ဝီကီးပီးဒီးယား rkiwiki https://rki.wikipedia.org/wiki/%E1%80%A1%E1%80%93%E1%80%AD%E1%80%80%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter မီဒီယာ အထူး ဆွီးနွီးချက် အသုံးပြုလူ အသုံးပြုလူ ဆွီးနွီးချက် ဝီကီးပီးဒီးယား ဝီကီးပီးဒီးယား ဆွီးနွီးချက် ဖိုင် ဖိုင် ဆွီးနွီးချက် မီဒီယာဝီကီ မီဒီယာဝီကီ ဆွီးနွီးချက် တမ်းပလိတ် တမ်းပလိတ် ဆွီးနွီးချက် အကူအညီ အကူအညီ ဆွီးနွီးချက် ကဏ္ဍ ကဏ္ဍ ဆွီးနွီးချက် TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 828 1239 22099 21897 2026-10-27T22:22:21Z Grufo 1121 Update from [[d:Special:GoToLinkedPage/mediawikiwiki/Q122696746|master]] using [[mw:Synchronizer| #Synchronizer]] 22099 Scribunto text/plain require[[strict]] --- --- --- PRIVATE ENVIRONMENT --- --- ________________________________ --- --- --- --[[ Abstract utilities ]]-- ---------------------------- -- Helper function for `string.gsub()` (for managing zero-padded numbers) local function zero_padded (str) return ('%03d%s'):format(#str, str) end -- Helper function for `table.sort()` (for natural sorting) local function natural_sort (var1, var2) return var1:gsub('%d+', zero_padded) < var2:gsub('%d+', zero_padded) end -- Return a copy or a reference to a table local function copy_or_ref_table (src, refonly) if refonly then return src end local newtab = {} for key, val in pairs(src) do newtab[key] = val end return newtab end -- Copy at most N items (of all kinds) from `src` to `dest` and return `dest` local function copy_table_maxn (dest, src, len) local idx = 1 for key, val in pairs(src) do dest[key], idx = val, idx + 1 if idx > len then break end end return dest end -- Remove some numeric elements from a table, shifting everything to the left local function remove_numeric_keys (tbl, idx, len) local cache, tmp = {}, idx + len - 1 for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' and key >= idx then if key > tmp then cache[key - len] = val end tbl[key] = nil end end for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end end -- Make a reduced copy of a table (shifting in both directions if necessary) local function copy_table_reduced (tbl, idx, len) local ret, tmp = {}, idx + len - 1 if idx > 0 then for key, val in pairs(tbl) do if type(key) ~= 'number' or key < idx then ret[key] = val elseif key > tmp then ret[key - len] = val end end elseif tmp > 0 then local nshift = 1 - idx for key, val in pairs(tbl) do if type(key) ~= 'number' then ret[key] = val elseif key > tmp then ret[key - tmp] = val elseif key < idx then ret[key + nshift] = val end end else for key, val in pairs(tbl) do if type(key) ~= 'number' or key > tmp then ret[key] = val elseif key < idx then ret[key + len] = val end end end return ret end -- Make an expanded copy of a table (shifting in both directions if necessary) local function copy_table_expanded (tbl, idx, len) local ret, tmp = {}, idx + len - 1 if idx > 0 then for key, val in pairs(tbl) do if type(key) ~= 'number' or key < idx then ret[key] = val else ret[key + len] = val end end elseif tmp > 0 then local nshift = idx - 1 for key, val in pairs(tbl) do if type(key) ~= 'number' then ret[key] = val elseif key > 0 then ret[key + tmp] = val elseif key < 1 then ret[key + nshift] = val end end else for key, val in pairs(tbl) do if type(key) ~= 'number' or key > tmp then ret[key] = val else ret[key - len] = val end end end return ret end -- Given a table, create two new tables containing the sorted list of keys local function get_sorted_key_list (tbl, sort_fn) local nums, words, nn, nw = {}, {}, 1, 1 for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then nums[nn], nn = key, nn + 1 else words[nw], nw = key, nw + 1 end end table.sort(nums) table.sort(words, sort_fn) return nums, words, nn - 1, nw - 1 end -- Parse a parameter name string and return it as a string or a number local function get_param_name (par_str) local ret = par_str:match'^%s*(.-)%s*$' if ret ~= '0' and ret:find'^%-?[1-9]%d*$' == nil then return ret end return tonumber(ret) end -- Move a key from a table to another, but only if under a different name and -- always parsing numeric strings as numbers local function steal_if_renamed (val, src, skey, dest, dkey) local realkey = get_param_name(dkey) if skey ~= realkey then dest[realkey], src[skey] = val, nil end end --[[ Public strings ]]-- ------------------------ -- Special match keywords (functions and modifiers MUST avoid these names) local mkeywords = { ['or'] = 0, pattern = 1, plain = 2, strict = 3 } -- Sort functions (functions and modifiers MUST avoid these names) local sortfunctions = { alphabetically = false, naturally = natural_sort } -- Callback styles for the `mapping_*` and `renaming_*` class of modifiers -- (functions and modifiers MUST avoid these names) --[[ Meanings of the columns: col[1] = Loop type (0-3) col[2] = Number of module arguments that the style requires (1-3) col[3] = Minimum number of sequential parameters passed to the callback col[4] = Name of the callback parameter where to place each parameter name col[5] = Name of the callback parameter where to place each parameter value col[6] = Argument in the modifier's invocation that will override `col[4]` col[7] = Argument in the modifier's invocation that will override `col[5]` A value of `-1` indicates that no meaningful value is stored (i.e. `nil`) ]]-- local mapping_styles = { names_and_values = { 3, 2, 2, 1, 2, -1, -1 }, values_and_names = { 3, 2, 2, 2, 1, -1, -1 }, values_only = { 1, 2, 1, -1, 1, -1, -1 }, names_only = { 2, 2, 1, 1, -1, -1, -1 }, names_and_values_as = { 3, 4, 0, -1, -1, 2, 3 }, names_only_as = { 2, 3, 0, -1, -1, 2, -1 }, values_only_as = { 1, 3, 0, -1, -1, -1, 2 }, blindly = { 0, 2, 0, -1, -1, -1, -1 } } -- Memory slots (functions and modifiers MUST avoid these names) local memoryslots = { h = 'header', f = 'footer', i = 'itersep', l = 'lastsep', n = 'ifngiven', p = 'pairsep', s = 'oxfordsep' } -- Possible trimming modes for the `parsing` modifier local trim_parse_opts = { trim_none = { false, false }, trim_positional = { false, true }, trim_named = { true, false }, trim_all = { true, true } } -- Possible string modes for the iteration separator in the `parsing` and -- `reinterpreting` modifiers local isep_parse_opts = { splitter_pattern = false, splitter_string = true } -- Possible string modes for the key-value separator in the `parsing` and -- `reinterpreting` modifiers local psep_parse_opts = { setter_pattern = false, setter_string = true } -- Possible position references for the `splicing` modifier local position_references = { add_nothing = 0, add_smallest_number = 1, add_last_of_sequence = 2, add_largest_number = 3 } -- Possible modes for the `reassigning` modifier local a_modes = { transfer = 0, clone = 1, rename = 2, copy = 3, sacrifice = 4, provide = 5, spare = 7 } -- Functions and modifiers MUST avoid these names too: `here`, `in_substack`, -- `let`, `expose`, `use`, `with_flushed_glue`, `without_flushed_glue` -- `without_sorting` --[[ Private constants ]]-- --------------------------- -- Hard-coded name of the module (to avoid going through `frame:getTitle()`) local modulename = 'Module:Params' -- The functions listed here declare that they don't need the -- `frame:getParent().args` metatable to be copied into a regular table; if -- they are modifiers they also guarantee that they will make their own -- (modified) copy available local refparams = { call_for_each_group = true, combining = true, combining_by_calling = true, combining_values = true, concat_and_call = true, concat_and_invoke = true, concat_and_magic = true, count = true, grouping_by_calling = true, mixing_names_and_values = true, keeping_at_most = true, renaming_by_mixing = true, renaming_to_sequence = true, renaming_to_uppercase = true, renaming_to_lowercase = true, shifting = true, splicing = true, value_of = true, with_name_matching = true } -- Maximum number of numeric parameters that can be filled, if missing (we -- chose an arbitrary number for this constant; you can discuss about its -- optimal value at Module talk:Params) local maxfill = 1024 -- The private table of functions local library = {} -- Functions and modifiers that can only be invoked in first position local static_iface = {} --[[ Private functions ]]-- --------------------------- -- Create a new context local function context_new (child_frame, first_fn_name) local main_frame, tpipe = child_frame:getParent(), { first_fn_name } for key, val in pairs(child_frame.args) do if type(key) == 'number' and key > 0 then tpipe[key + 1] = val else tpipe[key] = val end end return { frame = main_frame, pipe = tpipe, oparams = main_frame.args, firstposonly = static_iface, iterfunc = pairs, fnpos = 1, sorttype = 0, n_parents = 0, n_children = 0, n_available = maxfill } end -- Move to the next action within the user-given list local function context_iterate (ctx, next_fn_pos, trimmed_fname) local fname = trimmed_fname or ctx.pipe[next_fn_pos] and ctx.pipe[next_fn_pos]:match'^%s*(.*%S)' if fname == nil then error(modulename .. ': You must specify a function to call', 0) end if library[fname] == nil then if ctx.firstposonly[fname] == nil then error(modulename .. ': The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) else error(modulename .. ': The ‘' .. fname .. '’ directive can only appear in first position', 0) end end ctx.fnpos = next_fn_pos return library[fname] end -- Main loop local function main_loop (ctx, start_with) local fn = start_with repeat fn = fn(ctx) until not fn if ctx.n_parents > 0 then error(modulename .. ': One or more ‘merging_substack’ directives are missing', 0) end if ctx.n_children > 0 then error(modulename .. ', For some of the snapshots either the ‘flushing’ directive is missing or a group has not been properly closed with ‘merging_substack’', 0) end end -- Load a `setting`-like directive string into the `dest` table local function set_strings_from_opts (dest, opts, offs) local cmd if opts[offs] == nil then return offs - 1 end cmd = opts[offs]:gsub('%s+', ''):gsub('/+', '/'):match'^/*(.*[^/])' if cmd == nil then return offs end local vname, chr local amap, sep, argc = {}, string.byte('/'), offs + 1 for idx = 1, #cmd do chr = cmd:byte(idx) if chr == sep then for key, val in ipairs(amap) do dest[val], amap[key] = opts[argc], nil end argc = argc + 1 else vname = memoryslots[string.char(chr)] if vname == nil then error(modulename .. ', ‘setting’: Unknown slot ‘' .. string.char(chr) .. '’', 0) end table.insert(amap, vname) end end for key, val in ipairs(amap) do dest[val] = opts[argc] end return argc end -- Add a new stack of parameters to `ctx.children` local function new_substack (ctx) local currsnap, newparams = ctx.n_children + 1, {} if ctx.children == nil then ctx.children = { newparams } else ctx.children[currsnap] = newparams end ctx.n_children = currsnap return newparams end -- Parse a raw argument containing a `sortfunctions` directive, or -- `'without_sorting'`, or `nil` local function load_sort_opt (raw_arg) local trarg if raw_arg ~= nil then trarg = raw_arg:match'^%s*(.*%S)' end if trarg == nil then return nil, 1, false, nil end if trarg == 'without_sorting' then return nil, 2, false, nil end local tmp = sortfunctions[trarg] if tmp == nil then return nil, 1, false, trarg end return tmp or nil, 2, true, nil end -- Parse optional user arguments of type `...|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]| -- [number of additional parameters]|[parameter 1]|[parameter 2]|[...]` local function load_child_opts (src, start_from, append_after, params) local tnamed, tmp1, tmp2 local pin, tbl, mem = start_from, {}, {} while src[pin] ~= nil and src[pin + 1] ~= nil do tmp1 = src[pin]:match'^%s*(.*%S)' if tmp1 == 'let' and src[pin + 2] ~= nil then tmp1 = get_param_name(src[pin + 1]) tbl[tmp1], pin = src[pin + 2], pin + 3 --[[ elseif tmp1 == 'expose' then tmp1 = get_param_name(src[pin + 1]) tmp2 = params[tmp1] mem[tmp1], tbl[tmp1], pin = tmp2, tmp2, pin + 2 ]]-- elseif tmp1 == 'use' and src[pin + 2] ~= nil then tmp1 = get_param_name(src[pin + 2]) tmp2 = params[tmp1] mem[tmp1], tbl[get_param_name(src[pin + 1])], pin = tmp2, tmp2, pin + 3 else break end end local tnew = copy_or_ref_table(params, next(mem) == nil) for key in pairs(mem) do tnew[key] = nil end if pin ~= start_from then tnamed, tbl = tbl, {} end tmp1 = tonumber(src[pin]) if tmp1 ~= nil and math.floor(tmp1) == tmp1 then if tmp1 < 0 then tmp1 = -1 end tmp2 = append_after - pin for idx = pin + 1, pin + tmp1 do tbl[idx + tmp2] = src[idx] end pin = pin + tmp1 + 1 end if tnamed ~= nil then for key, val in pairs(tnamed) do tbl[key] = val end end return tbl, pin, tnew, mem end -- Load the optional arguments of some of the `mapping_*` and `renaming_*` -- class of modifiers local function load_callback_opts (src, start_from, default_style, params) local style, shf local tmp = src[start_from + 1] if tmp ~= nil then style = mapping_styles[tmp:match'^%s*(.-)%s*$'] end if style == nil then style, shf = default_style, start_from - 1 else shf = start_from end local n_exist, karg, varg = style[3], style[4], style[5] tmp = style[6] if tmp > -1 then karg = src[tmp + shf]:match'^%s*(.-)%s*$' if karg == '0' or karg:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then karg = tonumber(karg) n_exist = math.max(n_exist, karg) end end tmp = style[7] if tmp > -1 then varg = src[tmp + shf]:match'^%s*(.-)%s*$' if varg == '0' or varg:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then varg = tonumber(varg) n_exist = math.max(n_exist, varg) end end tmp = style[1] local dest, argc, tnew, mem = load_child_opts(src, style[2] + shf, n_exist, params) if (tmp == 3 or tmp == 2) and dest[karg] ~= nil then tmp = tmp - 2 end if (tmp == 3 or tmp == 1) and dest[varg] ~= nil then tmp = tmp - 1 end return dest, argc, tmp, karg, varg, tnew, mem end -- Parse the arguments of some of the `mapping_*` and `renaming_*` class of -- modifiers local function load_replace_args (opts, offs, whoami) if opts[offs + 1] == nil then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: No pattern string was given', 0) end if opts[offs + 2] == nil then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: No replacement string was given', 0) end local tn, flg local ptn, repl, nmax, argc = opts[offs + 1], opts[offs + 2], tonumber(opts[offs + 3]), 3 if nmax ~= nil then argc = 4 elseif opts[offs + 3] ~= nil then tn = opts[offs + 3]:match'^%s*(.*%S)' if tn == nil then argc = 4 end end if tn == nil and opts[offs + argc] ~= nil then tn = opts[offs + argc]:match'^%s*(.*%S)' end if tn ~= nil then flg = mkeywords[tn] if flg ~= nil then tn = nil end end if flg == 0 then flg = nil elseif flg ~= nil then argc = argc + 1 end return ptn, repl, nmax, flg, offs + argc, (nmax ~= nil and nmax < 1) or (flg == 3 and ptn == repl), tn end -- Parse the arguments of the `with_*_matching` class of modifiers local function load_pattern_args (opts, offs, whoami) local tn, kwid local ptns, arg, state, nptns, idx = {}, opts[offs + 1], 0, 0, offs + 2 while arg ~= nil do if state == 0 then nptns, state = nptns + 1, -1 ptns[nptns] = { arg, false, false } else tn = arg:match'^%s*(.*%S)' kwid = tn and mkeywords[tn] if kwid == nil or (state > 0 and kwid > 0) then break else state = kwid if state > 1 then ptns[nptns][2] = true end if state == 3 then ptns[nptns][3] = true end end end arg, idx = opts[idx], idx + 1 end if state == 0 then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: No pattern was given', 0) end return ptns, nptns, idx - 1, kwid == nil and tn or nil end -- Load the optional arguments of the `parsing`, `reinterpreting` and -- `evaluating` modifiers local function load_parse_opts (opts, offs, isp, psp) local tn, tmp local optslots, noptslots, argc, trimn, trimu, iplain, pplain = { true, true, true }, 3, offs, true, false, true, true repeat noptslots, tmp = noptslots - 1, opts[argc] tn = tmp and tmp:match'^%s*(.*%S)' if tn == nil then break end if optslots[1] ~= nil and trim_parse_opts[tn] ~= nil then tmp = trim_parse_opts[tn] trimn, trimu, optslots[1] = tmp[1], tmp[2], nil elseif optslots[2] ~= nil and isep_parse_opts[tn] ~= nil then argc = argc + 1 iplain, isp, optslots[2] = isep_parse_opts[tn], opts[argc], nil elseif optslots[3] ~= nil and psep_parse_opts[tn] ~= nil then argc = argc + 1 pplain, psp, optslots[3] = psep_parse_opts[tn], opts[argc], nil else break end argc, tn = argc + 1, nil until noptslots < 1 return isp, iplain, psp, pplain, trimn, trimu, argc, tn end -- Map parameters' values using a custom callback and a referenced table local value_maps = { [0] = function (tbl, margs, karg, varg, fn) for key in pairs(tbl) do tbl[key] = fn() end end, [1] = function (tbl, margs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(tbl) do margs[varg] = val tbl[key] = fn() end end, [2] = function (tbl, margs, karg, varg, fn) for key in pairs(tbl) do margs[karg] = key tbl[key] = fn() end end, [3] = function (tbl, margs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(tbl) do margs[karg], margs[varg] = key, val tbl[key] = fn() end end } -- Private table for `map_names()` local name_thieves = { [0] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(tbl) do steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn()) end end, [1] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(tbl) do rargs[varg] = val steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn()) end end, [2] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(tbl) do rargs[karg] = key steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn()) end end, [3] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(tbl) do rargs[karg], rargs[varg] = key, val steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn()) end end } -- Map parameters' names using a custom callback and a referenced table local function map_names (tbl, rargs, karg, varg, looptype, fn) local cache = {} name_thieves[looptype](cache, tbl, rargs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end end -- Return a new table that contains `src` regrouped according to the numeric -- suffixes in its keys local function make_groups (src) -- NOTE: `src` might be the original metatable! local prefix, gid local groups = {} for key, val in pairs(src) do -- `key` must only be a string or a number... if type(key) == 'string' then prefix, gid = key:match'^%s*(.-)%s*(%-?%d*)%s*$' gid = tonumber(gid) or '' else prefix, gid = '', key end if groups[gid] == nil then groups[gid] = {} end if prefix == '0' or prefix:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then prefix = tonumber(prefix) if prefix < 1 then prefix = prefix - 1 end end groups[gid][prefix] = val end return groups end -- Split into parts a string containing the `$#` and `$@` placeholders and -- return the information as a skeleton table, a canvas table and a length local function parse_placeholder_string (target) local skel, canvas, idx, s_pos, e_pos = {}, {}, 1, 1, string.find(target, '%$[@#]', 1, false) while e_pos ~= nil do canvas[idx], skel[idx + 1] = target:sub(s_pos, e_pos - 1), target:sub(e_pos, e_pos + 1) == '$@' idx, s_pos = idx + 2, e_pos + 2 e_pos = string.find(target, '%$[@#]', s_pos, false) end if (s_pos > target:len()) then idx = idx - 1 else canvas[idx] = target:sub(s_pos) end return skel, canvas, idx end -- Populate a table by parsing a parameter string (heavy lifting for `parsing`, -- `reinterpreting` and `evaluating`) local function parse_parameter_string (tbl, str, isp, ipl, psp, ppl, trn, tru) local key, val, spos1, spos2, pos1, pos2 local pos3, idx, lenplone = 0, 1, #str + 1 if isp == nil or isp == '' then if psp == nil or psp == '' then if tru then tbl[idx] = str:match'^%s*(.-)%s*$' else tbl[idx] = str end return end spos1, spos2 = str:find(psp, 1, ppl) if spos1 == nil then key = idx if tru then val = str:match'^%s*(.-)%s*$' else val = str end else key = get_param_name(str:sub(1, spos1 - 1)) val = str:sub(spos2 + 1) if trn then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end end tbl[key] = val return end if psp == nil or psp == '' then repeat pos1 = pos3 + 1 pos2, pos3 = str:find(isp, pos1, ipl) val = str:sub(pos1, (pos2 or lenplone) - 1) if tru then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end tbl[idx], idx = val, idx + 1 until pos2 == nil return end repeat pos1 = pos3 + 1 pos2, pos3 = str:find(isp, pos1, ipl) val = str:sub(pos1, (pos2 or lenplone) - 1) spos1, spos2 = val:find(psp, 1, ppl) if spos1 == nil then key = idx if tru then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end idx = idx + 1 else key = get_param_name(val:sub(1, spos1 - 1)) val = val:sub(spos2 + 1) if trn then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end end tbl[key] = val until pos2 == nil return end -- Heavy lifting for `snapshotting` and `remembering` local function make_child (ctx, src, whoami) local len = tonumber(ctx.pipe[ctx.fnpos + 1]) if len == nil or len == 0 then local stack = new_substack(ctx) for key, val in pairs(src) do stack[key] = val end return len == nil and 1 or 2 end if len < 0 or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: The number of parameters to copy must be an integer greater than zero', 0) end copy_table_maxn(new_substack(ctx), src, len) return 2 end -- Heavy lifting for `setting_by_flushing`, `combining` and `combining_values` local function set_strings_from_substack (ctx, dest, whoami) if ctx.n_children < 1 then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: There are no substacks to flush', 0) end local currsnap = ctx.n_children local stack = ctx.children[currsnap] for key, val in pairs(memoryslots) do if stack[key] ~= nil then dest[val] = stack[key] end end ctx.children[currsnap], ctx.n_children = nil, currsnap - 1 end -- Heavy lifting for `combining` and `combining_values` local function combine_parameters (ctx, keyval_fn, whoami) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! This function -- MUST create a copy of it before returning local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos if opts[offs + 1] == nil then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: No parameter name was provided', 0) end local argc local tbl, vars = ctx.params, {} local sortfn, ivar0, dosort, tmp = load_sort_opt(opts[offs + 2]) if ivar0 == 2 then tmp = opts[offs + 3] ~= nil and opts[offs + 3]:match'^%s*(.*%S)' end ivar0 = ivar0 + offs if tmp == 'with_flushed_glue' then ivar0 = ivar0 + 1 argc = set_strings_from_opts(vars, opts, ivar0 + 1) set_strings_from_substack(ctx, vars, whoami) else if tmp == 'without_flushed_glue' then ivar0 = ivar0 + 1 end argc = set_strings_from_opts(vars, opts, ivar0 + 1) end if argc < ivar0 then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: No setting directive was given', 0) end if next(tbl) == nil then if vars.ifngiven ~= nil then ctx.params = { [get_param_name(opts[offs + 1])] = vars.ifngiven } elseif tbl == ctx.oparams then ctx.params = {} end return argc + 1 end local cache, len if dosort then local words cache, words, len, tmp = get_sorted_key_list(tbl, sortfn) for idx = 1, tmp do cache[len + idx] = words[idx] end len = len + tmp else cache, len = {}, 1 for key in pairs(tbl) do cache[len], len = key, len + 1 end len = len - 1 end local pmap, nss, kvs, pps = {}, 0, vars.pairsep or '', vars.itersep or '' for idx = 1, len do tmp, pmap[nss + 1] = cache[idx], pps pmap[nss + 2] = keyval_fn(tmp, tbl[tmp], kvs) nss = nss + 2 end tmp = vars.oxfordsep or vars.lastsep if tmp ~= nil and nss > 4 then pmap[nss - 1] = tmp elseif nss > 2 and vars.lastsep ~= nil then pmap[nss - 1] = vars.lastsep end pmap[1] = vars.header or '' if vars.footer ~= nil then pmap[nss + 1] = vars.footer end ctx.params = { [get_param_name(opts[offs + 1])] = table.concat(pmap) } return argc + 1 end -- Concatenate the numeric keys from the table of parameters to the numeric -- keys from the table of options; non-numeric keys from the table of options -- will prevail over colliding non-numeric keys from the table of parameters local function concat_params (ctx, offs) local tbl, retval, cache, nmax = ctx.params, {}, {}, 0 for key, val in pairs(ctx.pipe) do if type(key) == 'number' then if key < 1 then cache[key] = val elseif key > offs then cache[key - offs] = val end if key > nmax then nmax = key end else cache[key] = val end end nmax = nmax - offs if ctx.subset == 1 then -- We need only the sequence for key, val in ipairs(tbl) do retval[key + nmax] = val end else if ctx.subset == -1 then for key in ipairs(tbl) do tbl[key] = nil end end for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' and key > 0 then retval[key + nmax] = val else retval[key] = val end end end for key, val in pairs(cache) do retval[key] = val end return retval end -- Flush the parameters by calling a custom function for each value (after this -- function has been invoked `ctx.params` will be no longer usable) local function flush_params (ctx, fn) local tmp local tbl = ctx.params if ctx.subset == -1 then for key, val in ipairs(tbl) do tbl[key] = nil end elseif ctx.subset == 1 then if ctx.pins == nil then for key, val in ipairs(tbl) do fn(key, val) end return end tmp = {} for key, val in ipairs(tbl) do tmp[key] = val end tbl = tmp end if ctx.pins ~= nil then local marker = ctx.sorttype < 1 and ctx.subset ~= -1 or nil for idx = 1, #ctx.pins do tmp = ctx.pins[idx] if tbl[tmp] ~= nil then fn(tmp, tbl[tmp]) tbl[tmp] = marker end end if ctx.subset == 1 then for key, val in ipairs(tbl) do if val ~= true then fn(key, val) end end return end end if ctx.sorttype > 0 then local nums, words, nn, nw = get_sorted_key_list(tbl, natural_sort) if ctx.sorttype == 2 then for idx = 1, nw do fn(words[idx], tbl[words[idx]]) end for idx = 1, nn do fn(nums[idx], tbl[nums[idx]]) end return end for idx = 1, nn do fn(nums[idx], tbl[nums[idx]]) end for idx = 1, nw do fn(words[idx], tbl[words[idx]]) end return end if ctx.subset == -1 or ctx.pins == nil then for key, val in ipairs(tbl) do fn(key, val) tbl[key] = nil end for key, val in pairs(tbl) do fn(key, val) end return end for key, val in ipairs(tbl) do if val ~= true then fn(key, val) end tbl[key] = nil end for key, val in pairs(tbl) do if val ~= true then fn(key, val) end end end -- Flush the parameters by calling one of two custom functions for each value -- (after this function has been invoked `ctx.params` will be no longer usable) local function mixed_flush_params (ctx, fn_seq, fn_oth) if ctx.subset == 1 then flush_params(ctx, fn_seq) return end if ctx.subset == -1 then flush_params(ctx, fn_oth) return end local tbl = ctx.params if ctx.pins == nil and ctx.sorttype < 1 then for key, val in ipairs(tbl) do fn_seq(key, val) tbl[key] = nil end for key, val in pairs(tbl) do fn_oth(key, val) end return end local tseq = {} for key, val in ipairs(tbl) do tseq[key] = val end if ctx.pins ~= nil then local tmp local marker = ctx.sorttype < 1 or nil for idx = 1, #ctx.pins do tmp = ctx.pins[idx] if tseq[tmp] ~= nil then fn_seq(tmp, tbl[tmp]) tbl[tmp], tseq[tmp] = nil, marker elseif tbl[tmp] ~= nil then fn_oth(tmp, tbl[tmp]) tbl[tmp] = nil end end end if ctx.sorttype > 0 then local nums, words, nn, nw = get_sorted_key_list(tbl, natural_sort) if ctx.sorttype == 2 then for idx = 1, nw do fn_oth(words[idx], tbl[words[idx]]) end end for idx = 1, nn do if tseq[nums[idx]] ~= nil then fn_seq(nums[idx], tseq[nums[idx]]) else fn_oth(nums[idx], tbl[nums[idx]]) end end if ctx.sorttype ~= 2 then for idx = 1, nw do fn_oth(words[idx], tbl[words[idx]]) end end return end for key, val in ipairs(tseq) do if val ~= true then fn_seq(key, val) tbl[key] = nil end end for key, val in pairs(tbl) do fn_oth(key, val) end end -- Finalize and return a concatenated list local function finalize_and_return_concatenated_list (ctx, lst, len, modsize) if len > 0 then local tmp = ctx.oxfordsep or ctx.lastsep if tmp ~= nil and len > modsize * 2 then lst[len - modsize + 1] = tmp elseif len > modsize and ctx.lastsep ~= nil then lst[len - modsize + 1] = ctx.lastsep end lst[1] = ctx.header or '' if ctx.footer ~= nil then lst[len + 1] = ctx.footer end ctx.text = table.concat(lst) else ctx.text = ctx.ifngiven or '' end end --- --- --- PUBLIC ENVIRONMENT --- --- ________________________________ --- --- --- --[[ Modifiers ]]-- ------------------- -- Syntax: #invoke:params|sequential|pipe to library.sequential = function (ctx) if ctx.subset == 1 then error(modulename .. ': The ‘sequential’ directive has been provided more than once', 0) end if ctx.subset == -1 then error(modulename .. ': The two directives ‘non-sequential’ and ‘sequential’ are in contradiction with each other', 0) end if ctx.sorttype > 0 then error(modulename .. ': The ‘all_sorted’ and ‘reassorted’ directives are redundant when followed by ‘sequential’', 0) end ctx.iterfunc, ctx.subset = ipairs, 1 return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1) end -- Syntax: #invoke:params|non-sequential|pipe to library['non-sequential'] = function (ctx) if ctx.subset == -1 then error(modulename .. ': The ‘non-sequential’ directive has been provided more than once', 0) end if ctx.subset == 1 then error(modulename .. ': The two directives ‘sequential’ and ‘non-sequential’ are in contradiction with each other', 0) end ctx.iterfunc, ctx.subset = pairs, -1 return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1) end -- Syntax: #invoke:params|all_sorted|pipe to library.all_sorted = function (ctx) if ctx.sorttype == 1 then error(modulename .. ': The ‘all_sorted’ directive has been provided more than once', 0) end if ctx.subset == 1 then error(modulename .. ': The ‘all_sorted’ directive is redundant after ‘sequential’', 0) end if ctx.sorttype == 2 then error(modulename .. ': The two directives ‘reassorted’ and ‘sequential’ are in contradiction with each other', 0) end ctx.sorttype = 1 return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1) end -- Syntax: #invoke:params|reassorted|pipe to library.reassorted = function (ctx) if ctx.sorttype == 2 then error(modulename .. ': The ‘reassorted’ directive has been provided more than once', 0) end if ctx.subset == 1 then error(modulename .. ': The ‘reassorted’ directive is redundant after ‘sequential’', 0) end if ctx.sorttype == 1 then error(modulename .. ': The two directives ‘sequential’ and ‘reassorted’ are in contradiction with each other', 0) end ctx.sorttype = 2 return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1) end -- Syntax: #invoke:params|pinned_until|sentinel|[parameter name 1]|[parameter -- name 2]|...|parameter name N|sentinel|pipe to library.pinned_until = function (ctx) local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos if opts[offs + 1] == nil then error(modulename .. ', ‘pinned_until’: No sentinel was provided', 0) end local tmp, bucket, curr, ncurr local sntl, idx = opts[offs + 1]:match'^%s*(.-)%s*$', 2 if ctx.pin_bucket == nil then bucket, curr, ncurr = {}, {}, 0 ctx.pin_bucket, ctx.pins = bucket, curr else bucket, curr, ncurr = ctx.pin_bucket, ctx.pins, ctx.npins end while opts[offs + idx] ~= nil do tmp = opts[offs + idx]:match'^%s*(.-)%s*$' if tmp == sntl then if idx == 2 then error(modulename .. ', ‘pinned_until’: No parameters to pin were provided', 0) end ctx.npins = ncurr + idx - 2 return context_iterate(ctx, offs + idx + 1) end if tmp == '0' or tmp:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then tmp = tonumber(tmp) end if bucket[tmp] then error(modulename .. ', ‘pinned_until’: Duplicate pinned parameter ‘' .. tostring(tmp) .. '’', 0) end curr[ncurr + idx - 1], bucket[tmp], idx = tmp, true, idx + 1 end error(modulename .. ', ‘pinned_until’: Missing sentinel in position #' .. tostring(idx), 0) end -- Syntax: #invoke:params|setting|directives|...|pipe to library.setting = function (ctx) local new_offs = set_strings_from_opts(ctx, ctx.pipe, ctx.fnpos + 1) if new_offs - ctx.fnpos < 2 then error(modulename .. ', ‘setting’: No directive was given', 0) end return context_iterate(ctx, new_offs + 1) end -- Syntax: #invoke:params|scoring|new parameter name|[container]|pipe to library.scoring = function (ctx) local opts, offs, retval = ctx.pipe, ctx.fnpos, 0 if opts[offs + 1] == nil then error(modulename .. ', ‘scoring’: No parameter name was provided', 0) end for _ in pairs(ctx.params) do retval = retval + 1 end local tn = opts[offs + 2] and opts[offs + 2]:match'^%s*(.*%S)' if tn == 'in_substack' then new_substack(ctx)[get_param_name(opts[offs + 1])] = tostring(retval) return context_iterate(ctx, offs + 3) end ctx.params[get_param_name(opts[offs + 1])] = tostring(retval) return tn == 'here' and context_iterate(ctx, offs + 3) or context_iterate(ctx, offs + 2, tn) end -- Syntax: #invoke:params|squeezing|pipe to library.squeezing = function (ctx) local store, indices, tbl, newlen = {}, {}, ctx.params, 0 for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then newlen = newlen + 1 indices[newlen], store[key], tbl[key] = key, val, nil end end table.sort(indices) for idx = 1, newlen do tbl[idx] = store[indices[idx]] end return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1) end -- Syntax: #invoke:params|filling_the_gaps|pipe to library.filling_the_gaps = function (ctx) local newval, tbl, tmp, nmin, nmax, nnums = ctx.pipe[ctx.fnpos + 1], ctx.params, {}, 1, nil, -1 if newval == nil then error(modulename .. ', ‘filling_the_gaps’: No value was provided', 0) end for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then if nmax == nil then if key < nmin then nmin = key end nmax = key elseif key > nmax then nmax = key elseif key < nmin then nmin = key end tmp[key], nnums = val, nnums + 1 end end if nmax ~= nil and nmax - nmin > nnums then ctx.n_available = ctx.n_available + nmin + nnums - nmax if ctx.n_available < 0 then error(modulename .. ', ‘filling_the_gaps’: It is possible to fill at most ' .. tostring(maxfill) .. ' parameters', 0) end for idx = nmin, nmax do tbl[idx] = newval end for key, val in pairs(tmp) do tbl[key] = val end end return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 2) end -- Syntax: #invoke:params|clearing|pipe to library.clearing = function (ctx) local tbl, numerics = ctx.params, {} for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then numerics[key], tbl[key] = val, nil end end for key, val in ipairs(numerics) do tbl[key] = val end return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1) end -- Syntax: #invoke:params|cutting|left cut|right cut|pipe to library.cutting = function (ctx) local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos local lcut = tonumber(opts[offs + 1]) if lcut == nil or math.floor(lcut) ~= lcut then error(modulename .. ', ‘cutting’: Left cut must be an integer number', 0) end local rcut = tonumber(opts[offs + 2]) if rcut == nil or math.floor(rcut) ~= rcut then error(modulename .. ', ‘cutting’: Right cut must be an integer number', 0) end local tbl = ctx.params local len = #tbl if lcut < 0 then lcut = len + lcut end if rcut < 0 then rcut = len + rcut end local tot = lcut + rcut if tot > 0 then local cache = {} if tot >= len then for key in ipairs(tbl) do tbl[key] = nil end tot = len else for idx = len - rcut + 1, len do tbl[idx] = nil end for idx = 1, lcut do tbl[idx] = nil end end for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' and key > 0 then if key > len then cache[key - tot] = val else cache[key - lcut] = val end tbl[key] = nil end end for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end end return context_iterate(ctx, offs + 3) end -- Syntax: #invoke:params|cropping|left crop|right crop|pipe to library.cropping = function (ctx) local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos local lcut = tonumber(opts[offs + 1]) if lcut == nil or math.floor(lcut) ~= lcut then error(modulename .. ', ‘cropping’: Left crop must be an integer number', 0) end local rcut = tonumber(opts[offs + 2]) if rcut == nil or math.floor(rcut) ~= rcut then error(modulename .. ', ‘cropping’: Right crop must be an integer number', 0) end local tbl = ctx.params local nmin, nmax for key in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then if nmin == nil then nmin, nmax = key, key elseif key > nmax then nmax = key elseif key < nmin then nmin = key end end end if nmin ~= nil then local len = nmax - nmin + 1 if lcut < 0 then lcut = len + lcut end if rcut < 0 then rcut = len + rcut end if lcut + rcut - len > -1 then for key in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then tbl[key] = nil end end elseif lcut + rcut > 0 then for idx = nmax - rcut + 1, nmax do tbl[idx] = nil end for idx = nmin, nmin + lcut - 1 do tbl[idx] = nil end local lshift = nmin + lcut - 1 if lshift > 0 then for idx = lshift + 1, nmax do tbl[idx - lshift], tbl[idx] = tbl[idx], nil end end end end return context_iterate(ctx, offs + 3) end -- Syntax: #invoke:params|purging|start offset|length|pipe to library.purging = function (ctx) local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos local idx = tonumber(opts[offs + 1]) if idx == nil or math.floor(idx) ~= idx then error(modulename .. ', ‘purging’: Start offset must be an integer number', 0) end local len = tonumber(opts[offs + 2]) if len == nil or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘purging’: Length must be an integer number', 0) end local tbl = ctx.params if len < 1 then len = len + table.maxn(tbl) if idx > len then return context_iterate(ctx, offs + 3) end len = len - idx + 1 end ctx.params = copy_table_reduced(tbl, idx, len) return context_iterate(ctx, offs + 3) end -- Syntax: #invoke:params|backpurging|start offset|length|pipe to library.backpurging = function (ctx) local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos local last = tonumber(opts[offs + 1]) if last == nil or math.floor(last) ~= last then error(modulename .. ', ‘backpurging’: Start offset must be an integer number', 0) end local len = tonumber(opts[offs + 2]) if len == nil or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘backpurging’: Length must be an integer number', 0) end local idx local tbl = ctx.params if len > 0 then idx = last - len + 1 else for key in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' and (idx == nil or key < idx) then idx = key end end if idx == nil then return context_iterate(ctx, offs + 3) end idx = idx - len if last < idx then return context_iterate(ctx, offs + 3) end len = last - idx + 1 end ctx.params = copy_table_reduced(ctx.params, idx, len) return context_iterate(ctx, offs + 3) end -- Syntax: #invoke:params|shifting|addend|pipe to library.shifting = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local nshift = tonumber(ctx.pipe[ctx.fnpos + 1]) if nshift == nil or nshift == 0 or math.floor(nshift) ~= nshift then error(modulename .. ', ‘shifting’: A non-zero integer number must be provided', 0) end local tbl = {} for key, val in pairs(ctx.params) do if type(key) == 'number' then tbl[key + nshift] = val else tbl[key] = val end end ctx.params = tbl return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 2) end -- Syntax: #invoke:params|reversing_numeric_names|pipe to library.reversing_numeric_names = function (ctx) local tbl, numerics, nmax = ctx.params, {}, 0 for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then numerics[key], tbl[key] = val, nil if key > nmax then nmax = key end end end for key, val in pairs(numerics) do tbl[nmax - key + 1] = val end return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1) end -- Syntax: #invoke:params|pivoting_numeric_names|pipe to --[[ library.pivoting_numeric_names = function (ctx) local tbl = ctx.params local shift = #tbl + 1 if shift < 2 then return library.reversing_numeric_names(ctx) end local tmp = {} for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then tmp[key], tbl[key] = val, nil end end for key, val in pairs(tmp) do tbl[shift - key] = val end return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|mirroring_numeric_names|pipe to --[[ library.mirroring_numeric_names = function (ctx) local nmax, nmin local tbl, tmp = ctx.params, {} for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then tmp[key], tbl[key] = val, nil if nmax == nil then nmin, nmax = key, key elseif key > nmax then nmax = key elseif key < nmin then nmin = key end end end for key, val in pairs(tmp) do tbl[nmax + nmin - key] = val end return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|swapping_numeric_names|pipe to --[[ library.swapping_numeric_names = function (ctx) local tmp local tbl, cache, nsize = ctx.params, {}, 1 for key in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then cache[nsize], nsize = key, nsize + 1 end end table.sort(cache) for idx = math.floor((nsize - 1) / 2), 1, -1 do tmp = tbl[cache[idx] ] tbl[cache[idx] ] = tbl[cache[nsize - idx] ] tbl[cache[nsize - idx] ] = tmp end return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|sorting_sequential_values|[criterion]|pipe to library.sorting_sequential_values = function (ctx) local sortfn local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos local tn = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)' if tn ~= nil then sortfn = sortfunctions[tn] end if sortfn then table.sort(ctx.params, sortfn) else table.sort(ctx.params) end -- i.e. either `false` or `nil` if sortfn == nil then return context_iterate(ctx, offs + 1, tn) end return context_iterate(ctx, offs + 2) end -- Syntax: #invoke:params|splicing|[add to position]|position|increment| -- [number of elements to write]|...|pipe to library.splicing = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local tmp2, argc, pos, refp local tbl, opts, offs = ctx.params, ctx.pipe, ctx.fnpos local tmp1 = opts[offs + 1] if tmp1 ~= nil then tmp2 = tonumber(tmp1) if tmp2 == nil or math.floor(tmp2) ~= tmp2 then pos, argc, tmp2 = tonumber(opts[offs + 2]), offs + 4, tmp1:match'^%s*(.*%S)' if tmp2 ~= nil then refp = position_references[tmp2] if refp == nil then error(modulename .. ', ‘splicing’: ‘' .. tostring(tmp2) .. '’ is not a valid first argument', 0) end else refp = 0 end else pos, argc, refp = tmp2, offs + 3, 0 end else pos, argc, refp = tonumber(opts[offs + 2]), offs + 4, 0 end if pos == nil or math.floor(pos) ~= pos then error(modulename .. ', ‘splicing’: The position must be an integer number', 0) end local len = tonumber(opts[argc - 1]) if len == nil or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘splicing’: The increment must be an integer number', 0) end local insn = tonumber(opts[argc]) if len == 0 and (insn == nil or insn < 1) then error(modulename .. ', ‘splicing’: When the increment is zero the number of elements to write cannot be zero', 0) end if refp == 2 then for _ in ipairs(tbl) do pos = pos + 1 end refp = 0 end tmp1, tmp2 = nil, nil if refp ~= 0 or len ~= 0 then for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then if tmp1 == nil then tmp1, tmp2 = key, key elseif key < tmp1 then tmp1 = key elseif key > tmp2 then tmp2 = key end end end end if tmp2 == nil then len = 0 elseif refp == 3 then pos = pos + tmp2 elseif refp == 1 then pos = pos + tmp1 end if len > 0 and pos + len > tmp1 and pos <= tmp2 then tbl = copy_table_expanded(tbl, pos, len) elseif len < 0 and pos - len > tmp1 and pos <= tmp2 then tbl = copy_table_reduced(tbl, pos, -len) else tbl = copy_or_ref_table(tbl, tbl ~= ctx.oparams) end ctx.params = tbl if insn == nil or insn < 0 or math.floor(insn) ~= insn then return context_iterate(ctx, argc) end tmp1 = argc - offs - pos + 1 for key = pos, pos + insn - 1 do tbl[key] = opts[offs + key + tmp1] end return context_iterate(ctx, argc + insn + 1) end -- Syntax: #invoke:params|imposing|name|value|pipe to library.imposing = function (ctx) local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos if opts[offs + 1] == nil then error(modulename .. ', ‘imposing’: Missing parameter name to impose', 0) end ctx.params[get_param_name(opts[offs + 1])] = opts[offs + 2] return context_iterate(ctx, offs + 3) end -- Syntax: #invoke:params|providing|name|value|pipe to library.providing = function (ctx) local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos if opts[offs + 1] == nil then error(modulename .. ', ‘providing’: Missing parameter name to provide', 0) end local key = get_param_name(opts[offs + 1]) if ctx.params[key] == nil then ctx.params[key] = opts[offs + 2] end return context_iterate(ctx, offs + 3) end -- Syntax: #invoke:params|reassigning|source|destination|[mode]|pipe to library.reassigning = function (ctx) local tbl, opts, offs = ctx.params, ctx.pipe, ctx.fnpos if opts[offs + 1] == nil then error(modulename .. ', ‘reassigning’: Missing source parameter', 0) end if opts[offs + 2] == nil then error(modulename .. ', ‘reassigning’: Missing destination parameter', 0) end local mode, argc local src, tn = get_param_name(opts[offs + 1]), opts[offs + 3] ~= nil and opts[offs + 3]:match'^%s*(.*%S)' local val = tbl[src] if tn ~= nil then mode = a_modes[tn] end if mode == nil then mode, argc = 0, offs + 3 else argc, tn = offs + 4, nil end if val == nil and mode > 1 then return context_iterate(ctx, argc, tn) end local dest = get_param_name(opts[offs + 2]) local tmp = tbl[dest] == nil if mode % 2 == 0 or (mode == 7 and tmp) then tbl[src] = nil end if tmp or mode < 4 then tbl[dest] = val end return context_iterate(ctx, argc, tn) end -- Syntax: #invoke:params|discarding|name|[how many]|pipe to library.discarding = function (ctx) local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos if opts[offs + 1] == nil then error(modulename .. ', ‘discarding’: Missing parameter name to discard', 0) end local len = tonumber(opts[offs + 2]) if len == nil then ctx.params[get_param_name(opts[offs + 1])] = nil return context_iterate(ctx, offs + 2) end local key = tonumber(opts[offs + 1]) if key == nil or math.floor(key) ~= key then error(modulename .. ', ‘discarding’: A range was provided, but the initial parameter name is not an integer number', 0) end if len < 1 or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘discarding’: A range can only be an integer number greater than zero', 0) end for idx = key, key + len - 1 do ctx.params[idx] = nil end return context_iterate(ctx, offs + 3) end -- Syntax: #invoke:params|excluding_non-numeric_names|pipe to library['excluding_non-numeric_names'] = function (ctx) local tmp = ctx.params for key, val in pairs(tmp) do if type(key) ~= 'number' then tmp[key] = nil end end return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1) end -- Syntax: #invoke:params|excluding_numeric_names|pipe to library.excluding_numeric_names = function (ctx) local tmp = ctx.params for key, val in pairs(tmp) do if type(key) == 'number' then tmp[key] = nil end end return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1) end -- Syntax: #invoke:params|with_name_matching|target 1|[plain flag 1]|[or]| -- [target 2]|[plain flag 2]|[or]|[...]|[target N]|[plain flag -- N]|pipe to library.with_name_matching = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local tmp, ptn local tbl, newparams, opts, offs = ctx.params, {}, ctx.pipe, ctx.fnpos local targets, nptns, argc, tn = load_pattern_args(opts, offs, 'with_name_matching') for idx = 1, nptns do ptn = targets[idx] if ptn[3] then tmp = ptn[1] if tmp == '0' or tmp:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then tmp = tonumber(tmp) end newparams[tmp] = tbl[tmp] else for key, val in pairs(tbl) do if tostring(key):find(ptn[1], 1, ptn[2]) then newparams[key] = val end end end end ctx.params = newparams return context_iterate(ctx, argc, tn) end -- Syntax: #invoke:params|with_name_not_matching|target 1|[plain flag 1]| -- [and]|[target 2]|[plain flag 2]|[and]|[...]|[target N]|[plain -- flag N]|pipe to library.with_name_not_matching = function (ctx) local tbl, opts, offs = ctx.params, ctx.pipe, ctx.fnpos local targets, nptns, argc, tn = load_pattern_args(opts, offs, 'with_name_not_matching') if nptns == 1 and targets[1][3] then local tmp = targets[1][1] if tmp == '0' or tmp:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then tbl[tonumber(tmp)] = nil else tbl[tmp] = nil end return context_iterate(ctx, argc, tn) end local yesmatch, ptn for key in pairs(tbl) do yesmatch = true for idx = 1, nptns do ptn = targets[idx] if ptn[3] then if tostring(key) ~= ptn[1] then yesmatch = false break end elseif not tostring(key):find(ptn[1], 1, ptn[2]) then yesmatch = false break end end if yesmatch then tbl[key] = nil end end return context_iterate(ctx, argc, tn) end -- Syntax: #invoke:params|with_value_matching|target 1|[plain flag 1]|[or]| -- [target 2]|[plain flag 2]|[or]|[...]|[target N]|[plain flag -- N]|pipe to library.with_value_matching = function (ctx) local nomatch, ptn local tbl, opts, offs = ctx.params, ctx.pipe, ctx.fnpos local targets, nptns, argc, tn = load_pattern_args(opts, offs, 'with_value_matching') for key, val in pairs(tbl) do nomatch = true for idx = 1, nptns do ptn = targets[idx] if ptn[3] then if val == ptn[1] then nomatch = false break end elseif val:find(ptn[1], 1, ptn[2]) then nomatch = false break end end if nomatch then tbl[key] = nil end end return context_iterate(ctx, argc, tn) end -- Syntax: #invoke:params|with_value_not_matching|target 1|[plain flag 1]| -- [and]|[target 2]|[plain flag 2]|[and]|[...]|[target N]|[plain -- flag N]|pipe to library.with_value_not_matching = function (ctx) local yesmatch, ptn local tbl, opts, offs = ctx.params, ctx.pipe, ctx.fnpos local targets, nptns, argc, tn = load_pattern_args(opts, offs, 'with_value_not_matching') for key, val in pairs(tbl) do yesmatch = true for idx = 1, nptns do ptn = targets[idx] if ptn[3] then if val ~= ptn[1] then yesmatch = false break end elseif not val:find(ptn[1], 1, ptn[2]) then yesmatch = false break end end if yesmatch then tbl[key] = nil end end return context_iterate(ctx, argc, tn) end -- Syntax: #invoke:params|keeping_at_most|number of parameters to pick|pipe to library.keeping_at_most = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local len = tonumber(ctx.pipe[ctx.fnpos + 1]) if len == nil or len < 1 or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘keeping_at_most’: The number of parameters to keep must be an integer greater than zero', 0) end ctx.params = copy_table_maxn({}, ctx.params, len) return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 2) end -- Syntax: #invoke:params|trimming_values|pipe to library.trimming_values = function (ctx) local tbl = ctx.params for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = val:match'^%s*(.-)%s*$' end return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_to_lowercase|pipe to library.mapping_to_lowercase = function (ctx) local tbl = ctx.params for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = val:lower() end return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_to_uppercase|pipe to library.mapping_to_uppercase = function (ctx) local tbl = ctx.params for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = val:upper() end return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_by_calling|template name|[call -- style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional -- parameters]|[parameter 1]|[parameter 2]|[...]|[parameter N]|pipe to library.mapping_by_calling = function (ctx) local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos local tname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)' if tname == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_calling’: No template name was provided', 0) end local margs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem = load_callback_opts(opts, offs + 1, mapping_styles.values_only, ctx.params) local model = { title = tname, args = margs } value_maps[looptype](tbl, margs, karg, varg, function () return ctx.frame:expandTemplate(model) end) for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end ctx.params = tbl return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_by_invoking|module name|function name|[call -- style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional -- arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to library.mapping_by_invoking = function (ctx) local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos local mname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)' if mname == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_invoking’: No module name was provided', 0) end local fname = opts[offs + 2] and opts[offs + 2]:match'^%s*(.*%S)' if fname == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_invoking’: No function name was provided', 0) end local margs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem = load_callback_opts(opts, offs + 2, mapping_styles.values_only, ctx.params) local model = { title = 'Module:' .. mname, args = margs } local mfunc = require(model.title)[fname] if mfunc == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_invoking’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end value_maps[looptype](tbl, margs, karg, varg, function () return tostring(mfunc(ctx.frame:newChild(model))) end) for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end ctx.params = tbl return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_by_magic|parser function|[call -- style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional -- arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to library.mapping_by_magic = function (ctx) local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos local magic = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)' if magic == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_magic’: No parser function was provided', 0) end local margs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem = load_callback_opts(opts, offs + 1, mapping_styles.values_only, ctx.params) value_maps[looptype](tbl, margs, karg, varg, function () return ctx.frame:callParserFunction(magic, margs) end) for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end ctx.params = tbl return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_by_replacing|target|replace|[count]|[plain -- flag]|pipe to library.mapping_by_replacing = function (ctx) local ptn, repl, nmax, flg, argc, die, tn = load_replace_args(ctx.pipe, ctx.fnpos, 'mapping_by_replacing') if die then return context_iterate(ctx, argc, tn) end local tbl = ctx.params if flg == 3 then for key, val in pairs(tbl) do if val == ptn then tbl[key] = repl end end else if flg == 2 then -- Copied from Module:String's `str._escapePattern()` ptn = ptn:gsub('[%(%)%.%%%+%-%*%?%[%^%$%]]', '%%%0') end for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = val:gsub(ptn, repl, nmax) end end return context_iterate(ctx, argc, tn) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_by_mixing|mixing string|pipe to library.mapping_by_mixing = function (ctx) local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos if opts[offs + 1] == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_mixing’: No mixing string was provided', 0) end local tbl, mix = ctx.params, opts[offs + 1] if mix == '$#' then for key in pairs(tbl) do tbl[key] = tostring(key) end return context_iterate(ctx, offs + 2) end local skel, cnv, n_parts = parse_placeholder_string(mix) for key, val in pairs(tbl) do for idx = 2, n_parts, 2 do if skel[idx] then cnv[idx] = val else cnv[idx] = tostring(key) end end tbl[key] = table.concat(cnv) end return context_iterate(ctx, offs + 2) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_to_lowercase|pipe to library.renaming_to_lowercase = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local cache = {} for key, val in pairs(ctx.params) do if type(key) == 'string' then cache[key:lower()] = val else cache[key] = val end end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_to_uppercase|pipe to library.renaming_to_uppercase = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local cache = {} for key, val in pairs(ctx.params) do if type(key) == 'string' then cache[key:upper()] = val else cache[key] = val end end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_to_sequence|[sort order]|pipe to library.renaming_to_sequence = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local cache, len local tbl = ctx.params local sortfn, argc, dosort, tn = load_sort_opt(ctx.pipe[ctx.fnpos + 1]) if dosort then local words, wl cache, words, len, wl = get_sorted_key_list(tbl, sortfn) for idx = 1, len do cache[idx] = tbl[cache[idx]] end for idx = 1, wl do cache[len + idx] = tbl[words[idx]] end else cache, len = {}, 1 for _, val in pairs(tbl) do cache[len], len = val, len + 1 end end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + argc, tn) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_by_calling|template name|[call -- style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional -- parameters]|[parameter 1]|[parameter 2]|[...]|[parameter N]|pipe to library.renaming_by_calling = function (ctx) local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos local tname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)' if tname == nil then error(modulename .. ', ‘renaming_by_calling’: No template name was provided', 0) end local rargs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem = load_callback_opts(opts, offs + 1, mapping_styles.names_only, ctx.params) local model = { title = tname, args = rargs } map_names(tbl, rargs, karg, varg, looptype, function () return ctx.frame:expandTemplate(model) end) for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end ctx.params = tbl return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_by_invoking|module name|function -- name|[call style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of -- additional arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument -- N]|pipe to library.renaming_by_invoking = function (ctx) local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos local mname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)' if mname == nil then error(modulename .. ', ‘renaming_by_invoking’: No module name was provided', 0) end local fname = opts[offs + 2] and opts[offs + 2]:match'^%s*(.*%S)' if fname == nil then error(modulename .. ', ‘renaming_by_invoking’: No function name was provided', 0) end local rargs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem = load_callback_opts(opts, offs + 2, mapping_styles.names_only, ctx.params) local model = { title = 'Module:' .. mname, args = rargs } local mfunc = require(model.title)[fname] if mfunc == nil then error(modulename .. ', ‘renaming_by_invoking’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end map_names(tbl, rargs, karg, varg, looptype, function () return tostring(mfunc(ctx.frame:newChild(model))) end) for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end ctx.params = tbl return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_by_magic|parser function|[call -- style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional -- arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to library.renaming_by_magic = function (ctx) local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos local magic = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)' if magic == nil then error(modulename .. ', ‘renaming_by_magic’: No parser function was provided', 0) end local rargs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem = load_callback_opts(opts, offs + 1, mapping_styles.names_only, ctx.params) map_names(tbl, rargs, karg, varg, looptype, function () return ctx.frame:callParserFunction(magic, rargs) end) for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end ctx.params = tbl return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_by_replacing|target|replace|[count]|[plain -- flag]|pipe to library.renaming_by_replacing = function (ctx) local ptn, repl, nmax, flg, argc, die, tn = load_replace_args(ctx.pipe, ctx.fnpos, 'renaming_by_replacing') if die then return context_iterate(ctx, argc, tn) end local tbl = ctx.params if flg == 3 then ptn = get_param_name(ptn) local val = tbl[ptn] if val ~= nil then tbl[ptn], tbl[get_param_name(repl)] = nil, val end else if flg == 2 then -- Copied from Module:String's `str._escapePattern()` ptn = ptn:gsub('[%(%)%.%%%+%-%*%?%[%^%$%]]', '%%%0') end local cache = {} for key, val in pairs(tbl) do steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, tostring(key):gsub(ptn, repl, nmax)) end for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end end return context_iterate(ctx, argc, tn) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_by_mixing|mixing string|pipe to library.renaming_by_mixing = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local mix = ctx.pipe[ctx.fnpos + 1] if mix == nil then error(modulename .. ', ‘renaming_by_mixing’: No mixing string was provided', 0) end local cache = {} mix = mix:match'^%s*(.-)%s*$' if mix == '$@' then for _, val in pairs(ctx.params) do cache[get_param_name(val)] = val end else local skel, canvas, n_parts = parse_placeholder_string(mix) for key, val in pairs(ctx.params) do for idx = 2, n_parts, 2 do if skel[idx] then canvas[idx] = val else canvas[idx] = tostring(key) end end cache[get_param_name(table.concat(canvas))] = val end end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 2) end -- Syntax: #invoke:params|grouping_by_calling|template -- name|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional -- arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to library.grouping_by_calling = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos local tmp, argc, tbl, mem = load_child_opts(opts, offs + 2, 0, ctx.params) local gargs = {} for key, val in pairs(tmp) do if type(key) == 'number' and key < 1 then gargs[key - 1] = val else gargs[key] = val end end tmp = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)' if tmp == nil then error(modulename .. ', ‘grouping_by_calling’: No template name was provided', 0) end local model = { title = tmp } local groups = make_groups(tbl) for gid, group in pairs(groups) do for key, val in pairs(gargs) do group[key] = val end group[0], model.args = gid, group groups[gid] = ctx.frame:expandTemplate(model) end for key, val in pairs(mem) do groups[key] = val end ctx.params = groups return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|parsing|string to parse|[trim flag]|[iteration -- delimiter setter]|[...]|[key-value delimiter setter]|[...]|pipe to library.parsing = function (ctx) local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos if opts[offs + 1] == nil then error(modulename .. ', ‘parsing’: No string to parse was provided', 0) end local isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed, argc, tn = load_parse_opts(opts, offs + 2, '|', '=') parse_parameter_string(ctx.params, opts[offs + 1], isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed) return context_iterate(ctx, argc, tn) end -- Syntax: #invoke:params|reinterpreting|parameter to reinterpret|[trim -- flag]|[iteration delimiter setter]|[...]|[key-value delimiter -- setter]|[...]|pipe to library.reinterpreting = function (ctx) local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos if opts[offs + 1] == nil then error(modulename .. ', ‘reinterpreting’: No parameter to reinterpret was provided', 0) end local isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed, argc, tn = load_parse_opts(opts, offs + 2, '|', '=') local tbl, tmp = ctx.params, get_param_name(opts[offs + 1]) local str = tbl[tmp] if str ~= nil then tbl[tmp] = nil parse_parameter_string(tbl, str, isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed) end return context_iterate(ctx, argc, tn) end -- Syntax: #invoke:params|evaluating|string to parse|[trim flag]|[iteration -- delimiter setter]|[...]|[key-value delimiter setter]|[...]|pipe to library.evaluating = function (ctx) local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos if opts[offs + 1] == nil then error(modulename .. ', ‘evaluating’: No string to parse was provided', 0) end local isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed, repos, tn = load_parse_opts(opts, offs + 2, '!', ':') if opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)' == nil then remove_numeric_keys(opts, offs, repos - offs) return context_iterate(ctx, offs, tn) end local new_opts, cache = {}, {} parse_parameter_string(cache, opts[offs + 1], isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed) local shift = #cache + offs - repos + 1 for key, val in pairs(opts) do if type(key) ~= 'number' or key < offs then new_opts[key] = val elseif key >= repos then new_opts[key + shift] = val end end for key, val in pairs(cache) do if type(key) ~= 'number' or key < 1 then new_opts[key] = val else new_opts[key + offs] = val end end ctx.pipe = new_opts return context_iterate(ctx, offs + 1) end -- Syntax: #invoke:params|mixing_names_and_values|mixing string|pipe to library.mixing_names_and_values = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos if opts[offs + 1] == nil then error(modulename .. ', ‘mixing_names_and_values’: No mixing string was provided for parameter names', 0) end if opts[offs + 2] == nil then error(modulename .. ', ‘mixing_names_and_values’: No mixing string was provided for parameter values', 0) end local tmp local cache, mix_k, mix_v = {}, opts[offs + 1]:match'^%s*(.-)%s*$', opts[offs + 2] if mix_k == '$@' and mix_v == '$@' then for _, val in pairs(ctx.params) do cache[get_param_name(val)] = val end elseif mix_k == '$@' and mix_v == '$#' then for key, val in pairs(ctx.params) do cache[get_param_name(val)] = tostring(key) end elseif mix_k == '$#' and mix_v == '$#' then for key in pairs(ctx.params) do cache[key] = tostring(key) end else local skel_k, cnv_k, n_parts_k = parse_placeholder_string(mix_k) local skel_v, cnv_v, n_parts_v = parse_placeholder_string(mix_v) for key, val in pairs(ctx.params) do tmp = tostring(key) for idx = 2, n_parts_k, 2 do if skel_k[idx] then cnv_k[idx] = val else cnv_k[idx] = tmp end end for idx = 2, n_parts_v, 2 do if skel_v[idx] then cnv_v[idx] = val else cnv_v[idx] = tmp end end cache[get_param_name(table.concat(cnv_k))] = table.concat(cnv_v) end end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, offs + 3) end -- Syntax: #invoke:params|combining|new parameter name|[sort -- order]|[with/without flushed glue]|setting directives|...|pipe to library.combining = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning return context_iterate(ctx, combine_parameters( ctx, function (key, val, kvs) return key .. kvs .. val end, 'combining' )) end -- Syntax: #invoke:params|combining_values|new parameter name|[sort -- order]|[with/without flushed glue]|setting directives|...|pipe to library.combining_values = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning return context_iterate(ctx, combine_parameters( ctx, function (key, val, kvs) return val end, 'combining_values' )) end -- Syntax: #invoke:params|combining_by_calling|template name|new parameter -- name|pipe to library.combining_by_calling = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos local tname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)' if tname == nil then error(modulename .. ', ‘combining_by_calling’: No template name was provided', 0) end if opts[offs + 2] == nil then error(modulename .. ', ‘combining_by_calling’: No parameter name was provided', 0) end ctx.params = { [get_param_name(opts[offs + 2])] = ctx.frame:expandTemplate{ title = tname, args = ctx.params } } return context_iterate(ctx, offs + 3) end -- Syntax: #invoke:params|combining_by_invoking|module name|function name|new -- parameter name|pipe to library.combining_by_invoking = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos local mname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)' if mname == nil then error(modulename .. ', ‘combining_by_invoking’: No module name was provided', 0) end local fname = opts[offs + 2] and opts[offs + 2]:match'^%s*(.*%S)' if fname == nil then error(modulename .. ', ‘combining_by_invoking’: No function name was provided', 0) end if opts[offs + 3] == nil then error(modulename .. ', ‘combining_by_invoking’: No parameter name was provided', 0) end local model = { title = 'Module:' .. mname, args = ctx.params } local mfunc = require(model.title)[fname] if mfunc == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_invoking’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end ctx.params = { [get_param_name(opts[offs + 3])] = tostring(mfunc(ctx.frame:newChild(model))) } return context_iterate(ctx, offs + 4) end -- Syntax: #invoke:params|combining_by_magic|parser function|new parameter -- name|pipe to library.combining_by_magic = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos local magic = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)' if magic == nil then error(modulename .. ', ‘combining_by_magic’: No parser function was provided', 0) end if opts[offs + 2] == nil then error(modulename .. ', ‘combining_by_magic’: No parameter name was provided', 0) end ctx.params = { [get_param_name(opts[offs + 2])] = ctx.frame:callParserFunction(magic, ctx.params) } return context_iterate(ctx, offs + 3) end -- Syntax: #invoke:params|snapshotting|[maximum number]|pipe to library.snapshotting = function (ctx) return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + make_child(ctx, ctx.params, 'snapshotting')) end -- Syntax: #invoke:params|remembering|[maximum number]|pipe to library.remembering = function (ctx) return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + make_child(ctx, ctx.oparams, 'remembering')) end -- Syntax: #invoke:params|entering_substack|[new]|pipe to library.entering_substack = function (ctx) local tbl, opts, offs, ncurrparent = ctx.params, ctx.pipe, ctx.fnpos, ctx.n_parents + 1 local tn = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)' if ctx.parents == nil then ctx.parents = { tbl } else ctx.parents[ncurrparent] = tbl end ctx.n_parents = ncurrparent if tn == 'new' then ctx.params = {} return context_iterate(ctx, offs + 2) end local currsnap = ctx.n_children if currsnap > 0 then ctx.params, ctx.children[currsnap], ctx.n_children = ctx.children[currsnap], nil, currsnap - 1 else local newparams = {} for key, val in pairs(tbl) do newparams[key] = val end ctx.params = newparams end return context_iterate(ctx, offs + 1, tn) end -- Syntax: #invoke:params|pulling|parameter name|pipe to library.pulling = function (ctx) local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos if opts[offs + 1] == nil then error(modulename .. ', ‘pulling’: No parameter to pull was provided', 0) end local tmp = ctx.n_parents local parent = tmp < 1 and ctx.oparams or ctx.parents[tmp] tmp = get_param_name(opts[offs + 1]) if parent[tmp] ~= nil then ctx.params[tmp] = parent[tmp] end return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 2) end -- Syntax: #invoke:params|recalling|parameter name|pipe to library.recalling = function (ctx) local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos if opts[offs + 1] == nil then error(modulename .. ', ‘recalling’: No parameter to recall was provided', 0) end local arg = get_param_name(opts[offs + 1]) if ctx.oparams[arg] ~= nil then ctx.params[arg] = ctx.oparams[arg] end return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 2) end -- Syntax: #invoke:params|finding|parameter name|pipe to --[[ library.finding = function (ctx) local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos if opts[offs + 1] == nil then error(modulename .. ', ‘finding’: No parameter to find was provided', 0) end local arg = get_param_name(opts[offs + 1]) local parent for idx = ctx.n_parents, 1, -1 do parent = ctx.parents[idx] if parent[arg] ~= nil then ctx.params[arg] = parent[arg] return context_iterate(ctx, offs + 2) end end if ctx.oparams[arg] ~= nil then ctx.params[arg] = ctx.oparams[arg] end return context_iterate(ctx, offs + 2) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|picking|number of parameters to pick|pipe to --[[ library.picking = function (ctx) local len = tonumber(ctx.pipe[ctx.fnpos + 1]) if len == nil or len < 1 or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘picking’: The number of parameters to pick must be an integer greater than zero', 0) end if ctx.n_parents < 1 then copy_table_maxn(ctx.params, ctx.oparams, len) else copy_table_maxn(ctx.params, ctx.parents[ctx.n_parents], len) end return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 2) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|detaching_substack|pipe to library.detaching_substack = function (ctx) local ncurrparent = ctx.n_parents if ncurrparent < 1 then error(modulename .. ', ‘detaching_substack’: No substacks have been created', 0) end local parent = ctx.parents[ncurrparent] for key in pairs(ctx.params) do parent[key] = nil end return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1) end -- Syntax: #invoke:params|dropping_substack|pipe to library.dropping_substack = function (ctx) local ncurrparent = ctx.n_parents if ncurrparent < 1 then error(modulename .. ', ‘dropping_substack’: No substacks have been created', 0) end ctx.params, ctx.parents[ncurrparent], ctx.n_parents = ctx.parents[ncurrparent], nil, ncurrparent - 1 return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1) end -- Syntax: #invoke:params|leaving_substack|pipe to library.leaving_substack = function (ctx) local ncurrparent = ctx.n_parents if ncurrparent < 1 then error(modulename .. ', ‘leaving_substack’: No substacks have been created', 0) end local currsnap = ctx.n_children + 1 if ctx.children == nil then ctx.children = { ctx.params } else ctx.children[currsnap] = ctx.params end ctx.params, ctx.parents[ncurrparent], ctx.n_parents, ctx.n_children = ctx.parents[ncurrparent], nil, ncurrparent - 1, currsnap return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1) end -- Syntax: #invoke:params|merging_substack|pipe to library.merging_substack = function (ctx) local ncurrparent = ctx.n_parents if ncurrparent < 1 then error(modulename .. ', ‘merging_substack’: No substack has been created', 0) end local parent, child = ctx.parents[ncurrparent], ctx.params ctx.params, ctx.parents[ncurrparent], ctx.n_parents = parent, nil, ncurrparent - 1 for key, val in pairs(child) do parent[key] = val end return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1) end -- Syntax: #invoke:params|flushing|pipe to library.flushing = function (ctx) if ctx.n_children < 1 then error(modulename .. ', ‘flushing’: There are no substacks to flush', 0) end local parent, currsnap = ctx.params, ctx.n_children for key, val in pairs(ctx.children[currsnap]) do parent[key] = val end ctx.children[currsnap], ctx.n_children = nil, currsnap - 1 return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1) end -- Syntax: #invoke:params|setting_by_flushing|pipe to library.setting_by_flushing = function (ctx) set_strings_from_substack(ctx, ctx, 'setting_by_flushing') return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1) end --[[ Functions ]]-- ----------------------------- -- Syntax: #invoke:params|count library.count = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! local retval = 0 for _ in ctx.iterfunc(ctx.params) do retval = retval + 1 end if ctx.subset == -1 then retval = retval - #ctx.params end ctx.text = retval return false end -- Syntax: #invoke:args|concat_and_call|template name|[prepend 1]|[prepend 2]| -- [...]|[item n]|[named item 1=value 1]|[...]|[named item n=value -- n]|[...] library.concat_and_call = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos local tname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)' if tname == nil then error(modulename .. ', ‘concat_and_call’: No template name was provided', 0) end ctx.text = ctx.frame:expandTemplate{ title = tname, args = concat_params(ctx, offs + 1) } return false end -- Syntax: #invoke:args|concat_and_invoke|module name|function name|[prepend -- 1]|[prepend 2]|[...]|[item n]|[named item 1=value 1]|[...]|[named -- item n=value n]|[...] library.concat_and_invoke = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos local mname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)' if mname == nil then error(modulename .. ', ‘concat_and_invoke’: No module name was provided', 0) end local fname = opts[offs + 2] and opts[offs + 2]:match'^%s*(.*%S)' if fname == nil then error(modulename .. ', ‘concat_and_invoke’: No function name was provided', 0) end local mfunc = require('Module:' .. mname)[fname] if mfunc == nil then error(modulename .. ', ‘concat_and_invoke’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end ctx.text = mfunc(ctx.frame:newChild{ title = 'Module:' .. mname, args = concat_params(ctx, offs + 2) }) return false end -- Syntax: #invoke:args|concat_and_magic|parser function|[prepend 1]|[prepend -- 2]|[...]|[item n]|[named item 1=value 1]|[...]|[named item n= -- value n]|[...] library.concat_and_magic = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos local magic = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)' if magic == nil then error(modulename .. ', ‘concat_and_magic’: No parser function was provided', 0) end ctx.text = ctx.frame:callParserFunction(magic, concat_params(ctx, offs + 1)) return false end -- Syntax: #invoke:params|value_of|parameter name library.value_of = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos if opts[offs + 1] == nil then error(modulename .. ', ‘value_of’: No parameter name was provided', 0) end local val local key = opts[offs + 1]:match'^%s*(.-)%s*$' if key == '0' or key:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then key = tonumber(key) val = ctx.params[key] -- No worries: #ctx.params is unused when the modifier is in -- first position (and therefore `ctx.params` is a metatable) if val ~= nil and ( ctx.subset ~= -1 or key > #ctx.params or key < 1 ) and ( ctx.subset ~= 1 or (key <= #ctx.params and key > 0) ) then ctx.text = (ctx.header or '') .. val .. (ctx.footer or '') else ctx.text = ctx.ifngiven or '' end else val = ctx.params[key] if ctx.subset ~= 1 and val ~= nil then ctx.text = (ctx.header or '') .. val .. (ctx.footer or '') else ctx.text = ctx.ifngiven or '' end end return false end -- Syntax: #invoke:params|list library.list = function (ctx) local ret, nss, kvs, pps = {}, 0, ctx.pairsep or '', ctx.itersep or '' flush_params(ctx, function (key, val) ret[nss + 1], ret[nss + 2], ret[nss + 3], ret[nss + 4], nss = pps, key, kvs, val, nss + 4 end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 4) return false end -- Syntax: #invoke:params|list_values library.list_values = function (ctx) -- NOTE: `library.coins()` and `library.unique_coins()` rely on us local ret, nss, pps = {}, 0, ctx.itersep or '' flush_params(ctx, function (key, val) ret[nss + 1], ret[nss + 2], nss = pps, val, nss + 2 end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|list_maybe_with_names library.list_maybe_with_names = function (ctx) local ret, nss, kvs, pps = {}, 0, ctx.pairsep or '', ctx.itersep or '' mixed_flush_params( ctx, function (key, val) ret[nss + 1], ret[nss + 2], ret[nss + 3], ret[nss + 4], nss = pps, '', '', val, nss + 4 end, function (key, val) ret[nss + 1], ret[nss + 2], ret[nss + 3], ret[nss + 4], nss = pps, key, kvs, val, nss + 4 end ) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 4) return false end -- Syntax: #invoke:params|for_each|wikitext library.for_each = function (ctx) local ret, nss, pps, txt = {}, 0, ctx.itersep or '', ctx.pipe[ctx.fnpos + 1] or '' local skel, cnv, n_parts = parse_placeholder_string(txt) flush_params(ctx, function (key, val) for idx = 2, n_parts, 2 do if skel[idx] then cnv[idx] = val else cnv[idx] = tostring(key) end end ret[nss + 1], nss = pps, nss + 2 ret[nss] = table.concat(cnv) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|call_for_each|template name|[append 1]|[append 2]| -- [...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param -- n=value n]|[...] library.call_for_each = function (ctx) local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos local tname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)' if tname == nil then error(modulename .. ', ‘call_for_each’: No template name was provided', 0) end local cargs = copy_table_reduced(opts, 1, offs - 1) local model, ret, nss, ccs = { title = tname, args = cargs }, {}, 0, ctx.itersep or '' flush_params(ctx, function (key, val) cargs[1], cargs[2], ret[nss + 1], nss = key, val, ccs, nss + 2 ret[nss] = ctx.frame:expandTemplate(model) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|invoke_for_each|module name|module function|[append -- 1]|[append 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]| -- [named param n=value n]|[...] library.invoke_for_each = function (ctx) local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos local mname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)' if mname == nil then error(modulename .. ', ‘invoke_for_each’: No module name was provided', 0) end local fname = opts[offs + 2] and opts[offs + 2]:match'^%s*(.*%S)' if fname == nil then error(modulename .. ', ‘invoke_for_each’: No function name was provided', 0) end local iargs = copy_table_reduced(ctx.pipe, 1, offs) local model = { title = 'Module:' .. mname, args = iargs } local mfunc, ret, nss, ccs = require(model.title)[fname], {}, 0, ctx.itersep or '' if mfunc == nil then error(modulename .. ', ‘invoke_for_each’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end flush_params(ctx, function (key, val) iargs[1], iargs[2], ret[nss + 1], nss = key, val, ccs, nss + 2 ret[nss] = mfunc(ctx.frame:newChild(model)) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|magic_for_each|parser function|[append 1]|[append -- 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param -- n=value n]|[...] library.magic_for_each = function (ctx) local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos local magic = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)' if magic == nil then error(modulename .. ', ‘magic_for_each’: No parser function was provided', 0) end local ret, nss, ccs, cargs = {}, 0, ctx.itersep or '', copy_table_reduced(opts, 1, offs - 1) flush_params(ctx, function (key, val) cargs[1], cargs[2], ret[nss + 1], nss = key, val, ccs, nss + 2 ret[nss] = ctx.frame:callParserFunction(magic, cargs) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|call_for_each_value|template name|[append 1]|[append -- 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param -- n=value n]|[...] library.call_for_each_value = function (ctx) local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos local tname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)' if tname == nil then error(modulename .. ', ‘call_for_each_value’: No template name was provided', 0) end local cargs = copy_table_reduced(ctx.pipe, 1, offs) local model = { title = tname, args = cargs } local ret, nss, ccs = {}, 0, ctx.itersep or '' flush_params(ctx, function (key, val) cargs[1], ret[nss + 1], nss = val, ccs, nss + 2 ret[nss] = ctx.frame:expandTemplate(model) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|invoke_for_each_value|module name|[append 1]|[append -- 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param -- n=value n]|[...] library.invoke_for_each_value = function (ctx) local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos local mname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)' if mname == nil then error(modulename .. ', ‘invoke_for_each_value’: No module name was provided', 0) end local fname = opts[offs + 2] and opts[offs + 2]:match'^%s*(.*%S)' if fname == nil then error(modulename .. ', ‘invoke_for_each_value’: No function name was provided', 0) end local iargs = copy_table_reduced(ctx.pipe, 1, offs + 1) local model = { title = 'Module:' .. mname, args = iargs } local mfunc, ret, nss, ccs = require(model.title)[fname], {}, 0, ctx.itersep or '' if mfunc == nil then error(modulename .. ', ‘invoke_for_each_value’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end flush_params(ctx, function (key, val) iargs[1], ret[nss + 1], nss = val, ccs, nss + 2 ret[nss] = mfunc(ctx.frame:newChild(model)) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|magic_for_each_value|parser function|[append 1]| -- [append 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named -- param n=value n]|[...] library.magic_for_each_value = function (ctx) local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos local magic = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)' if magic == nil then error(modulename .. ', ‘magic_for_each_value’: No parser function was provided', 0) end local cargs, ret, nss, ccs = copy_table_reduced(opts, 1, offs), {}, 0, ctx.itersep or '' flush_params(ctx, function (key, val) cargs[1], ret[nss + 1], nss = val, ccs, nss + 2 ret[nss] = ctx.frame:callParserFunction(magic, cargs) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|call_for_each_group|template name|[append 1]|[append -- 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param -- n=value n]|[...] library.call_for_each_group = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos local tmp = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)' if tmp == nil then error(modulename .. ', ‘call_for_each_group’: No template name was provided', 0) end local model = { title = tmp } local bargs, ret, nss, ccs = {}, {}, 0, ctx.itersep or '' for key, val in pairs(opts) do if type(key) ~= 'number' then bargs[key] = val elseif key > offs then bargs[key - offs - 1] = val elseif key < 1 then bargs[key - 1] = val end end ctx.params = make_groups(ctx.params) flush_params(ctx, function (gid, group) for key, val in pairs(bargs) do group[key] = val end group[0], model.args, ret[nss + 1], nss = gid, group, ccs, nss + 2 ret[nss] = ctx.frame:expandTemplate(model) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end --[[ First-position-only modifiers ]]-- --------------------------------------- -- Syntax: #invoke:params|new|pipe to static_iface.new = function (child_frame) local ctx = context_new(child_frame, 'new') ctx.params = {} main_loop(ctx, context_iterate(ctx, 2)) return ctx.text end --[[ First-position-only functions ]]-- --------------------------------------- -- Syntax: #invoke:params|self static_iface.self = function (child_frame) return child_frame:getParent():getTitle() end --[[ Public metatable of functions ]]-- --------------------------------------- return setmetatable({}, { __index = function (_, query) local fname = query:match'^%s*(.*%S)' if fname == nil then error(modulename .. ': You must specify a function to call', 0) end local func = static_iface[fname] if func ~= nil then return func end func = library[fname] if func == nil then error(modulename .. ': The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end return function (child_frame) local ctx = context_new(child_frame, fname) ctx.params = copy_or_ref_table(ctx.oparams, refparams[fname]) main_loop(ctx, func) return ctx.text end end }) ed6uj3jkl9sb18ckis1vsieht07yb7c 0 1269 22107 21001 2026-10-28T07:34:49Z AllArakanAssets 556 /* ကိုးကား */ အသျှင်စက္ကိန္ဒ ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုများ (၄) (၁၉၉၅) 22107 wikitext text/x-wiki {{Infobox အတ္ထုပ္ပတ္တိ | အမည် =အသျှင်စက္ကိန္ဒ | ဓာတ်ပုံ =[[File:အသျှင်စက္ကိန္ဒ.png|thumb|အသျှင်စက္ကိန္ဒ]] | Bio=ကိုယ်ရီးအကျဉ်းချုပ် | နာမည်ရင်း = ညိုဇံမောင် | မွီးသက္ကရာဇ် =၁၂၉၈ |မွီးဖွားရာနီရာ=[[ရခိုင်ပြည်]] | မိဘနာမည်=ဦးအောင်ထွန်းရှီ-ဒေါ်ချင်းမေ | နိုင်ငံသား =[[မြန်မာနိုင်ငံ]] | လူမျိုး =[[ရခိုင်]] | ကိုးကွယ်ရေဘာသာ =[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | ပညာအရည်အချင်း =[[အစိုးရဓမ္မာစရိယ]] | အလုပ်အကိုင် =ကျောင်းထိုင်ဆရာတော် | အိမ်ထောင်ဖက် = | သားသမီး = | ထင်ပေါ်ကျော်ကြားမှု =[[စာရီးဆရာ]] |ထင်ယှားရေလက်ရာတိ=[[ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုများ]] | ရယှိခရေဆုတိ=[[အမျိုးသားစာပေဆု]] | လက်မှတ်= | ကွန်ယက် = }} အသျှင်စက္ကိန္ဒရေ [[ရခိုင်လူမျိုး]]ရဟန်းတော်တပါး ဖြစ် တေ။ ၁၂၉၈ တွင် ခမည်းတော် ဦးအောင်ထွန်းရှီ၊ မယ်တော် ဒေါ်ချင်းမေရို့မှ မွီးဖွားသန့်စင်ပီးခရေ။ ငယ်မည်မှာ ညိုဇံမောင်ဖြစ်ပြီးကေ သာသနာ့ဘောင်သို့ ငယ်စဉ်ကတည်းက ဝင်ရောက်ကာ အစိုးရဓမ္မာစရိယတန်း အောင်မြင်ခရေ။ သာသနာပြုယင်း ၁၉၅၅ခုနှစ်မှစပြီးကေ အမျိုးဘာသာ၊ သာသနာအတွက် အကျိုးပြုစာပီယဉ်ကျေးမှုတိကို ရှာဖွီလေ့လာသုတေသနပြုလုပ်လာခစော်မှာ အသက်ထက်ဆုံး ဖြစ်တေ။ စာပီသက်တမ်း ၃၈နှစ်၊ သက်တော်အားဖြင့် ၅၆နှစ် ဟိရာဖြစ်တေ။ နတ်မြစ်စန်းအောင်၊ နတ်မြစ်ညိုဇံမောင်ကျော်ရှီ၊ နတ်မြစ်မာဃအမည်ခံပနာ ၁၉၅၅ခုနှစ်မှ အစပြုပြီးကေ စာပေလေ့လာလိုက်စားခရေ။ တခြားကလောင်အမည် ခွဲတိလည်း အများကြီးဟိပါသိမ့်ရေ။ စာပီသက်တမ်း ၃၈နှစ်အတွင်း အမျိုးသားအဖွဲ့အစည်းတိ၊ အစိုးရဌာနတိ၊ ပုဂ္ဂလိကတိကို စာပီထုတ်ဝေမှုတိ ကူညီလာခရေ။ ရခိုင်ပုံဝတ္ထုတိ၊ ရခိုင်တေးသံတိကို ထုတ်ဝေခပြီးဖြစ်တေ။ အမျိုးသားစာပီဆုလည်း ရဟိပြီးဖြစ်ရေ။ စာပီဝန်ထမ်းတိ၊ တက္ကသိုလ်ဆရာ တိလည်း ဖြစ်ခရေ။ ပြည်နယ်သမိုင်းမှတ်တမ်း၊ ရခိုင်ဝေါဟာရ အဘိဓာန်အထိ တက်လှမ်းပါဝင်ခရေ။ အဖွဲ့အစည်းတိမာလည်း နာယကအဖြစ် ပါဝင်လုပ်ကိုင်ပီးခဖူးရေ။ ရခိုင်အလင်းသတင်းစာတွင် ၁၉၅၇ ခုနှစ်ကပင် ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှု ငစည်(ငစွေ) အကသဘင်ဆောင်းပါးကို စတင်ဖော်ပြခဖူးရေ။ ယင်းခါကပင်စကာ ၁၉၅၉-၆၀ နှစ်လည် ရခိုင်တန်းဆောင်မဂ္ဂဇင်း၊ ပြည်သူ့ဂျာနယ်(၁၉၅၈)၊ ရခိုင်ဇာနည်ဂျာနယ်(၁၉၆၁)၊ ရခိုင်ပြည်နယ်စာစောင်၊ ရခိုင်မဂ္ဂဇင်းရို့မှာ စဉ်ဆက်မပြတ်ရီးသားလာခရေ။ ==ရီးသားခဖူးရေ မဂ္ဂဇင်း၊ ဂျာနယ်၊ စာစောင်တိ ဆိုကေ-== ၁။ ရခိုင်ညွန့်ဖူး ဆောင်းပါးပေါင်းချုပ် (၁၉၆၈) ၂။ ရခိုင်မဂ္ဂဇင်း (၁၉၇၃ ခုနှစ်မှစ၍) ၃။ ရခိုင်ပြည်နယ်စာစောင် (၁၉၇၇ ခုနှစ်မှ စ၍) ၄။ ရက္ခပူရ ဗုဒ္ဓ ̈သာသနာ့ရောင်ခြည် (၁၉၇၇) ၅။ ရက္ခပူရ ဗုဒ္ဓ ̈သာသနာ့ရောင်ခြည် (၁၉၇၈) ၆။ ဒွါရာဝတီမဂ္ဂဇင်း (၁၉၇၉) ၇။ မေဃဝတီမဂ္ဂဇင်း (၁၉၇၉) ၈။ စစ်တွေဒေသကောလိပ်မဂ္ဂဇင်း (၁၉၈၀-၈၁) ၉။ စစ်တွေဒေသကောလိပ်မဂ္ဂဇင်း (၁၉၈၁-၈၂) ၁၀။ စစ်တွေဒီဂရီကောလိပ်မဂ္ဂဇင်း (၁၉၈၅-၈၆) ၁၁။ ဦးရာဇ်မြေမဂ္ဂဇင်း (၁၉၈၄) ၁၂။ စစ်တွေရှေ့နေမဂ္ဂဇင်း (၁၉၈၅) ၁၃။ ရခိုင်သဟာယစာစောင် (၁၉၈၆) ၁၄။ ရမ္မာဝတီမဂ္ဂဇင်း (၁၉၈၇) ၁၅။ မြဝတီမဂ္ဂဇင်း (၁၉၆၈ခု၊ အောက်တိုဘာလ) ၁၆။ ငွေတာရီမဂ္ဂဇင်း (၁၉၆၈ခု၊ အောက်တိုဘာလ) ==သီခြား လုံးချင်းစာအုပ်တိမှာ ဆိုကေ-== ၁။ ရခိုင်သဘာဝ တေးကဗျာများ (၁၉၆၁) ၂။ ရခိုင်လက်ရွေးစင်ပုံပြင်များ (၁၉၆၆) ၃။ ရခိုင်ပုံပြင်ဆန်းများ (၁၉၆၇) ၄။ ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုများ (၁) (၁၉၆၉) ၅။ ငစင်ရိုင်းချောင်းကျွန်းသမိုင်းနှင့် ထေရာမော်ကွန်း (၁၉၇၅) ၆။ ရခိုင်ပြည်ခွင်ပုံပြင်များ (၁၉၉၀) ၇။ ပြည်တွင်မကိုဋ် ဓာတ်ဦးရာဇ်သမိုင်း (၁၉၉၃) ၈။ ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုများ (၂) (၁၉၉၃) ၉။ ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုများ (၃) (၁၉၉၄) ၁၀။ လက်ဝဲသလုံးတော်ဓာတ်သမိုင်းနှင့် စစ်တွေမြို့အကြောင်း (၁၉၉၄)<ref>အသျှင်စက္ကိန္ဒ စာအုပ်များ ထပ်မံဖြည့်သွင်းခြင်း</ref> ၁၁။ ရခိုင်ဘာသာစကားလမ်းညွှန် (၁၉၉၄) ၁၂။ ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုများ (၄) (၁၉၉၅) ထိုအသျှင်ဧ့ ဆောင်းပါးတိကို စုစည်းပြီးကေ ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုများ(ဆောင်းပါးပေါင်းချုပ်) နာမည်နန့် ၁၉၆၉ ခုနှစ်က တိုင်းလင်းစာပေတိုက်မှ ဆရာတော်ရေ ၁၉၆၃ ခုနှစ်ကပင် ရခိုင်ပြည်နယ်သို့ရောက်လာပြီးကေ လေ့လာမှုပြု ဟိနီလီရေ။ ဂုခါ မောင်တောမြို့ မြို့ဦးကျောင်း၌ သီတင်းသုံးကျောင်းထိုင်ရင်း ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုစာပီတိကို ဆက်လက်ရှာဖွီလိလာ သုတေသနပြုလျက်ဟိရေ။ ၁၉၈၀ခုနှစ်မှစပြီးကေ ဝါးကျောင်းယာယီဆောက်လုပ် နီလာခလီရေ။ မြို့ဦးကျောင်းဆိုပနာ နာမည်ပီးထားပါရေ။ အမှတ်(၃) ရပ်ကွက် (ဝိမလ ရပ်ကွက်)တွင် ပါဝင်လီရေ။ ဆရာတော်ဧ့ အနှစ်နှစ်အလလ စုစည်းရှာဖွီ လိလာပြီးသမျှတိဆိုကေ ယဉ်ကျေးမှု မြတ်နိုးသူတိုင်းအဖို့ အဆင်သင့် နှစ်ချင်ဖွယ် ခံစားကတ်ရုံသာဖြစ်ရေ။<ref>အသျှင်စက္ကိန္ဒ(ရခိုင်ပြည်နယ်) -ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုများ (၂) -p7-10</ref> ==ကိုးကား== [[Category:ရခိုင်ရဟန်းစာရွီးဆရာတိ‎]] [[Category:အမျိုးသား စာရီးဆရာတိ‎]] <references />၂. အသျှင်စက္ကိန္ဒ - ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုများ (၄) စာမျက်နှာ ၈၂ (၁၉၉၅) m4gjcv1h0z1eh3hg2fgqwno0dndr8l6 22108 22107 2026-10-28T07:58:18Z AllArakanAssets 556 အသျှင်စက္ကိန္ဒ ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုများ (၄) (၁၉၉၅) ကို PDF link ချိတ်ခြင်း 22108 wikitext text/x-wiki {{Infobox အတ္ထုပ္ပတ္တိ | အမည် =အသျှင်စက္ကိန္ဒ | ဓာတ်ပုံ =[[File:အသျှင်စက္ကိန္ဒ.png|thumb|အသျှင်စက္ကိန္ဒ]] | Bio=ကိုယ်ရီးအကျဉ်းချုပ် | နာမည်ရင်း = ညိုဇံမောင် | မွီးသက္ကရာဇ် =၁၂၉၈ |မွီးဖွားရာနီရာ=[[ရခိုင်ပြည်]] | မိဘနာမည်=ဦးအောင်ထွန်းရှီ-ဒေါ်ချင်းမေ | နိုင်ငံသား =[[မြန်မာနိုင်ငံ]] | လူမျိုး =[[ရခိုင်]] | ကိုးကွယ်ရေဘာသာ =[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | ပညာအရည်အချင်း =[[အစိုးရဓမ္မာစရိယ]] | အလုပ်အကိုင် =ကျောင်းထိုင်ဆရာတော် | အိမ်ထောင်ဖက် = | သားသမီး = | ထင်ပေါ်ကျော်ကြားမှု =[[စာရီးဆရာ]] |ထင်ယှားရေလက်ရာတိ=[[ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုများ]] | ရယှိခရေဆုတိ=[[အမျိုးသားစာပေဆု]] | လက်မှတ်= | ကွန်ယက် = }} အသျှင်စက္ကိန္ဒရေ [[ရခိုင်လူမျိုး]]ရဟန်းတော်တပါး ဖြစ် တေ။ ၁၂၉၈ တွင် ခမည်းတော် ဦးအောင်ထွန်းရှီ၊ မယ်တော် ဒေါ်ချင်းမေရို့မှ မွီးဖွားသန့်စင်ပီးခရေ။ ငယ်မည်မှာ ညိုဇံမောင်ဖြစ်ပြီးကေ သာသနာ့ဘောင်သို့ ငယ်စဉ်ကတည်းက ဝင်ရောက်ကာ အစိုးရဓမ္မာစရိယတန်း အောင်မြင်ခရေ။ သာသနာပြုယင်း ၁၉၅၅ခုနှစ်မှစပြီးကေ အမျိုးဘာသာ၊ သာသနာအတွက် အကျိုးပြုစာပီယဉ်ကျေးမှုတိကို ရှာဖွီလေ့လာသုတေသနပြုလုပ်လာခစော်မှာ အသက်ထက်ဆုံး ဖြစ်တေ။ စာပီသက်တမ်း ၃၈နှစ်၊ သက်တော်အားဖြင့် ၅၆နှစ် ဟိရာဖြစ်တေ။ နတ်မြစ်စန်းအောင်၊ နတ်မြစ်ညိုဇံမောင်ကျော်ရှီ၊ နတ်မြစ်မာဃအမည်ခံပနာ ၁၉၅၅ခုနှစ်မှ အစပြုပြီးကေ စာပေလေ့လာလိုက်စားခရေ။ တခြားကလောင်အမည် ခွဲတိလည်း အများကြီးဟိပါသိမ့်ရေ။ စာပီသက်တမ်း ၃၈နှစ်အတွင်း အမျိုးသားအဖွဲ့အစည်းတိ၊ အစိုးရဌာနတိ၊ ပုဂ္ဂလိကတိကို စာပီထုတ်ဝေမှုတိ ကူညီလာခရေ။ ရခိုင်ပုံဝတ္ထုတိ၊ ရခိုင်တေးသံတိကို ထုတ်ဝေခပြီးဖြစ်တေ။ အမျိုးသားစာပီဆုလည်း ရဟိပြီးဖြစ်ရေ။ စာပီဝန်ထမ်းတိ၊ တက္ကသိုလ်ဆရာ တိလည်း ဖြစ်ခရေ။ ပြည်နယ်သမိုင်းမှတ်တမ်း၊ ရခိုင်ဝေါဟာရ အဘိဓာန်အထိ တက်လှမ်းပါဝင်ခရေ။ အဖွဲ့အစည်းတိမာလည်း နာယကအဖြစ် ပါဝင်လုပ်ကိုင်ပီးခဖူးရေ။ ရခိုင်အလင်းသတင်းစာတွင် ၁၉၅၇ ခုနှစ်ကပင် ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှု ငစည်(ငစွေ) အကသဘင်ဆောင်းပါးကို စတင်ဖော်ပြခဖူးရေ။ ယင်းခါကပင်စကာ ၁၉၅၉-၆၀ နှစ်လည် ရခိုင်တန်းဆောင်မဂ္ဂဇင်း၊ ပြည်သူ့ဂျာနယ်(၁၉၅၈)၊ ရခိုင်ဇာနည်ဂျာနယ်(၁၉၆၁)၊ ရခိုင်ပြည်နယ်စာစောင်၊ ရခိုင်မဂ္ဂဇင်းရို့မှာ စဉ်ဆက်မပြတ်ရီးသားလာခရေ။ ==ရီးသားခဖူးရေ မဂ္ဂဇင်း၊ ဂျာနယ်၊ စာစောင်တိ ဆိုကေ-== ၁။ ရခိုင်ညွန့်ဖူး ဆောင်းပါးပေါင်းချုပ် (၁၉၆၈) ၂။ ရခိုင်မဂ္ဂဇင်း (၁၉၇၃ ခုနှစ်မှစ၍) ၃။ ရခိုင်ပြည်နယ်စာစောင် (၁၉၇၇ ခုနှစ်မှ စ၍) ၄။ ရက္ခပူရ ဗုဒ္ဓ ̈သာသနာ့ရောင်ခြည် (၁၉၇၇) ၅။ ရက္ခပူရ ဗုဒ္ဓ ̈သာသနာ့ရောင်ခြည် (၁၉၇၈) ၆။ ဒွါရာဝတီမဂ္ဂဇင်း (၁၉၇၉) ၇။ မေဃဝတီမဂ္ဂဇင်း (၁၉၇၉) ၈။ စစ်တွေဒေသကောလိပ်မဂ္ဂဇင်း (၁၉၈၀-၈၁) ၉။ စစ်တွေဒေသကောလိပ်မဂ္ဂဇင်း (၁၉၈၁-၈၂) ၁၀။ စစ်တွေဒီဂရီကောလိပ်မဂ္ဂဇင်း (၁၉၈၅-၈၆) ၁၁။ ဦးရာဇ်မြေမဂ္ဂဇင်း (၁၉၈၄) ၁၂။ စစ်တွေရှေ့နေမဂ္ဂဇင်း (၁၉၈၅) ၁၃။ ရခိုင်သဟာယစာစောင် (၁၉၈၆) ၁၄။ ရမ္မာဝတီမဂ္ဂဇင်း (၁၉၈၇) ၁၅။ မြဝတီမဂ္ဂဇင်း (၁၉၆၈ခု၊ အောက်တိုဘာလ) ၁၆။ ငွေတာရီမဂ္ဂဇင်း (၁၉၆၈ခု၊ အောက်တိုဘာလ) ==သီခြား လုံးချင်းစာအုပ်တိမှာ ဆိုကေ-== ၁။ ရခိုင်သဘာဝ တေးကဗျာများ (၁၉၆၁) ၂။ ရခိုင်လက်ရွေးစင်ပုံပြင်များ (၁၉၆၆) ၃။ ရခိုင်ပုံပြင်ဆန်းများ (၁၉၆၇) ၄။ ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုများ (၁) (၁၉၆၉) ၅။ ငစင်ရိုင်းချောင်းကျွန်းသမိုင်းနှင့် ထေရာမော်ကွန်း (၁၉၇၅) ၆။ ရခိုင်ပြည်ခွင်ပုံပြင်များ (၁၉၉၀) ၇။ ပြည်တွင်မကိုဋ် ဓာတ်ဦးရာဇ်သမိုင်း (၁၉၉၃) ၈။ ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုများ (၂) (၁၉၉၃) ၉။ ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုများ (၃) (၁၉၉၄) ၁၀။ လက်ဝဲသလုံးတော်ဓာတ်သမိုင်းနှင့် စစ်တွေမြို့အကြောင်း (၁၉၉၄)<ref>အသျှင်စက္ကိန္ဒ စာအုပ်များ ထပ်မံဖြည့်သွင်းခြင်း</ref> ၁၁။ ရခိုင်ဘာသာစကားလမ်းညွှန် (၁၉၉၄) [https://drive.google.com/file/d/13aw3NvXIoKu8fgkwMGlaTG6Dq53F13Se/view]၁၂။ ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုများ (၄) (၁၉၉၅)]] ထိုအသျှင်ဧ့ ဆောင်းပါးတိကို စုစည်းပြီးကေ ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုများ(ဆောင်းပါးပေါင်းချုပ်) နာမည်နန့် ၁၉၆၉ ခုနှစ်က တိုင်းလင်းစာပေတိုက်မှ ဆရာတော်ရေ ၁၉၆၃ ခုနှစ်ကပင် ရခိုင်ပြည်နယ်သို့ရောက်လာပြီးကေ လေ့လာမှုပြု ဟိနီလီရေ။ ဂုခါ မောင်တောမြို့ မြို့ဦးကျောင်း၌ သီတင်းသုံးကျောင်းထိုင်ရင်း ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုစာပီတိကို ဆက်လက်ရှာဖွီလိလာ သုတေသနပြုလျက်ဟိရေ။ ၁၉၈၀ခုနှစ်မှစပြီးကေ ဝါးကျောင်းယာယီဆောက်လုပ် နီလာခလီရေ။ မြို့ဦးကျောင်းဆိုပနာ နာမည်ပီးထားပါရေ။ အမှတ်(၃) ရပ်ကွက် (ဝိမလ ရပ်ကွက်)တွင် ပါဝင်လီရေ။ ဆရာတော်ဧ့ အနှစ်နှစ်အလလ စုစည်းရှာဖွီ လိလာပြီးသမျှတိဆိုကေ ယဉ်ကျေးမှု မြတ်နိုးသူတိုင်းအဖို့ အဆင်သင့် နှစ်ချင်ဖွယ် ခံစားကတ်ရုံသာဖြစ်ရေ။<ref>အသျှင်စက္ကိန္ဒ(ရခိုင်ပြည်နယ်) -ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုများ (၂) -p7-10</ref> ==ကိုးကား== [[Category:ရခိုင်ရဟန်းစာရွီးဆရာတိ‎]] [[Category:အမျိုးသား စာရီးဆရာတိ‎]] <references />၂. အသျှင်စက္ကိန္ဒ - ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုများ (၄) စာမျက်နှာ ၈၂ (၁၉၉၅) 5ywjq6spidkexiggdv216m95l2zl2f1 22109 22108 2026-10-28T08:07:34Z AllArakanAssets 556 အသျှင်စက္ကိန္ဒ " ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုများ " စာအုပ်တိကို လင့်ချိတ်ခြင်း 22109 wikitext text/x-wiki {{Infobox အတ္ထုပ္ပတ္တိ | အမည် =အသျှင်စက္ကိန္ဒ | ဓာတ်ပုံ =[[File:အသျှင်စက္ကိန္ဒ.png|thumb|အသျှင်စက္ကိန္ဒ]] | Bio=ကိုယ်ရီးအကျဉ်းချုပ် | နာမည်ရင်း = ညိုဇံမောင် | မွီးသက္ကရာဇ် =၁၂၉၈ |မွီးဖွားရာနီရာ=[[ရခိုင်ပြည်]] | မိဘနာမည်=ဦးအောင်ထွန်းရှီ-ဒေါ်ချင်းမေ | နိုင်ငံသား =[[မြန်မာနိုင်ငံ]] | လူမျိုး =[[ရခိုင်]] | ကိုးကွယ်ရေဘာသာ =[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | ပညာအရည်အချင်း =[[အစိုးရဓမ္မာစရိယ]] | အလုပ်အကိုင် =ကျောင်းထိုင်ဆရာတော် | အိမ်ထောင်ဖက် = | သားသမီး = | ထင်ပေါ်ကျော်ကြားမှု =[[စာရီးဆရာ]] |ထင်ယှားရေလက်ရာတိ=[[ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုများ]] | ရယှိခရေဆုတိ=[[အမျိုးသားစာပေဆု]] | လက်မှတ်= | ကွန်ယက် = }} အသျှင်စက္ကိန္ဒရေ [[ရခိုင်လူမျိုး]]ရဟန်းတော်တပါး ဖြစ် တေ။ ၁၂၉၈ တွင် ခမည်းတော် ဦးအောင်ထွန်းရှီ၊ မယ်တော် ဒေါ်ချင်းမေရို့မှ မွီးဖွားသန့်စင်ပီးခရေ။ ငယ်မည်မှာ ညိုဇံမောင်ဖြစ်ပြီးကေ သာသနာ့ဘောင်သို့ ငယ်စဉ်ကတည်းက ဝင်ရောက်ကာ အစိုးရဓမ္မာစရိယတန်း အောင်မြင်ခရေ။ သာသနာပြုယင်း ၁၉၅၅ခုနှစ်မှစပြီးကေ အမျိုးဘာသာ၊ သာသနာအတွက် အကျိုးပြုစာပီယဉ်ကျေးမှုတိကို ရှာဖွီလေ့လာသုတေသနပြုလုပ်လာခစော်မှာ အသက်ထက်ဆုံး ဖြစ်တေ။ စာပီသက်တမ်း ၃၈နှစ်၊ သက်တော်အားဖြင့် ၅၆နှစ် ဟိရာဖြစ်တေ။ နတ်မြစ်စန်းအောင်၊ နတ်မြစ်ညိုဇံမောင်ကျော်ရှီ၊ နတ်မြစ်မာဃအမည်ခံပနာ ၁၉၅၅ခုနှစ်မှ အစပြုပြီးကေ စာပေလေ့လာလိုက်စားခရေ။ တခြားကလောင်အမည် ခွဲတိလည်း အများကြီးဟိပါသိမ့်ရေ။ စာပီသက်တမ်း ၃၈နှစ်အတွင်း အမျိုးသားအဖွဲ့အစည်းတိ၊ အစိုးရဌာနတိ၊ ပုဂ္ဂလိကတိကို စာပီထုတ်ဝေမှုတိ ကူညီလာခရေ။ ရခိုင်ပုံဝတ္ထုတိ၊ ရခိုင်တေးသံတိကို ထုတ်ဝေခပြီးဖြစ်တေ။ အမျိုးသားစာပီဆုလည်း ရဟိပြီးဖြစ်ရေ။ စာပီဝန်ထမ်းတိ၊ တက္ကသိုလ်ဆရာ တိလည်း ဖြစ်ခရေ။ ပြည်နယ်သမိုင်းမှတ်တမ်း၊ ရခိုင်ဝေါဟာရ အဘိဓာန်အထိ တက်လှမ်းပါဝင်ခရေ။ အဖွဲ့အစည်းတိမာလည်း နာယကအဖြစ် ပါဝင်လုပ်ကိုင်ပီးခဖူးရေ။ ရခိုင်အလင်းသတင်းစာတွင် ၁၉၅၇ ခုနှစ်ကပင် ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှု ငစည်(ငစွေ) အကသဘင်ဆောင်းပါးကို စတင်ဖော်ပြခဖူးရေ။ ယင်းခါကပင်စကာ ၁၉၅၉-၆၀ နှစ်လည် ရခိုင်တန်းဆောင်မဂ္ဂဇင်း၊ ပြည်သူ့ဂျာနယ်(၁၉၅၈)၊ ရခိုင်ဇာနည်ဂျာနယ်(၁၉၆၁)၊ ရခိုင်ပြည်နယ်စာစောင်၊ ရခိုင်မဂ္ဂဇင်းရို့မှာ စဉ်ဆက်မပြတ်ရီးသားလာခရေ။ ==ရီးသားခဖူးရေ မဂ္ဂဇင်း၊ ဂျာနယ်၊ စာစောင်တိ ဆိုကေ-== ၁။ ရခိုင်ညွန့်ဖူး ဆောင်းပါးပေါင်းချုပ် (၁၉၆၈) ၂။ ရခိုင်မဂ္ဂဇင်း (၁၉၇၃ ခုနှစ်မှစ၍) ၃။ ရခိုင်ပြည်နယ်စာစောင် (၁၉၇၇ ခုနှစ်မှ စ၍) ၄။ ရက္ခပူရ ဗုဒ္ဓ ̈သာသနာ့ရောင်ခြည် (၁၉၇၇) ၅။ ရက္ခပူရ ဗုဒ္ဓ ̈သာသနာ့ရောင်ခြည် (၁၉၇၈) ၆။ ဒွါရာဝတီမဂ္ဂဇင်း (၁၉၇၉) ၇။ မေဃဝတီမဂ္ဂဇင်း (၁၉၇၉) ၈။ စစ်တွေဒေသကောလိပ်မဂ္ဂဇင်း (၁၉၈၀-၈၁) ၉။ စစ်တွေဒေသကောလိပ်မဂ္ဂဇင်း (၁၉၈၁-၈၂) ၁၀။ စစ်တွေဒီဂရီကောလိပ်မဂ္ဂဇင်း (၁၉၈၅-၈၆) ၁၁။ ဦးရာဇ်မြေမဂ္ဂဇင်း (၁၉၈၄) ၁၂။ စစ်တွေရှေ့နေမဂ္ဂဇင်း (၁၉၈၅) ၁၃။ ရခိုင်သဟာယစာစောင် (၁၉၈၆) ၁၄။ ရမ္မာဝတီမဂ္ဂဇင်း (၁၉၈၇) ၁၅။ မြဝတီမဂ္ဂဇင်း (၁၉၆၈ခု၊ အောက်တိုဘာလ) ၁၆။ ငွေတာရီမဂ္ဂဇင်း (၁၉၆၈ခု၊ အောက်တိုဘာလ) ==သီခြား လုံးချင်းစာအုပ်တိမှာ ဆိုကေ-== ၁။ ရခိုင်သဘာဝ တေးကဗျာများ (၁၉၆၁) ၂။ ရခိုင်လက်ရွေးစင်ပုံပြင်များ (၁၉၆၆) ၃။ ရခိုင်ပုံပြင်ဆန်းများ (၁၉၆၇) ၄။ ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုများ (၁) (၁၉၆၉) ၅။ ငစင်ရိုင်းချောင်းကျွန်းသမိုင်းနှင့် ထေရာမော်ကွန်း (၁၉၇၅) ၆။ ရခိုင်ပြည်ခွင်ပုံပြင်များ (၁၉၉၀) ၇။ ပြည်တွင်မကိုဋ် ဓာတ်ဦးရာဇ်သမိုင်း (၁၉၉၃) [https://drive.google.com/file/d/1r0oVaKXuzfDyfQUtx3OLFYw_JV9BNufF/view]၈။ ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုများ (၂) (၁၉၉၃) ၉။ ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုများ (၃) (၁၉၉၄) ၁၀။ လက်ဝဲသလုံးတော်ဓာတ်သမိုင်းနှင့် စစ်တွေမြို့အကြောင်း (၁၉၉၄)<ref>အသျှင်စက္ကိန္ဒ စာအုပ်များ ထပ်မံဖြည့်သွင်းခြင်း</ref> ၁၁။ ရခိုင်ဘာသာစကားလမ်းညွှန် (၁၉၉၄) [https://drive.google.com/file/d/13aw3NvXIoKu8fgkwMGlaTG6Dq53F13Se/view]၁၂။ ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုများ (၄) (၁၉၉၅) [https://themognationwiki.data.blog/wp-content/uploads/2021/12/e1809be18081e180ade180afe18084e180bae1809ae18089e180bae18080e180bbe180b1e180b8e18099e180bee180afe18099e180bbe180ace180b8e1818a-e180a1e18099e180bee18090e180bae18186.pdf]၁၃။ ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုများ (၆) (၁၉၉၆ နိုဘမ်ဘာ) [https://themognationwiki.data.blog/wp-content/uploads/2021/12/e1809be18081e180ade180afe18084e180bae1809ae18089e180bae18080e180bbe180b1e180b8e18099e180bee180afe18099e180bbe180ace180b8e1818a-e180a1e18099e180bee18090e180bae18187.pdf]၁၄။ ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုများ (၇) (၁၉၉၆ ဒီဇမ်ဘာ) [https://themognationwiki.data.blog/wp-content/uploads/2021/12/e1809be18081e180ade180afe18084e180bae1809ae18089e180bae18080e180bbe180b1e180b8e18099e180bee180afe18099e180bbe180ace180b8e1818a-e180a1e18099e180bee18090e180bae18188.pdf]၁၅။ ။ ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုများ (၈) ထိုအသျှင်ဧ့ ဆောင်းပါးတိကို စုစည်းပြီးကေ ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုများ(ဆောင်းပါးပေါင်းချုပ်) နာမည်နန့် ၁၉၆၉ ခုနှစ်က တိုင်းလင်းစာပေတိုက်မှ ဆရာတော်ရေ ၁၉၆၃ ခုနှစ်ကပင် ရခိုင်ပြည်နယ်သို့ရောက်လာပြီးကေ လေ့လာမှုပြု ဟိနီလီရေ။ ဂုခါ မောင်တောမြို့ မြို့ဦးကျောင်း၌ သီတင်းသုံးကျောင်းထိုင်ရင်း ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုစာပီတိကို ဆက်လက်ရှာဖွီလိလာ သုတေသနပြုလျက်ဟိရေ။ ၁၉၈၀ခုနှစ်မှစပြီးကေ ဝါးကျောင်းယာယီဆောက်လုပ် နီလာခလီရေ။ မြို့ဦးကျောင်းဆိုပနာ နာမည်ပီးထားပါရေ။ အမှတ်(၃) ရပ်ကွက် (ဝိမလ ရပ်ကွက်)တွင် ပါဝင်လီရေ။ ဆရာတော်ဧ့ အနှစ်နှစ်အလလ စုစည်းရှာဖွီ လိလာပြီးသမျှတိဆိုကေ ယဉ်ကျေးမှု မြတ်နိုးသူတိုင်းအဖို့ အဆင်သင့် နှစ်ချင်ဖွယ် ခံစားကတ်ရုံသာဖြစ်ရေ။<ref>အသျှင်စက္ကိန္ဒ(ရခိုင်ပြည်နယ်) -ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုများ (၂) -p7-10</ref> ==ကိုးကား== [[Category:ရခိုင်ရဟန်းစာရွီးဆရာတိ‎]] [[Category:အမျိုးသား စာရီးဆရာတိ‎]] <references />၂. အသျှင်စက္ကိန္ဒ - ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုများ (၄) စာမျက်နှာ ၈၂ (၁၉၉၅) ebtwgep9rzpvr3moz33n131oj5epx8w 22110 22109 2026-10-28T08:10:49Z AllArakanAssets 556 ရခိုင်ဘာသာစကားလမ်းညွှန်_စာအုပ်လင့်ထည့်ပီးခြင်း 22110 wikitext text/x-wiki {{Infobox အတ္ထုပ္ပတ္တိ | အမည် =အသျှင်စက္ကိန္ဒ | ဓာတ်ပုံ =[[File:အသျှင်စက္ကိန္ဒ.png|thumb|အသျှင်စက္ကိန္ဒ]] | Bio=ကိုယ်ရီးအကျဉ်းချုပ် | နာမည်ရင်း = ညိုဇံမောင် | မွီးသက္ကရာဇ် =၁၂၉၈ |မွီးဖွားရာနီရာ=[[ရခိုင်ပြည်]] | မိဘနာမည်=ဦးအောင်ထွန်းရှီ-ဒေါ်ချင်းမေ | နိုင်ငံသား =[[မြန်မာနိုင်ငံ]] | လူမျိုး =[[ရခိုင်]] | ကိုးကွယ်ရေဘာသာ =[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | ပညာအရည်အချင်း =[[အစိုးရဓမ္မာစရိယ]] | အလုပ်အကိုင် =ကျောင်းထိုင်ဆရာတော် | အိမ်ထောင်ဖက် = | သားသမီး = | ထင်ပေါ်ကျော်ကြားမှု =[[စာရီးဆရာ]] |ထင်ယှားရေလက်ရာတိ=[[ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုများ]] | ရယှိခရေဆုတိ=[[အမျိုးသားစာပေဆု]] | လက်မှတ်= | ကွန်ယက် = }} အသျှင်စက္ကိန္ဒရေ [[ရခိုင်လူမျိုး]]ရဟန်းတော်တပါး ဖြစ် တေ။ ၁၂၉၈ တွင် ခမည်းတော် ဦးအောင်ထွန်းရှီ၊ မယ်တော် ဒေါ်ချင်းမေရို့မှ မွီးဖွားသန့်စင်ပီးခရေ။ ငယ်မည်မှာ ညိုဇံမောင်ဖြစ်ပြီးကေ သာသနာ့ဘောင်သို့ ငယ်စဉ်ကတည်းက ဝင်ရောက်ကာ အစိုးရဓမ္မာစရိယတန်း အောင်မြင်ခရေ။ သာသနာပြုယင်း ၁၉၅၅ခုနှစ်မှစပြီးကေ အမျိုးဘာသာ၊ သာသနာအတွက် အကျိုးပြုစာပီယဉ်ကျေးမှုတိကို ရှာဖွီလေ့လာသုတေသနပြုလုပ်လာခစော်မှာ အသက်ထက်ဆုံး ဖြစ်တေ။ စာပီသက်တမ်း ၃၈နှစ်၊ သက်တော်အားဖြင့် ၅၆နှစ် ဟိရာဖြစ်တေ။ နတ်မြစ်စန်းအောင်၊ နတ်မြစ်ညိုဇံမောင်ကျော်ရှီ၊ နတ်မြစ်မာဃအမည်ခံပနာ ၁၉၅၅ခုနှစ်မှ အစပြုပြီးကေ စာပေလေ့လာလိုက်စားခရေ။ တခြားကလောင်အမည် ခွဲတိလည်း အများကြီးဟိပါသိမ့်ရေ။ စာပီသက်တမ်း ၃၈နှစ်အတွင်း အမျိုးသားအဖွဲ့အစည်းတိ၊ အစိုးရဌာနတိ၊ ပုဂ္ဂလိကတိကို စာပီထုတ်ဝေမှုတိ ကူညီလာခရေ။ ရခိုင်ပုံဝတ္ထုတိ၊ ရခိုင်တေးသံတိကို ထုတ်ဝေခပြီးဖြစ်တေ။ အမျိုးသားစာပီဆုလည်း ရဟိပြီးဖြစ်ရေ။ စာပီဝန်ထမ်းတိ၊ တက္ကသိုလ်ဆရာ တိလည်း ဖြစ်ခရေ။ ပြည်နယ်သမိုင်းမှတ်တမ်း၊ ရခိုင်ဝေါဟာရ အဘိဓာန်အထိ တက်လှမ်းပါဝင်ခရေ။ အဖွဲ့အစည်းတိမာလည်း နာယကအဖြစ် ပါဝင်လုပ်ကိုင်ပီးခဖူးရေ။ ရခိုင်အလင်းသတင်းစာတွင် ၁၉၅၇ ခုနှစ်ကပင် ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှု ငစည်(ငစွေ) အကသဘင်ဆောင်းပါးကို စတင်ဖော်ပြခဖူးရေ။ ယင်းခါကပင်စကာ ၁၉၅၉-၆၀ နှစ်လည် ရခိုင်တန်းဆောင်မဂ္ဂဇင်း၊ ပြည်သူ့ဂျာနယ်(၁၉၅၈)၊ ရခိုင်ဇာနည်ဂျာနယ်(၁၉၆၁)၊ ရခိုင်ပြည်နယ်စာစောင်၊ ရခိုင်မဂ္ဂဇင်းရို့မှာ စဉ်ဆက်မပြတ်ရီးသားလာခရေ။ ==ရီးသားခဖူးရေ မဂ္ဂဇင်း၊ ဂျာနယ်၊ စာစောင်တိ ဆိုကေ-== ၁။ ရခိုင်ညွန့်ဖူး ဆောင်းပါးပေါင်းချုပ် (၁၉၆၈) ၂။ ရခိုင်မဂ္ဂဇင်း (၁၉၇၃ ခုနှစ်မှစ၍) ၃။ ရခိုင်ပြည်နယ်စာစောင် (၁၉၇၇ ခုနှစ်မှ စ၍) ၄။ ရက္ခပူရ ဗုဒ္ဓ ̈သာသနာ့ရောင်ခြည် (၁၉၇၇) ၅။ ရက္ခပူရ ဗုဒ္ဓ ̈သာသနာ့ရောင်ခြည် (၁၉၇၈) ၆။ ဒွါရာဝတီမဂ္ဂဇင်း (၁၉၇၉) ၇။ မေဃဝတီမဂ္ဂဇင်း (၁၉၇၉) ၈။ စစ်တွေဒေသကောလိပ်မဂ္ဂဇင်း (၁၉၈၀-၈၁) ၉။ စစ်တွေဒေသကောလိပ်မဂ္ဂဇင်း (၁၉၈၁-၈၂) ၁၀။ စစ်တွေဒီဂရီကောလိပ်မဂ္ဂဇင်း (၁၉၈၅-၈၆) ၁၁။ ဦးရာဇ်မြေမဂ္ဂဇင်း (၁၉၈၄) ၁၂။ စစ်တွေရှေ့နေမဂ္ဂဇင်း (၁၉၈၅) ၁၃။ ရခိုင်သဟာယစာစောင် (၁၉၈၆) ၁၄။ ရမ္မာဝတီမဂ္ဂဇင်း (၁၉၈၇) ၁၅။ မြဝတီမဂ္ဂဇင်း (၁၉၆၈ခု၊ အောက်တိုဘာလ) ၁၆။ ငွေတာရီမဂ္ဂဇင်း (၁၉၆၈ခု၊ အောက်တိုဘာလ) ==သီခြား လုံးချင်းစာအုပ်တိမှာ ဆိုကေ-== ၁။ ရခိုင်သဘာဝ တေးကဗျာများ (၁၉၆၁) ၂။ ရခိုင်လက်ရွေးစင်ပုံပြင်များ (၁၉၆၆) ၃။ ရခိုင်ပုံပြင်ဆန်းများ (၁၉၆၇) ၄။ ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုများ (၁) (၁၉၆၉) ၅။ ငစင်ရိုင်းချောင်းကျွန်းသမိုင်းနှင့် ထေရာမော်ကွန်း (၁၉၇၅) ၆။ ရခိုင်ပြည်ခွင်ပုံပြင်များ (၁၉၉၀) ၇။ ပြည်တွင်မကိုဋ် ဓာတ်ဦးရာဇ်သမိုင်း (၁၉၉၃) [https://drive.google.com/file/d/1r0oVaKXuzfDyfQUtx3OLFYw_JV9BNufF/view]၈။ ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုများ (၂) (၁၉၉၃) ၉။ ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုများ (၃) (၁၉၉၄) ၁၀။ လက်ဝဲသလုံးတော်ဓာတ်သမိုင်းနှင့် စစ်တွေမြို့အကြောင်း (၁၉၉၄)<ref>အသျှင်စက္ကိန္ဒ စာအုပ်များ ထပ်မံဖြည့်သွင်းခြင်း</ref> [https://themognationwiki.data.blog/wp-content/uploads/2021/12/e1809be18081e180ade180afe18084e180bae18098e180ace1809ee180ace18085e18080e180ace180b8e1809ce18099e180bae180b8e1808ae180bde180bee18094e180ba.pdf]၁၁။ ရခိုင်ဘာသာစကားလမ်းညွှန် (၁၉၉၄ ‌ောက်တိုဘာ) [https://drive.google.com/file/d/13aw3NvXIoKu8fgkwMGlaTG6Dq53F13Se/view]၁၂။ ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုများ (၄) (၁၉၉၅) [https://themognationwiki.data.blog/wp-content/uploads/2021/12/e1809be18081e180ade180afe18084e180bae1809ae18089e180bae18080e180bbe180b1e180b8e18099e180bee180afe18099e180bbe180ace180b8e1818a-e180a1e18099e180bee18090e180bae18186.pdf]၁၃။ ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုများ (၆) (၁၉၉၆ နိုဘမ်ဘာ) [https://themognationwiki.data.blog/wp-content/uploads/2021/12/e1809be18081e180ade180afe18084e180bae1809ae18089e180bae18080e180bbe180b1e180b8e18099e180bee180afe18099e180bbe180ace180b8e1818a-e180a1e18099e180bee18090e180bae18187.pdf]၁၄။ ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုများ (၇) (၁၉၉၆ ဒီဇမ်ဘာ) [https://themognationwiki.data.blog/wp-content/uploads/2021/12/e1809be18081e180ade180afe18084e180bae1809ae18089e180bae18080e180bbe180b1e180b8e18099e180bee180afe18099e180bbe180ace180b8e1818a-e180a1e18099e180bee18090e180bae18188.pdf]၁၅။ ။ ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုများ (၈) ထိုအသျှင်ဧ့ ဆောင်းပါးတိကို စုစည်းပြီးကေ ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုများ(ဆောင်းပါးပေါင်းချုပ်) နာမည်နန့် ၁၉၆၉ ခုနှစ်က တိုင်းလင်းစာပေတိုက်မှ ဆရာတော်ရေ ၁၉၆၃ ခုနှစ်ကပင် ရခိုင်ပြည်နယ်သို့ရောက်လာပြီးကေ လေ့လာမှုပြု ဟိနီလီရေ။ ဂုခါ မောင်တောမြို့ မြို့ဦးကျောင်း၌ သီတင်းသုံးကျောင်းထိုင်ရင်း ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုစာပီတိကို ဆက်လက်ရှာဖွီလိလာ သုတေသနပြုလျက်ဟိရေ။ ၁၉၈၀ခုနှစ်မှစပြီးကေ ဝါးကျောင်းယာယီဆောက်လုပ် နီလာခလီရေ။ မြို့ဦးကျောင်းဆိုပနာ နာမည်ပီးထားပါရေ။ အမှတ်(၃) ရပ်ကွက် (ဝိမလ ရပ်ကွက်)တွင် ပါဝင်လီရေ။ ဆရာတော်ဧ့ အနှစ်နှစ်အလလ စုစည်းရှာဖွီ လိလာပြီးသမျှတိဆိုကေ ယဉ်ကျေးမှု မြတ်နိုးသူတိုင်းအဖို့ အဆင်သင့် နှစ်ချင်ဖွယ် ခံစားကတ်ရုံသာဖြစ်ရေ။<ref>အသျှင်စက္ကိန္ဒ(ရခိုင်ပြည်နယ်) -ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုများ (၂) -p7-10</ref> ==ကိုးကား== [[Category:ရခိုင်ရဟန်းစာရွီးဆရာတိ‎]] [[Category:အမျိုးသား စာရီးဆရာတိ‎]] <references />၂. အသျှင်စက္ကိန္ဒ - ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုများ (၄) စာမျက်နှာ ၈၂ (၁၉၉၅) hg1edde9m2pr9f4e58gi53ytu0mks1u 0 6329 22091 2026-10-27T14:31:46Z Retkhaberi 224 Created page with "'''ပြတိုက်''' ({{lang-en|Museum}}) ဆိုစွာ လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ ယိုင်ကျေးမှု၊ သမိုင်း၊ အနုပညာ၊ သိပ္ပံနန့် သဘာဝဆိုင်ရာ အမွီအနှစ်တိကို စုဆောင်း၊ ထိန်းသိမ်း၊ သုတေသနပြု၊ အဓိပ္ပာယ်ဖော်နန့် အများပြည..." 22091 wikitext text/x-wiki '''ပြတိုက်''' ({{lang-en|Museum}}) ဆိုစွာ လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ ယိုင်ကျေးမှု၊ သမိုင်း၊ အနုပညာ၊ သိပ္ပံနန့် သဘာဝဆိုင်ရာ အမွီအနှစ်တိကို စုဆောင်း၊ ထိန်းသိမ်း၊ သုတေသနပြု၊ အဓိပ္ပာယ်ဖော်နန့် အများပြည်သူ့ပါး ပြသရေ အဖွဲ့အစည်းတခု ဖြစ်တေ။ ပြတိုက်တိစွာ အရာဝထုတိကို သိမ်းဆည်းပြသရေ နီရာတိရာမက ပညာရီး၊ သုတေသန၊ ယိုင်ကျေးမှုလက်ဆင့်ကမ်းမှု၊ အများပြည်သူဆွေးနွေးမှုနန့် အသိပညာမျှဝီမှုရို့အတွက် အရေးပါရေ လူမှုအဖွဲ့အစည်းတိလေ့ ဖြစ်ကတ်တေ။<ref name="ICOMDefinition">{{cite web |title=Museum Definition |url=https://icom.museum/en/resources/standards-guidelines/museum-definition/ |website=International Council of Museums |access-date=27 October 2026}}</ref> [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပြတိုက်တိကောင်စီ]] (International Council of Museums – ICOM) ၏ ၂၀၂၂ ခုနှစ် သတ်မှတ်ချက်အရ ပြတိုက်စွာ အမြတ်အစွန်းမယူသော၊ အမြဲတမ်းတည်ဟိပြီးး လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းကို ဝန်ပစ္စည်းဆောင်မှုပေးရေ အဖွဲ့အစည်းဖြစ်ကာ ရုပ်ဝထုဆိုင်ရာနန့် ရုပ်ဝထုမဟုတ်တေ အမွီအနှစ်တိကို သုတေသနပြုခြင်း၊ စုဆောင်းခြင်း၊ ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ အဓိပ္ပာယ်ဖော်ခြင်းနန့် ပြသခြင်းရို့ကို လုပ်ဆောင်ရေ။ ယင်းပြတိုက်တိစွာ အများပြည်သူအတွက် ဖွင့်လှစ်ထားပြီးသား လက်လှမ်းမီနိုင်မှု၊ လူမှုပါဝင်မှု၊ မတူကွဲပြားမှုနန့် တာရှည်တည်တံ့မှုရို့ကို ဗွေယူရန်လည်း သတ်မှတ်ထားရေ။<ref name="ICOMDefinition"/> == အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက် == ပြတိုက်၏ အခြီခံသဘောမာတော့ခါ အဖိုးတန်အရာဝထုတိကို စုဆောင်းသိမ်းဆည်းထားခြင်းသတ်သတ် မဟုတ်ပါ။ စုဆောင်းထားရေ ဝန်ပစ္စည်းတိနန့် အမွီအနှစ်တိ၏ သမိုင်းနောက်ခံ၊ ဖန်တီးပုံ၊ အသုံးပြုပုံနန့် ယိုင်ကျေးမှုအဓိပ္ပာယ်ရို့ကို သုတေသနပြုပနာ အများပြည်သူ နားလည်နှိုင်ယောင် အဓိပ္ပာယ်ဖော်တင်ပြခြင်းစွာလည်း ပြတိုက်၏ အဓိကလုပ်ငန်းတခု ဖြစ်တေ။ ICOM ၏ သတ်မှတ်ချက်မာ ပြတိုက်ကို လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအတွက် လုပ်ဆောင်သော အဖွဲ့အစည်းအဖြစ် ရှုမြင်ပြီး ပညာရီး၊ ပျော်ရွှင်ခံစားမှု၊ ဆင်ခြင်သုံးသပ်မှုနန့် အသိပညာမျှဝီမှုအတွက် အတွိအကြုံအမျိုးမျိုး ပေးစွမ်းရန် ဗွေယူထားရေ။<ref name="ICOMDefinition"/> == အဓိကလုပ်ဆောင်ချက်တိ == ပြတိုက်တိ၏ လုပ်ဆောင်ချက်သည် ပြတိုက်အမျိုးအစားနန့် ရည်ရွယ်ချက်အလိုက် ကွဲပြားနိုင်ကေလေ့ အခြီခံအားဖြင့်— * '''စုဆောင်းခြင်း''' (collecting) — သမိုင်း၊ အနုပညာ၊ သိပ္ပံ တနည်း ယိုင်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အရေးပါရေ အရာဝထုနန့် မှတ်တမ်းတိကို စနစ်တကျ စုဆောင်းခြင်း * '''ထိန်းသိမ်းခြင်း''' (conservation) — အမွီအနှစ်ဝန်ပစ္စည်းများ ပျက်စီးဆုံးယှုံးမှုမဖြစ်စီရန် သိပ္ပံနည်းကျ ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းခြင်း * '''သုတေသနပြုခြင်း''' (research) — စုဆောင်းဝန်ပစ္စည်းတိ၏ ဇာစ်မြစ်၊ သမိုင်း၊ ဖန်တီးနည်းနန့် အဓိပ္ပာယ်ရို့ကို လိလာခြင်း * '''အဓိပ္ပာယ်ဖော်ခြင်း''' (interpretation) — အရာဝထုတိကို သမိုင်းနန့် ယိုင်ကျေးမှုနောက်ခံတိနန့် ချိတ်ဆက်ရှင်းလင်းခြင်း * '''ပြသခြင်း''' (exhibition) — စုဆောင်းဝန်ပစ္စည်းတိကို ပရိသတ်နားလည်ခံစားနှိုင်ယောင် စနစ်တကျ တင်ဆက်ခြင်း * '''ပညာရီး''' — ကျောင်းသား၊ သုတေသီနန့် အများပြည်သူအတွက် လိလာရီးအစီအစိုင်များ ဆောင်ရွက်ခြင်း * '''အသိပညာမျှဝီခြင်း''' — စာအုပ်၊ ကတ်တလိုက်၊ ဒီဂျီတေမှတ်တမ်းနန့် အွန်လိုင်းအရင်းအမြစ်တိကတဆင့် အသိပညာဖြန့်ဝီခြင်း ရို့ ပါဝင်ရေ။<ref name="ICOMDefinition"/> == အဓိကအမျိုးအစားတိ == ပြတိုက်တိကို စုဆောင်းထားရေ ပစ္စည်းနန့် လိလာရေ အကြောင်းအရာအလိုက် အမျိုးအစားများစွာ ခွဲခြားနှိုင်ရေ။ ယင်းရို့မာ— * '''အနုပညာပြတိုက်''' (art museum) * '''သမိုင်းပြတိုက်''' (history museum) * '''ရှီးဟောင်းသုတေသနပြတိုက်''' (archaeological museum) * '''သဘာဝသမိုင်းပြတိုက်''' (natural history museum) * '''သိပ္ပံနန့် နည်းပညာပြတိုက်''' * '''လူမျိုးဗေဒနန့် ယိုင်ကျေးမှုပြတိုက်''' * '''ဒေသန္တရပြတိုက်''' * '''အတ္ထုပ္ပတ္တိ တနည်း အမှတ်တရပြတိုက်''' * '''စစ်သမိုင်းပြတိုက်''' * '''စာပီနန့် စာရီးဆရာဆိုင်ရာ ပြတိုက်''' * '''အချေပြတိုက်''' * '''အထူးပြုအကြောင်းအရာ ပြတိုက်''' အစဟိစွာရို့ ပါဝင်နှိုင်ရေ။ ပြတိုက်တခုသည် အကြောင်းအရာတမျိုးတည်းမာ ကန့်သတ်ရန် မလို။ Smithsonian Institution ပိုင်ယှောင် အဖွဲ့အစည်းများမာ အနုပညာ၊ သမိုင်း၊ သိပ္ပံ၊ ယိုင်ကျေးမှုနန့် သဘာဝကမ္ဇာဆိုင်ရာ စုဆောင်းမှုတိကို ပြတိုက်နန့် သုတေသနဌာနအမျိုးမျိုးကတဆင့် လိလာထိန်းသိမ်းထားရေ။<ref name="Smithsonian">{{cite web |title=About the Smithsonian |url=https://www.si.edu/about |website=Smithsonian Institution |access-date=27 October 2026}}</ref> == စုဆောင်းမှုနန့် ထိန်းသိမ်းမှု == ပြတိုက်၏ '''စုဆောင်းမှု''' (collection) ဆိုစွာမာ ပြသထားရေဝန်ပစ္စည်းတိရာ မဟုတ်ဘဲ ပြတိုက်က တာရှည်ထိန်းသိမ်း၊ မှတ်တမ်းတင်နန့် သုတေသနပြုဖို့ တာဝန်ယူထားရေ ဝန်ပစ္စည်းတိအားလုံးကို ဆိုရေ။ စုဆောင်းဝန်ပစ္စည်းအများစုကို အမြဲပြသထားခြင်း မဟိဘဲ လှောင်ရုံများမာ သင့်လျော်သော အပူချိန်၊ စိုထိုင်းဆ၊ အလင်းရောင်နန့် လုံခြုံရီးအခြီအရဲများအောက်မာ ထိန်းသိမ်းထားနှိုင်ရေ။ ပြတိုက်ဝန်ပစ္စည်းတခုကို မှတ်တမ်းတင်ရာမာ ယင်းဝန်ပစ္စည်း၏ နာမည်၊ ရက်စွဲ၊ ဖန်တီးသူ၊ မူလနီရာ၊ ဝန်ပစ္စည်းအမျိုးအစား၊ အရွယ်အစား၊ ရဟိလှာပုံနန့် သမိုင်းနောက်ခံရို့ကို စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်လိဟိရေ။ ယူနက်စကိုကလေ့ ပြတိုက်နန့် စုဆောင်းမှုတိကို လူသားယိုင်ကျေးမှုနန့် သဘာဝဆိုင်ရာ ရုပ်ဝထုနန့် ရုပ်ဝထုမဟုတ်တေ အထောက်အထားတိကို ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းနှိုင်ရေ အရေးပါရေ နည်းလမ်းတိအဖြစ် သတ်မှတ်ထားရေ။<ref name="UNESCO">{{cite web |title=Recommendation concerning the protection and promotion of museums and collections, their diversity and their role in society |url=https://www.unesco.org/en/legal-affairs/recommendation-concerning-protection-and-promotion-museums-and-collections-their-diversity-and-their |website=UNESCO |date=17 November 2015 |access-date=27 October 2026}}</ref> == ပြပွဲနန့် အဓိပ္ပာယ်ဖော်တင်ဆက်မှု == '''ပြပွဲ''' (exhibition) သည် ပြတိုက်မာ စုဆောင်းဝန်ပစ္စည်းတိကို ရိုးရိုးစီတန်းပြခြင်းသတ်သတ် မဟုတ်ဘဲ ဝန်ပစ္စည်းတခုနန့်တခုကြား ဆက်နွယ်မှုနန့် အကြောင်းအရာတခုကို ပရိသတ် နားလည်နှိုင်ယောင် စီစိုင်တင်ဆက်တေ လုပ်ငန်းစဉ်တခု ဖြစ်တေ။ ပြပွဲတခုမာ အနုပညာလက်ရာ တနည်း သမိုင်းဝန်ပစ္စည်းတိနန့်တတူ— * ဂေါင်းစိုင်နန့် ရှင်းလင်းစာသား * ဝန်ပစ္စည်းအညွှန်း (label) * ဓာတ်ပုံနန့် မြီပုံ * အသံနန့် ဗီဒီယို * ပုံတူနန့် မော်ဒယ် * ဒီဂျီတေမျက်နှာပြင် * အပြန်အလှန်တုံ့ပြန်နှိုင်ရေ ပြပစ္စည်း ရို့ကို အသုံးပြုနှိုင်ရေ။ ယင်းအတွက်နန့် ပြတိုက်မာ ဝန်ပစ္စည်းကိုယ်တိုင်ရာ အရေးကြီးခြင်း မဟုတ်ဘဲ ယင်းဝန်ပစ္စည်းကို ဇာနောက်ခံအကြောင်းအရာဖြင့်၊ ဇာသူအမြင်နန့်နန့် ဇာပိုင်တင်ဆက်ထားရေဆိုခြင်းလည်း ပရိသတ်၏ နားလည်မှုအပေါ် သက်ရောက်စီရေ။ == ပညာရီးနန့် လူမှုအခန်းကဏ္ဍ == ပြတိုက်တိစွာ ကျောင်းစာသင်ခန်းပြင်ပဟိ ပညာရီးနီရာတိအဖြစ် အရေးပါရေ။ ပြပွဲများ၊ လမ်းညွှန်ရှင်းလင်းမှု၊ ဟောပြောပွဲ၊ အလုပ်ရုံဆွေးနွေးပွဲနန့် ဒီဂျီတေသင်ခန်းစာတိကတဆင့် အချေတိ၊ ကျောင်းသားတိ၊ သုတေသီတိနန့် အများပြည်သူရို့ကို သင်ယူနှိုင်ရေ အခွင့်အလမ်းများ ပီးစွမ်းနှိုင်ရေ။ UNESCO က ပြတိုက်တိကို ယိုင်ကျေးမှုလက်ဆင့်ကမ်းခြင်း၊ ယိုင်ကျေးမှုချင်း ဆွေးနွေးမှု၊ လိလာသင်ယူမှု၊ ဆွေးနွေးမှုနန့် လိ့ကျင့်သင်ကြားမှုရို့အတွက် နီရာတိအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး formal education၊ informal education နန့် lifelong learning ရို့မာ အရေးပါကြောင်း ဖော်ပြထားရေ။ ယင်းအပြင် လူမှုစည်းလုံးညီညွတ်မှုနန့် တာရှည်တည်တံ့သော ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအတွက်လေ့ အခန်းကဏ္ဍဟိကြောင်း ထောက်ပြထားရေ။<ref name="UNESCO"/> ခေတ်ပြိုင်ပြတိုက်အယူအဆမာ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းကို ပြတိုက်၏ ပရိသတ်သတ်သတ်အဖြစ် မမြင်တော့ဘဲ စုဆောင်းမှု၊ အဓိပ္ပာယ်ဖော်မှုနန့် ပြပွဲဖန်တီးမှုရို့မာ ပါဝင်နှိုင်ရေ မိတ်ဖက်တိအဖြစ်လည်း ဗွေယူလာကတ်တေ။ ICOM ၏ ၂၀၂၂ သတ်မှတ်ချက်မာလည်း community participation၊ inclusion၊ diversity နန့် sustainability ရို့ကို အထူးထည့်သွင်းထားရေ။<ref name="ICOMDefinition"/> == ဒီဂျီတေခေတ်ဟိ ပြတိုက် == ဒီဂျီတေနည်းပညာ ဖွံ့ဖြိုးလာယားကေ ပြတိုက်တိ၏ လုပ်ဆောင်ချက်သည် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံအထဲမာသာ မကန့်ရိုက်ရော့ပါ၊၊ စုဆောင်းဝန်ပစ္စည်းတိကို ဒီဂျီတေဓာတ်ပုံရိုက်ကူးခြင်း၊ database တိနန့် မှတ်တမ်းတင်ခြင်းနန့် အွန်လိုင်းမှ အများပြည်သူ ကြည့်ရှုနှိုင်ယောင် ထုတ်ရွှင့်ခြင်းရို့ ပြုလုပ်လာကတ်တေ။ ဒီဂျီတေပြပွဲ၊ virtual tour၊ 3D model၊ interactive map နန့် online learning resource တိစွာ ပြတိုက်သို့ ကိုယ်တိုင်မလာနိုင်သူတိအတွက် စုဆောင်းမှုနန့် အသိပညာကို ပိုပြီးကေလက်လှမ်းမီစီရေ။ Smithsonian ကလေ့ ကိုယ့် အဓိကရည်ရွယ်ချက်ကို အမွီအနှစ်ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ အသိပညာအသစ် ရှာဖွီခြင်းနန့် အရင်းအမြစ်တိကို ကမ္ဘာနန့် မျှဝီခြင်းရို့အဖြစ် ဖော်ပြထားရေ။<ref name="Smithsonian"/> ယကေလေ့ ဒီဂျီတေပုံရိပ်နန့် အွန်လိုင်းပြပွဲတိစွာ မူရင်းအရာဝထုတိကို ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ထိန်းသိမ်းရန် လိုအပ်ချက်ကို အစားထိုးခြင်း မဟုတ်ဘဲ ပြတိုက်၏ သုတေသန၊ ပညာရီးနန့် အများပြည်သူဆက်သွယ်ရီးကို ဖြည့်စွက်ပေးရေ နည်းလမ်းများ ဖြစ်တေ။ == အရေးပါမှု == ပြတိုက်စွာ အတိတ်က အမွီအနှစ်တိကို သိမ်းဆည်းထားရေ နီရာတခုရာ မဟုတ်ဘဲ '''အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်နန့် အနာဂတ်ကို ဆက်သွယ်ပီးရေ အသိပညာနန့် ယိုင်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်း''' တခု ဖြစ်တေ။ အနုပညာပြတိုက်တိက အနုပညာလက်ရာတိကို ထိန်းသိမ်းပနာ [[အနုပညာသမိုင်း]]ကို လိလာနိုင်စေပိုင် သမိုင်းပြတိုက်တိက လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ အတိတ်အတွိအကြုံတိကို မှတ်တမ်းတင်ပီးရေ။ သဘာဝသမိုင်းနန့် သိပ္ပံပြတိုက်တိကလေ့ သဘာဝကမ္ဘာနန့် သိပ္ပံပညာဆိုင်ရာ အသိပညာတိကို အများပြည်သူ့ပါး ဖြန့်ဝီပီးနှိုင်ရေ။ ပြတိုက်တိကတဆင့် လူတဦးနန့် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတခုသည် ကိုယ်ရို့၏ သမိုင်း၊ ယိုင်ကျေးမှုနန့် ကိုယ်ပိုင်အမှတ်အသားကို လိလာနိုင်ပိုင် အရာယိုင်ကျေးမှုတိနန့်လည်း တွိဆုံနားလည်နှိုင်ရေ။ UNESCO က ထိုအခန်းကဏ္ဍကြောင့် ပြတိုက်တိကို ယိုင်ကျေးမှုကွဲပြားမှု၊ ယိုင်ကျေးမှုချင်းဆွေးနွေးမှုနန့် အမွီအနှစ်ထိန်းသိမ်းရီးရို့အတွက် အရေးပါရေ အဖွဲ့အစည်းတိအဖြစ် ရှုမြင်ထားရေ။<ref name="UNESCO"/> == ဆက်စပ်ဂေါင်းစိုင်တိ == * [[အနုပညာပြတိုက်]] * [[အနုပညာ]] * [[အနုပညာသမိုင်း]] * [[ယိုင်ကျေးမှုအမွီအနှစ်]] * [[ရှီးဟောင်းသုတေသန]] * [[သမိုင်း]] * [[ပြပွဲ]] * [[ပြတိုက်မှူး]] * [[ပြတိုက်ပညာ]] * [[ထိန်းသိမ်းစောင့်ယှောက်ရီး]] * [[စုဆောင်းမှု]] * [[မော်ကွန်းတိုက်]] * [[စာကြည့်တိုက်]] * [[ယိုင်ကျေးမှု]] * [[မမြင်နှိုင်သော ယိုင်ကျေးမှုအမွီအနှစ်]] == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ပြတိုက်]] [[ကဏ္ဍ:ယိုင်ကျေးမှုအဖွဲ့အစည်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ယိုင်ကျေးမှုအမွီအနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ပညာရီး]] [[ကဏ္ဍ:စုဆောင်းမှုတိ]] 4kamvtstbfh558jlpx9gd7rmf9u8pru 0 6330 22092 2026-10-27T14:41:59Z Retkhaberi 224 Created page with "'''အနုပညာပြခန်း''' ({{lang-en|Art gallery}}) ဆိုစွာ [[အနုပညာလက်ရာ]]တိကို အများပြည်သူ ကြည့်ရှုလိလာနိုင်ဖို့ ပြသရေ နီရာ တနည်း အဖွဲ့အစည်းတခု ဖြစ်တေ။ တချို့အနုပညာပြခန်းတိစွာ [[အနုပညာသျှင်]]တိ၏ လက်ရ..." 22092 wikitext text/x-wiki '''အနုပညာပြခန်း''' ({{lang-en|Art gallery}}) ဆိုစွာ [[အနုပညာလက်ရာ]]တိကို အများပြည်သူ ကြည့်ရှုလိလာနိုင်ဖို့ ပြသရေ နီရာ တနည်း အဖွဲ့အစည်းတခု ဖြစ်တေ။ တချို့အနုပညာပြခန်းတိစွာ [[အနုပညာသျှင်]]တိ၏ လက်ရာတိကို ပြသခြင်းနန့် အနုပညာယိုင်ကျေးမှု မြှင့်တင်ခြင်းကို အဓိကထားကေလေ့ စီးပွားဖြစ်အနုပညာပြခန်းတိစွာ လက်ရာတိကို ပြသရောင်းချခြင်း၊ အနုပညာသျှင်တိကို တက်စားပြုခြင်းနန့် စုဆောင်းသူတိထံ လက်ရာတိ မိတ်ဆက်ပီးခြင်းရို့ကိုပါ လုပ်ဆောင်ကတ်တေ။<ref name="CambridgeGallery">{{cite web |title=Art gallery |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/art-gallery |website=Cambridge Dictionary |publisher=Cambridge University Press |access-date=27 October 2026}}</ref> Getty Research Institute ၏ ''Art & Architecture Thesaurus'' မာ '''art gallery''' ကို အနုပညာလက်ရာတိကို ပြသလို့ ရောင်းချရေ အဖွဲ့အစည်း တနည်း အဆောက်အအုံအဖြစ် သီးသန့်သတ်မှတ်ထားပြီးသား၊ အများပြည်သူအကျိုးအတွက် အနုပညာစုဆောင်းမှုတိကို တာရှည်ထိန်းသိမ်းပြသရေ အဖွဲ့အစည်းတိကို '''art museum''' ဟု ခွဲခြာထားရေ။<ref name="GettyGallery">{{cite web |title=Art galleries (institutions) |url=https://www.getty.edu/vow/AATFullDisplay?subjectid=300312243 |website=Art & Architecture Thesaurus |publisher=Getty Research Institute |access-date=27 October 2026}}</ref><ref name="GettyGalleryBuilding">{{cite web |title=Art galleries (buildings) |url=https://www.getty.edu/vow/AATFullDisplay?subjectid=300005232 |website=Art & Architecture Thesaurus |publisher=Getty Research Institute |access-date=27 October 2026}}</ref> == အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက် == အနုပညာပြခန်း၏ အခြီခံရည်ရွယ်ချက်မာ အနုပညာလက်ရာတိကို '''ရွီးချယ်၊ စီစိုင်၊ ပြသလို့ ပရိသတ်နန့် တွိဆုံစီခြင်း''' ဖြစ်တေ။ ပဂျီ၊ ပပု၊ ဓာတ်ပုံ၊ ပုံနှိပ်အနုပညာ၊ သရုပ်ဖော်ပုံ၊ installation art၊ video art နန့် ဒီဂျီတေအနုပညာရို့ပိုင် မီဒီယာအမျိုးမျိုးကို ပြခန်းမာ ပြသနှိုင်ရေ။ ပြခန်းတခုမာ လက်ရာတိကို ရိုးရိုးတန်းစီထားခြင်းမဟုတ်ပဲ အကြောင်းအရာ၊ ခေတ်၊ အနုပညာသျှင်၊ စတိုင် တနည်း အယူအဆတခုအလိုက် စီစိုင်တင်ဆက်နှိုင်ရေ။ ပြပွဲဂေါင်းစိုင်၊ နံရံစာသား၊ လက်ရာအညွှန်းနန့် ပြခန်းအထဲ လက်ရာတိ နီရာချထားပုံရို့စွာ ပရိသတ်က လက်ရာတိကို ဇာပိုင်နားလည်ခံစားဖို့ဆိုရေအပေါ် သက်ရောက်နှိုင်ရေ။ Cambridge Dictionary မာ art gallery ကို အများပြည်သူ အနုပညာလက်ရာတိ ကြည့်ရှုနှိုင်ရေ အဆောက်အအုံဟုပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ အနုပညာလက်ရာတိကို ပြသလို့ ဝယ်ယူနှိုင်ရေ နီရာဟုပင်ဖြစ်ဖြစ် ဖွင့်ဆိုထားအတွက်နန့် “အနုပညာပြခန်း” ဆိုရေ အသုံးအနှုန်းသည် အခြီအနီအလိုက် စီးပွားဖြစ်နန့် စီးပွားမဖြစ် နှစ်မျိုးစလုံးကို ရည်ညွှန်းနှိုင်ရေ။<ref name="CambridgeGallery"/> == အဓိကလုပ်ဆောင်ချက်တိ == အနုပညာပြခန်း၏ လုပ်ဆောင်ချက်တိသည် ပြခန်းအမျိုးအစားအလိုက် ကွဲပြားကေလေ့ ယေဘုယျအနိန်နန့်— * '''ပြပွဲစီစိုင်ခြင်း''' — အနုပညာသျှင်တဦး တနည်း အနုပညာသျှင်မကန်မဝှန်၏ လက်ရာတိကို ရွီးချယ်လို့ ပြသခြင်း * '''အနုပညာသျှင်တိကို မိတ်ဆက်ပီးခြင်း''' — အနုပညာသျှင်အသစ်နန့် ထင်ရှားပြီးသားအနုပညာသျှင်တိ၏ လက်ရာတိကို ပရိသတ်ထံ ရောက်ဟိစီခြင်း * '''လက်ရာတိကို အဓိပ္ပာယ်ဖော်တင်ဆက်ခြင်း''' — ပြပွဲစာသား၊ ကတ်တလိုင်းက်နန့် ဆွေးနွေးပွဲတိကတဆင့် လက်ရာတိ၏ နောက်ခံကို ရှင်းလင်းခြင်း * '''အနုပညာသျှင်နန့် ပရိသတ် ဆက်သွယ်ပီးခြင်း''' * '''အနုပညာပညာပီးမှု''' — artist talk၊ lecture၊ workshop နန့် အရာအစီအစိုင်များ ပြုလုပ်ခြင်း * '''အနုပညာလက်ရာ ရောင်းချခြင်း''' — စီးပွားဖြစ်ပြခန်းများမာ စုဆောင်းသူတိထံ လက်ရာတိ ရောင်းချပီးခြင်း * '''အနုပညာသျှင်ကို တက်စားပြုခြင်း''' — ပြပွဲစီစိုင်ခြင်း၊ လက်ရာအရောင်း၊ စုဆောင်းသူနန့် ဆက်သွယ်မှုရို့ကို စီမံပေးခြင်း ရို့ ပါဝင်နှိုင်ရေ။ Sotheby's Institute of Art က ခေတ်ပြိုင် commercial galleries တိကို အနုပညာပြသခြင်းနန့် ရောင်းချခြင်းအတွက် အထူးသတ်မှတ်ထားရေ နီရာတိအဖြစ် ယှင်းပြပြီးကေ အနုပညာသျှင်တိကို တက်စားပြုခြင်း၊ ယင်းရို့၏ အနုပညာအသက်မွီးဝမ်းကျောင်းကို ပံ့ပိုးခြင်းနန့် ဝယ်ယူသူတိထံ မိတ်ဆက်ပီးခြင်းရို့ကို အရေးကြီးရေ လုပ်ဆောင်ချက်တိအဖြစ် ဖော်ပြထားရေ။<ref name="SothebysGallery">{{cite web |title=Understanding the Basics of Contemporary Art Galleries |url=https://sothebysinstitute.com/articles/how-to-series-art-gallery/ |website=Sotheby's Institute of Art |date=19 March 2024 |access-date=27 October 2026}}</ref> == အမျိုးအစားများ == အနုပညာပြခန်းတိကို ပိုင်ဆိုင်မှု၊ ရည်ရွယ်ချက်နန့် လုပ်ငန်းပုံစံအလိုက် အမျိုးအစားများစွာ ခွဲခြားနှိုင်ရေ။ === စီးပွားဖြစ်အနုပညာပြခန်း === '''စီးပွားဖြစ်အနုပညာပြခန်း''' (commercial art gallery) သည် အနုပညာလက်ရာတိကို ပြသလို့ ရောင်းချရေ စီးပွားရီးလုပ်ငန်းတခု ဖြစ်တေ။ ယင်းပြခန်းတိစွာ အနုပညာသျှင်တဦး တနည်း အနုပညာသျှင်အုပ်စုတစုကို တာရှည်တက်စားပြုနှိုင်ဗျာယ်း ယင်းရို့၏ ပြပွဲများ၊ စုဆောင်းသူဆက်ဆံရီးနန့် လက်ရာရောင်းချမှုရို့ကို စီမံပီးနှိုင်ရေ။ Getty AAT မာ art gallery ကို အနုပညာလက်ရာတိကို ပြသလို့ ရောင်းချသော အဖွဲ့အစည်းအဖြစ် သတ်မှတ်ထားရေ။<ref name="GettyGallery"/> === အကျိုးအမြတ်မယူသော ပြခန်း === '''အကျိုးအမြတ်မယူသော အနုပညာပြခန်း''' (non-profit gallery) သည် လက်ရာရောင်းချမှုထက် အနုပညာဖန်တီးမှု၊ စမ်းသပ်မှု၊ ပညာရီးနန့် ဒေသခံအနုပညာအသိုင်းအဝိုင်း ပံ့ပိုးရီးကို ပိုပြီးကေဗွေယူနှိုင်ရေ။ ယင်းပြခန်းများမာ အနုပညာသျှင်အသစ်များ၊ စမ်းသပ်အနုပညာနန့် စီးပွားဖြစ်စျီးကွက်မာ နီရာမရသိမ့်ရေ လက်ရာတိကို ပြသနှိုင်ရေ။<ref name="SothebysGallery"/> === အနုပညာသျှင်တိ ကိုယ်တိုင်စီမံရေ ပြခန်း === '''Artist-run gallery''' သည် အနုပညာသျှင်တိကိုယ်တိုင် တည်ထောင်၊ စီမံပနာ ပြပွဲများပြုလုပ်ရေ နီရာဖြစ်တေ။ စီးပွားရီးစျီးကွက်ထက် ဖန်တီးမှုလွတ်လပ်ခွင့်၊ စမ်းသပ်မှုနန့် အနုပညာသျှင်တိအကြား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုကို ပိုပြီးကေ အလီးထားနှိုင်ရေ။<ref name="SothebysGallery"/> === အွန်လိုင်းအနုပညာပြခန်း === ဒီဂျီတေနည်းပညာနန့် အိန်တာနက်ဖွံ့ဖြိုးလာမှုကြောင့် '''အွန်လိုင်းအနုပညာပြခန်း''' (online gallery) တိလေ့ ပေါ်ပေါက်လာရေ။ ယင်းပြခန်းတိစွာ ဝက်ဘ်ဆိုက် တနည်း ဒီဂျီတေပလက်ဖောင်းတိကတဆင့် လက်ရာတိကို ကြည့်ရှု၊ လိလာနန့် တခါတရီ ဝယ်ယူနိုင်စီရေ။ Sotheby's Institute က online galleries ကို ခေတ်ပြိုင်အနုပညာပြခန်း၏ ပုံစံတမျိုးအဖြစ် ထည့်သွင်းဖော်ပြထားရေ။<ref name="SothebysGallery"/> == အနုပညာပြခန်းနန့် ပြတိုက် == '''[[အနုပညာပြခန်း]]'''နန့် '''[[ပြတိုက်]]'''ရို့စွာ အနုပညာလက်ရာတိကို အများပြည်သူ့ပါး ပြသရေနီရာများ ဖြစ်နိုင်အတွက်နန့် တခါတရီ အသုံးအနှုန်းချင်း ထပ်နီတတ်ရေ။ တချို့နိုင်ငံများမာ အများပြည်သူပိုင် အနုပညာပြတိုက်တိကိုပင် “gallery” ဟု နာမည်ပီးထားနှိုင်ရေ။ ယင်းအတွက်နန့် ဝေါဟာရအသုံးအနှုန်းကို နိုင်ငံနန့် အဖွဲ့အစည်းအလိုက် အခြီအနီကြည့်လို့ နားလည်ရန် လိုအပ်တေ။<ref name="CambridgeGallery"/> ယကေလေ့ ပညာရပ်ဆိုင်ရာခွဲခြားမှုတခုအရ— * '''ပြတိုက်'''စွာ စုဆောင်းပစ္စည်းတိကို တာရှည်ရယူ၊ ထိန်းသိမ်း၊ သုတေသနပြု၊ အဓိပ္ပာယ်ဖော်နန့် အများပြည်သူအကျိုးအတွက် ပြသခြင်းကို အဓိကထားရေ။ * '''စီးပွားဖြစ်အနုပညာပြခန်း'''သည် အနုပညာသျှင်တိ၏ လက်ရာတိကို ပြသ၊ မိတ်ဆက်နန့် ရောင်းချခြင်းကို အဓိကထားရေ။ Getty Research Institute ၏ ဝေါဟာရစနစ်မာပင် အနုပညာလက်ရာတိကို ရောင်းချရန် ပြသရေ နီရာကို ''art gallery'' ဟု ခွဲထားပြီးသား၊ အများပြည်သူအကျိုးအတွက် စုဆောင်းထားရေ အနုပညာလက်ရာတိကို ထိန်းသိမ်းပြသရေ အဆောက်အအုံကို ''art museum'' ဟု သီးသန့်ခွဲထားရေ။<ref name="GettyGalleryBuilding"/> ယင်းအတွက်နန့် “ပြခန်း” နန့် “ပြတိုက်” ရို့ကို လုံးဝတူညီရေ တနည်း လုံးဝကွဲပြားရေဟု သတ်မှတ်ခြင်းထက် ယင်းအဖွဲ့အစည်း၏ ရည်ရွယ်ချက်၊ စုဆောင်းမှုနန့် စီးပွားရီးလုပ်ဆောင်ချက်ကို ကြည့်လို့ ခွဲခြားသင့်ရေ။ == ပြပွဲနန့် အနုပညာသျှင် == အနုပညာပြခန်းစွာ [[အနုပညာသျှင်]]နန့် ပရိသတ်အကြား တွိဆုံရာ အရေးကြီးရေ နီရာတခု ဖြစ်တေ။ အနုပညာသျှင်တဦး၏ လက်ရာတိကို တဦးတည်းပြသရေ '''တကိုယ်တော်ပြပွဲ''' (solo exhibition) တနည်း အနုပညာသျှင်မကန်မဝှန်၏ လက်ရာတိကို အကြောင်းအရာတခုအောက် စုပေါင်းပြသရေ '''အုပ်စုပြပွဲ''' (group exhibition) ပြုလုပ်နှိုင်ရေ။ ပြခန်းစွာ လက်ရာတိကို ရွီးချယ်ခြင်း၊ နီရာချထားခြင်းနန့် အကြောင်းအရာတခုအဖြစ် ချိတ်ဆက်တင်ဆက်ခြင်းကတဆင့် အနုပညာသျှင်၏ လက်ရာကို ပရိသတ်နားလည်ပုံအပေါ် သက်ရောက်နှိုင်ရေ။ စီးပွားဖြစ်ပြခန်းတိစွာ ယင်းချင့်အပြင် အနုပညာသျှင်၏ လက်ရာတိကို စုဆောင်းသူ၊ ပြတိုက်နန့် အနုပညာအဖွဲ့အစည်းများထံ မိတ်ဆက်ပီးပြီး အနုပညာသျှင်၏ တာရှည်အသက်မွီးဝမ်းကျောင်း ဖွံ့ဖြိုးမှုမာလည်း ပါဝင်နှိုင်ရေ။ Sotheby's Institute က commercial galleries တိကို အနုပညာသျှင်တိ ရှိတန်းရောက်လှာဖို့နန့် ပရိသတ်များအနိန်နန့် အနုပညာအသစ်တိကို တွိကြုံနိုင်ဖို့ အရေးပါရေ platform တိအဖြစ် ဖော်ပြထားရေ။<ref name="SothebysGallery"/> == အနုပညာစျီးကွက်နန့် အခန်းကဏ္ဍ == စီးပွားဖြစ်ပြခန်းတိစွာ [[အနုပညာစျီးကွက်]]၏ အရေးကြီးရေ အစိတ်အပိုင်းတခု ဖြစ်တေ။ ပြခန်းစွာ အနုပညာသျှင်ပါးက လက်ရာကို စုဆောင်းသူ့ပါး ရောက်ဟိစီရေ အလယ်အလတ်အဖွဲ့အစည်းအဖြစ် လုပ်ဆောင်နှိုင်ဗျာယ်း လက်ရာဈီးနှုန်း သတ်မှတ်ခြင်း၊ စုဆောင်းသူတိနန့် ဆက်သွယ်ခြင်းနန့် အနုပညာသျှင်၏ လက်ရာတိကို ပြပွဲနန့် art fair များမာ မိတ်ဆက်ခြင်းရို့ကို လုပ်ဆောင်နှိုင်ရေ။<ref name="SothebysGallery"/> ယကေလေ့ အနုပညာပြခန်းအားလုံးစွာ ရောင်းချရီးကို ဦးတည်ခြင်း မဟုတ်ပါ။ Non-profit နန့် artist-run spaces တိစွာ စီးပွားဖြစ်စျီးကွက်နန့် မသက်ဆိုင်ရေ စမ်းသပ်အနုပညာ၊ ဒေသခံအနုပညာနန့် လူမှုအကြောင်းအရာတိကို ပိုပြီးကေဦးစားပီးနှိုင်ရေ။ == အရေးပါမှု == အနုပညာပြခန်းစွာ အနုပညာလက်ရာတိကို နံရံထက်မာ ပြသထားရေ နီရာတခုရာ မဟုတ်ပဲ '''အနုပညာသျှင်၊ လက်ရာ၊ ပရိသတ်၊ စုဆောင်းသူနန့် အနုပညာအသိုင်းအဝိုင်းရို့ကို ဆက်သွယ်ပီးရေ နီရာ''' တခု ဖြစ်တေ။ ပြခန်းတိက အနုပညာသျှင်အသစ်တိ၏ လက်ရာတိကို လူသိများလာစီရန် အခွင့်အလမ်းပီးနှိုင်ပိုင် အနုပညာပုံစံသစ်၊ အယူအဆသစ်နန့် မီဒီယာသစ်တိကို လူထုထံ မိတ်ဆက်ပီးနှိုင်ရေ။ အများပြည်သူစွာ ပြခန်းမာ အနုပညာလက်ရာကို စာအုပ် တနည်း ဒီဂျီတေမျက်နှာပြင်ကတဆင့်မဟုတ်ပဲ မူရင်းအရွယ်အစား၊ ဝန်နန့် နီရာဆက်နွယ်မှုအထဲ တိုက်ရိုက်တွိကြုံခံစားနှိုင်ရေ။ ယင်းအပြင် အနုပညာပြခန်းတိစွာ ပြပွဲ၊ artist talk၊ workshop၊ publication နန့် အရာအစီအစိုင်တိကတဆင့် အနုပညာအကြောင်း ဆွေးနွေးမှုနန့် အသိပညာမျှဝီမှု ဖြစ်ပေါ်စီရေ ယိုင်ကျေးမှုနီရာတိလေ့ ဖြစ်နှိုင်ရေ။ Contemporary galleries တိစွာ emerging နန့် established artists တိအတွက် မြင်ရာမှုရဟိစီရေ platform တိအဖြစ် အရေးပါကြောင်း Sotheby's Institute က ဖော်ပြထားရေ။<ref name="SothebysGallery"/> == ဆက်စပ်ဂေါင်းစိုင်တိ == * [[အနုပညာ]] * [[အနုပညာသျှင်]] * [[အနုပညာလက်ရာ]] * [[ပြတိုက်]] * [[အနုပညာပြတိုက်]] * [[ပြပွဲ]] * [[ပြခန်းမှူး]] * [[ပြတိုက်မှူး]] * [[အနုပညာသမိုင်း]] * [[ခေတ်ပြိုင်အနုပညာ]] * [[အမြင်အနုပညာ]] * [[အနုပညာဝေဖန်ရီး]] * [[အနုပညာစျီးကွက်]] * [[အနုပညာစုဆောင်းမှု]] * [[အနုပညာစုဆောင်းသူ]] == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:အနုပညာပြခန်း]] [[ကဏ္ဍ:အနုပညာ]] [[ကဏ္ဍ:အနုပညာအဖွဲ့အစည်းတိ]] [[ကဏ္ဍ:အမြင်အနုပညာ]] [[ကဏ္ဍ:ပြပွဲ]] p05jq8bjknf6mfrjd0kumylxidin5w3 0 6331 22093 2026-10-27T14:59:02Z Retkhaberi 224 Created page with "'''အနုပညာလှုပ်ယှားမှု''' ({{lang-en|Art movement}}) ဆိုစွာ သတ်မှတ်ခေတ်ကာလတခုအထဲ [[အနုပညာသျှင်]]များ တနည်း ဖန်တီးသူအုပ်စုတစုက တူညီရေ အနုပညာအယူအဆ၊ ရည်ရွယ်ချက်၊ ဖန်တီးနည်း၊ အမြင် တနည်း လူမှုယိုင..." 22093 wikitext text/x-wiki '''အနုပညာလှုပ်ယှားမှု''' ({{lang-en|Art movement}}) ဆိုစွာ သတ်မှတ်ခေတ်ကာလတခုအထဲ [[အနုပညာသျှင်]]များ တနည်း ဖန်တီးသူအုပ်စုတစုက တူညီရေ အနုပညာအယူအဆ၊ ရည်ရွယ်ချက်၊ ဖန်တီးနည်း၊ အမြင် တနည်း လူမှုယိုင်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ရပ်တည်ချက်တိကို မျှဝီဖန်တီးရာမှ ဖြစ်ပေါ်လှာသော အနုပညာဆိုင်ရာ ဦးတည်ချက်တရပ် ဖြစ်တေ။ အနုပညာလှုပ်ယှားမှုတိစွာ [[ပဂျီ]]၊ [[ပပု]]၊ [[ဗိသုကာ]]၊ [[ဒီဇိုင်း]]၊ [[ဓာတ်ပုံအနုပညာ]]၊ [[ရုပ်ရှင်]]၊ [[စာပီ]]နန့် ဖျော်ဖြီတင်ဆက်မှုအနုပညာရို့ပိုင် နယ်ပယ်တခု တနည်း နယ်ပယ်မကန်မဝှန်ကို တပြိုင်တည်း လွှမ်းမိုးနှိုင်ရေ။<ref name="MoMAArtTerms">{{cite web |title=Art terms |url=https://www.moma.org/collection/terms/ |website=The Museum of Modern Art |access-date=27 October 2026}}</ref> အနုပညာလှုပ်ယှားမှုတခုမာ ပါဝင်ရေ အနုပညာသျှင်အားလုံး၏ လက်ရာတိသည် ပုံသဏ္ဌာန်အားဖြင့် တူညီနီရန် မလိုအပ်ပါ၊၊ နမူနာ [[Abstract Expressionism]] နန့် ဆက်စပ်ရေ အနုပညာသျှင်တိ၏ စတိုင်တိမာ အလွန်ကွဲပြားကေလေ့ စိတ္တဇအနုပညာကတဆင့် ကိုယ်ပိုင်ယုံကြည်ချက်နန့် လူ့တန်ဖိုးတိကို အားကောင်းစွာ ဖော်ပြလိုရေ တူညီရေ ဦးတည်ချက်တရပ် ဟိခကတ်တေ။<ref name="MoMAArtTerms"/> ယင်းချင့်အပြင် လှုပ်ယှားမှုတခုဖြစ်ရန် တရားဝင်အဖွဲ့အစည်းတခုအဖြစ် ဖွဲ့စည်းထားရန်လည်း မဖြစ်မနီ မလိုအပ်ပါ၊၊<ref name="MoMANewObjectivity">{{cite web |title=Neue Sachlichkeit (New Objectivity) |url=https://www.moma.org/collection/terms/?filter=N |website=The Museum of Modern Art |access-date=27 October 2026}}</ref> == အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက် == အနုပညာလှုပ်ယှားမှုစွာ အနုပညာသျှင်တိ၏ လက်ရာတိမာ ထပ်တူတွိရရေ ရုပ်သွင်စတိုင်တခုကိုရာ ဆိုလိုခြင်းမဟုတ်ဘဲ အနုပညာ၏ ရည်ရွယ်ချက်၊ ဖန်တီးနည်းနန့် လူမှုအခန်းကဏ္ဍရို့အပေါ် မျှဝီထားရေ အယူအဆတိကိုပါ ရည်ညွှန်းနှိုင်ရေ။ တချို့လှုပ်ယှားမှုတိကို အနုပညာသျှင်တိကိုယ်တိုင် နာမည်ပီးလို့ အဖွဲ့ဖွဲ့ခြင်း၊ ကြေညာစာတမ်း (manifesto) ထုတ်ပြန်ခြင်း၊ ပြပွဲများ တတူတကွကျင်းပခြင်း တနည်း စာပီ၊ မဂ္ဂဇင်းနန့် အနုပညာအဖွဲ့အစည်းများ တည်ထောင်ခြင်းရို့ကတဆင့် ပေါ်ပေါက်လာရေ။ အရာလှုပ်ယှားမှုတိကိုမူ နောက်ပိုင်း အနုပညာသမိုင်းပညာသျှင်နန့် ဝေဖန်ရီးဆရာတိက ယင်းနည်းပိုင်အယူအဆ တနည်း ဖန်တီးမှုလက္ခဏာများ ဟိရေ အနုပညာသျှင်တိကို စုစည်းပနာ နာမည်သတ်မှတ်ထားခြင်း ဖြစ်နှိုင်ရေ။ ယင်းအတွက်နန့် အနုပညာလှုပ်ယှားမှုတခု၏ အစနန့်အဆုံး၊ ပါဝင်သူတိနန့် အဓိကလက္ခဏာရို့ကို အမြဲတမ်း စိသားကိုက် သတ်မှတ်နိုင်ခြင်း မဟိပါ။ The Metropolitan Museum of Art ၏ Surrealism ဆိုင်ရာ လိလာမှုမာလည်း အနုပညာသမိုင်းကို သတ်မှတ်ချက်စိသားကိုက်ဟိရေ အစ၊ အဆုံးနန့် စတိုင်တိအဖြစ် စနစ်တကျခွဲရန် ကြိုးစားခြင်းစွာ လက်တွိသမိုင်း၏ ဗလဗွီသတ်မှုကို လျှော့ချပစ်နှိုင်ကြောင်း ထောက်ပြထားရေ။<ref name="MetSurrealism">{{cite web |title=Beyond Beyond Borders |url=https://www.metmuseum.org/perspectives/surrealism-beyond-borders-catalogue-interview |website=The Metropolitan Museum of Art |access-date=27 October 2026}}</ref> == ဖြစ်ပေါ်လှာပုံ == အနုပညာလှုပ်ယှားမှုတိစွာ လူမှုရီး၊ နိုင်ငံရီး၊ နည်းပညာ၊ စီးပွားရီးနန့် ယိုင်ကျေးမှုအပြောင်းအလဲတိကို အနုပညာသျှင်တိက တုံ့ပြန်ရာမှ ရက်ပြတ်ပေါ်ပေါက်လာကတ်တေ။ နမူနာ '''Arts and Crafts movement''' သည် ၁၉ ရာစု အင်္ဂလန်မာ စက်မှုထုတ်လုပ်မှု အလွန်တိုးတက်လာခြင်းကို တုံ့ပြန်ပနာ လက်ဖြင့်ဖန်တီးမှု၊ ရိုးယှင်းရေတည်ဆောက်ပုံနန့် သဘာဝ တနည်း ဒေသသုံးပစ္စည်းတိကို ပြန်ပနာ အလီးထားရေ လှုပ်ယှားမှုတခုအဖြစ် ပေါ်ပေါက်ခရေ။ ယင်းလှုပ်ယှားမှုသည် နောက်ပိုင်း [[Art Nouveau]] နန့် [[Bauhaus]] ပိုင် အနုပညာနန့် ဒီဇိုင်းလှုပ်ယှားမှုတိအပေါ်လည်း သက်ရောက်ခရေ။<ref name="MoMAArtsCrafts">{{cite web |title=Arts and Crafts movement |url=https://www.moma.org/collection/terms/ |website=The Museum of Modern Art |access-date=27 October 2026}}</ref> အရာလှုပ်ယှားမှုတိမာ စစ်ပွဲ၊ နိုင်ငံရီးမတိုင်းမှု၊ လူမှုမညီမျှမှု တနည်း ခေတ်ဟောင်းအနုပညာစည်းမျှိုင်းတိကို ငြင်းပယ်လိုမှုရို့မှ ဖြစ်ပေါ်လှာနှိုင်ရေ။ MoMA က ခေတ်သစ်အနုပညာဖွံ့ဖြိုးလာမှုမာ ရိုးရာအနုပညာအဖွဲ့အစည်း၊ ဘာသာရပ်နန့် နည်းစနစ်တိကို ခေါ်တောင်းခြင်းအပြင် စက်မှုဖွံ့ဖြိုးမှု၊ မြို့ပြတိုးတက်မှု၊ နည်းပညာနန့် လူထုမီဒီယာရို့၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုတိ ပါဝင်ကြောင်း ဖော်ပြထားရေ။<ref name="MoMAModern">{{cite web |title=What is modern art? |url=https://www.moma.org/collection/terms/modern-art/what-is-modern-art |website=The Museum of Modern Art |access-date=27 October 2026}}</ref> == အဓိကလက္ခဏာတိ == အနုပညာလှုပ်ယှားမှုတခုမာ အောက်ပါလက္ခဏာတိထဲက တချို့ကို တွိနှိုင်ရေ— * အနုပညာနန့်ဆိုင်ရေ တူညီရေ အယူအဆ တနည်း ရည်ရွယ်ချက် * ယင်းနည်းပိုင် ဖန်တီးနည်း၊ ဝန် တနည်း မီဒီယာကို စမ်းသပ်အသုံးပြုခြင်း * ဟိပြီးသား အနုပညာစံနှုန်းတိကို ငြင်းပယ်ခြင်း တနည်း ပြန်ပနာအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ခြင်း * လူမှုရီးနန့် နိုင်ငံရီးအခြီအရဲတခုကို တုံ့ပြန်ခြင်း * အနုပညာသျှင်တိအကြား အတွေးအခေါ်နန့် နည်းစနစ်များ ဖလှယ်ခြင်း * စုပေါင်းပြပွဲ၊ အနုပညာအဖွဲ့ တနည်း မဂ္ဂဇင်းများ ဖွဲ့စည်းခြင်း * manifesto တနည်း အနုပညာအခြီခံမူများ ထုတ်ပြန်ခြင်း * ခေတ်ဟောင်းနည်းလမ်းတိကို ခေါ်တောင်းလို့ စမ်းသပ်ဖန်တီးခြင်း * နယ်ပယ်အမျိုးမျိုးဖြစ်ရေ ပဂျီ၊ ဒီဇိုင်း၊ ဗိသုကာ၊ စာပီနန့် ဖျော်ဖြီမှုရို့ကို ချိတ်ဆက်ခြင်း ရို့ ဖြစ်နှိုင်ရေ။ ယကေလေ့ လှုပ်ယှားမှုတိုင်းမာ အထက်ပါလက္ခဏာအားလုံး မပါဝင်နိုင်ပါ၊၊ နမူနာ Neue Sachlichkeit နန့် ဆက်စပ်သော အနုပညာသျှင်တိသည် တရားဝင်အဖွဲ့တခုအဖြစ် မဖွဲ့စည်းထားကတ်ကေလေ့ Weimar Germany အထဲ လူမှုဘဝကို သဘာဝကျပြီး ရက်ပြတ်သရော်ဝေဖန်ရေနည်းနန့် ဖော်ပြမှုကြောင့် တူညီရေ လှုပ်ယှားမှုတခုအဖြစ် ဆက်စပ်ဖော်ပြကတ်တေ။<ref name="MoMANewObjectivity"/> == ထင်ရှားရေ အနုပညာလှုပ်ယှားမှုတိ == [[အနုပညာသမိုင်း]]တလျှောက် အနုပညာလှုပ်ယှားမှုမကန်မဝှန် ပေါ်ပေါက်ခရေ။ အထူးအနိန်နန့် ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းမှ ၂၀ ရာစုအထဲ ခေတ်သစ်အနုပညာ၏ ကကောင်းလျင်ရေ ပြောင်းလဲမှုတိကြောင့် လှုပ်ယှားမှု အများကြီး ဖြစ်ပေါ်ပါလတ်တေ။<ref name="MoMAModern"/> ထင်ရှားရေ လှုပ်ယှားမှုတိမာ— * [[Romanticism]] * [[Realism]] * [[Impressionism]] * [[Post-Impressionism]] * [[Arts and Crafts movement]] * [[Art Nouveau]] * [[Expressionism]] * [[Fauvism]] * [[Cubism]] * [[Futurism]] * [[Dada]] * [[Surrealism]] * [[Constructivism]] * [[Bauhaus]] * [[Abstract Expressionism]] * [[Pop art]] * [[Minimalism]] * [[Conceptual art]] အစဟိစွာရို့ ပါဝင်ရေ။ ယင်းချင့် လှုပ်ယှားမှုတိစွာ နိုင်ငံနန့် ဒေသတခုတည်းမာသာ ကန့်သတ်ထားခြင်းမဟိနှိုင်ပါ၊၊ Art Nouveau သည် နမူနာ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းနန့် ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းက နိုင်ငံတိုင်းအနုပညာလှုပ်ယှားမှုတခုဖြစ်ပြီးကေ အနုပညာအားလုံး၏ ညီညွတ်မှုကို ဗွေယူခရေ။ ပြင်သစ်နန့် ဘယ်လ်ဂျီယံမာ Art Nouveau ဟု ခေါ်ကေလေ့ အရာဒေသများမာ Glasgow Style၊ Stile Liberty နန့် အရာနာမည်တိနန့် ဖွံ့ဖြိုးခရေ။<ref name="MoMAArtNouveau">{{cite web |title=Art Nouveau (New Art) |url=https://www.moma.org/collection/terms/art-nouveau-new-art |website=The Museum of Modern Art |access-date=27 October 2026}}</ref> == အနုပညာလှုပ်ယှားမှုနန့် အနုပညာစတိုင် == '''အနုပညာလှုပ်ယှားမှု''' (art movement) နန့် '''အနုပညာစတိုင်''' (art style) ရို့စွာ နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်ကေလေ့ အဓိပ္ပာယ်တူညီခြင်း မဟိပါ။ '''အနုပညာစတိုင်'''သည် လက်ရာတခု တနည်း အနုပညာသျှင်တဦး၏ မြင်သာသော ပုံစံ၊ မျှိုင်း၊ အရောင်၊ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံနန့် ဖန်တီးနည်းရို့၏ ထူးခြားသော လက္ခဏာတိကို အဓိက ရည်ညွှန်းနှိုင်ရေ။ '''အနုပညာလှုပ်ယှားမှု'''ကမူ အနုပညာသျှင်အုပ်စုတစု၊ ခေတ်ကာလတခုနန့် ယင်းရို့ မျှဝီထားရေ အယူအဆ၊ ရည်ရွယ်ချက် တနည်း ယိုင်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဦးတည်ချက်ကို ပိုပြီးကေရည်ညွှန်းရေ။ ယင်းအတွက်နန့် လှုပ်ယှားမှုတခုအထဲ စတိုင်အမျိုးမျိုး ဟိနှိုင်ရေ။ The Met က Surrealism ကို ပုံစံတမျိုးတည်းဟိရေ style ထက် ကမ္ဘာ့နီရာအမျိုးမျိုးမာ အဓိပ္ပာယ်ဟိခရေ '''အယူအဆတရပ်'''အဖြစ် နားလည်ရန် ဗွေယူထားရေ။<ref name="MetSurrealism"/> ယင်းတတူ MoMA ၏ Abstract Expressionism ယှင်းလင်းချက်မာလည်း ပါဝင်ရေ အနုပညာသျှင်တိ၏ stylistic approaches များ အလွန်ကွာခြားကေလေ့ စိတ္တဇအနုပညာဆိုင်ရာ တူညီရေ ယုံကြည်ချက်တခုက ယင်းရို့ကို လှုပ်ယှားမှုတခုအဖြစ် ချိတ်ဆက်ထားရေ။<ref name="MoMAArtTerms"/> == လှုပ်ယှားမှုနန့် Avant-garde == '''Avant-garde''' ဆိုရေ ဝေါဟာရရေ မူလက ပြင်သစ်စစ်ဘက်အသုံးအနှုန်းဖြစ်ပြီးကေ “ရှိတန်းတပ်” ဆိုရေ အဓိပ္ပာယ်ဟိရေ။ အနုပညာမာမူ ဟိပြီးသားအစိုင်အလာနန့် သတ်မှတ်ချက်တိကို ကျော်လွန်ပြီးကေ စမ်းသပ်ဖန်တီးရေ အနုပညာသျှင်၊ လှုပ်ယှားမှု တနည်း လက်ရာတိကို ရည်ညွှန်းရေ။<ref name="MoMAAvant">{{cite web |title=Avant-garde |url=https://www.moma.org/collection/terms/ |website=The Museum of Modern Art |access-date=27 October 2026}}</ref> Dada၊ Futurism၊ Surrealism နန့် Constructivism ပိုင်ယှောင် လှုပ်ယှားမှုတိကို ၂၀ ရာစု avant-garde သမိုင်းနန့် ရက်ပြတ်ဆက်စပ်လိလာကတ်တေ။ ယင်းလှုပ်ယှားမှုတိစွာ အနုပညာ၏ ပုံစံကိုရာ ပြောင်းလဲရန် မဟုတ်ဘဲ “အနုပညာဆိုစွာ ဇာလဲ”၊ “ဇာသူ့အတွက် အနုပညာဖန်တီးလဲ” နန့် “လူမှုဘဝမာ အနုပညာ၏ အခန်းကဏ္ဍက ဇာလဲ” စရေ အခြီခံမီးခွန်းတိကိုလေ့ မီးခွန်းထုတ်ခကတ်တေ။<ref name="MoMAModern"/> ယကေလေ့ အနုပညာလှုပ်ယှားမှုတိုင်းရေ avant-garde ဖြစ်ရဖို့လို့ မဆိုနှိုင်ပိုင် စမ်းသပ်ဖန်တီးသော အနုပညာသျှင်တိုင်းရေ သတ်မှတ်ထားရေ လှုပ်ယှားမှုတခုမာ ပါဝင်ရန်လည်း မလိုအပ်ပါ၊၊ == အရေးပါမှု == အနုပညာလှုပ်ယှားမှုတိကို လိလာခြင်းစွာ အနုပညာလက်ရာတခုချင်းကိုရာ ကြည့်ရှုခြင်းထက် အနုပဝါရေ လူမှုသမိုင်း၊ နိုင်ငံရီး၊ နည်းပညာနန့် ယိုင်ကျေးမှုအပြောင်းအလဲတိနန့် ဇာပိုင် ဆက်စပ်ဖွံ့ဖြိုးလာစွာကို နားလည်နိုင်စီရေ။ လှုပ်ယှားမှုတခုအထဲ အနုပညာသျှင်တိသည် အချင်းချင်း အယူအဆနန့် နည်းစနစ်များ ဖလှယ်နှိုင်ဗျာယ်း တဦး၏စမ်းသပ်မှုက အရာသူတိအတွက် အစပြုချက်ဖြစ်လှာနှိုင်ရေ။ တချို့လှုပ်ယှားမှုတိစွာ နိုင်ငံတခုမှ အရာနိုင်ငံတိသို့ ပျံ့နှံ့လားပြီးကေ ဒေသခံယိုင်ကျေးမှုအခြီအရဲနန့် တွိဆုံရာမှ ပုံစံအသစ်များ ပေါ်ပေါက်လာနှိုင်ရေ။<ref name="MoMAArtNouveau"/> MoMA က ခေတ်သစ်အနုပညာ၏ အဓိကဖွံ့ဖြိုးမှုတိကို innovative artists၊ influential artistic movements၊ အရေးပါရေ ပြပွဲတိနန့် ကမ္ဘာ့သမိုင်းပြောင်းလဲမှုတိကတဆင့် ခြီရာခံနှိုင်ကြောင်း ဖော်ပြထားရေ။<ref name="MoMAModern"/> ယင်းအတွက်နန့် အနုပညာလှုပ်ယှားမှုတိစွာ [[အနုပညာသမိုင်း]]ကို ခေတ်အလိုက် စနစ်တကျ လိလာနိုင်စီရေ အရေးပါရေ အယူအဆတခုဖြစ်ကေလေ့ အနုပညာသျှင်တိနန့် လက်ရာတိကို သတ်မှတ်ထားရေ အုပ်စုအထဲ အလွန်အကျွံ ကန့်သတ်မထားဖို့လည်း လိုအပ်တေ။ အနုပညာလှုပ်ယှားမှုတိ၏ အချိန်၊ နီရာနန့် အယူအဆတိစွာ ရက်ပြတ်ထပ်နိန်ပြီးကေ အပြန်အလှန် သက်ရောက်နှိုင်ကတ်ရေ။<ref name="MetSurrealism"/> == ဆက်စပ်ဂေါင်းစိုင်တိ == * [[အနုပညာ]] * [[အနုပညာသမိုင်း]] * [[အနုပညာစတိုင်]] * [[အနုပညာသျှင်]] * [[ခေတ်သစ်အနုပညာ]] * [[ခေတ်ပြိုင်အနုပညာ]] * [[Avant-garde]] * [[Impressionism]] * [[Expressionism]] * [[Cubism]] * [[Futurism]] * [[Dada]] * [[Surrealism]] * [[Abstract Expressionism]] * [[Pop art]] * [[အယူအဆအနုပညာ]] == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:အနုပညာလှုပ်ယှားမှုတိ]] [[ကဏ္ဍ:အနုပညာ]] [[ကဏ္ဍ:အနုပညာသမိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:အနုပညာသီအိုရီ]] qqtoc0eqe4p8tm9wolylq7tklpbql07 0 6332 22094 2026-10-27T15:12:36Z Retkhaberi 224 Created page with "'''အနုပညာဝေဖန်မှု''' ({{lang-en|Art criticism}}) ဆိုစွာမာ [[အနုပညာလက်ရာ]]တိနန့် အနုပညာပြပွဲတိကို သေချာကြည့်ရှုလို့ '''ဖော်ပြခြင်း၊ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း၊ အနက်ဖွင့်ခြင်းနန့် အကဲဖြတ်ခြင်း'''ရို့ ပ..." 22094 wikitext text/x-wiki '''အနုပညာဝေဖန်မှု''' ({{lang-en|Art criticism}}) ဆိုစွာမာ [[အနုပညာလက်ရာ]]တိနန့် အနုပညာပြပွဲတိကို သေချာကြည့်ရှုလို့ '''ဖော်ပြခြင်း၊ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း၊ အနက်ဖွင့်ခြင်းနန့် အကဲဖြတ်ခြင်း'''ရို့ ပြုလုပ်ရေ လိလာမှုနန့် လက်တွိလုပ်ငန်းတရပ် ဖြစ်တေ။ အနုပညာဝေဖန်မှုသည် လက်ရာတခုကို “ကောင်းရေ” တနည်း “မကောင်းပါ” ဟု ရိုးရိုးသဖောထားပီးခြင်းထက် လက်ရာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်၊ နည်းစနစ်၊ အကြောင်းအရာ၊ အဓိပ္ပာယ်၊ သမိုင်းနန့် ယိုင်ကျေးမှုနောက်ခံရို့ကို သက်သီအထောက်အထားဖြင့် သုံးသပ်ရှင်းလင်းရန် ရည်ရွယ်ရေ။<ref name="GettyCriticism">{{cite web |title=Art criticism |url=https://www.getty.edu/vow/AATFullDisplay?subjectid=300168233 |website=Art & Architecture Thesaurus |publisher=Getty Research Institute |access-date=27 October 2026}}</ref> အနုပညာဝေဖန်သူ (art critic) သည် အနုပညာလက်ရာတိအကြောင်း ရီးသားခြင်း၊ ဆန်းစစ်ခြင်းနန့် အကဲဖြတ်ခြင်း ပြုလုပ်သူဖြစ်ပြီးကေ အထူးအနိန်နန့် မျက်မှောက်ခေတ်အနုပညာနန့် အသစ်ပေါ်ပေါက်လာရေ လက်ရာတိကို မဂ္ဂဇင်း၊ သတင်းစာ၊ စာအုပ်၊ ပြပွဲကတ်တလိုင်းက်နန့် ဒီဂျီတေမီဒီယာများမာ သုံးသပ်ရီးသားလိဟိရေ။<ref name="GettyCritic">{{cite web |title=Art critics |url=https://www.getty.edu/vow/AATFullDisplay?subjectid=300168235 |website=Art & Architecture Thesaurus |publisher=Getty Research Institute |access-date=27 October 2026}}</ref> == အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက် == “ဝေဖန်မှု” ဆိုရေ စကားလုံးကို နိစိုင်အသုံးအနှုန်းမာ အားနည်းချက်ရှာဖွီခြင်း တနည်း ပြစ်တင်ခြင်းဟု နားလည်တတ်ကတ်ကေလေ့ '''အနုပညာဝေဖန်မှု'''၏ အဓိပ္ပာယ်မာ ထိုတနည်းပါ၊၊ အနုပညာဝေဖန်မှုမာ လက်ရာ၏ ကောင်းချက်၊ အားနည်းချက်၊ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံ၊ ဖန်တီးနည်းနန့် အဓိပ္ပာယ်ရို့ကို စနစ်တကျ ဆန်းစစ်လို့ အကဲဖြတ်ချက်တရပ် တည်ဆောက်ခြင်း ပါဝင်ရေ။<ref name="GettyCriticism"/> ယင်းအတွက်နန့် အနုပညာဝေဖန်ချက်တခုသည် “ကျွန်ုပ်ကြိုက်ရေ”၊ “မကြိုက်ပါ” ဆိုရေ ပုဂ္ဂိုလ်ရီးအကြိုက်သတ်သတ်နန့် မတူပါ၊၊ အရောင်၊ မျှိုင်း၊ ပုံသဏ္ဌာန်၊ အချိုးအစား၊ နီရာ၊ texture၊ အသုံးပြုရေမီဒီယာ၊ အကြောင်းအရာနန့် သမိုင်းနောက်ခံပိုင် မြင်နိုင်၊ လိလာနှိုင်ရေ အချက်တိကို ကိုးကားလို့ ကိုယ့် အနက်ဖွင့်မှုနန့် အကဲဖြတ်မှုကို အကြောင်းပြချက်ပီးနှိုင်ဖို့ လိုအပ်ရေ။ Getty ၏ formal analysis ဆိုင်ရာ ပညာရီးအရင်းအမြစ်တိကလေ့ အနုပညာ၏ element နန့် design principle တိကို လိလာခြင်းစွာ လက်ရာအကြောင်း သက်သီအထောက်အထားဟိဟိ တွက်ဖော်ပြောဆိုနှိုင်ဖို့ အခြီခံဖြစ်ကတ်ောင်း ဖော်ပြထားရေ။<ref name="GettyFormal">{{cite web |title=Understanding Formal Analysis |url=https://www.getty.edu/education/teachers/classroom_resources/formal_analysis.html |website=Getty Education |publisher=J. Paul Getty Trust |access-date=27 October 2026}}</ref> == အခြီခံလုပ်ငန်းစဉ်တိ == အနုပညာဝေဖန်မှုမာ နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးဟိကေလေ့ အခြီခံအားဖြင့် အောက်ပါလုပ်ငန်းစဉ်များ ပါဝင်နှိုင်ရေ— === ဖော်ပြခြင်း === '''ဖော်ပြခြင်း''' (description) သည် လက်ရာမာ အဂယင့်မြင်တွိရရေ အချက်တိကို ဦးစွာ မှတ်သားဖော်ပြခြင်း ဖြစ်တေ။ ပဂျီတရွှားမာ ဇာလူ၊ အရာဝထု၊ အရောင်၊ ပုံသဏ္ဌာန်နန့် နီရာများ ပါဟိရေကို အနက်ဖွင့်ချက် မထည့်မီ တိကျစွာ ကြည့်ရှုဖော်ပြရေ။ Getty ၏ visual analysis နည်းလမ်းမာ ပထမအဆင့်ကို description ဟု သတ်မှတ်ပြီး ယင်းအဆင့်မာ ပုံ၏အဓိပ္ပာယ်အပေါ် အဂုဆုံးဖြတ်ခြင်းမပြုဘဲ မြင်တွိရရေ အချက်တိကို သီးသန့်ဖော်ပြဖို့ ဗွေယူရေ။<ref name="GettyPhotoAnalysis">{{cite web |title=Analyzing Photographs |url=https://www.getty.edu/education/teachers/classroom_resources/curricula/exploring_photographs/background1.html |website=Getty Education |publisher=J. Paul Getty Trust |access-date=27 October 2026}}</ref> === ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း === '''ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း''' (analysis) မာ အနုပညာသျှင်က မျှိုင်း၊ အရောင်၊ ပုံသဏ္ဌာန်၊ နီရာ၊ အလင်းအမိုက်၊ texture နန့် composition ရို့ကို ဇာပိုင်အသုံးပြုထားရေကို လိလာရေ။ နမူနာ— * အဓိကပုံကို ဇာနီရာမာ ထားသနည်း * အရောင်တိက ဇာခံစားမှု ဖြစ်ပေါ်စေသနည်း * အလင်းနန့်အမိုက်ကို ဇာပိုင်အသုံးပြုထားသနည်း * လက်ရာမာ ညီမျှမှု တနည်း လှုပ်ယှားမှုကို ဇာပိုင်ဖန်တီးထားသနည်း * ဇာဝန်နန့် နည်းစနစ်ကို အသုံးပြုထားသနည်း စရေ မီးခွန်းတိကို လိလာနှိုင်ရေ။<ref name="GettyFormal"/> === အနက်ဖွင့်ခြင်း === '''အနက်ဖွင့်ခြင်း''' (interpretation) ဆိုစွာမာ လက်ရာက ဇာအတွေးအခေါ်၊ ခံစားမှု တနည်း အကြောင်းအရာကို ဖော်ပြနိူင်သနည်းဆိုလိုစွာကို ရှင်းလင်းရန် ကြိုးစားခြင်း ဖြစ်တေ။ အနက်ဖွင့်ရာမာ လက်ရာ၏ ရုပ်သွင်လက္ခဏာတိအပြင် အနုပညာသျှင်၏ သမိုင်းနောက်ခံ၊ ဖန်တီးခရေခေတ်၊ လူမှုအခြီအနီ၊ ယိုင်ကျေးမှု၊ သင်္ကေတနန့် အယင်အနုပညာလက်ရာတိနန့် ဆက်နွယ်မှုရို့ကိုပါ ထည့်သွင်းတွက်ဖော်နှိုင်ရေ။ Getty ၏ ပြတိုက်ပညာရီးနည်းလမ်းများမာ description နန့် formal analysis ရို့မှ ရဟိရေ အချက်တိကို background information နန့် ပေါင်းစပ်လို့ interpretation တည်ဆောက်ရန် သင်ကြားထားရေ။<ref name="GettyInterpret">{{cite web |title=Looking and Learning – Lesson 2 |url=https://www.getty.edu/education/teachers/classroom_resources/curricula/looking_learning_midhi/looking_learning_midhi_lesson02.html |website=Getty Education |publisher=J. Paul Getty Trust |access-date=27 October 2026}}</ref> === အကဲဖြတ်ခြင်း === '''အကဲဖြတ်ခြင်း''' (evaluation) မာ လက်ရာ၏ အနုပညာဆိုင်ရာ အောင်မြင်မှု၊ အရေးပါမု တနည်း တန်ဖိုးကို အကြောင်းပြချက်နန့် အထောက်အထားတိနန့် သုံးသပ်ရေ။ Getty AAT ၏ သတ်မှတ်ချက်အရလည်း evaluation သည် art criticism ၏ အခြီခံလုပ်ဆောင်ချက်တခု ဖြစ်တေ။<ref name="GettyCriticism"/> အကဲဖြတ်ရာမာ— * အနုပညာသျှင်၏ ရည်ရွယ်ချက် အောင်မြင်မှုဟိမဟိ * ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံ ထိရောက်မှုဟိမဟိ * နည်းစနစ်နန့် မီဒီယာအသုံးပြုပုံ * မူရင်းဆန်းသစ်မှု * အနုပညာသမိုင်းနန့် ယိုင်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အရေးပါမု * ပရိသတ်အပေါ် ဖြစ်ပေါ်စီရေ အတွိအကြုံ စရေ အချက်တိကို ထည့်သွင်းတွက်ဖော်နှိုင်ရေ။ ယကေလေ့ အနုပညာအမျိုးအစားတိုင်းကို တူညီရေ စံဖြင့် အကဲဖြတ်ရန် မသင့်ပါ၊၊ ခေတ်ပြိုင်အနုပညာတချို့မာ ရိုးရာ “လှပမှု” ထက် အယူအဆ၊ မီးခွန်းထုတ်နိုင်စွမ်းနန့် ပရိသတ်အား တွက်ဖော်စီမှုရို့ ပိုပြီးကေအရေးကြီးနှိုင်ရေ။<ref>{{cite web |title=About Contemporary Art |url=https://www.getty.edu/education/k-12-learning/about-contemporary-art/ |website=Getty Education |publisher=J. Paul Getty Trust |access-date=27 October 2026}}</ref> == ဝေဖန်မှုဆိုင်ရာ ချိုင်းကပ်နည်းများ == အနုပညာလက်ရာကို နည်းလမ်းတမျိုးတည်းဖြင့် ဝေဖန်ရန် မလိုအပ်ပါ၊၊ လက်ရာနန့် သုတေသနရည်ရွယ်ချက်အလိုက် မတူညီရေ ချိုင်းကပ်နည်းတိကို အသုံးပြုနှိုင်ရေ။ ယင်းရို့မာ— * '''Formalism''' — အရောင်၊ မျှိုင်း၊ ပုံသဏ္ဌာန်၊ composition နန့် အရာရုပ်သွင်လက္ခဏာတိကို အဓိကထားလိလာခြင်း * '''သမိုင်းဆိုင်ရာ ချိုင်းကပ်မှု''' — လက်ရာကို ဖန်တီးခရေ ခေတ်နန့် သမိုင်းအခြီအနီအထဲ လိလာခြင်း * '''လူမှုရီးနန့် နိုင်ငံရီး ချိုင်းကပ်မှု''' — လက်ရာနန့် လူမှုအာဏာ၊ လူတန်းစား၊ နိုင်ငံရီးရို့၏ ဆက်နွယ်မှုကို လိလာခြင်း * '''စိတ်ပညာဆိုင်ရာ ချိုင်းကပ်မှု''' * '''အမျိုးဘုဝေးဝါဒဆိုင်ရာ ဝေဖန်မှု''' (feminist criticism) * '''ကိုလိုနီနန့် ကိုလိုနီလွန် ချိုင်းကပ်မှု''' * '''ယိုင်ကျေးမှုနန့် အမှတ်သညာဆိုင်ရာ ချိုင်းကပ်မှု''' * '''အယူအဆနန့် သင်္ကေတဆိုင်ရာ အနက်ဖွင့်ခြင်း''' အစဟိစွာရို့ ပါဝင်နှိုင်ရေ။ ခေတ်ပြိုင်အနုပညာမာ လက်ရာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်တခုတည်းထက် ယင်းလက်ရာက ဇာမီးခွန်းတိ ဖော်ထုတ်ထားရေ၊ ဇာအယူအဆကို ခေါ်တောင်းထားစွာနန့် ဇာလူမှုအခြီအနီအထဲ ဖန်တီးထားရေရို့ကို ပိုပြီးကေဗွေယူနှိုင်ရေ။<ref>{{cite web |title=About Contemporary Art |url=https://www.getty.edu/education/k-12-learning/about-contemporary-art/ |website=Getty Education |publisher=J. Paul Getty Trust |access-date=27 October 2026}}</ref> == အနုပညာဝေဖန်သူ == '''အနုပညာဝေဖန်သူ''' (art critic) ဆိုစွာမာ အနုပညာလက်ရာတိအကြောင်း သတင်းပီးရီးသားခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်း၊ အနက်ဖွင့်ခြင်း တနည်း အကဲဖြတ်ခြင်း ပြုလုပ်သူ ဖြစ်တေ။ Getty AAT က အနုပညာဝေဖန်သူတိစွာ အထူးအနိန်နန့် ခေတ်ပြိုင်လက်ရာတိကို ရီးသား၊ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာနန့် အကဲဖြတ်သူတိဟု သတ်မှတ်ထားရေ။<ref name="GettyCritic"/> အနုပညာဝေဖန်သူတိစွာ— * သတင်းစာနန့် မဂ္ဂဇင်း * အနုပညာဂျာနယ် * ပြပွဲကတ်တလိုင်းက် * စာအုပ်နန့် သုတေသနစာတမ်း * လေဒီအိုနန့် ရုပ်မြင်သံကြား * ဝက်ဘ်ဆိုက်နန့် ဒီဂျီတေမီဒီယာ ရို့ကတဆင့် ဝေဖန်ချက်တိ ထုတ်ဝီနှိုင်ရေ။ ဝေဖန်ရီးဆရာတယောက်က အနုပညာလက်ရာကို လူထုနားလည်စီရန် ကူညီနိုင်ပိုင် အနုပညာသျှင်အသစ်များ၊ အနုပညာလှုပ်ယှားမှုအသစ်တိနန့် စတိုင်အသစ်များ လူသိများလာစီရန်လည်း သက်ရောက်နှိုင်ရေ။ နမူနာ ၂၀ ရာစုအစောပိုင်း ဗြိတိသျှအနုပညာဝေဖန်သူ Roger Fry သည် ပြင်သစ်ခေတ်သစ်အနုပညာကို ဗြိတိန်နန့် အမင်ရကန် ပရိသတ်များထံ မိတ်ဆက်ရာမာ အရေးပါခပြီးကေ သူ ဝေဖန်ရီးအတွေးတိက အနုပညာသမိုင်းပညာရပ်အပေါ်ပါ သက်ရောက်ခရေ။<ref name="MetFry">{{cite web |title=Roger Eliot Fry |url=https://www.metmuseum.org/research-centers/leonard-lauder-research-center/research-resources/modern-art-index-project/fry |website=The Metropolitan Museum of Art |access-date=27 October 2026}}</ref> == အလှဗေဒနန့် အနုပညာသမိုင်းရို့နန့် ကွာခြားချက် == '''[[အနုပညာဝေဖန်မှု]]'''၊ '''[[အလှဗေဒ]]'''နန့် '''[[အနုပညာသမိုင်း]]'''ရို့စွာ နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်ကေလေ့ အဓိကမီးခွန်းနန့် လိလာမှုဦးတည်ချက် ကွဲပြားရေ။ '''အနုပညာဝေဖန်မှု'''စွာ သတ်မှတ်လက်ရာ၊ အနုပညာသျှင် တနည်း ပြပွဲတခုကို ဖော်ပြ၊ ခွဲခြမ်း၊ အနက်ဖွင့်နန့် အကဲဖြတ်ခြင်းကို အဓိကထားရေ။ '''အလှဗေဒ'''သည် “အလှတရားဆိုစွာ ဇာလဲ”၊ “အနုပညာတန်ဖိုးဆိုစွာ ဇာလဲ”၊ “လူရို့စွာ အနုပညာကို ဇာပိုင်ခံစားအကဲဖြတ်ကတ်လဲ” စရေ အခြီခံဒဿနိက မီးခွန်းတိကို လိလာရေ။ '''အနုပညာသမိုင်း'''ကမူ အနုပညာလက်ရာနန့် လှုပ်ယှားမှုတိစွာ ဇာသမိုင်းနန့် ယိုင်ကျေးမှုအခြီအနီမာ ပေါ်ပေါက်ဖွံ့ဖြိုးခစွာကို လိလာရေ။ လက်တွိမာ နယ်ပယ်သုံးခုသည် အပြန်အလှန်ထပ်နီတတ်ရေ။ Getty ၏ art-education framework များမာလည်း art history၊ art criticism နန့် aesthetics ရို့ကို ဆက်စပ်ကေလေ့ သီးသန့်လိလာမှုနယ်ပယ်တိအဖြစ် အသုံးပြုထားရေ။<ref>{{cite web |title=Discipline-Based Art Education: A Curriculum Sampler |url=https://www.getty.edu/publications/resources/virtuallibrary/0892361719.pdf |website=Getty Publications |publisher=J. Paul Getty Trust |access-date=27 October 2026}}</ref> == အနုပညာဝေဖန်မှုနန့် သမိုင်းမှတ်တမ်း == အနုပညာလက်ရာတခုအပေါ် ခေတ်အလိုက် ထွက်ပေါ်လှာသော ဝေဖန်ချက်တိစွာ ယင်းခေတ်လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ အနုပညာအကြိုက်၊ တန်ဖိုးစံနှုန်းနန့် ယိုင်ကျေးမှုအမြင်တိကို နားလည်ရန် သမိုင်းအထောက်အထားတိလေ့ ဖြစ်လှာနှိုင်ရေ။ Getty ၏ အနုပညာလက်ရာမှတ်တမ်းစနစ်မာ လက်ရာတခုနန့်ဆိုင်ရေ အနုပညာသျှင်၊ အနုပညာသမိုင်းပညာသျှင်၊ ဝေဖန်ရီးဆရာ၊ အနုပညာရောင်းဝယ်သူနန့် အများပြည်သူရို့၏ သဖောထားတိကို “Critical Responses” အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ထားပြီးသား ယင်းသဖောထားတိစွာ မတူညီရေခေတ်တိ၏ အနုပညာတန်ဖိုးထားပုံကို သိဟိရန် ကူညီနှိုင်ကြောင်း ဖော်ပြထားရေ။<ref name="GettyCriticalResponse">{{cite web |title=Critical Responses |url=https://www.getty.edu/publications/categories-description-works-art/categories/object-architecture-group/19/ |website=Getty Publications |publisher=J. Paul Getty Trust |access-date=27 October 2026}}</ref> နမူနာ ၁၉ ရာစုအနုပညာသျှင် [[Édouard Manet]]၏ လက်ရာတိသည် သူ့ခေတ်မာ ဝေဖန်ရီးဆရာတိပါးက ပြင်းထန်ရေ ဝေဖန်မှုတိ ရဟိခကေလေ့ နောက်ပိုင်းမာ Manet ကို ခေတ်သစ်အနုပညာဖွံ့ဖြိုးမှု၏ အရေးပါရေ ပုဂ္ဂိုလ်တဦးအဖြစ် အနုပညာသမိုင်းပညာသျှင်တိက သတ်မှတ်လာကတ်တေ။<ref>{{cite web |last=Rabinow |first=Rebecca |title=Édouard Manet (1832–1883) |url=https://www.metmuseum.org/essays/edouard-manet-1832-1883 |website=The Metropolitan Museum of Art |access-date=27 October 2026}}</ref> ယင်းက အနုပညာအပေါ် ဝေဖန်အကဲဖြတ်မှုသည် ပုံသီမဟုတ်ဘဲ အချိန်၊ ယိုင်ကျေးမှုနန့် အနုပညာဆိုင်ရာ အသိအမြင်များ ပြောင်းလဲလာမှုနန့်တတူ ပြောင်းလဲနှိုင်ကြောင်း ပြသရေ။ == အရေးပါမှု == အနုပညာဝေဖန်မှုသည် အနုပညာသျှင်၊ လက်ရာနန့် ပရိသတ်ရို့အကြား ဆက်သွယ်ပီးရေ အရေးပါရေ လုပ်ငန်းတရပ် ဖြစ်တေ။ ဝေဖန်ချက်က ပရိသတ်အား ကိုယ့်မြင်တွိရေလက်ရာကို ပိုပြီးကေသေချာကြည့်ရှုရန်၊ အနုပညာသျှင်၏ ရွီးချယ်မှုတိကို သတိပြုဖို့နန့် အဓိပ္ပာယ်အမျိုးမျိုးကို အတွက်ဖော်ဖို့ ကူညီနှိုင်ရေ။ အနုပညာသျှင်အတွက်လေ့ တည်ဆောက်မှုဟိရေ ဝေဖန်ချက်သည် ကိုယ့်လက်ရာကို ပြန်ပနာဆန်းစစ်ရန်နန့် ဖန်တီးမှုတိုးတက်စီရန် အထောက်အကူ ဖြစ်နှိုင်ရေ။ National Gallery of Art ၏ ပညာရီးစံများမာလည်း အရာသူတိ၏ constructive critique ကို လက်ခံလို့ လက်ရာကို ပြန်ပနာသုံးသပ်၊ ပြုပျင်နန့် ပိုပြီးကေကောင်းမွန်အောင် ဖန်တီးခြင်းကို အနုပညာသင်ယူမှု၏ အစိတ်အပိုင်းတခုအဖြစ် ထည့်သွင်းထားရေ။<ref>{{cite web |title=Text and Art |url=https://www.nga.gov/educational-resources/text-and-art |website=National Gallery of Art |access-date=27 October 2026}}</ref> ယင်းအတွက်နန့် အနုပညာဝေဖန်မှု၏ ရည်ရွယ်ချက်စွာ အနုပညာလက်ရာတခုကို အပြစ်ရှာခြင်းမဟုတ်ဘဲ '''လက်ရာကို ပိုပြီးကေနက်ဟိုင်းစွာ မြင်တွိနားလည်ရန်၊ အဓိပ္ပာယ်ဖော်ရန်နန့် အထောက်အထားဟိဟိ အကဲဖြတ်ဆွေးနွေးနိုင်ဖို့''' ဖြစ်တေ။ == ဆက်စပ်ဂေါင်းစိုင်တိ == * [[အနုပညာ]] * [[အနုပညာဝေဖန်သူ]] * [[အနုပညာသမိုင်း]] * [[အလှဗေဒ]] * [[အနုပညာသီအိုရီ]] * [[အနုပညာလက်ရာ]] * [[အနုပညာသျှင်]] * [[အနုပညာပြခန်း]] * [[ပြတိုက်]] * [[ပြပွဲ]] * [[အနုပညာလှုပ်ယှားမှု]] * [[အနုပညာစတိုင်]] * [[အမြင်အနုပညာ]] * [[ခေတ်ပြိုင်အနုပညာ]] == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:အနုပညာဝေဖန်မှု]] [[ကဏ္ဍ:အနုပညာ]] [[ကဏ္ဍ:အနုပညာသီအိုရီ]] [[ကဏ္ဍ:အလှဗေဒ]] [[ကဏ္ဍ:အနုပညာသမိုင်း]] 05ro6anz8hyakybm5ymss0jr7qgdxcz 22095 22094 2026-10-27T15:13:07Z Retkhaberi 224 Retkhaberi moved page [[အနုပညာဝီဖန်မှု]] to [[အနုပညာဝေဖန်မှု]] 22094 wikitext text/x-wiki '''အနုပညာဝေဖန်မှု''' ({{lang-en|Art criticism}}) ဆိုစွာမာ [[အနုပညာလက်ရာ]]တိနန့် အနုပညာပြပွဲတိကို သေချာကြည့်ရှုလို့ '''ဖော်ပြခြင်း၊ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း၊ အနက်ဖွင့်ခြင်းနန့် အကဲဖြတ်ခြင်း'''ရို့ ပြုလုပ်ရေ လိလာမှုနန့် လက်တွိလုပ်ငန်းတရပ် ဖြစ်တေ။ အနုပညာဝေဖန်မှုသည် လက်ရာတခုကို “ကောင်းရေ” တနည်း “မကောင်းပါ” ဟု ရိုးရိုးသဖောထားပီးခြင်းထက် လက်ရာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်၊ နည်းစနစ်၊ အကြောင်းအရာ၊ အဓိပ္ပာယ်၊ သမိုင်းနန့် ယိုင်ကျေးမှုနောက်ခံရို့ကို သက်သီအထောက်အထားဖြင့် သုံးသပ်ရှင်းလင်းရန် ရည်ရွယ်ရေ။<ref name="GettyCriticism">{{cite web |title=Art criticism |url=https://www.getty.edu/vow/AATFullDisplay?subjectid=300168233 |website=Art & Architecture Thesaurus |publisher=Getty Research Institute |access-date=27 October 2026}}</ref> အနုပညာဝေဖန်သူ (art critic) သည် အနုပညာလက်ရာတိအကြောင်း ရီးသားခြင်း၊ ဆန်းစစ်ခြင်းနန့် အကဲဖြတ်ခြင်း ပြုလုပ်သူဖြစ်ပြီးကေ အထူးအနိန်နန့် မျက်မှောက်ခေတ်အနုပညာနန့် အသစ်ပေါ်ပေါက်လာရေ လက်ရာတိကို မဂ္ဂဇင်း၊ သတင်းစာ၊ စာအုပ်၊ ပြပွဲကတ်တလိုင်းက်နန့် ဒီဂျီတေမီဒီယာများမာ သုံးသပ်ရီးသားလိဟိရေ။<ref name="GettyCritic">{{cite web |title=Art critics |url=https://www.getty.edu/vow/AATFullDisplay?subjectid=300168235 |website=Art & Architecture Thesaurus |publisher=Getty Research Institute |access-date=27 October 2026}}</ref> == အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက် == “ဝေဖန်မှု” ဆိုရေ စကားလုံးကို နိစိုင်အသုံးအနှုန်းမာ အားနည်းချက်ရှာဖွီခြင်း တနည်း ပြစ်တင်ခြင်းဟု နားလည်တတ်ကတ်ကေလေ့ '''အနုပညာဝေဖန်မှု'''၏ အဓိပ္ပာယ်မာ ထိုတနည်းပါ၊၊ အနုပညာဝေဖန်မှုမာ လက်ရာ၏ ကောင်းချက်၊ အားနည်းချက်၊ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံ၊ ဖန်တီးနည်းနန့် အဓိပ္ပာယ်ရို့ကို စနစ်တကျ ဆန်းစစ်လို့ အကဲဖြတ်ချက်တရပ် တည်ဆောက်ခြင်း ပါဝင်ရေ။<ref name="GettyCriticism"/> ယင်းအတွက်နန့် အနုပညာဝေဖန်ချက်တခုသည် “ကျွန်ုပ်ကြိုက်ရေ”၊ “မကြိုက်ပါ” ဆိုရေ ပုဂ္ဂိုလ်ရီးအကြိုက်သတ်သတ်နန့် မတူပါ၊၊ အရောင်၊ မျှိုင်း၊ ပုံသဏ္ဌာန်၊ အချိုးအစား၊ နီရာ၊ texture၊ အသုံးပြုရေမီဒီယာ၊ အကြောင်းအရာနန့် သမိုင်းနောက်ခံပိုင် မြင်နိုင်၊ လိလာနှိုင်ရေ အချက်တိကို ကိုးကားလို့ ကိုယ့် အနက်ဖွင့်မှုနန့် အကဲဖြတ်မှုကို အကြောင်းပြချက်ပီးနှိုင်ဖို့ လိုအပ်ရေ။ Getty ၏ formal analysis ဆိုင်ရာ ပညာရီးအရင်းအမြစ်တိကလေ့ အနုပညာ၏ element နန့် design principle တိကို လိလာခြင်းစွာ လက်ရာအကြောင်း သက်သီအထောက်အထားဟိဟိ တွက်ဖော်ပြောဆိုနှိုင်ဖို့ အခြီခံဖြစ်ကတ်ောင်း ဖော်ပြထားရေ။<ref name="GettyFormal">{{cite web |title=Understanding Formal Analysis |url=https://www.getty.edu/education/teachers/classroom_resources/formal_analysis.html |website=Getty Education |publisher=J. Paul Getty Trust |access-date=27 October 2026}}</ref> == အခြီခံလုပ်ငန်းစဉ်တိ == အနုပညာဝေဖန်မှုမာ နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးဟိကေလေ့ အခြီခံအားဖြင့် အောက်ပါလုပ်ငန်းစဉ်များ ပါဝင်နှိုင်ရေ— === ဖော်ပြခြင်း === '''ဖော်ပြခြင်း''' (description) သည် လက်ရာမာ အဂယင့်မြင်တွိရရေ အချက်တိကို ဦးစွာ မှတ်သားဖော်ပြခြင်း ဖြစ်တေ။ ပဂျီတရွှားမာ ဇာလူ၊ အရာဝထု၊ အရောင်၊ ပုံသဏ္ဌာန်နန့် နီရာများ ပါဟိရေကို အနက်ဖွင့်ချက် မထည့်မီ တိကျစွာ ကြည့်ရှုဖော်ပြရေ။ Getty ၏ visual analysis နည်းလမ်းမာ ပထမအဆင့်ကို description ဟု သတ်မှတ်ပြီး ယင်းအဆင့်မာ ပုံ၏အဓိပ္ပာယ်အပေါ် အဂုဆုံးဖြတ်ခြင်းမပြုဘဲ မြင်တွိရရေ အချက်တိကို သီးသန့်ဖော်ပြဖို့ ဗွေယူရေ။<ref name="GettyPhotoAnalysis">{{cite web |title=Analyzing Photographs |url=https://www.getty.edu/education/teachers/classroom_resources/curricula/exploring_photographs/background1.html |website=Getty Education |publisher=J. Paul Getty Trust |access-date=27 October 2026}}</ref> === ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း === '''ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း''' (analysis) မာ အနုပညာသျှင်က မျှိုင်း၊ အရောင်၊ ပုံသဏ္ဌာန်၊ နီရာ၊ အလင်းအမိုက်၊ texture နန့် composition ရို့ကို ဇာပိုင်အသုံးပြုထားရေကို လိလာရေ။ နမူနာ— * အဓိကပုံကို ဇာနီရာမာ ထားသနည်း * အရောင်တိက ဇာခံစားမှု ဖြစ်ပေါ်စေသနည်း * အလင်းနန့်အမိုက်ကို ဇာပိုင်အသုံးပြုထားသနည်း * လက်ရာမာ ညီမျှမှု တနည်း လှုပ်ယှားမှုကို ဇာပိုင်ဖန်တီးထားသနည်း * ဇာဝန်နန့် နည်းစနစ်ကို အသုံးပြုထားသနည်း စရေ မီးခွန်းတိကို လိလာနှိုင်ရေ။<ref name="GettyFormal"/> === အနက်ဖွင့်ခြင်း === '''အနက်ဖွင့်ခြင်း''' (interpretation) ဆိုစွာမာ လက်ရာက ဇာအတွေးအခေါ်၊ ခံစားမှု တနည်း အကြောင်းအရာကို ဖော်ပြနိူင်သနည်းဆိုလိုစွာကို ရှင်းလင်းရန် ကြိုးစားခြင်း ဖြစ်တေ။ အနက်ဖွင့်ရာမာ လက်ရာ၏ ရုပ်သွင်လက္ခဏာတိအပြင် အနုပညာသျှင်၏ သမိုင်းနောက်ခံ၊ ဖန်တီးခရေခေတ်၊ လူမှုအခြီအနီ၊ ယိုင်ကျေးမှု၊ သင်္ကေတနန့် အယင်အနုပညာလက်ရာတိနန့် ဆက်နွယ်မှုရို့ကိုပါ ထည့်သွင်းတွက်ဖော်နှိုင်ရေ။ Getty ၏ ပြတိုက်ပညာရီးနည်းလမ်းများမာ description နန့် formal analysis ရို့မှ ရဟိရေ အချက်တိကို background information နန့် ပေါင်းစပ်လို့ interpretation တည်ဆောက်ရန် သင်ကြားထားရေ။<ref name="GettyInterpret">{{cite web |title=Looking and Learning – Lesson 2 |url=https://www.getty.edu/education/teachers/classroom_resources/curricula/looking_learning_midhi/looking_learning_midhi_lesson02.html |website=Getty Education |publisher=J. Paul Getty Trust |access-date=27 October 2026}}</ref> === အကဲဖြတ်ခြင်း === '''အကဲဖြတ်ခြင်း''' (evaluation) မာ လက်ရာ၏ အနုပညာဆိုင်ရာ အောင်မြင်မှု၊ အရေးပါမု တနည်း တန်ဖိုးကို အကြောင်းပြချက်နန့် အထောက်အထားတိနန့် သုံးသပ်ရေ။ Getty AAT ၏ သတ်မှတ်ချက်အရလည်း evaluation သည် art criticism ၏ အခြီခံလုပ်ဆောင်ချက်တခု ဖြစ်တေ။<ref name="GettyCriticism"/> အကဲဖြတ်ရာမာ— * အနုပညာသျှင်၏ ရည်ရွယ်ချက် အောင်မြင်မှုဟိမဟိ * ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံ ထိရောက်မှုဟိမဟိ * နည်းစနစ်နန့် မီဒီယာအသုံးပြုပုံ * မူရင်းဆန်းသစ်မှု * အနုပညာသမိုင်းနန့် ယိုင်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အရေးပါမု * ပရိသတ်အပေါ် ဖြစ်ပေါ်စီရေ အတွိအကြုံ စရေ အချက်တိကို ထည့်သွင်းတွက်ဖော်နှိုင်ရေ။ ယကေလေ့ အနုပညာအမျိုးအစားတိုင်းကို တူညီရေ စံဖြင့် အကဲဖြတ်ရန် မသင့်ပါ၊၊ ခေတ်ပြိုင်အနုပညာတချို့မာ ရိုးရာ “လှပမှု” ထက် အယူအဆ၊ မီးခွန်းထုတ်နိုင်စွမ်းနန့် ပရိသတ်အား တွက်ဖော်စီမှုရို့ ပိုပြီးကေအရေးကြီးနှိုင်ရေ။<ref>{{cite web |title=About Contemporary Art |url=https://www.getty.edu/education/k-12-learning/about-contemporary-art/ |website=Getty Education |publisher=J. Paul Getty Trust |access-date=27 October 2026}}</ref> == ဝေဖန်မှုဆိုင်ရာ ချိုင်းကပ်နည်းများ == အနုပညာလက်ရာကို နည်းလမ်းတမျိုးတည်းဖြင့် ဝေဖန်ရန် မလိုအပ်ပါ၊၊ လက်ရာနန့် သုတေသနရည်ရွယ်ချက်အလိုက် မတူညီရေ ချိုင်းကပ်နည်းတိကို အသုံးပြုနှိုင်ရေ။ ယင်းရို့မာ— * '''Formalism''' — အရောင်၊ မျှိုင်း၊ ပုံသဏ္ဌာန်၊ composition နန့် အရာရုပ်သွင်လက္ခဏာတိကို အဓိကထားလိလာခြင်း * '''သမိုင်းဆိုင်ရာ ချိုင်းကပ်မှု''' — လက်ရာကို ဖန်တီးခရေ ခေတ်နန့် သမိုင်းအခြီအနီအထဲ လိလာခြင်း * '''လူမှုရီးနန့် နိုင်ငံရီး ချိုင်းကပ်မှု''' — လက်ရာနန့် လူမှုအာဏာ၊ လူတန်းစား၊ နိုင်ငံရီးရို့၏ ဆက်နွယ်မှုကို လိလာခြင်း * '''စိတ်ပညာဆိုင်ရာ ချိုင်းကပ်မှု''' * '''အမျိုးဘုဝေးဝါဒဆိုင်ရာ ဝေဖန်မှု''' (feminist criticism) * '''ကိုလိုနီနန့် ကိုလိုနီလွန် ချိုင်းကပ်မှု''' * '''ယိုင်ကျေးမှုနန့် အမှတ်သညာဆိုင်ရာ ချိုင်းကပ်မှု''' * '''အယူအဆနန့် သင်္ကေတဆိုင်ရာ အနက်ဖွင့်ခြင်း''' အစဟိစွာရို့ ပါဝင်နှိုင်ရေ။ ခေတ်ပြိုင်အနုပညာမာ လက်ရာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်တခုတည်းထက် ယင်းလက်ရာက ဇာမီးခွန်းတိ ဖော်ထုတ်ထားရေ၊ ဇာအယူအဆကို ခေါ်တောင်းထားစွာနန့် ဇာလူမှုအခြီအနီအထဲ ဖန်တီးထားရေရို့ကို ပိုပြီးကေဗွေယူနှိုင်ရေ။<ref>{{cite web |title=About Contemporary Art |url=https://www.getty.edu/education/k-12-learning/about-contemporary-art/ |website=Getty Education |publisher=J. Paul Getty Trust |access-date=27 October 2026}}</ref> == အနုပညာဝေဖန်သူ == '''အနုပညာဝေဖန်သူ''' (art critic) ဆိုစွာမာ အနုပညာလက်ရာတိအကြောင်း သတင်းပီးရီးသားခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်း၊ အနက်ဖွင့်ခြင်း တနည်း အကဲဖြတ်ခြင်း ပြုလုပ်သူ ဖြစ်တေ။ Getty AAT က အနုပညာဝေဖန်သူတိစွာ အထူးအနိန်နန့် ခေတ်ပြိုင်လက်ရာတိကို ရီးသား၊ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာနန့် အကဲဖြတ်သူတိဟု သတ်မှတ်ထားရေ။<ref name="GettyCritic"/> အနုပညာဝေဖန်သူတိစွာ— * သတင်းစာနန့် မဂ္ဂဇင်း * အနုပညာဂျာနယ် * ပြပွဲကတ်တလိုင်းက် * စာအုပ်နန့် သုတေသနစာတမ်း * လေဒီအိုနန့် ရုပ်မြင်သံကြား * ဝက်ဘ်ဆိုက်နန့် ဒီဂျီတေမီဒီယာ ရို့ကတဆင့် ဝေဖန်ချက်တိ ထုတ်ဝီနှိုင်ရေ။ ဝေဖန်ရီးဆရာတယောက်က အနုပညာလက်ရာကို လူထုနားလည်စီရန် ကူညီနိုင်ပိုင် အနုပညာသျှင်အသစ်များ၊ အနုပညာလှုပ်ယှားမှုအသစ်တိနန့် စတိုင်အသစ်များ လူသိများလာစီရန်လည်း သက်ရောက်နှိုင်ရေ။ နမူနာ ၂၀ ရာစုအစောပိုင်း ဗြိတိသျှအနုပညာဝေဖန်သူ Roger Fry သည် ပြင်သစ်ခေတ်သစ်အနုပညာကို ဗြိတိန်နန့် အမင်ရကန် ပရိသတ်များထံ မိတ်ဆက်ရာမာ အရေးပါခပြီးကေ သူ ဝေဖန်ရီးအတွေးတိက အနုပညာသမိုင်းပညာရပ်အပေါ်ပါ သက်ရောက်ခရေ။<ref name="MetFry">{{cite web |title=Roger Eliot Fry |url=https://www.metmuseum.org/research-centers/leonard-lauder-research-center/research-resources/modern-art-index-project/fry |website=The Metropolitan Museum of Art |access-date=27 October 2026}}</ref> == အလှဗေဒနန့် အနုပညာသမိုင်းရို့နန့် ကွာခြားချက် == '''[[အနုပညာဝေဖန်မှု]]'''၊ '''[[အလှဗေဒ]]'''နန့် '''[[အနုပညာသမိုင်း]]'''ရို့စွာ နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်ကေလေ့ အဓိကမီးခွန်းနန့် လိလာမှုဦးတည်ချက် ကွဲပြားရေ။ '''အနုပညာဝေဖန်မှု'''စွာ သတ်မှတ်လက်ရာ၊ အနုပညာသျှင် တနည်း ပြပွဲတခုကို ဖော်ပြ၊ ခွဲခြမ်း၊ အနက်ဖွင့်နန့် အကဲဖြတ်ခြင်းကို အဓိကထားရေ။ '''အလှဗေဒ'''သည် “အလှတရားဆိုစွာ ဇာလဲ”၊ “အနုပညာတန်ဖိုးဆိုစွာ ဇာလဲ”၊ “လူရို့စွာ အနုပညာကို ဇာပိုင်ခံစားအကဲဖြတ်ကတ်လဲ” စရေ အခြီခံဒဿနိက မီးခွန်းတိကို လိလာရေ။ '''အနုပညာသမိုင်း'''ကမူ အနုပညာလက်ရာနန့် လှုပ်ယှားမှုတိစွာ ဇာသမိုင်းနန့် ယိုင်ကျေးမှုအခြီအနီမာ ပေါ်ပေါက်ဖွံ့ဖြိုးခစွာကို လိလာရေ။ လက်တွိမာ နယ်ပယ်သုံးခုသည် အပြန်အလှန်ထပ်နီတတ်ရေ။ Getty ၏ art-education framework များမာလည်း art history၊ art criticism နန့် aesthetics ရို့ကို ဆက်စပ်ကေလေ့ သီးသန့်လိလာမှုနယ်ပယ်တိအဖြစ် အသုံးပြုထားရေ။<ref>{{cite web |title=Discipline-Based Art Education: A Curriculum Sampler |url=https://www.getty.edu/publications/resources/virtuallibrary/0892361719.pdf |website=Getty Publications |publisher=J. Paul Getty Trust |access-date=27 October 2026}}</ref> == အနုပညာဝေဖန်မှုနန့် သမိုင်းမှတ်တမ်း == အနုပညာလက်ရာတခုအပေါ် ခေတ်အလိုက် ထွက်ပေါ်လှာသော ဝေဖန်ချက်တိစွာ ယင်းခေတ်လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ အနုပညာအကြိုက်၊ တန်ဖိုးစံနှုန်းနန့် ယိုင်ကျေးမှုအမြင်တိကို နားလည်ရန် သမိုင်းအထောက်အထားတိလေ့ ဖြစ်လှာနှိုင်ရေ။ Getty ၏ အနုပညာလက်ရာမှတ်တမ်းစနစ်မာ လက်ရာတခုနန့်ဆိုင်ရေ အနုပညာသျှင်၊ အနုပညာသမိုင်းပညာသျှင်၊ ဝေဖန်ရီးဆရာ၊ အနုပညာရောင်းဝယ်သူနန့် အများပြည်သူရို့၏ သဖောထားတိကို “Critical Responses” အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ထားပြီးသား ယင်းသဖောထားတိစွာ မတူညီရေခေတ်တိ၏ အနုပညာတန်ဖိုးထားပုံကို သိဟိရန် ကူညီနှိုင်ကြောင်း ဖော်ပြထားရေ။<ref name="GettyCriticalResponse">{{cite web |title=Critical Responses |url=https://www.getty.edu/publications/categories-description-works-art/categories/object-architecture-group/19/ |website=Getty Publications |publisher=J. Paul Getty Trust |access-date=27 October 2026}}</ref> နမူနာ ၁၉ ရာစုအနုပညာသျှင် [[Édouard Manet]]၏ လက်ရာတိသည် သူ့ခေတ်မာ ဝေဖန်ရီးဆရာတိပါးက ပြင်းထန်ရေ ဝေဖန်မှုတိ ရဟိခကေလေ့ နောက်ပိုင်းမာ Manet ကို ခေတ်သစ်အနုပညာဖွံ့ဖြိုးမှု၏ အရေးပါရေ ပုဂ္ဂိုလ်တဦးအဖြစ် အနုပညာသမိုင်းပညာသျှင်တိက သတ်မှတ်လာကတ်တေ။<ref>{{cite web |last=Rabinow |first=Rebecca |title=Édouard Manet (1832–1883) |url=https://www.metmuseum.org/essays/edouard-manet-1832-1883 |website=The Metropolitan Museum of Art |access-date=27 October 2026}}</ref> ယင်းက အနုပညာအပေါ် ဝေဖန်အကဲဖြတ်မှုသည် ပုံသီမဟုတ်ဘဲ အချိန်၊ ယိုင်ကျေးမှုနန့် အနုပညာဆိုင်ရာ အသိအမြင်များ ပြောင်းလဲလာမှုနန့်တတူ ပြောင်းလဲနှိုင်ကြောင်း ပြသရေ။ == အရေးပါမှု == အနုပညာဝေဖန်မှုသည် အနုပညာသျှင်၊ လက်ရာနန့် ပရိသတ်ရို့အကြား ဆက်သွယ်ပီးရေ အရေးပါရေ လုပ်ငန်းတရပ် ဖြစ်တေ။ ဝေဖန်ချက်က ပရိသတ်အား ကိုယ့်မြင်တွိရေလက်ရာကို ပိုပြီးကေသေချာကြည့်ရှုရန်၊ အနုပညာသျှင်၏ ရွီးချယ်မှုတိကို သတိပြုဖို့နန့် အဓိပ္ပာယ်အမျိုးမျိုးကို အတွက်ဖော်ဖို့ ကူညီနှိုင်ရေ။ အနုပညာသျှင်အတွက်လေ့ တည်ဆောက်မှုဟိရေ ဝေဖန်ချက်သည် ကိုယ့်လက်ရာကို ပြန်ပနာဆန်းစစ်ရန်နန့် ဖန်တီးမှုတိုးတက်စီရန် အထောက်အကူ ဖြစ်နှိုင်ရေ။ National Gallery of Art ၏ ပညာရီးစံများမာလည်း အရာသူတိ၏ constructive critique ကို လက်ခံလို့ လက်ရာကို ပြန်ပနာသုံးသပ်၊ ပြုပျင်နန့် ပိုပြီးကေကောင်းမွန်အောင် ဖန်တီးခြင်းကို အနုပညာသင်ယူမှု၏ အစိတ်အပိုင်းတခုအဖြစ် ထည့်သွင်းထားရေ။<ref>{{cite web |title=Text and Art |url=https://www.nga.gov/educational-resources/text-and-art |website=National Gallery of Art |access-date=27 October 2026}}</ref> ယင်းအတွက်နန့် အနုပညာဝေဖန်မှု၏ ရည်ရွယ်ချက်စွာ အနုပညာလက်ရာတခုကို အပြစ်ရှာခြင်းမဟုတ်ဘဲ '''လက်ရာကို ပိုပြီးကေနက်ဟိုင်းစွာ မြင်တွိနားလည်ရန်၊ အဓိပ္ပာယ်ဖော်ရန်နန့် အထောက်အထားဟိဟိ အကဲဖြတ်ဆွေးနွေးနိုင်ဖို့''' ဖြစ်တေ။ == ဆက်စပ်ဂေါင်းစိုင်တိ == * [[အနုပညာ]] * [[အနုပညာဝေဖန်သူ]] * [[အနုပညာသမိုင်း]] * [[အလှဗေဒ]] * [[အနုပညာသီအိုရီ]] * [[အနုပညာလက်ရာ]] * [[အနုပညာသျှင်]] * [[အနုပညာပြခန်း]] * [[ပြတိုက်]] * [[ပြပွဲ]] * [[အနုပညာလှုပ်ယှားမှု]] * [[အနုပညာစတိုင်]] * [[အမြင်အနုပညာ]] * [[ခေတ်ပြိုင်အနုပညာ]] == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:အနုပညာဝေဖန်မှု]] [[ကဏ္ဍ:အနုပညာ]] [[ကဏ္ဍ:အနုပညာသီအိုရီ]] [[ကဏ္ဍ:အလှဗေဒ]] [[ကဏ္ဍ:အနုပညာသမိုင်း]] 05ro6anz8hyakybm5ymss0jr7qgdxcz 0 6333 22096 2026-10-27T15:13:07Z Retkhaberi 224 Retkhaberi moved page [[အနုပညာဝီဖန်မှု]] to [[အနုပညာဝေဖန်မှု]] 22096 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[အနုပညာဝေဖန်မှု]] t6c5g33vt2qgl575zb8xru7dvu4dc2g 0 6334 22097 2026-10-27T15:27:51Z Retkhaberi 224 Created page with "'''အနုပညာပညာ''' ({{lang-en|Art education}} တနည်း ကျယ်ပြန့်သောအဓိပ္ပာယ်ဖြင့် {{lang-en|Arts education}}) ဆိုစွာမာ [[အနုပညာ]]ကို ဖန်တီးခြင်း၊ ကြည့်ရှုခံစားခြင်း၊ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း၊ အနက်ဖွင့်ခြင်း၊ အကဲဖြတ်ခြ..." 22097 wikitext text/x-wiki '''အနုပညာပညာ''' ({{lang-en|Art education}} တနည်း ကျယ်ပြန့်သောအဓိပ္ပာယ်ဖြင့် {{lang-en|Arts education}}) ဆိုစွာမာ [[အနုပညာ]]ကို ဖန်တီးခြင်း၊ ကြည့်ရှုခံစားခြင်း၊ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း၊ အနက်ဖွင့်ခြင်း၊ အကဲဖြတ်ခြင်းနန့် အနုပညာ၏ သမိုင်း၊ ယိုင်ကျေးမှုနန့် လူမှုရီးနောက်ခံရို့ကို လိလာသင်ယူစီရေ ပညာရီးနယ်ပယ်တခု ဖြစ်တေ။ အနုပညာပဝါရေ ပုံဈီးခရင်း၊ ပဂျီရီးခြင်းနန့် လက်မှုပညာပိုင် လက်တွိဖန်တီးမှုတိရာမက [[အနုပညာသမိုင်း]]၊ [[အနုပညာဝေဖန်မှု]]၊ [[အလှဗေဒ]]၊ ဒီဇိုင်းနန့် အမြင်ဆိုင်ရာယိုင်ကျေးမှုရို့ကိုလေ့ လွှမ်းခြုံနှိုင်ရေ။<ref name="UNESCOFramework">{{cite web |title=UNESCO Framework for Culture and Arts Education |url=https://www.unesco.org/sites/default/files/medias/fichiers/2024/02/WCCAE_UNESCO%20Framework_EN_0.pdf |website=UNESCO |year=2024 |access-date=27 October 2026}}</ref> UNESCO ၏ ''Framework for Culture and Arts Education'' မာ ယိုင်ကျေးမှုနန့် အနုပညာပညာကို '''အနုပညာနန့် ယိုင်ကျေးမှုအကြောင်း သင်ယူခြင်း၊ အနုပညာနန့် ယိုင်ကျေးမှုရို့နန့်တတူ သင်ယူခြင်းနန့် ယင်းရို့ကတဆင့် သင်ယူခြင်း'''ရို့ ပါဝင်ရေ ပညာရီးအဖြစ် ဖော်ပြထားရေ။ ယင်းပညာရီးကို ကျောင်းနန့် တက္ကသိုလ်ပိုင် တရားဝင်ပညာရီးအထဲသာ မကဘဲနန့် ပြတိုက်၊ ယိုင်ကျေးမှုအဖွဲ့အစည်း၊ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်း၊ အွန်လိုင်းနန့် နိစိုင်ဘဝဟိ အလပ်သဘောသင်ယူမှုပတ်ဝန်းကျင်များမာလည်း ပြုလုပ်နှိုင်ရေ။<ref name="UNESCOFramework"/> == အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက် == အနုပညာပညာ၏ ရည်ရွယ်ချက်မာ ကျောင်းသားတိကို ပုံတပုံ ကောင်းစွာရီးဆွဲတတ်စီရန် သင်ကြားခြင်းတခုတည်း မဟုတ်လီ။ အနုပညာဖန်တီးရာမာ အသုံးပြုရေ ဝန်၊ နည်းစနစ်နန့် ဖန်တီးမှုလုပ်ငန်းစဉ်တိကို နားလည်စီရန်၊ အနုပညာလက်ရာတိကို သေချာကြည့်ရှုလို့ ဆန်းစစ်နိုင်စီရန်၊ ကိုယ့်နန့် အရာသူရို့၏ အနုပညာကို အကြောင်းပြချက်နန့် အထောက်အထားတိနန့် ဆွေးနွေးနိုင်စီရန်နန့် ယိုင်ကျေးမှုအမျိုးမျိုး၏ အနုပညာဖော်ပြမှုတိကို နားလည်တန်ဖိုးထားနိုင်စီရန်လည်း ရည်ရွယ်ရေ။ National Art Education Association (NAEA) သည် အမြင်အနုပညာပညာနယ်ပယ်မာ ရိုးရာပဂျီ၊ ပုံဆွဲ၊ ပုံနှိပ်အနုပညာ၊ ဓာတ်ပုံနန့် ပပိထိုင့်ရာမက ရုပ်ရှင်၊ animation၊ ဒီဂျီတေနည်းပညာ၊ graphic communication၊ ဗိသုကာ၊ product design၊ landscape design၊ folk art၊ ceramics၊ အထည်အလိပ်၊ လက်ဝတ်ရတနာနန့် ဝန်အမျိုးမျိုးဖြင့် ဖန်တီးသော အနုပညာတိအထိ ထည့်သွင်းထားရေ။<ref name="NAEAStandards">{{cite web |title=National Visual Arts Standards |url=https://www.arteducators.org/resources/standards/national-visual-arts-standards/ |website=National Art Education Association |access-date=27 October 2026}}</ref> ယင်းအတွက်နန့် ခေတ်ပြိုင်အနုပညာပဝါရေ ရိုးရာပဂျီသင်ခန်းစာတခုထက် ပိုပြီးကေကျယ်ပြန့်ပြီး အမြင်ဆိုင်ရာအနုပညာ၊ ဒီဇိုင်း၊ မီဒီယာနန့် နည်းပညာသစ်တိအထိ လွှမ်းခြုံနှိုင်ရေ။ == အခြီခံသင်ယူမှုနယ်ပယ်များ == အနုပညာပညာမာ ကျောင်းသားတိကို အနုပညာ “ဖန်တီးတတ်ရန်” ရာမက အနုပညာကို ကြည့်ရှုနားလည်၊ အဓိပ္ပာယ်ဖော်နန့် အရာလူတိနန့် ဆက်စပ်တွက်ဖော်နိုင်ဖို့လည်း သင်ကြားရေ။ အမင်ရကန် National Visual Arts Standards မာ အနုပညာသင်ယူမှုကို အဓိကကတော့ခါ— * '''ဖန်တီးခြင်း''' (Creating) * '''တင်ဆက်ခြင်း''' (Presenting) * '''တုံ့ပြန်ခြင်း''' (Responding) * '''ချိတ်ဆက်ခြင်း''' (Connecting) ဆိုရေ အနုပညာလုပ်ငန်းစဉ်လေးမျိုးအဖြစ် စနစ်တကျ ဖွဲ့စည်းထားရေ။<ref name="NAEAStandards"/> === ဖန်တီးခြင်း === '''ဖန်တီးခြင်း'''မာ စိတ်ကူးများ ဖော်ထုတ်ခြင်း၊ လက်တွိစမ်းသပ်ခြင်း၊ ဝန်နန့် နည်းစနစ်ရွီးချယ်ခြင်း၊ မူကြမ်းတည်ဆောက်ခြင်းနန့် ပြန်ပနာပြုပျင်ခြင်းရို့ကတဆင့် အနုပညာလက်ရာတခု ဖန်တီးရေ။ အနုပညာဖန်တီးမှုမာ နောက်ဆုံးလက်ရာတခုရဟိခြင်းရာမက စမ်းသပ်ခြင်း၊ အမားတိက သင်ယူခြင်း၊ ပြဿနာဖြီယှင်းခြင်းနန့် ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်ချက်တိ ချမှတ်ခြင်းရို့လည်း အရေးပါရေ။ === တင်ဆက်ခြင်း === '''တင်ဆက်ခြင်း'''မာ ကိုယ့်ဖန်တီးထားရေ လက်ရာတိအနက် ဇာလက်ရာကို ပြသမည်၊ ဇာပိုင်စီစိုင်မည်၊ ဇာနီရာနန့် မီဒီယာကို အသုံးပြုမည်ရို့ကို စိုင်းစားရေ။ ပြပွဲတည်ဆောက်ခြင်း၊ portfolio ပြုစုခြင်းနန့် ဒီဂျီတေမီဒီယာကတဆင့် လက်ရာမျှဝီခြင်းရို့စွာလေ့ ယင်းလုပ်ငန်းချိန်ခါ ပါဝင်နှိုင်ရေ။ === တုံ့ပြန်ခြင်း === '''တုံ့ပြန်ခြင်း'''မာ ကိုယ့်နန့် အရာသူတိ၏ အနုပညာလက်ရာတိကို သေချာကြည့်ရှုခြင်း၊ အနုပညာဆိုင်ရာ အစိတ်အပိုင်းတိကို ခွဲခြမ်းခြင်း၊ အဓိပ္ပာယ်ဖော်ခြင်းနန့် အကြောင်းပြချက်ဟိဟိ အကဲဖြတ်ခြင်းရို့ ပါဝင်ရေ။ ယင်းလုပ်ငန်းစဉ်သည် [[အနုပညာဝေဖန်မှု]]နန့် နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်ပြီး ကျောင်းသားတိ၏ အမြင်ဆိုင်ရာသိမြင်နိုင်စွမ်းနန့် အကြောင်းပြချက်ပီးပြီးကေ ဆွေးနွေးနိုင်စွမ်းကို ဖွံ့ဖြိုးစေနှိုင်ရေ။ === ချိတ်ဆက်ခြင်း === '''ချိတ်ဆက်ခြင်း'''မာ အနုပညာကို လူတဦး၏ ကိုယ်ပိုင်ဘဝ၊ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်း၊ သမိုင်း၊ ယိုင်ကျေးမှုနန့် အရာပညာရပ်တိနန့် ဆက်စပ်လိလာရေ။ နမူနာ ရိုးရာအထည်ပုံစံတခုကို လိလာရာမာ ပုံစံနန့် အရောင်ကိုရာ မကြည့်ဘဲ ဖန်တီးသူလူမှုအသိုင်းအဝိုင်း၊ အသုံးပြုရေအခမ်းအနား၊ ယိုင်ကျေးမှုသင်္ကေတနန့် လက်ဆင့်ကမ်းလာရေ နည်းပညာရို့ကိုပါ လိလာနှိုင်ရေ။ == အနုပညာပညာ၏ အဓိကနယ်ပယ်တိ == အနုပညာပဝါရေ အမျိုးမျိုးသော အနုပညာပုံစံတိနန့် သင်ယူမှုအကြောင်းအရာတိကို လွှမ်းချုံနှိုင်ရေ။ ယင်းရို့မာ— * [[ပုံဆွဲအနုပညာ]] * [[ပဂျီ]] * [[ပပု]] * [[ပုံနှိပ်အနုပညာ]] * [[ဓာတ်ပုံအနုပညာ]] * [[သရုပ်ဖော်ပုံ]] * [[လက်မှုအနုပညာ]] * [[အလှဆင်အနုပညာ]] * [[ဂရပ်ဖစ်ဒီဇိုင်း]] * [[ဒီဂျီတေအနုပညာ]] * မီဒီယာအနုပညာ * [[အနုပညာသမိုင်း]] * [[အနုပညာဝေဖန်မှု]] * [[အလှဗေဒ]] * အမြင်ဆိုင်ရာယိုင်ကျေးမှု ရို့ ပါဝင်နှိုင်ရေ။ NAEA သည် visual arts ကို traditional fine arts မှ media arts၊ design၊ architecture၊ folk arts နန့် emerging technologies တိအထိ ကျယ်ပြန့်စွာ သတ်မှတ်ထားရေ။<ref name="NAEAStandards"/> ပိုပြီးကေကျယ်ပြန့်သော '''arts education''' ဆိုရေ အသုံးအနှုန်းအောက်မာ [[ဂီတ]]၊ [[အက]]၊ [[ပြဇာတ်]]၊ ရုပ်ရှင်၊ စာပီ၊ ဒီဇိုင်း၊ လက်မှုပညာနန့် ဒီဂျီတေမီဒီယာပိုင်ယှောင် အနုပညာနန့် ယိုင်ကျေးမှုဖော်ပြမှုပုံစံတိလေ့ ပါဝင်နှိုင်ရေ။ UNESCO ၏ ၂၀၂၄ Framework မာ စာပီနန့် ဘာသာစကား၊ ဂီတနန့်အသံ၊ visual arts နန့် media၊ အကနန့်ပြဇာတ်၊ ဗိသုကာ၊ ဒီဇိုင်း၊ လက်မှု၊ digital media နန့် ရိုးရာယိုင်ကျေးမှုအသိပညာရို့အထိ ထည့်သွင်းထားရေ။<ref name="UNESCOFramework"/> == အနုပညာဖန်တီးမှု၊ သမိုင်း၊ ဝေဖန်မှုနန့် အလှဗေဒ == ၂၀ ရာစုနှောင်းပိုင်းမာ ဖွံ့ဖြိုးခရေ '''Discipline-Based Art Education''' (DBAE) ချိုင်းကပ်မှုသည် အနုပညာပညာကို အနုပညာဖန်တီးခြင်းတခုတည်းမာ မကန့်သတ်ဘဲ အဓိကပညာရပ်နယ်ပယ်တိကို ပေါင်းစပ်သင်ကြားရန် ဗွေယူခရေ။ Getty Education Institute နန့် ဆက်စပ်သော DBAE မူမာ— * '''အနုပညာဖန်တီးမှု''' (art production) * '''အနုပညာသမိုင်း''' (art history) * '''အနုပညာဝေဖန်မှု''' (art criticism) * '''အလှဗေဒ''' (aesthetics) ရို့ကို ပေါင်းစပ်ထားရေ။<ref name="GettyDBAE">{{cite web |title=Getty Education Institute for the Arts publications, 1980s–2003 |url=https://www.getty.edu/research/collections/collection/113YKM |website=Getty Research Institute |access-date=27 October 2026}}</ref> ဒေအမြင်အရ ကျောင်းသားတဦးစွာ ပဂျီရီးနည်းကိုရာ လိလာခြင်းမဟုတ်ဘဲ ပဂျီလက်ရာတခု ဇာခေတ်မာ ဖန်တီးခလဲ၊ ဇာကို ဆိုလိုလဲ၊ ဇာပိုင်ခွဲခြမ်းကြည့်ရှုနှိုင်လဲနန့် “အနုပညာတန်ဖိုး” ဆိုစွာ ဇာလဲ ယင်းပိုင်ယှောင် မီးခွန်းတိကိုလေ့ လိလာရေ။ Getty ၏ DBAE သင်ရိုးနမူနာများမာ art production၊ art history၊ art criticism နန့် aesthetics ကို အပြန်အလှန်ချိတ်ဆက်သင်ကြားထားရေ။<ref name="GettySampler">{{cite web |title=Discipline-Based Art Education: A Curriculum Sampler |url=https://www.getty.edu/publications/resources/virtuallibrary/0892361719.pdf |website=Getty Publications |publisher=J. Paul Getty Trust |access-date=27 October 2026}}</ref> == သင်ယူမှုပတ်ဝန်းကျင်တိ == အနုပညာပဝါရေ ကျောင်းစာသင်ခန်းအထဲမာသာ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း မဟုတ်ပါ။ UNESCO ၏ ၂၀၂၄ Framework အရ ယိုင်ကျေးမှုနန့် အနုပညာပညာကို အသက်အရွယ်အားလုံးအတွက် formal၊ non-formal နန့် informal learning environments များမာ သင်ယူနှိုင်ရေ။<ref name="UNESCOFramework"/> ယင်းရို့မာ— * ကျောင်းနန့် တက္ကသိုလ် * အနုပညာကျောင်းနန့် ဒီဇိုင်းကျောင်း * [[ပြတိုက်]] * [[အနုပညာပြခန်း]] * ယိုင်ကျေးမှုဗဟိုဌာန * ဒေသခံအနုပညာနန့် လက်မှုပညာအဖွဲ့များ * အနုပညာသျှင်၏ စတူဒီယို * ရပ်ရွာနန့် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်း * အလုပ်ရုံဆွေးနွေးပွဲ * အွန်လိုင်းသင်တန်းနန့် ဒီဂျီတေပလက်ဖောင်း * မိသားစုနန့် ရိုးရာလက်ဆင့်ကမ်းသင်ကြားမှု ရို့ ပါဝင်နှိုင်ရေ။ Getty ၏ အနုပညာပညာဆိုင်ရာသမိုင်းမာလည်း ထိရောက်သော အနုပညာပညာရီးသည် ဆရာ၊ ကျောင်းအုပ်ချုပ်သူ၊ အနုပညာသျှင်၊ ပြတိုက်၊ တက္ကသိုလ်နန့် မိဘတိအကြား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုကို အခြီခံနှိုင်ကြောင်း အလီးထားခရေ။<ref name="GettyDBAE"/> == အနုပညာပညာနန့် အရာဘာသာရပ်တိ == အနုပညာကို သီးသန့်ဘာသာရပ်တခုအဖြစ် သင်ကြားနိုင်ပိုင် အရာဘာသာရပ်တိနန့် ချိတ်ဆက်သင်ကြားနှိုင်ရေ။ သမိုင်းသင်ခန်းစာမာ ခေတ်တခေတ်၏ အနုပညာလက်ရာကို အသုံးပြုပနာ လူမှုဘဝကို လိလာနှိုင်ရေ။ သိပ္ပံဘာသာမာ botanical illustration၊ anatomical drawing တနည်း ပုံစံနန့်အချိုးအစားရို့ကို အသုံးချနှိုင်ရေ။ စာပီမာ ဇာတ်လမ်းနန့် သရုပ်ဖော်ပုံကြား ဆက်နွယ်မှုကို လိလာနှိုင်ရေ။ ယကေလေ့ အနုပညာကို အရာဘာသာရပ်သင်ကြားရန် အသုံးပြုရေ '''arts integration''' နန့် အနုပညာကို ကိုယ်ပိုင်ဘာသာရပ်အဖြစ် အနုပညာဆိုင်ရာ အသိပညာနန့် တတ်ကျွမ်းမှုတိကို သင်ကြားရေ '''art education''' ရို့ကို ခွဲခြားနားလည်နှိုင်ရေ။ NAEA သည် အရည်အသွီးဟိရေ visual arts curriculum မာ အနုပညာဆိုင်ရာ တတ်ကျွမ်းမှုနန့် အသိပညာအပြင် သမိုင်း၊ အလှဗေဒ၊ ဝေဖန်မှုနန့် ယိုင်ကျေးမှုကွဲပြားမှုရို့ ပါဝင်သင့်ကြောင်း ထောက်ပြထားရေ။<ref name="NAEACurriculum">{{cite web |title=NAEA Position Statements: Curriculum |url=https://www.arteducators.org/resources/platform-and-position-statements/naea-position-statements-curriculum/ |website=National Art Education Association |access-date=27 October 2026}}</ref> == အနုပညာပညာနန့် ယိုင်ကျေးမှု == အနုပညာပဝါရေ လူတဦး၏ ဖန်တီးနိုင်စွမ်းကိုရာ မြှင့်တင်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ ကိုယ့်နန့် အရာသူတိ၏ ယိုင်ကျေးမှုအတွိအကြုံတိကို နားလည်ရန်လည်း အထောက်အကူပြုရေ။ ဒေသခံအနုပညာ၊ [[ရိုးရာအနုပညာ]]၊ ရိုးရာလက်မှု၊ ရိုးရာအကနန့် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်း၏ အမြင်ဆိုင်ရာအမွီအနှစ်တိကို ပညာရီးမာ ထည့်သွင်းလီ့လာခြင်းနန့် ကျောင်းသားတိသည် ကိုယ်ရို့၏ ယိုင်ကျေးမှုအမှတ်အသားကို ပိုပြီးကေနားလည်နိုင်ပိုင် အရာယိုင်ကျေးမှုတိ၏ ဖော်ပြမှုတိကိုလေ့ လေးစားနားလည်နှိုင်ရေ။ UNESCO ၏ Framework သည် culture and arts education ကို ကွဲပြားသော ယိုင်ကျေးမှုရှုဒေါင့်များ၊ ဒေသခံနန့် တိုင်းရင်းသားအသိပညာစနစ်များ၊ living heritage နန့် အနုပညာဖော်ပြမှုတိကို ထည့်သွင်းတွက်ဖော်ရေ ပညာရီးအဖြစ် အလီးထားရေ။<ref name="UNESCOFramework"/> == အရေးပါမှု == အနုပညာပဝါရေ တီထွင်ဖန်တီးမှုနန့် နည်းစနစ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တတ်ကျွမ်းမှုတိကိုရာ ဖွံ့ဖြိုးစီခြင်း မဟုတ်ပါ။ အနုပညာဖန်တီးခြင်းနန့် လက်ရာတိကို ခွဲခြမ်းတွက်ဖော်ခြင်းရို့ကတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်စွမ်း၊ ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်း၊ တီထွင်ဖန်တီးနိုင်စွမ်း၊ ဝေဖန်တွက်ဖော်နိုင်စွမ်းနန့် ပြဿနာဖြီယှင်းနိုင်စွမ်းရို့ကိုလေ့ အသုံးချလိ့ကျင့်နှိုင်ရေ။ NAEA က visual arts education သည် communication၊ collaboration၊ creativity၊ critical thinking နန့် problem solving ရို့ကို ဖွံ့ဖြိုးရန် အခွင့်အလမ်းပီးကြောင်း ဖော်ပြထားရေ။<ref name="NAEAImportance">{{cite web |title=NAEA Position Statement on Visual Arts as Part of a Well-Rounded Education |url=https://www.arteducators.org/resources/platform-and-position-statements/naea-position-statements-curriculum/544-naea-position-statement-on-visual-arts-as-part-of-a-well-rounded-education/ |website=National Art Education Association |access-date=27 October 2026}}</ref> အနုပညာပဝါရေ လူရို့အား ကိုယ်ရို့၏ အတွေး၊ စိတ်ခံစားမှုနန့် အတွိအကြုံတိကို စကားလုံးမဟုတ်တေ နည်းလမ်းတိနန့် ဖော်ပြနိူင်ပျာ အရာသူတိ၏ အမြင်နန့် ယိုင်ကျေးမှုတိကို ကြည့်ရှုနားလည်နိုင်စွမ်းကိုလေ့ တိုးတက်စီရေ။ UNESCO ကလေ့ ယိုင်ကျေးမှုနန့် အနုပညာရို့စွာ လူသား၏ စိတ်ကူးစိတ်သန်း၊ တီထွင်ဖန်တီးမှုနန့် ကိုယ်ပိုင်ဖော်ပြနိူင်စွမ်း ဖွံ့ဖြိုးရီးမာ အရေးပါယား စူးစမ်းလိုစိတ်နန့် ဖန်တီးနိုင်မှုအတွက် အခွင့်အလမ်းတိကို ကျယ်ပြန့်စေနှိုင်ကြောင်း ဖော်ပြထားရေ။<ref name="UNESCOFramework"/> ယင်းအတွက်နန့် အနုပညာပညာကို “ပဂျီရီးတတ်စီရန် သင်ပီးသောဘာသာရပ်” တခုအဖြစ်သာ မမြင်ဘဲ '''ဖန်တီးမှု၊ အမြင်ဆိုင်ရာသိမြင်မှု၊ ယိုင်ကျေးမှုနားလည်မှု၊ ဝေဖန်တွက်ဖော်မှုနန့် အနုပညာခံစားနိုင်စွမ်းရို့ကို ပေါင်းစပ်ဖွံ့ဖြိုးစီရေ ပညာရီးနယ်ပယ်''' တခုအဖြစ် နားလည်နှိုင်ရေ။ == ဆက်စပ်ဂေါင်းစိုင်တိ == * [[အနုပညာ]] * [[အနုပညာသင်ကြားရီး]] * [[အမြင်အနုပညာ]] * [[အနုပညာသမိုင်း]] * [[အနုပညာဝေဖန်မှု]] * [[အလှဗေဒ]] * [[အနုပညာသျှင်]] * [[ဒီဇိုင်း]] * [[ရိုးရာအနုပညာ]] * [[ဒီဂျီတေအနုပညာ]] * [[ပြတိုက်]] * [[အနုပညာပြခန်း]] * [[ယိုင်ကျေးမှုပညာ]] * [[အမြင်ဆိုင်ရာသိမြင်နိုင်စွမ်း]] * [[အနုပညာပေါင်းစပ်သင်ကြားမှု]] == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:အနုပညာပညာ]] [[ကဏ္ဍ:အနုပညာ]] [[ကဏ္ဍ:ပညာရီး]] [[ကဏ္ဍ:အမြင်အနုပညာ]] [[ကဏ္ဍ:ယိုင်ကျေးမှုပညာ]] 3uyymfkt7hkqtr8q66gymhe4r9p8xxr 0 6335 22098 2026-10-27T15:50:00Z Retkhaberi 224 Created page with "'''ကမ္ဘာ့အမွီအနှစ်အနုပညာ''' ({{lang-en|World Heritage art}}) ဆိုစွာ [[ယူနက်စကို]]၏ [[ကမ္ဘာ့အမွီအနှစ်]] (World Heritage) အယူအဆနန့် ဆက်စပ်လို့ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အရေးပါမှုဟိရေ ယိုင်ကျေးမှုအမွီအနှစ်များအထဲ တွိဟိရ..." 22098 wikitext text/x-wiki '''ကမ္ဘာ့အမွီအနှစ်အနုပညာ''' ({{lang-en|World Heritage art}}) ဆိုစွာ [[ယူနက်စကို]]၏ [[ကမ္ဘာ့အမွီအနှစ်]] (World Heritage) အယူအဆနန့် ဆက်စပ်လို့ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အရေးပါမှုဟိရေ ယိုင်ကျေးမှုအမွီအနှစ်များအထဲ တွိဟိရရေ [[ဗိသုကာ]]၊ ကြီးမားရေ [[ပပု]]၊ [[ပဂျီ]]၊ နံရံဆီးရီး၊ ရှီးဟောင်းအနုပညာနန့် အရာအမြင်ဆိုင်ရာ ဖန်တီးမှုတိကို ကျယ်ပြန့်စွာ ရည်ညွှန်းနှိုင်ရေ အသုံးအနှုန်းတရပ် ဖြစ်တေ။ ယကေလေ့ '''“World Heritage art” စွာ UNESCO ၏ တရားဝင်သီးခြားအမွီအနှစ်အမျိုးအစားတခု မဟုတ်ပါ'''။ ၁၉၇၂ ခုနှစ် ''Convention concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage'' မာ World Heritage ကို အဓိကကတော့ခါ '''ယိုင်ကျေးမှုအမွီအနှစ်''' (cultural heritage) နန့် '''သဘာဝအမွီအနှစ်''' (natural heritage) ဆိုပနာ သတ်မှတ်ထားပြီးသား နှစ်မျိုးစလုံး၏ လက္ခဏာတိကို ပြည့်မီရေနီရာတိကို mixed cultural and natural heritage အဖြစ် သတ်မှတ်နှိုင်ရေ။<ref name="UNESCOConvention">{{cite web |title=Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage |url=https://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=27 October 2026}}</ref> ယင်းအတွက်နန့် ဒေနီရာမာ “ကမ္ဘာ့အမွီအနှစ်အနုပညာ” ဆိုရေ အသုံးအနှုန်းကို World Heritage အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားရေ ယိုင်ကျေးမှုနီရာများ၊ အဆောက်အအုံတိနန့် ရှီးဟောင်းသုတေသနနီရာများမာ ပါဝင်ရေ အနုပညာနန့် ဖန်တီးမှုအမွီအနှစ်တိကို ဖော်ပြဖို့ ကျယ်ပြန့်သော အဓိပ္ပာယ်ဖြင့် အသုံးပြုထားရေ။ == အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက် == UNESCO World Heritage Convention ၏ အပိုဒ် ၁ အရ '''ယိုင်ကျေးမှုအမွီအနှစ်'''မာ— * '''အထိမ်းအမှတ်လက်ရာတိ''' (monuments) — ဗိသုကာလက်ရာတိ၊ monumental sculpture နန့် painting များ၊ ရှီးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်မှုတိ၊ ကျောက်စာတိနန့် ဂူနီရာများ၊ * '''အဆောက်အအုံအစုများ''' (groups of buildings) — ဗိသုကာပုံစံ၊ တသားတည်းဖြစ်မှု တနည်း ရှုခင်းနန့် ဆက်နွယ်မှုကြောင့် ထူးခြားရေ အဆောက်အအုံအုပ်စုများ၊ * '''ယိုင်ကျေးမှုနီရာများ''' (sites) — လူသားဖန်တီးမှု တနည်း လူနန့် သဘာဝ ပူးပေါင်းဖြစ်ပေါ်လှာသော နီရာတိနန့် ရှီးဟောင်းသုတေသနနီရာများ ပါဝင်နှိုင်ရေ။ ယင်းရို့စွာ သမိုင်း၊ အနုပညာ၊ သိပ္ပံ၊ အလှဗေဒ၊ လူမျိုးဗေဒ တနည်း မနုဿဗေဒဆိုင်ရာ ရှုဒေါင့်မှ '''ထူးခြားသော ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာတန်ဖိုး''' (Outstanding Universal Value) ဟိရဖို့။<ref name="UNESCOCultural">{{cite web |title=Cultural heritage |url=https://whc.unesco.org/en/faq/224 |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=27 October 2026}}</ref> ဒေသတ်မှတ်ချက်အရ အနုပညာရေ World Heritage အထဲ သီးသန့် category မဟုတ်ရင်လေ့ ဗိသုကာ၊ ပပု၊ ပဂျီနန့် aesthetic value ရို့စွာ ယိုင်ကျေးမှုအမွီအနှစ်၏ အရေးကြီးရေ အစိတ်အပိုင်းများ ဖြစ်နှိုင်ရေ။ == ထူးခြားသော ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာတန်ဖိုး == '''ထူးခြားသော ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာတန်ဖိုး''' ({{lang-en|Outstanding Universal Value}}, OUV) သည် World Heritage အယူအဆ၏ အခြီခံသဘောတရား ဖြစ်တေ။ World Heritage List မာ နီရာတခု ထည့်သွင်းရန် ယင်းနီရာရေ နိုင်ငံတခု တနည်း ဒေသတခုအတွက်ရာ အရေးကြီးခြင်းထက် လူသားမျိုးနွယ်တရပ်လုံးအတွက် ထူးခြားသော အရေးပါမှုဟိရန် လိုအပ်ရေ။<ref name="UNESCOCriteria">{{cite web |title=The Criteria for Selection |url=https://whc.unesco.org/en/criteria/ |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=27 October 2026}}</ref> World Heritage List မာ ထည့်သွင်းရန် နီရာတခုသည် သတ်မှတ်ထားရေ စံဆယ်ချက်အနက် အနည်းဆုံး တချက်ကို ပြည့်မီရယား integrity၊ authenticity နန့် ထိန်းသိမ်းစီမံမှုဆိုင်ရာ သတ်မှတ်ချက်တိကိုလေ့ ဖြည့်ဆည်းရရေ။<ref name="UNESCOCriteria"/> အနုပညာနန့် အထူးနီးကပ်တေ စံများမာ— * '''စံ (i)''' — လူသား၏ ဖန်တီးတီထွင်ဉာဏ်ရည်ကို တက်စားပြုရေ ထိပ်တန်းလက်ရာတခု ဖြစ်ခြင်း၊ * '''စံ (ii)''' — ဗိသုကာ၊ နည်းပညာ၊ monumental arts၊ မြို့ပြစီမံကိန်း တနည်း landscape design ရို့မာ လူ့တန်ဖိုးများ အပြန်အလှန်ဖလှယ်မှုကို ထင်ရှားစွာ ပြသခြင်း၊ * '''စံ (iii)''' — ရှင်သန်ဆဲ တနည်း ကွယ်ပျောက်လားရေ ယိုင်ကျေးမှုအစိုင်အလာ တနည်း လူ့ယိုင်ကျေးမှုတရပ်အကြောင်း ထူးခြားသော သက်သီအဖြစ် တည်ဟိခြင်း၊ * '''စံ (iv)''' — လူ့သမိုင်း၏ အရေးကြီးရေ အဆင့်တရပ်ကို တက်စားပြုရေ ထူးခြားရေ အဆောက်အအုံ၊ ဗိသုကာအစု တနည်း ရှုခင်းတခု ဖြစ်ခြင်း၊ * '''စံ (vi)''' — ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အရေးပါမှုဟိရေ အယူအဆ၊ ယုံကြည်မှု၊ သက်ဟိအစိုင်အလာ တနည်း အနုပညာနန့် စာပီလက်ရာတိနန့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်မှုဟိခြင်း ရို့ ပါဝင်ရေ။<ref name="UNESCOCriteria"/> ယင်းအတွက်နန့် အနုပညာလက်ရာတခု၏ လှပမှုတခုတည်းကြောင့် World Heritage ဖြစ်လှာခြင်းမဟုတ်ဘဲ သမိုင်း၊ လူ့ဖန်တီးမှု၊ ယိုင်ကျေးမှုနန့် လူသားမျိုးနွယ်အတွက် အရေးပါမှုရို့ကို ပေါင်းစပ်အကဲဖြတ်ရရေ။ == အနုပညာဆိုင်ရာ အဓိကပုံစံတိ == World Heritage ယိုင်ကျေးမှုနီရာများမာ တွိနှိုင်ရေ အနုပညာပုံစံတိမာ အလွန်ကျယ်ပြန့်ရေ။ ယင်းရို့မာ— * '''[[ဗိသုကာ]]''' — ဘုရားကျောင်း၊ နန်းတော်၊ ခံတပ်၊ မြို့ဟောင်းနန့် သာသနိကအဆောက်အအုံများ * '''အထိမ်းအမှတ်ပပု''' — ကျောက်ဆစ်၊ ရုပ်တုနန့် ဗိသုကာပေါ်ဟိ ပပုအလှဆင်မှုတိ * '''နံရံပဂျီနန့် mural''' * '''ဂူပဂျီနန့် ကျောက်ပေါ်အနုပညာ''' (rock art) * '''အလှဆင်အနုပညာ''' * '''ကျောက်စာနန့် အက္ခရာဆိုင်ရာ အနုပညာ''' * '''mosaic နန့် ပျိုင်စီအလှဆင်မှု''' * '''ဘာသာရီးနန့် ထုံးတမ်းဆိုင်ရာ အနုပညာ''' * '''မြို့ပြဒီဇိုင်း''' * '''ယိုင်ကျေးမှုရှုခင်း''' (cultural landscape) ရို့ ပါဝင်နှိုင်ရေ။ World Heritage Convention ၏ ယိုင်ကျေးမှုအမွီအနှစ်သတ်မှတ်ချက်မာပင် architectural works နန့် works of monumental sculpture and painting ရို့ကို စိသားကိုက် ထည့်သွင်းထားရေ။<ref name="UNESCOCultural"/> == ဗိသုကာနန့် အထိမ်းအမှတ်အနုပညာ == World Heritage အနုပညာနန့် တတက်ကပ်ဆုံးနယ်ပယ်တခုမာ [[ဗိသုကာ]] ဖြစ်တေ။ အဆောက်အအုံတခု၏ ဆောက်လုပ်ပုံသည် နည်းပညာနန့် လုပ်ဆောင်ချက်ကိုရာ မဖော်ပြဘဲ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်း၏ အလှအပအမြင်၊ ယုံကြည်မှု၊ လူမှုဖွဲ့စည်းပုံနန့် နိုင်ငံရီးအာဏာရို့ကိုပါ ဖော်ပြနှိုင်ရေ။ ဗိသုကာအထဲ ပပု၊ နံရံပဂျီ၊ ကျောက်ဆစ်၊ အလှဆင်ဒီဇိုင်း၊ အက္ခရာနန့် သင်္ကေတများ ပေါင်းစပ်ထားလိ့ ဟိရေအတွက်နန့် ယိုင်ကျေးမှုအမွီအနှစ်နီရာတခုကို သီးသန့်အနုပညာလက်ရာတိနန့်သာ မဟုတ်ဘဲ ပေါင်းစပ်ဖန်တီးထားရေ ယိုင်ကျေးမှုအနုပညာတခုလုံးအဖြစ်လည်း လိလာနှိုင်ရေ။ World Heritage စံ (ii) စွာလေ့ ဗိသုကာနန့် monumental arts များမာ အချိန်ကာလ တနည်း ယိုင်ကျေးမှုဒေသများအကြား လူ့တန်ဖိုးများ ဖလှယ်ခပုံကို အထူးအလီးထားရေ။<ref name="UNESCOCriteria"/> == အနုပညာနန့် ယိုင်ကျေးမှုအမှတ်အသား == ကမ္ဘာ့အမွီအနှစ်နီရာများဟိ အနုပညာရေ တနားတခါ လူမျိုးနန့် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတခု၏ ယုံကြည်မှု၊ နိုင်ငံရီးအာဏာ၊ ဘာသာရီး၊ လူနီမှုဘဝနန့် အလှအပအမြင်တိကို မှတ်တမ်းတင်ထားရေ။ ဘုရားကျောင်း၏ နံရံပဂျီ၊ နန်းတော်၏ အလှဆင်ပပု တနည်း ဂူနံရံပေါ်ဟိ ရှီးဟောင်းပုံရိပ်တိကို လိလာခြင်းကတဆင့် အတိတ်လူမှုအသိုင်းအဝိုင်း၏— * ယုံကြည်မှု * ဝတ်စားဆင်ယင်မှု * နိစိုင်ဘဝ * ပွဲတော်နန့် ထုံးတမ်း * နိုင်ငံရီးနန့် အာဏာ * နည်းပညာနန့် လက်မှုပညာ * သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်အပေါ် အမြင် ရို့ကို လိလာနှိုင်ရေ။ ယင်းအတွက်နန့် ကမ္ဘာ့အမွီအနှစ်ဆိုင်ရာ အနုပညာရေ ရသခံစားရန် ဖန်တီးထားရေ လက်ရာရာမက သမိုင်းနန့် ယိုင်ကျေးမှုကို လိလာရန် အထောက်အထားတရပ်လည်း ဖြစ်တေ။ == ထိန်းသိမ်းစောင့်ယှောက်မှု == World Heritage အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခြင်းစွာ နီရာတခုကို နာမည်စာရင်းတင်ခြင်းသတ်သတ် မဟုတ်ပါ။ နီရာ၏ Outstanding Universal Value ကို ရေရှည်တည်တံ့စီရန် ကာကွယ်ခြင်းနန့် စီမံခန့်ခွဲခြင်း လိုအပ်ရေ။ UNESCO ၏ World Heritage စနစ်မာ integrity၊ ယိုင်ကျေးမှုအမွီအနှစ်တိအတွက် authenticity နန့် protection and management requirements ရို့ကို အထူးဗွေယူရေ။<ref name="UNESCOOUV">{{cite web |title=Statement of Outstanding Universal Value (SOUV) |url=https://whc.unesco.org/en/glossary/369 |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=27 October 2026}}</ref> အနုပညာအမွီအနှစ်တိစွာ— * ရာသီဥတု * စိုထိုင်းဆနန့် ရီတိုက်စားမှု * မြီငလျင်နန့် သဘာဝဖီးအန္တရာယ် * စစ်ပွဲနန့် လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခ * မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးမှု * ညစ်ညမ်းမှု * ခရီးလားအာဂန္တု အလွန်များပြားမှု * မသင့်လျော်သော ပြုပျင်မွမ်းမံမှု * ခိုးယူမှုနန့် ဖျက်ဆီးမှု ရို့ကြောင့် ပျက်စီးနှိုင်ရေ။ ယင်းအတွက်နန့် အမွီအနှစ်ထိန်းသိမ်းရာမာ လက်ရာ၏ မူရင်းဝန်၊ နည်းစနစ်၊ သမိုင်းဆိုင်ရာအထောက်အထားနန့် ပတ်ဝန်းကျင်ဆက်နွယ်မှုကို လေးစားပနာ စနစ်တကျ ထိန်းသိမ်းရန် လိုအပ်ရေ။ == ကမ္ဘာ့အမွီအနှစ်နန့် မမြင်နှိုင်သော ယိုင်ကျေးမှုအမွီအနှစ် == '''[[ကမ္ဘာ့အမွီအနှစ်]]''' (World Heritage) နန့် '''[[မမြင်နှိုင်သော ယိုင်ကျေးမှုအမွီအနှစ်]]''' (Intangible Cultural Heritage) ရို့ကို မရောထွီးသင့်ပါ၊၊ World Heritage ကို ၁၉၇၂ ခုနှစ် World Heritage Convention အောက်မာ ယိုင်ကျေးမှုနန့် သဘာဝဆိုင်ရာ နီရာများ၊ အဆောက်အအုံတိနန့် အမွီအနှစ်ဝန်တိနန့် အဓိကဆက်စပ်လို့ သတ်မှတ်ရေ။<ref name="UNESCOConvention"/> Intangible Cultural Heritage ကိုမူ ၂၀၀၃ ခုနှစ် Convention အောက်မာ— * နှုတ်ပြောအစိုင်အလာ * [[ဖျော်ဖြီတင်ဆက်မှုအနုပညာ]] * လူမှုထုံးတမ်းနန့် ပွဲတော် * သဘာဝနန့် စကြဝဠာဆိုင်ရာ ရိုးရာအသိပညာ * ရိုးရာလက်မှုဆိုင်ရာ အသိပညာနန့် တတ်ကျွမ်းမှု ရို့ပိုင် မျိုးဆက်တဆက်မှတဆက် လက်ဆင့်ကမ်းလို့ ဆက်ပနာရှင်သန်နိန်ရေ ယိုင်ကျေးမှုကို ရည်ညွှန်းရေ။<ref name="UNESCOICH">{{cite web |title=What is Intangible Cultural Heritage? |url=https://ich.unesco.org/en/what-is-intangible-heritage-00003 |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage |access-date=27 October 2026}}</ref> ယင်းအတွက်နန့် ရိုးရာအက၊ ရိုးရာဂီတ တနည်း လက်မှုအတတ်ပညာတခု UNESCO Intangible Cultural Heritage စာရင်းမာ ပါဝင်ခြင်းကို “World Heritage Site” ဖြစ်တေဟု မဆိုသင့်ပါ၊၊ UNESCO ၏ ၁၉၇၂ နန့် ၂၀၀၃ သဘောတူစာချုပ်တိစွာ ဆက်စပ်ကေလေ့ သီးသန့်စနစ်များ ဖြစ်ကတ်တေ။<ref name="UNESCOICHConvention">{{cite web |title=Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage |url=https://ich.unesco.org/en/convention |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage |access-date=27 October 2026}}</ref> == ကမ္ဘာ့အမွီအနှစ်နန့် အနုပညာသမိုင်း == ကမ္ဘာ့အမွီအနှစ်နီရာတိကို လိလာခြင်းစွာ [[အနုပညာသမိုင်း]]အတွက် အရေးပါရေ။ ဗိသုကာ၊ ပပုနန့် ပဂျီလက်ရာတိကို ရက်စွဲ၊ စတိုင် တနည်း ဖန်တီးသူအလိုက် လိလာခြင်းရာမက ယင်းရို့ ပေါ်ပေါက်လာရေ လူမှု၊ ဘာသာရီးနန့် နိုင်ငံရီးအခြီအရဲတိကိုလေ့ လိလာနှိုင်ရေ။ အထူးအနိန်နန့် ယိုင်ကျေးမှုအချင်းချင်း ဆက်သွယ်မှုမှ ဖြစ်ပေါ်လှာသော ပုံစံ၊ နည်းပညာနန့် အနုပညာအယူအဆတိကို World Heritage စံ (ii) က ဗွေယူသနန့် World Heritage နီရာတိစွာ လူ့ယိုင်ကျေးမှုတိ အပြန်အလှန် လွှမ်းမိုးဖလှယ်ခရေ သမိုင်းကို လိလာရန်လည်း အရေးပါရေ။<ref name="UNESCOCriteria"/> == အရေးပါမှု == ကမ္ဘာ့အမွီအနှစ်နန့် ဆက်စပ်သော အနုပညာရေ လူသားမျိုးနွယ်၏ ဖန်တီးဉာဏ်၊ နည်းပညာ၊ အလှအပအမြင်နန့် ယိုင်ကျေးမှုကွဲပြားမှုရို့ကို မျိုးဆက်များအကြား ဆက်သွယ်ပီးရေ အမွီအနှစ်ဖြစ်တေ။ ယင်းအနုပညာတိကတဆင့် အတိတ်လူသားတိစွာ ဇာပိုင်နီထိုင်ခကတ်တေ၊ ဇာပိုင်ယုံကြည်ခကတ်တေ၊ ဇာပစ္စည်းနန့် နည်းပညာတိကို အသုံးပြုခကတ်စွာနန့် အလှအပကို ဇာပိုင်နားလည်ခကတ်တေရို့ကို လိလာနှိုင်ရေ။ ယကေလေ့ World Heritage ၏ ရည်ရွယ်ချက်စွာ “အလှပဆုံးအနုပညာများ” ကို စာရင်းပြုစုခြင်း မဟုတ်လီ။ World Heritage List မာ ပါဝင်ရန် နီရာတခုသည် လူသားမျိုးနွယ်အတွက် '''Outstanding Universal Value''' ဟိကြောင်း သတ်မှတ်စံနှုန်းတိနန့်အညီ ပြသနိုင်ဖို့ လိုအပ်ရေ။<ref name="UNESCOCriteria"/> ယင်းအတွက်နန့် ကမ္ဘာ့အမွီအနှစ်အနုပညာကို '''လူသားရို့၏ ထူးခြားသော ဖန်တီးမှု၊ သမိုင်းနန့် ယိုင်ကျေးမှုတန်ဖိုးတိကို တက်စားပြုရေ အမွီအနှစ်များအထဲ ပါဝင်ရေ အနုပညာဆိုင်ရာဖော်ပြမှုတိ''' အဖြစ် နားလည်နှိုင်ရေ။ == ဆက်စပ်ဂေါင်းစိုင်များ == * [[ကမ္ဘာ့အမွီအနှစ်]] * [[ယိုင်ကျေးမှုအမွီအနှစ်]] * [[မမြင်နှိုင်သော ယိုင်ကျေးမှုအမွီအနှစ်]] * [[ယူနက်စကို]] * [[အနုပညာ]] * [[အနုပညာသမိုင်း]] * [[ရိုးရာအနုပညာ]] * [[ဗိသုကာ]] * [[ပပု]] * [[ပဂျီ]] * [[အလှဆင်အနုပညာ]] * [[ရှီးဟောင်းသုတေသန]] * [[ယိုင်ကျေးမှုရှုခင်း]] * [[အမွီအနှစ်ထိန်းသိမ်းစောင့်ယှောက်မှု]] * [[ကမ္ဘာ့အမွီအနှစ်စာရင်း]] == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကမ္ဘာ့အမွီအနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:ယိုင်ကျေးမှုအမွီအနှစ်]] [[ကဏ္ဍ:အနုပညာ]] [[ကဏ္ဍ:အနုပညာသမိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:အမွီအနှစ်ထိန်းသိမ်းရီး]] 8sx8zpyp0dv9ui3jfmmso03779vcqkl 0 6336 22100 2026-10-28T02:26:49Z Retkhaberi 224 Created page with "'''လူ''' ({{lang-en|Human}}) ဆိုစွာ ဇီဝဗေဒအရ ''Homo sapiens'' မျိုးစိတ်မာ ပါဝင်ရေ သက်ဟိဖြစ်ပြီးကေ စိုင်းစားတွေးခေါ်နိုင်မှု၊ ဘာသာစကားအသုံးပြုမှု၊ လူမှုဆက်ဆံရီး၊ ယိုင်ကျေးမှုဖန်တီးမှုနန့် အသိပညာ..." 22100 wikitext text/x-wiki '''လူ''' ({{lang-en|Human}}) ဆိုစွာ ဇီဝဗေဒအရ ''Homo sapiens'' မျိုးစိတ်မာ ပါဝင်ရေ သက်ဟိဖြစ်ပြီးကေ စိုင်းစားတွေးခေါ်နိုင်မှု၊ ဘာသာစကားအသုံးပြုမှု၊ လူမှုဆက်ဆံရီး၊ ယိုင်ကျေးမှုဖန်တီးမှုနန့် အသိပညာလက်ဆင့်ကမ်းမှုရို့နန့် ထင်ရှားသော လူသားမျိုးစိတ်ဝင် ဖြစ်တေ။ လူရို့စွာ ကမ္ဘာ့ဒေသအနှံ့ နီထိုင်ကတ်ပြီး လူမှုအဖွဲ့အစည်း၊ ဓလိ့ထုံးတမ်း၊ ဘာသာစကား၊ အနုပညာ၊ သိပ္ပံနန့် နည်းပညာတိကို ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေခကတ်တေ။<ref name="SmithsonianHuman">{{cite web |title=Homo sapiens |url=https://humanorigins.si.edu/evidence/human-fossils/species/homo-sapiens |website=Smithsonian Human Origins Program |publisher=Smithsonian Institution |access-date=28 October 2026}}</ref> လူတဦးချင်းစီက ကိုယ့် ကိုယ်ပိုင်ဘဝ၊ အတွိအကြုံ၊ စိတ်ကူး၊ အတွေးအခေါ်နန့် လူမှုဆက်ဆံရီးရို့ကို ပိုင်ဆိုင်ကတ်တေ။ ယင်းအတွက်နန့် လူကို ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ သက်ဟိတမျိုးအဖြစ်သာ မကဘဲနန့် သမိုင်း၊ လူမှုရီးနန့် ယိုင်ကျေးမှုအထဲ ပါဝင်ဆောင်ရွက်သော '''လူပုဂ္ဂိုလ်''' (person) အဖြစ်လည်း လိလာနှိုင်ရေ။ လူပုဂ္ဂိုလ်တဦး၏ ဘဝဖြတ်သန်းမှု၊ လုပ်ဆောင်ချက်နန့် သက်ရောက်မှုတိကို စနစ်တကျ လိလာရီးသားရေ ပညာရပ်နန့် စာပီပုံစံကို [[အတ္ထုပ္ပတ္တိ]] (biography) ဟု ခေါ်ရေ။<ref name="BritishAcademyBio">{{cite web |last=Lee |first=Hermione |title=What is biography? |url=https://www.thebritishacademy.ac.uk/blog/what-is-biography/ |website=The British Academy |date=7 July 2020 |access-date=28 October 2026}}</ref> == အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက် == ဇီဝဗေဒအရ ဒေနိအသက်ရှင်နိန်ရေ လူသားအားလုံးစွာ ''Homo sapiens'' မျိုးစိတ်ဝင်များ ဖြစ်ကတ်တေ။ ယင်းမျိုးစိတ်စွာ အာဖရိကတိုက်မာ လွန်ခရေ နှစ်ပေါင်း ၃၀၀,၀၀၀ ခန့်က ပေါ်ပေါက်ခကြောင်း ရှီးဟောင်းကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းနန့် အရာသိပ္ပံဆိုင်ရာ အထောက်အထားတိက ဖော်ပြရေ။<ref name="SmithsonianHuman"/> လူသားတိသည် [[မျောက်ဝံမျိုးစဉ်]] (primates) မာ ပါဝင်ဗျာယ် အရာမျောက်ဝံတိနန့် ဆင့်ကဲဖြစ်စိုင်ဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုဟိကတ်တေ။ လူသားမျိုးစိတ်၏ ဖွံ့ဖြိုးမှုမာ ခြီနှစ်ချောင်းဖြင့် ရပ်စောက်လမ်းလျှောက်ခြင်း၊ ကိရိယာများ ဖန်တီးအသုံးပြုခြင်း၊ ဝဏှောက်ဖွံ့ဖြိုးလာခြင်းနန့် သင်္ကေတတိနန့် ဆက်သွယ်ခြင်းရို့သည် အရေးပါရေ အဆင့်များ ဖြစ်ခရေ။<ref name="SmithsonianEvolution">{{cite web |title=Introduction to Human Evolution |url=https://humanorigins.si.edu/education/introduction-human-evolution |website=Smithsonian Human Origins Program |publisher=Smithsonian Institution |access-date=28 October 2026}}</ref> ယကေလေ့ လူ့ဘဝကို ဇီဝဗေဒတခုတည်းဖြင့် အပြည့်အစုံ ရှင်းလင်းနိုင်ခြင်း မဟိပါ။ လူတဦး၏ အတွိအကြုံနန့် ကိုယ်ပိုင်အမှတ်သဝါရေ မိသားစု၊ ပညာရီး၊ ဘာသာစကား၊ ယိုင်ကျေးမှု၊ သမိုင်းနန့် လူမှုအခြီအနီတိနန့်လည်း ဆက်စပ်နိန်ရေ။ == လူသား၏ အခြီခံလက္ခဏာတိ == လူသားရို့မာ အရာသက်ဟိတိနန့် မျှဝီထားရေ လက္ခဏာများဟိပိုင် အထူးဖွံ့ဖြိုးလာရေ စွမ်းရည်တိလေ့ ဟိရေ။ ယင်းရို့မာ— * '''တွက်ဖော်တွေးခေါ်နိုင်မှု''' — အကြောင်းအကျိုးဆက်နွယ်မှုကို တွက်ဖော်ခြင်းနန့် ပြဿနာဖြီယှင်းခြင်း * '''ဘာသာစကား''' — စကားလုံးနန့် သင်္ကေတတိကို အသုံးပြုပနာ အတွေးအခေါ်နန့် အသိပညာများ ဖလှယ်ခြင်း * '''လူမှုဆက်ဆံရီး''' — မိသားစု၊ အသိုင်းအဝိုင်းနန့် အဖွဲ့အစည်းများအထဲ ပူးပေါင်းနီထိုင်ခြင်း * '''ယိုင်ကျေးမှုဖန်တီးခြင်း''' — ဓလိ့၊ အနုပညာ၊ ယုံကြည်မှုနန့် နည်းပညာတိကို ဖန်တီးလက်ဆင့်ကမ်းခြင်း * '''အသိပညာသင်ယူခြင်း''' — အတွိအကြုံနန့် ပညာရပ်တိကို သင်ယူမျှဝီခြင်း * '''စိတ်ခံစားမှုနန့် ကိုယ်ပိုင်အတွိအကြုံ''' — ဘဝအခြီအနီတိကို ခံစားတုံ့ပြန်ခြင်း * '''ပတ်ဝန်းကျင်နန့် လိုက်လျောညီထွေ နီထိုင်ခြင်း''' — သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်အမျိုးမျိုးမာ အသက်ရှင်နီထိုင်နိုင်ဖို့ နည်းလမ်းများ ဖန်တီးခြင်း ရို့ ပါဝင်ရေ။ ယင်းလက္ခဏာအားလုံးသည် လူသားမျိုးစိတ်မာ တချိန်တည်း ပေါ်ပေါက်လာခခြင်း မဟုတ်လီ။ Smithsonian Institution ၏ လူသားဆင့်ကဲဖြစ်စိုင်ဆိုင်ရာ သုတေသနအရ ရပ်စောက်လမ်းလျှောက်ခြင်း၊ ကိရိယာအသုံးပြုခြင်း၊ ဝဏှောက်ဖွံ့ဖြိုးမှုနန့် သင်္ကေတဆက်သွယ်မှုရို့စွာ ကာလအမျိုးမျိုးမာ တဆတ်ဆတ် ဖွံ့ဖြိုးပါလတ်တေ။<ref name="SmithsonianTraits">{{cite web |title=Human Characteristics: What Does It Mean to Be Human? |url=https://humanorigins.si.edu/human-characteristics |website=Smithsonian Human Origins Program |publisher=Smithsonian Institution |access-date=28 October 2026}}</ref> == လူနန့် လူ့အဖွဲ့အစည်း == လူသည် လူမှုဆက်ဆံရီးဟိရေ သက်ဟိတမျိုးဖြစ်တေ။ လူရို့စွာ မိသားစု၊ ရပ်ရွာ၊ လူမျိုး၊ နိုင်ငံနန့် အရာလူမှုအဖွဲ့အစည်းများအထဲ နီထိုင်ကတ်ပြီး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု၊ အသိပညာမျှဝီမှုနန့် ယိုင်ကျေးမှုလက်ဆင့်ကမ်းမှုရို့ကတဆင့် လူမှုဘဝကို တည်ဆောက်ကတ်တေ။ လူ့အဖွဲ့အစည်းများမာ ဘာသာစကား၊ ပညာရီး၊ အလုပ်အကိုင်၊ ဥပဒေ၊ စီးပွားရီး၊ ဘာသာရီး၊ အနုပညာနန့် အုပ်ချုပ်ရီးစနစ်ရို့စွာ လူရို့၏ နိစိုင်ဘဝနန့် ဆက်စပ်နိကတ်ရေ။ လူ့သမိုင်းတလျှောက် လူရို့စွာ ရှင်သန်နီထိုင်ရီးအတွက် ကိရိယာများ ဖန်တီးခြင်း၊ စိုက်ပျိုးမွီးမြူရီးလုပ်ကိုင်ခြင်း၊ ကျေးရွာနန့် မြို့ပြများ တည်ဆောက်ခြင်း၊ ကုန်သွယ်ရီးကွန်ရက်များ ဖွံ့ဖြိုးစီခြင်းနန့် အနုပညာ၊ ဂီတ၊ ထုံးတမ်းနန့် သင်္ကေတများ ဖန်တီးခြင်းရို့ ပြုလုပ်လာခကတ်တေ။<ref name="SmithsonianHuman"/> ယင်းအတွက်နန့် လူတဦး၏ ဘဝအကြောင်းကို လိလာရာမာ ယင်းပုဂ္ဂိုလ်၏ ကိုယ်ပိုင်လုပ်ဆောင်ချက်တိအပြင် ကိုယ့်နီထိုင်ခသော လူမှုအခြီအနီ၊ သမိုင်းနန့် ယိုင်ကျေးမှုနောက်ခံရို့ကိုလေ့ ထည့်သွင်းတွက်ဖော်ရန် လိုအပ်ရေ။ == လူပုဂ္ဂိုလ်နန့် အတ္ထုပ္ပတ္တိ == '''[[အတ္ထုပ္ပတ္တိ]]''' (biography) ဆိုစွာမာ လူပုဂ္ဂိုလ်တဦး၏ ဘဝအတွိအကြုံ၊ လုပ်ဆောင်ချက်နန့် သက်ရောက်မှုတိကို သက်ဆိုင်ရာအထောက်အထားတိအပေါ် အခြီခံပနာ ရီးသားဖော်ပြသော ဘဝမှတ်တမ်း ဖြစ်တေ။ The British Academy မှ အတ္ထုပ္ပတ္တိပညာသျှင် Hermione Lee က biography ကို အရာသူတဦး၏ ဘဝအကြောင်းကို ရီးသားထားရေ ဇာတ်ကြောင်းအဖြစ် ရှင်းလင်းထားပြီးသား မွီးဖွားမှုနန့် သီဆုံးမှုရက်စွဲများ စုစည်းခြင်းထက် လူတဦး၏ ဘဝအတွိအကြုံကို နားလည်ဖော်ပြဖို့ ပိုပြီးကေအရေးကြီးကြောင်း ထောက်ပြထားရေ။<ref name="BritishAcademyBio"/> အတ္ထုပ္ပတ္တိတပုဒ်မာ— * နာမည်နန့် ကိုယ်ရီးအချက်အလက် * မွီးဖွားရာဒေသနန့် မိသားစုနောက်ခံ * ငယ်ဘဝနန့် ပညာရီး * အလုပ်အကိုင်နန့် အသက်မွီးဝမ်းကျောင်း * အရေးပါရေ လုပ်ဆောင်ချက်တိ * အောင်မြင်မှုနန့် ခေါ်တောင်းမှုတိ * လူမှုရီး၊ ယိုင်ကျေးမှုနန့် သမိုင်းဆိုင်ရာ အခန်းကဏ္ဍ * လူပုဂ္ဂိုလ်၏ လက်ရာနန့် အကျိုးသက်ရောက်မှု * သီဆုံးပြီးသူဖြစ်ကေ နောက်ဆုံးဘဝကာလနန့် အမွီအနှစ် ရို့ကို သက်ဆိုင်ရာအထောက်အထားများဟိရေ အတိုင်းအတာအထဲ ဖော်ပြနှိုင်ရေ။ ယကေလေ့ အတ္ထုပ္ပတ္တိတိုင်းမာ အချက်အားလုံး မဖြစ်မနီ ပါဝင်ရန် မလိုအပ်ပါ၊၊ လူပုဂ္ဂိုလ်၏ ဘဝနန့် သက်ဆိုင်မှုဟိရေ အချက်တိကိုရာ ရွီးချယ်ဖော်ပြသင့်ရေ။ == အတ္ထုပ္ပတ္တိနန့် ကိုယ်တိုင်ရီးအတ္ထုပ္ပတ္တိ == လူ့ဘဝအကြောင်း ရီးသားရေ စာပီပုံစံများမာ အတ္ထုပ္ပတ္တိ၊ ကိုယ်တိုင်ရီးအတ္ထုပ္ပတ္တိနန့် အမှတ်တရရီးသားချက်တိ ပါဝင်ရေ။ '''အတ္ထုပ္ပတ္တိ''' (biography) စွာ ပုံမှန်ဆိုလို့ဟိကေ လူတဦး၏ ဘဝကို အရာစာရီးသူတဦးက ရီးသားဖော်ပြခြင်း ဖြစ်တေ။ '''ကိုယ်တိုင်ရီးအတ္ထုပ္ပတ္တိ''' (autobiography) စွာ ကိုယ့်ဘဝအကြောင်းကို ကိုယ် ရီးသားဖော်ပြခြင်း ဖြစ်တေ။ '''အမှတ်တရမှတ်တမ်း''' (memoir) စွာ စာရီးသူ ဘဝအတွိအကြုံတခု၊ ကာလတခု တနည်း အကြောင်းအရာတခုကို အထူးအလီးထားပနာ ပြန်ပနာရီးသားရေ ပုံစံဖြစ်တေ။ National Library of Australia ၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိသုတေသနလမ်းညွှန်မာလည်း biography၊ autobiography နန့် memoir ရို့ကို ယင်းပိုင် သီးသန့်ခွဲခြားရှင်းလင်းထားရေ။<ref name="NLABiography">{{cite web |title=Biography research guide |url=https://www.library.gov.au/research/research-guides-0/biography-research-guide |website=National Library of Australia |access-date=28 October 2026}}</ref> == အတ္ထုပ္ပတ္တိသုတေသနနန့် သမိုင်းအထောက်အထား == လူပုဂ္ဂိုလ်တဦး၏ ဘဝအကြောင်းကို တိကျစွာရီးသားဖို့ ယုံကြည်စိတ်ချရရေ အထောက်အထားများ လိုအပ်တေ။ အတ္ထုပ္ပတ္တိဆိုင်ရာ သုတေသနမာ— * သမိုင်းမှတ်တမ်းနန့် မော်ကွန်းစာရွက်စာတမ်း * စာအုပ်နန့် သုတေသနစာတမ်း * သတင်းစာနန့် မဂ္ဂဇင်း * ကိုယ်ရီးမှတ်တမ်းနန့် စာပီးစာယူ * အင်တာဗျူးနန့် နှုတ်ပြောမှတ်တမ်း * ဓာတ်ပုံနန့် အသံ၊ ရုပ်သံမှတ်တမ်း * ယုံကြည်စိတ်ချရရေ အတ္ထုပ္ပတ္တိအဘိဓာန် ရို့ကို အသုံးပြုနှိုင်ရေ။<ref name="NLABiography"/> National Archives of the United States ၏ လူပုဂ္ဂိုလ်ဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းစနစ်မာလည်း နာမည်၊ အတ္ထုပ္ပတ္တိမှတ်စု၊ မွီးဖွားရက်စွဲနန့် သီဆုံးရက်စွဲရို့ကို ဖော်ပြရာမာ အသုံးပြုထားရေ အရင်းအမြစ်တိကို မှတ်တမ်းတင်ရန် လမ်းညွှန်ထားရေ။<ref name="NARASource">{{cite web |title=Person Source Note |url=https://www.archives.gov/research/catalog/lcdrg/elements/person-source-note |website=National Archives |access-date=28 October 2026}}</ref> အတ္ထုပ္ပတ္တိတပုဒ်စွာ ပုဂ္ဂိုလ်တဦး၏ ကောင်းချက်တိကိုရာ ချီးကျူးထားရေ ဂုဏ်ပြုစာတမ်း တနည်း အားနည်းချက်တိကိုရာ ဖော်ပြသော စာတမ်းဖြစ်ရန် မသင့်ပါ၊၊ သက်ဆိုင်ရာအချက်အလက်တိကို မှန်ကန်မျှတစွာ စိစစ်လို့ သမိုင်းနန့် လူမှုနောက်ခံအထဲ ချိတ်ဆက်ဖော်ပြသင့်ရေ။ == လူ့ဂုဏ်သိက္ခာနန့် လူ့အခွင့်အရီး == လူသားတိသည် ဇီဝဗေဒ၊ ဘာသာစကား၊ ယိုင်ကျေးမှု၊ လူမှုအခြီအနီနန့် ဘဝအတွိအကြုံရို့အရ ကွဲပြားကတ်ကေလေ့ လူတဦးချင်းစီ၏ ဂုဏ်သိက္ခာနန့် အခြီခံအခွင့်အရီးရို့ကို တန်းတူအသိအမှတ်ပြုဖို့ အရေးကြီးရေ။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်မာ ကုလသမဂ္ဂအထွီထွီညီလာခံက ထုတ်ပြန်ခရေ '''အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လူ့အခွင့်အရီးကြေညာစာတမ်း''' (Universal Declaration of Human Rights) ၏ အပိုဒ် ၁ မာ လူသားအားလုံးသည် ဂုဏ်သိက္ခာနန့် အခွင့်အရီးရို့မာ တန်းတူလွတ်လပ်စွာ မွီးဖွားလာကြောင်း ကြေညာထားရေ။<ref name="UNHumanRights">{{cite web |title=Universal Declaration of Human Rights |url=https://www.un.org/en/about-us/universal-declaration-of-human-rights |website=United Nations |access-date=28 October 2026}}</ref> ယင်းအတွက်နန့် လူတဦး၏ ဘဝအကြောင်းကို လိလာဖော်ပြရာမာ မှန်ကန်မှု၊ မျှတမှုနန့် ပုဂ္ဂိုလ်ရီးလွတ်လပ်ခွင့်ကို လေးစားရန် လိုအပ်ပြီး အထူးအနိန်နန့် အသက်ရှင်နီတုန်း ပုဂ္ဂိုလ်တိ၏ ကိုယ်ရီးအချက်အလက်တိကို ရီးသားရာမာ ပိုပြီးကေဂရုထူရရေ။ == အတ္ထုပ္ပတ္တိ၏ အရေးပါမှု == လူပုဂ္ဂိုလ်တဦး၏ ဘဝအကြောင်းကို လိလာခြင်းစွာ နာမည်၊ မွီးဖွားရက်စွဲနန့် အောင်မြင်မှုတိကို သိဟိခြင်းထက် ပိုပြီးကေကျယ်ပြန့်ရေ။ အတ္ထုပ္ပတ္အတိကတဆင့် လူ့သမိုင်းနန့် လူမှုအဖွဲ့အစည်းကို လူတဦးချင်း၏ အတွိအကြုံကတဆင့် နားလည်နှိုင်ရေ။ သမိုင်းမာ ထင်ရှားသော နိုင်ငံရီးဂေါင်းဆောင်၊ သိပ္ပံပညာသျှင်၊ စာရီးဆရာ၊ အနုပညာသျှင်၊ ပညာရီးပညာသျှင်နန့် အရာပုဂ္ဂိုလ်တိ၏ ဘဝတိကို လိလာခြင်းနန့် ယင်းရို့၏ ခေတ်ကာလ၊ အတွေးအခေါ်နန့် လူမှုအပြောင်းအလဲတိကို နားလည်နှိုင်ရေ။ ယကေလေ့ အတ္ထုပ္ပတ္တိရီးသားမှုစွာ ထင်ရှားကျော်ကြားသူတိအတွက်ရာ အကန့်အသတ်မဟိပါ။ လူမှုသမိုင်း၊ အလုပ်သမားသမိုင်း၊ ဒေသန္တရသမိုင်းနန့် ယိုင်ကျေးမှုသုတေသနရို့မာ သာမန်လူတိ၏ ဘဝအတွိအကြုံများစွာလေ့ အရေးပါရေ အထောက်အထားများ ဖြစ်နှိုင်ရေ။ The British Academy ကလေ့ အတ္ထုပ္ပတ္တိရီးသားမှုသည် သျှင်ဘုရင်နန့် ထင်ရှားသူတိ၏ ဘဝမှတ်တမ်းတိအပြင် သာမန်လူတိ၏ ဘဝတိအထိ ကျယ်ပြန့်လာခကြောင်း ဖော်ပြထားရေ။<ref name="BritishAcademyBio"/> ယင်းအတွက်နန့် လူတဦး၏ ဘဝကို လိလာခြင်းစွာ ဟိုလူ၏ ကိုယ်ပိုင်သမိုင်းကို သိဟိခြင်းဖြစ်ပိုင် ယင်းတိုင်သျှင်နီထိုင်ခသော ခေတ်၊ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းနန့် ယိုင်ကျေးမှုကိုလေ့ ပိုပြီးကေနက်ဟိုင်းစွာ နားလည်နိုင်စီရေ။ == ဆက်စပ်ဂေါင်းစိုင်တိ == * [[အတ္ထုပ္ပတ္တိ]] * [[ကိုယ်တိုင်ရီးအတ္ထုပ္ပတ္တိ]] * [[အတ္ထုပ္ပတ္တိရီးသားသူ]] * [[လူပုဂ္ဂိုလ်]] * [[လူသား]] * [[လူ့အဖွဲ့အစည်း]] * [[လူ့သမိုင်း]] * [[မနုဿဗေဒ]] * [[လူ့ဆင့်ကဲဖြစ်စိုင်]] * [[ယိုင်ကျေးမှု]] * [[လူ့အခွင့်အရီး]] * [[သမိုင်း]] * [[အမှတ်တရမှတ်တမ်း]] * [[မော်ကွန်းတိုက်]] * [[သမိုင်းသုတေသန]] == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:လူသားတိ]] [[ကဏ္ဍ:လူ့အဖွဲ့အစည်း]] [[ကဏ္ဍ:မနုဿဗေဒ]] 8r9knu80jj6n1ddrfu5lp5swrmzcwdp 0 6337 22101 2026-10-28T02:43:01Z Retkhaberi 224 Created page with "'''ထင်ရှားကျော်ကြားသူ''' ({{lang-en|Famous person}} တနည်း {{lang-en|Prominent person}}) ဆိုစွာမာ ကိုယ့် လုပ်ဆောင်ချက်၊ အောင်မြင်မှု၊ အရည်အခြင်း၊ အလုပ်အကိုင်၊ လူမှုအခန်းကဏ္ဍ တနည်း အများပြည်သူအာရုံစိုက်မှုရို့..." 22101 wikitext text/x-wiki '''ထင်ရှားကျော်ကြားသူ''' ({{lang-en|Famous person}} တနည်း {{lang-en|Prominent person}}) ဆိုစွာမာ ကိုယ့် လုပ်ဆောင်ချက်၊ အောင်မြင်မှု၊ အရည်အခြင်း၊ အလုပ်အကိုင်၊ လူမှုအခန်းကဏ္ဍ တနည်း အများပြည်သူအာရုံစိုက်မှုရို့ကြောင့် လူအများသိဟိ အသိအမှတ်ပြုခံရရေ [[လူပုဂ္ဂိုလ်]]တဦး ဖြစ်တေ။ ထင်ရှားကျော်ကြားသူတိစွာ [[နိုင်ငံရီး]]၊ [[သိပ္ပံ]]၊ [[စာပီ]]၊ [[အနုပညာ]]၊ [[ဂီတ]]၊ [[ရုပ်ရှင်]]၊ [[အားကဇပ်]]၊ [[ပညာရီး]]နန့် အရာလူမှုဘဝနယ်ပယ်များမာ ပေါ်ပေါက်နှိုင်ရေ။<ref name="CambridgeFamous">{{cite web |title=Famous |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/famous |website=Cambridge Dictionary |publisher=Cambridge University Press |access-date=28 October 2026}}</ref> ထင်ရှားကျော်ကြားမှု ({{lang-en|Fame}}) စွာ လူတဦးကို အများပြည်သူက သိဟိမှတ်မိခြင်းနန့် ဆက်စပ်ပြီး ယင်းကျော်ကြားမှု၏ အတိုင်းအတာမာ ဒေသ၊ နိုင်ငံ တနည်း နိုင်ငံတိုင်းအဆင့်အထိ ကွဲပြားနှိုင်ရေ။ တချို့ပုဂ္ဂိုလ်တိစွာ သမိုင်းဆိုင်ရာ အောင်မြင်မှုနန့် လူမှုအကျိုးပြုလုပ်ဆောင်မှုတိကြောင့် ထင်ရှားလာကတ်ကေလေ့ တချို့မာ ဖျော်ဖြီရီးမီဒီယာ၊ သတင်းဖော်ပြမှု၊ စကားအငြင်းပွားဖွယ်ဖြစ်ရပ် တနည်း လူမှုမီဒီယာတိကတဆင့် လူသိများလာကတ်တေ။<ref name="OxfordCelebrity">{{cite web |last=Marshall |first=P. David |title=Celebrity and Public Persona |url=https://academic.oup.com/reference/62347/reference-article-abstract/554226076 |website=Oxford Bibliographies in Communication |publisher=Oxford University Press |date=15 January 2015 |access-date=28 October 2026}}</ref> == အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက် == “ထင်ရှားကျော်ကြားသူ” ဆိုရေ အသုံးအနှုန်းစွာ အများပြည်သူကြား လူသိများရေ ပုဂ္ဂိုလ်တိကို ကျယ်ပြန့်စွာ ရည်ညွှန်းရေ။ Cambridge Dictionary မာ ''famous'' ကို လူအတိက သိဟိမှတ်မိသော အခြီအနီဟု ဖွင့်ဆိုထားပြီးသား ''celebrity'' ကို အထူးအနိန်နန့် ဖျော်ဖြီရီးလောကမာ ကျော်ကြားသူလို့ ရှင်းလင်းထားရေ။<ref name="CambridgeCelebrity">{{cite web |title=Celebrity |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/celebrity |website=Cambridge Dictionary |publisher=Cambridge University Press |access-date=28 October 2026}}</ref> ယင်းအတွက်နန့် '''famous person''' သည် ကျယ်ပြန့်သော အသုံးအနှုန်းဖြစ်ပြီးကေ '''celebrity''' သည် အများပြည်သူနန့် မီဒီယာရို့၏ အာရုံစိုက်မှုကို အထူးရဟိနိန်ရေ ပုဂ္ဂိုလ်ကို ရည်ညွှန်းလိဟိရေ။ ယကေလေ့ အသုံးအနှုန်းနှစ်ခုသည် အခြီအနီအလိုက် ထပ်တူကျနှိုင်ရေ။ ထင်ရှားကျော်ကြားမှုသည် အမြဲတမ်း လူမှုအကျိုးပြုမှု၊ ကိုယ်ကျင့်တရားကောင်းမွန်မှု တနည်း အနုပညာနန့် ပညာရပ်ဆိုင်ရာ အောင်မြင်မှုရို့ကို ဆိုလိုခြင်းမဟုတ်လီ။ လူတဦးသည် အပြုသဘောဆောင်သော လုပ်ဆောင်ချက်တိကြောင့်ဖြစ်စီ၊ စကားအငြင်းပွားဖွယ်ဖြစ်ရပ်တိကြောင့်ဖြစ်စီ လူသိများလာနှိုင်ရေ။ == ထင်ရှားကျော်ကြားသူ အမျိုးအစားတိ == လူပုဂ္ဂိုလ်တိ၏ အလုပ်အကိုင်နန့် လူမှုအခန်းကဏ္ဍအလိုက် ထင်ရှားကျော်ကြားသူတိကို အမျိုးအစားများစွာ ခွဲခြားနှိုင်ရေ။ ယင်းရို့မာ— * '''နိုင်ငံရီးနန့် သမိုင်းဆိုင်ရာပုဂ္ဂိုလ်တိ''' — နိုင်ငံရီးဂေါင်းဆောင်၊ အုပ်ချုပ်သူနန့် သမိုင်းအထဲ အရေးပါရေ ပုဂ္ဂိုလ်များ * '''စာပီပညာသျှင်တိ''' — စာရီးဆရာ၊ ကဗျာဆရာ၊ ပြဇာတ်ရီးဆရာနန့် စာပီသုတေသီများ * '''အနုပညာသျှင်တိ''' — ပဂျီဆရာ၊ ပပုဆရာ၊ ဒီဇိုင်နာနန့် အရာအနုပညာဖန်တီးသူတိ * '''ဖျော်ဖြီရီးပုဂ္ဂိုလ်တိ'' — သရုပ်ဆောင်၊ အဆိုတော်၊ ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာနန့် ဖျော်ဖြီရီးအနုပညာသျှင်တိ * '''သိပ္ပံနန့် ပညာရီးပုဂ္ဂိုလ်တိ''' — သိပ္ပံပညာသျှင်၊ သုတေသီ၊ တီထွင်သူနန့် ပညာရီးပညာသျှင်တိ * '''အားကဇပ်ပုဂ္ဂိုလ်တိ''' — အားကဇပ်သမားနန့် နည်းပြများ * '''ဘာသာရီးနန့် ဒဿနိကပုဂ္ဂိုလ်တိ''' * '''လူမှုရီးနန့် လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ ပုဂ္ဂိုလ်တိ''' * '''စီးပွားရီးနန့် နည်းပညာပုဂ္ဂိုလ်တိ''' * '''မီဒီယာနန့် အိန်တာနက်ထင်ရှားသူတိ''' အစဟိစွာရို့ ပါဝင်ရေ။ ထိုအမျိုးအစားတိစွာ သီးသန့်ကန့်သတ်ထားခြင်း မဟုတ်လီ။ လူတဦးတည်းသည် စာရီးဆရာ၊ နိုင်ငံရီးပုဂ္ဂိုလ်နန့် လူမှုရီးလှုပ်ယှားသူပိုင် အခန်းကဏ္ဍတခုထက်ပိုပြီးကေ ပါဝင်နှိုင်ရေ။ == ထင်ရှားကျော်ကြားမှု ဖြစ်ပေါ်လှာပုံ == လူတဦး၏ ကျော်ကြားမှုသည် လူမှုအခြီအနီ၊ သမိုင်းနန့် ဆက်သွယ်ရီးမီဒီယာတိအပေါ် မူတည်ပနာ ဖြစ်ပေါ်လှာနှိုင်ရေ။ ရှီးခေတ်နန့် အလယ်ခေတ်လူ့အဖွဲ့အစည်းများမာ အုပ်ချုပ်သူတိ၊ စစ်ဂေါင်းဆောင်များ၊ ဘာသာရီးပုဂ္ဂိုလ်တိနန့် ပညာသျှင်တိ၏ နာမည်တိကို နှုတ်ပြောအစိုင်အလာ၊ ကျောက်စာ၊ သမိုင်းမှတ်တမ်းနန့် စာပီတိကတဆင့် မျိုးဆက်များအကြား လက်ဆင့်ကမ်းခကတ်တေ။ နောက်ပိုင်းမာ ပုံနှိပ်လုပ်ငန်း၊ သတင်းစာ၊ မဂ္ဂဇင်းနန့် ဓာတ်ပုံနည်းပညာများ ဖွံ့ဖြိုးလာခြင်းကြောင့် လူပုဂ္ဂိုလ်တိ၏ နာမည်၊ လုပ်ဆောင်ချက်နန့် ပုံရိပ်ရို့ကို ပရိသတ်အများကြီးထံ ပိုပြီးကေအယင့်ယင် ဖြန့်ဝီနှိုင်ပါလတ်တေ။ Oxford University Press ၏ ကျော်ကြားမှုသမိုင်းဆိုင်ရာ သုတေသနတခုအရ ၁၇ ရာစုနှောင်းပိုင်းမှ ၁၈ ရာစုအထဲ သတင်းရီးသားမှုနန့် အတ္ထုပ္ပတ္တိရီးသားမှုရို့စွာ ခေတ်သစ် celebrity culture ဖွံ့ဖြိုးလာရာမာ အရေးပါရေ အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခရေ။<ref name="OxfordHistory">{{cite book |last=Cowan |first=Brian |chapter=News, Biography, and Eighteenth-Century Celebrity |title=The Oxford Handbook of the History of the Book in Early Modern England |url=https://academic.oup.com/edited-volume/43514/chapter/364256230 |publisher=Oxford University Press |date=1 September 2016 |access-date=28 October 2026}}</ref> == မီဒီယာနန့် ကျော်ကြားမှု == ခေတ်သစ်လူမှုဘဝမာ မီဒီယာသည် လူတဦး၏ ကျော်ကြားမှုကို ဖြစ်ပေါ်စီခြင်းနန့် ဆက်ပနာထိန်းသိမ်းပေးခြင်းရို့မာ အရေးပါရေ အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ရေ။ ရုပ်ရှင်၊ ရုပ်မြင်သံကြား၊ ရေဒီယို၊ သတင်းစာ၊ မဂ္ဂဇင်းနန့် အိန်တာနက်ရို့စွာ လူပုဂ္ဂိုလ်တဦး၏ နာမည်၊ ရုပ်ပုံ၊ အသံနန့် ကိုယ်ပိုင်အမှတ်အသားကို အများပြည်သူ့ပါး ဖြန့်ဝီနှိုင်ရေ ဆက်သွယ်ရီးမီဒီယာများ ဖြစ်ကတ်တေ။ Oxford Bibliographies ၏ ''Celebrity and Public Persona'' ဆိုင်ရာ လိလာမှုအရ လူထုကြား ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်တဦး၏ '''အများပြည်သူဟိးမှောက်ဟိ ပုံရိပ်''' (public persona) သည် မီဒီယာဖော်ပြမှု၊ ပရိသတ်တုံ့ပြန်မှုနန့် လူမှုယိုင်ကျေးမှုအခြီအနီတိကတဆင့် တည်ဆောက်လာနှိုင်ရေ။<ref name="OxfordCelebrity"/> ဒီဂျီတေခေတ်မာ လူမှုမီဒီယာတိစွာ ကျော်ကြားမှုရဟိပုံကို ပိုပြီးကေပြောင်းလဲစီခရေ။ အိန်တာနက်ပေါ်ဟိ အကြောင်းအရာဖန်တီးသူတိ၊ ဗီဒီယိုဖန်တီးသူတိနန့် လူမှုမီဒီယာမာ ပရိသတ်အများကြီး ရဟိရေလူသူတိစွာ ရိုးရာဖျော်ဖြီရီးလုပ်ငန်းတိကတဆင့် လူသိများလာခြင်းမဟိဘဲလည်း ကျော်ကြားနှိုင်ရေ။<ref name="OxfordCelebrity"/> == ထင်ရှားကျော်ကြားမှုနန့် လူမှုအရေးပါမှု == '''ကျော်ကြားမှု''' (fame) နန့် '''လူမှု တနည်း သမိုင်းဆိုင်ရာ အရေးပါမှု''' (social or historical significance) ရို့စွာ အမြဲတမ်း တူညီခြင်း မဟိပါ။ လူတဦးသည် ပရိသတ်အများကြီးကြား လူသိတိကေလေ့ လူမှုသမိုင်းအပေါ် တာရှည်သက်ရောက်မှု နည်းပါးနှိုင်ရေ။ တဖက်မာ သိပ္ပံပညာသျှင်၊ ဒေသခံသုတေသီ၊ စာပီပညာသျှင် တနည်း လူမှုရီးလုပ်ငန်းဆောင်ရွက်သူတဦးသည် အများပြည်သူကြား ကျော်ကြားမှု နည်းပါးကေလေ့ ကိုယ့် လုပ်ငန်းနယ်ပယ်မာ ထူးခြားသော အရေးပါမှုဟိနှိုင်ရေ။ ယင်းအတွက်နန့် လူပုဂ္ဂိုလ်တဦး၏ ဘဝအကြောင်း လိလာရာမာ လူသိတိကုအပြင် ယင်း၏လုပ်ဆောင်ချက်တိ၊ လက်ရာတိ၊ အောင်မြင်မှုတိ၊ အရာသူတိအပေါ် သက်ရောက်မှုနန့် သမိုင်းနောက်ခံရို့ကိုပါ ထည့်သွင်းလိလာသင့်ရေ။ == ထင်ရှားကျော်ကြားသူနန့် အတ္ထုပ္ပတ္တိ == ထင်ရှားကျော်ကြားသူတိ၏ ဘဝကို လိလာရီးသားခြင်းစွာ [[အတ္ထုပ္ပတ္တိ]] (biography) နယ်ပယ်၏ အရေးပါရေ အစိတ်အပိုင်းတခု ဖြစ်တေ။ အတ္ထုပ္ပတ္တိတပုဒ်မာ လူပုဂ္ဂိုလ်တဦး၏ မွီးဖွားမှု၊ ပညာရီး၊ အလုပ်အကိုင်၊ အောင်မြင်မှုနန့် သီဆုံးမှုပိုင် အခြီခံအချက်အလက်တိရာမက ယင်း၏ဘဝအတွိအကြုံနန့် သမိုင်းဆိုင်ရာ အခန်းကဏ္ဍရို့ကိုလေ့ လိလာဖော်ပြနှိုင်ရေ။ ထင်ရှားကျော်ကြားသူတဦး၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိကို ရီးသားရာမာ— * ယုံကြည်စိတ်ချရရေ အရင်းအမြစ်တိကို အခြီခံခြင်း * ပုဂ္ဂိုလ်ရီးချီးကျူးမှုနန့် ပြစ်တင်မှုတိကို ယှောင်ကြဉ်ခြင်း * အောင်မြင်မှုနန့် စကားအငြင်းပွားဖွယ်ဖြစ်ရပ်တိကို မျှတစွာ ဖော်ပြခြင်း * သမိုင်းနန့် လူမှုအခြီအနီရို့ကို ချိတ်ဆက်ရှင်းလင်းခြင်း * ကိုယ်ရီးအချက်အလက်နန့် လျှို့ဝှက်မှုကို လေးစားခြင်း ရို့စွာ အရေးပါရေ။ အထူးအနိန်နန့် အသက်ရှင်နီတုန်း ပုဂ္ဂိုလ်များအကြောင်း ရီးသားရာမာ မမှန်ကန်သော ယိုးစွပ်ချက်၊ ကောလာဟလနန့် ကိုယ်ရီးလုံချုံမှုထိခိုက်စီနှိုင်ရေ အချက်အလက်တိကို သေချာစိစစ်ရန် လိုအပ်တေ။ == ထင်ရှားကျော်ကြားသူတိကို လိလာခြင်း၏ အရေးပါမှု == ထင်ရှားကျော်ကြားသူတိ၏ ဘဝနန့် လုပ်ဆောင်ချက်တိကို လိလာခြင်းစွာ လူတဦးချင်း၏ အောင်မြင်မှုကို သိဟိခြင်းသတ်သတ် မဟုတ်ဘဲ သက်ဆိုင်ရာခေတ်၏ လူမှုရီး၊ နိုင်ငံရီး၊ ယိုင်ကျေးမှုနန့် ပညာရီးအခြီအနီတိကို နားလည်ရန်လည်း အထောက်အကူပြုရေ။ စာရီးဆရာတဦး၏ ဘဝနန့် လက်ရာတိမှ စာပီခေတ်တခုကို လိလာနိုင်ပိုင် သိပ္ပံပညာသျှင်တဦး၏ လုပ်ဆောင်ချက်တိမှ သိပ္ပံပညာ ဖွံ့ဖြိုးမှုကို နားလည်နှိုင်ရေ။ ယင်းတတူ အနုပညာသျှင်၊ ပညာရီးပညာသျှင်၊ နိုင်ငံရီးဂေါင်းဆောင်နန့် လူမှုရီးပုဂ္ဂိုလ်တိ၏ ဘဝတိကို လိလာခြင်းက သမိုင်းနန့် လူ့အဖွဲ့အစည်းအကြား ဆက်နွယ်မှုတိကို သိဟိနှိုင်ရေ။ ယင်းအတွက်နန့် ထင်ရှားကျော်ကြားသူတိအကြောင်း လိလာခြင်းစွာ ပုဂ္ဂိုလ်တဦး၏ နာမည်ကျော်ကြားမှုကို မှတ်တမ်းတင်ခြင်းရာ မဟုတ်ဘဲ '''လူ့ဘဝ၊ လူမှုသမိုင်း၊ ယိုင်ကျေးမှုနန့် လူသားရို့၏ လုပ်ဆောင်ချက်တိကို နားလည်ရန်''' အရေးပါရေ အတ္ထုပ္ပတ္တိဆိုင်ရာ လိလာမှုတရပ် ဖြစ်တေ။ == ဆက်စပ်ဂေါင်းစိုင်တိ == * [[လူ]] * [[လူပုဂ္ဂိုလ်]] * [[အတ္ထုပ္ပတ္တိ]] * [[ကိုယ်တိုင်ရီးအတ္ထုပ္ပတ္တိ]] * [[သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်]] * [[နိုင်ငံရီးသမား]] * [[စာရီးဆရာ]] * [[အနုပညာသျှင်]] * [[သိပ္ပံပညာသျှင်]] * [[ဂီတပညာသျှင်]] * [[ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်]] * [[အားကဇပ်သမား]] * [[လူမှုရီးလှုပ်ယှားသူ]] * [[အများပြည်သူဆိုင်ရာ ပုဂ္ဂိုလ်]] * [[ကျော်ကြားမှု]] * [[မီဒီယာ]] * [[လူမှုမီဒီယာ]] == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ထင်ရှားကျော်ကြားသူတိ]] [[ကဏ္ဍ:လူပုဂ္ဂိုလ်တိ]] [[ကဏ္ဍ:အတ္ထုပ္ပတ္တိ]] [[ကဏ္ဍ:လူမှုယိုင်ကျေးမှု]] o8rglz4kcpef133gm1tfigpsj6dg8j8 22102 22101 2026-10-28T02:50:52Z Retkhaberi 224 /* မီဒီယာနန့် ကျော်ကြားမှု */ 22102 wikitext text/x-wiki '''ထင်ရှားကျော်ကြားသူ''' ({{lang-en|Famous person}} တနည်း {{lang-en|Prominent person}}) ဆိုစွာမာ ကိုယ့် လုပ်ဆောင်ချက်၊ အောင်မြင်မှု၊ အရည်အခြင်း၊ အလုပ်အကိုင်၊ လူမှုအခန်းကဏ္ဍ တနည်း အများပြည်သူအာရုံစိုက်မှုရို့ကြောင့် လူအများသိဟိ အသိအမှတ်ပြုခံရရေ [[လူပုဂ္ဂိုလ်]]တဦး ဖြစ်တေ။ ထင်ရှားကျော်ကြားသူတိစွာ [[နိုင်ငံရီး]]၊ [[သိပ္ပံ]]၊ [[စာပီ]]၊ [[အနုပညာ]]၊ [[ဂီတ]]၊ [[ရုပ်ရှင်]]၊ [[အားကဇပ်]]၊ [[ပညာရီး]]နန့် အရာလူမှုဘဝနယ်ပယ်များမာ ပေါ်ပေါက်နှိုင်ရေ။<ref name="CambridgeFamous">{{cite web |title=Famous |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/famous |website=Cambridge Dictionary |publisher=Cambridge University Press |access-date=28 October 2026}}</ref> ထင်ရှားကျော်ကြားမှု ({{lang-en|Fame}}) စွာ လူတဦးကို အများပြည်သူက သိဟိမှတ်မိခြင်းနန့် ဆက်စပ်ပြီး ယင်းကျော်ကြားမှု၏ အတိုင်းအတာမာ ဒေသ၊ နိုင်ငံ တနည်း နိုင်ငံတိုင်းအဆင့်အထိ ကွဲပြားနှိုင်ရေ။ တချို့ပုဂ္ဂိုလ်တိစွာ သမိုင်းဆိုင်ရာ အောင်မြင်မှုနန့် လူမှုအကျိုးပြုလုပ်ဆောင်မှုတိကြောင့် ထင်ရှားလာကတ်ကေလေ့ တချို့မာ ဖျော်ဖြီရီးမီဒီယာ၊ သတင်းဖော်ပြမှု၊ စကားအငြင်းပွားဖွယ်ဖြစ်ရပ် တနည်း လူမှုမီဒီယာတိကတဆင့် လူသိများလာကတ်တေ။<ref name="OxfordCelebrity">{{cite web |last=Marshall |first=P. David |title=Celebrity and Public Persona |url=https://academic.oup.com/reference/62347/reference-article-abstract/554226076 |website=Oxford Bibliographies in Communication |publisher=Oxford University Press |date=15 January 2015 |access-date=28 October 2026}}</ref> == အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက် == “ထင်ရှားကျော်ကြားသူ” ဆိုရေ အသုံးအနှုန်းစွာ အများပြည်သူကြား လူသိများရေ ပုဂ္ဂိုလ်တိကို ကျယ်ပြန့်စွာ ရည်ညွှန်းရေ။ Cambridge Dictionary မာ ''famous'' ကို လူအတိက သိဟိမှတ်မိသော အခြီအနီဟု ဖွင့်ဆိုထားပြီးသား ''celebrity'' ကို အထူးအနိန်နန့် ဖျော်ဖြီရီးလောကမာ ကျော်ကြားသူလို့ ရှင်းလင်းထားရေ။<ref name="CambridgeCelebrity">{{cite web |title=Celebrity |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/celebrity |website=Cambridge Dictionary |publisher=Cambridge University Press |access-date=28 October 2026}}</ref> ယင်းအတွက်နန့် '''famous person''' သည် ကျယ်ပြန့်သော အသုံးအနှုန်းဖြစ်ပြီးကေ '''celebrity''' သည် အများပြည်သူနန့် မီဒီယာရို့၏ အာရုံစိုက်မှုကို အထူးရဟိနိန်ရေ ပုဂ္ဂိုလ်ကို ရည်ညွှန်းလိဟိရေ။ ယကေလေ့ အသုံးအနှုန်းနှစ်ခုသည် အခြီအနီအလိုက် ထပ်တူကျနှိုင်ရေ။ ထင်ရှားကျော်ကြားမှုသည် အမြဲတမ်း လူမှုအကျိုးပြုမှု၊ ကိုယ်ကျင့်တရားကောင်းမွန်မှု တနည်း အနုပညာနန့် ပညာရပ်ဆိုင်ရာ အောင်မြင်မှုရို့ကို ဆိုလိုခြင်းမဟုတ်လီ။ လူတဦးသည် အပြုသဘောဆောင်သော လုပ်ဆောင်ချက်တိကြောင့်ဖြစ်စီ၊ စကားအငြင်းပွားဖွယ်ဖြစ်ရပ်တိကြောင့်ဖြစ်စီ လူသိများလာနှိုင်ရေ။ == ထင်ရှားကျော်ကြားသူ အမျိုးအစားတိ == လူပုဂ္ဂိုလ်တိ၏ အလုပ်အကိုင်နန့် လူမှုအခန်းကဏ္ဍအလိုက် ထင်ရှားကျော်ကြားသူတိကို အမျိုးအစားများစွာ ခွဲခြားနှိုင်ရေ။ ယင်းရို့မာ— * '''နိုင်ငံရီးနန့် သမိုင်းဆိုင်ရာပုဂ္ဂိုလ်တိ''' — နိုင်ငံရီးဂေါင်းဆောင်၊ အုပ်ချုပ်သူနန့် သမိုင်းအထဲ အရေးပါရေ ပုဂ္ဂိုလ်များ * '''စာပီပညာသျှင်တိ''' — စာရီးဆရာ၊ ကဗျာဆရာ၊ ပြဇာတ်ရီးဆရာနန့် စာပီသုတေသီများ * '''အနုပညာသျှင်တိ''' — ပဂျီဆရာ၊ ပပုဆရာ၊ ဒီဇိုင်နာနန့် အရာအနုပညာဖန်တီးသူတိ * '''ဖျော်ဖြီရီးပုဂ္ဂိုလ်တိ'' — သရုပ်ဆောင်၊ အဆိုတော်၊ ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာနန့် ဖျော်ဖြီရီးအနုပညာသျှင်တိ * '''သိပ္ပံနန့် ပညာရီးပုဂ္ဂိုလ်တိ''' — သိပ္ပံပညာသျှင်၊ သုတေသီ၊ တီထွင်သူနန့် ပညာရီးပညာသျှင်တိ * '''အားကဇပ်ပုဂ္ဂိုလ်တိ''' — အားကဇပ်သမားနန့် နည်းပြများ * '''ဘာသာရီးနန့် ဒဿနိကပုဂ္ဂိုလ်တိ''' * '''လူမှုရီးနန့် လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ ပုဂ္ဂိုလ်တိ''' * '''စီးပွားရီးနန့် နည်းပညာပုဂ္ဂိုလ်တိ''' * '''မီဒီယာနန့် အိန်တာနက်ထင်ရှားသူတိ''' အစဟိစွာရို့ ပါဝင်ရေ။ ထိုအမျိုးအစားတိစွာ သီးသန့်ကန့်သတ်ထားခြင်း မဟုတ်လီ။ လူတဦးတည်းသည် စာရီးဆရာ၊ နိုင်ငံရီးပုဂ္ဂိုလ်နန့် လူမှုရီးလှုပ်ယှားသူပိုင် အခန်းကဏ္ဍတခုထက်ပိုပြီးကေ ပါဝင်နှိုင်ရေ။ == ထင်ရှားကျော်ကြားမှု ဖြစ်ပေါ်လှာပုံ == လူတဦး၏ ကျော်ကြားမှုသည် လူမှုအခြီအနီ၊ သမိုင်းနန့် ဆက်သွယ်ရီးမီဒီယာတိအပေါ် မူတည်ပနာ ဖြစ်ပေါ်လှာနှိုင်ရေ။ ရှီးခေတ်နန့် အလယ်ခေတ်လူ့အဖွဲ့အစည်းများမာ အုပ်ချုပ်သူတိ၊ စစ်ဂေါင်းဆောင်များ၊ ဘာသာရီးပုဂ္ဂိုလ်တိနန့် ပညာသျှင်တိ၏ နာမည်တိကို နှုတ်ပြောအစိုင်အလာ၊ ကျောက်စာ၊ သမိုင်းမှတ်တမ်းနန့် စာပီတိကတဆင့် မျိုးဆက်များအကြား လက်ဆင့်ကမ်းခကတ်တေ။ နောက်ပိုင်းမာ ပုံနှိပ်လုပ်ငန်း၊ သတင်းစာ၊ မဂ္ဂဇင်းနန့် ဓာတ်ပုံနည်းပညာများ ဖွံ့ဖြိုးလာခြင်းကြောင့် လူပုဂ္ဂိုလ်တိ၏ နာမည်၊ လုပ်ဆောင်ချက်နန့် ပုံရိပ်ရို့ကို ပရိသတ်အများကြီးထံ ပိုပြီးကေအယင့်ယင် ဖြန့်ဝီနှိုင်ပါလတ်တေ။ Oxford University Press ၏ ကျော်ကြားမှုသမိုင်းဆိုင်ရာ သုတေသနတခုအရ ၁၇ ရာစုနှောင်းပိုင်းမှ ၁၈ ရာစုအထဲ သတင်းရီးသားမှုနန့် အတ္ထုပ္ပတ္တိရီးသားမှုရို့စွာ ခေတ်သစ် celebrity culture ဖွံ့ဖြိုးလာရာမာ အရေးပါရေ အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခရေ။<ref name="OxfordHistory">{{cite book |last=Cowan |first=Brian |chapter=News, Biography, and Eighteenth-Century Celebrity |title=The Oxford Handbook of the History of the Book in Early Modern England |url=https://academic.oup.com/edited-volume/43514/chapter/364256230 |publisher=Oxford University Press |date=1 September 2016 |access-date=28 October 2026}}</ref> == မီဒီယာနန့် ကျော်ကြားမှု == ခေတ်သစ်လူမှုဘဝမာ မီဒီယာသည် လူတဦး၏ ကျော်ကြားမှုကို ဖြစ်ပေါ်စီခြင်းနန့် ဆက်ပနာထိန်းသိမ်းပေးခြင်းရို့မာ အရေးပါရေ အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ရေ။ ရုပ်ရှင်၊ ရုပ်မြင်သံကြား၊ ရေဒီယို၊ သတင်းစာ၊ မဂ္ဂဇင်းနန့် အိန်တာနက်ရို့စွာ လူပုဂ္ဂိုလ်တဦး၏ နာမည်၊ ရုပ်ပုံ၊ အသံနန့် ကိုယ်ပိုင်အမှတ်အသားကို အများပြည်သူ့ပါး ဖြန့်ဝီနှိုင်ရေ ဆက်သွယ်ရီးမီဒီယာများ ဖြစ်ကတ်တေ။ Oxford Bibliographies ၏ ''Celebrity and Public Persona'' ဆိုင်ရာ လိလာမှုအရ လူထုကြား ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်တဦး၏ '''အများပြည်သူဟိးမှောက်ဟိ ပုံရိပ်''' (public persona) သည် မီဒီယာဖော်ပြမှု၊ ပရိသတ်တုံ့ပြန်မှုနန့် လူမှုယိုင်ကျေးမှုအခြီအနီတိကတဆင့် တည်ဆောက်လာနှိုင်ရေ။<ref name="OxfordCelebrity"/> ဒီဂျီတေခေတ်မာ လူမှုမီဒီယာတိစွာ ကျော်ကြားမှုရဟိပုံကို ပိုပြီးကေပြောင်းလဲစီခရေ။ အိန်တာနက်ပေါ်ဟိ အကြောင်းအရာဖန်တီးသူတိ၊ ဗီဒီယိုဖန်တီးသူတိနန့် လူမှုမီဒီယာမာ ပရိသတ်အများကြီး ရဟိရေလူသူတိစွာ ရိုးရာဖျော်ဖြီရီးလုပ်ငန်းတိကတဆင့် လူသိများလာခြင်းမဟိဘဲလည်း ကျော်ကြားနှိုင်ရေ။<ref name="OxfordCelebrity"/> == ထင်ရှားကျော်ကြားမှုနန့် လူမှုအရေးပါမှု == '''ကျော်ကြားမှု''' (fame) နန့် '''လူမှု တနည်း သမိုင်းဆိုင်ရာ အရေးပါမှု''' (social or historical significance) ရို့စွာ အမြဲတမ်း တူညီခြင်း မဟိပါ။ လူတဦးသည် ပရိသတ်အများကြီးကြား လူသိတိကေလေ့ လူမှုသမိုင်းအပေါ် တာရှည်သက်ရောက်မှု နည်းပါးနှိုင်ရေ။ တဖက်မာ သိပ္ပံပညာသျှင်၊ ဒေသခံသုတေသီ၊ စာပီပညာသျှင် တနည်း လူမှုရီးလုပ်ငန်းဆောင်ရွက်သူတဦးသည် အများပြည်သူကြား ကျော်ကြားမှု နည်းပါးကေလေ့ ကိုယ့် လုပ်ငန်းနယ်ပယ်မာ ထူးခြားသော အရေးပါမှုဟိနှိုင်ရေ။ ယင်းအတွက်နန့် လူပုဂ္ဂိုလ်တဦး၏ ဘဝအကြောင်း လိလာရာမာ လူသိတိကုအပြင် ယင်း၏လုပ်ဆောင်ချက်တိ၊ လက်ရာတိ၊ အောင်မြင်မှုတိ၊ အရာသူတိအပေါ် သက်ရောက်မှုနန့် သမိုင်းနောက်ခံရို့ကိုပါ ထည့်သွင်းလိလာသင့်ရေ။ == ထင်ရှားကျော်ကြားသူနန့် အတ္ထုပ္ပတ္တိ == ထင်ရှားကျော်ကြားသူတိ၏ ဘဝကို လိလာရီးသားခြင်းစွာ [[အတ္ထုပ္ပတ္တိ]] (biography) နယ်ပယ်၏ အရေးပါရေ အစိတ်အပိုင်းတခု ဖြစ်တေ။ အတ္ထုပ္ပတ္တိတပုဒ်မာ လူပုဂ္ဂိုလ်တဦး၏ မွီးဖွားမှု၊ ပညာရီး၊ အလုပ်အကိုင်၊ အောင်မြင်မှုနန့် သီဆုံးမှုပိုင် အခြီခံအချက်အလက်တိရာမက ယင်း၏ဘဝအတွိအကြုံနန့် သမိုင်းဆိုင်ရာ အခန်းကဏ္ဍရို့ကိုလေ့ လိလာဖော်ပြနှိုင်ရေ။ ထင်ရှားကျော်ကြားသူတဦး၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိကို ရီးသားရာမာ— * ယုံကြည်စိတ်ချရရေ အရင်းအမြစ်တိကို အခြီခံခြင်း * ပုဂ္ဂိုလ်ရီးချီးကျူးမှုနန့် ပြစ်တင်မှုတိကို ယှောင်ကြဉ်ခြင်း * အောင်မြင်မှုနန့် စကားအငြင်းပွားဖွယ်ဖြစ်ရပ်တိကို မျှတစွာ ဖော်ပြခြင်း * သမိုင်းနန့် လူမှုအခြီအနီရို့ကို ချိတ်ဆက်ရှင်းလင်းခြင်း * ကိုယ်ရီးအချက်အလက်နန့် လျှို့ဝှက်မှုကို လေးစားခြင်း ရို့စွာ အရေးပါရေ။ အထူးအနိန်နန့် အသက်ရှင်နီတုန်း ပုဂ္ဂိုလ်များအကြောင်း ရီးသားရာမာ မမှန်ကန်သော ယိုးစွပ်ချက်၊ ကောလာဟလနန့် ကိုယ်ရီးလုံချုံမှုထိခိုက်စီနှိုင်ရေ အချက်အလက်တိကို သေချာစိစစ်ရန် လိုအပ်တေ။ == ထင်ရှားကျော်ကြားသူတိကို လိလာခြင်း၏ အရေးပါမှု == ထင်ရှားကျော်ကြားသူတိ၏ ဘဝနန့် လုပ်ဆောင်ချက်တိကို လိလာခြင်းစွာ လူတဦးချင်း၏ အောင်မြင်မှုကို သိဟိခြင်းသတ်သတ် မဟုတ်ဘဲ သက်ဆိုင်ရာခေတ်၏ လူမှုရီး၊ နိုင်ငံရီး၊ ယိုင်ကျေးမှုနန့် ပညာရီးအခြီအနီတိကို နားလည်ရန်လည်း အထောက်အကူပြုရေ။ စာရီးဆရာတဦး၏ ဘဝနန့် လက်ရာတိမှ စာပီခေတ်တခုကို လိလာနိုင်ပိုင် သိပ္ပံပညာသျှင်တဦး၏ လုပ်ဆောင်ချက်တိမှ သိပ္ပံပညာ ဖွံ့ဖြိုးမှုကို နားလည်နှိုင်ရေ။ ယင်းတတူ အနုပညာသျှင်၊ ပညာရီးပညာသျှင်၊ နိုင်ငံရီးဂေါင်းဆောင်နန့် လူမှုရီးပုဂ္ဂိုလ်တိ၏ ဘဝတိကို လိလာခြင်းက သမိုင်းနန့် လူ့အဖွဲ့အစည်းအကြား ဆက်နွယ်မှုတိကို သိဟိနှိုင်ရေ။ ယင်းအတွက်နန့် ထင်ရှားကျော်ကြားသူတိအကြောင်း လိလာခြင်းစွာ ပုဂ္ဂိုလ်တဦး၏ နာမည်ကျော်ကြားမှုကို မှတ်တမ်းတင်ခြင်းရာ မဟုတ်ဘဲ '''လူ့ဘဝ၊ လူမှုသမိုင်း၊ ယိုင်ကျေးမှုနန့် လူသားရို့၏ လုပ်ဆောင်ချက်တိကို နားလည်ရန်''' အရေးပါရေ အတ္ထုပ္ပတ္တိဆိုင်ရာ လိလာမှုတရပ် ဖြစ်တေ။ == ဆက်စပ်ဂေါင်းစိုင်တိ == * [[လူ]] * [[လူပုဂ္ဂိုလ်]] * [[အတ္ထုပ္ပတ္တိ]] * [[ကိုယ်တိုင်ရီးအတ္ထုပ္ပတ္တိ]] * [[သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်]] * [[နိုင်ငံရီးသမား]] * [[စာရီးဆရာ]] * [[အနုပညာသျှင်]] * [[သိပ္ပံပညာသျှင်]] * [[ဂီတပညာသျှင်]] * [[ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်]] * [[အားကဇပ်သမား]] * [[လူမှုရီးလှုပ်ယှားသူ]] * [[အများပြည်သူဆိုင်ရာ ပုဂ္ဂိုလ်]] * [[ကျော်ကြားမှု]] * [[မီဒီယာ]] * [[လူမှုမီဒီယာ]] == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ထင်ရှားကျော်ကြားသူတိ]] [[ကဏ္ဍ:လူပုဂ္ဂိုလ်တိ]] [[ကဏ္ဍ:အတ္ထုပ္ပတ္တိ]] [[ကဏ္ဍ:လူမှုယိုင်ကျေးမှု]] 8sgujee3tx6ex3sbp9tdfbg2o9hf5sz 0 6338 22103 2026-10-28T03:22:19Z Retkhaberi 224 Created page with "'''နိုင်ငံရီးသမား''' {{lang-en|Politician}}) ဆိုစွာ [[နိုင်ငံရီး]]ဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများမာ တက်ကြွစွာ ပါဝင်ဆောင်ရွက်သူ၊ ပြည်သူ့ရီးရာကိစ္စတိနန့် မူဝါဒတိအပေါ် သက်ရောက်မှုဟိရန် ကြိုးပမ်းသူ တနည်..." 22103 wikitext text/x-wiki '''နိုင်ငံရီးသမား''' {{lang-en|Politician}}) ဆိုစွာ [[နိုင်ငံရီး]]ဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများမာ တက်ကြွစွာ ပါဝင်ဆောင်ရွက်သူ၊ ပြည်သူ့ရီးရာကိစ္စတိနန့် မူဝါဒတိအပေါ် သက်ရောက်မှုဟိရန် ကြိုးပမ်းသူ တနည်း အစိုးရနန့် နိုင်ငံရီးအဖွဲ့အစည်းများမာ ဂေါင်းဆောင်မှု၊ ကိုယ်စားပြုမှုနန့် ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်မှုဆိုင်ရာ အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သူတဦး ဖြစ်တေ။ နိုင်ငံရီးသမားများမာ [[သမ္မတ]]၊ [[ဝန်ကြီးချုပ်]]၊ [[ဝန်ကြီး]]၊ [[လွှတ်တော်တက်စားလှယ်]]၊ နိုင်ငံရီးပါတီဂေါင်းဆောင်နန့် အရာနိုင်ငံရီးလုပ်ငန်းများမာ အဓိကပါဝင်သူတိ ပါဝင်နှိုင်ရေ။<ref name="CambridgePolitician">{{cite web |title=Politician |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/politician |website=Cambridge Dictionary |publisher=Cambridge University Press |access-date=28 October 2026}}</ref> နိုင်ငံရီးသမားတဦးစွာ ရွီးကောက်ပွဲကတဆင့် ရာထူးရဟိရေလူသူ ဖြစ်နိုင်ပိုင် ခန့်အပ်ခံထားရရေ နိုင်ငံရီးရာထူးရှင်၊ ပါတီဦးဆောင်သူ တနည်း အစိုးရရာထူးမရဟိသိမ့်ကေလည်း နိုင်ငံရီးလုပ်ငန်းများမာ အဓိကပါဝင်လေ့သော့ ဖြစ်နှိုင်ရေ။ Cambridge Dictionary ၏ ဖွင့်ဆိုချက်မာ ''politician'' ကို အစိုးရ တနည်း ဥပဒေပြုအဖွဲ့အစည်းဝင်တဦးလို့ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ အထူးအနိန်နန့် အသက်မွီးဝမ်းကျောင်းတခုအဖြစ် နိုင်ငံရီးမာ တက်ကြွစွာ ပါဝင်ဆောင်ရွက်သူလို့ပင်ဖြစ်ဖြစ် ဖော်ပြထားရေ။<ref name="CambridgePolitician"/> == အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက် == နိုင်ငံရီးသမား၏ အဓိကသဘောတရားမာ '''ပြည်သူ့ရီးရာ၊ နိုင်ငံရီးအာဏာနန့် မူဝါဒချမှတ်မှုတိမာ ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခြင်း''' ဖြစ်တေ။ နိုင်ငံရီးသမားတိစွာ အုပ်ချုပ်ရီး၊ ဥပဒေပြုရီး၊ ရွီးကောက်ပွဲ၊ ပါတီနိုင်ငံရီး၊ အများပြည်သူကိုယ်စားပြုမှုနန့် နိုင်ငံရီးဦးဆောင်မှုရို့မာ အခန်းကဏ္ဍအမျိုးမျိုးမှ ပါဝင်နှိုင်ရေ။ နိုင်ငံရီးသမားဆိုရေ အသုံးအနှုန်းကို ဒီမိုကရေစီစနစ်တခုတည်းမာသာ ကန့်သတ်အသုံးပြုခြင်း မဟုတ်ပါ။ နိုင်ငံရီးစနစ်အမျိုးမျိုးမာ အာဏာရယူပုံ၊ အာဏာကျင့်သုံးပုံ၊ ရာထူးခန့်အပ်ပုံနန့် ပြည်သူ့ကိုယ်စားပြုမှုရို့ ကွဲပြားနိုင်အတွက်နန့် နိုင်ငံရီးသမားတိ၏ တာဝန်နန့် အခန်းကဏ္ဍတိလေ့ ကွဲပြားရေ။ ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရီးကော်မတီ၏ ''General Comment No. 25'' မာ ပြည်သူ့ရီးရာမာ ပါဝင်ဆောင်ရွက်မှုသည် ဥပဒေပြု၊ အုပ်ချုပ်ရီးနန့် စီမံခန့်ခွဲရီးအာဏာကျင့်သုံးမုအပြင် နိုင်ငံတိုင်း၊ နိုင်ငံတော်၊ ဒေသနန့် ဒေသန္တရအဆင့် မူဝါဒချမှတ်ခြင်းနန့် အကောင်အထည်ဖော်ခြင်းရို့ကို လွှမ်းခြုံကြောင်း ရှင်းလင်းထားရေ။<ref name="UNHRC25">{{cite web |title=General Comment No. 25: The Right to Participate in Public Affairs, Voting Rights and the Right of Equal Access to Public Service |url=https://digitallibrary.un.org/record/221930 |website=United Nations Digital Library |author=UN Human Rights Committee |year=1996 |access-date=28 October 2026}}</ref> == နိုင်ငံရီးသမား အမျိုးအစားတိ == နိုင်ငံရီးသမားတိကို တာဝန်၊ ရာထူး၊ လုပ်ငန်းနယ်ပယ်နန့် နိုင်ငံရီးစနစ်အလိုက် အမျိုးအစားများစွာ ခွဲခြားနှိုင်ရေ။ ယင်းရို့မာ— * '''နိုင်ငံတော်ဂေါင်းဆောင်များ''' — သမ္မတနန့် အရာနိုင်ငံတော်အကြီးအကဲများ * '''အစိုးရဂေါင်းဆောင်များ''' — ဝန်ကြီးချုပ်၊ အစိုးရအဖွဲ့ဂေါင်းဆောင်နန့် ဝန်ကြီးများ * '''ဥပဒေပြုရီးဆိုင်ရာ နိုင်ငံရီးသမားများ''' — လွှတ်တော်တက်စားလှယ်နန့် အရာဥပဒေပြုအဖွဲ့ဝင်များ * '''ဒေသန္တရနိုင်ငံရီးသမားများ''' — မြို့တော်ဝန်၊ ဒေသဆိုင်ရာကောင်စီဝင်နန့် ဒေသအုပ်ချုပ်ရီးဆိုင်ရာ နိုင်ငံရီးရာထူးရှင်များ * '''နိုင်ငံရီးပါတီဂေါင်းဆောင်များ''' — ပါတီဥက္ကဋ္ဌ၊ အထဲရီးမှူးနန့် ပါတီဦးဆောင်သူတိ * '''အတိုက်အခံနိုင်ငံရီးသမားများ''' — အစိုးရမဟုတ်ရေ နိုင်ငံရီးအဖွဲ့အစည်း တနည်း ပါတီများမာ ပါဝင်ဦးဆောင်သူတိ * '''ရွီးကောက်ပွဲဝင် တက်စားလှယ်လောင်းများ''' — နိုင်ငံရီးရာထူးရဟိရန် ရွီးကောက်ပွဲဝင်သူတိ * '''တသီးပုဂ္ဂလနိုင်ငံရီးသမားများ''' — နိုင်ငံရီးပါတီတခု၏ တက်စားလှယ်အဖြစ် မဟုတ်ဘဲ နိုင်ငံရီးလုပ်ငန်းများမာ ပါဝင်သူတိ အစဟိစွာရို့ ပါဝင်နှိုင်ရေ။ နိုင်ငံရီးရာထူးတိ၏ နာမည်နန့် အာဏာသည် နိုင်ငံတခု၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေနန့် နိုင်ငံရီးစနစ်အလိုက် ကွဲပြားနှိုင်ရေ။ == နိုင်ငံရီးပါတီနန့် နိုင်ငံရီးသမား == နိုင်ငံရီးသမားမကန်မဝှန်သည် [[နိုင်ငံရီးပါတီ]]တိနန့် ဆက်စပ်နိကတ်ရေ။ နိုင်ငံရီးပါတီတိစွာ တူညီရေ တနည်း ဆက်စပ်သော မူဝါဒ၊ နိုင်ငံရီးအမြင်နန့် ရည်ရွယ်ချက်တိကို အခြီခံပနာ အစိုးရအာဏာရယူခြင်း၊ ရွီးကောက်ပွဲဝင်ခြင်း တနည်း ပြည်သူ့မူဝါဒတိအပေါ် သက်ရောက်မှုဟိစီရန် ဆောင်ရွက်ကတ်တေ။ ယကေလေ့ နိုင်ငံရီးသမားတိုင်းရေ ပါတီဝင်ဖြစ်ရန် မလိုအပ်ပါ။ နိုင်ငံတချို့၏ ရွီးကောက်ပွဲစနစ်များမာ '''တသီးပုဂ္ဂလတက်စားလှယ်လောင်း''' (independent candidate) အဖြစ် ပါတီတခု၏ နာမည်စာရင်းမပါဘဲနန့် ရွီးကောက်ပွဲဝင်နှိုင်ရေ။ ACE Electoral Knowledge Network က နိုင်ငံရီးပါတီနန့် တက်စားလှယ်လောင်းတိ၏ ပါဝင်နိူင်းပြိုင်ခွင့်သည် သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံ၏ ရွီးကောက်ပွဲဥပဒေနန့် စနစ်ပေါ် မူတည်ကြောင်း ဖော်ပြထားရေ။<ref name="ACEParties">{{cite web |title=Political Parties and Candidates |url=https://aceproject.org/ace-en/topics/lf/lfb/lfb05 |website=ACE Electoral Knowledge Network |access-date=28 October 2026}}</ref> ယင်းအတွက်နန့် နိုင်ငံရီးသမားနန့် နိုင်ငံရီးပါတီဝင်ဆိုရေ အယူအဆနှစ်ခုသည် ဆက်စပ်ကေလေ့ အဓိပ္ပာယ်တူညီခြင်း မဟိပါ။ == နိုင်ငံရီးသမား၏ အခန်းကဏ္ဍတိ == နိုင်ငံရီးသမားတိ၏ လုပ်ဆောင်ချက်သည် ယင်းရို့၏ တာဝန်နန့် အာဏာပေါ် မူတည်ရေ။ ယေဘုယျအနိန်နန့်— * '''ပြည်သူ့ကိုယ်စားပြုခြင်း''' — ပြည်သူတိ၏ လိုအပ်ချက်နန့် အမြင်တိကို နိုင်ငံရီးဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်မှုမာ ဖော်ပြခြင်း * '''ဥပဒေပြုရီး''' — ဥပဒေတိကို အဆိုပြု၊ ဆွေးနွေးနန့် အတည်ပြုရာမာ ပါဝင်ခြင်း * '''မူဝါဒချမှတ်ခြင်း''' — ပညာရီး၊ ကျမ္မာရီး၊ စီးပွားရီးနန့် အရာပြည်သူ့ရီးရာမူဝါဒများမာ ပါဝင်ခြင်း * '''အုပ်ချုပ်ရီးနန့် စီမံခန့်ခွဲရီး''' — သက်ဆိုင်ရာအုပ်ချုပ်ရီးရာထူးကတဆင့် မူဝါဒတိကို အကောင်အထည်ဖော်ခြင်း * '''အစိုးရကို စောင့်ကြည့်စစ်ဆီးခြင်း''' — အစိုးရ၏ လုပ်ဆောင်ချက်၊ ဘတ်ဂျက်နန့် ပြည်သူ့အရင်းအမြစ်အသုံးပြုမှုကို စစ်ဆီးမီးမြန်းခြင်း * '''နိုင်ငံရီးဆွေးနွေးညှိနှိုင်းခြင်း''' — အမြင်ကွဲပြားသော အုပ်စုများအကြား ဆွေးနွေးခြင်းနန့် သဘောတူညီမှု ရှာဖွီခြင်း * '''ပြည်သူနန့် ဆက်သွယ်ခြင်း''' — မူဝါဒ၊ ဆုံးဖြတ်ချက်နန့် နိုင်ငံရီးအမြင်တိကို ရှင်းလင်းတင်ပြခြင်း ရို့ ပါဝင်နှိုင်ရေ။ လွှတ်တော်အထဲ တာဝန်ထမ်းဆောင်သော နိုင်ငံရီးသမားတိအတွက် ဥပဒေပြုခြင်း၊ အစိုးရကို စောင့်ကြည့်စစ်ဆီးခြင်း၊ ဘတ်ဂျက်နန့် ပြည်သူ့ကိုယ်စားပြုခြင်းရို့သည် အရီးကြီးရေ လုပ်ဆောင်ချက်တိဖြစ်ကတ်ောင်း [[နိုင်ငံတိုင်းလွှတ်တော်များသမဂ္ဂ]] (Inter-Parliamentary Union – IPU) က ဖော်ပြထားရေ။<ref name="IPURole">{{cite web |title=Good governance and climate change: IPU Forum highlights role of parliaments in tackling global goals |url=https://www.ipu.org/news/news-in-brief/2024-07/good-governance-and-climate-change-ipu-forum-highlights-role-parliaments-in-tackling-global-goals |website=Inter-Parliamentary Union |date=2024 |access-date=28 October 2026}}</ref> == နိုင်ငံရီးသမားနန့် နိုင်ငံရီးဂေါင်းဆောင် == '''နိုင်ငံရီးသမား''' (politician) နန့် '''နိုင်ငံရီးဂေါင်းဆောင်''' (political leader) ဆိုရေ အသုံးအနှုန်းတိစွာ နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်ကေလေ့ လုံးဝတူညီခြင်း မဟိပါ။ နိုင်ငံရီးသမားဆိုစွာမာ နိုင်ငံရီးလုပ်ငန်းများမာ ပါဝင်ဆောင်ရွက်သူကို ကျယ်ပြန့်စွာ ရည်ညွှန်းကေလေ့ နိုင်ငံရီးဂေါင်းဆောင်ဆိုစွာမာ နိုင်ငံရီးအဖွဲ့အစည်း၊ လှုပ်ယှားမှု၊ အစိုးရ တနည်း ဂူရာကျိုင်စုတစု၏ ဦးတည်ချက်နန့် ဆုံးဖြတ်ချက်တိအပေါ် ဦးဆောင်သက်ရောက်မှုဟိသူကို ပိုပြီးကေရည်ညွှန်းရေ။ နိုင်ငံရီးသမားတဦးစွာ နိုင်ငံရီးဂေါင်းဆောင်လည်း ဖြစ်နိုင်ကေလေ့ နိုင်ငံရီးလုပ်ငန်းမာ ပါဝင်သူတိုင်းရေ ဂေါင်းဆောင်မှုရာထူးဟိရန် မလိုအပ်ပါ။ ယင်းတတူ နိုင်ငံရီးလှုပ်ယှားသူ (political activist) တဦးစွာ လူမှုရီး တနည်း နိုင်ငံရီးပြောင်းလဲမှုတခုအတွက် တက်ကြွစွာ ဆောင်ရွက်နိုင်ကေလေ့ ယင်းကြောင့် အစိုးရရာထူးရှင် တနည်း ပါတီနိုင်ငံရီးသမားအဖြစ် အလိုအလျောက် သတ်မှတ်ခြင်း မပြုသင့်ပါ။ == နိုင်ငံရီးနန့် ပြည်သူ့ပါဝင်ဆောင်ရွက်မှု == နိုင်ငံရီးလုပ်ငန်းသည် နိုင်ငံရီးသမားများတစုတည်း၏ လုပ်ဆောင်ချက် မဟုတ်ပါ။ ပြည်သူတိစွာလေ့ မဲပီးခြင်း၊ တက်စားလှယ်ရွီးချယ်ခြင်း၊ ပြည်သူ့ရီးရာဆွေးနွေးမှုမာ ပါဝင်ခြင်းနန့် လူမှုအဖွဲ့အစည်းတိကတဆင့် နိုင်ငံရီးနန့် ပြည်သူ့ရီးရာတိအပေါ် သက်ရောက်နှိုင်ရေ။ [[နိုင်ငံသားနန့် နိုင်ငံရီးအခွင့်အရီးဆိုင်ရာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သဘောတူစာချုပ်]] (International Covenant on Civil and Political Rights) ၏ အပိုဒ် ၂၅ သည် နိုင်ငံသားတိ၏ ပြည်သူ့ရီးရာမာ ပါဝင်ခွင့်၊ မဲပီးခွင့်၊ ရွီးကောက်ခံခွင့်နန့် ပြည်သူ့ဝန်ထမ်းအဖြစ် တန်းတူဝင်ရောက်ခွင့်ရို့ကို အသိအမှတ်ပြုထားရေ။<ref name="UNHRC25"/> ဒီမိုကရေစီစနစ်မာ ရွီးကောက်ခံနိုင်ငံရီးသမားတိစွာ မဲဆန္ဒရှင်တိအပေါ် တာဝန်ခံရယား ရွီးကောက်ပွဲများ၊ လွှတ်တော်ဆွေးနွေးမှုတိနန့် အရာအများပြည်သူဆိုင်ရာ စောင့်ကြည့်စစ်ဆီးမှုတိကတဆင့် ယင်းရို့၏ လုပ်ဆောင်ချက်တိကို အကဲဖြတ်နှိုင်ရေ။ == ကျင့်ဝတ်နန့် တာဝန်ခံမှု == နိုင်ငံရီးသမားတိစွာ အများပြည်သူနန့် သက်ဆိုင်ရေ ဆုံးဖြတ်ချက်တိ ချမှတ်ရာမာ ပါဝင်နိုင်အတွက်နန့် အများပြည်သူအကျိုးစီးပွား၊ ပွင့်လင်းမြင်ရာမှု၊ တာဝန်ခံမှုနန့် အကျိုးစီးပွားပဋိပက္ခတိကို စီမံခြင်းရို့သည် အရီးကြီးရေ။ [[စီးပွားရီး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုနန့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအဖွဲ့]] (OECD) ၏ ''Public Integrity Handbook'' မာ ရွီးကောက်ခံ တနည်း ခန့်အပ်ခံ နိုင်ငံရီးရာထူးရှင်တိစွာ— * ရိုးသားဖြောင့်မတ်မှုဟိခြင်း * အများပြည်သူအကျိုးစီးပွားကို ဦးစားပီးခြင်း * အကျိုးစီးပွားပဋိပက္ခကို ဟန့်တားစီမံခြင်း * ပြည်သူ့အရင်းအမြစ်တိကို သင့်လျော်စွာ အသုံးပြုခြင်း * ကိုယ့် ဆုံးဖြတ်ချက်နန့် လုပ်ဆောင်ချက်တိအတွက် တာဝန်ခံခြင်း ပိုင်ယှောင် ကျင့်ဝတ်စံနှုန်းတိကို လိုက်နာရန် ဗွေယူထားရေ။<ref name="OECDIntegrity">{{cite web |title=OECD Public Integrity Handbook: Standards |url=https://www.oecd.org/en/publications/oecd-public-integrity-handbook_ac8ed8e8-en/full-report/standards_ce551587.html |website=OECD |year=2020 |access-date=28 October 2026}}</ref> ယကေလေ့ နိုင်ငံရီးသမားတဦး၏ လက်တွိကျင့်ဝတ်နန့် လုပ်ဆောင်ချက်တိကို အကဲဖြတ်ရာမာ အထောက်အထား၊ သက်ဆိုင်ရာဥပဒေ၊ သမိုင်းနောက်ခံနန့် ယုံကြည်စိတ်ချရရေ သတင်းအရင်းအမြစ်တိကို အခြီခံဖို့ လိုအပ်တေ။ == နိုင်ငံရီးသမားနန့် အတ္ထုပ္ပတ္တိ == နိုင်ငံရီးသမားတိ၏ ဘဝနန့် လုပ်ဆောင်ချက်တိကို လိလာရီးသားခြင်းစွာ [[အတ္ထုပ္ပတ္တိ]]နန့် [[နိုင်ငံရီးသမိုင်း]]ရို့၏ အရေးပါရေ အစိတ်အပိုင်းတခု ဖြစ်တေ။ နိုင်ငံရီးသမားတဦး၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိမာ— * နာမည်၊ မွီးဖွားရာဒေသနန့် ဘဝနောက်ခံ * ပညာရီးနန့် အစောပိုင်းလုပ်ငန်းအတွိအကြုံ * နိုင်ငံရီးလုပ်ငန်းသို့ ဝင်ရောက်လှာပုံ * ပါတီ တနည်း အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှု * တာဝန်ထမ်းဆောင်ခရေ ရာထူးနန့် ကာလများ * ရွီးကောက်ပွဲဆိုင်ရာ မှတ်တမ်း * နိုင်ငံရီးအယူအဆနန့် မူဝါဒများ * အရေးပါရေ လုပ်ဆောင်ချက်နန့် ဆုံးဖြတ်ချက်တိ * အထောက်အထားဟိရေ ဝေဖန်မှုနန့် စကားအငြင်းပွားမှုတိ * နိုင်ငံရီးနန့် သမိုင်းဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုတိ ကို သက်ဆိုင်ရာ အထောက်အထားတိနန့်အညီ ဖော်ပြနှိုင်ရေ။ နိုင်ငံရီးသမားတဦးအကြောင်း ရီးသားရာမာ ချီးကျူးဂုဏ်ပြုရေအမြင်တခုတည်း တနည်း ပြစ်တင်ဝေဖန်ရေ အမြင်တခုတည်းကို မလိုက်ဘဲ အထောက်အထားခိုင်မာရေ အချက်အလက်တိကို မျှတစွာ တင်ပြသင့်ရေ။ အထူးအနိန်နန့် အသက်ရှင်နီတုန်း နိုင်ငံရီးသမားတိ၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိမာ ယိုးစွပ်ချက်၊ စကားအက်ဖွယ်အချက်အလက်နန့် ကိုယ်ရီးလုံခြုံမှုဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာတိကို စိစစ်ရာမာ အထူးဂရုထူဖို့ လိုအပ်တေ။ == နိုင်ငံရီးသမားတိကို လိလာခြင်း၏ အရေးပါမှု == နိုင်ငံရီးသမားတိ၏ ဘဝနန့် လုပ်ဆောင်ချက်တိကို လိလာခြင်းစွာ လူတဦးချင်း၏ အာဏာရဟိမှုနန့် ရာထူးအောင်မြင်မှုတိကို သိဟိခြင်းသတ်သတ် မဟုတ်ပါ။ နိုင်ငံရီးသမားတိ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်တိ၊ မူဝါဒများ၊ အယူအဆတိနန့် အရာနိုင်ငံရီးအင်အားစုတိနန့် ဆက်ဆံမှုတိကို လိလာခြင်းကတဆင့် လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ အုပ်ချုပ်ရီးစနစ်၊ သမိုင်းပြောင်းလဲမှု၊ လူမှုရီးပဋိပက္ခနန့် ပြည်သူ့ဘဝအပေါ် နိုင်ငံရီး၏ သက်ရောက်မှုတိကို နားလည်နှိုင်ရေ။ ယကေလေ့ သမိုင်းပြောင်းလဲမှုအားလုံးကို နိုင်ငံရီးဂေါင်းဆောင်တဦးချင်း၏ လုပ်ဆောင်ချက်တိကြောင့်ရာ ဖြစ်ပေါ်လှာရေဟု မယူဆသင့်ပါ။ လူထု၏ ပါဝင်ဆောင်ရွက်မှု၊ လူမှုစီးပွားအခြီအရဲ၊ အဖွဲ့အစည်းများ၊ နိုင်ငံတိုင်းဆက်ဆံရီးနန့် သမိုင်းနောက်ခံရို့စွာလေ့ အရေးပါရေ။ ယင်းအတွက်နန့် နိုင်ငံရီးသမားတဦး၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိကို လိလာခြင်းစွာ '''လူပုဂ္ဂိုလ်တဦး၏ ဘဝကိုရာမက ယင်းပုဂ္ဂိုလ် ပါဝင်ခရေ နိုင်ငံရီးခေတ်နန့် လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ သမိုင်းကို နားလည်ရန်''' အထောက်အကူပြုရေ။ == ဆက်စပ်ဂေါင်းစိုင်တိ == * [[လူ]] * [[ထင်ရှားကျော်ကြားသူ]] * [[အတ္ထုပ္ပတ္တိ]] * [[နိုင်ငံရီး]] * [[နိုင်ငံရီးသမိုင်း]] * [[နိုင်ငံရီးဂေါင်းဆောင်]] * [[နိုင်ငံရီးပါတီ]] * [[သမ္မတ]] * [[ဝန်ကြီးချုပ်]] * [[ဝန်ကြီး]] * [[လွှတ်တော်တက်စားလှယ်]] * [[ရွီးကောက်ပွဲ]] * [[ဒီမိုကရေစီ]] * [[အတိုက်အခံ]] * [[နိုင်ငံရီးလှုပ်ယှားသူ]] * [[လူ့အခွင့်အရီး]] * [[အုပ်ချုပ်ရီး]] * [[ပြည်သူ့မူဝါဒ]] == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံရီးသမားတိ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံရီး]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံရီးအလုပ်အကိုင်တိ]] [[ကဏ္ဍ:လူပုဂ္ဂိုလ်တိ]] ijkgoc12iv22xc3vsp818aa6mnc84b5 22104 22103 2026-10-28T03:26:14Z Retkhaberi 224 22104 wikitext text/x-wiki '''နိုင်ငံရီးသမား''' {{lang-en|Politician}}) ဆိုစွာ [[နိုင်ငံရီး]]ဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများမာ တက်ကြွစွာ ပါဝင်ဆောင်ရွက်သူ၊ ပြည်သူ့ရီးရာကိစ္စတိနန့် မူဝါဒတိအပေါ် သက်ရောက်မှုဟိရန် ကြိုးပမ်းသူ တနည်း အစိုးရနန့် နိုင်ငံရီးအဖွဲ့အစည်းများမာ ဂေါင်းဆောင်မှု၊ ကိုယ်စားပြုမှုနန့် ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်မှုဆိုင်ရာ အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သူတဦး ဖြစ်တေ။ နိုင်ငံရီးသမားများမာ [[သမ္မတ]]၊ [[ဝန်ကြီးချုပ်]]၊ [[ဝန်ကြီး]]၊ [[လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်]]၊ နိုင်ငံရီးပါတီဂေါင်းဆောင်နန့် အရာနိုင်ငံရီးလုပ်ငန်းများမာ အဓိကပါဝင်သူတိ ပါဝင်နှိုင်ရေ။<ref name="CambridgePolitician">{{cite web |title=Politician |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/politician |website=Cambridge Dictionary |publisher=Cambridge University Press |access-date=28 October 2026}}</ref> နိုင်ငံရီးသမားတဦးစွာ ရွီးကောက်ပွဲကတဆင့် ရာထူးရဟိရေလူသူ ဖြစ်နိုင်ပိုင် ခန့်အပ်ခံထားရရေ နိုင်ငံရီးရာထူးရှင်၊ ပါတီဦးဆောင်သူ တနည်း အစိုးရရာထူးမရဟိသိမ့်ကေလည်း နိုင်ငံရီးလုပ်ငန်းများမာ အဓိကပါဝင်လေ့သော့ ဖြစ်နှိုင်ရေ။ Cambridge Dictionary ၏ ဖွင့်ဆိုချက်မာ ''politician'' ကို အစိုးရ တနည်း ဥပဒေပြုအဖွဲ့အစည်းဝင်တဦးလို့ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ အထူးအနိန်နန့် အသက်မွီးဝမ်းကျောင်းတခုအဖြစ် နိုင်ငံရီးမာ တက်ကြွစွာ ပါဝင်ဆောင်ရွက်သူလို့ပင်ဖြစ်ဖြစ် ဖော်ပြထားရေ။<ref name="CambridgePolitician"/> == အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက် == နိုင်ငံရီးသမား၏ အဓိကသဘောတရားမာ '''ပြည်သူ့ရီးရာ၊ နိုင်ငံရီးအာဏာနန့် မူဝါဒချမှတ်မှုတိမာ ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခြင်း''' ဖြစ်တေ။ နိုင်ငံရီးသမားတိစွာ အုပ်ချုပ်ရီး၊ ဥပဒေပြုရီး၊ ရွီးကောက်ပွဲ၊ ပါတီနိုင်ငံရီး၊ အများပြည်သူကိုယ်စားပြုမှုနန့် နိုင်ငံရီးဦးဆောင်မှုရို့မာ အခန်းကဏ္ဍအမျိုးမျိုးမှ ပါဝင်နှိုင်ရေ။ နိုင်ငံရီးသမားဆိုရေ အသုံးအနှုန်းကို ဒီမိုကရေစီစနစ်တခုတည်းမာသာ ကန့်သတ်အသုံးပြုခြင်း မဟုတ်ပါ။ နိုင်ငံရီးစနစ်အမျိုးမျိုးမာ အာဏာရယူပုံ၊ အာဏာကျင့်သုံးပုံ၊ ရာထူးခန့်အပ်ပုံနန့် ပြည်သူ့ကိုယ်စားပြုမှုရို့ ကွဲပြားနိုင်အတွက်နန့် နိုင်ငံရီးသမားတိ၏ တာဝန်နန့် အခန်းကဏ္ဍတိလေ့ ကွဲပြားရေ။ ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရီးကော်မတီ၏ ''General Comment No. 25'' မာ ပြည်သူ့ရီးရာမာ ပါဝင်ဆောင်ရွက်မှုသည် ဥပဒေပြု၊ အုပ်ချုပ်ရီးနန့် စီမံခန့်ခွဲရီးအာဏာကျင့်သုံးမုအပြင် နိုင်ငံတိုင်း၊ နိုင်ငံတော်၊ ဒေသနန့် ဒေသန္တရအဆင့် မူဝါဒချမှတ်ခြင်းနန့် အကောင်အထည်ဖော်ခြင်းရို့ကို လွှမ်းခြုံကြောင်း ရှင်းလင်းထားရေ။<ref name="UNHRC25">{{cite web |title=General Comment No. 25: The Right to Participate in Public Affairs, Voting Rights and the Right of Equal Access to Public Service |url=https://digitallibrary.un.org/record/221930 |website=United Nations Digital Library |author=UN Human Rights Committee |year=1996 |access-date=28 October 2026}}</ref> == နိုင်ငံရီးသမား အမျိုးအစားတိ == နိုင်ငံရီးသမားတိကို တာဝန်၊ ရာထူး၊ လုပ်ငန်းနယ်ပယ်နန့် နိုင်ငံရီးစနစ်အလိုက် အမျိုးအစားများစွာ ခွဲခြားနှိုင်ရေ။ ယင်းရို့မာ— * '''နိုင်ငံတော်ဂေါင်းဆောင်များ''' — သမ္မတနန့် အရာနိုင်ငံတော်အကြီးအကဲများ * '''အစိုးရဂေါင်းဆောင်များ''' — ဝန်ကြီးချုပ်၊ အစိုးရအဖွဲ့ဂေါင်းဆောင်နန့် ဝန်ကြီးများ * '''ဥပဒေပြုရီးဆိုင်ရာ နိုင်ငံရီးသမားများ''' — လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်နန့် အရာဥပဒေပြုအဖွဲ့ဝင်များ * '''ဒေသန္တရနိုင်ငံရီးသမားများ''' — မြို့တော်ဝန်၊ ဒေသဆိုင်ရာကောင်စီဝင်နန့် ဒေသအုပ်ချုပ်ရီးဆိုင်ရာ နိုင်ငံရီးရာထူးရှင်များ * '''နိုင်ငံရီးပါတီဂေါင်းဆောင်များ''' — ပါတီဥက္ကဋ္ဌ၊ အထဲရီးမှူးနန့် ပါတီဦးဆောင်သူတိ * '''အတိုက်အခံနိုင်ငံရီးသမားများ''' — အစိုးရမဟုတ်ရေ နိုင်ငံရီးအဖွဲ့အစည်း တနည်း ပါတီများမာ ပါဝင်ဦးဆောင်သူတိ * '''ရွီးကောက်ပွဲဝင် ကိုယ်စားလှယ်လောင်းများ''' — နိုင်ငံရီးရာထူးရဟိရန် ရွီးကောက်ပွဲဝင်သူတိ * '''တသီးပုဂ္ဂလနိုင်ငံရီးသမားများ''' — နိုင်ငံရီးပါတီတခု၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် မဟုတ်ဘဲ နိုင်ငံရီးလုပ်ငန်းများမာ ပါဝင်သူတိ အစဟိစွာရို့ ပါဝင်နှိုင်ရေ။ နိုင်ငံရီးရာထူးတိ၏ နာမည်နန့် အာဏာသည် နိုင်ငံတခု၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေနန့် နိုင်ငံရီးစနစ်အလိုက် ကွဲပြားနှိုင်ရေ။ == နိုင်ငံရီးပါတီနန့် နိုင်ငံရီးသမား == နိုင်ငံရီးသမားမကန်မဝှန်သည် [[နိုင်ငံရီးပါတီ]]တိနန့် ဆက်စပ်နိကတ်ရေ။ နိုင်ငံရီးပါတီတိစွာ တူညီရေ တနည်း ဆက်စပ်သော မူဝါဒ၊ နိုင်ငံရီးအမြင်နန့် ရည်ရွယ်ချက်တိကို အခြီခံပနာ အစိုးရအာဏာရယူခြင်း၊ ရွီးကောက်ပွဲဝင်ခြင်း တနည်း ပြည်သူ့မူဝါဒတိအပေါ် သက်ရောက်မှုဟိစီရန် ဆောင်ရွက်ကတ်တေ။ ယကေလေ့ နိုင်ငံရီးသမားတိုင်းရေ ပါတီဝင်ဖြစ်ရန် မလိုအပ်ပါ။ နိုင်ငံတချို့၏ ရွီးကောက်ပွဲစနစ်များမာ '''တသီးပုဂ္ဂလကိုယ်စားလှယ်လောင်း''' (independent candidate) အဖြစ် ပါတီတခု၏ နာမည်စာရင်းမပါဘဲနန့် ရွီးကောက်ပွဲဝင်နှိုင်ရေ။ ACE Electoral Knowledge Network က နိုင်ငံရီးပါတီနန့် ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတိ၏ ပါဝင်နိူင်းပြိုင်ခွင့်သည် သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံ၏ ရွီးကောက်ပွဲဥပဒေနန့် စနစ်ပေါ် မူတည်ကြောင်း ဖော်ပြထားရေ။<ref name="ACEParties">{{cite web |title=Political Parties and Candidates |url=https://aceproject.org/ace-en/topics/lf/lfb/lfb05 |website=ACE Electoral Knowledge Network |access-date=28 October 2026}}</ref> ယင်းအတွက်နန့် နိုင်ငံရီးသမားနန့် နိုင်ငံရီးပါတီဝင်ဆိုရေ အယူအဆနှစ်ခုသည် ဆက်စပ်ကေလေ့ အဓိပ္ပာယ်တူညီခြင်း မဟိပါ။ == နိုင်ငံရီးသမား၏ အခန်းကဏ္ဍတိ == နိုင်ငံရီးသမားတိ၏ လုပ်ဆောင်ချက်သည် ယင်းရို့၏ တာဝန်နန့် အာဏာပေါ် မူတည်ရေ။ ယေဘုယျအနိန်နန့်— * '''ပြည်သူ့ကိုယ်စားပြုခြင်း''' — ပြည်သူတိ၏ လိုအပ်ချက်နန့် အမြင်တိကို နိုင်ငံရီးဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်မှုမာ ဖော်ပြခြင်း * '''ဥပဒေပြုရီး''' — ဥပဒေတိကို အဆိုပြု၊ ဆွေးနွေးနန့် အတည်ပြုရာမာ ပါဝင်ခြင်း * '''မူဝါဒချမှတ်ခြင်း''' — ပညာရီး၊ ကျမ္မာရီး၊ စီးပွားရီးနန့် အရာပြည်သူ့ရီးရာမူဝါဒများမာ ပါဝင်ခြင်း * '''အုပ်ချုပ်ရီးနန့် စီမံခန့်ခွဲရီး''' — သက်ဆိုင်ရာအုပ်ချုပ်ရီးရာထူးကတဆင့် မူဝါဒတိကို အကောင်အထည်ဖော်ခြင်း * '''အစိုးရကို စောင့်ကြည့်စစ်ဆီးခြင်း''' — အစိုးရ၏ လုပ်ဆောင်ချက်၊ ဘတ်ဂျက်နန့် ပြည်သူ့အရင်းအမြစ်အသုံးပြုမှုကို စစ်ဆီးမီးမြန်းခြင်း * '''နိုင်ငံရီးဆွေးနွေးညှိနှိုင်းခြင်း''' — အမြင်ကွဲပြားသော အုပ်စုများအကြား ဆွေးနွေးခြင်းနန့် သဘောတူညီမှု ရှာဖွီခြင်း * '''ပြည်သူနန့် ဆက်သွယ်ခြင်း''' — မူဝါဒ၊ ဆုံးဖြတ်ချက်နန့် နိုင်ငံရီးအမြင်တိကို ရှင်းလင်းတင်ပြခြင်း ရို့ ပါဝင်နှိုင်ရေ။ လွှတ်တော်အထဲ တာဝန်ထမ်းဆောင်သော နိုင်ငံရီးသမားတိအတွက် ဥပဒေပြုခြင်း၊ အစိုးရကို စောင့်ကြည့်စစ်ဆီးခြင်း၊ ဘတ်ဂျက်နန့် ပြည်သူ့ကိုယ်စားပြုခြင်းရို့သည် အရီးကြီးရေ လုပ်ဆောင်ချက်တိဖြစ်ကတ်ောင်း [[နိုင်ငံတိုင်းလွှတ်တော်များသမဂ္ဂ]] (Inter-Parliamentary Union – IPU) က ဖော်ပြထားရေ။<ref name="IPURole">{{cite web |title=Good governance and climate change: IPU Forum highlights role of parliaments in tackling global goals |url=https://www.ipu.org/news/news-in-brief/2024-07/good-governance-and-climate-change-ipu-forum-highlights-role-parliaments-in-tackling-global-goals |website=Inter-Parliamentary Union |date=2024 |access-date=28 October 2026}}</ref> == နိုင်ငံရီးသမားနန့် နိုင်ငံရီးဂေါင်းဆောင် == '''နိုင်ငံရီးသမား''' (politician) နန့် '''နိုင်ငံရီးဂေါင်းဆောင်''' (political leader) ဆိုရေ အသုံးအနှုန်းတိစွာ နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်ကေလေ့ လုံးဝတူညီခြင်း မဟိပါ။ နိုင်ငံရီးသမားဆိုစွာမာ နိုင်ငံရီးလုပ်ငန်းများမာ ပါဝင်ဆောင်ရွက်သူကို ကျယ်ပြန့်စွာ ရည်ညွှန်းကေလေ့ နိုင်ငံရီးဂေါင်းဆောင်ဆိုစွာမာ နိုင်ငံရီးအဖွဲ့အစည်း၊ လှုပ်ယှားမှု၊ အစိုးရ တနည်း ဂူရာကျိုင်စုတစု၏ ဦးတည်ချက်နန့် ဆုံးဖြတ်ချက်တိအပေါ် ဦးဆောင်သက်ရောက်မှုဟိသူကို ပိုပြီးကေရည်ညွှန်းရေ။ နိုင်ငံရီးသမားတဦးစွာ နိုင်ငံရီးဂေါင်းဆောင်လည်း ဖြစ်နိုင်ကေလေ့ နိုင်ငံရီးလုပ်ငန်းမာ ပါဝင်သူတိုင်းရေ ဂေါင်းဆောင်မှုရာထူးဟိရန် မလိုအပ်ပါ။ ယင်းတတူ နိုင်ငံရီးလှုပ်ယှားသူ (political activist) တဦးစွာ လူမှုရီး တနည်း နိုင်ငံရီးပြောင်းလဲမှုတခုအတွက် တက်ကြွစွာ ဆောင်ရွက်နိုင်ကေလေ့ ယင်းကြောင့် အစိုးရရာထူးရှင် တနည်း ပါတီနိုင်ငံရီးသမားအဖြစ် အလိုအလျောက် သတ်မှတ်ခြင်း မပြုသင့်ပါ။ == နိုင်ငံရီးနန့် ပြည်သူ့ပါဝင်ဆောင်ရွက်မှု == နိုင်ငံရီးလုပ်ငန်းသည် နိုင်ငံရီးသမားများတစုတည်း၏ လုပ်ဆောင်ချက် မဟုတ်ပါ။ ပြည်သူတိစွာလေ့ မဲပီးခြင်း၊ ကိုယ်စားလှယ်ရွီးချယ်ခြင်း၊ ပြည်သူ့ရီးရာဆွေးနွေးမှုမာ ပါဝင်ခြင်းနန့် လူမှုအဖွဲ့အစည်းတိကတဆင့် နိုင်ငံရီးနန့် ပြည်သူ့ရီးရာတိအပေါ် သက်ရောက်နှိုင်ရေ။ [[နိုင်ငံသားနန့် နိုင်ငံရီးအခွင့်အရီးဆိုင်ရာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သဘောတူစာချုပ်]] (International Covenant on Civil and Political Rights) ၏ အပိုဒ် ၂၅ သည် နိုင်ငံသားတိ၏ ပြည်သူ့ရီးရာမာ ပါဝင်ခွင့်၊ မဲပီးခွင့်၊ ရွီးကောက်ခံခွင့်နန့် ပြည်သူ့ဝန်ထမ်းအဖြစ် တန်းတူဝင်ရောက်ခွင့်ရို့ကို အသိအမှတ်ပြုထားရေ။<ref name="UNHRC25"/> ဒီမိုကရေစီစနစ်မာ ရွီးကောက်ခံနိုင်ငံရီးသမားတိစွာ မဲဆန္ဒရှင်တိအပေါ် တာဝန်ခံရယား ရွီးကောက်ပွဲများ၊ လွှတ်တော်ဆွေးနွေးမှုတိနန့် အရာအများပြည်သူဆိုင်ရာ စောင့်ကြည့်စစ်ဆီးမှုတိကတဆင့် ယင်းရို့၏ လုပ်ဆောင်ချက်တိကို အကဲဖြတ်နှိုင်ရေ။ == ကျင့်ဝတ်နန့် တာဝန်ခံမှု == နိုင်ငံရီးသမားတိစွာ အများပြည်သူနန့် သက်ဆိုင်ရေ ဆုံးဖြတ်ချက်တိ ချမှတ်ရာမာ ပါဝင်နိုင်အတွက်နန့် အများပြည်သူအကျိုးစီးပွား၊ ပွင့်လင်းမြင်ရာမှု၊ တာဝန်ခံမှုနန့် အကျိုးစီးပွားပဋိပက္ခတိကို စီမံခြင်းရို့သည် အရီးကြီးရေ။ [[စီးပွားရီး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုနန့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအဖွဲ့]] (OECD) ၏ ''Public Integrity Handbook'' မာ ရွီးကောက်ခံ တနည်း ခန့်အပ်ခံ နိုင်ငံရီးရာထူးရှင်တိစွာ— * ရိုးသားဖြောင့်မတ်မှုဟိခြင်း * အများပြည်သူအကျိုးစီးပွားကို ဦးစားပီးခြင်း * အကျိုးစီးပွားပဋိပက္ခကို ဟန့်တားစီမံခြင်း * ပြည်သူ့အရင်းအမြစ်တိကို သင့်လျော်စွာ အသုံးပြုခြင်း * ကိုယ့် ဆုံးဖြတ်ချက်နန့် လုပ်ဆောင်ချက်တိအတွက် တာဝန်ခံခြင်း ပိုင်ယှောင် ကျင့်ဝတ်စံနှုန်းတိကို လိုက်နာရန် ဗွေယူထားရေ။<ref name="OECDIntegrity">{{cite web |title=OECD Public Integrity Handbook: Standards |url=https://www.oecd.org/en/publications/oecd-public-integrity-handbook_ac8ed8e8-en/full-report/standards_ce551587.html |website=OECD |year=2020 |access-date=28 October 2026}}</ref> ယကေလေ့ နိုင်ငံရီးသမားတဦး၏ လက်တွိကျင့်ဝတ်နန့် လုပ်ဆောင်ချက်တိကို အကဲဖြတ်ရာမာ အထောက်အထား၊ သက်ဆိုင်ရာဥပဒေ၊ သမိုင်းနောက်ခံနန့် ယုံကြည်စိတ်ချရရေ သတင်းအရင်းအမြစ်တိကို အခြီခံဖို့ လိုအပ်တေ။ == နိုင်ငံရီးသမားနန့် အတ္ထုပ္ပတ္တိ == နိုင်ငံရီးသမားတိ၏ ဘဝနန့် လုပ်ဆောင်ချက်တိကို လိလာရီးသားခြင်းစွာ [[အတ္ထုပ္ပတ္တိ]]နန့် [[နိုင်ငံရီးသမိုင်း]]ရို့၏ အရေးပါရေ အစိတ်အပိုင်းတခု ဖြစ်တေ။ နိုင်ငံရီးသမားတဦး၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိမာ— * နာမည်၊ မွီးဖွားရာဒေသနန့် ဘဝနောက်ခံ * ပညာရီးနန့် အစောပိုင်းလုပ်ငန်းအတွိအကြုံ * နိုင်ငံရီးလုပ်ငန်းသို့ ဝင်ရောက်လှာပုံ * ပါတီ တနည်း အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှု * တာဝန်ထမ်းဆောင်ခရေ ရာထူးနန့် ကာလများ * ရွီးကောက်ပွဲဆိုင်ရာ မှတ်တမ်း * နိုင်ငံရီးအယူအဆနန့် မူဝါဒများ * အရေးပါရေ လုပ်ဆောင်ချက်နန့် ဆုံးဖြတ်ချက်တိ * အထောက်အထားဟိရေ ဝေဖန်မှုနန့် စကားအငြင်းပွားမှုတိ * နိုင်ငံရီးနန့် သမိုင်းဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုတိ ကို သက်ဆိုင်ရာ အထောက်အထားတိနန့်အညီ ဖော်ပြနှိုင်ရေ။ နိုင်ငံရီးသမားတဦးအကြောင်း ရီးသားရာမာ ချီးကျူးဂုဏ်ပြုရေအမြင်တခုတည်း တနည်း ပြစ်တင်ဝေဖန်ရေ အမြင်တခုတည်းကို မလိုက်ဘဲ အထောက်အထားခိုင်မာရေ အချက်အလက်တိကို မျှတစွာ တင်ပြသင့်ရေ။ အထူးအနိန်နန့် အသက်ရှင်နီတုန်း နိုင်ငံရီးသမားတိ၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိမာ ယိုးစွပ်ချက်၊ စကားအက်ဖွယ်အချက်အလက်နန့် ကိုယ်ရီးလုံခြုံမှုဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာတိကို စိစစ်ရာမာ အထူးဂရုထူဖို့ လိုအပ်တေ။ == နိုင်ငံရီးသမားတိကို လိလာခြင်း၏ အရေးပါမှု == နိုင်ငံရီးသမားတိ၏ ဘဝနန့် လုပ်ဆောင်ချက်တိကို လိလာခြင်းစွာ လူတဦးချင်း၏ အာဏာရဟိမှုနန့် ရာထူးအောင်မြင်မှုတိကို သိဟိခြင်းသတ်သတ် မဟုတ်ပါ။ နိုင်ငံရီးသမားတိ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်တိ၊ မူဝါဒများ၊ အယူအဆတိနန့် အရာနိုင်ငံရီးအင်အားစုတိနန့် ဆက်ဆံမှုတိကို လိလာခြင်းကတဆင့် လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ အုပ်ချုပ်ရီးစနစ်၊ သမိုင်းပြောင်းလဲမှု၊ လူမှုရီးပဋိပက္ခနန့် ပြည်သူ့ဘဝအပေါ် နိုင်ငံရီး၏ သက်ရောက်မှုတိကို နားလည်နှိုင်ရေ။ ယကေလေ့ သမိုင်းပြောင်းလဲမှုအားလုံးကို နိုင်ငံရီးဂေါင်းဆောင်တဦးချင်း၏ လုပ်ဆောင်ချက်တိကြောင့်ရာ ဖြစ်ပေါ်လှာရေဟု မယူဆသင့်ပါ။ လူထု၏ ပါဝင်ဆောင်ရွက်မှု၊ လူမှုစီးပွားအခြီအရဲ၊ အဖွဲ့အစည်းများ၊ နိုင်ငံတိုင်းဆက်ဆံရီးနန့် သမိုင်းနောက်ခံရို့စွာလေ့ အရေးပါရေ။ ယင်းအတွက်နန့် နိုင်ငံရီးသမားတဦး၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိကို လိလာခြင်းစွာ '''လူပုဂ္ဂိုလ်တဦး၏ ဘဝကိုရာမက ယင်းပုဂ္ဂိုလ် ပါဝင်ခရေ နိုင်ငံရီးခေတ်နန့် လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ သမိုင်းကို နားလည်ရန်''' အထောက်အကူပြုရေ။ == ဆက်စပ်ဂေါင်းစိုင်တိ == * [[လူ]] * [[ထင်ရှားကျော်ကြားသူ]] * [[အတ္ထုပ္ပတ္တိ]] * [[နိုင်ငံရီး]] * [[နိုင်ငံရီးသမိုင်း]] * [[နိုင်ငံရီးဂေါင်းဆောင်]] * [[နိုင်ငံရီးပါတီ]] * [[သမ္မတ]] * [[ဝန်ကြီးချုပ်]] * [[ဝန်ကြီး]] * [[လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်]] * [[ရွီးကောက်ပွဲ]] * [[ဒီမိုကရေစီ]] * [[အတိုက်အခံ]] * [[နိုင်ငံရီးလှုပ်ယှားသူ]] * [[လူ့အခွင့်အရီး]] * [[အုပ်ချုပ်ရီး]] * [[ပြည်သူ့မူဝါဒ]] == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံရီးသမားတိ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံရီး]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံရီးအလုပ်အကိုင်တိ]] [[ကဏ္ဍ:လူပုဂ္ဂိုလ်တိ]] ames6ouqkd0qarobgg7wb7vad3hf9qu 0 6339 22105 2026-10-28T03:46:07Z Retkhaberi 224 Created page with "'''ဘုရင်''' ({{lang-en|King}}) ဆိုစွာ [[ဘုရင်စနစ်]] (monarchy) အောက်မာ နိုင်ငံတခု တနည်း တိုင်းပြည်တခု၏ အုပ်စိုးသူအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားရေ အမျိုးသားဘုရင်ကို ရည်ညွှန်းရေ တော်ဝင်ဘွဲ့တခု ဖြစ်တေ။ ဘုရင..." 22105 wikitext text/x-wiki '''ဘုရင်''' ({{lang-en|King}}) ဆိုစွာ [[ဘုရင်စနစ်]] (monarchy) အောက်မာ နိုင်ငံတခု တနည်း တိုင်းပြည်တခု၏ အုပ်စိုးသူအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားရေ အမျိုးသားဘုရင်ကို ရည်ညွှန်းရေ တော်ဝင်ဘွဲ့တခု ဖြစ်တေ။ ဘုရင်တိစွာ သမိုင်းတလျှောက် နိုင်ငံရီးအာဏာ၊ အုပ်ချုပ်ရီး၊ စစ်ရီး၊ တရားစီရင်ရီးနန့် ဘာသာရီးဆိုင်ရာ အခန်းကဏ္ဍအမျိုးမျိုးမာ ပါဝင်ခကတ်တေ။ ယကေလေ့ ဘုရင်တပါး၏ အာဏာနန့် တာဝန်သည် ခေတ်ကာလ၊ နိုင်ငံရီးစနစ်၊ ဥပဒေနန့် ယိုင်ကျေးမှုအလိုက် ကွဲပြားနှိုင်ရေ။<ref name="BritannicaMonarchy">{{cite web |title=Monarchy |url=https://www.britannica.com/topic/monarchy |website=Encyclopaedia Britannica |access-date=28 October 2026}}</ref> [[ဘုရင်စနစ်]]မာ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲကို '''ဘုရင်''' (king)၊ '''ဘုရင်မ''' (queen)၊ '''ဧကရာဇ်''' (emperor)၊ '''စူလတန်''' (sultan) တနည်း အရာဒေသဆိုင်ရာ တော်ဝင်ဘွဲ့တိနန့် ခေါ်ဆိုနှိုင်ရေ။ ဘုရင်စနစ်အများစုမာ အုပ်စိုးခွင့်ကို မျိုးရိုးစဉ်ဆက် လက်ဆင့်ကမ်းကတ်ကေလေ့ တချို့နိုင်ငံများမာ ရွီးချယ်တင်မြှောက်ရေ စနစ်တိလေ့ ဟိရေ။<ref name="MalaysiaElection">{{cite web |title=Election of His Majesty Yang Di-Pertuan Agong |url=https://www.majlisraja-raja.gov.my/en/election-of-his-majesty-yang-dipertuan-agong |website=Conference of Rulers, Malaysia |access-date=28 October 2026}}</ref> == အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက် == ဘုရင်ဆိုရေ အသုံးအနှုန်းစွာ နိုင်ငံတော်တခု၏ အုပ်စိုးသူအဖြစ် သတ်မှတ်ထားရေ လူပုဂ္ဂိုလ်တဦး၏ တော်ဝင်ရာထူးကို ရည်ညွှန်းရေ။ သမိုင်းတလျှောက် ဘုရင်တိ၏ အာဏာအရင်းအမြစ်ကို မျိုးရိုးဆက်ခံမှု၊ စစ်ရီးအောင်နိုင်မှု၊ ဘာသာရီးဆိုင်ရာ တရားဝင်မှု၊ ဥပဒေ၊ အဖွဲ့အစည်းတိ၏ အသိအမှတ်ပြုမှု တနည်း ရွီးချယ်တင်မြှောက်မှုရို့နန့် ရှင်းလင်းသတ်မှတ်ခကတ်တေ။ ဘုရင်တပါးစွာ နိုင်ငံအုပ်ချုပ်ရီးအာဏာကို တိုက်ရိုက်ကျင့်သုံးနိုင်ပိုင် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေကြောင့် အာဏာကန့်သတ်ခံထားရရေ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲလည်း ဖြစ်နှိုင်ရေ။ ဗြိတိန်နိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေသတ်မှတ်ချက်ဟိရေ ဘုရင်စနစ်မာ နမူနာ ဘုရင်သည် နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲဖြစ်ကေလေ့ အစိုးရနန့် ရွီးကောက်ခံလွှတ်တော်ရို့က နိုင်ငံအုပ်ချုပ်ရီးကို ဆောင်ရွက်ကတ်တေ။<ref name="UCLMonarchy">{{cite web |last1=James |first1=Lisa |last2=Hazell |first2=Robert |title=What is constitutional monarchy and what is its role in the UK? |url=https://www.ucl.ac.uk/social-historical-sciences/constitution-unit/constitution-unit-publications/constitution-unit-briefings/what-constitutional-monarchy-and-what-its-role-uk |website=UCL Constitution Unit |date=April 2024 |access-date=28 October 2026}}</ref> ယင်းအတွက်နန့် ဘုရင်ဆိုရေ ဘွဲ့ကို ပိုင်ဆိုင်ထားခြင်းစွာ နိုင်ငံရီးအာဏာအကန့်အသတ်မဟိ ပိုင်ဆိုင်ထားခြင်းနန့် အမြဲတမ်း အဓိပ္ပာယ်တူညီခြင်း မဟိပါ။ == ဘုရင်စနစ်၏ အဓိကပုံစံတိ == ဘုရင်တပါး၏ အာဏာနန့် နိုင်ငံရီးအခန်းကဏ္ဍကို နားလည်ရန် [[ဘုရင်စနစ်]]၏ ပုံစံတိကို လိလာရန် လိုအပ်ရေ။ === အကြွင်းမဲ့ဘုရင်စနစ် === '''အကြွင်းမဲ့ဘုရင်စနစ်''' (absolute monarchy) ဆိုစွာမာ နိုင်ငံ၏ အဓိကအုပ်ချုပ်ရီးနန့် နိုင်ငံရီးအာဏာတိကို ဘုရင်က ကျယ်ပြန့်စွာ ကျင့်သုံးနှိုင်ရေ စနစ်တမျိုး ဖြစ်တေ။ ယကေလေ့ အကြွင်းမဲ့ဘုရင်စနစ်ဟု ခေါ်ဆိုခြင်းစွာ ဘုရင်၏ အာဏာမာ လက်တွိကန့်သတ်ချက်တခုတရီ လုံးဝမဟိဟု ဆိုလိုခြင်းမဟုတ်လီ။ အုပ်ချုပ်ရီးအဖွဲ့အစည်း၊ ဘာသာရီး၊ လူမှုအင်အားစုတိနန့် နိုင်ငံရီးအခြီအရဲရို့စွာ ဘုရင်၏ လုပ်ဆောင်ချက်တိအပေါ် သက်ရောက်နှိုင်ရေ။<ref name="BritannicaMonarchy"/> === ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေသတ်မှတ်ချက်ဟိရေ ဘုရင်စနစ် === '''ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေသတ်မှတ်ချက်ဟိရေ ဘုရင်စနစ်''' (constitutional monarchy) သည် ဘုရင်၏ အာဏာနန့် တာဝန်တိကို ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ၊ ဥပဒေ တနည်း ဖွဲ့စည်းပုံဆိုင်ရာ ဓလိ့ထုံးတမ်းတိနန့် သတ်မှတ်ကန့်သတ်ထားရေ စနစ်ဖြစ်တေ။ ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီနန့် တွဲဖက်ထားရေ ဘုရင်စနစ်များမာ ဘုရင်သည် အများအနိန်နန့် နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲအဖြစ် ကိုယ်စားပြုမှုနန့် အခမ်းအနားဆိုင်ရာ တာဝန်တိကို ထမ်းဆောင်ပြီး အစိုးရအဖွဲ့က နိုင်ငံအုပ်ချုပ်ရီးကို ဆောင်ရွက်ရေ။ ယကေလေ့ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေသတ်မှတ်ချက်ဟိရေ ဘုရင်စနစ်အားလုံးမာ ဘုရင်၏ လက်တွိနှိုင်ငံရီးအာဏာသည် တူညီခြင်း မဟိပါ။<ref name="IDEAMonarch">{{cite web |title=Constitutional Monarchs in Parliamentary Democracies |url=https://peacemaker.un.org/sites/default/files/document/files/2023/02/constitutional-monarchs-parliamentary-democracies-primer.pdf |publisher=International IDEA |website=United Nations Peacemaker |year=2014 |access-date=28 October 2026}}</ref> == ထီးနန်းဆက်ခံခြင်း == '''ထီးနန်းဆက်ခံခြင်း''' (succession to the throne) ဆိုစွာမာ ဘုရင်တပါး၏ နန်းသက်ကုန်ဆုံးရေအခါ တနည်း အရာအကြောင်းကြောင့် ရာထူးလစ်လပ်ရေအခါ ဆက်ပနာအုပ်စိုးဖို့ ဘုရင်အသစ်ကို သတ်မှတ်ရွီးချယ်ရေ လုပ်ငန်းစဉ်ဖြစ်တေ။ ဘုရင်စနစ်အများစုမာ ထီးနန်းဆက်ခံမှုကို မင်းမျိုးမင်းနွယ်အထဲ မျိုးရိုးစဉ်ဆက် သတ်မှတ်ကတ်ကေလေ့ ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်ဆိုင်ရာ စည်းမျှိုင်းတိမာ တူညီခြင်း မဟိပါ။ တချို့နိုင်ငံများမာ သားသမီးတိ၏ မွီးဖွားအစိုင်အလိုက် သတ်မှတ်နိုင်ပိုင် အရာနိုင်ငံများမာ လိင်အမျိုးအစား၊ မင်းမျိုးဆက်နွယ်မှု၊ ဘာသာရီး တနည်း အထူးဥပဒေသတ်မှတ်ချက်တိကိုလေ့ ထည့်သွင်းနှိုင်ရေ။ '''ရွီးချယ်တင်မြှောက်ရေ ဘုရင်စနစ်''' (elective monarchy) လည်း ဟိရေ။ နမူနာ မလေးရှားနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲ Yang di-Pertuan Agong ကို ပြည်နယ်အုပ်စိုးသူတိပါဝင်ရေ Conference of Rulers က ငါးနှစ်သက်တမ်းအတွက် ရွီးချယ်တင်မြှောက်ရေ။<ref name="MalaysiaElection"/> == ဘုရင်၏ အခန်းကဏ္ဍတိ == သမိုင်းကာလနန့် နိုင်ငံရီးစနစ်အလိုက် ဘုရင်တိ၏ လုပ်ဆောင်ချက်တိ ကွဲပြားကေလေ့ အဓိကကတော့ခါ— * '''နိုင်ငံအုပ်ချုပ်ရီး''' — နိုင်ငံရီးနန့် အုပ်ချုပ်ရီးဆုံးဖြတ်ချက်တိ ချမှတ်ခြင်း * '''ဥပဒေနန့် တရားစီရင်ရီး''' — ဥပဒေများ ပြဋ္ဌာန်းခြင်း တနည်း တရားစီရင်ရီးအာဏာနန့် ဆက်စပ်ခြင်း * '''စစ်ရီးဦးဆောင်မှု''' — တပ်မတော်နန့် နိုင်ငံကာကွယ်ရီးဆိုင်ရာ အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခြင်း * '''နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရီး''' — အရာနိုင်ငံတိနန့် သံတမန်ဆက်ဆံရီး၊ စာချုပ်နန့် သဘောတူညီမှုတိမာ ပါဝင်ခြင်း * '''ဘာသာရီးနန့် ယိုင်ကျေးမှု''' — ဘာသာရီးအဖွဲ့အစည်းများ၊ အနုပညာနန့် ယိုင်ကျေးမှုလုပ်ငန်းတိကို ပံ့ပိုးခြင်း * '''နိုင်ငံတော်ကိုယ်စားပြုမှု''' — နိုင်ငံတော်အခမ်းအနားတိနန့် အရာတရားဝင်အခမ်းအနားများမာ ပါဝင်ခြင်း ရို့ ပါဝင်နှိုင်ရေ။ ယကေလေ့ ယင်းတာဝန်အားလုံးကို ဘုရင်တိုင်းက တိုက်ရိုက်ကျင့်သုံးကတ်တေလို့ မဆိုနှိုင်ပါ၊၊ နမူနာ ဗြိတိန်နိုင်ငံမာ ဘုရင်စွာ လွှတ်တော်ဖွင့်ပွဲနန့် ဥပဒေအတည်ပြုမှုဆိုင်ရာ တရားဝင်အခန်းကဏ္ဍများ ဟိကေလေ့ အစိုးရမူဝါဒကို ရွီးကောက်ခံအစိုးရက ဆုံးဖြတ်ရေ။<ref name="UKParliament">{{cite web |title=Parliament and Crown |url=https://www.parliament.uk/about/how/role/relations-with-other-institutions/parliament-crown/ |website=UK Parliament |access-date=28 October 2026}}</ref> == ဘုရင်၊ ဘုရင်မနန့် ဧကရာဇ် == '''ဘုရင်''' (king)၊ '''ဘုရင်မ''' (queen) နန့် '''ဧကရာဇ်''' (emperor) ရို့စွာ ဆက်စပ်ကေလေ့ နာမည်နန့် သမိုင်းဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းကွဲပြားသော တော်ဝင်ဘွဲ့များ ဖြစ်တေ။ '''ဘုရင်''' (king) သည် အများအနိန်နန့် နိုင်ငံတခု၏ အမျိုးသားမင်းဧကရာဇ်မဟုတ်ရေ အုပ်စိုးသူကို ရည်ညွှန်းရေ။ '''ဘုရင်မ''' (queen) ဆိုရေ အိန်းဂလိချ်ဝေါဟာရမာ အဓိပ္ပာယ်နှစ်မျိုး ခွဲခြားနှိုင်ရေ။ ကိုယ်တိုင်ထီးနန်းဆက်ခံလို့ အုပ်စိုးသော ဘုရင်မကို ''queen regnant'' ဟုခေါ်ပြီးကေ ဘုရင်၏ ကြင်ရာတော်ကို ''queen consort'' ဟု ခေါ်ရေ။ Queen consort စွာ ကြင်ရာတော်ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်စိုးခွင့်အာဏာကို အလိုအလျောက် ရဟိခြင်း မဟုတ်လီ။<ref name="QueenConsort">{{cite web |title=What is a queen consort? |url=https://www.rct.uk/collection/stories/what-is-a-queen-consort |website=Royal Collection Trust |access-date=28 October 2026}}</ref> '''ဧကရာဇ်''' (emperor) သည် အင်ပါယာ (empire) နန့် ဆက်စပ်တေ တော်ဝင်ဘွဲ့ဖြစ်ပြီးကေ သမိုင်းမာ နိုင်ငံအများကြီးတနည်း ကျယ်ပြန့်သော နယ်မြီတိအပေါ် အုပ်စိုးမှုနန့် ဆက်စပ်လိဟိရေ။ ယကေလေ့ ဘုရင်နန့် ဧကရာဇ်ရို့၏ အဂယင့်အာဏာအနှုန်းအစွာကို ဘွဲ့နာမည်တခုတည်းဖြင့် ဆုံးဖြတ်မရပါ၊၊ == ဘုရင်နန့် ဘာသာရီး == သမိုင်းတလျှောက် ဘုရင်တိ၏ အုပ်စိုးခွင့်ကို ဘာသာရီးယုံကြည်မှု၊ ရိုးရာဓလိနန့် သမိုင်းအစိုင်အလာရို့နန့် တရားဝင်မှုရဟိစီရန် ရှင်းလင်းဖော်ပြခကတ်တေ။ တချို့လူ့အဖွဲ့အစည်းများမာ ဘုရင်ကို နတ်ဘုရားဆိုင်ရာ အခွင့်အာဏာဟိသူ တနည်း ဘာသာရီးအစိုင်အလာကို ကာကွယ်စောင့်ယှောက်သူအဖြစ် မြင်ခကတ်တေ။ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ ယိုင်ကျေးမှုနန့် ဆက်စပ်တေ အရှိတောင်အာသျှဘုရင်စနစ်တချို့မာ '''ဓမ္မရာဇာ''' (dhammarāja) ဆိုရေ အယူအဆကို အရေးပါရေ ဘုရင်ကျင့်ဝတ်နန့် အုပ်စိုးမှုတရားဝင်မှုဆိုင်ရာ စံတခုအဖြစ် အသုံးပြုခကတ်တေ။ ရခိုင်မြောက်ဦးဘုရင့်နိုင်ငံအကြောင်း လိလာထားရေ သုတေသနတခုမာလည်း မြောက်ဦးဘုရင်တိ၏ အုပ်စိုးခွင့်တရားဝင်မှုကို '''မဟာသမ္မတမင်း''' (Mahāsammata)၊ ဓမ္မရာဇာနန့် စကြဝတေးမင်း အယူအဆရို့နန့် ချိတ်ဆက်ဖော်ပြခကြောင်း သုံးသပ်ထားရေ။<ref name="MraukUKingship">{{cite journal |last=Aung |first=Zaw Lynn |title=Study on Mahāsammata Model of Kingship in Mrauk U Period (1430–1784) |url=https://journal.kci.go.kr/svn/archive/articleView?artiId=ART002533261 |journal=SUVANNABHUMI |year=2015 |volume=7 |issue=2 |pages=177–196 |doi=10.22801/svn.2015.7.2.177 |access-date=28 October 2026}}</ref> == ရခိုင်သမိုင်းနန့် ဘုရင်တိ == ရခိုင်သမိုင်းမာ [[ဓညဝတီ]]၊ [[ဝေသာလီ]]၊ [[လေးမြို့ခေတ်]]နန့် [[မြောက်ဦးခေတ်]]ရို့နန့် ဆက်စပ်သော ဘုရင်တိနန့် မင်းဆက်အစိုင်အလာတိကို ရာဇဝင်ကျမ်းတိနန့် သမိုင်းသုတေသနများမာ တွိဟိနှိုင်ရေ။ အထူးအနိန်နန့် ၁၅ ရာစုကနိန် ၁၈ ရာစုအထိ ထွန်းကားခရေ [[မြောက်ဦးဘုရင့်နိုင်ငံ]]စွာ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်ဒေသ၏ ကုန်သွယ်ရီး၊ စစ်ရီးနန့် ယိုင်ကျေးမှုဆက်ဆံရီးရို့မာ အရေးပါခရေ။ မြောက်ဦးမြို့ဟောင်းမာ ဒေနိန့်ထိ တွိဟိနှိုင်ရေ ဘုရားကျောင်း၊ စာတီနန့် ကျောက်ဆစ်လက်ရာတိသည် ထိုခေတ်၏ ဗိသုကာ၊ ဘာသာရီးနန့် အနုပညာဖန်တီးမှုရို့ကို လိလာရန် အထောက်အထားများ ဖြစ်တေ။<ref name="UNESCOMraukU">{{cite web |title=Mrauk-U |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/824/ |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=28 October 2026}}</ref> ယကေလေ့ ရခိုင်မင်းဆက်တိ၏ အစောပိုင်းသမိုင်းကို လိလာရာမာ ရာဇဝင်အစိုင်အလာ၊ ဒဏ္ဍာရီနန့် ခေတ်ပြိုင်သမိုင်းအထောက်အထားရို့ကို ခွဲခြားရန် လိုအပ်ရေ။ ရာဇဝင်ကျမ်းတိမာ ဖော်ပြသော ဘုရင်နာမည်၊ နန်းသက်နန့် ဖြစ်ရပ်တိကို ကျောက်စာ၊ ရှီးဟောင်းသုတေသန၊ ဒင်္ဂါးနန့် အရာယုံကြည်စိတ်ချရရေ အရင်းအမြစ်တိနန့် နှိုင်းနိူင်းစစ်ဆီးသင့်ရေ။ == ဘုရင်နန့် အတ္ထုပ္ပတ္တိ == ဘုရင်တိ၏ ဘဝနန့် အုပ်စိုးမှုသမိုင်းကို လိလာရီးသားခြင်းစွာ [[အတ္ထုပ္ပတ္တိ]]နန့် [[နိုင်ငံရီးသမိုင်း]]ရို့၏ အရေးပါရေ အစိတ်အပိုင်းတခု ဖြစ်တေ။ ဘုရင်တပါး၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိမာ— * ဘွဲ့နာမည်နန့် ကိုယ်ပိုင်နာမည် * မင်းဆက်နန့် မိဘမျိုးရိုး * မွီးဖွားခြင်းနန့် ငယ်ဘဝ * ထီးနန်းဆက်ခံလှာပုံ * နန်းတက်ရေနှစ်နန့် နန်းသက် * အုပ်ချုပ်ရီးနန့် မူဝါဒများ * စစ်ရီးနန့် နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရီး * ဘာသာရီးနန့် ယိုင်ကျေးမှုဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်တိ * အရေးပါရေ ဖြစ်ရပ်တိနန့် ပဋိပက္ခများ * နန်းစွန့်ခြင်း တနည်း နန်းသက်ကုန်ဆုံးခြင်း * သီဆုံးခြင်းနန့် နန်းဆက်ခံသူ * သမိုင်းဆိုင်ရာ အကျိုးသက်ရောက်မှု ရို့ကို အထောက်အထားနန့်အညီ ဖော်ပြနှိုင်ရေ။ အတ္ထုပ္ပတ္တိရီးသားရာမာ ဘုရင်တပါး၏ စစ်ရီးအောင်မြင်မှုနန့် တည်ဆောက်ရီးလုပ်ငန်းတိရာမက ယင်းဧ့ အုပ်ချုပ်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ခရေ လူမှုရီး၊ စီးပွားရီးနန့် နိုင်ငံရီးသက်ရောက်မှုတိကိုပါ ထည့်သွင်းလီ့လာသင့်ရေ။ == ဘုရင်တိကို လိလာခြင်း၏ အရေးပါမှု == ဘုရင်တိ၏ ဘဝနန့် အုပ်စိုးမှုသမိုင်းကို လိလာခြင်းစွာ နိုင်ငံတခု၏ နိုင်ငံရီးနန့် အုပ်ချုပ်ရီးဖွံ့ဖြိုးမှုကို နားလည်ဖို့ အထောက်အကူပြုရေ။ ဘုရင်တပါး၏ လုပ်ဆောင်ချက်တိကတဆင့် စစ်ရီး၊ ကုန်သွယ်ရီး၊ ဘာသာရီး၊ ယိုင်ကျေးမှု၊ ဥပဒေ၊ အုပ်ချုပ်ရီးနန့် နိုင်ငံတိုင်းဆက်ဆံရီးရို့၏ သမိုင်းအခြီအရဲတိကို လိလာနှိုင်ရေ။ ယကေလေ့ သမိုင်းပြောင်းလဲမှုအားလုံးကို ဘုရင်တပါးတည်း၏ လုပ်ဆောင်ချက်တိကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လှာရေဟု မယူဆသင့်ပါ၊၊ ပြည်သူတိ၊ အုပ်ချုပ်ရီးအဖွဲ့အစည်းများ၊ စစ်တပ်၊ ကုန်စွာတိ၊ ဘာသာရီးအဖွဲ့အစည်းတိနန့် အရာလူမှုအင်အားစုတိ၏ အခန်းကဏ္ဍရို့ကိုပါ ထည့်သွင်းတွက်ဖော်ရန် လိုအပ်ရေ။ ယင်းအတွက်နန့် ဘုရင်တပါး၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိကို လိလာခြင်းစွာ '''လူပုဂ္ဂိုလ်တဦး၏ ဘဝကိုရာမက ယင်းဘုရင်အုပ်စိုးခရေ နိုင်ငံ၊ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းနန့် ခေတ်ကာလတခု၏ သမိုင်းကို နားလည်ရန်''' အရေးပါရေ။ == ဆက်စပ်ဂေါင်းစိုင်တိ == * [[အတ္ထုပ္ပတ္တိ]] * [[လူ]] * [[ထင်ရှားကျော်ကြားသူ]] * [[နိုင်ငံရီးသမား]] * [[ဘုရင်စနစ်]] * [[ဘုရင်မ]] * [[ဧကရာဇ်]] * [[မင်းဆက်]] * [[ထီးနန်းဆက်ခံခြင်း]] * [[နန်းတက်ပွဲ]] * [[နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲ]] * [[အကြွင်းမဲ့ဘုရင်စနစ်]] * [[ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေသတ်မှတ်ချက်ဟိရေ ဘုရင်စနစ်]] * [[နိုင်ငံရီးသမိုင်း]] * [[ရခိုင်ဘုရင်များ]] * [[မြောက်ဦးဘုရင့်နိုင်ငံ]] * [[ရခိုင်ရာဇဝင်]] * [[ဓမ္မရာဇာ]] == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဘုရင်တိ]] [[ကဏ္ဍ:ဘုရင်စနစ်]] [[ကဏ္ဍ:တော်ဝင်ဘွဲ့တိ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံရီးရာထူးတိ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံရီးသမိုင်း]] i4ky70nxup48rn2p9p1spkdky7cpg4i 0 6340 22106 2026-10-28T04:18:24Z Retkhaberi 224 Created page with "'''ဘုရင်မ''' ({{lang-en|Queen}}) ဆိုစွာ [[ဘုရင်စနစ်]] (monarchy) မာ ထီးနန်းကို ကိုယ်တိုင်ဆက်ခံအုပ်စိုးရေ အမျိုးသမီး တနည်း အုပ်စိုးနိန်ရေ ဘုရင်၏ ကြင်ရာတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရေ တော်ဝင်ပုဂ္ဂိုလ်..." 22106 wikitext text/x-wiki '''ဘုရင်မ''' ({{lang-en|Queen}}) ဆိုစွာ [[ဘုရင်စနစ်]] (monarchy) မာ ထီးနန်းကို ကိုယ်တိုင်ဆက်ခံအုပ်စိုးရေ အမျိုးသမီး တနည်း အုပ်စိုးနိန်ရေ ဘုရင်၏ ကြင်ရာတော်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရေ တော်ဝင်ပုဂ္ဂိုလ်တဦးကို ရည်ညွှန်းနှိုင်ရေ ဘွဲ့နာမည်ဖြစ်တေ။ သမိုင်းတလျှောက် ဘုရင်မတိစွာ နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရီး၊ မင်းဆက်ထီးနန်းဆက်ခံရီး၊ သံတမန်ဆက်ဆံရီး၊ ဘာသာရီးနန့် ယိုင်ကျေးမှုလုပ်ငန်းများမာ အခန်းကဏ္ဍအမျိုးမျိုးမှ ပါဝင်ခကတ်တေ။ ယကေလေ့ ဘုရင်မတပါး၏ အာဏာနန့် တာဝန်တိသည် နိုင်ငံ၊ ခေတ်ကာလနန့် ဘုရင်စနစ်၏ ဖွဲ့စည်းပုံအလိုက် ကွဲပြားနှိုင်ရေ။<ref name="RCTQueen">{{cite web |title=What is a queen consort? |url=https://www.rct.uk/collection/stories/what-is-a-queen-consort |website=Royal Collection Trust |access-date=28 October 2026}}</ref> အိန်းဂလိချ်ဘာသာမာ '''Queen regnant''' ဆိုစွာမာ ထီးနန်းကို ကိုယ်ပိုင်အခွင့်အရီးဖြင့် အုပ်စိုးရေ ဘုရင်မဖြစ်ပြီးကေ '''Queen consort''' ဆိုစွာ အုပ်စိုးနိန်ရေ ဘုရင်၏ ကြင်ရာတော်ဖြစ်တေ။ ယင်းချင့်အပြင် '''Queen dowager''' နန့် '''Queen mother''' ဆိုရေ နာမည်တိကိုလေ့ အခြီအနီအလိုက် အသုံးပြုကတ်တေ။<ref name="RCTQueen"/> == အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက် == “ဘုရင်မ” ဆိုရေ အသုံးအနှုန်းစွာ အမြဲတမ်း ကိုယ်တိုင်အုပ်စိုးသော အမျိုးသမီးကိုရာ ရည်ညွှန်းခြင်း မဟုတ်ပါ။ တချို့ဘုရင်မတိစွာ [[နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲ]]အဖြစ် ထီးနန်းအာဏာကို ကိုယ်တိုင်ပိုင်ဆိုင်ကတ်ကေလေ့ တချို့မာ ဘုရင်၏ ကြင်ရာတော်အဖြစ် တော်ဝင်ဘွဲ့နန့် အခမ်းအနားဆိုင်ရာ အဆင့်အတန်းကို ရဟိကတ်တေ။ Royal Collection Trust အရ အုပ်စိုးနိန်ရေ ဘုရင်မကို ''queen regnant'' ဟုခေါ်ပြီးကေ ဘုရင်၏ ကြင်ရာတော်ကို ''queen consort'' ဟုခေါ်ရေ။ ကြင်ရာတော်သည် ဘုရင်၏ တော်ဝင်တာဝန်တိကို ပံ့ပိုးကူညီနိုင်ကေလေ့ ဗြိတိန်ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေစနစ်အရ ကြင်ရာတော်ဖြစ်ခြင်းကြောင့် နိုင်ငံတော်အုပ်စိုးခွင့်ကို မရဟိပါ၊၊<ref name="RCTQueen"/> ယင်းအတွက်နန့် ဘုရင်မတပါး၏ သမိုင်းကို လိလာရာမာ သူစွာ ကိုယ်တိုင်ထီးနန်းအုပ်စိုးသူ ဖြစ်လှား၊ ဘုရင်၏ ကြင်ရာတော် ဖြစ်လှား၊ တနည်း အရာသူတဦးတက်စား နိုင်ငံအုပ်ချုပ်သူ ဖြစ်ယင့်လား ဆိုလိုစွာကို ဦးစွာ ခွဲခြားရန် လိုအပ်ရေ။ == ဘုရင်မ၏ အဓိကအမျိုးအစားတိ == === ကိုယ်တိုင်အုပ်စိုးသော ဘုရင်မ === '''ကိုယ်တိုင်အုပ်စိုးသော ဘုရင်မ''' ({{lang-en|Queen regnant}}) သည် ထီးနန်းကို ကိုယ့် ကိုယ်ပိုင်ဆက်ခံခွင့် တနည်း တရားဝင်အုပ်စိုးခွင့်ဖြင့် ရဟိရေလူသူ ဖြစ်တေ။ ယင်းဘုရင်မသည် ဘုရင်တပါး၏ ကြင်ရာတော်ဖြစ်ခြင်းကြောင့် မဟုတ်ဘဲ ကိုယ့် နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲအဖြစ် ထီးနန်းကို ပိုင်ဆိုင်ရေ။ နမူနာ အင်္ဂလန်ဘုရင်မ [[ပထမ မေရီ (အင်္ဂလန်)|ပထမ မေရီ]] (Mary I) သည် ၁၅၅၃ ခုနှစ်မှ ၁၅၅၈ ခုနှစ်အထိ ကိုယ်တိုင်အုပ်စိုးသော ဘုရင်မဖြစ်ခရေ။ ဗြိတိန်တော်ဝင်မိသားစု၏ သမိုင်းမှတ်တမ်းမာ သူမကို အင်္ဂလန်၏ ပထမဆုံး ကိုယ်တိုင်အုပ်စိုးသော ဘုရင်မအဖြစ် ဖော်ပြထားရေ။<ref name="RoyalMary">{{cite web |title=Mary I (r.1553–1558) |url=https://www.royal.uk/mary-i |website=The Royal Family |access-date=28 October 2026}}</ref> [[ဒုတိယ အဲလိဇဘက်]] (Elizabeth II) စွာလေ့ ၁၉၅၂ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၂ ခုနှစ်အထိ ဗြိတိန်နန့် အရာ Commonwealth realms တိ၏ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲအဖြစ် ထီးနန်းကို ကိုယ်တိုင်အုပ်စိုးခရေ ဘုရင်မဖြစ်တေ။<ref name="RoyalElizabeth">{{cite web |title=Queen Elizabeth II's Life and Reign |url=https://www.royal.uk/queen-elizabeth-iis-life-and-reign |website=The Royal Family |access-date=28 October 2026}}</ref> === ဘုရင်၏ ကြင်ရာတော် === '''ဘုရင်၏ ကြင်ရာတော်''' ({{lang-en|Queen consort}}) ဆိုစွာမာ ထီးနန်းအုပ်စိုးနိန်ရေ ဘုရင်၏ ဇနီးအဖြစ် ဘုရင်မဘွဲ့ကို ရဟိရေလူသူ ဖြစ်တေ။ မြန်မာနန့် ရခိုင်နန်းတွင်းအသုံးအနှုန်းများမာ အခြီအနီအလိုက် '''မိဖုရား''' တနည်း '''မောက်တော်''' ဟု ရည်ညွှန်းနှိုင်ရေ။ Queen consort သည် တော်ဝင်အခမ်းအနားများမာ ပါဝင်ခြင်း၊ အနုပညာနန့် ယိုင်ကျေးမှုလုပ်ငန်းတိကို ပံ့ပိုးခြင်း၊ လူမှုအကျိုးပြုလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ခြင်းရို့ ပြုလုပ်နှိုင်ရေ။ ယကေလေ့ ကြင်ရာတော်ဖြစ်ခြင်းတခုတည်းကြောင့် ဘုရင်နန့် တန်းတူထီးနန်းအာဏာကို အလိုအလျောက် မပိုင်ဆိုင်ပါ၊၊<ref name="RCTQueen"/> === မဆမဘုရင်မ === '''မဆမဘုရင်မ''' ({{lang-en|Queen dowager}}) ဆိုစွာမာ အုပ်စိုးခရေ ဘုရင်ကွယ်လွန်ပြီးကေ အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သော အယင်ဘုရင်၏ ကြင်ရာတော်ကို ရည်ညွှန်းရေ။ Queen dowager သည် အယင်က queen consort ဖြစ်ခသူဖြစ်ပြီးကေ နောက်ထပ်ဘုရင်တပါး နန်းတက်လာကေလေ့ ကိုယ့် တော်ဝင်အဆင့်အတန်း တနည်း တချို့ တော်ဝင်တာဝန်တိကို ဆက်ပနာထိန်းသိမ်းထားနှိုင်ရေ။<ref name="RCTQueen"/> === ဘုရင့်မယ်တော် === '''ဘုရင့်မယ်တော်''' ({{lang-en|Queen mother}}) သည် အုပ်စိုးနိန်ရေ ဘုရင် တနည်း ဘုရင်မ၏ မိခင်ဖြစ်ပြီးကေ ကိုယ့်လေး အယင်က ဘုရင်၏ ကြင်ရာတော်အဖြစ် ဘုရင်မဘွဲ့ရဟိခသူကို ရည်ညွှန်းလိဟိရေ။ နမူနာ ဗြိတိန်ဘုရင် ဆဋ္ဌမ ဂျော့ချ် (George VI) ၏ ကြင်ရာတော် Elizabeth Bowes-Lyon သည် ၁၉၅၂ ခုနှစ်မာ ခင်ပွန်းကွယ်လွန်ပြီး သမီးဖြစ်သူ Elizabeth II နန်းတက်လာရေအခါ '''Queen Elizabeth The Queen Mother''' ဆိုရေ ဘွဲ့နာမည်ဖြင့် လူသိများပါလတ်တေ။<ref name="RoyalQueenMother">{{cite web |title=Queen Elizabeth The Queen Mother |url=https://www.royal.uk/encyclopedia/queen-elizabeth-the-queen-mother |website=The Royal Family |access-date=28 October 2026}}</ref> === ဘုရင်တက်စား အုပ်ချုပ်ရေ ဘုရင်မ === '''ဘုရင်တက်စား အုပ်ချုပ်ရေ ဘုရင်မ''' ({{lang-en|Queen regent}}) ဆိုစွာမာ အသက်မပြည့်သိမ့်ရေ ထီးနန်းဆက်ခံသူ၊ နိုင်ငံအုပ်ချုပ်ရန် မစွမ်းဆောင်နှိုင်ရေ ဘုရင် တနည်း ယာယီမဟိနိန်ရေ အုပ်စိုးသူတက်စား အချိန်အကန့်အသတ်နန့် နိုင်ငံအုပ်ချုပ်မှုတာဝန်ကို ဆောင်ရွက်သူ ဖြစ်တေ။ Queen regent သည် ကိုယ်တိုင်အုပ်စိုးသော queen regnant နန့် မတူပါ၊၊ Regent ၏ အုပ်ချုပ်မှုအာဏာသည် မူလအုပ်စိုးသူတက်စား ဆောင်ရွက်ရေ အာဏာဖြစ်ပြီးကေ ယင်းအာဏာ၏ အတိုင်းအစွာကို သက်ဆိုင်ရာ ဥပဒေ၊ ထုံးတမ်းနန့် နိုင်ငံရီးအခြီအနီရို့က သတ်မှတ်နှိုင်ရေ။ == ထီးနန်းဆက်ခံခြင်းနန့် အမျိုးသမီးများ == သမိုင်းတလျှောက် အမျိုးသမီးတိ၏ ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်စွာ နိုင်ငံနန့် မင်းဆက်အလိုက် ကွဲပြားခရေ။ တချို့ဘုရင်စနစ်များမာ အမျိုးသားဆက်ခံသူတိကို ဦးစားပီးခကတ်ပြီးကေ အရာစနစ်များမာ အမျိုးသမီးတိလေ့ ထီးနန်းကို ကိုယ်ပိုင်အခွင့်အရီးဖြင့် ဆက်ခံနှိုင်ခကတ်တေ။ နမူနာ ဗြိတိန်နိုင်ငံ၏ ''Succession to the Crown Act 2013'' သည် ၂၀၁၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၈ ရက်နောက်ပိုင်း မွီးဖွားသူတိ၏ ထီးနန်းဆက်ခံအချိန်ခါ အမျိုးသားဖြစ်ခြင်းကြောင့် အမျိုးသမီးထက် ဦးစားပီးရေ စည်းမျှိုင်းကို ဖယ်ယှားခရေ။ ယင်းဥပဒေဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုတိစွာ ၂၀၁၅ ခုနှစ် မာ့ခ်ျလ ၂၆ ရက်မာ အသက်ဝင်ခရေ။<ref name="UKSuccession">{{cite web |title=Succession to the Crown Act 2013 comes into force |url=https://questions-statements.parliament.uk/written-statements/detail/2015-03-26/hlws483 |website=UK Parliament |date=26 March 2015 |access-date=28 October 2026}}</ref> ယင်းအတွက်နန့် အမျိုးသမီးတိစွာ ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်မဟိဟု ယေဘုယျသတ်မှတ်ပနာ မရပိုင် ကမ္ဘာ့ဘုရင်စနစ်အားလုံးမာ ထီးနန်းဆက်ခံမှုစည်းမျှိုင်း တူညီရေလို့လေ့ မဆိုနှိုင်ပါ၊၊ == ဘုရင်မ၏ နိုင်ငံရီးနန့် လူမှုအခန်းကဏ္ဍ == ဘုရင်မတိစွာ သမိုင်းတလျှောက် အခန်းကဏ္ဍအမျိုးမျိုးမာ ပါဝင်ခကတ်တေ။ ယင်းရို့မာ— * '''နိုင်ငံအုပ်ချုပ်ရီး''' — ကိုယ်တိုင်ထီးနန်းအုပ်စိုးသူဖြစ်ကေ သက်ဆိုင်ရာစနစ်အရ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲ၏ တာဝန်တိ ဆောင်ရွက်ခြင်း * '''ထီးနန်းဆက်ခံရီး''' — မင်းဇရက်ပြတ် တည်တံ့ရီးမာ ပါဝင်ခြင်း * '''သံတမန်ဆက်ဆံရီး''' — တော်ဝင်ထိမ်းမြားစုံဖက်မှုနန့် နိုင်ငံအချင်းချင်း ဆက်ဆံရီးရို့မာ အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခြင်း * '''အုပ်ထိန်းအုပ်ချုပ်ရီး''' — သက်ဆိုင်ရာအခြီအနီများမာ အရာဘုရင်တပါးတက်စား ယာယီအုပ်ချုပ်ခြင်း * '''ဘာသာရီးနန့် ယိုင်ကျေးမှု''' — ဘာသာရီးအဆောက်အအုံ၊ အနုပညာနန့် စာပီလုပ်ငန်းတိကို ပံ့ပိုးခြင်း * '''လူမှုအကျိုးပြုလုပ်ငန်း''' — ပညာရီး၊ ကျမ္မာရီးနန့် လူမှုကူညီရီးအစီအစိုင်တိကို ပံ့ပိုးခြင်း * '''နိုင်ငံတော်တက်စားပြုမှု''' — တော်ဝင်အခမ်းအနားတိနန့် နိုင်ငံတော်ဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများမာ ပါဝင်ခြင်း ရို့ ပါဝင်နှိုင်ရေ။ ယကေလေ့ ယင်းအခန်းကဏ္ဍတိကို ဘုရင်မတိုင်းက တူညီစွာ ထမ်းဆောင်ကတ်တေ မဟုတ်ပါ။ ထီးနန်းအုပ်စိုးသူ၊ ကြင်ရာတော်နန့် ဘုရင်တက်စားအုပ်ချုပ်သူရို့၏ အာဏာနန့် လုပ်ပိုင်ခွင့်တိမာ သီးသန့်ဖြစ်နှိုင်ရေ။<ref name="RCTQueen"/> == ဘုရင်မနန့် ယိုင်ကျေးမှုအနုပညာ == ဘုရင်မတိစွာ တချို့ခေတ်နန့် နိုင်ငံများမာ အနုပညာ၊ စာပီ၊ ဗိသုကာနန့် ဘာသာရီးအဆောက်အအုံတိကို ပံ့ပိုးသူတိအဖြစ် ပါဝင်ခကတ်တေ။ နမူနာ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ Tudor ခေတ်မာ ကိုယ်တိုင်အုပ်စိုးသော ဘုရင်မတိ၏ နန်းတော်တိစွာ ပဂျီ၊ ပပု၊ အထည်အလိပ်နန့် အရာအနုပညာဖန်တီးမှုတိနန့် ဆက်စပ်ခရေ။ The Metropolitan Museum of Art က Tudor မင်းဆက်၏ အနုပညာပံ့ပိုးမှုသည် အုပ်စိုးမှုကို တရားဝင်မှုရဟိစီရန်၊ မြှင့်တင်ရန်နန့် နိုင်ငံရီးတိုင်းမှုကို ပံ့ပိုးရန် အရေးပါခကြောင်း ဖော်ပြထားရေ။<ref name="MetTudor">{{cite web |title=The Tudors: Art and Majesty in Renaissance England |url=https://www.metmuseum.org/exhibitions/tudors |website=The Metropolitan Museum of Art |access-date=28 October 2026}}</ref> ဘုရင်မတိ၏ ရုပ်ပုံလွှာ၊ ဝတ်စားဆင်ယင်မှု၊ တော်ဝင်သင်္ကေတနန့် အခမ်းအနားဆိုင်ရာ အနုပညာလက်ရာတိစွာလေ့ သက်ဆိုင်ရာခေတ်၏ အာဏာ၊ ယိုင်ကျေးမှုနန့် အမျိုးသမီးအပေါ် လူမှုအမြင်တိကို လိလာရန် အထောက်အထားများ ဖြစ်နှိုင်ရေ။ == ရခိုင်သမိုင်းနန့် နန်းတွင်းမိဖုရားများ == ရခိုင်သမိုင်းမာ [[ဓညဝတီ]]၊ [[ဝေသာလီ]]၊ [[လေးမြို့ခေတ်]]နန့် [[မြောက်ဦးခေတ်]]ရို့၏ မင်းဆက်အစိုင်အလာတိနန့် ဆက်စပ်သော မိဖုရားများအကြောင်းကို ရာဇဝင်ကျမ်းတိနန့် သမိုင်းသုတေသနများမာ လိလာနှိုင်ရေ။ အထူးအနိန်နန့် မြောက်ဦးခေတ်နန်းတွင်းဖွဲ့စည်းပုံကို သမိုင်းပညာသျှင် Michael W. Charney က လိလာရာမာ ရာဇဘိသိက်အခမ်းအနားနန့် နန်းတွင်းအစိုင်အလာတိအရ အရပ်လေးမျက်နှာကို တက်စားပြုရေ မိဖုရားလေးပါးဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းပုံကို ဖော်ပြထားရေ။ ထိုမိဖုရားတိကို မြောက်၊ တောင်၊ အဟိနန့် အနောက်အရပ်ရို့နန့် ချိတ်ဆက်သတ်မှတ်ထားကြောင်း ဖော်ပြရေ။<ref name="CharneyArakan">{{cite web |last=Charney |first=Michael W. |title=Where Jambudipa and Islamdom Converged: Religious Change and the Emergence of Buddhist Communalism in Early Modern Arakan (Fifteenth to Nineteenth Centuries) |url=https://networkmyanmar.org/ESW/Files/Charney-1999-Thesis.pdf |publisher=University of Michigan |year=1999 |pages=52–54 |access-date=28 October 2026}}</ref> ယကေလေ့ ဒေဖွဲ့စည်းပုံကို ရခိုင်မင်းဆက်သမိုင်းတလျှောက် ခေတ်တိုင်းမာ တူညီစွာ ကျင့်သုံးခရေလို့ မယူဆသင့်ပါ၊၊ Charney က နောက်ပိုင်းနန်းတွင်းအစိုင်အလာတချို့ကို ရှီးခေတ်တိ၏ သမိုင်းဖော်ပြချက်ထဲကို နောက်ကြောင်းပြန်ထည့်သွင်းဖော်ပြထားနှိုင်ကြောင်းလည်း သတိပီးထားရေ။<ref name="CharneyArakan"/> ယင်းအတွက်နန့် ရခိုင်မိဖုရားတိ၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိကို ရီးသားရာမာ ရာဇဝင်ကျမ်းတိ၊ ကျောက်စာ၊ မင်းဆက်မှတ်တမ်းနန့် ခေတ်သစ်သမိုင်းသုတေသနရို့ကို နှိုင်းနိူင်းပနာ ကိုယ်ပိုင်အုပ်စိုးခွင့်၊ ကြင်ရာတော်အဆင့်အတန်း၊ မိသားစုဆက်နွယ်မှုနန့် နိုင်ငံရီးအခန်းကဏ္ဍရို့ကို သီးသန့်ဖော်ပြဖို့ လိုအပ်ရေ။ == ဘုရင်မနန့် အတ္ထုပ္ပတ္တိ == ဘုရင်မတိ၏ ဘဝကို လိလာရီးသားခြင်းစွာ [[အတ္ထုပ္ပတ္တိ]]၊ [[မင်းဆက်သမိုင်း]]၊ [[နိုင်ငံရီးသမိုင်း]]နန့် [[အမျိုးသမီးသမိုင်း]]ရို့၏ အရေးပါရေ အစိတ်အပိုင်းတခု ဖြစ်တေ။ ဘုရင်မတပါး၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိမာ— * နာမည်၊ ဘွဲ့နာမည်နန့် အရာခေါ်ဝေါ်ပုံတိ * မွီးဖွားရေနှစ်နန့် မင်းမျိုးဆက်နွယ်မှု * မိဘ၊ မိသားစုနန့် ငယ်ဘဝ * ဘုရင်မဘွဲ့ တနည်း ထီးနန်းရဟိလှာပုံ * ကိုယ်တိုင်အုပ်စိုးသူ တနည်း ကြင်ရာတော်ဖြစ်မှု * နန်းသက် တနည်း ဘွဲ့ထမ်းဆောင်ခရေကာလ * နိုင်ငံရီးနန့် နန်းတွင်းအခန်းကဏ္ဍ * ဘာသာရီး၊ အနုပညာနန့် ယိုင်ကျေးမှုဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်တိ * သံတမန်ဆက်ဆံရီးနန့် မင်းဆက်အပေါ် သက်ရောက်မှု * သီဆုံးခြင်းနန့် သမိုင်းဆိုင်ရာ အမွီအနှစ် ရို့ကို အထောက်အထားနန့်အညီ ဖော်ပြနှိုင်ရေ။ အတ္ထုပ္ပတ္တိရီးသားရာမာ ဘုရင်မတပါး၏ ဘဝကို ဘုရင်တပါး၏ ကြင်ရာတော်ဖြစ်မှုတခုတည်းဖြင့် မကန့်သတ်သင့်ပါ၊၊ ကိုယ်ပိုင်လုပ်ဆောင်ချက်၊ အုပ်ချုပ်ရီးအခန်းကဏ္ဍ၊ လူမှုဆက်ဆံရီးနန့် ယိုင်ကျေးမှုသက်ရောက်မှုတိကို အထောက်အထားဟိရေ အတိုင်းအတာအထဲ လိလာဖော်ပြဖို့ လိုအပ်ရေ။ == ဘုရင်မတိကို လိလာခြင်း၏ အရေးပါမှု == ဘုရင်မတိ၏ ဘဝနန့် လုပ်ဆောင်ချက်တိကို လိလာခြင်းစွာ နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရီးနန့် မင်းဆက်သမိုင်းအထဲ အမျိုးသမီးတိ၏ အခန်းကဏ္ဍကို နားလည်ရန် အထောက်အကူပြုရေ။ ဘုရင်မတပါး၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိကတဆင့် ထီးနန်းဆက်ခံမှု၊ နန်းတွင်းဆက်ဆံရီး၊ သံတမန်ထိမ်းမြားစုံဖက်မှု၊ နိုင်ငံရီးအာဏာနန့် ယိုင်ကျေးမှုဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်တိကို လိလာနှိုင်ရေ။ ယင်းချင့်အပြင် အမျိုးသမီးတဦး၏ ထီးနန်းအုပ်စိုးခွင့်နန့် နိုင်ငံရီးပါဝင်မှုကို သက်ဆိုင်ရာခေတ်၏ ဥပဒေ၊ ယိုင်ကျေးမှု၊ ဘာသာရီးနန့် လူမှုအမြင်ရို့က ဇာပိုင်သက်ရောက်စီခစွာကိုလေ့ နားလည်နှိုင်ရေ။ ယင်းအတွက်နန့် ဘုရင်မတိ၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိစွာ '''တော်ဝင်ပုဂ္ဂိုလ်တိ၏ ဘဝမှတ်တမ်းရာမက နိုင်ငံရီးအာဏာ၊ မင်းဆက်သမိုင်း၊ အမျိုးသမီးတိ၏ အခန်းကဏ္ဍနန့် ယိုင်ကျေးမှုသမိုင်းကို လိလာဖို့''' အရေးပါရေ အကြောင်းအရာတရပ် ဖြစ်တေ။ == ဆက်စပ်ဂေါင်းစိုင်တိ == * [[ဘုရင်]] * [[ဘုရင်စနစ်]] * [[ဘုရင့်ကြင်ရာတော်]] * [[မိဖုရား]] * [[မောက်တော်]] * [[ဘုရင့်မယ်တော်]] * [[ထီးနန်းဆက်ခံခြင်း]] * [[မင်းဆက်]] * [[နန်းတက်ပွဲ]] * [[ဧကရီ]] * [[နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲ]] * [[အတ္ထုပ္ပတ္တိ]] * [[အမျိုးသမီးသမိုင်း]] * [[နိုင်ငံရီးသမိုင်း]] * [[ရခိုင်မင်းဆက်များ]] * [[မြောက်ဦးဘုရင့်နိုင်ငံ]] * [[ရခိုင်ရာဇဝင်]] == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဘုရင်မတိ]] [[ကဏ္ဍ:ဘုရင်စနစ်]] [[ကဏ္ဍ:တော်ဝင်ဘွဲ့တိ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသမီးသမိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံရီးသမိုင်း]] hq99cjhnluai9dvmfr17d9yxdedzzt3 0 6341 22111 2026-10-28T09:02:51Z Retkhaberi 224 Created page with "'''တော်လှန်ရီးသမား''' {{lang-en|Revolutionary}}) ဆိုစွာ လက်ဟိနိုင်ငံရီး၊ လူမှုရီး၊ စီးပွားရီး တနည်း အုပ်ချုပ်ရီးစနစ်တခုကို အခြီခံကျကျ ပြောင်းလဲရန် ရည်ရွယ်ရေ တော်လှန်ရီးလှုပ်ယှားမှုမာ ပါဝင..." 22111 wikitext text/x-wiki '''တော်လှန်ရီးသမား''' {{lang-en|Revolutionary}}) ဆိုစွာ လက်ဟိနိုင်ငံရီး၊ လူမှုရီး၊ စီးပွားရီး တနည်း အုပ်ချုပ်ရီးစနစ်တခုကို အခြီခံကျကျ ပြောင်းလဲရန် ရည်ရွယ်ရေ တော်လှန်ရီးလှုပ်ယှားမှုမာ ပါဝင်သူ၊ ထောက်ခံသူ တနည်း ဦးဆောင်သူတဦး ဖြစ်တေ။ တော်လှန်ရီးသမားတိစွာ နိုင်ငံရီးအာဏာ၊ လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ၊ အုပ်ချုပ်ရီးစနစ်နန့် လူ့အဖွဲ့အစည်းအထဲဟိ အာဏာဆက်ဆံရီးရို့ကို ပြောင်းလဲရန် ကြိုးပမ်းနှိုင်ရေ။<ref name="CambridgeRevolutionary">{{cite web |title=Revolutionary |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/revolutionary |website=Cambridge Dictionary |publisher=Cambridge University Press |access-date=28 October 2026}}</ref> တော်လှန်ရီးသမားတိ၏ ရည်ရွယ်ချက်၊ အယူအဆနန့် လုပ်ဆောင်နည်းတိစွာ သမိုင်းခေတ်နန့် လူမှုအခြီအနီအလိုက် ကွဲပြားရေ။ တချို့သည် [[အကြမ်းမဖက်တော်လှန်ရီး]]နန့် လူထုလှုပ်ယှားမှုတိမာ ပါဝင်ကတ်ကေလေ့ တချို့သည် လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရီးမာ ပါဝင်ကတ်တေ။ တော်လှန်ရီးတိုင်းရေ အကြမ်းဖက်မှုဖြင့် ဖြစ်ပေါ်ရဖို့လို့ မဆိုနှိုင်ပိုင် လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခတိုင်းကိုလေ့ တော်လှန်ရီးဟု အလိုအလျောက် မသတ်မှတ်နိုင်ပါ။<ref name="IEPRevolution">{{cite web |title=Political Revolution |url=https://iep.utm.edu/pol-rev/ |website=Internet Encyclopedia of Philosophy |access-date=28 October 2026}}</ref> == အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက် == တော်လှန်ရီးသမား၏ အခြီခံလက္ခဏာမာ '''လက်ဟိစနစ်တခု၏ အခြီခံဖွဲ့စည်းပုံကို ပြောင်းလဲလိုရေ ရည်ရွယ်ချက်ဟိခြင်း''' ဖြစ်တေ။ နိုင်ငံရီးဒဿနိကဗေဒမာ [[တော်လှန်ရီး]] (revolution) ကို နိုင်ငံရီးနန့် လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ၏ အခြီခံကျသော ပြောင်းလဲမှုတရပ်အဖြစ် နားလည်လိဟိရေ။ ယကေလေ့ ဇာပြောင်းလဲမှုကို တော်လှန်ရီးဟု သတ်မှတ်နိုင်သနည်း၊ တော်လှန်ရီးနန့် ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီးရို့၏ နယ်နိမိတ်သည် ဇာနီရာမာဟိသနည်းဆိုစွာမာ ပညာသျှင်တိအကြား ဆွေးနွေးမှုဟိရေ အကြောင်းအရာတိဖြစ်တေ။<ref name="IEPRevolution"/> ယင်းအတွက်နန့် တော်လှန်ရီးသမားဆိုရေ အသုံးအနှုန်းသည် အစိုးရတရပ်ကို ဆန့်ကျင်သူတိုင်း၊ ဆန္ဒပြသူတိုင်း တနည်း နိုင်ငံရီးပါတီဝင်တိုင်းကို အလိုအလျောက် ရည်ညွှန်းခြင်း မဟုတ်ပါ။ယင်းပုဂ္ဂိုလ်၏ ရည်ရွယ်ချက်၊ လုပ်ဆောင်မှုနန့် ပါဝင်ခရေ လှုပ်ယှားမှု၏ သဘောသဘာဝရို့ကို အခြီခံပနာ သတ်မှတ်သင့်ရေ။ == တော်လှန်ရီးသမား အမျိုးအစားများ == တော်လှန်ရီးသမားတိကို အယူအဆ၊ ရည်ရွယ်ချက်နန့် လှုပ်ယှားမှုနယ်ပယ်အလိုက် အမျိုးအစားအမျိုးမျိုး ခွဲခြားနှိုင်ရေ။ ယင်းရို့မာ— * '''နိုင်ငံရီးတော်လှန်ရီးသမား''' — အုပ်ချုပ်ရီးစနစ်နန့် နိုင်ငံရီးအာဏာဖွဲ့စည်းပုံကို အခြီခံကျကျ ပြောင်းလဲရန် ကြိုးပမ်းသူ * '''လူမှုတော်လှန်ရီးသမား''' — လူတန်းစားဆက်ဆံရီး၊ လူမှုအဖွဲ့အစည်းနန့် လူမှုစီးပွားဖွဲ့စည်းပုံရို့ကို ပြောင်းလဲရန် ကြိုးပမ်းသူ * '''အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရီး တော်လှန်ရီးသမား''' — ကိုလိုနီအုပ်ချုပ်မှု တနည်း ပြင်ပအုပ်ချုပ်မှုမှ လွတ်မြောက်ရီးနန့် ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်ကို ရည်ရွယ်သော တော်လှန်ရီးမာ ပါဝင်သူ * '''အကြမ်းမဖက်တော်လှန်ရီးသမား''' — အကြမ်းမဖက်သော လူထုလှုပ်ယှားမှုနန့် အာဏာဖီဆန်မှုနည်းလမ်းတိနန့် အခြီခံကျသော ပြောင်းလဲမှုကို ကြိုးပမ်းသူ * '''လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရီးသမား''' — နိုင်ငံရီး တနည်း လူမှုစနစ်ပြောင်းလဲရီးကို ရည်ရွယ်ရေ လက်နက်ကိုင်လှုပ်ယှားမှုမာ ပါဝင်သူ * '''တော်လှန်ရီးအတွေးအခေါ်ပညာသျှင်''' — တော်လှန်ရီးဆိုင်ရာ အယူအဆ၊ သီအိုရီနန့် နိုင်ငံရီးအတွေးအခေါ်များ ဖော်ထုတ်သူ အစဟိစွာရို့ ပါဝင်နှိုင်ရေ။ ယင်းအမျိုးအစားတိစွာ အပြန်အလှန်ထပ်နီတတ်ပြီး လူတဦးသည် နိုင်ငံရီး၊ လူမှုရီးနန့် အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရီးဆိုင်ရာ ရည်ရွယ်ချက်တိကို တပြိုင်တည်း ဆောင်ရွက်နှိုင်ရေ။ နိုင်ငံရီးနန့် လူမှုတော်လှန်ရီးရို့၏ ကွာခြားမှုကို လိလာရေ Rojas နန့် Goodwin ရို့က အစိုးရ တနည်း နိုင်ငံရီးစနစ်ပြောင်းလဲမှုကို အဓိကထားရေ တော်လှန်ရီးနန့် စီးပွားရီးအဖွဲ့အစည်း၊ လူတန်းစားဖွဲ့စည်းပုံရို့ပါ အခြီခံကျကျ ပြောင်းလဲသော လူမှုတော်လှန်ရီးရို့ကို ခွဲခြားယှင်းပြထားရေ။<ref name="WileyRevolution">{{cite encyclopedia |last1=Rojas |first1=Rene |last2=Goodwin |first2=Jeff |title=Revolutions |encyclopedia=The Wiley-Blackwell Encyclopedia of Social and Political Movements |publisher=Wiley-Blackwell |year=2013 |doi=10.1002/9780470674871.wbespm182 |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/9780470674871.wbespm182 |access-date=28 October 2026}}</ref> == တော်လှန်ရီးနည်းလမ်းများ == တော်လှန်ရီးလှုပ်ယှားမှုတိစွာ နည်းလမ်းတမျိုးတည်းကိုရာ အသုံးပြုခြင်း မဟုတ်ပါ။ လှုပ်ယှားမှုတခု၏ ရည်ရွယ်ချက်၊ လူမှုအခြီအနီနန့် သမိုင်းနောက်ခံအလိုက် အကြမ်းမဖက်နည်းလမ်းများ၊ နိုင်ငံရီးလှုပ်ယှားမှုတိ တနည်း လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခမား ပါဝင်နှိုင်ရေ။ '''အကြမ်းမဖက်တော်လှန်ရီး'''မာ လူထုဆန္ဒပြပွဲ၊ သပိတ်မှောက်ခြင်း၊ အလုပ်စွာနားခြင်း၊ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု လန့်ဆန်ခြင်းနန့် အကြမ်းမဖက် အာဏာဖီဆန်မှုရို့ပိုင် နည်းလမ်းများ ပါဝင်နှိုင်ရေ။<ref name="ICNCCivil">{{cite web |title=What is Civil Resistance? |url=https://www.nonviolent-conflict.org/about/civil-resistance/ |website=International Center on Nonviolent Conflict |access-date=28 October 2026}}</ref> '''လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရီး'''မာမူ နိုင်ငံရီးစနစ် တနည်း အုပ်ချုပ်ရီးအာဏာကို ပြောင်းလဲရန် ရည်ရွယ်သော လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခမား ပါဝင်နှိုင်ရေ။ ယကေလေ့ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခတိုင်း၏ ရည်ရွယ်ချက်နန့် သမိုင်းနောက်ခံသည် မတူညီနိုင်ပါ။ တော်လှန်ရီးတခု၏ သဘောသဘာဝကို လိလာရာမာ လုပ်ဆောင်နည်းတခုတည်းကို မကြည့်ဘဲ ယင်းလှုပ်ယှားမှု၏ ရည်ရွယ်ချက်၊ ပါဝင်သူတိ၊ လူထု၏ အခန်းကဏ္ဍနန့် ရလဒ်တိကိုပါ ထည့်သွင်းစဉ်းစားဖို့ လိုအပ်တေ။<ref name="WileyRevolution"/> == တော်လှန်ရီးနန့် ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီး == '''တော်လှန်ရီး''' (revolution) နန့် '''ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီး''' (reform) ရို့စွာ လူ့အဖွဲ့အစည်းအထဲ ပြောင်းလဲမှုကို ရည်ရွယ်နိုင်ကေလေ့ ယေဘုယျအနိန်နန့် ပြောင်းလဲလိုရေ အတိုင်းအတာနန့် နည်းလမ်းမာ ကွာခြားကတ်တေ။ '''ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီးသမား''' (reformer) စွာ လက်ဟိနိုင်ငံရီးနန့် လူမှုစနစ်အထဲ ဥပဒေ၊ မူဝါဒ၊ အဖွဲ့အစည်းနန့် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းတိကို ပြုပျင်တိုးတက်စီရန် အဓိကကြိုးပမ်းနှိုင်ရေ။ '''တော်လှန်ရီးသမား''' (revolutionary) ကမူ လက်ဟိစနစ်၏ အခြီခံဖွဲ့စည်းပုံ တနည်း အာဏာဆက်ဆံရီးကို ပိုပြီးကေ နက်သျှိုင်းစွာ ပြောင်းလဲရန် ရည်ရွယ်နှိုင်ရေ။ ယကေလေ့ အယူအဆနှစ်ခုအကြား တိကျရေ နယ်နိမိတ်တခု အမြဲဟိရေလို့ မဆိုနှိုင်ပါ။ ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီးတခုသည် အခြီခံကျသော လူမှုပြောင်းလဲမှုကို ဖြစ်ပေါ်စီနှိုင်ပိုင် တော်လှန်ရီးလှုပ်ယှားမှုတခုစွာလေ့ အဆင့်ဆင့်သော ပြောင်းလဲမှုနည်းလမ်းတိကို အသုံးပြုနှိုင်ရေ။<ref name="IEPRevolution"/> == တော်လှန်ရီးသမားနန့် နိုင်ငံရီးလှုပ်ယှားသူ == '''[[တော်လှန်ရီးသမား]]'''နန့် '''[[နိုင်ငံရီးလှုပ်ယှားသူ]]'''ရို့စွာ တခါတရီ ဆက်စပ်ကေလေ့ လုံးဝအဓိပ္ပာယ်တူညီခြင်း မဟိပါ။ နိုင်ငံရီးလှုပ်ယှားသူ (political activist) ဆိုစွာမာ နိုင်ငံရီး၊ လူမှုရီး တနည်း ပြည်သူ့ရီးရာအကြောင်းအရာတခုအတွက် တက်ကြွစွာ ဆောင်ရွက်သူကို ကျယ်ပြန့်စွာ ရည်ညွှန်းနှိုင်ရေ။ နိုင်ငံရီးလှုပ်ယှားသူတဦးသည် ဥပဒေတခု ပြောင်းလဲရီး၊ လူ့အခွင့်အရီးကာကွယ်ရီး၊ ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရီး တနည်း လူမှုမညီမျှမှု လျှော့ချရီးရို့အတွက် ဆောင်ရွက်နှိုင်ဗျာယ် ယင်းလုပ်ဆောင်ချက်အားလုံးသည် တော်လှန်ရီးရည်ရွယ်ချက်ဟိရေဟု အလိုအလျောက် မဆိုနှိုင်ပါ။ တော်လှန်ရီးသမားတဦးစွာ နိုင်ငံရီးလှုပ်ယှားသူ ဖြစ်နိုင်ကေလေ့ နိုင်ငံရီးလှုပ်ယှားသူတိုင်းရေ တော်လှန်ရီးသမား မဟုတ်ပါ။ ယင်းတတူ '''ပုန်ကန်သူ''' (rebel)၊ '''လက်နက်ကိုင်လှုပ်ယှားသူ'''နန့် '''တော်လှန်ရီးသမား'''ဆိုရေ အသုံးအနှုန်းတိကိုလေ့ အခြီအနီတိုင်းမာ တန်းတူမသတ်မှတ်သင့်ပါ။ နိုင်ငံရီးသုတေသနမာ တော်လှန်ရီး၊ ပုန်ကန်မှုနန့် အာဏာသိမ်းမှုရို့ကို လူထုပါဝင်မှုနန့် အခြီခံဖွဲ့စည်းပုံပြောင်းလဲမှုရို့အပေါ် မူတည်ပနာ ခွဲခြားလိလာကတ်တေ။<ref name="WileyRevolution"/> == တော်လှန်ရီးသမိုင်းနန့် လူမှုအပြောင်းအလဲ == ကမ္ဘာ့သမိုင်းမာ တော်လှန်ရီးလှုပ်ယှားမှုတိစွာ နိုင်ငံရီးအုပ်ချုပ်မှု၊ လူမှုစီးပွားဖွဲ့စည်းပုံနန့် ယိုင်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အပြောင်းအလဲတိနန့် ဆက်စပ်နီခရေ။ [[အမင်ရကန်တော်လှန်ရီး]]၊ [[ပြင်သစ်တော်လှန်ရီး]]၊ [[ရုရှားတော်လှန်ရီး]]နန့် [[တရုတ်တော်လှန်ရီး]]ရို့ကို နိုင်ငံရီးနန့် လူမှုတော်လှန်ရီးဆိုင်ရာ သုတေသနများမာ အရေးပါရေ သမိုင်းဖြစ်ရပ်တိအဖြစ် လိလာကတ်တေ။ ယင်းဖြစ်ရပ်တိစွာ ရည်ရွယ်ချက်၊ ပါဝင်သူတိ၊ အယူအဆ၊ လုပ်ဆောင်နည်းနန့် ဖြစ်ပေါ်လှာသော ရလဒ်ရို့မာ ကွဲပြားကတ်တေ။<ref name="WileyRevolution"/> တော်လှန်ရီးတိ၏ ရလဒ်တိစွာ အမြဲတမ်း တူညီခြင်း မဟိပါ။ တချို့တော်လှန်ရီးတိစွာ နိုင်ငံရီးအဖွဲ့အစည်းအသစ်များ ပေါ်ပေါက်စေကေလေ့ တချို့မာ အာဏာပဋိပက္ခ၊ လူမှုမတိုင်းမှုနန့် အရာခေါ်တောင်းမှုတိကို ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်စေနှိုင်ရေ။ ယင်းအတွက်နန့် တော်လှန်ရီးသမိုင်းကို လိလာရာမာ တော်လှန်ရီးသမားတိ၏ ရည်ရွယ်ချက်နန့် သဖောထားတိကိုရာ မဟုတ်ဘဲ လက်တွိလုပ်ဆောင်ချက်၊ အရာလူမှုအင်အားစုတိ၏ အခန်းကဏ္ဍနန့် ဖြစ်ပေါ်လှာသော ရလဒ်တိကိုပါ သီးသန့်ဆန်းစစ်ရန် လိုအပ်ရေ။ == တော်လှန်ရီးသမားနန့် အတ္ထုပ္ပတ္တိ == တော်လှန်ရီးသမားတိ၏ ဘဝနန့် လုပ်ဆောင်ချက်တိကို လိလာရီးသားခြင်းစွာ [[အတ္ထုပ္ပတ္တိ]]၊ [[နိုင်ငံရီးသမိုင်း]]နန့် [[လူမှုလှုပ်ယှားမှုသမိုင်း]]ရို့၏ အရေးပါရေ အစိတ်အပိုင်းတခု ဖြစ်တေ။ တော်လှန်ရီးသမားတဦး၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိမာ— * နာမည်၊ မွီးဖွားရာဒေသနန့် မိသားစုနောက်ခံ * ငယ်ဘဝနန့် ပညာရီး * လူမှုရီးနန့် နိုင်ငံရီးအတွေးအခေါ်များ * တော်လှန်ရီးလှုပ်ယှားမှုမာ ပါဝင်လှာပုံ * ပါဝင်ခရေ အဖွဲ့အစည်းနန့် လှုပ်ယှားမှုတိ * ထမ်းဆောင်ခရေ တာဝန်နန့် အခန်းကဏ္ဍ * အရေးပါရေ လုပ်ဆောင်ချက်တိ * နိုင်ငံရီးအယူအဆနန့် ရည်ရွယ်ချက်တိ * အထောက်အထားဟိရေ စကားအက်မှုနန့် ဝေဖန်မှုတိ * သက်ဆိုင်ရာလှုပ်ယှားမှုအပေါ် သက်ရောက်မှု * နောက်ပိုင်းဘဝနန့် သမိုင်းဆိုင်ရာ အမွီအနှစ် ရို့ကို သက်ဆိုင်ရာ အထောက်အထားတိအနှုန်း ဖော်ပြနှိုင်ရေ။ တော်လှန်ရီးသမားတဦး၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိကို ရီးသားရာမာ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ ကိုယ်ပိုင်ဖော်ပြချက်တိ၊ အဖွဲ့အစည်းမှတ်တမ်းတိနန့် အရာသီးခြားသမိုင်းအရင်းအမြစ်တိကို ခွဲခြားစိစစ်သင့်ရေ။ အထူးအနိန်နန့် စကားအငြင်းပွားဖွယ်ဖြစ်ရပ်များမာ ယုံကြည်စိတ်ချရရေ အရင်းအမြစ်အမျိုးမျိုးကို နှိုင်းနိူင်းဖော်ပြဖို့ လိုအပ်ရေ။ == တော်လှန်ရီးသမားတိကို လိလာခြင်း၏ အရေးပါမှု == တော်လှန်ရီးသမားတိ၏ ဘဝကို လိလာခြင်းစွာ လူပုဂ္ဂိုလ်တဦး၏ လုပ်ဆောင်ချက်တိကို သိဟိခြင်းသတ်သတ် မဟုတ်ပါ။ယင်းပုဂ္ဂိုလ်ပါဝင်ခရေ လူမှုအဖွဲ့အစည်း၏ အုပ်ချုပ်ရီး၊ စီးပွားရီး၊ နိုင်ငံရီး၊ ယိုင်ကျေးမှုနန့် သမိုင်းဆိုင်ရာ အခြီအနီတိကိုလေ့ နားလည်နိုင်စီရေ။ တော်လှန်ရီးသမားတိ၏ အတွေးအခေါ်နန့် လှုပ်ယှားမှုတိကတဆင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းများအထဲ အာဏာ၊ လွတ်လပ်ခွင့်၊ တန်းတူညီမျှမှု၊ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်နန့် လူမှုတရားမျှတမှုရို့အပေါ် မတူညီရေ အမြင်တိကို လိလာနှိုင်ရေ။ ယကေလေ့ တော်လှန်ရီးဖြစ်စိုင်တခု၏ သမိုင်းကို လူပုဂ္ဂိုလ်တဦးတည်း၏ လုပ်ဆောင်ချက်နန့်ရာ ရှင်းလင်းပြီးကေ မရနှိုင်ပါ။ လူထုပါဝင်မှု၊ နိုင်ငံရီးအဖွဲ့အစည်းများ၊ လူမှုစီးပွားအခြီအနီ၊ သမိုင်းနောက်ခံနန့် နိုင်ငံတိုင်းဆက်ဆံရီးရို့စွာလေ့ အရေးပါရေ။ ယင်းအတွက်နန့် တော်လှန်ရီးသမားတဦး၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိသည် '''လူပုဂ္ဂိုလ်တဦး၏ ဘဝနန့် လုပ်ဆောင်ချက်တိကိုရာမက နိုင်ငံရီးနန့် လူမှုအပြောင်းအလဲတရပ်ရေ သမိုင်းကို နားလည်ရန်''' အထောက်အကူပြုရေ လိလာမှုတရပ် ဖြစ်တေ။ == ဆက်စပ်ဂေါင်းစိုင်တိ == * [[အတ္ထုပ္ပတ္တိ]] * [[လူ]] * [[ထင်ရှားကျော်ကြားသူ]] * [[နိုင်ငံရီးသမား]] * [[တော်လှန်ရီး]] * [[နိုင်ငံရီးတော်လှန်ရီး]] * [[လူမှုတော်လှန်ရီး]] * [[တော်လှန်ရီးလှုပ်ယှားမှု]] * [[နိုင်ငံရီးလှုပ်ယှားသူ]] * [[နိုင်ငံရီးသမိုင်း]] * [[ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီး]] * [[အကြမ်းမဖက်တော်လှန်ရီး]] * [[အကြမ်းမဖက်အာဏာဖီဆန်မှု]] * [[လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရီး]] * [[အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရီးလှုပ်ယှားမှု]] * [[ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်]] * [[လူမှုလှုပ်ယှားမှု]] * [[လူ့အခွင့်အရီး]] == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:တော်လှန်ရီးသမားတိ]] [[ကဏ္ဍ:တော်လှန်ရီး]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံရီးလှုပ်ယှားသူတိ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံရီးသမိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:လူပုဂ္ဂိုလ်တိ]] 895atti71eyv2epnqir1tugbpq9dii6 0 6342 22112 2026-10-28T09:49:02Z Retkhaberi 224 Created page with "'''စစ်ဂေါင်းဆောင်''' ({{lang-en|Military leader}}) ဆိုစွာ [[စစ်တပ်]] တနည်း ဖွဲ့စည်းထားရေ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းတခုအထဲ တပ်ဖွဲ့ဝင်တိကို ဦးဆောင်ခြင်း၊ တာဝန်တိကို စီမံခန့်ခွဲခြင်း၊ စစ်ရီးဆိုင်ရာ ဆု..." 22112 wikitext text/x-wiki '''စစ်ဂေါင်းဆောင်''' ({{lang-en|Military leader}}) ဆိုစွာ [[စစ်တပ်]] တနည်း ဖွဲ့စည်းထားရေ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းတခုအထဲ တပ်ဖွဲ့ဝင်တိကို ဦးဆောင်ခြင်း၊ တာဝန်တိကို စီမံခန့်ခွဲခြင်း၊ စစ်ရီးဆိုင်ရာ ဆုံးဖြတ်ချက်တိ ချမှတ်ခြင်းနန့် အဖွဲ့အစည်း၏ လုပ်ဆောင်ချက်တိကို ကြီးကြပ်ခြင်းရို့ ဆောင်ရွက်သူတဦး ဖြစ်တေ။ စစ်ဂေါင်းဆောင်တိစွာ စစ်ပွဲကာလမာရာမက ငြိမ်းချမ်းရီးကာလမာလည်း တပ်ဖွဲ့တိ၏ စည်းကမ်း၊ လိကျင့်ရီး၊ စီမံခန့်ခွဲမှုနန့် အဖွဲ့အစည်းဖွံ့ဖြိုးရီးရို့မာ ပါဝင်ဆောင်ရွက်နှိုင်ရေ။<ref name="ArmyLeadership">{{cite web |title=Interactive Leader Development Guide |url=https://usacac.army.mil/Organizations/CAC-Transformation-Integration-Directorate/Center-for-the-Army-Profession-and-Leadership-CAPL/Developing-Leaders/Interactive-Leader-Development-Guide?PageID=3&PgrID=1124 |website=U.S. Army Combined Arms Center |access-date=28 October 2026}}</ref> စစ်ရီးဦးဆောင်မှု ({{lang-en|Military leadership}}) စွာ စစ်ဘက်အဖွဲ့အစည်း၏ ရည်ရွယ်ချက်တိကို အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ဖို့ လူတိကို ဦးတည်ချက်ပေးခြင်း၊ လမ်းညွှန်ခြင်းနန့် စိတ်အားထက်သန်စီခြင်းရို့ ပါဝင်ရေ လုပ်ငန်းစဉ်ဖြစ်တေ။ အမေရကန်တပ်မတော်၏ ''Army Leadership'' အယူအဆမာ စစ်ရီးဦးဆောင်မှုကို လူတိအပေါ် သက်ရောက်မှုဟိစီလို့ တာဝန်တိ အရာမာစီရန်နန့် အဖွဲ့အစည်းကို တိုးတက်စီရန် ဆောင်ရွက်တေ လုပ်ငန်းစဉ်အဖြစ် ဖွင့်ဆိုထားရေ။<ref name="ArmyLeadership"/> == အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက် == စစ်ဂေါင်းဆောင်၏ အခြီခံအခန်းကဏ္ဍမာ '''စစ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းတခု၏ လူအင်အား၊ လုပ်ငန်းတာဝန်၊ ဆုံးဖြတ်ချက်နန့် လုပ်ဆောင်ချက်တိကို ဦးဆောင်စီမံခြင်း''' ဖြစ်တေ။ စစ်ဂေါင်းဆောင်တဦးသည် တရားဝင်ရာထူးအရ တပ်ဖွဲ့တခုကို အုပ်ချုပ်ကွပ်ကဲသူ ဖြစ်နိုင်ပိုင် အဖွဲ့အစည်းအထဲ လက်တွိဦးဆောင်မှုတာဝန် ထမ်းဆောင်ကေလေ့သော့ ဖြစ်နှိုင်ရေ။ [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီကော်မတီ]] (International Committee of the Red Cross – ICRC) ၏ စစ်ဘက်ကွပ်ကဲသူဆိုင်ရာ ဖွင့်ဆိုချက်အရ ''commander'' ဆိုစွာ တရားဝင်ခန့်အပ်ထားရေ စစ်ဘက်အထက်အရာဟိတိရာမက လက်တွိမာ ကွပ်ကဲသူအဖြစ် ဆောင်ရွက်နီသူတိကိုလေ့ လွှမ်းချုံနှိုင်ရေ။ ယင်းအယူအဆစွာ အဆင့်မြင့်စစ်ရီးဂေါင်းဆောင်တိက လက်အောက်ငယ်သားစိကေကို ကွပ်ကဲသူတိအထိ သက်ဆိုင်နှိုင်ရေ။<ref name="ICRCCommanders">{{cite web |title=Commanders |url=https://casebook.icrc.org/a_to_z/glossary/commanders |website=How Does Law Protect in War? |publisher=International Committee of the Red Cross |access-date=28 October 2026}}</ref> ယင်းအတွက်နန့် စစ်ဂေါင်းဆောင်ဆိုစွာမာ ရာထူးအမြင့်ဆုံး ဗိုလ်ချုပ်တဦးတည်းကိုရာ ရည်ညွှန်းခြင်း မဟုတ်ပါ။ == စစ်ဂေါင်းဆောင်၏ အဓိကတာဝန်တိ == စစ်ရီးဂေါင်းဆောင်တဦး၏ တာဝန်သည် တပ်ဖွဲ့အရွယ်အစား၊ ရာထူးနန့် လုပ်ငန်းနယ်ပယ်အလိုက် ကွဲပြားနှိုင်ရေ။ ယေဘုယျအနိန်နန့်— * '''ဦးဆောင်မှု''' — လက်အောက်တပ်ဖွဲ့ဝင်တိကို ရည်ရွယ်ချက်နန့် ဦးတည်ချက်ပေးခြင်း * '''စီမံခန့်ခွဲမှု''' — လူအင်အား၊ ဝန်ကိရိယာနန့် အရင်းအမြစ်တိကို စနစ်တကျ စီမံခြင်း * '''ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်မှု''' — ရဟိထားရေ သတင်းအချက်အလက်နန့် အခြီအနီတိအပေါ် အခြီခံပနာ ဆုံးဖြတ်ခြင်း * '''တပ်ဖွဲ့လိ့ကျင့်ရီး''' — လက်အောက်တပ်ဖွဲ့ဝင်တိ၏ တတ်ကျွမ်းမှုနန့် လုပ်ငန်းစွမ်းဆောင်ရည်ကို မြှင့်တင်ခြင်း * '''စည်းကမ်းထိန်းသိမ်းရီး''' — အဖွဲ့အစည်း၏ စည်းမျဉ်းနန့် သက်ဆိုင်ရာဥပဒေတိကို လိုက်နာစီခြင်း * '''ဆက်သွယ်ရီးနန့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု''' — လက်အောက်တပ်ဖွဲ့တိနန့် အရာအဖွဲ့အစည်းများအကြား ဆက်သွယ်ညှိနှိုင်းခြင်း * '''တာဝန်ခံမှု''' — ကိုယ့်ဆုံးဖြတ်ချက်တိ၊ အမိန့်တိနန့် လက်အောက်တပ်ဖွဲ့တိ၏ လုပ်ဆောင်ချက်တိကို သက်ဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းနန့် ဥပဒေတိအရ ကြီးကြပ်တာဝန်ခံခြင်း ရို့ ပါဝင်နှိုင်ရေ။ စစ်ရီးဦးဆောင်မှုမာ လုပ်ငန်းတာဝန်ပြီးမြောက်ရီးရာမက ယုံကြည်မှုတည်ဆောက်ခြင်း၊ ကျင့်ဝတ်နန့် စည်းကမ်းလိုက်နာမှု၊ လက်အောက်ငယ်သားတိ၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုရို့လေ့ အရေးပါကြောင်း အမေရကန်တပ်မတော်၏ ဦးဆောင်မှုပညာရပ်မာ ဖော်ပြထားရေ။<ref name="ArmyLeadership"/> == စစ်ရီးဦးဆောင်မှု အဆင့်တိ == စစ်ရီးဦးဆောင်မှုကို တာဝန်အကျယ်အဝန်းနန့် အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ အဆင့်များအလိုက် လိလာနှိုင်ရေ။ === တိုက်ရိုက်ဦးဆောင်မှု === '''တိုက်ရိုက်ဦးဆောင်မှု''' (direct leadership) စွာ လက်အောက်တပ်ဖွဲ့ဝင်တိနန့် နီးကပ်စွာ ဆက်ဆံလို့ လုပ်ငန်းတာဝန်တိကို ကြီးကြပ်ဦးဆောင်ခြင်း ဖြစ်တေ။ တပ်ဖွဲ့ငယ်တိနန့် လုပ်ငန်းအဖွဲ့များမာ အဓိကတွိရနှိုင်ရေ။ === အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ ဦးဆောင်မှု === '''အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ ဦးဆောင်မှု''' (organizational leadership) သည် တပ်ဖွဲ့အစုအဝီး တနည်း အဖွဲ့အစည်းတခုလုံး၏ လုပ်ဆောင်ချက်၊ စည်းကမ်း၊ လိ့ကျင့်ရီးနန့် စီမံခန့်ခွဲမှုရို့ကို ကြီးကြပ်ခြင်း ဖြစ်တေ။ === မဟာဗျူဟာဆိုင်ရာ ဦးဆောင်မှု === '''မဟာဗျူဟာဆိုင်ရာ ဦးဆောင်မှု''' (strategic leadership) စွာ စစ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းကြီးတခု၏ တာရှည်ရည်မှန်းချက်၊ မူဝါဒ၊ အရင်းအမြစ်အသုံးပြုမှုနန့် အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုတိအပေါ် သက်ရောက်မှုဟိရေ ဦးဆောင်မှုဖြစ်တေ။ အမေရကန်တပ်မတော်၏ leadership doctrine မာ direct၊ organizational နန့် strategic ဆိုရေ အဓိကဦးဆောင်မှုအဆင့်သုံးမျိုးကို ခွဲခြားဖော်ပြထားရေ။<ref name="ArmyDoctrine">{{cite web |title=Army Doctrine Publication 6-22: Army Leadership and the Profession |url=https://talent.army.mil/wp-content/uploads/2020/11/ARN20039_ADP-6-22-C1-FINAL-WEB.pdf |publisher=Department of the Army |year=2019 |access-date=28 October 2026}}</ref> == စစ်ဂေါင်းဆောင်နန့် စစ်ဘက်ရာထူးများ == '''စစ်ဂေါင်းဆောင်''' (military leader)၊ '''စစ်ဦးစီးမှူး''' (military commander) နန့် '''ဗိုလ်ချုပ်''' (general) ရို့စွာ နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်ကေလေ့ တူညီရေ အသုံးအနှုန်းများ မဟုတ်ပါ။ '''စစ်ဂေါင်းဆောင်'''စွာ စစ်ရီးဦးဆောင်မှုတာဝန် ထမ်းဆောင်သူကို ကျယ်ပြန့်စွာ ရည်ညွှန်းရေ။ '''စစ်ဦးစီးမှူး''' တနည်း '''တပ်မှူး'''စွာ သတ်မှတ်ထားရေ တပ်ဖွဲ့ တနည်း စစ်ရီးအဖွဲ့အစည်းတခုအပေါ် ကွပ်ကဲမှုအာဏာနန့် တာဝန်ဟိသူကို ပိုပြီးကေရည်ညွှန်းရေ။ '''ဗိုလ်ချုပ်'''က စစ်ဘက်အဆင့်အတန်းတခုဖြစ်ပြီးကေ နိုင်ငံအလိုက် ရာထူးအဆင့်နန့် လုပ်ပိုင်ခွင့်များ ကွဲပြားနှိုင်ရေ။ ယင်းအတွက်နန့် စစ်ရီးဦးဆောင်မှုစွာ အဆင့်မြင့်စစ်ဘက်ရာထူးတခုတည်းနန့် အမြဲတမ်း ဆက်စပ်နေခြင်း မဟုတ်ပိုင် ရာထူးနာမည်တခုတည်းဖြင့် လူတဦး၏ လက်တွိကွပ်ကဲမှုအာဏာကို အပြည့်အစုံ မသိဟိနိုင်ပါ၊၊<ref name="ICRCCommanders"/> == နိုင်ငံတော်စစ်တပ်နန့် အရာလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းတိ == စစ်ဂေါင်းဆောင်တိကို နိုင်ငံတော်၏ တရားဝင်စစ်တပ်များမာ တွိဟိနိုင်ပိုင် နိုင်ငံတော်မဟုတ်ရေ ဖွဲ့စည်းထားရေ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများမာလည်း တွိဟိနှိုင်ရေ။ နိုင်ငံတော်စစ်တပ်များမာ အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ အမိန့်ပီးကွပ်ကဲမှုစနစ်၊ ရာထူးအဆင့်အတန်းနန့် သက်ဆိုင်ရာ နိုင်ငံတော်ဥပဒေများဟိတတ်ရေ။ နိုင်ငံတော်မဟုတ်ရေ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများမာလည်း ကွပ်ကဲမှုဖွဲ့စည်းပုံ၊ တပ်ဖွဲ့စည်းကမ်း၊ စီမံခန့်ခွဲမှုနန့် ဦးဆောင်မှုဆိုင်ရာ အဆင့်အတန်းများ ဟိနှိုင်ရေ။ ICRC ၏ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမဟုတ်ရေ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခဆိုင်ရာ ယှင်းလင်းချက်အရ ဖွဲ့စည်းထားရေ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းတခု၏ အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ လက္ခဏာတိကို လိလာရာမာ ကွပ်ကဲမှုဖွဲ့စည်းပုံ၊ စည်းကမ်းထိန်းသိမ်းရီးစနစ်နန့် လုပ်ဆောင်မှုတိကို စီမံညှိနှိုင်းနိုင်စွမ်းရို့ကို ထည့်သွင်းတွက်ဖော်နှိုင်ရေ။<ref name="ICRCNIAC">{{cite web |title=Non-international armed conflict |url=https://casebook.icrc.org/a_to_z/glossary/non-international-armed-conflict |website=How Does Law Protect in War? |publisher=International Committee of the Red Cross |access-date=28 October 2026}}</ref> ယကေလေ့ စစ်ဘက်ဦးဆောင်သူတဦး၏ ဥပဒေဆိုင်ရာ အဆင့်အတန်းနန့် တာဝန်တိကို သတ်မှတ်ရာမာ သူပါဝင်ရေ အဖွဲ့အစည်း၊ ပဋိပက္ခအခြီအနီနန့် သက်ဆိုင်ရာ ဥပဒေတိကို သီးသန့်စိစစ်ရန် လိုအပ်တေ။ == စစ်ဂေါင်းဆောင်နန့် နိုင်ငံရီးအာဏာ == စစ်ဂေါင်းဆောင်နန့် [[နိုင်ငံရီးသမား]]ရို့၏ အခန်းကဏ္ဍတိစွာ သမိုင်းအထဲ တခါတရီ ထပ်နီတတ်ကေလေ့ အဓိပ္ပာယ်တူညီခြင်း မဟိပါ။ စစ်ဂေါင်းဆောင်တဦးသည် စစ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းကို ဦးဆောင်သူဖြစ်ပြီးကေ နိုင်ငံရီးဂေါင်းဆောင်တဦးသည် နိုင်ငံရီးမူဝါဒ၊ အုပ်ချုပ်ရီးနန့် နိုင်ငံရီးအာဏာဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများမာ ဦးဆောင်သူဖြစ်တေ။ ဒီမိုကရေစီအုပ်ချုပ်ရီးစနစ်များမာ '''စစ်တပ်အပေါ် အရပ်သားဒီမိုကရေစီဆိုင်ရာ ကြီးကြပ်ထိန်းချုပ်မှု''' (democratic civilian control of the armed forces) ကို အရီးကြီးရေ အခြီခံမူတခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားရေ။ ယင်းစနစ်မာ ရွီးကောက်ခံအရပ်သားအာဏာပိုင်တိက နိုင်ငံတော်လုံခြုံရီးနန့် ကာကွယ်ရီးမူဝါဒဆိုင်ရာ ဆုံးဖြတ်ချက်တိကို ထိန်းချုပ်ပြီး စစ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းတိက သတ်မှတ်ထားရေ ဥပဒေနန့် မူဝါဒဘောင်အထဲ လုပ်ဆောင်ကတ်တေ။<ref name="DCAF">{{cite web |title=The Armed Forces: DCAF SSR Backgrounder |url=https://www.dcaf.ch/sites/default/files/publications/documents/DCAF_BG_10_The%20Armed%20Forces.pdf |website=DCAF – Geneva Centre for Security Sector Governance |access-date=28 October 2026}}</ref> ယကေလေ့ သမိုင်းအထဲ စစ်ဘက်ဂေါင်းဆောင်တချို့သည် နိုင်ငံရီးအာဏာကိုလေ့ ရယူအုပ်ချုပ်ခကတ်တေ။ ယင်းပိုင် အခြီအနီတိကို လိလာရာမာ စစ်ရီးဦးဆောင်မှုနန့် နိုင်ငံရီးအုပ်ချုပ်မှုရို့ကို ခွဲခြားဖော်ပြသင့်ရေ။ '''စစ်အာဏာသျှင်''' (military dictator) ဆိုရေ အသုံးအနှုန်းကိုလေ့ စစ်ဂေါင်းဆောင်အားလုံးအတွက် အလိုအလျောက် အသုံးမပြုသင့်ပါ၊၊ လူပုဂ္ဂိုလ်တဦး၏ လက်တွိနှိုင်ငံရီးအာဏာ၊ အုပ်ချုပ်ရီးပုံစံနန့် ယုံကြည်စိတ်ချရရေ သမိုင်းအထောက်အထားတိကို အခြီခံပနာ သီးသန့်သတ်မှတ်ဖို့လိုအပ်ရေ။ == စစ်ဂေါင်းဆောင်နန့် နိုင်ငံတိုင်း လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာဥပဒေ == စစ်ရီးကွပ်ကဲမှုတာဝန်သည် လုပ်ငန်းဆိုင်ရာ အမိန့်ပီးခြင်းနန့် စည်းကမ်းထိန်းသိမ်းခြင်းရို့မာသာ မကန့်သတ်ပါ၊၊ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခအထဲ စစ်ဘက်ကွပ်ကဲသူတိစွာ [[နိုင်ငံတိုင်း လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာဥပဒေ]] (International Humanitarian Law – IHL) ကို လေးစားလိုက်နာရန်နန့် လက်အောက်တပ်ဖွဲ့ဝင်တိ၏ လိုက်နာမှုကို ကြီးကြပ်ရန် တာဝန်ဟိရေ။ ICRC အရ စစ်ဘက်ကွပ်ကဲသူတိစွာ လက်အောက်တပ်ဖွဲ့ဝင်တိအား သက်ဆိုင်ရာဥပဒေများ သိဟိလိုက်နာစီရန် ဆောင်ရွက်ရယား ဥပဒေချိုးဖောက်မှုတိကို ဟန့်တားရန်၊ လိုအပ်ကေေ ရပ်တန့်စီရန်နန့် သက်ဆိုင်ရာအာဏာပိုင်များထံ အစီအစာခံရန် တာဝန်ဟိရေ။<ref name="ICRCCommanders"/> နိုင်ငံတိုင်းလူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာဥပဒေမာ '''ကွပ်ကဲမှုဆိုင်ရာ တာဝန်ခံမှု''' (command responsibility) ဆိုရေ အယူအဆဟိရေ။ သတ်မှတ်ထားရေ ဥပဒေဆိုင်ရာ အခြီအနီများ ပြည့်မီပါက ကွပ်ကဲသူတဦးသည် လက်အောက်ငယ်သားတိ ကျူးလွန်သော စစ်ရာဇဝတ်မှုတိကို သိဟိခခြင်း တနည်း သိဟိသင့်ရေ အကြောင်းဟိခခြင်းနန့် ဟန့်တားရန် တနည်း အရီးယူရန် လိုအပ်ရေ သင့်လျော်သော ဆောင်ရွက်ချက်တိ မပြုလုပ်ခခြင်းရို့ကြောင့် တာဝန်ခံရနှိုင်ရေ။<ref name="ICRCResponsibility">{{cite web |title=Customary IHL – Rule 153: Command Responsibility for Failure to Prevent, Repress or Report War Crimes |url=https://ihl-databases.icrc.org/en/customary-ihl/v1/rule153 |website=ICRC International Humanitarian Law Databases |publisher=International Committee of the Red Cross |access-date=28 October 2026}}</ref> ယကေလေ့ စစ်ဘက်ကွပ်ကဲသူဖြစ်ခြင်းတခုတည်းကြောင့် လက်အောက်ငယ်သားတိ၏ ချိုးဖောက်မှုအားလုံးအတွက် ရာဇဝတ်မှုဆိုင်ရာ အပြစ်ဟိရေဟု အလိုအလျောက် သတ်မှတ်ပနာ မရပါ၊၊ သက်ဆိုင်ရာဥပဒေ၏ လိုအပ်ချက်တိနန့် အထောက်အထားတိအရ စိစစ်ရန် လိုအပ်ရေ။ == စစ်ဂေါင်းဆောင်နန့် အတ္ထုပ္ပတ္တိ == စစ်ဂေါင်းဆောင်တိ၏ ဘဝနန့် လုပ်ဆောင်ချက်တိကို လိလာရီးသားခြင်းစွာ [[အတ္ထုပ္ပတ္တိ]]၊ [[စစ်ရီးသမိုင်း]]နန့် [[နိုင်ငံရီးသမိုင်း]]ရို့၏ အရေးပါရေ အစိတ်အပိုင်းတခု ဖြစ်တေ။ စစ်ဂေါင်းဆောင်တဦး၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိမာ— * နာမည်၊ မွီးဖွားရာဒေသနန့် မိသားစုနောက်ခံ * ပညာရီးနန့် စစ်ဘက်လိကျင့်ရီး * စစ်ဘက်လုပ်ငန်းသို့ ဝင်ရောက်လှာပုံ * ပါဝင်ခရေ စစ်တပ် တနည်း အဖွဲ့အစည်း * ထမ်းဆောင်ခရေ ရာထူး၊ တာဝန်နန့် ကာလများ * ကွပ်ကဲခရေ တပ်ဖွဲ့များ * အရေးပါရေ စစ်ရီးနန့် အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်တိ * နိုင်ငံရီးနန့် အုပ်ချုပ်ရီးဆိုင်ရာ အခန်းကဏ္ဍ * သက်ဆိုင်ရာ ဥပဒေ၊ စည်းကမ်းနန့် တာဝန်ခံမှုဆိုင်ရာ ဖြစ်ရပ်များ * အထောက်အထားဟိရေ ဝေဖန်မှုနန့် စကားအက်မှုတိ * နောက်ပိုင်းဘဝနန့် သမိုင်းဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုတိ ကို ထည့်သွင်းဖော်ပြနှိုင်ရေ။ ယကေလေ့ အတ္ထုပ္ပတ္တိတပုဒ်မာ အချက်အားလုံး မဖြစ်မနီ ပါဝင်ရန် မလိုအပ်ပါ၊၊ လူပုဂ္ဂိုလ်နန့် ဆက်စပ်မှုဟိပြီးး အတည်ပြုနှိုင်ရေ အချက်အလက်တိကိုရာ ရွီးချယ်ဖော်ပြသင့်ရေ။ စစ်ဂေါင်းဆောင်တဦး၏ စစ်ရီးလုပ်ဆောင်ချက်တိကို ရီးသားရာမာ သက်ဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်း၏ ထုတ်ပြန်ချက်တိ၊ သမိုင်းသုတေသန၊ သီးသန့်သတင်းမှတ်တမ်းတိနန့် အရာအထောက်အထားတိကို နှိုင်းနိူင်းစစ်ဆီးရန် လိုအပ်တေ။ အထူးအနိန်နန့် စစ်ရီးအောင်မြင်မှု၊ ထိခိုက်သီဆုံးမှု၊ အရပ်သားအပေါ် သက်ရောက်မှုနန့် စစ်ရာဇဝတ်မှုဆိုင်ရာ ယိုးစွပ်ချက်တိကို ဖော်ပြရာမာ သတင်းရင်းမြစ်နန့် အထောက်အထား၏ အခြီအနီကို ယှင်းယှင်းလင်းလင်း ခွဲခြားသင့်ရေ။ == စစ်ဂေါင်းဆောင်တိကို လိလာခြင်း၏ အရေးပါမှု == စစ်ဂေါင်းဆောင်တိ၏ ဘဝကို လိလာခြင်းစွာ စစ်ပွဲတိနန့် စစ်ရီးအောင်မြင်မှုတိကို သိဟိဖို့သာ မဟုတ်ပါ။ ယင်းရို့ကတဆင့် သက်ဆိုင်ရာခေတ်၏ စစ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းဖွဲ့စည်းပုံ၊ နိုင်ငံရီးအာဏာဆက်ဆံရီး၊ စစ်ရီးဆုံးဖြတ်ချက်တိနန့် လူ့အဖွဲ့အစည်းအပေါ် သက်ရောက်မှုတိကို လိလာနှိုင်ရေ။ စစ်ရီးဦးဆောင်မှုဆိုင်ရာ သမိုင်းမာ လူပုဂ္ဂိုလ်တဦး၏ ဆုံးဖြတ်ချက်သည် အရေးပါနိုင်ကေလေ့ ဖြစ်ရပ်တခုလုံးကို ဂေါင်းဆောင်တဦးတည်း၏ လုပ်ဆောင်ချက်ဖြင့် ရှင်းလင်းပြီးကေ မရနှိုင်ပါ၊၊ စစ်ဘက်အဖွဲ့အစည်း၊ နိုင်ငံရီးအခြီအနီ၊ လူမှုစီးပွားနောက်ခံ၊ နိုင်ငံတိုင်းဆက်ဆံရီးနန့် အရပ်သားတိ၏ အတွိအကြုံတိကိုပါ ထည့်သွင်းတွက်ဖော်ရန် လိုအပ်ရေ။ ယင်းအတွက်နန့် စစ်ဂေါင်းဆောင်တဦး၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိစွာ '''လူပုဂ္ဂိုလ်တဦး၏ စစ်ဘက်ဘဝနန့် လုပ်ဆောင်ချက်တိကိုရာမက စစ်ရီး၊ နိုင်ငံရီး၊ လူမှုသမိုင်းနန့် လူသားရို့၏ အတွိအကြုံတိကို လိလာရန်''' အရေးပါရေ အကြောင်းအရာတရပ် ဖြစ်တေ။ == ဆက်စပ်ဂေါင်းစိုင်တိ == * [[အတ္ထုပ္ပတ္တိ]] * [[လူ]] * [[ထင်ရှားကျော်ကြားသူ]] * [[ဘုရင်]] * [[နိုင်ငံရီးသမား]] * [[တော်လှန်ရီးသမား]] * [[စစ်တပ်]] * [[စစ်ရီး]] * [[စစ်ရီးသမိုင်း]] * [[စစ်ဦးစီးမှူး]] * [[တပ်မှူး]] * [[ဗိုလ်ချုပ်]] * [[စစ်ရီးမဟာဗျူဟာ]] * [[စစ်ဘက်အဆင့်တိ]] * [[စစ်ဘက်ကွပ်ကဲမှု]] * [[စစ်အာဏာသျှင်]] * [[လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခ]] * [[နိုင်ငံတိုင်း လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာဥပဒေ]] * [[စစ်ရာဇဝတ်မှု]] * [[နိုင်ငံရီးသမိုင်း]] == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:စစ်ဂေါင်းဆောင်တိ]] [[ကဏ္ဍ:စစ်ရီး]] [[ကဏ္ဍ:စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ အလုပ်အကိုင်တိ]] [[ကဏ္ဍ:စစ်ရီးသမိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:လူပုဂ္ဂိုလ်တိ]] kc2jf7x3xid109lw17phi2bf4mo5p35 0 6343 22113 2026-10-28T09:59:59Z Retkhaberi 224 Created page with "'''ဘာသာရီးဂေါင်းဆောင်''' {{lang-en|Religious leader}}) ဆိုရေ [[ဘာသာရီး]] တနည်း ယုံကြည်မှုဆိုင်ရာ အသိုင်းအဝိုင်းတခုအထဲ ဘာသာရီးသွန်သင်မှု၊ ဝတ်ပြုကိုးကွယ်မှု၊ ဝိညာဉ်ရီးရာလမ်းညွှန်မှု၊ အဖွဲ့အစည်..." 22113 wikitext text/x-wiki '''ဘာသာရီးဂေါင်းဆောင်''' {{lang-en|Religious leader}}) ဆိုရေ [[ဘာသာရီး]] တနည်း ယုံကြည်မှုဆိုင်ရာ အသိုင်းအဝိုင်းတခုအထဲ ဘာသာရီးသွန်သင်မှု၊ ဝတ်ပြုကိုးကွယ်မှု၊ ဝိညာဉ်ရီးရာလမ်းညွှန်မှု၊ အဖွဲ့အစည်းစီမံခန့်ခွဲမှုနန့် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းဦးဆောင်မှုရို့မာ အရေးပါရေ အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သူတဦး ဖြစ်တေ။ ဘာသာရီးဂေါင်းဆောင်တိစွာ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]]၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[ဂျူးဘာသာ]]၊ [[ဆစ်ခ်ဘာသာ]]နန့် အရာဘာသာရီး၊ ရိုးရာယုံကြည်မှုအသိုင်းအဝိုင်းများမာ ပေါ်ပေါက်နှိုင်ရေ။<ref name="JLIReligiousLeaders">{{cite web |title=Considerations and Guidance for the Humanitarian Engagement with Religious Leaders |url=https://jliflc.com/resources/considerations-and-guidance-for-the-humanitarian-engagement-with-religious-leaders/ |website=Joint Learning Initiative on Faith and Local Communities |year=2023 |access-date=28 October 2026}}</ref> ဘာသာရီးဂေါင်းဆောင်တဦး၏ အခွင့်အာဏာနန့် လူမှုသက်ရောက်မှုသည် သက်ဆိုင်ရာဘာသာရီးရေ ကျင့်ထုံး၊ အဖွဲ့အစည်းဖွဲ့စည်းပုံ၊ ပညာရီး၊ ရာထူး၊ ရိုးရာအစိုင်အလာနန့် ယုံကြည်သူတိ၏ အသိအမှတ်ပြုမှုရို့အပေါ် မူတည်နှိုင်ရေ။ တချို့ဘာသာရီးဂေါင်းဆောင်တိစွာ တရားဝင်ခန့်အပ်ထားရေ ရာထူးရှင်တိဖြစ်ကတ်တေ်လည်း တချို့မာ တရားဝင်ရာထူးမဟိဘဲ အသိပညာ၊ သွန်သင်မှုနန့် လူမှုယုံကြည်မှုရို့ကြောင့် ဦးဆောင်မှုအခန်းကဏ္ဍ ရဟိလာသူတိ ဖြစ်ကတ်တေ။<ref name="JLIForms">{{cite web |title=Engaging with Religious Leaders and Faith Communities |url=https://jliflc.com/wp-content/uploads/2020/08/Toolkit_Engaging_with_religious_leaders_and_faith_communities.pdf |website=Joint Learning Initiative on Faith and Local Communities |year=2020 |access-date=28 October 2026}}</ref> == အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက် == ဘာသာရီးဂေါင်းဆောင်၏ အဓိကသဘောတရားမာ '''ဘာသာရီးယုံကြည်မှုနန့် ဆက်စပ်သော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအထဲ သွန်သင်ခြင်း၊ လမ်းညွှန်ခြင်း၊ စီမံဦးဆောင်ခြင်း တနည်း သက်ရောက်မှုဟိခြင်း''' ဖြစ်တေ။ ဘာသာရီးဂေါင်းဆောင်တဦးသည် ဘာသာရီးအဖွဲ့အစည်း၏ ရာထူးအဆင့်အတန်းအရ ဦးဆောင်သူ ဖြစ်နိုင်ပိုင် ယုံကြည်သူတိက ဘာသာရီးအသိပညာနန့် အတွိအကြုံကြောင့် လေးစားယုံကြည်သော သွန်သင်လေ့သော့ ဖြစ်နှိုင်ရေ။ Joint Learning Initiative ၏ ဘာသာရီးဂေါင်းဆောင်များဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်မာ religious leader ကို တရားဝင် တနည်း အလပ်သဖောဦးဆောင်မှုဟိသူ၊ ဒေသန္တရမှ နိုင်ငံတိုင်းအဆင့်အထိ ပါဝင်သူ၊ ဘာသာရီးရာထူးရဟိသူနန့် လူဝတ်ကြောင်ဂေါင်းဆောင်ရို့ကိုပါ လွှမ်းခြုံသော ကျယ်ပြန့်ရေအသုံးအနှုန်းအဖြစ် သတ်မှတ်ထားရေ။ အမျိုးသမီးနန့် လူငယ်ဂေါင်းဆောင်တိကိုလေ့ ယင်းအဓိပ္ပာယ်အထဲ ထည့်သွင်းထားရေ။<ref name="JLIForms"/> ယင်းအတွက်နန့် ဘာသာရီးအဖွဲ့အစည်းတခု၏ ရာထူးအမြင့်ဆုံးပုဂ္ဂိုလ်သာ ဘာသာရီးဂေါင်းဆောင်ဖြစ်နှိုင်ရေဟု မယူဆသင့်ပါ၊၊ == ဘာသာရီးဂေါင်းဆောင် အမျိုးအစားများ == ဘာသာရီးဂေါင်းဆောင်တိကို ဘာသာရီးအစိုင်အလာ၊ တာဝန်နန့် အဖွဲ့အစည်းဖွဲ့စည်းပုံအလိုက် အမျိုးအစားအမျိုးမျိုး ခွဲခြားနှိုင်ရေ။ === ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ ဂေါင်းဆောင်များ === [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]မာ [[သံဃာ]]၊ [[ဆရာတော်]]၊ [[ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်]]၊ [[သံဃာ့နာယက]]နန့် အရာတိရာသနာရီးဆိုင်ရာ တာဝန်ဟိသူတိစွာ ဘာသာရီးသွန်သင်မှုနန့် အဖွဲ့အစည်းဦးဆောင်မှုရို့မာ ပါဝင်နှိုင်ရေ။ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာမာ သံဃာတိစွာ [[ဝိနည်း]]ကို အခြီခံပနာ သာသနာ့ဘဝကို ကျင့်သုံးကတ်ပြီး သက်ဆိုင်ရာကျောင်းတိုက်၊ ပရိယတ္တိစာသင်တိုက်နန့် သံဃာ့အဖွဲ့အစည်းရို့မာ စီမံခန့်ခွဲမှုနန့် ပညာရီးတာဝန်တိကို ထမ်းဆောင်နှိုင်ကတ်ရေ။ ယကေလေ့ ရဟန်းတပါးဖြစ်ခြင်းနန့် ဘာသာရီးအသိုင်းအဝိုင်းတခု၏ ဦးဆောင်မှုရာထူးဟိခြင်းရို့သည် အမြဲတမ်း တူညီခြင်း မဟိပါ။ ရဟန်းတော်တပါးသည် ဘာသာရီးသင်ကြားသူ ဖြစ်နိုင်ကေလေ့ သံဃာ့အဖွဲ့အစည်းတခုကို တရားဝင် ဦးဆောင်သူဖြစ်ရန် မလိုအပ်ပါ၊၊ ယင်းချင့်အပြင် ဗုဒ္ဓဘာသာအစိုင်အလာများမာ ဘာသာရီးဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းဖွဲ့စည်းပုံနန့် ရာထူးနာမည်တိစွာ ဒေသနန့် ဂိုဏ်းအလိုက် ကွဲပြားနှိုင်ရေ။ === ခရစ်ယာန်ဘာသာဆိုင်ရာ ဂေါင်းဆောင်များ === [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]မာ [[ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး]] (Pope)၊ [[ဘိရှော့]] (bishop)၊ [[ဘုန်းတော်ကြီး]] (priest)၊ [[ပါစတာ]] (pastor)၊ minister နန့် အရာခရစ်ယာန်အသင်းတော်ဆိုင်ရာ ဦးဆောင်သူတိ ပါဝင်နှိုင်ရေ။ ယကေလေ့ ခရစ်ယာန်ဂိုဏ်းခွဲအားလုံးမာ တူညီရေ ရာထူးအဆင့်အတန်းနန့် အုပ်ချုပ်ရီးဖွဲ့စည်းပုံ မဟိပါ။ ကက်သလစ်၊ အော်သိုဒေါ့စ်နန့် ပရိုတက်စတင့်အစိုင်အလာများအကြား ဘာသာရီးဂေါင်းဆောင်တိ၏ ခန့်အပ်ပုံနန့် တာဝန်တိ ကွဲပြားနှိုင်ရေ။ ဘာသာရီးဂေါင်းဆောင်တိ၏ လုပ်ဆောင်ချက်တိမာ ဝတ်ပြုဆုတောင်းပွဲများ ဦးဆောင်ခြင်း၊ ဘာသာရီးကျမ်းစာတိ သွန်သင်ခြင်း၊ ဘာသာရီးအခမ်းအနားများ ဆောင်ရွက်ခြင်းနန့် အသင်းတော်အထဲဟိ လူတိအား လမ်းညွှန်ကူညီခြင်းရို့ ပါဝင်နှိုင်ရေ။<ref name="ICNYLeaders">{{cite web |title=What ICNY Means When We Say Religious Leader |url=https://interfaithcenter.org/what-icny-means-when-we-say-religious-leader-by-dr-sarah-sayeed/ |website=Interfaith Center of New York |access-date=28 October 2026}}</ref> === အစ္စလာမ်ဘာသာဆိုင်ရာ ဂေါင်းဆောင်များ === [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]]မာ [[အီမာမ်]] (imam)၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာရီးပညာသျှင်]] (ulama)၊ [[မုဖ်တီ]] (mufti) နန့် အရာဘာသာရီးသွန်သင်သူတိစွာ သက်ဆိုင်ရာအသိုင်းအဝိုင်းများအထဲ ဦးဆောင်မှုအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်နှိုင်ရေ။ '''အီမာမ်''' ဆိုရေ အသုံးအနှုန်းသည် အများအနိန်နန့် စုပေါင်းဝတ်ပြုဆုတောင်းမှုကို ဦးဆောင်သူအား ရည်ညွှန်းနိုင်ကေလေ့ အစ္စလာမ်ဘာသာ၏ မတူညီရေအစိုင်အလာများမာ အဓိပ္ပာယ်နန့် ဘာသာရီးအရေးပါမု ကွဲပြားနှိုင်ရေ။<ref name="ReligionTitles">{{cite web |title=Religious titles |url=https://religionstylebook.com/entries/category/religion-and-culture/titles |website=Religion Stylebook |access-date=28 October 2026}}</ref> အစ္စလာမ်ဘာသာမာ ခရစ်ယာန်ဂိုဏ်းတချို့ပိုင် ဘာသာရီးရာထူးအဆင့်အတန်းစနစ်တမျိုးတည်းကို အစ္စလာမ်အသိုင်းအဝိုင်းအားလုံးအပေါ် အသုံးချပနာ မရပါ၊၊<ref name="ICNYLeaders"/> === ဟိန္ဒူနန့် ဆစ်ခ်ဘာသာဆိုင်ရာ ဂေါင်းဆောင်များ === [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]မာ [[ဂုရု]] (guru)၊ [[ဆွာမီ]] (swami) နန့် အရာဘာသာရီးသွန်သင်သူတိစွာ တပည့်တိအား ဘာသာရီးအယူအဆ၊ ကျင့်စဉ်နန့် ဝိညာဉ်ရီးရာလမ်းညွှန်မှုတိ ပီးနှိုင်ရေ။ '''ဂုရု''' ဆိုရေ အသုံးအနှုန်းသည် ဆရာ တနည်း လမ်းညွှန်သူဆိုရေ အဓိပ္ပာယ်ဟိပြီးး ဟိန္ဒူအစိုင်အလာများမာ ဝိညာဉ်ရီးရာသွန်သင်သူအဖြစ် အထူးအရေးပါနှိုင်ရေ။<ref name="ReligionTitles"/> [[ဆစ်ခ်ဘာသာ]]မာလည်း ဘာသာရီးသင်ကြားသူတိ၊ ဂုရုဒွါရာ (gurdwara) နန့် ဆက်စပ်သော တာဝန်ဟိသူတိနန့် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်း၏ အသိအမှတ်ပြုမှုရဟိသူတိစွာ ဦးဆောင်မှုအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်နှိုင်ရေ။ ယကေလေ့ ဟိန္ဒူနန့် ဆစ်ခ်ဘာသာတိမာ ဘာသာရီးဂေါင်းဆောင်မှု၏ ဖွဲ့စည်းပုံသည် တူညီခြင်း မဟိပါ။<ref name="ICNYLeaders"/> === ဂျူးဘာသာဆိုင်ရာ ဂေါင်းဆောင်များ === [[ဂျူးဘာသာ]]မာ [[ရာဘိုင်း]] (rabbi) သည် ဂျူးဘာသာရီးဥပဒေ၊ သွန်သင်ချက်နန့် ရိုးရာအစိုင်အလာတိကို လိလာသင်ကြားပီးရေ ဘာသာရီးပညာသျှင်နန့် လမ်းညွှန်သူအဖြစ် အရေးပါရေ။ ရာဘိုင်းတိစွာ ဘာသာရီးသင်ကြားခြင်း၊ ဘာသာရီးအယူအဆနန့် ဥပဒေတိကို အနက်ဖွင့်ခြင်း၊ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအား လမ်းညွှန်ခြင်းရို့မာ ပါဝင်နှိုင်ရေ။<ref name="ReligionTitles"/> === ရိုးရာနန့် ဒေသခံဘာသာရီးဆိုင်ရာ ဂေါင်းဆောင်များ === ရိုးရာဘာသာရီးနန့် ဒေသခံယုံကြည်မှုအသိုင်းအဝိုင်းများမာလည်း သက်ဆိုင်ရာအသိုင်းအဝိုင်းက အသိအမှတ်ပြုထားရေ ဓလိ့ထုံးတမ်းဦးဆောင်သူတိ၊ ရိုးရာအသိပညာထိန်းသိမ်းသူတိနန့် ဝိညာဉ်ရီးရာလမ်းညွှန်သူတိ ဟိနှိုင်ရေ။ Joint Learning Initiative ၏ လမ်းညွှန်အရ ဘာသာရီးဂေါင်းဆောင်မှုသည် တရားဝင်အဖွဲ့အစည်းများမာသာ မဟိဘဲ ရိုးရာယုံကြည်မှုအသိုင်းအဝိုင်းများ၊ ဒေသခံအဖွဲ့အစည်းတိနန့် အလပ်သဖောလူမှုကွန်ရက်များအထဲလည်း ဟိနှိုင်ရေ။<ref name="JLIForms"/> == ဘာသာရီးဂေါင်းဆောင်၏ အဓိကအခန်းကဏ္ဍများ == ဘာသာရီးဂေါင်းဆောင်တိ၏ တာဝန်တိသည် သက်ဆိုင်ရာဘာသာရီးနန့် အသိုင်းအဝိုင်း၏ လိုအပ်ချက်တိအလိုက် ကွဲပြားနှိုင်ရေ။ ယေဘုယျအနိန်နန့်— * '''ဘာသာရီးသွန်သင်ခြင်း''' — ဘာသာရီးကျမ်းစာ၊ အယူအဆနန့် ကျင့်ဝတ်တိကို သင်ကြားခြင်း * '''ဝတ်ပြုကိုးကွယ်မှု ဦးဆောင်ခြင်း''' — ဘာသာရီးအခမ်းအနားနန့် ဝတ်ပြုမှုတိကို ဦးဆောင်ခြင်း * '''ဝိညာဉ်ရီးရာလမ်းညွှန်ခြင်း''' — ယုံကြည်သူတိအား ဘာသာရီးဆိုင်ရာ အကြံဉာဏ်နန့် လမ်းညွှန်မှု ပေးခြင်း * '''အဖွဲ့အစည်းစီမံခန့်ခွဲခြင်း''' — ဘာသာရီးကျောင်း၊ ဝတ်ပြုရာဌာနနန့် အရာဘာသာရီးအဖွဲ့အစည်းတိကို စီမံခြင်း * '''ယိုင်ကျေးမှုထိန်းသိမ်းခြင်း''' — ရိုးရာဓလိ၊ ဘာသာရီးစာပီ၊ ဘာသာစကားနန့် အခမ်းအနားတိကို လက်ဆင့်ကမ်းခြင်း * '''လူမှုကူညီရီး''' — ပညာရီး၊ ကျမ္မာရီးနန့် လူမှုကူညီရီးလုပ်ငန်းများမာ ပါဝင်ခြင်း * '''လူမှုဆက်ဆံရီးနန့် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းခြင်း''' — သက်ဆိုင်ရာအသိုင်းအဝိုင်းအထဲ တနည်း မတူညီရေ အသိုင်းအဝိုင်းများအကြား ဆက်သွယ်ဆွေးနွေးခြင်း ရို့ ပါဝင်နှိုင်ရေ။ National Survey of Religious Leaders ၏ သုတေသနဖော်ပြချက်အရ ဘာသာရီးအသိုင်းအဝိုင်းတိကို ဦးဆောင်သူတိစွာ ဘာသာရီးယုံကြည်မှုနန့် ကျင့်စဉ်တိကို လက်ဆင့်ကမ်းခြင်း၊ ဝတ်ပြုမှုဦးဆောင်ခြင်း၊ သင်ကြားခြင်း၊ ဘာသာရီးအခမ်းအနားများ ဆောင်ရွက်ခြင်းနန့် အသိုင်းအဝိုင်းကို ထိန်းသိမ်းဖွံ့ဖြိုးစီခြင်းရို့မာ ပါဝင်ကတ်တေ။<ref name="NSRL">{{cite web |title=About: Mission |url=https://www.nationalsurveyreligiousleaders.org/about/mission |website=National Survey of Religious Leaders |access-date=28 October 2026}}</ref> == ဘာသာရီးဂေါင်းဆောင်မှု အမျိုးအစားများ == ဘာသာရီးဂေါင်းဆောင်မှုကို တရားဝင်ရာထူးဟိမှုနန့် အသိုင်းအဝိုင်းအထဲ သက်ရောက်မှုဟိမှုရို့အပေါ် အခြီခံပနာ အဓိကပုံစံများ ခွဲခြားနှိုင်ရေ။ '''တရားဝင်ဘာသာရီးဂေါင်းဆောင်မှု''' (formal religious leadership) သည် ဘာသာရီးအဖွဲ့အစည်းတခု၏ သတ်မှတ်ထားရေ ရာထူး၊ စည်းမျှိုင်း တနည်း ခန့်အပ်မှုအပေါ် အခြီခံရေ။ '''အလပ်သဖောဘာသာရီးဂေါင်းဆောင်မှု''' (informal religious leadership) သည် တရားဝင်ရာထူးမဟိကေလေ့ အသိုင်းအဝိုင်း၏ အသိအမှတ်ပြုမှု၊ ရိုးရာအစိုင်အလာ၊ အသိပညာ တနည်း ကိုယ်ပိုင်သက်ရောက်မှုရို့အပေါ် အခြီခံရေ။ '''လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းဆိုင်ရာ ဘာသာရီးဂေါင်းဆောင်မှု'''သည် ဒေသခံအသိုင်းအဝိုင်းအထဲ ဘာသာရီး၊ လူမှုကူညီရီးနန့် အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းတိကို ဦးဆောင်ခြင်းဖြစ်တေ။ '''ဘာသာရီးပညာသျှင်၏ ဦးဆောင်မှု'''သည် ဘာသာရီးကျမ်းစာ၊ ဒဿနနန့် သီအိုရီတိကို လိလာသင်ကြားခြင်းကတဆင့် အတွေးအခေါ်ဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုဟိခြင်းဖြစ်တေ။ ဘာသာရီးဂေါင်းဆောင်မှုသည် တဦးတည်းမှ ဖြစ်နိုင်ပိုင် အဖွဲ့၊ ကောင်စီ တနည်း အရာစုစည်းထားရေ ဖွဲ့စည်းပုံကတဆင့်လည်း ဖြစ်နှိုင်ရေ။<ref name="JLIReligiousLeaders"/> == ဘာသာရီးဂေါင်းဆောင်နန့် သာသနာ့ဝန်ထမ်း == '''ဘာသာရီးဂေါင်းဆောင်''' (religious leader) နန့် '''သာသနာ့ဝန်ထမ်း တနည်း ဘာသာရီးဝန်ထမ်း''' (clergy) ဆိုရေ အသုံးအနှုန်းတိစွာ ဆက်စပ်ကေလေ့ အမြဲတမ်း တူညီခြင်း မဟိပါ။ Clergy ဆိုစွာမာ အများအနိန်နန့် ဘာသာရီးအသိုင်းအဝိုင်း၏ ဝတ်ပြုမှုနန့် ဘာသာရီးလိုအပ်ချက်တိကို ဆောင်ရွက်ပီးသော သတ်မှတ်အသိအမှတ်ပြု ဘာသာရီးစွာဝန်ဟိသူတိကို ရည်ညွှန်းရေ။ Cambridge Dictionary မာ clergy ကို အထူးအနိန်နန့် ခရစ်ယာန်ဘုန်းတော်ကြီးနန့် minister ပိုင် ဘာသာရီးစွာဝန်ဟိသူတိအဖြစ် ဖော်ပြထားရေ။<ref name="CambridgeClergy">{{cite web |title=Clergy |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/clergy |website=Cambridge Dictionary |publisher=Cambridge University Press |access-date=28 October 2026}}</ref> ယကေလေ့ ဘာသာရီးဂေါင်းဆောင်တိုင်းရေ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုထားရေ clergy ဖြစ်ရန် မလိုအပ်ပါ၊၊ တချို့သည် လူဝတ်ကြောင်သွန်သင်သူတိ၊ ဒေသခံအသိုင်းအဝိုင်းဦးဆောင်သူတိ တနည်း ရိုးရာယုံကြည်မှုဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်သူတိ ဖြစ်နှိုင်ရေ။<ref name="ICNYLeaders"/> ယင်းချင့်အပြင် clergy ဆိုရေ အယူအဆကို ဘာသာရီးအားလုံး၏ ဖွဲ့စည်းပုံနန့် အတိအကျ ကိုက်ညီရေဟု မယူဆသင့်ပါ၊၊ == ဘာသာရီးဂေါင်းဆောင်နန့် လူမှုအဖွဲ့အစည်း == ဘာသာရီးဂေါင်းဆောင်တိစွာ သက်ဆိုင်ရာယုံကြည်သူတိ၏ ဘာသာရီးဘဝအထဲရာမက ပညာရီး၊ လူမှုကူညီရီး၊ ယိုင်ကျေးမှုနန့် လူမှုဆက်ဆံရီးရို့မာလည်း သက်ရောက်မှုဟိနှိုင်ရေ။ တချို့ဘာသာရီးဂေါင်းဆောင်တိစွာ ဘာသာရီးနန့် လူမှုရီးအဖွဲ့အစည်းတိကတဆင့် သဘာဝဖီးအန္တရာယ်ကူညီရီး၊ ပညာရီး၊ ကျမ္မာရီးနန့် လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများမာ ပါဝင်ကတ်တေ။ UNICEF နန့် ဘာသာရီးအဖွဲ့အစည်းများ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ထားရေ ''Faith and Positive Change for Children'' အစီအချိန်ခါ ဘာသာရီးဂေါင်းဆောင်တိ၏ သက်ရောက်မှုသည် လူမှုစံနှုန်းတိနန့် အချေသူငယ်တိ၏ ကောင်းကျိုးဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများမာ အရေးပါနှိုင်ကြောင်း ဖော်ပြထားရေ။ ယကေလေ့ ဘာသာရီးဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုတိစွာ အခြီအရဲအလိုက် အကျိုးပြုနိုင်ပိုင် ခွဲခြားဆက်ဆံမှု တနည်း အန္တရာယ်ဟိရေ အလိအထတိကိုလေ့ ဆက်ပနာတည်ဟိစေနှိုင်ကြောင်း သတိပြုထားရေ။<ref name="UNICEFFaith">{{cite web |title=Faith and Positive Change for Children – Global Initiative on Social and Behavior Change |url=https://jliflc.com/resources/fpcc-info-brief/ |website=Joint Learning Initiative on Faith and Local Communities |year=2019 |access-date=28 October 2026}}</ref> ယင်းအတွက်နန့် ဘာသာရီးဂေါင်းဆောင်မှု၏ လူမှုသက်ရောက်မှုကို လိလာရာမာ အပြုသဘောဆောင်သော အခန်းကဏ္ဍတိနန့် စကားအက်ဖွယ် သက်ရောက်မှုတိကို အထောက်အထားအလိုက် မျှတစွာ သုံးသပ်ရန် လိုအပ်ရေ။ == ဘာသာရီးနန့် နိုင်ငံရီး == ဘာသာရီးဂေါင်းဆောင်တချို့သည် [[နိုင်ငံရီး]]နန့် [[လူမှုရီးလှုပ်ယှားမှု]]များမာလည်း ပါဝင်ခကတ်တေ။ သမိုင်းတလျှောက် ဘာသာရီးနန့် နိုင်ငံရီးဆက်နွယ်မှုသည် နိုင်ငံ၊ ခေတ်ကာလနန့် ယိုင်ကျေးမှုအလိုက် ကွဲပြားရေ။ ဘာသာရီးဂေါင်းဆောင်တဦးသည် လူမှုတရားမျှတမှု၊ လူ့အခွင့်အရီး၊ ပညာရီး၊ ငြိမ်းချမ်းရီးနန့် လူမှုအပြောင်းအလဲရို့အပေါ် သဖောထားဖော်ပြနိူင်ပိုင် နိုင်ငံရီးအဖွဲ့အစည်းတခုနန့်လည်း ဆက်စပ်နှိုင်ရေ။ ယကေလေ့ '''ဘာသာရီးဂေါင်းဆောင်ဖြစ်ခြင်းစွာ နိုင်ငံရီးသမားဖြစ်ခြင်းနန့် အလိုအလျောက် တူညီခြင်း မဟိပါ'''။ Joint Learning Initiative ၏ သုတေသနတိအရ ဘာသာရီးဂေါင်းဆောင်တိ၏ လူမှုသက်ရောက်မှုသည် သမိုင်းနန့် နိုင်ငံရီးအခြီအရဲအလိုက် ကွဲပြားနှိုင်ဗျာယ်း ငြိမ်းချမ်းရီးလုပ်ငန်းများမာ ပါဝင်နိုင်ပိုင် တချို့အခြီအရဲများမာ ပဋိပက္ခနန့်လည်း ဆက်စပ်နှိုင်ရေ။<ref name="JLIPeace">{{cite web |title=How to work for peace with/as faith actors: Four key points |url=https://jliflc.com/2024/06/how-to-work-for-peace-with-as-faith-actors-four-key-points/ |website=Joint Learning Initiative on Faith and Local Communities |year=2024 |access-date=28 October 2026}}</ref> == ဘာသာရီးလွတ်လပ်ခွင့်နန့် တာဝန်ခံမှု == ဘာသာရီးဂေါင်းဆောင်တိ၏ လုပ်ဆောင်ချက်တိသည် သက်ဆိုင်ရာအသိုင်းအဝိုင်း၏ ယုံကြည်မှုနန့် သက်ဆိုင်ကေလေ့ အရာသူတိ၏ လွတ်လပ်ခွင့်နန့် လူ့အခွင့်အရီးတိကို လေးစားရန်လည်း အရီးကြီးရေ။ [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လူ့အခွင့်အရီးကြေညာစာတမ်း]]၏ အပိုဒ် ၁၈ မာ လူတိုင်း၏ လွတ်လပ်စွာ တွေးခေါ်ခွင့်၊ ယုံကြည်ခွင့်နန့် ဘာသာရီးလွတ်လပ်ခွင့်ရို့ကို အသိအမှတ်ပြုထားရေ။ ကုလသမဂ္ဂ၏ ဘာသာရီးလွတ်လပ်ခွင့်ဆိုင်ရာ ဆုံးဖြတ်ချက်တိမာလည်း လူတိုင်း၏ ဘာသာရီး တနည်း ယုံကြည်မှုရွီးချယ်ခွင့်၊ ပြောင်းလဲခွင့်နန့် ဘာသာရီးအပေါ် အခြီခံသော ခွဲခြားဆက်ဆံမှုကင်းစင်ရီးရို့ကို ဗွေယူထားရေ။<ref name="UNReligion">{{cite web |title=Freedom of Religion or Belief |url=https://mandates.un.org/mandate/A/HRC/RES/58/5 |website=United Nations Human Rights Council |year=2025 |access-date=28 October 2026}}</ref> ယင်းအတွက်နန့် ဘာသာရီးဂေါင်းဆောင်တဦး၏ သွန်သင်ချက်နန့် လူမှုလုပ်ဆောင်ချက်တိကို လိလာရာမာ သက်ဆိုင်ရာယုံကြည်မှုတိအပြင် အရာသူတိ၏ အခွင့်အရီး၊ လူမှုသက်ရောက်မှုနန့် ဥပဒေဆိုင်ရာ တာဝန်ခံမှုရို့ကိုလေ့ ထည့်သွင်းတွက်ဖော်ရန် လိုအပ်ရေ။ == ဘာသာရီးဂေါင်းဆောင်နန့် အတ္ထုပ္ပတ္တိ == ဘာသာရီးဂေါင်းဆောင်တိ၏ ဘဝနန့် လုပ်ဆောင်ချက်တိကို လိလာရီးသားခြင်းစွာ [[အတ္ထုပ္ပတ္တိ]]၊ [[ဘာသာရီးသမိုင်း]]၊ [[ယိုင်ကျေးမှုသမိုင်း]]နန့် [[လူမှုရီးသမိုင်း]]ရို့၏ အရေးပါရေ အစိတ်အပိုင်းတခု ဖြစ်တေ။ ဘာသာရီးဂေါင်းဆောင်တဦး၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိမာ— * နာမည်၊ ဘွဲ့နာမည်နန့် အရာခေါ်ဝေါ်ပုံများ * မွီးဖွားရာဒေသနန့် မိသားစုနောက်ခံ * ငယ်ဘဝနန့် ပညာရီး * ဘာသာရီးဘဝသို့ ဝင်ရောက်လှာပုံ * သက်ဆိုင်ရာဘာသာရီးအဖွဲ့အစည်းနန့် ဆက်နွယ်မှု * သွန်သင်ခရေ အယူအဆနန့် ကျင့်စဉ်များ * ထမ်းဆောင်ခရေ ရာထူးနန့် တာဝန်တိ * ဘာသာရီးစာပီနန့် ပညာရီးဆိုင်ရာ လက်ရာတိ * လူမှုရီး၊ ယိုင်ကျေးမှုနန့် အရာလုပ်ဆောင်ချက်တိ * အထောက်အထားဟိရေ ဝေဖန်မှုနန့် စကားအက်မှုတိ * နောက်ပိုင်းဘဝနန့် သမိုင်းဆိုင်ရာ အကျိုးသက်ရောက်မှု ရို့ကို သက်ဆိုင်ရာအထောက်အထားတိနန့်အညီ ဖော်ပြနှိုင်ရေ။ ဘာသာရီးဂေါင်းဆောင်တဦးအကြောင်း ရီးသားရာမာ သက်ဆိုင်ရာဘာသာရီးအသိုင်းအဝိုင်း၏ ယုံကြည်မှုအရ ဖော်ပြသော အချက်တိနန့် သမိုင်းအရ အတည်ပြုနှိုင်ရေ အချက်တိကို ခွဲခြားဖော်ပြသင့်ရေ။ နမူနာ ဘာသာရီးယုံကြည်မှုအရ ထူးခြားသော တန်ခိုး၊ အံ့ဖွယ်ဖြစ်ရပ် တနည်း ဝိညာဉ်ရီးရာ အဆင့်အတန်းတခုကို သတ်မှတ်ထားပါက ယင်းကို စွယ်စုံကျမ်းရီးသားသူ ကိုယ်ပိုင်အတည်ပြုချက်အဖြစ် မဖော်ပြဘဲ သက်ဆိုင်ရာယုံကြည်မှုနန့် အရင်းအမြစ်ရို့ကို ရှင်းလင်းဖော်ပြဖို့ လိုအပ်ရေ။ ယင်းချင့်အပြင် အသက်ရှင်နီတုန်း ဘာသာရီးဂေါင်းဆောင်များအကြောင်း ရီးသားရာမာ ပုဂ္ဂိုလ်ရီးလွတ်လပ်ခွင့်၊ အထောက်အထားတိကျမှုနန့် မျှတသော ဖော်ပြချက်ရို့ကို အထူးဂရုထူရန် လိုအပ်ရေ။ == ဘာသာရီးဂေါင်းဆောင်တိကို လိလာခြင်း၏ အရေးပါမု == ဘာသာရီးဂေါင်းဆောင်တိ၏ ဘဝကို လိလာခြင်းစွာ လူပုဂ္ဂိုလ်တဦး၏ ဘာသာရီးအောင်မြင်မှုနန့် တာဝန်တိကို သိဟိခြင်းသတ်သတ် မဟုတ်လီ။ ယင်းပုဂ္ဂိုလ်၏ သွန်သင်ချက်၊ ပညာရီးလုပ်ငန်း၊ ယိုင်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ပံ့ပိုးမှုနန့် လူမှုသက်ရောက်မှုတိကတဆင့် သက်ဆိုင်ရာခေတ်၏ ဘာသာရီးယုံကြည်မှု၊ လူမှုအဖွဲ့အစည်းနန့် သမိုင်းပြောင်းလဲမှုတိကိုလေ့ လိလာနှိုင်ရေ။ ဘာသာရီးဂေါင်းဆောင်တိစွာ လူ့အဖွဲ့အစည်းအထဲ ဘာသာရီးအသိပညာနန့် ယိုင်ကျေးမှုဓလိတိကို လက်ဆင့်ကမ်းရာမာ အရေးပါနိုင်ကေလေ့ ယင်းရို့၏ သက်ရောက်မှုသည် အခြီအရဲအလိုက် ကွဲပြားနှိုင်ရေ။ ယင်းအတွက်နန့် ဘာသာရီးဂေါင်းဆောင်တဦး၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိစွာ '''ဘာသာရီးပုဂ္ဂိုလ်တဦး၏ ဘဝမှတ်တမ်းရာမက ဘာသာရီး၊ လူမှုရီး၊ ယိုင်ကျေးမှုနန့် သမိုင်းရို့၏ အပြန်အလှန်ဆက်နွယ်မှုကို လိလာရန်''' အရေးပါရေ အကြောင်းအရာတရပ် ဖြစ်တေ။ == ဆက်စပ်ဂေါင်းစိုင်တိ == * [[လူ]] * [[ထင်ရှားကျော်ကြားသူ]] * [[အတ္ထုပ္ပတ္တိ]] * [[ဘာသာရီး]] * [[ဘာသာရီးသမိုင်း]] * [[ဘာသာရီးပညာသျှင်]] * [[ဘာသာရီးဆရာ]] * [[ဝိညာဉ်ရီးရာ]] * [[ဘာသာရီးအဖွဲ့အစည်း]] * [[ဘာသာရီးလွတ်လပ်ခွင့်]] * [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] * [[သံဃာ]] * [[ဆရာတော်]] * [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] * [[ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး]] * [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] * [[အီမာမ်]] * [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] * [[ဂုရု]] * [[ဂျူးဘာသာ]] * [[ရာဘိုင်း]] * [[ဘာသာရာပန်းစုံဆွေးနွေးမှု]] * [[ယိုင်ကျေးမှုသမိုင်း]] == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဘာသာရီးဂေါင်းဆောင်တိ]] [[ကဏ္ဍ:ဘာသာရီး]] [[ကဏ္ဍ:ဘာသာရီးဆိုင်ရာ ရာထူးတိ]] [[ကဏ္ဍ:ဘာသာရီးသမိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:လူပုဂ္ဂိုလ်တိ]] h5zlpyzq5yk0nubwv1prdcsbhe1b83e