ မနောချီ၊ အဉ္စလီသ၊ ကျွန်ပူဇော်
ဂုဏ်တော်မြတ်ကို၊ ဦးညွတ်ခလေ ဦးညွတ်ခ .။

သံဃံမယံ ပူဇေမိ။
&lt;/poem&gt;

=== စတုတ္ထအပိုဒ် - ရတနာသုံးပါးချီးကျူး ===
&lt;poem&gt;
ဗုဒ္ဓ ဓမ္မ မြတ်သံဃာ၊ သုံးဖြာဂုဏ လက်ဆယ်ဖြာ
ပဏ္ဏာသဘိ ဝန္ဒာမိလေ ၀န္ဒာမိ. .။
ရှိခိုးကော်ရော်၊ ကျွန်ပူဇော် အဟောဝတ သုခမှန်၊
နိဗ္ဗာန်နန်းကို မြန်းရစီလေ မြန်းရစီ၊

ဗုဒ္ဓံ မယံ ပူဇေမိ ဓမ္မံမယံ ပူဇေမိ၊ သံဃံမယံ ပူဇေမိ . .။
&lt;/poem&gt;

=== ပဉ္စမအပိုဒ် - ဆုတောင်း ===
&lt;poem&gt;
မာတာပီတာ မြတ်ဆရာ ချမ်းသာသုခ
ပြည့်ဝရန်၊ ဆုပန်သဘိ၊ နမာမိလေ နမာမိ . .။
ပုညဘာဂံ၊ အဖိုးမွန် အကျွန်ပြုရ၊ မြတ်ကုသိုလ်
ထိုဒါနကို အမျှပီလေ - အမျှဝီး

(သဗ္ဗေ သာနံ ဒဒါမီ) .. . ၃
&lt;/poem&gt;

== ပါဠိသဒ္ဒါပိုင်းဆိုင်ရေ ယှင်းလင်းချက် ==

ရခိုင်ရိုးရာ &quot;ဗုဒ္ဓပူဇနိယ&quot; တေးမာ အောက်ပါပါဠိဝါကျတိ ပါဟိရေ။

: '''ဗုဒ္ဓံ မယံ ပူဇေမိ'''
: '''ဓမ္မံ မယံ ပူဇေမိ'''
: '''သံဃံ မယံ ပူဇေမိ'''

=== ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံ ===
ဒေဝါကျတိမာ ဗဟုဝုစ်နာမ်စား (ကတ္တား) '''''မယံ''''' (ငါရို့) ကို ဧကဝုစ်ကြိယာ '''''ပူဇေမိ''''' (ငါပူဇော်ဧ့) နန့် တွဲစပ်ထားရေ။ ဒေသဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံ—ဗဟုဝုစ်ကတ္တားနန့် ဧကဝုစ်ကြိယာ—ကို တချို့က မှားယွင်းရေ လို့ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ ရခိုင်တိက ပါဠိကျမ်းဂန်စာပီ မတတ်အတွက်နန့် ရီးသားထားရေဟုပင်ဖြစ်ဖြစ် ယိုးစွပ်ပြောဆိုခ ကတ်တေ။&lt;ref name=&quot;nyana&quot;&gt;အသျှင်ဉေယျ (ပေါက်တောပြင်). (၂၀၂၀၊ ဂျူလိုင် ၂၃). ''ဗုဒ္ဓံ မယံ ပူဇေမိ'' ယှင်းလင်းချက်. ဖေ့စ်ဘွတ်.&lt;/ref&gt;

ယကေလေ့ ဒေတည်ဆောက်ပုံစွာ မားယွင်းခြင်းမဟုတ်ဘဲ၊ အထူးအနိန်နန့် '''ဂါရဝ-ဗဟုဝုစ်''' (လေးစားရေတွက်နန့် သုံးရေ ဗဟုဝုစ်) နန့် '''ဗဟုမာန-ဗဟုဝုစ်''' (မြတ်နိုးရေတွက်နန့် သုံးရေ ဗဟုဝုစ်) ရို့ကို တတ်ကျွမ်းစွာ အသုံးပြုထားရေ ပါဠိသဒ္ဒါပိုင်းဆိုင်ရေ အဆင့်အတန်းမြင့် လက်ရာတခုဖြစ်တေ။

=== ပါဠိသဒ္ဒါရှိထွက်တိ===

မန္တလေးမြို့၊ ပတ္တမြားကျောင်း မြင်းဝန်မင်းကြီးတိုက်မှ ကျမ်းပြုအသျှင် '''ဦးနန္ဒဝံသ (ဦးထွန်းတင်)''' ရီးသားပြုစုတော်မူသော &quot;'''ကစ္စာယနဝါစနာမဂ္ဂ သဒ္ဒါကြီးပို့ချစဉ် ပထမတွဲ'''&quot; ကျမ်းစာ (စာမျက်နှာ ၂၂၃) မာ ဒေပိုင်နန့် တည်ဆောက်ပုံမျိုးကို ပါဠိကျမ်းဂန်တိမာ တွိ့ဟိရကြောင်း ညွှန်းဆိုထားရေ။ ကျမ်းစာက အောက်ပါသာဓကကို ကိုးကားထားရေ။&lt;ref name=&quot;sadda&quot;&gt;ဦးနန္ဒဝံသ. (မသိရ). ''ကစ္စာယနဝါစနာမဂ္ဂ သဒ္ဒါကြီးပို့ချစဉ် ပထမတွဲ''. မန္တလေး: ပတ္တမြားကျောင်း မြင်းဝန်မင်းကြီးတိုက်. စာ. ၂၂၃.&lt;/ref&gt;

: '''''တုမှေ အာစရိယ ပုရေတာ ဂစ္ဆထ၊ မယံ ပနာစရိယေနေဝ ပစ္ဆာတော အာဂမိဿာမိ'''''

ဒေဝါကျမာ−
* '''''တုမှေ''''' (အသျှင်ဘုရားရို့) ကို '''ဂါရဝ-ဗဟုဝုစ်''' (ဆရာကို လေးစားရေတွက်နန့် သုံးသော ဗဟုဝုစ်) အဖြစ် သုံးစွဲထားရေ။
* '''''မယံ''''' (ငါရို့) ကို '''ဗဟုမာန-ဗဟုဝုစ်''' (ဆရာကို မြတ်နိုးရွီတွက်နန့် သုံးသော ဗဟုဝုစ်) အဖြစ် သုံးစွဲထားရေ။

အထူးမှတ်သားဖွယ်မာ ''မယံ'' (ဗဟုဝုစ်ကတ္တား) ကို ဧကဝုစ်ကြိယာ ''အာဂမိဿာမိ'' (ငါကြွလှာခအံ့) နန့် တွဲစပ်ထားခြင်းဖြစ်တေ။ ဒေချင့်စွာ &quot;ဗုဒ္ဓပူဇနိယ&quot; တေးမာ တွိရရေ သဒ္ဒါပုံစံနန့် တတတူပင် ဖြစ်တေ။&lt;ref name=&quot;sadda&quot;/&gt;

=== သဒ္ဒါပိုင်းဆိုင်ရေ ယှင်းလင်းချက် ===

ပါဠိဘာသာမာ ဗဟုဝုစ်ကတ္တားကို ဧကဝုစ်ကြိယာနန့် တွဲစပ်သုံးစွဲခြင်းစွာ အောက်ပါအကြောင်းတိကြောင့် ခွင့်ပြုထားရေ။

# '''ဗဟုမာန''' (များစွာ မြတ်နိုးခြင်း) − ရတနာသုံးပါးရို့ကို အလွန်အကျွံ ရိုသေလေးစားရွီတွက်နန့် ကိုယ်ကို ''မယံ'' (ငါရို့) ဟု ဗဟုဝုစ်ဖြင့် သုံးစွဲထားခြင်းဖြစ်တေ။
# '''ဂါရဝ''' (လေးစားခြင်း) − တပါးတည်းသောသူကိုပင် အလွန် တင်စားပနာ ရိုသေလေးစားရွီတွက်နန့် ဗဟုဝုစ်သုံးစွဲခြင်းဖြစ်တေ။
# '''ဧကဒေသူပစာ''' (တစိတ်တဒေသတင်စား) − လူတယောက်မာ လက်ခြီ၊ နား၊ နှာ၊ ကိုယ်အင်္ဂါ အစိတ်အစိတ်ရို့ များစွာကို အစွဲပြုပနာ တဦးတည်းကိုပင် &quot;ရို့&quot; ဟု တင်စားသုံးစွဲခြင်းဖြစ်တေ။
# '''တဒ္ဓမ္မူပစာ''' − အများမဟုတ်ဘဲ အများပိုင်ပြုထားရေ တင်စားမှုဖြစ်တေ။

ယင်းအတွက်နန့် &quot;'''ဗုဒ္ဓံ မယံ ပူဇေမိ၊ ဓမ္မံ မယံ ပူဇေမိ၊ သံဃံ မယံ ပူဇေမိ'''&quot; ဆိုရေ ဝါကျသုံးကြောင်းရို့စွာမမှားယွင်းရုံမျှမက အလွန်ပင် ပါဠိသဒ္ဒါ အဆင့်အတန်း မြင့်မားစွာ ရီးသားစီကုံးထားရေ ပါဠိဝါကျတိဖြစ်ကြောင်း သိမှတ်အပ်ပါရေ။ ဒေအချက်က ရခိုင်လူမျိုးရို့စွာ ပါဠိကျမ်းဂန်စာပီကို တတ်ကျွမ်းစွာ တတ်မြောက်ကြောင်းနန့် ရှီးခေတ်ရခိုင်ဘုရင့်နိုင်ငံမာ ပိဋကတ်တိုက်တော်များစွာနန့် ကျမ်းတတ်ပုဂ္ဂိုလ်များ ပေါများခကြောင်းကိုလေ့ ထင်ရှားစီရေ။&lt;ref name=&quot;nyana&quot;/&gt;

ယင်းချင့်အပြင် သီဟိုဠ်သာသနာ ဆုတ်ယုတ်လားချိန်မာ ရခိုင်မြတန်ဆောင်းဆရာတော်ဘုရားကြီးတိက သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့ ကြွရောက်ပနာ သာသနာပြုခကတ်ရေ သမိုင်းကြောင်းကိုလေ့ သုံးသပ်ကြည့်ကေ၊ ဒေပါဠိဝါကျတိစွာ သာမန်ကျမ်းတတ် စာတတ်အသျှင်မြတ်တိဧ့ လမ်းညွှန်ချက်နန့် ရီးသားထားခြင်း မဟုတ်နှိုင်ကြောင်း ထင်ရှားလီရေ။&lt;ref name=&quot;nyana&quot;/&gt;

ဗုဒ္ဓပူဇနိယတေးဧ့ အစဦးဆုံးမာ ပါဝင်ရေ  အင်္ဂီရသံ ဆိုစွာ ဗုဒ္ဓကိုယ်တော်က ပြိုးပြိုးပျက်ပျက် ထွက်သော ရောင်ခြည်တော်တိ ဟိရေ ဘွဲ့ထူးဂုဏ်ထူးဟိရေ မာရ်ငါးပါးကို အောင်မြင်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားဧ့ ဂုဏ်တော်တိကို အထူးအမွှန်းတင်ပနာ တေးပြုထားခြင်းဖြစ်တေ။ [[မြတ်စွာဘုရားဧ့ နာမည်တော် (၃၈) ပါး]] စာရင်းမာလော့ အင်္ဂီရသော ဆိုရေ ဂုဏ်တော် ပါဝင်ပြီး ဖြစ်ပါရေ။&lt;ref name=&quot;nyana&quot;/&gt;

== စကားအက်မှုနန့် ယှင်းလင်းချက် ==

=== နောက်ခံအကြောင်းအရင်း ===
၂၀၂၀-ပြည့်လွန်နှစ်တိမာ ထင်ရှားရေ အဆိုတော် [[ချမ်းချမ်း]] က ဒေတေးခြင်းကို ယင်းဧ့ &quot;အိပ်မက်စီးရီး&quot; အဖြစ် ပြန်ပနာသီဆိုခရေ။ ယကေလေ့ တေးခြင်းစာအုပ်နန့် ကာဗာမာ တေးရီးအဖြစ် [[မြင့်မိုးအောင်]] ဟု မှားယွင်းစွာ ဖော်ပြခံခရရေ။ ထိုအချက်ကြောင့် ရခိုင်အနုပညာသျှင်တိနန့် ပရိသတ်တိအကြား မကျီနပ်မှုတိ ဖြစ်ပေါ်ခရေ။&lt;ref name=&quot;7days&quot;&gt;7 Day သတင်းဂျာနယ်. (၂၀၂၄). ဗုဒ္ဓပူဇနိယတေးနန့် စကားအက်မှု. ''7days NewsJornel''.&lt;/ref&gt;

=== ဆရာမြင့်မိုးအောင်ဧ့ တရားဝင်ယှင်းလင်းချက် ===
တေးရီး မြင့်မိုးအောင်က ဒေစကားအက်မှုနန့် ပတ်သက်ပြီးကေ အောက်ပါအတိုင်း ရှင်းလင်းတင်ပြထားရေ။&lt;ref name=&quot;myintmoaung&quot;&gt;မြင့်မိုးအောင်. (၂၀၂၄). ဗုဒ္ဓပူဇနိယ တေးခြင်းနန့်ပတ်သက်ပနာ ယှင်းလင်းချက်. ဖေ့စ်ဘွတ်.&lt;/ref&gt;

# '''အခန်းကဏ္ဍ''' - သူစွာ ဒေတေးခြင်းဧ့ [[ဂီတထုတ်လုပ်သူ]] (Music Producer) လောက်ရာဖြစ်ပြီးကေ တေးရီးမဟုတ်ကြောင်း အတိအလင်း ငြင်းဆိုထားရေ။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်ခန့်က [[MRTV4]] ဧ့ Fashion Music Festival အစီအစိုင်အတွက် ဒေတေးခြင်းကို စီစိုင်တင်ဆက်ခခြင်းဖြစ်တေ။
# '''အချက်အလက်ရယူပုံ''' - ယင်းခါက ရခိုင်တိုင်းရင်းသားလေဒီအိုမှ [[မဥမ္မာသန်း]]ဧ့ အကူအညီနန့် [[ရခိုင်ဘာသာ]]မှ [[မြန်မာဘာသာ]]သို့ ပြန်ဆိုခပြီးကေ အကအဖွဲ့ကိုလေ့ ယင်းရို့က စီစိုင်ပီးခရေ။ ထိုအချိန်က တေးရီးနာမည်ကို &quot;ဦးအောင်ကျော်ခိုင်&quot; ဟု သိရရေ။ ယကေလေ့ နောင်မာ အရာမျက်နှာသိတဦးက ယင်းမာ ရိုးရာတေးဖြစ်ပြီးကေ တေးရီးမာ ဦးအောင်ကျော်ခိုင် မဟုတ်ကြောင်း ပြောဆိုအတွက်နန့် ဗလဗွီသတ်မှုတိ ဖြစ်ပေါ်ခရေ။
# '''မှားယွင်းစွာဖော်ပြခြင်းဖြစ်ပွားပုံ''' - အဆိုတော် ချမ်းချမ်းက ယင်းဧ့စီးရီးမာ တေးခြင်းထည့်သွင်းရာမာ မူလတေးရီးနာမည်ကို အတိအကျမသိအတွက်နန့် သို့မဟုတ် အချက်အလက်တိကို သေချာမစစ်ဆီးမိအတွက်နန့် &quot;မြင့်မိုးအောင်&quot; အဖြစ် မှားယွင်းစွာ ထည့်သွင်းဖော်ပြခခြင်းဖြစ်တေ။ ထိုပြဿနာကို သိဟိရေအခါ ချမ်းချမ်း ကိုယ်တိုင်ရှင်းလင်းပြောဆိုပြီး တောင်းပန်ခရေ။
# '''ပြင်ဆင်ဆောင်ရွက်မှုတိ''' - ဒေအမားအယွင်းကို သိဟိပြီးးကေ သက်ဆိုင်ရေတိကို အကြောင်းကြားကာ ပြင်ဆင်ခရေ။ ဗုဒ္ဓပူဇနိယတေးခြင်းအတွက် တေးရီးနီရာမာ &quot;'''ရခိုင်ရိုးရာဓမ္မတေး'''&quot; ဟု ယာယီပြင်ဆင်ထားပြီးသား၊ အတိအကျသိဟိရပါက ထပ်မံဖော်ပြလားဖို့ ဖြစ်တေ။ သူစွာ [[မူပိုင်ခွင့်]]နန့် [[တိုင်းရင်းသားရိုးရာယိုင်ကျေးမှု]]ကို လေးစားကြောင်းနန့် ဒေဖြစ်ရပ်အတွက် သက်ဆိုင်သူအားလုံးကို တောင်းပန်ကြောင်း ဖော်ပြထားရေ။&lt;ref name=&quot;myintmoaung&quot;/&gt;

== မူပိုင်ခွင့်အခြီအနီ ==
ဒေတေးခြင်းစွာ [[ရခိုင်ရိုးရာ]] ဓမ္မတေးဖြစ်ပြီးကေ မူလဇစ်မြစ်မာ ရှင်းလင်းကေလေ့၊ ခေတ်ပြိုင်စီးပွားဖြစ်အသုံးပြုမှုတိမာ [[မူပိုင်ခွင့်]]ဆိုင်ရေ စကားအက်မှုတိ ဟိနီဆဲဖြစ်တေ။ [[မြန်မာနိုင်ငံဧ့ မူပိုင်ခွင့်ဥပဒေ]]အရ မူရင်းတေးရီးဆရာ သို့မဟုတ် အမွီဆက်ခံသူတိက ဥပဒေအရ အခွင့်အရီးရယူနှိုင်ရေ။ ယကေလေ့ [[အခင်ဘသာ]]ဧ့ အမွီဆက်ခံသူတိ သို့မဟုတ် မူပိုင်ခွင့်လက်ဟိပိုင်ဆိုင်သူတိအကြောင်းကို အတိအကျ မသိရသိမ့်ပါ၊၊&lt;ref&gt;မြန်မာမူပိုင်ခွင့်ဥပဒေ. (၂၀၁၉). ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဥပဒေအမှတ် (၁၅/၂၀၁၉).&lt;/ref&gt;

== ယိုင်ကျေးမှုဆိုင်ရေ အရီးပါမူ ==
[[ဗုဒ္ဓပူဇနိယ]]စွာ [[ရခိုင်လူမျိုး]]ရို့ဧ့ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ယုံကြည်မှုနန့် ရိုးရာအကအနုပညာကို ပေါင်းစပ်ထားရေ လက်ရာတခုဖြစ်တေ။ [[ရခိုင်ဒုံးယိမ်း]] (ယိမ်းသာခြင်း) စွာ ပွဲတော်ရာသီတိနန့် ဘာသာရီးအခမ်းအနားတိမာ အခရာကျရေ ဖျော်ဖြီမှုတခုဖြစ်ပြီးကေ၊ ဒေတေးခြင်းစွာ ယင့်အကဧ့ အဓိကတေးလားဖြစ်တေ။ ၁၉၆၄ ခုနှစ်မာ စတင်စပ်ဆိုခရေ ဒေတေးခြင်းစွာ ဒေနိန့်ထိ ရခိုင်လူမျိုးတိကြားမာ ရီပန်းစားဆဲဖြစ်ပြီးကေ မျိုးဆက်သစ်အနုပညာသျှင်တိကလေ့ ပြန်ပနာအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုမှုတိ ပြုလုပ်လို့ဟိရေ။&lt;ref name=&quot;rakhinewiki&quot;/&gt;

== ကိုးကားချက်တိ ==
{{reflist}}

== ပြင်ပလင့်ခ်တိ==
* [https://www.youtube.com ရခိုင်ရိုးရာဒုံးယိမ်း (YouTube)]
* [https://www.myanmaronlinestore.com ချမ်းချမ်းဧ့ အိပ်မက်စီးရီး]

[[Category:ရခိုင်ရိုးရာ တေးခြင်းတိ]]
[[Category:ရခိုင် ရိုးရာသာခြင်းတိ]]
[[Category:၁၉၆၄ ခုနှစ် တေးခြင်းတိ]]
[[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရေ တေးခြင်းတိ]]</text>
      <sha1>o95abbfd7i27xtr3wmssy9rgbhcn8ra</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အိန်းဂလိချ်ဘာသာစကား</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6162</id>
    <revision>
      <id>22089</id>
      <parentid>21857</parentid>
      <timestamp>2026-10-26T16:06:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>22089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23474" sha1="8d1uoao9on5h5pr5fpxccfggdqly12s" xml:space="preserve">'''အိန်းဂလိချ်ဘာသာစကား''' (အိန်းဂလိချ်: ''English'') သည် [[အင်ဒို-ဥရောပဘာသာစကားမိသားစု]]၏ ဂျာမန်နစ်ဘာသာစကားအုပ်စုအထဲဟိ အနောက်ဂျာမန်နစ်ဘာသာစကားတမျိုးဖြစ်တေ။ အစောပိုင်းအလယ်ခေတ်ကာလ [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ]]မာ ဖွံ့ဖြိုးလာခပြီးကေ နောက်ပိုင်းမာ ကမ္ဘာ့ဒေသမကန်မဝှန်သို့ ပျံ့နှံ့ပါလတ်တေ။ အိန်းဂလိချ်ဘာသာစကားကို မိခင်ဘာသာစကား၊ ဒုတိယဘာသာစကားနန့် နိုင်ငံခြားဘာသာစကားအဖြစ် အသုံးပြုကတ်တေ။&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;Marisa Lohr. [https://www.open.edu/openlearn/course/view.php?id=8619 From old English to modern English]. ''OpenLearn'', The Open University. ၁ မတ် ၂၀၁၉။ ပြန်ပနာရယူရီနီ့ — ၂၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆။&lt;/ref&gt;

အိန်းဂလိချ်ဘာသာစကားသည် နိုင်ငံတိုင်းဆက်သွယ်ရီး၊ ပညာရီးနန့် ယိုင်ကျေးမှုဖလှယ်ရီးရို့မာ ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြုရေ ဘာသာစကားတမျိုးဖြစ်တေ။ ယင်းအပြင် [[ကုလသမဂ္ဂ]]၏ ရုံးသုံးဘာသာစကား ခြောက်မျိုးအနက် တမျိုးဖြစ်တေ။&lt;ref name=&quot;world&quot;&gt;The Open University. [https://www.open.edu/openlearn/languages/english-language/english-the-world-today/content-section-15/?printable=1 English in the world today]. ''OpenLearn''။ ပြန်ပနာရယူရီနီ့ — ၂၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆။&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;un&quot;&gt;United Nations. [https://www.un.org/en/our-work/official-languages Official Languages]. ပြန်ပနာရယူရီနီ့ — ၂၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆။&lt;/ref&gt;

== ဘာသာစကားမျိုးရိုး ==
အိန်းဂလိချ်ဘာသာစကား၏ မျိုးရိုးကို အင်ဒို-ဥရောပဘာသာစကားမိသားစု၊ ဂျာမန်နစ်ဘာသာစကားအုပ်စုနန့် အနောက်ဂျာမန်နစ်ဘာသာစကားအုပ်စုခွဲဆိုပနာ အဆင့်ဆင့် ခွဲခြားနှိုင်ရေ။ အိန်းဂလိချ်ဘာသာ၏ ရှီးဦးအခြီခံသည် ဗြိတိန်သို့ ရွှိပြောင်းအခြီချလာရေ အနောက်ဂျာမန်နစ်စကားပြောအုပ်စုတိ၏ ဘာသာစကားတိနန့် ဆက်စပ်ရေ။&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt;

သမိုင်းတလျှောက် အရာဘာသာစကားတိနန့် ထိတွိမှုကြောင့် အိန်းဂလိချ်ဝေါဟာရနန့် သဒ္ဒါရို့မာ ပြောင်းလဲမှုတိ ဖြစ်ပေါ်ခရေ။ အထူးအနိန်နန့် ပြင်သစ်နန့် လက်တင်ဘာသာစကားရို့မှ ဝေါဟာရများစွာ လက်ခံအသုံးပြုခရေ။ ယင်းပိုင် ဝေါဟာရတိ ချီးယူထားကေလေ့ အိန်းဂလိချ်ဘာသာကို မျိုးရိုးအရ ဂျာမန်နစ်ဘာသာစကားအဖြစ်ပင် သတ်မှတ်ရေ။&lt;ref name=&quot;oxford&quot;&gt;[https://academic.oup.com/edited-volume/61882/chapter-abstract/547699171 English]. ''Oxford Research Encyclopedia of Linguistics'', Oxford University Press။ ပြန်ပနာရယူရီနီ့ — ၂၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆။&lt;/ref&gt;

== သမိုင်းကြောင်း ==
အိန်းဂလိချ်ဘာသာစကား၏ သမိုင်းကို ယေဘုယျအနိန်နန့် ရှေးအိန်းဂလိချ်ခေတ်၊ အလယ်ခေတ်အိန်းဂလိချ်ခေတ်နန့် ခေတ်သစ်အိန်းဂလိချ်ခေတ်ဆိုပနာ ခွဲခြားကတ်တေ။ ယင်းခေတ်ကာလတိ၏ အစနန့်အဆုံးနှစ်တိစွာ အပြိန်းကြည့်သတ်မှတ်ချက်တိဖြစ်ပြီးကေ ဘာသာစကားပြောင်းလဲမှုသည် တဆတ်ဆတ် ဖြစ်ပေါ်ခခြင်းဖြစ်တေ။&lt;ref name=&quot;chronology&quot;&gt;[https://www.cambridge.org/core/services/aop-cambridge-core/content/view/784CDEA50FF1770A765A6837D1FE909B/9781108477321c1_11-47.pdf/history_of_english.pdf The History of English]. Cambridge University Press။ ပြန်ပနာရယူရီနီ့ — ၂၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆။&lt;/ref&gt;

=== ရှေးအိန်းဂလိချ်ဘာသာ ===
ရှေးအိန်းဂလိချ်ဘာသာ (''Old English'') ၏ အစကို ခရစ်နှစ် ၄၅၀ ဝန်းကျင်နန့် ဆက်စပ်သတ်မှတ်လိဟိရေ။ ယင်းကာလမာ အန်ဂယ်လ်၊ ဆက်ဆွန်နန့် ဂျုရို့ပိုင် အနောက်ဂျာမန်နစ်အုပ်စုတိစွာ ဗြိတိန်တောင်ပိုင်းသို့ ရွှိပြောင်းအခြီချလာခကတ်တေ။&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt;

ရှေးအိန်းဂလိချ်ဘာသာ၏ စကားလုံးပုံစံနန့် သဒ္ဒါစနစ်သည် ဒေနိအိန်းဂလိချ်ဘာသာနန့် သိသိသာသာ ကွာခြာရေ။ ရှေးအိန်းဂလိချ်စာသားအများစုကို ခေတ်သစ်အိန်းဂလိချ်ဘာသာတတ်ကျွမ်းသူတဦးက သီးသန့်လိလာမှုမဟိဘဲ အလွယ်ချေ နားလည်နိုင်ခြင်းမဟိပါ။&lt;ref name=&quot;old&quot;&gt;The Open University. [https://www.open.edu/openlearn/languages/english-language/english-the-world-today/content-section-8 English through history (Part 1)]. ''OpenLearn''။ ပြန်ပနာရယူရီနီ့ — ၂၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆။&lt;/ref&gt;

=== အလယ်ခေတ်အိန်းဂလိချ်ဘာသာ ===
အလယ်ခေတ်အိန်းဂလိချ်ဘာသာ (''Middle English'') ကို ခရစ်နှစ် ၁၁၅၀ ဝန်းကျင်မှ ၁၅၀၀ ဝန်းကျင်အထိ အသုံးပြုခရေ ဘာသာစကားပုံစံတိအဖြစ် ယေဘုယျသတ်မှတ်ကတ်တေ။&lt;ref name=&quot;intro&quot;&gt;The Open University. [https://www.open.edu/openlearn/languages/a-short-introduction-the-english-language/altformat-printable A short introduction to the English language]. ''OpenLearn''။ ပြန်ပနာရယူရီနီ့ — ၂၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆။&lt;/ref&gt;

ဒေခေတ်အထဲ စကားလုံးပုံစံပြောင်းလဲမှုဖြင့် သဒ္ဒါဆက်နွှယ်ချက်ကို ဖော်ပြရေ စနစ်တချို့ လျော့နည်းလာခပြီးကေ ခေတ်သစ်အိန်းဂလိချ်သဒ္ဒါ၏ လက္ခဏာတိ ပိုပြီးကေထင်ရှားပါလတ်တေ။ အလယ်ခေတ်အိန်းဂလိချ်ဘာသာ၏ နောက်ပိုင်းပုံစံတိစွာ အစောပိုင်းပုံစံတိထက် ခေတ်သစ်အိန်းဂလိချ်နန့် ပိုပြီးကေနီးစပ်ရေ။&lt;ref name=&quot;oxford&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;middle&quot;&gt;[https://academic.oup.com/edited-volume/61882/chapter-abstract/547684391 Middle English]. ''Oxford Research Encyclopedia of Linguistics'', Oxford University Press။ ပြန်ပနာရယူရီနီ့ — ၂၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆။&lt;/ref&gt;

=== ခေတ်သစ်အိန်းဂလိချ်ဘာသာ ===
ခေတ်သစ်အိန်းဂလိချ်ဘာသာ (''Modern English'') သည် ၁၅ ရာစုနှောင်းပိုင်းမှစပြီးကေ ဖွံ့ဖြိုးပါလတ်တေ။ အစောပိုင်းခေတ်သစ်အိန်းဂလိချ်ကာလမာ စာရီးသားမှုပုံစံတိ စံပြုလာခြင်း၊ ဝေါဟာရတိ တိုးပွားလာခြင်းနန့် သရသံရှည်တိ၏ အသံထွက်ပြောင်းလဲမှုကြီး (''Great Vowel Shift'') ရို့ ဖြစ်ပေါ်ခရေ။&lt;ref name=&quot;early&quot;&gt;University of Kansas Libraries. [https://exhibits.lib.ku.edu/exhibits/show/english-language/middle-and-early-modern Middle and Early Modern English: From Chaucer to Milton]. ''Histories of the English Language''။ ပြန်ပနာရယူရီနီ့ — ၂၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆။&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;oxford&quot; /&gt;

အသံထွက်ပြောင်းလဲမှုတိကို စာလုံးပေါင်းစနစ်က အပြည့်အဝ လိုက်လျောပြောင်းလဲခြင်း မဟိခအတွက်နန့် ဒေနိအိန်းဂလိချ်ဘာသာမာ စာလုံးပေါင်းနန့် အသံထွက်ရို့ တိုက်ရိုက်မကိုက်ညီရေ စကားလုံးတိ ဟိပါလတ်တေ။&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt;

နောက်ပိုင်းမာ ကိုလိုနီနယ်မြီချဲ့ထွင်မှု၊ ရွှိပြောင်းအခြီချမှုနန့် နိုင်ငံတိုင်းဆက်သွယ်မှုရို့ကြောင့် အိန်းဂလိချ်ဘာသာသည် ကမ္ဘာ့ဒေသအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့ပါလတ်တေ။&lt;ref name=&quot;oxford&quot; /&gt;

== ပျံ့နှံ့မှုနန့် အသုံးပြုမှု ==
အိန်းဂလိချ်ဘာသာကို ဗြိတိန်၊ အမင်ရကန်ပြည်ထောင်စု၊ ကနိန်ဒါ၊ ဩစတြေးလျနန့် နယူးဇီလန်ရို့အပါအဝင် နိုင်ငံမကန်မဝှန်မာ အသုံးပြုကတ်တေ။ အရာနိုင်ငံတိမာလည်း ဒုတိယဘာသာစကား တနည်း နိုင်ငံခြားဘာသာစကားအဖြစ် သင်ယူအသုံးပြုကတ်တေ။ နိုင်ငံတနိုင်ငံအထဲမာပင် အိန်းဂလိချ်ဘာသာ၏ လူမှုရီးအခန်းကဏ္ဍနန့် အသုံးပြုမှုပမာဏသည် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအလိုက် ကွဲပြားနှိုင်ရေ။&lt;ref name=&quot;world&quot; /&gt;

မတူညီရေ မိခင်ဘာသာစကားတိ ပြောဆိုသူရို့အကြား အပြန်အလှန်ဆက်သွယ်ရာမာ အိန်းဂလိချ်ကို ကြားခံဆက်သွယ်ရီးဘာသာစကား (''lingua franca'') အဖြစ်လည်း အသုံးပြုကတ်တေ။ ထိုအသုံးပြုမှုမာ မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသူတိရာမက ဒုတိယဘာသာစကားအဖြစ် အသုံးပြုသူတိလေ့ ပါဝင်ရေ။&lt;ref name=&quot;world&quot; /&gt;

ကုလသမဂ္ဂ၏ ရုံးသုံးဘာသာစကားတိမာ အာရဗီ၊ တရုတ်၊ အိန်းဂလိချ်၊ ပြင်သစ်၊ ရုရှားနန့် စပိန်ရို့ဖြစ်တေ။ အိန်းဂလိချ်နန့် ပြင်သစ်ရို့ကို ကုလသမဂ္ဂအထဲရီးမှူးချုပ်ရုံး၏ လုပ်ငန်းသုံးဘာသာစကားတိအဖြစ် အသုံးပြုရေ။&lt;ref name=&quot;unfaq&quot;&gt;United Nations, Dag Hammarskjöld Library. [https://ask.un.org/faq/14463 What are the official languages of the United Nations?]. ပြန်ပနာရယူရီနီ့ — ၂၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆။&lt;/ref&gt;

== စာရီးစနစ် ==
အိန်းဂလိချ်ဘာသာကို လက်တင်အက္ခရာစနစ်ဖြင့် တခုလည်းညာသို့ ရီးသားရေ။ အခြီခံအက္ခရာ ၂၆ လုံးဟိပြီးး အက္ခရာအကြီးနန့် အသီးပုံစံတိကို အသုံးပြုရေ။

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ အိန်းဂလိချ်အက္ခရာတိ
! အမျိုးအစား !! အက္ခရာ
|-
| အက္ခရာအကြီး
| A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z
|-
| အက္ခရာအသီး
| a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z
|}

အက္ခရာနန့် အသံရို့သည် တခုချင်း တိုက်ရိုက်ကိုက်ညီခြင်းမဟိပါ။ အက္ခရာတလုံးသည် စကားလုံးအလိုက် အသံထွက်ကွာခြားနိုင်ပိုင် အသံတသံကိုလေ့ စာလုံးပေါင်းပုံစံ မတူညီစွာဖြင့် ရီးသားနှိုင်ရေ။ ဒေကွာဟမှုသည် ဘာသာစကား၏ သမိုင်းကြောင်းနန့် အသံပြောင်းလဲမှုရို့နန့် ဆက်စပ်ရေ။&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt;

== သဒ္ဒါ ==
=== ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံ ===
အိန်းဂလိချ်ဘာသာ၏ ကိန်းပါရေ ရိုးရိုးအဆိုဝါကျတိမာ အခြီခံစကားလုံးအစီအစိုင်မာ '''ကတ္တား–ကြိယာ–ကံ''' (''Subject–Verb–Object; SVO'') ဖြစ်တေ။&lt;ref name=&quot;order&quot;&gt;Cambridge University Press. [https://dictionary.cambridge.org/grammar/british-grammar/word-order-structures Word order: structures]. ''English Grammar Today'', Cambridge Dictionary။ ပြန်ပနာရယူရီနီ့ — ၂၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆။&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! နမူနာဝါကျ !! ကတ္တား !! ကြိယာ !! ကံ !! ရခိုင်အဓိပ္ပါယ်
|-
| She reads books.
| She
| reads
| books
| သူမစွာ စာအုပ်တိကို ဖတ်ရေ။
|-
| They play football.
| They
| play
| football
| သူရို့စွာ ဘောလုံးကစပ်ကတ်ရေ။
|}

ယကေလေ့ အိန်းဂလိချ်ဝါကျအားလုံးသည် SVO ပုံစံဖြစ်တေဟု မဆိုလိုပါ၊၊ ကံမလိုရေ ကြိယာပါဝါကျတိနန့် အဖြည့်ပုဒ်ပါဝါကျတိလည်း ဟိရေ။ နမူနာ ''Birds fly.'' သည် ကတ္တားနန့် ကြိယာပါရေ ဝါကျဖြစ်ပြီးကေ ''She is happy.'' မာ ''happy'' သည် ကတ္တား၏ အခြီအရဲကို ဖော်ပြရေ အဖြည့်ပုဒ်ဖြစ်တေ။&lt;ref name=&quot;order&quot; /&gt;

=== စကားလုံးအမျိုးအစားတိ ===
အိန်းဂလိချ်သဒ္ဒါမာ နာမ်၊ နာမ်စား၊ ကြိယာ၊ နာမဝိသေသန၊ ကြိယာဝိသေသန၊ ဝိဘတ်၊ သမ္ဗန္ဓနန့် နာမ်ညွှန်းပုဒ်ရို့ပိုင် စကားလုံးအမျိုးအစားတိကို ခွဲခြားလိဟိရေ။ စကားလုံးတလုံး၏ အမျိုးအစားကို ဝါကျအထဲ အသုံးပြုပုံနန့် ဆက်စပ်လို့ သတ်မှတ်ရရေ။&lt;ref name=&quot;grammar&quot;&gt;Cambridge University Press. [https://dictionary.cambridge.org/grammar/british-grammar/ English Grammar Today]. Cambridge Dictionary။ ပြန်ပနာရယူရီနီ့ — ၂၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆။&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! အမျိုးအစား !! အိန်းဂလိချ်နာမည် !! နမူနာ
|-
| နာမ် || Noun || book, teacher
|-
| နာမ်စား || Pronoun || I, she, they
|-
| ကြိယာ || Verb || read, go, be
|-
| နာမဝိသေသန || Adjective || large, happy
|-
| ကြိယာဝိသေသန || Adverb || slowly, often
|-
| ဝိဘတ် || Preposition || in, on, under
|-
| သမ္ဗန္ဓ || Conjunction || and, but, because
|-
| နာမ်ညွှန်းပုဒ် || Determiner || the, a, this
|}

=== စကားလုံးပုံစံပြောင်းလဲမှု ===
အိန်းဂလိချ်ဘာသာမာ နာမ်အတိကိန်းနန့် ကြိယာပုံစံတချို့ကို နောက်ဆက်ဝန်တိနန့် ဖော်ပြနှိုင်ရေ။ ပုံမှန်နာမ်အတိကိန်းမာ ''-s'' တနည်း ''-es'' ကို အသုံးပြုလေ့ဟိပြီးး ပုံမှန်ကြိယာ၏ အတိတ်ပုံစံမာ ''-ed'' ကို အသုံးပြုလိဟိရေ။ ယကေလေ့ ပုံမှန်စည်းမျှိုင်းနန့် မကိုက်ညီရေ ပုံစံတိလေ့ ဟိရေ။&lt;ref name=&quot;grammar&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ပြောင်းလဲမှု !! ပုံမှန်နမူနာ !! ပုံမှန်မဟုတ်ရေ နမူနာ
|-
| နာမ်အတိကိန်း
| book → books
| child → children
|-
| ကြိယာအတိတ်ပုံစံ
| walk → walked
| go → went
|}

== ဝေါဟာရ ==
အိန်းဂလိချ်ဝေါဟာရမာ ဂျာမန်နစ်မူရင်းစကားလုံးတိနန့် အရာဘာသာစကားတိမှ ချီးယူထားရေ စကားလုံးတိ ပါဝင်ရေ။ ပြင်သစ်နန့် လက်တင်ဘာသာရို့မှ ဝေါဟာရချီးယူမှုသည် အိန်းဂလိချ်ဘာသာ၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုမာ ထင်ရှားရေ အစိတ်အပိုင်းတရပ်ဖြစ်တေ။&lt;ref name=&quot;oxford&quot; /&gt;

အရာဘာသာစကားတိနန့် ထိတွိဆက်ဆံမှု၊ လူမှုဘဝနန့် နည်းပညာပြောင်းလဲမှုရို့ကြောင့် ဝေါဟာရအသစ်တိနန့် အသုံးအနှုန်းအသစ်တိ ဆက်ပနာပေါ်ပေါက်ဗျာယ်ဟိရေ။&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt;

== ဒေသအလိုက် ကွဲပြားမှု ==
အိန်းဂလိချ်ဘာသာသည် တမျိုးတည်းသော အသံထွက်နန့် အသုံးအနှုန်းကိုရာ ပိုင်ဆိုင်ရေ ဘာသာစကားမဟုတ်လီ။ ဗြိတိသျှအိန်းဂလိချ်၊ အမင်ရကန်အိန်းဂလိချ်နန့် အရာဒေသအလိုက် ပုံစံတိမာ အသံထွက်၊ ဝေါဟာရ၊ စာလုံးပေါင်းနန့် သဒ္ဒါအသုံးပြုမှုတချို့ ကွဲပြားရေ။ ဒေသတခုအထဲမာပင် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းနန့် ဒေသငယ်တိအလိုက် ကွဲပြားမှုတိ ဟိနှိုင်ရေ။&lt;ref name=&quot;world&quot; /&gt;

ဒေသအလိုက် အိန်းဂလိချ်ဘာသာပုံစံတိ၏ ဖွံ့ဖြိုးမှုသည် ဒေသခံဘာသာစကားတိ၊ သမိုင်းကြောင်းနန့် လူမှုယိုင်ကျေးမှုအခြီအရဲတိနန့် ဆက်စပ်နိန်ရေ။ ယင်းအတွက်နန့် အိန်းဂလိချ်ဘာသာကို လိလာရာမာ စံစာရီးဘာသာအပြင် လက်တွိပြောဆိုသုံးစွဲရေ ကွဲပြားမှုတိကိုလေ့ ထည့်သွင်းတွက်ဖော်ကတ်တေ။&lt;ref name=&quot;world&quot; /&gt;

== ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် ==
* [[ဘာသာဗေဒ]]
* [[သဒ္ဒါ]]
* [[အင်ဒို-ဥရောပဘာသာစကားမိသားစု]]
* [[အိန်းဂလိချ်စာပီ]]
* [[နိုင်ငံတိုင်းအသံထွက်အက္ခရာ]]

== ကိုးကား ==
&lt;references /&gt;

== ပြင်ပလင့်ခ်တိ ==
* [https://dictionary.cambridge.org/ Cambridge Dictionary]
* [https://www.open.edu/openlearn/languages/english-language အိန်းဂလိချ်ဘာသာစကားဆိုင်ရာ OpenLearn လိလာရီးရင်းမြစ်တိ]

[[Category:အိန်းဂလိချ်ဘာသာစကား]]
[[Category:ဂျာမန်နစ်ဘာသာစကားတိ]]</text>
      <sha1>8d1uoao9on5h5pr5fpxccfggdqly12s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>22090</id>
      <parentid>22089</parentid>
      <timestamp>2026-10-26T16:10:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* စာရီးစနစ် */</comment>
      <origin>22090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23474" sha1="ahl9695a3tnezkb1ryl6zx5i5i0z7zz" xml:space="preserve">'''အိန်းဂလိချ်ဘာသာစကား''' (အိန်းဂလိချ်: ''English'') သည် [[အင်ဒို-ဥရောပဘာသာစကားမိသားစု]]၏ ဂျာမန်နစ်ဘာသာစကားအုပ်စုအထဲဟိ အနောက်ဂျာမန်နစ်ဘာသာစကားတမျိုးဖြစ်တေ။ အစောပိုင်းအလယ်ခေတ်ကာလ [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ]]မာ ဖွံ့ဖြိုးလာခပြီးကေ နောက်ပိုင်းမာ ကမ္ဘာ့ဒေသမကန်မဝှန်သို့ ပျံ့နှံ့ပါလတ်တေ။ အိန်းဂလိချ်ဘာသာစကားကို မိခင်ဘာသာစကား၊ ဒုတိယဘာသာစကားနန့် နိုင်ငံခြားဘာသာစကားအဖြစ် အသုံးပြုကတ်တေ။&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;Marisa Lohr. [https://www.open.edu/openlearn/course/view.php?id=8619 From old English to modern English]. ''OpenLearn'', The Open University. ၁ မတ် ၂၀၁၉။ ပြန်ပနာရယူရီနီ့ — ၂၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆။&lt;/ref&gt;

အိန်းဂလိချ်ဘာသာစကားသည် နိုင်ငံတိုင်းဆက်သွယ်ရီး၊ ပညာရီးနန့် ယိုင်ကျေးမှုဖလှယ်ရီးရို့မာ ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြုရေ ဘာသာစကားတမျိုးဖြစ်တေ။ ယင်းအပြင် [[ကုလသမဂ္ဂ]]၏ ရုံးသုံးဘာသာစကား ခြောက်မျိုးအနက် တမျိုးဖြစ်တေ။&lt;ref name=&quot;world&quot;&gt;The Open University. [https://www.open.edu/openlearn/languages/english-language/english-the-world-today/content-section-15/?printable=1 English in the world today]. ''OpenLearn''။ ပြန်ပနာရယူရီနီ့ — ၂၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆။&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;un&quot;&gt;United Nations. [https://www.un.org/en/our-work/official-languages Official Languages]. ပြန်ပနာရယူရီနီ့ — ၂၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆။&lt;/ref&gt;

== ဘာသာစကားမျိုးရိုး ==
အိန်းဂလိချ်ဘာသာစကား၏ မျိုးရိုးကို အင်ဒို-ဥရောပဘာသာစကားမိသားစု၊ ဂျာမန်နစ်ဘာသာစကားအုပ်စုနန့် အနောက်ဂျာမန်နစ်ဘာသာစကားအုပ်စုခွဲဆိုပနာ အဆင့်ဆင့် ခွဲခြားနှိုင်ရေ။ အိန်းဂလိချ်ဘာသာ၏ ရှီးဦးအခြီခံသည် ဗြိတိန်သို့ ရွှိပြောင်းအခြီချလာရေ အနောက်ဂျာမန်နစ်စကားပြောအုပ်စုတိ၏ ဘာသာစကားတိနန့် ဆက်စပ်ရေ။&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt;

သမိုင်းတလျှောက် အရာဘာသာစကားတိနန့် ထိတွိမှုကြောင့် အိန်းဂလိချ်ဝေါဟာရနန့် သဒ္ဒါရို့မာ ပြောင်းလဲမှုတိ ဖြစ်ပေါ်ခရေ။ အထူးအနိန်နန့် ပြင်သစ်နန့် လက်တင်ဘာသာစကားရို့မှ ဝေါဟာရများစွာ လက်ခံအသုံးပြုခရေ။ ယင်းပိုင် ဝေါဟာရတိ ချီးယူထားကေလေ့ အိန်းဂလိချ်ဘာသာကို မျိုးရိုးအရ ဂျာမန်နစ်ဘာသာစကားအဖြစ်ပင် သတ်မှတ်ရေ။&lt;ref name=&quot;oxford&quot;&gt;[https://academic.oup.com/edited-volume/61882/chapter-abstract/547699171 English]. ''Oxford Research Encyclopedia of Linguistics'', Oxford University Press။ ပြန်ပနာရယူရီနီ့ — ၂၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆။&lt;/ref&gt;

== သမိုင်းကြောင်း ==
အိန်းဂလိချ်ဘာသာစကား၏ သမိုင်းကို ယေဘုယျအနိန်နန့် ရှေးအိန်းဂလိချ်ခေတ်၊ အလယ်ခေတ်အိန်းဂလိချ်ခေတ်နန့် ခေတ်သစ်အိန်းဂလိချ်ခေတ်ဆိုပနာ ခွဲခြားကတ်တေ။ ယင်းခေတ်ကာလတိ၏ အစနန့်အဆုံးနှစ်တိစွာ အပြိန်းကြည့်သတ်မှတ်ချက်တိဖြစ်ပြီးကေ ဘာသာစကားပြောင်းလဲမှုသည် တဆတ်ဆတ် ဖြစ်ပေါ်ခခြင်းဖြစ်တေ။&lt;ref name=&quot;chronology&quot;&gt;[https://www.cambridge.org/core/services/aop-cambridge-core/content/view/784CDEA50FF1770A765A6837D1FE909B/9781108477321c1_11-47.pdf/history_of_english.pdf The History of English]. Cambridge University Press။ ပြန်ပနာရယူရီနီ့ — ၂၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆။&lt;/ref&gt;

=== ရှေးအိန်းဂလိချ်ဘာသာ ===
ရှေးအိန်းဂလိချ်ဘာသာ (''Old English'') ၏ အစကို ခရစ်နှစ် ၄၅၀ ဝန်းကျင်နန့် ဆက်စပ်သတ်မှတ်လိဟိရေ။ ယင်းကာလမာ အန်ဂယ်လ်၊ ဆက်ဆွန်နန့် ဂျုရို့ပိုင် အနောက်ဂျာမန်နစ်အုပ်စုတိစွာ ဗြိတိန်တောင်ပိုင်းသို့ ရွှိပြောင်းအခြီချလာခကတ်တေ။&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt;

ရှေးအိန်းဂလိချ်ဘာသာ၏ စကားလုံးပုံစံနန့် သဒ္ဒါစနစ်သည် ဒေနိအိန်းဂလိချ်ဘာသာနန့် သိသိသာသာ ကွာခြာရေ။ ရှေးအိန်းဂလိချ်စာသားအများစုကို ခေတ်သစ်အိန်းဂလိချ်ဘာသာတတ်ကျွမ်းသူတဦးက သီးသန့်လိလာမှုမဟိဘဲ အလွယ်ချေ နားလည်နိုင်ခြင်းမဟိပါ။&lt;ref name=&quot;old&quot;&gt;The Open University. [https://www.open.edu/openlearn/languages/english-language/english-the-world-today/content-section-8 English through history (Part 1)]. ''OpenLearn''။ ပြန်ပနာရယူရီနီ့ — ၂၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆။&lt;/ref&gt;

=== အလယ်ခေတ်အိန်းဂလိချ်ဘာသာ ===
အလယ်ခေတ်အိန်းဂလိချ်ဘာသာ (''Middle English'') ကို ခရစ်နှစ် ၁၁၅၀ ဝန်းကျင်မှ ၁၅၀၀ ဝန်းကျင်အထိ အသုံးပြုခရေ ဘာသာစကားပုံစံတိအဖြစ် ယေဘုယျသတ်မှတ်ကတ်တေ။&lt;ref name=&quot;intro&quot;&gt;The Open University. [https://www.open.edu/openlearn/languages/a-short-introduction-the-english-language/altformat-printable A short introduction to the English language]. ''OpenLearn''။ ပြန်ပနာရယူရီနီ့ — ၂၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆။&lt;/ref&gt;

ဒေခေတ်အထဲ စကားလုံးပုံစံပြောင်းလဲမှုဖြင့် သဒ္ဒါဆက်နွှယ်ချက်ကို ဖော်ပြရေ စနစ်တချို့ လျော့နည်းလာခပြီးကေ ခေတ်သစ်အိန်းဂလိချ်သဒ္ဒါ၏ လက္ခဏာတိ ပိုပြီးကေထင်ရှားပါလတ်တေ။ အလယ်ခေတ်အိန်းဂလိချ်ဘာသာ၏ နောက်ပိုင်းပုံစံတိစွာ အစောပိုင်းပုံစံတိထက် ခေတ်သစ်အိန်းဂလိချ်နန့် ပိုပြီးကေနီးစပ်ရေ။&lt;ref name=&quot;oxford&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;middle&quot;&gt;[https://academic.oup.com/edited-volume/61882/chapter-abstract/547684391 Middle English]. ''Oxford Research Encyclopedia of Linguistics'', Oxford University Press။ ပြန်ပနာရယူရီနီ့ — ၂၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆။&lt;/ref&gt;

=== ခေတ်သစ်အိန်းဂလိချ်ဘာသာ ===
ခေတ်သစ်အိန်းဂလိချ်ဘာသာ (''Modern English'') သည် ၁၅ ရာစုနှောင်းပိုင်းမှစပြီးကေ ဖွံ့ဖြိုးပါလတ်တေ။ အစောပိုင်းခေတ်သစ်အိန်းဂလိချ်ကာလမာ စာရီးသားမှုပုံစံတိ စံပြုလာခြင်း၊ ဝေါဟာရတိ တိုးပွားလာခြင်းနန့် သရသံရှည်တိ၏ အသံထွက်ပြောင်းလဲမှုကြီး (''Great Vowel Shift'') ရို့ ဖြစ်ပေါ်ခရေ။&lt;ref name=&quot;early&quot;&gt;University of Kansas Libraries. [https://exhibits.lib.ku.edu/exhibits/show/english-language/middle-and-early-modern Middle and Early Modern English: From Chaucer to Milton]. ''Histories of the English Language''။ ပြန်ပနာရယူရီနီ့ — ၂၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆။&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;oxford&quot; /&gt;

အသံထွက်ပြောင်းလဲမှုတိကို စာလုံးပေါင်းစနစ်က အပြည့်အဝ လိုက်လျောပြောင်းလဲခြင်း မဟိခအတွက်နန့် ဒေနိအိန်းဂလိချ်ဘာသာမာ စာလုံးပေါင်းနန့် အသံထွက်ရို့ တိုက်ရိုက်မကိုက်ညီရေ စကားလုံးတိ ဟိပါလတ်တေ။&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt;

နောက်ပိုင်းမာ ကိုလိုနီနယ်မြီချဲ့ထွင်မှု၊ ရွှိပြောင်းအခြီချမှုနန့် နိုင်ငံတိုင်းဆက်သွယ်မှုရို့ကြောင့် အိန်းဂလိချ်ဘာသာသည် ကမ္ဘာ့ဒေသအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့ပါလတ်တေ။&lt;ref name=&quot;oxford&quot; /&gt;

== ပျံ့နှံ့မှုနန့် အသုံးပြုမှု ==
အိန်းဂလိချ်ဘာသာကို ဗြိတိန်၊ အမင်ရကန်ပြည်ထောင်စု၊ ကနိန်ဒါ၊ ဩစတြေးလျနန့် နယူးဇီလန်ရို့အပါအဝင် နိုင်ငံမကန်မဝှန်မာ အသုံးပြုကတ်တေ။ အရာနိုင်ငံတိမာလည်း ဒုတိယဘာသာစကား တနည်း နိုင်ငံခြားဘာသာစကားအဖြစ် သင်ယူအသုံးပြုကတ်တေ။ နိုင်ငံတနိုင်ငံအထဲမာပင် အိန်းဂလိချ်ဘာသာ၏ လူမှုရီးအခန်းကဏ္ဍနန့် အသုံးပြုမှုပမာဏသည် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအလိုက် ကွဲပြားနှိုင်ရေ။&lt;ref name=&quot;world&quot; /&gt;

မတူညီရေ မိခင်ဘာသာစကားတိ ပြောဆိုသူရို့အကြား အပြန်အလှန်ဆက်သွယ်ရာမာ အိန်းဂလိချ်ကို ကြားခံဆက်သွယ်ရီးဘာသာစကား (''lingua franca'') အဖြစ်လည်း အသုံးပြုကတ်တေ။ ထိုအသုံးပြုမှုမာ မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသူတိရာမက ဒုတိယဘာသာစကားအဖြစ် အသုံးပြုသူတိလေ့ ပါဝင်ရေ။&lt;ref name=&quot;world&quot; /&gt;

ကုလသမဂ္ဂ၏ ရုံးသုံးဘာသာစကားတိမာ အာရဗီ၊ တရုတ်၊ အိန်းဂလိချ်၊ ပြင်သစ်၊ ရုရှားနန့် စပိန်ရို့ဖြစ်တေ။ အိန်းဂလိချ်နန့် ပြင်သစ်ရို့ကို ကုလသမဂ္ဂအထဲရီးမှူးချုပ်ရုံး၏ လုပ်ငန်းသုံးဘာသာစကားတိအဖြစ် အသုံးပြုရေ။&lt;ref name=&quot;unfaq&quot;&gt;United Nations, Dag Hammarskjöld Library. [https://ask.un.org/faq/14463 What are the official languages of the United Nations?]. ပြန်ပနာရယူရီနီ့ — ၂၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆။&lt;/ref&gt;

== စာရီးစနစ် ==
အိန်းဂလိချ်ဘာသာကို လက်တင်အက္ခရာစနစ်ဖြင့် တခုလည်းညာသို့ ရီးသားရေ။ အခြီခံအက္ခရာ ၂၆ လုံးဟိပြီးး အက္ခရာအကြီးနန့် အသီးပုံစံတိကို အသုံးပြုရေ။

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ အိန်းဂလိချ်အက္ခရာတိ
! အမျိုးအစား !! အက္ခရာ
|-
| အက္ခရာအကြီး
| A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z
|-
| အက္ခရာအသေး
| a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z
|}

အက္ခရာနန့် အသံရို့သည် တခုချင်း တိုက်ရိုက်ကိုက်ညီခြင်းမဟိပါ။ အက္ခရာတလုံးသည် စကားလုံးအလိုက် အသံထွက်ကွာခြားနိုင်ပိုင် အသံတသံကိုလေ့ စာလုံးပေါင်းပုံစံ မတူညီစွာဖြင့် ရီးသားနှိုင်ရေ။ ဒေကွာဟမှုသည် ဘာသာစကား၏ သမိုင်းကြောင်းနန့် အသံပြောင်းလဲမှုရို့နန့် ဆက်စပ်ရေ။&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt;

== သဒ္ဒါ ==
=== ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံ ===
အိန်းဂလိချ်ဘာသာ၏ ကိန်းပါရေ ရိုးရိုးအဆိုဝါကျတိမာ အခြီခံစကားလုံးအစီအစိုင်မာ '''ကတ္တား–ကြိယာ–ကံ''' (''Subject–Verb–Object; SVO'') ဖြစ်တေ။&lt;ref name=&quot;order&quot;&gt;Cambridge University Press. [https://dictionary.cambridge.org/grammar/british-grammar/word-order-structures Word order: structures]. ''English Grammar Today'', Cambridge Dictionary။ ပြန်ပနာရယူရီနီ့ — ၂၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆။&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! နမူနာဝါကျ !! ကတ္တား !! ကြိယာ !! ကံ !! ရခိုင်အဓိပ္ပါယ်
|-
| She reads books.
| She
| reads
| books
| သူမစွာ စာအုပ်တိကို ဖတ်ရေ။
|-
| They play football.
| They
| play
| football
| သူရို့စွာ ဘောလုံးကစပ်ကတ်ရေ။
|}

ယကေလေ့ အိန်းဂလိချ်ဝါကျအားလုံးသည် SVO ပုံစံဖြစ်တေဟု မဆိုလိုပါ၊၊ ကံမလိုရေ ကြိယာပါဝါကျတိနန့် အဖြည့်ပုဒ်ပါဝါကျတိလည်း ဟိရေ။ နမူနာ ''Birds fly.'' သည် ကတ္တားနန့် ကြိယာပါရေ ဝါကျဖြစ်ပြီးကေ ''She is happy.'' မာ ''happy'' သည် ကတ္တား၏ အခြီအရဲကို ဖော်ပြရေ အဖြည့်ပုဒ်ဖြစ်တေ။&lt;ref name=&quot;order&quot; /&gt;

=== စကားလုံးအမျိုးအစားတိ ===
အိန်းဂလိချ်သဒ္ဒါမာ နာမ်၊ နာမ်စား၊ ကြိယာ၊ နာမဝိသေသန၊ ကြိယာဝိသေသန၊ ဝိဘတ်၊ သမ္ဗန္ဓနန့် နာမ်ညွှန်းပုဒ်ရို့ပိုင် စကားလုံးအမျိုးအစားတိကို ခွဲခြားလိဟိရေ။ စကားလုံးတလုံး၏ အမျိုးအစားကို ဝါကျအထဲ အသုံးပြုပုံနန့် ဆက်စပ်လို့ သတ်မှတ်ရရေ။&lt;ref name=&quot;grammar&quot;&gt;Cambridge University Press. [https://dictionary.cambridge.org/grammar/british-grammar/ English Grammar Today]. Cambridge Dictionary။ ပြန်ပနာရယူရီနီ့ — ၂၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆။&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! အမျိုးအစား !! အိန်းဂလိချ်နာမည် !! နမူနာ
|-
| နာမ် || Noun || book, teacher
|-
| နာမ်စား || Pronoun || I, she, they
|-
| ကြိယာ || Verb || read, go, be
|-
| နာမဝိသေသန || Adjective || large, happy
|-
| ကြိယာဝိသေသန || Adverb || slowly, often
|-
| ဝိဘတ် || Preposition || in, on, under
|-
| သမ္ဗန္ဓ || Conjunction || and, but, because
|-
| နာမ်ညွှန်းပုဒ် || Determiner || the, a, this
|}

=== စကားလုံးပုံစံပြောင်းလဲမှု ===
အိန်းဂလိချ်ဘာသာမာ နာမ်အတိကိန်းနန့် ကြိယာပုံစံတချို့ကို နောက်ဆက်ဝန်တိနန့် ဖော်ပြနှိုင်ရေ။ ပုံမှန်နာမ်အတိကိန်းမာ ''-s'' တနည်း ''-es'' ကို အသုံးပြုလေ့ဟိပြီးး ပုံမှန်ကြိယာ၏ အတိတ်ပုံစံမာ ''-ed'' ကို အသုံးပြုလိဟိရေ။ ယကေလေ့ ပုံမှန်စည်းမျှိုင်းနန့် မကိုက်ညီရေ ပုံစံတိလေ့ ဟိရေ။&lt;ref name=&quot;grammar&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ပြောင်းလဲမှု !! ပုံမှန်နမူနာ !! ပုံမှန်မဟုတ်ရေ နမူနာ
|-
| နာမ်အတိကိန်း
| book → books
| child → children
|-
| ကြိယာအတိတ်ပုံစံ
| walk → walked
| go → went
|}

== ဝေါဟာရ ==
အိန်းဂလိချ်ဝေါဟာရမာ ဂျာမန်နစ်မူရင်းစကားလုံးတိနန့် အရာဘာသာစကားတိမှ ချီးယူထားရေ စကားလုံးတိ ပါဝင်ရေ။ ပြင်သစ်နန့် လက်တင်ဘာသာရို့မှ ဝေါဟာရချီးယူမှုသည် အိန်းဂလိချ်ဘာသာ၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုမာ ထင်ရှားရေ အစိတ်အပိုင်းတရပ်ဖြစ်တေ။&lt;ref name=&quot;oxford&quot; /&gt;

အရာဘာသာစကားတိနန့် ထိတွိဆက်ဆံမှု၊ လူမှုဘဝနန့် နည်းပညာပြောင်းလဲမှုရို့ကြောင့် ဝေါဟာရအသစ်တိနန့် အသုံးအနှုန်းအသစ်တိ ဆက်ပနာပေါ်ပေါက်ဗျာယ်ဟိရေ။&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt;

== ဒေသအလိုက် ကွဲပြားမှု ==
အိန်းဂလိချ်ဘာသာသည် တမျိုးတည်းသော အသံထွက်နန့် အသုံးအနှုန်းကိုရာ ပိုင်ဆိုင်ရေ ဘာသာစကားမဟုတ်လီ။ ဗြိတိသျှအိန်းဂလိချ်၊ အမင်ရကန်အိန်းဂလိချ်နန့် အရာဒေသအလိုက် ပုံစံတိမာ အသံထွက်၊ ဝေါဟာရ၊ စာလုံးပေါင်းနန့် သဒ္ဒါအသုံးပြုမှုတချို့ ကွဲပြားရေ။ ဒေသတခုအထဲမာပင် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းနန့် ဒေသငယ်တိအလိုက် ကွဲပြားမှုတိ ဟိနှိုင်ရေ။&lt;ref name=&quot;world&quot; /&gt;

ဒေသအလိုက် အိန်းဂလိချ်ဘာသာပုံစံတိ၏ ဖွံ့ဖြိုးမှုသည် ဒေသခံဘာသာစကားတိ၊ သမိုင်းကြောင်းနန့် လူမှုယိုင်ကျေးမှုအခြီအရဲတိနန့် ဆက်စပ်နိန်ရေ။ ယင်းအတွက်နန့် အိန်းဂလိချ်ဘာသာကို လိလာရာမာ စံစာရီးဘာသာအပြင် လက်တွိပြောဆိုသုံးစွဲရေ ကွဲပြားမှုတိကိုလေ့ ထည့်သွင်းတွက်ဖော်ကတ်တေ။&lt;ref name=&quot;world&quot; /&gt;

== ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် ==
* [[ဘာသာဗေဒ]]
* [[သဒ္ဒါ]]
* [[အင်ဒို-ဥရောပဘာသာစကားမိသားစု]]
* [[အိန်းဂလိချ်စာပီ]]
* [[နိုင်ငံတိုင်းအသံထွက်အက္ခရာ]]

== ကိုးကား ==
&lt;references /&gt;

== ပြင်ပလင့်ခ်တိ ==
* [https://dictionary.cambridge.org/ Cambridge Dictionary]
* [https://www.open.edu/openlearn/languages/english-language အိန်းဂလိချ်ဘာသာစကားဆိုင်ရာ OpenLearn လိလာရီးရင်းမြစ်တိ]

[[Category:အိန်းဂလိချ်ဘာသာစကား]]
[[Category:ဂျာမန်နစ်ဘာသာစကားတိ]]</text>
      <sha1>ahl9695a3tnezkb1ryl6zx5i5i0z7zz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရီး</title>
    <ns>10</ns>
    <id>6307</id>
    <revision>
      <id>22083</id>
      <parentid>22055</parentid>
      <timestamp>2026-10-26T15:42:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>22083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11078" sha1="hozuljwh4cbh85j5ful435z393ni83o" xml:space="preserve">{{navbox
| name = မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရီး
| title = {{flagicon|Myanmar}} [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏  [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရီး| အုပ်ချုပ်ရီး]]
| state = {{{state|autocollapse}}}
| bodyclass = hlist

|above = 
* '''[[မြန်မာ့ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြီခံ ဥပဒေ|မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်)]]'''

|group3 = အုပ်ချုပ်ရီး
|list3 = {{Navbox|subgroup
|group1 = အစိုးရအဖွဲ့
|list1 =
* [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] 
** ''[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတတိ စာရင်း|စာရင်း]]''
** [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]
* [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတတိ]]
*[[အမျိုးသား ကာကွယ်ရီးနန့် လုံခြုံရီးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရီးနန့် လုံခြုံရီးကောင်စီ]]
* [[ပြည်ထောင်စုအလက်သပ်ခံကောင်စီ]]
* [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]]
*[[ပြည်နယ်နန့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့တိ]]
** [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နန့်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်တိ]]
|group2 = စင်ပြိုင်အစိုးရအဖွဲ့
|list2 =
* [[အမျိုးသားညီညွတ်ရီး အစိုးရအဖွဲ့]]
}}

|group4 = ဥပဒေပြုရီး
|list4 = {{Navbox|subgroup
|group1 = လွှတ်တော်တိ
|list1 =
* [[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]]
** [[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် နာယက|နာယက]]
* [[အမျိုးသားလွှတ်တော်]]
** [[အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|ဥက္ကဋ္ဌ]]
* [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]
** [[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|ဥက္ကဋ္ဌ]]
* [[ပြည်နယ်နန့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်တိ]]
** [[တိုင်းရင်းသားရီးရာဝန်ကြီး|တိုင်းရင်းသားရီးရာဝန်ကြီးတိ]]
|group2 =  စင်ပြိုင်ဥပဒေပြုအဖွဲ့
|list2 =
* [[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် တက်စားပြုကော်မတီ]]
}}

|group5 = တရားစီရင်ရီး
|list5 = 
* [[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]]
* [[ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်]]
*[[ပြည်နယ်နန့် တိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်တိ|တရားလွှတ်တော်တိ]]
* [[အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့]]
|group6 = 
[[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့|ဝန်ကြီးဌာနတိ]]
|list6 = 
* [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]
* [[အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနန့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရီးဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနန့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရီး]]
* [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]]
* [[ပို့ဆောင်ရီးဝန်ကြီးဌာန|ပို့ဆောင်ရီး]]
*[[ဒီဂျစ်ရေဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရီးနန့် ဆက်သွယ်ရီးဝန်ကြီးဌာန|ဒီဂျစ်ရေဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရီးနန့် ဆက်သွယ်ရီး]]
* [[ကာကွယ်ရီးဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရီး]]
* [[ပြည်ထဲရီး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရီး]]
* [[နိုင်ငံခြားရီး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရီး]]
* [[ဘဏ္ဍာရီးနန့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရီးနန့် အခွန်]]
* [[နယ်စပ်ရီးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရီးရာ]]
* [[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရီးရာဝန်ကြီးဌာန|တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရီးရာ]]
* [[ဥပဒေရီးရာ ဝန်ကြီးဌာန|ဥပဒေရီးရာ]]
* [[ပညာရီး ဝန်ကြီးဌာန|ပညာရီး]]
* [[သိပ္ပံနန့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|သိပ္ပံနန့် နည်းပညာ]]
* [[ကျန်းမာရီးဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရီး]]
* [[အမျိုးသားရီးရာဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားရီးရာ]]
* [[ပြန်ကြားရီးဝန်ကြီးဌာန|ပြန်ကြားရီး]]
* [[သာသနာရီး ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရီး]]
* [[စိုက်ပျိုးရီး၊မွီးမြူရီးနန့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရီး၊ မွီးမြူရီးနန့် ဆည်မြောင်း]]
* [[သမဝါယမနန့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရီး ဝန်ကြီးဌာန|သမဝါယမနန့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရီး]]
* [[သယံဇာတနန့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရီး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနန့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရီး]]
* [[လျှပ်စစ်နန့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်နန့် စွမ်းအင်]]
* စက်မှုနန့် အသေးစား၊ အချေစားနန့် အလတ်စား စီးပွားရီးလုပ်ငန်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရီးဝန်ကြီးဌာန
* [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရီးနန့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရီးနန့် ပြည်သူ့အင်အား]]
* [[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန|အလုပ်သမား]]
* [[စီးပွားရီးနန့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရီး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရီးနန့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရီး]]
* [[အားကဇပ်ရီးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကဇပ်ရီးရာ]]
* [[လူငယ်ရီးရာဝန်ကြီးဌာန|လူငယ်ရီးရာ]]
* [[ဆောက်လုပ်ရီး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရီး]]
* [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရီးနန့် ပြန်ပနာနီရာချထားရီး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း၊ ကယ်ဆယ်ရီးနန့် ပြန်ပနာနီရာချထားရီး]]
* [[ဟိုရေ၊ ခရီးလားလာရီးနန့် ယိုင်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန|ဟိုရေ၊ ခရီးလားလာရီးနန့် ယိုင်ကျေးမှု]]

|group7 = ပြည်ထောင်စုအဆင့်&lt;br&gt;အဖွဲ့အစည်းတိ
|list7 = 
* [[ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်ရုံး]]
* [[ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်ရုံး]]
* [[မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်]]
* [[ပြည်ထောင်စု ရာထူးဝန်အဖွဲ့]]
*[[‌နေပြည်တော်ကောင်စီ]]

|group8= ကော်မသျှင်တိ
|list8= 
* [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရီး ကော်မသျှင်]]
* [[ပြည်ထောင်စု ရွီးကောက်ပွဲ ကော်မသျှင်]]
* [[မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား လူ့အခွင့်အရီးကော်မသျှင်|အမျိုးသား လူ့အခွင့်အရီးကော်မသျှင်]] - [[မြန်မာနိုင်ငံ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ကော်မသျှင်]]
* [[မြန်မာနိုင်ငံ ဖေသာချီးသက်သီခံလက်မှတ်လုပ်ငန်း ကြီးကြပ်ရီးကော်မရှင်|ဖေသာချီးသက်သီခံလက်မှတ်လုပ်ငန်း ကြီးကြပ်ရီးကော်မရှင်]]

|group9=တရားဥပဒေ စိုးမိုးရီး
|list9= 
* [[မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့]]


}}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation
 | content =
{{collapsible option}}
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံ တမ်းပလိတ်တိ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရီး|τ]]
}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hozuljwh4cbh85j5ful435z393ni83o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အလှဗေဒ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6309</id>
    <revision>
      <id>22084</id>
      <parentid>22059</parentid>
      <timestamp>2026-10-26T15:43:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ပြင်ပလင့်ခ်များ */</comment>
      <origin>22084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19292" sha1="eirfsx398esmi79apsajsep6i43kahv" xml:space="preserve">'''အလှဗေဒ''' ({{lang-en|Aesthetics}}) စွာ [[အလှတရား]]၊ ရသခံစားမှုနန့် ယင်းရို့နန့်ဆက်စပ်တေ ဖြစ်ရပ်တိကို စနစ်တကျ လိလာရေ [[ဒဿနိကဗေဒ]]၏ အကိုင်းအခက်တခု ဖြစ်တေ။ ကျယ်ပြန့်ရေ အဓိပ္ပာယ်အရ [[အနုပညာဒဿန]]ကိုလေ့ အလှဗေဒ၏ အစိတ်အပိုင်းတခုအဖြစ် ထည့်သွင်းလီ့ဟိပြီး အနုပညာ၏ သဘောသဘာဝ၊ အနုပညာဖန်တီးမှု၊ အနုပညာလက်ရာတိ၏ အဓိပ္ပာယ်နန့် ပရိသတ်၏ ခံစားတုံ့ပြန်မှုရို့ကို လိလာရေ။&lt;ref name=&quot;IEP&quot;&gt;{{cite web |title=Aesthetics |url=https://iep.utm.edu/aesthetics/ |website=Internet Encyclopedia of Philosophy |access-date=26 October 2026}}&lt;/ref&gt;

အလှဗေဒမာ အရာဝထုတခုကို လှပရေ၊ ရုပ်ဆိုးရေ၊ သဟဇာတဖြစ်တေ၊ သိမ်မွေ့ရေ တနည်း ကြီးကျယ်ခမ်းနားရေလို့ သတ်မှတ်စီရေ အလှဗေဒဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများကို လိလာရေ။ ထိုဂုဏ်သတ္တိများက အရာဝထုမာ လွတ်လပ်စွာတည်ဟိရေ အရည်အသွီးများ ဟုတ်မဟုတ် တနည်း ကြည့်ရှုခံစားသူ အတွိအကြုံ၊ ယိုင်ကျေးမှုနန့် ရသခံစားနိုင်စွမ်းအပေါ် မူတည်ခြင်း ဟုတ်မဟုတ်စွာ အလှဗေဒ၏ အဓိကဆွေးနွေးချက်တခု ဖြစ်တေ။&lt;ref name=&quot;SEPconcept&quot;&gt;{{cite web |last=Shelley |first=James |title=The Concept of the Aesthetic |url=https://plato.stanford.edu/entries/aesthetic-concept/ |website=Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |access-date=26 October 2026}}&lt;/ref&gt;

== အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက် ==

အလှဗေဒစွာ အလှတရား (beauty)၊ အနုပညာ (art) နန့် ရသခံစားမှု တနည်း အကြိုက်အရသာ (taste) ရို့ကို လိလာရေ ဒဿနိကနယ်ပယ် ဖြစ်တေ။&lt;ref name=&quot;IEP&quot;/&gt; အလှဗေဒ၏ အဓိကမီးခွန်းတိမာ “အလှတရားဆိုစွာ ဇာလဲ”၊ “အနုပညာဆိုစွာ ဇာလဲ”၊ “အနုပညာလက်ရာတခုကို ကောင်းမွန်ရေလို့ ဇာပိုင်ဆုံးဖြတ်လဲ”၊ “အလှအပအပေါ် အကဲဖြတ်မှုသည် ပုဂ္ဂိုလ်ရီးအကြိုက်သတ်သတ်လား” နန့် “အလှဗေဒဆိုင်ရာ တန်ဖိုးသည် အရာတန်ဖိုးတိနန့် ဇာပိုင်ဆက်စပ်လဲ” စရေ မီးခွန်းတိ ပါဝင်ရေ။

အနုပညာဒဿနနန့် အလှဗေဒရို့စွာ နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်ကေလေ့ အပြည့်အဝတူညီခြင်း မဟိပါ။ အနုပညာဒဿနက အနုပညာနန့် အနုပညာလက်ရာတိကို အဓိကထားလိ့လာကေလေ့ အလှဗေဒသည် သဘာဝရှုခင်း၊ လူ့ခန္ဓာကိုယ်၊ နိစိုင်ဘဝနန့် အနုပညာမဟုတ်ရေ အရာတိက ဖြစ်ပေါ်ရေ အလှဗေဒအတွိအကြုံတိကိုပါ လွှမ်းခြုံနှိုင်ရေ။

== အခြီခံအယူအဆများ ==

=== အလှဗေဒဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ ===

အရာဝထုတခု၏ ရသသိမ်းသွင်းမှု တနည်း ယင့်အရာကို ဇာပိုင်ခံစားအကဲဖြတ်မည်ကို သက်ရောက်စီသော အင်္ဂါရပ်တိကို '''အလှဗေဒဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ''' (aesthetic properties) ဟု ခေါ်နှိုင်ရေ။ လှပခြင်း၊ အရုပ်ဆိုးခြင်း၊ သဟဇာတဖြစ်ခြင်း၊ ကျက်သရေဟိခြင်း၊ သိမ်မွေ့ခြင်းနန့် ကြီးကျယ်ခမ်းနားခြင်းရို့သည် နမူနာများ ဖြစ်ကတ်တေ။

အရောင်၊ ပုံသဏ္ဌာန်နန့် အသံပိုင်ယှောင် အာရုံခံသိမြင်နှိုင်ရေ လက္ခဏာတိနန့် အလှဗေဒဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများအကြား ဆက်နွယ်မှုဟိကေလေ့ နှစ်မျိုးသည် အမြဲတမ်းတူညီခြင်း မဟိပါ။ အရောင်နန့် ပုံသဏ္ဌာန်တူရေ အနုပညာလက်ရာနှစ်ခုကိုပင် သမိုင်းနောက်ခံ၊ ဖန်တီးသူ ရည်ရွယ်ချက် တနည်း ယိုင်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ်ကွာခြားမှုကြောင့် မတူညီစွာ အကဲဖြတ်နှိုင်ရေ။

=== အလှတရားနန့် အလှဗေဒတန်ဖိုး ===

[[အလှတရား]]စွာ အလှဗေဒ၏ ရှီးအကျဆုံးနန့် အဓိကအယူအဆတခု ဖြစ်တေ။ လှပရေအရာကို တွိမြင်ခံစားရေအခါ နှစ်သက်မှု၊ ချီးကျူးမှု တနည်း စိတ်ကျေနပ်မှု ဖြစ်ပေါ်တတ်ရေ။ ယေကေလဲ အလှတရားသည် အရာဝထုကိုယ်မာဟိရေ အရည်အသွီးလား၊ ကြည့်ရှုသူ စိတ်မာ ဖြစ်ပေါ်ရေ တုံ့ပြန်မှုလားဆိုလိုစွာကို ဒဿနပညာသျှင်တိကြား ဆက်ပနာဆွေးနွေးကတ်တေ။

ရှီးရိုးအယူအဆများမာ အချိုးညီမှု၊ ညီညွတ်မှုနန့် အစိတ်အပိုင်းတိ၏ သဟဇာတဖြစ်မှုရို့ကို အလှတရားနန့် ဆက်စပ်ခကတ်တေ။ နောက်ပိုင်းမာ အလှတရားအပြင် '''ကြီးကျယ်မြင့်မားမှု''' (the sublime)၊ ကျက်သရေဟိမှု၊ ခမ်းနားမှုနန့် အံ့ဩဖွယ်ဖြစ်မှုပိုင်ယှောင် အရာအလှဗေဒတန်ဖိုးတိကိုလေ့ လိလာလာကတ်တေ။&lt;ref name=&quot;IEP&quot;/&gt;

=== အလှဗေဒဆိုင်ရာ အတွိအကြုံ ===

'''အလှဗေဒဆိုင်ရာ အတွိအကြုံ''' (aesthetic experience) ဆိုစွာမာ အလှတရား တနည်း အရာအလှဗေဒဆိုင်ရာ အရည်အသွီးတခုကို သိမြင်ခံစားခြင်း ဖြစ်တေ။ ပဂျီကားတရွှားကို ကြည့်ရှုခြင်း၊ ဂီတတပုဒ်ကို နားထောင်ခြင်း၊ ကဗျာတပုဒ်ကို ဖတ်ရှုခြင်း တနည်း နီမိုက်စရှုခင်းတခုကို ကြည့်ရှုခြင်းရို့သည် အလှဗေဒအတွိအကြုံများ ဖြစ်နှိုင်ရေ။

တချို့ဒဿနအယူအဆတိအရ အလှဗေဒအတွိအကြုံမာ အရာဝထု၏ လက်တွိအသုံးဝင်မှု တနည်း ကိုယ်ကျိုးအကျိုးအမြတ်ကို အဓိကမထားဘဲ ယင့်အရာကို သူ့အတွက်သူ ခံစားတန်ဖိုးထားခြင်း ပါဝင်ရေ။ ယင်းကို '''ကိုယ်ကျိုးမျှော်မှန်းချက်ကင်းသော နှစ်သက်မှု''' (disinterested pleasure) နန့် ဆက်စပ်ရှင်းလင်းလိဟိရေ။&lt;ref name=&quot;SEPconcept&quot;/&gt;

=== အလှဗေဒဆိုင်ရာ အကဲဖြတ်မှုနန့် ရသအာရုံ ===

“ဒေဂီတသည် လှပရေ”၊ “ဒေပဂျီကား၏ ဖွဲ့စည်းပုံသည် သဟဇာတဖြစ်တေ” စရေ ဆုံးဖြတ်ချက်တိကို '''အလှဗေဒဆိုင်ရာ အကဲဖြတ်မှု''' (aesthetic judgment) ဟု ဆိုနှိုင်ရေ။ ယင်းအကဲဖြတ်မှုတိစွာ လူတဦးချင်း၏ အကြိုက်ပေါ် မူတည်လား တနည်း လူအများသဘောတူနှိုင်ရေ စံနှုန်းများ ဟိလိုက်စွာဆိုစွာမာ အလှဗေဒ၏ အရီးကြီးရေ ဖေါင်းကားရေ။

[[ဒေးဗစ် ဟျုမ်း]] (David Hume) က အတွိအကြုံ၊ လိ့ကျင့်မှုနန့် နက်နဲစွာ ခွဲခြားသိမြင်နိုင်မှုရို့ကြောင့် လူတဦး၏ ရသခံစားနိုင်စွမ်းကို ပိုပြီးကေပြုစုပျိုးထောင်နှိုင်ရေဟု ယူဆခရေ။ [[အီမန်နျူယယ် ကန့်]] (Immanuel Kant) ကလေ့ အလှတရားဆိုင်ရာ အကဲဖြတ်မှုသည် ပုဂ္ဂိုလ်ရီးခံစားမှုမှ စတင်ကေလေ့ အရာသူတိပါ သဘောတူသင့်သည်ဆိုရေ ပိုင်အလာတရပ်ကို ထည့်သွင်းစိုင်းစားခရေ။&lt;ref name=&quot;SEPconcept&quot;/&gt;

== အနုပညာနန့် အလှဗေဒ ==

[[အနုပညာ]]သည် အလှဗေဒ၏ အဓိကလိလာရာနယ်ပယ်တခုဖြစ်တေ။ ပဂျီ၊ ပပု၊ [[ဂီတ]]၊ [[အက]]၊ [[စာပီ]]၊ [[ပြဇာတ်]]၊ ရုပ်ရှင်နန့် [[ဗိသုကာ]]ရို့စွာ အနုပညာ၏ ပုံစံအမျိုးမျိုး ဖြစ်ကတ်တေ။

“အနုပညာဆိုစွာ ဇာလဲ” ဆိုရေ မီးခွန်းအတွက် တခုတည်းသော လက်ခံထားရေ အဖြီမဟိပါ။ တချို့အယူအဆတိက အနုပညာလက်ရာ၏ အလှတရား၊ ပုံစံနန့် ခံစားမှုဖော်ပြနိူင်စွမ်းကို အဓိကထားရေ။ အရာအယူအဆတိကမူ လူမှုအဖွဲ့အစည်း၊ အနုပညာလောက၏ သတ်မှတ်ချက်၊ သမိုင်းနောက်ခံနန့် ဖန်တီးသူ ရည်ရွယ်ချက်ရို့ကို ပိုပြီးကေအရီးထားကတ်တေ။

အနုပညာလက်ရာတခုကို အနက်ဖွင့်ရာမာ ယင်းလက်ရာက ဇာကို တက်စားပြုလဲ၊ ဇာခံစားမှုကို ဖော်ပြလဲ၊ ဖန်တီးသူ ရည်ရွယ်ချက်သည် ဇာလဲနန့် ပရိသတ်က ဇာပိုင်ခံစားလဲ စရေ မီးခွန်းတိ ပါဝင်ရေ။

== နယ်ပယ်အသီးသီးဟိ အလှဗေဒ ==

အလှဗေဒကို အနုပညာနယ်ပယ်များမာသာ အသုံးချခြင်း မဟုတ်လီ။ '''ပတ်ဝန်းကျင်အလှဗေဒ'''မာ တောင်တန်း၊ ပင်လယ်၊ တောတောင်နန့် မြို့ပြရှုခင်းတိက လူရို့အပေါ် ဇာ ရသအတွိအကြုံ ဖြစ်ပေါ်စေစွာကို လိလာရေ။ နိစိုင်ဘဝအလှဗေဒမာ အစားအစာ၊ အဝတ်အစား၊ အိမ်မားဝန်၊ မြို့ပြနီရာနန့် လူနီမှုပုံစံရို့၏ ရသဆိုင်ရာ အရည်အသွီးတိကို လိလာနှိုင်ရေ။

ယင်းချင့်အပြင် အလှဗေဒသည် [[စိတ်ပညာ]]၊ [[ကျင့်ဝတ်ပညာ]]၊ ဘာသာရီး၊ ဒီဇိုင်းနန့် ယိုင်ကျေးမှုလိလာရီးရို့နန့်လည်း ဆက်စပ်နိန်ရေ။ နှိုင်းနိူင်းအလှဗေဒ (comparative aesthetics) မာ အနောက်တိုင်း၊ အိန္ဒိယ၊ တရုတ်၊ ဂျပန်၊ အစ္စလာမ်နန့် အာဖရိကပိုင် မတူညီရေ ယိုင်ကျေးမှုအစိုင်အလာတိ၏ အလှတရားနန့် အနုပညာအယူအဆတိကို နှိုင်းနိူင်းလိလာကတ်တေ။

== သမိုင်း ==

အလှနန့် အနုပညာဆိုင်ရာ ဒဿနအတွေးအခေါ်တိစွာ ရှီးခေတ်ကပင် ဟိခရေ။ ရှေးဂရိဒဿနပညာသျှင် [[ပလေတို]]သည် အနုပညာ၊ အတုယူဖော်ပြခြင်းနန့် အလှတရားရို့ကို ဆွေးနွေးခပြီးကေ [[အရစ္စတိုရေ]]သည် ''Poetics'' မာ ကဗျာ၊ ပြဇာတ်နန့် အနုပညာအတုယူဖော်ပြမှုရို့ကို လေ့ပါလတ်တေ။&lt;ref name=&quot;SEPGerman&quot;&gt;{{cite web |last=Guyer |first=Paul |title=18th Century German Aesthetics |url=https://plato.stanford.edu/entries/aesthetics-18th-german/ |website=Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |access-date=26 October 2026}}&lt;/ref&gt;

ယကေလေ့ '''အလှဗေဒ'''ကို သီးသန့်ပညာရပ်နာမည်အဖြစ် သတ်မှတ်အသုံးပြုမှုသည် ၁၈ ရာစုမာ ပေါ်ပေါက်ခရေ။ ဂျာမန်ဒဿနပညာသျှင် [[အလက်ဇန္ဒား ဂေါ့လိပ် ဘွမ်းဂါတန်]] (Alexander Gottlieb Baumgarten) သည် ၁၇၃၅ ခုနှစ်မာ လက်တင်ဘာသာ ''aesthetica'' ဆိုရေ အသုံးအနှုန်းကို စတင်အသုံးပြုခရေ။ သူက အလှဗေဒကို အာရုံခံသိမြင်မှုနန့် ဆက်စပ်သော သိပ္ပံပညာအဖြစ် သတ်မှတ်ခရေ။&lt;ref name=&quot;SEPGerman&quot;/&gt;

''Aesthetics'' ဆိုရေ ဝေါဟာရရေ ရှေးဂရိ ''aisthesis'' (အာရုံခံသိမြင်မှု) နန့် ဆက်နွယ်ရေ။&lt;ref name=&quot;SEPexperience&quot;&gt;{{cite web |title=Aesthetic Experience |url=https://plato.stanford.edu/entries/aesthetic-experience/ |website=Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |access-date=26 October 2026}}&lt;/ref&gt; နောက်ပိုင်းမာ [[ဒေးဗစ် ဟျုမ်း]]၊ [[အီမန်နျူယယ် ကန့်]]၊ [[ဂျီ. ဒဗလျူ. အက်ဖ်. ဟေးဂယ်]]၊ [[အာသာ ဟိုးပင်ဟောင်ဝါ]]နန့် အရာဒဿနပညာသျှင်တိက အလှ၊ ရသအာရုံ၊ အနုပညာနန့် အလှဗေဒအတွိအကြုံဆိုင်ရာ သီအိုရီတိကို ပိုပြီးကေဖွံ့ဖြိုးစေခကတ်တေ။

၂၀ ရာစုနန့် ခေတ်ပြိုင်အလှဗေဒမာ အလှတရားတခုတည်းကိုရာ ဗဟိုမထားတော့ဘဲ အနုပညာ၏ အဓိပ္ပာယ်၊ အနုပညာလက်ရာ၏ အနက်ဖွင့်ဆိုမှု၊ အနုပညာနန့် လူ့အဖွဲ့အစည်းဆက်နွယ်မှု၊ ပတ်ဝန်းကျင်အလှဗေဒ၊ နိစိုင်ဘဝအလှဗေဒနန့် ယိုင်ကျေးမှုမတူညီမှုရို့ကိုပါ ကျယ်ပြန့်စွာ လိလာလာကတ်တေ။

== ကြည့်ရှုရန် ==

* [[အလှတရား]]
* [[အနုပညာ]]
* [[ဒဿနိကဗေဒ]]
* [[အနုပညာဒဿန]]
* [[အနုပညာဝေဖန်ရီး]]
* [[ရသ]]
* [[ယိုင်ကျေးမှု]]

== ကိုးကား ==

{{Reflist}}

== ပြင်ပလင့်ခ်တိ==

* {{cite web |title=Aesthetics |url=https://iep.utm.edu/aesthetics/ |website=Internet Encyclopedia of Philosophy}}
* {{cite web |title=The Concept of the Aesthetic |url=https://plato.stanford.edu/entries/aesthetic-concept/ |website=Stanford Encyclopedia of Philosophy}}
* {{cite web |title=Aesthetic Experience |url=https://plato.stanford.edu/entries/aesthetic-experience/ |website=Stanford Encyclopedia of Philosophy}}

[[ကဏ္ဍ:အလှအပဗေဒ]]
[[ကဏ္ဍ:ဒဿနိကဗေဒ]]
[[ကဏ္ဍ:အနုပညာဒဿန]]</text>
      <sha1>eirfsx398esmi79apsajsep6i43kahv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အနုပညာသမိုင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6310</id>
    <revision>
      <id>22085</id>
      <parentid>22060</parentid>
      <timestamp>2026-10-26T15:45:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>22085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6850" sha1="lptm7vald8e0f0xrwuemkqc4zkmrjsw" xml:space="preserve">'''အနုပညာသမိုင်း''' ({{lang-en|Art history}}) ဆိုစွာ လူ့သမိုင်းတလျှောက် ဖန်တီးခကတ်တေ [[အနုပညာ]]လက်ရာတိနန့် အမြင်ဆိုင်ရာယိုင်ကျေးမှု (visual culture) ရို့ကို သမိုင်း၊ လူမှုရီးနန့် ယိုင်ကျေးမှုနောက်ခံများအထဲ လိလာရေ ပညာရပ်တခု ဖြစ်တေ။ အနုပညာသမိုင်းပညာသျှင်တိစွာ ပဂျီ၊ ပပု၊ [[ဗိသုကာ]]၊ ပုံနှိပ်အနုပညာ၊ ဓာတ်ပုံ၊ ဘိုင်စကုပ်နန့် အရာအမြင်ဆိုင်ရာ ဖန်တီးမှုတိကို လိလာရာမာ လက်ရာ၏ ပုံစံ၊ အကြောင်းအရာ၊ အဓိပ္ပာယ်၊ ဖန်တီးရရေ ရည်ရွယ်ချက်နန့် ယင်းလက်ရာ ပေါ်ပေါက်ခရေ ခေတ်ကာလရို့ကို ဆန်းစစ်ကတ်တေ။&lt;ref name=&quot;Glass&quot;&gt;{{cite web |last=Glass |first=Robert |title=What is art history and where is it going? |url=https://smarthistory.org/what-is-art-history/ |website=Smarthistory |access-date=26 October 2026}}&lt;/ref&gt;

== အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက် ==

အနုပညာသမိုင်းစွာ အနုပညာလက်ရာတိကို ခေတ်စိုင်လိုက် မှတ်တမ်းတင်ခြင်းလောက်ရာ မဟုတ်ပါ။ “ဒေလက်ရာကို ဇာသူဖန်တီးခလဲ”၊ “ဇာကြောင့် ဖန်တီးခလဲ”၊ “ဇာအဓိပ္ပာယ်ကို ဖော်ပြလဲ” နန့် “ထိုခေတ်၏ လူမှုရီး၊ ဘာသာရီး၊ နိုင်ငံရီးနန့် ယိုင်ကျေးမှုအခြီအနီတိကို ဇာပိုင် ထင်ဟပ်စေလဲ” စရေ မီးခွန်းတိကိုလေ့ လိလာရေ။&lt;ref name=&quot;Analysis&quot;&gt;{{cite web |last=Glass |first=Robert |title=Understanding art: an introduction to art historical analysis |url=https://smarthistory.org/introduction-to-art-historical-analysis/ |website=Smarthistory |access-date=26 October 2026}}&lt;/ref&gt;

== လိလာမှုနယ်ပယ် ==

အနုပညာသမိုင်း၏ လိလာမှုနယ်ပယ်စွာ ရှီးဟောင်းဂူနံရံပဂျီနန့် ရုပ်တုတိက စတင်ပနာ ရှီးဟောင်းယိုင်ကျေးမှုတိ၊ အလယ်ခေတ်၊ ရီနေဆန်း၊ ခေတ်သစ်နန့် ခေတ်ပြိုင်အနုပညာရို့အထိ ကျယ်ပြန့်ရေ။ ဒေသအလိုက်လည်း ဥရောပအနုပညာရာမက အာသျှ၊ အာဖရိက၊ အမင်ရိက၊ အဟိအလယ်ပိုင်းနန့် အရာကမ္ဘာ့ဒေသတိ၏ အနုပညာအစိုင်အလာတိကို လိလာကတ်တေ။&lt;ref name=&quot;Met&quot;&gt;{{cite web |title=Heilbrunn Timeline of Art History |url=https://www.metmuseum.org/toah/ |website=The Metropolitan Museum of Art |access-date=26 October 2026}}&lt;/ref&gt;

လက်ရာတခုကို လိလာရာမာ မျှိုင်း၊ အရောင်၊ ပုံသဏ္ဌာန်၊ အလင်းအမိုက်နန့် ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံရို့ကို ဆန်းစစ်ရေ '''ရုပ်သွင်ဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း''' (formal analysis)၊ ပုံရိပ်နန့် သင်္ကေတတိ၏ အဓိပ္ပာယ်ကို လိလာရေ '''iconography''' နန့် လက်ရာ၏ သမိုင်းနန့် ယိုင်ကျေးမှုနောက်ခံကို ဆန်းစစ်ရေ နည်းလမ်းတိကို အသုံးပြုကတ်တေ။&lt;ref name=&quot;Analysis&quot;/&gt;

== အရေးပါမှု==

အနုပညာသမိုင်းကို လိလာခြင်းစွာ အနုပညာလက်ရာ၏ အလှအပကို နားလည်ဖို့သာ မဟုတ်ဘဲ လူ့အဖွဲ့အစည်းတိ၏ ယုံကြည်ချက်၊ ဘာသာရီး၊ နိုင်ငံရီးအာဏာ၊ လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ၊ နည်းပညာနန့် ယိုင်ကျေးမှုတန်ဖိုးတိကို နားလည်ရန်လည်း အထောက်အကူပြုရေ။ အနုပညာလက်ရာတိသည် အယင်ခေတ် လူ့အဖွဲ့အစည်းတိ၏ အတွေးအခေါ်နန့် နီထိုင်မှုပုံစံတိကို မှတ်တမ်းတင်ထားရေ အမြင်ဆိုင်ရာ သမိုင်းအထောက်အထားတိအဖြစ်လည်း မှတ်ယူနှိုင်ရေ။

အနုပညာသမိုင်းစွာ [[အလှဗေဒ]]နန့် [[အနုပညာဝေဖန်ရီး]]ရို့နန့် နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်ကေလေ့ ရည်ရွယ်အဂု ကွဲပြားရေ။ အလှဗေဒက အလှတရားနန့် ရသခံစားမှုရို့ကို ဒဿနိကဗေဒအမြင်နန့် လိလာကေလေ့ အနုပညာသမိုင်းက အနုပညာလက်ရာတိ ဇာသမိုင်းနန့် ယိုင်ကျေးမှုအခြီအနီများအထဲ ပေါ်ပေါက်လာယား ဇာပိုင် ပြောင်းလဲဖွံ့ဖြိုးလာစွာကို အဓိက စူးစမ်းလိလာရေ။

== ဆက်စပ်ဂေါင်းစိုင်တိ ==

* [[အနုပညာ]]
* [[အလှဗေဒ]]
* [[အနုပညာဝေဖန်ရီး]]
* [[ပဂျီ]]
* [[ပပု]]
* [[ဗိသုကာ]]
* [[ခေတ်သစ်အနုပညာ]]
* [[ခေတ်ပြိုင်အနုပညာ]]

== ကိုးကား ==
[[ကဏ္ဍ:အနုပညာ]]
{{Reflist}}</text>
      <sha1>lptm7vald8e0f0xrwuemkqc4zkmrjsw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အလှဆင်အနုပညာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6314</id>
    <revision>
      <id>22086</id>
      <parentid>22066</parentid>
      <timestamp>2026-10-26T15:46:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>22086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11383" sha1="mk3b7u1j44wk2t76mjhpdfan11styqs" xml:space="preserve">'''အလှဆင်အနုပညာ''' ({{lang-en|Decorative arts}}) စွာ နိစိုင်အသုံးပြုရေ တနည်း နီရာတခုကို အလှဆင်ဖို့ ရည်ရွယ်ရေ အရာဝထုများမာ '''အသုံးဝင်မှု၊ လက်ရာတတ်ကျွမ်းမှုနန့် အလှအပ''' ရို့ကို ပေါင်းစပ်ဖန်တီးရေ အနုပညာနယ်ပယ်တခု ဖြစ်တေ။ ပရိဘောဂ၊ ကြွီထည်နန့် မြီထည်၊ ဖန်ထည်၊ သတ္တုလက်ရာ၊ လက်ဝတ်ရတနာ၊ အထည်အလိပ်၊ သစ်သားလက်ရာနန့် နီအိမ်အထဲ အလှဆင်ပစ္စည်း(ဝန်)တိစွာ အလှဆင်အနုပညာ၏ အဓိကနယ်ပယ်များမာ ပါဝင်ကတ်တေ။&lt;ref name=&quot;MetDecorative&quot;&gt;{{cite web |title=European Sculpture and Decorative Arts |url=https://www.metmuseum.org/about-the-met/collection-areas/european-sculpture-and-decorative-arts |website=The Metropolitan Museum of Art |access-date=26 October 2026}}&lt;/ref&gt;

== အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက် ==

အလှဆင်အနုပညာဆိုစွာ ပစ္စည်း(ဝန်)တခုကို အဆင်တန်ဆာတိနန့် အလှဆင်ခြင်းသတ်သတ်ကို မဆိုလိုပါ၊၊ ပစ္စည်း(ဝန်)၏ ပုံသဏ္ဌာန်၊ ပစ္စည်း(ဝန်)အမျိုးအစား၊ အရောင်၊ မျက်နှာပြင်၊ ပုံစံဒီဇိုင်းနန့် လက်ရာနည်းပညာရို့ကို ပေါင်းစပ်ပြီး အသုံးပြုဖို့ သင့်တော်ပိုင် ရသခံစားမှုလည်း ဖြစ်စီနှိုင်ယောင် ဖန်တီးခြင်းကို အဓိကထားရေ။

နမူနာအနိန်နန့် ကုလားထိုင်တလုံးစွာ ထိုင်ရန်အသုံးပြုရေ ပစ္စည်း(ဝန်)ဖြစ်ကေလေ့ ယင်း၏ ပုံသဏ္ဌာန်၊ သစ်သားထွင်းပုံ၊ အရောင်၊ ပစ္စည်း(ဝန်)ရွီးချယ်မှုနန့် အချိုးအစားရို့ကို အနုပညာမြောက်စွာ ဖန်တီးထားပါက အလှဆင်အနုပညာလက်ရာတခုအဖြစ်လည်း လိလာနှိုင်ရေ။ ယင်းအတွက်နန့် အလှဆင်အနုပညာမာ '''function''' (အသုံးဝင်မှု) နန့် '''aesthetic quality''' (အလှဗေဒဆိုင်ရာ အရည်အသွီး) ရို့စွာ အပြန်အလှန် ဆက်နွှယ်နီတတ်ရေ။&lt;ref name=&quot;MetReassess&quot;&gt;{{cite web |last=Kelly |first=Delia Cruz |title=Reassessing European Decorative Arts |url=https://www.metmuseum.org/perspectives/how-to-read-european-decorative-arts-interview |website=The Metropolitan Museum of Art |date=5 July 2023 |access-date=26 October 2026}}&lt;/ref&gt;

== အဓိကနယ်ပယ်တိ ==

အလှဆင်အနုပညာမာ အသုံးပြုရေ ပစ္စည်း(ဝန်)နန့် ဖန်တီးနည်းအလိုက် နယ်ပယ်အမျိုးမျိုး ဟိရေ။ အဓိကကတော့ခါ—

* ပရိဘောဂနန့် သစ်သားလက်ရာ
* ကြွီထည်နန့် မြီထည်
* ဖန်ထည်အနုပညာ
* သတ္တုလက်ရာ
* ရွှီ၊ ငွီနန့် လက်ဝတ်ရတနာလက်ရာ
* အထည်အလိပ်နန့် tapestry
* နံရံကပ်နန့် အိမ်မားအလှဆင်ပစ္စည်းများ
* ယွန်းထည်နန့် အလှဆင်သေတ္စွာတိ
* နာရီနန့် အနုပညာမြောက် အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများ

အစဟိစွာရို့ ပါဝင်နှိုင်ရေ။ The Metropolitan Museum of Art ၏ အလှဆင်အနုပညာစုဆောင်းမှုမာ ပရိဘောဂ၊ ကြွီထည်၊ ဖန်ထည်၊ သတ္တုလက်ရာ၊ လက်ဝတ်ရတနာ၊ အထည်အလိပ်နန့် နာရီပိုင်ယှောင် အသုံးအဆောင်ပစ္စည်း(ဝန်)တိအထိ ထည့်သွင်းထားရေ။&lt;ref name=&quot;MetDecorative&quot;/&gt;

ယိုင်ကျေးမှုတခုနန့်တခုမာ အသုံးပြုရေ ပစ္စည်း(ဝန်)၊ ပုံစံနန့် နည်းပညာများ မတူညီနှိုင်ရေ။ နမူနာ တရုတ်အလှဆင်အနုပညာမာ ကြွီထည်၊ သတ္တု၊ ယွန်း၊ ကျောက်စိမ်း၊ ဝါးနန့် ပိုးထည်ပိုင်ယှောင် ပစ္စည်း(ဝန်)မျိုးစုံကို အသုံးပြုခကတ်ပြီးကေ လက်ရာတိမာ အလှအပအပြင် ဘာသာရီး၊ ရိုးရာသင်္ကေတ၊ စာပီနန့် ယိုင်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ်တိလေ့ ပါဝင်နှိုင်ရေ။&lt;ref name=&quot;MetChina&quot;&gt;{{cite web |title=Decorative Arts in China, 1000 to the Present |url=https://www.metmuseum.org/exhibitions/decorative-arts-in-china-1000-to-the-present |website=The Metropolitan Museum of Art |access-date=26 October 2026}}&lt;/ref&gt;

== အနုပညာနန့် လက်မှုရို့၏ ဆက်နွယ်မှု ==

သမိုင်းကြောင်းအရ အနုပညာလောကမာ [[ပဂျီ]]၊ [[ပပု]]နန့် [[ဗိသုကာ]]ရို့ကို '''fine arts''' ဟု သတ်မှတ်ပနာ ပရိဘောဂ၊ ကြွီထည်၊ အထည်အလိပ်နန့် အရာအသုံးအဆောင်လက်ရာတိကို decorative arts တနည်း crafts အဖြစ် ခွဲခြားခကတ်တေ။ ဥရောပမာ အထူးအားဖြင့် ရီနေဆန်းခေတ်နောက်ပိုင်းမာ ယင်းပိုင် ခွဲခြားမှု ပိုပြီးကေထင်ရှားပါလတ်တေ။&lt;ref name=&quot;MetReassess&quot;/&gt;

ယကေလေ့ ယင်းချင့် နယ်နိမိတ်သည် အမြဲတမ်း ရှင်းလင်းတိကျခြင်း မဟိပါ။ အလှဆင်အနုပညာလက်ရာတိမာလည်း အနုပညာသျှင်၏ တီထွင်ဖန်တီးမှု၊ မြင့်မားသော လက်ရာတတ်ကျွမ်းမှုနန့် ရသဆိုင်ရာတန်ဖိုးများ ပါဝင်နှိုင်ရေ။ ၁၉ ရာစု Aesthetic Movement ပိုင်ယှောင် လှုပ်ယှားမှုတိမာ အရည်အသွီးမြင့် ပရိဘောဂ၊ ကြွီထည်၊ အထည်အလိပ်နန့် နံရံကပ်ဒီဇိုင်းတိကို အနုပညာတန်ဖိုးဟိရေ လက်ရာတိအဖြစ် မြှင့်တင်ခပြီးကေ fine arts နန့် decorative arts ရို့ကြား ကွာခြားမှုကို မီးခွန်းထုတ်ခကတ်တေ။&lt;ref name=&quot;VA&quot;&gt;{{cite web |title=An introduction to the Aesthetic Movement |url=https://www.vam.ac.uk/articles/an-introduction-to-the-aesthetic-movement |website=Victoria and Albert Museum |access-date=26 October 2026}}&lt;/ref&gt;

== ယိုင်ကျေးမှုနန့် အရေးပါမှု ==

အလှဆင်အနုပညာလက်ရာတိသည် နိစိုင်ဘဝနန့် နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်နီရေအတွက်နန့် ခေတ်တခေတ်၏ လူနီမှုပုံစံ၊ အလှအပအကြိုက်၊ နည်းပညာ၊ ကုန်သွယ်ရီး၊ လူမှုအဆင့်အတန်းနန့် ယိုင်ကျေးမှုအမြင်ရို့ကို လိလာရာမာ အရေးပါရေ အထောက်အထားများ ဖြစ်တေ။ ပစ္စည်း(ဝန်)တခုကို ဇာကုန်ကြမ်းနန့် ဖန်တီးထားရေ၊ ဇာနည်းလမ်းကို အသုံးပြုထားစွာနန့် အသူရို့က အသုံးပြုခကတ်တေဆိုစွာကို လိလာခြင်းနန့် ယင်းခေတ်၏ လူမှုနန့် စီးပွားရီးအခြီအနီတိကိုလေ့ သိဟိနှိုင်ရေ။&lt;ref name=&quot;MetDecorative&quot;/&gt;

အလှဆင်အနုပဝါရေ [[လက်မှုအနုပညာ]]၊ [[အသုံးချအနုပညာ]]နန့် [[ဒီဇိုင်း]]ရို့နန့် နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်နိန်ရေ။ လက်မှုအနုပညာက ဖန်တီးသူ လက်တတ်ကျွမ်းမှုနန့် ရိုးရာနည်းစနစ်ကို ပိုပြီးကေဗွေယူနိုင်ကေလေ့ အလှဆင်အနုပညာမာ အရာဝထု၏ အလှဗေဒဆိုင်ရာ ပုံစံ၊ ဒီဇိုင်းနန့် အသုံးဝင်မှုရို့အကြား ဆက်နွယ်မှုကို အထူး အလီးထားပျာ ဟိရေ။ ယကေလေ့ ယင်းနယ်ပယ်တိစွာ တခုနန့်တခု ထပ်နိန်ပြီးကေ တိကျစွာ ခွဲခြားရန် မလွယ်ကူရေ အခြီအနီများစွာ ဟိရေ။

== ဆက်စပ်ဂေါင်းစိုင်တိ ==

* [[အနုပညာ]]
* [[အလှဗေဒ]]
* [[လက်မှုအနုပညာ]]
* [[အသုံးချအနုပညာ]]
* [[ဒီဇိုင်း]]
* [[အနုပညာသမိုင်း]]
* [[အနုပညာသျှင်]]
* [[ပဂျီ]]
* [[ပပု]]
* [[ဗိသုကာ]]
* [[အထည်အလိပ်အနုပညာ]]
* [[ကြွီထည်]]

== ကိုးကား ==
[[ကဏ္ဍ:အနုပညာ]]
{{Reflist}}</text>
      <sha1>mk3b7u1j44wk2t76mjhpdfan11styqs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာပွဲတော်တိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>6326</id>
    <revision>
      <id>22080</id>
      <timestamp>2026-10-26T15:16:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ]]&quot;</comment>
      <origin>22080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="1hapm8at3v04hzlutz05owhm15eh6ae" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ]]</text>
      <sha1>1hapm8at3v04hzlutz05owhm15eh6ae</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝါကျွတ်လပြည့်နိ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6327</id>
    <revision>
      <id>22081</id>
      <timestamp>2026-10-26T15:17:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;'''ဝါကျွတ်လပြည့်နိ''' ရေ [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]ဝင်ရို့ဧ့ ဘာသာရီးဆိုင်ရာ အခါတော်နိတနိဖြစ်ပြီး၊ ရခိုင်ပြက္ခဒိန်အရ သီတင်းကျွတ်လဧ့ လပြည့်နိတွင် ကျရောက်ရေ။ မြန်မာဘာသာနန့် '''သီတင်းက...&quot;</comment>
      <origin>22081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16221" sha1="pg9xg1h59pxjxub1shgkjk08o20tie7" xml:space="preserve">'''ဝါကျွတ်လပြည့်နိ''' ရေ [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]ဝင်ရို့ဧ့ ဘာသာရီးဆိုင်ရာ အခါတော်နိတနိဖြစ်ပြီး၊ ရခိုင်ပြက္ခဒိန်အရ သီတင်းကျွတ်လဧ့ လပြည့်နိတွင် ကျရောက်ရေ။ မြန်မာဘာသာနန့် '''သီတင်းကျွတ်လပြည့်နေ့''' ဟု ခေါ်ဆိုပြီး၊ '''အဘိဓမ္မာအခါတော်နိ''' ဟုလေ့ သိဟိကတ်ရေ။ ဒေနိရေ ပထမဝါဆိုထားရေ ရဟန်းသံဃာရို့ဧ့ ဝါတွင်းသုံးလ ပြည့်မြောက်ရေနိနန့် ဆက်စပ်နီပြီး၊ သံဃာရို့ ပဝါရဏာပြုကတ်ရေ အခါလေ့ ဖြစ်ရေ။&lt;ref name=&quot;festivals&quot;&gt;Myanmar National Portal. [https://www.myanmar.gov.mm/en/web/guest/festivals “Festivals”]. “Thadingyut (September/October)” အပိုင်း။ ပြန်ကြည့်ရက် — ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ ၂၆ ရက်။&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;vassa&quot;&gt;Ananda Fong. [https://www.tbcm.org.my/blog/vassa-pavarana-and-kathina “Vassa, Pavarana and Kathina”]. Theravada Buddhist Council of Malaysia. ပြန်ကြည့်ရက် — ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ ၂၆ ရက်။&lt;/ref&gt;

ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာအစဉ်အလာအရ မြတ်စွာဘုရားရေ တာဝတိံသာနတ်ပြည်မာ အဘိဓမ္မာတရားတော်ကို ဟောကြားပြီးနောက် လူ့ပြည်သို့ ပြန်လည်ဆင်းသက်တော်မူရေ အဖြစ်အပျက်ကို ဒေနိမာ အောက်မိပူဇော်ကတ်တေ။ ဘုရားစေတီ၊ ကျောင်းတိုက်၊ အိမ်နန့် လမ်းတိမာ ဆီမီးထွန်းညှိခြင်း၊ ဘုရားဖူးခြင်း၊ ကုသိုလ်ပြုခြင်းနန့် မိဘဆရာသမားရို့ကို ကန်တော့ခြင်းရို့ရေ ဝါကျွတ်ကာလဧ့ ထင်ယှားရေ ဓလေ့တိ ဖြစ်ကတ်တေ။&lt;ref name=&quot;festivals&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;tourism&quot;&gt;Ministry of Hotels and Tourism. [https://tourism.gov.mm/en/festivals/tha-din-gyut-festival “Festival of Light”]. ပြန်ကြည့်ရက် — ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ ၂၆ ရက်။&lt;/ref&gt;

== နာမည်နန့် ကျရောက်ရေကာလ ==
ဝါကျွတ်လပြည့်နိဆိုရေ နာမည်ရေ ရဟန်းသံဃာတိ ဝါဆိုသီတင်းသုံးရေ ကာလပြည့်မြောက်ခြင်းနန့် ဆက်စပ်နီရေ။ ဝါကျွတ်လစွာ ရခိုင်ပြက္ခဒိန်ဧ့ သတ္တမလဖြစ်ပြီးကေ၊ ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ စတ်တင်ဘာလ သို့မဟုတ် အောက်တိုဘာလဝန်းကျင်မာ ကျရောက်တတ်ရေ။ လပြက္ခဒိန်ကို အခြီခံထားတွက်ကြောင့် အနောက်တိုင်းပြက္ခဒိန်ပါ ရက်စွဲစွာ နှစ်စဉ် တရက်တည်း မဟုတ်လီ။&lt;ref name=&quot;festivals&quot; /&gt;

ဝါကျွတ်လပြည့်နိနန့် ဝါကျွတ်ပွဲတော်ကာလကို ခွဲခြားဖော်ပြနိုင်ရေ။ လပြည့်နိစွာ ဘာသာရီးဆိုင်ရာ အဓိကနိဖြစ်ပြီးကေ၊ မီးထွန်းပွဲတော်ကို လပြည့်နိမတိုင်ခင်တရက်၊ လပြည့်နိနန့် လပြည့်ကျော်တရက်တထိ သုံးရက်ရာ ကျင်းပလေ့ဟိရေ။&lt;ref name=&quot;tourism&quot; /&gt;

== ဘာသာရီးနောက်ခံ ==
=== တာဝတိံသာက ဆင်းသက်တော်မူခြင်း ===
ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာဧ့ ရိုးရာအဆိုအရ မြတ်စွာဘုရားစွာ တာဝတိံသာနတ်ပြည်မာ ဝါတွင်းသုံးလ သီတင်းသုံးတော်မူပြီးကေ၊ မယ်တော်ဖြစ်ခဖူးရေ နတ်သားကို အကြောင်းပြုပြီးကေ နတ်ဗြဟ္မာရို့အား အဘိဓမ္မာတရားတော် ဟောကြားတော်မူရေ။ ဝါကျွတ်လပြည့်နိမာ တရားဟောကြားခြင်း ပြီးဆုံးပြီးနောက် သင်္ကဿနဂိုရ်သို့ ဆင်းသက်တော်မူရေလို့ ဆိုရေ။&lt;ref name=&quot;khinmaungnyunt&quot;&gt;Khin Maung Nyunt. [https://mdn.gov.mm/en/thadingyut-month-light-festival “Thadingyut, the Month of Light Festival”]. ''Myanmar Digital News''. ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ ၁၃ ရက်။ ပြန်ကြည့်ရက် — ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ ၂၆ ရက်။&lt;/ref&gt;

ယင်းအစဉ်အလာမာ ရွှီ၊ ငွီနန့် ပတ္တမြား စောင်းတန်းသုံးသွီကို ဖော်ပြထားရေ။ မြတ်စွာဘုရားစွာ အလယ်ပတ္တမြားစောင်းတန်းက ဆင်းသက်ပြီးကေ၊ နတ်တိနန့် ဗြဟ္မာရို့က ဘေးစောင်းတန်းတိက ခြံရံလိုက်ပါလာကတ်ရေလို့ ဆိုရေ။ ဒေသရုပ်ဖော်ချက်ကို ဝါကျွတ်ဆီမီးပူဇော်ပွဲနန့် [[ဆီးမီးတထောင် ပန်းတထောင်ပွဲ]] တိဧ့ ဘာသာရီးနောက်ခံအဖြစ် အသုံးပြုကတ်ရေ။&lt;ref name=&quot;festivals&quot; /&gt;

=== အဘိဓမ္မာအခါတော်နိ ===
ဝါကျွတ်လပြည့်နိကို အဘိဓမ္မာအခါတော်နိလို့ ခေါ်ဆိုခြင်းစွာ တာဝတိံသာမာ အဘိဓမ္မာတရားတော် ဟောကြားတော်မူခြင်း ပြီးဆုံးရေနိဆိုရေ အစိုင်အလာနန့် ဆက်စပ်နီရေ။ ဒေနိကို အောက်မိပူဇော်ခြင်းအဖြစ် ဘုရားစေတီနန့် ဘာသာရီးအဖွဲ့အစည်းတိက အဘိဓမ္မာရွတ်ဖတ်ပူဇော်ခြင်း၊ တရားနာခြင်းနန့် ဆွမ်းကပ်လှူခြင်းရို့ကို ဆောင်ရွက်ကတ်တေ။&lt;ref name=&quot;shwedagon&quot;&gt;Board of Trustees of Shwedagon Pagoda. [https://www.shwedagonpagoda.org.mm/en/project/thadingyut/ “Thadingyut Festival”]. ပြန်ကြည့်ရက် — ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ ၂၆ ရက်။&lt;/ref&gt;

== ဝါဆိုခြင်းနန့် ပဝါရဏာ ==
=== ဝါတွင်းကာလ ပြည့်မြောက်ခြင်း ===
ဝါဆိုခြင်းစွာ ရဟန်းသံဃာရို့ မိုးရာသီကာလအတွင်း သတ်မှတ်ထားရေ ကျောင်း သို့မဟုတ် နီရာတခုမာ သုံးလတာ သီတင်းသုံးခြင်း ဖြစ်ရေ။ ပုံမှန်ပထမဝါဆိုကာလရေ ဝါဆိုလပြည့်ကျော်တရက်နိက စတင်ပြီး ဝါကျွတ်လပြည့်နိမာ ပြည့်မြောက်ရေ။ အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် ဒုတိယဝါဆိုရေ ရဟန်းရို့ဧ့ ဝါပြည့်မြောက်ချိန်စွာ တလနောက်ကျရေ။ ယင်းချင့်ကြောင့် ဝါကျွတ်လပြည့်နိကို ရဟန်းအားလုံးဧ့ ဝါပြည့်မြောက်ရေနိလို့ ခြွင်းချက်မဟိ ဖော်ပြခြင်းထက် ပထမဝါဆိုထားရေ ရဟန်းရို့ဧ့ ဝါပြည့်မြောက်ရေနိလို့ ဖော်ပြခြင်းက ပိုတိကျရေ။&lt;ref name=&quot;vassa&quot; /&gt;

=== ပဝါရဏာပြုခြင်း ===
'''ပဝါရဏာ''' ဆိုရေရေ ပါဠိဝေါဟာရစွာ ဖိတ်ခေါ်ခြင်းဆိုရေ သဘောကို ဆောင်ရေ။ သံဃာ့ပဝါရဏာမာ ရဟန်းတပါးစီက မိမိမာ အပြစ်ဟိရေလို့ မြင်ရခြင်း၊ ကြားရခြင်း သို့မဟုတ် သံသယဟိခြင်းတိ ဟိပါကေ အခြားရဟန်းရို့အား မေတ္တာရှေ့ထားပြီး ထောက်ပြဆုံးမပီးဖို့ ဖိတ်ခေါ်ရေ။ မိမိအပြစ်ကို သိမြင်ပါကေ ဝိနည်းနန့်အညီ ပြုပြင်ဖို့ ရည်ရွယ်ရေ။&lt;ref name=&quot;pavarana&quot;&gt;[https://www.budsas.org/ebud/ebdha086.htm “Vassa (Rains Retreat) and Kathina (Robe Offering) Ceremony”]. BuddhaSasana. ပြန်ကြည့်ရက် — ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ ၂၆ ရက်။&lt;/ref&gt;

ဒေအစိုင်အလာစွာ သံဃာရို့အချင်းချင်း ဆုံးမအကြံပြုမှုကို လက်ခံခြင်းနန့် ဝိနည်းစည်းကမ်းကို ထိန်းသိမ်းခြင်းရို့နန့် ဆက်စပ်နီရေ။ လူဝတ်ကြောင်ရို့ဧ့ မိဘဆရာသမားကန်တော့ခြင်းနန့် သံဃာတိဧ့ ပဝါရဏာပြုခြင်းစွာ ဝါကျွတ်ကာလမာ တွိ့ရရေ ဓလေ့တိ ဖြစ်ကေလေ့ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းနန့် အဓိပ္ပာယ်အရ တမျိုးတည်း မဟုတ်လီ။&lt;ref name=&quot;pavarana&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;festivals&quot; /&gt;

== ဝါကျွတ်ပွဲတော်ဓလေ့တိ ==
=== ဆီမီးထွန်းညှိပူဇော်ခြင်း ===
ဆီမီးထွန်းညှိခြင်းစွာ ဝါကျွတ်ပွဲတော်ဧ့ ထင်ယှားရေ ဓလေ့တရပ် ဖြစ်ရေ။ ဘုရားဇာတီ၊ ကျောင်းတိုက်၊ အိမ်နန့် လမ်းတိမာ ဆီမီး၊ ဖယောင်းတိုင်နန့် အလင်းရောင်တိ ထွန်းညှိပူဇော်ကတ်တေ။ ဘာသာရီးအစဉ်အလာအရ ယင်းအလင်းရောင်တိစွာ မြတ်စွာဘုရား လူ့ပြည်သို့ ဆင်းသက်တော်မူရာ လမ်းခရီးကို ကြိုဆိုပူဇော်ခြင်းအား ကိုယ်စားပြုရေ။ အချို့ပွဲတော်တိမာ ဇာတ်ပွဲနန့် ရိုးရာဖျော်ဖြေရီး အစီအစဉ်တိလေ့ ပါဝင်ရေ။&lt;ref name=&quot;tourism&quot; /&gt;

=== မိဘဆရာသမားရို့ကို ကန်တော့ခြင်း ===
ဝါကျွတ်ကာလမာ လူငယ်ရို့က မိဘ၊ ဆရာသမား၊ သက်ကြီးရွယ်အိုနန့် ကျေးဇူးသျှင်ရို့ကို ကန်တော့ကတ်ရေ။ ဒေဓလေ့စွာ မိဘနန့် လူကြီးသူမရို့အပေါ် ရိုသေလေးစားမှုကို ဖော်ပြရေ လူမှုရီးအစဉ်အလာတရပ် ဖြစ်ရေ။&lt;ref name=&quot;festivals&quot; /&gt;

=== ကုသိုလ်ပြုခြင်း ===
ဝါကျွတ်လပြည့်နိမာ ဘုရားဖူးခြင်း၊ ပန်း၊ ရီချမ်းနန့် ဆီမီးကပ်လှူခြင်း၊ သီလခံယူခြင်း၊ တရားနာခြင်းနန့် ဆွမ်းလှူဒါန်းခြင်းရို့ကို ပြုလုပ်ကတ်ရေ။ အဘိဓမ္မာအခါတော်နိ အခမ်းအနားတိမာ တရားတော်ရွတ်ဖတ်ပူဇော်ခြင်းနန့် ကုသိုလ်အမျှပီးဝီခြင်းရို့လေ့ ပါဝင်ရေ။&lt;ref name=&quot;shwedagon&quot; /&gt;

== ဘာသာရီးနန့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အရေးပါမှု ==
ဝါကျွတ်လပြည့်နိမာ ဘုရားဆင်းသက်တော်မူခြင်းကို အောက်မိပူဇော်ရေ အစဉ်အလာ၊ အဘိဓမ္မာပူဇော်ခြင်းနန့် သံဃာ့ပဝါရဏာပြုခြင်းရို့ ဆုံစည်းနီရေ။ လူမှုယဉ်ကျေးမှုအရလေ့ မိဘဆရာသမားရို့ကို ကန်တော့ခြင်းနန့် အများပါဝင်ရေ မီးထွန်းပွဲတော်ဓလေ့ရို့ ပါဝင်ရေ။ ယင်းချင့်ကြောင့် ဒေပွဲတော်မာ ဘာသာရီးအခမ်းအနားနန့် လူမှုဓလေ့ နှစ်မျိုးစလုံးကို တွိ့ဟိရနိုင်ရေ။&lt;ref name=&quot;festivals&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;tourism&quot; /&gt;

== ဆက်စပ်ကြည့်ရန် ==
* [[အဘိဓမ္မာ]]
* [[ပဝါရဏာ]]
* [[ဝါဆိုခြင်း]]
* [[ကထိန်]]
* [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]
* [[ဆီမီးတထောင် ပန်းတထောင်ပွဲ]]

== အကိုးအကား ==
&lt;references /&gt;

== ပြင်ပလင့်ခ်တိ ==
* [https://tourism.gov.mm/en/festivals/tha-din-gyut-festival Festival of Light — Ministry of Hotels and Tourism]
* [https://www.shwedagonpagoda.org.mm/en/project/thadingyut/ Thadingyut Festival — Shwedagon Pagoda]
* [https://www.tbcm.org.my/blog/vassa-pavarana-and-kathina Vassa, Pavarana and Kathina — Theravada Buddhist Council of Malaysia]

[[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာပွဲတော်တိ]]
[[Category:ရခိုင်ရိုးရာပွဲတော်တိ]]</text>
      <sha1>pg9xg1h59pxjxub1shgkjk08o20tie7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:အသီး</title>
    <ns>14</ns>
    <id>6328</id>
    <revision>
      <id>22087</id>
      <timestamp>2026-10-26T15:51:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:အစားအစာ]]&quot;</comment>
      <origin>22087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38" sha1="279js12to6idp97pe2n1w55betlu4qn" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:အစားအစာ]]</text>
      <sha1>279js12to6idp97pe2n1w55betlu4qn</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>