ဝီကီးပီးဒီးယား rkiwiki https://rki.wikipedia.org/wiki/%E1%80%A1%E1%80%93%E1%80%AD%E1%80%80%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter မီဒီယာ အထူး ဆွီးနွီးချက် အသုံးပြုလူ အသုံးပြုလူ ဆွီးနွီးချက် ဝီကီးပီးဒီးယား ဝီကီးပီးဒီးယား ဆွီးနွီးချက် ဖိုင် ဖိုင် ဆွီးနွီးချက် မီဒီယာဝီကီ မီဒီယာဝီကီ ဆွီးနွီးချက် တမ်းပလိတ် တမ်းပလိတ် ဆွီးနွီးချက် အကူအညီ အကူအညီ ဆွီးနွီးချက် ကဏ္ဍ ကဏ္ဍ ဆွီးနွီးချက် TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk တမ်းပလိတ်:Infobox country 10 219 22319 17022 2026-11-04T06:02:19Z YaThaWinTha 42 22319 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = geography vcard | bodystyle = font-size:88%; | headerstyle= text-align:left; | aboveclass = adr | abovestyle = padding:0.25em 0.33em 0.33em;line-height:1.2em;font-size:1.25em; | above = {{#if:{{{conventional_long_name|}}}{{{native_name|}}}{{{name|}}}{{{နိုင်ငံနာမည်အပြည့်|}}}{{{နာမည်_ရင်း|}}}{{{နာမည်|}}} | {{#if:{{{conventional_long_name|}}}{{{နိုင်ငံနာမည်အပြည့်|}}} |<span class=" fn org country-name">{{{conventional_long_name|{{{နိုင်ငံနာမည်အပြည့်|}}}}}}</span><br/> }}{{#if:{{{native_name|}}}{{{name|}}}{{{နာမည်_ရင်း|}}}{{{နာမည်|}}} |<div style="padding-top:0.25em;"><!-- -->{{Br separated entries |{{{native_name|{{{နာမည်_ရင်း|}}}}}} |{{#if:{{{name|}}}{{{နာမည်|}}} |<span class="fn org country-name">{{{name|{{{နာမည်|}}}}}}</span> }}}}</div> }}<!-- -->{{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes |<span class=" fn org">[[Micronation]]</span> }} }} | imagestyle = text-align:center;padding:0.5em 0; | image1 = {{#if:{{{image_coat|}}}{{{image_symbol|}}}{{{image_flag|}}}{{{image_flag2|}}}{{{ပုံ_အလံ|}}}{{{ပုံ_တံဆိပ်|}}} |{{Infobox country/imagetable|width1 = {{#if:{{{flag_width|}}}|{{{flagwidth}}}|58%}} |image1a = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|suppressplaceholder={{main other||no}}|image={{{image_flag|{{{ပုံ_အလံ|}}}}}}|sizedefault=125px|border={{yesno |{{{flag_border|}}}|yes=yes|blank=yes}}|alt={{{alt_flag|}}}|title={{{common_name|{{{name|{{{နာမည်|{{{linking_name|{{PAGENAME}}}}}}}}}}}}}}ဧ အလံတော်}} |image1b = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|suppressplaceholder={{main other||no}}|image={{{image_flag2|}}}|sizedefault=125px|size={{{flag_width|}}}|maxsize=250|border={{yesno |{{{flag2_border|}}}|yes=yes|blank=yes}}|alt={{{alt_flag2|{{{flag_alt2|}}}}}}}} |caption1= {{#ifexist: {{If empty |{{{flag_type_article|}}} |{{{flag|}}} | {{If empty |{{{linking_name|}}} |{{{common_name|}}} |{{{name|{{{နာမည်|}}}}}} |{{PAGENAME}} }}ဧ {{If empty |{{{flag_type|}}} |အလံတော်}} }}|[[{{If empty |{{{flag_type_article|}}} |{{{flag|}}} |{{If empty |{{{linking_name|}}} |{{{common_name|}}} |{{{name|{{{နာမည်|}}}}}} |{{PAGENAME}} }}ဧ {{If empty |{{{flag_type|}}} |အလံတော်}} }}|{{If empty |{{{flag_caption|}}} |{{{flag_type|}}} |အလံတော်}}]]|{{If empty |{{{flag_caption|}}} |{{{flag_type|}}} |image_flag}} }} |image2 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|suppressplaceholder={{main other||no}}|image={{If empty|{{{image_coat|}}}|{{{image_symbol|{{{ပုံ_တံဆိပ်|}}}}}}}} |size={{{symbol_width|}}}|sizedefault=85px|alt={{#if:{{{image_coat|}}}|{{{alt_coat|}}}|{{{alt_symbol|}}}}}|title={{{common_name|{{{name|{{{နာမည်|{{{linking_name|{{PAGENAME}}}}}}}}}}}}}}ဧ {{{symbol_type|နိုင်ငံတော်အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ်}}}}} |caption2= {{#ifexist:{{{linking_name|{{{common_name|{{{name|{{{နာမည်|{{PAGENAME}}}}}}}}}}}}}}ဧ {{{symbol_type_article|{{{symbol_type|နိုင်ငံတော်အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ်}}}}}} |[[{{{linking_name|{{{common_name|{{{name|{{{နာမည်|{{PAGENAME}}}}}}}}}}}}}}ဧ {{{symbol_type_article|{{{symbol_type|နိုင်ငံတော်အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ်}}}}}}| {{{symbol_type|အမှတ်တံဆိပ်}}}]] |{{{symbol_type_article|{{{symbol_type|အမှတ်တံဆိပ်}}}}}} }} }} }} | data1 = {{#if:{{{national_motto|}}}{{{motto|}}}{{{နိုင်ငံတော်ဆောင်ပုဒ်|}}}{{{ဆောင်ပုဒ်|}}} |<div style="line-height:1.2em;">'''ဆောင်ပုဒ်:&nbsp;'''{{If empty|{{{motto|}}}|{{{national_motto|}}}|{{{နိုင်ငံတော်ဆောင်ပုဒ်|}}}|{{{ဆောင်ပုဒ်|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{englishmotto|}}}|<br/>{{Small|{{{englishmotto}}} }} }}</div> }} | class2 = anthem | data2 = {{#if:{{{national_anthem|}}}{{{anthem|}}}{{{နိုင်ငံတော်သီချင်း|}}} |<div style="line-height:1.2em;">'''နိုင်ငံတော် သီချင်း:&nbsp;'''{{If empty|{{{national_anthem|}}}|{{{anthem|}}}|{{{နိုင်ငံတော်သီချင်း|}}}}}</div> }}{{#if:{{{royal_anthem|}}} | <div style="line-height:1.2em;">'''တော်ဝင်သာချင်း:&nbsp;'''{{{royal_anthem}}}</div> }} | data3 = {{#if:{{{other_symbol|}}}{{{text_symbol|}}} |<div style="line-height:1.2em;">{{#if:{{{other_symbol_type|}}}{{{text_symbol_type|}}} | '''{{If empty|{{{other_symbol_type|}}}|{{{text_symbol_type|}}}}}'''<br/>}}<!-- -->{{If empty|{{{other_symbol|}}}|{{{text_symbol|}}}}}</div> }} | data4 = {{#if:{{{image_map|}}}{{{ပုံ_နီရာ|}}} |{{#invoke:infoboxImage|infoboxImage|image={{{image_map|{{{ပုံ_နီရာ|}}}}}}|size={{{map_width|}}}|upright=1.15|alt={{{alt_map|}}}|title={{{map_caption| {{{common_name|{{{name|{{{နာမည်|{{{linking_name|{{PAGENAME}} }}} }}} }}} }}}ဧ တည်နီရာ }}} }}<!-- -->{{#if:{{{map_caption|}}}|<div style="font-size:85%;position:relative;top:0.3em;">{{{map_caption|}}}</div>}} }} | data5 = {{#if:{{{image_map2|}}} |{{#invoke:infoboxImage|infoboxImage|image={{{image_map2|}}}|size={{{map2_width|}}}|upright=1.15|alt={{{alt_map2|}}}|title={{{map_caption2|{{{common_name|{{{name|{{{linking_name|{{PAGENAME}} }}} }}} }}}ဧ တည်နီရာ }}} }}<!-- -->{{#if:{{{map_caption2|}}}|<div style="font-size:85%;position:relative;top:0.3em;">{{{map_caption2|}}}</div>}} }} | label6 = လက်ဟိအခြီအနီ | data6 = {{{status|}}} | label7 = တည်နီရာ | data7 = {{{loctext|}}} | label8 = {{#if:{{{capital|}}}{{{မြို့တော်|}}} | {{#if:{{{capital_type|}}} | {{{capital_type}}} | မြို့တော် }} | {{#if:{{{admin_center_type|}}}| {{{admin_center_type}}} | အုပ်ချုပ်ရီး&nbsp;စင်တာ }} }}{{#ifeq: {{#ifeq:{{{largest_city|}}}{{{အကြီးဆုံးမြို့|}}}{{{largest_settlement|}}}|capital |capital<!-- -->|{{#switch:မြို့တော် | [[{{{largest_city|}}}{{{အကြီးဆုံးမြို့|}}}{{{largest_settlement|}}}]] = capital | {{{largest_city|}}}{{{အကြီးဆုံးမြို့|}}}{{{largest_settlement|}}} = capital | not capital }}<!-- -->}}|capital <!-- (#ifeq:)-->|<!------------------------------------------ capital is largest_city/_settlement: ------------------------------------------- --><br/><span style="font-weight:normal">နန့် {{{largest_settlement_type|အကြီးဆုံးမြို့}}}</span> }} | data8 = {{#if:{{{capital|{{{မြို့တော်|}}}}}}{{{admin_center|}}} | {{If empty| {{{capital|{{{မြို့တော်|}}}}}} | {{{admin_center|}}} }}<!-- ---------Add capital's lat/longitude (if provided):--------- -->{{#if:{{{Coordinates|}}}|<br/><span style="white-space:nowrap;font-size:85%;">{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{Coordinates}}}|type:city}}</span>| }} }} | rowclass9 = {{#if:{{{capital|}}}{{{admin_center|}}}{{{မြို့တော်|}}}|mergedbottomrow}} | label9 = အကြီးဆုံး{{{largest_settlement_type|မြို့}}} | data9 = {{#ifeq: {{#ifeq:{{{largest_city|}}}{{{အကြီးဆုံးမြို့|}}}{{{largest_settlement|}}}|capital |capital<!-- -->|{{#switch:မြို့တော် | [[{{{largest_city|}}}{{{အကြီးဆုံးမြို့|}}}{{{largest_settlement|}}}]] = capital | {{{largest_city|}}}{{{အကြီးဆုံးမြို့|}}}{{{largest_settlement|}}} = capital | not capital }}<!-- -->}}|capital <!-- (#ifeq:)-->|<!-- nothing already appears above --> | {{If empty| {{{largest_city|}}} | {{{largest_settlement|}}} | {{{အကြီးဆုံးမြို့|}}} }} }} | rowclass10 = mergedtoprow | label10 = ရုံးသုံး&nbsp;ဘာသာစကားတိ | data10 = {{{official_languages|{{{ရုံးသုံးဘာသာတိ|}}}}}} | rowclass11 = mergedrow | label11 = <span style="font-weight:normal;">အသိအမှတ်ပြု&nbsp;ဘာသာစကားတိ</span> | data11 = {{If empty| {{{recognized_languages|}}} | {{{recognised_languages|}}} }} | rowclass12 = mergedrow | label12 = <span style="font-weight:normal;">အသိအမှတ်ပြု နိုင်ငံတော်&nbsp;ဘာသာစကားတိ</span> | data12 = {{If empty| {{{recognized_national_languages|}}} | {{{recognised_national_languages|}}} | {{{national_languages|}}} }} | rowclass13 = mergedrow | label13 = <span style="font-weight:normal;">အသိအမှတ်ပြု ဒေသန္တရ&nbsp;ဘာသာစကားတိ</span> | data13 = {{If empty| {{{recognized_regional_languages|}}} | {{{recognised_regional_languages|}}} | {{{regional_languages|}}} }} | rowclass14 = {{#ifeq:{{{languages2_sub|}}}|yes |{{#ifeq:{{{languages_sub|}}}|yes |mergedrow}} |{{#ifeq:{{{languages_sub|}}}|yes |mergedbottomrow}} }} | label14 ={{#ifeq:{{{languages_sub|}}}|yes |<span style="font-weight:normal;">{{If empty| {{{languages_type|}}} | အခြား&nbsp;ဘာသာစကားတိ}}</span> |{{If empty| {{{languages_type|}}} | အခြား&nbsp;ဘာသာစကားတိ }} }} | data14 = {{{languages|}}} | rowclass15 = {{#ifeq:{{{languages2_sub|}}}|yes |mergedbottomrow}} | label15 = {{#ifeq:{{{languages2_sub|}}}|yes |<span style="font-weight:normal;">{{If empty|{{{languages2_type|}}} | အခြား&nbsp;ဘာသာစကားတိ }}</span> |{{If empty|{{{languages2_type|}}} | အခြား&nbsp;ဘာသာစကားတိ }} }} | data15 = {{{languages2|}}} | label16 = [[လူမျိုးစု]] <!-- -->{{#if:{{{ethnic_groups_year|}}} |<span style="font-weight:normal;">({{{ethnic_groups_year}}})</span>}} | data16 = {{{ethnic_groups|{{{လူမျိုးတိ|}}}}}} | label17 = ကိုးကွယ်မှု | data17 = {{{religion|{{{ဘာသာတရားတိ|}}}}}} | label18 = [[Demonym]] | data18 = {{#if:{{{demonym|}}} |{{#ifexist:{{{demonym}}} လူမျိုး | [[{{{demonym}}} လူမျိုး|{{{demonym}}}]] | {{{demonym}}} }} }} | label19 = အမျိုးအစား | data19 = {{{org_type|{{{အမျိုးအစား|}}}}}} | label20 = {{If empty|{{{membership_type|}}} | အဖွဲ့ဝင် }} | data20 = {{{membership|}}} | label21 = {{#if:{{{government_type|}}} | {{#if:{{{politics_link|}}} | [[{{{politics_link}}}|{{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|ဖွဲ့စည်းပုံ|အစိုးရ}}]]<!-- -->| {{#ifexist:{{{linking_name|{{{common_name|{{{name|{{{နာမည်|{{PAGENAME}}}}}}}}}}}}}}ဧ နိုင်ငံရီး | [[{{{linking_name|{{{common_name|{{{name|{{{နာမည်|{{PAGENAME}}}}}}}}}}}}}}ဧ နိုင်ငံရီး|{{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|ဖွဲ့စည်းပုံ|အစိုးရ}}]]<!-- -->| {{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|ဖွဲ့စည်းပုံ|အစိုးရ}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}} | data21 = {{{government_type|}}} | header22 = {{#if:{{{government_type|}}} || {{#if:{{{leader_title1|}}}{{{leader_name1|}}}{{{ခေါင်းဆောင်_ရာထူး(၁)|}}}{{{ခေါင်းဆောင်_နာမည်(၁)|}}} | {{#if:{{{name|}}}{{{membership|}}} | <!--template being used for geopolitical org:-->ဦးဆောင်သူတိ | <!--template being used for country/territory: -->အစိုးရ }} }} }} | rowclass23 = {{#if:{{{leader_name2|{{{ခေါင်းဆောင်_နာမည်(၂)|}}}}}}|mergedrow |mergedbottomrow}} | label23 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{leader_title1|{{{ခေါင်းဆောင်_ရာထူး(၁)|}}}}}}</div> | data23 = {{{leader_name1|{{{ခေါင်းဆောင်_နာမည်(၁)|}}}}}} | rowclass24 = {{#if:{{{leader_name3|{{{ခေါင်းဆောင်_နာမည်(၃)|}}}}}}|mergedrow |mergedbottomrow}} | label24 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{leader_title2|{{{ခေါင်းဆောင်_ရာထူး(၂)|}}}}}}</div> | data24 = {{{leader_name2|{{{ခေါင်းဆောင်_နာမည်(၂)|}}}}}} | rowclass25 = {{#if:{{{leader_name4|}}}|mergedrow |mergedbottomrow}} | label25 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{leader_title3|{{{ခေါင်းဆောင်_ရာထူး(၃)|}}}}}}</div> | data25 = {{{leader_name3|{{{ခေါင်းဆောင်_နာမည်(၃)|}}}}}} | rowclass26 = {{#if:{{{leader_name5|}}}|mergedrow |mergedbottomrow}} | label26 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{leader_title4|}}}</div> | data26 = {{{leader_name4|}}} | rowclass27 = {{#if:{{{leader_name6|}}}|mergedrow |mergedbottomrow}} | label27 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{leader_title5|}}}</div> | data27 = {{{leader_name5|}}} | rowclass28 = {{#if:{{{leader_name7|}}}|mergedrow |mergedbottomrow}} | label28 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{leader_title6|}}}</div> | data28 = {{{leader_name6|}}} | rowclass29 = {{#if:{{{leader_name8|}}}|mergedrow |mergedbottomrow}} | label29 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{leader_title7|}}}</div> | data29 = {{{leader_name7|}}} | rowclass30 = {{#if:{{{leader_name9|}}}|mergedrow |mergedbottomrow}} | label30 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{leader_title8|}}}</div> | data30 = {{{leader_name8|}}} | rowclass31 = {{#if:{{{leader_name10|}}}|mergedrow |mergedbottomrow}} | label31 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{leader_title9|}}}</div> | data31 = {{{leader_name9|}}} | rowclass32 = {{#if:{{{leader_name11|}}}|mergedrow |mergedbottomrow}} | label32 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{leader_title10|}}}</div> | data32 = {{{leader_name10|}}} | rowclass33 = {{#if:{{{leader_name12|}}}|mergedrow |mergedbottomrow}} | label33 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{leader_title11|}}}</div> | data33 = {{{leader_name11|}}} | rowclass34 = {{#if:{{{leader_name13|}}}|mergedrow |mergedbottomrow}} | label34 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{leader_title12|}}}</div> | data34 = {{{leader_name12|}}} | rowclass35 = {{#if:{{{leader_name14|}}}|mergedrow |mergedbottomrow}} | label35 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{leader_title13|}}}</div> | data35 = {{{leader_name13|}}} | rowclass36 = {{#if:{{{leader_name15|}}}|mergedrow |mergedbottomrow}} | label36 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{leader_title14|}}}</div> | data36 = {{{leader_name14|}}} | rowclass37 = mergedbottomrow | label37 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{leader_title15|}}}</div> | data37 = {{{leader_name15|}}} | label38 = ဥပဒေပြုလွှတ်တော် | data38 = {{{legislature|}}} | rowclass39 = mergedrow | label39 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;[[အထက်လွှတ်တော်]]</div> | data39 = {{{upper_house|}}} | rowclass40 = mergedbottomrow | label40 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;[[အောက်လွှတ်တော်]]</div> | data40 = {{{lower_house|}}} | rowclass41 = {{#if:{{{established_event1|}}}{{{ထူထောင်ရီး_နာမည်(၁)|}}} |mergedtoprow}} | header41 = {{#if:{{{established_event1|}}}{{{sovereignty_type|}}}{{{ထူထောင်ရီး_နာမည်(၁)|}}} |{{#if:{{{sovereignty_type|}}} | {{{sovereignty_type}}}<!-- -->{{#if:{{{sovereignty_note|}}} |&nbsp;<span style="font-weight:normal;">{{{sovereignty_note}}}</span>}} | {{#if:{{{established|}}}| | တည်ထောင် }} }} }} | label42 = တည်ထောင် | data42 = {{#if:{{{sovereignty_type|}}} | |{{{established|}}} }} | rowclass43 = {{#if:{{{established_event2|{{{ထူထောင်ရီး_နာမည်(၂)|}}}}}} |mergedrow |mergedbottomrow}} | label43 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{established_event1|{{{ထူထောင်ရီး_နာမည်(၁)|}}}}}}</div> | data43 = {{{established_date1|{{{ထူထောင်ရီး_ခုနှစ်(၁)|}}}}}} | rowclass44 = {{#if:{{{established_event3|{{{ထူထောင်ရီး_နာမည်(၃)|}}}}}} |mergedrow |mergedbottomrow}} | label44 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{established_event2|{{{ထူထောင်ရီး_နာမည်(၂)|}}}}}}</div> | data44 = {{{established_date2|{{{ထူထောင်ရီး_ခုနှစ်(၂)|}}}}}} | rowclass45 = {{#if:{{{established_event4|{{{ထူထောင်ရီး_နာမည်(၄)|}}}}}} |mergedrow |mergedbottomrow}} | label45 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{established_event3|{{{ထူထောင်ရီး_နာမည်(၃)|}}}}}}</div> | data45 = {{{established_date3|{{{ထူထောင်ရီး_ခုနှစ်(၃)|}}}}}} | rowclass46 = {{#if:{{{established_event5|{{{ထူထောင်ရီး_နာမည်(၅)|}}}}}} |mergedrow |mergedbottomrow}} | label46 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{established_event4|{{{ထူထောင်ရီး_နာမည်(၄)|}}}}}}</div> | data46 = {{{established_date4|{{{ထူထောင်ရီး_ခုနှစ်(၄)|}}}}}} | rowclass47 = {{#if:{{{established_event6|{{{ထူထောင်ရီး_နာမည်(၆)|}}}}}} |mergedrow |mergedbottomrow}} | label47 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{established_event5|{{{ထူထောင်ရီး_နာမည်(၅)|}}}}}}</div> | data47 = {{{established_date5|{{{ထူထောင်ရီး_ခုနှစ်(၅)|}}}}}} | rowclass48 = {{#if:{{{established_event7|{{{ထူထောင်ရီး_နာမည်(၇)|}}}}}} |mergedrow |mergedbottomrow}} | label48 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{established_event6|{{{ထူထောင်ရီး_နာမည်(၆)|}}}}}}</div> | data48 = {{{established_date6|{{{ထူထောင်ရီး_ခုနှစ်(၆)|}}}}}} | rowclass49 = {{#if:{{{established_event8|}}} |mergedrow |mergedbottomrow}} | label49 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{established_event7|{{{ထူထောင်ရီး_နာမည်(၇)|}}}}}}</div> | data49 = {{{established_date7|{{{ထူထောင်ရီး_ခုနှစ်(၇)|}}}}}} | rowclass50 = {{#if:{{{established_event9|}}} |mergedrow |mergedbottomrow}} | label50 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{established_event8|}}}</div> | data50 = {{{established_date8|}}} | rowclass51 = {{#if:{{{established_event10|}}} |mergedrow |mergedbottomrow}} | label51 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{established_event9|}}}</div> | data51 = {{{established_date9|}}} | rowclass52 = {{#if:{{{established_event11|}}} |mergedrow |mergedbottomrow}} | label52 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{established_event10|}}}</div> | data52 = {{{established_date10|}}} | rowclass53 = {{#if:{{{established_event12|}}} |mergedrow |mergedbottomrow}} | label53 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{established_event11|}}}</div> | data53 = {{{established_date11|}}} | rowclass54 = {{#if:{{{established_event13|}}} |mergedrow |mergedbottomrow}} | label54 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{established_event12|}}}</div> | data54 = {{{established_date12|}}} | rowclass55 = mergedbottomrow | label55 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{established_event13|}}}</div> | data55 = {{{established_date13|}}} | rowclass56 = mergedtoprow | header56 = {{#if:{{{ဧရိယာ|}}}{{{area_km2|}}}{{{area_ha|}}}{{{area_sq_mi|}}}{{{area_acre|}}}{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_water_acre|}}} | {{#if:{{{area_link|}}} | [[{{{area_link}}}|{{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|ပိုင်ဆိုင်ရေဟုဆိုရေ|}} ဧရိယာ]] | {{#ifexist:{{{linking_name|{{{common_name|{{{name|{{{နာမည်|{{PAGENAME}}}}}}}}}}}}}}ဧ ပထဝီဝင် | [[{{{linking_name|{{{common_name|{{{name|{{{နာမည်|{{PAGENAME}}}}}}}}}}}}}}ဧ ပထဝီဝင်|{{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|ပိုင်ဆိုင်ရေဟုဆိုရေ|}} ဧရိယာ]] | {{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|ပိုင်ဆိုင်ရေဟုဆိုရေ|}} ဧရိယာ<!-- -->}}<!-- -->}} }} | rowclass57 = {{#if:{{{ဧရိယာ|}}}{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{FR_metropole|}}}{{{area_label2|}}}{{{area_label3|}}}{{{percent_water|}}}{{{ဧရိယာရေရာခိုင်နှုန်း|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label57 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{area_label|စုစုပေါင်း}}}{{{FR_foot4|}}}</div> | data57 = {{#if:{{{ဧရိယာ|}}}{{{area_km2|}}}{{{area_ha|}}}{{{area_sq_mi|}}}{{{area_acre|}}} |{{#if:{{{area_km2|}}}{{{area_sq_mi|}}}{{{ဧရိယာ|}}} |{{{ဧရိယာ|{{Convinfobox|{{{area_km2|}}}|km2|{{{area_sq_mi|}}}|sqmi|abbr=on}}}}} |{{#if:{{{area_ha|}}}{{{area_acre|}}} |{{Convinfobox|{{{area_ha|}}}|ha|{{{area_acre|}}}|acre|abbr=on}} }} }}{{{area_footnote|}}}{{#if:{{{area_rank|}}}{{{ဧရိယာအဆင့်|}}} |&#32;(အဆင့်: [[ဧရိယာအလိုက် နိုင်ငံနန့် နယ်မြေဒေသတိ စာရင်း|{{{area_rank|{{{ဧရိယာအဆင့်|}}}}}}]]) }} }} | rowclass58 = {{#if:{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{FR_metropole|}}}{{{area_label2|}}}{{{area_label3|}}}{{{percent_water|}}}{{{ဧရိယာရေရာခိုင်နှုန်း|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label58 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;ကုန်းမြေ</div> | data58 = {{#if:{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_land_acre|}}} |{{#if:{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_sq_mi|}}} |{{Convinfobox|{{{area_land_km2|}}}|km2|{{{area_land_sq_mi|}}}|sqmi|abbr=on}} |{{#if:{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_acre|}}} |{{Convinfobox|{{{area_land_ha|}}}|ha|{{{area_land_acre|}}}|acre|abbr=on}} }} }}{{{area_land_footnote|}}} }} | rowclass59 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}{{{area_label2|}}}{{{area_label3|}}}{{{percent_water|}}}{{{ဧရိယာရေရာခိုင်နှုန်း|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label59 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;ရေထု</div> | data59 = {{#if:{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_water_acre|}}} |{{#if:{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_sq_mi|}}} |{{Convinfobox|{{{area_water_km2|}}}|km2|{{{area_water_sq_mi|}}}|sqmi|abbr=on}} |{{#if:{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_acre|}}} |{{Convinfobox|{{{area_water_ha|}}}|ha|{{{area_water_acre|}}}|acre|abbr=on}} }} }}{{{area_water_footnote|}}} }} | rowclass60 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}{{{area_label2|}}}{{{area_label3|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label60 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;ရေထု&nbsp;(%)</div> | data60 = {{{percent_water|{{{ဧရိယာရေရာခိုင်နှုန်း|}}}}}} | rowclass61 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}{{{area_label2|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label61 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{area_label2|}}}</div> | data61 = {{#if:{{{area_label2|}}}| {{{area_data2|}}} }} | rowclass62 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label62 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{area_label3|}}}</div> | data62 = {{#if:{{{area_label3|}}}| {{{area_data3|}}} }} | rowclass63 = mergedrow | label63 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{FR_metropole}}}</div> | data63 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}| <nowiki /> }} | rowclass64 = mergedrow | label64 = <div style="text-indent:0.5em;margin-left:1em;font-weight:normal;">•&nbsp;[[:en:Institut Géographique National|IGN]]{{{FR_foot2|}}}</div> | data64 = {{#if:{{{FR_metropole|}}} |{{#if:{{{FR_IGN_area_km2|}}}{{{FR_IGN_area_sq_mi|}}} |{{Convinfobox|{{{FR_IGN_area_km2|}}}|km2|{{{FR_IGN_area_sq_mi|}}}|sqmi|abbr=on}}{{#if:{{{FR_IGN_area_rank|}}}|&#32;([[ဧရိယာအလိုက် နိုင်ငံနန့် နယ်မြေဒေသတိ စာရင်း|{{{FR_IGN_area_rank|}}}]])}} }} }} | rowclass65 = mergedbottomrow | label65 = <div style="text-indent:0.5em;margin-left:1em;font-weight:normal;">•&nbsp;[[Cadastre]]{{{FR_foot3|}}}</div> | data65 = {{#if:{{{FR_metropole|}}} |{{#if:{{{FR_cadastre_area_km2|}}}{{{FR_cadastre_area_sq_mi|}}} | {{Convinfobox|{{{FR_cadastre_area_km2|}}}|km2|{{{FR_cadastre_area_sq_mi|}}}|sqmi|abbr=on}}{{#if:{{{FR_cadastre_area_rank|}}}|&#32;([[ဧရိယာအလိုက် နိုင်ငံနန့် နယ်မြေဒေသတိ စာရင်း|{{{FR_cadastre_area_rank|}}}]])}} }} }} | rowclass66 = mergedtoprow | header66 = {{#if:{{{လူဦးရေ|}}}{{{population_estimate|}}}{{{population_census|}}}{{{FR_metropole_population|}}} |{{#if:{{{population_link|}}} | [[{{{population_link}}}|လူဦးရေ]]<!-- -->| {{#ifexist:Demographics of {{{linking_name|{{{common_name|{{{name|{{{နာမည်|{{PAGENAME}}}}}}}}}}}}}} | [[Demographics of {{{linking_name|{{{common_name|{{{name|{{{နာမည်|{{PAGENAME}}}}}}}}}}}}}}|လူဦးရေ]]<!-- -->| လူဦးရေ<!-- -->}}<!-- -->}} }} | rowclass67 = mergedrow | label67 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{#if:{{{population_estimate_year|}}} |{{{population_estimate_year}}}&nbsp;ခန့်မှန်း|ခန့်မှန်း}}</div> | data67 = {{#if:{{{population_estimate|}}}{{{လူဦးရေ|}}} |{{{population_estimate|{{{လူဦးရေ|}}}}}}<!-- -->{{#if:{{{population_estimate_rank|}}}{{{လူဦးရေအဆင့်|}}} |&#32;(အဆင့် - [[လူဦးရေအလိုက် နိုင်ငံနန့် နယ်မြေဒေသတိ စာရင်း|{{{population_estimate_rank|{{{လူဦးရေအဆင့်|}}}}}}]])}} }} | rowclass68 = mergedrow | label68 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{population_label2|}}}</div> | data68= {{#if:{{{population_label2|}}}|{{{population_data2|}}}}} | rowclass69 = mergedrow | label69 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{population_label3|}}}</div> | data69= {{#if:{{{population_label3|}}}|{{{population_data3|}}}}} | rowclass70 = mergedrow | label70 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{#if:{{{population_census_year|}}} |{{{population_census_year}}}&nbsp;သန်းခေါင်စာရင်း|သန်းခေါင်စာရင်း}}</div> | data70 = {{#if:{{{population_census|}}} |{{{population_census}}}<!-- -->{{#if:{{{population_census_rank|}}} |&#32;(အဆင့် - [[လူဦးရွီအလိုက် နိုင်ငံနန့် နယ်မြီဒေသတိ စာရင်း|{{{population_census_rank}}}]])}} }} | rowclass71 = mergedrow | label71 = {{#if:{{{FR_metropole_population|}}}|{{#if:{{{FR_total_population_estimate_year|}}}|<span style="font-weight:normal">&nbsp;({{{FR_total_population_estimate_year}}})</span>}}}} | data71 = {{#if:{{{FR_metropole_population|}}}|{{#if:{{{FR_total_population_estimate_year|}}}|<nowiki />}}}} | rowclass72 = mergedrow | label72 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;Total{{{FR_foot|}}}</div> | data72 = {{#if:{{{FR_metropole_population|}}}|{{#if:{{{FR_total_population_estimate|}}} |{{{FR_total_population_estimate}}}{{#if:{{{FR_total_population_estimate_rank|}}}|&#32;(အဆင့် - [[လူဦးရွီအလိုက် နိုင်ငံတိ စာရင်း (၂၀၀၅)|{{{FR_total_population_estimate_rank}}}]])}} }} }} | rowclass73 = mergedrow | label73 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{FR_metropole}}}</div> | data73 = {{#if:{{{FR_metropole_population|}}}|{{{FR_metropole_population}}}{{#if:{{{FR_metropole_population_estimate_rank|}}} |&#32;(အဆင့် - [[လူဦးရွီအလိုက် နိုင်ငံတိ စာရင်း (၂၀၀၅)|{{{FR_metropole_population_estimate_rank}}}]])}} }} | rowclass74 = mergedbottomrow | label74 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;သိပ်သည်းမှု{{{FR_foot5|}}}</div> | data74 = {{#if:{{{လူဦးရေအထူ|}}}{{{population_density_km2|}}}{{{population_density_sq_mi|}}} | {{{လူဦးရေအထူ|{{Convinfobox|{{{population_density_km2|}}}|/km2|{{{population_density_sq_mi|}}}|/sqmi|1|abbr=on}}}}}{{{pop_den_footnote|}}}<!-- -->{{#if:{{{population_density_rank|{{{လူဦးရေအထူအဆင့်|}}}}}} |&#32;(အဆင့် - [[လူဦးရွီ သိပ်သည်းမှုအလိုက် နိုင်ငံနန့် နယ်မြီဒေသတိ စာရင်း|{{{population_density_rank|{{{လူဦးရေအထူအဆင့်|}}}}}}]])}} }} | rowclass75 = {{#if:{{{population_estimate|}}}{{{population_census|}}}{{{FR_metropole_population|}}}|mergedbottomrow|mergedtoprow}} | label75 = အဖွဲ့ဝင် | data75 = {{{nummembers|}}} | rowclass76 = mergedtoprow | label76 = {{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|Claimed|}} [[စုစုပေါင်း ပြည်တွင်းထုတ်ကုန်|GDP]]&nbsp;<span style="font-weight:normal;">([[ဝယ်ယူနိုင်စွမ်းအား ကွာခြားမှုနှုန်း|PPP]])</span> | data76 = {{#if:{{{GDP_PPP|}}}{{{GDP_PPP_per_capita|}}} |{{#if:{{{GDP_PPP_year|}}} |{{{GDP_PPP_year}}}&nbsp;}}ခန့်မှန်း }} | rowclass77 = mergedrow | label77 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;စုစုပေါင်း</div> | data77 = {{#if:{{{GDP_PPP|}}} |{{{GDP_PPP}}}<!-- -->{{#if:{{{GDP_PPP_rank|{{{GDP_PPP_အဆင့်|}}}}}} |&#32;(အဆင့် - [[GDP (PPP) အလိုက် နိုင်ငံတိ စာရင်း|{{{GDP_PPP_rank|{{{GDP_PPP_အဆင့်|}}}}}}]])}} }} | rowclass78 = mergedbottomrow | label78 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;Per capita</div> | data78 = {{#if:{{{GDP_PPP_per_capita|}}} |{{{GDP_PPP_per_capita}}}<!-- -->{{#if:{{{GDP_PPP_per_capita_rank|{{{GDP_PPP_per_capita_အဆင့်|}}}}}} |&#32;(အဆင့် - [[List of countries by GDP (PPP) per capita|{{{GDP_PPP_per_capita_rank|{{{GDP_PPP_per_capita_အဆင့်|}}}}}}]])}} }} | rowclass79 = mergedtoprow | label79 = {{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|Claimed|}} [[စုစုပေါင်း ပြည်တွင်းထုတ်ကုန်|GDP]]&nbsp;<span style="font-weight:normal;">(nominal)</span> | data79 = {{#if:{{{GDP_nominal|}}}{{{GDP_nominal_per_capita|}}} |{{#if:{{{GDP_nominal_year|}}} |{{{GDP_nominal_year}}}&nbsp;}}ခန့်မှန်း }} | rowclass80 = mergedrow | label80 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;စုစုပေါင်း</div> | data80 = {{#if:{{{GDP_nominal|}}} |{{{GDP_nominal}}}<!-- -->{{#if:{{{GDP_nominal_rank|}}} |&#32;(အဆင့် - [[List of countries by GDP (nominal)|{{{GDP_nominal_rank}}}]])}} }} | rowclass81 = mergedbottomrow | label81 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;Per capita</div> | data81 = {{#if:{{{GDP_nominal_per_capita|}}} | {{{GDP_nominal_per_capita}}}<!-- -->{{#if:{{{GDP_nominal_per_capita_rank|}}} |&#32;(အဆင့် - [[List of countries by GDP (nominal) per capita|{{{GDP_nominal_per_capita_rank}}}]])}} }} | label82 = [[Gini_coefficient|Gini]]{{#if:{{{Gini_year|}}} |&nbsp;<span style="font-weight:normal;">({{{Gini_year}}})</span>}} | data82 = {{#if:{{{Gini|}}} | {{#switch:{{{Gini_change|}}} |increase = {{increaseNegative}}&nbsp;<!-- -->|decrease = {{decreasePositive}}&nbsp;<!-- -->|steady = {{steady}}&nbsp;<!-- -->}}{{{Gini}}}{{{Gini_ref|}}}<br/><!-- ---------Evaluate and add Gini category:---------- --><span style="white-space:nowrap;"><!-- -->{{#iferror:<!-- -->{{#ifexpr:{{formatnum:{{{Gini}}}|R}}>100 <!-- -->| {{error|Error: Gini value above 100}}<!--Handled by outer #iferror, not visible to users--><!-- -->| {{#ifexpr:{{formatnum:{{{Gini}}}|R}}>=60 |{{Color|red|ကကောင်းမြင့်}}<!-- -->| {{#ifexpr:{{formatnum:{{{Gini}}}|R}}>=46 <!-- -->| {{Color|darkred|မြင့်}}<!-- -->| {{#ifexpr:{{formatnum:{{{Gini}}}|R}}>=30 <!-- -->| {{Color|orange|အလယ်}}<!-- -->| {{#ifexpr:{{formatnum:{{{Gini}}}|R}}>=0 <!-- -->| {{Color|forestgreen|နိမ့်}}<!-- -->| {{error|Error:Gini value below 0}}<!--Handled by outer #iferror, not visible to users--><!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->| {{error|Error: Invalid Gini value}}{{#ifeq: {{NAMESPACE}} | {{ns:0}} | [[ကဏ္ဍ:ထိန်းသိမ်းစစ်ဆီရန် လိုအပ်ရေ နိုင်ငံဆောင်းပါးတိ]] }}<!-- -->}}<!-- --></span><!-- -----------Add Gini_rank (if supplied):---------- -->{{#if:{{{Gini_rank|}}} |&nbsp;·&nbsp;[[List of countries by income equality|{{{Gini_rank}}}]]<!-- -->}}<!-- -->}} | label83 = [[HDI]]{{#if:{{{HDI_year|}}} |&nbsp;<span style="font-weight:normal;">({{{HDI_year}}})</span>}} | data83 = {{#if:{{{HDI|}}} | {{#switch:{{{HDI_change|}}} |increase = {{increase}}&nbsp;<!-- -->|decrease = {{decrease}}&nbsp;<!-- -->|steady = {{steady}}&nbsp;<!-- -->}}{{{HDI}}}{{{HDI_ref|}}}<br/><!-- ---------Evaluate and add HDI category:--------- --><span style="white-space:nowrap;"><!-- -->{{#iferror:<!-- -->{{#ifexpr:{{formatnum:{{{HDI}}}|R}}>1 <!-- -->| {{error|အမှား။ HDI တန်ဖိုး ၁ ထက်ကျော်နီရေ}}<!--Handled by outer #iferror, not visible to users--><!-- -->| {{#ifexpr:{{formatnum:{{{HDI}}}|R}}>0.799 <!-- -->| {{Color|darkgreen|ကကောင်းမြင့်}}<!-- -->| {{#ifexpr:{{formatnum:{{{HDI}}}|R}}>0.699 <!-- -->| {{Color|forestgreen|မြင့်}}<!-- -->| {{#ifexpr:{{formatnum:{{{HDI}}}|R}}>0.549 <!-- -->| {{Color|orange|အလယ်}}<!-- -->| {{#ifexpr:{{formatnum:{{{HDI}}}|R}}>=0.000<!-- -->| {{Color|red|နိမ့်}}<!-- -->| {{error|အမှား။ HDI တန်ဖိုး ၀ ထက် နည်းနီရေ}}<!--Handled by outer #iferror, not visible to users--><!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->| {{error|အမှား။ မရီရာရေ HDI တန်ဖိုး}}{{#ifeq: {{NAMESPACE}} | {{ns:0}} | [[ကဏ္ဍ:ထိန်းသိမ်းစစ်ဆီရန် လိုအပ်ရေ နိုင်ငံဆောင်းပါးတိ]] }}<!-- -->}}<!-- --></span><!-- ----------Add HDI_rank (if supplied):----------- -->{{#if:{{{HDI_rank|{{{HDI_အဆင့်}}}}}} |&nbsp;·&nbsp;[[လူထုဖွံ့ဖြိုးရီးညွှန်းကိန်းနိုင်ငံတိစာရင်း|{{{HDI_rank|{{{HDI_အဆင့်}}}}}}]]<!-- -->}}<!-- -->}} | label84 = {{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|Purported currency|ငွေကြေး}} | data84 = {{#if:{{{currency|}}}{{{ငွေ|}}} | {{{currency|{{{ငွေ|}}}}}} {{#if:{{{currency_code|}}} |([[ISO 4217|{{{currency_code}}}]])}} }} | rowclass85 = {{#if:{{{utc_offset_DST|}}}{{{DST_note|}}} |mergedtoprow}} | label85 = အချိန်ဇုန် | data85 = {{#if:{{{time_zone|{{{စံတော်ချိန်ဇုန်|}}}}}}{{{utc_offset|}}} |{{{time_zone|{{{စံတော်ချိန်ဇုန်|}}}}}} <!-- -->{{#if:{{{utc_offset|}}} |{{Nowrap|([[Coordinated Universal Time|UTC]]{{{utc_offset}}})}}<!-- -->}} }} | rowclass86 = {{#if:{{{DST_note|}}} |mergedrow |mergedbottomrow}} | label86 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;နွေရာသီ&nbsp;([[နိအလင်းရောင်ထိန်းသိမ်းသောအချိန်|DST]])</div> | data86 = {{#if:{{{time_zone_DST|}}}{{{DST|}}}{{{utc_offset_DST|}}} |{{If empty| {{{time_zone_DST|}}} | {{{DST|}}} }}&nbsp;([[Coordinated Universal Time|UTC]]{{{utc_offset_DST}}}) }} | rowclass87 = mergedbottomrow | label87 = <nowiki /> | data87 = {{{DST_note|}}} | label88 = [[Antipodes]] | data88 = {{{antipodes|}}} | label89 = ရက်စွဲပုံစံ | data89 = {{{date_format|}}} | label90 = ယာဉ်ကြောစနစ် | data90 = {{#if:{{{drives_on|}}} | {{lcfirst:{{{drives_on}}}}} }} | label91 = {{#if:{{{calling_code|}}} |{{#ifexist:{{{linking_name|{{{common_name|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}}}}}ရှိ တယ်လီဖုန်းနံပါတ်တိ | [[{{{linking_name|{{{common_name|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}}}}}ရှိ တယ်လီဖုန်းနံပါတ်တိ|တယ်လီဖုန်းကုဒ်]] | တယ်လီဖုန်းကုဒ် }} }} | data91 = {{{calling_code|}}} | label92 = သူတော်စင်{{#if:{{{patron_saints|}}}|တိ}} | data92 = {{If empty| {{{patron_saints|}}} | {{{patron_saint|}}} }} | label93 = {{#switch:{{{iso3166code|}}} |omit = <!--(do nothing)--> |#default = [[ISO 3166|ISO 3166 ကုဒ်]] }} | data93 = {{#switch:{{{iso3166code|}}} |omit = <!--(do nothing)--> | = <!--if iso3166code is not supplied: -->{{#if:{{{common_name|}}} | {{#ifexist:Template:ISO 3166 code {{{common_name|}}} | [[ISO 3166-2:{{ISO 3166 code {{{common_name}}}}}|{{ISO 3166 code {{{common_name}}}}}]] }} }} |#default = [[ISO 3166-2:{{uc:{{{iso3166code}}}}}|{{uc:{{{iso3166code}}}}}]] }} | label94 = [[နိုင်ငံကုဒ် ထိပ်ဆုံးအဆင့် ဒိုမိန်း|Internet TLD]] | data94 = {{{cctld|}}} | data95 = {{#if:{{{official_website|}}} |<div style="line-height:11pt">'''ဝက်ဘ်ဆိုဒ်'''<br/>{{{official_website}}}</div> }} | data96 = {{#if:{{{image_map3|}}} | {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map3|}}}|size={{{map3_width|}}}|upright=1.15|alt={{{alt_map3|}}}|title={{{common_name|{{{name|{{{linking_name|{{PAGENAME}} }}} }}} }}}ဧ တည်နီရာ }}<!-- -->{{#if:{{{map_caption3|}}}|<div style="font-size:85%;position:relative;top:0.3em;">{{{map_caption3|}}}</div>}} }} | data97 = {{#if:{{{footnote_a|}}}{{{footnote_b|}}}{{{footnote_c|}}}{{{footnote_d|}}}{{{footnote_e|}}}{{{footnote_f|}}}{{{footnote_g|}}}{{{footnote_h|}}} |<div style="text-align:left;margin-left:auto; margin-right:auto;"><ol style="list-style-type: lower-alpha; margin-left: 1em; font-size:85%;"> {{#if:{{{footnote_a|}}}|<li value=1>{{{footnote_a|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_b|}}}|<li value=2>{{{footnote_b|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_c|}}}|<li value=3>{{{footnote_c|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_d|}}}|<li value=4>{{{footnote_d|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_e|}}}|<li value=5>{{{footnote_e|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_f|}}}|<li value=6>{{{footnote_f|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_g|}}}|<li value=7>{{{footnote_g|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_h|}}}|<li value=8>{{{footnote_h|}}}</li>}} </ol></div>}} | data98 = {{#if:{{{footnote1|}}}{{{footnote2|}}}{{{footnote3|}}}{{{footnote4|}}}{{{footnote5|}}}{{{footnote6|}}}{{{footnote7|}}}{{{footnote8|}}} |<div style="text-align:left;margin-left:auto; margin-right:auto;"><ol style="font-size:85%; margin-left:1em;"> {{#if:{{{footnote1|}}}|<li value=1>{{{footnote1|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote2|}}}|<li value=2>{{{footnote2|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote3|}}}|<li value=3>{{{footnote3|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote4|}}}|<li value=4>{{{footnote4|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote5|}}}|<li value=5>{{{footnote5|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote6|}}}|<li value=6>{{{footnote6|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote7|}}}|<li value=7>{{{footnote7|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote8|}}}|<li value=8>{{{footnote8|}}}</li>}} </ol></div>}} | rowstyle99 = font-size:85%; | data99 = {{#if:{{{footnotes|}}}|<div style="text-align:left;margin-left:auto; margin-right:auto;">{{{footnotes}}}</div>}} | belowclass = mergedtoprow noprint | below = {{#if:{{{navbar|}}}| {{navbar|{{{navbar|}}}}} }} }} <!-- {{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[ကဏ္ဍ:Pages using infobox country with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[တမ်းပလိတ်:Infobox country]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| admin_center | admin_center_type | alt_coat | alt_flag | alt_flag2 | alt_map | alt_map2 | alt_map3 | alt_symbol | anthem | antipodes | area_acre | area_data2 | area_data3 | area_footnote | area_ha | area_km2 | area_label | area_label2 | area_label3 | area_land_acre | area_land_footnote | area_land_ha | area_land_km2 | area_land_sq_mi | area_link | area_rank | area_sq_mi | area_water_acre | area_water_footnote | area_water_ha | area_water_km2 | area_water_sq_mi | calling_code | capital | capital_type | cctld | common_name | conventional_long_name |Coordinates | currency | currency_code | date_format | demonym | drives_on | DST | DST_note | englishmotto | established | established_date1 | established_date10 | established_date11 | established_date12 | established_date13 | established_date2 | established_date3 | established_date4 | established_date5 | established_date6 | established_date7 | established_date8 | established_date9 | established_event1 | established_event10 | established_event11 | established_event12 | established_event13 | established_event2 | established_event3 | established_event4 | established_event5 | established_event6 | established_event7 | established_event8 | established_event9 | ethnic_groups | ethnic_groups_year | flag_border | flag_caption | flag_width | flag2_border | flagwidth | footnote_a | footnote_b | footnote_c | footnote_d | footnote_e | footnote_f | footnote_g | footnote_h | footnote1 | footnote2 | footnote3 | footnote4 | footnote5 | footnote6 | footnote7 | footnote8 | footnotes | FR_cadastre_area_km2 | FR_cadastre_area_rank | FR_cadastre_area_sq_mi | FR_foot | FR_foot2 | FR_foot3 | FR_foot4 | FR_foot5 | FR_IGN_area_km2 | FR_IGN_area_rank | FR_IGN_area_sq_mi | FR_metropole | FR_metropole_population | FR_metropole_population_estimate_rank | FR_total_population_estimate | FR_total_population_estimate_rank | FR_total_population_estimate_year | GDP_nominal | GDP_nominal_per_capita | GDP_nominal_per_capita_rank | GDP_nominal_rank | GDP_nominal_year | GDP_PPP | GDP_PPP_per_capita | GDP_PPP_per_capita_rank | GDP_PPP_rank | GDP_PPP_year | Gini | Gini_change | Gini_rank | Gini_ref | Gini_year | government_type | HDI | HDI_change | HDI_rank | HDI_ref | HDI_year | image_coat | image_flag | image_flag2 | image_map | image_map2 | image_map3 | image_symbol | iso3166code | languages | languages_sub | languages_type | languages2 | languages2_sub | languages2_type | largest_city | largest_settlement | largest_settlement_type | leader_name1 | leader_name10 | leader_name11 | leader_name12 | leader_name13 | leader_name14 | leader_name15 | leader_name2 | leader_name3 | leader_name4 | leader_name5 | leader_name6 | leader_name7 | leader_name8 | leader_name9 | leader_title1 | leader_title10 | leader_title11 | leader_title12 | leader_title13 | leader_title14 | leader_title15 | leader_title2 | leader_title3 | leader_title4 | leader_title5 | leader_title6 | leader_title7 | leader_title8 | leader_title9 | legislature | linking_name | loctext | lower_house | map_caption | map_caption2 | map_caption3 | map_width | map2_width | map3_width | membership | membership_type | micronation | motto | name | national_anthem | national_languages | national_motto | native_name | navbar | nummembers | official_languages | official_website | org_type | other_symbol | other_symbol_type | patron_saint | patron_saints | percent_water | politics_link | pop_den_footnote | population_census | population_census_rank | population_census_year | population_data2 | population_data3 | population_density_km2 | population_density_rank | population_density_sq_mi | population_estimate | population_estimate_rank | population_estimate_year | population_label2 | population_label3 | population_link | recognised_languages | recognised_national_languages | recognised_regional_languages | recognized_languages | recognized_national_languages | recognized_regional_languages | regional_languages | religion | royal_anthem | sovereignty_note | sovereignty_type | status | symbol_type | symbol_type_article | symbol_width | text_symbol | text_symbol_type | time_zone | time_zone_DST | upper_house | utc_offset | utc_offset_DST | area_magnitude | country_code }}{{main other| {{#if:{{both|{{{image_coat|}}}|{{{image_symbol|}}}}}|[[ကဏ္ဍ:Pages using infobox country with syntax problems]] }}{{#if:{{both|{{{alt_coat|}}}|{{{alt_symbol|}}}}}|[[ကဏ္ဍ:Pages using infobox country with syntax problems]] }}{{#if:{{both|{{{motto|}}}|{{{national_motto|}}}}}|[[ကဏ္ဍ:Pages using infobox country with syntax problems]] }}{{#if:{{both|{{{national_anthem|}}}|{{{anthem|}}}}}|[[ကဏ္ဍ:Pages using infobox country with syntax problems]] }}{{#if:{{both|{{{other_symbol|}}}|{{{text_symbol|}}}}}|[[ကဏ္ဍ:Pages using infobox country with syntax problems]] }}{{#if:{{both|{{{other_symbol_type|}}}|{{{text_symbol_type|}}}}}|[[ကဏ္ဍ:Pages using infobox country with syntax problems]] }}{{#if:{{both|{{{largest_city|}}}|{{{largest_settlement|}}}}}|[[ကဏ္ဍ:Pages using infobox country with syntax problems]] }}{{#if:{{both|{{{recognized_languages|}}}|{{{recognised_languages|}}}}}|[[ကဏ္ဍ:Pages using infobox country with syntax problems]] }}{{#if:{{both|{{{recognized_national_languages|}}}|{{{recognised_national_languages|}}}}}{{both|{{{recognized_regional_languages|}}}|{{{recognised_regional_languages|}}}}}|[[ကဏ္ဍ:Pages using infobox country with syntax problems]] }}{{#if:{{{official_languages|}}}||{{#if:{{{recognized_languages|}}}{{{recognised_languages|}}}{{{recognized_national_languages|}}}{{{recognised_national_languages|}}}{{{recognized_regional_languages|}}}{{{recognised_regional_languages|}}}|[[ကဏ္ဍ:Pages using infobox country with syntax problems]]}} }}{{#if:{{both|{{{area_km2|}}}|{{{area_ha|}}}}}{{both|{{{area_land_km2|}}}|{{{area_land_ha|}}}}}{{both|{{{area_water_km2|}}}|{{{area_water_ha|}}}}}|[[ကဏ္ဍ:Pages using infobox country with syntax problems]] }}{{#if:{{both|{{{DST|}}}|{{{time_zone_DST|}}}}}|[[ကဏ္ဍ:Pages using infobox country with syntax problems]] }}{{#if:{{{time_zone|}}}{{{utc_offset|}}}||{{#if:{{{time_zone_DST|}}}{{{utc_offset_DST|}}}|[[ကဏ္ဍ:Pages using infobox country with syntax problems]]}} }}{{#if:{{both|{{{patron_saint|}}}|{{{patron_saints|}}}}}|[[ကဏ္ဍ:Pages using infobox country with syntax problems]] }}{{#if:{{both|{{{sovereignty_type|}}}|{{{established|}}} }}|[[ကဏ္ဍ:Pages using infobox country with syntax problems]] }}{{#if:{{{languages|}}}|{{#if:{{{languages_type|}}}||[[ကဏ္ဍ:Pages using infobox country with syntax problems]]}} }}{{#if:{{{languages2|}}}|{{#if:{{{languages2_type|}}}||[[ကဏ္ဍ:Pages using infobox country with syntax problems]]}} }}}} --> <noinclude> {{documentation}} [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံဆိုင်ရာ တမ်းပလက်တိ]] </noinclude> dvo1dc7y09mhfbfr3uhh3lkdb04qpvk 22320 22319 2026-11-04T06:07:56Z YaThaWinTha 42 22320 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = geography vcard | bodystyle = font-size:88%; | headerstyle= text-align:left; | aboveclass = adr | abovestyle = padding:0.25em 0.33em 0.33em;line-height:1.2em;font-size:1.25em; | above = {{#if:{{{conventional_long_name|}}}{{{native_name|}}}{{{name|}}}{{{နိုင်ငံနာမည်အပြည့်|}}}{{{နာမည်_ရင်း|}}}{{{နာမည်|}}} | {{#if:{{{conventional_long_name|}}}{{{နိုင်ငံနာမည်အပြည့်|}}} |<span class=" fn org country-name">{{{conventional_long_name|{{{နိုင်ငံနာမည်အပြည့်|}}}}}}</span><br/> }}{{#if:{{{native_name|}}}{{{name|}}}{{{နာမည်_ရင်း|}}}{{{နာမည်|}}} |<div style="padding-top:0.25em;"><!-- -->{{Br separated entries |{{{native_name|{{{နာမည်_ရင်း|}}}}}} |{{#if:{{{name|}}}{{{နာမည်|}}} |<span class="fn org country-name">{{{name|{{{နာမည်|}}}}}}</span> }}}}</div> }}<!-- -->{{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes |<span class=" fn org">[[Micronation]]</span> }} }} | imagestyle = text-align:center;padding:0.5em 0; | image1 = {{#if:{{{image_coat|}}}{{{image_symbol|}}}{{{image_flag|}}}{{{image_flag2|}}}{{{ပုံ_အလံ|}}}{{{ပုံ_တံဆိပ်|}}} |{{Infobox country/imagetable|width1 = {{#if:{{{flag_width|}}}|{{{flagwidth}}}|58%}} |image1a = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|suppressplaceholder={{main other||no}}|image={{{image_flag|{{{ပုံ_အလံ|}}}}}}|sizedefault=125px|border={{yesno |{{{flag_border|}}}|yes=yes|blank=yes}}|alt={{{alt_flag|}}}|title={{{common_name|{{{name|{{{နာမည်|{{{linking_name|{{PAGENAME}}}}}}}}}}}}}}ဧ အလံတော်}} |image1b = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|suppressplaceholder={{main other||no}}|image={{{image_flag2|}}}|sizedefault=125px|size={{{flag_width|}}}|maxsize=250|border={{yesno |{{{flag2_border|}}}|yes=yes|blank=yes}}|alt={{{alt_flag2|{{{flag_alt2|}}}}}}}} |caption1= {{#ifexist: {{If empty |{{{flag_type_article|}}} |{{{flag|}}} | {{If empty |{{{linking_name|}}} |{{{common_name|}}} |{{{name|{{{နာမည်|}}}}}} |{{PAGENAME}} }}ဧ {{If empty |{{{flag_type|}}} |အလံတော်}} }}|[[{{If empty |{{{flag_type_article|}}} |{{{flag|}}} |{{If empty |{{{linking_name|}}} |{{{common_name|}}} |{{{name|{{{နာမည်|}}}}}} |{{PAGENAME}} }}ဧ {{If empty |{{{flag_type|}}} |အလံတော်}} }}|{{If empty |{{{flag_caption|}}} |{{{flag_type|}}} |အလံတော်}}]]|{{If empty |{{{flag_caption|}}} |{{{flag_type|}}} |image_flag}} }} |image2 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|suppressplaceholder={{main other||no}}|image={{If empty|{{{image_coat|}}}|{{{image_symbol|{{{ပုံ_တံဆိပ်|}}}}}}}} |size={{{symbol_width|}}}|sizedefault=85px|alt={{#if:{{{image_coat|}}}|{{{alt_coat|}}}|{{{alt_symbol|}}}}}|title={{{common_name|{{{name|{{{နာမည်|{{{linking_name|{{PAGENAME}}}}}}}}}}}}}}ဧ {{{symbol_type|နိုင်ငံတော်အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ်}}}}} |caption2= {{#ifexist:{{{linking_name|{{{common_name|{{{name|{{{နာမည်|{{PAGENAME}}}}}}}}}}}}}}ဧ {{{symbol_type_article|{{{symbol_type|နိုင်ငံတော်အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ်}}}}}} |[[{{{linking_name|{{{common_name|{{{name|{{{နာမည်|{{PAGENAME}}}}}}}}}}}}}}ဧ {{{symbol_type_article|{{{symbol_type|နိုင်ငံတော်အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ်}}}}}}| {{{symbol_type|အမှတ်တံဆိပ်}}}]] |{{{symbol_type_article|{{{symbol_type|အမှတ်တံဆိပ်}}}}}} }} }} }} | data1 = {{#if:{{{national_motto|}}}{{{motto|}}}{{{နိုင်ငံတော်ဆောင်ပုဒ်|}}}{{{ဆောင်ပုဒ်|}}} |<div style="line-height:1.2em;">'''ဆောင်ပုဒ်:&nbsp;'''{{If empty|{{{motto|}}}|{{{national_motto|}}}|{{{နိုင်ငံတော်ဆောင်ပုဒ်|}}}|{{{ဆောင်ပုဒ်|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{englishmotto|}}}|<br/>{{Small|{{{englishmotto}}} }} }}</div> }} | class2 = anthem | data2 = {{#if:{{{national_anthem|}}}{{{anthem|}}}{{{နိုင်ငံတော်သီချင်း|}}} |<div style="line-height:1.2em;">'''နိုင်ငံတော် သီချင်း:&nbsp;'''{{If empty|{{{national_anthem|}}}|{{{anthem|}}}|{{{နိုင်ငံတော်သီချင်း|}}}}}</div> }}{{#if:{{{royal_anthem|}}} | <div style="line-height:1.2em;">'''တော်ဝင်သာချင်း:&nbsp;'''{{{royal_anthem}}}</div> }} | data3 = {{#if:{{{other_symbol|}}}{{{text_symbol|}}} |<div style="line-height:1.2em;">{{#if:{{{other_symbol_type|}}}{{{text_symbol_type|}}} | '''{{If empty|{{{other_symbol_type|}}}|{{{text_symbol_type|}}}}}'''<br/>}}<!-- -->{{If empty|{{{other_symbol|}}}|{{{text_symbol|}}}}}</div> }} | data4 = {{#if:{{{image_map|}}}{{{ပုံ_နီရာ|}}} |{{#invoke:infoboxImage|infoboxImage|image={{{image_map|{{{ပုံ_နီရာ|}}}}}}|size={{{map_width|}}}|upright=1.15|alt={{{alt_map|}}}|title={{{map_caption| {{{common_name|{{{name|{{{နာမည်|{{{linking_name|{{PAGENAME}} }}} }}} }}} }}}ဧ တည်နီရာ }}} }}<!-- -->{{#if:{{{map_caption|}}}|<div style="font-size:85%;position:relative;top:0.3em;">{{{map_caption|}}}</div>}} }} | data5 = {{#if:{{{image_map2|}}} |{{#invoke:infoboxImage|infoboxImage|image={{{image_map2|}}}|size={{{map2_width|}}}|upright=1.15|alt={{{alt_map2|}}}|title={{{map_caption2|{{{common_name|{{{name|{{{linking_name|{{PAGENAME}} }}} }}} }}}ဧ တည်နီရာ }}} }}<!-- -->{{#if:{{{map_caption2|}}}|<div style="font-size:85%;position:relative;top:0.3em;">{{{map_caption2|}}}</div>}} }} | label6 = လက်ဟိအခြီအနီ | data6 = {{{status|}}} | label7 = တည်နီရာ | data7 = {{{loctext|}}} | label8 = {{#if:{{{capital|}}}{{{မြို့တော်|}}} | {{#if:{{{capital_type|}}} | {{{capital_type}}} | မြို့တော် }} | {{#if:{{{admin_center_type|}}}| {{{admin_center_type}}} | အုပ်ချုပ်ရီး&nbsp;စင်တာ }} }}{{#ifeq: {{#ifeq:{{{largest_city|}}}{{{အကြီးဆုံးမြို့|}}}{{{largest_settlement|}}}|capital |capital<!-- -->|{{#switch:မြို့တော် | [[{{{largest_city|}}}{{{အကြီးဆုံးမြို့|}}}{{{largest_settlement|}}}]] = capital | {{{largest_city|}}}{{{အကြီးဆုံးမြို့|}}}{{{largest_settlement|}}} = capital | not capital }}<!-- -->}}|capital <!-- (#ifeq:)-->|<!------------------------------------------ capital is largest_city/_settlement: ------------------------------------------- --><br/><span style="font-weight:normal">နန့် {{{largest_settlement_type|အကြီးဆုံးမြို့}}}</span> }} | data8 = {{#if:{{{capital|{{{မြို့တော်|}}}}}}{{{admin_center|}}} | {{If empty| {{{capital|{{{မြို့တော်|}}}}}} | {{{admin_center|}}} }}<!-- ---------Add capital's lat/longitude (if provided):--------- -->{{#if:{{{Coordinates|}}}|<br/><span style="white-space:nowrap;font-size:85%;">{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{Coordinates}}}|type:city}}</span>| }} }} | rowclass9 = {{#if:{{{capital|}}}{{{admin_center|}}}{{{မြို့တော်|}}}|mergedbottomrow}} | label9 = အကြီးဆုံး{{{largest_settlement_type|မြို့}}} | data9 = {{#ifeq: {{#ifeq:{{{largest_city|}}}{{{အကြီးဆုံးမြို့|}}}{{{largest_settlement|}}}|capital |capital<!-- -->|{{#switch:မြို့တော် | [[{{{largest_city|}}}{{{အကြီးဆုံးမြို့|}}}{{{largest_settlement|}}}]] = capital | {{{largest_city|}}}{{{အကြီးဆုံးမြို့|}}}{{{largest_settlement|}}} = capital | not capital }}<!-- -->}}|capital <!-- (#ifeq:)-->|<!-- nothing already appears above --> | {{If empty| {{{largest_city|}}} | {{{largest_settlement|}}} | {{{အကြီးဆုံးမြို့|}}} }} }} | rowclass10 = mergedtoprow | label10 = ရုံးသုံး&nbsp;ဘာသာစကားတိ | data10 = {{{official_languages|{{{ရုံးသုံးဘာသာတိ|}}}}}} | rowclass11 = mergedrow | label11 = <span style="font-weight:normal;">အသိအမှတ်ပြု&nbsp;ဘာသာစကားတိ</span> | data11 = {{If empty| {{{recognized_languages|}}} | {{{recognised_languages|}}} }} | rowclass12 = mergedrow | label12 = <span style="font-weight:normal;">အသိအမှတ်ပြု နိုင်ငံတော်&nbsp;ဘာသာစကားတိ</span> | data12 = {{If empty| {{{recognized_national_languages|}}} | {{{recognised_national_languages|}}} | {{{national_languages|}}} }} | rowclass13 = mergedrow | label13 = <span style="font-weight:normal;">အသိအမှတ်ပြု ဒေသန္တရ&nbsp;ဘာသာစကားတိ</span> | data13 = {{If empty| {{{recognized_regional_languages|}}} | {{{recognised_regional_languages|}}} | {{{regional_languages|}}} }} | rowclass14 = {{#ifeq:{{{languages2_sub|}}}|yes |{{#ifeq:{{{languages_sub|}}}|yes |mergedrow}} |{{#ifeq:{{{languages_sub|}}}|yes |mergedbottomrow}} }} | label14 ={{#ifeq:{{{languages_sub|}}}|yes |<span style="font-weight:normal;">{{If empty| {{{languages_type|}}} | အခြား&nbsp;ဘာသာစကားတိ}}</span> |{{If empty| {{{languages_type|}}} | အခြား&nbsp;ဘာသာစကားတိ }} }} | data14 = {{{languages|}}} | rowclass15 = {{#ifeq:{{{languages2_sub|}}}|yes |mergedbottomrow}} | label15 = {{#ifeq:{{{languages2_sub|}}}|yes |<span style="font-weight:normal;">{{If empty|{{{languages2_type|}}} | အခြား&nbsp;ဘာသာစကားတိ }}</span> |{{If empty|{{{languages2_type|}}} | အခြား&nbsp;ဘာသာစကားတိ }} }} | data15 = {{{languages2|}}} | label16 = [[လူမျိုးစု]] <!-- -->{{#if:{{{ethnic_groups_year|}}} |<span style="font-weight:normal;">({{{ethnic_groups_year}}})</span>}} | data16 = {{{ethnic_groups|{{{လူမျိုးတိ|}}}}}} | label17 = ကိုးကွယ်မှု | data17 = {{{religion|{{{ဘာသာတရားတိ|}}}}}} | label18 = [[Demonym]] | data18 = {{#if:{{{demonym|}}} |{{#ifexist:{{{demonym}}} လူမျိုး | [[{{{demonym}}} လူမျိုး|{{{demonym}}}]] | {{{demonym}}} }} }} | label19 = အမျိုးအစား | data19 = {{{org_type|{{{အမျိုးအစား|}}}}}} | label20 = {{If empty|{{{membership_type|}}} | အဖွဲ့ဝင် }} | data20 = {{{membership|}}} | label21 = {{#if:{{{government_type|}}} | {{#if:{{{politics_link|}}} | [[{{{politics_link}}}|{{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|ဖွဲ့စည်းပုံ|အစိုးရ}}]]<!-- -->| {{#ifexist:{{{linking_name|{{{common_name|{{{name|{{{နာမည်|{{PAGENAME}}}}}}}}}}}}}}ဧ နိုင်ငံရီး | [[{{{linking_name|{{{common_name|{{{name|{{{နာမည်|{{PAGENAME}}}}}}}}}}}}}}ဧ နိုင်ငံရီး|{{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|ဖွဲ့စည်းပုံ|အစိုးရ}}]]<!-- -->| {{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|ဖွဲ့စည်းပုံ|အစိုးရ}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}} | data21 = {{{government_type|}}} | header22 = {{#if:{{{government_type|}}} || {{#if:{{{leader_title1|}}}{{{leader_name1|}}}{{{ခေါင်းဆောင်_ရာထူး(၁)|}}}{{{ခေါင်းဆောင်_နာမည်(၁)|}}} | {{#if:{{{name|}}}{{{membership|}}} | <!--template being used for geopolitical org:-->ဦးဆောင်သူတိ | <!--template being used for country/territory: -->အစိုးရ }} }} }} | rowclass23 = {{#if:{{{leader_name2|{{{ခေါင်းဆောင်_နာမည်(၂)|}}}}}}|mergedrow |mergedbottomrow}} | label23 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{leader_title1|{{{ခေါင်းဆောင်_ရာထူး(၁)|}}}}}}</div> | data23 = {{{leader_name1|{{{ခေါင်းဆောင်_နာမည်(၁)|}}}}}} | rowclass24 = {{#if:{{{leader_name3|{{{ခေါင်းဆောင်_နာမည်(၃)|}}}}}}|mergedrow |mergedbottomrow}} | label24 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{leader_title2|{{{ခေါင်းဆောင်_ရာထူး(၂)|}}}}}}</div> | data24 = {{{leader_name2|{{{ခေါင်းဆောင်_နာမည်(၂)|}}}}}} | rowclass25 = {{#if:{{{leader_name4|}}}|mergedrow |mergedbottomrow}} | label25 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{leader_title3|{{{ခေါင်းဆောင်_ရာထူး(၃)|}}}}}}</div> | data25 = {{{leader_name3|{{{ခေါင်းဆောင်_နာမည်(၃)|}}}}}} | rowclass26 = {{#if:{{{leader_name5|}}}|mergedrow |mergedbottomrow}} | label26 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{leader_title4|}}}</div> | data26 = {{{leader_name4|}}} | rowclass27 = {{#if:{{{leader_name6|}}}|mergedrow |mergedbottomrow}} | label27 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{leader_title5|}}}</div> | data27 = {{{leader_name5|}}} | rowclass28 = {{#if:{{{leader_name7|}}}|mergedrow |mergedbottomrow}} | label28 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{leader_title6|}}}</div> | data28 = {{{leader_name6|}}} | rowclass29 = {{#if:{{{leader_name8|}}}|mergedrow |mergedbottomrow}} | label29 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{leader_title7|}}}</div> | data29 = {{{leader_name7|}}} | rowclass30 = {{#if:{{{leader_name9|}}}|mergedrow |mergedbottomrow}} | label30 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{leader_title8|}}}</div> | data30 = {{{leader_name8|}}} | rowclass31 = {{#if:{{{leader_name10|}}}|mergedrow |mergedbottomrow}} | label31 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{leader_title9|}}}</div> | data31 = {{{leader_name9|}}} | rowclass32 = {{#if:{{{leader_name11|}}}|mergedrow |mergedbottomrow}} | label32 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{leader_title10|}}}</div> | data32 = {{{leader_name10|}}} | rowclass33 = {{#if:{{{leader_name12|}}}|mergedrow |mergedbottomrow}} | label33 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{leader_title11|}}}</div> | data33 = {{{leader_name11|}}} | rowclass34 = {{#if:{{{leader_name13|}}}|mergedrow |mergedbottomrow}} | label34 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{leader_title12|}}}</div> | data34 = {{{leader_name12|}}} | rowclass35 = {{#if:{{{leader_name14|}}}|mergedrow |mergedbottomrow}} | label35 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{leader_title13|}}}</div> | data35 = {{{leader_name13|}}} | rowclass36 = {{#if:{{{leader_name15|}}}|mergedrow |mergedbottomrow}} | label36 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{leader_title14|}}}</div> | data36 = {{{leader_name14|}}} | rowclass37 = mergedbottomrow | label37 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{leader_title15|}}}</div> | data37 = {{{leader_name15|}}} | label38 = ဥပဒေပြုလွှတ်တော် | data38 = {{{legislature|}}} | rowclass39 = mergedrow | label39 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;[[အထက်လွှတ်တော်]]</div> | data39 = {{{upper_house|}}} | rowclass40 = mergedbottomrow | label40 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;[[အောက်လွှတ်တော်]]</div> | data40 = {{{lower_house|}}} | rowclass41 = {{#if:{{{established_event1|}}}{{{ထူထောင်ရီး_နာမည်(၁)|}}} |mergedtoprow}} | header41 = {{#if:{{{established_event1|}}}{{{sovereignty_type|}}}{{{ထူထောင်ရီး_နာမည်(၁)|}}} |{{#if:{{{sovereignty_type|}}} | {{{sovereignty_type}}}<!-- -->{{#if:{{{sovereignty_note|}}} |&nbsp;<span style="font-weight:normal;">{{{sovereignty_note}}}</span>}} | {{#if:{{{established|}}}| | တည်ထောင် }} }} }} | label42 = တည်ထောင် | data42 = {{#if:{{{sovereignty_type|}}} | |{{{established|}}} }} | rowclass43 = {{#if:{{{established_event2|{{{ထူထောင်ရီး_နာမည်(၂)|}}}}}} |mergedrow |mergedbottomrow}} | label43 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{established_event1|{{{ထူထောင်ရီး_နာမည်(၁)|}}}}}}</div> | data43 = {{{established_date1|{{{ထူထောင်ရီး_ခုနှစ်(၁)|}}}}}} | rowclass44 = {{#if:{{{established_event3|{{{ထူထောင်ရီး_နာမည်(၃)|}}}}}} |mergedrow |mergedbottomrow}} | label44 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{established_event2|{{{ထူထောင်ရီး_နာမည်(၂)|}}}}}}</div> | data44 = {{{established_date2|{{{ထူထောင်ရီး_ခုနှစ်(၂)|}}}}}} | rowclass45 = {{#if:{{{established_event4|{{{ထူထောင်ရီး_နာမည်(၄)|}}}}}} |mergedrow |mergedbottomrow}} | label45 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{established_event3|{{{ထူထောင်ရီး_နာမည်(၃)|}}}}}}</div> | data45 = {{{established_date3|{{{ထူထောင်ရီး_ခုနှစ်(၃)|}}}}}} | rowclass46 = {{#if:{{{established_event5|{{{ထူထောင်ရီး_နာမည်(၅)|}}}}}} |mergedrow |mergedbottomrow}} | label46 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{established_event4|{{{ထူထောင်ရီး_နာမည်(၄)|}}}}}}</div> | data46 = {{{established_date4|{{{ထူထောင်ရီး_ခုနှစ်(၄)|}}}}}} | rowclass47 = {{#if:{{{established_event6|{{{ထူထောင်ရီး_နာမည်(၆)|}}}}}} |mergedrow |mergedbottomrow}} | label47 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{established_event5|{{{ထူထောင်ရီး_နာမည်(၅)|}}}}}}</div> | data47 = {{{established_date5|{{{ထူထောင်ရီး_ခုနှစ်(၅)|}}}}}} | rowclass48 = {{#if:{{{established_event7|{{{ထူထောင်ရီး_နာမည်(၇)|}}}}}} |mergedrow |mergedbottomrow}} | label48 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{established_event6|{{{ထူထောင်ရီး_နာမည်(၆)|}}}}}}</div> | data48 = {{{established_date6|{{{ထူထောင်ရီး_ခုနှစ်(၆)|}}}}}} | rowclass49 = {{#if:{{{established_event8|}}} |mergedrow |mergedbottomrow}} | label49 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{established_event7|{{{ထူထောင်ရီး_နာမည်(၇)|}}}}}}</div> | data49 = {{{established_date7|{{{ထူထောင်ရီး_ခုနှစ်(၇)|}}}}}} | rowclass50 = {{#if:{{{established_event9|}}} |mergedrow |mergedbottomrow}} | label50 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{established_event8|}}}</div> | data50 = {{{established_date8|}}} | rowclass51 = {{#if:{{{established_event10|}}} |mergedrow |mergedbottomrow}} | label51 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{established_event9|}}}</div> | data51 = {{{established_date9|}}} | rowclass52 = {{#if:{{{established_event11|}}} |mergedrow |mergedbottomrow}} | label52 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{established_event10|}}}</div> | data52 = {{{established_date10|}}} | rowclass53 = {{#if:{{{established_event12|}}} |mergedrow |mergedbottomrow}} | label53 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{established_event11|}}}</div> | data53 = {{{established_date11|}}} | rowclass54 = {{#if:{{{established_event13|}}} |mergedrow |mergedbottomrow}} | label54 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{established_event12|}}}</div> | data54 = {{{established_date12|}}} | rowclass55 = mergedbottomrow | label55 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{established_event13|}}}</div> | data55 = {{{established_date13|}}} | rowclass56 = mergedtoprow | header56 = {{#if:{{{ဧရိယာ|}}}{{{area_km2|}}}{{{area_ha|}}}{{{area_sq_mi|}}}{{{area_acre|}}}{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_water_acre|}}} | {{#if:{{{area_link|}}} | [[{{{area_link}}}|{{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|ပိုင်ဆိုင်ရေဟုဆိုရေ|}} ဧရိယာ]] | {{#ifexist:{{{linking_name|{{{common_name|{{{name|{{{နာမည်|{{PAGENAME}}}}}}}}}}}}}}ဧ ပထဝီဝင် | [[{{{linking_name|{{{common_name|{{{name|{{{နာမည်|{{PAGENAME}}}}}}}}}}}}}}ဧ ပထဝီဝင်|{{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|ပိုင်ဆိုင်ရေဟုဆိုရေ|}} ဧရိယာ]] | {{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|ပိုင်ဆိုင်ရေဟုဆိုရေ|}} ဧရိယာ<!-- -->}}<!-- -->}} }} | rowclass57 = {{#if:{{{ဧရိယာ|}}}{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{FR_metropole|}}}{{{area_label2|}}}{{{area_label3|}}}{{{percent_water|}}}{{{ဧရိယာရေရာခိုင်နှုန်း|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label57 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{area_label|စုစုပေါင်း}}}{{{FR_foot4|}}}</div> | data57 = {{#if:{{{ဧရိယာ|}}}{{{area_km2|}}}{{{area_ha|}}}{{{area_sq_mi|}}}{{{area_acre|}}} |{{#if:{{{area_km2|}}}{{{area_sq_mi|}}}{{{ဧရိယာ|}}} |{{{ဧရိယာ|{{Convinfobox|{{{area_km2|}}}|km2|{{{area_sq_mi|}}}|sqmi|abbr=on}}}}} |{{#if:{{{area_ha|}}}{{{area_acre|}}} |{{Convinfobox|{{{area_ha|}}}|ha|{{{area_acre|}}}|acre|abbr=on}} }} }}{{{area_footnote|}}}{{#if:{{{area_rank|}}}{{{ဧရိယာအဆင့်|}}} |&#32;(အဆင့်: [[ဧရိယာအလိုက် နိုင်ငံနန့် နယ်မြေဒေသတိ စာရင်း|{{{area_rank|{{{ဧရိယာအဆင့်|}}}}}}]]) }} }} | rowclass58 = {{#if:{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{FR_metropole|}}}{{{area_label2|}}}{{{area_label3|}}}{{{percent_water|}}}{{{ဧရိယာရေရာခိုင်နှုန်း|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label58 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;ကုန်းမြေ</div> | data58 = {{#if:{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_land_acre|}}} |{{#if:{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_sq_mi|}}} |{{Convinfobox|{{{area_land_km2|}}}|km2|{{{area_land_sq_mi|}}}|sqmi|abbr=on}} |{{#if:{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_acre|}}} |{{Convinfobox|{{{area_land_ha|}}}|ha|{{{area_land_acre|}}}|acre|abbr=on}} }} }}{{{area_land_footnote|}}} }} | rowclass59 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}{{{area_label2|}}}{{{area_label3|}}}{{{percent_water|}}}{{{ဧရိယာရေရာခိုင်နှုန်း|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label59 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;ရေထု</div> | data59 = {{#if:{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_water_acre|}}} |{{#if:{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_sq_mi|}}} |{{Convinfobox|{{{area_water_km2|}}}|km2|{{{area_water_sq_mi|}}}|sqmi|abbr=on}} |{{#if:{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_acre|}}} |{{Convinfobox|{{{area_water_ha|}}}|ha|{{{area_water_acre|}}}|acre|abbr=on}} }} }}{{{area_water_footnote|}}} }} | rowclass60 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}{{{area_label2|}}}{{{area_label3|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label60 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;ရေထု&nbsp;(%)</div> | data60 = {{{percent_water|{{{ဧရိယာရေရာခိုင်နှုန်း|}}}}}} | rowclass61 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}{{{area_label2|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label61 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{area_label2|}}}</div> | data61 = {{#if:{{{area_label2|}}}| {{{area_data2|}}} }} | rowclass62 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label62 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{area_label3|}}}</div> | data62 = {{#if:{{{area_label3|}}}| {{{area_data3|}}} }} | rowclass63 = mergedrow | label63 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{FR_metropole}}}</div> | data63 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}| <nowiki /> }} | rowclass64 = mergedrow | label64 = <div style="text-indent:0.5em;margin-left:1em;font-weight:normal;">•&nbsp;[[:en:Institut Géographique National|IGN]]{{{FR_foot2|}}}</div> | data64 = {{#if:{{{FR_metropole|}}} |{{#if:{{{FR_IGN_area_km2|}}}{{{FR_IGN_area_sq_mi|}}} |{{Convinfobox|{{{FR_IGN_area_km2|}}}|km2|{{{FR_IGN_area_sq_mi|}}}|sqmi|abbr=on}}{{#if:{{{FR_IGN_area_rank|}}}|&#32;([[ဧရိယာအလိုက် နိုင်ငံနန့် နယ်မြေဒေသတိ စာရင်း|{{{FR_IGN_area_rank|}}}]])}} }} }} | rowclass65 = mergedbottomrow | label65 = <div style="text-indent:0.5em;margin-left:1em;font-weight:normal;">•&nbsp;[[Cadastre]]{{{FR_foot3|}}}</div> | data65 = {{#if:{{{FR_metropole|}}} |{{#if:{{{FR_cadastre_area_km2|}}}{{{FR_cadastre_area_sq_mi|}}} | {{Convinfobox|{{{FR_cadastre_area_km2|}}}|km2|{{{FR_cadastre_area_sq_mi|}}}|sqmi|abbr=on}}{{#if:{{{FR_cadastre_area_rank|}}}|&#32;([[ဧရိယာအလိုက် နိုင်ငံနန့် နယ်မြေဒေသတိ စာရင်း|{{{FR_cadastre_area_rank|}}}]])}} }} }} | rowclass66 = mergedtoprow | header66 = {{#if:{{{လူဦးရေ|}}}{{{population_estimate|}}}{{{population_census|}}}{{{FR_metropole_population|}}} |{{#if:{{{population_link|}}} | [[{{{population_link}}}|လူဦးရေ]]<!-- -->| {{#ifexist:Demographics of {{{linking_name|{{{common_name|{{{name|{{{နာမည်|{{PAGENAME}}}}}}}}}}}}}} | [[Demographics of {{{linking_name|{{{common_name|{{{name|{{{နာမည်|{{PAGENAME}}}}}}}}}}}}}}|လူဦးရေ]]<!-- -->| လူဦးရေ<!-- -->}}<!-- -->}} }} | rowclass67 = mergedrow | label67 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{#if:{{{population_estimate_year|}}} |{{{population_estimate_year}}}&nbsp;ခန့်မှန်း|ခန့်မှန်း}}</div> | data67 = {{#if:{{{population_estimate|}}}{{{လူဦးရေ|}}} |{{{population_estimate|{{{လူဦးရေ|}}}}}}<!-- -->{{#if:{{{population_estimate_rank|}}}{{{လူဦးရေအဆင့်|}}} |&#32;(အဆင့် - [[လူဦးရေအလိုက် နိုင်ငံနန့် နယ်မြေဒေသတိ စာရင်း|{{{population_estimate_rank|{{{လူဦးရေအဆင့်|}}}}}}]])}} }} | rowclass68 = mergedrow | label68 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{population_label2|}}}</div> | data68= {{#if:{{{population_label2|}}}|{{{population_data2|}}}}} | rowclass69 = mergedrow | label69 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{population_label3|}}}</div> | data69= {{#if:{{{population_label3|}}}|{{{population_data3|}}}}} | rowclass70 = mergedrow | label70 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{#if:{{{population_census_year|}}} |{{{population_census_year}}}&nbsp;သန်းခေါင်စာရင်း|သန်းခေါင်စာရင်း}}</div> | data70 = {{#if:{{{population_census|}}} |{{{population_census}}}<!-- -->{{#if:{{{population_census_rank|}}} |&#32;(အဆင့် - [[လူဦးရွီအလိုက် နိုင်ငံနန့် နယ်မြီဒေသတိ စာရင်း|{{{population_census_rank}}}]])}} }} | rowclass71 = mergedrow | label71 = {{#if:{{{FR_metropole_population|}}}|{{#if:{{{FR_total_population_estimate_year|}}}|<span style="font-weight:normal">&nbsp;({{{FR_total_population_estimate_year}}})</span>}}}} | data71 = {{#if:{{{FR_metropole_population|}}}|{{#if:{{{FR_total_population_estimate_year|}}}|<nowiki />}}}} | rowclass72 = mergedrow | label72 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;Total{{{FR_foot|}}}</div> | data72 = {{#if:{{{FR_metropole_population|}}}|{{#if:{{{FR_total_population_estimate|}}} |{{{FR_total_population_estimate}}}{{#if:{{{FR_total_population_estimate_rank|}}}|&#32;(အဆင့် - [[လူဦးရွီအလိုက် နိုင်ငံတိ စာရင်း (၂၀၀၅)|{{{FR_total_population_estimate_rank}}}]])}} }} }} | rowclass73 = mergedrow | label73 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;{{{FR_metropole}}}</div> | data73 = {{#if:{{{FR_metropole_population|}}}|{{{FR_metropole_population}}}{{#if:{{{FR_metropole_population_estimate_rank|}}} |&#32;(အဆင့် - [[လူဦးရွီအလိုက် နိုင်ငံတိ စာရင်း (၂၀၀၅)|{{{FR_metropole_population_estimate_rank}}}]])}} }} | rowclass74 = mergedbottomrow | label74 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;သိပ်သည်းမှု{{{FR_foot5|}}}</div> | data74 = {{#if:{{{လူဦးရေအထူ|}}}{{{population_density_km2|}}}{{{population_density_sq_mi|}}} | {{{လူဦးရေအထူ|{{Convinfobox|{{{population_density_km2|}}}|/km2|{{{population_density_sq_mi|}}}|/sqmi|1|abbr=on}}}}}{{{pop_den_footnote|}}}<!-- -->{{#if:{{{population_density_rank|{{{လူဦးရေအထူအဆင့်|}}}}}} |&#32;(အဆင့် - [[လူဦးရွီ သိပ်သည်းမှုအလိုက် နိုင်ငံနန့် နယ်မြီဒေသတိ စာရင်း|{{{population_density_rank|{{{လူဦးရေအထူအဆင့်|}}}}}}]])}} }} | rowclass75 = {{#if:{{{population_estimate|}}}{{{population_census|}}}{{{FR_metropole_population|}}}|mergedbottomrow|mergedtoprow}} | label75 = အဖွဲ့ဝင် | data75 = {{{nummembers|}}} | rowclass76 = mergedtoprow | label76 = {{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|Claimed|}} [[စုစုပေါင်း ပြည်တွင်းထုတ်ကုန်|GDP]]&nbsp;<span style="font-weight:normal;">([[ဝယ်ယူနိုင်စွမ်းအား ကွာခြားမှုနှုန်း|PPP]])</span> | data76 = {{#if:{{{GDP_PPP|}}}{{{GDP_PPP_per_capita|}}} |{{#if:{{{GDP_PPP_year|}}} |{{{GDP_PPP_year}}}&nbsp;}}ခန့်မှန်း }} | rowclass77 = mergedrow | label77 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;စုစုပေါင်း</div> | data77 = {{#if:{{{GDP_PPP|}}} |{{{GDP_PPP}}}<!-- -->{{#if:{{{GDP_PPP_rank|{{{GDP_PPP_အဆင့်|}}}}}} |&#32;(အဆင့် - [[GDP (PPP) အလိုက် နိုင်ငံတိ စာရင်း|{{{GDP_PPP_rank|{{{GDP_PPP_အဆင့်|}}}}}}]])}} }} | rowclass78 = mergedbottomrow | label78 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;Per capita</div> | data78 = {{#if:{{{GDP_PPP_per_capita|}}} |{{{GDP_PPP_per_capita}}}<!-- -->{{#if:{{{GDP_PPP_per_capita_rank|{{{GDP_PPP_per_capita_အဆင့်|}}}}}} |&#32;(အဆင့် - [[List of countries by GDP (PPP) per capita|{{{GDP_PPP_per_capita_rank|{{{GDP_PPP_per_capita_အဆင့်|}}}}}}]])}} }} | rowclass79 = mergedtoprow | label79 = {{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|Claimed|}} [[စုစုပေါင်း ပြည်တွင်းထုတ်ကုန်|GDP]]&nbsp;<span style="font-weight:normal;">(nominal)</span> | data79 = {{#if:{{{GDP_nominal|}}}{{{GDP_nominal_per_capita|}}} |{{#if:{{{GDP_nominal_year|}}} |{{{GDP_nominal_year}}}&nbsp;}}ခန့်မှန်း }} | rowclass80 = mergedrow | label80 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;စုစုပေါင်း</div> | data80 = {{#if:{{{GDP_nominal|}}} |{{{GDP_nominal}}}<!-- -->{{#if:{{{GDP_nominal_rank|}}} |&#32;(အဆင့် - [[List of countries by GDP (nominal)|{{{GDP_nominal_rank}}}]])}} }} | rowclass81 = mergedbottomrow | label81 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;Per capita</div> | data81 = {{#if:{{{GDP_nominal_per_capita|}}} | {{{GDP_nominal_per_capita}}}<!-- -->{{#if:{{{GDP_nominal_per_capita_rank|}}} |&#32;(အဆင့် - [[List of countries by GDP (nominal) per capita|{{{GDP_nominal_per_capita_rank}}}]])}} }} | label82 = [[Gini_coefficient|Gini]]{{#if:{{{Gini_year|}}} |&nbsp;<span style="font-weight:normal;">({{{Gini_year}}})</span>}} | data82 = {{#if:{{{Gini|}}} | {{#switch:{{{Gini_change|}}} |increase = {{increaseNegative}}&nbsp;<!-- -->|decrease = {{decreasePositive}}&nbsp;<!-- -->|steady = {{steady}}&nbsp;<!-- -->}}{{{Gini}}}{{{Gini_ref|}}}<br/><!-- ---------Evaluate and add Gini category:---------- --><span style="white-space:nowrap;"><!-- -->{{#iferror:<!-- -->{{#ifexpr:{{formatnum:{{{Gini}}}|R}}>100 <!-- -->| {{error|Error: Gini value above 100}}<!--Handled by outer #iferror, not visible to users--><!-- -->| {{#ifexpr:{{formatnum:{{{Gini}}}|R}}>=60 |{{Color|red|ကကောင်းမြင့်}}<!-- -->| {{#ifexpr:{{formatnum:{{{Gini}}}|R}}>=46 <!-- -->| {{Color|darkred|မြင့်}}<!-- -->| {{#ifexpr:{{formatnum:{{{Gini}}}|R}}>=30 <!-- -->| {{Color|orange|အလယ်}}<!-- -->| {{#ifexpr:{{formatnum:{{{Gini}}}|R}}>=0 <!-- -->| {{Color|forestgreen|နိမ့်}}<!-- -->| {{error|Error:Gini value below 0}}<!--Handled by outer #iferror, not visible to users--><!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->| {{error|Error: Invalid Gini value}}{{#ifeq: {{NAMESPACE}} | {{ns:0}} | [[ကဏ္ဍ:ထိန်းသိမ်းစစ်ဆီရန် လိုအပ်ရေ နိုင်ငံဆောင်းပါးတိ]] }}<!-- -->}}<!-- --></span><!-- -----------Add Gini_rank (if supplied):---------- -->{{#if:{{{Gini_rank|}}} |&nbsp;·&nbsp;[[List of countries by income equality|{{{Gini_rank}}}]]<!-- -->}}<!-- -->}} | label83 = [[HDI]]{{#if:{{{HDI_year|}}} |&nbsp;<span style="font-weight:normal;">({{{HDI_year}}})</span>}} | data83 = {{#if:{{{HDI|}}} | {{#switch:{{{HDI_change|}}} |increase = {{increase}}&nbsp;<!-- -->|decrease = {{decrease}}&nbsp;<!-- -->|steady = {{steady}}&nbsp;<!-- -->}}{{{HDI}}}{{{HDI_ref|}}}<br/><!-- ---------Evaluate and add HDI category:--------- --><span style="white-space:nowrap;"><!-- -->{{#iferror:<!-- -->{{#ifexpr:{{formatnum:{{{HDI}}}|R}}>1 <!-- -->| {{error|အမှား။ HDI တန်ဖိုး ၁ ထက်ကျော်နီရေ}}<!--Handled by outer #iferror, not visible to users--><!-- -->| {{#ifexpr:{{formatnum:{{{HDI}}}|R}}>0.799 <!-- -->| {{Color|darkgreen|ကကောင်းမြင့်}}<!-- -->| {{#ifexpr:{{formatnum:{{{HDI}}}|R}}>0.699 <!-- -->| {{Color|forestgreen|မြင့်}}<!-- -->| {{#ifexpr:{{formatnum:{{{HDI}}}|R}}>0.549 <!-- -->| {{Color|orange|အလယ်}}<!-- -->| {{#ifexpr:{{formatnum:{{{HDI}}}|R}}>=0.000<!-- -->| {{Color|red|နိမ့်}}<!-- -->| {{error|အမှား။ HDI တန်ဖိုး ၀ ထက် နည်းနီရေ}}<!--Handled by outer #iferror, not visible to users--><!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->| {{error|အမှား။ မရီရာရေ HDI တန်ဖိုး}}{{#ifeq: {{NAMESPACE}} | {{ns:0}} | [[ကဏ္ဍ:ထိန်းသိမ်းစစ်ဆီရန် လိုအပ်ရေ နိုင်ငံဆောင်းပါးတိ]] }}<!-- -->}}<!-- --></span><!-- ----------Add HDI_rank (if supplied):----------- -->{{#if:{{{HDI_rank|{{{HDI_အဆင့်}}}}}} |&nbsp;·&nbsp;[[လူထုဖွံ့ဖြိုးရီးညွှန်းကိန်းနိုင်ငံတိစာရင်း|{{{HDI_rank|{{{HDI_အဆင့်}}}}}}]]<!-- -->}}<!-- -->}} | label84 = {{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|Purported currency|ငွီကြေး}} | data84 = {{#if:{{{currency|}}}{{{ငွီ|}}} | {{{currency|{{{ငွီ|}}}}}} {{#if:{{{currency_code|}}} |([[ISO 4217|{{{currency_code}}}]])}} }} | rowclass85 = {{#if:{{{utc_offset_DST|}}}{{{DST_note|}}} |mergedtoprow}} | label85 = အချိန်ဇုန် | data85 = {{#if:{{{time_zone|{{{စံတော်ချိန်ဇုန်|}}}}}}{{{utc_offset|}}} |{{{time_zone|{{{စံတော်ချိန်ဇုန်|}}}}}} <!-- -->{{#if:{{{utc_offset|}}} |{{Nowrap|([[Coordinated Universal Time|UTC]]{{{utc_offset}}})}}<!-- -->}} }} | rowclass86 = {{#if:{{{DST_note|}}} |mergedrow |mergedbottomrow}} | label86 = <div style="text-indent:-0.9em;margin-left:1.2em;font-weight:normal;">•&nbsp;နွီရာသီ&nbsp;([[နိအလင်းရောင်ထိန်းသိမ်းရေအချိန်|DST]])</div> | data86 = {{#if:{{{time_zone_DST|}}}{{{DST|}}}{{{utc_offset_DST|}}} |{{If empty| {{{time_zone_DST|}}} | {{{DST|}}} }}&nbsp;([[Coordinated Universal Time|UTC]]{{{utc_offset_DST}}}) }} | rowclass87 = mergedbottomrow | label87 = <nowiki /> | data87 = {{{DST_note|}}} | label88 = [[Antipodes]] | data88 = {{{antipodes|}}} | label89 = ရက်စွဲပုံစံ | data89 = {{{date_format|}}} | label90 = ယာဉ်ကြောစနစ် | data90 = {{#if:{{{drives_on|}}} | {{lcfirst:{{{drives_on}}}}} }} | label91 = {{#if:{{{calling_code|}}} |{{#ifexist:{{{linking_name|{{{common_name|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}}}}}ရှိ တယ်လီဖုန်းနံပါတ်တိ | [[{{{linking_name|{{{common_name|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}}}}}ရှိ တယ်လီဖုန်းနံပါတ်တိ|တယ်လီဖုန်းကုဒ်]] | တယ်လီဖုန်းကုဒ် }} }} | data91 = {{{calling_code|}}} | label92 = သူတော်စင်{{#if:{{{patron_saints|}}}|တိ}} | data92 = {{If empty| {{{patron_saints|}}} | {{{patron_saint|}}} }} | label93 = {{#switch:{{{iso3166code|}}} |omit = <!--(do nothing)--> |#default = [[ISO 3166|ISO 3166 ကုဒ်]] }} | data93 = {{#switch:{{{iso3166code|}}} |omit = <!--(do nothing)--> | = <!--if iso3166code is not supplied: -->{{#if:{{{common_name|}}} | {{#ifexist:Template:ISO 3166 code {{{common_name|}}} | [[ISO 3166-2:{{ISO 3166 code {{{common_name}}}}}|{{ISO 3166 code {{{common_name}}}}}]] }} }} |#default = [[ISO 3166-2:{{uc:{{{iso3166code}}}}}|{{uc:{{{iso3166code}}}}}]] }} | label94 = [[နိုင်ငံကုဒ် ထိပ်ဆုံးအဆင့် ဒိုမိန်း|Internet TLD]] | data94 = {{{cctld|}}} | data95 = {{#if:{{{official_website|}}} |<div style="line-height:11pt">'''ဝက်ဘ်ဆိုဒ်'''<br/>{{{official_website}}}</div> }} | data96 = {{#if:{{{image_map3|}}} | {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map3|}}}|size={{{map3_width|}}}|upright=1.15|alt={{{alt_map3|}}}|title={{{common_name|{{{name|{{{linking_name|{{PAGENAME}} }}} }}} }}}ဧ တည်နီရာ }}<!-- -->{{#if:{{{map_caption3|}}}|<div style="font-size:85%;position:relative;top:0.3em;">{{{map_caption3|}}}</div>}} }} | data97 = {{#if:{{{footnote_a|}}}{{{footnote_b|}}}{{{footnote_c|}}}{{{footnote_d|}}}{{{footnote_e|}}}{{{footnote_f|}}}{{{footnote_g|}}}{{{footnote_h|}}} |<div style="text-align:left;margin-left:auto; margin-right:auto;"><ol style="list-style-type: lower-alpha; margin-left: 1em; font-size:85%;"> {{#if:{{{footnote_a|}}}|<li value=1>{{{footnote_a|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_b|}}}|<li value=2>{{{footnote_b|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_c|}}}|<li value=3>{{{footnote_c|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_d|}}}|<li value=4>{{{footnote_d|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_e|}}}|<li value=5>{{{footnote_e|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_f|}}}|<li value=6>{{{footnote_f|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_g|}}}|<li value=7>{{{footnote_g|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_h|}}}|<li value=8>{{{footnote_h|}}}</li>}} </ol></div>}} | data98 = {{#if:{{{footnote1|}}}{{{footnote2|}}}{{{footnote3|}}}{{{footnote4|}}}{{{footnote5|}}}{{{footnote6|}}}{{{footnote7|}}}{{{footnote8|}}} |<div style="text-align:left;margin-left:auto; margin-right:auto;"><ol style="font-size:85%; margin-left:1em;"> {{#if:{{{footnote1|}}}|<li value=1>{{{footnote1|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote2|}}}|<li value=2>{{{footnote2|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote3|}}}|<li value=3>{{{footnote3|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote4|}}}|<li value=4>{{{footnote4|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote5|}}}|<li value=5>{{{footnote5|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote6|}}}|<li value=6>{{{footnote6|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote7|}}}|<li value=7>{{{footnote7|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote8|}}}|<li value=8>{{{footnote8|}}}</li>}} </ol></div>}} | rowstyle99 = font-size:85%; | data99 = {{#if:{{{footnotes|}}}|<div style="text-align:left;margin-left:auto; margin-right:auto;">{{{footnotes}}}</div>}} | belowclass = mergedtoprow noprint | below = {{#if:{{{navbar|}}}| {{navbar|{{{navbar|}}}}} }} }} <!-- {{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[ကဏ္ဍ:Pages using infobox country with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[တမ်းပလိတ်:Infobox country]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| admin_center | admin_center_type | alt_coat | alt_flag | alt_flag2 | alt_map | alt_map2 | alt_map3 | alt_symbol | anthem | antipodes | area_acre | area_data2 | area_data3 | area_footnote | area_ha | area_km2 | area_label | area_label2 | area_label3 | area_land_acre | area_land_footnote | area_land_ha | area_land_km2 | area_land_sq_mi | area_link | area_rank | area_sq_mi | area_water_acre | area_water_footnote | area_water_ha | area_water_km2 | area_water_sq_mi | calling_code | capital | capital_type | cctld | common_name | conventional_long_name |Coordinates | currency | currency_code | date_format | demonym | drives_on | DST | DST_note | englishmotto | established | established_date1 | established_date10 | established_date11 | established_date12 | established_date13 | established_date2 | established_date3 | established_date4 | established_date5 | established_date6 | established_date7 | established_date8 | established_date9 | established_event1 | established_event10 | established_event11 | established_event12 | established_event13 | established_event2 | established_event3 | established_event4 | established_event5 | established_event6 | established_event7 | established_event8 | established_event9 | ethnic_groups | ethnic_groups_year | flag_border | flag_caption | flag_width | flag2_border | flagwidth | footnote_a | footnote_b | footnote_c | footnote_d | footnote_e | footnote_f | footnote_g | footnote_h | footnote1 | footnote2 | footnote3 | footnote4 | footnote5 | footnote6 | footnote7 | footnote8 | footnotes | FR_cadastre_area_km2 | FR_cadastre_area_rank | FR_cadastre_area_sq_mi | FR_foot | FR_foot2 | FR_foot3 | FR_foot4 | FR_foot5 | FR_IGN_area_km2 | FR_IGN_area_rank | FR_IGN_area_sq_mi | FR_metropole | FR_metropole_population | FR_metropole_population_estimate_rank | FR_total_population_estimate | FR_total_population_estimate_rank | FR_total_population_estimate_year | GDP_nominal | GDP_nominal_per_capita | GDP_nominal_per_capita_rank | GDP_nominal_rank | GDP_nominal_year | GDP_PPP | GDP_PPP_per_capita | GDP_PPP_per_capita_rank | GDP_PPP_rank | GDP_PPP_year | Gini | Gini_change | Gini_rank | Gini_ref | Gini_year | government_type | HDI | HDI_change | HDI_rank | HDI_ref | HDI_year | image_coat | image_flag | image_flag2 | image_map | image_map2 | image_map3 | image_symbol | iso3166code | languages | languages_sub | languages_type | languages2 | languages2_sub | languages2_type | largest_city | largest_settlement | largest_settlement_type | leader_name1 | leader_name10 | leader_name11 | leader_name12 | leader_name13 | leader_name14 | leader_name15 | leader_name2 | leader_name3 | leader_name4 | leader_name5 | leader_name6 | leader_name7 | leader_name8 | leader_name9 | leader_title1 | leader_title10 | leader_title11 | leader_title12 | leader_title13 | leader_title14 | leader_title15 | leader_title2 | leader_title3 | leader_title4 | leader_title5 | leader_title6 | leader_title7 | leader_title8 | leader_title9 | legislature | linking_name | loctext | lower_house | map_caption | map_caption2 | map_caption3 | map_width | map2_width | map3_width | membership | membership_type | micronation | motto | name | national_anthem | national_languages | national_motto | native_name | navbar | nummembers | official_languages | official_website | org_type | other_symbol | other_symbol_type | patron_saint | patron_saints | percent_water | politics_link | pop_den_footnote | population_census | population_census_rank | population_census_year | population_data2 | population_data3 | population_density_km2 | population_density_rank | population_density_sq_mi | population_estimate | population_estimate_rank | population_estimate_year | population_label2 | population_label3 | population_link | recognised_languages | recognised_national_languages | recognised_regional_languages | recognized_languages | recognized_national_languages | recognized_regional_languages | regional_languages | religion | royal_anthem | sovereignty_note | sovereignty_type | status | symbol_type | symbol_type_article | symbol_width | text_symbol | text_symbol_type | time_zone | time_zone_DST | upper_house | utc_offset | utc_offset_DST | area_magnitude | country_code }}{{main other| {{#if:{{both|{{{image_coat|}}}|{{{image_symbol|}}}}}|[[ကဏ္ဍ:Pages using infobox country with syntax problems]] }}{{#if:{{both|{{{alt_coat|}}}|{{{alt_symbol|}}}}}|[[ကဏ္ဍ:Pages using infobox country with syntax problems]] }}{{#if:{{both|{{{motto|}}}|{{{national_motto|}}}}}|[[ကဏ္ဍ:Pages using infobox country with syntax problems]] }}{{#if:{{both|{{{national_anthem|}}}|{{{anthem|}}}}}|[[ကဏ္ဍ:Pages using infobox country with syntax problems]] }}{{#if:{{both|{{{other_symbol|}}}|{{{text_symbol|}}}}}|[[ကဏ္ဍ:Pages using infobox country with syntax problems]] }}{{#if:{{both|{{{other_symbol_type|}}}|{{{text_symbol_type|}}}}}|[[ကဏ္ဍ:Pages using infobox country with syntax problems]] }}{{#if:{{both|{{{largest_city|}}}|{{{largest_settlement|}}}}}|[[ကဏ္ဍ:Pages using infobox country with syntax problems]] }}{{#if:{{both|{{{recognized_languages|}}}|{{{recognised_languages|}}}}}|[[ကဏ္ဍ:Pages using infobox country with syntax problems]] }}{{#if:{{both|{{{recognized_national_languages|}}}|{{{recognised_national_languages|}}}}}{{both|{{{recognized_regional_languages|}}}|{{{recognised_regional_languages|}}}}}|[[ကဏ္ဍ:Pages using infobox country with syntax problems]] }}{{#if:{{{official_languages|}}}||{{#if:{{{recognized_languages|}}}{{{recognised_languages|}}}{{{recognized_national_languages|}}}{{{recognised_national_languages|}}}{{{recognized_regional_languages|}}}{{{recognised_regional_languages|}}}|[[ကဏ္ဍ:Pages using infobox country with syntax problems]]}} }}{{#if:{{both|{{{area_km2|}}}|{{{area_ha|}}}}}{{both|{{{area_land_km2|}}}|{{{area_land_ha|}}}}}{{both|{{{area_water_km2|}}}|{{{area_water_ha|}}}}}|[[ကဏ္ဍ:Pages using infobox country with syntax problems]] }}{{#if:{{both|{{{DST|}}}|{{{time_zone_DST|}}}}}|[[ကဏ္ဍ:Pages using infobox country with syntax problems]] }}{{#if:{{{time_zone|}}}{{{utc_offset|}}}||{{#if:{{{time_zone_DST|}}}{{{utc_offset_DST|}}}|[[ကဏ္ဍ:Pages using infobox country with syntax problems]]}} }}{{#if:{{both|{{{patron_saint|}}}|{{{patron_saints|}}}}}|[[ကဏ္ဍ:Pages using infobox country with syntax problems]] }}{{#if:{{both|{{{sovereignty_type|}}}|{{{established|}}} }}|[[ကဏ္ဍ:Pages using infobox country with syntax problems]] }}{{#if:{{{languages|}}}|{{#if:{{{languages_type|}}}||[[ကဏ္ဍ:Pages using infobox country with syntax problems]]}} }}{{#if:{{{languages2|}}}|{{#if:{{{languages2_type|}}}||[[ကဏ္ဍ:Pages using infobox country with syntax problems]]}} }}}} --> <noinclude> {{documentation}} [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံဆိုင်ရာ တမ်းပလက်တိ]] </noinclude> bepfc59zjzzon4mm291x7r72ocmc7bt တမ်းပလိတ်:ပထဝီဝင်တည်နီရာ 10 643 22316 19078 2026-11-04T05:50:38Z YaThaWinTha 42 22316 wikitext text/x-wiki {{Navbox | bodystyle = {{#ifeq:{{{width|}}}|auto|width:auto; clear:none; display:table;}} {{#if:{{{margin|}}}|margin:{{{margin}}} }} | border = {{{border|}}} | state = {{{state|}}} | title = {{#if:{{{title|}}}|{{{title|}}}|{{PAGENAME}}ဧ ပတ်ဝန်းကျင် နီရာတိ}} | list1 = <table role="presentation" style="width:100%; margin:0; text-align:center;"><tr> <td>{{{North-west|{{{Northwest|{{{NW|}}}}}}}}}</td> <td>{{{North|{{{N|<br/>}}}}}}</td> <td>{{{North-east|{{{Northeast|{{{NE|}}}}}}}}}</td> </tr><tr> <td style="width:33%">{{{West|{{{W|}}}}}}</td> <td style="width:33%;"> <div>[[ဖိုင်:Pfeil oben.svg|14x17px|မြောက်|link=|alt=]]</div> <div style="white-space:nowrap;">[[ဖိုင်:Pfeil links.svg|17x14px|middle|အနောက်|link=|alt=]]<b style="display:inline-block; vertical-align:middle; margin:0.75em 1em">{{{Centre|{{{Center|(တည်နီရာ ထည့်သွင်းပါ)}}}}}}<!-- ENGVAR --></b>[[ဖိုင်:Pfeil rechts.svg|17x14px|middle|အရှေ့|link=|alt=]]</div> <div>[[ဖိုင်:Pfeil unten.svg|14x17px|တောင်|link=|alt=]]</div> </td> <td style="width:33%">{{{East|{{{E|}}}}}}</td> </tr><tr> <td>{{{South-west|{{{Southwest|{{{SW|}}}}}}}}}</td> <td>{{{South|{{{S|<br/>}}}}}}</td> <td>{{{South-east|{{{Southeast|{{{SE|}}}}}}}}}</td> </tr></table> }}<noinclude>{{documentation}} [[ကဏ္ဍ:အသုံးများရေ ရခိုင်တမ်းပလက်တိ]] [[ကဏ္ဍ:Navigation ပထဝီဝင်]] </noinclude> q0o8sda0mcry7r7k2v806jve9aw0szw တိုင်းလူဘာသာစကား 0 4884 22307 19318 2026-11-04T05:35:57Z YaThaWinTha 42 22307 wikitext text/x-wiki {{Template:Infobox language|name=လူးရှမ်း|fam2=[[Tai languages|တိုင်]]|notice=Indic|glottorefname=Lu|glotto=luuu1242|minority={{flag|China}} ( [[စစ်ဆောင်ပန္နား]]) <br> {{flag|Laos}} <br> {{flag|Thailand}} <br> {{flag|Myanmar}}|iso3=khb|fam4=Chiang Saen|fam3=[[Southwestern Tai languages|Southwestern]] (ထိုင်း)|familycolor=Kradai|nativename={{script|Talu|ᦅᧄᦺᦑ}}<br />''kam tai''|ref=e18|date=၂၀၁၁–၂၀၁၃|speakers=၅၅၀,၀၀၀|ethnicity=[[Lu people|လူး]]|region=[[ယူနန်]], တရုတ်|states=Mainly: [[တရုတ်]]. Others: [[မြန်မာ]], [[လာအို]], [[ထိုင်း]], [[ဗီယက်နမ်]]|script=[[တိုင်ထံအက္ခရာ]], [[ထိုင်းအက္ခရာ]], [[ လူးရှမ်းစာသစ်]]|pronunciation=|notice2=IPA}} '''လူးရှမ်း''' ( [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]] : လူးရှမ်း; '''luu Shan''', လူးရှမ်း : <span lang="khb" dir="ltr">{{Script|Tai|ᦅᧄᦺᦑᦟᦹᧉ}}</span> <span lang="khb" dir="ltr">{{Script|Tai|ᦅᧄᦺᦑᦟᦹᧉ}}</span> ,''ဂမ်ဒိုင်လူး၊ တိုင်ထံ စာလုံးပေါင်း'' - {{Script|Lana|ᨣᩴᩣᩱᨴᩭᩃᩧ ᩢ}} ) သို့မဟုတ် '''တိုင်လူး၊''' '''တိုင်လီူး၊''' '''တိုင်လူး'''၊ '''တိုင်လီ၊ သိပ်သောင်ဗန်န_ဆစ်ဆောင်ပန်န ဒိုင်''' ( တရုတ် : ဒိုင်းလေယူ၊ {{Lang-th|ภาษาไทลื้อ}} {{IPA-th|pʰāː.sǎː.tʰāj.lɯ́ː|pron}} ဘာသာ''ထိုင်း လူး'' {{IPA-th|pʰāː.sǎː.tʰāj.lɯ́ː|pron}} ; {{Lang-vi|Lự}} သို့ {{Template:Lang|vi|Lữ}} ) စကားစွာ [[အရှိတောင်အာသျှ|အရှိတောင်အာသျှမာ]] လူဦးရွီ ၇၀၀,၀၀၀ ခန့် ပြောဆိုကတ်ပြီး [[တိုင်းလွယ်လူမျိုး|လူးရှမ်း]] ဘာသာစကားစွာ [[တိုင်းလွယ်လူမျိုး|တိုင်]]အနွယ်ဝင်ဘာသာစကား ဖြစ်တေ။ ယင်းဘာသာစကားပြောဆိုသူတိ စုစုပေါင်းအရွီအတွက်မာ တရုတ်နိုင်ငံ ( [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]] )မာ လူဦးရွီ ၂၈၀,၀၀၀၊ မြန်မာနိုင်ငံမာ ၂၀၀,၀၀၀၊ လာအိုမာ ၁၃၄,၀၀၀၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ|ထိုင်း]]မာ ၈၃,၀၀၀ နန့် [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ|ဗီယက်နမ်မာ]] ၄,၉၆၀ ဦးရို့၏ စာရင်းပါပါဝင်ရေ။ <ref name="ethnologue">{{Template:Cite web|url=http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=khb|title=Lü. Ethnologue|publisher=}}</ref> ဘာသာစကားစွာအရာ တိုင် ဘာသာစကားတိ နန့်ဆင်တူစွာ ထိုင်းမြောက်ပိုင်းဘာသာစကား လို့လေ့ခေါ်ရေခမ်းမောင် သို့မဟုတ် တိုင်ယွန်းနန့်နီးကပ်စွာဆက်စပ်ရေ။ ယူနန်ပြည်နယ်မာ [[စစ်ဆောင်ပန္နား|သိပ်သောင်ဗန်နဒိုင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု]] ၊ Pu'er City ဟိ Jiangcheng Hani နန့် ယီ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု များမာပြောဆိုခရေ။ ဗီယက်နမ်မာတော့ခါ, လူးရှမ်းဘာသာကို တရားဝင်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုကတ်တေ။ တရုတ်ပြည်မာ [[တိုင်းလွယ်လူမျိုး|လူး]] ရှမ်းမျိုးနွယ်ကို သူရို့၏ တစိတ်တစ်အာဒါးအဖြစ်ခွဲခြာထားရေ။ တိုင်းရင်းသားလူနည်းစု ဒိုင်လူမျိုး တိုင်ဘာသာစကားတိ များစွာဟိရေ။ ဇောင် ယေဘုယျအနိန်နန့် ပွင့်လင်းသော အသံထွက် တွင်သရ အက္ခရာများ (အပြီးသတ်မပါဘဲနန့်) စွာရှည်လျားပြီး၊ ပိတ်ထားရေ အသံထွက် မာ ( {{Template:IPA|/aː/}} and {{Template:IPA|/uː/}} ) လွဲပြီးကေ တိုရေ။ === အသံ === ==== မစစ်ဆီးရသိမ့်သော အသံထွက်တိမာ ဆန့်ကျင်ဘက်တန်ချိန်များ ==== လက်ဆောင်အမှတ်ကိုဖြုတ်လိုက်ပါ syllables ခြောက် phonemic တန်ချိန်အတွက်အဆုံးသတ်ဆိုလိုစွာမှာတန်းခါးပိတ် syllables အောက်ဖော်ပြပါဇယား sonorant အသံ ယင်းပိုင်သော {{Template:IPA|[m], [n], [ŋ], [w]}} နန့် {{Template:IPA|[j]}} နန့်ပွင့်လင်း syllables {{Template:IPA|[m], [n], [ŋ], [w]}} ။ check လုပ်ထားရေ syllables (-p, -t or -k နန့်အဆုံးသတ်သူတိ) မာသုံးခုသာခွင့်ပြုထားရေ်လည်း unchecked syllables တိအတွက်တန်ချိန်ခြောက်လုံးဟိရေ။ {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ဖော်ပြချက် ! ပုံ ! ကူးယူ ! နမူနာ ! Tai Lue script အသစ် ! အဓိပ္ပာယ် |- | မြင့်စွာ | 55 | á | {{Template:IPA|/káː/}} |<templatestyles src="Script/styles_talu.css" /> {{Template:Lang|khb|{{script|Talu|ᦂᦱ}}}} | ဇကန်း |- | မြင့်တက် | ၃၅ | {{Template:IPA|a᷄}} | {{Template:IPA|/ka᷄ː/}} |<templatestyles src="Script/styles_talu.css" /> {{Template:Lang|khb|{{script|Talu|ᦂᦱᧈ}}}} | လားဖို့ |- | နိမ့်မြင့်တက် | ၁၃ | {{Template:IPA|a᷅}} | {{Template:IPA|/ka᷅ː/}} |<templatestyles src="Script/styles_talu.css" /> {{Template:Lang|khb|{{script|Talu|ᦂᦱᧉ}}}} | ဆန်အညွန့် |- | လဲကျ | ၅၁ | â | {{Template:IPA|/kâː/}} |<templatestyles src="Script/styles_talu.css" /> {{Template:Lang|khb|{{script|Talu|ᦅᦱ}}}} | ဖမ်းခံရဖို့ |- | နှစ်လယ် | ၃၃ | က | {{Template:IPA|/kaː/}} |<templatestyles src="Script/styles_talu.css" /> {{Template:Lang|khb|{{script|Talu|ᦅᦱᧈ}}}} | ဈီးနှုန်း |- | အနိမ့် | ၁၁ | à | {{Template:IPA|/kàː/}} |<templatestyles src="Script/styles_talu.css" /> {{Template:Lang|khb|{{script|Talu|ᦅᦱᧉ}}}} | စီးပွားရီးလုပ်ဖို့ |} အောက်ဖော်ပြပါဇယားစွာစစ်ဆီးထားရေ syllables မာအသံထွက်အသံထွက်နှစ်ခုဖြစ်တေ။ ဆိုလိုစွာမှာ glottal stop {{Template:IPA|[ʔ]}} နန့် {{Template:IPA|[p], [t]}} နန့် {{Template:IPA|[k]}} ရို့ဖြစ်ရေ ကြမ်းတမ်းသောအသံများ ဖြင့်အဆုံးသတ်ထားရေပိတ်ထားရေ syllables ။ {| class="wikitable" style="text-align:center" ! အသံ ! နမူနာ ! Phonemic ! gloss |- | မြင့်မားသော |{{Script|Talu|ᦜᧅ}} | {{Template:IPA|/la᷄k/}} | ''ပို့စ်'' |- | နှစ်လယ် |{{Script|Talu|ᦟᧅ}} | {{Template:IPA|/lāk/}} | ''ခိုး'' |- | မြင့်မားသော |{{Script|Talu|ᦜᦱᧅ}} | {{Template:IPA|/la᷄ːk/}} | ''အရာသူတိနန့်ကွဲပြားခြားနားရေ'' |- | နှစ်လယ် |{{Script|Talu|ᦟᦱᧅ}} | {{Template:IPA|/lāːk/}} | ''draɡဆွဲ'' |} == ဝေါဟာရ == ထိုင်းနန့် လာအိုနည်းတူ လူးရှမ်းစကားမာ [[သင်္သကရိုက်ဘာသာစကား|သင်္သကရိုက်]] နန့် [[ပါဠိ]] စကားလုံးတိကို မွီးစပ်အသုံးပြုထားရေ။ ယေဘုယျအနိန်နန့် လူးရှမ်းစကားစွာ အနောက်တောင်ပိုင်းတိုင်မျိုးနွယ်တိအနက်မှ [[ရှမ်းဘာသာစကား|ရှမ်း]]၊ တိုင်နူးအာ့ရို့နန့် ဝေါဟာရများစွာ တူညီပါရေ။ လူးရှမ်းစကားစွာ (ဝေါဟာရတူစွာ ) မြောက်ပိုင်းထိုင်း (လန်နယွန်းရှမ်း)နန့် ၉၅%၊ ဗဟိုထိုင်းနန့် ၈၆%,၊ ရှမ်းနန့် ၉၃%၊ ဂုံရှမ်းနန့် ၉၅% အသီးသီးတူညီပါရေ။ * ยี่สิบ→ᦌᦱᧁ ( {{Template:IPA|/jîː sìp/ → /sâːw/}}, နှစ်ဆယ်; cf. လာအို: / sáːw /, ထိုင်းထိုင်း: / sāw /) * พูด→ᦀᦴᧉ ( {{Template:IPA|/pʰûːt/ → /ʔu᷅ː/}}, စကားပြောဖို့; cf. Thai Thai: / ʔu᷇ː /) * ชายพี่→ᦀᦻᧉ ( {{Template:IPA|/pʰîː t͡ɕʰaːj/ → /ʔa᷅ːj/}}, အစ်ကို၊ cf. လာအို: / ʔâːj /, Thai:: / ʔa᷇ːj /) === ယင်းနည်းပိုင်စကားတိ === တချို့စကားလုံးတိစွာအသံနန့်သာကွာခြာရေ။ * หนึ่ง→ᦓᦹᧂᧈ ( {{Template:IPA|/nɯŋ/}} ၊ တခု ) * หก→ᦷᦠᧅ ( {{Template:IPA|/hók/}} ၊ ၆ နှစ်) * เจ็ด→ᦵᦈᧆ ( {{Template:IPA|/t͡ɕét/}}, ခနစ်) * สิบ→ᦉᦲᧇ ( {{Template:IPA|/síp/}}, ten) * กิน→ᦂᦲᧃ ( {{Template:IPA|/kín/}} စားသောက်ရန် {{Template:IPA|/kín/}} ) တချို့စကားလုံးတိစွာအသံတခုနန့်ဆက်စပ်သောအသံတခုနန့်ကွဲပြားရေ။ များစွာရေတွက်နန့်ထိုင်းဘာသာမာကန ဦး {{Template:IPA|/r/}} ( {{Template:IPA|/r/}} ) စွာ) ( {{Template:IPA|/h/}} ) ဖြစ်တေ။ လာအိုနန့်ယွန်းရှမ်းရို့ကဲ့သို့ ဖြစ်တေ။ * ร้อน→ᦣᦸᧃᧉ ( {{Template:IPA|/rɔ́n/ → /hɔ̀n/}} ၊ အပူ; cf. လာအို: / hɔ̂n /, Thai:: / hɔ́ːn /) * รัก→ᦣᧅᧈ ( {{Template:IPA|/rák/ → /hak/}} to love) cf. လာအို: / hāk /, Thai:: / ha᷇k /) * รู้→ᦣᦴᧉ ( {{Template:IPA|/rúː/ → /hùː/}} ; သိရန်; cf. လာအို: / hûː /, Thai:: / húː /) Aspire ဗျည်း (อักษรต่ำ {{Template:IPA|/ʔàk sɔ̌n tàm/}} unaspirated ဖြစ်လှာနိမ့်လူတန်းစားဗျည်းအုပ်စုထဲမာ: * ประเทศ→ᦘᦰᧈᦑᦵᧆ ( {{Template:IPA|/praʔtʰêːt/ → /pʰaʔtêːt/}}, နိုင်ငံ; cf. ထိုင်းမြောက်ပိုင်း/pʰa.têːt/) အရာခြားနားချက်တိ * ให้→ᦣᦹ ( {{Template:IPA|/hâj/ → /hɯ᷅/}}, ပီးဖို့) === အရွီအတွက် === {| class="wikitable" | ၁ | ၂ | ၃ | ၄ | ၅ | ၆ | ၇ | ၈ | ၉ | ၁၀ | ၁၀၀ | 10,000 | 100,000 | 1,000,000 |- | ᦓᦹᧂᧈ | ᦉᦸᧂ | ᦉᦱᧄ | ᦉᦲᧈ | ᦠᦱᧉ | ᦷᦠᧅ | ᦵᦈᧆ | ᦶᦔᧆᧉ | ᦂᧁᧉ | ᦉᦲᧇ | ᦣᦾᧉ | ᦖᦹᧃ | ᦶᦉᧃ | ᦟᧃᧉ |- | {{Template:IPA|nɯŋ}} | {{Template:IPA|sɔ́ŋ}} | {{Template:IPA|sám}} | {{Template:IPA|ɕi᷄ː}} | {{Template:IPA|ha᷅ː}} | {{Template:IPA|hók}} | {{Template:IPA|t͡ɕét}} | {{Template:IPA|pɛ᷄t}} | {{Template:IPA|ka᷅w}} | {{Template:IPA|ɕíp}} | {{Template:IPA|hɔ̀i}} | {{Template:IPA|mɯ᷄n}} | {{Template:IPA|ɕɛ́n}} | {{Template:IPA|làn}} |} == ကြည့်ရှုပါ == * တိုင်နူဘာသာစကား * တိုင်ထံဘာသာစကား == ကိုးကားချက်တိ == {{Template:Reflist}} * ''DāoShìxūn世勋'' {{Template:Lang|zh-hans|刀世勋}} : ''Dǎi-Hàncídiǎn'' {{Template:Lang|zh-hans|傣汉词典}} ( ''Dai-Chinese Dictionary'' ; Kunming, ''Yúnnánmínzúchūbǎnshè云南'' {{Template:Lang|zh-hans|云南民族出版社}} 2002) ။ ဒေချင့်စွာမာာ Tai Lue အဘိဓာန်ဖြစ်တေ။ * Yu Cuirong ( {{Template:Lang|zh-hans|喻翠荣}} ), လူး Meizhen ( {{Template:Lang|zh-hans|罗美珍}} ): '''Daile-Han cidian''' {{Template:Lang|zh-hans|傣仂汉词典}} ( ''Tai Lue - Chinese Dictionary'' ; Beijing, Minzu chubanshe 2004) ။ * Hanna, William J: '''Dai Lue- အိန်းဂလိချ်အဘိဓာန်''' ''၊ ချင်းမိုင် - ပိုးထည်စာအုပ်တိ။ ၂၀၁၂ ။ {{Template:ISBN|978-6162150319}}'' ''[[ISBN (identifier)|ISBN]] &nbsp; [[Special:BookSources/978-6162150319|978-6162150319]]'' == ပြင်ပလင့်တိ == * [http://www.seasite.niu.edu/tai/TaiLue/index.htm SeaSite: Tai Lue, ဆောက်လုပ်ဆဲဖြစ်ပါရေ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180315065544/http://www.seasite.niu.edu/tai/TaiLue/index.htm |date=15 March 2018 }} * [http://www.omniglot.com/writing/tailue.htm Omniglot - လူးရှမ်းအရီးအသား] * [http://www.dailu.webonary.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191226214356/https://dailu.webonary.org/ |date=26 December 2019 }} {{မြန်မာနိုင်ငံဧ့ ဘာသာစကားတိ}} [[ကဏ္ဍ:ဗီယက်နမ်နိုင်ငံဧ့ ဘာသာစကားတိ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံဧ့ ဘာသာစကားတိ]] [[ကဏ္ဍ:လာအိုနိုင်ငံဧ့ ဘာသာစကားတိ]] [[ကဏ္ဍ:ဘာသာစကား]] [[ကဏ္ဍ:စာပီ]] [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံဧ့ ဘာသာစကားတိ]] a58acd0x5sxibhtjq9hg8uunhtsjq9d စစ်ကိုင်းပညာရီးကောလိပ် 0 6076 22333 21556 2026-11-04T06:17:04Z YaThaWinTha 42 /* ဆက်စပ်ကြည့်ပါ */ 22333 wikitext text/x-wiki {{Short description|စစ်ကိုင်းမြို့ဟိ ဆရာအတတ်ပညာသင်ကြားရီးကောလိပ်}} {{Use dmy dates}} {{Infobox university | name = စစ်ကိုင်းပညာရီးကောလိပ် | native_name = Sagaing Education College | type = အစိုးရ ပညာရီးကောလိပ် | city = [[စစ်ကိုင်းမြို့]] | region = [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] | country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | parent = [[ပညာရီးဝန်ကြီးဌာန]] }} '''စစ်ကိုင်းပညာရီးကောလိပ်''' ({{lang-en|Sagaing Education College}}) စွာ [[စစ်ကိုင်းမြို့]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]မာ တည်ဟိရေ [[ပညာရီးဝန်ကြီးဌာန]]လက်အောက်ဟိ ဆရာအတတ်ပညာသင်ကြားရီး အဖွဲ့အစည်းတခု ဖြစ်တေ။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဆရာအတတ်ပညာသင်ကြားရီးစနစ်မာ ပညာရီးကောလိပ်တိစွာ မူလတန်းနန့် အခြီခံပညာအဆင့် ဆရာ၊ ဆရာမတိ လိ့ကျင့်မွီးထုတ်ပီးရေ အဖွဲ့အစည်းတိအဖြစ် ပါဝင်ရေ။<ref>{{cite journal |title=Teacher Education in Myanmar |author=U Pyae Phyo Thu |journal=Journal of Myanmar Academy of Arts and Science |volume=XIX |issue=9 |publisher=Myanmar Academy of Arts and Science |date=2021 |pages=145–158 |url=https://maas.edu.mm/Research/Admin/pdf/11.%20U%20Pyae%20Phyo%20Thu%28145-158%29.pdf |access-date=30 September 2026}}</ref> == သမိုင်း == စစ်ကိုင်းပညာရီးကောလိပ်စွု မြန်မာနိုင်ငံဟိ ပညာရီးကောလိပ်တိအနက် တခုဖြစ်ပြီးကေ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]အထဲ ဆရာအတတ်ပညာသင်ကြားရီးလုပ်ငန်းတိကို ဆောင်ရွက်ရေ။ ၂၀၁၉ ခုနှစ် ပညာရီးဝန်ကြီးဌာန၏ ပညာရီးကောလိပ်ဝင်ခွင့်စာရင်းမာ စစ်ကိုင်းပညာရီးကောလိပ်ကို နိုင်ငံတဝန်းဟိ ပညာရီးကောလိပ်တိစာရင်းမာ ထည့်သွင်းဖော်ပြထားရေ။<ref>{{cite web |title=ပညာရီးကောလိပ်ဝင်ခွင့်တိ (၂၀၁၉) |author=ပညာရီးဝန်ကြီးဌာန |publisher=ပညာရီးဝန်ကြီးဌာန |date=2019 |url=https://moe.gov.mm/my/ec-admission-2019 |access-date=30 September 2026}}</ref> ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်မာ စစ်ကိုင်းပညာရီးကောလိပ်၏ ကျောင်းဝင်းအထဲ ICT သုံးထပ်စာသင်ဆောင် တိုးချဲ့ဆောက်လုပ်ခရေ။ ယင်းချင့် အဆောက်အအုံစွာ အလျား ၇၀ ပေ၊ အနံ ၃၀ ပေဟိပြီးး ၂၀၁၆–၂၀၂၁ အမျိုးသားပညာရီးမဟာဗျူဟာစီမံကိန်းအရ ၂၀၁၉–၂၀၂၀ ဘဏ္ဍာနှစ် ပြည်ထောင်စုရန်ပုံငွီနန့် ဆောက်လုပ်ခခြင်း ဖြစ်တေ။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် သြဂတ်လ ၂၇ ရက်နိမာ ဆောက်လုပ်မှု ၇၅ ရာခိုင်နှုန်းကျော် ပြီးစီးခရေ။<ref>{{cite news |title=စစ်ကိုင်းပညာရီးကောလိပ် ICT သုံးထပ်စာသင်ဆောင် ဆောက်လုပ်မှု ၇၅ ရာခိုင်နှုန်းကျော် ပြီးစီး |author=ဇော်မြင့်နိုင် |work=Myanmar Digital News |publisher=Myanmar Digital News |date=27 August 2020 |url=https://www.mdn.gov.mm/en/node/94552 |access-date=30 September 2026}}</ref> ယင်းနည်းပိုင် ၂၀၁၉–၂၀၂၀ ဘဏ္ဍာနှစ်မာ ကျောင်းဝင်းအထဲ နှစ်ထပ်စာကြည့်တိုက် အဆောက်အအုံကိုလေ့ ဆောက်လုပ်ခပြီး ၂၀၂၀ ခုနှစ် သြဂတ်လ ၃၀ ရက်နိမာ ဆောက်လုပ်မှု ၇၅ ရာခိုင်နှုန်းကျော် ပြီးစီးခရေ။<ref>{{cite web |title=စစ်ကိုင်းပညာရီးကောလိပ်မာ စာကြည့်တိုက် ဆောက်လုပ်မှု (၇၅) ရာခိုင်နှုန်းကျော် ပြီးစီး |author=ဇော်မြင့်နိုင် |publisher=ပြန်ကြားရီးနန့် ပြည်သူ့ဆက်ဆံရီးဦးစီးဌာန |date=30 August 2020 |url=https://www.moi.gov.mm/iprd/index.php/news/7642 |access-date=30 September 2026}}</ref> == ပညာရီး == စစ်ကိုင်းပညာရီးကောလိပ်မာ ဆရာအတတ်ပညာသင်တန်းတိကို ဖွင့်လှစ်သင်ကြားရေ။ ၂၀၁၈–၂၀၁၉ ပညာသင်နှစ်မာ လုပ်ငန်းခွင်အကြို ဆရာအတတ်ပညာဒီပလိုမာသင်တန်း သင်ရိုးဟောင်းမှ သင်တန်းသား ၁၆၀ ဦးနန့် လေးနှစ်သင် ပညာရီးကောလိပ် ပထမနှစ် သင်တန်းသား ၉၂ ဦး၊ စုစုပေါင်း ၂၅၂ ဦး တက်ရောက်ပညာသင်ကြားခကြောင်း အစိုးရသတင်းထုတ်ပြန်ချက်မာ ဖော်ပြထားရေ။<ref>{{cite news |title=စစ်ကိုင်းပညာရီးကောလိပ် ICT သုံးထပ်စာသင်ဆောင် ဆောက်လုပ်မှု ၇၅ ရာခိုင်နှုန်းကျော် ပြီးစီး |author=ဇော်မြင့်နိုင် |work=Myanmar Digital News |publisher=Myanmar Digital News |date=27 August 2020 |url=https://www.mdn.gov.mm/en/node/94552 |access-date=30 September 2026}}</ref> ပညာရီးကောလိပ်တိစွာ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဆရာအတတ်ပညာသင်ကြားရီးစနစ်မာ မူလတန်းနန့် အခြီခံပညာအဆင့် ဆရာ၊ ဆရာမတိကို လိ့ကျင့်ပီးဖို့ တာဝန်ယူသော အဖွဲ့အစည်းတိဖြစ်ကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံအနုပညာနန့်သိပ္ပံပညာသျှင်တိအဖွဲ့၏ သုတေသနစာတမ်းမာ ဖော်ပြထားရေ။<ref>{{cite journal |title=Teacher Education in Myanmar |author=U Pyae Phyo Thu |journal=Journal of Myanmar Academy of Arts and Science |volume=XIX |issue=9 |publisher=Myanmar Academy of Arts and Science |date=2021 |pages=145–158 |url=https://maas.edu.mm/Research/Admin/pdf/11.%20U%20Pyae%20Phyo%20Thu%28145-158%29.pdf |access-date=30 September 2026}}</ref> == အခြီခံအဆောက်အအုံ == ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်မာ စစ်ကိုင်းပညာရီးကောလိပ်မာ သင်တန်းသားအရွီအတွက် တိုးမြှင့်လက်ခံနှိုင်ရန် ရည်ရွယ်လို့ ICT သုံးထပ်စာသင်ဆောင် တိုးချဲ့ဆောက်လုပ်ခရေ။ ဆောက်လုပ်ပြီးစီးပါက သင်တန်းသား၊ သင်တန်းသူ ၈၀၀ ဦးအထိ ပညာသင်ကြားနှိုင်ဖို့ဟု ယင်းခါက ကျောင်းအုပ်ဆရာမကြီးက ပြောကြားခကြောင်း Myanmar Digital News က ဖော်ပြထားရေ။<ref>{{cite news |title=စစ်ကိုင်းပညာရီးကောလိပ် ICT သုံးထပ်စာသင်ဆောင် ဆောက်လုပ်မှု ၇၅ ရာခိုင်နှုန်းကျော် ပြီးစီး |author=ဇော်မြင့်နိုင် |work=Myanmar Digital News |publisher=Myanmar Digital News |date=27 August 2020 |url=https://www.mdn.gov.mm/en/node/94552 |access-date=30 September 2026}}</ref> ယင်းချင့်အပြင် ကျောင်းဝင်းအထဲ အလျား ၉၀ ပေ၊ အနံ ၃၀ ပေဟိ နှစ်ထပ်စာကြည့်တိုက် အဆောက်အအုံကိုလေ့ ၂၀၁၉–၂၀၂၀ ဘဏ္ဍာနှစ်မာ ပြည်ထောင်စုရန်ပုံငွီဖြင့် ဆောက်လုပ်ခကြောင်း ပြန်ကြားရီးနန့် ပြည်သူ့ဆက်ဆံရီးဦးစီးဌာနက ထုတ်ပြန်ထားရေ။<ref>{{cite web |title=စစ်ကိုင်းပညာရီးကောလိပ်မာ စာကြည့်တိုက် ဆောက်လုပ်မှု (၇၅) ရာခိုင်နှုန်းကျော် ပြီးစီး |author=ဇော်မြင့်နိုင် |publisher=ပြန်ကြားရီးနန့် ပြည်သူ့ဆက်ဆံရီးဦးစီးဌာန |date=30 August 2020 |url=https://www.moi.gov.mm/iprd/index.php/news/7642 |access-date=30 September 2026}}</ref> == ဆရာအတတ်ပညာသင်ကြားရီး == မြန်မာနိုင်ငံမာ [[ရန်ကုန်ပညာရီးတက္ကသိုလ်]]နန့် [[စစ်ကိုင်းပညာရီးတက္ကသိုလ်]]ရို့က အဆင့်မြင့်ဆရာအတတ်ပညာသင်ကြားရီးကို ဆောင်ရွက်ကတ်ယား ပညာရီးကောလိပ်တိက မူလတန်းနန့် အခြီခံပညာအဆင့် ဆရာ၊ ဆရာမတိကို လိ့ကျင့်ပီးကတ်တေ။ စစ်ကိုင်းပညာရီးကောလိပ်သည် ထိုပညာရီးကောလိပ်တိအနက် တခုအဖြစ် ပညာရီးဆိုင်ရာ သုတေသနစာတမ်းမာ ဖော်ပြထားရေ။<ref>{{cite journal |title=Teacher Education in Myanmar |author=U Pyae Phyo Thu |journal=Journal of Myanmar Academy of Arts and Science |volume=XIX |issue=9 |publisher=Myanmar Academy of Arts and Science |date=2021 |pages=145–158 |url=https://maas.edu.mm/Research/Admin/pdf/11.%20U%20Pyae%20Phyo%20Thu%28145-158%29.pdf |access-date=30 September 2026}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ်မာ စစ်ကိုင်းပညာရီးဒီဂရီကောလိပ်မာ လူငယ်အသိပညာပီးစကားဝိုင်းတရပ် ကျင်းပခပြီးကေ ဆရာအတတ်ပညာသင်တန်းသားတိက ကျမ္မာရီး၊ လူငယ်နန့်စာပီ စရေ အကြောင်းအရာတိကို ဆွေးနွေးခကြောင်း ပြန်ကြားရီးနန့် ပြည်သူ့ဆက်ဆံရီးဦးစီးဌာနက ဖော်ပြထားရေ။<ref>{{cite web |title=စစ်ကိုင်းပညာရီး ဒီဂရီကောလိပ်သို့ လူငယ်အသိပညာပီး စကားဝိုင်းဆွေးနွေးပွဲကျင်းပ |author=ပြန်ကြားရီးနန့် ပြည်သူ့ဆက်ဆံရီးဦးစီးဌာန |publisher=ပြန်ကြားရီးဝန်ကြီးဌာန |date=2023 |url=https://www.moi.gov.mm/iprd/news/125281 |access-date=30 September 2026}}</ref> == ဆက်စပ်ကြည့်ပါ == [[စစ်ကိုင်းပညာရီးတက္ကသိုလ်]] [[ပညာရီးဝန်ကြီးဌာန]] [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပညာရီး]] == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံကတက္ကသိုလ်တိ}} == ပြင်ပလင့်ခ်တိ == {{cite web |title=ပညာရီးကောလိပ်ဝင်ခွင့်တိ (၂၀၁၉) |author=ပညာရီးဝန်ကြီးဌာန |publisher=ပညာရီးဝန်ကြီးဌာန |date=2019 |url=https://moe.gov.mm/my/ec-admission-2019 |access-date=30 September 2026}} [[Category:စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးက ပညာရီးအဖွဲ့အစည်းတိ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံက တက္ကသိုလ်နန့်ကောလိပ်တိ]] dg1ds3a06uxcwgvxgb89wzkmn7zezv2 ပညာရီးပညာသျှင် 0 6362 22334 22139 2026-11-04T06:17:49Z YaThaWinTha 42 /* ဆက်စပ်ဂေါင်းစိုင်တိ */ 22334 wikitext text/x-wiki '''ပညာရီးပညာသျှင်''' {{lang-en|Educationist}} တနည်း {{lang-en|Educationalist}}) ဆိုစွာ [[ပညာရီး]]၏ အခြီခံသဘောတရားများ၊ [[သင်ကြားနည်းစနစ်]]များ၊ သင်ယူမှုဖြစ်စိုင်တိနန့် ပညာရီးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုရို့ကို အထူးပြုလိလာခြင်း၊ သုတေသနပြုခြင်း၊ သီအိုရီဖော်ထုတ်ခြင်း တနည်း ပညာရီးစနစ်များ တိုးတက်စီရန် အရေးပါရေ ပံ့ပိုးမှုတိ ဆောင်ရွက်သူတဦးဖြစ်တေ။<ref name="Cambridge">{{cite web |title=Educationalist |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/educationalist |website=Cambridge Dictionary |publisher=Cambridge University Press |access-date=30 October 2026}}</ref> ပညာရီးပညာသျှင်တိစွာ [[ပညာရီးဒဿန]]၊ [[သင်ကြားနည်းပညာ]]၊ [[သင်ရိုးညွှန်းတမ်း]]၊ [[ပညာရီးစိတ်ပညာ]]၊ [[ပညာရီးသုတေသန]]၊ [[ပညာရီးအကဲဖြတ်မှု]]နန့် [[ပညာရီးမူဝါဒ]] အစဟိရေ နယ်ပယ်များမာ ပါဝင်ဆောင်ရွက်နှိုင်ရေ။ [[ကိမ်းဘရစ်အဘိဓာန်]] (Cambridge Dictionary) အရ ''educationalist'' သည် သင်ကြားရီးရေ အခြီခံမူတိနန့် နည်းလမ်းတိကို အထူးသိဟိတတ်ကျွမ်းသူဖြစ်ပြီးကေ ''educationist'' ဆိုရေ ဝေါဟာရကိုလေ့ ယင်းနည်းပိုင်အဓိပ္ပာယ်ဖြင့် အသုံးပြုနှိုင်ရေ။<ref name="Cambridge"/> ပညာရီးပညာသျှင်တဦးက [[ဆရာ]]၊ [[ပါမောက္ခ]]၊ သုတေသီ၊ ပညာရီးပြုပျင်ပြောင်းလဲရီးဆောင်ရွက်သူ တနည်း ပညာရီးမူဝါဒဆိုင်ရာ အကြံပီးပညာသျှင်လည်း ဖြစ်နှိုင်ရေ။ ယကေလေ့ ဆရာအားလုံးကို ပညာရီးပညာသျှင်ဟု အလိုအလျောက် မသတ်မှတ်နိုင်ပါ၊၊ == အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက် == '''ပညာရီးပညာသျှင်'''၏ အဓိကလက္ခဏာမာ '''လူသားရို့ ဇာပိုင်သင်ယူကတ်တေ၊ ဇာအကြောင်းအရာတိကို သင်ကြားသင့်ရေ၊ ပညာရီးကို ဇာပိုင်တိုးတက်စီနှိုင်ရေဆိုရေ မီးခွန်းတိကို စနစ်တကျ လိလာဆန်းစစ်ခြင်း''' ဖြစ်တေ။ ပညာရီးပညာသျှင်တိစွာ ပညာရီးဆိုင်ရာ ပြဿနာတိကို သီအိုရီ၊ လက်တွိအတွိအကြုံ၊ သုတေသနအထောက်အထားနန့် လူမှုယိုင်ကျေးမှုအခြီအနီတိကို အသုံးပြုပနာ လိလာနှိုင်ရေ။ [[ယူနက်စကို]] (UNESCO) ၏ ဖော်ပြချက်အရ ပညာရီးစွာ လူ့အခွင့်အရီးတရပ်ဖြစ်ပြီးကေ လူသားရို့၏ အသိပညာ၊ တတ်ကျွမ်းမှု၊ တန်ဖိုးထားမှုတိနန့် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအထဲ ပါဝင်နိုင်စွမ်းရို့ကို ဖွံ့ဖြိုးစီရန် အရေးပါရေ။ ပညာရီးစွာ အချေဘဝတခုတည်းမာ မပြီးဆုံးဘဲ ဘဝတလျှောက် ဆက်ပနာဖြစ်ပေါ်နှိုင်ရေ သင်ယူမှုဖြစ်စိုင်တခုဖြစ်တေ။<ref name="UNESCOEducation">{{cite web |title=Education: What You Need to Know and Why It Matters |url=https://www.unesco.org/en/articles/what-you-need-know-about-education-and-why-it-matters |website=UNESCO |year=2026 |access-date=30 October 2026}}</ref> ယင်းအတွက်နန့် ပညာရီးပညာသျှင်တိ၏ လိလာမှုသည် စာသင်ခန်းအထဲ သင်ကြားမှုတခုတည်းရာမက ပညာရီးစနစ်၊ လူမှုအခွင့်အလမ်း၊ သင်ယူသူအခွင့်အရီးနန့် ပညာရီးအရည်အသွီးရို့ကိုလေ့ အကျုံးဝင်နှိုင်ရေ။ == ပညာရီးပညာသျှင်နန့် ဆက်စပ်သော အလုပ်အကိုင်တိ== ပညာရီးပညာသျှင်၊ ဆရာ၊ ပညာရီးသုတေသီနန့် ပညာရီးအုပ်ချုပ်သူရို့၏ အခန်းကဏ္ဍတိစွာ ဆက်စပ်ကေလေ့ တူညီခြင်း မဟိပါ။ === ဆရာ === '''[[ဆရာ]]''' ({{lang-en|Teacher}}) စွာ ကျောင်းသားတိအား အသိပညာ၊ တတ်ကျွမ်းမှုနန့် သက်ဆိုင်ရာသင်ယူမှုအကြောင်းအရာတိကို သင်ကြားပေးသူဖြစ်တေ။ ဆရာတဦး၏ အဓိကလုပ်ငန်းများမာ သင်ခန်းစာပြင်ဆင်ခြင်း၊ သင်ကြားခြင်း၊ ကျောင်းသားတိ၏ သင်ယူမှုကို စောင့်ကြည့်ခြင်းနန့် အကဲဖြတ်ခြင်းရို့ ပါဝင်ရေ။ ဆရာတဦးက ပညာရီးသီအိုရီနန့် သင်ကြားနည်းစနစ်တိကို သုတေသနပြုပနာ အရေးပါရေ ပံ့ပိုးမှုတိ ဆောင်ရွက်ပါက ပညာရီးပညာသျှင်လည်း ဖြစ်နှိုင်ရေ။ ယကေလေ့ သင်ကြားရီးအလုပ်အကိုင်ဟိခြင်းတခုတည်းကြောင့် ပညာရီးသီအိုရီဆိုင်ရာ အထူးပြုပညာသျှင်ဖြစ်တေဟု မဆိုနှိုင်ပါ၊၊ === ပညာရီးသုတေသီ === '''[[ပညာရီးသုတေသီ]]''' ({{lang-en|Educational researcher}}) ဆိုစွာ သင်ယူမှု၊ သင်ကြားမှု၊ ပညာရီးမူဝါဒနန့် အရာပညာရီးဆိုင်ရာ ပြဿနာတိကို သုတေသနနည်းလမ်းတိနန့် လိလာသူဖြစ်တေ။ သုတေသီတိစွာ အရွီအတွက်အခြီပြု၊ အရည်အသွီးအခြီပြုနန့် ပေါင်းစပ်သုတေသနနည်းလမ်းတိကို အသုံးပြုနှိုင်ရေ။ [[စီးပွားရီးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုနန့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရီးအဖွဲ့]] (OECD) အရ ပညာရီးစနစ်တိကို တိုးတက်စီရန် သုတေသနအထောက်အထားတိကို စုစည်းအသုံးပြုခြင်းစွာ အရေးပါကေလေ့ သုတေသနအရည်အသွီး၊ ပြန်ပနာစမ်းသပ်နိုင်မှုနန့် လက်တွိအသုံးချနိုင်မှုရို့ကိုလေ့ စိစစ်ရန် လိုအပ်ရေ။<ref name="OECDResearch">{{cite web |title=Education Research |url=https://www.oecd.org/en/topics/education-research.html |website=OECD |access-date=30 October 2026}}</ref> === ပညာရီးအုပ်ချုပ်သူ === '''ပညာရီးအုပ်ချုပ်သူ''' ({{lang-en|Educational administrator}}) စွာ ကျောင်း၊ တက္ကသိုလ် တနည်း ပညာရီးအဖွဲ့အစည်းတခု၏ စီမံခန့်ခွဲရီးလုပ်ငန်းတိကို တာဝန်ယူသူဖြစ်တေ။ ကျောင်းအုပ်ကြီး၊ တက္ကသိုလ်အုပ်ချုပ်ရီးအရာဟိနန့် အရာပညာရီးစီမံခန့်ခွဲသူတိစွာ ပညာရီးအဖွဲ့အစည်း၏ လုပ်ငန်းတိကို ဦးဆောင်နှိုင်ရေ။ ယကေလေ့ အုပ်ချုပ်ရီးရာထူးမြင့်မားခြင်းကြောင့်ရာ ပညာရီးသီအိုရီဆိုင်ရာ တတ်ကျွမ်းသူဖြစ်တေဟု မသတ်မှတ်သင့်ပါ၊၊ == ပညာရီးပညာသျှင်တိ၏ အထူးပြုနယ်ပယ်တိ == === ပညာရီးဒဿန === '''[[ပညာရီးဒဿန]]''' ({{lang-en|Philosophy of education}}) စွာ ပညာရီး၏ ရည်ရွယ်ချက်၊ တန်ဖိုး၊ အသိပညာနန့် လူသားဖွံ့ဖြိုးရီးဆိုင်ရာ အခြီခံမီးခွန်းတိကို လိလာရေ ပညာရပ်ဖြစ်တေ။ ယင်းနယ်ပယ်မာ လူတဦးအား ဇာကြောင့် ပညာသင်ကြားပီးသင့်လဲ၊ ပညာရီးက ဇာတန်ဖိုးတိကို မြှင့်တင်သင့်လဲနန့် ကျောင်းသား၏ လွတ်လပ်စွာတွေးခေါ်နိုင်မှုကို ဇာပိုင်ဖွံ့ဖြိုးစီနှိုင်လဲဆိုရေ မီးခွန်းတိ ပါဝင်ရေ။ === သင်ကြားနည်းပညာ === '''[[သင်ကြားနည်းပညာ]]''' ({{lang-en|Pedagogy}}) စွာ သင်ကြားရီးရေ သီအိုရီ၊ နည်းလမ်းနန့် လက်တွိကျင့်သုံးမုတိကို လိလာရေ နယ်ပယ်ဖြစ်တေ။ သင်ကြားနည်းများမာ ဆရာဦးဆောင်သင်ကြားမှု၊ ကျောင်းသားဗဟိုပြုသင်ကြားမှု၊ ပူးပေါင်းသင်ယူမှု၊ ပြဿနာအခြီပြုသင်ယူမှုနန့် အရာနည်းလမ်းများ ပါဝင်နှိုင်ရေ။ ယကေလေ့ သင်ကြားနည်းတမျိုးသည် အတန်းအဆင့်၊ ဘာသာရပ်၊ သင်ယူသူနန့် သင်ယူမှုပတ်ဝန်းကျင်အားလုံးအတွက် ကောင်းဘီယက်ဖြစ်တေဟု အထွေထွေမသတ်မှတ်သင့်ပါ၊၊ === သင်ရိုးညွှန်းတမ်း ဖွံ့ဖြိုးရီး === '''[[သင်ရိုးညွှန်းတမ်း]]''' ({{lang-en|Curriculum}}) စွာ သင်ယူမှုရည်မှန်းချက်၊ သင်ကြားဖို့အကြောင်းအရာ၊ သင်ယူမှုလုပ်ငန်းတိနန့် အကဲဖြတ်မှုရို့ကို စနစ်တကျ စီစိုင်ထားရေ ပညာရီးအစီအစိုင်ဖြစ်တေ။ UNESCO-UNEVOC ၏ ဝေါဟာရအဘိဓာန်မာ Curriculum ကို သင်ကြားသင်ယူမှုလုပ်ငန်းတိ၏ ရည်ရွယ်ချက်၊ အကြောင်းအရာ၊ သင်ယူလိ့ကျင့်မှုနန့် အကဲဖြတ်မှုရို့ကို စီစိုင်ဖွဲ့စည်းထားရေ အစီအစိုင်အဖြစ် ရှင်းလင်းထားရေ။<ref name="UNESCOCurriculum">{{cite web |title=Curriculum |url=https://connect.unevoc.unesco.org/home/TVETipedia%2BGlossary/show%3Dterm/lang%3Den/term%3DCurriculum |website=TVETipedia Glossary |publisher=UNESCO-UNEVOC |access-date=30 October 2026}}</ref> ပညာရီးပညာသျှင်တိစွာ သင်ရိုး၏ ရည်မှန်းချက်၊ သင်ယူမှုအဆင့်ဆင့်နန့် လူမှုလိုအပ်ချက်ရို့ ကိုက်ညီစီရန် သုတေသနပြုနှိုင်ရေ။ === ပညာရီးစိတ်ပညာ === '''[[ပညာရီးစိတ်ပညာ]]''' ({{lang-en|Educational psychology}}) စွာ လူသားရို့၏ သင်ယူမှု၊ မှတ်ဉာဏ်၊ စိတ်အားထက်သန်မှု၊ ဖွံ့ဖြိုးမှုနန့် သင်ယူမှုဆိုင်ရာ တဦးချင်းကွာခြားချက်တိကို လိလာရေ နယ်ပယ်ဖြစ်တေ။ ယင်းနယ်ပယ်မှ တွိဟိချက်တိကို သင်ကြားနည်းရွီးချယ်မှု၊ သင်ယူမှုအခက်အခဲနားလည်ရီးနန့် သင်ယူမှုပတ်ဝန်းကျင်တိုးတက်ရီးရို့မာ အသုံးချနှိုင်ရေ။ === ပညာရီးအကဲဖြတ်မှု === '''[[ပညာရီးအကဲဖြတ်မှု]]''' ({{lang-en|Educational assessment}}) စွာ သင်ယူသူတိ၏ အသိပညာ၊ တတ်ကျွမ်းမှုနန့် သင်ယူမှုရလဒ်တိကို အချက်အလက်တိနန့် စိစစ်အကဲဖြတ်သော လုပ်ငန်းစဉ်ဖြစ်တေ။ အကဲဖြတ်မှုမာ သင်ယူနေစဉ် တိုးတက်မှုကို သိဟိရန် အသုံးပြုရေ '''Formative assessment''' နန့် သင်ယူမှုကာလတခုအဆုံးမာ ရလဒ်ကို အကဲဖြတ်သော '''Summative assessment''' ရို့ ပါဝင်နှိုင်ရေ။ ပညာရီးပညာသျှင်တိစွာ အကဲဖြတ်ကိရိယာတိ၏ တိုင်းတာမှုမှန်ကန်မှု (validity)၊ ယုံကြည်စိတ်ချရမှု (reliability) နန့် တရားမျှတမှုရို့ကိုလေ့ လိလာကတ်တေ။ === အားလုံးပါဝင်နှိုင်ရေ ပညာရီး === '''အားလုံးပါဝင်နှိုင်ရေ ပညာရီး''' ({{lang-en|Inclusive education}}) စွာ သင်ယူသူတိ၏ ဘာသာစကား၊ လူမှုနောက်ခံ၊ စွမ်းရည်နန့် အရာကွာခြားချက်တိကြောင့် ပညာရီးအခွင့်အလမ်းမှ ဖယ်ထုတ်ခံရမှုမဟိစီဖို့ ရည်ရွယ်ရေ ချဉ်းကပ်မှုဖြစ်တေ။ UNESCO အရ inclusive education စွာ သင်ယူမှုအတားအဆီးတိကို ရှာဖွီလျှော့ချရန် ရည်ရွယ်ပြီး သင်ရိုးညွှန်းတမ်း၊ သင်ကြားနည်းနန့် ကျောင်းစနစ်ရို့အထိ အကျုံးဝင်ရေ။<ref name="UNESCOInclusion">{{cite web |title=Inclusion in Education |url=https://www.unesco.org/en/inclusion-education |website=UNESCO |access-date=30 October 2026}}</ref> == ပညာရီးပညာသျှင်၏ အဓိကလုပ်ငန်းတိ == ပညာရီးပညာသျှင်တိ၏ လုပ်ငန်းတိစွာ အထူးပြုနယ်ပယ်နန့် အလုပ်အကိုင်အလိုက် ကွဲပြားနှိုင်ရေ။ ယေဘုယျအနိန်နန့်— * ပညာရီးဆိုင်ရာ သီအိုရီများ လိလာဖော်ထုတ်ခြင်း * သင်ကြားနည်းအသစ်များ စမ်းသပ်ဖွံ့ဖြိုးစီခြင်း * သင်ရိုးညွှန်းတမ်းများ ရီးဆွဲသုံးသပ်ခြင်း * သင်ယူမှုနန့် သင်ကြားမှုဆိုင်ရာ သုတေသနပြုခြင်း * ဆရာအတတ်ပညာဖွံ့ဖြိုးရီးကို ပံ့ပိုးခြင်း * ပညာရီးအကဲဖြတ်မှုနည်းလမ်းများ တိုးတက်စီခြင်း * ပညာရီးမူဝါဒနန့် ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီးကို အကြံပီးခြင်း * ပညာရီးစာအုပ်နန့် သုတေသနစာတမ်းများ ရီးသားခြင်း * တန်းတူပညာသင်ကြားခွင့်နန့် ပညာရီးအရည်အသွီးမြှင့်တင်ရီးမာ ပါဝင်ခြင်း ရို့ ပါဝင်နှိုင်ရေ။ ပညာရီးသုတေသနတွိဟိချက်တခုကို လက်တွိကျောင်းတိမာ အသုံးပြုရာမာ သက်ဆိုင်ရာပတ်ဝန်းကျင်၊ သင်ယူသူတိ၏ လိုအပ်ချက်နန့် သုတေသနအထောက်အထား၏ အကန့်အသတ်ရို့ကို စဉ်းစားရန် လိုအပ်ရေ။<ref name="OECDResearch"/> == ထင်ရှားသော ပညာရီးပညာသျှင်တိ == ကမ္ဘာ့ပညာရီးသမိုင်းမာ သင်ကြားနည်း၊ ပညာရီးဒဿနနန့် ပညာရီးပြုပျင်ပြောင်းလဲမှုရို့အပေါ် အရေးပါရေ သက်ရောက်မှုဟိခရေ ပညာရီးပညာသျှင်များစွာ ဟိရေ။ === ဂျွန် ဒျူဝီ === [[ဂျွန် ဒျူဝီ]] (John Dewey; ၁၈၅၉–၁၉၅၂) စွာ အမင်ရကန်ဒဿနပညာသျှင်၊ စိတ်ပညာသျှင်နန့် ပညာရီးပြုပျင်ပြောင်းလဲရီးဆောင်ရွက်သူဖြစ်တေ။ သူစွာ ကျောင်းသားတိ၏ အတွိအကြုံ၊ လက်တွိလုပ်ဆောင်မှုနန့် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအထဲ သင်ယူမှုရို့ကို အလီးထားသော တိုးတက်ပြောင်းလဲရီးပညာရီး (progressive education) အယူအဆတိနန့် ဆက်စပ်ရေ။ University of Chicago ၏ သမိုင်းမှတ်တမ်းအရ ဒျူဝီက ကျောင်းကို ပညာရီးအယူအဆများ လက်တွိစမ်းသပ်နှိုင်ရေ နီရာတခုအဖြစ် မြင်ခပြီး ကျောင်းသား၏ စူးစမ်းလိုစိတ်နန့် သင်ယူမှုလုပ်ငန်းစဉ်ကို အလီးထားသော Laboratory School ကို ဖွံ့ဖြိုးစီခရေ။<ref name="Dewey">{{cite web |title=John Dewey: Philosophy and Education |url=https://www.lib.uchicago.edu/collex/exhibits/university-chicago-centennial-catalogues/university-chicago-faculty-centennial-view/john-dewey-1858-1952-philosophy-and-education/ |website=University of Chicago Library |access-date=30 October 2026}}</ref> === မာရီယာ မွန်တက်ဆိုရီ === [[မာရီယာ မွန်တက်ဆိုရီ]] (Maria Montessori; ၁၈၇၀–၁၉၅၂) စွာ အီတလီဒက်တင်နန့် ပညာရီးပြုပျင်ပြောင်းလဲရီးဆောင်ရွက်သူဖြစ်တေ။ သူမသည် ကချေတိ၏ သဘာဝဖွံ့ဖြိုးမှု၊ ကိုယ်တိုင်ရွီးချယ်လုပ်ဆောင်နိုင်မှုနန့် သင့်လျော်စွာ ပြင်ဆင်ထားရေ သင်ယူမှုပတ်ဝန်းကျင်ကို အလီးထားရေ '''Montessori Method''' ကို ဖွံ့ဖြိုးစီခရေ။ Association Montessori Internationale ၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိအရ သူမသည် ၁၉၀၇ ခုနှစ်မာ ရောမမြို့မာ ပထမဆုံး ''Casa dei Bambini'' (Children's House) ကို ဖွင့်လှစ်ခပြီးကေ ယင်းချိုင်းကပ်နည်းသည် နောက်ပိုင်း နိုင်ငံမကန်မဝှန်သို့ ပျံ့နှံ့ပါလတ်တေ။<ref name="Montessori">{{cite web |title=Biography of Maria Montessori |url=https://montessori-ami.org/node/1820 |website=Association Montessori Internationale |access-date=30 October 2026}}</ref> === ရာဗိန္ဒြာနတ် တဂိုး === [[ရာဗိန္ဒြာနတ် တဂိုး]] (Rabindranath Tagore; ၁၈၆၁–၁၉၄၁) စွာ အိန္ဒိယကဗျာဆရာ၊ ဒဿနပညာသျှင်နန့် ပညာရီးဆိုင်ရာ တွေးခေါ်ပညာသျှင်ဖြစ်တေ။ သူစွာ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်၊ အနုပညာနန့် ယိုင်ကျေးမှုအပြန်အလှန်နားလည်ရီးရို့ကို ပေါင်းစပ်တေ ပညာရီးအယူအဆတိကို လက်တွိဖော်ဆောင်ခရေ။ UNESCO ၏ ကမ္ဘာ့အမွီအနှစ်မှတ်တမ်းအရ တဂိုးသည် ၁၉၀၁ ခုနှစ်မာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ အနောက်ဘင်္ဂလားပြည်နယ်မာ '''Santiniketan''' ကျောင်းကို စတင်တည်ထောင်ခပြီးကေ ယင်းနီရာရေ နောက်ပိုင်း ပညာရီးနန့် အနုပညာဗဟိုဌာနအဖြစ် ဖွံ့ဖြိုးပါလတ်တေ။<ref name="Tagore">{{cite web |title=Santiniketan |url=https://whc.unesco.org/en/list/1375 |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=30 October 2026}}</ref> === ပေါ်လို ဖရီးရီး === [[ပေါ်လို ဖရီးရီး]] (Paulo Freire; ၁၉၂၁–၁၉၉၇) စွာ ဘရာဇီးနိုင်ငံသား ပညာရီးပညာသျှင်နန့် ပညာရီးဆိုင်ရာ တွေးခေါ်ပညာသျှင်ဖြစ်တေ။ သူစွာ [[ဝေဖန်ပိုင်းခြားသင်ကြားနည်းပညာ]] (critical pedagogy)၊ အရွယ်ရောက်ယားသူတိ၏ စာတတ်မြောက်ရီးနန့် ဆွေးနွေးမှုအခြီပြု ပညာရီးရို့မာ ထင်ရှားရေ။ UNESCO ၏ ''Memory of the World'' အစီအချိန်ခါ ဖရီးရီး၏ ပညာရီးဆိုင်ရာ စာတမ်းနန့် မှတ်တမ်းတိကို စုစည်းထားပြီးသား သူ အတွေးအခေါ်တိစွာ အရွယ်ရောက်သူတိ၏ စာတတ်မြောက်ရီးနန့် လူထုပညာရီးအပေါ် အရေးပါရေ သက်ရောက်မှုဟိခကြောင်း ဖော်ပြထားရေ။<ref name="Freire">{{cite web |title=Collection Educator Paulo Freire |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/collection-educator-paulo-freire |website=UNESCO |access-date=30 October 2026}}</ref> ယင်းပုဂ္ဂိုလ်တိစွာ ကမ္ဘာ့ပညာရီးသမိုင်းမှ နမူနာတချို့သာဖြစ်ပြီးကေ ပညာရီးအယူအဆတိအားလုံးကို တက်စားပြုခြင်း မဟုတ်လီ။ == ပညာရီးနန့် ဘာသာစကား == ဘာသာစကားစွာ သင်ကြားမှု၊ သင်ယူမှုနန့် အသိပညာလက်ဆင့်ကမ်းရီးရို့မာ အရေးပါရေ အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ရေ။ ပညာရီးပညာသျှင်တိစွာ မိခင်ဘာသာစကားအခြီပြု ပညာရီး၊ ဘာသာစကားမျိုးစုံဖြင့် သင်ကြားရီးနန့် ဒုတိယဘာသာစကားသင်ယူရီးရို့ကို လိလာနှိုင်ရေ။ UNESCO ၏ ၂၀၂၅ ခုနှစ် ''Languages Matter: Global Guidance on Multilingual Education'' မာ သင်ယူသူတိ နားလည်နှိုင်ရေ ဘာသာစကားတိကို ပညာရီးမာ ထည့်သွင်းအသုံးပြုခြင်းစွာ ပိုပြီးကေပါဝင်နှိုင်ဗျာယ်း တရားမျှတသော ပညာရီးစနစ်များ ဖွံ့ဖြိုးရီးအတွက် အရေးပါကြောင်း ဖော်ပြထားရေ။<ref name="UNESCOMultilingual">{{cite web |title=Languages Matter: Global Guidance on Multilingual Education |url=https://www.unesco.org/en/articles/languages-matter-global-guidance-multilingual-education |website=UNESCO |year=2025 |access-date=30 October 2026}}</ref> ယကေလေ့ ဘာသာစကားတမျိုးကို သင်ကြားရီးမာ အသုံးပြုယင့်နည်းလမ်းနန့် အကျိုးသက်ရောက်မှုတိစွာ သင်ယူသူ အသက်အရွယ်၊ ဘာသာစကားနောက်ခံ၊ သင်ရိုးနန့် သင်ကြားရီးအရင်းအမြစ်တိအပေါ် မူတည်နှိုင်ရေ။ == ရခိုင်ပညာရီးနန့် ပညာရီးပညာသျှင်တိ== [[ရခိုင်ပြည်]]၏ ပညာရီးသမိုင်းကို လိလာရာမာ ကျောင်းပညာရီး၊ ဘုန်းတော်ကြီးသင်ပညာရီး၊ ဘာသာစကားနန့် စာပီသင်ကြားရီး၊ အသက်မွီးဝမ်းကျောင်းပညာရီးနန့် အရာဒေသခံပညာရီးလုပ်ငန်းတိကို လိလာနှိုင်ရေ။ ရခိုင်ပညာရီးပညာသျှင်တိ၏ လုပ်ဆောင်ချက်တိကို မှတ်တမ်းတင်ရာမာ— * ပညာရီးဒဿနနန့် သင်ကြားနည်းဆိုင်ရာ အယူအဆများ * ရခိုင်ဘာသာစကားနန့် စာပီသင်ကြားရီး * သင်ရိုးညွှန်းတမ်းနန့် ဖတ်စာအုပ်ရီးသားမှု * ဆရာအတတ်ပညာသင်ကြားရီး * စာတတ်မြောက်ရီးနန့် ဒေသခံပညာရီး * ပညာရီးသုတေသနနန့် စာတမ်းများ * ပညာရီးအဖွဲ့အစည်းများ တည်ထောင်ဖွံ့ဖြိုးရီး * ပညာရီးအခွင့်အလမ်းတိုးချဲ့ရီး ရို့ကို သက်ဆိုင်ရာအထောက်အထားတိနန့်အညီ စုစည်းနှိုင်ရေ။ ယကေလေ့ ရခိုင်ပြည်မာ မွီးဖွားသူ၊ ရခိုင်ပြည်မာ ပညာရီးလုပ်ငန်းဆောင်ရွက်သူနန့် ရခိုင်လူမျိုးပညာရီးပညာသျှင်ရို့စွာ သီးသန့်အချက်အလက်တိဖြစ်တေ။ ယင်းချင့်အပြင် သမိုင်းဝင်ဆရာတော်၊ ဆရာနန့် ကျောင်းတည်ထောင်သူတဦးကို ပညာရီးပညာသျှင်ဟု ဖော်ပြရာမာ ပညာရီးသီအိုရီ၊ သင်ကြားနည်း တနည်း ပညာရီးဖွံ့ဖြိုးမှုအပေါ် အတည်ပြုနှိုင်ရေ ပံ့ပိုးမှုဟိမဟိ စိစစ်သင့်ရေ။ == ပညာရီးနန့် လူ့အခွင့်အရီး == ပညာရီးစွာ လူတိုင်းအတွက် အခြီခံလူ့အခွင့်အရီးတရပ်ဖြစ်တေ။ [[ကုလသမဂ္ဂ]]၏ [[ရေရှည်တည်တံ့သော ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရီး ရည်မှန်းချက် ၄]] (Sustainable Development Goal 4 – SDG 4) စွာ အားလုံးပါဝင်နှိုင်ရေ၊ တန်းတူညီမျှပြီး အရည်အသွီးပြည့်မီသော ပညာရီးနန့် ဘဝတလျှောက် သင်ယူမှုအခွင့်အလမ်းတိကို မြှင့်တင်ရန် ရည်ရွယ်ရေ။ SDG 4 မာ မူလတန်းနန့် အလယ်တန်းပညာရီး၊ အစောပိုင်းအချေဖွံ့ဖြိုးရီး၊ အဆင့်မြင့်ပညာရီး၊ စာတတ်မြောက်ရီး၊ ဆရာတိ၏ အရည်အခြင်းနန့် သင်ယူမှုပတ်ဝန်းကျင်ရို့အတွက် ပန်းတိုင်များ ပါဝင်ရေ။<ref name="SDG4">{{cite web |title=Goal 4: Quality Education |url=https://www.un.org/sustainabledevelopment/education/ |website=United Nations |access-date=30 October 2026}}</ref> ပညာရီးပညာသျှင်တိစွာ ပညာရီးအခွင့်အလမ်းကွာဟမှုတိကို လိလာပြီးကေ ပိုပြီး တရားမျှတရေ သင်ကြားသင်ယူမှုစနစ်များ ဖော်ဆောင်ရီးမာ ပါဝင်နှိုင်ရေ။ == ပညာရီးပညာသျှင်နန့် အတ္ထုပ္ပတ္တိ == ပညာရီးပညာသျှင်တဦး၏ ဘဝနန့် လုပ်ဆောင်ချက်တိကို လိလာရီးသားခြင်းစွာ [[အတ္ထုပ္ပတ္တိ]]၊ [[ပညာရီးသမိုင်း]]နန့် [[အတွေးအခေါ်သမိုင်း]]ရို့၏ အရေးပါရေ အစိတ်အပိုင်းတခုဖြစ်တေ။ ပညာရီးပညာသျှင်တဦး၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိမာ— * နာမည်၊ မွီးဖွားရာဒေသနန့် မိသားစုနောက်ခံ * ပညာရီးနန့် အသက်မွီးဝမ်းကျောင်းအတွိအကြုံ * သင်ကြားခသော ကျောင်းနန့် တက္ကသိုလ်များ * အထူးပြု ပညာရီးနယ်ပယ် * အဓိက ပညာရီးအယူအဆနန့် သီအိုရီများ * သင်ကြားနည်းနန့် သင်ရိုးဆိုင်ရာ ပံ့ပိုးမှုတိ * ရီးသားခရေ စာအုပ်နန့် သုတေသနစာတမ်းများ * တည်ထောင်ခရေ ပညာရီးအဖွဲ့အစည်းများ * ပညာရီးမူဝါဒနန့် ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီးဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်တိ * ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ဆုနန့် အသိအမှတ်ပြုမှုတိ * သီးသန့်ပညာသျှင်တိ၏ ဝေဖန်သုံးသပ်ချက်တိ * နောက်မျိုးဆက်ပညာရီးအပေါ် သက်ရောက်မှုတိ ရို့ကို အထောက်အထားနန့်အညီ ဖော်ပြနှိုင်ရေ။ ပညာရီးပညာသျှင်၏ အယူအဆကို ရီးသားရာမာ '''သူကိုယ်တိုင် အဆိုပြုခရေ သီအိုရီ'''၊ '''လက်တွိစမ်းသပ်ထားရေ ရလဒ်'''နန့် '''နောက်ပိုင်းပညာသျှင်တိ၏ အနက်ဖွင့်ချက်'''ရို့ကို ခွဲခြားဖော်ပြသင့်ရေ။ ပညာရီးနည်းစနစ်တခုသည် ကမ္ဘာတဝန်း လူသိများခြင်းကြောင့်ရာ အခြီအနီအားလုံးမာ ထိရောက်ကြောင်း သက်သီပြပြီးကေဖြစ်တေဟု မဆိုနှိုင်ပါ၊၊ ယင်းချင့်အပြင် ပညာရီးပညာသျှင်တဦး၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိရီးသားရာမာ သူ ကိုယ်ပိုင်ဝက်ဘ်ဆိုက်၊ ကျောင်း တနည်း အဖွဲ့အစည်း၏ ဖော်ပြချက်တိအပြင် လွတ်လပ်သော ပညာရီးသုတေသန၊ သမိုင်းစာအုပ်နန့် ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ဝေဖန်သုံးသပ်ချက်တိကိုလေ့ အသုံးပြုသင့်ရေ။ == ပညာရီးပညာသျှင်တိကို လိလာခြင်း၏ အရေးပါမှု == ပညာရီးပညာသျှင်တိ၏ ဘဝနန့် အတွေးအခေါ်တိကို လိလာခြင်းနန့် ပညာရီးစနစ်များ ဖွံ့ဖြိုးပြောင်းလဲလှာပုံ၊ သင်ကြားနည်းများ ပေါ်ပေါက်လှာပုံနန့် လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ ပညာရီးအပေါ် အယူအဆတိကို နားလည်နှိုင်ရေ။ ပညာရီးပညာသျှင်တဦး၏ အရေးပါမှုသည် စာအုပ်အရွီအတွက်၊ ပညာရီးဘွဲ့နန့် ရာထူးအဆင့်တခုတည်းအပေါ် မူတည်ခြင်းမဟုတ်လီ။ သူ ပညာရီးဆိုင်ရာ အယူအဆများ၊ သုတေသနအထောက်အထားများ၊ သင်ကြားရီးမာ အသုံးချနိုင်မှုနန့် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအပေါ် သက်ရောက်မှုရို့ကိုလေ့ ထည့်သွင်းစဉ်းစားဖို့ လိုအပ်တေ။ ယင်းအတွက်နန့် ပညာရီးပညာသျှင်တဦး၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိစွာ '''လူပုဂ္ဂိုလ်တဦး၏ ဘဝနန့် ပညာရီးဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်တိကိုရာမက ပညာရီးသမိုင်း၊ သင်ကြားနည်းပညာ၊ လူမှုယိုင်ကျေးမှုနန့် လူသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုရို့၏ ဆက်နွယ်မှုကို လိလာရန်''' အရေးပါရေ အကြောင်းအရာတရပ်ဖြစ်တေ။ == ဆက်စပ်ဂေါင်းစိုင်တိ == * [[လူ]] * [[အတ္ထုပ္ပတ္တိ]] * [[ပညာသျှင်]] * [[ပညာရီး]] * [[ဆရာ]] * [[ပညာရီးသုတေသီ]] * [[ပညာရီးဒဿန]] * [[သင်ကြားနည်းပညာ]] * [[သင်ရိုးညွှန်းတမ်း]] * [[ပညာရီးစိတ်ပညာ]] * [[ပညာရီးအကဲဖြတ်မှု]] * [[ပညာရီးမူဝါဒ]] * [[ပညာရီးနည်းပညာ]] * [[အားလုံးပါဝင်နှိုင်ရေ ပညာရီး]] * [[မိခင်ဘာသာစကားအခြီပြု ပညာရီး]] * [[ဘဝတလျှောက် သင်ယူမှု]] * [[ပညာရီးသမိုင်း]] * [[ရခိုင်ပညာရီး]] * [[ပညာသင်ကြားခွင့်]] == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ပညာရီး]] [[ကဏ္ဍ:ပညာရီးသီအိုရီ]] [[ကဏ္ဍ:ပညာရီးသုတေသန]] [[ကဏ္ဍ:ပညာရပ်ဆိုင်ရာ အလုပ်အကိုင်တိ]] h21qpucw89b40ta4nphgbqz1fi7zm1j အုပ်ချုပ်ရီး 0 6473 22275 2026-11-03T15:22:51Z Retkhaberi 224 Created page with " '''အုပ်ချုပ်ရီး''' (အင်္ဂလိပ်: ''Governance'') ဆိုစွာ လူ့အဖွဲ့အစည်းတခု၊ နိုင်ငံတခု တနည်း အဖွဲ့အစည်းတခု၏ စုပေါင်းအရီးကိစ္စတိကို စီမံခန့်ခွဲဖို့ ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်ခြင်း၊ မူဝါဒအကောင်အ..." 22275 wikitext text/x-wiki '''အုပ်ချုပ်ရီး''' (အင်္ဂလိပ်: ''Governance'') ဆိုစွာ လူ့အဖွဲ့အစည်းတခု၊ နိုင်ငံတခု တနည်း အဖွဲ့အစည်းတခု၏ စုပေါင်းအရီးကိစ္စတိကို စီမံခန့်ခွဲဖို့ ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်ခြင်း၊ မူဝါဒအကောင်အထည်ဖော်ခြင်း၊ စည်းမျဉ်းသတ်မှတ်ခြင်းနန့် တာဝန်ခံမှုဟိစီခြင်းတိကို ဆောင်ရွက်ရေ စနစ်နန့် လုပ်ငန်းစိုင်တိကို ရည်ညွှန်းရေ။ အုပ်ချုပ်ရီးစွာ [[နိုင်ငံရီးသိပ္ပံ]]၊ [[ပြည်သူ့အုပ်ချုပ်ရီး]]၊ [[ဥပဒေ]]၊ [[စီးပွားရီး]]နန့် [[လူမှုဗေဒ]]ရို့နန့် ဆက်စပ်နီရေ။<ref name="UNDP">[https://www.undp.org/eurasia/our-focus/governance-and-peacebuilding/responsible-and-accountable-institutions United Nations Development Programme – Responsible and Accountable Institutions.]</ref> [[File:Rakhine state districts map 2022.svg|thumb|right|310px|၂၀၂၂ ခုနှစ်အတွက် ရခိုင်ပြည်၏ ခရိုင်နယ်မြီခွဲခြားမှုမြေပုံ။ အုပ်ချုပ်ရီးနယ်မြီဖွဲ့စည်းပုံ၏ နမူနာဖြစ်တေ။ ရီးဆွဲသူ – Kantabon။]] အုပ်ချုပ်ရီးမာ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းတိရာမက [[အရပ်ဖက်လူမှုအဖွဲ့အစည်း]]တိ၊ ပုဂ္ဂလိကလုပ်ငန်းတိနန့် ပြည်သူတိ၏ ပါဝင်မှုလေ့ ဟိနိုင်ရေ။ အုပ်ချုပ်ရီးစနစ်တခု၏ အဓိကလုပ်ဆောင်ချက်စွာ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအတွင်း စုပေါင်းဆုံးဖြတ်ချက်တိ ချမှတ်ခြင်းနန့် ယင်းဆုံးဖြတ်ချက်တိကို လက်တွေ့အကောင်အထည်ဖော်ခြင်းဖြစ်တေ။ == အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက် == အုပ်ချုပ်ရီးဆိုစွာ လူမှုအဖွဲ့အစည်းတခု၏ နိုင်ငံရီး၊ စီးပွားရီးနန့် လူမှုရီးကိစ္စတိကို စီမံခန့်ခွဲရေ နည်းလမ်းတိ၏ စုစုပေါင်းဖြစ်တေ။ ကုလသမဂ္ဂဖွံ့ဖြိုးမှုအစီအစိုင် (UNDP) ၏ ဖွင့်ဆိုချက်အရ အုပ်ချုပ်ရီးစွာ နိုင်ငံတော်၊ အရပ်ဖက်လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းနန့် ပုဂ္ဂလိကကဏ္ဍတိအကြား ဆက်နွယ်မှုမှတဆင့် လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ စုပေါင်းဆုံးဖြတ်ချက်တိကို ချမှတ်အကောင်အထည်ဖော်ရေ စနစ်ဖြစ်တေ။<ref name="UNDP"/> အုပ်ချုပ်ရီးစနစ်တခုစွာ နိုင်ငံ၏ [[ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ]]၊ သက်ဆိုင်ရာဥပဒေ၊ အဖွဲ့အစည်းတိ၏ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းနန့် လူမှုဓလေ့ထုံးစံတိအပေါ် မူတည်ပြီး ကွဲပြားနိုင်ရေ။ == အုပ်ချုပ်ရီးနန့် အစိုးရ ကွာခြားမှု == '''အစိုးရ''' (Government) ဆိုစွာ နိုင်ငံတခု၏ အုပ်ချုပ်ရီးအာဏာနန့် အများပြည်သူဆိုင်ရာ တာဝန်တိကို ဆောင်ရွက်ရေ အဖွဲ့အစည်းတိကို ရည်ညွှန်းရေ။ '''အုပ်ချုပ်ရီး''' (Governance) စွာ ယင်းအဖွဲ့အစည်းတိအပါအဝင် ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်မှု၊ ပြည်သူပါဝင်မှု၊ အာဏာအသုံးချမှုနန့် တာဝန်ခံမှုဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှုတိကို ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာ ရည်ညွှန်းရေ။ {| class="wikitable" ! နှိုင်းယှဉ်ချက် ! အစိုးရ ! အုပ်ချုပ်ရီး |- | အင်္ဂလိပ် | Government | Governance |- | အဓိကအကြောင်းအရာ | အုပ်ချုပ်ရီးအဖွဲ့အစည်းတိ | ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်မှုနန့် စီမံခန့်ခွဲမှုစနစ် |- | ပါဝင်သူတိ | အစိုးရဌာနနန့် အာဏာပိုင်အဖွဲ့တိ | အစိုးရ၊ ပြည်သူ၊ လူမှုအဖွဲ့အစည်းနန့် အခြားသက်ဆိုင်သူတိ |- | အဓိကလေ့လာချက် | ဇာသူက အုပ်ချုပ်တေလဲ | ဇာပိုင် အုပ်ချုပ်တေလဲ |} ယင်းနန့်လို့ အစိုးရဟိခြင်းနန့် ကောင်းမွန်ရေ အုပ်ချုပ်ရီးဟိခြင်းစွာ အဓိပ္ပာယ်တူစွာ မဟုတ်ပါ။<ref name="OECD">[https://www.oecd.org/en/publications/policy-framework-on-sound-public-governance_c03e01b3-en/full-report/component-6.html OECD – Policy Framework on Sound Public Governance.]</ref> == အုပ်ချုပ်ရီး၏ အဓိကလုပ်ဆောင်ချက်တိ == အုပ်ချုပ်ရီးစနစ်တခုမာ အဓိကအားဖြင့် အောက်ပါလုပ်ဆောင်ချက်တိ ပါဝင်ရေ။ * လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအတွက် မူဝါဒတိ ချမှတ်ခြင်း။ * သက်ဆိုင်ရာဥပဒေနန့် စည်းမျဉ်းတိ အကောင်အထည်ဖော်ခြင်း။ * အများပြည်သူဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မှုတိ စီမံခန့်ခွဲခြင်း။ * ဘဏ္ဍာငွီနန့် [[သဘာဝသယံဇာတ]]တိကို စီမံခြင်း။ * ပြည်သူ့လိုအပ်ချက်နန့် အခက်အခဲတိကို ဖြီယှင်းခြင်း။ * ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်သူတိ၏ တာဝန်ခံမှုကို စောင့်ကြည့်ခြင်း။ ဒေလုပ်ဆောင်ချက်တိ၏ အတိုင်းအတာစွာ နိုင်ငံတခု၏ အုပ်ချုပ်ရီးဖွဲ့စည်းပုံအလိုက် ကွဲပြားနိုင်ရေ။ == နိုင်ငံတော်အာဏာနန့် အုပ်ချုပ်ရီး == နိုင်ငံတော်အာဏာကို လေ့လာရာမာ '''ဥပဒေပြုရီး''' (Legislative)၊ '''အုပ်ချုပ်ရီး''' (Executive) နန့် '''တရားစီရင်ရီး''' (Judicial) ဟူရေ အာဏာအမျိုးအစားသုံးခုကို ခွဲခြားလေ့ဟိရေ။ '''ဥပဒေပြုရီးအာဏာ''' စွာ ဥပဒေတိကို ရီးဆွဲခြင်းနန့် ပြဋ္ဌာန်းခြင်းတိကို ဆောင်ရွက်ရေ။ '''အုပ်ချုပ်ရီးအာဏာ''' စွာ ဥပဒေနန့် မူဝါဒတိကို အကောင်အထည်ဖော်ရေ။ '''တရားစီရင်ရီးအာဏာ''' စွာ ဥပဒေဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုတိကို ဖြီယှင်းခြင်းနန့် တရားစီရင်ခြင်းတိကို ဆောင်ရွက်ရေ။ ဒေအာဏာတိ၏ ခွဲဝီပုံနန့် အပြန်အလှန်ထိန်းကျောင်းမှုစနစ်တိစွာ နိုင်ငံတခုချင်းစီ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေအလိုက် မတူညီနိုင်ရေ။ == အုပ်ချုပ်ရီးအဆင့်တိ == နိုင်ငံတခု၏ အုပ်ချုပ်ရီးကို အဆင့်အမျိုးမျိုးနန့် ဖွဲ့စည်းထားနိုင်ရေ။ {| class="wikitable" ! အဆင့် ! အဓိကတာဝန် |- | ဗဟိုအဆင့် | နိုင်ငံတဝန်းဆိုင်ရာ မူဝါဒနန့် လုပ်ငန်းတိ |- | ပြည်နယ် တနည်း တိုင်းဒေသကြီးအဆင့် | ဒေသဆိုင်ရာ စီမံခန့်ခွဲမှုနန့် ဝန်ဆောင်မှုတိ |- | ခရိုင်အဆင့် | သတ်မှတ်ထားရေ ခရိုင်နယ်မြီအတွင်း လုပ်ငန်းတိ |- | မြို့နယ်အဆင့် | ဒေသခံပြည်သူတိနန့် နီးကပ်ရေ အုပ်ချုပ်ရီးလုပ်ငန်းတိ |- | ရပ်ကွက်နန့် ကျေးရွာအဆင့် | ဒေသခံလူမှုအသိုင်းအဝိုင်း၏ အခြီခံအရီးကိစ္စတိ |} ဒေဇယားစွာ အုပ်ချုပ်ရီးအဆင့်တိကို ရှင်းပြရေ ယေဘုယျနမူနာဖြစ်ပြီး နိုင်ငံတိုင်းမာ တူညီရေ အဆင့်တိဟိစွာ မဟုတ်ပါ။ == ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှုနန့် အာဏာခွဲဝီမှု == '''ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှု''' (Centralization) ဆိုစွာ အဓိကဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်ရေ အာဏာကို ဗဟိုအဖွဲ့အစည်းအဆင့်မာ စုစည်းထားခြင်းဖြစ်တေ။ '''အာဏာခွဲဝီမှု''' (Decentralization) ဆိုစွာ အုပ်ချုပ်ရီးဆိုင်ရာ တာဝန်နန့် ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်ခွင့်တိကို အောက်အဆင့် တနည်း ဒေသအဆင့်အဖွဲ့အစည်းတိသို့ လွှဲပြောင်းခြင်းဖြစ်တေ။ အာဏာခွဲဝီခြင်းမာ အုပ်ချုပ်ရီးဆိုင်ရာ၊ ဘဏ္ဍာရီးဆိုင်ရာနန့် နိုင်ငံရီးဆိုင်ရာ လုပ်ပိုင်ခွင့်တိ ပါဝင်နိုင်ရေ။ ယေကေလေ့ လုပ်ပိုင်ခွင့်ခွဲဝီထားခြင်းတခုတည်းနန့် အုပ်ချုပ်ရီးအရည်အသွီးကောင်းမွန်လာဖို့ မသေချာပါ။ ဘဏ္ဍာငွီ၊ လူ့အရင်းအမြစ်နန့် တာဝန်ခံမှုတိလေ့ အရေးပါရေ။<ref name="UNDPMyanmar">[https://www.undp.org/myanmar/publications/mapping-state-local-governance-myanmar-background-and-methodology UNDP (2015) – Mapping the State of Local Governance in Myanmar: Background and Methodology.]</ref> == ကောင်းမွန်ရေ အုပ်ချုပ်ရီး == '''ကောင်းမွန်ရေ အုပ်ချုပ်ရီး''' (Good Governance) ဆိုစွာ အုပ်ချုပ်ရီးလုပ်ငန်းတိကို ပြည်သူ့အကျိုးစီးပွားအတွက် ထိရောက်စွာ၊ မျှတစွာနန့် တာဝန်ခံမှုဟိစွာ ဆောင်ရွက်ရေ သဘောတရားဖြစ်တေ။ UNDP နန့် OECD ရို့၏ အုပ်ချုပ်ရီးဆိုင်ရာ မူဘောင်တိမာ အောက်ပါမူတိကို အလေးထားရေ။<ref name="UNDP"/><ref name="OECD"/> === ပြည်သူပါဝင်မှု === '''ပြည်သူပါဝင်မှု''' (Participation) ဆိုစွာ အုပ်ချုပ်ရီးဆိုင်ရာ ဆုံးဖြတ်ချက်တိမာ သက်ဆိုင်ရာပြည်သူတိ၏ သဘောထားနန့် လိုအပ်ချက်တိကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားခြင်းဖြစ်တေ။ ပြည်သူ့ဆွေးနွေးပွဲ၊ ဒေသဖွံ့ဖြိုးရီးအစည်းအဝီးနန့် လူထုအကြံပြုချက်တိစွာ ပါဝင်မှုနည်းလမ်းတချို့ဖြစ်ကတ်တေ။ === တာဝန်ခံမှု === '''တာဝန်ခံမှု''' (Accountability) ဆိုစွာ ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်သူနန့် တာဝန်ဟိသူတိက မိမိလုပ်ဆောင်ချက်တိအတွက် ရှင်းလင်းဖြီကြားခြင်းနန့် သက်ဆိုင်ရာစည်းမျဉ်းအတိုင်း တာဝန်ယူခြင်းဖြစ်တေ။ တာဝန်ခံမှုဟိရေ အုပ်ချုပ်ရီးစနစ်မာ ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်မှုနန့် အများပြည်သူဘဏ္ဍာငွီအသုံးပြုမှုကို စစ်ဆေးနိုင်ရေ နည်းလမ်းတိဟိဖို့ အရေးပါရေ။ === ပွင့်လင်းမြင်သာမှု === '''ပွင့်လင်းမြင်သာမှု''' (Transparency) ဆိုစွာ အများပြည်သူဆိုင်ရာ ဆုံးဖြတ်ချက်၊ ဘဏ္ဍာငွီနန့် မူဝါဒအချက်အလက်တိကို သက်ဆိုင်ရာဥပဒေနန့်အညီ ပြည်သူတိ သိဟိနိုင်စီခြင်းဖြစ်တေ။ သတင်းအချက်အလက်တိကို ရှင်းလင်းစွာ ထုတ်ပြန်ခြင်းစွာ ပြည်သူ့ယုံကြည်မှုနန့် အုပ်ချုပ်ရီးဆိုင်ရာ စောင့်ကြည့်မှုအတွက် အရေးပါရေ။ === တရားဥပဒေစိုးမိုးရီး === '''တရားဥပဒေစိုးမိုးရီး''' (Rule of Law) ဆိုစွာ နိုင်ငံတော်အာဏာအသုံးပြုမှုနန့် လူသားရို့၏ လုပ်ဆောင်ချက်တိကို ဥပဒေစည်းမျဉ်းနန့်အညီ ဆောင်ရွက်စီရေ သဘောတရားဖြစ်တေ။ ယင်းသဘောတရားမာ ဥပဒေရှီးမှောက် တန်းတူရီး၊ တရားမျှတမှုနန့် တရားစီရင်ရီးဆိုင်ရာ အခြီခံအာမခံချက်တိ ပါဝင်ရေ။ === တန်းတူရီးနန့် ခွဲခြားဆက်ဆံမှုမဟိခြင်း === ကောင်းမွန်ရေ အုပ်ချုပ်ရီးစနစ်မာ လူတိ၏ လူမှုနောက်ခံနန့် မတူညီမှုတိကြောင့် မမျှတစွာ ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်းမဟိဖို့ အရေးပါရေ။ ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှုတိကို လိုအပ်ရေ လူမှုအုပ်စုတိ ရဟိနိုင်စီဖို့ စီမံခြင်းစွာ အုပ်ချုပ်ရီးအရည်အသွီးနန့် ဆက်စပ်နီရေ။ == ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှု == '''ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှု''' (Public Service) ဆိုစွာ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်း၏ အခြီခံလိုအပ်ချက်တိကို ဖြည့်ဆည်းဖို့ ဆောင်ရွက်ရေ ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းတိဖြစ်တေ။ ဒေဝန်ဆောင်မှုတိမာ ပညာရီး၊ ကျန်းမာရီး၊ သောက်သုံးရီ၊ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရီးနန့် အညှက်ဆိုးစီမံခန့်ခွဲရီးတိ ပါဝင်နိုင်ရေ။ ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှု၏ အရည်အသွီးကို လေ့လာရာမာ ရဟိနိုင်မှု၊ ကုန်ကျစရိတ်၊ တန်းတူရီးနန့် ပြည်သူ့ကျေနပ်မှုတိကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားနိုင်ရေ။ ကုလသမဂ္ဂ၏ တာရှည်ဖွံ့ဖြိုးရီးရည်မှန်းချက် အမှတ် ၁၆ (SDG 16) မာ ထိရောက်ပြီး တာဝန်ခံမှုနန့် ပွင့်လင်းမြင်သာမှုဟိရေ အဖွဲ့အစည်းတိ ဖြစ်ပေါ်စီဖို့ ရည်မှန်းထားရေ။<ref name="SDG16">[https://sdgs.un.org/goals/goal16 United Nations – Sustainable Development Goal 16.]</ref> == အုပ်ချုပ်ရီးနန့် ဘဏ္ဍာငွီ == အများပြည်သူဘဏ္ဍာငွီကို စီမံခန့်ခွဲခြင်းစွာ အုပ်ချုပ်ရီး၏ အရေးပါရေ လုပ်ဆောင်ချက်တခုဖြစ်တေ။ အခွန်နန့် အခြားဝင်ငွီတိကို စုဆောင်းခြင်း၊ ဘတ်ဂျက်ရီးဆွဲခြင်းနန့် ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှုတိအတွက် ငွီအသုံးပြုခြင်းတိ ပါဝင်ရေ။ ဘဏ္ဍာငွီအသုံးပြုမှုကို စစ်ဆေးနိုင်ခြင်းနန့် ပြည်သူ့လိုအပ်ချက်အလိုက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတိ ရွီးချယ်ခြင်းစွာ တာဝန်ခံမှုနန့် ဆက်စပ်နီရေ။ == ဒီဂျီတေအုပ်ချုပ်ရီး == '''ဒီဂျီတေအုပ်ချုပ်ရီး''' (Digital Governance) ဆိုစွာ အုပ်ချုပ်ရီးလုပ်ငန်းတိမာ ဒီဂျီတေနည်းပညာနန့် သတင်းအချက်အလက်စနစ်တိကို အသုံးပြုခြင်းဖြစ်တေ။ အွန်လိုင်းမှ လျှောက်လွှာတင်ခြင်း၊ မှတ်တမ်းစီမံခြင်းနန့် အများပြည်သူအတွက် သတင်းအချက်အလက်ထုတ်ပြန်ခြင်းတိကို ဒီဂျီတေနည်းပညာနန့် ဆောင်ရွက်နိုင်ရေ။ ယေကေလေ့ ဒီဂျီတေဝန်ဆောင်မှုတိကို အသုံးပြုရာမာ ပြည်သူတိ၏ နည်းပညာအသုံးပြုနိုင်မှု၊ ကိုယ်ရီးအချက်အလက်လုံချုံမှုနန့် ဝန်ဆောင်မှုရဟိနိုင်မှုတိကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားဖို့ လိုအပ်တေ။<ref name="OECD"/> == ရခိုင်ဒေသ၏ အုပ်ချုပ်ရီးသမိုင်း == [[ရခိုင်ပြည်]]၏ အုပ်ချုပ်ရီးသမိုင်းစွာ ရှီးခေတ်ရခိုင်နိုင်ငံတော်တိ၊ ကိုလိုနီခေတ်နန့် ခေတ်သစ်အုပ်ချုပ်ရီးဖွဲ့စည်းပုံတိနန့် ဆက်စပ်နီရေ။ [[မြောက်ဦးမြို့]]စွာ ရခိုင်သမိုင်းမာ အရေးပါရေ နိုင်ငံရီးနန့် အုပ်ချုပ်ရီးဗဟိုမြို့တခု ဖြစ်ခရေ။ မြောက်ဦးနိုင်ငံတော်ခေတ်မာ မြောက်ဦးမြို့စွာ နိုင်ငံတော်၏ နိုင်ငံရီး၊ ကုန်သွယ်ရီးနန့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဗဟိုဌာနတခုအဖြစ် တည်ဟိခရေ။ UNESCO ၏ မြောက်ဦးဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းမာ မြောက်ဦးနိုင်ငံတော်၏ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်ကုန်သွယ်ရီးနန့် ဒေသတွင်းယဉ်ကျေးမှုဆက်နွယ်မှုတိကို ဖော်ပြထားရေ။<ref name="UNESCO">[https://whc.unesco.org/en/tentativelists/824/ UNESCO World Heritage Centre – Mrauk-U.]</ref> [[File:Detail of Old Palace Walls - Mrauk U (Myuhaung) - Arakan State - Myanmar (Burma) (12232029626).jpg|thumb|right|290px|ရခိုင်ပြည်၊ မြောက်ဦးနန်းတော်ဟောင်း၏ တံတိုင်းအကြွင်းအကျန် (၂၀၁၄)။ ရှီးခေတ်အုပ်ချုပ်ရီးဗဟိုနန့် သက်ဆိုင်ရေ သမိုင်းဝင်နီရာဖြစ်တေ။ ဓာတ်ပုံ – Adam Jones။]] ရှီးခေတ်အုပ်ချုပ်ရီးပုံစံတိကို လေ့လာရာမာ အုပ်ချုပ်သူ၊ နန်းတော်၊ မြို့ရိုး၊ ကုန်သွယ်ရီးနန့် သမိုင်းမှတ်တမ်းတိ၏ ဆက်နွှယ်မှုကို ဆန်းစစ်နိုင်ရေ။ ယေကေလေ့ ရှီးခေတ်အုပ်ချုပ်ရီးပုံစံနန့် ခေတ်သစ်နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရီးစနစ်တိကို တူညီရေ စနစ်အဖြစ် မသတ်မှတ်သင့်ပါ။ == ခေတ်သစ်ရခိုင်ဒေသ၏ ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရီးလေ့လာမှု == ခေတ်သစ်ရခိုင်ဒေသ၏ ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရီးကို လေ့လာရာမာ ပြည်နယ်၊ ခရိုင်၊ မြို့နယ်၊ ရပ်ကွက်နန့် ကျေးရွာအုပ်စုအဆင့်တိ၏ အုပ်ချုပ်ရီးဖွဲ့စည်းပုံကို ဆန်းစစ်နိုင်ရေ။ UNDP စွာ ၂၀၁၄ ခုနှစ်မာ ရခိုင်ပြည်၏ ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရီးအခြီအနီကို လေ့လာခရေ။ ဒေလေ့လာမှုမာ [[ဂွမြို့နယ်]]၊ [[ကျောက်တော်မြို့နယ်]]၊ [[ရသေ့တောင်မြို့နယ်]]နန့် [[သံတွဲမြို့နယ်]]ရို့ကို ပါဝင်စီခရေ။ လေ့လာမှုစွာ ဒေသဖွံ့ဖြိုးရီးစီမံကိန်းမာ ပြည်သူပါဝင်မှု၊ အခြီခံဝန်ဆောင်မှုရဟိနိုင်မှု၊ ပွင့်လင်းမြင်သာမှုနန့် တာဝန်ခံမှုတိကို အဓိကထားခရေ။ ဒေရလဒ်တိကို UNDP ၏ ၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၁ ရက်ထုတ် ''The State of Local Governance: Trends in Rakhine'' အစီရင်ခံစာမာ ဖော်ပြထားရေ။<ref name="UNDPRakhine">[https://www.undp.org/myanmar/publications/state-local-governance-trends-rakhine UNDP (2015) – The State of Local Governance: Trends in Rakhine.]</ref> ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရီးလေ့လာမှုတိစွာ ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှုနန့် အုပ်ချုပ်ရီးအရည်အသွီးကို နားလည်ဖို့ အသုံးဝင်ရေ။ ယေကေလေ့ ၂၀၁၄ ခုနှစ်မာ စုဆောင်းထားရေ အချက်အလက်တိစွာ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၏ လက်ဟိအုပ်ချုပ်မှုအခြီအနီကို ကိုယ်စားပြုစွာ မဟုတ်ပါ။ == အုပ်ချုပ်ရီးဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုတိ == အုပ်ချုပ်ရီးစနစ်တိမာ အဖွဲ့အစည်းအရည်အခြင်းမလုံလောက်မှု၊ ဘဏ္ဍာငွီအကန့်အသတ်၊ ပွင့်လင်းမြင်သာမှုအားနည်းခြင်းနန့် ပြည်သူပါဝင်မှုနည်းပါးခြင်းတိ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ရေ။ ပဋိပက္ခနန့် လုံချုံရီးအခြီအနီမတည်ငြိမ်မှုတိစွာလေ့ ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှုနန့် အုပ်ချုပ်ရီးလုပ်ငန်းတိကို ထိခိုက်စီနိုင်ရေ။ ဒေပြဿနာတိကို လေ့လာရာမာ အထောက်အထား၊ သက်ဆိုင်ရာအချိန်ကာလနန့် ဒေသဆိုင်ရာအခြီအနီတိကို ထည့်သွင်းစစ်ဆေးဖို့ လိုအပ်တေ။ == အရေးပါမှု == အုပ်ချုပ်ရီးစွာ လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ စုပေါင်းအရီးကိစ္စတိကို စီမံခန့်ခွဲရာမာ အခြီခံကျရေ နိုင်ငံရီးနန့် လူမှုရီးဆိုင်ရာ စနစ်ဖြစ်တေ။ ကောင်းမွန်ရေ အုပ်ချုပ်ရီးအတွက် ပြည်သူပါဝင်မှု၊ တာဝန်ခံမှု၊ ပွင့်လင်းမြင်သာမှု၊ တရားဥပဒေစိုးမိုးရီးနန့် ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှုအရည်အသွီးတိစွာ အရေးပါရေ။ အုပ်ချုပ်ရီးစနစ်တိကို သိပ္ပံနည်းကျ လေ့လာခြင်းစွာ နိုင်ငံရီးပညာ၊ ပြည်သူ့အုပ်ချုပ်ရီးနန့် ဒေသဖွံ့ဖြိုးရီးတိကို ပိုမိုနားလည်နိုင်စီရေ။ == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[နိုင်ငံရီး]] * [[နိုင်ငံရီးသိပ္ပံ]] * [[နိုင်ငံရီးပထဝီဝင်]] * [[အစိုးရ]] * [[နိုင်ငံတော်]] * [[အချုပ်အခြာအာဏာ]] * [[ဥပဒေပြုရီး]] * [[တရားစီရင်ရီး]] * [[ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ]] * [[တရားဥပဒေစိုးမိုးရီး]] * [[ပြည်သူ့အုပ်ချုပ်ရီး]] * [[ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရီး]] * [[အာဏာခွဲဝီမှု]] * [[ဖက်ဒရယ်စနစ်]] * [[ပြည်သူပါဝင်မှု]] * [[ပွင့်လင်းမြင်သာမှု]] * [[တာဝန်ခံမှု]] * [[ဒီဂျီတေအုပ်ချုပ်ရီး]] * [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] * [[မြောက်ဦးမြို့]] * [[Portal:နိုင်ငံရီး|နိုင်ငံရီး မုခ်ဝ]] == ကိုးကားချက်တိ == <references /> == ပြင်ပလင့်ခ်တိ == * [https://www.undp.org/eurasia/our-focus/governance-and-peacebuilding/responsible-and-accountable-institutions UNDP – Responsible and Accountable Institutions] * [https://www.oecd.org/en/publications/policy-framework-on-sound-public-governance_c03e01b3-en/full-report/component-6.html OECD – Sound Public Governance] * [https://www.unpog.org/about/governance.do UNPOG – Public Governance] * [https://sdgs.un.org/goals/goal16 United Nations – Sustainable Development Goal 16] * [https://www.undp.org/myanmar/publications/mapping-state-local-governance-myanmar-background-and-methodology UNDP – Local Governance in Myanmar] * [https://www.undp.org/myanmar/publications/state-local-governance-trends-rakhine UNDP – The State of Local Governance: Trends in Rakhine] * [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/824/ UNESCO – Mrauk-U] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Rakhine_state_districts_map_2022.svg Wikimedia Commons – Rakhine Districts Map 2022] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Detail_of_Old_Palace_Walls_-_Mrauk_U_(Myuhaung)_-_Arakan_State_-_Myanmar_(Burma)_(12232029626).jpg Wikimedia Commons – Mrauk-U Old Palace Walls] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံရီး]] [[ကဏ္ဍ:အုပ်ချုပ်ရီး]] [[ကဏ္ဍ:ပြည်သူ့အုပ်ချုပ်ရီး]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံရီးသိပ္ပံ]] 1vpox6c8fhjl8nwyexm88jazgj9j6d3 မဲပီးစနစ် 0 6474 22276 2026-11-03T15:42:33Z Retkhaberi 224 Created page with " '''မဲပီးစနစ်''' (အင်္ဂလိပ်: ''Voting System'' တနည်း ''Electoral System'') ဆိုစွာ [[ရွီးကောက်ပွဲ]]တခုမာ မဲပီးသူတိ၏ ဆန္ဒကို စုဆောင်းခြင်း၊ မဲတိကို ရွီတွက်ခြင်းနန့် မဲရလဒ်အပေါ် အခြီခံပြီး ကိုယ်စားလှယ်တိက..." 22276 wikitext text/x-wiki '''မဲပီးစနစ်''' (အင်္ဂလိပ်: ''Voting System'' တနည်း ''Electoral System'') ဆိုစွာ [[ရွီးကောက်ပွဲ]]တခုမာ မဲပီးသူတိ၏ ဆန္ဒကို စုဆောင်းခြင်း၊ မဲတိကို ရွီတွက်ခြင်းနန့် မဲရလဒ်အပေါ် အခြီခံပြီး ကိုယ်စားလှယ်တိကို ရွီးချယ်သတ်မှတ်ခြင်းဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းနန့် နည်းလမ်းတိဖြစ်တေ။ မဲပီးစနစ်စွာ [[နိုင်ငံရီးသိပ္ပံ]]၊ [[ဒီမိုကရေစီ]]၊ [[အစိုးရ]]နန့် [[ပြည်သူ့ကိုယ်စားပြုမှု]]ရို့နန့် ဆက်နွှယ်ရေ အကြောင်းအရာဖြစ်တေ။<ref name="IDEA">[https://www.idea.int/data-tools/data/electoral-system-design-database International IDEA – Electoral System Design Database.]</ref> [[File:2015 Rakhine State Hluttaw structure.svg|thumb|right|320px|၂၀၁၅ ခုနှစ် ရခိုင်ပြည်လွှတ်တော်၏ ထိုင်ခုံဖွဲ့စည်းပုံကို ဖော်ပြထားရေ သမိုင်းဆိုင်ရာပုံ။ KLO2015။]] မဲပီးစနစ်၏ အရေးပါရေ အချက်စွာ မဲအရွီအတွက်တိကို ကိုယ်စားလှယ်ထိုင်ခုံတိအဖြစ် ဇာပိုင်ပြောင်းလဲတွက်ချက်တေဆိုစွာဖြစ်တေ။ မဲရလဒ်တူညီကေလေ့ အသုံးပြုရေ ရွီးကောက်ပွဲစနစ်ကွဲပြားကေ ကိုယ်စားလှယ်ထိုင်ခုံရလဒ်တိ ကွဲပြားနိုင်ရေ။ == အဓိပ္ပာယ်နန့် သဘောတရား == မဲပီးစနစ်ကို ကျယ်ပြန့်ရေ အဓိပ္ပာယ်နန့် အသုံးပြုရာမာ မဲပီးပုံ၊ မဲရေတွက်ပုံနန့် ရလဒ်သတ်မှတ်ပုံတိ ပါဝင်ရေ။ ယေကေလေ့ ရွီးကောက်ပွဲဆိုင်ရာ ပညာရပ်မာ '''Electoral System''' ဆိုစွာ မဲတိကို ကိုယ်စားလှယ်ထိုင်ခုံတိအဖြစ် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ရေ စည်းမျဉ်းစနစ်ကို အဓိကရည်ညွှန်းရေ။ မဲစာရွက်အသုံးပြုခြင်း တနည်း အီလက်ထရွန်နစ်စက်အသုံးပြုခြင်းစွာ မဲပီးရေ နည်းလမ်း (Voting Method) ဖြစ်ပြီး FPTP နန့် PR ရို့စွာ မဲရလဒ်မှ ကိုယ်စားလှယ်ရွီးချယ်ရေ စနစ်တိဖြစ်ကတ်တေ။ ဒေသဘောတရားနှစ်ခုကို ခွဲခြားနားလည်ဖို့ အရေးပါရေ။<ref name="ACE">[https://aceproject.org/ace-en/topics/es/esd/esd01 ACE Electoral Knowledge Network – Electoral Systems.]</ref> == မဲပီးစနစ်အမျိုးအစားတိ == International IDEA ၏ သတ်မှတ်ချက်အရ ရွီးကောက်ပွဲစနစ်တိကို အဓိကအားဖြင့် မဲအများဆုံး တနည်း အများစုအနိုင်ရစနစ်၊ အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်နန့် ပေါင်းစပ်စနစ်ရို့အဖြစ် ခွဲခြားနိုင်ရေ။<ref name="IDEA"/> {| class="wikitable" ! စနစ် ! အင်္ဂလိပ် ! အဓိကသဘောတရား |- | မဲအများဆုံးရသူအနိုင်ရစနစ် | First-Past-the-Post (FPTP) | မဲဆန္ဒနယ်တခုမာ မဲအများဆုံးရသူ အနိုင်ရရေ |- | အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ် | Proportional Representation (PR) | မဲရဟိမှုအချိုးနန့် ကိုယ်စားလှယ်ထိုင်ခုံတိကို ဆက်စပ်ခွဲဝီရေ |- | အများစုအနိုင်ရစနစ် | Majority System | သတ်မှတ်ထားရေ မဲအများစုရဟိဖို့ လိုအပ်တေ |- | ပေါင်းစပ်ရွီးကောက်ပွဲစနစ် | Mixed Electoral System | မတူညီရေ ရွီးကောက်ပွဲစနစ်နှစ်မျိုးကို ပေါင်းစပ်အသုံးပြုရေ |} == မဲအများဆုံးရသူအနိုင်ရစနစ် == '''မဲအများဆုံးရသူအနိုင်ရစနစ်''' (First-Past-the-Post – FPTP) ဆိုစွာ မဲဆန္ဒနယ်တခုမာ မဲအများဆုံးရဟိရေ ကိုယ်စားလှယ်လောင်းကို အနိုင်ရသူအဖြစ် သတ်မှတ်ရေ စနစ်ဖြစ်တေ။ ဒေစနစ်မာ မဲအရွီအတွက် ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းထက် ပိုမိုရဟိဖို့ မလိုအပ်ဘဲ ပြိုင်ဖက်တိထက် မဲပိုများကေ အနိုင်ရနိုင်ရေ။ ဥပမာအားဖြင့် မဲဆန္ဒနယ်တခုမာ - * ကိုယ်စားလှယ်လောင်း A – မဲ ၄၀၀။ * ကိုယ်စားလှယ်လောင်း B – မဲ ၃၅၀။ * ကိုယ်စားလှယ်လောင်း C – မဲ ၂၅၀။ ဟိကေ A စွာ မဲအများဆုံးရဟိစွာကြောင့် အနိုင်ရသူဖြစ်တေ။ FPTP စနစ်၏ အားသာချက်စွာ နားလည်လွယ်ခြင်းနန့် မဲဆန္ဒနယ်တခုကို ကိုယ်စားပြုသူတဦးနန့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နိုင်ခြင်းဖြစ်တေ။ အားနည်းချက်စွာ မဲအများအပြားရဟိရေ ပါတီတချို့စွာ ကိုယ်စားလှယ်ထိုင်ခုံ မရနိုင်ခြင်းဖြစ်တေ။<ref name="FPTP">[https://aceproject.org/ace-en/topics/es/esd/esd01 ACE – Plurality/Majority Systems.]</ref> == အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ် == '''အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်''' (Proportional Representation – PR) ဆိုစွာ ပါတီတိ၏ မဲရဟိမှုအချိုးနန့် ကိုယ်စားလှယ်ထိုင်ခုံခွဲဝီမှုကို အနီးစပ်ဆုံးကိုက်ညီစီဖို့ ရည်ရွယ်ရေ ရွီးကောက်ပွဲစနစ်ဖြစ်တေ။ ဥပမာအားဖြင့် ထိုင်ခုံ ၂၀ ဟိရေ ရွီးကောက်ပွဲတခုမာ ပါတီ A က မဲ ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းရဟိက အချိုးကျတွက်ချက်မှုအရ ထိုင်ခုံ ၈ နီရာခန့် ရဟိနိုင်ရေ။ ယေကေလေ့ အမှန်တကယ်ရဟိရေ ထိုင်ခုံအရွီအတွက်စွာ အသုံးပြုထားရေ မဲတွက်ချက်နည်း၊ မဲဆန္ဒနယ်အရွယ်အစားနန့် အနည်းဆုံးမဲသတ်မှတ်ချက်တိအပေါ် မူတည်ရေ။ PR စနစ်မာ ပါတီစာရင်းအခြီခံစနစ် (List PR) နန့် ဦးစားပီးမဲလွှဲပြောင်းစနစ် (STV) ရို့ ပါဝင်နိုင်ရေ။<ref name="IDEAFamily">[https://www.idea.int/node/9382 International IDEA – Electoral System Family.]</ref> == ပေါင်းစပ်မဲပီးစနစ် == '''ပေါင်းစပ်မဲပီးစနစ်''' (Mixed Electoral System) ဆိုစွာ အများဆုံးမဲရဟိသူအနိုင်ရစနစ်နန့် PR စနစ်တိကို ရွီးကောက်ပွဲတခုအတွင်း ပေါင်းစပ်အသုံးပြုခြင်းဖြစ်တေ။ ဒေစနစ်မာ အဓိကအားဖြင့် ပုံစံနှစ်မျိုးဟိရေ။ '''Mixed-Member Proportional (MMP)''' စနစ်မာ PR ထိုင်ခုံတိကို အသုံးပြုပြီး မဲဆန္ဒနယ်အလိုက် ထိုင်ခုံရလဒ်နန့် ပါတီမဲရလဒ်အကြား မညီမျှမှုကို ပြန်လည်ညှိနှိုင်းရေ။ '''Parallel System''' မာ စနစ်နှစ်မျိုးနန့် ရဟိရေ ထိုင်ခုံတိကို သီးခြားတွက်ချက်ပြီး အချိုးကျပြန်လည်ညှိနှိုင်းမှု မပြုပါ။ ယင်းနန့်လို့ MMP နန့် Parallel စနစ်တိစွာ ပေါင်းစပ်စနစ်တိဖြစ်ကေလေ့ ကိုယ်စားလှယ်ထိုင်ခုံတွက်ချက်ပုံ မတူညီပါ။<ref name="Mixed">[https://www.idea.int/publications/catalogue/mixed-electoral-systems-design-and-practice International IDEA (2023) – Mixed Electoral Systems: Design and Practice.]</ref> == ဦးစားပီးအဆင့်လိုက်မဲပီးစနစ် == '''ဦးစားပီးအဆင့်လိုက်မဲပီးစနစ်''' (Preferential Voting) ဆိုစွာ မဲပီးသူက ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတိကို ပထမဦးစားပီး၊ ဒုတိယဦးစားပီး အစဟိရေအဆင့်တိနန့် သတ်မှတ်မဲပီးရေ နည်းလမ်းဖြစ်တေ။ Alternative Vote (AV) စနစ်မာ သတ်မှတ်ထားရေ အများစုမဲရဟိမှုကို ရောက်ဟိစီဖို့ အဆင့်နိမ့်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတိ၏ မဲကို သတ်မှတ်ချက်အတိုင်း လွှဲပြောင်းတွက်ချက်နိုင်ရေ။ Single Transferable Vote (STV) စနစ်မာ ကိုယ်စားလှယ်အများအပြားကို ရွီးချယ်ရာ၌ အချိုးကျကိုယ်စားပြုမှုရဟိစီဖို့ မဲလွှဲပြောင်းတွက်ချက်မှုကို အသုံးပြုရေ။ ဒေစနစ်နှစ်မျိုး၏ ရည်ရွယ်ချက်နန့် မဲတွက်ချက်နည်းတိစွာ တူညီစွာ မဟုတ်ပါ။<ref name="IDEAFamily"/> == မဲပီးရေ လုပ်ငန်းစိုင် == မဲပီးရေ လုပ်ငန်းစိုင် (Voting Process) ဆိုစွာ မဲပီးသူစာရင်းပြုစုခြင်းမှ မဲရလဒ်အတည်ပြုခြင်းအထိ ဆောင်ရွက်ရေ အဆင့်တိဖြစ်တေ။ ယေဘုယျအားဖြင့် အောက်ပါလုပ်ငန်းတိ ပါဝင်ရေ။ # မဲပီးခွင့်ဟိသူတိကို သတ်မှတ်ခြင်း။ # မဲပီးသူစာရင်း ပြုစုစစ်ဆေးခြင်း။ # ကိုယ်စားလှယ်လောင်းစာရင်း ထုတ်ပြန်ခြင်း။ # မဲပီးနည်းလမ်းနန့် မဲပီးရေ နီရာတိကို သတ်မှတ်ခြင်း။ # သတ်မှတ်ထားရေ နည်းလမ်းနန့် မဲပီးခြင်း။ # မဲတိကို ရွီတွက်ခြင်းနန့် စစ်ဆေးခြင်း။ # သက်ဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းအတိုင်း ရလဒ်အတည်ပြုခြင်း။ ဒေအဆင့်တိ၏ အသေးစိတ်လုပ်ထုံးလုပ်နည်းစွာ နိုင်ငံအလိုက် ကွဲပြားနိုင်ရေ။<ref name="Standards">[https://www.idea.int/publications/catalogue/international-electoral-standards-guidelines-reviewing-legal-framework International IDEA – International Electoral Standards.]</ref> == လျှို့ဝှက်မဲပီးခြင်း == '''လျှို့ဝှက်မဲပီးခြင်း''' (Secret Ballot) ဆိုစွာ မဲပီးသူတဦး၏ ရွီးချယ်မှုကို အခြားသူတိ မသိဟိနိုင်စီဖို့ ကာကွယ်ထားရေ နည်းလမ်းဖြစ်တေ။ လျှို့ဝှက်မဲပီးခြင်းစွာ ဖိအားပီးမှု၊ ခြိမ်းခြောက်မှုနန့် မဲပီးမှုကြောင့် အပြစ်ပေးခံရနိုင်ရေ အန္တရာယ်တိကို လျှော့ချဖို့ အရေးပါရေ။ မဲပီးခန်း၊ မဲစာရွက်နန့် မဲပုံး၏ ဒီဇိုင်းတိစွာ မဲပီးသူ၏ လျှို့ဝှက်မှုကို ကာကွယ်နိုင်ဖို့ အထောက်အကူပြုဖို့ လိုအပ်တေ။<ref name="Ballot">[https://www.idea.int/publications/catalogue/html/journey-ballot-paper-practitioners-guide International IDEA – The Journey of a Ballot Paper.]</ref> == စာရွက်မဲနန့် အီလက်ထရွန်နစ်မဲပီးခြင်း == မဲပီးရာမာ စာရွက်မဲ (Paper Ballot) တနည်း အီလက်ထရွန်နစ်မဲပီးစက် (Electronic Voting Machine) ကို အသုံးပြုနိုင်ရေ။ စာရွက်မဲစနစ်မာ မဲစာရွက်ထက်၌ မိမိရွီးချယ်မှုကို သတ်မှတ်နည်းလမ်းနန့် မှတ်သားရေ။ အီလက်ထရွန်နစ်မဲပီးခြင်းမာ စက်ကိရိယာနန့် မဲရွီးချယ်မှုကို မှတ်တမ်းတင်ရေ။ မဲပီးစက်အသုံးပြုခြင်းစွာ FPTP တနည်း PR စနစ်ကို သတ်မှတ်ရေ အချက်မဟုတ်ပါ။ ယင်းစနစ်တိစွာ မဲရလဒ်မှ ကိုယ်စားလှယ်ကို ဇာပိုင်ရွီးချယ်တေဆိုစွာနန့် သက်ဆိုင်ရေ။ == မဲရွီတွက်ခြင်းနန့် ရလဒ်အတည်ပြုခြင်း == မဲရွီတွက်ခြင်း (Vote Counting) ဆိုစွာ မဲပီးထားရေ မဲတိကို သက်ဆိုင်ရာဥပဒေနန့် စည်းမျဉ်းအတိုင်း စစ်ဆေးတွက်ချက်ခြင်းဖြစ်တေ။ မဲရေတွက်ရာမာ မှန်ကန်မှု၊ ပွင့်လင်းမြင်သာမှု၊ လုံချုံမှုနန့် တာဝန်ခံမှုတိစွာ အရေးပါရေ။ ရွီးကောက်ပွဲရလဒ်အပေါ် အငြင်းပွားမှုဟိကေ ပြန်လည်ရွီတွက်ခြင်း၊ စစ်ဆေးခြင်းနန့် ဥပဒေဆိုင်ရာ ဖြီယှင်းမှုတိကို သက်ဆိုင်ရာစည်းမျဉ်းအတိုင်း ဆောင်ရွက်နိုင်ရေ။<ref name="Counting">[https://www.aceproject.org/main/english/ei/english/vc/vc.htm ACE Electoral Knowledge Network – Vote Counting.]</ref> == မဲဆန္ဒနယ်မြီ == '''မဲဆန္ဒနယ်မြီ''' (Electoral Constituency) ဆိုစွာ ကိုယ်စားလှယ်ရွီးချယ်ဖို့ သတ်မှတ်ထားရေ နယ်မြီဖြစ်တေ။ မဲဆန္ဒနယ်တခုစီမှ ကိုယ်စားလှယ်တဦး တနည်း အများအပြား ရွီးချယ်နိုင်ရေ။ မဲဆန္ဒနယ်နယ်နိမိတ် သတ်မှတ်ခြင်းစွာ [[လူဦးရွီပထဝီဝင်]]နန့် [[နိုင်ငံရီးပထဝီဝင်]]ရို့နန့် ဆက်နွှယ်ရေ။ မဲဆန္ဒနယ်တိ၏ အရွယ်အစားနန့် ကိုယ်စားလှယ်အရွီအတွက်စွာ ရွီးကောက်ပွဲရလဒ်အပေါ် သက်ရောက်နိုင်ရေ။ == မြန်မာနိုင်ငံ၏ မဲပီးစနစ် == [[မြန်မာနိုင်ငံ]]မာ ၂၀၁၅ နန့် ၂၀၂၀ ခုနှစ် အထွေထွေရွီးကောက်ပွဲတိ၏ ရွီးချယ်တင်မြှောက်ရေ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်နီရာတိအတွက် FPTP စနစ်ကို အသုံးပြုခရေ။<ref name="Myanmar2020">[https://www.idea.int/sites/default/files/2024-11/Myanmar-Election-Fact-Sheet_Nov2024_ENG.pdf International IDEA (2024) – Myanmar Elections: Considerations for Post-coup Myanmar.]</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ် ရွီးကောက်ပွဲဆိုင်ရာ ကြေညာချက်တိမာ ပြည်သူ့လွှတ်တော်အတွက် FPTP၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်နန့် တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်လွှတ်တော်တိအတွက် FPTP နန့် PR ပေါင်းစပ်ထားရေ MMP စနစ်ကို သတ်မှတ်ထားကြောင်း ဖော်ပြထားရေ။<ref name="UEC2025">[https://www.moi.gov.mm/moi%3Aeng/index.php/news/18679 Myanmar Ministry of Information (2025) – UEC Announces Constituencies for 2025 General Election.]</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလမှ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလအထိ ပြုလုပ်ခရေ ရွီးကောက်ပွဲတိ၏ ပါဝင်နိုင်မှုနန့် ယုံကြည်စိတ်ချရမှုအပေါ် နိုင်ငံတကာရွီးကောက်ပွဲလေ့လာရီးအဖွဲ့တိက စိုးရိမ်မှုနန့် ဝေဖန်မှုတိ ဖော်ပြထားရေ။ ယင်းနန့်လို့ မဲပီးစနစ်သတ်မှတ်ချက်နန့် ရွီးကောက်ပွဲ၏ လွတ်လပ်မျှတမှုကို သီးခြားအကြောင်းအရာတိအဖြစ် လေ့လာဖို့ လိုအပ်တေ။<ref name="IDEA2025">[https://www.idea.int/news/joint-statement-international-election-experts-and-organizations-myanmar-2025 International IDEA (2025) – Joint Statement by International Election Experts and Organizations on Myanmar.]</ref> == ရခိုင်ပြည်၏ ရွီးကောက်ပွဲဆိုင်ရာ နမူနာ == [[ရခိုင်ပြည်]]မာ မဲပီးစနစ်ကို လေ့လာရာ၌ မဲဆန္ဒနယ်မြီသတ်မှတ်မှု၊ မဲပီးသူအရွီအတွက်နန့် ကိုယ်စားလှယ်ရွီးချယ်မှုတိကို ဆန်းစစ်နိုင်ရေ။ [[File:50-Sector Map Gov IFES St-Rg Constituency Bd Parties in Rakhine-State MIMU1327v04 3Dec15 A3 0.pdf|thumb|right|page=1|290px|၂၀၁၅ ခုနှစ် ရခိုင်ပြည်၏ ပြည်နယ်လွှတ်တော် မဲဆန္ဒနယ်မြီနန့် ပါတီဆိုင်ရာ အချက်အလက်တိကို ဖော်ပြထားရေ MIMU/IFES မြေပုံ။]] Myanmar Information Management Unit (MIMU) နန့် IFES ဆိုင်ရာ ၂၀၁၅ ခုနှစ် ရခိုင်ပြည် မဲဆန္ဒနယ်မြီမြေပုံစွာ ရွီးကောက်ပွဲပထဝီဝင်ကို လေ့လာနိုင်ရေ သမိုင်းမှတ်တမ်းတခုဖြစ်တေ။<ref name="RakhineMap">[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:50-Sector_Map_Gov_IFES_St-Rg_Constituency_Bd_Parties_in_Rakhine-State_MIMU1327v04_3Dec15_A3_0.pdf MIMU/IFES (2015) – Rakhine State Electoral Map.]</ref> ၂၀၁၅ ခုနှစ် ရခိုင်ပြည်လွှတ်တော် ထိုင်ခုံဖွဲ့စည်းပုံကို ဖော်ပြထားရေ သရုပ်ပြပုံစွာလေ့ ရွီးကောက်ပွဲရလဒ်နန့် လွှတ်တော်ကိုယ်စားပြုမှုအကြား ဆက်နွှယ်မှုကို လေ့လာဖို့ အသုံးဝင်ရေ။<ref name="RakhineSeats">[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:2015_Rakhine_State_Hluttaw_structure.svg Wikimedia Commons – 2015 Rakhine State Hluttaw Structure.]</ref> ယေကေလေ့ ဒေပုံတိစွာ ၂၀၁၅ ခုနှစ်ဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းတိဖြစ်ပြီး ၂၀၂၆ ခုနှစ် ရခိုင်ပြည်၏ လက်ဟိရွီးကောက်ပွဲ တနည်း အုပ်ချုပ်မှုအခြီအနီကို ဖော်ပြစွာ မဟုတ်ပါ။ == မဲပီးစနစ်၏ အရေးပါမှု == မဲပီးစနစ်စွာ ပြည်သူ့ဆန္ဒကို နိုင်ငံရီးကိုယ်စားပြုမှုအဖြစ် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ရာမာ အရေးပါရေ စည်းမျဉ်းစနစ်ဖြစ်တေ။ စနစ်တမျိုးစီမာ မဲအများစု၏ ကိုယ်စားပြုမှု၊ ပါတီငယ်တိ၏ ကိုယ်စားပြုမှု၊ ဒေသအလိုက် ကိုယ်စားပြုမှုနန့် ရွီးကောက်ပွဲစီမံခန့်ခွဲရီးအပေါ် သက်ရောက်မှု ကွဲပြားနိုင်ရေ။ မဲပီးစနစ်တခု၏ အရည်အသွီးကို လေ့လာရာမာ စနစ်၏ မဲတွက်ချက်နည်းတခုတည်းကိုရာ မဟုတ်ဘဲ မဲပီးခွင့်၊ လျှို့ဝှက်မဲပီးနိုင်မှု၊ တန်းတူရီး၊ ပွင့်လင်းမြင်သာမှုနန့် မဲရလဒ်အပေါ် ယုံကြည်စိတ်ချရမှုတိကိုလေ့ ထည့်သွင်းစဉ်းစားဖို့ လိုအပ်တေ။ == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[နိုင်ငံရီး]] * [[နိုင်ငံရီးသိပ္ပံ]] * [[ဒီမိုကရေစီ]] * [[ရွီးကောက်ပွဲ]] * [[မဲဆန္ဒနယ်မြီ]] * [[လျှို့ဝှက်မဲပီးခြင်း]] * [[အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်]] * [[မဲအများဆုံးရသူအနိုင်ရစနစ်]] * [[ပေါင်းစပ်ရွီးကောက်ပွဲစနစ်]] * [[အစိုးရ]] * [[လွှတ်တော်]] * [[အုပ်ချုပ်ရီး]] * [[နိုင်ငံရီးပထဝီဝင်]] * [[လူဦးရွီပထဝီဝင်]] * [[ရခိုင်ပြည်]] * [[ရခိုင်ပြည်လွှတ်တော်]] * [[Portal:နိုင်ငံရီး|နိုင်ငံရီး မုခ်ဝ]] == ကိုးကားချက်တိ == <references /> == ပြင်ပလင့်ခ်တိ == * [https://www.idea.int/data-tools/data/electoral-system-design-database International IDEA – Electoral System Design Database] * [https://www.idea.int/node/9382 International IDEA – Electoral System Family] * [https://aceproject.org/ace-en/topics/es/esd/esd01 ACE – Electoral Systems] * [https://www.idea.int/publications/catalogue/mixed-electoral-systems-design-and-practice International IDEA – Mixed Electoral Systems] * [https://www.idea.int/publications/catalogue/html/journey-ballot-paper-practitioners-guide International IDEA – The Journey of a Ballot Paper] * [https://www.idea.int/sites/default/files/2024-11/Myanmar-Election-Fact-Sheet_Nov2024_ENG.pdf International IDEA – Myanmar Elections (2024)] * [https://www.moi.gov.mm/moi%3Aeng/index.php/news/18679 Myanmar UEC Constituency Announcements (2025)] * [https://www.idea.int/news/joint-statement-international-election-experts-and-organizations-myanmar-2025 International Election Experts – Myanmar Statement (2025)] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:2015_Rakhine_State_Hluttaw_structure.svg Wikimedia Commons – Rakhine State Hluttaw (2015)] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:50-Sector_Map_Gov_IFES_St-Rg_Constituency_Bd_Parties_in_Rakhine-State_MIMU1327v04_3Dec15_A3_0.pdf Wikimedia Commons – Rakhine Electoral Map (2015)] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံရီး]] [[ကဏ္ဍ:ရွီးကောက်ပွဲစနစ်တိ]] [[ကဏ္ဍ:မဲပီးခြင်း]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံရီးသိပ္ပံ]] 60zdgqgw1vftbr71kfekptvklo3j27i ဒုတိယသမ္မတ 0 6475 22277 2026-11-03T15:58:30Z Retkhaberi 224 Created page with " '''ဒုတိယသမ္မတ''' (အင်္ဂလိပ်: '''Vice President''') ဆိုစွာ [[သမ္မတနိုင်ငံ]]တခု၏ နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရီးစနစ်အတွင်း သမ္မတနန့် ဆက်စပ်ပြီး တာဝန်ထမ်းဆောင်ရရေ အဆင့်မြင့်နိုင်ငံရီးရာထူးတခု ဖြစ်ပ..." 22277 wikitext text/x-wiki '''ဒုတိယသမ္မတ''' (အင်္ဂလိပ်: '''Vice President''') ဆိုစွာ [[သမ္မတနိုင်ငံ]]တခု၏ နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရီးစနစ်အတွင်း သမ္မတနန့် ဆက်စပ်ပြီး တာဝန်ထမ်းဆောင်ရရေ အဆင့်မြင့်နိုင်ငံရီးရာထူးတခု ဖြစ်ပါရေ။ ဒုတိယသမ္မတရေ သမ္မတ၏ လုပ်ငန်းတာဝန်တိကို ကူညီဆောင်ရွက်ခြင်း၊ သတ်မှတ်ထားရေ နိုင်ငံတော်တာဝန်တိကို ထမ်းဆောင်ခြင်းနန့် သမ္မတရာထူး လစ်လပ်လာရေအခါ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေအရ သမ္မတတာဝန်ကို ဆက်ခံခြင်း သို့မဟုတ် ယာယီထမ်းဆောင်ခြင်း စရေ လုပ်ငန်းတိနန့် ဆက်စပ်ပါရေ။ ဒုတိယသမ္မတ၏ အာဏာ၊ တာဝန်၊ ရွီးချယ်တင်မြှောက်ပုံနန့် ရာထူးသက်တမ်းရေ နိုင်ငံတခုနန့်တခု မတူကွဲပြားနိုင်ပါရေ။ နိုင်ငံအချို့မှာ ဒုတိယသမ္မတကို ပြည်သူတိက သမ္မတနန့်အတူ ရွီးကောက်တင်မြှောက်ကေလည်း အခြားနိုင်ငံတိမှာ လွှတ်တော် သို့မဟုတ် သီးခြားရွီးချယ်ရီးအဖွဲ့တိက ရွီးချယ်ကြပါရေ။<ref name="USS">[https://www.senate.gov/about/officers-staff/vice-president.htm United States Senate, ''About the Vice President''.]</ref> [[ဖိုင်:Nyan Tun World Economic Forum 2013.jpg|thumb|right|250px|မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် ၂၀၁၂ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၆ ခုနှစ်အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခရေ ဦးဉာဏ်ထွန်း။]] == သမိုင်းနောက်ခံ == ဒုတိယသမ္မတရာထူးရေ ခေတ်သစ်သမ္မတနိုင်ငံတိ၏ အုပ်ချုပ်ရီးဖွဲ့စည်းပုံနန့်အတူ ဖွံ့ဖြိုးလာရေ နိုင်ငံရီးအဖွဲ့အစည်းတခု ဖြစ်ပါရေ။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ၁၇၈၇ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေက ဒုတိယသမ္မတရာထူးကို နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရီး၏ အစိတ်အပိုင်းတခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခပါရေ။ အမေရိကန်နိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ဒုတိယသမ္မတမှာ [[ဂျွန်အဒမ်စ်]] (John Adams) ဖြစ်ပြီး ၁၇၈၉ ခုနှစ်တွင် စတင်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခပါရေ။ အစောပိုင်းကာလမှာ ဒုတိယသမ္မတ၏ အဓိကတာဝန်မှာ အထက်လွှတ်တော်ကို ဦးဆောင်ဆောင်ရွက်ခြင်းနန့် သမ္မတရာထူး ဆက်ခံနိုင်ရီးအတွက် အသင့်ဟိနီခြင်း ဖြစ်ပါရေ။ နောက်ပိုင်းကာလတိတွင် သမ္မတ၏ မူဝါဒဆိုင်ရာ အကြံပီးပုဂ္ဂိုလ်နန့် အုပ်ချုပ်ရီးမိတ်ဖက်အဖြစ် အခန်းကဏ္ဍ ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာပါရေ။<ref name="History">[https://www.senate.gov/about/officers-staff/vice-president/overview.htm United States Senate, ''Historical Overview of the Vice Presidency''.]</ref> == ဒုတိယသမ္မတ၏ တာဝန်နန့် လုပ်ပိုင်ခွင့် == ဒုတိယသမ္မတ၏ လုပ်ပိုင်ခွင့်တိကို သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ၊ ဥပဒေတိနန့် နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရီးဆိုင်ရာ အစိုင်အလာတိက သတ်မှတ်ပီးပါရေ။ === သမ္မတတာဝန် ဆက်ခံခြင်း === ဒုတိယသမ္မတရာထူး၏ အရေးပါဆုံး လုပ်ငန်းတခုမှာ သမ္မတရာထူး လစ်လပ်လာရေအခါ နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရီး မပြတ်တောက်စီဖို့ စီမံဆောင်ရွက်ခြင်း ဖြစ်ပါရေ။ သမ္မတ ကွယ်လွန်ခြင်း၊ နုတ်ထွက်ခြင်း၊ ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခံရခြင်း သို့မဟုတ် ကျန်းမာရီးအခြီအနီကြောင့် တာဝန်မထမ်းဆောင်နိုင်ခြင်းတိ ဖြစ်လာနိုင်ပါရေ။ အမေရိကန်နိုင်ငံမှာ သမ္မတရာထူး လစ်လပ်လာကေ ဒုတိယသမ္မတက သမ္မတရာထူးကို ဆက်ခံပါရေ။ ယာယီတာဝန်မထမ်းဆောင်နိုင်ရေ အခြီအနီတိအတွက်လည်း သီးခြားဥပဒေလုပ်ထုံးလုပ်နည်းတိ ဟိပါရေ။<ref name="Succession">[https://www.usa.gov/presidential-succession USAGov, ''Order of Presidential Succession''.]</ref> === အုပ်ချုပ်ရီးလုပ်ငန်းတိတွင် ပါဝင်ခြင်း === နိုင်ငံအချို့မှာ ဒုတိယသမ္မတရေ သမ္မတ၏ အုပ်ချုပ်ရီးဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းတိကို ကူညီဆောင်ရွက်ရပါရေ။ နိုင်ငံတော်မူဝါဒတိ ရွီးဆွဲရာမှာ အကြံပီးခြင်း၊ ဝန်ကြီးဌာနတိနန့် ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ခြင်း၊ အစိုးရအစည်းအဝီးတိမှာ ပါဝင်ခြင်းနန့် သမ္မတက လွှဲအပ်ရေ လုပ်ငန်းတာဝန်တိကို ဆောင်ရွက်ခြင်းတို့ ပါဝင်နိုင်ပါရေ။ သို့ရာတွင် ဒုတိယသမ္မတတိုင်းမှာ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရီးအာဏာ တူညီစွာဟိရေ မဟုတ်ပါ။ လုပ်ပိုင်ခွင့်၏ အကျယ်အဝန်းရေ သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံ၏ ဥပဒေနန့် အစိုးရဖွဲ့စည်းပုံအပေါ် မူတည်ပါရေ။ === လွှတ်တော်နန့် ဆက်စပ်ရေ တာဝန်တိ === အမေရိကန်နိုင်ငံမှာ ဒုတိယသမ္မတရေ အထက်လွှတ်တော်၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေက သတ်မှတ်ထားပါရေ။ အထက်လွှတ်တော် မဲခွဲဆုံးဖြတ်ရာမှာ ထောက်ခံမဲနန့် ကန့်ကွက်မဲ တူညီနီကေ ဒုတိယသမ္မတက အဆုံးအဖြတ်မဲ ပီးနိုင်ပါရေ။ ဒေလုပ်ပိုင်ခွင့်ရေ အမေရိကန်နိုင်ငံ၏ ထူးခြားရေ စနစ်တခုဖြစ်ပြီး နိုင်ငံတိုင်းမှာ အလားတူ မဟုတ်ပါ။<ref name="USS"/> == ရွီးချယ်တင်မြှောက်ပုံ == ဒုတိယသမ္မတကို ရွီးချယ်တင်မြှောက်ရာမှာ နိုင်ငံအလိုက် စနစ်အမျိုးမျိုး ဟိပါရေ။ သမ္မတနန့် ဒုတိယသမ္မတကို တွဲဖက်ရွီးကောက်ရေ စနစ်၊ လွှတ်တော်က ရွီးချယ်ရေ စနစ်နန့် သီးခြားရွီးချယ်ရီးအဖွဲ့က ရွီးချယ်ရေ စနစ်တိကို တွိရပါရေ။ ရွီးချယ်တင်မြှောက်ခံရဖို့အတွက် အသက်အရွယ်၊ နိုင်ငံသားဖြစ်မှု၊ နိုင်ငံအတွင်း နီယင်းင်မှုနန့် အခြားအရည်အခြင်းသတ်မှတ်ချက်တိကိုလည်း သက်ဆိုင်ရာဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေက ပြဋ္ဌာန်းထားနိုင်ပါရေ။ == မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယသမ္မတစနစ် == [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေအရ သမ္မတတဦးနန့် ဒုတိယသမ္မတနှစ်ဦး ပါဝင်ရေ သမ္မတရွီးချယ်ရီးစနစ်ကို ပြဋ္ဌာန်းထားပါရေ။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၆၀ အရ သမ္မတရွီးချယ်တင်မြှောက်ရီးအဖွဲ့တွင် ကိုယ်စားလှယ်အုပ်စု သုံးစု ပါဝင်ပါရေ။<ref name="Constitution">[https://www.wipo.int/wipolex/en/legislation/details/6187 ''Constitution of the Republic of the Union of Myanmar (2008)'', Chapter III, Sections 57–73, WIPO Lex.]</ref> အဆိုပါ အုပ်စုသုံးစုမှာ - # တိုင်းဒေသကြီးနန့် ပြည်နယ်တိက တူညီရေ ကိုယ်စားလှယ်အရွီအတွက်ဖြင့် ရွီးချယ်ထားရေ အမျိုးသားလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်တိ။ # မြို့နယ်နန့် လူဦးရေကို အခြီခံပြီး ရွီးချယ်ထားရေ ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်တိ။ # တပ်မတော်ကာကွယ်ရီးဦးစီးချုပ်က အမည်စာရင်းတင်သွင်းထားရေ တပ်မတော်သားလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်တိ ဖြစ်ပါရေ။ အုပ်စုတစုစီက ဒုတိယသမ္မတလောင်း တဦးစီကို ရွီးချယ်တင်မြှောက်ရပါရေ။ ယင်းသုံးဦးထဲက ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အားလုံး ပါဝင်ရေ သမ္မတရွီးချယ်ရီးအဖွဲ့က မဲခွဲရွီးချယ်ရာတွင် မဲအများဆုံးရသူက သမ္မတဖြစ်လာပြီး ကျန်နှစ်ဦးက ဒုတိယသမ္မတတိ ဖြစ်လာပါရေ။ ဒေစနစ်ရေ ဒုတိယသမ္မတနှစ်ဦးထားဟိခြင်းနန့် တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ်အုပ်စုကို သမ္မတလောင်း ရွီးချယ်ခွင့်ပီးထားခြင်းတို့ကြောင့် နိုင်ငံတကာ သမ္မတရွီးချယ်ရီးစနစ်အချို့နန့် ကွဲပြားပါရေ။ === အရည်အခြင်းသတ်မှတ်ချက် === ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၅၉ အရ သမ္မတနန့် ဒုတိယသမ္မတတိအတွက် အရည်အခြင်းသတ်မှတ်ချက်တိ ပါဝင်ပါရေ။ ၎င်းရို့မာ အနည်းဆုံး အသက် ၄၅ နှစ် ပြည့်ပြီးဖြစ်ခြင်း၊ နိုင်ငံတော်အပေါ် သစ္စာဟိခြင်း၊ နိုင်ငံရီး၊ အုပ်ချုပ်ရီး၊ စီးပွားရီးနန့် စစ်ရီးဆိုင်ရာ ကိစ္စတိကို သိဟိနားလည်ခြင်း၊ သတ်မှတ်ထားရေ နိုင်ငံသားဖြစ်မှုနန့် နီယင်းင်မှုဆိုင်ရာ အရည်အခြင်းတိ ပြည့်မီခြင်းတို့ ပါဝင်ပါရေ။<ref name="Constitution"/> === ရာထူးသက်တမ်း === ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၆၁ အရ သမ္မတနန့် ဒုတိယသမ္မတတိ၏ သက်တမ်းမှာ ငါးနှစ် ဖြစ်ပါရေ။ ရာထူးသက်တမ်း နှစ်ကြိမ်ထက် ပိုပြီး ထမ်းဆောင်ခွင့်မဟိကြောင်းလည်း ပြဋ္ဌာန်းထားပါရေ။ သမ္မတရာထူး လစ်လပ်လာရေအခါ ပုဒ်မ ၇၃ အရ ဒုတိယသမ္မတနှစ်ဦးထဲက သမ္မတရွီးချယ်ပွဲတွင် ဒုတိယမဲအများဆုံးရဟိခသူက ယာယီသမ္မတအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ရပါရေ။ ယင်းနောက် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေတွင် သတ်မှတ်ထားရေ နည်းလမ်းအတိုင်း သမ္မတအသစ်ကို ရွီးချယ်ရပါရေ။<ref name="Constitution"/> == ရခိုင်ဒေသနန့် ဆက်စပ်မှု == [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]ရေ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်တခုဖြစ်ရေကြောင့် ပြည်ထောင်စုအဆင့် သမ္မတနန့် ဒုတိယသမ္မတရာထူးတိ၏ အုပ်ချုပ်ရီးဆိုင်ရာ အကျိုးသက်ရောက်မှုနန့် ဆက်စပ်နီပါရေ။ ပြည်ထောင်စုအဆင့် အစိုးရ၏ ဆောင်ရွက်ချက်တိတွင် ရခိုင်ဒေသ၏ လူမှုစီးပွားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရီး၊ ပညာရီး၊ ကျန်းမာရီး၊ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ဆိုင်ရာ စီမံခန့်ခွဲမှုနန့် ဒေသဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရီးကိစ္စတိ ပါဝင်နိုင်ပါရေ။ ဒုတိယသမ္မတတဦးအနိန်နန့် ယင်းကိစ္စတိမှာ မည်မျှပါဝင်နိုင်မည်ဆိုစွာမှာ သက်ဆိုင်ရာဥပဒေနန့် လွှဲအပ်ထားရေ တာဝန်တိအပေါ် မူတည်ပါရေ။ သို့ရာတွင် ပြည်ထောင်စုဒုတိယသမ္မတနန့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်အစိုးရ]]၏ အဆင့်မြင့်တာဝန်ဟိသူတိမှာ တူညီရေ ရာထူးတိ မဟုတ်ပါ။ ပြည်နယ်အဆင့် အုပ်ချုပ်ရီးဆိုင်ရာ ရာထူးတိကို ပြည်ထောင်စုအဆင့် ဒုတိယသမ္မတရာထူးနန့် ခွဲခြားနားလည်ဖို့ လိုအပ်ပါရေ။ == နိုင်ငံရီးဆိုင်ရာ အရေးပါမှု == ဒုတိယသမ္မတရာထူးရေ နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရီးကို ဆက်လက်တည်တံ့စီဖို့ အထောက်အကူပြုနိုင်ရေ ရာထူးတခု ဖြစ်ပါရေ။ သမ္မတတာဝန် မထမ်းဆောင်နိုင်ရေအခါ ဥပဒေနန့်အညီ ဆက်ခံနိုင်ရီးစနစ် ဟိနီခြင်းက အုပ်ချုပ်ရီးလစ်ဟာမှုကို လျှော့ချနိုင်ပါရေ။ သို့ရာတွင် ဒုတိယသမ္မတရာထူး ဟိနီခြင်းတခုတည်းနန့် ဒီမိုကရေစီစနစ် ကောင်းမွန်ကြောင်း သို့မဟုတ် အာဏာခွဲဝေမှု မျှတကြောင်း ဆုံးဖြတ်မရနိုင်ပါ။ ရွီးချယ်တင်မြှောက်ပုံ၊ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ၏ အာဏာကန့်သတ်ချက်တိ၊ တာဝန်ခံမှုနန့် ပြည်သူ့ကိုယ်စားပြုမှုတို့ကိုပါ လေ့လာသုံးသပ်ဖို့ လိုအပ်ပါရေ။ == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[သမ္မတ]] * [[သမ္မတနိုင်ငံ]] * [[နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲ]] * [[အစိုးရ]] * [[ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ]] * [[အုပ်ချုပ်ရီးအာဏာ]] * [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရီး]] * [[ရခိုင်ပြည်နယ်အစိုးရ]] == ကိုးကားချက်တိ == <references /> == ပြင်ပလင့်ခ်တိ == * [https://www.senate.gov/about/officers-staff/vice-president.htm အမေရိကန်အထက်လွှတ်တော် — ဒုတိယသမ္မတရာထူး] * [https://www.usa.gov/presidential-succession USAGov — သမ္မတရာထူး ဆက်ခံမှု] * [https://www.wipo.int/wipolex/en/legislation/details/6187 မြန်မာနိုင်ငံ ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Vice_presidents_of_Myanmar Wikimedia Commons — မြန်မာနိုင်ငံ ဒုတိယသမ္မတတိ] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံရီး]] [[ကဏ္ဍ:အစိုးရ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံရီးရာထူးတိ]] [[ကဏ္ဍ:ဒုတိယသမ္မတတိ]] [[ကဏ္ဍ:အုပ်ချုပ်ရီးအာဏာ]] ozek9j31l2an0rnw4koqbn9k3ojy891 အမျိုးသားလုံချုံရီး 0 6476 22278 2026-11-03T16:13:54Z Retkhaberi 224 Created page with " '''အမျိုးသားလုံချုံရီး''' (အင်္ဂလိပ်: '''National security''') ဆိုစွာ နိုင်ငံတနိုင်ငံ၏ အချုပ်အခြာအာဏာ၊ နယ်မြေတည်တံ့မှု၊ နိုင်ငံရီးလွတ်လပ်မှု၊ အုပ်ချုပ်ရီးတည်ငြိမ်မှု၊ ပြည်သူလူထု၏ အသက်အို..." 22278 wikitext text/x-wiki '''အမျိုးသားလုံချုံရီး''' (အင်္ဂလိပ်: '''National security''') ဆိုစွာ နိုင်ငံတနိုင်ငံ၏ အချုပ်အခြာအာဏာ၊ နယ်မြေတည်တံ့မှု၊ နိုင်ငံရီးလွတ်လပ်မှု၊ အုပ်ချုပ်ရီးတည်ငြိမ်မှု၊ ပြည်သူလူထု၏ အသက်အိုးအိမ်စည်းစိမ်နန့် အခြီခံအကျိုးစီးပွားတိကို အန္တရာယ်အမျိုးမျိုးမှ ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းရီးဆိုင်ရာ အယူအဆဖြစ်ပါရေ။ နိုင်ငံတော်၏ လုံချုံရီးကို စစ်ရီးအင်အားတခုတည်းနန့် သတ်မှတ်လို့မရဘဲ နိုင်ငံရီး၊ စီးပွားရီး၊ လူမှုရီး၊ ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရီး၊ နည်းပညာနန့် ပြည်သူလူထု၏ ဘေးကင်းလုံခြုံမှုတိနန့်လေ့ ဆက်စပ်နီပါရေ။<ref name="NATO">[https://www.nato.int/en/what-we-do/deterrence-and-defence/resilience-civil-preparedness-and-article-3 NATO, ''Resilience, Civil Preparedness and Article 3'', 2026.]</ref> ခေတ်သစ်လုံချုံရီးသဘောတရားအရ နိုင်ငံတော်တခု လုံခြုံဖို့ဆိုစွာ ပြင်ပရန်သူတိကို ကာကွယ်နိုင်စွမ်းဟိခြင်းတခုတည်း မဟုတ်ဘဲ ပြည်တွင်းပဋိပက္ခတိကို ငြိမ်းချမ်းရီးနည်းလမ်းနန့် ဖြေရှင်းနိုင်ခြင်း၊ တရားဥပဒေစိုးမိုးခြင်း၊ ပြည်သူတိ၏ အခြီခံလိုအပ်ချက်တိကို ဖြည့်ဆည်းနိုင်ခြင်းနန့် အရီးပေါ်အခြီအနီတိကို တုံ့ပြန်နိုင်ခြင်းရို့လေ့ အရေးပါပါရေ။ [[File:Cyclone Mocha.jpg|thumb|right|280px|၂၀၂၃ ခုနှစ် မိုခါမုန်တိုင်းကို ပြသရေ ဂြိုဟ်တုပုံ။ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းဒေသအတွက် သဘာဝဖီးအန္တရာယ်ကာကွယ်ရီးရေ လုံချုံရီးဆိုင်ရာ အရေးပါရေ ကိစ္စတခု ဖြစ်ပါရေ။]] == သမိုင်းနောက်ခံ == အမျိုးသားလုံချုံရီး သဘောတရားရေ ခေတ်သစ်နိုင်ငံတော်စနစ် ဖွံ့ဖြိုးလာမှုနန့် ဆက်စပ်ပါရေ။ ရှီးခေတ်နိုင်ငံတော်တိမာ နယ်မြေကာကွယ်ရီး၊ စစ်တပ်တည်ဆောက်ရီးနန့် အုပ်ချုပ်မှုတည်တံ့ရီးကို အဓိကထားခကြပါရေ။ ၂၀ ရာစုမာ ကမ္ဘာစစ်ကြီးနှစ်ကြိမ်နန့် စစ်အီးခေတ်ရို့ကို ဖြတ်သန်းလာပြီးနောက် အမျိုးသားလုံချုံရီးရေ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရီးနန့် နိုင်ငံရီးသိပ္ပံပညာရပ်တိမာ အရေးပါရေ လေ့လာရီးနယ်ပယ်တခု ဖြစ်လာပါရေ။ စစ်အီးခေတ်အတွင်း နိုင်ငံတော်တိရေ စစ်ရီးအင်အား၊ နျူကလီးယားလက်နက်တိနန့် နိုင်ငံတကာမဟာမိတ်ဆက်ဆံရီးတိကို လုံချုံရီး၏ အဓိကအခြီခံအဖြစ် သတ်မှတ်ခကြပါရေ။ ၁၉၉၄ ခုနှစ်မာ [[ကုလသမဂ္ဂဖွံ့ဖြိုးမှုအစီအစဉ်]] (UNDP) က ထုတ်ဝီခရေ ''Human Development Report'' မာ လူသားလုံချုံရီး (Human Security) သဘောတရားကို အထူးအလေးပီး ဖော်ပြခပါရေ။ ယင်းသဘောတရားရေ နိုင်ငံတော်နယ်မြေလုံခြုံမှုအပြင် လူတဦးချင်းစီ၏ အသက်ရှင်နီထိုင်မှု၊ စားဝတ်နီရီး၊ ကျန်းမာရီးနန့် လူ့ဂုဏ်သိက္ခာတိကိုလေ့ ထည့်သွင်းစဉ်းစားပါရေ။<ref name="UNDP">[https://hdr.undp.org/content/human-development-report-1994 UNDP (1994), ''Human Development Report 1994: New Dimensions of Human Security''.]</ref> == အမျိုးသားလုံချုံရီး၏ အဓိကကဏ္ဍတိ == === စစ်ရီးနန့် ကာကွယ်ရီးလုံခြုံမှု === စစ်ရီးလုံခြုံမှုဆိုစွာ နိုင်ငံတော်၏ နယ်မြေ၊ အချုပ်အခြာအာဏာနန့် ပြည်သူတိကို လက်နက်ကိုင်တိုက်ခိုက်မှု၊ ပြည်ပကျူးကျော်မှုနန့် အခြားစစ်ရီးဆိုင်ရာ အန္တရာယ်တိမှ ကာကွယ်နိုင်စွမ်းကို ဆိုလိုပါရေ။ ယင်းကဏ္ဍမာ နယ်မြေကာကွယ်ရီး၊ နယ်စပ်လုံချုံရီး၊ ကာကွယ်ရီးဆိုင်ရာ မူဝါဒတိနန့် စစ်ပွဲတိကို တားဆီးနိုင်ရီးအတွက် နိုင်ငံတကာသံတမန်ဆက်ဆံရီးရို့ ပါဝင်ပါရေ။ === နိုင်ငံရီးလုံခြုံမှု === နိုင်ငံရီးလုံခြုံမှုရေ နိုင်ငံတော်၏ အုပ်ချုပ်မှုစနစ်၊ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ၊ တရားဥပဒေစိုးမိုးမှုနန့် နိုင်ငံရီးအဖွဲ့အစည်းတိ၏ တည်ငြိမ်မှုကို အလေးပီးပါရေ။ နိုင်ငံရီးလုံခြုံမှုအတွက် ပြည်သူတိ၏ ယုံကြည်မှု၊ အစိုးရ၏ တာဝန်ခံမှု၊ ဥပဒေအောက်မာ တန်းတူညီမျှမှုနန့် အငြင်းပွားမှုတိကို ငြိမ်းချမ်းစွာ ဖြေရှင်းနိုင်မှုရို့ အရေးပါပါရေ။ === စီးပွားရီးလုံခြုံမှု === စီးပွားရီးလုံခြုံမှုဆိုစွာ နိုင်ငံတော်၏ စီးပွားရီးလုပ်ငန်းတိ တည်တံ့နိုင်ခြင်း၊ အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းတိ ဟိခြင်း၊ ကုန်သွယ်ရီးလုပ်ငန်းတိ လည်ပတ်နိုင်ခြင်းနန့် အခြီခံကုန်ပစ္စည်းတိ ရဟိနိုင်ခြင်းရို့ကို ဆိုလိုပါရေ။ စီးပွားရီးပျက်စီးမှု၊ ငွေကြေးဖောင်းပွမှုနန့် အလုပ်လက်မဲ့ပြဿနာတိရေ လူမှုရီးမတည်ငြိမ်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပါရေ။ === စားနပ်ရိက္ခာနန့် ကျန်းမာရီးလုံခြုံမှု === စားနပ်ရိက္ခာလုံခြုံမှုရေ ပြည်သူတိအတွက် လုံလောက်ပြီး ဘေးကင်းရေ အစားအစာတိကို ရဟိနိုင်ရီးနန့် ဆက်စပ်ပါရေ။ ကျန်းမာရီးလုံခြုံမှုမာ ကူးစက်ရောဂါကာကွယ်ရီး၊ ဆေးဝါးရဟိနိုင်ရီး၊ ဆေးရုံဆေးခန်းတိ လည်ပတ်နိုင်ရီးနန့် အရီးပေါ်ဆေးကုသမှုတိ ပါဝင်ပါရေ။ === ပတ်ဝန်းကျင်နန့် သဘာဝဘေးလုံခြုံမှု === သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်လုံခြုံမှုမာ မုန်တိုင်း၊ ရီကြီးမှု၊ မိုးခေါင်မှု၊ မြေပြိုမှုနန့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ရေ အန္တရာယ်တိကို လျှော့ချရီး ပါဝင်ပါရေ။ သဘာဝဘေးကြိုတင်သတိပီးစနစ်၊ ကယ်ဆယ်ရီးလုပ်ငန်းတိနန့် ပြန်လည်ထူထောင်ရီးအစီအစဉ်တိရေ လုံချုံရီးစွမ်းဆောင်ရည်ကို မြှင့်တင်ပီးနိုင်ပါရေ။<ref name="NATO"/> === ဆိုက်ဘာနန့် သတင်းအချက်အလက်လုံခြုံမှု === ခေတ်သစ်နိုင်ငံတော်တိမာ ကွန်ပျူတာကွန်ရက်၊ အင်တာနက်ဆက်သွယ်ရီး၊ ဘဏ်လုပ်ငန်းစနစ်နန့် အစိုးရ၏ ဒီဂျီတေသတင်းအချက်အလက်တိကို ကာကွယ်ရီး အရေးပါလာပါရေ။ ဆိုက်ဘာတိုက်ခိုက်မှု၊ သတင်းအချက်အလက်ခိုးယူမှုနန့် ဆက်သွယ်ရီးစနစ် ပျက်စီးမှုတိရေ စီးပွားရီးနန့် ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှုတိကို ထိခိုက်စေနိုင်ပါရေ။ == အမျိုးသားလုံချုံရီးနန့် လူသားလုံချုံရီး == အမျိုးသားလုံချုံရီး (National Security) နန့် လူသားလုံချုံရီး (Human Security) ရို့မာ ဆက်စပ်မှုဟိကေလေ့ အလေးပီးရေ အကြောင်းအရာတိ ကွဲပြားပါရေ။ အမျိုးသားလုံချုံရီးရေ နိုင်ငံတော်၏ တည်တံ့မှု၊ အချုပ်အခြာအာဏာနန့် အခြီခံအကျိုးစီးပွားတိကို အဓိကထားပါရေ။ လူသားလုံချုံရီးရေ လူတဦးချင်းစီနန့် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတိ၏ ဘေးကင်းမှု၊ အသက်မွီးဝမ်းကျောင်းမှုနန့် လူ့ဂုဏ်သိက္ခာရို့ကို ဗဟိုပြုပါရေ။ UNDP က ၁၉၉၄ ခုနှစ်မာ လူသားလုံချုံရီး၏ အဓိကကဏ္ဍ ခုနစ်ခုကို ဖော်ပြခပါရေ။ ယင်းတိမှာ စီးပွားရီးလုံခြုံမှု၊ စားနပ်ရိက္ခာလုံခြုံမှု၊ ကျန်းမာရီးလုံခြုံမှု၊ ပတ်ဝန်းကျင်လုံခြုံမှု၊ ပုဂ္ဂိုလ်ရီးဘေးကင်းလုံခြုံမှု၊ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းလုံခြုံမှုနန့် နိုင်ငံရီးလုံခြုံမှုရို့ ဖြစ်ပါရေ။<ref name="UNDP"/> ၂၀၁၂ ခုနှစ် ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေညီလာခံ ဆုံးဖြတ်ချက်အမှတ် 66/290 က လူသားလုံချုံရီးမာ လူတိ၏ အသက်ရှင်နီထိုင်မှု၊ အသက်မွီးဝမ်းကျောင်းမှုနန့် ဂုဏ်သိက္ခာကို ကာကွယ်ရီး အရေးပါကြောင်း ဖော်ပြထားပါရေ။<ref name="UN">[https://mandates.un.org/mandate/A/RES/66/290 United Nations General Assembly (2012), Resolution 66/290, ''Follow-up to Paragraph 143 on Human Security''.]</ref> == ရခိုင်ဒေသနန့် အမျိုးသားလုံချုံရီး == [[ရခိုင်ဒေသ]]ရေ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်နန့် ထိစပ်နီရေ ကမ်းရိုးတန်းဒေသဖြစ်ပြီး ပင်လယ်ရီကြောင်းဆက်သွယ်ရီး၊ ရေလုပ်ငန်း၊ စိုက်ပျိုးရီးနန့် နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရီးရို့နန့် ဆက်စပ်ပါရေ။ ဒေသ၏ ပထဝီအနီအထား၊ လူမျိုးပေါင်းစုံနီထိုင်မှု၊ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခတိနန့် သဘာဝဖီးအန္တရာယ်တိကြောင့် လုံချုံရီးကို စစ်ရီးကဏ္ဍတခုတည်းအဖြစ် မဟုတ်ဘဲ လူမှုရီး၊ စီးပွားရီးနန့် လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ အခြီအနီတိနန့်ပါ ဆက်စပ်ပြီး လေ့လာဖို့ လိုအပ်ပါရေ။ === ပဋိပက္ခနန့် အရပ်သားလုံချုံရီး === ရခိုင်ဒေသမာ ဖြစ်ပွားနီရေ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခတိရေ အရပ်သားတိ၏ အသက်အန္တရာယ်၊ နီအိမ်စွန့်ခွာရမှု၊ စားနပ်ရိက္ခာရဟိနိုင်မှုနန့် ကျန်းမာရီးဝန်ဆောင်မှုတိအပေါ် သက်ရောက်မှုဟိပါရေ။ အရပ်သားတိကို ကာကွယ်ခြင်း၊ လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ အကူအညီတိ လက်လှမ်းမီနိုင်စီခြင်းနန့် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတိကြား ငြိမ်းချမ်းစွာ အတူနီထိုင်နိုင်ရီးရို့ရေ ဒေသလုံချုံရီးဆိုင်ရာ အရေးပါရေ အကြောင်းအရာတိ ဖြစ်ပါရေ။<ref name="OCHA">[https://www.unocha.org/ United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs (OCHA), ''Myanmar Humanitarian Reports'', 2026.]</ref> === ပင်လယ်ရီကြောင်းနန့် ကမ်းရိုးတန်းလုံချုံရီး === ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းဒေသမာ ပင်လယ်ရီကြောင်းလားလာမှု ဖီးကင်းရီး၊ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းတိ၏ လုံခြုံမှု၊ ကမ်းရိုးတန်းပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရီးနန့် ပင်လယ်ပြင်ကယ်ဆယ်ရီးရို့ အရေးပါပါရေ။ ကမ်းရိုးတန်းဒေသခံတိ၏ အသက်မွီးဝမ်းကျောင်းမှုတိရေ ပင်လယ်အခြီအနီ၊ ရာသီဥတုနန့် ဈီးကွက်ဆက်သွယ်မှုတိအပေါ် မူတည်နီပါရေ။ === သဘာဝဖီးအန္တရာယ်လုံချုံရီး === ၂၀၂၃ ခုနှစ် မေလ ၁၄ ရက်နိမာ [[မိုခါမုန်တိုင်း]] ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းကို ဝင်ရောက်တိုက်ခတ်ခပြီး စစ်တွေမြို့နန့် အနီးပတ်ဝန်းကျင်ဒေသတိမာ အဆောက်အအုံ၊ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားနန့် ဆက်သွယ်ရီးအခြီခံအဆောက်အအုံတိ ထိခိုက်ပျက်စီးခပါရေ။<ref name="Mocha">[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Cyclone_Mocha.jpg Copernicus Sentinel Data (2023), ''Cyclone Mocha'', Wikimedia Commons.]</ref> ဒေအဖြစ်အပျက်ရေ ရခိုင်ဒေသအတွက် မုန်တိုင်းကြိုတင်သတိပီးရီး၊ ဘေးလွတ်ရာရွိပြောင်းရီး၊ အရီးပေါ်ကယ်ဆယ်ရီးနန့် ပြန်လည်ထူထောင်ရီးအစီအစဉ်တိ၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြပါရေ။ == လုံချုံရီးမူဝါဒနန့် စိန်ခေါ်မှုတိ == အမျိုးသားလုံချုံရီးမူဝါဒတိ ရီးဆွဲရာမာ ကာကွယ်ရီးစွမ်းရည်၊ စီးပွားရီးအခြီအနီ၊ လူမှုရီးတည်ငြိမ်မှုနန့် ပြည်သူလူထု၏ အခြီခံအခွင့်အရီးတိကို မျှတစွာ ထည့်သွင်းစဉ်းစားဖို့ လိုအပ်ပါရေ။ လုံချုံရီးအကြောင်းပြချက်နန့် ဆောင်ရွက်ရေ အစီအမံတိရေ တရားဥပဒေစိုးမိုးမှု၊ လူ့အခွင့်အရီးနန့် တာဝန်ခံမှုစံနှုန်းတိနန့် ကိုက်ညီဖို့လေ့ အရေးပါပါရေ။ လုံချုံရီးကို တာရှည်ထိန်းသိမ်းနိုင်ဖို့ဆိုကေ အန္တရာယ်တိကို ကြိုတင်သိဟိခြင်း၊ သက်ဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းတိကြား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်းနန့် ပြည်သူတိ ပါဝင်နိုင်ရေ စနစ်တိ တည်ဆောက်ခြင်းရို့ လိုအပ်ပါရေ။ == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[နိုင်ငံတော်]] * [[အချုပ်အခြာအာဏာ]] * [[နိုင်ငံရီး]] * [[နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရီး]] * [[လူသားလုံချုံရီး]] * [[လူ့အခွင့်အရီး]] * [[ဆိုက်ဘာလုံချုံရီး]] * [[သဘာဝဖီးအန္တရာယ်]] * [[ရခိုင်ဒေသ]] * [[မိုခါမုန်တိုင်း]] == ကိုးကားချက်တိ == <references /> == ပြင်ပလင့်ခ်တိ == * [https://hdr.undp.org/content/human-development-report-1994 UNDP – Human Development Report 1994] * [https://www.un.org/humansecurity/what-is-human-security/ United Nations – What Is Human Security?] * [https://mandates.un.org/mandate/A/RES/66/290 United Nations – Resolution 66/290] * [https://www.nato.int/en/what-we-do/deterrence-and-defence/resilience-civil-preparedness-and-article-3 NATO – Resilience and Civil Preparedness] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Cyclone_Mocha Wikimedia Commons – Cyclone Mocha] [[Category:နိုင်ငံရီး]] [[Category:အမျိုးသားလုံချုံရီး]] [[Category:နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရီး]] [[Category:လုံချုံရီး]] [[Category:နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရီး]] avk9489mcryi0uxhjyb9uek0p0zmt2l 22279 22278 2026-11-03T16:15:16Z Retkhaberi 224 22279 wikitext text/x-wiki '''အမျိုးသားလုံချုံရီး''' (အင်္ဂလိပ်: '''National security''') ဆိုစွာ နိုင်ငံတနိုင်ငံ၏ အချုပ်အခြာအာဏာ၊ နယ်မြေတည်တံ့မှု၊ နိုင်ငံရီးလွတ်လပ်မှု၊ အုပ်ချုပ်ရီးတည်ငြိမ်မှု၊ ပြည်သူလူထု၏ အသက်အိုးအိမ်စည်းစိမ်နန့် အခြီခံအကျိုးစီးပွားတိကို အန္တရာယ်အမျိုးမျိုးမှ ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းရီးဆိုင်ရာ အယူအဆဖြစ်ပါရေ။ နိုင်ငံတော်၏ လုံချုံရီးကို စစ်ရီးအင်အားတခုတည်းနန့် သတ်မှတ်လို့မရဘဲ နိုင်ငံရီး၊ စီးပွားရီး၊ လူမှုရီး၊ ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရီး၊ နည်းပညာနန့် ပြည်သူလူထု၏ ဘေးကင်းလုံချုံမှုတိနန့်လေ့ ဆက်စပ်နီပါရေ။<ref name="NATO">[https://www.nato.int/en/what-we-do/deterrence-and-defence/resilience-civil-preparedness-and-article-3 NATO, ''Resilience, Civil Preparedness and Article 3'', 2026.]</ref> ခေတ်သစ်လုံချုံရီးသဘောတရားအရ နိုင်ငံတော်တခု လုံခြုံဖို့ဆိုစွာ ပြင်ပရန်သူတိကို ကာကွယ်နိုင်စွမ်းဟိခြင်းတခုတည်း မဟုတ်ဘဲ ပြည်တွင်းပဋိပက္ခတိကို ငြိမ်းချမ်းရီးနည်းလမ်းနန့် ဖြေရှင်းနိုင်ခြင်း၊ တရားဥပဒေစိုးမိုးခြင်း၊ ပြည်သူတိ၏ အခြီခံလိုအပ်ချက်တိကို ဖြည့်ဆည်းနိုင်ခြင်းနန့် အရီးပေါ်အခြီအနီတိကို တုံ့ပြန်နိုင်ခြင်းရို့လေ့ အရေးပါပါရေ။ [[File:Cyclone Mocha.jpg|thumb|right|280px|၂၀၂၃ ခုနှစ် မိုခါမုန်တိုင်းကို ပြသရေ ဂြိုဟ်တုပုံ။ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းဒေသအတွက် သဘာဝဖီးအန္တရာယ်ကာကွယ်ရီးရေ လုံချုံရီးဆိုင်ရာ အရေးပါရေ ကိစ္စတခု ဖြစ်ပါရေ။]] == သမိုင်းနောက်ခံ == အမျိုးသားလုံချုံရီး သဘောတရားရေ ခေတ်သစ်နိုင်ငံတော်စနစ် ဖွံ့ဖြိုးလာမှုနန့် ဆက်စပ်ပါရေ။ ရှီးခေတ်နိုင်ငံတော်တိမာ နယ်မြေကာကွယ်ရီး၊ စစ်တပ်တည်ဆောက်ရီးနန့် အုပ်ချုပ်မှုတည်တံ့ရီးကို အဓိကထားခကြပါရေ။ ၂၀ ရာစုမာ ကမ္ဘာစစ်ကြီးနှစ်ကြိမ်နန့် စစ်အီးခေတ်ရို့ကို ဖြတ်သန်းလာပြီးနောက် အမျိုးသားလုံချုံရီးရေ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရီးနန့် နိုင်ငံရီးသိပ္ပံပညာရပ်တိမာ အရေးပါရေ လေ့လာရီးနယ်ပယ်တခု ဖြစ်လာပါရေ။ စစ်အီးခေတ်အတွင်း နိုင်ငံတော်တိရေ စစ်ရီးအင်အား၊ နျူကလီးယားလက်နက်တိနန့် နိုင်ငံတကာမဟာမိတ်ဆက်ဆံရီးတိကို လုံချုံရီး၏ အဓိကအခြီခံအဖြစ် သတ်မှတ်ခကြပါရေ။ ၁၉၉၄ ခုနှစ်မာ [[ကုလသမဂ္ဂဖွံ့ဖြိုးမှုအစီအစဉ်]] (UNDP) က ထုတ်ဝီခရေ ''Human Development Report'' မာ လူသားလုံချုံရီး (Human Security) သဘောတရားကို အထူးအလေးပီး ဖော်ပြခပါရေ။ ယင်းသဘောတရားရေ နိုင်ငံတော်နယ်မြေလုံချုံမှုအပြင် လူတဦးချင်းစီ၏ အသက်ရှင်နီထိုင်မှု၊ စားဝတ်နီရီး၊ ကျန်းမာရီးနန့် လူ့ဂုဏ်သိက္ခာတိကိုလေ့ ထည့်သွင်းစဉ်းစားပါရေ။<ref name="UNDP">[https://hdr.undp.org/content/human-development-report-1994 UNDP (1994), ''Human Development Report 1994: New Dimensions of Human Security''.]</ref> == အမျိုးသားလုံချုံရီး၏ အဓိကကဏ္ဍတိ == === စစ်ရီးနန့် ကာကွယ်ရီးလုံချုံမှု === စစ်ရီးလုံချုံမှုဆိုစွာ နိုင်ငံတော်၏ နယ်မြေ၊ အချုပ်အခြာအာဏာနန့် ပြည်သူတိကို လက်နက်ကိုင်တိုက်ခိုက်မှု၊ ပြည်ပကျူးကျော်မှုနန့် အခြားစစ်ရီးဆိုင်ရာ အန္တရာယ်တိမှ ကာကွယ်နိုင်စွမ်းကို ဆိုလိုပါရေ။ ယင်းကဏ္ဍမာ နယ်မြေကာကွယ်ရီး၊ နယ်စပ်လုံချုံရီး၊ ကာကွယ်ရီးဆိုင်ရာ မူဝါဒတိနန့် စစ်ပွဲတိကို တားဆီးနိုင်ရီးအတွက် နိုင်ငံတကာသံတမန်ဆက်ဆံရီးရို့ ပါဝင်ပါရေ။ === နိုင်ငံရီးလုံချုံမှု === နိုင်ငံရီးလုံချုံမှုရေ နိုင်ငံတော်၏ အုပ်ချုပ်မှုစနစ်၊ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ၊ တရားဥပဒေစိုးမိုးမှုနန့် နိုင်ငံရီးအဖွဲ့အစည်းတိ၏ တည်ငြိမ်မှုကို အလေးပီးပါရေ။ နိုင်ငံရီးလုံချုံမှုအတွက် ပြည်သူတိ၏ ယုံကြည်မှု၊ အစိုးရ၏ တာဝန်ခံမှု၊ ဥပဒေအောက်မာ တန်းတူညီမျှမှုနန့် အငြင်းပွားမှုတိကို ငြိမ်းချမ်းစွာ ဖြေရှင်းနိုင်မှုရို့ အရေးပါပါရေ။ === စီးပွားရီးလုံချုံမှု === စီးပွားရီးလုံချုံမှုဆိုစွာ နိုင်ငံတော်၏ စီးပွားရီးလုပ်ငန်းတိ တည်တံ့နိုင်ခြင်း၊ အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းတိ ဟိခြင်း၊ ကုန်သွယ်ရီးလုပ်ငန်းတိ လည်ပတ်နိုင်ခြင်းနန့် အခြီခံကုန်ပစ္စည်းတိ ရဟိနိုင်ခြင်းရို့ကို ဆိုလိုပါရေ။ စီးပွားရီးပျက်စီးမှု၊ ငွေကြေးဖောင်းပွမှုနန့် အလုပ်လက်မဲ့ပြဿနာတိရေ လူမှုရီးမတည်ငြိမ်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပါရေ။ === စားနပ်ရိက္ခာနန့် ကျန်းမာရီးလုံချုံမှု === စားနပ်ရိက္ခာလုံချုံမှုရေ ပြည်သူတိအတွက် လုံလောက်ပြီး ဘေးကင်းရေ အစားအစာတိကို ရဟိနိုင်ရီးနန့် ဆက်စပ်ပါရေ။ ကျန်းမာရီးလုံချုံမှုမာ ကူးစက်ရောဂါကာကွယ်ရီး၊ ဆေးဝါးရဟိနိုင်ရီး၊ ဆေးရုံဆေးခန်းတိ လည်ပတ်နိုင်ရီးနန့် အရီးပေါ်ဆေးကုသမှုတိ ပါဝင်ပါရေ။ === ပတ်ဝန်းကျင်နန့် သဘာဝဘေးလုံချုံမှု === သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်လုံချုံမှုမာ မုန်တိုင်း၊ ရီကြီးမှု၊ မိုးခေါင်မှု၊ မြေပြိုမှုနန့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ရေ အန္တရာယ်တိကို လျှော့ချရီး ပါဝင်ပါရေ။ သဘာဝဘေးကြိုတင်သတိပီးစနစ်၊ ကယ်ဆယ်ရီးလုပ်ငန်းတိနန့် ပြန်လည်ထူထောင်ရီးအစီအစဉ်တိရေ လုံချုံရီးစွမ်းဆောင်ရည်ကို မြှင့်တင်ပီးနိုင်ပါရေ။<ref name="NATO"/> === ဆိုက်ဘာနန့် သတင်းအချက်အလက်လုံချုံမှု === ခေတ်သစ်နိုင်ငံတော်တိမာ ကွန်ပျူတာကွန်ရက်၊ အင်တာနက်ဆက်သွယ်ရီး၊ ဘဏ်လုပ်ငန်းစနစ်နန့် အစိုးရ၏ ဒီဂျီတေသတင်းအချက်အလက်တိကို ကာကွယ်ရီး အရေးပါလာပါရေ။ ဆိုက်ဘာတိုက်ခိုက်မှု၊ သတင်းအချက်အလက်ခိုးယူမှုနန့် ဆက်သွယ်ရီးစနစ် ပျက်စီးမှုတိရေ စီးပွားရီးနန့် ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှုတိကို ထိခိုက်စေနိုင်ပါရေ။ == အမျိုးသားလုံချုံရီးနန့် လူသားလုံချုံရီး == အမျိုးသားလုံချုံရီး (National Security) နန့် လူသားလုံချုံရီး (Human Security) ရို့မာ ဆက်စပ်မှုဟိကေလေ့ အလေးပီးရေ အကြောင်းအရာတိ ကွဲပြားပါရေ။ အမျိုးသားလုံချုံရီးရေ နိုင်ငံတော်၏ တည်တံ့မှု၊ အချုပ်အခြာအာဏာနန့် အခြီခံအကျိုးစီးပွားတိကို အဓိကထားပါရေ။ လူသားလုံချုံရီးရေ လူတဦးချင်းစီနန့် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတိ၏ ဘေးကင်းမှု၊ အသက်မွီးဝမ်းကျောင်းမှုနန့် လူ့ဂုဏ်သိက္ခာရို့ကို ဗဟိုပြုပါရေ။ UNDP က ၁၉၉၄ ခုနှစ်မာ လူသားလုံချုံရီး၏ အဓိကကဏ္ဍ ခုနစ်ခုကို ဖော်ပြခပါရေ။ ယင်းတိမှာ စီးပွားရီးလုံချုံမှု၊ စားနပ်ရိက္ခာလုံချုံမှု၊ ကျန်းမာရီးလုံချုံမှု၊ ပတ်ဝန်းကျင်လုံချုံမှု၊ ပုဂ္ဂိုလ်ရီးဘေးကင်းလုံချုံမှု၊ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းလုံချုံမှုနန့် နိုင်ငံရီးလုံချုံမှုရို့ ဖြစ်ပါရေ။<ref name="UNDP"/> ၂၀၁၂ ခုနှစ် ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေညီလာခံ ဆုံးဖြတ်ချက်အမှတ် 66/290 က လူသားလုံချုံရီးမာ လူတိ၏ အသက်ရှင်နီထိုင်မှု၊ အသက်မွီးဝမ်းကျောင်းမှုနန့် ဂုဏ်သိက္ခာကို ကာကွယ်ရီး အရေးပါကြောင်း ဖော်ပြထားပါရေ။<ref name="UN">[https://mandates.un.org/mandate/A/RES/66/290 United Nations General Assembly (2012), Resolution 66/290, ''Follow-up to Paragraph 143 on Human Security''.]</ref> == ရခိုင်ဒေသနန့် အမျိုးသားလုံချုံရီး == [[ရခိုင်ဒေသ]]ရေ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်နန့် ထိစပ်နီရေ ကမ်းရိုးတန်းဒေသဖြစ်ပြီး ပင်လယ်ရီကြောင်းဆက်သွယ်ရီး၊ ရေလုပ်ငန်း၊ စိုက်ပျိုးရီးနန့် နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရီးရို့နန့် ဆက်စပ်ပါရေ။ ဒေသ၏ ပထဝီအနီအထား၊ လူမျိုးပေါင်းစုံနီထိုင်မှု၊ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခတိနန့် သဘာဝဖီးအန္တရာယ်တိကြောင့် လုံချုံရီးကို စစ်ရီးကဏ္ဍတခုတည်းအဖြစ် မဟုတ်ဘဲ လူမှုရီး၊ စီးပွားရီးနန့် လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ အခြီအနီတိနန့်ပါ ဆက်စပ်ပြီး လေ့လာဖို့ လိုအပ်ပါရေ။ === ပဋိပက္ခနန့် အရပ်သားလုံချုံရီး === ရခိုင်ဒေသမာ ဖြစ်ပွားနီရေ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခတိရေ အရပ်သားတိ၏ အသက်အန္တရာယ်၊ နီအိမ်စွန့်ခွာရမှု၊ စားနပ်ရိက္ခာရဟိနိုင်မှုနန့် ကျန်းမာရီးဝန်ဆောင်မှုတိအပေါ် သက်ရောက်မှုဟိပါရေ။ အရပ်သားတိကို ကာကွယ်ခြင်း၊ လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ အကူအညီတိ လက်လှမ်းမီနိုင်စီခြင်းနန့် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတိကြား ငြိမ်းချမ်းစွာ အတူနီထိုင်နိုင်ရီးရို့ရေ ဒေသလုံချုံရီးဆိုင်ရာ အရေးပါရေ အကြောင်းအရာတိ ဖြစ်ပါရေ။<ref name="OCHA">[https://www.unocha.org/ United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs (OCHA), ''Myanmar Humanitarian Reports'', 2026.]</ref> === ပင်လယ်ရီကြောင်းနန့် ကမ်းရိုးတန်းလုံချုံရီး === ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းဒေသမာ ပင်လယ်ရီကြောင်းလားလာမှု ဖီးကင်းရီး၊ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းတိ၏ လုံချုံမှု၊ ကမ်းရိုးတန်းပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရီးနန့် ပင်လယ်ပြင်ကယ်ဆယ်ရီးရို့ အရေးပါပါရေ။ ကမ်းရိုးတန်းဒေသခံတိ၏ အသက်မွီးဝမ်းကျောင်းမှုတိရေ ပင်လယ်အခြီအနီ၊ ရာသီဥတုနန့် ဈီးကွက်ဆက်သွယ်မှုတိအပေါ် မူတည်နီပါရေ။ === သဘာဝဖီးအန္တရာယ်လုံချုံရီး === ၂၀၂၃ ခုနှစ် မေလ ၁၄ ရက်နိမာ [[မိုခါမုန်တိုင်း]] ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းကို ဝင်ရောက်တိုက်ခတ်ခပြီး စစ်တွေမြို့နန့် အနီးပတ်ဝန်းကျင်ဒေသတိမာ အဆောက်အအုံ၊ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားနန့် ဆက်သွယ်ရီးအခြီခံအဆောက်အအုံတိ ထိခိုက်ပျက်စီးခပါရေ။<ref name="Mocha">[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Cyclone_Mocha.jpg Copernicus Sentinel Data (2023), ''Cyclone Mocha'', Wikimedia Commons.]</ref> ဒေအဖြစ်အပျက်ရေ ရခိုင်ဒေသအတွက် မုန်တိုင်းကြိုတင်သတိပီးရီး၊ ဘေးလွတ်ရာရွိပြောင်းရီး၊ အရီးပေါ်ကယ်ဆယ်ရီးနန့် ပြန်လည်ထူထောင်ရီးအစီအစဉ်တိ၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြပါရေ။ == လုံချုံရီးမူဝါဒနန့် စိန်ခေါ်မှုတိ == အမျိုးသားလုံချုံရီးမူဝါဒတိ ရီးဆွဲရာမာ ကာကွယ်ရီးစွမ်းရည်၊ စီးပွားရီးအခြီအနီ၊ လူမှုရီးတည်ငြိမ်မှုနန့် ပြည်သူလူထု၏ အခြီခံအခွင့်အရီးတိကို မျှတစွာ ထည့်သွင်းစဉ်းစားဖို့ လိုအပ်ပါရေ။ လုံချုံရီးအကြောင်းပြချက်နန့် ဆောင်ရွက်ရေ အစီအမံတိရေ တရားဥပဒေစိုးမိုးမှု၊ လူ့အခွင့်အရီးနန့် တာဝန်ခံမှုစံနှုန်းတိနန့် ကိုက်ညီဖို့လေ့ အရေးပါပါရေ။ လုံချုံရီးကို တာရှည်ထိန်းသိမ်းနိုင်ဖို့ဆိုကေ အန္တရာယ်တိကို ကြိုတင်သိဟိခြင်း၊ သက်ဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းတိကြား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်းနန့် ပြည်သူတိ ပါဝင်နိုင်ရေ စနစ်တိ တည်ဆောက်ခြင်းရို့ လိုအပ်ပါရေ။ == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[နိုင်ငံတော်]] * [[အချုပ်အခြာအာဏာ]] * [[နိုင်ငံရီး]] * [[နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရီး]] * [[လူသားလုံချုံရီး]] * [[လူ့အခွင့်အရီး]] * [[ဆိုက်ဘာလုံချုံရီး]] * [[သဘာဝဖီးအန္တရာယ်]] * [[ရခိုင်ဒေသ]] * [[မိုခါမုန်တိုင်း]] == ကိုးကားချက်တိ == <references /> == ပြင်ပလင့်ခ်တိ == * [https://hdr.undp.org/content/human-development-report-1994 UNDP – Human Development Report 1994] * [https://www.un.org/humansecurity/what-is-human-security/ United Nations – What Is Human Security?] * [https://mandates.un.org/mandate/A/RES/66/290 United Nations – Resolution 66/290] * [https://www.nato.int/en/what-we-do/deterrence-and-defence/resilience-civil-preparedness-and-article-3 NATO – Resilience and Civil Preparedness] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Cyclone_Mocha Wikimedia Commons – Cyclone Mocha] [[Category:နိုင်ငံရီး]] [[Category:အမျိုးသားလုံချုံရီး]] [[Category:နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရီး]] [[Category:လုံချုံရီး]] [[Category:နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရီး]] f7ap1g9f0j9o4j6n9tw0pk9xb9tmcu7 22280 22279 2026-11-03T16:15:34Z Retkhaberi 224 Retkhaberi moved page [[အမျိုးသားလုံခြုံရီး]] to [[အမျိုးသားလုံချုံရီး]] 22279 wikitext text/x-wiki '''အမျိုးသားလုံချုံရီး''' (အင်္ဂလိပ်: '''National security''') ဆိုစွာ နိုင်ငံတနိုင်ငံ၏ အချုပ်အခြာအာဏာ၊ နယ်မြေတည်တံ့မှု၊ နိုင်ငံရီးလွတ်လပ်မှု၊ အုပ်ချုပ်ရီးတည်ငြိမ်မှု၊ ပြည်သူလူထု၏ အသက်အိုးအိမ်စည်းစိမ်နန့် အခြီခံအကျိုးစီးပွားတိကို အန္တရာယ်အမျိုးမျိုးမှ ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းရီးဆိုင်ရာ အယူအဆဖြစ်ပါရေ။ နိုင်ငံတော်၏ လုံချုံရီးကို စစ်ရီးအင်အားတခုတည်းနန့် သတ်မှတ်လို့မရဘဲ နိုင်ငံရီး၊ စီးပွားရီး၊ လူမှုရီး၊ ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရီး၊ နည်းပညာနန့် ပြည်သူလူထု၏ ဘေးကင်းလုံချုံမှုတိနန့်လေ့ ဆက်စပ်နီပါရေ။<ref name="NATO">[https://www.nato.int/en/what-we-do/deterrence-and-defence/resilience-civil-preparedness-and-article-3 NATO, ''Resilience, Civil Preparedness and Article 3'', 2026.]</ref> ခေတ်သစ်လုံချုံရီးသဘောတရားအရ နိုင်ငံတော်တခု လုံခြုံဖို့ဆိုစွာ ပြင်ပရန်သူတိကို ကာကွယ်နိုင်စွမ်းဟိခြင်းတခုတည်း မဟုတ်ဘဲ ပြည်တွင်းပဋိပက္ခတိကို ငြိမ်းချမ်းရီးနည်းလမ်းနန့် ဖြေရှင်းနိုင်ခြင်း၊ တရားဥပဒေစိုးမိုးခြင်း၊ ပြည်သူတိ၏ အခြီခံလိုအပ်ချက်တိကို ဖြည့်ဆည်းနိုင်ခြင်းနန့် အရီးပေါ်အခြီအနီတိကို တုံ့ပြန်နိုင်ခြင်းရို့လေ့ အရေးပါပါရေ။ [[File:Cyclone Mocha.jpg|thumb|right|280px|၂၀၂၃ ခုနှစ် မိုခါမုန်တိုင်းကို ပြသရေ ဂြိုဟ်တုပုံ။ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းဒေသအတွက် သဘာဝဖီးအန္တရာယ်ကာကွယ်ရီးရေ လုံချုံရီးဆိုင်ရာ အရေးပါရေ ကိစ္စတခု ဖြစ်ပါရေ။]] == သမိုင်းနောက်ခံ == အမျိုးသားလုံချုံရီး သဘောတရားရေ ခေတ်သစ်နိုင်ငံတော်စနစ် ဖွံ့ဖြိုးလာမှုနန့် ဆက်စပ်ပါရေ။ ရှီးခေတ်နိုင်ငံတော်တိမာ နယ်မြေကာကွယ်ရီး၊ စစ်တပ်တည်ဆောက်ရီးနန့် အုပ်ချုပ်မှုတည်တံ့ရီးကို အဓိကထားခကြပါရေ။ ၂၀ ရာစုမာ ကမ္ဘာစစ်ကြီးနှစ်ကြိမ်နန့် စစ်အီးခေတ်ရို့ကို ဖြတ်သန်းလာပြီးနောက် အမျိုးသားလုံချုံရီးရေ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရီးနန့် နိုင်ငံရီးသိပ္ပံပညာရပ်တိမာ အရေးပါရေ လေ့လာရီးနယ်ပယ်တခု ဖြစ်လာပါရေ။ စစ်အီးခေတ်အတွင်း နိုင်ငံတော်တိရေ စစ်ရီးအင်အား၊ နျူကလီးယားလက်နက်တိနန့် နိုင်ငံတကာမဟာမိတ်ဆက်ဆံရီးတိကို လုံချုံရီး၏ အဓိကအခြီခံအဖြစ် သတ်မှတ်ခကြပါရေ။ ၁၉၉၄ ခုနှစ်မာ [[ကုလသမဂ္ဂဖွံ့ဖြိုးမှုအစီအစဉ်]] (UNDP) က ထုတ်ဝီခရေ ''Human Development Report'' မာ လူသားလုံချုံရီး (Human Security) သဘောတရားကို အထူးအလေးပီး ဖော်ပြခပါရေ။ ယင်းသဘောတရားရေ နိုင်ငံတော်နယ်မြေလုံချုံမှုအပြင် လူတဦးချင်းစီ၏ အသက်ရှင်နီထိုင်မှု၊ စားဝတ်နီရီး၊ ကျန်းမာရီးနန့် လူ့ဂုဏ်သိက္ခာတိကိုလေ့ ထည့်သွင်းစဉ်းစားပါရေ။<ref name="UNDP">[https://hdr.undp.org/content/human-development-report-1994 UNDP (1994), ''Human Development Report 1994: New Dimensions of Human Security''.]</ref> == အမျိုးသားလုံချုံရီး၏ အဓိကကဏ္ဍတိ == === စစ်ရီးနန့် ကာကွယ်ရီးလုံချုံမှု === စစ်ရီးလုံချုံမှုဆိုစွာ နိုင်ငံတော်၏ နယ်မြေ၊ အချုပ်အခြာအာဏာနန့် ပြည်သူတိကို လက်နက်ကိုင်တိုက်ခိုက်မှု၊ ပြည်ပကျူးကျော်မှုနန့် အခြားစစ်ရီးဆိုင်ရာ အန္တရာယ်တိမှ ကာကွယ်နိုင်စွမ်းကို ဆိုလိုပါရေ။ ယင်းကဏ္ဍမာ နယ်မြေကာကွယ်ရီး၊ နယ်စပ်လုံချုံရီး၊ ကာကွယ်ရီးဆိုင်ရာ မူဝါဒတိနန့် စစ်ပွဲတိကို တားဆီးနိုင်ရီးအတွက် နိုင်ငံတကာသံတမန်ဆက်ဆံရီးရို့ ပါဝင်ပါရေ။ === နိုင်ငံရီးလုံချုံမှု === နိုင်ငံရီးလုံချုံမှုရေ နိုင်ငံတော်၏ အုပ်ချုပ်မှုစနစ်၊ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ၊ တရားဥပဒေစိုးမိုးမှုနန့် နိုင်ငံရီးအဖွဲ့အစည်းတိ၏ တည်ငြိမ်မှုကို အလေးပီးပါရေ။ နိုင်ငံရီးလုံချုံမှုအတွက် ပြည်သူတိ၏ ယုံကြည်မှု၊ အစိုးရ၏ တာဝန်ခံမှု၊ ဥပဒေအောက်မာ တန်းတူညီမျှမှုနန့် အငြင်းပွားမှုတိကို ငြိမ်းချမ်းစွာ ဖြေရှင်းနိုင်မှုရို့ အရေးပါပါရေ။ === စီးပွားရီးလုံချုံမှု === စီးပွားရီးလုံချုံမှုဆိုစွာ နိုင်ငံတော်၏ စီးပွားရီးလုပ်ငန်းတိ တည်တံ့နိုင်ခြင်း၊ အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းတိ ဟိခြင်း၊ ကုန်သွယ်ရီးလုပ်ငန်းတိ လည်ပတ်နိုင်ခြင်းနန့် အခြီခံကုန်ပစ္စည်းတိ ရဟိနိုင်ခြင်းရို့ကို ဆိုလိုပါရေ။ စီးပွားရီးပျက်စီးမှု၊ ငွေကြေးဖောင်းပွမှုနန့် အလုပ်လက်မဲ့ပြဿနာတိရေ လူမှုရီးမတည်ငြိမ်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပါရေ။ === စားနပ်ရိက္ခာနန့် ကျန်းမာရီးလုံချုံမှု === စားနပ်ရိက္ခာလုံချုံမှုရေ ပြည်သူတိအတွက် လုံလောက်ပြီး ဘေးကင်းရေ အစားအစာတိကို ရဟိနိုင်ရီးနန့် ဆက်စပ်ပါရေ။ ကျန်းမာရီးလုံချုံမှုမာ ကူးစက်ရောဂါကာကွယ်ရီး၊ ဆေးဝါးရဟိနိုင်ရီး၊ ဆေးရုံဆေးခန်းတိ လည်ပတ်နိုင်ရီးနန့် အရီးပေါ်ဆေးကုသမှုတိ ပါဝင်ပါရေ။ === ပတ်ဝန်းကျင်နန့် သဘာဝဘေးလုံချုံမှု === သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်လုံချုံမှုမာ မုန်တိုင်း၊ ရီကြီးမှု၊ မိုးခေါင်မှု၊ မြေပြိုမှုနန့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ရေ အန္တရာယ်တိကို လျှော့ချရီး ပါဝင်ပါရေ။ သဘာဝဘေးကြိုတင်သတိပီးစနစ်၊ ကယ်ဆယ်ရီးလုပ်ငန်းတိနန့် ပြန်လည်ထူထောင်ရီးအစီအစဉ်တိရေ လုံချုံရီးစွမ်းဆောင်ရည်ကို မြှင့်တင်ပီးနိုင်ပါရေ။<ref name="NATO"/> === ဆိုက်ဘာနန့် သတင်းအချက်အလက်လုံချုံမှု === ခေတ်သစ်နိုင်ငံတော်တိမာ ကွန်ပျူတာကွန်ရက်၊ အင်တာနက်ဆက်သွယ်ရီး၊ ဘဏ်လုပ်ငန်းစနစ်နန့် အစိုးရ၏ ဒီဂျီတေသတင်းအချက်အလက်တိကို ကာကွယ်ရီး အရေးပါလာပါရေ။ ဆိုက်ဘာတိုက်ခိုက်မှု၊ သတင်းအချက်အလက်ခိုးယူမှုနန့် ဆက်သွယ်ရီးစနစ် ပျက်စီးမှုတိရေ စီးပွားရီးနန့် ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှုတိကို ထိခိုက်စေနိုင်ပါရေ။ == အမျိုးသားလုံချုံရီးနန့် လူသားလုံချုံရီး == အမျိုးသားလုံချုံရီး (National Security) နန့် လူသားလုံချုံရီး (Human Security) ရို့မာ ဆက်စပ်မှုဟိကေလေ့ အလေးပီးရေ အကြောင်းအရာတိ ကွဲပြားပါရေ။ အမျိုးသားလုံချုံရီးရေ နိုင်ငံတော်၏ တည်တံ့မှု၊ အချုပ်အခြာအာဏာနန့် အခြီခံအကျိုးစီးပွားတိကို အဓိကထားပါရေ။ လူသားလုံချုံရီးရေ လူတဦးချင်းစီနန့် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတိ၏ ဘေးကင်းမှု၊ အသက်မွီးဝမ်းကျောင်းမှုနန့် လူ့ဂုဏ်သိက္ခာရို့ကို ဗဟိုပြုပါရေ။ UNDP က ၁၉၉၄ ခုနှစ်မာ လူသားလုံချုံရီး၏ အဓိကကဏ္ဍ ခုနစ်ခုကို ဖော်ပြခပါရေ။ ယင်းတိမှာ စီးပွားရီးလုံချုံမှု၊ စားနပ်ရိက္ခာလုံချုံမှု၊ ကျန်းမာရီးလုံချုံမှု၊ ပတ်ဝန်းကျင်လုံချုံမှု၊ ပုဂ္ဂိုလ်ရီးဘေးကင်းလုံချုံမှု၊ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းလုံချုံမှုနန့် နိုင်ငံရီးလုံချုံမှုရို့ ဖြစ်ပါရေ။<ref name="UNDP"/> ၂၀၁၂ ခုနှစ် ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေညီလာခံ ဆုံးဖြတ်ချက်အမှတ် 66/290 က လူသားလုံချုံရီးမာ လူတိ၏ အသက်ရှင်နီထိုင်မှု၊ အသက်မွီးဝမ်းကျောင်းမှုနန့် ဂုဏ်သိက္ခာကို ကာကွယ်ရီး အရေးပါကြောင်း ဖော်ပြထားပါရေ။<ref name="UN">[https://mandates.un.org/mandate/A/RES/66/290 United Nations General Assembly (2012), Resolution 66/290, ''Follow-up to Paragraph 143 on Human Security''.]</ref> == ရခိုင်ဒေသနန့် အမျိုးသားလုံချုံရီး == [[ရခိုင်ဒေသ]]ရေ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်နန့် ထိစပ်နီရေ ကမ်းရိုးတန်းဒေသဖြစ်ပြီး ပင်လယ်ရီကြောင်းဆက်သွယ်ရီး၊ ရေလုပ်ငန်း၊ စိုက်ပျိုးရီးနန့် နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရီးရို့နန့် ဆက်စပ်ပါရေ။ ဒေသ၏ ပထဝီအနီအထား၊ လူမျိုးပေါင်းစုံနီထိုင်မှု၊ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခတိနန့် သဘာဝဖီးအန္တရာယ်တိကြောင့် လုံချုံရီးကို စစ်ရီးကဏ္ဍတခုတည်းအဖြစ် မဟုတ်ဘဲ လူမှုရီး၊ စီးပွားရီးနန့် လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ အခြီအနီတိနန့်ပါ ဆက်စပ်ပြီး လေ့လာဖို့ လိုအပ်ပါရေ။ === ပဋိပက္ခနန့် အရပ်သားလုံချုံရီး === ရခိုင်ဒေသမာ ဖြစ်ပွားနီရေ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခတိရေ အရပ်သားတိ၏ အသက်အန္တရာယ်၊ နီအိမ်စွန့်ခွာရမှု၊ စားနပ်ရိက္ခာရဟိနိုင်မှုနန့် ကျန်းမာရီးဝန်ဆောင်မှုတိအပေါ် သက်ရောက်မှုဟိပါရေ။ အရပ်သားတိကို ကာကွယ်ခြင်း၊ လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ အကူအညီတိ လက်လှမ်းမီနိုင်စီခြင်းနန့် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတိကြား ငြိမ်းချမ်းစွာ အတူနီထိုင်နိုင်ရီးရို့ရေ ဒေသလုံချုံရီးဆိုင်ရာ အရေးပါရေ အကြောင်းအရာတိ ဖြစ်ပါရေ။<ref name="OCHA">[https://www.unocha.org/ United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs (OCHA), ''Myanmar Humanitarian Reports'', 2026.]</ref> === ပင်လယ်ရီကြောင်းနန့် ကမ်းရိုးတန်းလုံချုံရီး === ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းဒေသမာ ပင်လယ်ရီကြောင်းလားလာမှု ဖီးကင်းရီး၊ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းတိ၏ လုံချုံမှု၊ ကမ်းရိုးတန်းပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရီးနန့် ပင်လယ်ပြင်ကယ်ဆယ်ရီးရို့ အရေးပါပါရေ။ ကမ်းရိုးတန်းဒေသခံတိ၏ အသက်မွီးဝမ်းကျောင်းမှုတိရေ ပင်လယ်အခြီအနီ၊ ရာသီဥတုနန့် ဈီးကွက်ဆက်သွယ်မှုတိအပေါ် မူတည်နီပါရေ။ === သဘာဝဖီးအန္တရာယ်လုံချုံရီး === ၂၀၂၃ ခုနှစ် မေလ ၁၄ ရက်နိမာ [[မိုခါမုန်တိုင်း]] ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းကို ဝင်ရောက်တိုက်ခတ်ခပြီး စစ်တွေမြို့နန့် အနီးပတ်ဝန်းကျင်ဒေသတိမာ အဆောက်အအုံ၊ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားနန့် ဆက်သွယ်ရီးအခြီခံအဆောက်အအုံတိ ထိခိုက်ပျက်စီးခပါရေ။<ref name="Mocha">[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Cyclone_Mocha.jpg Copernicus Sentinel Data (2023), ''Cyclone Mocha'', Wikimedia Commons.]</ref> ဒေအဖြစ်အပျက်ရေ ရခိုင်ဒေသအတွက် မုန်တိုင်းကြိုတင်သတိပီးရီး၊ ဘေးလွတ်ရာရွိပြောင်းရီး၊ အရီးပေါ်ကယ်ဆယ်ရီးနန့် ပြန်လည်ထူထောင်ရီးအစီအစဉ်တိ၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြပါရေ။ == လုံချုံရီးမူဝါဒနန့် စိန်ခေါ်မှုတိ == အမျိုးသားလုံချုံရီးမူဝါဒတိ ရီးဆွဲရာမာ ကာကွယ်ရီးစွမ်းရည်၊ စီးပွားရီးအခြီအနီ၊ လူမှုရီးတည်ငြိမ်မှုနန့် ပြည်သူလူထု၏ အခြီခံအခွင့်အရီးတိကို မျှတစွာ ထည့်သွင်းစဉ်းစားဖို့ လိုအပ်ပါရေ။ လုံချုံရီးအကြောင်းပြချက်နန့် ဆောင်ရွက်ရေ အစီအမံတိရေ တရားဥပဒေစိုးမိုးမှု၊ လူ့အခွင့်အရီးနန့် တာဝန်ခံမှုစံနှုန်းတိနန့် ကိုက်ညီဖို့လေ့ အရေးပါပါရေ။ လုံချုံရီးကို တာရှည်ထိန်းသိမ်းနိုင်ဖို့ဆိုကေ အန္တရာယ်တိကို ကြိုတင်သိဟိခြင်း၊ သက်ဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းတိကြား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်းနန့် ပြည်သူတိ ပါဝင်နိုင်ရေ စနစ်တိ တည်ဆောက်ခြင်းရို့ လိုအပ်ပါရေ။ == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[နိုင်ငံတော်]] * [[အချုပ်အခြာအာဏာ]] * [[နိုင်ငံရီး]] * [[နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရီး]] * [[လူသားလုံချုံရီး]] * [[လူ့အခွင့်အရီး]] * [[ဆိုက်ဘာလုံချုံရီး]] * [[သဘာဝဖီးအန္တရာယ်]] * [[ရခိုင်ဒေသ]] * [[မိုခါမုန်တိုင်း]] == ကိုးကားချက်တိ == <references /> == ပြင်ပလင့်ခ်တိ == * [https://hdr.undp.org/content/human-development-report-1994 UNDP – Human Development Report 1994] * [https://www.un.org/humansecurity/what-is-human-security/ United Nations – What Is Human Security?] * [https://mandates.un.org/mandate/A/RES/66/290 United Nations – Resolution 66/290] * [https://www.nato.int/en/what-we-do/deterrence-and-defence/resilience-civil-preparedness-and-article-3 NATO – Resilience and Civil Preparedness] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Cyclone_Mocha Wikimedia Commons – Cyclone Mocha] [[Category:နိုင်ငံရီး]] [[Category:အမျိုးသားလုံချုံရီး]] [[Category:နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရီး]] [[Category:လုံချုံရီး]] [[Category:နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရီး]] f7ap1g9f0j9o4j6n9tw0pk9xb9tmcu7 အမျိုးသားလုံခြုံရီး 0 6477 22281 2026-11-03T16:15:34Z Retkhaberi 224 Retkhaberi moved page [[အမျိုးသားလုံခြုံရီး]] to [[အမျိုးသားလုံချုံရီး]] 22281 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[အမျိုးသားလုံချုံရီး]] 7semzy3znwg6yrkzzd050tonp6g8lit ကွန်ဆာဗေးတစ်ဝါဒ 0 6478 22282 2026-11-03T16:34:11Z Retkhaberi 224 Created page with " '''ကွန်ဆာဗေးတစ်ဝါဒ''' (အင်္ဂလိပ်: '''Conservatism''') ဆိုစွာ [[နိုင်ငံရီးအတွေးအခေါ်]]တမျိုးဖြစ်ပြီး လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း အချိန်ကာလကြာမြင့်စွာ တည်ရှိလာရေ အစိုင်အလာတိ၊ ယဉ်ကျေးမှုတန်ဖိုးတိ..." 22282 wikitext text/x-wiki '''ကွန်ဆာဗေးတစ်ဝါဒ''' (အင်္ဂလိပ်: '''Conservatism''') ဆိုစွာ [[နိုင်ငံရီးအတွေးအခေါ်]]တမျိုးဖြစ်ပြီး လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း အချိန်ကာလကြာမြင့်စွာ တည်ရှိလာရေ အစိုင်အလာတိ၊ ယဉ်ကျေးမှုတန်ဖိုးတိ၊ လူမှုရီးအဖွဲ့အစည်းတိနန့် နိုင်ငံရီးဆိုင်ရာ အခြီခံစနစ်တိကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရီးအား အလေးပီးရေ ဝါဒဖြစ်ပါရေ။ ယင်းဝါဒရေ လူ့အဖွဲ့အစည်းကို ရုတ်တရက် အခြီခံမှစပြီး ပြောင်းလဲပစ်ခြင်းထက် သမိုင်းအတွိအကြုံတိကို အခြီခံကာ တဆတ်ဆတ် ပြုပျင်ပြောင်းလဲခြင်းကို ပိုမိုနှစ်သက်ရေ အတွေးအခေါ်ဖြစ်ပါရေ။<ref name="SEP">Hamilton, Andy. (2025). [https://plato.stanford.edu/entries/conservatism/ Conservatism]. ''Stanford Encyclopedia of Philosophy''.</ref> ကွန်ဆာဗေးတစ်ဝါဒကို အစိုင်အလာထိန်းသိမ်းရီးဝါဒလို့လေ့ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုနိုင်ပါရေ။ ယေကေလေ့ကွန်ဆာဗေးတစ်ဝါဒဆိုစွာ ပြောင်းလဲမှုအားလုံးကို ဆန့်ကျင်ရေ ဝါဒတခု မဟုတ်ပါ။ လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ တည်ငြိမ်မှုနန့် သမိုင်းအတွိအကြုံတိကို မပျက်စီးစီဘဲ လိုအပ်ရေ ပြုပျင်ပြောင်းလဲမှုတိ ဆောင်ရွက်ရီးကို အလေးပီးရေ သဘောထားလေ့ ပါဝင်ပါရေ။ [[File:Portrait of Edmund Burke 128.jpg|thumb|right|250px|ကွန်ဆာဗေးတစ်နိုင်ငံရီးအတွေးအခေါ်၏ ဖွံ့ဖြိုးမှုအပေါ် အဓိကလွှမ်းမိုးမှုဟိခရေ အက်ဒမန် ဘတ်ခ် (Edmund Burke)။]] == သမိုင်းနောက်ခံ == ကွန်ဆာဗေးတစ်ဝါဒ၏ သမိုင်းနောက်ခံကို ဥရောပနိုင်ငံရီးအတွေးအခေါ် ဖွံ့ဖြိုးလာမှုနန့် ဆက်စပ်ပြီး လေ့လာနိုင်ပါရေ။ အထူးသဖြင့် ၁၇၈၉ ခုနှစ် [[ပြင်သစ်တော်လှန်ရီး]]နောက်ပိုင်းမာ ကွန်ဆာဗေးတစ်နိုင်ငံရီးအတွေးအခေါ် ပိုမိုထင်ရှားလာပါရေ။ ပြင်သစ်တော်လှန်ရီးကာလမာ ဘုရင်စနစ်၊ လူမှုရီးအဆင့်အတန်းနန့် အစိုင်အလာအဖွဲ့အစည်းတိကို အခြီခံမှ ပြောင်းလဲဖို့ ကြိုးပမ်းမှုတိ ပေါ်ပေါက်လာပါရေ။ ယင်းပြောင်းလဲမှုတိကို နိုင်ငံရီးတွေးခေါ်ပညာသျှင်တချို့က ထောက်ခံခကေလေ့ အချို့က ရုတ်တရက်ပြောင်းလဲမှုကြောင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းတည်ငြိမ်မှု ပျက်စီးနိုင်ကြောင်း သတိပီးခကတ်ပါရေ။ အိုင်ယာလန်ဖွား ဗြိတိသျှနိုင်ငံရီးတွေးခေါ်ပညာသျှင် [[အက်ဒမန် ဘတ်ခ်]] (Edmund Burke, 1729–1797) ရေ ကွန်ဆာဗေးတစ်ဝါဒ၏ ဖွံ့ဖြိုးမှုအပေါ် အရေးပါရေ လွှမ်းမိုးမှုဟိခပါရေ။ ၁၇၉၀ ခုနှစ်မာ ထုတ်ဝီခရေ ''Reflections on the Revolution in France'' စာအုပ်အတွင်း ပြင်သစ်တော်လှန်ရီး၏ အခြီခံမှ ပြောင်းလဲရီးကြိုးပမ်းမှုတိကို ဝေဖန်ဆွေးနွေးခပါရေ။<ref name="Burke">Bourke, Richard. (2018). [https://www.repository.cam.ac.uk/items/6e8949f2-7041-4d7c-a1c8-40770c5aabd9 What is Conservatism? History, Ideology and Party]. ''European Journal of Political Theory'', 17(4).</ref> ဘတ်ခ်၏ အမြင်အရ လူ့အဖွဲ့အစည်းဆိုစွာ မျိုးဆက်ပေါင်းများစွာ၏ အတွိအကြုံနန့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုတိကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရေ အဖွဲ့အစည်းဖြစ်ပါရေ။ ယင်းအတွက် လူမှုရီးနန့် နိုင်ငံရီးစနစ်တိကို ပြုပျင်ရာမာ သမိုင်းအတွိအကြုံနန့် အစိုင်အလာတန်ဖိုးတိကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားဖို့ လိုအပ်ကြောင်း အလေးပီးခပါရေ။ == အခြီခံသဘောတရားတိ == === အစိုင်အလာထိန်းသိမ်းရီး === ကွန်ဆာဗေးတစ်ဝါဒ၏ အဓိကလက္ခဏာတခုမှာ လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ အစိုင်အလာတိကို တန်ဖိုးထားခြင်း ဖြစ်ပါရေ။ ယင်းအစိုင်အလာတိမာ ဘာသာရီးယုံကြည်မှု၊ မိသားစုစနစ်၊ လူမှုရီးကျင့်ဝတ်၊ ယဉ်ကျေးမှုအမွီအနှစ်နန့် နိုင်ငံရီးအဖွဲ့အစည်းတိ ပါဝင်နိုင်ပါရေ။ ကွန်ဆာဗေးတစ်တွေးခေါ်သူတိ၏ အမြင်အရ အချိန်ကြာမြင့်စွာ တည်ရှိလာရေ အဖွဲ့အစည်းတိမာ မျိုးဆက်ပေါင်းများစွာ၏ အတွိအကြုံနန့် လက်တွိအသိပညာတိ ပါဝင်နီနိုင်ပါရေ။ ယင်းအတွက် အစိုင်အလာတိကို ပြုပျင်ပြောင်းလဲရာမာ သတိထားဆောင်ရွက်သင့်ကြောင်း ယူဆကြပါရေ။<ref name="Tradition">Chamberlain, Tyler. [https://kpu.pressbooks.pub/politicalideologies2e/chapter/4-1-1-tradition/ Tradition]. ''Political Ideologies and Worldviews: An Introduction'', 2nd ed.</ref> === တည်ငြိမ်မှုနန့် စည်းစနစ် === ကွန်ဆာဗေးတစ်ဝါဒရေ လူ့အဖွဲ့အစည်းတည်ငြိမ်မှု၊ တရားဥပဒေစိုးမိုးမှုနန့် လူမှုရီးစည်းစနစ်တိကို အလေးပီးပါရေ။ ယင်းဝါဒကို ထောက်ခံသူတချို့က ရုတ်တရက်နိုင်ငံရီးပြောင်းလဲမှုတိကြောင့် အုပ်ချုပ်ရီးယန္တရား ပျက်စီးခြင်း၊ လူမှုရီးပဋိပက္ခတိ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းနန့် စီးပွားရီးမတည်ငြိမ်မှုတိ ဖြစ်လာနိုင်ကြောင်း ယူဆကြပါရေ။ === တဆတ်ဆတ် ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီး === ကွန်ဆာဗေးတစ်ဝါဒရေ ပြုပျင်ပြောင်းလဲမှုကို လုံးဝငြင်းပယ်ရေ ဝါဒမဟုတ်ပါ။ လိုအပ်ရေ ပြုပျင်ပြောင်းလဲမှုတိကို အခြီအနီနန့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် ဆောင်ရွက်သင့်ကြောင်း အလေးပီးပါရေ။ အထူးသဖြင့် ဘတ်ခ်၏ အတွေးအခေါ်မာ လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ အခြီခံအဖွဲ့အစည်းတိကို ထိန်းသိမ်းနိုင်ဖို့ ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီးစွမ်းရည်လေ့ လိုအပ်ကြောင်း ဖော်ပြထားပါရေ။<ref name="SEP"/> === လူ့အတွိအကြုံနန့် လက်တွိကျမှု === ကွန်ဆာဗေးတစ်တွေးခေါ်သူတိရေ သီအိုရီတခုတည်းကို အခြီခံပြီး လူ့အဖွဲ့အစည်းတခုလုံးကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ဖို့ ကြိုးပမ်းခြင်းအပေါ် သံသယဟိတတ်ကြပါရေ။ ယင်းအတွက် နိုင်ငံရီးဆိုင်ရာ ဆုံးဖြတ်ချက်တိ ချမှတ်ရာမာ သမိုင်းအတွိအကြုံ၊ ဒေသဆိုင်ရာအခြီအနီနန့် လက်တွိအကျိုးသက်ရောက်မှုတိကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားဖို့ အလေးပီးပါရေ။ == ကွန်ဆာဗေးတစ်ဝါဒ၏ အမျိုးအစားတိ == === အစိုင်အလာကွန်ဆာဗေးတစ်ဝါဒ === အစိုင်အလာကွန်ဆာဗေးတစ်ဝါဒ (Traditional Conservatism) ရေ မိသားစု၊ ဘာသာရီး၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ လူမှုရီးအဖွဲ့အစည်းနန့် သမိုင်းအမွီအနှစ်တိကို ထိန်းသိမ်းရီးအား အလေးပီးပါရေ။ === လူမှုရီးတာဝန်ယူမှုအခြီခံ ကွန်ဆာဗေးတစ်ဝါဒ === ပက်တာနယ်လစ် ကွန်ဆာဗေးတစ်ဝါဒ (Paternalistic Conservatism) ရေ အစိုင်အလာနန့် လူမှုရီးတည်ငြိမ်မှုကို ထိန်းသိမ်းယင်း အားနည်းရေ လူမှုအုပ်စုတိကို အစိုးရက အတိုင်းအတာတခုအထိ ကူညီစောင့်ရှောက်သင့်ကြောင်း ယူဆပါရေ။ ယင်းဝါဒအတွင်း လူမှုရီးစည်းလုံးညီညွတ်မှု၊ လူမှုဖူလုံရီးနန့် လူတန်းစားတိကြား တာဝန်ယူမှုကို အရေးပါရေ အကြောင်းအရာတိအဖြစ် သတ်မှတ်ပါရေ။ === လွတ်လပ်ရေဈီးကွက်ကို အခြီခံရေ ကွန်ဆာဗေးတစ်ဝါဒ === လစ်ဘတ်တေးရီးယန်း ကွန်ဆာဗေးတစ်ဝါဒ (Libertarian Conservatism) ရေ ပုဂ္ဂလိကပိုင်ဆိုင်မှု၊ စီးပွားရီးလွတ်လပ်ခွင့်နန့် အစိုးရ၏ စီးပွားရီးဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှု လျှော့ချရီးကို အလေးပီးပါရေ။ ယေကေလေ့ကွန်ဆာဗေးတစ်ဝါဒအားလုံးရေ လွတ်လပ်ရေဈီးကွက်စနစ်ကို တူညီစွာ ထောက်ခံကြစွာ မဟုတ်ပါ။<ref name="SEP"/> === ကွန်ဆာဗေးတစ်ဝါဒသစ် === ကွန်ဆာဗေးတစ်ဝါဒသစ် (Neoconservatism) ရေ အထူးသဖြင့် အမေရိကန်နိုင်ငံရီးအတွင်း ထင်ရှားလာရေ နိုင်ငံရီးအတွေးအခေါ်တမျိုး ဖြစ်ပါရေ။ ယင်းဝါဒ၏ ထောက်ခံသူအချို့ရေ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရီးမာ နိုင်ငံ၏ စစ်ရီးနန့် သံတမန်ရီးဆိုင်ရာ အခန်းကဏ္ဍကို အလေးပီးကြပါရေ။ ကွန်ဆာဗေးတစ်ဝါဒသစ်နန့် အစိုင်အလာကွန်ဆာဗေးတစ်ဝါဒတို့ရေ မူဝါဒပိုင်းနန့် အတွေးအခေါ်ပိုင်းမာ ကွဲပြားမှုတိ ဟိပါရေ။ == အခြားနိုင်ငံရီးဝါဒတိနန့် ကွဲပြားမှု == ကွန်ဆာဗေးတစ်ဝါဒနန့် [[လစ်ဘရယ်ဝါဒ]] (Liberalism) ရို့မာ အချို့တန်ဖိုးထားမှုတိ တူညီနိုင်ကေလေ့ အဓိကထားရေ နိုင်ငံရီးသဘောတရားတိ ကွဲပြားပါရေ။ လစ်ဘရယ်ဝါဒရေ တဦးချင်းလွတ်လပ်ခွင့်၊ အခွင့်အရီးနန့် တန်းတူညီမျှမှုကို အလေးပီးလေ့ဟိပြီး ကွန်ဆာဗေးတစ်ဝါဒရေ အစိုင်အလာ၊ တည်ငြိမ်မှုနန့် အဖွဲ့အစည်းတိ၏ သမိုင်းအတွိအကြုံကို ပိုမိုအလေးပီးလေ့ဟိပါရေ။ [[ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒ]] (Socialism) ရေ စီးပွားရီးနန့် လူမှုရီးမညီမျှမှုတိကို လျှော့ချရီး၊ စီးပွားရီးအရင်းအမြစ်တိကို လူမှုအကျိုးအတွက် စီမံခန့်ခွဲရီးတို့ကို အလေးပီးပါရေ။ ကွန်ဆာဗေးတစ်ဝါဒနန့် ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒရို့မာ ပိုင်ဆိုင်မှု၊ အစိုးရ၏ အခန်းကဏ္ဍနန့် လူမှုရီးပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ အမြင်တိ ကွဲပြားနိုင်ပါရေ။ ယေကေလေ့နိုင်ငံရီးဝါဒတခုစီအတွင်း အမျိုးအစားခွဲတိ များပြားရေအတွက် ဝါဒတခုနန့်တခုကို အမြဲတမ်း ဆန့်ကျင်ဘက်အဖြစ် သတ်မှတ်လို့ မရနိုင်ပါ။<ref name="SEP"/> == ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုနန့် ဆက်စပ်လေ့လာမှု == ရခိုင်လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ရှီးဟောင်းစာပီ၊ ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုအမွီအနှစ်၊ ဓလိထုံးစံနန့် သမိုင်းဝင်အဆောက်အအုံတိကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရီးလုပ်ငန်းတိ ဟိပါရေ။ ဥပမာအားဖြင့် [[မြောက်ဦး]]ရှီးဟောင်းအမွီအနှစ်တိကို ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ ရခိုင်ဘာသာစကားနန့် စာပီကို မျိုးဆက်သစ်တိပါး လက်ဆင့်ကမ်းခြင်းနန့် ရခိုင်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုတိကို စုဆောင်းမှတ်တမ်းတင်ခြင်းရို့ကို အစိုင်အလာထိန်းသိမ်းရီး၏ ဥပမာတိအဖြစ် လေ့လာနိုင်ပါရေ။ ယေကေလေ့ယဉ်ကျေးမှုအမွီအနှစ်ထိန်းသိမ်းရီးနန့် ကွန်ဆာဗေးတစ်နိုင်ငံရီးဝါဒတို့ရေ တူညီရေ အယူအဆတိ မဟုတ်ပါ။ ယဉ်ကျေးမှုကို ထိန်းသိမ်းသူတိုင်း ကွန်ဆာဗေးတစ်နိုင်ငံရီးဝါဒကို ထောက်ခံသူဖြစ်ရေဟု သတ်မှတ်လို့ မရနိုင်ပါ။ ရခိုင်ဒေသ၏ လူမှုရီးနန့် နိုင်ငံရီးသမိုင်းကို လေ့လာရာမာ အစိုင်အလာထိန်းသိမ်းလိုရေ သဘောထားတိနန့် လူမှုရီးပြုပျင်ပြောင်းလဲလိုရေ သဘောထားတိကို သီးခြားခွဲခြားပြီး အထောက်အထားအခြီခံ လေ့လာဖို့ လိုအပ်ပါရေ။ == အားသာချက်နန့် ဝေဖန်ချက်တိ == ကွန်ဆာဗေးတစ်ဝါဒကို ထောက်ခံသူတိ၏ အမြင်အရ ယင်းဝါဒရေ လူ့အဖွဲ့အစည်းတည်ငြိမ်မှုကို ထိန်းသိမ်းနိုင်ခြင်း၊ ယဉ်ကျေးမှုအမွီအနှစ်တိကို ကာကွယ်နိုင်ခြင်းနန့် အလျင်စလိုပြုပျင်ပြောင်းလဲမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်နိုင်ရေ အန္တရာယ်တိကို လျှော့ချနိုင်ခြင်း စရေ အားသာချက်တိ ဟိပါရေ။ ဝေဖန်သူတိကမူ ကွန်ဆာဗေးတစ်ဝါဒရေ တချို့အခြီအနီတိမာ မမျှတရေ လူမှုရီးစနစ်တိကို ဆက်လက်တည်မြဲစေနိုင်ခြင်း၊ လူမှုရီးပြုပျင်ပြောင်းလဲမှုကို နှောင့်နှေးစေနိုင်ခြင်းနန့် အစိုင်အလာအာဏာတည်ဆောက်ပုံတိကို အလွန်အကျွံ ကာကွယ်ပေးနိုင်ခြင်းတို့ကို ထောက်ပြကတ်ပါရေ။ နိုင်ငံရီးတွေးခေါ်ပညာသျှင်တိအကြား ကွန်ဆာဗေးတစ်ဝါဒကို တိကျရေ ဝါဒတခုအဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်မနိုင်ဆိုရေ မီးခွန်းအပေါ်လေ့ အမြင်မတူညီမှုတိ ဟိပါရေ။<ref name="Burke"/> == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[နိုင်ငံရီးဝါဒ]] * [[လစ်ဘရယ်ဝါဒ]] * [[ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒ]] * [[အမျိုးသားရီးဝါဒ]] * [[အစိုင်အလာ]] * [[နိုင်ငံရီးဒဿန]] * [[အက်ဒမန် ဘတ်ခ်]] * [[ပြင်သစ်တော်လှန်ရီး]] * [[ယဉ်ကျေးမှုအမွီအနှစ်]] == ကိုးကားချက်တိ == <references /> == ပြင်ပလင့်ခ်တိ == * [https://plato.stanford.edu/entries/conservatism/ Stanford Encyclopedia of Philosophy – Conservatism] * [https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/conservatism/v-1 Routledge Encyclopedia of Philosophy – Conservatism] * [https://www.repository.cam.ac.uk/items/6e8949f2-7041-4d7c-a1c8-40770c5aabd9 University of Cambridge – What Is Conservatism?] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Portrait_of_Edmund_Burke_128.jpg Wikimedia Commons – Edmund Burke Portrait] [[Category:နိုင်ငံရီး]] [[Category:နိုင်ငံရီးဝါဒတိ]] [[Category:ကွန်ဆာဗေးတစ်ဝါဒ]] [[Category:နိုင်ငံရီးဒဿန]] [[Category:နိုင်ငံရီးအတွေးအခေါ်တိ]] 030ud1nee3w74okieb45l0a0pkxtwnd ဥပဒေပြုရီး 0 6479 22283 2026-11-04T00:39:40Z Retkhaberi 224 Created page with " '''ဥပဒေပြုရီး''' (အင်္ဂလိပ်: '''Legislation''') ဆိုစွာ နိုင်ငံတော် သို့မဟုတ် သတ်မှတ်ထားရေ အုပ်ချုပ်ရီးနယ်မြေအတွက် ဥပဒေအသစ်တိကို ရီးဆွဲအတည်ပြုခြင်း၊ တည်ဟိနီရေ ဥပဒေတိကို ပြုပျင်ခြင်း၊ ဖြ..." 22283 wikitext text/x-wiki '''ဥပဒေပြုရီး''' (အင်္ဂလိပ်: '''Legislation''') ဆိုစွာ နိုင်ငံတော် သို့မဟုတ် သတ်မှတ်ထားရေ အုပ်ချုပ်ရီးနယ်မြေအတွက် ဥပဒေအသစ်တိကို ရီးဆွဲအတည်ပြုခြင်း၊ တည်ဟိနီရေ ဥပဒေတိကို ပြုပျင်ခြင်း၊ ဖြည့်စွက်ခြင်းနန့် ပယ်ဖျက်ခြင်း စရေ လုပ်ငန်းစဉ်တိကို ဆိုလိုပါရေ။ ဥပဒေပြုရီးလုပ်ငန်းကို အဓိကတာဝန်ယူဆောင်ရွက်တေ အဖွဲ့အစည်းကို '''ဥပဒေပြုအဖွဲ့''' (Legislature) ဟု ခေါ်ပါရေ။<ref name="UK">[https://www.parliament.uk/about/how/laws/ UK Parliament, ''How are laws made?'']</ref> နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရီးစနစ်တိမာ ဥပဒေပြုရီးအာဏာ (Legislative Power) ရေ အခြီခံအာဏာသုံးရပ်ထဲက တရပ်ဖြစ်ပါရေ။ ကျန်အာဏာနှစ်ရပ်မှာ [[အုပ်ချုပ်ရီးအာဏာ]] (Executive Power) နန့် [[တရားစီရင်ရီးအာဏာ]] (Judicial Power) တိ ဖြစ်ပါရေ။ ဥပဒေပြုအဖွဲ့က ဥပဒေတိကို အတည်ပြုပြဋ္ဌာန်းပြီး အုပ်ချုပ်ရီးအဖွဲ့က ယင်းဥပဒေတိကို အကောင်အထည်ဖော်ဆောင်ရွက်ပါရေ။ တရားရုံးတိကမူ ဥပဒေတိကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခြင်းနန့် အမှုအခင်းတိကို ဥပဒေအရ ဆုံးဖြတ်ခြင်းတို့ ဆောင်ရွက်ပါရေ။<ref name="IPU">[https://www.ipu.org/fr/file/12897/download Inter-Parliamentary Union, ''Legislative Systems and Processes''.]</ref> [[File:Pyidaungsu Hluttaw Building Naypyidaw 2026.jpg|thumb|right|280px|မြန်မာနိုင်ငံ နေပြည်တော်ဟိ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် အဆောက်အအုံ (၂၀၂၆ ခုနှစ်)။]] == သမိုင်းနောက်ခံ == ဥပဒေပြုရီးလုပ်ငန်း၏ အခြီခံသဘောတရားတိကို ရှီးခေတ်လူ့အဖွဲ့အစည်းတိမာ စတင်တွိဟိနိုင်ပါရေ။ ရှီးခေတ်နိုင်ငံတော်တိမာ ဘုရင်၊ အုပ်ချုပ်သူနန့် အကြံပီးကောင်စီတိက လူမှုရီးစည်းမျဉ်းတိကို သတ်မှတ်ခကတ်ပါရေ။ နောက်ပိုင်းမာ နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရီးစနစ်တိ ဖွံ့ဖြိုးလာပြီး လွှတ်တော်နန့် ပြည်သူ့ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့အစည်းတိ ပေါ်ပေါက်လာပါရေ။ အထူးသဖြင့် ဥရောပနိုင်ငံတိမာ လွှတ်တော်စနစ် ဖွံ့ဖြိုးလာမှုနန့်အတူ ဥပဒေပြုရီးအာဏာကို အုပ်ချုပ်သူတဦးတည်း၏ ဆုံးဖြတ်ချက်အဖြစ်မဟုတ်ဘဲ ကိုယ်စားလှယ်တိ ပါဝင်ဆွေးနွေးဆုံးဖြတ်ရေ လုပ်ငန်းစဉ်အဖြစ် ပြောင်းလဲလာပါရေ။ ခေတ်သစ်ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံတိမာ ဥပဒေပြုရီးရေ ပြည်သူ့ကိုယ်စားပြုမှု၊ အများပြည်သူပါဝင်မှု၊ တာဝန်ခံမှုနန့် တရားဥပဒေစိုးမိုးမှုတိနန့် ဆက်စပ်နီပါရေ။ == ဥပဒေပြုရီး၏ ရည်ရွယ်ချက်တိ == ဥပဒေပြုရီး၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း လိုက်နာဆောင်ရွက်ဖို့ လိုအပ်တေ စည်းမျဉ်းဥပဒေတိကို ဖန်တီးသတ်မှတ်ခြင်း ဖြစ်ပါရေ။ ယင်းရည်ရွယ်ချက်တိမာ - # ပြည်သူလူထု၏ အခြီခံအခွင့်အရီးတိကို ကာကွယ်ခြင်း။ # လူမှုရီးဆက်ဆံမှုနန့် အများပြည်သူဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းတိကို စည်းမျဉ်းသတ်မှတ်ခြင်း။ # နိုင်ငံတော်ဘဏ္ဍာရီး၊ အခွန်အကောက်နန့် ပြည်သူ့ဘဏ္ဍာငွီအသုံးစရိတ်တိကို ဥပဒေနန့်အညီ စီမံခန့်ခွဲခြင်း။ # အစိုးရအဖွဲ့အစည်းတိ၏ လုပ်ပိုင်ခွင့်နန့် တာဝန်တိကို သတ်မှတ်ခြင်း။ # လူမှုရီးနန့် စီးပွားရီးပြောင်းလဲမှုတိနန့် ကိုက်ညီအောင် တည်ဟိဥပဒေတိကို ပြုပျင်ခြင်း။ # ဥပဒေအထက်မာ အားလုံး တန်းတူညီမျှမှုဟိစီဖို့ အခြီခံစည်းမျဉ်းတိ တည်ဆောက်ခြင်း။ ဥပဒေတိ၏ အရည်အသွီးရေ ယင်းဥပဒေတိ ရီးဆွဲရာမာ ပြည်သူ့လိုအပ်ချက်တိကို ဇာလောက်ထည့်သွင်းစဉ်းစားထားစွာနန့် အကောင်အထည်ဖော်နိုင်မှုမာ မူတည်ပါရေ။ == ဥပဒေပြုရီးလုပ်ငန်းစဉ် == ဥပဒေပြုရီးလုပ်ငန်းစဉ် (Legislative Process) ဆိုစွာ ဥပဒေကြမ်းတခုကို စတင်ရီးဆွဲရာကနီ အတည်ပြုထုတ်ပြန်ရေ အဆင့်အထိ ဆောင်ရွက်ရရေ လုပ်ငန်းတိ ဖြစ်ပါရေ။ နိုင်ငံအလိုက် လုပ်ထုံးလုပ်နည်း ကွဲပြားကေလေ့ အခြီခံအဆင့်တိမာ ဆင်တူမှုဟိပါရေ။<ref name="Singapore">[https://www.parliament.gov.sg/about-us/parliament-information/functions Parliament of Singapore, ''Functions of Parliament''.]</ref> === ဥပဒေကြမ်းရီးဆွဲခြင်း === ဥပဒေအသစ်တခု လိုအပ်လာရေအခါ အစိုးရအဖွဲ့၊ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် သို့မဟုတ် ဥပဒေအရ အဆိုပြုခွင့်ဟိရေ အဖွဲ့အစည်းက ဥပဒေကြမ်း (Bill) ကို ရီးဆွဲတင်သွင်းနိုင်ပါရေ။ ဥပဒေကြမ်းမာ ဥပဒေ၏ ရည်ရွယ်ချက်၊ အကျုံးဝင်ရေ နယ်ပယ်၊ လုပ်ပိုင်ခွင့်တိ၊ လိုက်နာရဖို့ စည်းမျဉ်းတိနန့် လိုအပ်ရေ ပြဋ္ဌာန်းချက်တိ ပါဝင်ပါရေ။ === လွှတ်တော်ပါး တင်သွင်းခြင်း === ရီးဆွဲပြီးရေ ဥပဒေကြမ်းကို သက်ဆိုင်ရာလွှတ်တော်ပါး တင်သွင်းရပါရေ။ နိုင်ငံအချို့မာ ဥပဒေကြမ်းကို ပထမအကြိမ် ဖတ်ကြားပြီးနောက် သက်ဆိုင်ရာကော်မတီပါး လွှဲပြောင်းစစ်ဆေးပါရေ။ ကော်မတီတိက ဥပဒေကြမ်း၏ ရည်ရွယ်ချက်၊ ဥပဒေရီးရာ ကိုက်ညီမှု၊ ဘဏ္ဍာရီးကုန်ကျစရိတ်နန့် လူမှုရီးအကျိုးသက်ရောက်မှုတိကို လေ့လာသုံးသပ်နိုင်ပါရေ။ === ဆွေးနွေးခြင်းနန့် ပြုပျင်ခြင်း === ဥပဒေကြမ်းကို လွှတ်တော်အစည်းအဝီးမာ ဆွေးနွေးရာမာ ကိုယ်စားလှယ်တိက ထောက်ခံချက်၊ ကန့်ကွက်ချက်နန့် ပြုပျင်ချက်တိကို တင်ပြနိုင်ပါရေ။ အချို့နိုင်ငံတိမာ ပြည်သူလူထု၊ လူမှုရီးအဖွဲ့အစည်းတိနန့် သက်ဆိုင်ရာပညာသျှင်တိ၏ သဘောထားကိုလေ့ ရယူဆွေးနွေးကတ်ပါရေ။ === မဲခွဲအတည်ပြုခြင်း === ဆွေးနွေးမှုပြီးဆုံးရေအခါ ဥပဒေကြမ်းကို သတ်မှတ်ထားရေ လွှတ်တော်လုပ်ထုံးလုပ်နည်းနန့်အညီ မဲခွဲဆုံးဖြတ်ပါရေ။ လိုအပ်တေ ထောက်ခံမဲအရွီအတွက် ရဟိကေ ဥပဒေကြမ်းကို အတည်ပြုနိုင်ပါရေ။ လွှတ်တော်နှစ်ရပ်ဟိရေ နိုင်ငံတိမာ လွှတ်တော်နှစ်ရပ်စလုံး၏ သဘောတူညီချက် လိုအပ်နိုင်ပါရေ။ === အတည်ပြုထုတ်ပြန်ခြင်း === လွှတ်တော်က အတည်ပြုပြီးရေ ဥပဒေကြမ်းကို သက်ဆိုင်ရာဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေနန့်အညီ သမ္မတ၊ ဘုရင် သို့မဟုတ် အခြားသတ်မှတ်ထားရေ အာဏာပိုင်က အတည်ပြုထုတ်ပြန်ရပါရေ။ နိုင်ငံအလိုက် အတည်ပြုနည်းလမ်း၊ ပြန်လည်စဉ်းစားဖို့ ပီးပို့ခွင့်နန့် ဥပဒေစတင်အာဏာတည်ရေ အချိန်တို့ ကွဲပြားနိုင်ပါရေ။<ref name="UK"/> == ဥပဒေပြုအဖွဲ့အစည်း အမျိုးအစားတိ == === လွှတ်တော်တရပ်စနစ် === လွှတ်တော်တရပ်စနစ် (Unicameral Legislature) ဆိုစွာ ဥပဒေပြုရီးအာဏာကို လွှတ်တော်တရပ်တည်းက အဓိကဆောင်ရွက်ရေ စနစ်ဖြစ်ပါရေ။ ဒေစနစ်မာ ဥပဒေကြမ်းဆွေးနွေးခြင်းနန့် အတည်ပြုခြင်းကို လွှတ်တော်တရပ်အတွင်း ဆောင်ရွက်ပါရေ။ === လွှတ်တော်နှစ်ရပ်စနစ် === လွှတ်တော်နှစ်ရပ်စနစ် (Bicameral Legislature) ဆိုစွာ ဥပဒေပြုအဖွဲ့အစည်းကို လွှတ်တော်နှစ်ရပ်နန့် ဖွဲ့စည်းထားရေ စနစ်ဖြစ်ပါရေ။ ဥပမာအားဖြင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမာ အောက်လွှတ်တော်နန့် အထက်လွှတ်တော် ပါဝင်ပါရေ။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေအရလေ့ ပြည်သူ့လွှတ်တော်နန့် အမျိုးသားလွှတ်တော်တို့ ပါဝင်ပါရေ။ လွှတ်တော်နှစ်ရပ်စနစ်မာ ဥပဒေကြမ်းတိကို လွှတ်တော်နှစ်ရပ်က သီးခြားဆွေးနွေးစစ်ဆေးနိုင်ရေ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းတိ ဟိပါရေ။ == အာဏာသုံးရပ် ခွဲခြားမှု == ဥပဒေပြုရီးအာဏာ၊ အုပ်ချုပ်ရီးအာဏာနန့် တရားစီရင်ရီးအာဏာတိကို ခွဲခြားထားခြင်းရေ အာဏာတရပ်တည်းမာ အလွန်အကျွံ စုစည်းမှုကို ကန့်သတ်ဖို့ ရည်ရွယ်ရေ နိုင်ငံရီးသဘောတရားတခု ဖြစ်ပါရေ။ ယင်းအာဏာတိအကြား အပြန်အလှန်ထိန်းကျောင်းမှု (Checks and Balances) ဟိခြင်းက အာဏာအသုံးပြုမှုကို စစ်ဆေးနိုင်စွမ်း မြှင့်တင်ပီးပါရေ။ ယေကေလေ့ နိုင်ငံတိုင်းမာ အာဏာသုံးရပ်ကို တူညီရေ နည်းလမ်းနန့် ခွဲခြားထားစွာ မဟုတ်ပါ။ ပါလီမန်စနစ်အချို့မာ အုပ်ချုပ်ရီးအဖွဲ့နန့် ဥပဒေပြုအဖွဲ့တို့အကြား နီးကပ်ရေ ဆက်စပ်မှုဟိပါရေ။<ref name="IPU"/> == မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဥပဒေပြုရီးစနစ် == မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ အခန်း (၄) မာ ဥပဒေပြုရီးအာဏာနန့် လွှတ်တော်ဖွဲ့စည်းပုံတိကို ပြဋ္ဌာန်းထားပါရေ။ ယင်းဖွဲ့စည်းပုံအရ ပြည်ထောင်စုအဆင့်မာ [[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]]၊ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]နန့် [[အမျိုးသားလွှတ်တော်]]တို့ ပါဝင်ပါရေ။<ref name="Constitution">[https://www.wipo.int/wipolex/en/legislation/details/6187 ''Constitution of the Republic of the Union of Myanmar (2008)'', Chapter IV, WIPO Lex.]</ref> ပုဒ်မ ၉၆ အရ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က ပြည်ထောင်စုဥပဒေပြုစာရင်း (Schedule One) မာ ဖော်ပြထားရေ ကိစ္စတိအတွက် ဥပဒေပြုနိုင်ပါရေ။ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က အတည်ပြုထားရေ ဥပဒေကြမ်းကို သမ္မတက လက်ခံရဟိပြီး ၁၄ ရက်အတွင်း သတ်မှတ်ထားရေ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းအတိုင်း ဆောင်ရွက်ရဖို့ဖြစ်ကြောင်း ပုဒ်မ ၁၀၅ မာ ပြဋ္ဌာန်းထားပါရေ။ ဒေပြဋ္ဌာန်းချက်တိရေ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေမာ သတ်မှတ်ထားရေ ဥပဒေရီးရာစနစ်ကို ရှင်းပြထားစွာဖြစ်ပါရေ။ လက်တွိနိုင်ငံရီးအခြီအနီအလိုက် လွှတ်တော်တိ၏ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်နိုင်မှုနန့် ကွဲပြားနိုင်ပါရေ။ == ရခိုင်ပြည်နယ်၏ ဥပဒေပြုရီး == [[File:Rakhine State in Myanmar 2010.svg|thumb|right|220px|မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ရခိုင်ပြည်နယ်၏ တည်နီရာပြမြေပုံ။]] [[ရခိုင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်]]ရေ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေက သတ်မှတ်ထားရေ ပြည်နယ်အဆင့် ဥပဒေပြုအဖွဲ့အစည်းဖြစ်ပါရေ။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၁၆၁ မာ တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဖွဲ့စည်းပုံကို ဖော်ပြထားပါရေ။ ပုဒ်မ ၁၈၈ အရ ရခိုင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်အပါအဝင် ပြည်နယ်လွှတ်တော်တိရေ ဇယား (၂) မာ သတ်မှတ်ထားရေ ကိစ္စတိအတွက် မိမိပြည်နယ်တခုလုံး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်၏ အစိတ်အပိုင်းတခုအတွက် ဥပဒေပြုခွင့်ဟိပါရေ။<ref name="StateLaw">[https://www.constituteproject.org/constitution/Myanmar_2008 Myanmar Constitution (2008), Sections 161, 188–195 and Schedule Two, Constitute Project.]</ref> === ရခိုင်ပြည်နယ်မာ ဥပဒေပြုနိုင်ရေ ကဏ္ဍတိ === ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ ဇယား (၂) အရ ပြည်နယ်အဆင့် ဥပဒေပြုခွင့်ဟိရေ ကိစ္စတချို့မှာ - # ပြည်နယ်ဘဏ္ဍာငွေ၊ ဒေသန္တရစီမံကိန်းနန့် သတ်မှတ်ထားရေ အခွန်အကောက်တိ။ # စိုက်ပျိုးရီးနန့် ပြည်နယ်က စီမံခန့်ခွဲခွင့်ဟိရေ ဆည်မြောင်းလုပ်ငန်းတိ။ # ရီချိုငါးလုပ်ငန်းနန့် သက်ဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းတိ။ # ပြည်နယ်က စီမံခန့်ခွဲခွင့်ဟိရေ လမ်းတံတား၊ ဆိပ်ကမ်းနန့် ဆိပ်ခံတံတားတိ။ # ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရီးနန့် မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးရီးလုပ်ငန်းတိ။ # ပြည်နယ်၏ စီမံခန့်ခွဲခွင့်အတွင်းဟိရေ ယဉ်ကျေးမှုအမွီအနှစ်ထိန်းသိမ်းရီး၊ ပြတိုက်နန့် စာကြည့်တိုက်ဆိုင်ရာ ကိစ္စတိ။ # မီးဖီးကာကွယ်ရီးနန့် သဘာဝဖီးအန္တရာယ် ကြိုတင်ကာကွယ်ရီးဆိုင်ရာ ကိစ္စတိ ဖြစ်ပါရေ။ ယင်းလုပ်ပိုင်ခွင့်တိကို ပြည်ထောင်စုဥပဒေပြုခွင့်နန့် ခွဲခြားနားလည်ဖို့ လိုအပ်ပါရေ။ ဥပမာအားဖြင့် ရီချိုငါးလုပ်ငန်းကို ဇယား (၂) မာ ဖော်ပြထားကေလေ့ ပင်လယ်ငါးလုပ်ငန်းရေ ဇယား (၁) မာ ပါဝင်ပါရေ။<ref name="StateLaw"/> === ပြည်နယ်ဥပဒေ အတည်ပြုခြင်း === ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၁၉၅ အရ ပြည်နယ်လွှတ်တော်က အတည်ပြုထားရေ ဥပဒေကြမ်းကို ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်က လက်ခံရဟိပြီး ခုနစ်ရက်အတွင်း လက်မှတ်ရီးထိုးထုတ်ပြန်ရဖို့ဖြစ်ပါရေ။ သတ်မှတ်ကာလအတွင်း လက်မှတ်မရီးထိုးကေလေ့ ယင်းကာလကုန်ဆုံးပြီး နောက်တရက်မာ လက်မှတ်ရီးထိုးထားပိုင် ဥပဒေဖြစ်လာကြောင်း ပြဋ္ဌာန်းထားပါရေ။ ဥပဒေကို ပြန်တမ်းမာ ထုတ်ပြန်ရဖို့ဖြစ်ပါရေ။<ref name="Constitution"/> == ဥပဒေပြုရီးနန့် ပြည်သူလူထု == ဥပဒေပြုရီးလုပ်ငန်းစဉ်တခုမာ ပြည်သူလူထု၏ သဘောထားနန့် လိုအပ်ချက်တိကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားခြင်းရေ ကိုယ်စားပြုမှုနန့် တာဝန်ခံမှုအတွက် အရေးပါပါရေ။ ပြည်သူတိရေ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်တိပါး အကြံပြုချက်ပီးခြင်း၊ ဥပဒေကြမ်းတိကို လေ့လာခြင်းနန့် အများပြည်သူဆွေးနွေးပွဲတိမာ ပါဝင်ခြင်းတို့ကတဆင့် ဥပဒေပြုရီးလုပ်ငန်းမာ ပါဝင်နိုင်ပါရေ။ ယင်းပါဝင်ခွင့်တိရေ သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံ၏ ဥပဒေနန့် နိုင်ငံရီးအခြီအနီအလိုက် ကွဲပြားနိုင်ပါရေ။ ဥပဒေတခု၏ အရည်အသွီးကို ဆန်းစစ်ရာမာ ရည်ရွယ်ချက်ရှင်းလင်းမှု၊ တရားမျှတမှု၊ လက်တွိကျင့်သုံးနိုင်မှုနန့် လူမှုရီးအကျိုးသက်ရောက်မှုတို့ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားဖို့ လိုအပ်ပါရေ။ == ဥပဒေပြုရီး၏ အရေးပါမှု == ဥပဒေပြုရီးရေ ခေတ်သစ်နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရီး၏ အခြီခံလုပ်ငန်းတခု ဖြစ်ပါရေ။ ဥပဒေပြုအဖွဲ့အစည်းတိက လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လိုအပ်ချက်တိကို ဥပဒေအဖြစ် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်နိုင်ပါရေ။ ယေရာလေ့ ဥပဒေတိ အတည်ပြုထုတ်ပြန်နိုင်ခြင်းတခုတည်းနန့် တရားမျှတရေ အုပ်ချုပ်ရီးစနစ်တခု ဖြစ်လာမည်ဟု မဆိုနိုင်ပါ။ ဥပဒေတိ၏ အကြောင်းအရာ၊ အကောင်အထည်ဖော်မှု၊ အများပြည်သူ၏ အခွင့်အရီးနန့် အာဏာအသုံးပြုမှုကို ထိန်းကျောင်းနိုင်ခြင်းတိစွာ အရေးပါရေ။ ထို့အပြင် ဥပဒေပြုရီးလုပ်ငန်းစဉ်တိကို ပွင့်လင်းမြင်သာစွာ ဆောင်ရွက်ခြင်းနန့် ပြည်သူတိက မိမိတို့နန့် သက်ဆိုင်ရေ ဥပဒေတိကို သိဟိနားလည်နိုင်အောင် ဆောင်ရွက်ခြင်းတို့ရေ တရားဥပဒေစိုးမိုးရီးအတွက် အထောက်အကူပြုပါရေ။ == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[ဥပဒေ]] * [[ဥပဒေပြုအာဏာ]] * [[လွှတ်တော်]] * [[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] * [[ရခိုင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်]] * [[ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ]] * [[အုပ်ချုပ်ရီးအာဏာ]] * [[တရားစီရင်ရီးအာဏာ]] * [[အာဏာသုံးရပ်ခွဲခြားရီး]] * [[ဒီမိုကရေစီ]] * [[တရားဥပဒေစိုးမိုးရီး]] == ကိုးကားချက်တိ == <references /> == ပြင်ပလင့်ခ်တိ == * [https://www.parliament.uk/about/how/laws/ UK Parliament – How are laws made?] * [https://www.parliament.gov.sg/about-us/parliament-information/functions Parliament of Singapore – Functions] * [https://www.ipu.org/ Inter-Parliamentary Union] * [https://www.wipo.int/wipolex/en/legislation/details/6187 မြန်မာနိုင်ငံ ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ] * [https://www.nyulawglobal.org/globalex/Myanmar1.html GlobaLex – The Legal System of Myanmar] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Rakhine_State_in_Myanmar_2010.svg Wikimedia Commons – Rakhine State Map] [[Category:နိုင်ငံရီး]] [[Category:ဥပဒေ]] [[Category:ဥပဒေပြုရီး]] [[Category:လွှတ်တော်]] [[Category:နိုင်ငံရီးသိပ္ပံ]] f58fufna3o45t70hvqg86njkguydshv အုပ်ချုပ်ရီးမဏ္ဍိုင် 0 6480 22284 2026-11-04T00:50:09Z Retkhaberi 224 Created page with " '''အုပ်ချုပ်ရီးမဏ္ဍိုင်''' (အင်္ဂလိပ်: '''Executive branch''') ဆိုစွာ နိုင်ငံတော်၏ အာဏာသုံးရပ်ထဲက တရပ်ဖြစ်ပြီး ဥပဒေတိကို အကောင်အထည်ဖော်ခြင်း၊ နိုင်ငံတော်မူဝါဒတိကို ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ အစိုးရ..." 22284 wikitext text/x-wiki '''အုပ်ချုပ်ရီးမဏ္ဍိုင်''' (အင်္ဂလိပ်: '''Executive branch''') ဆိုစွာ နိုင်ငံတော်၏ အာဏာသုံးရပ်ထဲက တရပ်ဖြစ်ပြီး ဥပဒေတိကို အကောင်အထည်ဖော်ခြင်း၊ နိုင်ငံတော်မူဝါဒတိကို ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ အစိုးရဌာနတိကို စီမံခန့်ခွဲခြင်းနန့် ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းတိကို ဆောင်ရွက်ခြင်းတို့အတွက် အဓိကတာဝန်ယူရေ နိုင်ငံတော်အဖွဲ့အစည်းဖြစ်ပါရေ။ အုပ်ချုပ်ရီးမဏ္ဍိုင်ကို '''အုပ်ချုပ်ရီးအာဏာပိုင်အဖွဲ့''' လို့လေ့ ခေါ်ဆိုနိုင်ပါရေ။<ref name="USGov">[https://www.usa.gov/branches-of-government USAGov, ''Branches of the U.S. Government''.]</ref> နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရီးစနစ်မာ အခြီခံအာဏာသုံးရပ်ကို [[ဥပဒေပြုရီးမဏ္ဍိုင်]] (Legislative Branch)၊ အုပ်ချုပ်ရီးမဏ္ဍိုင် (Executive Branch) နန့် [[တရားစီရင်ရီးမဏ္ဍိုင်]] (Judicial Branch) ဟု ခွဲခြားလေ့ဟိပါရေ။ ဥပဒေပြုရီးမဏ္ဍိုင်က ဥပဒေတိကို ပြဋ္ဌာန်းပြီး အုပ်ချုပ်ရီးမဏ္ဍိုင်က ယင်းဥပဒေတိကို လက်တွိအကောင်အထည်ဖော်ပါရေ။ တရားစီရင်ရီးမဏ္ဍိုင်ကမူ ဥပဒေတိကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခြင်းနန့် တရားစီရင်ခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်ပါရေ။<ref name="Cornell">[https://www.law.cornell.edu/wex/separation_of_powers Cornell Law School, Legal Information Institute, ''Separation of Powers''.]</ref> == သမိုင်းနောက်ခံ == အုပ်ချုပ်ရီးအာဏာ၏ အခြီခံသဘောတရားရေ ရှီးခေတ်နိုင်ငံတော်တိ၏ အုပ်ချုပ်မှုစနစ်တိကနီ ဖွံ့ဖြိုးလာပါရေ။ ရှီးခေတ်ဘုရင်စနစ်တိမာ ဘုရင်တဦးတည်း သို့မဟုတ် အုပ်ချုပ်သူအဖွဲ့ချေတခုက ဥပဒေပြုခြင်း၊ အုပ်ချုပ်ခြင်းနန့် တရားစီရင်ခြင်း စရေ အာဏာတိကို ပေါင်းစပ်ကျင့်သုံးခရေ အခြီအနီတိ ဟိခပါရေ။ နောက်ပိုင်းမာ နိုင်ငံရီးအတွေးအခေါ်နန့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေဆိုင်ရာ သဘောတရားတိ ဖွံ့ဖြိုးလာပြီး နိုင်ငံတော်အာဏာကို အဖွဲ့အစည်းတခုတည်းမာ မစုစည်းစီဖို့ အာဏာခွဲခြားကျင့်သုံးရီး အယူအဆ ပိုမိုထင်ရှားလာပါရေ။ ပြင်သစ်နိုင်ငံရီးတွေးခေါ်သျှင် [[မွန်တက်စကီးယား]] (Montesquieu) ရေ ၁၇၄၈ ခုနှစ်မာ ထုတ်ဝီခရေ ''The Spirit of the Laws'' စာအုပ်အတွင်း ဥပဒေပြုရီး၊ အုပ်ချုပ်ရီးနန့် တရားစီရင်ရီးအာဏာတိကို ခွဲခြားထားရီးဆိုင်ရာ အတွေးအခေါ်ကို ဖော်ပြခပါရေ။ ယင်းအတွေးအခေါ်ရေ နောက်ပိုင်းခေတ်သစ်ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေတိ၏ အာဏာခွဲခြားမှုနန့် အပြန်အလှန်ထိန်းကျောင်းမှုစနစ်တိ ဖွံ့ဖြိုးလာရီးမာ လွှမ်းမိုးမှုဟိခပါရေ။<ref name="Cornell"/> == အုပ်ချုပ်ရီးမဏ္ဍိုင်၏ ဖွဲ့စည်းပုံ == အုပ်ချုပ်ရီးမဏ္ဍိုင်၏ ဖွဲ့စည်းပုံရေ နိုင်ငံတခုနန့်တခု မတူကွဲပြားနိုင်ပါရေ။ နိုင်ငံအချို့မာ သမ္မတက အုပ်ချုပ်ရီးအဖွဲ့ကို ဦးဆောင်ပြီး အခြားနိုင်ငံတိမာ ဝန်ကြီးချုပ်က အစိုးရအဖွဲ့ကို ဦးဆောင်ပါရေ။ အုပ်ချုပ်ရီးမဏ္ဍိုင်မာ ယေဘုယျအားဖြင့် အောက်ပါအဖွဲ့အစည်းတိ ပါဝင်နိုင်ပါရေ။ # နိုင်ငံတော်သမ္မတ သို့မဟုတ် အစိုးရအဖွဲ့အကြီးအကဲ။ # ဒုတိယသမ္မတ သို့မဟုတ် ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်။ # အစိုးရအဖွဲ့နန့် ဝန်ကြီးတိ။ # ဝန်ကြီးဌာနတိနန့် အစိုးရဌာနဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းတိ။ # တိုင်းဒေသကြီး၊ ပြည်နယ်နန့် ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရီးအဖွဲ့တိ။ # ဥပဒေအရ အုပ်ချုပ်ရီးတာဝန်အပ်နှင်းထားရေ အခြားအဖွဲ့အစည်းတိ။ ယေရာလေ့ ဒေဖွဲ့စည်းပုံတိရေ နိုင်ငံတိုင်းမာ တူညီစွာ မဟိပါ။ သက်ဆိုင်ရာဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ၊ နိုင်ငံရီးစနစ်နန့် အုပ်ချုပ်ရီးဓလိတိအလိုက် ကွဲပြားနိုင်ပါရေ။ == အုပ်ချုပ်ရီးမဏ္ဍိုင်၏ တာဝန်နန့် လုပ်ပိုင်ခွင့် == === ဥပဒေတိကို အကောင်အထည်ဖော်ခြင်း === အုပ်ချုပ်ရီးမဏ္ဍိုင်၏ အဓိကတာဝန်မှာ ဥပဒေပြုအဖွဲ့က အတည်ပြုပြဋ္ဌာန်းထားရေ ဥပဒေတိကို လက်တွိကျင့်သုံးဆောင်ရွက်ခြင်း ဖြစ်ပါရေ။ ဥပမာအားဖြင့် ပညာရီးဥပဒေတခု ပြဋ္ဌာန်းထားကေ သက်ဆိုင်ရာဝန်ကြီးဌာနက ကျောင်းတိဖွင့်လှစ်ခြင်း၊ ဆရာတိခန့်အပ်ခြင်းနန့် သင်ကြားရီးလုပ်ငန်းတိကို ဆောင်ရွက်နိုင်ပါရေ။ === နိုင်ငံတော်မူဝါဒတိကို ဆောင်ရွက်ခြင်း === အစိုးရအဖွဲ့ရေ နိုင်ငံတော်၏ စီးပွားရီး၊ ပညာရီး၊ ကျန်းမာရီး၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရီးနန့် လူမှုရီးဆိုင်ရာ မူဝါဒတိကို ရီးဆွဲအကောင်အထည်ဖော်နိုင်ပါရေ။ ယင်းလုပ်ငန်းတိမာ အစိုးရစီမံကိန်းတိ ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ ဝန်ကြီးဌာနတိကြား ညှိနှိုင်းခြင်းနန့် အရင်းအမြစ်တိကို စီမံခန့်ခွဲခြင်းရို့ ပါဝင်ပါရေ။ === ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှုတိ ပီးခြင်း === အုပ်ချုပ်ရီးမဏ္ဍိုင်ရေ ပြည်သူလူထုအတွက် အခြီခံဝန်ဆောင်မှုတိကို ဆောင်ရွက်ပါရေ။ ယင်းတိမာ ပညာသင်ကြားခွင့်၊ ကျန်းမာရီးစောင့်ရှောက်မှု၊ သောက်သုံးရီ၊ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရီးနန့် အခြားလူမှုရီးဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မှုတိ ပါဝင်နိုင်ပါရေ။ ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှုတိ၏ အရည်အသွီး၊ လက်လှမ်းမီနိုင်မှုနန့် တန်းတူညီမျှမှုတိရေ အုပ်ချုပ်ရီးစနစ်၏ ထိရောက်မှုကို ဆန်းစစ်ရာမာ အရေးပါပါရေ။ === နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရီး === နိုင်ငံအချို့မာ အုပ်ချုပ်ရီးမဏ္ဍိုင်ရေ နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရီး၊ သံတမန်ရီးနန့် နိုင်ငံတကာသဘောတူညီချက်တိ ဆောင်ရွက်ရာမာ အဓိကအခန်းကဏ္ဍက ပါဝင်ပါရေ။ နိုင်ငံတကာစာချုပ်တိကို လက်မှတ်ရီးထိုးခြင်း သို့မဟုတ် အတည်ပြုခြင်းဆိုင်ရာ လုပ်ပိုင်ခွင့်တိရေ သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေအရ ကွဲပြားနိုင်ပါရေ။ == အုပ်ချုပ်ရီးစနစ် အမျိုးအစားတိ == === သမ္မတစနစ် === သမ္မတစနစ် (Presidential System) မာ သမ္မတရေ အုပ်ချုပ်ရီးမဏ္ဍိုင်၏ အကြီးအကဲအဖြစ် တာဝန်ယူပါရေ။ သမ္မတကို ပြည်သူတိက တိုက်ရိုက် သို့မဟုတ် သွယ်ဝိုက်ရေ ရွီးကောက်တင်မြှောက်မှုစနစ်ဖြင့် ရွီးချယ်နိုင်ပါရေ။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရေ သမ္မတစနစ်၏ ဥပမာတခု ဖြစ်ပါရေ။ အမေရိကန်သမ္မတရေ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲနန့် အစိုးရအဖွဲ့အကြီးအကဲ တာဝန်နှစ်ရပ်ကို ထမ်းဆောင်ပါရေ။<ref name="WhiteHouse">[https://www.whitehouse.gov/government/executive-branch/ The White House, ''The Executive Branch''.]</ref> === ပါလီမန်စနစ် === ပါလီမန်စနစ် (Parliamentary System) မာ အစိုးရအဖွဲ့ရေ လွှတ်တော်၏ ယုံကြည်ထောက်ခံမှုအထက်မာ အခြီခံပြီး တာဝန်ထမ်းဆောင်လေ့ဟိပါရေ။ ဝန်ကြီးချုပ်ရေ အစိုးရအဖွဲ့ကို ဦးဆောင်ပြီး ဥပဒေပြုအဖွဲ့နန့် အုပ်ချုပ်ရီးအဖွဲ့ကြား နီးကပ်ရေ ဆက်စပ်မှုဟိနိုင်ပါရေ။ === သမ္မတ တပိုင်းစနစ် === သမ္မတ တပိုင်းစနစ် (Semi-presidential System) မာ သမ္မတနန့် ဝန်ကြီးချုပ်နှစ်ဦးစလုံး အုပ်ချုပ်ရီးအာဏာဆိုင်ရာ တာဝန်တိကို ခွဲဝေထမ်းဆောင်နိုင်ပါရေ။ ပြင်သစ်နိုင်ငံရေ ဒေစနစ်၏ ဥပမာတခု ဖြစ်ပါရေ။ သမ္မတနန့် ဝန်ကြီးချုပ်တို့၏ လုပ်ပိုင်ခွင့်အကျယ်အဝန်းရေ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေနန့် နိုင်ငံရီးအခြီအနီအလိုက် ကွဲပြားနိုင်ပါရေ။ == အာဏာသုံးရပ် အပြန်အလှန်ထိန်းကျောင်းမှု == {| class="wikitable" ! မဏ္ဍိုင် ! အဓိကလုပ်ငန်း |- | [[ဥပဒေပြုရီးမဏ္ဍိုင်]] | ဥပဒေတိ ရီးဆွဲပြဋ္ဌာန်းခြင်း |- | '''အုပ်ချုပ်ရီးမဏ္ဍိုင်''' | ဥပဒေတိ အကောင်အထည်ဖော်ခြင်း |- | [[တရားစီရင်ရီးမဏ္ဍိုင်]] | ဥပဒေတိကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခြင်းနန့် တရားစီရင်ခြင်း |} အာဏာသုံးရပ်ခွဲခြားမှု၏ ရည်ရွယ်ချက်တခုမှာ နိုင်ငံတော်အာဏာကို လူတဦး သို့မဟုတ် အဖွဲ့အစည်းတခုတည်းမာ အလွန်အကျွံ စုစည်းမနီစီဖို့ ဖြစ်ပါရေ။ အပြန်အလှန်ထိန်းကျောင်းမှု (Checks and Balances) စနစ်အရ လွှတ်တော်က အစိုးရလုပ်ငန်းတိကို စစ်ဆေးခြင်း၊ တရားရုံးတိက ဥပဒေနန့်မညီရေ အုပ်ချုပ်ရီးဆုံးဖြတ်ချက်တိကို စိစစ်ခြင်းနန့် အုပ်ချုပ်ရီးအဖွဲ့က သတ်မှတ်ထားရေ ဥပဒေလုပ်ထုံးလုပ်နည်းအတိုင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်းတို့ ပါဝင်နိုင်ပါရေ။<ref name="Cornell"/> == မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရီးမဏ္ဍိုင် == [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ အခန်း (၅) မာ အုပ်ချုပ်ရီးအာဏာနန့် အစိုးရအဖွဲ့ဖွဲ့စည်းပုံတိကို ပြဋ္ဌာန်းထားပါရေ။<ref name="Constitution">[https://www.wipo.int/wipolex/en/legislation/details/6187 ''Constitution of the Republic of the Union of Myanmar (2008)'', Chapter V, WIPO Lex.]</ref> ပုဒ်မ ၁၉၉ အရ ပြည်ထောင်စု၏ အုပ်ချုပ်ရီးအကြီးအကဲမှာ သမ္မတဖြစ်ပြီး အုပ်ချုပ်ရီးအာဏာကို ပြည်ထောင်စု၊ တိုင်းဒေသကြီးနန့် ပြည်နယ်တိကြား ခွဲဝီထားပါရေ။ ပုဒ်မ ၂၀၀ အရ ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့မာ အောက်ပါပုဂ္ဂိုလ်တိ ပါဝင်ပါရေ။ # သမ္မတ။ # ဒုတိယသမ္မတတိ။ # ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးတိ။ # ပြည်ထောင်စုရှီးနီချုပ်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေအရ သမ္မတရေ ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ကို ဦးဆောင်ပြီး သက်ဆိုင်ရာဥပဒေနန့်အညီ အုပ်ချုပ်ရီးလုပ်ငန်းတိကို ဆောင်ရွက်ရပါရေ။ ဒေဖော်ပြချက်ရေ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ၏ ပြဋ္ဌာန်းချက်တိကို ရှင်းပြထားစွာဖြစ်ပြီး လက်တွိအာဏာကျင့်သုံးမှုအခြီအနီကို အလိုအလျောက် ကိုယ်စားမပြုပါ။ == ရခိုင်ပြည်နယ်၏ အုပ်ချုပ်ရီးစနစ် == [[File:Rakhine State in Myanmar 2010.svg|thumb|right|250px|မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ရခိုင်ပြည်နယ်၏ တည်နီရာပြမြေပုံ (၂၀၁၀ ခုနှစ်အခြီခံ နယ်မြေပုံ)။ ပုံဖန်တီးသူ - NordNordWest။]] [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]ရေ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်တခုဖြစ်ပြီး ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေမာ ပြည်နယ်အဆင့် အုပ်ချုပ်ရီးဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းပုံနန့် လုပ်ပိုင်ခွင့်တိကို သတ်မှတ်ထားပါရေ။ === ရခိုင်ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ === ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၂၄၇ နန့် ၂၄၈ အရ ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရီးအကြီးအကဲကို ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်ဟု ခေါ်ဆိုပြီး ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့မာ ဝန်ကြီးချုပ်၊ ပြည်နယ်ဝန်ကြီးတိနန့် ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ်တို့ ပါဝင်ပါရေ။<ref name="StateConstitution">[https://www.constituteproject.org/constitution/Myanmar_2008 Constitute Project, ''Myanmar Constitution 2008'', Sections 247–262.]</ref> ပုဒ်မ ၂၄၉ အရ ပြည်နယ်အစိုးရ၏ အုပ်ချုပ်ရီးလုပ်ပိုင်ခွင့်ရေ ပြည်နယ်လွှတ်တော်က ဥပဒေပြုခွင့်ဟိရေ ကိစ္စတိနန့် ပြည်ထောင်စုဥပဒေအရ ပြည်နယ်အစိုးရကို ဆောင်ရွက်ခွင့်ပီးထားရေ ကိစ္စတိအထိ သက်ရောက်ပါရေ။ ပုဒ်မ ၂၅၇ နန့် ၂၅၈ အရ ပြည်နယ်အစိုးရရေ သက်ဆိုင်ရာဝန်ကြီးဌာနတိ၏ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်မှုကို စီမံကြီးကြပ်ခြင်း၊ ပြည်နယ်လွှတ်တော်၏ အုပ်ချုပ်ရီးဆိုင်ရာ ဆုံးဖြတ်ချက်တိကို အကောင်အထည်ဖော်ခြင်းနန့် လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်မှုအခြီအနီတိကို အစီရင်ခံခြင်းတို့ ဆောင်ရွက်ရပါရေ။<ref name="StateConstitution"/> === ဒေသဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရီးလုပ်ငန်းတိ === ရခိုင်ပြည်နယ်၏ ဒေသဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရီးလုပ်ငန်းတိကို လေ့လာရာမာ အောက်ပါကဏ္ဍတိနန့် ဆက်စပ်ပြီး နားလည်နိုင်ပါရေ။ # စိုက်ပျိုးရီးနန့် ရေလုပ်ငန်းဆိုင်ရာ စီမံခန့်ခွဲမှု။ # လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရီးနန့် ရီကြောင်းလားလာရီး။ # ပညာရီးနန့် ကျန်းမာရီးဝန်ဆောင်မှုတိ။ # မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးရီးနန့် အခြီခံအဆောက်အအုံတိ။ # သဘာဝဖီးအန္တရာယ် ကြိုတင်ကာကွယ်ရီးနန့် ကယ်ဆယ်ရီး။ # ရခိုင်စာပီ၊ ယဉ်ကျေးမှုနန့် သမိုင်းဝင်အမွီအနှစ်တိ ထိန်းသိမ်းရီး။ ယင်းကဏ္ဍတိအားလုံးကို ပြည်နယ်အစိုးရက သီးခြားအပြည့်အဝ စီမံခန့်ခွဲခွင့်ဟိရေလို့ မဆိုလိုပါ။ ကဏ္ဍတခုချင်းစီ၏ လုပ်ပိုင်ခွင့်ရေ ပြည်ထောင်စုဥပဒေ၊ ပြည်နယ်ဥပဒေနန့် သက်ဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရီးဖွဲ့စည်းပုံအရ ကွဲပြားပါရေ။ === လက်ဟိအုပ်ချုပ်ရီးအခြီအနီ === ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းမှုနောက်ပိုင်း ရခိုင်ဒေသ၏ အုပ်ချုပ်ရီးအခြီအနီမာ သိသာရေ ပြောင်းလဲမှုတိ ဖြစ်ပေါ်လာပါရေ။ [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]] (Arakan Army – AA) နန့် ၎င်း၏ နိုင်ငံရီးအဖွဲ့အစည်းဖြစ်တေ [[ရက္ခိုင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်]] (United League of Arakan – ULA) တို့ရေ ရခိုင်ဒေသ၏ နယ်မြေအများအပြားမာ သီးခြားအုပ်ချုပ်ရီး၊ တရားစီရင်ရီးနန့် ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှုဆိုင်ရာ စနစ်တိ တည်ဆောက်လာခကတ်ပါရေ။<ref name="ANU">Sophia Htwe (2026). [https://myanmar.anu.edu.au/research/rakhines-changing-political-order-and-future-rohingya-citizenship ''Rakhine's Changing Political Order and the Future of Rohingya Citizenship'']. Australian National University, Myanmar Research Centre.</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၇ ရက်နိက International Crisis Group ထုတ်ပြန်ချက်အရ ရက္ခိုင့်တပ်တော်ရေ ရခိုင်ပြည်နယ်၏ နယ်မြေအများစုကို ထိန်းချုပ်ထားပြီး စစ်တွေမြို့နန့် ကျောက်ဖြူမြို့တိမှာ မြန်မာစစ်တပ်၏ အဓိကကျန်ဟိရေ ထိန်းချုပ်နယ်မြေတိအဖြစ် ဖော်ပြထားပါရေ။<ref name="ICG">International Crisis Group (7 October 2026). [https://www.ecoi.net/en/document/2145941.html ''Myanmar Military Steps Up Airstrikes in Rakhine as Ground Offensive Stalls''.]</ref> ယင်းအတွက် ရခိုင်ဒေသ၏ အုပ်ချုပ်ရီးကို လေ့လာရာမာ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေအရ သတ်မှတ်ထားရေ ပြည်နယ်အစိုးရစနစ်နန့် နယ်မြေအလိုက် လက်တွိကျင့်သုံးနီရေ အုပ်ချုပ်ရီးစနစ်တိကို ခွဲခြားလေ့လာဖို့ လိုအပ်ပါရေ။ == အုပ်ချုပ်ရီးမဏ္ဍိုင်နန့် ပြည်သူ့တာဝန်ခံမှု == အုပ်ချုပ်ရီးမဏ္ဍိုင်ရေ ဥပဒေတိကို အကောင်အထည်ဖော်ရေ အဖွဲ့အစည်းဖြစ်တေအတွက် ပြည်သူလူထု၏ နိစ္စဓူဝဘဝနန့် နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်နီပါရေ။ အုပ်ချုပ်ရီးလုပ်ငန်းတိမာ ပွင့်လင်းမြင်သာမှု၊ တာဝန်ခံမှု၊ တရားဥပဒေစိုးမိုးမှုနန့် အများပြည်သူပါဝင်နိုင်မှုတို့ အရေးပါပါရေ။ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းတိက ဆောင်ရွက်တေ လုပ်ငန်းတိကို ဥပဒေနန့်အညီ စစ်ဆေးနိုင်ခြင်း၊ ပြည်သူတိ၏ တိုင်ကြားချက်တိကို လက်ခံဖြေရှင်းနိုင်ခြင်းနန့် အများပြည်သူဘဏ္ဍာငွေကို စနစ်တကျ စီမံခန့်ခွဲခြင်းတို့ရေ ကောင်းမွန်ရေ အုပ်ချုပ်ရီးစနစ် (Good Governance) အတွက် အရေးပါရေ အခြီခံအချက်တိ ဖြစ်ပါရေ။ ယေကေလေ့ အုပ်ချုပ်ရီးအဖွဲ့အစည်းတိ၏ လုပ်ပိုင်ခွင့် အလွန်အကျွံကျယ်ပြန့်လာပါက အာဏာအလွဲသုံးစားမှု၊ အဂတိလိုက်စားမှုနန့် ပြည်သူ့အခွင့်အရီး ချိုးဖောက်မှုတိ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ပါရေ။ ယင်းအတွက် အုပ်ချုပ်ရီးမဏ္ဍိုင်ကို ဥပဒေပြုရီးနန့် တရားစီရင်ရီးမဏ္ဍိုင်တိက အပြန်အလှန်ထိန်းကျောင်းနိုင်ရေ စနစ်ဟိဖို့ လိုအပ်ပါရေ။ == အုပ်ချုပ်ရီးမဏ္ဍိုင်၏ အရေးပါမှု == အုပ်ချုပ်ရီးမဏ္ဍိုင်ရေ နိုင်ငံတော်၏ နိစ္စဓူဝလုပ်ငန်းတိကို စီမံဆောင်ရွက်ရေ အခြီခံအဖွဲ့အစည်းတခု ဖြစ်ပါရေ။ ဥပဒေတိကို အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ခြင်း၊ အစိုးရဌာနတိကို ထိရောက်စွာ စီမံခန့်ခွဲနိုင်ခြင်းနန့် ပြည်သူ့လိုအပ်ချက်တိကို ဖြည့်ဆည်းနိုင်ခြင်းတို့ရေ နိုင်ငံတော်၏ လူမှုရီးနန့် စီးပွားရီးဖွံ့ဖြိုးမှုအတွက် အရေးပါပါရေ။ အုပ်ချုပ်ရီးမဏ္ဍိုင်၏ အောင်မြင်မှုကို ဆန်းစစ်ရာမာ အုပ်ချုပ်ရီးအာဏာ၏ အကျယ်အဝန်းတခုတည်းကို မကြည့်ဘဲ တာဝန်ခံမှု၊ ပြည်သူ့အခွင့်အရီးကာကွယ်မှုနန့် အများပြည်သူအကျိုးအတွက် လက်တွိဆောင်ရွက်နိုင်မှုတို့ကိုပါ ထည့်သွင်းစဉ်းစားဖို့ လိုအပ်ပါရေ။ == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[ဥပဒေပြုရီး]] * [[ဥပဒေပြုရီးမဏ္ဍိုင်]] * [[တရားစီရင်ရီးမဏ္ဍိုင်]] * [[အုပ်ချုပ်ရီးအာဏာ]] * [[အာဏာသုံးရပ်ခွဲခြားရီး]] * [[အစိုးရ]] * [[သမ္မတ]] * [[ဒုတိယသမ္မတ]] * [[ဝန်ကြီးချုပ်]] * [[ရခိုင်ပြည်နယ်အစိုးရ]] * [[ရခိုင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်]] * [[ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ]] == ကိုးကားချက်တိ == <references /> == ပြင်ပလင့်ခ်တိ == * [https://www.usa.gov/branches-of-government USAGov – Branches of Government] * [https://www.law.cornell.edu/wex/separation_of_powers Cornell Law School – Separation of Powers] * [https://www.whitehouse.gov/government/executive-branch/ The White House – Executive Branch] * [https://www.wipo.int/wipolex/en/legislation/details/20215 WIPO Lex – မြန်မာနိုင်ငံ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ] * [https://www.constituteproject.org/constitution/Myanmar_2008 Constitute Project – Myanmar Constitution] * [https://myanmar.anu.edu.au/research/rakhines-changing-political-order-and-future-rohingya-citizenship ANU – Rakhine's Changing Political Order] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Rakhine_State_in_Myanmar_2010.svg Wikimedia Commons – Rakhine State Map] [[Category:နိုင်ငံရီး]] [[Category:အုပ်ချုပ်ရီး]] [[Category:နိုင်ငံရီးသိပ္ပံ]] [[Category:နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရီး]] [[Category:အုပ်ချုပ်ရီးမဏ္ဍိုင်]] exwlfo3uybnqnfs6250gqgw4m88jsvr အာဏာခွဲဝီမှု 0 6481 22285 2026-11-04T01:00:50Z Retkhaberi 224 Created page with " '''အာဏာခွဲဝီမှု''' (အင်္ဂလိပ်: '''Power sharing''') ဆိုစွာ နိုင်ငံတော်၏ နိုင်ငံရီးအာဏာ၊ အုပ်ချုပ်ရီးအာဏာနန့် ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်ခွင့်တိကို လူတဦး သို့မဟုတ် အဖွဲ့အစည်းတခုတည်းမာ မစုစည်းစီဘ..." 22285 wikitext text/x-wiki '''အာဏာခွဲဝီမှု''' (အင်္ဂလိပ်: '''Power sharing''') ဆိုစွာ နိုင်ငံတော်၏ နိုင်ငံရီးအာဏာ၊ အုပ်ချုပ်ရီးအာဏာနန့် ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်ခွင့်တိကို လူတဦး သို့မဟုတ် အဖွဲ့အစည်းတခုတည်းမာ မစုစည်းစီဘဲ အစိုးရမဏ္ဍိုင်တိ၊ အုပ်ချုပ်ရီးအဆင့်တိနန့် နိုင်ငံရီးအုပ်စုတိအကြား ခွဲဝီကျင့်သုံးရီးဆိုင်ရာ သဘောတရားဖြစ်ပါရေ။ အာဏာခွဲဝီမှုရေ ဒီမိုကရေစီအုပ်ချုပ်ရီး၊ [[ဖက်ဒရယ်စနစ်]]၊ [[အာဏာခွဲခြားမှု]]နန့် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတိကြား နိုင်ငံရီးကိုယ်စားပြုမှုတို့နန့် ဆက်စပ်ပါရေ။<ref name="IDEA">Bulmer, W. Elliot (2017). [https://www.idea.int/publications/catalogue/federalism ''Federalism: International IDEA Constitution-Building Primer 12'']. International IDEA.</ref> နိုင်ငံရီးသိပ္ပံပညာရပ်မာ အာဏာခွဲဝီမှုကို အဓိပ္ပာယ်အမျိုးမျိုးနန့် အသုံးပြုကတ်ပါရေ။ အချို့အဓိပ္ပာယ်တိမာ နိုင်ငံတော်၏ ဥပဒေပြုရီး၊ အုပ်ချုပ်ရီးနန့် တရားစီရင်ရီးအာဏာတိကို ခွဲခြားထားခြင်းကို ရည်ညွှန်းပြီး အခြားအဓိပ္ပာယ်တိမာ ဗဟိုအစိုးရနန့် ဒေသဆိုင်ရာအစိုးရတိအကြား အာဏာခွဲဝီခြင်း သို့တည်းမဟုတ် နိုင်ငံရီးအုပ်စုတိ အစိုးရအာဏာမာ ပူးတွဲပါဝင်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းပါရေ။ အာဏာခွဲဝီမှု၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက်တိမှာ အာဏာအလွန်အကျွံ စုစည်းမှုကို ကန့်သတ်ခြင်း၊ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတိ၏ ကိုယ်စားပြုမှုကို မြှင့်တင်ခြင်းနန့် နိုင်ငံရီးဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်မှုမာ ပါဝင်ခွင့်ပိုမိုဟိစီခြင်းရို့ ဖြစ်ပါရေ။ == သမိုင်းနောက်ခံ == အာဏာခွဲဝီမှုဆိုင်ရာ အတွေးအခေါ်တိရေ ရှီးခေတ်နိုင်ငံရီးဒဿနနန့် အုပ်ချုပ်ရီးစနစ်တိကနီ ဖွံ့ဖြိုးလာပါရေ။ ရှီးခေတ်ဘုရင်စနစ်အချို့မာ နိုင်ငံတော်အာဏာအများစုကို ဘုရင် တနည်းအားဖြင့် အုပ်ချုပ်သူအဖွဲ့ငယ်တခုက ထိန်းချုပ်ခပါရေ။ နောက်ပိုင်းမာ နိုင်ငံရီးအာဏာကို အဖွဲ့အစည်းတခုတည်းမာ မစုစည်းစီဖို့ သဘောတရားတိ ပိုမိုထင်ရှားလာပါရေ။ အထူးသဖြင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံရီးတွေးခေါ်သျှင် [[မွန်တက်စကီးယား]] (Montesquieu) ရေ ၁၇၄၈ ခုနှစ်မာ ထုတ်ဝီခရေ ''The Spirit of the Laws'' စာအုပ်အတွင်း နိုင်ငံတော်အာဏာတိကို ခွဲခြားကျင့်သုံးရီးဆိုင်ရာ သဘောတရားကို ဖော်ပြခပါရေ။ ယင်းသဘောတရားအရ ဥပဒေပြုရီး၊ အုပ်ချုပ်ရီးနန့် တရားစီရင်ရီးအာဏာတိကို သီးခြားခွဲခြားထားခြင်းက အာဏာအလွဲသုံးစားမှုကို ကန့်သတ်နိုင်ပါရေ။ ဒေအတွေးအခေါ်ရေ ခေတ်သစ်ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေတိ၏ အာဏာသုံးရပ်ခွဲခြားမှုစနစ်အထက်မာ လွှမ်းမိုးမှုဟိခပါရေ။<ref name="Cornell">[https://www.law.cornell.edu/wex/separation_of_powers Cornell Law School, Legal Information Institute, ''Separation of Powers''.]</ref> ၂၀ ရာစုအတွင်း လူမျိုးပေါင်းစုံပါဝင်ရေ နိုင်ငံတော်တိနန့် ဖက်ဒရယ်နိုင်ငံတိ၏ နိုင်ငံရီးအခြီအနီတိကြောင့် အာဏာခွဲဝီမှုကို နယ်မြေအလိုက်၊ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအလိုက်နန့် အစိုးရအဖွဲ့အစည်းအလိုက် လေ့လာမှုတိ ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာပါရေ။ == အာဏာခွဲဝီမှု၏ အမျိုးအစားတိ == === အလျားလိုက် အာဏာခွဲဝီမှု === အလျားလိုက် အာဏာခွဲဝီမှု (Horizontal Distribution of Power) ဆိုစွာ နိုင်ငံတော်အဆင့်တခုတည်းမာ အဖွဲ့အစည်းအမျိုးမျိုးအကြား အာဏာခွဲဝီခြင်းကို ဆိုလိုပါရေ။ ဒေသဘောတရားနန့် ဆက်စပ်ရေ အာဏာသုံးရပ်ခွဲခြားမှု (Separation of Powers) မာ အဓိကမဏ္ဍိုင်သုံးရပ် ပါဝင်ပါရေ။ # '''ဥပဒေပြုရီးမဏ္ဍိုင်''' — ဥပဒေတိ ရီးဆွဲခြင်း၊ ဆွေးနွေးခြင်းနန့် အတည်ပြုပြဋ္ဌာန်းခြင်း။ # '''အုပ်ချုပ်ရီးမဏ္ဍိုင်''' — ဥပဒေတိကို အကောင်အထည်ဖော်ခြင်း၊ အစိုးရလုပ်ငန်းတိကို စီမံခန့်ခွဲခြင်း။ # '''တရားစီရင်ရီးမဏ္ဍိုင်''' — ဥပဒေတိကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခြင်း၊ အမှုအခင်းတိကို စီရင်ဆုံးဖြတ်ခြင်း။ မဏ္ဍိုင်တခုချင်းစီ၏ လုပ်ပိုင်ခွင့်တိကို သတ်မှတ်ထားခြင်းက အာဏာတရပ်တည်းမာ အလွန်အကျွံ စုစည်းမှုကို ကန့်သတ်ဖို့ ရည်ရွယ်ပါရေ။ အာဏာသုံးရပ်အကြား အပြန်အလှန်ထိန်းကျောင်းမှုကို Checks and Balances ဟု ခေါ်ဆိုပါရေ။<ref name="Cornell"/> === ဒေါင်လိုက် အာဏာခွဲဝီမှု === ဒေါင်လိုက် အာဏာခွဲဝီမှု (Vertical Distribution of Power) ဆိုစွာ နိုင်ငံတော်အဆင့်အသီးသီးအကြား အာဏာခွဲဝီခြင်း ဖြစ်ပါရေ။ ဥပမာအားဖြင့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရ၊ ပြည်နယ်အစိုးရနန့် ဒေသန္တရအစိုးရတိအကြား ဥပဒေပြုခွင့်၊ အုပ်ချုပ်ရီးလုပ်ပိုင်ခွင့်နန့် ဘဏ္ဍာရီးဆိုင်ရာ အာဏာတိကို ခွဲဝီသတ်မှတ်ခြင်း ဖြစ်ပါရေ။ [[ဖက်ဒရယ်စနစ်]]မာ ပြည်ထောင်စုအဆင့်နန့် ပြည်နယ်အဆင့်တိအတွက် သီးခြားလုပ်ပိုင်ခွင့်တိကို ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေနန့် အာမခံသတ်မှတ်ထားနိုင်ပါရေ။ International IDEA ၏ ရှင်းလင်းချက်အရ ဖက်ဒရယ်စနစ်ရေ ဒေသဆိုင်ရာ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်နန့် ပြည်ထောင်စုအဆင့် ပူးတွဲအုပ်ချုပ်မှုကို ပေါင်းစပ်ထားရေ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေဆိုင်ရာ စနစ်တခု ဖြစ်ပါရေ။<ref name="IDEA"/> === နိုင်ငံရီးအုပ်စုတိအကြား အာဏာခွဲဝီမှု === နိုင်ငံရီးအုပ်စုတိအကြား အာဏာခွဲဝီမှုရေ လူမျိုး၊ ဘာသာစကား၊ ဘာသာရီး တနည်းအားဖြင့် နိုင်ငံရီးအမြင် ကွဲပြားရေ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတိကို နိုင်ငံတော်ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်မှုမာ ပါဝင်ခွင့်ပီးရီးနန့် ဆက်စပ်ပါရေ။ ဒေစနစ်အချို့မာ ညွန့်ပေါင်းအစိုးရဖွဲ့စည်းခြင်း၊ အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်ကို အသုံးပြုခြင်း၊ အုပ်စုတိ၏ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ကိုယ်ပိုင်စီမံခွင့်ကို အာမခံခြင်းနန့် အရေးပါရေ ဆုံးဖြတ်ချက်တချို့အတွက် အုပ်စုအများအပြား၏ သဘောတူညီမှုကို လိုအပ်စီခြင်းတို့ ပါဝင်နိုင်ပါရေ။ ယင်းသဘောတရားကို နိုင်ငံရီးသိပ္ပံပညာသျှင် [[အာရင့် လိပ်ဟတ်]] (Arend Lijphart) ၏ Consociational Democracy အယူအဆနန့် ဆက်စပ်လေ့လာနိုင်ပါရေ။<ref name="Power">[https://www.nationalacademies.org/read/9434/chapter/2 National Academies Press, ''Electoral Systems and Conflict in Divided Societies'', Chapter 2.]</ref> == အာဏာခွဲဝီမှုနန့် ဖက်ဒရယ်စနစ် == ဖက်ဒရယ်စနစ်နန့် အာဏာခွဲဝီမှုရေ ဆက်စပ်နီကေလေ့ အဓိပ္ပာယ်တူညီစွာ မဟုတ်ပါ။ ဖက်ဒရယ်စနစ်ရေ နိုင်ငံတော်အတွင်း အစိုးရအဆင့်အမျိုးမျိုးအတွက် လုပ်ပိုင်ခွင့်တိကို ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေအရ ခွဲဝီသတ်မှတ်ထားရေ စနစ်ဖြစ်ပါရေ။ အာဏာခွဲဝီမှုကမူ ဖက်ဒရယ်စနစ်ထက် ပိုမိုကျယ်ပြန့်ရေ သဘောတရားဖြစ်ပြီး အစိုးရမဏ္ဍိုင်တိအကြား အာဏာခွဲခြားခြင်းနန့် နိုင်ငံရီးအုပ်စုတိအကြား ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်ခွင့် ခွဲဝီခြင်းတိကိုလေ့ ရည်ညွှန်းနိုင်ပါရေ။ ဖက်ဒရယ်မဟုတ်တေ နိုင်ငံတချို့မာလေ့ ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရီးအတွက် လုပ်ပိုင်ခွင့်တချို့ကို ဗဟိုအစိုးရက လွှဲပြောင်းပီးထားနိုင်ပါရေ။ ယေရာလေ့ ဗဟိုအစိုးရက ဥပဒေနန့် ပြန်လည်ပြုပျင်နိုင်ရေ လုပ်ပိုင်ခွင့်လွှဲပြောင်းမှုနန့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေက အာမခံထားရေ ဖက်ဒရယ်လုပ်ပိုင်ခွင့်တို့မာ ကွဲပြားမှုဟိပါရေ။<ref name="Territory">Ginsburg, Tom (2018). [https://www.idea.int/publications/catalogue/constitutional-design-territorially-divided-societies ''Constitutional Design for Territorially Divided Societies'']. International IDEA.</ref> == မြန်မာနိုင်ငံ၏ အာဏာခွဲဝီမှု == မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၂၀၀၈ ခုနှစ် [[ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ]]မာ နိုင်ငံတော်အာဏာခွဲဝီမှုဆိုင်ရာ ပြဋ္ဌာန်းချက်တိ ပါဝင်ပါရေ။ ပုဒ်မ ၁၁ (က) အရ ဥပဒေပြုရီးအာဏာ၊ အုပ်ချုပ်ရီးအာဏာနန့် တရားစီရင်ရီးအာဏာတိကို တတ်နိုင်ဇာလောက် ခွဲခြားထားပြီး အပြန်အလှန်ထိန်းကျောင်းရဖို့ ပြဋ္ဌာန်းထားပါရေ။ ပုဒ်မ ၁၁ (ခ) အရ ယင်းအာဏာတိကို ပြည်ထောင်စု၊ တိုင်းဒေသကြီး၊ ပြည်နယ်နန့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသတိအကြား ခွဲဝီကျင့်သုံးရဖို့ သတ်မှတ်ထားပါရေ။<ref name="Constitution">[https://www.wipo.int/wipolex/en/legislation/details/20215 ''Constitution of the Republic of the Union of Myanmar (2008)'', consolidated version incorporating amendments up to 2020, WIPO Lex.]</ref> === ဥပဒေပြုရီးအာဏာ ခွဲဝီမှု === ပုဒ်မ ၁၂ အရ ဥပဒေပြုရီးအာဏာကို ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်၊ တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်နန့် ပြည်နယ်လွှတ်တော်တိအကြား ခွဲဝီထားပါရေ။ ပုဒ်မ ၉၆ အရ ပြည်ထောင်စုဥပဒေပြုစာရင်းမာ ပါဝင်ရေ ကိစ္စတိအတွက် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က ဥပဒေပြုခွင့်ဟိပြီး ပုဒ်မ ၁၈၈ အရ ပြည်နယ်လွှတ်တော်တိရေ ဇယား (၂) မာ သတ်မှတ်ထားရေ ကိစ္စတိကို ဥပဒေပြုခွင့်ဟိပါရေ။ === အုပ်ချုပ်ရီးအာဏာ ခွဲဝီမှု === ပုဒ်မ ၁၇ အရ အုပ်ချုပ်ရီးအာဏာကို ပြည်ထောင်စု၊ တိုင်းဒေသကြီးနန့် ပြည်နယ်တိအကြား ခွဲဝီထားပါရေ။ ပုဒ်မ ၂၄၉ အရ ပြည်နယ်အစိုးရ၏ အုပ်ချုပ်ရီးအာဏာရေ ပြည်နယ်လွှတ်တော်က ဥပဒေပြုခွင့်ဟိရေ ကိစ္စတိအပြင် ပြည်ထောင်စုဥပဒေအရ ဆောင်ရွက်ခွင့်ပီးထားရေ ကိစ္စတိအထိ သက်ရောက်ပါရေ။ === တရားစီရင်ရီးအာဏာ ခွဲဝီမှု === ပုဒ်မ ၁၈ အရ တရားစီရင်ရီးအာဏာကို ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်၊ တိုင်းဒေသကြီးနန့် ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်တိအပြင် အဆင့်ဆင့်တရားရုံးတိအကြား ခွဲဝီထားပါရေ။ ယင်းတရားရုံးတိ၏ စီရင်ပိုင်ခွင့်နန့် တရားစီရင်ရီးလုပ်ငန်းတိကို သက်ဆိုင်ရာဥပဒေတိက သတ်မှတ်ပါရေ။<ref name="Constitution"/> == ရခိုင်ပြည်နယ်နန့် အာဏာခွဲဝီမှု == [[File:Rakhine State in Myanmar 2010.svg|thumb|right|240px|မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ရခိုင်ပြည်နယ်၏ တည်နီရာပြမြေပုံ။ ဖန်တီးသူ - NordNordWest။ CC BY-SA 3.0 DE။]] [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၏ အာဏာခွဲဝီမှုဆိုင်ရာ အခြီအနီကို လေ့လာရာမာ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေအရ ပြဋ္ဌာန်းထားရေ လုပ်ပိုင်ခွင့်တိနန့် လက်တွိကျင့်သုံးနီရေ အုပ်ချုပ်ရီးအာဏာတိကို ခွဲခြားနားလည်ဖို့ လိုအပ်ပါရေ။ === ရခိုင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်၏ လုပ်ပိုင်ခွင့် === ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေအရ [[ရခိုင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်]]ရေ ပြည်နယ်အဆင့် ဥပဒေပြုအဖွဲ့အစည်းဖြစ်ပါရေ။ ပုဒ်မ ၁၈၈ နန့် ဇယား (၂) အရ ပြည်နယ်အဆင့် ဥပဒေပြုခွင့်ဟိရေ ကိစ္စတချို့မှာ - # ပြည်နယ်ဘဏ္ဍာရီးနန့် ဒေသန္တရစီမံကိန်းတိ။ # သတ်မှတ်ထားရေ ပြည်နယ်အခွန်အကောက်တိ။ # စိုက်ပျိုးရီးနန့် ရီချိုငါးလုပ်ငန်းတိ။ # ပြည်နယ်က စီမံခန့်ခွဲခွင့်ဟိရေ လမ်းတံတားနန့် ဆိပ်ကမ်းတိ။ # ပြည်နယ်အဆင့် လူမှုဖူလုံရီးလုပ်ငန်းတိ။ # မီးဖီးနန့် သဘာဝဖီးအန္တရာယ် ကာကွယ်ရီး။ # ပြည်နယ်က စီမံခန့်ခွဲခွင့်ဟိရေ ယဉ်ကျေးမှုအမွီအနှစ်နန့် ပြတိုက်တိ ဖြစ်ပါရေ။ ဒေကဏ္ဍတိအတွက် ပြည်နယ်၏ လုပ်ပိုင်ခွင့်ရေ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ၊ ပြည်ထောင်စုဥပဒေနန့် သက်ဆိုင်ရာဥပဒေပြုစာရင်းတိအထက်မာ မူတည်ပါရေ။<ref name="Constitution"/> === ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရီးနန့် ဗဟိုအစိုးရ === ပုဒ်မ ၂၆၁ အရ ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်ကို သမ္မတက သက်ဆိုင်ရာပြည်နယ်လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်တိထဲက ရွီးချယ်အမည်စာရင်းတင်သွင်းပြီး ပြည်နယ်လွှတ်တော်၏ အတည်ပြုချက်နန့် ခန့်အပ်ပါရေ။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေအရ ပြည်နယ်လွှတ်တော်ရေ အမည်စာရင်းတင်သွင်းခံရသူ၏ သတ်မှတ်ထားရေ အရည်အခြင်း မပြည့်မီကြောင်း သက်သေမပြနိုင်ကေ ယင်းအမည်စာရင်းကို ငြင်းပယ်ခွင့်မဟိပါ။ ဒေပြဋ္ဌာန်းချက်ရေ ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရီးအာဏာ ခွဲဝီထားကေလေ့ ဝန်ကြီးချုပ်ခန့်အပ်ရီးမာ ပြည်ထောင်စုသမ္မတ၏ လုပ်ပိုင်ခွင့် အရေးပါနီကြောင်း ဖော်ပြပါရေ။<ref name="Constitution"/> === ရခိုင်ဒေသ၏ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးမှု === ရခိုင်ဒေသ၏ အာဏာခွဲဝီမှုကို လေ့လာရာမာ ပြည်နယ်အဆင့် ဥပဒေပြုခွင့်၊ ဘဏ္ဍာငွီစီမံခန့်ခွဲခွင့်၊ ဒေသဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရီးဆုံးဖြတ်ခွင့်နန့် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတိ၏ ကိုယ်စားပြုခွင့်တို့ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားနိုင်ပါရေ။ ဥပမာအားဖြင့် [[မြောက်ဦး]]ရှီးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုအမွီအနှစ် ထိန်းသိမ်းရီး၊ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်း ရီကြောင်းလားလာရီး၊ စိုက်ပျိုးရီးနန့် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းတိအတွက် မူဝါဒဆုံးဖြတ်ခွင့်ကို ပြည်ထောင်စုနန့် ပြည်နယ်အကြား ဇာပိုင်ခွဲဝီသင့်ကြောင်းဆိုရေ မီးခွန်းတိရေ အာဏာခွဲဝီမှုဆိုင်ရာ လေ့လာရီးအကြောင်းအရာတိ ဖြစ်ပါရေ။ ယေကေလေ့ ဒေကိစ္စတိကို ရခိုင်ပြည်နယ်က လွတ်လပ်စွာ အပြည့်အဝဆုံးဖြတ်ခွင့်ဟိထားကြောင်း မဆိုလိုပါ။ လုပ်ပိုင်ခွင့်တခုချင်းစီ၏ ဥပဒေရီးရာအခြီခံကို သီးခြားစိစစ်ဖို့ လိုအပ်ပါရေ။ လက်ဟိနယ်မြေအလိုက် အုပ်ချုပ်မှုနန့် အာဏာထိန်းချုပ်မှုအခြီအနီတိရေ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေမာ ပြဋ္ဌာန်းထားရေ အာဏာခွဲဝီမှုစနစ်နန့် ကွဲပြားနိုင်ပါရေ။ ယင်းအတွက် ဥပဒေအရ လုပ်ပိုင်ခွင့်နန့် လက်တွိအာဏာကျင့်သုံးမှုကို သီးခြားလေ့လာဖို့ လိုအပ်ပါရေ။ == အာဏာခွဲဝီမှု၏ အားသာချက်တိ == အာဏာခွဲဝီမှုရေ အာဏာအလွဲသုံးစားမှုကို ကန့်သတ်ခြင်း၊ ဒေသခံပြည်သူတိ၏ လိုအပ်ချက်ကို ပိုမိုသိဟိနိုင်ခြင်းနန့် နိုင်ငံရီးဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်မှုမာ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအမျိုးမျိုး ပါဝင်နိုင်ခြင်း စရေ အကျိုးကျေးဇူးတိကို ပီးနိုင်ပါရေ။ ဒေသဆိုင်ရာအစိုးရတိမှာ လုပ်ပိုင်ခွင့် လုံလောက်စွာဟိကေ ဒေသ၏ ပညာရီး၊ ကျန်းမာရီး၊ စိုက်ပျိုးရီးနန့် အခြီခံအဆောက်အအုံဆိုင်ရာ လိုအပ်ချက်တိကို ပိုမိုနီးကပ်စွာ စီမံဆောင်ရွက်နိုင်ပါရေ။ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအမျိုးမျိုး ပါဝင်ရေ အာဏာခွဲဝီမှုစနစ်တချို့ရေ နိုင်ငံရီးအရ ဖယ်ထုတ်ခံရမှုကို လျှော့ချပြီး ပဋိပက္ခတိကို ငြိမ်းချမ်းရီးနည်းလမ်းနန့် ဖြေရှင်းနိုင်ဖို့ အထောက်အကူပြုနိုင်ပါရေ။<ref name="Territory"/> == အားနည်းချက်နန့် စိန်ခေါ်မှုတိ == အာဏာခွဲဝီမှုစနစ်မာ အားနည်းချက်တိလေ့ ဟိနိုင်ပါရေ။ အထူးသဖြင့် အစိုးရအဆင့်တိအကြား လုပ်ပိုင်ခွင့် မရှင်းလင်းကေ တာဝန်ယူမှုရှုပ်ထွီးခြင်း၊ ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်မှု နှောင့်နှေးခြင်းနန့် အာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်းတိအကြား အငြင်းပွားမှုတိ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါရေ။ ဒေသအချို့မာ ဘဏ္ဍာငွီ၊ ကျွမ်းကျင်ဝန်ထမ်းနန့် အုပ်ချုပ်ရီးစွမ်းဆောင်ရည် မလုံလောက်ကေ လွှဲပြောင်းပီးထားရေ လုပ်ပိုင်ခွင့်တိကို ထိရောက်စွာ အသုံးမပြုနိုင်ရေ အခြီအနီတိ ဖြစ်လာနိုင်ပါရေ။ ထို့အပြင် ဒေသဆိုင်ရာအာဏာကို လူအုပ်စုငယ်တခုက ထိန်းချုပ်ထားကေ ဗဟိုအဆင့်အာဏာစုစည်းမှုကို လျှော့ချနိုင်ကေလေ့ ဒေသအဆင့်အာဏာအလွဲသုံးစားမှုကို မတားဆီးနိုင်ပါ။ ယင်းအတွက် အာဏာခွဲဝီမှုနန့်အတူ တရားဥပဒေစိုးမိုးမှု၊ ဘဏ္ဍာရီးတာဝန်ခံမှု၊ ပြည်သူ့ကိုယ်စားပြုမှုနန့် လွတ်လပ်ရေ စစ်ဆေးထိန်းကျောင်းမှုစနစ်တိကိုလေ့ ထည့်သွင်းတည်ဆောက်ဖို့ လိုအပ်ပါရေ။<ref name="IDEA"/> == အာဏာခွဲဝီမှု၏ အရေးပါမှု == အာဏာခွဲဝီမှုရေ ခေတ်သစ်နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရီးနန့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေဆိုင်ရာ အရေးပါရေ သဘောတရားတခု ဖြစ်ပါရေ။ နိုင်ငံတော်အာဏာကို မဏ္ဍိုင်တိအကြား ခွဲခြားခြင်း၊ အုပ်ချုပ်ရီးအဆင့်တိအကြား လုပ်ပိုင်ခွင့်သတ်မှတ်ခြင်းနန့် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတိ၏ ကိုယ်စားပြုမှုကို မြှင့်တင်ခြင်းတို့ရေ အာဏာခွဲဝီမှု၏ အဓိကအစိတ်အပိုင်းတိ ဖြစ်ပါရေ။ ယေရာလေ့ အာဏာခွဲဝီမှုကို ဥပဒေမာ ရီးသားပြဋ္ဌာန်းထားခြင်းတခုတည်းနန့် တရားမျှတရေ အုပ်ချုပ်ရီးစနစ် ဖြစ်ပေါ်လာမည်ဟု မဆိုနိုင်ပါ။ ခွဲဝီထားရေ အာဏာတိကို လက်တွိကျင့်သုံးနိုင်မှု၊ ပြည်သူ့အခွင့်အရီးကာကွယ်မှုနန့် အုပ်ချုပ်ရီးအဖွဲ့အစည်းတိ၏ တာဝန်ခံမှုတို့ရေ အာဏာခွဲဝီမှုစနစ်၏ အရည်အသွီးကို သတ်မှတ်ရာမာ အရေးပါပါရေ။ == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[အာဏာခွဲခြားမှု]] * [[ဥပဒေပြုရီး]] * [[အုပ်ချုပ်ရီးမဏ္ဍိုင်]] * [[တရားစီရင်ရီးမဏ္ဍိုင်]] * [[ဖက်ဒရယ်စနစ်]] * [[ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်]] * [[ဒီမိုကရေစီ]] * [[နိုင်ငံတော်အချုပ်အခြာအာဏာ]] * [[ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ]] * [[ရခိုင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်]] * [[ရခိုင်ပြည်နယ်အစိုးရ]] * [[ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရီး]] == ကိုးကားချက်တိ == <references /> == ပြင်ပလင့်ခ်တိ == * [https://www.idea.int/publications/catalogue/federalism International IDEA – Federalism] * [https://www.idea.int/publications/catalogue/constitutional-design-territorially-divided-societies International IDEA – Constitutional Design for Territorially Divided Societies] * [https://www.law.cornell.edu/wex/separation_of_powers Cornell Law School – Separation of Powers] * [https://www.wipo.int/wipolex/en/legislation/details/20215 WIPO Lex – Myanmar Constitution] * [https://www.constituteproject.org/constitution/Myanmar_2008 Constitute Project – Myanmar Constitution] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Rakhine_State_in_Myanmar_2010.svg Wikimedia Commons – Rakhine State Map] [[Category:နိုင်ငံရီး]] [[Category:နိုင်ငံရီးသိပ္ပံ]] [[Category:အာဏာခွဲဝီမှု]] [[Category:ဖက်ဒရယ်စနစ်]] [[Category:ဒီမိုကရေစီ]] [[Category:နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရီး]] 5vt048utvq4hyy0qu6bl0ox6medhior 22286 22285 2026-11-04T01:01:11Z Retkhaberi 224 Retkhaberi moved page [[အာဏာခွဲဝေမှု]] to [[အာဏာခွဲဝီမှု]] 22285 wikitext text/x-wiki '''အာဏာခွဲဝီမှု''' (အင်္ဂလိပ်: '''Power sharing''') ဆိုစွာ နိုင်ငံတော်၏ နိုင်ငံရီးအာဏာ၊ အုပ်ချုပ်ရီးအာဏာနန့် ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်ခွင့်တိကို လူတဦး သို့မဟုတ် အဖွဲ့အစည်းတခုတည်းမာ မစုစည်းစီဘဲ အစိုးရမဏ္ဍိုင်တိ၊ အုပ်ချုပ်ရီးအဆင့်တိနန့် နိုင်ငံရီးအုပ်စုတိအကြား ခွဲဝီကျင့်သုံးရီးဆိုင်ရာ သဘောတရားဖြစ်ပါရေ။ အာဏာခွဲဝီမှုရေ ဒီမိုကရေစီအုပ်ချုပ်ရီး၊ [[ဖက်ဒရယ်စနစ်]]၊ [[အာဏာခွဲခြားမှု]]နန့် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတိကြား နိုင်ငံရီးကိုယ်စားပြုမှုတို့နန့် ဆက်စပ်ပါရေ။<ref name="IDEA">Bulmer, W. Elliot (2017). [https://www.idea.int/publications/catalogue/federalism ''Federalism: International IDEA Constitution-Building Primer 12'']. International IDEA.</ref> နိုင်ငံရီးသိပ္ပံပညာရပ်မာ အာဏာခွဲဝီမှုကို အဓိပ္ပာယ်အမျိုးမျိုးနန့် အသုံးပြုကတ်ပါရေ။ အချို့အဓိပ္ပာယ်တိမာ နိုင်ငံတော်၏ ဥပဒေပြုရီး၊ အုပ်ချုပ်ရီးနန့် တရားစီရင်ရီးအာဏာတိကို ခွဲခြားထားခြင်းကို ရည်ညွှန်းပြီး အခြားအဓိပ္ပာယ်တိမာ ဗဟိုအစိုးရနန့် ဒေသဆိုင်ရာအစိုးရတိအကြား အာဏာခွဲဝီခြင်း သို့တည်းမဟုတ် နိုင်ငံရီးအုပ်စုတိ အစိုးရအာဏာမာ ပူးတွဲပါဝင်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းပါရေ။ အာဏာခွဲဝီမှု၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက်တိမှာ အာဏာအလွန်အကျွံ စုစည်းမှုကို ကန့်သတ်ခြင်း၊ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတိ၏ ကိုယ်စားပြုမှုကို မြှင့်တင်ခြင်းနန့် နိုင်ငံရီးဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်မှုမာ ပါဝင်ခွင့်ပိုမိုဟိစီခြင်းရို့ ဖြစ်ပါရေ။ == သမိုင်းနောက်ခံ == အာဏာခွဲဝီမှုဆိုင်ရာ အတွေးအခေါ်တိရေ ရှီးခေတ်နိုင်ငံရီးဒဿနနန့် အုပ်ချုပ်ရီးစနစ်တိကနီ ဖွံ့ဖြိုးလာပါရေ။ ရှီးခေတ်ဘုရင်စနစ်အချို့မာ နိုင်ငံတော်အာဏာအများစုကို ဘုရင် တနည်းအားဖြင့် အုပ်ချုပ်သူအဖွဲ့ငယ်တခုက ထိန်းချုပ်ခပါရေ။ နောက်ပိုင်းမာ နိုင်ငံရီးအာဏာကို အဖွဲ့အစည်းတခုတည်းမာ မစုစည်းစီဖို့ သဘောတရားတိ ပိုမိုထင်ရှားလာပါရေ။ အထူးသဖြင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံရီးတွေးခေါ်သျှင် [[မွန်တက်စကီးယား]] (Montesquieu) ရေ ၁၇၄၈ ခုနှစ်မာ ထုတ်ဝီခရေ ''The Spirit of the Laws'' စာအုပ်အတွင်း နိုင်ငံတော်အာဏာတိကို ခွဲခြားကျင့်သုံးရီးဆိုင်ရာ သဘောတရားကို ဖော်ပြခပါရေ။ ယင်းသဘောတရားအရ ဥပဒေပြုရီး၊ အုပ်ချုပ်ရီးနန့် တရားစီရင်ရီးအာဏာတိကို သီးခြားခွဲခြားထားခြင်းက အာဏာအလွဲသုံးစားမှုကို ကန့်သတ်နိုင်ပါရေ။ ဒေအတွေးအခေါ်ရေ ခေတ်သစ်ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေတိ၏ အာဏာသုံးရပ်ခွဲခြားမှုစနစ်အထက်မာ လွှမ်းမိုးမှုဟိခပါရေ။<ref name="Cornell">[https://www.law.cornell.edu/wex/separation_of_powers Cornell Law School, Legal Information Institute, ''Separation of Powers''.]</ref> ၂၀ ရာစုအတွင်း လူမျိုးပေါင်းစုံပါဝင်ရေ နိုင်ငံတော်တိနန့် ဖက်ဒရယ်နိုင်ငံတိ၏ နိုင်ငံရီးအခြီအနီတိကြောင့် အာဏာခွဲဝီမှုကို နယ်မြေအလိုက်၊ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအလိုက်နန့် အစိုးရအဖွဲ့အစည်းအလိုက် လေ့လာမှုတိ ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာပါရေ။ == အာဏာခွဲဝီမှု၏ အမျိုးအစားတိ == === အလျားလိုက် အာဏာခွဲဝီမှု === အလျားလိုက် အာဏာခွဲဝီမှု (Horizontal Distribution of Power) ဆိုစွာ နိုင်ငံတော်အဆင့်တခုတည်းမာ အဖွဲ့အစည်းအမျိုးမျိုးအကြား အာဏာခွဲဝီခြင်းကို ဆိုလိုပါရေ။ ဒေသဘောတရားနန့် ဆက်စပ်ရေ အာဏာသုံးရပ်ခွဲခြားမှု (Separation of Powers) မာ အဓိကမဏ္ဍိုင်သုံးရပ် ပါဝင်ပါရေ။ # '''ဥပဒေပြုရီးမဏ္ဍိုင်''' — ဥပဒေတိ ရီးဆွဲခြင်း၊ ဆွေးနွေးခြင်းနန့် အတည်ပြုပြဋ္ဌာန်းခြင်း။ # '''အုပ်ချုပ်ရီးမဏ္ဍိုင်''' — ဥပဒေတိကို အကောင်အထည်ဖော်ခြင်း၊ အစိုးရလုပ်ငန်းတိကို စီမံခန့်ခွဲခြင်း။ # '''တရားစီရင်ရီးမဏ္ဍိုင်''' — ဥပဒေတိကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခြင်း၊ အမှုအခင်းတိကို စီရင်ဆုံးဖြတ်ခြင်း။ မဏ္ဍိုင်တခုချင်းစီ၏ လုပ်ပိုင်ခွင့်တိကို သတ်မှတ်ထားခြင်းက အာဏာတရပ်တည်းမာ အလွန်အကျွံ စုစည်းမှုကို ကန့်သတ်ဖို့ ရည်ရွယ်ပါရေ။ အာဏာသုံးရပ်အကြား အပြန်အလှန်ထိန်းကျောင်းမှုကို Checks and Balances ဟု ခေါ်ဆိုပါရေ။<ref name="Cornell"/> === ဒေါင်လိုက် အာဏာခွဲဝီမှု === ဒေါင်လိုက် အာဏာခွဲဝီမှု (Vertical Distribution of Power) ဆိုစွာ နိုင်ငံတော်အဆင့်အသီးသီးအကြား အာဏာခွဲဝီခြင်း ဖြစ်ပါရေ။ ဥပမာအားဖြင့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရ၊ ပြည်နယ်အစိုးရနန့် ဒေသန္တရအစိုးရတိအကြား ဥပဒေပြုခွင့်၊ အုပ်ချုပ်ရီးလုပ်ပိုင်ခွင့်နန့် ဘဏ္ဍာရီးဆိုင်ရာ အာဏာတိကို ခွဲဝီသတ်မှတ်ခြင်း ဖြစ်ပါရေ။ [[ဖက်ဒရယ်စနစ်]]မာ ပြည်ထောင်စုအဆင့်နန့် ပြည်နယ်အဆင့်တိအတွက် သီးခြားလုပ်ပိုင်ခွင့်တိကို ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေနန့် အာမခံသတ်မှတ်ထားနိုင်ပါရေ။ International IDEA ၏ ရှင်းလင်းချက်အရ ဖက်ဒရယ်စနစ်ရေ ဒေသဆိုင်ရာ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်နန့် ပြည်ထောင်စုအဆင့် ပူးတွဲအုပ်ချုပ်မှုကို ပေါင်းစပ်ထားရေ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေဆိုင်ရာ စနစ်တခု ဖြစ်ပါရေ။<ref name="IDEA"/> === နိုင်ငံရီးအုပ်စုတိအကြား အာဏာခွဲဝီမှု === နိုင်ငံရီးအုပ်စုတိအကြား အာဏာခွဲဝီမှုရေ လူမျိုး၊ ဘာသာစကား၊ ဘာသာရီး တနည်းအားဖြင့် နိုင်ငံရီးအမြင် ကွဲပြားရေ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတိကို နိုင်ငံတော်ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်မှုမာ ပါဝင်ခွင့်ပီးရီးနန့် ဆက်စပ်ပါရေ။ ဒေစနစ်အချို့မာ ညွန့်ပေါင်းအစိုးရဖွဲ့စည်းခြင်း၊ အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်ကို အသုံးပြုခြင်း၊ အုပ်စုတိ၏ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ကိုယ်ပိုင်စီမံခွင့်ကို အာမခံခြင်းနန့် အရေးပါရေ ဆုံးဖြတ်ချက်တချို့အတွက် အုပ်စုအများအပြား၏ သဘောတူညီမှုကို လိုအပ်စီခြင်းတို့ ပါဝင်နိုင်ပါရေ။ ယင်းသဘောတရားကို နိုင်ငံရီးသိပ္ပံပညာသျှင် [[အာရင့် လိပ်ဟတ်]] (Arend Lijphart) ၏ Consociational Democracy အယူအဆနန့် ဆက်စပ်လေ့လာနိုင်ပါရေ။<ref name="Power">[https://www.nationalacademies.org/read/9434/chapter/2 National Academies Press, ''Electoral Systems and Conflict in Divided Societies'', Chapter 2.]</ref> == အာဏာခွဲဝီမှုနန့် ဖက်ဒရယ်စနစ် == ဖက်ဒရယ်စနစ်နန့် အာဏာခွဲဝီမှုရေ ဆက်စပ်နီကေလေ့ အဓိပ္ပာယ်တူညီစွာ မဟုတ်ပါ။ ဖက်ဒရယ်စနစ်ရေ နိုင်ငံတော်အတွင်း အစိုးရအဆင့်အမျိုးမျိုးအတွက် လုပ်ပိုင်ခွင့်တိကို ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေအရ ခွဲဝီသတ်မှတ်ထားရေ စနစ်ဖြစ်ပါရေ။ အာဏာခွဲဝီမှုကမူ ဖက်ဒရယ်စနစ်ထက် ပိုမိုကျယ်ပြန့်ရေ သဘောတရားဖြစ်ပြီး အစိုးရမဏ္ဍိုင်တိအကြား အာဏာခွဲခြားခြင်းနန့် နိုင်ငံရီးအုပ်စုတိအကြား ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်ခွင့် ခွဲဝီခြင်းတိကိုလေ့ ရည်ညွှန်းနိုင်ပါရေ။ ဖက်ဒရယ်မဟုတ်တေ နိုင်ငံတချို့မာလေ့ ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရီးအတွက် လုပ်ပိုင်ခွင့်တချို့ကို ဗဟိုအစိုးရက လွှဲပြောင်းပီးထားနိုင်ပါရေ။ ယေရာလေ့ ဗဟိုအစိုးရက ဥပဒေနန့် ပြန်လည်ပြုပျင်နိုင်ရေ လုပ်ပိုင်ခွင့်လွှဲပြောင်းမှုနန့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေက အာမခံထားရေ ဖက်ဒရယ်လုပ်ပိုင်ခွင့်တို့မာ ကွဲပြားမှုဟိပါရေ။<ref name="Territory">Ginsburg, Tom (2018). [https://www.idea.int/publications/catalogue/constitutional-design-territorially-divided-societies ''Constitutional Design for Territorially Divided Societies'']. International IDEA.</ref> == မြန်မာနိုင်ငံ၏ အာဏာခွဲဝီမှု == မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၂၀၀၈ ခုနှစ် [[ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ]]မာ နိုင်ငံတော်အာဏာခွဲဝီမှုဆိုင်ရာ ပြဋ္ဌာန်းချက်တိ ပါဝင်ပါရေ။ ပုဒ်မ ၁၁ (က) အရ ဥပဒေပြုရီးအာဏာ၊ အုပ်ချုပ်ရီးအာဏာနန့် တရားစီရင်ရီးအာဏာတိကို တတ်နိုင်ဇာလောက် ခွဲခြားထားပြီး အပြန်အလှန်ထိန်းကျောင်းရဖို့ ပြဋ္ဌာန်းထားပါရေ။ ပုဒ်မ ၁၁ (ခ) အရ ယင်းအာဏာတိကို ပြည်ထောင်စု၊ တိုင်းဒေသကြီး၊ ပြည်နယ်နန့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသတိအကြား ခွဲဝီကျင့်သုံးရဖို့ သတ်မှတ်ထားပါရေ။<ref name="Constitution">[https://www.wipo.int/wipolex/en/legislation/details/20215 ''Constitution of the Republic of the Union of Myanmar (2008)'', consolidated version incorporating amendments up to 2020, WIPO Lex.]</ref> === ဥပဒေပြုရီးအာဏာ ခွဲဝီမှု === ပုဒ်မ ၁၂ အရ ဥပဒေပြုရီးအာဏာကို ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်၊ တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်နန့် ပြည်နယ်လွှတ်တော်တိအကြား ခွဲဝီထားပါရေ။ ပုဒ်မ ၉၆ အရ ပြည်ထောင်စုဥပဒေပြုစာရင်းမာ ပါဝင်ရေ ကိစ္စတိအတွက် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က ဥပဒေပြုခွင့်ဟိပြီး ပုဒ်မ ၁၈၈ အရ ပြည်နယ်လွှတ်တော်တိရေ ဇယား (၂) မာ သတ်မှတ်ထားရေ ကိစ္စတိကို ဥပဒေပြုခွင့်ဟိပါရေ။ === အုပ်ချုပ်ရီးအာဏာ ခွဲဝီမှု === ပုဒ်မ ၁၇ အရ အုပ်ချုပ်ရီးအာဏာကို ပြည်ထောင်စု၊ တိုင်းဒေသကြီးနန့် ပြည်နယ်တိအကြား ခွဲဝီထားပါရေ။ ပုဒ်မ ၂၄၉ အရ ပြည်နယ်အစိုးရ၏ အုပ်ချုပ်ရီးအာဏာရေ ပြည်နယ်လွှတ်တော်က ဥပဒေပြုခွင့်ဟိရေ ကိစ္စတိအပြင် ပြည်ထောင်စုဥပဒေအရ ဆောင်ရွက်ခွင့်ပီးထားရေ ကိစ္စတိအထိ သက်ရောက်ပါရေ။ === တရားစီရင်ရီးအာဏာ ခွဲဝီမှု === ပုဒ်မ ၁၈ အရ တရားစီရင်ရီးအာဏာကို ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်၊ တိုင်းဒေသကြီးနန့် ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်တိအပြင် အဆင့်ဆင့်တရားရုံးတိအကြား ခွဲဝီထားပါရေ။ ယင်းတရားရုံးတိ၏ စီရင်ပိုင်ခွင့်နန့် တရားစီရင်ရီးလုပ်ငန်းတိကို သက်ဆိုင်ရာဥပဒေတိက သတ်မှတ်ပါရေ။<ref name="Constitution"/> == ရခိုင်ပြည်နယ်နန့် အာဏာခွဲဝီမှု == [[File:Rakhine State in Myanmar 2010.svg|thumb|right|240px|မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ရခိုင်ပြည်နယ်၏ တည်နီရာပြမြေပုံ။ ဖန်တီးသူ - NordNordWest။ CC BY-SA 3.0 DE။]] [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၏ အာဏာခွဲဝီမှုဆိုင်ရာ အခြီအနီကို လေ့လာရာမာ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေအရ ပြဋ္ဌာန်းထားရေ လုပ်ပိုင်ခွင့်တိနန့် လက်တွိကျင့်သုံးနီရေ အုပ်ချုပ်ရီးအာဏာတိကို ခွဲခြားနားလည်ဖို့ လိုအပ်ပါရေ။ === ရခိုင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်၏ လုပ်ပိုင်ခွင့် === ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေအရ [[ရခိုင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်]]ရေ ပြည်နယ်အဆင့် ဥပဒေပြုအဖွဲ့အစည်းဖြစ်ပါရေ။ ပုဒ်မ ၁၈၈ နန့် ဇယား (၂) အရ ပြည်နယ်အဆင့် ဥပဒေပြုခွင့်ဟိရေ ကိစ္စတချို့မှာ - # ပြည်နယ်ဘဏ္ဍာရီးနန့် ဒေသန္တရစီမံကိန်းတိ။ # သတ်မှတ်ထားရေ ပြည်နယ်အခွန်အကောက်တိ။ # စိုက်ပျိုးရီးနန့် ရီချိုငါးလုပ်ငန်းတိ။ # ပြည်နယ်က စီမံခန့်ခွဲခွင့်ဟိရေ လမ်းတံတားနန့် ဆိပ်ကမ်းတိ။ # ပြည်နယ်အဆင့် လူမှုဖူလုံရီးလုပ်ငန်းတိ။ # မီးဖီးနန့် သဘာဝဖီးအန္တရာယ် ကာကွယ်ရီး။ # ပြည်နယ်က စီမံခန့်ခွဲခွင့်ဟိရေ ယဉ်ကျေးမှုအမွီအနှစ်နန့် ပြတိုက်တိ ဖြစ်ပါရေ။ ဒေကဏ္ဍတိအတွက် ပြည်နယ်၏ လုပ်ပိုင်ခွင့်ရေ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ၊ ပြည်ထောင်စုဥပဒေနန့် သက်ဆိုင်ရာဥပဒေပြုစာရင်းတိအထက်မာ မူတည်ပါရေ။<ref name="Constitution"/> === ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရီးနန့် ဗဟိုအစိုးရ === ပုဒ်မ ၂၆၁ အရ ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်ကို သမ္မတက သက်ဆိုင်ရာပြည်နယ်လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်တိထဲက ရွီးချယ်အမည်စာရင်းတင်သွင်းပြီး ပြည်နယ်လွှတ်တော်၏ အတည်ပြုချက်နန့် ခန့်အပ်ပါရေ။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေအရ ပြည်နယ်လွှတ်တော်ရေ အမည်စာရင်းတင်သွင်းခံရသူ၏ သတ်မှတ်ထားရေ အရည်အခြင်း မပြည့်မီကြောင်း သက်သေမပြနိုင်ကေ ယင်းအမည်စာရင်းကို ငြင်းပယ်ခွင့်မဟိပါ။ ဒေပြဋ္ဌာန်းချက်ရေ ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရီးအာဏာ ခွဲဝီထားကေလေ့ ဝန်ကြီးချုပ်ခန့်အပ်ရီးမာ ပြည်ထောင်စုသမ္မတ၏ လုပ်ပိုင်ခွင့် အရေးပါနီကြောင်း ဖော်ပြပါရေ။<ref name="Constitution"/> === ရခိုင်ဒေသ၏ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးမှု === ရခိုင်ဒေသ၏ အာဏာခွဲဝီမှုကို လေ့လာရာမာ ပြည်နယ်အဆင့် ဥပဒေပြုခွင့်၊ ဘဏ္ဍာငွီစီမံခန့်ခွဲခွင့်၊ ဒေသဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရီးဆုံးဖြတ်ခွင့်နန့် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတိ၏ ကိုယ်စားပြုခွင့်တို့ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားနိုင်ပါရေ။ ဥပမာအားဖြင့် [[မြောက်ဦး]]ရှီးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုအမွီအနှစ် ထိန်းသိမ်းရီး၊ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်း ရီကြောင်းလားလာရီး၊ စိုက်ပျိုးရီးနန့် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းတိအတွက် မူဝါဒဆုံးဖြတ်ခွင့်ကို ပြည်ထောင်စုနန့် ပြည်နယ်အကြား ဇာပိုင်ခွဲဝီသင့်ကြောင်းဆိုရေ မီးခွန်းတိရေ အာဏာခွဲဝီမှုဆိုင်ရာ လေ့လာရီးအကြောင်းအရာတိ ဖြစ်ပါရေ။ ယေကေလေ့ ဒေကိစ္စတိကို ရခိုင်ပြည်နယ်က လွတ်လပ်စွာ အပြည့်အဝဆုံးဖြတ်ခွင့်ဟိထားကြောင်း မဆိုလိုပါ။ လုပ်ပိုင်ခွင့်တခုချင်းစီ၏ ဥပဒေရီးရာအခြီခံကို သီးခြားစိစစ်ဖို့ လိုအပ်ပါရေ။ လက်ဟိနယ်မြေအလိုက် အုပ်ချုပ်မှုနန့် အာဏာထိန်းချုပ်မှုအခြီအနီတိရေ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေမာ ပြဋ္ဌာန်းထားရေ အာဏာခွဲဝီမှုစနစ်နန့် ကွဲပြားနိုင်ပါရေ။ ယင်းအတွက် ဥပဒေအရ လုပ်ပိုင်ခွင့်နန့် လက်တွိအာဏာကျင့်သုံးမှုကို သီးခြားလေ့လာဖို့ လိုအပ်ပါရေ။ == အာဏာခွဲဝီမှု၏ အားသာချက်တိ == အာဏာခွဲဝီမှုရေ အာဏာအလွဲသုံးစားမှုကို ကန့်သတ်ခြင်း၊ ဒေသခံပြည်သူတိ၏ လိုအပ်ချက်ကို ပိုမိုသိဟိနိုင်ခြင်းနန့် နိုင်ငံရီးဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်မှုမာ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအမျိုးမျိုး ပါဝင်နိုင်ခြင်း စရေ အကျိုးကျေးဇူးတိကို ပီးနိုင်ပါရေ။ ဒေသဆိုင်ရာအစိုးရတိမှာ လုပ်ပိုင်ခွင့် လုံလောက်စွာဟိကေ ဒေသ၏ ပညာရီး၊ ကျန်းမာရီး၊ စိုက်ပျိုးရီးနန့် အခြီခံအဆောက်အအုံဆိုင်ရာ လိုအပ်ချက်တိကို ပိုမိုနီးကပ်စွာ စီမံဆောင်ရွက်နိုင်ပါရေ။ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအမျိုးမျိုး ပါဝင်ရေ အာဏာခွဲဝီမှုစနစ်တချို့ရေ နိုင်ငံရီးအရ ဖယ်ထုတ်ခံရမှုကို လျှော့ချပြီး ပဋိပက္ခတိကို ငြိမ်းချမ်းရီးနည်းလမ်းနန့် ဖြေရှင်းနိုင်ဖို့ အထောက်အကူပြုနိုင်ပါရေ။<ref name="Territory"/> == အားနည်းချက်နန့် စိန်ခေါ်မှုတိ == အာဏာခွဲဝီမှုစနစ်မာ အားနည်းချက်တိလေ့ ဟိနိုင်ပါရေ။ အထူးသဖြင့် အစိုးရအဆင့်တိအကြား လုပ်ပိုင်ခွင့် မရှင်းလင်းကေ တာဝန်ယူမှုရှုပ်ထွီးခြင်း၊ ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်မှု နှောင့်နှေးခြင်းနန့် အာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်းတိအကြား အငြင်းပွားမှုတိ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါရေ။ ဒေသအချို့မာ ဘဏ္ဍာငွီ၊ ကျွမ်းကျင်ဝန်ထမ်းနန့် အုပ်ချုပ်ရီးစွမ်းဆောင်ရည် မလုံလောက်ကေ လွှဲပြောင်းပီးထားရေ လုပ်ပိုင်ခွင့်တိကို ထိရောက်စွာ အသုံးမပြုနိုင်ရေ အခြီအနီတိ ဖြစ်လာနိုင်ပါရေ။ ထို့အပြင် ဒေသဆိုင်ရာအာဏာကို လူအုပ်စုငယ်တခုက ထိန်းချုပ်ထားကေ ဗဟိုအဆင့်အာဏာစုစည်းမှုကို လျှော့ချနိုင်ကေလေ့ ဒေသအဆင့်အာဏာအလွဲသုံးစားမှုကို မတားဆီးနိုင်ပါ။ ယင်းအတွက် အာဏာခွဲဝီမှုနန့်အတူ တရားဥပဒေစိုးမိုးမှု၊ ဘဏ္ဍာရီးတာဝန်ခံမှု၊ ပြည်သူ့ကိုယ်စားပြုမှုနန့် လွတ်လပ်ရေ စစ်ဆေးထိန်းကျောင်းမှုစနစ်တိကိုလေ့ ထည့်သွင်းတည်ဆောက်ဖို့ လိုအပ်ပါရေ။<ref name="IDEA"/> == အာဏာခွဲဝီမှု၏ အရေးပါမှု == အာဏာခွဲဝီမှုရေ ခေတ်သစ်နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရီးနန့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေဆိုင်ရာ အရေးပါရေ သဘောတရားတခု ဖြစ်ပါရေ။ နိုင်ငံတော်အာဏာကို မဏ္ဍိုင်တိအကြား ခွဲခြားခြင်း၊ အုပ်ချုပ်ရီးအဆင့်တိအကြား လုပ်ပိုင်ခွင့်သတ်မှတ်ခြင်းနန့် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတိ၏ ကိုယ်စားပြုမှုကို မြှင့်တင်ခြင်းတို့ရေ အာဏာခွဲဝီမှု၏ အဓိကအစိတ်အပိုင်းတိ ဖြစ်ပါရေ။ ယေရာလေ့ အာဏာခွဲဝီမှုကို ဥပဒေမာ ရီးသားပြဋ္ဌာန်းထားခြင်းတခုတည်းနန့် တရားမျှတရေ အုပ်ချုပ်ရီးစနစ် ဖြစ်ပေါ်လာမည်ဟု မဆိုနိုင်ပါ။ ခွဲဝီထားရေ အာဏာတိကို လက်တွိကျင့်သုံးနိုင်မှု၊ ပြည်သူ့အခွင့်အရီးကာကွယ်မှုနန့် အုပ်ချုပ်ရီးအဖွဲ့အစည်းတိ၏ တာဝန်ခံမှုတို့ရေ အာဏာခွဲဝီမှုစနစ်၏ အရည်အသွီးကို သတ်မှတ်ရာမာ အရေးပါပါရေ။ == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[အာဏာခွဲခြားမှု]] * [[ဥပဒေပြုရီး]] * [[အုပ်ချုပ်ရီးမဏ္ဍိုင်]] * [[တရားစီရင်ရီးမဏ္ဍိုင်]] * [[ဖက်ဒရယ်စနစ်]] * [[ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်]] * [[ဒီမိုကရေစီ]] * [[နိုင်ငံတော်အချုပ်အခြာအာဏာ]] * [[ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ]] * [[ရခိုင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်]] * [[ရခိုင်ပြည်နယ်အစိုးရ]] * [[ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရီး]] == ကိုးကားချက်တိ == <references /> == ပြင်ပလင့်ခ်တိ == * [https://www.idea.int/publications/catalogue/federalism International IDEA – Federalism] * [https://www.idea.int/publications/catalogue/constitutional-design-territorially-divided-societies International IDEA – Constitutional Design for Territorially Divided Societies] * [https://www.law.cornell.edu/wex/separation_of_powers Cornell Law School – Separation of Powers] * [https://www.wipo.int/wipolex/en/legislation/details/20215 WIPO Lex – Myanmar Constitution] * [https://www.constituteproject.org/constitution/Myanmar_2008 Constitute Project – Myanmar Constitution] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Rakhine_State_in_Myanmar_2010.svg Wikimedia Commons – Rakhine State Map] [[Category:နိုင်ငံရီး]] [[Category:နိုင်ငံရီးသိပ္ပံ]] [[Category:အာဏာခွဲဝီမှု]] [[Category:ဖက်ဒရယ်စနစ်]] [[Category:ဒီမိုကရေစီ]] [[Category:နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရီး]] 5vt048utvq4hyy0qu6bl0ox6medhior အာဏာခွဲဝေမှု 0 6482 22287 2026-11-04T01:01:11Z Retkhaberi 224 Retkhaberi moved page [[အာဏာခွဲဝေမှု]] to [[အာဏာခွဲဝီမှု]] 22287 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[အာဏာခွဲဝီမှု]] noh8kk1m8hxzroqw7hf0ire31f9g63s တိုင်းဒေသကြီး 0 6483 22288 2026-11-04T01:13:35Z Retkhaberi 224 Created page with " '''တိုင်းဒေသကြီး''' (အင်္ဂလိပ်: '''Region''') ဆိုစွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ပထမအဆင့် အုပ်ချုပ်ရီးနယ်မြီအမျိုးအစားတခု ဖြစ်ပါရေ။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၂၀၀၈ ခုနှစ် [[ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ]]အရ နိုင်ငံ..." 22288 wikitext text/x-wiki '''တိုင်းဒေသကြီး''' (အင်္ဂလိပ်: '''Region''') ဆိုစွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ပထမအဆင့် အုပ်ချုပ်ရီးနယ်မြီအမျိုးအစားတခု ဖြစ်ပါရေ။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၂၀၀၈ ခုနှစ် [[ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ]]အရ နိုင်ငံတော်ကို တိုင်းဒေသကြီး ခုနစ်ခု၊ ပြည်နယ် ခုနစ်ခုနန့် ပြည်ထောင်စုနယ်မြီတိဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပါရေ။ တိုင်းဒေသကြီးတခုစီမာ သတ်မှတ်ထားရေ နယ်မြီနိမိတ်၊ အုပ်ချုပ်ရီးဖွဲ့စည်းပုံနန့် ဥပဒေပြုရီးဆိုင်ရာ လုပ်ပိုင်ခွင့်တိ ဟိပါရေ။<ref name="Constitution">[https://www.constituteproject.org/constitution/Myanmar_2008?lang=en ''Constitution of the Republic of the Union of Myanmar (2008)'', Sections 9, 49–51, Constitute Project.]</ref> ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၉ (က) အရ ယခင်ဟိခရေ တိုင်းခုနစ်ခုကို တိုင်းဒေသကြီးခုနစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားပြီး ပြည်နယ်ခုနစ်ခုကိုလေ့ ဆက်လက်ထားဟိပါရေ။ တိုင်းဒေသကြီးနန့် ပြည်နယ်ရို့စွာ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေအရ အဆင့်အတန်းတူညီပါရေ။<ref name="Constitution"/> [[File:Myanmar state region territory map.svg|thumb|right|280px|မြန်မာနိုင်ငံ၏ တိုင်းဒေသကြီး၊ ပြည်နယ်နန့် ပြည်ထောင်စုနယ်မြီတိကို ခွဲခြားပြထားရေ မြေပုံ။ ဖန်တီးသူ - EmeraldRange။ CC BY-SA 4.0။]] == သမိုင်းနောက်ခံ == မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရီးနယ်မြီဖွဲ့စည်းပုံရေ သမိုင်းကာလအလိုက် ပြောင်းလဲမှုတိ ဟိခပါရေ။ ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်၊ လွတ်လပ်ရီးရပြီးနောက် ပါလီမန်ခေတ်နန့် နောက်ပိုင်းအုပ်ချုပ်ရီးကာလတိမာ နယ်မြီဖွဲ့စည်းပုံနန့် အုပ်ချုပ်ရီးလုပ်ပိုင်ခွင့်တိကို အမျိုးမျိုးသတ်မှတ်ခကတ်ပါရေ။ ၁၉၇၄ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေအရ မြန်မာနိုင်ငံကို ပြည်နယ်ခုနစ်ခုနန့် တိုင်းခုနစ်ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းခပါရေ။ ယင်းခေတ်မာ တိုင်းနန့် ပြည်နယ်ရို့၏ အုပ်ချုပ်ရီးအခန်းကဏ္ဍကို ဗဟိုအုပ်ချုပ်ရီးစနစ်အတွင်း သတ်မှတ်ထားခပါရေ။<ref name="TNI">[https://www.tni.org/en/article/the-creation-of-new-constituent-units-in-the-myanmar-context Transnational Institute, ''The Creation of New Constituent Units in the Myanmar Context''.]</ref> ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေမာ ယခင်တိုင်းခုနစ်ခုကို တိုင်းဒေသကြီးတိအဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခပါရေ။ ယင်းဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေရေ ၂၀၁၁ ခုနှစ်မာ လွှတ်တော်စနစ်အသစ် စတင်ချိန်နန့်အတူ အာဏာတည်လာပါရေ။ ဒေပြောင်းလဲမှုနန့်အတူ တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်၊ တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့နန့် တိုင်းဒေသကြီးအဆင့် ဥပဒေပြုလုပ်ပိုင်ခွင့်တိကို ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေအရ သတ်မှတ်ထားပါရေ။<ref name="Admin">[https://www.tni.org/en/publication/administrative-map-of-myanmar Transnational Institute (2015), ''Administrative Map of Myanmar''.]</ref> == တိုင်းဒေသကြီး ခုနစ်ခု == မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၉ အရ အောက်ပါ တိုင်းဒေသကြီး ခုနစ်ခု ပါဝင်ပါရေ။<ref name="Constitution"/> {| class="wikitable sortable" ! စဉ် ! တိုင်းဒေသကြီး ! အင်္ဂလိပ်အမည် |- | ၁ | [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] | Sagaing Region |- | ၂ | [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]] | Tanintharyi Region |- | ၃ | [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] | Bago Region |- | ၄ | [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] | Magway Region |- | ၅ | [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] | Mandalay Region |- | ၆ | [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] | Yangon Region |- | ၇ | [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] | Ayeyarwady Region |} ဒေတိုင်းဒေသကြီးတိရေ နယ်မြီအကျယ်အဝန်း၊ လူဦးရွီ၊ ပထဝီအနီအထား၊ သဘာဝအရင်းအမြစ်နန့် စီးပွားရီးလုပ်ငန်းတိအရ ကွဲပြားပါရေ။ ဥပမာအားဖြင့် ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးရေ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသနန့် စိုက်ပျိုးရီးလုပ်ငန်းတိအတွက် ထင်ရှားပါရေ။ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးရေ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း၏ ကုန်သွယ်ရီးနန့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အချက်အချာဒေသတခု ဖြစ်ပါရေ။ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးရေ ကမ်းရိုးတန်းနန့် ပင်လယ်ရီကြောင်းလုပ်ငန်းတိနန့် ဆက်စပ်ပါရေ။ == တိုင်းဒေသကြီးနန့် ပြည်နယ် ကွဲပြားမှု == မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရီးနယ်မြီဖွဲ့စည်းပုံမာ တိုင်းဒေသကြီး (Region) နန့် ပြည်နယ် (State) ဆိုရေ အမည်နှစ်မျိုးကို အသုံးပြုပါရေ။ သမိုင်းနောက်ခံအရ တိုင်းဒေသကြီးတိစွာ ဗမာလူမျိုးအများစု နီထိုင်ရေ နယ်မြီတိနန့် ဆက်စပ်ပြီး ပြည်နယ်တိရေ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးအမျိုးမျိုး၏ သမိုင်းနောက်ခံနန့် ဆက်စပ်ပါရေ။<ref name="TNI"/> ယေကေလေ့ ဒေခွဲခြားမှုရေ လူမျိုးတမျိုးတည်း နီထိုင်ရေ နယ်မြီဖြစ်ကြောင်း မဆိုလိုပါ။ တိုင်းဒေသကြီးတိမာလေ့ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးအမျိုးမျိုး နီထိုင်ကတ်ပါရေ။ ပြည်နယ်တိမာလေ့ လူမျိုးပေါင်းစုံ နီထိုင်ကတ်ပါရေ။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၉ အရ တိုင်းဒေသကြီးနန့် ပြည်နယ်တိကို အဆင့်အတန်းတူညီစွာ သတ်မှတ်ထားပါရေ။ ယင်းအတွက် တိုင်းဒေသကြီးရေ ပြည်နယ်ထက် အုပ်ချုပ်ရီးအဆင့်မြင့်ရေ နယ်မြီဖြစ်ပါရေ လို့ မဆိုနိုင်ပါ။ ပြည်နယ်ရေလေ့ တိုင်းဒေသကြီး၏ လက်အောက်ခံနယ်မြီ မဟုတ်ပါ။ == အုပ်ချုပ်ရီးနယ်မြီဖွဲ့စည်းပုံ == ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၅၁ မာ ကျေးရွာ၊ ကျေးရွာအုပ်စု၊ ရပ်ကွက်၊ မြို့နယ်၊ ခရိုင်နန့် တိုင်းဒေသကြီး သို့တည်းမဟုတ် ပြည်နယ်တို့၏ အုပ်ချုပ်ရီးဖွဲ့စည်းပုံကို သတ်မှတ်ထားပါရေ။ ယင်းဖွဲ့စည်းပုံအရ မြို့နယ်တိကို ခရိုင်တိအဖြစ် စုစည်းပြီး ခရိုင်တိကို တိုင်းဒေသကြီး သို့တည်းမဟုတ် ပြည်နယ်အဖြစ် ဖွဲ့စည်းထားပါရေ။ တိုင်းဒေသကြီးအတွင်းဟိ ခရိုင်နန့် မြို့နယ်အရွီအတွက်ရေ နယ်မြီအကျယ်အဝန်း၊ လူဦးရွီနန့် အုပ်ချုပ်ရီးနယ်နိမိတ် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ချက်တိအလိုက် ကွဲပြားနိုင်ပါရေ။ နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရီးအတွက် မြို့နယ်အဆင့်လုပ်ငန်းတိ၊ ဒေသန္တရဝန်ဆောင်မှုတိနန့် အစိုးရဌာနတိ၏ လုပ်ငန်းတိကို အဆင့်ဆင့် စီမံဆောင်ရွက်ရပါရေ။ == တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် == [[တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်]] (Region Hluttaw) ဆိုစွာ သက်ဆိုင်ရာတိုင်းဒေသကြီးအတွက် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေအရ သတ်မှတ်ထားရေ ဥပဒေပြုအဖွဲ့အစည်း ဖြစ်ပါရေ။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၁၆၁ အရ တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်မာ ရွီးကောက်တင်မြှောက်ခံ ကိုယ်စားလှယ်တိ၊ တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ်တိနန့် သတ်မှတ်ချက်ပြည့်မီရေ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးကိုယ်စားလှယ်တိ ပါဝင်နိုင်ပါရေ။<ref name="Legislature">[https://www.constituteproject.org/constitution/Myanmar_2008?lang=en Myanmar Constitution (2008), Sections 161 and 188.]</ref> ပုဒ်မ ၁၈၈ အရ တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ရေ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ၏ ဇယား (၂) မာ ပါဝင်ရေ ကိစ္စတိကို ဥပဒေပြုခွင့်ဟိပါရေ။ ယင်းလုပ်ပိုင်ခွင့်တိမာ တိုင်းဒေသကြီးဘဏ္ဍာရီး၊ သတ်မှတ်ထားရေ အခွန်အကောက်၊ စိုက်ပျိုးရီး၊ ရီချိုငါးလုပ်ငန်းနန့် ဒေသန္တရစီမံကိန်းဆိုင်ရာ ကိစ္စတချို့ ပါဝင်ပါရေ။ ယေရာလေ့ ပြည်ထောင်စုဥပဒေပြုစာရင်းမာ သတ်မှတ်ထားရေ ကိစ္စတိကို တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်က အကန့်အသတ်မဟိ ဥပဒေပြုနိုင်စွာ မဟုတ်ပါ။ == တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့ == တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့ (Region Government) ရေ သက်ဆိုင်ရာတိုင်းဒေသကြီး၏ အုပ်ချုပ်ရီးလုပ်ငန်းတိကို ဆောင်ရွက်ဖို့ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေက သတ်မှတ်ထားရေ အဖွဲ့အစည်းဖြစ်ပါရေ။ ပုဒ်မ ၂၄၇ နန့် ၂၄၈ အရ တိုင်းဒေသကြီးအဆင့် အုပ်ချုပ်ရီးအကြီးအကဲမှာ တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်ပါရေ။ တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့မာ ဝန်ကြီးချုပ်၊ ဝန်ကြီးတိနန့် ဥပဒေချုပ်တို့ ပါဝင်ပါရေ။<ref name="Government">[https://www.constituteproject.org/constitution/Myanmar_2008?lang=en Myanmar Constitution (2008), Sections 247–262.]</ref> ပုဒ်မ ၂၆၁ အရ တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်ကို သမ္မတက သက်ဆိုင်ရာလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်တိထဲက ရွီးချယ်ပြီး တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်၏ အတည်ပြုချက်ဖြင့် ခန့်အပ်ပါရေ။ တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရ၏ အုပ်ချုပ်ရီးလုပ်ပိုင်ခွင့်မာ ဒေသဆိုင်ရာစီမံကိန်းတိကို အကောင်အထည်ဖော်ခြင်း၊ သက်ဆိုင်ရာဌာနတိကို စီမံကြီးကြပ်ခြင်းနန့် အစိုးရဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းတိကို ဆောင်ရွက်ခြင်းတို့ ပါဝင်နိုင်ပါရေ။ == ဘဏ္ဍာရီးနန့် ဒေသဖွံ့ဖြိုးရီး == တိုင်းဒေသကြီးတခု၏ အုပ်ချုပ်ရီးလုပ်ငန်းတိကို ဆောင်ရွက်ရာမာ ဘဏ္ဍာငွီ၊ လူ့စွမ်းအားအရင်းအမြစ်နန့် အခြီခံအဆောက်အအုံတိ လိုအပ်ပါရေ။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ ဇယား (၂) အရ တိုင်းဒေသကြီးနန့် ပြည်နယ်တိအတွက် ဘဏ္ဍာရီးနန့် စီမံကိန်းဆိုင်ရာ လုပ်ပိုင်ခွင့်တချို့ကို သတ်မှတ်ထားပါရေ။ တိုင်းဒေသကြီးဘဏ္ဍာငွီကို အခြီခံပြီး ဒေသန္တရလမ်းတံတား၊ ရီပီးဝီရီး၊ မြို့ပြဝန်ဆောင်မှုနန့် သက်ဆိုင်ရာဥပဒေအရ ဆောင်ရွက်ခွင့်ဟိရေ ဖွံ့ဖြိုးရီးလုပ်ငန်းတိကို စီမံနိုင်ပါရေ။ ယေကေလေ့ လုပ်ငန်းတခုချင်းစီ၏ ဘဏ္ဍာရီးအာဏာနန့် အုပ်ချုပ်ရီးလုပ်ပိုင်ခွင့်ရေ ပြည်ထောင်စုဥပဒေနန့် သက်ဆိုင်ရာဥပဒေတိအထက်မာ မူတည်ပါရေ။ == တိုင်းဒေသကြီးနန့် ပြည်ထောင်စုနယ်မြီ == [[နေပြည်တော်ပြည်ထောင်စုနယ်မြီ]]ရေ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တိုင်းဒေသကြီးခုနစ်ခုနန့် ပြည်နယ်ခုနစ်ခုထဲမာ မပါဝင်ပါ။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၅၀ အရ နေပြည်တော်ကို ပြည်ထောင်စုနယ်မြီအဖြစ် သတ်မှတ်ထားပြီး သမ္မတ၏ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်မှုအောက်မာ ထားဟိပါရေ။ ယင်းအတွက် နေပြည်တော်ပြည်ထောင်စုနယ်မြီကို တိုင်းဒေသကြီးတခုအဖြစ် ရီတွက်ခြင်း မပြုသင့်ပါ။<ref name="Constitution"/> == ရခိုင်ပြည်နယ်နန့် ဆက်စပ်မှု == [[File:Rakhine State in Myanmar 2010.svg|thumb|right|240px|မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ရခိုင်ပြည်နယ်၏ တည်နီရာပြမြေပုံ။ ဖန်တီးသူ - NordNordWest။ CC BY-SA 3.0 DE။]] [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]ရေ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အနောက်ဘက် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်ကမ်းရိုးတန်းဒေသမာ တည်ဟိပါရေ။ ရခိုင်ပြည်နယ်ရေ တိုင်းဒေသကြီးမဟုတ်ဘဲ ပြည်နယ်ဖြစ်ပြီး ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေအရ တိုင်းဒေသကြီးတိနန့် အဆင့်အတန်းတူညီပါရေ။ ရခိုင်ပြည်နယ်၏ အရှိဘက်မာ [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]နန့် [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]တိ တည်ဟိပါရေ။ မြောက်ဘက်မာ [[ချင်းပြည်နယ်]]နန့် နယ်မြီချင်းဆက်စပ်နီပါရေ။<ref name="Rakhine">[https://myanmarcgchongqing.org/travel-information/ Consulate General of Myanmar in Chongqing, ''Travel Information: Rakhine and neighbouring Regions''.]</ref> === နယ်စပ်ချင်းထိစပ်ရေ တိုင်းဒေသကြီးတိ === ရခိုင်ပြည်နယ်နန့် ထိစပ်နီရေ တိုင်းဒေသကြီးသုံးခုရေ ဒေသဆိုင်ရာ စီးပွားရီးနန့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရီးအတွက် ဆက်စပ်မှုဟိပါရေ။ '''မကွေးတိုင်းဒေသကြီး'''ရေ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်း၏ အရှိဘက်မာ တည်ဟိပြီး ရခိုင်ဒေသနန့် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းအကြား ကုန်းလမ်းဆက်သွယ်ရီးနန့် ဆက်စပ်ပါရေ။ '''ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး'''ရေ ရခိုင်ပြည်နယ်၏ အရှိနန့် အရှေ့တောင်ဘက် နယ်စပ်ဒေသတချို့နန့် ဆက်စပ်ပြီး ကုန်းလမ်းသယ်ယူပို့ဆောင်ရီးအတွက် အရေးပါရေ ဒေသတခု ဖြစ်ပါရေ။ '''ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး'''ရေ ရခိုင်ပြည်နယ်၏ တောင်ဘက်နယ်စပ်ဒေသနန့် ထိစပ်ပြီး စိုက်ပျိုးရီး၊ ကုန်သွယ်ရီးနန့် ကမ်းရိုးတန်းဒေသလူမှုစီးပွားဘဝတိနန့် ဆက်စပ်နီပါရေ။ ဒေဒေသတိအကြား လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရီး၊ ကုန်စည်သယ်ယူပို့ဆောင်ရီး၊ သဘာဝဖီးအန္တရာယ် ကြိုတင်ကာကွယ်ရီးနန့် ဒေသဖွံ့ဖြိုးရီးလုပ်ငန်းတိကို လေ့လာနိုင်ပါရေ။ ယေကေလေ့ နယ်မြီချင်းထိစပ်မှုဟိခြင်းရေ တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရတခုက ရခိုင်ပြည်နယ်ကို အုပ်ချုပ်ခွင့်ဟိရေ လို့ မဆိုလိုပါ။ ယင်းရို့စွာ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေအရ သီးခြားသတ်မှတ်ထားရေ အုပ်ချုပ်ရီးနယ်မြီတိ ဖြစ်ပါရေ။ == အုပ်ချုပ်ရီးနယ်မြီနန့် လက်တွိအုပ်ချုပ်မှု == တိုင်းဒေသကြီးနယ်နိမိတ်တိရေ ဥပဒေအရ သတ်မှတ်ထားရေ နယ်မြီဖွဲ့စည်းပုံကို ဖော်ပြပါရေ။ ယေရာလေ့ နိုင်ငံရီးပဋိပက္ခ သို့တည်းမဟုတ် အုပ်ချုပ်ရီးအပြောင်းအလဲတိဟိရေ ကာလမာ ဥပဒေအရ သတ်မှတ်ထားရေ နယ်နိမိတ်နန့် လက်တွိအာဏာကျင့်သုံးနီရေ နယ်မြီတိ ကွဲပြားနိုင်ပါရေ။ ယင်းအတွက် တိုင်းဒေသကြီးတခု၏ တရားဝင်နယ်နိမိတ်၊ ဥပဒေပြုခွင့်နန့် လက်တွိအုပ်ချုပ်မှုအခြီအနီတို့ကို သီးခြားခွဲခြားလေ့လာဖို့ လိုအပ်ပါရေ။ တိုင်းဒေသကြီးတိ၏ လုပ်ပိုင်ခွင့်၊ နယ်နိမိတ်နန့် အုပ်ချုပ်ရီးဖွဲ့စည်းပုံတိကို ရှင်းလင်းစွာ သိဟိနားလည်ခြင်းရေ ပြည်ထောင်စုနန့် ဒေသအဆင့် အာဏာခွဲဝီမှုကို လေ့လာရာမာ အထောက်အကူပြုပါရေ။ == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[မြန်မာနိုင်ငံ]] * [[ပြည်နယ်]] * [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] * [[တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်]] * [[တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရ]] * [[ပြည်ထောင်စုနယ်မြီ]] * [[နေပြည်တော်]] * [[ခရိုင်]] * [[မြို့နယ်]] * [[အုပ်ချုပ်ရီးမဏ္ဍိုင်]] * [[ဥပဒေပြုရီး]] * [[အာဏာခွဲဝီမှု]] * [[ဖက်ဒရယ်စနစ်]] * [[ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ]] == ကိုးကားချက်တိ == <references /> == ပြင်ပလင့်ခ်တိ == * [https://www.constituteproject.org/constitution/Myanmar_2008?lang=en Constitute Project – Myanmar Constitution 2008] * [https://www.wipo.int/wipolex/en/legislation/details/6187 WIPO Lex – Constitution of Myanmar] * [https://www.tni.org/en/publication/administrative-map-of-myanmar Transnational Institute – Administrative Map of Myanmar] * [https://www.tni.org/en/article/the-creation-of-new-constituent-units-in-the-myanmar-context Transnational Institute – The Creation of New Constituent Units] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Myanmar_state_region_territory_map.svg Wikimedia Commons – Myanmar Administrative Map] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Rakhine_State_in_Myanmar_2010.svg Wikimedia Commons – Rakhine State Map] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရီးနယ်မြီတိ]] [[Category:တိုင်းဒေသကြီးတိ]] [[Category:အုပ်ချုပ်ရီး]] [[Category:နိုင်ငံရီး]] 9u7j3bzr6mtly19i6xtbikotfdmnj6p ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှု 0 6484 22289 2026-11-04T01:37:42Z Retkhaberi 224 Created page with " '''ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှု''' (အင်္ဂလိပ်: '''Public service''') ဆိုစွာ ပြည်သူလူထု၏ အခြီခံလိုအပ်ချက်တိကို ဖြည့်ဆည်းဖို့နန့် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်း၏ ကောင်းကျိုးကို မြှင့်တင်ဖို့ အစိုးရ တနည်း အစို..." 22289 wikitext text/x-wiki '''ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှု''' (အင်္ဂလိပ်: '''Public service''') ဆိုစွာ ပြည်သူလူထု၏ အခြီခံလိုအပ်ချက်တိကို ဖြည့်ဆည်းဖို့နန့် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်း၏ ကောင်းကျိုးကို မြှင့်တင်ဖို့ အစိုးရ တနည်း အစိုးရက တာဝန်အပ်နှင်းထားရေ အဖွဲ့အစည်းတိက စီစဉ်ဆောင်ရွက်ပီးရေ ဝန်ဆောင်မှုတိကို ဆိုလိုပါရေ။ ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှုတိမာ ပညာရီး၊ ကျန်းမာရီး၊ သောက်သုံးရီပီးဝီရီး၊ သန့်ရှင်းရီး၊ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရီး၊ အရေးပေါ်ကယ်ဆယ်ရီးနန့် အုပ်ချုပ်ရီးဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းတိ ပါဝင်နိုင်ပါရေ။<ref name="UNDP">United Nations Development Programme (2015). [https://www.undp.org/myanmar/publications/state-local-governance-trends-myanmar ''The State of Local Governance: Trends in Myanmar''.]</ref> ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှုရေ [[ကောင်းမွန်ရေ အုပ်ချုပ်ရီးစနစ်]] (Good Governance)၊ [[ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရီး]] (Local Governance) နန့် [[လူမှုဖူလုံရီး]] (Social Welfare) တိနန့် ဆက်စပ်ပါရေ။ ဝန်ဆောင်မှုတိကို ပြည်ထောင်စုအစိုးရ၊ ပြည်နယ်အစိုးရ၊ ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရီးအဖွဲ့တိနန့် သက်ဆိုင်ရာဥပဒေအရ တာဝန်ယူထားရေ အခြားအဖွဲ့အစည်းတိက ဆောင်ရွက်နိုင်ပါရေ။ ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှုတိုင်းကို အစိုးရက တိုက်ရိုက်ဆောင်ရွက်စွာ မဟုတ်ပါ။ အချို့ဝန်ဆောင်မှုတိကို ပုဂ္ဂလိကအဖွဲ့အစည်းတိ၊ အကျိုးအမြတ်မယူရေ အဖွဲ့အစည်းတိနန့် လူမှုအခြီပြုအဖွဲ့အစည်းတိကလေ့ သက်ဆိုင်ရာအစီအစဉ်အရ ဆောင်ရွက်နိုင်ပါရေ။ == သမိုင်းနောက်ခံ == ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှုဆိုင်ရာ အခြီခံလုပ်ငန်းတိရေ လူ့အဖွဲ့အစည်းတိ ဖွံ့ဖြိုးလာမှုနန့်အတူ ပေါ်ပေါက်လာပါရေ။ ရှီးခေတ်မြို့ပြနန့် ကျေးရွာလူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတိမာ ရီရဟိရီး၊ လမ်းတံတားတည်ဆောက်ရီး၊ ရပ်ရွာသန့်ရှင်းရီးနန့် အများပြည်သူအသုံးပြုရေ အဆောက်အအုံတိကို စုပေါင်းဆောင်ရွက်ခရေ အစိုင်အလာတိ ဟိပါရေ။ ခေတ်သစ်နိုင်ငံတော်စနစ် ဖွံ့ဖြိုးလာပြီးနောက် အစိုးရတိရေ ပညာရီး၊ ကျန်းမာရီး၊ အခြီခံအဆောက်အအုံနန့် လူမှုဖူလုံရီးလုပ်ငန်းတိမာ ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာ ပါဝင်လာကတ်ပါရေ။ ၂၀ ရာစုအတွင်း လူမှုဖူလုံရီးနိုင်ငံတော် (Welfare State) သဘောတရား ဖွံ့ဖြိုးလာမှုနန့်အတူ အခြီခံပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှုတိကို နိုင်ငံတော်၏ အရေးပါရေ တာဝန်တခုအဖြစ် သတ်မှတ်လာကတ်ပါရေ။ ယနေ့ခေတ်မာ ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှု၏ အရည်အသွီး၊ ဝန်ဆောင်မှုရဟိနိုင်မှု၊ တာဝန်ခံမှုနန့် ဒီဂျီတေနည်းပညာ အသုံးပြုမှုတိကို ပိုမိုအလေးပီးလာကတ်ပါရေ။ == ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှု အမျိုးအစားတိ == === ပညာရီးဝန်ဆောင်မှု === ပညာရီးဝန်ဆောင်မှု (Education Services) မာ အခြီခံပညာကျောင်းတိ၊ သင်ကြားရီးအစီအစဉ်တိ၊ ဆရာဆရာမတိ၏ သင်ကြားရီးလုပ်ငန်းနန့် ပညာသင်ယူဖို့ လိုအပ်တေ အထောက်အပံ့တိ ပါဝင်ပါရေ။ ဒေဝန်ဆောင်မှု၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ ကလေးသူငယ်နန့် လူငယ်တိ ပညာသင်ယူနိုင်စီဖို့၊ အသိပညာနန့် ကျွမ်းကျင်မှုတိ ရဟိစီဖို့ ဖြစ်ပါရေ။ ပညာရီးဝန်ဆောင်မှု၏ အရည်အသွီးကို ဆန်းစစ်ရာမာ ကျောင်းအဆောက်အအုံဟိမှုတခုတည်းကို မကြည့်ဘဲ ဆရာအင်အား၊ သင်ကြားမှုအရည်အသွီးနန့် ကျောင်းသားတိ၏ သင်ယူရလဒ်တိကိုပါ ထည့်သွင်းစဉ်းစားပါရေ။ === ကျန်းမာရီးဝန်ဆောင်မှု === ကျန်းမာရီးဝန်ဆောင်မှု (Healthcare Services) မာ ဆေးရုံ၊ ဆေးခန်း၊ မိခင်နန့်ကလေးကျန်းမာရီး၊ ကာကွယ်ဆေးထိုးနှံရီး၊ ရောဂါကာကွယ်ရီးနန့် အရေးပေါ်ဆေးကုသမှုတိ ပါဝင်ပါရေ။ ပြည်သူတိအတွက် ကျန်းမာရီးဝန်ဆောင်မှု လက်လှမ်းမီနိုင်ခြင်းရေ အသက်အန္တရာယ်လျှော့ချရီးနန့် လူနီမှုဘဝကောင်းမွန်ရီးအတွက် အရေးပါပါရေ။ အထူးသဖြင့် ကျေးလက်နန့် ကကောင်းဝီးရေ ဒေသတိမာ ဆေးဝါး၊ ကျန်းမာရီးဝန်ထမ်းနန့် ဆေးကုသရီးဌာနတိ လုံလောက်စွာဟိရီး အရေးပါပါရေ။ === သောက်သုံးရီနန့် သန့်ရှင်းရီး === သောက်သုံးရီပီးဝီရီး၊ အိမ်သာနန့် ရီဆိုးစနစ်၊ အမှိုက်သိမ်းဆည်းရီးနန့် ပတ်ဝန်းကျင်သန့်ရှင်းရီးရို့စွာ အခြီခံပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှုတိ ဖြစ်ပါရေ။ သန့်ရှင်းရေ သောက်သုံးရီ မလုံလောက်ခြင်းနန့် အညစ်အကြေးစီမံခန့်ခွဲမှု အားနည်းခြင်းတို့ကြောင့် ကူးစက်ရောဂါတိ ပိုမိုပြန့်ပွားနိုင်ပါရေ။ ယူနီဆက်ဖ် (UNICEF) ၏ ၂၀၂၆ ခုနှစ် လေ့လာချက်အရ မြန်မာနိုင်ငံမာ ပဋိပက္ခ၊ နီအိမ်စွန့်ခွာရွှိပြောင်းရမှုနန့် အခြီခံအဆောက်အအုံပျက်စီးမှုတိကြောင့် သောက်သုံးရီနန့် သန့်ရှင်းရီးဝန်ဆောင်မှုရဟိနိုင်မှု အခက်အခဲတိ ဆက်လက်ဟိနီပါရေ။<ref name="WASH">UNICEF Myanmar (2026). [https://www.unicef.org/myanmar/water-sanitation-and-hygiene-wash ''Water, Sanitation and Hygiene (WASH)''.]</ref> === လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရီး === လမ်းတံတားတည်ဆောက်ရီး၊ လမ်းပြုပျင်ထိန်းသိမ်းရီးနန့် အများပြည်သူသယ်ယူပို့ဆောင်ရီးတိမာ အစိုးရ၏ ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းတိ ပါဝင်နိုင်ပါရေ။ အထူးသဖြင့် ရီကြောင်းနန့် ကုန်းလမ်းဆက်သွယ်ရီးကို အားထားရရေ ဒေသတိမာ ဖီးကင်းရေ သယ်ယူပို့ဆောင်ရီးစနစ်ဟိခြင်းက ပညာရီး၊ ကျန်းမာရီးနန့် ကုန်သွယ်ရီးအတွက် အထောက်အကူပြုပါရေ။ === အုပ်ချုပ်ရီးဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မှု === အုပ်ချုပ်ရီးဆိုင်ရာ ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှု (Public Administrative Services) မာ မွီးစာရင်းမှတ်ပုံတင်ခြင်း၊ အထောက်အထားကတ်ထုတ်ပီးခြင်း၊ လုပ်ငန်းလိုင်စင်လျှောက်ထားခြင်းနန့် သက်ဆိုင်ရာအုပ်ချုပ်ရီးမှတ်တမ်းတိ ထုတ်ပီးခြင်းရို့ ပါဝင်ပါရေ။ OECD ၏ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ''Serving Citizens'' အစီရင်ခံစာမာ အုပ်ချုပ်ရီးဆိုင်ရာဝန်ဆောင်မှုတိကို ပညာသင်ကြားပီးခြင်းနန့် ဆေးကုသပီးခြင်းပိုင် ကျွမ်းကျင်မှုအခြီပြု ဝန်ဆောင်မှုတိမှ သီးခြားခွဲခြားထားပါရေ။<ref name="OECD">OECD (2026). [https://www.oecd.org/en/publications/serving-citizens-2026_ecaa9c7e-en/full-report/executive-summary_68ccaaa9.html ''Serving Citizens 2026: Delivering Better Public Administrative Services''.]</ref> == ဝန်ဆောင်မှုပီးရေ အဖွဲ့အစည်းတိ == ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှုတိကို အဖွဲ့အစည်းအမျိုးမျိုးက တာဝန်ယူနိုင်ပါရေ။ {| class="wikitable" ! အဖွဲ့အစည်း ! ဝန်ဆောင်မှုဥပမာ |- | ပြည်ထောင်စုအစိုးရ | အမျိုးသားအဆင့် ပညာရီးနန့် ကျန်းမာရီးမူဝါဒတိ |- | ပြည်နယ်အစိုးရ | ဥပဒေအရ လွှဲအပ်ထားရေ ဒေသဖွံ့ဖြိုးရီးလုပ်ငန်းတိ |- | ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရီးအဖွဲ့ | လမ်း၊ အမှိုက်သိမ်းဆည်းရီးနန့် ဈီးစီမံခန့်ခွဲရီး |- | အကျိုးအမြတ်မယူရေ အဖွဲ့အစည်း | ကျန်းမာရီး၊ ပညာရီးနန့် လူမှုကူညီရီးလုပ်ငန်းတိ |- | ပုဂ္ဂလိကဝန်ဆောင်မှုအဖွဲ့ | အစိုးရနန့် သဘောတူညီချက်အရ ဆောင်ရွက်တေ ဝန်ဆောင်မှုတိ |} ဒေဝန်ဆောင်မှုတိကို ဇာအဖွဲ့အစည်းက တာဝန်ယူရဖို့ဆိုစွာ သက်ဆိုင်ရာဥပဒေ၊ ဘဏ္ဍာရီးစနစ်နန့် အုပ်ချုပ်ရီးဖွဲ့စည်းပုံအရ ကွဲပြားပါရေ။ == ဝန်ဆောင်မှုအရည်အသွီး == ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှု၏ အရည်အသွီး (Service Quality) ကို ဆန်းစစ်ရာမာ ဝန်ဆောင်မှုရဟိနိုင်မှု၊ အချိန်မီဆောင်ရွက်နိုင်မှု၊ တန်းတူညီမျှမှု၊ ထိရောက်မှုနန့် ပြည်သူ့ကျေနပ်မှုတိကို ထည့်သွင်းလေ့လာနိုင်ပါရေ။ အရည်အသွီးကောင်းမွန်ရေ ဝန်ဆောင်မှုတခုမာ အောက်ပါလက္ခဏာတိ ဟိသင့်ပါရေ။ # ပြည်သူတိ လွယ်ကူစွာ လက်လှမ်းမီနိုင်ခြင်း။ # ဝန်ဆောင်မှုကို သင့်လျော်ရေ အချိန်အတွင်း ဆောင်ရွက်ပီးနိုင်ခြင်း။ # လူမျိုး၊ ဘာသာစကား၊ လူမှုရီးအခြီအနီနန့် မသန်စွမ်းမှုတိကြောင့် ခွဲခြားဆက်ဆံမှု မဟိခြင်း။ # ကုန်ကျစရိတ်နန့် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းတိကို ရှင်းလင်းစွာ အသိပီးခြင်း။ # ပြည်သူ့တိုင်ကြားချက်တိကို လက်ခံဖြေရှင်းနိုင်ခြင်း။ # ဘဏ္ဍာငွီအသုံးပြုမှုမာ ပွင့်လင်းမြင်သာမှုဟိခြင်း။ ဝန်ဆောင်မှုတခု၏ အောင်မြင်မှုကို အဆောက်အအုံအရွီအတွက်တခုတည်းနန့် မဆုံးဖြတ်ဘဲ ပြည်သူတိအတွက် ဖြစ်ပေါ်လာရေ လက်တွိအကျိုးရလဒ်တိနန့်လေ့ ဆန်းစစ်ဖို့ လိုအပ်ပါရေ။<ref name="OECD"/> == မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှု == မြန်မာနိုင်ငံမာ ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းတိကို ပြည်ထောင်စုအဆင့်ဝန်ကြီးဌာနတိ၊ တိုင်းဒေသကြီးနန့် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့တိ၊ မြို့နယ်အဆင့်ဌာနတိနန့် သက်ဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းတိက ဆောင်ရွက်လာခပါရေ။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် [[ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ]]အရ ဥပဒေပြုရီးနန့် အုပ်ချုပ်ရီးဆိုင်ရာ လုပ်ပိုင်ခွင့်တိကို ပြည်ထောင်စုနန့် တိုင်းဒေသကြီး၊ ပြည်နယ်အဆင့်တိအကြား ခွဲဝီသတ်မှတ်ထားပါရေ။<ref name="Constitution">[https://www.constituteproject.org/constitution/Myanmar_2008 ''Constitution of the Republic of the Union of Myanmar (2008)'', Sections 188, 249 and Schedule Two.]</ref> UNDP ရေ ၂၀၁၄–၂၀၁၅ ခုနှစ်တိမာ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရီးနန့် ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှုအခြီအနီတိကို လေ့လာခပြီး ပြည်သူ့ပါဝင်မှု၊ အခြီခံဝန်ဆောင်မှုရဟိနိုင်မှုနန့် အုပ်ချုပ်ရီးတာဝန်ခံမှုတိကို အလေးပီးဖော်ပြခပါရေ။<ref name="UNDP"/> == ရခိုင်ပြည်နယ်၏ ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှု == [[File:Usable water tank.jpg|thumb|right|250px|ရခိုင်ပြည်နယ် ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့အနီးဟိ ရပ်ရွာအသုံးပြုရေ ရီကန် (၂၀၁၇)။ ဓာတ်ပုံ - ခွန်နိုင်ကို။]] [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]ရေ ကမ်းရိုးတန်းဒေသ၊ ကျွန်းဒေသ၊ တောင်တန်းနန့် ကျေးလက်ဒေသတိ ပါဝင်ရေ နယ်မြီဖြစ်တေအတွက် အခြီခံပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှုတိ ပီးရာမာ ဒေသအလိုက် လိုအပ်ချက်တိ ကွဲပြားနိုင်ပါရေ။ စစ်တွေမြို့၊ မြောက်ဦးမြို့၊ ကျောက်ဖြူမြို့နန့် သံတွဲမြို့ပိုင် မြို့ပြဒေသတိမာ ဆေးရုံ၊ ကျောင်း၊ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရီးနန့် စည်ပင်သာယာရီးဝန်ဆောင်မှုတိကို လေ့လာနိုင်ပါရေ။ ကျေးလက်နန့် ကျွန်းဒေသတိမာ သောက်သုံးရီ၊ ကျန်းမာရီးဌာန၊ ကျောင်းတက်နိုင်ရီးနန့် ရီကြောင်းလားလာရီးတိ၏ လက်လှမ်းမီနိုင်မှု အရေးပါပါရေ။ === UNDP ၏ ရခိုင်ပြည်နယ်လေ့လာချက် === UNDP ရေ ၂၀၁၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလမှ ဒီဇင်ဘာလအတွင်း ရခိုင်ပြည်နယ်၏ [[ဂွမြို့နယ်]]၊ [[ကျောက်တော်မြို့နယ်]]၊ [[ရသေ့တောင်မြို့နယ်]]နန့် [[သံတွဲမြို့နယ်]] လေးခုမာ ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရီးဆိုင်ရာ လေ့လာမှု ဆောင်ရွက်ခပါရေ။ ဒေလေ့လာမှုမာ ပြည်သူ့သဘောထား၊ အခြီခံဝန်ဆောင်မှုလက်လှမ်းမီနိုင်မှု၊ ဒေသဖွံ့ဖြိုးရီးစီမံကိန်းတိမာ ပြည်သူ့ပါဝင်မှုနန့် အုပ်ချုပ်ရီးတာဝန်ခံမှုတိကို ထည့်သွင်းလေ့လာခပါရေ။ လေ့လာချက်ကို ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၁ ရက်နိမာ ''The State of Local Governance: Trends in Rakhine'' အမည်နန့် ထုတ်ဝီခပါရေ။<ref name="RakhineUNDP">UNDP (21 February 2015). [https://www.undp.org/myanmar/publications/state-local-governance-trends-rakhine ''The State of Local Governance: Trends in Rakhine''.]</ref> ဒေအစီရင်ခံစာရေ ၂၀၁၄ ခုနှစ်အခြီအနီကို အခြီခံထားစွာဖြစ်ပြီး ၂၀၂၆ ခုနှစ် လက်ဟိဝန်ဆောင်မှုအခြီအနီကို ကိုယ်စားမပြုပါ။ === စစ်တွေမြို့၏ မြို့ပြဝန်ဆောင်မှု === [[File:Clock tower, main road and central market 02.jpg|thumb|right|250px|၂၀၁၃ ခုနှစ် စစ်တွေမြို့၏ လမ်းမကြီးနန့် ဈီးပတ်ဝန်းကျင်။ ဓာတ်ပုံ - Go-Myanmar။]] [[စစ်တွေမြို့]]၏ မြို့ပြဝန်ဆောင်မှုတိကို လေ့လာရာမာ လမ်းမတိ ပြုပျင်ထိန်းသိမ်းရီး၊ ဈီးစီမံခန့်ခွဲရီး၊ သန့်ရှင်းရီးနန့် သောက်သုံးရီပီးဝီရီးတိကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားနိုင်ပါရေ။ မြို့ပြဝန်ဆောင်မှုတိရေ လူဦးရွီ၊ အိမ်ခြီအရွီအတွက်၊ အခြီခံအဆောက်အအုံနန့် သက်ဆိုင်ရာအုပ်ချုပ်ရီးဌာနတိ၏ စီမံခန့်ခွဲမှုစွမ်းရည်အထက်မာ မူတည်နိုင်ပါရေ။ === သဘာဝဖီးအန္တရာယ်နန့် ဝန်ဆောင်မှု === ၂၀၂၃ ခုနှစ် မေလ ၁၄ ရက်နိမာ [[မိုခါမုန်တိုင်း]] ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းကို ဝင်ရောက်တိုက်ခတ်ခပြီး ကျန်းမာရီး၊ ပညာရီးနန့် ရီပီးဝီရီးအခြီခံအဆောက်အအုံတိ ထိခိုက်ပျက်စီးခပါရေ။ ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရီးအဖွဲ့ (WHO) ၏ ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဖော်ပြချက်အရ မိုခါမုန်တိုင်းကြောင့် စစ်တွေမြို့အနီး ကျန်းမာရီးဌာနတိနန့် ဆေးဝါးပီးပို့ရီးလုပ်ငန်းတိ ထိခိုက်ခပါရေ။<ref name="WHO">World Health Organization (28 November 2024). [https://www.who.int/myanmar/news/feature-stories/detail/providing-essential-ncd-medicines-during-cyclone-mocha-health-emergency-response ''Providing Essential NCD Medicines during Cyclone Mocha Health Emergency Response''.]</ref> UNICEF ၏ ၂၀၂၃ ခုနှစ် မေလ အစီရင်ခံစာအရ ရခိုင်ပြည်နယ် မြို့နယ် ၁၇ ခုမာ အခြီခံပညာကျောင်း ၁,၃၈၀ ခန့် မုန်တိုင်းဒဏ်သင့်ခကြောင်း အစီရင်ခံထားပါရေ။<ref name="MochaUNICEF">UNICEF Myanmar (May 2023). [https://www.unicef.org/myanmar/reports/unicef-myanmar-humanitarian-situation-report-no-7-cyclone-mocha ''Humanitarian Situation Report No. 7 (Cyclone Mocha)''.]</ref> === ပဋိပက္ခနန့် ဝန်ဆောင်မှုလက်လှမ်းမီရီး === ရခိုင်ဒေသမာ ဖြစ်ပွားရေ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခတိနန့် နီအိမ်စွန့်ခွာရွှိပြောင်းရမှုတိရေ ပညာရီး၊ ကျန်းမာရီးနန့် အခြီခံပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှုတိကို ထိခိုက်စီနိုင်ပါရေ။ UNICEF ၏ ၂၀၂၄ ခုနှစ် အစီရင်ခံစာမာ ရခိုင်ဒေသ၏ သောက်သုံးရီရှားပါးမှုနန့် ဝမ်းပျက်ဝမ်းလျှောရောဂါဆိုင်ရာ အန္တရာယ်တိကို ဖော်ပြထားပြီး ရွှိပြောင်းနီထိုင်ရသူတိအတွက် ရီသယ်ယူပီးပို့ခြင်းနန့် ရီသန့်စင်ရီးလုပ်ငန်းတိ ဆောင်ရွက်ခကြောင်း ဖော်ပြထားပါရေ။<ref name="UNICEF2024">UNICEF Myanmar (2024). [https://www.unicef.org/myanmar/reports/unicef-myanmar-humanitarian-situation-report-no-3 ''Myanmar Humanitarian Situation Report No. 3''.]</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၅ ရက်နိ ထုတ်ပြန်ရေ UNICEF ကြေညာချက်မာလေ့ ပဋိပက္ခကြောင့် ကလေးသူငယ်တိ၏ ကျန်းမာရီး၊ ပညာရီးနန့် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရီးဝန်ဆောင်မှုတိ လက်လှမ်းမီနိုင်မှု ထိခိုက်နီကြောင်း ဖော်ပြထားပါရေ။<ref name="UNICEF2026">UNICEF (25 February 2026). [https://www.unicef.org/press-releases/unicef-statement-new-reports-children-killed-and-injured-airstrikes-myanmar ''UNICEF Statement on New Reports of Children Killed and Injured by Airstrikes in Myanmar''.]</ref> လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ အကူအညီပီးခြင်းရေ အရေးပေါ်လိုအပ်ချက်တိကို ဖြည့်ဆည်းနိုင်ကေလေ့ တာရှည်အများပြည်သူဝန်ဆောင်မှုစနစ်နန့် အုပ်ချုပ်ရီးတာဝန်ခံမှုတို့ကို သီးခြားလေ့လာဖို့ လိုအပ်ပါရေ။ == ဒီဂျီတေပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှု == ဒီဂျီတေပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှု (Digital Public Services) ဆိုစွာ အင်တာနက်၊ ကွန်ပျူတာစနစ်နန့် အီလက်ထရွန်နစ်မှတ်တမ်းတိကို အသုံးပြုပြီး ပြည်သူတိပါး ဝန်ဆောင်မှုပီးရေ စနစ်ဖြစ်ပါရေ။ ဥပမာအားဖြင့် အွင်လိုင်းမှ လျှောက်လွှာတင်ခြင်း၊ အုပ်ချုပ်ရီးအချက်အလက် ရှာဖွေခြင်း၊ လိုင်စင်လျှောက်ထားခြင်းနန့် ဝန်ဆောင်မှုအခြီအနီ စစ်ဆေးခြင်းတို့ ပါဝင်ပါရေ။ ဒီဂျီတေဝန်ဆောင်မှုတိရေ အချိန်နန့် သွားလာစရိတ်ကို လျှော့ချနိုင်ကေလေ့ အင်တာနက်မဟိရေ ဒေသတိနန့် နည်းပညာအသုံးမပြုနိုင်ရေ ပြည်သူတိအတွက် အခြားဝန်ဆောင်မှုနည်းလမ်းတိလေ့ လိုအပ်ပါရေ။<ref name="OECD"/> == ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှု၏ စိန်ခေါ်မှုတိ == ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းတိမာ ဘဏ္ဍာငွီမလုံလောက်မှု၊ ကျွမ်းကျင်ဝန်ထမ်းရှားပါးမှု၊ အခြီခံအဆောက်အအုံပျက်စီးမှုနန့် အုပ်ချုပ်ရီးတာဝန်ခံမှုအားနည်းခြင်း စရေ စိန်ခေါ်မှုတိ ဟိနိုင်ပါရေ။ ဝန်ဆောင်မှုတိကို ပြည်သူတိအကြား မျှတစွာ မပီးနိုင်ကေ မြို့ပြနန့် ကျေးလက်ဒေသတိအကြား လူမှုရီးကွာဟမှု ပိုမိုကြီးမားလာနိုင်ပါရေ။ ယင်းအတွက် ပြည်သူ့လိုအပ်ချက်ကို အခြီခံပြီး ဝန်ဆောင်မှုစီမံကိန်းတိ ရီးဆွဲခြင်း၊ ဘဏ္ဍာငွီအသုံးပြုမှု စစ်ဆေးခြင်းနန့် ဝန်ဆောင်မှုရဟိသူတိ၏ သဘောထားကို စုဆောင်းလေ့လာခြင်းတို့ အရေးပါပါရေ။ == အရေးပါမှု == ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှုရေ နိုင်ငံတော်၏ အုပ်ချုပ်ရီးနန့် ပြည်သူလူထု၏ နိစ္စဓူဝဘဝကို ချိတ်ဆက်ပီးရေ အရေးပါရေ လုပ်ငန်းတခု ဖြစ်ပါရေ။ ပညာရီး၊ ကျန်းမာရီး၊ သောက်သုံးရီ၊ သန့်ရှင်းရီးနန့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရီးဝန်ဆောင်မှုတိကို လုံလောက်စွာ ပီးနိုင်ခြင်းရေ လူမှုရီးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုနန့် ပြည်သူ့ဘဝအရည်အသွီး မြှင့်တင်ရီးအတွက် အထောက်အကူပြုပါရေ။ ယေရာလေ့ ဝန်ဆောင်မှုအဖွဲ့အစည်းတိ ဖွဲ့စည်းထားခြင်းတခုတည်းနန့် အရည်အသွီးကောင်းမွန်ရေ ဝန်ဆောင်မှုဖြစ်ကြောင်း မဆိုနိုင်ပါ။ ပြည်သူတိ၏ လက်လှမ်းမီနိုင်မှု၊ တန်းတူညီမျှမှု၊ ထိရောက်မှုနန့် တာဝန်ခံမှုတို့ကိုလေ့ ထည့်သွင်းဆန်းစစ်ဖို့ လိုအပ်ပါရေ။ == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရီး]] * [[အုပ်ချုပ်ရီးမဏ္ဍိုင်]] * [[ပြည်သူ့အုပ်ချုပ်ရီး]] * [[ကောင်းမွန်ရေ အုပ်ချုပ်ရီးစနစ်]] * [[လူမှုဖူလုံရီး]] * [[ပညာရီး]] * [[ကျန်းမာရီး]] * [[သောက်သုံးရီ]] * [[စည်ပင်သာယာရီး]] * [[ဒီဂျီတေအစိုးရ]] * [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] * [[စစ်တွေမြို့]] * [[မိုခါမုန်တိုင်း]] == ကိုးကားချက်တိ == <references /> == ပြင်ပလင့်ခ်တိ == * [https://www.undp.org/myanmar/publications/state-local-governance-trends-rakhine UNDP – The State of Local Governance: Trends in Rakhine] * [https://www.undp.org/myanmar/publications/state-local-governance-trends-myanmar UNDP – The State of Local Governance: Trends in Myanmar] * [https://www.oecd.org/en/publications/serving-citizens-2026_ecaa9c7e-en/full-report/executive-summary_68ccaaa9.html OECD – Serving Citizens 2026] * [https://www.unicef.org/myanmar/water-sanitation-and-hygiene-wash UNICEF – Water, Sanitation and Hygiene] * [https://www.who.int/myanmar/news/feature-stories/detail/providing-essential-ncd-medicines-during-cyclone-mocha-health-emergency-response WHO – Cyclone Mocha Health Emergency Response] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Usable_water_tank.jpg Wikimedia Commons – Usable Water Tank] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Clock_tower,_main_road_and_central_market_02.jpg Wikimedia Commons – Sittwe Central Market] [[Category:ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှု]] [[Category:ပြည်သူ့အုပ်ချုပ်ရီး]] [[Category:ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရီး]] [[Category:အစိုးရ]] [[Category:လူမှုရီး]] jioiy1g61c7lve3pydyuu1277m8dpxs ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရီး 0 6485 22290 2026-11-04T02:03:49Z Retkhaberi 224 Created page with " '''ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရီး''' (အင်္ဂလိပ်: '''Local government''') ဆိုစွာ နိုင်ငံတော်၏ မြို့၊ မြို့နယ်၊ ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအုပ်စုနန့် အခြားဒေသအဆင့်တိမာ ပြည်သူလူထု၏ လိုအပ်ချက်တိကို ဖြည့်ဆည်းဖို့ အ..." 22290 wikitext text/x-wiki '''ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရီး''' (အင်္ဂလိပ်: '''Local government''') ဆိုစွာ နိုင်ငံတော်၏ မြို့၊ မြို့နယ်၊ ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအုပ်စုနန့် အခြားဒေသအဆင့်တိမာ ပြည်သူလူထု၏ လိုအပ်ချက်တိကို ဖြည့်ဆည်းဖို့ အုပ်ချုပ်ရီးလုပ်ငန်းတိ ဆောင်ရွက်ရေ စနစ်ဖြစ်ပါရေ။ ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရီးရေ [[ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှု]]၊ ဒေသဖွံ့ဖြိုးရီး၊ စည်ပင်သာယာရီး၊ အခြီခံအဆောက်အအုံထိန်းသိမ်းရီးနန့် ဒေသဆိုင်ရာစီမံခန့်ခွဲမှုတိကို အဓိကထားပါရေ။ ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရီးအဖွဲ့တိ၏ လုပ်ပိုင်ခွင့်၊ ဖွဲ့စည်းပုံ၊ ဘဏ္ဍာရီးအရင်းအမြစ်နန့် တာဝန်ခံမှုစနစ်ရေ နိုင်ငံတခုနန့်တခု မတူကွဲပြားပါရေ။ နိုင်ငံအချို့မာ ဒေသခံပြည်သူတိက အုပ်ချုပ်ရီးကိုယ်စားလှယ်တိကို တိုက်ရိုက်ရွီးကောက်တင်မြှောက်ပြီး အခြားနိုင်ငံတိမာ ဗဟိုအစိုးရက တာဝန်ပီးအပ်ထားရေ အုပ်ချုပ်ရီးအရာဟိတိက ဆောင်ရွက်ပါရေ။<ref name="UNDP">[https://www.undp.org/myanmar UNDP Myanmar, Local Governance and Decentralization Resources.]</ref> == ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရီး၏ သဘောတရား == ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရီး၏ အခြီခံသဘောတရားမှာ ဒေသခံပြည်သူတိ၏ နိစ္စဓူဝလိုအပ်ချက်တိကို ဒေသအခြီအနီနန့် ကိုက်ညီစွာ စီမံဆောင်ရွက်နိုင်ရီးဖြစ်ပါရေ။ မြို့တမြို့၏ သန့်ရှင်းရီး၊ လမ်းတံတား၊ သောက်သုံးရီ၊ ဈီးတိနန့် အမှိုက်သိမ်းဆည်းရီးလုပ်ငန်းတိကို ဗဟိုအစိုးရတခုတည်းက တိုက်ရိုက်စီမံခြင်းထက် သက်ဆိုင်ရာဒေသဟိ အုပ်ချုပ်ရီးအဖွဲ့တိက ဆောင်ရွက်ခြင်းအားဖြင့် ဒေသလိုအပ်ချက်ကို ပိုမိုနီးကပ်စွာ သိဟိနိုင်ပါရေ။ ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရီးရေ [[အာဏာခွဲဝီမှု]] (Decentralization) နန့် ဆက်စပ်ကေလေ့ အဓိပ္ပာယ်အပြည့်အဝ တူညီရေ မဟုတ်ပါ။ အာဏာခွဲဝီမှုရေ ဗဟိုအစိုးရ၏ လုပ်ပိုင်ခွင့်တိကို ဒေသအဆင့်အဖွဲ့အစည်းတိပါး ခွဲဝီပီးခြင်းနန့် ဆက်စပ်ပြီး ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရီးရေ ဒေသအဆင့် အုပ်ချုပ်ရီးအဖွဲ့အစည်းတိ၏ ဖွဲ့စည်းပုံနန့် လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်မှုကို ရည်ညွှန်းပါရေ။ == ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရီး၏ တာဝန်တိ == ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရီးအဖွဲ့တိ၏ အဓိကလုပ်ငန်းတိမာ အောက်ပါကဏ္ဍတိ ပါဝင်နိုင်ပါရေ။ # '''စည်ပင်သာယာရီး''' — မြို့တွင်းသန့်ရှင်းရီး၊ အမှိုက်သိမ်းဆည်းရီး၊ ဈီးစီမံခန့်ခွဲရီးနန့် ရီမြောင်းတိ ထိန်းသိမ်းခြင်း။ # '''လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရီး''' — ဒေသန္တရလမ်းတံတားတိ ပြုပျင်ခြင်းနန့် လမ်းအသုံးပြုမှု စီမံခန့်ခွဲခြင်း။ # '''ပြည်သူ့ကျန်းမာရီး''' — ရောဂါကာကွယ်ရီး၊ သောက်သုံးရီသန့်ရဟိရီးနန့် အခြီခံကျန်းမာရီးဝန်ဆောင်မှုတိကို ကူညီဆောင်ရွက်ခြင်း။ # '''ပညာရီး''' — သက်ဆိုင်ရာဥပဒေအရ ကျောင်းတိ၊ သင်ကြားရီးလုပ်ငန်းတိနန့် ပညာရီးအခြီခံအဆောက်အအုံတိကို ပံ့ပိုးခြင်း။ # '''ဖီးအန္တရာယ်ကာကွယ်ရီး''' — မုန်တိုင်း၊ ရီကြီးမှုနန့် မီးဖီးအန္တရာယ်တိအတွက် ကြိုတင်ပျင်ဆင်ခြင်း။ # '''ဒေသဖွံ့ဖြိုးရီး''' — စိုက်ပျိုးရီး၊ ရီလုပ်ငန်း၊ ဒေသတွင်းကုန်သွယ်ရီးနန့် အသက်မွီးဝမ်းကျောင်းလုပ်ငန်းတိကို ပံ့ပိုးခြင်း။ ယင်းလုပ်ငန်းတိအားလုံးကို ဒေသန္တရအဖွဲ့အစည်းတခုစီက တာဝန်ယူခွင့်ဟိစွာ မဟုတ်ပါ။ လုပ်ပိုင်ခွင့်တိရေ သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံ၏ ဥပဒေနန့် အုပ်ချုပ်ရီးစနစ်အထက်မာ မူတည်ပါရေ။ == ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရီးစနစ် အမျိုးအစားတိ == === ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှုအခြီခံ အုပ်ချုပ်ရီး === ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှုအခြီခံ ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရီးမာ အဓိကဆုံးဖြတ်ချက်တိကို ဗဟိုအစိုးရက ချမှတ်ပြီး ဒေသအဆင့်အရာဟိတိက အကောင်အထည်ဖော်ပါရေ။ ဒေစနစ်မာ ဒေသဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းတိ၏ ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်ခွင့် အကန့်အသတ်ဟိနိုင်ပါရေ။ === ကိုယ်ပိုင်စီမံခွင့်အခြီခံ အုပ်ချုပ်ရီး === ကိုယ်ပိုင်စီမံခွင့်အခြီခံ ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရီးမာ ဒေသခံကိုယ်စားလှယ်တိက ဥပဒေအရ သတ်မှတ်ထားရေ ဘဏ္ဍာရီးနန့် အုပ်ချုပ်ရီးလုပ်ပိုင်ခွင့်တိကို ကျင့်သုံးနိုင်ပါရေ။ ဒေစနစ်အချို့မာ ဒေသန္တရကောင်စီတိကို ပြည်သူတိက ရွီးကောက်တင်မြှောက်ပြီး ဒေသအကျိုးစီးပွားနန့် သက်ဆိုင်ရေ ဆုံးဖြတ်ချက်တိကို ချမှတ်နိုင်ပါရေ။ == မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရီး == မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၂၀၀၈ ခုနှစ် [[ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ]] ပုဒ်မ ၅၁ အရ ကျေးရွာတိကို ကျေးရွာအုပ်စု၊ ရပ်ကွက်နန့် ကျေးရွာအုပ်စုတိကို မြို့နယ်၊ မြို့နယ်တိကို ခရိုင်၊ ခရိုင်တိကို တိုင်းဒေသကြီးနန့် ပြည်နယ်တိအဖြစ် အဆင့်ဆင့်ဖွဲ့စည်းထားပါရေ။<ref name="Constitution">[https://www.constituteproject.org/constitution/Myanmar_2008?lang=en ''Constitution of the Republic of the Union of Myanmar (2008)'', Sections 51, 288 and 289, Constitute Project.]</ref> ပုဒ်မ ၂၈၈ အရ ခရိုင်နန့် မြို့နယ်အဆင့် အုပ်ချုပ်ရီးကို နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းတိက တာဝန်ယူရဖို့ ပြဋ္ဌာန်းထားပါရေ။ ပုဒ်မ ၂၈၉ အရ ရပ်ကွက်နန့် ကျေးရွာအုပ်စုအုပ်ချုပ်ရီးကို ဒေသခံလူထု၏ လေးစားယုံကြည်မှုရဟိရေ ပုဂ္ဂိုလ်တဦးပါး ဥပဒေနန့်အညီ တာဝန်ပီးအပ်ရဖို့ သတ်မှတ်ထားပါရေ။ === ရပ်ကွက်နန့် ကျေးရွာအုပ်စုအုပ်ချုပ်ရီး === ၂၀၁၂ ခုနှစ် ရပ်ကွက် သို့တည်းမဟုတ် ကျေးရွာအုပ်စုအုပ်ချုပ်ရီးဥပဒေမာ အုပ်ချုပ်ရီးမှူးရွီးချယ်မှု၊ တာဝန်နန့် လုပ်ပိုင်ခွင့်တိကို သတ်မှတ်ထားပါရေ။<ref name="WardLaw">[https://www.myanmar-law-library.org/topics/myanmar-property-law/the-ward-and-village-tract-administration-law-2012/ ''The Ward or Village Tract Administration Law (2012)'', Myanmar Law Library.]</ref> ယင်းဥပဒေအရ ရပ်ကွက်နန့် ကျေးရွာအုပ်စုအုပ်ချုပ်ရီးမှူးတိကို သတ်မှတ်ထားရေ ရွီးချယ်ရီးလုပ်ထုံးလုပ်နည်းတိနန့် ရွီးချယ်ပါရေ။ ဒေစနစ်ရေ မြို့နယ်လူထုအားလုံးက မြို့နယ်အစိုးရတရပ်ကို တိုက်ရိုက်ရွီးကောက်ရေ စနစ်နန့် မတူပါ။ ဒေဥပဒေတိရေ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေအောက်မာ သတ်မှတ်ထားရေ အုပ်ချုပ်ရီးစနစ်ကို ဖော်ပြထားစွာဖြစ်ပါရေ။ လက်တွိအာဏာကျင့်သုံးမှုအခြီအနီနန့် သီးခြားခွဲခြားဖတ်ရှုဖို့ လိုအပ်ပါရေ။ == ရခိုင်ဒေသ၏ ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရီး == [[File:Mrauk U town market.jpg|thumb|right|270px|မြောက်ဦးမြို့မဈီး၏ ၂၀၁၃ ခုနှစ် မှတ်တမ်းဓာတ်ပုံ။ မြို့ပြဈီးစီမံခန့်ခွဲမှုရေ ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရီးနန့် ဆက်စပ်ပါရေ။ ဓာတ်ပုံ - Go-Myanmar၊ CC BY-SA 3.0။]] [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၏ ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရီးရေ သမိုင်းကာလအလိုက် ပြောင်းလဲလာပါရေ။ ရှီးခေတ် [[မြောက်ဦးနိုင်ငံတော်]]မာ မြို့ရွာနယ်မြီတိကို ဘုရင့်အုပ်ချုပ်ရီးစနစ်အောက်မာ စီမံခန့်ခွဲခပြီး ကိုလိုနီခေတ်နန့် လွတ်လပ်ရီးရပြီးနောက်ပိုင်းမာ အုပ်ချုပ်ရီးစနစ်အမျိုးမျိုးကို အသုံးပြုခပါရေ။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း ရခိုင်ပြည်နယ်မာ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေအရ ပြည်နယ်အစိုးရ၊ ခရိုင်အုပ်ချုပ်ရီး၊ မြို့နယ်အုပ်ချုပ်ရီးနန့် ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအုပ်စုအုပ်ချုပ်ရီးစနစ်တိကို ဖွဲ့စည်းထားပါရေ။ ယေကေလေ့ ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းမှုနန့် ၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလနောက်ပိုင်း ရခိုင်ဒေသမာ ဖြစ်ပွားခရေ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခတိကြောင့် လက်တွိအုပ်ချုပ်ရီးအခြီအနီတိ သိသာစွာ ပြောင်းလဲလာပါရေ။ == ဂနိခေတ် ရခိုင်ဒေသအုပ်ချုပ်ရီး == === ULA/AA ၏ အုပ်ချုပ်ရီးစနစ် === [[ရက္ခိုင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်]] (United League of Arakan – ULA) နန့် [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]] (Arakan Army – AA) ရို့စွာ ၂၀၁၉ ခုနှစ်ဝန်းကျင်ကစပြီး ရခိုင်ဒေသ၏ ကျေးလက်နယ်မြီတချို့မာ အုပ်ချုပ်ရီးအဖွဲ့အစည်းတိကို တည်ဆောက်လာခပါရေ။ ULA ၏ အုပ်ချုပ်ရီးယန္တရားကို အစောပိုင်းမာ Arakan People's Authority (APA) အဖြစ် ဖော်ပြခပြီး နောက်ပိုင်းမာ Arakan People's Revolutionary Government (APRG) ဟု အမည်ပီးဖော်ပြလာပါရေ။<ref name="DMGGovernment">[https://dmediag.com/news-article/baiat.html Development Media Group (20 June 2026), ''Building Arakan: Inside the Administrative Architecture of the Arakan People's Revolutionary Government''.]</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်အထိ အဆိုပါအုပ်ချုပ်ရီးစနစ်မာ ကျေးရွာ၊ ကျေးရွာအုပ်စု၊ မြို့နယ်၊ ခရိုင်နန့် ဗဟိုအဆင့်တိကို အဆင့်ဆင့်ဖွဲ့စည်းထားကြောင်း DMG က ဖော်ပြထားပါရေ။ ULA/AA ၏ အုပ်ချုပ်ရီးစနစ်မာ ခရိုင်ရှစ်ခုကို ဖော်ပြထားပါရေ။ ယင်းရို့မာ - # စစ်တွေခရိုင်။ # မောင်တောခရိုင်။ # မြောက်ဦးခရိုင်။ # မင်းပြားခရိုင်။ # ကျောက်ဖြူခရိုင်။ # တောင်ကုတ်ခရိုင်။ # သံတွဲခရိုင်။ # ပလက်ဝခရိုင်တို့ ဖြစ်ပါရေ။<ref name="DMGGovernment"/> ပလက်ဝခရိုင်ရေ ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်းမဟုတ်ဘဲ ချင်းပြည်နယ်၏ ပလက်ဝဒေသနန့် ဆက်စပ်ပါရေ။ ထို့အပြင် ခရိုင်တခုကို အုပ်ချုပ်ရီးဖွဲ့စည်းပုံမာ ထည့်သွင်းထားခြင်းရေ ယင်းခရိုင်၏ နယ်မြီအားလုံးကို လက်တွိထိန်းချုပ်ထားကြောင်း မဆိုလိုပါ။ === လက်တွိနယ်မြီထိန်းချုပ်မှု === ၂၀၂၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၈ ရက်နိ နေရိဉ္ဇရာသတင်းဌာန၏ ဖော်ပြချက်အရ ရခိုင်ပြည်နယ်ဟိ မြို့နယ် ၁၇ ခုအနက် ၁၄ ခုကို ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ထိန်းချုပ်ထားပါရေ။<ref name="Narinjara">[https://www.narinjara.com/news/detail/6ad523c42bbe5aa41bd96094 Narinjara News (18 October 2026), ''State of Emergency Extended for Another 90 Days Across 55 Townships''.]</ref> စစ်တွေ၊ ကျောက်ဖြူနန့် မာန်အောင်မြို့နယ်တိမှာ မြန်မာစစ်တပ်၏ အဓိကကျန်ဟိရေ ထိန်းချုပ်နယ်မြီတိဖြစ်ကြောင်း သတင်းရင်းမြစ်တိက ဖော်ပြထားပါရေ။ ယင်းအခြီအနီရေ ၂၀၂၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလအထိ ရဟိနိုင်ရေ သတင်းအချက်အလက်တိကို အခြီခံထားစွာဖြစ်ပြီး တိုက်ပွဲအခြီအနီအလိုက် ပြောင်းလဲနိုင်ပါရေ။ === အုပ်ချုပ်ရီးဌာနတိနန့် ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှု === ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လမာ Development Media Group က ဖော်ပြထားရေ အစီရင်ခံစာအရ ULA/AA ၏ အုပ်ချုပ်ရီးစနစ်မာ အုပ်ချုပ်ရီး၊ တရားစီရင်ရီး၊ ပညာရီး၊ ကျန်းမာရီး၊ အခွန်အကောက်၊ စည်ပင်သာယာရီး၊ စိုက်ပျိုးရီး၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရီးနန့် သတင်းဆက်သွယ်ရီးဆိုင်ရာ ဌာနတိ ပါဝင်ပါရေ။<ref name="DMGGovernment"/> အုပ်ချုပ်ရီးစနစ်ကို အကောင်အထည်ဖော်ရာမာ ရုံးဝန်ထမ်းတိကို လေ့ကျင့်သင်ကြားပီးရီး၊ ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းတိကို စနစ်တကျဖြစ်စီရီးနန့် ဘဏ္ဍာငွီရဟိရီးဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းတိကိုလေ့ ဆောင်ရွက်လာပါရေ။ ယေကေလေ့ အုပ်ချုပ်ရီးဌာနတိ ဖွဲ့စည်းထားခြင်းနန့် ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှုတိ အပြည့်အဝ လည်ပတ်နိုင်ခြင်းရေ တူညီရေ အခြီအနီမဟုတ်ပါ။ ၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၃၀ ရက်နိ DMG က ကိုးကားဖော်ပြထားရေ ISP-Myanmar သုတေသနအရ မြောက်ဦးခရိုင်ရေ ULA/AA ၏ အုပ်ချုပ်ရီးအဖွဲ့အစည်း ဖွံ့ဖြိုးမှုအမြင့်ဆုံးဒေသအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရကေလေ့ ပညာရီးနန့် ကျန်းမာရီးကဏ္ဍတိမာ အားနည်းချက်တိ ဆက်လက်ဟိနီပါရေ။<ref name="ISP">[https://dmediag.com/news/uahga.html Development Media Group (30 September 2026), ''ULA/AA Faces Governance Challenges as It Consolidates Control in Arakan: ISP-Myanmar''.]</ref> == စည်ပင်သာယာရီးနန့် လက်တွိစိန်ခေါ်မှုတိ == [[File:Clock tower, main road and central market 02.jpg|thumb|right|270px|စစ်တွေမြို့လယ် နာရီစင်၊ လမ်းမကြီးနန့် ဈီး၏ ၂၀၁၃ ခုနှစ် မှတ်တမ်းဓာတ်ပုံ။ ဓာတ်ပုံ - Go-Myanmar၊ CC BY-SA 3.0။]] ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရီး၏ အောင်မြင်မှုကို ဆန်းစစ်ရာမာ အမှိုက်သိမ်းဆည်းရီး၊ သောက်သုံးရီ၊ ကျန်းမာရီး၊ ပညာရီးနန့် ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှုတိကို ထည့်သွင်းလေ့လာဖို့ လိုအပ်ပါရေ။ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၃ ရက်နိ DMG သတင်းအရ မြောက်ဦး၊ ကျောက်တော်နန့် မင်းပြားမြို့တိမာ အမှိုက်သိမ်းဆည်းရီးလုပ်ငန်း ပုံမှန်မလည်ပတ်နိုင်မှုကြောင့် အမှိုက်စွန့်ပစ်မှုနန့် ပတ်ဝန်းကျင်သန့်ရှင်းရီးပြဿနာတိ ဖြစ်ပေါ်နီကြောင်း ဒေသခံတိက ပြောကြားထားပါရေ။<ref name="Garbage">[https://www.dmediag.com/news/gcwut.html Development Media Group (23 June 2026), ''Garbage Crisis Worsens in Three AA-Held Towns amid Waste Collection Failures''.]</ref> မြို့ပြသန့်ရှင်းရီးအတွက် အခကြေးငွီကောက်ခံခြင်းနန့် ယင်းဝန်ဆောင်မှုကို ထိရောက်စွာ ဆောင်ရွက်ပီးနိုင်ခြင်းတို့အကြား ဆက်စပ်မှုရေ ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရီး၏ တာဝန်ခံမှုကို ဆန်းစစ်ရာမာ အရေးပါပါရေ။ == ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရီးနန့် ပြည်သူ့ပါဝင်မှု == ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရီးစနစ်တခု ထိရောက်ဖို့ဆိုကေ ဒေသခံပြည်သူတိ၏ လိုအပ်ချက်ကို နားထောင်ခြင်း၊ ဘဏ္ဍာငွီသုံးစွဲမှုကို ပွင့်လင်းမြင်သာစွာ ဖော်ပြခြင်းနန့် တိုင်ကြားချက်တိကို မျှတစွာ ဖြေရှင်းနိုင်ခြင်းတို့ လိုအပ်ပါရေ။ ရခိုင်ဒေသမာ ရခိုင်၊ မွတ်ဆလင်၊ ခမီ၊ မြို၊ သက်၊ ဒိုင်းနက်၊ ကမန်နန့် အခြားလူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတိ နီထိုင်ကတ်ရေအတွက် ဒေသန္တရဝန်ဆောင်မှုတိကို လူမျိုး၊ ဘာသာရီးနန့် လူမှုရီးနောက်ခံမခွဲခြားဘဲ လက်လှမ်းမီနိုင်စီရီးရေ အရေးပါပါရေ။ ဒေသအုပ်ချုပ်ရီးအဖွဲ့တိ၏ အောင်မြင်မှုကို နယ်မြီထိန်းချုပ်နိုင်မှုတခုတည်းနန့် မတိုင်းတာဘဲ ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှု အရည်အသွီး၊ တရားဥပဒေစိုးမိုးမှု၊ အရပ်သားလုံချုံမှုနန့် လူ့အခွင့်အရီးကာကွယ်မှုတို့ကိုပါ ထည့်သွင်းဆန်းစစ်ဖို့ လိုအပ်ပါရေ။ == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[အုပ်ချုပ်ရီးမဏ္ဍိုင်]] * [[အာဏာခွဲဝီမှု]] * [[ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်]] * [[ပြည်နယ်]] * [[တိုင်းဒေသကြီး]] * [[ခရိုင်]] * [[မြို့နယ်]] * [[ကျေးရွာအုပ်စု]] * [[စည်ပင်သာယာရီး]] * [[ရခိုင်ပြည်နယ်အစိုးရ]] * [[ရက္ခိုင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်]] * [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]] * [[မြောက်ဦး]] * [[စစ်တွေမြို့]] * [[ကောင်းမွန်ရေ အုပ်ချုပ်ရီးစနစ်]] == ကိုးကားချက်တိ == <references /> == ပြင်ပလင့်ခ်တိ == * [https://www.constituteproject.org/constitution/Myanmar_2008?lang=en မြန်မာနိုင်ငံ ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ] * [https://www.myanmar-law-library.org/topics/myanmar-property-law/the-ward-and-village-tract-administration-law-2012/ ရပ်ကွက်နန့် ကျေးရွာအုပ်စုအုပ်ချုပ်ရီးဥပဒေ] * [https://www.narinjara.com/ နေရိဉ္ဇရာသတင်းဌာန] * [https://dmediag.com/ Development Media Group] * [https://western-news.com/ Western News] * [https://ispmyanmar.com/ ISP-Myanmar] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Mrauk_U_town_market.jpg Wikimedia Commons – မြောက်ဦးမြို့မဈီး] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Clock_tower,_main_road_and_central_market_02.jpg Wikimedia Commons – စစ်တွေမြို့လယ်] [[Category:နိုင်ငံရီး]] [[Category:အုပ်ချုပ်ရီး]] [[Category:ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရီး]] [[Category:နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရီး]] [[Category:ရခိုင်ပြည်နယ်]] 4zc7ghniceykm77yg98sagtwyqu67cp နိုင်ငံရီးအတွေးအခေါ် 0 6486 22291 2026-11-04T02:12:12Z Retkhaberi 224 Created page with " '''နိုင်ငံရီးအတွေးအခေါ်''' (အင်္ဂလိပ်: '''Political thought''') ဆိုစွာ နိုင်ငံတော်၊ အစိုးရ၊ အုပ်ချုပ်ရီးအာဏာ၊ လွတ်လပ်ခွင့်၊ တရားမျှတမှု၊ ပြည်သူ့အခွင့်အရီးနန့် လူ့အဖွဲ့အစည်းကို ဇာပိုင်ဖွဲ..." 22291 wikitext text/x-wiki '''နိုင်ငံရီးအတွေးအခေါ်''' (အင်္ဂလိပ်: '''Political thought''') ဆိုစွာ နိုင်ငံတော်၊ အစိုးရ၊ အုပ်ချုပ်ရီးအာဏာ၊ လွတ်လပ်ခွင့်၊ တရားမျှတမှု၊ ပြည်သူ့အခွင့်အရီးနန့် လူ့အဖွဲ့အစည်းကို ဇာပိုင်ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်သင့်ကြောင်း စရေ မီးခွန်းတိနန့် ဆက်စပ်ရေ အယူအဆ၊ သဘောတရားနန့် တွေးခေါ်မှုတိကို ဆိုလိုပါရေ။ နိုင်ငံရီးအတွေးအခေါ်ရေ နိုင်ငံရီးဒဿန (Political Philosophy)၊ နိုင်ငံရီးသီအိုရီ (Political Theory) နန့် နိုင်ငံရီးဝါဒ (Political Ideology) တိနန့် နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်ပါရေ။<ref name="Routledge">Miller, David (1998). [https://www.rep.routledge.com/articles/overview/political-philosophy/v-1 ''Political Philosophy'']. Routledge Encyclopedia of Philosophy.</ref> နိုင်ငံရီးအတွေးအခေါ်၏ အဓိကမီးခွန်းတိမာ နိုင်ငံတော်အာဏာကို ဇာသူက ကျင့်သုံးခွင့်ဟိသင့်ကြောင်း၊ အစိုးရတခု၏ တရားဝင်မှုကို ဇာပိုင်သတ်မှတ်နိုင်ကြောင်း၊ ပြည်သူတိ၏ လွတ်လပ်ခွင့်ကို ဇာလောက်အထိ ကာကွယ်သင့်ကြောင်းနန့် လူမှုရီးအရင်းအမြစ်တိကို ဇာပိုင်ခွဲဝီသင့်ကြောင်း စရေ အကြောင်းအရာတိ ပါဝင်ပါရေ။ နိုင်ငံရီးအတွေးအခေါ်ရေ ခေတ်တခေတ်၏ နိုင်ငံရီးအခြီအနီ၊ စီးပွားရီး၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာရီးနန့် သမိုင်းအတွိအကြုံတိကို အခြီခံပြီး ပြောင်းလဲဖွံ့ဖြိုးလာပါရေ။ [[File:Raphael School of Athens.jpg|thumb|right|280px|ရာဖေးလ် ရီးဆွဲခရေ ''The School of Athens'' ပန်းချီ။ အလယ်မာ ပလေတိုနန့် အရစ္စတိုတေရို့ကို တွိနိုင်ပါရေ။]] == သမိုင်းနောက်ခံ == နိုင်ငံရီးအတွေးအခေါ်၏ သမိုင်းရေ လူ့အဖွဲ့အစည်းတိမာ အုပ်ချုပ်ရီးစနစ်တိ ပေါ်ပေါက်လာရေ ကာလတိနန့် ဆက်စပ်ပါရေ။ ရှီးခေတ်နိုင်ငံတော်တိမာ အုပ်ချုပ်သူ၏ တာဝန်၊ တရားမျှတမှု၊ လူမှုရီးစည်းစနစ်နန့် ပြည်သူတိ၏ ဝတ္တရားတိကို တွေးခေါ်ဆွေးနွေးခကတ်ပါရေ။ ရှီးခေတ်ဂရိနိုင်ငံရီးဒဿနမာ [[ဆိုကရေးတီးစ်]] (Socrates)၊ [[ပလေတို]] (Plato) နန့် [[အရစ္စတိုတေ]] (Aristotle) ရို့၏ အတွေးအခေါ်တိ ထင်ရှားပါရေ။ ပလေတိုရေ ''The Republic'' စာအုပ်အတွင်း တရားမျှတရေ နိုင်ငံတော်၊ အုပ်ချုပ်သူ၏ ပညာနန့် လူ့အဖွဲ့အစည်းဖွဲ့စည်းပုံဆိုင်ရာ အယူအဆတိကို ဆွေးနွေးခပါရေ။ အရစ္စတိုတေရေ ''Politics'' စာအုပ်အတွင်း နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံ၊ နိုင်ငံသားဖြစ်မှု၊ အုပ်ချုပ်ရီးစနစ်အမျိုးမျိုးနန့် လူမှုအကျိုးစီးပွားဆိုင်ရာ သဘောတရားတိကို လေ့လာခပါရေ။<ref name="Ancient">[https://plato.stanford.edu/entries/ancient-political/ ''Ancient Political Philosophy'']. Stanford Encyclopedia of Philosophy.</ref><ref name="Aristotle">[https://plato.stanford.edu/entries/aristotle-politics/ ''Aristotle's Political Theory'']. Stanford Encyclopedia of Philosophy.</ref> == အာသျှနိုင်ငံရီးအတွေးအခေါ် == နိုင်ငံရီးအတွေးအခေါ်ရေ ဥရောပဒေသတခုတည်းမာ ပေါ်ပေါက်ခစွာ မဟုတ်ပါ။ တရုတ်၊ အိန္ဒိယနန့် အခြားအာသျှယဉ်ကျေးမှုတိမာလေ့ အုပ်ချုပ်ရီးနန့် နိုင်ငံတော်ဆိုင်ရာ အတွေးအခေါ်တိ ဖွံ့ဖြိုးခပါရေ။ တရုတ်တွေးခေါ်ပညာသျှင် [[ကွန်ဖြူးရှပ်စ်]] (Confucius) ရေ အုပ်ချုပ်သူ၏ ကိုယ်ကျင့်တရား၊ မိသားစုနန့် နိုင်ငံတော်အကြား ဆက်စပ်မှု၊ လူမှုရီးတာဝန်နန့် ယုံကြည်မှုတိကို အလေးပီးခပါရေ။<ref name="Confucius">[https://plato.stanford.edu/entries/confucius/ ''Confucius'']. Stanford Encyclopedia of Philosophy.</ref> အိန္ဒိယနိုင်ငံရီးအတွေးအခေါ်သမိုင်းမာ ကောဋိလျ၏ ''အဓိပ္ပါယ်သျှတ္တရ'' (Arthashastra) ပိုင် နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရီးဆိုင်ရာ ကျမ်းတိကိုလေ့ တွိနိုင်ပါရေ။ ယင်းကျမ်းတိမာ နိုင်ငံတော်စီမံခန့်ခွဲမှု၊ ဘဏ္ဍာရီးနန့် နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရီးဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာတိ ပါဝင်ပါရေ။ ဗုဒ္ဓဘာသာနိုင်ငံရီးအယူအဆတိမာလေ့ အုပ်ချုပ်သူ၏ ကိုယ်ကျင့်တရား၊ ပြည်သူ့အကျိုးဆောင်ရွက်မှုနန့် တရားမျှတရေ အုပ်ချုပ်မှုဆိုင်ရာ အယူအဆတိကို လေ့လာနိုင်ပါရေ။ == ခေတ်သစ်နိုင်ငံရီးအတွေးအခေါ် == ဥရောပမာ ၁၆ ရာစုမှ ၁၈ ရာစုအထိ နိုင်ငံတော်အချုပ်အခြာအာဏာ၊ လူတဦးချင်းလွတ်လပ်ခွင့်နန့် အစိုးရ၏ တရားဝင်မှုဆိုင်ရာ အယူအဆတိ ပိုမိုဖွံ့ဖြိုးလာပါရေ။ === သောမတ်စ် ဟော့ဘ်စ် === [[သောမတ်စ် ဟော့ဘ်စ်]] (Thomas Hobbes, 1588–1679) ရေ ၁၆၅၁ ခုနှစ်မာ ထုတ်ဝီခရေ ''Leviathan'' စာအုပ်အတွင်း လူမှုသဘောတူစာချုပ်သီအိုရီ (Social Contract Theory) ကို ဖော်ပြခပါရေ။ ဟော့ဘ်စ်၏ အမြင်အရ လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ငြိမ်းချမ်းမှုနန့် လုံချုံမှုကို ထိန်းသိမ်းနိုင်ဖို့ အင်အားကောင်းရေ နိုင်ငံတော်အာဏာ လိုအပ်ပါရေ။<ref name="Hobbes">[https://plato.stanford.edu/entries/hobbes-moral/ ''Hobbes's Moral and Political Philosophy'']. Stanford Encyclopedia of Philosophy.</ref> === ဂျွန် လော့ခ် === [[ဂျွန် လော့ခ်]] (John Locke, 1632–1704) ရေ လူတဦးချင်းစီမာ အသက်ရှင်ခွင့်၊ လွတ်လပ်ခွင့်နန့် ပိုင်ဆိုင်ခွင့် စရေ သဘာဝအခွင့်အရီးတိ ဟိကြောင်း အလေးပီးခပါရေ။ လော့ခ်၏ အမြင်အရ အစိုးရ၏ တရားဝင်မှုရေ ပြည်သူတိ၏ သဘောတူညီချက်နန့် ဆက်စပ်ပြီး အစိုးရရေ ပြည်သူ့အခွင့်အရီးတိကို ကာကွယ်ဖို့ တာဝန်ဟိပါရေ။<ref name="Locke">[https://plato.stanford.edu/entries/locke-political/ ''Locke's Political Philosophy'']. Stanford Encyclopedia of Philosophy.</ref> === ဂျန်ဂျက် ရူးဆိုး === [[ဂျန်ဂျက် ရူးဆိုး]] (Jean-Jacques Rousseau, 1712–1778) ရေ ''The Social Contract'' စာအုပ်အတွင်း ပြည်သူ့အချုပ်အခြာအာဏာနန့် အများဆန္ဒ (General Will) ဆိုင်ရာ အယူအဆတိကို ဆွေးနွေးခပါရေ။ ရူးဆိုး၏ အတွေးအခေါ်ရေ နိုင်ငံတော်အာဏာ၏ တရားဝင်မှု၊ နိုင်ငံသားတိ၏ ပါဝင်မှုနန့် လူမှုသဘောတူစာချုပ်ဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးမှုတိမာ လွှမ်းမိုးမှုဟိခပါရေ။<ref name="Contract">[https://plato.stanford.edu/entries/contractarianism-contemporary/ ''Contemporary Approaches to the Social Contract'']. Stanford Encyclopedia of Philosophy.</ref> == အခြီခံသဘောတရားတိ == === နိုင်ငံတော်နန့် အာဏာ === နိုင်ငံရီးအတွေးအခေါ်၏ အဓိကအကြောင်းအရာတခုမှာ နိုင်ငံတော်အာဏာ၏ မူလအခြီခံနန့် တရားဝင်မှု ဖြစ်ပါရေ။ နိုင်ငံတော်အာဏာကို ပြည်သူ့သဘောတူညီမှု၊ ဥပဒေ၊ အစိုင်အလာ သို့တည်းမဟုတ် အခြားတရားဝင်မှုဆိုင်ရာ အယူအဆတိဖြင့် ရှင်းပြရေ နိုင်ငံရီးသီအိုရီအမျိုးမျိုး ဟိပါရေ။ === လွတ်လပ်ခွင့်နန့် တရားမျှတမှု === လွတ်လပ်ခွင့် (Liberty) နန့် တရားမျှတမှု (Justice) ရေ နိုင်ငံရီးဒဿန၏ အရေးပါရေ အကြောင်းအရာတိ ဖြစ်ပါရေ။ နိုင်ငံရီးတွေးခေါ်သျှင်တိရေ လူတဦးချင်းစီ၏ လွတ်လပ်ခွင့်နန့် လူမှုအကျိုးစီးပွားကို ဇာပိုင်မျှတစွာ ထိန်းညှိသင့်ကြောင်း ဆွေးနွေးကတ်ပါရေ။ === တန်းတူညီမျှမှု === တန်းတူညီမျှမှု (Equality) ဆိုစွာ လူတိအကြား ဥပဒေရီးရာ၊ နိုင်ငံရီးနန့် လူမှုရီးဆိုင်ရာ အခွင့်အရီးတိကို ဇာပိုင်သတ်မှတ်သင့်ကြောင်းဆိုရေ မီးခွန်းနန့် ဆက်စပ်ပါရေ။ တန်းတူညီမျှမှုကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုရာမာ အခွင့်အလမ်းတန်းတူညီမျှမှု၊ ဥပဒေအထက်မာ တန်းတူညီမျှမှုနန့် စီးပွားရီးဆိုင်ရာ မညီမျှမှုလျှော့ချရီး စရေ အမြင်အမျိုးမျိုး ဟိပါရေ။<ref name="Routledge"/> === နိုင်ငံသားနန့် ပြည်သူ့ပါဝင်မှု === နိုင်ငံသားဖြစ်မှု (Citizenship)၊ ရွီးကောက်ပွဲတိမာ ပါဝင်ခွင့်၊ အများပြည်သူဆွေးနွေးမှုနန့် အစိုးရကို စစ်ဆေးထိန်းကျောင်းခွင့်တိရေ နိုင်ငံရီးအတွေးအခေါ်၏ အရေးပါရေ အကြောင်းအရာတိ ဖြစ်ပါရေ။ ဒေမီးခွန်းတိရေ ဒီမိုကရေစီစနစ်၊ ကိုယ်စားပြုအုပ်ချုပ်မှုနန့် ပြည်သူ့အချုပ်အခြာအာဏာဆိုင်ရာ အယူအဆတိနန့် ဆက်စပ်ပါရေ။ == နိုင်ငံရီးအတွေးအခေါ်နန့် နိုင်ငံရီးဝါဒ == နိုင်ငံရီးအတွေးအခေါ် (Political Thought) နန့် နိုင်ငံရီးဝါဒ (Political Ideology) တိရေ ဆက်စပ်ကေလေ့ အဓိပ္ပာယ်တူစွာ မဟုတ်ပါ။ နိုင်ငံရီးအတွေးအခေါ်ရေ အာဏာ၊ အစိုးရ၊ တရားမျှတမှုနန့် လူ့အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ အယူအဆတိကို ကျယ်ပြန့်စွာ လေ့လာပါရေ။ နိုင်ငံရီးဝါဒရေ လူ့အဖွဲ့အစည်းကို ဇာပိုင်ဖွဲ့စည်းသင့်ကြောင်းနန့် နိုင်ငံရီးမူဝါဒတိကို ဇာပိုင်ဆောင်ရွက်သင့်ကြောင်းဆိုရေ စနစ်တကျဖွဲ့စည်းထားရေ ယုံကြည်ချက်နန့် တန်ဖိုးထားမှုတိကို ရည်ညွှန်းလေ့ဟိပါရေ။ [[လစ်ဘရယ်ဝါဒ]]၊ [[ကွန်ဆာဗေးတစ်ဝါဒ]]၊ [[ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒ]]နန့် [[အမျိုးသားရီးဝါဒ]]တိရေ နိုင်ငံရီးဝါဒအမျိုးအစားတိ၏ ဥပမာတိ ဖြစ်ပါရေ။ နိုင်ငံရီးအတွေးအခေါ်ကို လေ့လာသူတဦးရေ ဝါဒတခုတည်းကို ထောက်ခံဖို့ မလိုအပ်ဘဲ အယူအဆအမျိုးမျိုး၏ အခြီခံအကြောင်းပြချက်နန့် အကျိုးသက်ရောက်မှုတိကို နှိုင်းယှဉ်ဝေဖန်နိုင်ပါရေ။ == ရခိုင်သမိုင်းနန့် နိုင်ငံရီးအတွေးအခေါ် == [[File:ShiteThaungTemple.jpg|thumb|right|250px|မြောက်ဦးခေတ် ရခိုင်နိုင်ငံတော်၏ ဘာသာရီးနန့် ယဉ်ကျေးမှုအမွီအနှစ်ကို လေ့လာနိုင်ရေ ရှစ်သောင်းဘုရား။ ဓာတ်ပုံ - Jmhullot။]] [[ရခိုင်ပြည်]]၏ သမိုင်းအတွင်း နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းမှု၊ ဘုရင်အာဏာ၊ ဘာသာရီးနန့် အုပ်ချုပ်ရီးဆိုင်ရာ အယူအဆတိကို လေ့လာနိုင်ပါရေ။ အထူးသဖြင့် [[မြောက်ဦးနိုင်ငံတော်]] (၁၄၃၀–၁၇၈၅) ၏ နိုင်ငံရီးဖွဲ့စည်းပုံနန့် အုပ်ချုပ်ရီးသမိုင်းရေ ရခိုင်ဒေသ၏ နိုင်ငံရီးအတွေးအခေါ်ကို သမိုင်းရှုထောင့်ကနီ လေ့လာရာမာ အရေးပါပါရေ။ သမိုင်းပညာသျှင် Michael W. Charney ၏ ၁၉၉၈ ခုနှစ် သုတေသနအရ အစောပိုင်းမြောက်ဦးနိုင်ငံတော်၏ အာဏာတည်ဆောက်မှုရေ ပင်လယ်ရီကြောင်းကုန်သွယ်ရီး၊ ဒေသဆိုင်ရာအာဏာစုစည်းမှုနန့် ဘာသာရီးဆိုင်ရာ အထောက်အပံ့ပီးမှုတိနန့် ဆက်စပ်ခပါရေ။<ref name="Charney">Charney, Michael W. (1998). [https://soas-repository.worktribe.com/output/431665 ''Rise of a Mainland Trading State: Rahkaing Under the Early Mrauk-U Kings, c. 1430–1603'']. Journal of Burma Studies, 3, 1–33.</ref> ရခိုင်ဒေသ၏ သမိုင်းဟိ နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်မှု၊ အုပ်ချုပ်မှုနန့် ဘာသာရီးယဉ်ကျေးမှုဆက်စပ်ပုံတိကို လေ့လာရာမာ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာဒေသနန့် ဘင်္ဂလားဒေသတို့၏ နိုင်ငံရီး၊ ကုန်သွယ်ရီးနန့် ယဉ်ကျေးမှုဆက်ဆံမှုတိကိုလေ့ ထည့်သွင်းစဉ်းစားဖို့ လိုအပ်ပါရေ။<ref name="Oxford">Charney, Michael W. (2021). [https://doi.org/10.1093/acrefore/9780190277727.013.414 ''Religion and Migration in Rakhine'']. Oxford Research Encyclopedia of Asian History.</ref> ယေကေလေ့ မြောက်ဦးခေတ်ဘုရင်တိ၏ အုပ်ချုပ်ရီးစနစ်ကို ခေတ်သစ်ဒီမိုကရေစီ၊ လစ်ဘရယ်ဝါဒ သို့တည်းမဟုတ် ကွန်ဆာဗေးတစ်ဝါဒတခုခုအဖြစ် တိုက်ရိုက်သတ်မှတ်စွာ မသင့်တော်ပါ။ ယင်းအယူအဆတိကို သမိုင်းအထောက်အထားနန့် ခေတ်ကာလအလိုက် ခွဲခြားလေ့လာဖို့ လိုအပ်ပါရေ။ == ခေတ်သစ်နိုင်ငံရီးမာ အရေးပါမှု == ခေတ်သစ်နိုင်ငံရီးအတွေးအခေါ်ရေ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ၊ လူ့အခွင့်အရီး၊ အာဏာခွဲဝီမှု၊ ဖက်ဒရယ်စနစ်၊ ဒီမိုကရေစီနန့် လူမှုရီးတရားမျှတမှုတို့ကို လေ့လာရာမာ အရေးပါပါရေ။ နိုင်ငံရီးမူဝါဒတခုကို လေ့လာရာမာ ယင်းမူဝါဒ၏ ရည်ရွယ်ချက်၊ အခြီခံတန်ဖိုး၊ အကျိုးခံစားခွင့်ရဟိသူတိနန့် ဖြစ်ပေါ်နိုင်ရေ အကျိုးဆက်တိကို ဝေဖန်ဆန်းစစ်နိုင်ဖို့ နိုင်ငံရီးအတွေးအခေါ်ဆိုင်ရာ အသိပညာ လိုအပ်ပါရေ။ နိုင်ငံရီးအတွေးအခေါ်ကို လေ့လာခြင်းရေ ဝါဒတခုကို လက်ခံရုံသက်သက် မဟုတ်ဘဲ မတူညီရေ နိုင်ငံရီးအမြင်တိ၏ အကြောင်းပြချက်၊ သမိုင်းနောက်ခံနန့် လက်တွိအကျိုးသက်ရောက်မှုတိကို အထောက်အထားနန့် စိစစ်နိုင်ရီးအတွက် အထောက်အကူပြုပါရေ။ == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[နိုင်ငံရီး]] * [[နိုင်ငံရီးဒဿန]] * [[နိုင်ငံရီးသီအိုရီ]] * [[နိုင်ငံရီးဝါဒ]] * [[ကွန်ဆာဗေးတစ်ဝါဒ]] * [[လစ်ဘရယ်ဝါဒ]] * [[ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒ]] * [[အမျိုးသားရီးဝါဒ]] * [[ဒီမိုကရေစီ]] * [[ဖက်ဒရယ်စနစ်]] * [[အာဏာခွဲဝီမှု]] * [[အုပ်ချုပ်ရီးမဏ္ဍိုင်]] * [[ဥပဒေပြုရီး]] * [[နိုင်ငံတော်အချုပ်အခြာအာဏာ]] * [[ပလေတို]] * [[အရစ္စတိုတေ]] * [[မြောက်ဦးနိုင်ငံတော်]] == ကိုးကားချက်တိ == <references /> == ပြင်ပလင့်ခ်တိ == * [https://www.rep.routledge.com/articles/overview/political-philosophy/v-1 Routledge Encyclopedia of Philosophy – Political Philosophy] * [https://plato.stanford.edu/entries/ancient-political/ Stanford Encyclopedia of Philosophy – Ancient Political Philosophy] * [https://plato.stanford.edu/entries/aristotle-politics/ Stanford Encyclopedia of Philosophy – Aristotle's Political Theory] * [https://plato.stanford.edu/entries/locke-political/ Stanford Encyclopedia of Philosophy – Locke's Political Philosophy] * [https://plato.stanford.edu/entries/contractarianism-contemporary/ Stanford Encyclopedia of Philosophy – Social Contract] * [https://soas-repository.worktribe.com/output/431665 SOAS University of London – Rise of a Mainland Trading State: Rahkaing] * [https://academic.oup.com/edited-volume/61799/chapter-abstract/546328761 Oxford – Religion and Migration in Rakhine] [[Category:နိုင်ငံရီး]] [[Category:နိုင်ငံရီးအတွေးအခေါ်]] [[Category:နိုင်ငံရီးဒဿန]] [[Category:နိုင်ငံရီးသိပ္ပံ]] [[Category:နိုင်ငံရီးသီအိုရီ]] 9918j6akezjnbpqgahugfrwfsagoq7e နိုင်ငံခြားရီးမူဝါဒ 0 6487 22292 2026-11-04T02:23:53Z Retkhaberi 224 Created page with " '''နိုင်ငံခြားရီးမူဝါဒ''' (အင်္ဂလိပ်: '''Foreign policy''') ဆိုစွာ နိုင်ငံတနိုင်ငံက အခြားနိုင်ငံတိ၊ နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းတိနန့် ဆက်ဆံရာမာ မိမိနိုင်ငံ၏ အကျိုးစီးပွား၊ အချုပ်အခြာအာဏာ၊ လုံ..." 22292 wikitext text/x-wiki '''နိုင်ငံခြားရီးမူဝါဒ''' (အင်္ဂလိပ်: '''Foreign policy''') ဆိုစွာ နိုင်ငံတနိုင်ငံက အခြားနိုင်ငံတိ၊ နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းတိနန့် ဆက်ဆံရာမာ မိမိနိုင်ငံ၏ အကျိုးစီးပွား၊ အချုပ်အခြာအာဏာ၊ လုံချုံရီး၊ စီးပွားရီးနန့် နိုင်ငံရီးရည်မှန်းချက်တိကို အကောင်အထည်ဖော်ဖို့ ချမှတ်ထားရေ မူဝါဒ၊ မဟာဗျူဟာနန့် လုပ်ငန်းစဉ်တိ ဖြစ်ပါရေ။ နိုင်ငံခြားရီးမူဝါဒရေ [[နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရီး]]၊ [[သံတမန်ရီး]]၊ [[နိုင်ငံတကာကုန်သွယ်ရီး]]နန့် နိုင်ငံတော်၏ [[အမျိုးသားအကျိုးစီးပွား]]တိနန့် ဆက်စပ်ပါရေ။<ref name="York">[https://online.york.ac.uk/resources/what-is-foreign-policy/ University of York, ''What Is Foreign Policy?'']</ref> နိုင်ငံခြားရီးမူဝါဒ၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ ပြည်ပနိုင်ငံတိနန့် ဆက်ဆံရီးကို စနစ်တကျ စီမံခြင်း၊ နိုင်ငံတော်၏ အကျိုးစီးပွားတိကို ကာကွယ်ခြင်းနန့် နိုင်ငံတကာပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုကို မြှင့်တင်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပါရေ။ ယင်းမူဝါဒတိရေ နိုင်ငံတော်၏ ပထဝီအနီအထား၊ သမိုင်းနောက်ခံ၊ စီးပွားရီးအခြီအနီ၊ ပြည်တွင်းနိုင်ငံရီးနန့် နိုင်ငံတကာအခြီအနီတိအလိုက် ပြောင်းလဲနိုင်ပါရေ။ == သမိုင်းနောက်ခံ == နိုင်ငံခြားရီးဆက်ဆံမှုရေ ရှီးခေတ်နိုင်ငံတော်တိ ပေါ်ပေါက်လာရေ ကာလတိကတည်းက တည်ဟိခပါရေ။ ရှီးခေတ်ဘုရင်နိုင်ငံတော်တိမာ သံတမန်တိ စေလွှတ်ခြင်း၊ နိုင်ငံတော်တိအကြား ကုန်သွယ်ခြင်း၊ စစ်မက်ဖြစ်ပွားခြင်းနန့် ငြိမ်းချမ်းရီးသဘောတူညီချက်တိ ချုပ်ဆိုခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်ခကတ်ပါရေ။ ဥရောပမာ ၁၆၄၈ ခုနှစ် ဝက်စ်ဖေးလီယားငြိမ်းချမ်းရီးစာချုပ်တိရေ နိုင်ငံတော်အချုပ်အခြာအာဏာနန့် နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရီးသမိုင်းအတွက် အရေးပါရေ အဖြစ်အပျက်တိဖြစ်ပါရေ။ ၂၀ ရာစုမာ ကမ္ဘာစစ်ကြီးနှစ်ကြိမ် ဖြစ်ပွားပြီးနောက် နိုင်ငံတကာငြိမ်းချမ်းရီးနန့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရီးအတွက် အဖွဲ့အစည်းတိ ဖွဲ့စည်းလာကတ်ပါရေ။ ၁၉၄၅ ခုနှစ်မာ [[ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations) ကို ဖွဲ့စည်းခပြီး နိုင်ငံတကာငြိမ်းချမ်းရီး၊ လုံချုံရီးနန့် နိုင်ငံတိအကြား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရီးတို့ကို အဓိကရည်ရွယ်ချက်တိအဖြစ် သတ်မှတ်ခပါရေ။<ref name="UN">[https://www.un.org/en/about-us/un-charter/full-text United Nations, ''Charter of the United Nations'', Articles 1–2.]</ref> == နိုင်ငံခြားရီးမူဝါဒ၏ ရည်ရွယ်ချက်တိ == === အမျိုးသားအကျိုးစီးပွား ကာကွယ်ရီး === နိုင်ငံခြားရီးမူဝါဒ၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက်တခုမှာ နိုင်ငံတော်၏ အချုပ်အခြာအာဏာ၊ နယ်မြီတည်တံ့မှုနန့် အခြီခံအကျိုးစီးပွားတိကို ကာကွယ်ခြင်း ဖြစ်ပါရေ။ နိုင်ငံတော်တခု၏ အကျိုးစီးပွားမာ စီးပွားရီးဖွံ့ဖြိုးမှု၊ နိုင်ငံတော်လုံချုံရီး၊ သဘာဝအရင်းအမြစ်တိနန့် ပြည်သူလူထု၏ လူနီမှုဘဝတိုးတက်ရီးတို့ ပါဝင်နိုင်ပါရေ။ === နိုင်ငံတကာငြိမ်းချမ်းရီး === နိုင်ငံခြားရီးမူဝါဒရေ နိုင်ငံတိအကြား အငြင်းပွားမှုတိကို ငြိမ်းချမ်းရီးနည်းလမ်းနန့် ဖြေသျှင်းနိုင်ဖို့ အထောက်အကူပြုပါရေ။ ကုလသမဂ္ဂပဋိညာဉ်စာတမ်း ပုဒ်မ ၂ အရ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတိရေ နိုင်ငံတကာအငြင်းပွားမှုတိကို ငြိမ်းချမ်းစွာ ဖြေသျှင်းရဖို့နန့် အခြားနိုင်ငံ၏ နယ်မြီတည်တံ့မှု သို့မဟုတ် နိုင်ငံရီးလွတ်လပ်မှုကို ဆန့်ကျင်ပြီး အင်အားအသုံးပြုခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ရဖို့ ဖြစ်ပါရေ။<ref name="UN"/> === စီးပွားရီးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု === နိုင်ငံတကာကုန်သွယ်ရီး၊ ပြည်ပရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု၊ နည်းပညာဖလှယ်မှုနန့် ဖွံ့ဖြိုးရီးအကူအညီတိ ရဟိရီးရေ နိုင်ငံခြားရီးမူဝါဒ၏ အရေးပါရေ ကဏ္ဍတိ ဖြစ်ပါရေ။ နိုင်ငံအချို့ရေ ကုန်သွယ်ရီးသဘောတူစာချုပ်တိ ချုပ်ဆိုခြင်း၊ စီးပွားရီးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုတိ တည်ဆောက်ခြင်းနန့် ဒေသတွင်းစီးပွားရီးအဖွဲ့အစည်းတိမာ ပါဝင်ခြင်းတို့ ဆောင်ရွက်ပါရေ။ == နိုင်ငံခြားရီးမူဝါဒ၏ လုပ်ငန်းနည်းလမ်းတိ == === သံတမန်ရီး === [[သံတမန်ရီး]] (Diplomacy) ဆိုစွာ နိုင်ငံတိအကြား ဆက်ဆံရီး၊ အကျိုးစီးပွားနန့် အငြင်းပွားမှုတိကို ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးခြင်းဖြင့် စီမံဆောင်ရွက်ရေ လုပ်ငန်းစဉ်ဖြစ်ပါရေ။ သံရုံးတိ ဖွင့်လှစ်ခြင်း၊ သံအမတ်ကြီးတိ ခန့်အပ်ခြင်း၊ နိုင်ငံတော်ခေါင်းဆောင်တိအကြား တွိဆုံဆွေးနွေးခြင်းနန့် သဘောတူစာချုပ်တိ ချုပ်ဆိုခြင်းတို့ ပါဝင်ပါရေ။ === နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရီး === နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရီး (Bilateral Relations) ဆိုစွာ နိုင်ငံနှစ်နိုင်ငံအကြား နိုင်ငံရီး၊ စီးပွားရီး၊ ယဉ်ကျေးမှုနန့် လုံချုံရီးဆိုင်ရာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုတိကို ဆိုလိုပါရေ။ နိုင်ငံနှစ်နိုင်ငံအကြား ကုန်သွယ်ရီး၊ နယ်စပ်စီမံခန့်ခွဲရီးနန့် အပြန်အလှန်ကူညီရီးလုပ်ငန်းတိ ပါဝင်နိုင်ပါရေ။ === ဘက်ပေါင်းစုံဆက်ဆံရီး === ဘက်ပေါင်းစုံဆက်ဆံရီး (Multilateral Relations) ဆိုစွာ နိုင်ငံသုံးနိုင်ငံ သို့တည်းမဟုတ် ပိုမိုများပြားရေ နိုင်ငံတိနန့် အဖွဲ့အစည်းတိအကြား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း ဖြစ်ပါရေ။ [[ကုလသမဂ္ဂ]]၊ [[အာဆီယံ]]နန့် အခြားဒေသတွင်းအဖွဲ့အစည်းတိမာ ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခြင်းရေ ဘက်ပေါင်းစုံနိုင်ငံခြားရီးဆက်ဆံမှု၏ ဥပမာတိ ဖြစ်ပါရေ။ === စီးပွားရီးနန့် ယဉ်ကျေးမှုသံတမန်ရီး === စီးပွားရီးသံတမန်ရီး (Economic Diplomacy) ရေ ကုန်သွယ်ရီး၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနန့် စီးပွားရီးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုတိကို မြှင့်တင်ဖို့ ရည်ရွယ်ပါရေ။ ယဉ်ကျေးမှုသံတမန်ရီး (Cultural Diplomacy) ရေ စာပီ၊ ပညာရီး၊ အနုပညာ၊ ဘာသာစကားနန့် ယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်ခြင်းတိကတဆင့် နိုင်ငံတိအကြား နားလည်မှုနန့် ဆက်ဆံရီးကို မြှင့်တင်ဖို့ ရည်ရွယ်ပါရေ။ == နိုင်ငံခြားရီးမူဝါဒ အမျိုးအစားတိ == နိုင်ငံတိ၏ နိုင်ငံခြားရီးမူဝါဒကို နိုင်ငံတကာအခြီအနီနန့် မဟာဗျူဟာအလိုက် အမျိုးအစားခွဲခြားနိုင်ပါရေ။ '''ဘက်မလိုက်ဝါဒ''' (Non-alignment) ရေ အင်အားကြီးနိုင်ငံအုပ်စုတခုခု၏ စစ်ရီးနန့် နိုင်ငံရီးမဟာမိတ်အဖွဲ့အောက်မာ အလိုအလျောက် မပါဝင်ဘဲ သီးခြားရပ်တည်ဖို့ အလေးပီးပါရေ။ '''အထီးကျန်ဝါဒ''' (Isolationism) ရေ ပြည်ပနိုင်ငံရီးကိစ္စတိမာ ပါဝင်မှုကို ကန့်သတ်ပြီး ပြည်တွင်းအကျိုးစီးပွားကို ဦးစားပီးရေ နိုင်ငံခြားရီးသဘောထားဖြစ်ပါရေ။ '''မဟာမိတ်ဖွဲ့ရီးမူဝါဒ''' (Alliance Policy) ရေ အခြားနိုင်ငံတိနန့် လုံချုံရီး၊ ကာကွယ်ရီး သို့မဟုတ် နိုင်ငံရီးအကျိုးစီးပွားအတွက် သဘောတူညီချက်တိ တည်ဆောက်ခြင်းကို အလေးပီးပါရေ။ နိုင်ငံတနိုင်ငံရေ ဒေမူဝါဒအမျိုးအစားတမျိုးတည်းကို အမြဲတမ်း လိုက်နာရစွာ မဟုတ်ပါ။ နိုင်ငံတကာအခြီအနီအလိုက် မူဝါဒတိ ပြောင်းလဲနိုင်ပါရေ။ == မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားရီးမူဝါဒ == မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားရီးမူဝါဒသမိုင်းမာ လွတ်လပ်ပြီး ဘက်မလိုက်တေ နိုင်ငံခြားရီးမူဝါဒကို အရေးပါရေ အခြီခံမူတခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခပါရေ။ မြန်မာနိုင်ငံခြားရီးဝန်ကြီးဌာန၏ ဖော်ပြချက်အရ ၁၉၄၈ ခုနှစ် လွတ်လပ်ရီးရဟိပြီးနောက် ဘက်မလိုက်နိုင်ငံခြားရီးမူဝါဒကို ကျင့်သုံးခပြီး ၁၉၇၁ ခုနှစ်မာ လွတ်လပ်ပြီး တက်ကြွရေ နိုင်ငံခြားရီးမူဝါဒကို ပိုမိုအလေးပီးလာပါရေ။<ref name="MOFA">[https://www.mofa.gov.mm/foreign-policy/ Ministry of Foreign Affairs, Myanmar, ''Foreign Policy''.]</ref> === ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ === မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၂၀၀၈ ခုနှစ် [[ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ]] ပုဒ်မ ၄၁ အရ လွတ်လပ်ပြီး တက်ကြွရေ ဘက်မလိုက်နိုင်ငံခြားရီးမူဝါဒကို ကျင့်သုံးရဖို့နန့် နိုင်ငံတိအကြား ငြိမ်းချမ်းစွာ အတူနီထိုင်ရီးမူတိကို လိုက်နာရဖို့ ပြဋ္ဌာန်းထားပါရေ။ ပုဒ်မ ၄၂ အရ အခြားနိုင်ငံတခုခုကို ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်မှု မစတင်ရဖို့နန့် ပြည်ထောင်စုနယ်မြီအတွင်း ပြည်ပတပ်ဖွဲ့တိ တပ်စွဲထားဟိမှုကို ခွင့်မပြုကြောင်း သတ်မှတ်ထားပါရေ။<ref name="Constitution">[https://www.wipo.int/wipolex/en/legislation/details/20215 ''Constitution of the Republic of the Union of Myanmar (2008)'', Sections 41–42, WIPO Lex.]</ref> ဒေပြဋ္ဌာန်းချက်တိရေ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေမာ သတ်မှတ်ထားရေ မူဝါဒတိဖြစ်ပြီး လက်တွိနိုင်ငံတကာဆက်ဆံရီးဆောင်ရွက်မှုတိကို သီးခြားလေ့လာဖို့ လိုအပ်ပါရေ။ === အာဆီယံနန့် ဆက်ဆံရီး === မြန်မာနိုင်ငံရေ ၁၉၉၇ ခုနှစ်မာ [[အာဆီယံ]] (ASEAN) အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်လာပါရေ။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းမှုနောက်ပိုင်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရီးမာ နိုင်ငံရီးအငြင်းပွားမှုနန့် သံတမန်ရီးဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုတိ ပိုမိုထင်ရှားလာပါရေ။ အာဆီယံရေ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဧပြီလမာ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ ဘုံသဘောတူညီချက်ငါးရပ် (Five-Point Consensus) ကို ထုတ်ပြန်ခပါရေ။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်အထိ ယင်းသဘောတူညီချက်၏ အကောင်အထည်ဖော်မှုနန့် ပတ်သက်ပြီး အာဆီယံနန့် မြန်မာအစိုးရတို့အကြား သဘောထားကွဲပြားမှုတိ ဆက်လက်ဟိနီပါရေ။<ref name="ASEAN2026">[https://www.mofa.gov.mm/en/press-statement-on-the-asean-five-point-statement-known-as-the-asean-five-point-consensus-23-7-2026-nay-pyi-taw/ Ministry of Foreign Affairs, Myanmar, Press Statement, 23 July 2026.]</ref> == ရခိုင်ဒေသနန့် နိုင်ငံခြားရီးမူဝါဒ == [[ရခိုင်ပြည်]]ရေ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်ကမ်းရိုးတန်းမာ တည်ဟိပြီး [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]]နန့် နယ်နိမိတ်ချင်းထိစပ်ပါရေ။ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းရေ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာဒေသကုန်သွယ်ရီး၊ ပင်လယ်ရီကြောင်းလားလာရီးနန့် နိုင်ငံတကာစီးပွားရီးဆက်ဆံမှုအတွက် အရေးပါရေ ပထဝီအနီအထားဟိပါရေ။ ရခိုင်ဒေသ၏ နိုင်ငံခြားရီးဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုတိကို လေ့လာရာမာ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားဝင်နိုင်ငံခြားရီးမူဝါဒ၊ ဒေသတွင်းနိုင်ငံတိ၏ စီးပွားရီးအကျိုးစီးပွားနန့် လက်တွိနယ်မြီအုပ်ချုပ်သူတိ၏ နယ်စပ်ဆက်ဆံမှုကို ခွဲခြားနားလည်ဖို့ လိုအပ်ပါရေ။ [[File:Kyaukpyu Port 001.jpg|thumb|right|260px|ရခိုင်ပြည်၊ ကျောက်ဖြူဆိပ်ကမ်း၏ ၂၀၁၈ ခုနှစ် မှတ်တမ်းဓာတ်ပုံ။ ဓာတ်ပုံ - Tetsuya Kitahata၊ CC BY-SA 4.0။]] === တရုတ်နိုင်ငံနန့် စီးပွားရီးဆက်ဆံမှု === [[ကျောက်ဖြူမြို့]]ရေ တရုတ်–မြန်မာ စီးပွားရီးစင်္ကြံ (China–Myanmar Economic Corridor) နန့် ဆက်စပ်ရေ အရေးပါရေ ဆိပ်ကမ်းဒေသဖြစ်ပါရေ။ ကျောက်ဖြူရေနက်ဆိပ်ကမ်းစီမံကိန်း၊ ရေနံနန့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ပိုက်လိုင်းတိရေ တရုတ်နိုင်ငံ၏ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာဒေသနန့် စီးပွားရီးဆက်သွယ်ရီးမဟာဗျူဟာအတွက် အရေးပါရေ စီမံကိန်းတိဖြစ်ပါရေ။ ဒေစီမံကိန်းတိရေ နိုင်ငံတကာရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု၊ ဒေသခံပြည်သူ့အကျိုးစီးပွား၊ ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရီးနန့် နိုင်ငံရီးလုံချုံရီးဆိုင်ရာ မီးခွန်းတိနန့်လေ့ ဆက်စပ်ပါရေ။<ref name="ORF">[https://www.orfonline.org/index.php/expert-speak/from-insurgent-to-stakeholder-the-arakan-army-s-expanding-role Observer Research Foundation (18 May 2026), ''From Insurgent to Stakeholder: The Arakan Army's Expanding Role''.]</ref> === အိန္ဒိယနိုင်ငံနန့် ဆက်သွယ်ရီး === ရခိုင်ဒေသရေ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]၏ အရှေ့မျှော်မူဝါဒ (Act East Policy) နန့် ဆက်စပ်ရေ ကုန်သွယ်ရီးနန့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရီးဒေသတခု ဖြစ်ပါရေ။ အိန္ဒိယ–မြန်မာ ကုလားတန်ဘက်စုံသယ်ယူပို့ဆောင်ရီးစီမံကိန်း (Kaladan Multi-Modal Transit Transport Project) ရေ စစ်တွေမြို့ဆိပ်ကမ်း၊ ကုလားတန်မြစ်ရီကြောင်းနန့် ပလက်ဝဒေသမှတဆင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ မီဇိုရမ်ပြည်နယ်ကို ဆက်သွယ်ဖို့ ရည်ရွယ်ထားပါရေ။ ၂၀၂၃ ခုနှစ် မေလ ၉ ရက်နိမာ အိန္ဒိယနန့် မြန်မာအစိုးရကိုယ်စားလှယ်တိက စစ်တွေမြို့ဆိပ်ကမ်းကို ဖွင့်လှစ်ခပါရေ။<ref name="India">[https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1922760 Government of India, Press Information Bureau (9 May 2023), ''Shri Sarbananda Sonowal Receives the First Indian Cargo Ship at the Sittwe Port''.]</ref> [[File:IMG3686 Burma Sittwé Fishermans Activity (7313688556).jpg|thumb|right|260px|စစ်တွေမြို့၏ ရီလုပ်ငန်းဆိုင်ရာ ၂၀၁၂ ခုနှစ် မှတ်တမ်းဓာတ်ပုံ။ ဓာတ်ပုံ - DANIEL JULIE၊ CC BY 2.0။]] === ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံနန့် နယ်စပ်ဆက်ဆံရီး === ရခိုင်ဒေသနန့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံရေ နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရီး၊ ရီလုပ်ငန်း၊ နယ်စပ်လုံချုံရီးနန့် ဒုက္ခသည်အရေးကိစ္စတိမာ ဆက်စပ်နီပါရေ။ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၃ ရက်နိမာ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နယ်ခြားစောင့်တပ် (BGB) နန့် ရက္ခိုင့်တပ်တော် (AA) ကိုယ်စားလှယ်တိက တက္ကနာ့ဖ်မြို့မာ နယ်စပ်လုံချုံရီးကိစ္စတိကို ဆွေးနွေးခကြောင်း Development Media Group က ဖော်ပြထားပါရေ။<ref name="DMG">[https://www.dmediag.com/news/baaht.html Development Media Group (14 January 2026), ''Bangladesh, Arakan Army Hold Talks on Border Security''.]</ref> ယင်းဆက်သွယ်ဆောင်ရွက်မှုတိကို နယ်စပ်အခြီအနီအရ လက်တွိပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုအဖြစ် လေ့လာနိုင်ကေလေ့ တရားဝင်နိုင်ငံတော်အချင်းချင်း သံတမန်ဆက်ဆံရီးနန့် တူညီစွာ မသတ်မှတ်နိုင်ပါ။ == ဂနိခေတ် ရခိုင်ဒေသ၏ ပြည်ပဆက်ဆံရီး == ၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလနောက်ပိုင်း ရခိုင်ဒေသ၏ စစ်ရီးနန့် အုပ်ချုပ်ရီးအခြီအနီတိ ပြောင်းလဲလာစွာနန့်အတူ [[ရက္ခိုင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်]] (ULA) နန့် [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]] (AA) ရို့၏ ပြည်ပဆက်သွယ်ဆောင်ရွက်မှုတိ ပိုမိုထင်ရှားလာပါရေ။ ULA/AA ရို့ရေ အိန္ဒိယနန့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် နယ်စပ်ဒေသအဖွဲ့အစည်းတိနန့် ကုန်သွယ်ရီး၊ လုံချုံရီးနန့် လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ ကိစ္စတိကို ဆွေးနွေးဆောင်ရွက်လာကြောင်း သတင်းရင်းမြစ်တိက ဖော်ပြထားပါရေ။ ၂၀၂၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၉ ရက်နိမာ ULA/AA ကိုယ်စားလှယ်တိနန့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ မီဇိုရမ်ပြည်နယ်၊ Siaha ခရိုင်ဟိ မော်တော်ဂါရီလုပ်ငန်းရှင်အသင်းတိက နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရီးဆိုင်ရာ နားလည်မှုစာချွန်လွှာတခုကို လက်မှတ်ရီးထိုးခကြောင်း ၂၀၂၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃ ရက်နိ Development Media Group က ဖော်ပြထားပါရေ။<ref name="DMGIndia">[https://dmediag.com/news/uslab.html Development Media Group (3 November 2026), ''ULA/AA Signs Border Trade Pact with Mizoram Transport Association''.]</ref> ယင်းသဘောတူညီချက်ရေ နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရီးလုပ်ငန်းအတွက် ဒေသဆိုင်ရာပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုတခုဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယနန့် မြန်မာအစိုးရတိအကြား တရားဝင်သံတမန်ရီးသဘောတူစာချုပ် ဖြစ်စွာ မဟုတ်ပါ။ ရခိုင်ဒေသ၏ ပြည်ပဆက်ဆံမှုတိကို လေ့လာရာမာ တရားဝင်နိုင်ငံခြားရီးမူဝါဒ၊ လက်တွိနယ်စပ်ဆက်ဆံမှု၊ ဒေသတွင်းနိုင်ငံတိ၏ အကျိုးစီးပွားနန့် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတိ၏ လိုအပ်ချက်ကို ခွဲခြားစိစစ်ဖို့ လိုအပ်ပါရေ။ == နိုင်ငံခြားရီးမူဝါဒ၏ စိန်ခေါ်မှုတိ == နိုင်ငံခြားရီးမူဝါဒ ရီးဆွဲရာမာ နိုင်ငံတော်အကျိုးစီးပွားနန့် နိုင်ငံတကာတာဝန်တိကို မျှတစွာ ထည့်သွင်းစဉ်းစားဖို့ လိုအပ်ပါရေ။ နိုင်ငံတကာအင်အားချိန်ခွင်လျှာ၊ စီးပွားရီးအရ မှီခိုမှု၊ နယ်စပ်ပဋိပက္ခတိ၊ ဒုက္ခသည်အရေးကိစ္စနန့် လူ့အခွင့်အရီးဆိုင်ရာ ပြဿနာတိရေ နိုင်ငံခြားရီးမူဝါဒအထက်မာ သက်ရောက်မှုဟိနိုင်ပါရေ။ ပြည်တွင်းနိုင်ငံရီးအခြီအနီ ပြောင်းလဲလာရေအခါ နိုင်ငံတကာအသိအမှတ်ပြုမှု၊ သံတမန်ရီးဆက်ဆံမှုနန့် နိုင်ငံခြားရီးမူဝါဒ အကောင်အထည်ဖော်နိုင်မှုတိလေ့ ပြောင်းလဲနိုင်ပါရေ။ == နိုင်ငံခြားရီးမူဝါဒ၏ အရေးပါမှု == နိုင်ငံခြားရီးမူဝါဒရေ နိုင်ငံတော်တခု၏ နိုင်ငံတကာရပ်တည်မှုနန့် အခြားနိုင်ငံတိနန့် ဆက်ဆံမှုကို လမ်းညွှန်ပီးရေ အခြီခံမူဝါဒတခု ဖြစ်ပါရေ။ ထိရောက်ရေ နိုင်ငံခြားရီးမူဝါဒတခုရေ ငြိမ်းချမ်းရီး၊ လုံချုံရီး၊ စီးပွားရီးဖွံ့ဖြိုးမှုနန့် နိုင်ငံတကာပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုကို အထောက်အကူပြုနိုင်ပါရေ။ ယေကေလေ့ နိုင်ငံခြားရီးမူဝါဒ၏ အောင်မြင်မှုကို နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရီးအရွီအတွက်တခုတည်းနန့် မတိုင်းတာသင့်ပါ။ ပြည်သူလူထု၏ အကျိုးစီးပွား၊ နိုင်ငံတကာဥပဒေလိုက်နာမှုနန့် ငြိမ်းချမ်းရီးအထက်မာ ဇာလောက်အကျိုးသက်ရောက်မှုဟိကြောင်းကိုလေ့ ထည့်သွင်းဆန်းစစ်ဖို့ လိုအပ်ပါရေ။ == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရီး]] * [[သံတမန်ရီး]] * [[နိုင်ငံခြားရီးဝန်ကြီးဌာန]] * [[အမျိုးသားအကျိုးစီးပွား]] * [[အချုပ်အခြာအာဏာ]] * [[နိုင်ငံတကာဥပဒေ]] * [[ကုလသမဂ္ဂ]] * [[အာဆီယံ]] * [[နိုင်ငံတကာကုန်သွယ်ရီး]] * [[နိုင်ငံရီးအတွေးအခေါ်]] * [[ရခိုင်ပြည်]] * [[ကျောက်ဖြူမြို့]] * [[စစ်တွေမြို့]] * [[ရက္ခိုင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်]] == ကိုးကားချက်တိ == <references /> == ပြင်ပလင့်ခ်တိ == * [https://online.york.ac.uk/resources/what-is-foreign-policy/ University of York – What Is Foreign Policy?] * [https://www.un.org/en/about-us/un-charter/full-text United Nations – UN Charter] * [https://www.mofa.gov.mm/foreign-policy/ Myanmar Ministry of Foreign Affairs – Foreign Policy] * [https://www.wipo.int/wipolex/en/legislation/details/20215 WIPO Lex – Myanmar Constitution] * [https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1922760 Government of India – Sittwe Port] * [https://www.dmediag.com/news/baaht.html DMG – Bangladesh–Arakan Border Relations] * [https://dmediag.com/news/uslab.html DMG – India–Arakan Border Trade] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kyaukpyu_Port_001.jpg Wikimedia Commons – Kyaukpyu Port] [[Category:နိုင်ငံရီး]] [[Category:နိုင်ငံခြားရီးမူဝါဒ]] [[Category:နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရီး]] [[Category:သံတမန်ရီး]] [[Category:နိုင်ငံရီးသိပ္ပံ]] m23awdhzv9gofxue3tvels8v5unfjwr အရပ်ဘက်အခွင့်အရီး 0 6488 22293 2026-11-04T02:33:17Z Retkhaberi 224 Created page with " '''အရပ်ဘက်အခွင့်အရီး''' (အင်္ဂလိပ်: '''Civil rights''') ဆိုစွာ လူတဦးချင်းစီအတွက် ဥပဒေအထက်မာ တန်းတူညီမျှမှု၊ ခွဲခြားဆက်ဆံမှုမှ ကာကွယ်မှုနန့် လူမှုရီး၊ နိုင်ငံရီးဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းတိမာ တန်..." 22293 wikitext text/x-wiki '''အရပ်ဘက်အခွင့်အရီး''' (အင်္ဂလိပ်: '''Civil rights''') ဆိုစွာ လူတဦးချင်းစီအတွက် ဥပဒေအထက်မာ တန်းတူညီမျှမှု၊ ခွဲခြားဆက်ဆံမှုမှ ကာကွယ်မှုနန့် လူမှုရီး၊ နိုင်ငံရီးဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းတိမာ တန်းတူပါဝင်ခွင့်ကို အာမခံပီးရေ အခြီခံအခွင့်အရီးတိ ဖြစ်ပါရေ။ အရပ်ဘက်အခွင့်အရီးရေ [[လူ့အခွင့်အရီး]]၊ [[နိုင်ငံရီးအခွင့်အရီး]]၊ [[တရားဥပဒေစိုးမိုးရီး]]နန့် [[ဒီမိုကရေစီ]]စနစ်တိနန့် ဆက်စပ်ပါရေ။<ref name="Britannica">[https://www.britannica.com/topic/civil-rights Encyclopaedia Britannica, ''Civil Rights''.]</ref> အရပ်ဘက်အခွင့်အရီး၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ လူတိကို လူမျိုး၊ ဘာသာရီး၊ ကျားမ၊ လူမှုရီးအခြီအနီနန့် အခြားကိုယ်ပိုင်လက္ခဏာတိကြောင့် မတရားခွဲခြားဆက်ဆံမှု မခံရစီဖို့ ဖြစ်ပါရေ။ ဒေအခွင့်အရီးတိမာ ဥပဒေ၏ တန်းတူကာကွယ်မှုရဟိခွင့်၊ တရားမျှတရေ တရားစီရင်မှုရဟိခွင့်နန့် အများပြည်သူဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မှုတိကို တန်းတူလက်လှမ်းမီခွင့်တို့ ပါဝင်ပါရေ။ [[File:Eleanor Roosevelt and Human Rights Declaration.jpg|thumb|right|260px|၁၉၄၉ ခုနှစ်မာ အယ်လီနာ ရုစဗဲ့ (Eleanor Roosevelt) က ကမ္ဘာ့လူ့အခွင့်အရီးကြေညာစာတမ်းကို ကိုင်ထားရေ မှတ်တမ်းဓာတ်ပုံ။]] == သမိုင်းနောက်ခံ == အရပ်ဘက်အခွင့်အရီးဆိုင်ရာ အယူအဆတိရေ လူတိ၏ လွတ်လပ်ခွင့်၊ တန်းတူညီမျှမှုနန့် အုပ်ချုပ်ရီးအာဏာကို ကန့်သတ်ရီးဆိုင်ရာ နိုင်ငံရီးအတွေးအခေါ်တိကနီ ဖွံ့ဖြိုးလာပါရေ။ ၁၇ ရာစုနန့် ၁၈ ရာစု ဥရောပနိုင်ငံရီးအတွေးအခေါ်မာ လူတဦးချင်းစီ၏ သဘာဝအခွင့်အရီး၊ ပြည်သူ့သဘောတူညီမှုနန့် တရားမျှတရေ အုပ်ချုပ်ရီးအကြောင်း ဆွေးနွေးမှုတိ ထင်ရှားလာပါရေ။ နောက်ပိုင်းမာ ကျွန်စနစ်ဖျက်သိမ်းရီး၊ လူမျိုးရီးခွဲခြားဆက်ဆံမှုဆန့်ကျင်ရီးနန့် အမျိုးသမီးတန်းတူအခွင့်အရီးဆိုင်ရာ လှုပ်ယှားမှုတိက အရပ်ဘက်အခွင့်အရီး ဖွံ့ဖြိုးလာမှုအထက်မာ လွှမ်းမိုးမှုဟိခပါရေ။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမာ ၁၉၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်တိနန့် ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်တိအတွင်း လူမျိုးရီးခွဲခြားဆက်ဆံမှုကို ဆန့်ကျင်တေ အရပ်ဘက်အခွင့်အရီးလှုပ်ယှားမှု (Civil Rights Movement) ထင်ရှားခပါရေ။ ယင်းလှုပ်ယှားမှုရေ လူမည်းပြည်သူတိ၏ မဲပီးခွင့်၊ ပညာသင်ကြားခွင့်နန့် အများပြည်သူဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မှုတိကို တန်းတူအသုံးပြုခွင့်ရဟိရီးအတွက် အရေးပါခပါရေ။<ref name="Britannica"/> == အရပ်ဘက်အခွင့်အရီး အမျိုးအစားတိ == === ဥပဒေအထက်မာ တန်းတူညီမျှခွင့် === ဥပဒေအထက်မာ တန်းတူညီမျှခွင့် (Equality Before the Law) ဆိုစွာ လူတိကို ဥပဒေအရ တန်းတူကာကွယ်မှု ပီးရဖို့နန့် မတရားခွဲခြားဆက်ဆံမှုမဟိစီရီးကို ဆိုလိုပါရေ။ ကမ္ဘာ့လူ့အခွင့်အရီးကြေညာစာတမ်း ပုဒ်မ ၇ အရ လူအားလုံးရေ ဥပဒေအထက်မာ တန်းတူညီမျှပြီး ခွဲခြားဆက်ဆံမှုမဟိဘဲ ဥပဒေ၏ တန်းတူကာကွယ်မှုကို ရဟိခွင့်ဟိပါရေ။<ref name="UDHR">[https://www.un.org/en/about-us/universal-declaration-of-human-rights United Nations (1948), ''Universal Declaration of Human Rights''.]</ref> === လွတ်လပ်စွာ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခွင့် === လွတ်လပ်စွာ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခွင့် (Freedom of Expression) ရေ မိမိ၏ အတွေးအမြင်၊ ယုံကြည်ချက်နန့် သဘောထားတိကို ငြိမ်းချမ်းစွာ ဖော်ပြနိုင်ခွင့်ဖြစ်ပါရေ။ ဒေအခွင့်အရီးမာ သတင်းအချက်အလက်တိကို ရှာဖွေခြင်း၊ လက်ခံခြင်းနန့် အခြားသူတိပါး ဖြန့်ဝီခြင်းရို့ ပါဝင်ပါရေ။ ယေကေလေ့ အခြားသူတိ၏ အခွင့်အရီးနန့် ဂုဏ်သိက္ခာကို ကာကွယ်ရီးအတွက် နိုင်ငံတကာလူ့အခွင့်အရီးဥပဒေက ခွင့်ပြုထားရေ တိကျရေ အခြီအနီတိမာသာ ကန့်သတ်ချက်တိ ပြုလုပ်နိုင်ပါရေ။<ref name="ICCPR">[https://www.ohchr.org/en/instruments-mechanisms/instruments/international-covenant-civil-and-political-rights United Nations (1966), ''International Covenant on Civil and Political Rights''.]</ref> === ငြိမ်းချမ်းစွာ စုဝေးခွင့် === ငြိမ်းချမ်းစွာ စုဝေးခွင့် (Freedom of Peaceful Assembly) ရေ ပြည်သူတိက လူမှုရီး၊ နိုင်ငံရီးနန့် အများပြည်သူဆိုင်ရာ အရေးကိစ္စတိအတွက် ငြိမ်းချမ်းစွာ စုဝေးနိုင်ခွင့်ဖြစ်ပါရေ။ ဒေအခွင့်အရီးရေ ဆန္ဒပြပွဲ၊ လူထုအစည်းအဝီးနန့် အများပြည်သူဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးပွဲတိ ကျင်းပခြင်းနန့် ဆက်စပ်ပါရေ။ === အသင်းအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခွင့် === အသင်းအဖွဲ့ဖွဲ့စည်းခွင့် (Freedom of Association) ဆိုစွာ လူတိက မိမိရို့၏ ရည်ရွယ်ချက်တိအတွက် အသင်းအဖွဲ့တိကို လွတ်လပ်စွာ ဖွဲ့စည်းခြင်းနန့် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခြင်း ဖြစ်ပါရေ။ အလုပ်သမားအဖွဲ့အစည်း၊ ပညာရီးအသင်းအဖွဲ့၊ လူမှုကူညီရီးအဖွဲ့နန့် နိုင်ငံရီးအဖွဲ့အစည်းတိမာ ပါဝင်ခွင့်ရေ ဒေအခွင့်အရီးနန့် ဆက်စပ်ပါရေ။ === တရားမျှတရေ တရားစီရင်မှုရဟိခွင့် === တရားမျှတရေ တရားစီရင်မှုရဟိခွင့် (Right to a Fair Trial) ရေ လွတ်လပ်ပြီး ဘက်မလိုက်ရေ တရားရုံးပါးက ဥပဒေနန့်အညီ အမှုကို ကြားနာစီရင်ခွင့်ရဟိရီး ဖြစ်ပါရေ။ ဒေအခွင့်အရီးမာ တရားမဝင်ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်မှုမှ ကာကွယ်မှု၊ ခုခံချေပခွင့်နန့် အပြစ်ဟိကြောင်း ဥပဒေအရ သက်သေမပြနိုင်မချင်း အပြစ်မဟိသူအဖြစ် မှတ်ယူခွင့်တို့ ပါဝင်ပါရေ။<ref name="UDHR"/> == အရပ်ဘက်အခွင့်အရီးနန့် နိုင်ငံရီးအခွင့်အရီး == အရပ်ဘက်အခွင့်အရီး (Civil Rights) နန့် နိုင်ငံရီးအခွင့်အရီး (Political Rights) တိရေ နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်ကေလေ့ အလေးပီးရေ အကြောင်းအရာတိ ကွဲပြားပါရေ။ အရပ်ဘက်အခွင့်အရီးရေ ဥပဒေအထက်မာ တန်းတူညီမျှမှုနန့် ခွဲခြားဆက်ဆံမှုမှ ကာကွယ်မှုကို အဓိကထားပါရေ။ နိုင်ငံရီးအခွင့်အရီးရေ ရွီးကောက်ပွဲမာ မဲပီးခွင့်၊ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ရွီးကောက်ခံခွင့်နန့် နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရီးမာ ပါဝင်ခွင့်တို့ကို အဓိကထားပါရေ။ အရပ်ဘက်လွတ်လပ်ခွင့် (Civil Liberties) ကမူ အစိုးရ၏ မတရားဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုမှ လူတဦးချင်းစီ၏ လွတ်လပ်မှုကို ကာကွယ်ခြင်းနန့် ပိုမိုဆက်စပ်ပါရေ။ ယေကေလေ့ ဒေအမျိုးအစားတိအကြား အပြည့်အဝ သီးခြားကန့်သတ်ထားရေ နယ်နိမိတ် မဟိပါ။ ဥပမာအားဖြင့် ဘာသာရီးလွတ်လပ်ခွင့်ရေ အရပ်ဘက်အခွင့်အရီးနန့် အရပ်ဘက်လွတ်လပ်ခွင့် နှစ်မျိုးစလုံးနန့် ဆက်စပ်နိုင်ပါရေ။<ref name="Cornell">[https://www.law.cornell.edu/wex/civil_liberties Cornell Law School, Legal Information Institute, ''Civil Liberties''.]</ref> == နိုင်ငံတကာလူ့အခွင့်အရီးဥပဒေ == ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၀ ရက်နိမာ ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေညီလာခံက [[ကမ္ဘာ့လူ့အခွင့်အရီးကြေညာစာတမ်း]] (Universal Declaration of Human Rights) ကို အတည်ပြုခပါရေ။ ယင်းကြေညာစာတမ်းမာ လူသားအားလုံး၏ လွတ်လပ်ခွင့်၊ တန်းတူညီမျှမှု၊ တရားမျှတမှုနန့် အခြီခံအခွင့်အရီးတိကို ဖော်ပြထားပါရေ။<ref name="UDHR"/> ၁၉၆၆ ခုနှစ်မာ ကုလသမဂ္ဂက အရပ်ဘက်နန့် နိုင်ငံရီးအခွင့်အရီးဆိုင်ရာ နိုင်ငံတကာသဘောတူစာချုပ် (International Covenant on Civil and Political Rights – ICCPR) ကို အတည်ပြုခပါရေ။ ယင်းစာချုပ်ရေ ၁၉၇၆ ခုနှစ် မတ်လ ၂၃ ရက်နိမာ စတင်အာဏာတည်ခပါရေ။<ref name="ICCPR"/> ICCPR မာ အသက်ရှင်ခွင့်၊ ဘာသာရီးလွတ်လပ်ခွင့်၊ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခွင့်၊ ငြိမ်းချမ်းစွာစုဝေးခွင့်၊ တရားမျှတရေ တရားစီရင်မှုရဟိခွင့်နန့် နိုင်ငံရီးမာ ပါဝင်ခွင့်တို့ကို ဖော်ပြထားပါရေ။ == မြန်မာနိုင်ငံ၏ အရပ်ဘက်အခွင့်အရီး == မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၂၀၀၈ ခုနှစ် [[ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ]] အခန်း (၈) မာ နိုင်ငံသားတိ၏ အခြီခံအခွင့်အရီးနန့် တာဝန်တိကို ပြဋ္ဌာန်းထားပါရေ။ ပုဒ်မ ၃၄၇ အရ လူတိုင်းရေ ဥပဒေအထက်မာ တန်းတူညီမျှရေ အခွင့်အရီးနန့် ဥပဒေ၏ တန်းတူကာကွယ်မှုကို ရဟိခွင့်ဟိပါရေ။ ပုဒ်မ ၃၄၈ အရ နိုင်ငံသားတိကို လူမျိုး၊ မွီးဖွားမှု၊ ဘာသာရီး၊ ရာထူး၊ အဆင့်အတန်း၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ ကျားမနန့် ဓနဥစ္စာအခြီအနီတို့ကြောင့် ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်း မပြုရကြောင်း ပြဋ္ဌာန်းထားပါရေ။ ပုဒ်မ ၃၅၄ မာ သတ်မှတ်ထားရေ ဥပဒေဆိုင်ရာကန့်သတ်ချက်တိနန့်အညီ နိုင်ငံသားတိ၏ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခွင့်၊ ငြိမ်းချမ်းစွာစုဝေးခွင့်နန့် အသင်းအဖွဲ့ဖွဲ့စည်းခွင့်တို့ကို ဖော်ပြထားပါရေ။<ref name="Constitution">[https://www.wipo.int/wipolex/en/legislation/details/6187 WIPO Lex, ''Constitution of the Republic of the Union of Myanmar (2008)'', Sections 347–354.]</ref> ယေရာလေ့ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေမာ အခွင့်အရီးတိကို ပြဋ္ဌာန်းထားခြင်းနန့် လက်တွိမာ ယင်းအခွင့်အရီးတိကို အပြည့်အဝခံစားနိုင်ခြင်းရေ တူညီရေ အခြီအနီ မဟုတ်ပါ။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်အထိ မြန်မာနိုင်ငံရေ ICCPR စာချုပ်ကို အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံအဖြစ် လက်ခံအတည်ပြုထားခြင်း မဟိသိပါ။<ref name="TreatyStatus">[https://treaties.un.org/pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=IV-4&chapter=4 United Nations Treaty Collection, ''Status of the ICCPR'', 2026.]</ref> == ရခိုင်ဒေသနန့် အရပ်ဘက်အခွင့်အရီး == [[File:Myanmar Police Force during a protest by the Rakhine Students' Union.png|thumb|right|280px|၂၀၂၀ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၀ ရက်နိမာ ရခိုင်ကျောင်းသားသမဂ္ဂ၏ ဆန္ဒပြပွဲကို ရဲတပ်ဖွဲ့က စောင့်ကြည့်နီရေ မှတ်တမ်းဓာတ်ပုံ။ ရင်းမြစ် - Myanmar Now News၊ CC BY 3.0။]] [[ရခိုင်ပြည်]]၏ အရပ်ဘက်အခွင့်အရီးအခြီအနီကို လေ့လာရာမာ လူမျိုးနန့် ဘာသာရီးတန်းတူညီမျှမှု၊ လွတ်လပ်စွာလားလာခွင့်၊ ပညာသင်ကြားခွင့်၊ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခွင့်နန့် တရားမျှတရေ တရားစီရင်မှုရဟိခွင့်တို့ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားဖို့ လိုအပ်ပါရေ။ ရခိုင်ဒေသမာ ရခိုင်၊ ရိုဟင်ဂျာ၊ ခမီ၊ မြို၊ သက်၊ ဒိုင်းနက်၊ ကမန်နန့် အခြားလူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတိ နီထိုင်ကတ်ပါရေ။ ယင်းလူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတိ၏ အခွင့်အရီးအခြီအနီရေ သမိုင်းနောက်ခံ၊ နိုင်ငံသားဖြစ်မှုဆိုင်ရာ ဥပဒေတိ၊ အုပ်ချုပ်ရီးစနစ်နန့် လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခတိကြောင့် ကွဲပြားနိုင်ပါရေ။ === လွတ်လပ်စွာ လားလာခွင့် === လွတ်လပ်စွာ လားလာခွင့် (Freedom of Movement) ရေ လူတိ၏ အသက်မွီးဝမ်းကျောင်းမှု၊ ပညာရီး၊ ကျန်းမာရီးနန့် လူမှုဘဝအတွက် အရေးပါပါရေ။ ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၂၆ ရက်နိမာ Development Media Group က တောင်ကုတ်မြို့နယ်အတွင်း ခရီးလားလာရေ ဒေသခံတိအတွက် ခရီးလားလာခွင့်ထောက်ခံစာနန့် ခွင့်ပြုချက်တိ ရယူရမှုကြောင့် အခက်အခဲတိဟိကြောင်း ဖော်ပြခပါရေ။<ref name="DMG">[https://www.dmediag.com/news/poied.html Development Media Group (26 March 2026), ''Taungup Residents Urge Easing of Strict Travel Restrictions''.]</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၄ ရက်နိမာလေ့ DMG က မြန်မာနိုင်ငံ၏ အခြားဒေသတိမာ ရခိုင်ပြည်မှတ်ပုံတင်ကိုင်ဆောင်သူတချို့ ခရီးလားလာရာမာ အပိုဆောင်းစစ်ဆေးမှုနန့် ကန့်သတ်ချက်တိ ကြုံတွိနီရကြောင်း သတင်းဖော်ပြထားပါရေ။<ref name="DMGTravel">[https://mail.dmediag.com/news/jttro.html Development Media Group (4 February 2026), ''Junta Tightens Travel Restrictions on Arakanese People in Mainland Myanmar''.]</ref> == အရပ်ဘက်အခွင့်အရီး ကာကွယ်ရီး == အရပ်ဘက်အခွင့်အရီးတိကို ကာကွယ်ဖို့ဆိုကေ အခွင့်အရီးကို ဥပဒေမာ အသိအမှတ်ပြုထားရုံနန့် မလုံလောက်ပါ။ လွတ်လပ်ရေ တရားစီရင်ရီးစနစ်၊ ခွဲခြားဆက်ဆံမှုတားဆီးရီးဆိုင်ရာ ဥပဒေတိ၊ အများပြည်သူ၏ တိုင်ကြားခွင့်နန့် တာဝန်ခံမှုဟိရေ အုပ်ချုပ်ရီးအဖွဲ့အစည်းတိ လိုအပ်ပါရေ။ ပြည်သူတိက မိမိရို့၏ အခွင့်အရီးတိကို သိဟိနားလည်ခြင်းနန့် အခြားသူတိ၏ အခွင့်အရီးကိုလေ့ လေးစားခြင်းရေ တန်းတူညီမျှရေ လူ့အဖွဲ့အစည်းတခု ဖွံ့ဖြိုးရီးအတွက် အရေးပါပါရေ။ == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[လူ့အခွင့်အရီး]] * [[နိုင်ငံရီးအခွင့်အရီး]] * [[လွတ်လပ်စွာ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခွင့်]] * [[လွတ်လပ်စွာ စုဝေးခွင့်]] * [[တန်းတူညီမျှမှု]] * [[ခွဲခြားဆက်ဆံမှု]] * [[ဒီမိုကရေစီ]] * [[နိုင်ငံသားဖြစ်မှု]] * [[တရားဥပဒေစိုးမိုးရီး]] * [[ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ]] * [[ရခိုင်ပြည်]] * [[အရပ်ဘက်လူမှုအဖွဲ့အစည်း]] * [[ကမ္ဘာ့လူ့အခွင့်အရီးကြေညာစာတမ်း]] == ကိုးကားချက်တိ == <references /> == ပြင်ပလင့်ခ်တိ == * [https://www.britannica.com/topic/civil-rights Encyclopaedia Britannica – Civil Rights] * [https://www.law.cornell.edu/wex/civil_liberties Cornell Law School – Civil Liberties] * [https://www.un.org/en/about-us/universal-declaration-of-human-rights United Nations – Universal Declaration of Human Rights] * [https://www.ohchr.org/en/instruments-mechanisms/instruments/international-covenant-civil-and-political-rights OHCHR – International Covenant on Civil and Political Rights] * [https://www.wipo.int/wipolex/en/legislation/details/6187 WIPO Lex – Myanmar Constitution 2008] * [https://www.dmediag.com/news/poied.html DMG – Taungup Travel Restrictions] * [https://mail.dmediag.com/news/jttro.html DMG – Arakanese Travel Restrictions] * [https://www.bangkok.ohchr.org/reports/situation-human-rights-rohingya-muslims-and-other-minorities-myanmar-1 OHCHR – Myanmar Human Rights Report 2026] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Myanmar_Police_Force_during_a_protest_by_the_Rakhine_Students%27_Union.png Wikimedia Commons – Rakhine Students' Union Protest] [[Category:လူ့အခွင့်အရီး]] [[Category:အရပ်ဘက်အခွင့်အရီး]] [[Category:နိုင်ငံရီး]] [[Category:နိုင်ငံရီးနန့် လူမှုရီး]] [[Category:နိုင်ငံသားအခွင့်အရီး]] kuxvn9txs7hvf28ij2165x530hx2an1 နိုင်ငံသား 0 6489 22294 2026-11-04T02:45:50Z Retkhaberi 224 Created page with " '''နိုင်ငံသား''' (အင်္ဂလိပ်: '''Citizen''') ဆိုစွာ နိုင်ငံတနိုင်ငံ၏ ဥပဒေအရ နိုင်ငံသားအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံထားရေ လူပုဂ္ဂိုလ်တဦးကို ဆိုလိုပါရေ။ နိုင်ငံသားဖြစ်မှု (Citizenship) ရေ လူတဦးနန့် နိုင်..." 22294 wikitext text/x-wiki '''နိုင်ငံသား''' (အင်္ဂလိပ်: '''Citizen''') ဆိုစွာ နိုင်ငံတနိုင်ငံ၏ ဥပဒေအရ နိုင်ငံသားအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံထားရေ လူပုဂ္ဂိုလ်တဦးကို ဆိုလိုပါရေ။ နိုင်ငံသားဖြစ်မှု (Citizenship) ရေ လူတဦးနန့် နိုင်ငံတော်တခုအကြား ဥပဒေရီးရာဆက်နွယ်မှုဖြစ်ပြီး အခွင့်အရီး၊ တာဝန်၊ နိုင်ငံတော်၏ ကာကွယ်မှုနန့် နိုင်ငံရီးအသိုင်းအဝိုင်းမာ ပါဝင်နိုင်မှုတိနန့် ဆက်စပ်ပါရေ။<ref name="UNHCR">[https://www.unhcr.org/glossary United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR), ''Master Glossary of Terms: Nationality and Citizenship''.]</ref> နိုင်ငံသားဖြစ်မှုကို နိုင်ငံတကာဥပဒေရီးရာအသုံးအနှုန်းမာ နိုင်ငံသားအဖြစ်အသိအမှတ်ပြုမှု (Nationality) နန့် ဆက်စပ်ပြီး ဖော်ပြလေ့ဟိပါရေ။ နိုင်ငံအချို့မာ Citizenship နန့် Nationality တိကို တူညီရေ အဓိပ္ပာယ်နန့် အသုံးပြုကေလေ့ အချို့ဥပဒေစနစ်တိမာ ကွဲပြားမှုဟိပါရေ။ နိုင်ငံသားဖြစ်မှုရေ လူမျိုး၊ ဘာသာစကား၊ ဘာသာရီးနန့် မွီးဖွားရာဒေသတခုတည်းအထက်မာ မူတည်စွာ မဟုတ်ပါ။ နိုင်ငံတခုစီ၏ နိုင်ငံသားဥပဒေက သတ်မှတ်ထားရေ အရည်အခြင်းတိအထက်မာ မူတည်ပါရေ။ [[File:MMR Passport.png|thumb|right|240px|မြန်မာနိုင်ငံကူးလက်မှတ်၏ အဖုံးပုံ။ နိုင်ငံကူးလက်မှတ်ရေ နိုင်ငံသားဖြစ်မှုနန့် ပြည်ပခရီးလားလာရီးအတွက် အရေးပါရေ စာရွက်စာတမ်းတမျိုး ဖြစ်ပါရေ။ ဓာတ်ပုံ - KhantNaing527၊ CC BY-SA 4.0။]] == သမိုင်းနောက်ခံ == နိုင်ငံသားဖြစ်မှုဆိုင်ရာ အယူအဆရေ ရှီးခေတ်မြို့ပြနိုင်ငံတော်တိကနီ ဖွံ့ဖြိုးလာပါရေ။ ရှီးခေတ်ဂရိမြို့ပြနိုင်ငံတော်တချို့မာ နိုင်ငံသားဖြစ်မှုကို နိုင်ငံရီးဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်ရီးမာ ပါဝင်နိုင်ခွင့်နန့် ဆက်စပ်ပြီး သတ်မှတ်ခပါရေ။ ရှီးခေတ်ဂရိတွေးခေါ်ပညာသျှင် [[အရစ္စတိုတေ]] (Aristotle) ရေ ''Politics'' ကျမ်းအတွင်း နိုင်ငံသားဖြစ်မှုနန့် နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရီးမာ ပါဝင်ခွင့်တိကို ဆွေးနွေးခပါရေ။ ယင်းခေတ်မာ နိုင်ငံသားအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရသူတိ၏ အရွီအတွက်ရေ ယနိခေတ်ထက် ကန့်သတ်မှုဟိခပါရေ။ နောက်ပိုင်းမာ ရောမနိုင်ငံတော်၊ ဥရောပနိုင်ငံတော်တိနန့် ခေတ်သစ်သမ္မတနိုင်ငံတိ ပေါ်ပေါက်လာမှုနန့်အတူ နိုင်ငံသားဖြစ်မှု၏ အဓိပ္ပာယ် ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာပါရေ။ ၁၈ ရာစုနောက်ပိုင်းမာ ပြည်သူ့အချုပ်အခြာအာဏာ၊ လူ့အခွင့်အရီးနန့် နိုင်ငံသားတန်းတူညီမျှမှုဆိုင်ရာ အယူအဆတိ ပိုမိုထင်ရှားလာပါရေ။ == နိုင်ငံသားဖြစ်မှု ရဟိရေနည်းလမ်းတိ == နိုင်ငံသားဖြစ်မှုကို ရဟိနိုင်ရေ နည်းလမ်းတိရေ နိုင်ငံတခုနန့်တခု မတူကွဲပြားပါရေ။ နိုင်ငံတကာဥပဒေရီးရာအသုံးအနှုန်းမာ အခြီခံနည်းလမ်းသုံးမျိုးကို အဓိကဖော်ပြပါရေ။<ref name="Nationality">[https://cglj.org/human-rights-law/thematic-research-guides/nationality-citizenship/ Center for Global Law and Justice, ''Citizenship and Nationality''.]</ref> === မွီးဖွားရာနယ်မြီအခြီခံ နိုင်ငံသားဖြစ်မှု === မွီးဖွားရာနယ်မြီအခြီခံ နိုင်ငံသားဖြစ်မှု (Jus Soli) ဆိုစွာ နိုင်ငံတခု၏ နယ်မြီအတွင်း မွီးဖွားမှုကို အခြီခံပြီး နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့် သတ်မှတ်ရေ နည်းလမ်းဖြစ်ပါရေ။ ယေကေလေ့ နိုင်ငံတခုအတွင်း မွီးဖွားသူတိုင်း နိုင်ငံသားအဖြစ် အလိုအလျောက် အသိအမှတ်ပြုခံရစွာ မဟုတ်ပါ။ သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံ၏ ဥပဒေက ချမှတ်ထားရေ သတ်မှတ်ချက်တိနန့် ကင်းလွတ်ခွင့်တိအထက်မာ မူတည်ပါရေ။ === မိဘမျိုးရိုးအခြီခံ နိုင်ငံသားဖြစ်မှု === မိဘမျိုးရိုးအခြီခံ နိုင်ငံသားဖြစ်မှု (Jus Sanguinis) ဆိုစွာ မိဘတဦး သို့တနည်း မိဘနှစ်ဦး၏ နိုင်ငံသားဖြစ်မှုကို အခြီခံပြီး သားသမီးကို နိုင်ငံသားအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုရေ နည်းလမ်းဖြစ်ပါရေ။ ဒေစနစ်ကို အသုံးပြုရေ နိုင်ငံအချို့မာ နိုင်ငံပြင်ပမာ မွီးဖွားသူတဦးလေ့ မိဘ၏ နိုင်ငံသားဖြစ်မှုကို အခြီခံပြီး နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့် ရဟိနိုင်ပါရေ။ === နိုင်ငံသားပြုခွင့် === နိုင်ငံသားပြုခွင့် (Naturalization) ဆိုစွာ မူလက နိုင်ငံသားမဟုတ်ရေ လူတဦးကို သက်ဆိုင်ရာဥပဒေနန့်အညီ နိုင်ငံသားအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုပီးခြင်းဖြစ်ပါရေ။ နိုင်ငံသားပြုခွင့်ရဟိဖို့ နိုင်ငံအတွင်း နီထိုင်ခရေ ကာလ၊ ဘာသာစကားကျွမ်းကျင်မှု၊ ဥပဒေလိုက်နာမှုနန့် အခြားသတ်မှတ်ချက်တိကို ပြည့်မီဖို့ လိုအပ်နိုင်ပါရေ။ == နိုင်ငံသား၏ အခွင့်အရီးတိ == နိုင်ငံသားတိရေ သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေနန့် အခြားဥပဒေတိအရ အခွင့်အရီးအမျိုးမျိုးကို ရဟိနိုင်ပါရေ။ ယင်းရို့မာ - # ဥပဒေ၏ တန်းတူကာကွယ်မှုကို ရဟိခွင့်။ # သတ်မှတ်ချက်ပြည့်မီကေ ရွီးကောက်ပွဲမာ မဲပီးခွင့်။ # နိုင်ငံရီးနန့် ပြည်သူ့အရေးကိစ္စတိမာ ပါဝင်ခွင့်။ # နိုင်ငံအတွင်း လွတ်လပ်စွာ လားလာနီထိုင်ခွင့်။ # သက်ဆိုင်ရာဥပဒေနန့်အညီ ပညာရီးနန့် ကျန်းမာရီးဝန်ဆောင်မှုတိကို ရဟိခွင့်။ # နိုင်ငံခြားမာ နီထိုင်ရေအခါ သတ်မှတ်ချက်တိနန့်အညီ သံတမန်ရီးဆိုင်ရာ အကူအညီရယူခွင့်တိ ပါဝင်နိုင်ပါရေ။ ဒေအခွင့်အရီးအားလုံးကို နိုင်ငံတိုင်းက တူညီစွာ သတ်မှတ်ထားစွာ မဟုတ်ပါ။ လူ့အခွင့်အရီးတချို့ရေ နိုင်ငံသားဖြစ်မှုနန့် မသက်ဆိုင်ဘဲ လူသားအားလုံးအတွက် အကျုံးဝင်ပါရေ။ == နိုင်ငံသား၏ တာဝန်တိ == နိုင်ငံသားတိမာ အခွင့်အရီးတိဟိရေပိုင် သက်ဆိုင်ရာဥပဒေအရ တာဝန်တိလေ့ ဟိနိုင်ပါရေ။ ဒေတာဝန်တိမာ တရားဥပဒေလိုက်နာခြင်း၊ သတ်မှတ်ထားရေ အခွန်အကောက်တိ ပီးဆောင်ခြင်း၊ အခြားသူတိ၏ အခွင့်အရီးကို လေးစားခြင်းနန့် နိုင်ငံတော်၏ ဥပဒေအရ သတ်မှတ်ထားရေ ပြည်သူ့တာဝန်တိကို ထမ်းရွက်ခြင်းတို့ ပါဝင်နိုင်ပါရေ။ နိုင်ငံသားဖြစ်မှုရေ အခွင့်အရီးနန့် တာဝန်နှစ်မျိုးစလုံးနန့် ဆက်စပ်ကေလေ့ နိုင်ငံသားအခွင့်အရီးတိကို တာဝန်ထမ်းဆောင်မှုနန့်သာ အမြဲတမ်းချိတ်ဆက်သတ်မှတ်ထားစွာ မဟုတ်ပါ။ == နိုင်ငံသားနန့် တိုင်းရင်းသား ကွဲပြားမှု == နိုင်ငံသား (Citizen) နန့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုး (Ethnic Group) ဆိုစွာ အဓိပ္ပာယ်မတူရေ သဘောတရားနှစ်မျိုးဖြစ်ပါရေ။ နိုင်ငံသားဖြစ်မှုရေ နိုင်ငံတော်တခုနန့် ဥပဒေရီးရာဆက်နွယ်မှုကို ဖော်ပြပါရေ။ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးဖြစ်မှုရေ လူမျိုး၊ ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ သမိုင်းနောက်ခံနန့် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းဆိုင်ရာ အမှတ်လက္ခဏာတိနန့် ဆက်စပ်ပါရေ။ လူတဦးရေ ရခိုင်လူမျိုးဖြစ်နိုင်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံသားဖြစ်နိုင်ပါရေ။ နိုင်ငံခြားနိုင်ငံတခု၏ ဥပဒေအရ နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်ရဟိထားကေ ယင်းနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံသားလေ့ ဖြစ်နိုင်ပါရေ။ လူမျိုးတမျိုးတည်းဟိသူတိရေ နိုင်ငံသားအဖြစ် အားလုံးတူညီရေ နိုင်ငံတခုတည်းနန့် ဆက်နွှယ်ရစွာ မဟုတ်ပါ။ == မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံသားဥပဒေ == မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံသားဖြစ်မှုကို အဓိကသတ်မှတ်ထားရေ ဥပဒေမှာ '''၁၉၈၂ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံသားဥပဒေ''' ဖြစ်ပါရေ။ ဒေဥပဒေကို ၁၉၈၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၅ ရက်နိမာ ပြဋ္ဌာန်းခပါရေ။<ref name="Law1982">[https://www.refworld.org/legal/legislation/natlegbod/1982/en/49622 ''Burma Citizenship Law (1982)'', Refworld, UNHCR.]</ref> ဒေဥပဒေမာ နိုင်ငံသားအမျိုးအစားသုံးမျိုးကို သတ်မှတ်ထားပါရေ။ {| class="wikitable" ! အမျိုးအစား ! အင်္ဂလိပ်အမည် |- | နိုင်ငံသား | Citizen |- | ဧည့်နိုင်ငံသား | Associate Citizen |- | နိုင်ငံသားပြုခွင့်ရသူ | Naturalized Citizen |} ဒေအမျိုးအစားသုံးမျိုးမာ နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်ရဟိပုံ၊ အခွင့်အရီးနန့် နိုင်ငံသားအဖြစ်မှ ရပ်စဲနိုင်ရေ အခြီအနီတိ ကွဲပြားပါရေ။<ref name="Brett">[https://www.toaep.org/pbs-pdf/122-brett-kyh/ Brett, Peter & Hlaing, Kyaw Yin, ''Myanmar's 1982 Citizenship Law in Context''.]</ref> === တိုင်းရင်းသားလူမျိုးနန့် နိုင်ငံသားဖြစ်မှု === ၁၉၈၂ ခုနှစ် နိုင်ငံသားဥပဒေ ပုဒ်မ ၃ မာ ကချင်၊ ကယား၊ ကရင်၊ ချင်း၊ ဗမာ၊ မွန်၊ ရခိုင်နန့် သျှမ်း စရေ လူမျိုးတိအပြင် ၁၈၂၃ ခုနှစ်မတိုင်မီကတည်းက မြန်မာနိုင်ငံနယ်မြီအတွင်း အမြဲတမ်းအခြီချနီထိုင်ခရေ လူမျိုးစုတိ၏ နိုင်ငံသားဖြစ်မှုကို ဖော်ပြထားပါရေ။ ပုဒ်မ ၄ အရ လူမျိုးစုတစုကို တိုင်းရင်းသားလူမျိုးအဖြစ် သတ်မှတ်မသတ်မှတ် ဆုံးဖြတ်နိုင်ရေ အာဏာကို ထိုခေတ် နိုင်ငံတော်ကောင်စီပါး အပ်နှင်းထားပါရေ။ ပုဒ်မ ၅ မှ ၇ အထိမာ မွေးရာပါနိုင်ငံသားဖြစ်မှုနန့် မိဘတိ၏ နိုင်ငံသားအခြီအနီအလိုက် သားသမီးတိ နိုင်ငံသားဖြစ်နိုင်ရေ သတ်မှတ်ချက်တိ ပါဝင်ပါရေ။<ref name="Law1982"/> == ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ == မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၂၀၀၈ ခုနှစ် [[ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ]] ပုဒ်မ ၃၄၅ အရ တိုင်းရင်းသားမိဘနှစ်ပါးမှ မွီးဖွားသူနန့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ အာဏာတည်ချိန်မာ ဥပဒေအရ နိုင်ငံသားဖြစ်ပြီးသူတိကို နိုင်ငံသားအဖြစ် ဖော်ပြထားပါရေ။ ပုဒ်မ ၃၄၆ အရ နိုင်ငံသားဖြစ်ခြင်း၊ နိုင်ငံသားပြုခွင့်ပီးခြင်းနန့် နိုင်ငံသားအဖြစ်မှ ရပ်စဲခြင်းတိကို ဥပဒေအရ သတ်မှတ်ရဖို့ ဖြစ်ပါရေ။ ပုဒ်မ ၃၄၇ မာ လူတိုင်းအတွက် ဥပဒေအထက်မာ တန်းတူညီမျှရေ ကာကွယ်မှုကို ပြဋ္ဌာန်းထားပြီး ပုဒ်မ ၃၄၈ မာ နိုင်ငံသားတိကို လူမျိုး၊ ဘာသာရီး၊ ကျားမနန့် အခြားသတ်မှတ်ထားရေ အကြောင်းအရာတိကြောင့် ခွဲခြားဆက်ဆံမှုမပြုရကြောင်း ဖော်ပြထားပါရေ။<ref name="Constitution">[https://www.wipo.int/wipolex/en/legislation/details/6187 ''Constitution of the Republic of the Union of Myanmar (2008)'', Sections 345–348, WIPO Lex.]</ref> == နိုင်ငံမဲ့ဖြစ်မှု == နိုင်ငံမဲ့ဖြစ်မှု (Statelessness) ဆိုစွာ နိုင်ငံတခုခု၏ ဥပဒေအရ မည်သည့်နိုင်ငံကလေ့ မိမိ၏နိုင်ငံသားအဖြစ် အသိအမှတ်မပြုရေ အခြီအနီဖြစ်ပါရေ။<ref name="Stateless">[https://www.unhcr.org/about-unhcr/who-we-protect/stateless-people UNHCR, ''Stateless People''.]</ref> နိုင်ငံမဲ့သူတိရေ နိုင်ငံသားဖြစ်မှုအထောက်အထားမဟိခြင်းကြောင့် နိုင်ငံကူးလက်မှတ်ရဟိရီး၊ ပညာရီး၊ ကျန်းမာရီးနန့် ခရီးလားလာရီးမာ အခက်အခဲတိ ကြုံတွိနိုင်ပါရေ။ သို့ရာမာ နိုင်ငံသားကတ် ပျောက်ဆုံးနီခြင်း သို့တနည်း နိုင်ငံသားအထောက်အထားမပြနိုင်ခြင်းတခုတည်းနန့် လူတဦးကို နိုင်ငံမဲ့သူအဖြစ် အလိုအလျောက် သတ်မှတ်လို့ မရနိုင်ပါ။ ၁၉၄၈ ခုနှစ် [[ကမ္ဘာ့လူ့အခွင့်အရီးကြေညာစာတမ်း]] ပုဒ်မ ၁၅ မာ လူတိုင်း နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်ဟိကြောင်းနန့် မတရားသဖြင့် နိုင်ငံသားဖြစ်မှု ရုပ်သိမ်းမခံရစီရီးကို ဖော်ပြထားပါရေ။<ref name="UDHR">[https://www.un.org/en/about-us/universal-declaration-of-human-rights/ United Nations (1948), ''Universal Declaration of Human Rights'', Article 15.]</ref> == ရခိုင်ဒေသနန့် နိုင်ငံသားဖြစ်မှု == [[ရခိုင်ပြည်]]မာ နိုင်ငံသားဖြစ်မှု၊ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုမှု၊ နိုင်ငံသားစိစစ်ရီးနန့် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတိ၏ အခွင့်အရီးဆိုင်ရာ အရေးကိစ္စတိ ဆက်စပ်နီပါရေ။ ရခိုင်ဒေသ၏ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတိမာ ရခိုင်၊ ခမီ၊ မြို၊ သက်၊ ဒိုင်းနက်၊ ကမန်နန့် အခြားလူမျိုးစုတိ ပါဝင်ပါရေ။ နိုင်ငံသားဖြစ်မှုကို လူမျိုးနန့် သီးခြားခွဲခြားလေ့လာဖို့ လိုအပ်ပြီး နိုင်ငံသားစိစစ်ရီးလုပ်ငန်းတိမာ ဥပဒေရီးရာသတ်မှတ်ချက်နန့် လက်တွိအကောင်အထည်ဖော်မှုအခြီအနီတိကိုလေ့ ထည့်သွင်းစဉ်းစားဖို့ လိုအပ်ပါရေ။ === ရခိုင်လူမျိုးတိ၏ နိုင်ငံသားကတ်ဆိုင်ရာ အခက်အခဲ === ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၇ ရက်နိမာ [[Development Media Group]] (DMG) က ရန်ကုန်မြို့မာ နီထိုင်ရေ ရခိုင်လူငယ်တချို့ နိုင်ငံသားစိစစ်ရီးကတ် အသစ်လျှောက်ထားခြင်းနန့် သက်တမ်းအလိုက် လဲလှယ်ခြင်းတိ ဆောင်ရွက်ရာမာ အခက်အခဲကြုံတွိနီကြောင်း ဖော်ပြခပါရေ။ ယင်းအခက်အခဲတိရေ ပြည်ပပညာသင်ကြားရီးနန့် နိုင်ငံကူးလက်မှတ် လျှောက်ထားရီးကို ထိခိုက်စီကြောင်း သတင်းမာ ဖော်ပြထားပါရေ။<ref name="DMG">[https://www.dmediag.com/news/rshidsmo.html Development Media Group (7 December 2024), ''Without IDs, Arakan Youths' Study Abroad Dreams Dashed''.]</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၅ ရက်နိ နေရိဉ္ဇရာသတင်းဌာန၏ ဖော်ပြချက်အရ ရန်ကုန်မြို့ဟိ ရခိုင်ပြည်နယ်မှတ်ပုံတင်အမှတ် ၁၁/ ကိုင်ဆောင်သူတချို့က နိုင်ငံသားကတ်လျှောက်ထားရာမာ သတ်မှတ်ထားရေ အခကြေးငွီထက် ပိုမိုတောင်းခံမှုဟိကြောင်း တိုင်ကြားခကတ်ပါရေ။ ဒေဖော်ပြချက်ရေ သတင်းဌာနက ကိုးကားထားရေ လျှောက်ထားသူတိ၏ တိုင်ကြားချက်ဖြစ်ပါရေ။<ref name="Narinjara">[https://www.bnionline.net/en/news/yangon-immigration-office-demands-heavy-bribes-rakhine-national-id-applicants Narinjara (15 June 2026), ''Yangon Immigration Office Demands Heavy Bribes From Rakhine National ID Applicants'', Burma News International.]</ref> == နိုင်ငံသားဖြစ်မှု၏ အရေးပါမှု == နိုင်ငံသားဖြစ်မှုရေ လူတဦးနန့် နိုင်ငံတော်တခုအကြား ဥပဒေရီးရာဆက်နွယ်မှုကို သတ်မှတ်ပီးရေ အခြီခံအယူအဆဖြစ်ပါရေ။ နိုင်ငံသားအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရခြင်းရေ နိုင်ငံရီးပါဝင်ခွင့်၊ ဥပဒေရီးရာကာကွယ်မှုနန့် ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှုတချို့ကို ရဟိနိုင်ရီးအတွက် အရေးပါပါရေ။ ယေကေလေ့ လူသားတဦး၏ အခြီခံလူ့အခွင့်အရီးတိရေ နိုင်ငံသားဖြစ်မှုဟိမဟိဆိုရေ အချက်တခုတည်းနန့် မဆုံးဖြတ်သင့်ပါ။ နိုင်ငံသား၊ နိုင်ငံခြားသားနန့် နိုင်ငံမဲ့သူရို့၏ အခြီခံလူ့ဂုဏ်သိက္ခာနန့် လူ့အခွင့်အရီးတိကိုလေ့ ကာကွယ်ဖို့ လိုအပ်ပါရေ။ == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[နိုင်ငံသားဖြစ်မှု]] * [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံသားဥပဒေ]] * [[နိုင်ငံသားစိစစ်ရီးကတ်]] * [[နိုင်ငံမဲ့ဖြစ်မှု]] * [[နိုင်ငံသားပြုခွင့်]] * [[တိုင်းရင်းသားလူမျိုး]] * [[လူ့အခွင့်အရီး]] * [[အရပ်ဘက်အခွင့်အရီး]] * [[နိုင်ငံရီးအခွင့်အရီး]] * [[နိုင်ငံကူးလက်မှတ်]] * [[ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ]] * [[ရခိုင်ပြည်]] * [[ရက္ခိုင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်]] == ကိုးကားချက်တိ == <references /> == ပြင်ပလင့်ခ်တိ == * [https://www.unhcr.org/glossary UNHCR – Nationality and Citizenship] * [https://www.unhcr.org/about-unhcr/who-we-protect/stateless-people UNHCR – Stateless People] * [https://www.refworld.org/legal/legislation/natlegbod/1982/en/49622 Myanmar Citizenship Law 1982] * [https://www.wipo.int/wipolex/en/legislation/details/6187 Myanmar Constitution 2008] * [https://www.un.org/en/about-us/universal-declaration-of-human-rights/ Universal Declaration of Human Rights] * [https://www.dmediag.com/news/rshidsmo.html DMG – Arakan Youths and Citizenship IDs] * [https://www.bnionline.net/en/news/yangon-immigration-office-demands-heavy-bribes-rakhine-national-id-applicants Narinjara – Rakhine Citizenship Card Applicants] * [https://myanmar.anu.edu.au/research/rakhines-changing-political-order-and-future-rohingya-citizenship ANU – Rohingya Citizenship in Rakhine] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:MMR_Passport.png Wikimedia Commons – Myanmar Passport] [[Category:နိုင်ငံရီး]] [[Category:နိုင်ငံသားဖြစ်မှု]] [[Category:နိုင်ငံသား]] [[Category:နိုင်ငံသားဥပဒေ]] [[Category:လူ့အခွင့်အရီး]] [[Category:နိုင်ငံရီးသိပ္ပံ]] a1wvy8lctwtg9uslwvwe8otphjg1i68 နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့် 0 6490 22295 2026-11-04T03:07:42Z Retkhaberi 224 Created page with " '''နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်''' (အင်္ဂလိပ်: '''Right to nationality''') ဆိုစွာ လူတဦးချင်းစီက နိုင်ငံတနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံသားအဖြစ် ဥပဒေရီးရာအသိအမှတ်ပြုမှု ရဟိခွင့်နန့် မိမိ၏နိုင်ငံသားဖြစ်မှုကို မတရား..." 22295 wikitext text/x-wiki '''နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်''' (အင်္ဂလိပ်: '''Right to nationality''') ဆိုစွာ လူတဦးချင်းစီက နိုင်ငံတနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံသားအဖြစ် ဥပဒေရီးရာအသိအမှတ်ပြုမှု ရဟိခွင့်နန့် မိမိ၏နိုင်ငံသားဖြစ်မှုကို မတရားသဖြင့် ရုပ်သိမ်းမခံရခွင့်ကို ဆိုလိုပါရေ။ နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်ရေ [[လူ့အခွင့်အရီး]]၏ အခြီခံအစိတ်အပိုင်းတခုဖြစ်ပြီး [[နိုင်ငံသား]]၊ [[နိုင်ငံမဲ့ဖြစ်မှု]]၊ [[နိုင်ငံသားပြုခွင့်]]နန့် [[နိုင်ငံတကာဥပဒေ]]တိနန့် ဆက်စပ်ပါရေ။<ref name="UDHR">[https://www.un.org/en/about-us/universal-declaration-of-human-rights/ United Nations (1948), ''Universal Declaration of Human Rights'', Article 15.]</ref> ၁၉၄၈ ခုနှစ် [[ကမ္ဘာ့လူ့အခွင့်အရီးကြေညာစာတမ်း]] ပုဒ်မ ၁၅ အရ လူတိုင်းမာ နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်ဟိပြီး မိမိ၏နိုင်ငံသားဖြစ်မှုကို မတရားသဖြင့် ရုပ်သိမ်းခြင်း၊ နိုင်ငံသားအဖြစ် ပြောင်းလဲခွင့်ကို မတရားပိတ်ပင်ခြင်းမှ ကာကွယ်မှုရဟိသင့်ပါရေ။ ယေကေလေ့ ဒေအခွင့်အရီးရေ လူတဦးက မိမိဆန္ဒဟိရေ နိုင်ငံတခုခု၏ နိုင်ငံသားအဖြစ် အလိုအလျောက် အသိအမှတ်ပြုခံရမည်ဆိုစွာ မဟုတ်ပါ။ နိုင်ငံသားဖြစ်မှုရေ သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံ၏ ဥပဒေရီးရာသတ်မှတ်ချက်နန့် နိုင်ငံတကာလူ့အခွင့်အရီးစံနှုန်းတိအကြား ဆက်စပ်မှုဟိပါရေ။ [[File:The universal declaration of human rights 10 December 1948.jpg|thumb|right|250px|၁၉၄၈ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့လူ့အခွင့်အရီးကြေညာစာတမ်း၏ မှတ်တမ်းပုံ။ ပုဒ်မ ၁၅ မာ နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်ကို ဖော်ပြထားပါရေ။ ရင်းမြစ် - ကုလသမဂ္ဂ၊ Public Domain။]] == နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်၏ အဓိပ္ပာယ် == နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့် (Right to Nationality) နန့် နိုင်ငံသားဖြစ်မှု (Citizenship) ရို့စွာ ဆက်စပ်ကေလေ့ အဓိပ္ပာယ်ကွဲပြားပါရေ။ နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်ရေ နိုင်ငံသားအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုမှုရဟိရီးနန့် မတရားရုပ်သိမ်းမှုမှ ကာကွယ်ရီးဆိုင်ရာ အခြီခံအခွင့်အရီးဖြစ်ပါရေ။ နိုင်ငံသားဖြစ်မှုရေ လူတဦးနန့် နိုင်ငံတော်တခုအကြား ဥပဒေရီးရာဆက်နွယ်မှုကို ဖော်ပြပါရေ။ ယင်းဆက်နွယ်မှုမာ နိုင်ငံရီးပါဝင်ခွင့်၊ ဥပဒေရီးရာကာကွယ်မှုနန့် သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံ၏ ဥပဒေအရ သတ်မှတ်ထားရေ တာဝန်တိ ပါဝင်နိုင်ပါရေ။ နိုင်ငံသားအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုမှုရဟိခြင်းနန့် လူမျိုးတမျိုး၏ အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ခြင်းရေ တူညီစွာ မဟုတ်ပါ။ နိုင်ငံသားဖြစ်မှုရေ ဥပဒေရီးရာအဆင့်အတန်းဖြစ်ပြီး လူမျိုးဖြစ်မှုရေ သမိုင်း၊ ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနန့် လူမှုအမှတ်လက္ခဏာတိနန့် ဆက်စပ်ပါရေ။ == နိုင်ငံတကာဥပဒေရီးရာ အခြီခံမူတိ == === ကမ္ဘာ့လူ့အခွင့်အရီးကြေညာစာတမ်း === ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၀ ရက်နိမာ ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေညီလာခံက ကမ္ဘာ့လူ့အခွင့်အရီးကြေညာစာတမ်းကို အတည်ပြုခပါရေ။ ယင်းကြေညာစာတမ်း ပုဒ်မ ၁၅ မာ နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်ကို ဖော်ပြထားပြီး လူတဦး၏ နိုင်ငံသားဖြစ်မှုကို မတရားသဖြင့် ရုပ်သိမ်းခြင်း မပြုသင့်ကြောင်း သတ်မှတ်ထားပါရေ။<ref name="UDHR"/> ဒေကြေညာစာတမ်းရေ နိုင်ငံတကာလူ့အခွင့်အရီးစံနှုန်းတိ၏ အခြီခံစာတမ်းဖြစ်ကေလေ့ စာချုပ်တရပ်ပိုင် အလိုအလျောက် တိုက်ရိုက်ဥပဒေစည်းနှောင်မှုဟိရေ စာတမ်းမဟုတ်ပါ။ === ကလေးသူငယ်အခွင့်အရီး === ၁၉၈၉ ခုနှစ် [[ကလေးသူငယ်အခွင့်အရီးဆိုင်ရာ ကွန်ဗင်းရှင်း]] (Convention on the Rights of the Child) ပုဒ်မ ၇ အရ ကလေးသူငယ်တိကို မွီးဖွားပြီးနောက် မှတ်ပုံတင်ပီးဖို့နန့် နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်ရဟိနိုင်ရီးကို အာမခံဖို့ သတ်မှတ်ထားပါရေ။<ref name="CRC">[https://www.unicef.org/child-rights-convention/convention-text UNICEF, ''Convention on the Rights of the Child'', Article 7.]</ref> မြန်မာနိုင်ငံရေ ဒေကွန်ဗင်းရှင်းကို ၁၉၉၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၅ ရက်နိမာ ပါဝင်လက်ခံခပါရေ။<ref name="UNTreaty">[https://treaties-prod.un.org/Pages/showActionDetails.aspx?clang=_en&objid=0800000280002b84 United Nations Treaty Collection, ''Myanmar: Accession to the Convention on the Rights of the Child'', 15 July 1991.]</ref> ကလေးတဦး၏ မွီးဖွားမှုမှတ်တမ်းဟိခြင်းရေ နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်စိစစ်ရာမာ အရေးပါကေလေ့ မွီးစာရင်းရဟိထားခြင်းတခုတည်းနန့် နိုင်ငံသားအဖြစ် အလိုအလျောက် သတ်မှတ်နိုင်စွာ မဟုတ်ပါ။ === နိုင်ငံမဲ့ဖြစ်မှု လျှော့ချရီး === ၁၉၆၁ ခုနှစ် နိုင်ငံမဲ့ဖြစ်မှုလျှော့ချရီးကွန်ဗင်းရှင်း (Convention on the Reduction of Statelessness) ရေ နိုင်ငံသားဖြစ်မှုမဟိရေ လူတိ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းကို ကာကွယ်ဖို့ ရည်ရွယ်ပါရေ။ ယင်းကွန်ဗင်းရှင်း၏ ပုဒ်မ ၁ အရ စာချုပ်အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတိရေ မိမိရို့၏ နယ်မြီအတွင်း မွီးဖွားပြီး အခြားနိုင်ငံတခုခု၏ နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့် မရနိုင်ရေ လူတိအတွက် သတ်မှတ်ချက်တိနန့်အညီ နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်ပီးရဖို့ ဖြစ်ပါရေ။<ref name="StatelessConvention">[https://legal.un.org/avl/ha/crs/crs.html United Nations, ''Convention on the Reduction of Statelessness (1961)'', Article 1.]</ref> == နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့် ရဟိရေနည်းလမ်းတိ == နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်ရဟိရေ နည်းလမ်းတိရေ နိုင်ငံတခုနန့်တခု မတူကွဲပြားပါရေ။ === မွီးဖွားရာနယ်မြီအခြီခံစနစ် === မွီးဖွားရာနယ်မြီအခြီခံစနစ် (Jus Soli) ဆိုစွာ နိုင်ငံတခု၏ နယ်မြီအတွင်း မွီးဖွားမှုကို အခြီခံပြီး နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့် သတ်မှတ်ရေစနစ်ဖြစ်ပါရေ။ နိုင်ငံတချို့မာ နယ်မြီအတွင်း မွီးဖွားသူတိကို နိုင်ငံသားအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုကေလေ့ အခြားနိုင်ငံတိမာ မိဘ၏ ဥပဒေရီးရာအခြီအနီနန့် အခြားသတ်မှတ်ချက်တိကိုလေ့ ထည့်သွင်းစဉ်းစားပါရေ။ === မိဘမျိုးရိုးအခြီခံစနစ် === မိဘမျိုးရိုးအခြီခံစနစ် (Jus Sanguinis) ဆိုစွာ မိဘတဦး တနည်း မိဘနှစ်ဦး၏ နိုင်ငံသားဖြစ်မှုကို အခြီခံပြီး သားသမီး၏ နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်ကို သတ်မှတ်ရေစနစ်ဖြစ်ပါရေ။ ဒေစနစ်မာ နိုင်ငံပြင်ပ၌ မွီးဖွားသူတဦးလေ့ မိဘ၏ နိုင်ငံသားဖြစ်မှုကို အခြီခံပြီး နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်ရဟိနိုင်ပါရေ။ === နိုင်ငံသားပြုခွင့် === [[နိုင်ငံသားပြုခွင့်]] (Naturalization) ဆိုစွာ မူလက နိုင်ငံသားမဟုတ်ရေ လူတဦးကို ဥပဒေနန့်အညီ နိုင်ငံသားအဖြစ် လျှောက်ထားအသိအမှတ်ပြုခွင့် ပီးခြင်းဖြစ်ပါရေ။ နိုင်ငံသားပြုခွင့်ရဟိဖို့ နိုင်ငံအတွင်း နီထိုင်ခရေကာလ၊ ဘာသာစကားအရည်အခြင်း၊ ဥပဒေလိုက်နာမှုနန့် အခြားသတ်မှတ်ချက်တိ ပြည့်မီဖို့ လိုအပ်နိုင်ပါရေ။ == မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့် == မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံသားဖြစ်မှုကို အဓိကသတ်မှတ်ထားရေ ဥပဒေမှာ '''၁၉၈၂ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံသားဥပဒေ''' ဖြစ်ပါရေ။ ဒေဥပဒေကို ၁၉၈၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၅ ရက်နိမာ ပြဋ္ဌာန်းခပါရေ။<ref name="CitLaw">[https://www.refworld.org/legal/legislation/natlegbod/1982/49622 ''Burma Citizenship Law (1982)'', Refworld, UNHCR.]</ref> ဥပဒေအရ နိုင်ငံသားအမျိုးအစားသုံးမျိုး ဟိပါရေ။ {| class="wikitable" ! အမျိုးအစား ! အင်္ဂလိပ်အမည် ! ဥပဒေဆိုင်ရာ အခြီခံ |- | နိုင်ငံသား | Citizen | အခန်း (၂) |- | ဧည့်နိုင်ငံသား | Associate Citizen | အခန်း (၃) |- | နိုင်ငံသားပြုခွင့်ရသူ | Naturalized Citizen | အခန်း (၄) |} ဒေအမျိုးအစားတိ၏ နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်ရဟိပုံနန့် အခွင့်အရီးတိရေ ဥပဒေပြဋ္ဌာန်းချက်အလိုက် ကွဲပြားပါရေ။ === ၁၉၈၂ ခုနှစ် နိုင်ငံသားဥပဒေ === ၁၉၈၂ ခုနှစ် ဥပဒေ ပုဒ်မ ၃ မာ ကချင်၊ ကယား၊ ကရင်၊ ချင်း၊ ဗမာ၊ မွန်၊ ရခိုင်၊ သျှမ်းနန့် ၁၈၂၃ ခုနှစ်မတိုင်မီကတည်းက မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း အမြဲတမ်းအခြီချနီထိုင်ခရေ လူမျိုးစုတိ၏ နိုင်ငံသားဖြစ်မှုကို ဖော်ပြထားပါရေ။ ပုဒ်မ ၆ အရ ဥပဒေအာဏာတည်ချိန်မာ နိုင်ငံသားဖြစ်ပြီးသူတိ၏ နိုင်ငံသားဖြစ်မှုကို အသိအမှတ်ပြုထားပါရေ။ ပုဒ်မ ၂၃ မာ ၁၉၄၈ ခုနှစ် နိုင်ငံသားဥပဒေအရ လျှောက်ထားခသူတချို့၏ ဧည့်နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်ကို သတ်မှတ်ထားပါရေ။ ပုဒ်မ ၄၂ မှ ၄၅ အထိမာ သတ်မှတ်ထားရေ နီထိုင်မှု၊ မိဘ၏ နိုင်ငံသားအခြီအနီနန့် အခြားအရည်အခြင်းတိအလိုက် နိုင်ငံသားပြုခွင့် လျှောက်ထားနိုင်ရေ အခြီအနီတိ ပါဝင်ပါရေ။<ref name="CitLaw"/> === ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ === ၂၀၀၈ ခုနှစ် [[ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ]] ပုဒ်မ ၃၄၅ မာ နိုင်ငံသားဖြစ်မှုဆိုင်ရာ အခြီခံသတ်မှတ်ချက်တိကို ဖော်ပြထားပါရေ။ ပုဒ်မ ၃၄၆ အရ နိုင်ငံသားဖြစ်ခြင်း၊ နိုင်ငံသားပြုခွင့်ပီးခြင်းနန့် နိုင်ငံသားအဖြစ်မှ ရပ်စဲခြင်းတိကို ဥပဒေအရ သတ်မှတ်ရဖို့ ဖြစ်ပါရေ။ ပုဒ်မ ၃၄၇ မာ လူတိုင်းအတွက် ဥပဒေအထက်မာ တန်းတူညီမျှရေ ကာကွယ်မှုကို ပြဋ္ဌာန်းထားပါရေ။<ref name="Constitution">[https://www.wipo.int/wipolex/en/legislation/details/6187 ''Constitution of the Republic of the Union of Myanmar (2008)'', Sections 345–347, WIPO Lex.]</ref> == နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်နန့် မှတ်ပုံတင်ကတ် == နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်နန့် နိုင်ငံသားအထောက်အထားကတ် ရဟိခြင်းရေ ဆက်စပ်ကေလေ့ အဓိပ္ပာယ်တူစွာ မဟုတ်ပါ။ နိုင်ငံသားဖြစ်မှုရေ ဥပဒေအရ သတ်မှတ်ထားရေ အဆင့်အတန်းဖြစ်ပြီး နိုင်ငံသားစိစစ်ရီးကတ်ရေ ယင်းအဆင့်အတန်းကို သက်သေပြရာမာ အသုံးပြုရေ စာရွက်စာတမ်းတမျိုး ဖြစ်ပါရေ။ မွီးစာရင်း၊ အိမ်ထောင်စုစာရင်းနန့် နီထိုင်မှုမှတ်တမ်းတိရေ နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်စိစစ်ရာမာ အထောက်အထားအဖြစ် အသုံးပြုနိုင်ပါရေ။ မြန်မာနိုင်ငံမာ အသုံးပြုရေ နိုင်ငံသားစိစစ်ရီးကတ်နန့် နိုင်ငံသားဖြစ်မှုစိစစ်ရီးအတွက် အသုံးပြုရေ ယာယီအထောက်အထားတိမှာ ဥပဒေရီးရာအဆင့်အတန်း မတူညီပါ။ National Verification Card (NVC) ရဟိထားရုံနန့် နိုင်ငံသားအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံထားရကြောင်း အလိုအလျောက် သက်သေမပြနိုင်ပါ။<ref name="UNHCRHelp">[https://help.unhcr.org/myanmar/legal-assistance/ UNHCR Myanmar, ''Legal Assistance: Citizenship and Legal Identity Documents''.]</ref> == နိုင်ငံမဲ့ဖြစ်မှုနန့် ဆက်စပ်မှု == [[နိုင်ငံမဲ့ဖြစ်မှု]] (Statelessness) ဆိုစွာ နိုင်ငံတခုခု၏ ဥပဒေအရ ဇာနိုင်ငံကလေ့ မိမိ၏နိုင်ငံသားအဖြစ် အသိအမှတ်မပြုရေ အခြီအနီ ဖြစ်ပါရေ။ နိုင်ငံမဲ့သူတိအတွက် နိုင်ငံကူးလက်မှတ်၊ ပညာရီး၊ ကျန်းမာရီး၊ အလုပ်အကိုင်နန့် ခရီးလားလာရီးဆိုင်ရာ အခက်အခဲတိ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါရေ။<ref name="UNHCRStateless">[https://www.unhcr.org/about-unhcr/who-we-protect/stateless-people UNHCR, ''Stateless People''.]</ref> ယေရာလေ့ မှတ်ပုံတင်ကတ် ပျောက်ဆုံးနီခြင်း သို့တနည်း အထောက်အထားမပြည့်စုံခြင်းတခုတည်းနန့် လူတဦးကို နိုင်ငံမဲ့သူအဖြစ် အလိုအလျောက် သတ်မှတ်လို့ မရနိုင်ပါ။ နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်စိစစ်ရာမာ ဥပဒေ၊ မိသားစုမှတ်တမ်း၊ မွီးဖွားမှုအထောက်အထားနန့် သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံ၏ လက်တွိဥပဒေအကောင်အထည်ဖော်မှုတိကို စိစစ်ဖို့ လိုအပ်ပါရေ။ == ရခိုင်ဒေသနန့် နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့် == [[ရခိုင်ပြည်]]မာ နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်နန့် နိုင်ငံသားအထောက်အထား ရဟိရီးဆိုင်ရာ အရေးကိစ္စတိရေ ဒေသခံပြည်သူတိ၏ ပညာရီး၊ အလုပ်အကိုင်၊ ခရီးလားလာရီးနန့် လူနီမှုဘဝတိနန့် ဆက်စပ်နီပါရေ။ ရခိုင်ပြည်မာ နီထိုင်ရေ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတိ၏ နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်ကို လေ့လာရာမာ မိဘမျိုးရိုးဆိုင်ရာ အထောက်အထား၊ မွီးဖွားမှုမှတ်တမ်း၊ နီထိုင်မှုအထောက်အထားနန့် ၁၉၈၂ ခုနှစ် နိုင်ငံသားဥပဒေ၏ သတ်မှတ်ချက်တိကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားဖို့ လိုအပ်ပါရေ။ ယင်းအပြင် နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်လျှောက်ထားရီး လုပ်ထုံးလုပ်နည်းတိမာ သက်သေအထောက်အထားရယူဖို့ အခက်အခဲ၊ စာရွက်စာတမ်းမှားယွင်းမှု၊ အချိန်နှောင့်နှေးမှုနန့် မတရားအခကြေးငွီတောင်းခံမှုတိကိုလေ့ စိစစ်ဖို့ လိုအပ်ပါရေ။<ref name="Research">[https://www.ecoi.net/en/document/2115219.html Arraiza, José María, Chickera, Amal et al., ''Navigating with a Faulty Map: Access to Citizenship Documents and Citizenship in Myanmar'', Institute on Statelessness and Inclusion.]</ref> === ရခိုင်ဒေသခံတိ၏ နိုင်ငံသားကတ်ဆိုင်ရာ အခက်အခဲ === ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၅ ရက်နိမာ [[နေရိဉ္ဇရာသတင်းဌာန]]က ရန်ကုန်မြို့ဟိ ရခိုင်ပြည်နယ်မှတ်ပုံတင်အမှတ် ၁၁/ ကိုင်ဆောင်သူတချို့ နိုင်ငံသားစိစစ်ရီးကတ် အသစ်လျှောက်ထားရာမာ သတ်မှတ်ထားရေ အခကြေးငွီထက် ပိုမိုတောင်းခံမှုတိ ကြုံတွိနီရကြောင်း ဖော်ပြခပါရေ။<ref name="Narinjara">[https://www.bnionline.net/en/news/yangon-immigration-office-demands-heavy-bribes-rakhine-national-id-applicants Narinjara, ''Yangon Immigration Office Demands Heavy Bribes From Rakhine National ID Applicants'', Burma News International, 15 June 2026.]</ref> ဒေသတင်းရင်းမြစ်မာ ဖော်ပြထားရေ အကြောင်းအရာတိရေ လျှောက်ထားသူတိ၏ တိုင်ကြားချက်တိဖြစ်ပြီး တရားရုံးက အတည်ပြုထားရေ ပြစ်မှုတိအဖြစ် တိုက်ရိုက်မသတ်မှတ်နိုင်ပါ။ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်နိ Development Media Group ၏ သတင်းအရ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အခြားဒေသတိမာ ရခိုင်ပြည်မှတ်ပုံတင်ကိုင်ဆောင်သူတချို့ ခရီးလားလာရာ၌ အပိုဆောင်းထောက်ခံစာတိနန့် စစ်ဆေးမှုတိ ကြုံတွိနီရကြောင်း ဖော်ပြထားပါရေ။<ref name="DMG">[https://www.bnionline.net/en/news/travel-restrictions-reimposed-arakan-people-mainland-after-junta-setbacks Development Media Group, ''Travel Restrictions Reimposed on Arakan People in Mainland after Junta Setbacks'', Burma News International, 6 February 2026.]</ref> ဒေသအတွင်း နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်နန့် အထောက်အထားရဟိရီးပြဿနာတိကို ဖြေသျှင်းရာမာ ဥပဒေရီးရာမှန်ကန်မှု၊ မျှတရေ စိစစ်ရီးလုပ်ငန်းစဉ်နန့် ပြည်သူ့တိုင်ကြားခွင့်တိ အရေးပါပါရေ။ == နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့် ကာကွယ်ရီး == နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်ကို ထိရောက်စွာ ကာကွယ်ဖို့ဆိုကေ ဥပဒေမာ အခွင့်အရီးကို အသိအမှတ်ပြုထားရုံနန့် မလုံလောက်ပါ။ လျှောက်ထားသူတိအတွက် ရှင်းလင်းရေ စိစစ်ရီးစံနှုန်း၊ လက်လှမ်းမီနိုင်ရေ အုပ်ချုပ်ရီးဝန်ဆောင်မှု၊ မျှတရေ ဆုံးဖြတ်ချက်နန့် အယူခံဝင်နိုင်ခွင့်တိ လိုအပ်ပါရေ။ ၁၉၈၂ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံသားဥပဒေ ပုဒ်မ ၇၀ မာ ဗဟိုအဖွဲ့၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို သတ်မှတ်ထားရေ နည်းလမ်းအတိုင်း အယူခံဝင်နိုင်ရေ ပြဋ္ဌာန်းချက် ပါဝင်ပါရေ။ ယေကေလေ့ အယူခံဝင်ခွင့်ဟိခြင်းနန့် လွတ်လပ်ရေ တရားရုံးတခု၏ ပြန်လည်စစ်ဆေးမှုကို အလိုအလျောက် ရဟိခြင်းရေ တူညီစွာ မဟုတ်ပါ။<ref name="CitLaw"/> နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်ကို အာမခံရာမာ လူမျိုး၊ ဘာသာရီး၊ ကျားမနန့် လူမှုနောက်ခံအခြီအနီတိကြောင့် မတရားခွဲခြားဆက်ဆံမှုမဟိစီရီးရေ အရေးပါပါရေ။ == နိဂုံး == နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်ရေ လူတဦးနန့် နိုင်ငံတော်တခုအကြား ဥပဒေရီးရာဆက်နွယ်မှုကို တည်ဆောက်နိုင်ရီးအတွက် အရေးပါရေ အခြီခံလူ့အခွင့်အရီးတခု ဖြစ်ပါရေ။ နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်ကို လေ့လာရာမာ နိုင်ငံတကာလူ့အခွင့်အရီးစံနှုန်းတိ၊ သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံသားဥပဒေ၊ စိစစ်ရီးလုပ်ငန်းစဉ်နန့် လက်တွိအကောင်အထည်ဖော်မှုတိကို ခွဲခြားစဉ်းစားဖို့ လိုအပ်ပါရေ။ == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[နိုင်ငံသား]] * [[နိုင်ငံသားဖြစ်မှု]] * [[နိုင်ငံသားပြုခွင့်]] * [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံသားဥပဒေ]] * [[နိုင်ငံသားစိစစ်ရီးကတ်]] * [[နိုင်ငံမဲ့ဖြစ်မှု]] * [[လူ့အခွင့်အရီး]] * [[အရပ်ဘက်အခွင့်အရီး]] * [[နိုင်ငံရီးအခွင့်အရီး]] * [[ကမ္ဘာ့လူ့အခွင့်အရီးကြေညာစာတမ်း]] * [[ကလေးသူငယ်အခွင့်အရီး]] * [[ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ]] * [[ရခိုင်ပြည်]] == ကိုးကားချက်တိ == <references /> == ပြင်ပလင့်ခ်တိ == * [https://www.un.org/en/about-us/universal-declaration-of-human-rights/ ကမ္ဘာ့လူ့အခွင့်အရီးကြေညာစာတမ်း] * [https://www.unicef.org/child-rights-convention/convention-text ကလေးသူငယ်အခွင့်အရီးဆိုင်ရာ ကွန်ဗင်းရှင်း] * [https://legal.un.org/avl/ha/crs/crs.html ၁၉၆၁ ခုနှစ် နိုင်ငံမဲ့ဖြစ်မှုလျှော့ချရီးကွန်ဗင်းရှင်း] * [https://www.refworld.org/legal/legislation/natlegbod/1982/49622 ၁၉၈၂ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံသားဥပဒေ] * [https://www.wipo.int/wipolex/en/legislation/details/6187 ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ] * [https://help.unhcr.org/myanmar/legal-assistance/ UNHCR – နိုင်ငံသားဖြစ်မှုနန့် ဥပဒေရီးရာအထောက်အထား] * [https://www.ecoi.net/en/document/2115219.html နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်နန့် နိုင်ငံသားအထောက်အထားဆိုင်ရာ သုတေသန] * [https://www.bnionline.net/en/news/yangon-immigration-office-demands-heavy-bribes-rakhine-national-id-applicants နေရိဉ္ဇရာ – နိုင်ငံသားကတ်လျှောက်ထားမှု] * [https://www.bnionline.net/en/news/travel-restrictions-reimposed-arakan-people-mainland-after-junta-setbacks DMG – ရခိုင်ဒေသခံတိ၏ ခရီးလားလာမှု] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:The_universal_declaration_of_human_rights_10_December_1948.jpg Wikimedia Commons – လူ့အခွင့်အရီးကြေညာစာတမ်းပုံ] [[Category:နိုင်ငံသားဖြစ်မှု]] [[Category:လူ့အခွင့်အရီး]] [[Category:နိုင်ငံရီး]] [[Category:နိုင်ငံသားဥပဒေ]] [[Category:နိုင်ငံတကာဥပဒေ]] 0hnvl8d6ca5782emp723mwtflti6c72 တမ်းပလိတ်:Country data LAO 10 6491 22296 2026-11-04T05:13:02Z YaThaWinTha 42 Created page with "{{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = လာအိုနိုင်ငံ | shortname alias = လာအို | flag alias = Flag of Laos.svg | flag alias-colonial = Flag of Laos (1893–1952).svg | flag alias-1952 = Flag of Laos (1952-1975).svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = colonial | var2 = 1952 | redir1 = LAO | redir2 = Laos </noinclu..." 22296 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = လာအိုနိုင်ငံ | shortname alias = လာအို | flag alias = Flag of Laos.svg | flag alias-colonial = Flag of Laos (1893–1952).svg | flag alias-1952 = Flag of Laos (1952-1975).svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = colonial | var2 = 1952 | redir1 = LAO | redir2 = Laos </noinclude> }} qz5f20fc8rledqrxvgcbi8yami24e2s တမ်းပလိတ်:Country data Laos 10 6492 22297 2026-11-04T05:13:10Z YaThaWinTha 42 Created page with "{{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = လာအိုနိုင်ငံ | shortname alias = လာအို | flag alias = Flag of Laos.svg | flag alias-colonial = Flag of Laos (1893–1952).svg | flag alias-1952 = Flag of Laos (1952-1975).svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = colonial | var2 = 1952 | redir1 = LAO | redir2 = Laos </noinclu..." 22297 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = လာအိုနိုင်ငံ | shortname alias = လာအို | flag alias = Flag of Laos.svg | flag alias-colonial = Flag of Laos (1893–1952).svg | flag alias-1952 = Flag of Laos (1952-1975).svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = colonial | var2 = 1952 | redir1 = LAO | redir2 = Laos </noinclude> }} qz5f20fc8rledqrxvgcbi8yami24e2s တမ်းပလိတ်:Script/styles talu.css 10 6493 22298 2026-11-04T05:14:01Z YaThaWinTha 42 Created page with ".script-Talu { font-family: 'Dai Banna SIL', 'Noto Sans New Tai Lue', 'Microsoft New Tai Lue'; }" 22298 sanitized-css text/css .script-Talu { font-family: 'Dai Banna SIL', 'Noto Sans New Tai Lue', 'Microsoft New Tai Lue'; } kbebwrlkws1qkhb1zi7518a02uwbd3f တမ်းပလိတ်:Script 10 6494 22299 2026-11-04T05:14:45Z YaThaWinTha 42 Created page with "{{#switch: {{{1|}}} <!--scripts with dedicated templates--> |Arab = {{script/Arabic|1={{{2}}}}} |fa-Arab|ps-Arab|ur-Arab = {{script/Nastaliq|1={{{2}}}}} |Avst = {{script/Avestan|1={{{2}}}}} |Bali = {{script/Bali|1={{{2}}}}} |Bamu = {{script/Bamum|1={{{2}}}}} |Brah = {{script/Brahmi|1={{{2}}}}} |Bugi = {{script/Lontara|2={{{2}}}}} |Buhd = {{script/Buhid|1={{{2}}}}} |Copt = {{script/Coptic|1={{{2}}}}} |Cham = {{script/Cham|1={{{2}}}}} |Cyrs = {{script/Slavonic|1={{{2}}}}}..." 22299 wikitext text/x-wiki {{#switch: {{{1|}}} <!--scripts with dedicated templates--> |Arab = {{script/Arabic|1={{{2}}}}} |fa-Arab|ps-Arab|ur-Arab = {{script/Nastaliq|1={{{2}}}}} |Avst = {{script/Avestan|1={{{2}}}}} |Bali = {{script/Bali|1={{{2}}}}} |Bamu = {{script/Bamum|1={{{2}}}}} |Brah = {{script/Brahmi|1={{{2}}}}} |Bugi = {{script/Lontara|2={{{2}}}}} |Buhd = {{script/Buhid|1={{{2}}}}} |Copt = {{script/Coptic|1={{{2}}}}} |Cham = {{script/Cham|1={{{2}}}}} |Cyrs = {{script/Slavonic|1={{{2}}}}} |Ethi = {{script/Ethiopic|1={{{2}}}}} |Geok = {{script/Khutsuri|1={{{2}}}}} |Grek = {{script/Greek|1={{{2}}}}} |Hebr = {{script/Hebrew|1={{{2}}}}} |Java = {{script/Java|1={{{2}}}}} |Kali = {{script/Kayah Li|1={{{2}}}}} |Khmr = {{script/Khmer|1={{{2}}}}} |Latg = {{script/Gaelic|1={{{2}}}}} |Lana = {{script/Tai Tham|1={{{2}}}}} |Lisu|Fraser = {{script/Lisu|1={{{2}}}}} |Mymr = {{script/Mymr|1={{{2}}}}} |Nkoo|Nko = {{script/Nko|1={{{2}}}}} |Ogam = {{script/Ogam|1={{{2}}}}} |Orkh = {{script/Orkhon|1={{{2}}}}} |Osma = {{script/Osmanya|1={{{2}}}}} |Phnx = {{script/Phoenician|1={{{2}}}}} |Rjng = {{script/Rejang|1={{{2}}}}} |Runr = {{script/Runic|1={{{2}}}}} |Syre = {{script/Strng|1={{{2}}}}} |Syrj = {{script/Serto|1={{{2}}}}} |Syrn = {{script/Mdnh|1={{{2}}}}} |Tagb = {{script/Tagbanwa|1={{{2}}}}} |Talu = {{script/New Tai Lue|1={{{2}}}}} |Tavt = {{script/Tai Viet|1={{{2}}}}} |Tglg = {{script/Baybayin|1={{{2}}}}} |Tfng = {{script/Tifinagh|1={{{2}}}}} |Vaii|Vai = {{script/Vai|1={{{2}}}}} |Xsux = {{script/Cuneiform|1={{{2}}}}} |Yiii|Yi = {{script/Yi|1={{{2}}}}} <!--other scripts use standard language spans--> |#default = <span {{#switch: {{{1}}} <!--tweaks which should be moved to global CSS classes, with fonts supported in the Universal Language Selector--> |Cprt = style="font-size:125%;font-family:'Segoe UI Historic','Noto Sans Cypriot', Code2001;"<!--SMP, rarely supported, state font explicltly--> |Goth = style="font-size:125%;font-family:'Segoe UI Historic','Segoe UI Symbol';" |Latf = style="font-size:125%;font-family:'Breitkopf Fraktur',UnifrakturCook,UniFrakturMaguntia;" |Linb = style="font-size:125%;" |Ugar = style="font-size:125%;font-family:'Segoe UI Historic',Aegean" |Xpeo = style="font-size:125%;font-family:'Segoe UI Historic',Artaxerxes,Xerxes,Aegean;"<!--Use Xerxes for Old Persian--> |#default = class="Unicode"<!--BMP, use generic "unicode" CSS class for all other scripts, including "Latn" for IPA--> }}>{{{2}}}</span> }}<noinclude> {{template doc}}<!-- Add categories, documentation, and interwiki links to the /doc subpage, not here! --> </noinclude> tkx772t5fot3lc8tdkvmedjtvioqbkm တမ်းပလိတ်:Script/New Tai Lue 10 6495 22300 2026-11-04T05:15:22Z YaThaWinTha 42 Created page with "<templatestyles src="Script/styles_talu.css" /><span class="script-Talu">{{{1}}}</span><noinclude> {{Uses TemplateStyles|Template:Script/styles talu.css}} [[Category:Kra–Dai multilingual support templates|{{PAGENAME}}]] </noinclude>" 22300 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Script/styles_talu.css" /><span class="script-Talu">{{{1}}}</span><noinclude> {{Uses TemplateStyles|Template:Script/styles talu.css}} [[Category:Kra–Dai multilingual support templates|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 5n37s3qi77pj7dteeke01w2y96ypxij Module:Uses TemplateStyles 828 6496 22301 2026-11-04T05:18:47Z YaThaWinTha 42 Created page with "-- This module implements the {{Uses TemplateStyles}} template. local yesno = require('Module:Yesno') local mList = require('Module:List') local mTableTools = require('Module:TableTools') local mMessageBox = require('Module:Message box') local p = {} function p.main(frame) local origArgs = frame:getParent().args local args = {} for k, v in pairs(origArgs) do v = v:match('^%s*(.-)%s*$') if v ~= '' then args[k] = v end end return p._main(args) end function..." 22301 Scribunto text/plain -- This module implements the {{Uses TemplateStyles}} template. local yesno = require('Module:Yesno') local mList = require('Module:List') local mTableTools = require('Module:TableTools') local mMessageBox = require('Module:Message box') local p = {} function p.main(frame) local origArgs = frame:getParent().args local args = {} for k, v in pairs(origArgs) do v = v:match('^%s*(.-)%s*$') if v ~= '' then args[k] = v end end return p._main(args) end function p._main(args) local tStyles = mTableTools.compressSparseArray(args) local box = p.renderBox(tStyles) local trackingCategories = p.renderTrackingCategories(args, tStyles) return box .. trackingCategories end function p.renderBox(tStyles) local boxArgs = {} if #tStyles < 1 then boxArgs.text = '<strong class="error">Error: no TemplateStyles specified</strong>' else local tStylesLinks = {} for i, ts in ipairs(tStyles) do local sandboxLink = nil local tsTitle = mw.title.new(ts) if tsTitle then local tsSandboxTitle = mw.title.new(string.format('%s:%s/sandbox/%s', tsTitle.nsText, tsTitle.baseText, tsTitle.subpageText)) if tsSandboxTitle and tsSandboxTitle.exists then sandboxLink = string.format(' ([[:%s|sandbox]])', tsSandboxTitle.prefixedText) end end tStylesLinks[i] = string.format('[[:%s]]%s', ts, sandboxLink or '') end local tStylesList = mList.makeList('bulleted', tStylesLinks) boxArgs.text = 'This ' .. (mw.title.getCurrentTitle():inNamespaces(828,829) and 'module' or 'template') .. ' uses [[w:Wikipedia:TemplateStyles|TemplateStyles]]:\n' .. tStylesList end boxArgs.type = 'notice' boxArgs.small = true boxArgs.image = '[[File:Farm-Fresh css add.svg|32px|alt=CSS]]' return mMessageBox.main('mbox', boxArgs) end function p.renderTrackingCategories(args, tStyles, titleObj) if yesno(args.nocat) then return '' end local cats = {} -- Error category if #tStyles < 1 then cats[#cats + 1] = 'Uses TemplateStyles templates with errors' end -- TemplateStyles category titleObj = titleObj or mw.title.getCurrentTitle() local subpageBlacklist = { doc = true, sandbox = true, sandbox2 = true, testcases = true } if (titleObj.namespace == 10 or titleObj.namespace == 828) and not subpageBlacklist[titleObj.subpageText] then local category = args.category if not category then category = category or 'Templates using TemplateStyles' end cats[#cats + 1] = category if not yesno(args.noprotcat) then local currentProt = titleObj.protectionLevels["edit"] and titleObj.protectionLevels["edit"][1] or nil local addedLevelCat = false local addedPadlockCat = false for i, ts in ipairs(tStyles) do local tsTitleObj = mw.title.new(ts) local tsProt = tsTitleObj.protectionLevels["edit"] and tsTitleObj.protectionLevels["edit"][1] or nil if tsProt ~= currentProt and not addedLevelCat then cats[#cats + 1] = "Templates using TemplateStyles with a different protection level" end if tsProt and not addedPadlockCat then local content = tsTitleObj:getContent() if not content:find("{{pp-") then cats[#cats + 1] = "Templates using TemplateStyles without padlocks" addedPadlockCat = true end end end end end for i, cat in ipairs(cats) do cats[i] = string.format('[[Category:%s]]', cat) end return table.concat(cats) end return p 8vt8oei5798fbradi88ngef952fzgrm တမ်းပလိတ်:Uses TemplateStyles 10 6497 22302 2026-11-04T05:19:08Z YaThaWinTha 42 Created page with "<includeonly>{{#invoke:Uses TemplateStyles|main}}</includeonly><noinclude> {{Uses TemplateStyles|Template:Uses TemplateStyles/example.css|nocat=true}} {{documentation}} <!-- Categories go on the /doc subpage and interwikis go on Wikidata. --> </noinclude>" 22302 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Uses TemplateStyles|main}}</includeonly><noinclude> {{Uses TemplateStyles|Template:Uses TemplateStyles/example.css|nocat=true}} {{documentation}} <!-- Categories go on the /doc subpage and interwikis go on Wikidata. --> </noinclude> eqhrm3aklele9wufyv66k58upan0j1w တမ်းပလိတ်:Uses TemplateStyles/example.css 10 6498 22303 2026-11-04T05:21:14Z YaThaWinTha 42 Created page with "/* This is just an example page for Template:Uses TemplateStyles */" 22303 sanitized-css text/css /* This is just an example page for Template:Uses TemplateStyles */ ahgqej4vbtx7fu0etpc0x6ggo8673hy တမ်းပလိတ်:Script/Tai Tham 10 6499 22304 2026-11-04T05:22:45Z YaThaWinTha 42 Created page with "{{{{{|safesubst:}}}ifsubst|1=|2=<templatestyles src="Script/styles_tai_tham.css" />}}<span class="script-tai_tham">{{{1}}}</span><noinclude>{{Script/basic documentation}} [[Category:Kra–Dai multilingual support templates]] </noinclude>" 22304 wikitext text/x-wiki {{{{{|safesubst:}}}ifsubst|1=|2=<templatestyles src="Script/styles_tai_tham.css" />}}<span class="script-tai_tham">{{{1}}}</span><noinclude>{{Script/basic documentation}} [[Category:Kra–Dai multilingual support templates]] </noinclude> gi8i1jc5wd0pduccuzzdx6kqv0qe0fk တမ်းပလိတ်:Script/styles tai tham.css 10 6500 22305 2026-11-04T05:23:14Z YaThaWinTha 42 Created page with ".script-tai_tham { font-family: 'Lanna Alif', 'Lanna Unicode UI', 'Talom', 'SYYDAI01', 'A Tai Tham KH New V3', 'A Tai Tham KH New', 'A Tai Tham KH', 'Tai Tham LN', 'Noto Sans Tai Tham', 'Lamphun' ; }" 22305 sanitized-css text/css .script-tai_tham { font-family: 'Lanna Alif', 'Lanna Unicode UI', 'Talom', 'SYYDAI01', 'A Tai Tham KH New V3', 'A Tai Tham KH New', 'A Tai Tham KH', 'Tai Tham LN', 'Noto Sans Tai Tham', 'Lamphun' ; } 79ppzqb9a6l1va15lxgui6lzbtvjm0f တမ်းပလိတ်:Script/basic documentation 10 6501 22306 2026-11-04T05:24:48Z YaThaWinTha 42 Created page with "{{Documentation | content = {{#if:{{{ISO 15924|}}}|{{template shortcut|Script/{{{ISO 15924}}}}}}} {{#ifexist: Template:Script/styles {{lc:{{SUBPAGENAME}}}}.css | {{Uses TemplateStyles|Template:Script/styles {{lc:{{SUBPAGENAME}}}}.css}} }} {{#ifeq: {{{script_link|}}} | no | | This template is used to mark text written in {{#if: {{{script_link|}}} | [[{{{script_link}}}]] | [[{{SUBPAGENAME}} script]] }}, using a set of specific fonts and a specific font size. }} ==Templa..." 22306 wikitext text/x-wiki {{Documentation | content = {{#if:{{{ISO 15924|}}}|{{template shortcut|Script/{{{ISO 15924}}}}}}} {{#ifexist: Template:Script/styles {{lc:{{SUBPAGENAME}}}}.css | {{Uses TemplateStyles|Template:Script/styles {{lc:{{SUBPAGENAME}}}}.css}} }} {{#ifeq: {{{script_link|}}} | no | | This template is used to mark text written in {{#if: {{{script_link|}}} | [[{{{script_link}}}]] | [[{{SUBPAGENAME}} script]] }}, using a set of specific fonts and a specific font size. }} ==TemplateData== {{TemplateData header|{{Replace|{{PAGENAME}}|{{ROOTPAGENAME}}}|}}}} <templatedata> { "params": { "1": { "label": "Text", "type": "string", "description": "The piece of text.", "required": true } } } </templatedata> <includeonly>{{Sandbox other|| [[Category:Script–font templates|{{SUBPAGENAME}}]] }}</includeonly> }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 2e07bumx9gwe9ol1ar1he8ehz7ocdok တမ်းပလိတ်:နိုင်ငံ စာရင်းအင်း နိုင်ငံ စာရင်းအင်း ဗမာနိုင်ငံ 10 6502 22308 2026-11-04T05:42:21Z YaThaWinTha 42 Created page with "{{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = ဗမာနိုင်ငံ | shortname alias = ဗမာ | flag alias = Flag of Myanmar.svg | flag alias-1937 = British Burma 1937 flag.svg | flag alias-1943 = Flag of Burma 1943.svg | flag alias-1948 = Flag of Burma (1948–1974).svg | flag alias-1974 = Flag of Myanmar (1974–2010).svg | flag alias-military= Flag of the Armed Forces (Tatmadaw) of Myanmar.svg | link alias-military= တပ်မတော်..." 22308 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = ဗမာနိုင်ငံ | shortname alias = ဗမာ | flag alias = Flag of Myanmar.svg | flag alias-1937 = British Burma 1937 flag.svg | flag alias-1943 = Flag of Burma 1943.svg | flag alias-1948 = Flag of Burma (1948–1974).svg | flag alias-1974 = Flag of Myanmar (1974–2010).svg | flag alias-military= Flag of the Armed Forces (Tatmadaw) of Myanmar.svg | link alias-military= တပ်မတော် | flag alias-army = Army Flag of Myanmar.svg | link alias-army = တပ်မတော် (ကြည်း) | flag alias-air force = Air Force Ensign of Myanmar.svg | link alias-air force = တပ်မတော် (လီ) | flag alias-naval = Naval Ensign of Myanmar.svg | link alias-naval = တပ်မတော် (ရီ) | flag alias-coast guard = Ensign of the Myanmar Coast Guard.svg | link alias-coast guard = ကမ်းခြီစောင့်တပ်ဖွဲ့ | flag alias-army 1948 = Old Flag of Burma Army.svg | link alias-army 1948 = တပ်မတော် (ကြည်း) | flag alias-navy 1948 = Naval Ensign of Burma (1948-1974).svg | link alias-navy 1948 = တပ်မတော် (ရီ) | flag alias-navy 1974 = Naval Ensign of Burma (1974–1994).svg | link alias-navy 1974 = တပ်မတော် (ရီ) | flag alias-air force 1948 = Air Force Ensign of Burma (1948-1974).svg | link alias-air force 1948 = တပ်မတော် (လီ) | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1937 | var2 = 1943 | var3 = 1948 | var4 = 1974 | related1 = Burma | related2 = British Burma | related3 = Konbaung Dynasty | redir1 = MMR | redir2 = MYA </noinclude> }}<noinclude> </noinclude> peeizdc02amhnxz209law1266nf4abb တမ်းပလိတ်:Country data နိုင်ငံ စာရင်းအင်း ဗမာနိုင်ငံ 10 6503 22309 2026-11-04T05:42:32Z YaThaWinTha 42 Created page with "{{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = ဗမာနိုင်ငံ | shortname alias = ဗမာ | flag alias = Flag of Myanmar.svg | flag alias-1937 = British Burma 1937 flag.svg | flag alias-1943 = Flag of Burma 1943.svg | flag alias-1948 = Flag of Burma (1948–1974).svg | flag alias-1974 = Flag of Myanmar (1974–2010).svg | flag alias-military= Flag of the Armed Forces (Tatmadaw) of Myanmar.svg | link alias-military= တပ်မတော်..." 22309 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = ဗမာနိုင်ငံ | shortname alias = ဗမာ | flag alias = Flag of Myanmar.svg | flag alias-1937 = British Burma 1937 flag.svg | flag alias-1943 = Flag of Burma 1943.svg | flag alias-1948 = Flag of Burma (1948–1974).svg | flag alias-1974 = Flag of Myanmar (1974–2010).svg | flag alias-military= Flag of the Armed Forces (Tatmadaw) of Myanmar.svg | link alias-military= တပ်မတော် | flag alias-army = Army Flag of Myanmar.svg | link alias-army = တပ်မတော် (ကြည်း) | flag alias-air force = Air Force Ensign of Myanmar.svg | link alias-air force = တပ်မတော် (လီ) | flag alias-naval = Naval Ensign of Myanmar.svg | link alias-naval = တပ်မတော် (ရီ) | flag alias-coast guard = Ensign of the Myanmar Coast Guard.svg | link alias-coast guard = ကမ်းခြီစောင့်တပ်ဖွဲ့ | flag alias-army 1948 = Old Flag of Burma Army.svg | link alias-army 1948 = တပ်မတော် (ကြည်း) | flag alias-navy 1948 = Naval Ensign of Burma (1948-1974).svg | link alias-navy 1948 = တပ်မတော် (ရီ) | flag alias-navy 1974 = Naval Ensign of Burma (1974–1994).svg | link alias-navy 1974 = တပ်မတော် (ရီ) | flag alias-air force 1948 = Air Force Ensign of Burma (1948-1974).svg | link alias-air force 1948 = တပ်မတော် (လီ) | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1937 | var2 = 1943 | var3 = 1948 | var4 = 1974 | related1 = Burma | related2 = British Burma | related3 = Konbaung Dynasty | redir1 = MMR | redir2 = MYA </noinclude> }}<noinclude> </noinclude> peeizdc02amhnxz209law1266nf4abb တမ်းပလိတ်:နိုင်ငံ စာရင်းအင်း ဗမာနိုင်ငံ 10 6504 22310 2026-11-04T05:42:39Z YaThaWinTha 42 Created page with "{{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = ဗမာနိုင်ငံ | shortname alias = ဗမာ | flag alias = Flag of Myanmar.svg | flag alias-1937 = British Burma 1937 flag.svg | flag alias-1943 = Flag of Burma 1943.svg | flag alias-1948 = Flag of Burma (1948–1974).svg | flag alias-1974 = Flag of Myanmar (1974–2010).svg | flag alias-military= Flag of the Armed Forces (Tatmadaw) of Myanmar.svg | link alias-military= တပ်မတော်..." 22310 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = ဗမာနိုင်ငံ | shortname alias = ဗမာ | flag alias = Flag of Myanmar.svg | flag alias-1937 = British Burma 1937 flag.svg | flag alias-1943 = Flag of Burma 1943.svg | flag alias-1948 = Flag of Burma (1948–1974).svg | flag alias-1974 = Flag of Myanmar (1974–2010).svg | flag alias-military= Flag of the Armed Forces (Tatmadaw) of Myanmar.svg | link alias-military= တပ်မတော် | flag alias-army = Army Flag of Myanmar.svg | link alias-army = တပ်မတော် (ကြည်း) | flag alias-air force = Air Force Ensign of Myanmar.svg | link alias-air force = တပ်မတော် (လီ) | flag alias-naval = Naval Ensign of Myanmar.svg | link alias-naval = တပ်မတော် (ရီ) | flag alias-coast guard = Ensign of the Myanmar Coast Guard.svg | link alias-coast guard = ကမ်းခြီစောင့်တပ်ဖွဲ့ | flag alias-army 1948 = Old Flag of Burma Army.svg | link alias-army 1948 = တပ်မတော် (ကြည်း) | flag alias-navy 1948 = Naval Ensign of Burma (1948-1974).svg | link alias-navy 1948 = တပ်မတော် (ရီ) | flag alias-navy 1974 = Naval Ensign of Burma (1974–1994).svg | link alias-navy 1974 = တပ်မတော် (ရီ) | flag alias-air force 1948 = Air Force Ensign of Burma (1948-1974).svg | link alias-air force 1948 = တပ်မတော် (လီ) | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1937 | var2 = 1943 | var3 = 1948 | var4 = 1974 | related1 = Burma | related2 = British Burma | related3 = Konbaung Dynasty | redir1 = MMR | redir2 = MYA </noinclude> }}<noinclude> </noinclude> peeizdc02amhnxz209law1266nf4abb တနင်္သာရီမြို့ 0 6505 22311 2026-11-04T05:43:34Z YaThaWinTha 42 Created page with "{{Infobox settlement |name = တနင်္သာရီမြို့ |native_name = |other_name = |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = ဗမာနိုင်ငံ |pushpin_map_caption = မြို့တည်နီရာပြ ဗမာနိုင်ငံမြီပုံ |settlement_type = [[ဗမာနိုင်ငံဟိ မြို့တိ]] |image_skyline =တနင်္သာရီ 2.jpg |image_map = |map_caption = တနင်္..." 22311 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = တနင်္သာရီမြို့ |native_name = |other_name = |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = ဗမာနိုင်ငံ |pushpin_map_caption = မြို့တည်နီရာပြ ဗမာနိုင်ငံမြီပုံ |settlement_type = [[ဗမာနိုင်ငံဟိ မြို့တိ]] |image_skyline =တနင်္သာရီ 2.jpg |image_map = |map_caption = တနင်္သာရီမြို့တည်နီရာပြမြီပုံ |subdivision_type = [[ကမ္ဘာ့နိုင်ငံတိစာရင်း|နိုင်ငံ]] |subdivision_name = {{အလံ|ဗမာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 = [[ဗမာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရီးနယ်မြီဒေသတိ|တိုင်းဒေသကြီး]] |subdivision_name1 = [[File:Flag_of_Tanintharyi_Region_(2010-current).svg| 23px]] [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]] |subdivision_type2 = [[ဗမာနိုင်ငံဟိ ခရိုင်တိ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[မြိတ်ခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[ဗမာနိုင်ငံဟိ မြို့နယ်တိ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[တနင်္သာရီမြို့နယ်]] |area_total_km2 = |population = ၅,၅၁၄<ref name="census-2014">{{cite book|title=သိုင်ခေါင်စာရင်း အစီအစာခံစာ|publisher=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရီးနန့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|location=နေပြည်တော်|date=မေ ၂၀၁၅|series=၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရီနန့် တည်ထောင်စု သိုင်ခေါင်စာရင်း အစီအစာခံစာ|volume=အတွဲ-၂|pages=၅၄|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view}}</ref> |population_as_of = ၂၀၁၄ |population_density_km2 = auto |coordinates_display = |coordinates_region = MM |latNS = N |latd = 12 |latm = 5 |lats = |longEW = E |longd = 99 |longm = 0 |longs = |timezone = [[ဗမာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = + ၆ နာရီ ၃၀ မိနစ် |website = }} '''တနင်္သာရီမြို့'''သည် [[မြိတ်ခရိုင်]] [[တနင်္သာရီမြို့နယ်]]၏ရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်တေ။ တနင်္သာရီမြို့နယ်သည် တနင်္သာရီမြစ်ငယ်နန့် မြစ်ကြီးဆုံရာအရပ်မာ တည်ဟိရေ။ မြို့နယ်၏နယ်နိမိတ်မာမြောက်ဘက်မာ [[ပုလောမြို့နယ်]]၊ အရှိဖက်၌ [[တနင်္သာရီမြစ်]]ငယ်၊ တောင်ဘက်မာ [[ဘုတ်ပြင်းမြို့နယ်]]၊ အနောက်ဘက်မာ [[အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ]]ရို့ဖြစ်တေ။ တနင်္သာရီမြို့ကို ခရစ် ၁၃၇၃ ခုနှစ်မာ ယိုးဒယားမတ်ရို့ သိမ်းယူခရေလို့ ဆိုရေ။ ယကေလေ့ ခရစ် ၁၇၅၉ ခုနှစ်မာ [[အလောင်းဖရား]]သည် တနင်္သာရီမြို့ကို အပြီးအပိုင်သိမ်းပိုက်လီရေ။ တောင်ထူထပ်ပြီးကေ သစ်တောတိနန့်ဖုံးအုပ်ကေလည်းဟိရေနယ်ဖြစ်ဧ့။ နယ်အတွင်းသူတိစွာ လယ်ယာစိုက်ပျိုးခြင်းအလုပ်ကို လုပ်ကိုင်ကတ်တေ။ လမ်းပန်းအဆက်အသွီ လွယ်ကူမှုမဟိလှအတွက်နန့် စည်ကားခြင်းမဟိချေ။ မြို့နယ် အကျယ်အဝန်းမာ ၄ဝ၃၃ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်တေ။ မြို့ပေါ်ဟိ လူဦးရွီမာ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သိုင်ခေါင်စာရင်းအရ ၅,၅၁၄ ယောက်<ref name="census-2014"/> ဖြစ်တေ။ တနင်္သါရီမြစ်ကြီး ၏ အထက်ဖက်မာ စတိန်သောင်၊ မမသောင်၊ ဘန်လောအရှိအနောက်၊ ဘန်လင် ၊ ရေပေါ၊ သမီးလှ အရှိ အနောက်၊ တကူကျေးရွာအုပ်စု ကော်တော၊ ကိုးအင်း ၊ ဝမ်းနာ ၊ သွင်ကျောက် ၊ တကူငယ်၊ ပြည်အေး ၊ တိုက်ကမ်း၊ မြရာချောင်း၊ ရွာမ ၊ ကျောင်းထက်ပိုင်း၊ လမိုင်းကော်၊ ဖိုးကင်ဒေါင့် ၊ ၎င်းကျေးရွာတိသည် တနင်္သါရီ မြစ်ကြီးဖီးမာတည်ဟိပါရေ။ ==ပထဝီဝင်အနိန်အထား== တနင်္သာရီမြို့နယ်သည် ဗမာနိုင်ငံတော်၏အရှိ့တောင်ဘက်၊ တနင်္သာရီကမ်းရိုးတန်းဒေသ၏ တောင်ဘက်၊ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၉ဝ ဒီဂရီ က ၁ဝဝ ဒီဂရီကြား (၉ဝ ဒီဂရီ ၅၁ မိနစ်နန့် ၉၉ ဒီဂရီ ၄ဝ မိနစ်ကြား) မာတည်ဟိရေ။ အရှိလောင်ဂျီတွဒ် ၁ဝ ဒီဂရီ က ၁၄ ဒီဂရီကြား ၁၂ ဒီဂရီ မျှိုင်းပေါ်၌တည်ဟိရေ။ [[ဖို့ကုန်မြို့]]က ကမ်းရိုးတန်းမိုင် ၄၁၄ မိုင်၊ [[မြိတ်မြို့]]က ရီလမ်း ၄၅ မိုင်၊ ကားလမ်း ၅၂ မိုင် အကွာအဝီးမာ တနင်္သာရီမြို့တည်ဟိရေ။ တနင်္သာရီမြို့သည် ချောင်းကြီးမြစ်ခေါ် တနင်္သာရီမြစ်ကြီးနန့် ချောင်းငယ်မြစ်ခေါ်တနင်္သာရီ မြစ်ငယ်နှစ်စင်းရို့ပေါင်းဆုံရာ ညာဘက်မာ တည်ဟိရေ။ တနင်္သာရီမြို့၏ မြီပုံညွှန်းမာ ဇက် ၁၉၁၂ဝ၂ ဖြစ်တေ။ ==နယ်နိမိတ်== တနင်္သာရီမြို့နယ်၏ ဆက်စပ်နယ်နိမိတ်တိမာ- မြောက်ဗက်မာ [[ထားဝယ်ခရိုင်]] မေတ္တာမြို့နယ်ခွဲက ၃ဝ မိုင်၊ အနောက်ဗက်မာ [[ပုလောမြို့နယ်]] ၄၉ မိုင် မြိတ်မြို့နယ် ၃၃ မိုင်၊ [[ကျွန်းစုမြို့နယ်]] အရှိဖက်မာ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] ၁၅၉ မိုင်၊ တောင်ဗက်မာ [[ဘုတ်ပြင်းမြို့နယ်]] ၄၈ မိုင် အသီးသီး ဆက်စပ်လျက်ဟိရေ။ တနင်္သာရီ၏ ဝန်းရံနယ်နိမိတ်မာ အရှိ၊ မြောက်နန့် အနောက်ဘက်ရို့မာ ချောင်းငယ်မြစ်နန့် ချောင်းကြီးမြစ်ရို့ ဝန်းရံထားပနာ တောင်ဗက်မာ လုံးခရမ်းတောင်၊ ကြယ်ခြွီတောင်နန့်တနင်္သာရီတောင် ရို့ဝန်းရံထားရေ။ မြို့၏ဧရိယာကို အရှိ့တောင်ဗက်မာ တပ်ဦးကွင်း၊ နတ်ကူတောင်၊ အနောက်တောင်ဗက်မာ ဒါးသွီးချောင်းတထိ သတ်မှတ်ထားရေ။ ==အကျယ်အဝန်း== တနင်္သာရီမြို့နယ်၏ ဧရိယာအကျယ်အဝန်းမာ (၂၈ဝ၃၂၉၆ ဧက) စတုရန်းမိုင် (၄၃၈ဝ.ဝ၅) ဖြစ်တေ။ မြောက်ကတောင်သို့ ၁၄၃.၃ မိုင်၊ အရှိ့မှ အနောက်ကို ၅၈.၂၄ မိုင်ကျေဝမ်းရေ။ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးအတွင်း နယ်မြီဧရိယာအကျယ်အဝန်းဆုံး မြို့နယ်ဖြစ်တေ။ တနင်္သာရီမြို့နန့် ၈၂ မိုင်အကွာ ဗမာနန့် ထိုင်းနယ်စပ်ဟိ မောတောင်သည်(၄ဝ၄ဝ)ပေမြင့်ပြီး နယ်ခြားမှတ်တိုင်နန့် ခင်ဇိုင်းဟိရေ။ ==တနင်္သာရီဆိုရေ ဝေါအူးရ== ဦးမေအောင်က တနင်္သာရီဆိုရေ ဝေါအူးရရေ ''တနင်းဩီ '' ဆိုရေ [[မွန်ဘာသာစကား]]က ရွိလာရေဟု ဖော်ပြခရေ။ နောက်အယူအဆတခုမာ မွန်ရို့စွာ မြိတ်ကို တိန်းန် ဟု မြို့အဖို့ကို ထိပ်က ခေါ်ဆိုလိဟိရေ။ (ဥပမာ တိန်းန်ဟမစော ဟံသာဝတီမြို့၊ တိန်းန်မုပလိန်န် မော်လမြိုင်မြို့) ဟု မြို့ကို တိန်းန် ဟုရှေးကခေါ်လေ့ဟိရေ။ အရင်က ခရင်းသေဟု စတင်ခေါ်ဆိုရာက တရင်းသေ၊ ယင်းကနိန် တိန်း ဇရ) တနိန်းဇရ တနင်းသာရေ) တနင်္သာရီဟု အဆင့်ဆင့်ပြောင်းလဲ ခေါ်ဝေါ်ပါလတ်တေဟု ယူဆကတ်တေ။ တိန်းန်ဇရ (မွန်၊ ပါဠိ) တိန်းန်မာ မြို့၊ ဇရ=သရီ၊ ဩီ=သီရိ= ကျက်သရီ ဟု ဗမာပြန်ကေ ကျက်သရီဟိရေမြို့ လို့အဓိပ္ပာယ်ရရေ။ ဦးတင်လှ က ၁၉၆၃ ခုနှစ် ဗမာနိုင်ငံ သုတေသနဆွီးနွီးပွဲ၌ တင်သွင်းခရေ သူဧ့စာတမ်း၌ ''ဗမာဘာသာစကားတိအတွင်းကို ရောက်ဟိနီရေ လူမျိုးခြား ရို့ဧ့စကားတိမာ မပခက်ချေ(ပသျူး)လူမျိုးရို့ (ရောင်စုံပန်းတိ ပွင့်ရာမြီ) တာနာဆာရီ၊ တာနားသရိ၊ ယင်းကတဆင့် တနင်္သာရီကို ခေါ်ဆို ကြောင်း မွန်ရို့ကတဆင့် ရောက်ဟိလားရေ စကားလုံးတိဖြစ်နှိုင်သည်''ဟု ဆိုထားရေ။ ထိုင်းဘာသာစကားအရ ယိုးဒယားရို့ ဝင်ရောက်လွှမ်းမိုးလာရေ နောက်ပိုင်းမာမှ ယိုးဒယားရို့က တနင်္သာရီကို ထနောင်စီ (ထနောင်ပါးသို့ရီ-ထနောင်သီရိ)ဟု အသံထွက်ခေါ်ဝေါ်ကတ်ပြီး ရွှီပေါရာမြီဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေ။ ယင်းချင့်အပြင် မပခက်ချေဘာသာစကားအရ တာနာဆာရီ သို့မဟုတ် တာနားသရိ ရောင်စုံပန်းတိ ဖူးပွင့်ရာ မြီ သို့မဟုတ် သံပရာသီးပေါရာမြီဟု အဓိပ္ပယ်ရရေ။Tenasserim တနက်ပါးသို့ယမ်ဝေါအူးရရေ Tenat or Thanet ဆိုရေထိုင်းဘာသာစကား အရ (ရို့ပိုင်မြီ)ဆိုရေအဓိပါယ်နန့် Siam (Siam is the former name of Thailand, and is used to refer to the historical region of Central Thailand, usually including Southern Thailand.) Siam တသားတည်းဆိုရေ နှစ်ပေါင်း ၄၀၀နည်းပါးအုပ်ချုပ်ခရေ ထိုင်း ရို့ဧ့အသံထွက်အဓိပါယ်ဖြစ်ပါရေ မွန်စကားလည်းမဟုတ်ပါ။မပခက်ချေရှားစကားလည်းမဟုတ်ပါ ..တနင်္သာရီ စကားလုံးသည် ဗမာစာလည်းမဟုတ်ပိုင် ဗမာလိုလုံးကောက်လေ့မဟိပါ။ထိုင်းရို့ဧ့ စာသားနန့်အသံထွက်ကိုအလောင်းဖရားထိုင်းရို့ကိုတိုက်ထုတ်ခရေ Burmese–Siamese War (1759–1760) မတိုင်မှီက ထိုင်းရို့က နှစ်ပေါင်း ၄၀၀နည်းပါးအုပ်ချုပ်ခရေ ထိုင်းပိုင်နက်ဖြစ်တေ။ ကမ်းရိုးတန်းထွက်ပေါက် ရီတပ်အင်အားတိုးချဲ့နှိုင်ကေ အလောင်းဖရားသည် ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကဲ့သိုတတိယဗမာနိုင်ငံတော်ကိုထူထောင်ခခြင်းရာဖြစ်ရေ။ဗြိတိသျှရို့က Tenasserim ဟုခေါ်ဆိုခရေကမာလာပါရေ။မှန်နန်းရာဇဝင် ဒုတိယတွဲ အလောင်းဖရား တနင်္သာရီ တိုင်းကိုသိမ်းပိုက်ဖို့ ရှိပြေးရွတ်ရေမွန်လူမျိုးပိုက်ကေးညီချေနောင် လောက်ဖျားကြီးနန့်လောက်ဖျားပခက်ချေရို့တင်လျှောက်ဒေကာလကပင် ထိုင်းပိုင်နက်နာမည်ပေါက်ရေ တနက်နန့်ပါးသို့ယင်စာလုံးပေါင်းအဓိပါယ်လေ့ဖြစ်ပါရေ။ကိုးကား..https://en.wikipedia.org/wiki/Burmese%E2%80%93Siamese_War_(1759%E2%80%931760) <ref>အာကာမိုးသူ ရီးရေ တနင်္သာရီ သမိုင်း</ref> == သမိုင်းနောက်ခံ == တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးဟု ဗမာနိုင်ငံလုံး၏ တိုင်းနန့်ပြည်နယ်သတ်မှတ်ချက်တိမာ တိုင်းတတိုင်း အနီနန့် လူသိများခြင်း၏ အရင်းခံဇစ်မြစ်မာ တနင်္သာရီဆိုရေ သမိုင်းဝင်ရှီးဟောင်းမြို၏ နာမည်ကြောင့် ဖြစ်လီရေ။ တနင်္သာရီအကြောင်းကို မွန်-ဗမာ ရာဇဝင်သမိုင်းတိမာ လက်လှမ်းမီသမျှ စာပဆိုး အသီးသီး ကဖော်ပြကတ်တေ။ မုဒုံမြို့ ကန်ကြီးဇာတီသမိုင်းမာ မွန်ဒေသဖြစ်ရေ တနင်္သာရီဟု မာလာယင့်နီရာသည် လွန်ခရေနှစ်ပေါင်း(၂၅ဝဝ) ကျော်လှောက်ကပင်ဟိခကြောင်း ဖော်ပြထားရေ။ ခရစ် မပေါ်မှီနန့် ခရစ်ဆယ်စုနှစ်တိအထိ ပင်လယ်ဆိပ်ခုံမြို့ဖြစ်ခရေဟု ဖော်ပြထားရေ။ ထားဝယ်ရာဇဝင်တော်ကြီးမာ [[သုဝဏ္ဏဘူမိ]] သထုံပြည် နရုတိမင်းသည် တနင်္သာရီမြို့က လောင်းပျက်ပနာရောက်လှာကတ်တေ တနင်္သာရီသားငါးယောက်ရို့ကို လမ်းပြစီပြီးကေ သာသနာပြုသက် (၁၇)ခုနှစ် မာ ဒူကရတိုင်း၊ အောင်သာဝတီပြည်၊ [[ဆွလွီပင်အောင်မြို့]] ကိုတည်ထောင်စွာလို့ ဖော်ပြရေ။ [[ဆွလွီပင်အောင်မြို့]]က ဓမ္မသေနမင်း၊ တနင်္သာရီမြို့က ကောရမ္ဘမင်း၊ နဂါးမတ်ရို့သည် သာသနာ နှစ်(၂၃၈)ခုနှစ်၊ တပေါင်းလပြည့်မာ ထားဝယ်မြစ်ဝ ရှင်မော်တောင်၌ အံတော်ဇာတီကိုတည်ကတ်ရာ ကောရမ္ဘမင်းသည် ကနက်သီရိမြို့ ကိုတည်ထောင်ပြီး တနားချေတဗွေချေစိုးစံခလီရေဟု ထားဝယ်ကျော်မတ်က ဖော်ပြထားရေ။ [[တကောင်း]]ခေတ်မတိုင်ခင် လွန်ခရေနှစ် ၃ဝဝဝလှောက်က [[ပျူမြို့ပြနိုင်ငံတိ|ပျူနိုင်ငံ]]ဟိခရေ။ ပျူမင်းပေါင်း(၁၃၉၃)ပါး ဟိခပြီး ပျူနိုင်ငံလက်အောက်ခံပြည်ထောင်ပေါင်း ၂၈ ပြည်ထောင် ပါးက ၁၂ ပြည်ထောင်ဟိရေ။ ယင်း၌ တနင်္သာရီပါဝင်ရေဟု ဖော်ပြကတ်တေ။ ပျူမင်းဆက် တမ္ဗဒီပပျူမင်းပေါင်း(၁၉ဝ)မာ နောက်ဆုံး မင်းဆက် ကလာဗုမတ်ကို မြီမျို၏။ မြို့ကိုလေ့ သန်ဗျာယ်မိုးရွာ၏။ လူရို့စွာ ဓညဝတီရက္ခိုင်သို့ တစ်ကျိုင်၊ [[ထားဝယ်]]သို့တစ်ကျိုင်၊ တနင်္သာရီသို့တစ်ကျိုင် သုံးစုခွဲပြီးကေ ရောက်ကုန်ဧ့ဟု ဖော်ပြရေ။ ဒေချင့်ကား ရှီးဟောင်းရာဇဝင်ကြီးတိဧ့ အဆိုတည်း။ ရှီးဟောင်းပျူခေတ်နောက်ပိုင်းမာလေ့ တနင်္သာရီရှီးဟောင်းမြို့တော် နန့်ဆက်နွယ်မှုတိ ဟိခလီရေ။ ပုဂံမင်းဆက် ပေါင်း(၅၅)ဆက် ပုဂံသက္ကရာဇ် ၇၃ဝ၊ မြို့သက် ၁၂၆၁ နှစ်ဟိခရာမာ သမုတိရာဇ်မင်းကစပြီးကေ ရွီတွက်လျှင် စတုတ္တပုဂံခေတ် ၄၂ ဆက်မြောက် [[အနော်ရထာမင်း]](အေဒီ ၁ဝ၄၄-၁ဝ၇၇) လက်ထက် သထုံက ဆက်ပြီးကေ တနင်္သာရီတထိ သိမ်းသွင်းပြီး နိုင်ငံတော်အတွင်း သိန်းပြုမြို့တိ တည်ထောင်ခရေ။ [[File:တနင်္သာရီ.jpg|thumb|ရှင်မ​အောင်သာနတ်စင်]] ==ကိုးကား== {{reflist| <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)</ref> }} https://en.wikipedia.org/wiki/Burmese%E2%80%93Siamese_War_(1759%E2%80%931760) [[Category:ဗမာနိုင်ငံဟိ မြို့တိ]] [[Category:တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးဟိ မြို့တိ]] 2102yqag0txzcziihdj5m9u3n9f4e41 တမ်းပလိတ်:Columns-list 10 6506 22312 2026-11-04T05:45:58Z YaThaWinTha 42 Created page with "{{<includeonly>safesubst:</includeonly>#if:{{{1|}}}|{{<includeonly>safesubst:</includeonly>#invoke:Template wrapper|wrap|_template=div col|_alias-map=1:content|colwidth=30em}}}}<noinclude> {{documentation}} </noinclude>" 22312 wikitext text/x-wiki {{<includeonly>safesubst:</includeonly>#if:{{{1|}}}|{{<includeonly>safesubst:</includeonly>#invoke:Template wrapper|wrap|_template=div col|_alias-map=1:content|colwidth=30em}}}}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> 1bi4418zg81cj6i0vhep0ae8x335kgk တမ်းပလိတ်:Script/mnw-Mymr 10 6507 22313 2026-11-04T05:47:49Z YaThaWinTha 42 Created page with "<span style="font-family: 'Pyidaungsu', TharLon, 'Noto Sans Myanmar', 'Myanmar Text';">{{{1}}}</span><noinclude> [[Category:Austroasiatic multilingual support templates|{{PAGENAME}}]] </noinclude>" 22313 wikitext text/x-wiki <span style="font-family: 'Pyidaungsu', TharLon, 'Noto Sans Myanmar', 'Myanmar Text';">{{{1}}}</span><noinclude> [[Category:Austroasiatic multilingual support templates|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 0xsmvj8dvdaj3nceloxwtckrfffuirj တမ်းပလိတ်:Lang-mnw 10 6508 22314 2026-11-04T05:48:03Z YaThaWinTha 42 Created page with "{{Language with name|mnw|မွန်|{{Script/mnw-Mymr|{{{1}}}}}}}<noinclude> {{Documentation|Template:Lang-x/doc}} [[Category:Austroasiatic multilingual support templates|{{PAGENAME}}]] </noinclude>" 22314 wikitext text/x-wiki {{Language with name|mnw|မွန်|{{Script/mnw-Mymr|{{{1}}}}}}}<noinclude> {{Documentation|Template:Lang-x/doc}} [[Category:Austroasiatic multilingual support templates|{{PAGENAME}}]] </noinclude> dl980uchdcnwgfzyo9imcdczzhkwkf8 တနင်္သာရီတိုင်း 0 6509 22315 2026-11-04T05:49:22Z YaThaWinTha 42 Created page with "{{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး | settlement_type = [[ဗမာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရီးနယ်မြီဒေသတိ|တိုင်းဒေသကြီး]] | image_skyline = | image_alt = | image_seal = Seal of TNI Region Government.png | seal_size = 70px | image_caption = | image_fl..." 22315 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး | settlement_type = [[ဗမာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရီးနယ်မြီဒေသတိ|တိုင်းဒေသကြီး]] | image_skyline = | image_alt = | image_seal = Seal of TNI Region Government.png | seal_size = 70px | image_caption = | image_flag = Flag of Tanintharyi Region (2010-current).svg | flag_alt = | nickname = | motto = | image_map = Tanintharyi Region in Myanmar.svg | mapsize = 150px | map_alt = | map_caption = ဗမာနိုင်ငံတွင်း တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၏ တည်နီရာ | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|13|0|N|98|45|E|region:MM_type:adm1st|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = {{flag|Myanmar}} | subdivision_type1 = ဒေသ | subdivision_name1 = တောင်ပိုင်း | established_title = | established_date = | seat_type = မြို့တော် | seat = [[ထားဝယ်မြို့]] | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = ဝန်ကြီးချုပ် | leader_name = [[ဇော်နိုင်ဦး]] | leader_title1 = အစိုးရအဖွဲ့ | leader_name1 = [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] | leader_title3 = တရားလွှတ်တော် | leader_name3 = [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်]] | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_total_km2 = 43344.9 | area_rank = ပဉ္စမ | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 1,408,401 | population_as_of = ၂၀၁၄ | population_footnotes = <ref name="census-2014"/> | population_density_km2 = auto | population_rank = ၁၂ | population_demonym = | population_note = | demographics_type1 = Demographics | demographics1_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | demographics1_title1 = လူမျိုးစုတိ | timezone1 = [[ဗမာစံတော်ချိန်]] | utc_offset1 = +06:30 | postal_code_type = | postal_code = | area_code = | area_code_type = | iso_code = MM-05 | website = {{URL|http://www.tniregion.gov.mm/}} | footnotes = | unemployment_rate = | leader_title2 = ဥပဒေပြုလွှတ်တော် | leader_name2 = [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်]] | demographics1_info1 = [[ထားဝယ်လူမျိုး|ထားဝယ်]]၊ [[မြိတ်လူမျိုး|တနင်္သာရီ(မြိတ်)]]၊ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ဆလုံလူမျိုး|ဆလုံ]]၊ [[ရက္ခိုင်လူမျိုး|ရက္ခိုင်]]၊ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]]၊ [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]]၊ [[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း]]၊ [[ဗမာနိုင်ငံဟိ တရုတ်လူမျိုး| တရုတ်]] | demographics1_title2 = ကိုးကွယ်မှု | demographics1_info2 = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ၈၇.၅%၊ [[ခရစ်ယာန်]] ၇.၂%၊ [[အစ္စလာမ်]] ၅.၁%၊ [[ဟိန်းဒုတ်]] ၀.၁% | blank_name_sec2 = HDI (၂၀၁၇) | blank_info_sec2 = ၀.၅၅၂<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=2018-09-13}}</ref><br/>{{color|#FFA500|အလယ်}} · အဋ္ဌမ | registration_plate = TNI }} '''တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး''' ({{lang-en|Tanintharyi Region}}၊ {{lang-mnw|ဏၚ်ကသဳ}} သို့မဟုတ် {{mnw|တနၚ်ဩဳ}}၊ အယင်နာမည် '''တနင်္သာရီတိုင်း''') သည် ဗမာနိုင်ငံ၏ တောင်ဘက်အကျဆုံး [[ဗမာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရီးနယ်မြီဒေသတိ|တိုင်းဒေသကြီး]]တခုဖြစ်တေ။ မြို့တော်မာ [[ထားဝယ်မြို့]]ဖြစ်တေ။ လူဦးရွီအများဆုံးနန့် အကြီးဆုံးမြို့မာ မြိတ်မြို့ဖြစ်တေ။ အရာအရေးပါရေ မြို့တိမာ [[မြိတ်မြို့]]နန့် [[ကော့သောင်းမြို့]]တိ ဖြစ်တေ။ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၏ လူဦးရွီမာ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သိုင်ခေါင်စာရင်းအရ ၁,၄၀၈,၄၀၁<ref name="census-2014">{{cite book|title=သိုင်ခေါင်စာရင်း အစီအစာခံစာ|publisher=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရီးနန့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|location=နေပြည်တော်|date=မေ ၂၀၁၅|series=၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရီနန့် တည်ထောင်စု သိုင်ခေါင်စာရင်း အစီအစာခံစာ|volume=အတွဲ-၂|pages=၅၄|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view}}</ref> ဖြစ်တေ။ == တည်နီရာနန့် အကျယ်အဝန်း == တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးရေ ဧရိယာစုစုပေါင်း ၁၆,၇၃၆ စတုရန်းမိုင်ကျေဝမ်းရေ။ ဗမာပြည်တောင်ပိုင်း တနင်္သာရီကမ်းမြှောင်ဒေသမာတည်ဟိပြီး၊ လူနီကျဲပါးရေ ဒေသလည်းဖြစ်ရေ။ [[ကလမဲပင်လယ်]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]]နန့် [[မွန်ပြည်နယ်]]ရို့နန့် ဝန်းရံထားရေ။ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၉ ဒီဂရီ ၃၀မိနစ် က ၁၅ ဒီဂရီ ၅မိနစ် အတွင်း၊ အရှိလောင်ဂျီတွဒ် ၉၇ ဒီဂရီ ၄၀မိနစ် က ၉၉ ဒီဂရီ ၄၀မိနစ် အတွင်း တည်ဟိရေ။ == ပထဝီဝင်အ​နေအထား == === ​​မြီမျက်နှာသွင်ပြင် === တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးရေ တောင်ကုန်း၊တောင်တန်း၊ တောင်စွယ် ပေါများပြီးကေ အနောက်ဗက်မာ ကလမဲပင်လယ်ဟိပြီးကေ အရှိဖက်၌ တနင်္သာရီ တောင်တန်းနန့် ဆက်စပ်ကေလည်းဟိရေကြောင့် ကမ်းရိုး တန်းလွင်ပြင်မာ ကျိုင်းမြောင်းရေ။ တနင်္သာရီတောင်တန်းသည်ကမ်းရိုးတန်းနန့်အပြိုင် တည်ဟိရေ။ ထားဝယ်မြစ်နန့်တနင်္သာရီမြစ်ရို့၏  ရေဝေကုန်းတန်း (Water Sheet)အဖြစ် တည်ဟိပြီး ထားဝယ်လွင်ပြင်လီအုံး မြိတ်လွင်ပြင်မာ တိုင်းဒေသကြီးအတွင်း  အမြင့်ပေ(၅၀)အောက် နိမ့်ဆင်းလားရေ လွင်ပြင်တိ ဖြစ်တေ။ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးရေ ကမ်းလွန်ပြင်၌ ကျွန်းပေါင်း (၈၄၀) ကျွန်းဟိပြီး တနင်္သာရီမြို့နယ်ဟိ အင်းတော်ကြီးအင်းမာ ထင်ယှားပြီး ရီတံခွန်ငယ်တိ ရီပူစမ်းတိ အမြောက်အမြားဟိရေ။ === ရာသီဥတု === ပင်လယ်နန့်နီးရေဒေသဖြစ်တွက်နန့်၊ မိုးများပြီးကေစွတ်စိုရေ ရာသီဥတုဟိရေ။ အီကွေတာနန့် နီးရေဒေသ ဖြစ်ရေ အတွက်လေ့ အပူချိန်မြင့်ရေ။ ပျှမ်းမျှ အပူချိန်မာ ၈၃ဒီဂရီ က ၇၈ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်အတွင်းဟိရေ။ တစ်နှိုက်လုံးနီးပါးမိုးရွာသွန်းတွက်နန့် မိုးရီချိန်မာ ၁၇၀ က ၂၁၀ လက်မထိဟိရေ။ == အုပ်ချုပ်ရီး == === မြို့တော် === တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၏ မြို့တော်မာ ထားဝယ်မြို့ဖြစ်တေ။ === အုပ်ချုပ်ရီး === {{see also|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့}} ၂၀၁၁ခုနှစ်ကစတင်ပနာ ဝန်ကြီးချုပ်အမှူးပြုရေ တိုင်းအစိုးရအဖွဲ့က အုပ်ချုပ်ရေ။ တိုင်းအစိုးရအဖွဲ့ရုံးသည် ထားဝယ်မြို့မာ တည်ဟိရေ။၂၀၂၁ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှုအပြီးမာ တနင်္သာရီတိုင်း​ဒေသကြီးစီမံအုပ်ချုပ်​ရီး​ကောင်စီက အုပ်ချုပ်လျက်ဟိရေ။ === ဥပဒေပြုရီး === {{see also|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်}} ၂၀၁၁ခုနှစ်ကစတင်ကာ တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ကို ရွီးကောက်ခံကိုယ်စားလှယ်တိ၊ တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်တိနန့် ဖွဲ့စည်းကာ စတင်ကျင်းပခရေ။ === တရားစီရင်ရီး === {{See also|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်}} တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်ကို တရားသူကြီးချုပ် (၁)ဦး၊ တရားသူကြီး (၂)ဦးနန့် ဖွဲ့စည်းထားရေ။ ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်အောက်မာ ခရိုင်တရားရုံး (၃)ရုံး၊ မြို့နယ်တရားရုံး (၁၀)ရုံးဟိရေ။ === ခရိုင်၊ မြို့နယ်၊ မြို့၊ ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအုပ်စု၊ ကျေးရွာတိ=== ==== ခရိုင်တိ ==== တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးမာ ခရိုင် (၄) ခုဟိရေ။<ref name=gad>{{cite web|url=https://www.mlis.gov.mm/lsScPop.do?lawordSn=17841|title=တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းဟိ ခရိုင်နာမည်တိ တိုးချဲ့ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခြင်း|access-date=9 July 2022|archive-date=25 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220625155245/https://www.mlis.gov.mm/lsScPop.do?lawordSn=17841}}</ref> [[File:Tanintharyi region districts 2022.svg|thumb|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၏ခရိုင်တိ {{legend|#E31A1C|[[ထားဝယ်ခရိုင်]]}} {{legend|#0000FF|[[မြိတ်ခရိုင်]]}} {{legend|#33a02c|[[ဘုတ်ပြင်းခရိုင်]]}} {{legend|#1f78b4|[[ကော့သောင်းခရိုင်]]}}]] ====ခရိုင်ဟိမြို့နယ်==== မြို့နယ်ပေါင်း (၁၀) ခု နန့် ဖွဲ့စည်းထားရေ။ {|class=wikitable ![[ထားဝယ်ခရိုင်]] |[[ထားဝယ်မြို့နယ်]]{{•}}[[လောင်းလုံမြို့နယ်]]{{•}}[[သရက်ချောင်းမြို့နယ်]]{{•}}[[ရေဖြူမြို့နယ်]] |- ![[မြိတ်ခရိုင်]] |[[ကျွန်းစုမြို့နယ်]]{{•}}[[မြိတ်မြို့နယ်]]{{•}}[[ပုလောမြို့နယ်]]{{•}}[[တနင်္သာရီမြို့နယ်]] |- ![[ကော့သောင်းခရိုင်]] |[[ကော့သောင်းမြို့နယ်]] |[[မက္ကလာကြီးမြို့]] |- ![[ဘုတ်ပြင်းခရိုင်]] |[[ဘုတ်ပြင်းမြို့နယ်]] |} မြို့ပေါင်း (၁၈)မြို့၊ ရပ်ကွက်ပေါင်း (၉၀) ကွက်၊ ကျေးရွာအုပ်စု (၂၆၇) အုပ်စုနန့် ရွာပေါင်း (၁၂၃၈)ရွာ ဟိရေ။ <ref>တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်တိနန့် နေပြည်တော်ကောင်စီအတွင်းဟိ ခရိုင်၊ မြို့နယ်၊ မြို့၊ ကျေးရွာအုပ်စုနန့် ကျေးရွာဦးရေ စာရင်းချုပ်(၁၆−၁၀−၂၀၁၉)</ref> === အရာ မြို့ရွာတိ === {{columns-list| *ပန်းဒလဲကျေးရွာအုပ်စု *[[ဆီးဖြတ်ကုန်း]] *ညင်းမော် *မင်းဒပ် *ရငဲ *ကျွဲမင်းကုန်း *ကနက်သိရီ *ကျောက်မက္ကလာ *ကတွဲ * ဘန်ကချွန်း * လိပ်ဥတောင် * [[ဘုတ်ပြင်းမြို့|ဘုတ်ပြင်း]] * ချောင်းဝပြင် * ချူပန်း * အူးမြင်းကြီး * ဟိန္ဒား * နှမ်းကြဲ * အလယ်စခန်း * လောင်းလုံးမြို့ ကထောင်းနီ * [[ဆွလွီပင်အောင်မြို့|ဆွလွီပင်အောင်]] * ပလောက်မြို့ ဆင်ထိုး ဆင်ထိုးကြီး * [[ကံပေါက်]] *ဇာဒီ * ကရသူရီ * [[ကျောက်မဲတောင်]] * ကျောက်တောင် * တောင်သုံးလုံး * [[ကျွဲကူး]] * [[လောင်းလုံမြို့|လောင်းလုံး]] * လီညာ * မလိဝမ်း *​ မက္ကလာကြီးမြို့ * မမာ့မြို့ * မရမ်း * မောင်းမကန် * မိကျောင်းလှောင် * [[မြိတ်]] * မေတ္တာ * ပကာရီ * ဇလွန်း * နဘုလယ် * နန်းသွန် * နန်ဒင် * နတ်ကြီးစင် * အုန်းပင်ကွင်း * [[ပလောက်မြို့|ပလောက်]] * [[ပုလောမြို့|ပုလော]] * ပဲ * ရှပ်ပုံစံပြကျေးရွာ * ပလ စက်တော်ရာ မီးလောင်ချောင်း * ပင်လယ်ကမ်း * ပြင်ဘုံကြီး ခန္ဒတီ ဝါးကုန်း * ပြည်ခြား လယ်ဖက် ထမင်းမစားရွာ * ဆင်ဖြူတိုင် * စုံစင်ဖျား * ဆင်ကူး သရက်နှစ်ခွ ပိတိုင် * [[သမုတ်]] * [[တနင်္သာရီမြို့|တနင်္သာရီ]] * တောင်ပျောက် * သဘော့လိပ် * သကျက်တော * သမ်းလှ * [[သရက်ချောင်း]] * [[ကြာအင်းကျေးရွာ]] * ညောင်ဇင် * ဆင်​ဖြူပြင် * ဝဇွမ်းချောင်း * ရတနာပုံ * [[ရေဖြူမြို့|ရေဖြူနောက်ဖက်ကမ်း]] * ဇလွတ် * [[သာရဘွင်]] *လဲရှောင် *ထိန်ကြိး *ပရဒတ် *ကတ္တလူကျေးရွာအုပ်စု *အင်းဇောက်ကျေးရွာအုပ်စု *မကျွန်းမော် *ဝဗျော *ကုန်းသာလယံ *မဲမော် *စစ်ပြဲ *ကညုံကျွန်း *လေသွန်းခံ *ဝေဒီ }} == လူဦးရွီ == {{Historical populations |footnote = |source = ၂၀၁၄ သိုင်ခေါင်စာရင်း<ref name="census-2014"/> |၁၉၇၃ | 719,441 |၁၉၈၃ | 917,247 |၂၀၁၄ | 1,408,401 |၂၀၂၄ | 45,0764,75 }} ၂၀၁၄ သိုင်ခေါင်စာရင်းအရ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးမာ လူဦးရွီ ၁.၄သန်း နီထိုင်ကတ်ရေ။ တိုင်းဒေသကြီးအတွင်း မဦးရေသည် ကျားဦးရီထက် ဇိကေသျှေ ပိုပြီးကေများရေ။ လူဦးရွီထူထပ်မူမာ တစတုရန်းကီလိုမီတာမာ ၃၂.၅ဦးဖြစ်တေ။ တနင်္သာရီတိုင်းမာ လူ၁၀၀လျှင် ၇၆ဦးသည် ကျေးလက်မာ နီထိုင်ကတ်ရေ။ == ပညာ​ရီး == * [[ထားဝယ်တက္ကသိုလ်]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ထားဝယ်)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(မြိတ်)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ထားဝယ်)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မြိတ်)]] * [[ထားဝယ်ပညာရီးဒီဂရီကောလိပ်]] * [[မြိတ်တက္ကသိုလ်]] * [[အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ(ထားဝယ်)]] * စိုက်ပျိုးရီးသိပ္ပံ(ထားဝယ်) *ထားဝယ်သူနာပြုသင်တန်းကျောင်း *မြိတ်သားဖွားသင်တန်းကျောင်း == ထင်ယှားရေနီရာတိ == * [[မြိတ်ကျွန်းစု]] * [[မောင်းမကန်ကမ်းခြီ]] * [[ခြီဂူဒါလိုက်ကမ်းခြီ]] * [[ဖိုးဖိုးကျောက်ကမ်းခြီ]] * [[ကမ်းပနီကမ်းခြီ]] * [[မျှော်ရစ်ကမ်းခြီ]] * [[မြင်းခွာအော်ကမ်းခြီ]] * [[ရှင်ကိုးရှင်]]ဖရားဖူး * [[Bamboo Garden]] * [[မလိကျွန်း]]ဖီးမဲ့တော * [[သဌီးကျွန်း]] (အက်ဒမန်ကလပ်) * ဝိတိုရိယ အငူ * [[ပခက်ချေကျွန်းပါးသို့မီးသိမ်တော်ကြီး]] * [[ရွှီသာလျောင်း]] * [[ဗူးဖရား (မြိတ်)]] * [[ကမ္ဘာလုံးဇာတီ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးနှီးဖရား]] '''(တည်ဆဲ)''' * [[ပေါ်တော်မူဇာတီ]] * [[မအူးသိဒ္ဓိဇယဇာတီ]] * [[လန်ပိအဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်]] မြိတ်ကျွန်းစု * [[ပါဒစက်တော်ရာ]] *[[နဘုလယ်ဗုဒ္ဓခြီတော်ရာ]] (လဲရှောင်) == စာပီ၊ယိုင်ကျေးမှုနန့် ရိုးရာဓလိ == === စာပီ === [[ထားဝယ်လူမျိုး]]၊[[ မြိတ်လူမျိုး]] ၊ [[ဆလုံလူမျိုး]] တိစွာ တနင်္သာရီတိုင်းမာ နီထိုင်ကတ်ရေ ဌာနေလူမျိုးစုတိ ဖြစ်ကတ်တေ။ အဆိုပါ လူမျိုးတိ၏ ဘာသာကို အဓိက ထားပြောဆိုကတ်ရေ။ စာပီအနီနန့် မော်ကင်းစာပီ တီထွင်ခပြီးကေ သင်ရိုးပြဋ္ဌာန်းစာတိ ရီးဆွဲသတ်မှတ်ကာ သင်ကြားပို့ချပီးလျက်ဟိရေ။ ထားဝယ်စာပီအနီနန့် သင်ရိုးပြဋ္ဌာန်းစာတိရီးဆွဲပြဋ္ဌာန်းနှိုင်ကေ ထားဝယ်စာပီနန့်ယိုင်ကျေးမှုအဖွဲ့က ကြိုးပမ်းအားထုတ်လျက်ဟိရေ။ === ယိုင်ကျေးမှုနန့်ရိုးရာဓလိ === ထားဝယ်၊ ဆလုံ လူမျိုးတိမာ ကိုယ်ပိုင်ယိုင်ကျေးမှုဟိကတ်ရေ။ ကိုယ်ပိုင် ရိုးရာ ယိုင်ကျေးမှုတိ၊ အဝတ်အစား ဝတ်ဆင်မှု နန့် ရိုးရာ အကတိစွာ အလွန်နာမည်ကျော်ကြားရေ အကတိ ဖြစ်တေ။ အိုးခက်ရွက်အကနန့်ဒိန်းဒုံးယိမ်းသည် ထားဝယ်လူမျိုး တိဧ့ထင်ယှားရေရိုးရာအကတိဖြစ်တေ။ == စီးပွား​ရီး == === ဒေသထွက်ကုန်တိ === * [[ဆန်-စပါး]] * [[ရာဘာ]] * [[ပုလဲ]] * [[ပါးသို့အုန်း]] * [[ကွမ်းသီး]] * [[ခဲမဲပုတ်]] * [[အဖြိုက်နက်]] * [[ငါး (တိရစ္ဆာန်)|ငါး]] * [[ပုဇွန်]] * [[ငါးပိ]] * [[ငါးခြောက်]] *[[သစ်နန့်သစ်တောထွက်ပစ္စည်း]] * [[ ဒိုးယိုင်းသီး]] * [[ မင်းဂွတ်သီး]] * [[ စုတ်ဖွားသီး]] * [[ အူနီသီး]] * [[ ငှက်သိုက်]] * [[ ကမ်းဇော်ပါးသို့]] === တွင်းထွက်တိ === ခဲမဲပုတ်၊အဖြိုက်နက်၊ခနောက်စိမ်း နန့် အရာတွင်းထွက်တိ ထွက်ဟိရေ။ == ကိုးကား == {{reflist| <ref>ဗမာပြည်ဖွား [[ဂေါ်ရခါးလူမျိုး|ဂေါ်ရခါး]]၊ ရီး-မေမြို့ချစ်ဆွေ၊၂၀၀၀ခနစ်ထုတ်</ref> }} {{ပထဝီဝင်တည်နီရာ |Centre = တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး |North = [[မွန်ပြည်နယ်]] |Northeast = [[ကန်ချနာဘူရိခရိုင်]]၊ [[ရတ်ချာဘူရိခရိုင်]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] |East = [[ဖက်ချာဘူရိခရိုင်]]၊ [[ပရာချွတ်ခီရိခန်းခရိုင်]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] |Southeast = [[ချွမ်ဖုန်ခရိုင်]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] |South = [[ရနောင်းခရိုင်]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] |Southwest = |West = [[မြန်မာ့ပင်လယ်]] |Northwest = }} [[Category:တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး| ]] nqgx7dseiwjazzazyd3t908idiqgkmw တနင်္ဂနွီ 0 6510 22317 2026-11-04T05:54:48Z YaThaWinTha 42 Created page with "'''တနင်းဂနွီ''' သည် [[စနီ]]နန့် [[တနင်းလာ]]ကြားဖြစ်ပြီးကေ ဂရီဂိုရီပက္ခဒိန် အရ [[အမင်ရိက]]နန့် [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ|ခရစ်ယာန်]]နိုင်ငံတိမာ ပထမဆုံးနိစွဲဖြစ်တေ။ ==ဂြိုဟ်အဆင်းအရောင်== *ဂြိုဟ်သက်..." 22317 wikitext text/x-wiki '''တနင်းဂနွီ''' သည် [[စနီ]]နန့် [[တနင်းလာ]]ကြားဖြစ်ပြီးကေ ဂရီဂိုရီပက္ခဒိန် အရ [[အမင်ရိက]]နန့် [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ|ခရစ်ယာန်]]နိုင်ငံတိမာ ပထမဆုံးနိစွဲဖြစ်တေ။ ==ဂြိုဟ်အဆင်းအရောင်== *ဂြိုဟ်သက် (၆)နှစ်၊ *[[ဂဠုန်]]၊ *အရှိမြောက်အရပ်၊ *[[ပါပဂြိုဟ်]]၊ *အရဲ၊ အညို၊ အရဲရောရေအဆင်း၊ *အ၊ အာ၊ ဣ၊ ဒေ၊ ဥ၊ ဦ၊ ဧ၊ ဩ၊ *[[ဂျွန်းလူမျိုး]] ==ကိုးကား== <references/> {{နိစွဲ}} [[ကဏ္ဍ:ရက်သတ္တပတ်၏နိတိ]] [[ကဏ္ဍ:နိတိ]] n5tgyes2k18todvl1bpyqjc9ajc4m2k တမ်းပလိတ်:Geo-stub 10 6511 22318 2026-11-04T05:56:50Z YaThaWinTha 42 Created page with "{{asbox | image = Geographylogo.svg | pix = 30 | subject = | qualifier = [[ပထဝီဝင်|ပထဝီဝင်တည်နီရာ အနိန်အထား]] | category = ပထဝီဝင် ဆောင်းပါးတိုတိ | tempsort = | name = Template:Geo-stub }}<noinclude> [[Category:Sciences stub templates|ပထဝီဝင်]] </noinclude>" 22318 wikitext text/x-wiki {{asbox | image = Geographylogo.svg | pix = 30 | subject = | qualifier = [[ပထဝီဝင်|ပထဝီဝင်တည်နီရာ အနိန်အထား]] | category = ပထဝီဝင် ဆောင်းပါးတိုတိ | tempsort = | name = Template:Geo-stub }}<noinclude> [[Category:Sciences stub templates|ပထဝီဝင်]] </noinclude> n6d0l3grxbja7wm415lqpa6pgz3vwd7 ဆလိုဗေးနီးယားနိုင်ငံ 0 6512 22321 2026-11-04T06:08:06Z YaThaWinTha 42 Created page with "{{Distinguish|ဆလိုဗားကီးယားနိုင်ငံ}} {{Infobox country | နိုင်ငံနာမည်အပြည့် = ဆလိုဗေးနီးယားသမ္မတနိုင်ငံ | နာမည်_ရင်း =Republic of Slovenia <br />Republika Slovenija | ပုံ_အလံ =Flag of Slovenia.svg | ပုံ_တံဆိပ် =Coat of Arms of Slovenia.svg | နိုင်ငံတော်ဆောင်ပုဒ..." 22321 wikitext text/x-wiki {{Distinguish|ဆလိုဗားကီးယားနိုင်ငံ}} {{Infobox country | နိုင်ငံနာမည်အပြည့် = ဆလိုဗေးနီးယားသမ္မတနိုင်ငံ | နာမည်_ရင်း =Republic of Slovenia <br />Republika Slovenija | ပုံ_အလံ =Flag of Slovenia.svg | ပုံ_တံဆိပ် =Coat of Arms of Slovenia.svg | နိုင်ငံတော်ဆောင်ပုဒ် = | နိုင်ငံတော်တေးခြင်း =''[[National anthem of Slovenia|<span lang="sl">Zdravljica</span>]]''<br />(English: "A Toast"){{parabr}}{{center|[[File:Slovenia's national anthem, performed by the United States Navy Band.oga]]}} | ပုံ_နေရာ =EU-Slovenia.svg | မြို့တော် = Ljubljana | အကြီးဆုံးမြို့ = မြို့တော် | အကြီးဆုံးပြည်နယ် = | ဧရိယာ = ၂၀,၂၇၃ km<sup>2</sup> (၇,၈၂၇ စတုရန်းမိုင်) | ဧရိယာအဆင့် = ၁၅၃ | ဧရိယာရေရာခိုင်နှုန်း = ၀.၇ | စံတော်ချိန်ဇုန် = CET (UTC+01)<br />နွီရာသီ(CEST)(UTC+02) | ရုံးသုံးဘာသာတိ = [[ဆလိုဗင်ဘာသာစကား|ဆလိုဗင်]]၊ [[အီတလီဘာသာစကား|အီတလီ]]၊ [[ဟန်ဂေရီဘာသာစကား|ဟန်ဂေရီ]] | လူဦးရွီ = ၂,၀၄၈,၉၅၁ | လူဦးရွီအဆင့် = ၁၄၅ | လူဦးရွီအထူ = ၁၀၁/km<sup>2</sup>၂၆၂/sq mi | လူဦးရွီအထူအဆင့် = ၁၀၆ | လူမျိုးတိ = | ဘာသာတရားတိ = | ပွဲတိ = | အမျိုးအစား = ပါလီမန်သမ္မတအစိုးရ | ဂေါင်းဆောင်_ရာထူး(၁) = သမ္မတ | ဂေါင်းဆောင်_နာမည်(၁) = Borut Pahor | ဂေါင်းဆောင်_ရာထူး(၂) = ဝန်ကြီးချုပ် | ဂေါင်းဆောင်_နာမည်(၂) = Janez Janša | ထူထောင်ရီး_နာမည်(၁) =လွတ်လပ်ရီး (ဩစထရို-ဟန်ဂေရီယန် အင်ပိုင်ယာက) | ထူထောင်ရီး_ခုနှစ်(၁) =အောက်တိုဘာ ၂၉၊ ၁၉၁၈ | ထူထောင်ရီး_နာမည်(၂) = လွတ်လပ်ရီး (ယူဂိုစလားဗီးယားက) | ထူထောင်ရီး_ခုနှစ်(၂) = ဂျုန်လ ၂၅၊ ၁၉၉၁ | GDP_PPP = ၅၆.၃၁၄ ဘီလီယံဒေါ်လာ | GDP_PPP_အဆင့် = | GDP_PPP_per_capita = ၂၈,၀၃၀ ဒေါ်လာ | GDP_PPP_per_capita_အဆင့် = | HDI = ၀.၈၂၈ | HDI_change = increase | HDI_အဆင့် =၂၉ | ဗဟိုဘဏ် = | ငွေ = ယူရို(သင်္ကေတ-€)(EUR) | အထိမ်းအမှတ်တိ = | ISO 3166-1 = | cctld =.sl | calling_code = +၃၈၆ }} '''ဆလိုဗေးနီးယားနိုင်ငံ'''၏ တရားဝင်အဖို့စွာ ဆလိုဗေးနီးယားသမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်ပြီးကေ [[ဥရောပ]] အလယ်ပိုင်းနန့် အရှိ့တောင်ပိုင်းမာ ဟိရေ နိုင်ငံတနိုင်ငံ ဖြစ်တေ။ [[အယ်လ်ပ် တောင်တန်း]] နန့် ထိစပ်ဗျာယ် ဟိရေပိုင် မြီထဲပင်လယ်နန့်လေ့ ထိစပ်ဗျာယ် ဟိရေ။ အနောက်ဗက်မာ [[အီတလီနိုင်ငံ]]၊ အရှိဖက်နန့် တောင်ဗက်မာ [[ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ]]၊ အရှိမြောက်ဗက်မာ [[ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ]]၊ မြောက်ဗက်မာ [[ဩစတြီးယားနိုင်ငံ]] ရို့နန့် ထိစပ်ဗျာယ် ဟိပြီး အေဒရီယေးတ ပင်လယ်နန့် ထိစပ်နီရေ ကမ်းရိုးတန်း မိုင်စိကေချေလှောက် လည်း ဟိရေ။ ဧရိယာ စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၇,၈၂၇ မိုင် (၂၀,၂၇၃ စတုရန်းကီလိုမီတာ) မျှ ဟိပြီး လူဦးရွီမာ ၂.၀၅ သန်းမျှ ဟိရေ။ == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:သမ္မတနိုင်ငံတိ]] [[ကဏ္ဍ:နေတိုး အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတိ]] [[ကဏ္ဍ:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတိ]] [[ကဏ္ဍ:ဥရောပ သမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံတိ]] [[ကဏ္ဍ:ဥရောပတိုက်ဟိ နိုင်ငံတိ]] [[ကဏ္ဍ:မြီထဲပင်လယ်သမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတိ]] {{Geo-stub}} 06hsu2p4k0gfh7axxw97gqogdg7fsyj တမ်းပလိတ်:Infobox National football team 10 6513 22322 2026-11-04T06:11:08Z YaThaWinTha 42 Created page with "{{infobox | bodyclass = vcard | title = {{{Name|<includeonly>{{PAGENAME}}</includeonly>}}} | above = {{#if:{{{date|}}}|to {{{date}}}}} | aboveclass = fn org | image = {{#if:{{{Badge|}}}|[[File:{{{Badge|Soccerball.svg}}}|{{{Badge_size|100px}}}|Shirt badge/Association crest]]}} | label1 = နာမည်ပြောင် | data1 = {{{Nickname|}}} | label2 = အဖွဲ့ | data2 = {{{Association|}}} | label3 = အဖွဲ့ခွ..." 22322 wikitext text/x-wiki {{infobox | bodyclass = vcard | title = {{{Name|<includeonly>{{PAGENAME}}</includeonly>}}} | above = {{#if:{{{date|}}}|to {{{date}}}}} | aboveclass = fn org | image = {{#if:{{{Badge|}}}|[[File:{{{Badge|Soccerball.svg}}}|{{{Badge_size|100px}}}|Shirt badge/Association crest]]}} | label1 = နာမည်ပြောင် | data1 = {{{Nickname|}}} | label2 = အဖွဲ့ | data2 = {{{Association|}}} | label3 = အဖွဲ့ခွဲ | data3 = {{{Sub-confederation|}}} | label4 = မဟာမိတ်အဖွဲ့ | data4 = {{{Confederation|}}} | label5 = နည်းပြချုပ် | data5 = {{{Coach|}}} | label6 = လက်ထောက် နည်းပြ | data6 = {{{Asst Manager|}}} | label7 = အသင်းဂေါင်းဆောင် | data7 = {{{Captain|}}} | label8 = Most [[:en:Cap (sport)|caps]] | data8 = {{{Most caps|}}} | label9 = Top scorer | data9 = {{{Top scorer|}}} | label10 = Youngest [[:en:Cap (sport)|caps]] | data10 = {{{Youngest caps|}}} | label11 = အိမ်ကွင်း | data11 = {{{Home Stadium|}}} | label12 = [[ဖီဖာ နိုင်ငံကုဒ်တိစာရင်း|ဖီဖာကုဒ်]] | data12 = {{{FIFA Trigramme|}}} | label13 = FIFA အဆင့် | data13 = {{{FIFA Rank|}}} | label14 = အမြင့်ဆုံး FIFA အဆင့် | data14 = {{{FIFA max|}}} {{#if:{{{FIFA max date|}}}|({{{FIFA max date}}})}} | label15 = အနိမ့်ဆုံး FIFA အဆင့် | data15 = {{{FIFA min|}}} {{#if:{{{FIFA min date|}}}|({{{FIFA min date}}})}} | label16 = [[:en:World Football Elo Ratings|Elo အဆင့်]] | data16 = {{{Elo Rank|}}} | label17 = အမြင့်ဆုံး Elo အဆင့် | data17 = {{{Elo max|}}} {{#if:{{{Elo max date|}}}|({{{Elo max date}}})}} | label18 = အနိမ့်ဆုံး Elo အဆင့် | data18 = {{{Elo min|}}} {{#if:{{{Elo min date|}}}|({{{Elo min date}}})}} | data19 = {{#switch: {{{kit|}}} |image = {{Infobox Football club/Kit image |kit_image1= {{ #if:{{{kit_image1|}}} | {{{kit_image1}}} }} |kit_image2= {{ #if:{{{kit_image2|}}} | {{{kit_image2}}} }} |kit_image3= {{ #if:{{{kit_image3|}}} | {{{kit_image3}}} }} |pattern_name1= {{ #if:{{{pattern_name1|}}} | {{{pattern_name1}}} | First }} |pattern_name2= {{ #if:{{{pattern_name2|}}} | {{{pattern_name2}}} | Second }} |pattern_name3= {{ #if:{{{pattern_name3|}}} | {{{pattern_name3}}} | Third }} }} |#default ={{#if:{{{pattern_la1|}}}{{{pattern_b1|}}}{{{pattern_ra1|}}}{{{pattern_sh1|}}}{{{pattern_so1|}}}{{{leftarm1|}}}{{{body1|}}}{{{rightarm1|}}}{{{shorts1|}}}{{{socks1|}}} {{{pattern_la2|}}}{{{pattern_b2|}}}{{{pattern_ra2|}}}{{{pattern_sh2|}}}{{{pattern_so2|}}}{{{leftarm2|}}}{{{body2|}}}{{{rightarm2|}}}{{{shorts2|}}}{{{socks2|}}}{{{pattern_la3|}}}{{{pattern_b3|}}}{{{pattern_ra3|}}}{{{pattern_sh3|}}}{{{pattern_so3|}}}{{{leftarm3|}}}{{{body3|}}}{{{rightarm3|}}}{{{shorts3|}}}{{{socks3|}}}| <tr><td class="toccolours" style="padding: 0; background: #ffffff; text-align: center;" colspan="2"> <table style="width:100%; text-align:center;"> <tr> {{#if:{{{pattern_la1|}}}{{{pattern_b1|}}}{{{pattern_ra1|}}}{{{pattern_sh1|}}}{{{pattern_so1|}}}{{{leftarm1|}}}{{{body1|}}}{{{rightarm1|}}}{{{shorts1|}}}{{{socks1|}}}| <td>{{Football kit | pattern_la = {{{pattern_la1|}}} | pattern_b = {{{pattern_b1|_unknown}}} | pattern_ra = {{{pattern_ra1|}}} | pattern_sh = {{{pattern_sh1|}}} | pattern_so = {{{pattern_so1|}}} | leftarm = {{{leftarm1|}}} | body = {{{body1|}}} | rightarm = {{{rightarm1|}}} | shorts = {{{shorts1|}}} | socks = {{{socks1|}}} | title = {{{pattern_name1|အိမ်ကွင်း}}} [[Kit (association football)|{{#if:{{{American|}}}|အရောင်|ဝတ်စုံရောင်}}]] }}</td> }}{{#if:{{{pattern_la2|}}}{{{pattern_b2|}}}{{{pattern_ra2|}}}{{{pattern_sh2|}}}{{{pattern_so2|}}}{{{leftarm2|}}}{{{body2|}}}{{{rightarm2|}}}{{{shorts2|}}}{{{socks2|}}}| <td>{{Football kit | pattern_la = {{{pattern_la2|}}} | pattern_b = {{{pattern_b2|_unknown}}} | pattern_ra = {{{pattern_ra2|}}} | pattern_sh = {{{pattern_sh2|}}} | pattern_so = {{{pattern_so2|}}} | leftarm = {{{leftarm2|}}} | body = {{{body2|}}} | rightarm = {{{rightarm2|}}} | shorts = {{{shorts2|}}} | socks = {{{socks2|}}} | title = {{{pattern_name2|အဝီးကွင်း}}} [[Kit (association football)|{{#if:{{{American|}}}|အရောင်|ဝတ်စုံရောင်}}]] }}</td> }}{{#if:{{{pattern_la3|}}}{{{pattern_b3|}}}{{{pattern_ra3|}}}{{{pattern_sh3|}}}{{{pattern_so3|}}}{{{leftarm3|}}}{{{body3|}}}{{{rightarm3|}}}{{{shorts3|}}}{{{socks3|}}}| <td>{{Football kit | pattern_la = {{{pattern_la3|}}} | pattern_b = {{{pattern_b3|_unknown}}} | pattern_ra = {{{pattern_ra3|}}} | pattern_sh = {{{pattern_sh3|}}} | pattern_so = {{{pattern_so3|}}} | leftarm = {{{leftarm3|}}} | body = {{{body3|}}} | rightarm = {{{rightarm3|}}} | shorts = {{{shorts3|}}} | socks = {{{socks3|}}} | title = {{{pattern_name3|Third}}} [[Kit (association football)|{{#if:{{{American|}}}|colors|colours}}]] }}</td> }}</tr> </table></td></tr>}} }} | header20 = {{#if:{{{First game|}}}|ပထမဆုံး နိုင်ငံတကာပွဲ}} | data21 = {{{First game|}}} | header22 = {{#if:{{{Largest win|}}}|ကမ္ဘာလှောက် အနိုင်ရ}} | data23 = {{{Largest win|}}} | header24 = {{#if:{{{Largest loss|}}}|ကမ္ဘာလှောက် ယှုံး}} | data25 = {{{Largest loss|}}} | header26 = {{#if:{{{World cup apps|}}}|[[ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား|ကမ္ဘာ့ဖလား]]}} | label27 = မြင်တွိ့ရမှုတိ | data27 = {{{World cup apps|}}} {{#if:{{{World cup first|}}}|(''First in [[{{{World cup first|}}} ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား|{{{World cup first}}}]]'')}} | label28 = အကောင်းဆုံးရလဒ် | data28 = {{{World cup best|}}} | header29 = {{#if: {{{Regional cup apps|}}}|{{{Regional name}}}}} | label30 = မြင်တွိ့ရမှုတိ | data30 = {{{Regional cup apps|}}} {{#if:{{{Regional cup first|}}}|(''First in {{{Regional cup first}}}'')}} | label31 = အကောင်းဆုံးရလဒ် | data31 = {{{Regional cup best|}}} | header32 = {{#if: {{{2ndRegional cup apps|}}}|{{{2ndRegional name}}}}} | label33 = မြင်တွိ့ရမှုတိ | data33 = {{{2ndRegional cup apps|}}} {{#if:{{{2ndRegional cup first|}}}|(''First in {{{2ndRegional cup first}}}'')}} | label34 = အကောင်းဆုံးရလဒ် | data34 = {{{2ndRegional cup best|}}} | header35 = {{#if: {{{Confederations cup apps|}}}|[[FIFA Confederations Cup|Confederations Cup]]}} | label36 = မြင်တွိ့ရမှုတိ | data36 = {{{Confederations cup apps|}}} {{#if:{{{Confederations cup first|}}}|(''First in {{{Confederations cup first}}}'')}} | label37 = အကောင်းဆုံးရလဒ် | data37 = {{{Confederations cup best|}}} | header38 = {{#if: {{{UEFAu21Champ apps|}}}|[[UEFA European Under-21 Football Championship|UEFA U-21 Championship]]}} | label39 = မြင်တွိ့ရမှုတိ | data39 = {{{UEFAu21Champ apps|}}} {{#if:{{{UEFAu21Champ first|}}}|(''First in {{{UEFAu21Champ first}}}'')}} | label40 = အကောင်းဆုံးရလဒ် | data40 = {{{UEFAu21Champ best|}}} | header41 = {{#if: {{{U20WC apps|}}}|[[FIFA U-20 World Cup]]}} | label42 = မြင်တွိ့ရမှုတိ | data42 = {{{U20WC apps|}}} {{#if:{{{U20WC first|}}}|(''First in {{{U20WC first}}}'')}} | label43 = အကောင်းဆုံးရလဒ် | data43 = {{{U20WC best|}}} | header49 = {{#if: {{{U17WC apps|}}}|[[FIFA U-17 {{#ifeq:{{lc:{{{type|{{{Type}}}}}}}}|women|Women's World|World}} Cup]]}} | label50 = မြင်တွိ့ရမှုတိ | data50 = {{{U17WC apps|}}} {{#if:{{{U17WC first|}}}|(''first in {{{U17WC first}}}'')}} | label51 = အကောင်းဆုံးရလဒ် | data51 = {{{U17WC best|}}} | header52 = {{Infobox medal templates |medals = {{{medaltemplates|}}} |expand = {{{medaltemplates-expand|}}} }} | label45 = ဝဘ်ဆိုဒ် | data45 = {{{website|}}} }}<includeonly>{{#ifeq:{{{kit|}}}|image|[[Category:football team templates which use images]]}}</includeonly><noinclude>{{documentation}}<!-- please place categories and language links on the documentation page, not here! --></noinclude> n97y3thsf8ojlqesripyxtpuqcdep5n တမ်းပလိတ်:Football kit 10 6514 22323 2026-11-04T06:11:48Z YaThaWinTha 42 Created page with "<div style="width: 100px; margin: 0 auto; padding: 0;"> <div style="position: relative; left: 0px; top: 0px; width: 100px; height: 135px; margin: 0 auto; padding: 0;"> <!-- Left arm --> <div style="position: absolute; left: 0px; top: 0px; width: 31px; height: 59px; background-color: #{{{leftarm}}};">{{#if: {{{pattern_la|}}}|{{#ifexist:Media:Kit left arm{{{pattern_la}}}.{{{filetype|png}}} | File:Kit left arm{{{pattern_la}}}.{{{filetype|png}}}|top|alt={{{alt|}}}|Team co..." 22323 wikitext text/x-wiki <div style="width: 100px; margin: 0 auto; padding: 0;"> <div style="position: relative; left: 0px; top: 0px; width: 100px; height: 135px; margin: 0 auto; padding: 0;"> <!-- Left arm --> <div style="position: absolute; left: 0px; top: 0px; width: 31px; height: 59px; background-color: #{{{leftarm}}};">{{#if: {{{pattern_la|}}}|{{#ifexist:Media:Kit left arm{{{pattern_la}}}.{{{filetype|png}}} | [[File:Kit left arm{{{pattern_la}}}.{{{filetype|png}}}|top|alt={{{alt|}}}|Team colours]] | [[Category:Football kits with incorrect pattern]] }}| }}</div> <div style="position: absolute; left: 0px; top: 0px; width: 31px; height: 59px;">[[File:Kit left arm.svg|top|{{#if: {{{pattern_la|}}}|link={{!}}alt=|alt={{{alt|}}}{{!}}Team colours}}]]</div> <!-- Body ---> <div style="position: absolute; left: 31px; top: 0px; width: 38px; height: 59px; background-color: #{{{body}}};">{{#if: {{{pattern_b|}}}|{{#ifexist:Media:Kit body{{{pattern_b}}}.{{{filetype|png}}} | [[File:Kit body{{{pattern_b}}}.{{{filetype|png}}}|top|link=|alt=]] | [[Category:Football kits with incorrect pattern]] }}| }}</div> <div style="position: absolute; left: 31px; top: 0px; width: 38px; height: 59px;">[[File:Kit body.svg|top|link=|alt=]]</div> <!-- Right arm --> <div style="position: absolute; left: 69px; top: 0px; width: 31px; height: 59px; background-color: #{{{rightarm}}};">{{#if: {{{pattern_ra|}}}|{{#ifexist:Media:Kit right arm{{{pattern_ra}}}.{{{filetype|png}}} | [[File:Kit right arm{{{pattern_ra}}}.{{{filetype|png}}}|top|link=|alt=]] | [[Category:Football kits with incorrect pattern]] }}| }}</div> <div style="position: absolute; left: 69px; top: 0px; width: 31px; height: 59px;">[[File:Kit right arm.svg|top|link=|alt=]]</div> <!-- Shorts --> <div style="position: absolute; left: 0px; top: 59px; width: 100px; height: 36px; background-color: #{{{shorts}}}">{{#if: {{{pattern_sh|}}}|{{#ifexist:Media:Kit shorts{{{pattern_sh}}}.{{{filetype|png}}} | [[File:Kit shorts{{{pattern_sh}}}.{{{filetype|png}}}|top|link=|alt=]] | [[Category:Football kits with incorrect pattern]] }}| }}</div> <div style="position: absolute; left: 0px; top: 59px; width: 100px; height: 36px;">[[File:Kit shorts.svg|top|link=|alt=]]</div> <!-- Socks --> <div style="position: absolute; left: 0px; top: 95px; width: 100px; height: 40px; background-color: #{{{socks}}}">{{#if: {{{pattern_so|}}}|{{#ifexist:Media:Kit socks{{{pattern_so}}}.{{{filetype|png}}} | [[File:Kit socks{{{pattern_so}}}.{{{filetype|png}}}|top|link=|alt=]] | [[Category:Football kits with incorrect pattern]] }}| }}</div> <div style="position: absolute; left: 0px; top: 95px; width: 100px; height: 40px;">[[File:Kit socks long.svg|top|link=|alt=]]</div> </div> <!-- Title --> {{#if: {{{title}}}|<div style="padding-top: 0.6em; text-align: center;">'''{{{title}}}'''</div>|}} </div><noinclude> {{documentation}} </noinclude> a0v15ap8eehv7fmx9teht2wboku7zcr တမ်းပလိတ်:Lang-cs 10 6515 22324 2026-11-04T06:12:19Z YaThaWinTha 42 Created page with "<includeonly>{{#invoke:lang|lang_xx_italic |code=cs }}</includeonly><noinclude> {{Documentation|Template:Lang-x/doc}} [[Category:Balto-Slavic multilingual support templates]] </noinclude>" 22324 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:lang|lang_xx_italic |code=cs }}</includeonly><noinclude> {{Documentation|Template:Lang-x/doc}} [[Category:Balto-Slavic multilingual support templates]] </noinclude> jjkf26ggrs4gfniz7yap16ixcsqeawf တမ်းပလိတ်:MedalBronze 10 6516 22325 2026-11-04T06:12:49Z YaThaWinTha 42 Created page with "<noinclude>{| class="infobox" style="width: 25em; font-size: 95%;" </noinclude>{{Medal|Bronze|{{{1}}}|{{{2}}}}}{{Main other|{{#if:{{{1|}}}||{{#if:{{{1}}}|[[Category:Articles using Template:MedalBronze missing an expected parameter]]}}}}{{#if:{{{2|}}}||{{#if:{{{2}}}|[[Category:Articles using Template:MedalBronze missing an expected parameter]]}}}}}}<noinclude> |} {{documentation}} </noinclude>" 22325 wikitext text/x-wiki <noinclude>{| class="infobox" style="width: 25em; font-size: 95%;" </noinclude>{{Medal|Bronze|{{{1}}}|{{{2}}}}}{{Main other|{{#if:{{{1|}}}||{{#if:{{{1}}}|[[Category:Articles using Template:MedalBronze missing an expected parameter]]}}}}{{#if:{{{2|}}}||{{#if:{{{2}}}|[[Category:Articles using Template:MedalBronze missing an expected parameter]]}}}}}}<noinclude> |} {{documentation}} </noinclude> ehva8pqfhzxhm33mzhfx8wxe2oxojjz တမ်းပလိတ်:MedalGold 10 6517 22326 2026-11-04T06:13:13Z YaThaWinTha 42 Created page with "<noinclude>{| class="infobox" style="width: 25em; font-size: 95%;" </noinclude>{{Medal|Gold|{{{1}}}|{{{2}}}}}{{Main other|{{#if:{{{1|}}}||{{#if:{{{1}}}|[[Category:Articles using Template:MedalGold missing an expected parameter]]}}}}{{#if:{{{2|}}}||{{#if:{{{2}}}|[[Category:Articles using Template:MedalGold missing an expected parameter]]}}}}}}<noinclude> |} {{documentation}} </noinclude>" 22326 wikitext text/x-wiki <noinclude>{| class="infobox" style="width: 25em; font-size: 95%;" </noinclude>{{Medal|Gold|{{{1}}}|{{{2}}}}}{{Main other|{{#if:{{{1|}}}||{{#if:{{{1}}}|[[Category:Articles using Template:MedalGold missing an expected parameter]]}}}}{{#if:{{{2|}}}||{{#if:{{{2}}}|[[Category:Articles using Template:MedalGold missing an expected parameter]]}}}}}}<noinclude> |} {{documentation}} </noinclude> by183ac9kd3fvkrzy4k8kpbh6expdlt တမ်းပလိတ်:MedalSilver 10 6518 22327 2026-11-04T06:13:43Z YaThaWinTha 42 Created page with "<noinclude>{| class="infobox" style="width: 25em; font-size: 95%;" </noinclude>{{Medal|Silver|{{{1}}}|{{{2}}}}}{{Main other|{{#if:{{{1|}}}||{{#if:{{{1}}}|[[Category:Articles using Template:MedalSilver missing an expected parameter]]}}}}{{#if:{{{2|}}}||{{#if:{{{2}}}|[[Category:Articles using Template:MedalSilver missing an expected parameter]]}}}}}}<noinclude> |} {{documentation}} </noinclude>" 22327 wikitext text/x-wiki <noinclude>{| class="infobox" style="width: 25em; font-size: 95%;" </noinclude>{{Medal|Silver|{{{1}}}|{{{2}}}}}{{Main other|{{#if:{{{1|}}}||{{#if:{{{1}}}|[[Category:Articles using Template:MedalSilver missing an expected parameter]]}}}}{{#if:{{{2|}}}||{{#if:{{{2}}}|[[Category:Articles using Template:MedalSilver missing an expected parameter]]}}}}}}<noinclude> |} {{documentation}} </noinclude> 87uzjezut5ti4edlws0jo1w4j43wa4n တမ်းပလိတ်:Country data နိုင်ငံ စာရင်းအင်း Kingdom of Yugoslavia 10 6519 22328 2026-11-04T06:14:26Z YaThaWinTha 42 Created page with "{{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = ယူဂိုစလားဗီးယား ဘုရင့်နိုင်ငံ | shortname alias = ယူဂိုစလားဗီးယား | flag alias = Flag of Yugoslavia (1918–1943).svg | flag alias-naval = Naval Ensign of the Kingdom of Yugoslavia.svg | link alias-naval = Royal Yugoslav Navy | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | variant = {{{variant|}}} | altlink = {{{altlink|}}} <noinc..." 22328 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = ယူဂိုစလားဗီးယား ဘုရင့်နိုင်ငံ | shortname alias = ယူဂိုစလားဗီးယား | flag alias = Flag of Yugoslavia (1918–1943).svg | flag alias-naval = Naval Ensign of the Kingdom of Yugoslavia.svg | link alias-naval = Royal Yugoslav Navy | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | variant = {{{variant|}}} | altlink = {{{altlink|}}} <noinclude> | redir1 = Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes | related1 = Yugoslavia | cat = Yugoslavia kingdom </noinclude> }} klwmrfocqduhu0epd6u2f24tqybtny4 တမ်းပလိတ်:Country data Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes 10 6520 22329 2026-11-04T06:14:35Z YaThaWinTha 42 Created page with "{{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = ယူဂိုစလားဗီးယား ဘုရင့်နိုင်ငံ | shortname alias = ယူဂိုစလားဗီးယား | flag alias = Flag of Yugoslavia (1918–1943).svg | flag alias-naval = Naval Ensign of the Kingdom of Yugoslavia.svg | link alias-naval = Royal Yugoslav Navy | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | variant = {{{variant|}}} | altlink = {{{altlink|}}} <noinc..." 22329 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = ယူဂိုစလားဗီးယား ဘုရင့်နိုင်ငံ | shortname alias = ယူဂိုစလားဗီးယား | flag alias = Flag of Yugoslavia (1918–1943).svg | flag alias-naval = Naval Ensign of the Kingdom of Yugoslavia.svg | link alias-naval = Royal Yugoslav Navy | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | variant = {{{variant|}}} | altlink = {{{altlink|}}} <noinclude> | redir1 = Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes | related1 = Yugoslavia | cat = Yugoslavia kingdom </noinclude> }} klwmrfocqduhu0epd6u2f24tqybtny4 တမ်းပလိတ်:နိုင်ငံ စာရင်းအင်း Kingdom of Yugoslavia 10 6521 22330 2026-11-04T06:14:43Z YaThaWinTha 42 Created page with "{{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = ယူဂိုစလားဗီးယား ဘုရင့်နိုင်ငံ | shortname alias = ယူဂိုစလားဗီးယား | flag alias = Flag of Yugoslavia (1918–1943).svg | flag alias-naval = Naval Ensign of the Kingdom of Yugoslavia.svg | link alias-naval = Royal Yugoslav Navy | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | variant = {{{variant|}}} | altlink = {{{altlink|}}} <noinc..." 22330 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = ယူဂိုစလားဗီးယား ဘုရင့်နိုင်ငံ | shortname alias = ယူဂိုစလားဗီးယား | flag alias = Flag of Yugoslavia (1918–1943).svg | flag alias-naval = Naval Ensign of the Kingdom of Yugoslavia.svg | link alias-naval = Royal Yugoslav Navy | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | variant = {{{variant|}}} | altlink = {{{altlink|}}} <noinclude> | redir1 = Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes | related1 = Yugoslavia | cat = Yugoslavia kingdom </noinclude> }} klwmrfocqduhu0epd6u2f24tqybtny4 တမ်းပလိတ်:နိုင်ငံ စာရင်းအင်း TCH 10 6522 22331 2026-11-04T06:15:17Z YaThaWinTha 42 Created page with "{{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = ချက်ကိုဆလိုဗားကီးယားနိုင်ငံ |shortname alias = ချက်ကိုဆလိုဗားကီးယား | flag alias = Flag of the Czech Republic.svg | flag alias-1918 = Flag of Bohemia.svg | link alias-tennis = Czech Republic {{{mw}}} Cup team | link alias-ice hockey = Czechoslovakia {{{mw}}} national {{{age|}}} ice hockey team | size = {{{size|}}} | na..." 22331 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = ချက်ကိုဆလိုဗားကီးယားနိုင်ငံ |shortname alias = ချက်ကိုဆလိုဗားကီးယား | flag alias = Flag of the Czech Republic.svg | flag alias-1918 = Flag of Bohemia.svg | link alias-tennis = Czech Republic {{{mw}}} Cup team | link alias-ice hockey = Czechoslovakia {{{mw}}} national {{{age|}}} ice hockey team | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | variant = {{{variant|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} <noinclude> | var1 = 1918 | redir1 = CSK | redir2 = TCH | redir3 = Czechoslovakia | related1 = Czech Republic | related2 = Slovakia | related3 = Bohemia </noinclude> }} tepi4fez55cbkotaywzugwsjsmv6dxn ဆလိုဗက်ကီးယား အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်း 0 6523 22332 2026-11-04T06:15:42Z YaThaWinTha 42 Created page with "{{Infobox National football team | Name = ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယား | date = ၁၉၂၀–၁၉၉၂ | Badge = Czechoslovakian FA Logo.svg | Badge_size = 150 | Nickname = | Association = ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယား ဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ် | Coach = | Home Stadium = တိစွာ | Most..." 22332 wikitext text/x-wiki {{Infobox National football team | Name = ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယား | date = ၁၉၂၀–၁၉၉၂ | Badge = Czechoslovakian FA Logo.svg | Badge_size = 150 | Nickname = | Association = ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယား ဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ် | Coach = | Home Stadium = တိစွာ | Most caps = Zdeněk Nehoda (၉၁) | Top scorer = Antonín Puč (၃၄) | FIFA Trigramme = TCH | Elo max = 1 | Elo max date = ၁၉၂၄ မေ ၂၄ | Elo min = ၂၉ | Elo min date = ၁၉၈၅ သြဂတ် | pattern_la1 = | pattern_b1 = | pattern_ra1 = | pattern_sh1 = | pattern_so1 = | leftarm1 = FF0000 | body1 = FF0000 | rightarm1 = FF0000 | shorts1 = FFFFFF | socks1 = 29459B | pattern_la2 = | pattern_b2 = | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = | pattern_so2 = | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = 29459B | socks2 = FF0000 | First game = {{fb|TCH}} 7–0 {{fb-rt|Kingdom of Yugoslavia}}<br/>([[Antwerp]], [[Belgium]]; 28 August 1920) | Last game = {{fb|BEL}} 0–0 {{fb-rt|TCH}}<br/>([[Brussels]], [[Belgium]]; 17 November 1993) | Largest win = {{fb|TCH}} 7–0 {{fb-rt|Kingdom of Yugoslavia}}<br/>([[Antwerp]], [[Belgium]]; 28 August 1920)<br>{{fb|TCH}} 7–0 {{fb-rt|Kingdom of Yugoslavia}}<br/>([[Prague]], [[Czechoslovakia]]; 28 October 1925) | Largest loss = {{fb|HUN|1920}} 8–3 {{fb-rt|TCH}}<br/>([[Budapest]], [[Hungary]]; 19 September 1937)<br>{{fb|SCO}} 5–0 {{fb-rt|TCH}}<br/>([[Glasgow]], [[Scotland]]; 8 December 1937)<br>{{fb|HUN|1949}} 5–0 {{fb-rt|TCH}}<br/>([[Hungary]]; 30 April 1950)<br>{{fb|HUN|1949}} 5–0 {{fb-rt|TCH}}<br/>([[Hungary]]; 19 October 1952)<br>{{fb|AUT}} 5–0 {{fb-rt|TCH}}<br/>([[Zürich]], [[Switzerland]]; 19 June 1954) | World cup apps = 8 | World cup first = 1934 | World cup best = Runners-up ([[1934 FIFA World Cup|1934]], [[1962 FIFA World Cup|1962]]) | Regional name = [[UEFA European Championship|European Championship]] | Regional cup apps = 3 | Regional cup first = [[1960 European Football Championship|1960]] | Regional cup best = Champions ([[1976 European Football Championship|1976]]) | medaltemplates = {{MedalCompetition|[[FIFA World Cup]]}} {{MedalSilver|[[1934 FIFA World Cup|1934 Italy]]|[[1934 FIFA World Cup squads#Czechoslovakia|Team]]}} {{MedalSilver|[[1962 FIFA World Cup|1962 Chile]]|[[1962 FIFA World Cup squads#Czechoslovakia|Team]]}} {{MedalCompetition|[[UEFA European Championship]]}} {{MedalGold|[[UEFA Euro 1976|1976 Yugoslavia]]|[[UEFA Euro 1976 squads#Czechoslovakia|Team]]}} {{MedalBronze|[[UEFA Euro 1960|1960 France]]|[[UEFA Euro 1960 squads#Czechoslovakia|Team]]}} {{MedalBronze|[[UEFA Euro 1980|1980 Italy]]|[[UEFA Euro 1980 squads#Czechoslovakia|Team]]}} {{MedalCompetition| [[Football at the Summer Olympics|Olympic Games]]}} {{MedalGold | [[1980 Summer Olympics|1980 Moscow]] | [[Football at the 1980 Summer Olympics|Team]]}} {{MedalSilver | [[1964 Summer Olympics|1964 Tokyo]] | [[Football at the 1964 Summer Olympics|Team]]}} {{Medal|Competition|[[Central European International Cup|Central European Cup]]}} {{MedalGold|[[1955–60 Central European International Cup|1955–60 Cup]]|[[1955–60 Central European International Cup|Team]]}} }} '''ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယား အမျိုးသားဘောလုံးအသင်း''' ({{lang-cs|Československá fotbalová reprezentace}}) သည် ၁၉၂၀ က ၁၉၉၂ တထိ ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယားနိုင်ငံ၏ အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်းဖြစ်ခရေ။ ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယား ဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ်၏ စီမံကိုင်တွယ်မှုအောက်မာ ဟိခကာ [[ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား]] ဘောလုံးပြိုင်ပွဲကို ရှစ်ကြိမ်၊ [[ယူအေးဖာ ဥရောပဖလား ပြိုင်ပွဲ]]ကို သုံးကြိမ် အရည်အခြင်းစစ် အောင်မြင်ခရေ။ ၁၉၃၄ နန့် ၁၉၆၂ ကမ္ဘာ့ဖလားတိမာ ဒုတိယဆုရဟိခ၍ ၁၉၇၆ ဥရောပဖလားဘောလုံးပြိုင်ပွဲမာ ချန်ပီယံဆုရခရေ။ ၁၉၉၂ အဆုံးမာ ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယားနိုင်ငံ ပြိုကွဲကာ ၁၉၉၄ ကမ္ဘာ့ဖလားအတွက် ခြီစစ်ပွဲကို အသင်းအနီနန့် '''ချက် နန့် စလိုဗက်''' ('''RCS''', {{lang-cs|Reprezentace Čechů a Slováků}}) ဆိုပနာ ပါဝင်နိူင်းပြိုင်ခပြီးနောက် အသင်းကို ဖျက်ခရေ။ မျက်မှောက်ခေတ်မာ ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယား အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်း၏ ဆက်ခံသူအဖြစ် [[ချက် အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်း]]ကို လက်ခံအသိအမှတ်ပြုထားရေ။<ref name=FIFA>{{cite web|title=Member Association – Czech Republic|url=https://www.fifa.com/associations/association=cze/|publisher=FIFA.com|access-date=14 March 2016|accessdate=9 July 2021|archivedate=13 July 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070713165956/http://www.fifa.com/associations/association=cze/}}</ref><ref name=UEFA>{{cite web|title=UEFA EURO 2016 – Czech Republic profile|url=http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2016/teams/team=58837/profile/|publisher=UEFA.com|access-date=14 March 2016|accessdate=9 July 2021|archivedate=12 July 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180712122319/https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2016/teams/team=58837/profile/}}</ref> စလိုဗက်ကီးယားနိုင်ငံကိုမူ စလိုဗက် အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်းက တက်စားပြုနိူင်းပြိင်၏ ။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ချက်ကိုဆလိုဗားကီးယား အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်း]] 07goltbsrjqbsgkinnkx1u9j652rya7 တမ်းပလိတ်:Curlie 10 6524 22335 2026-11-04T06:19:55Z YaThaWinTha 42 Created page with "{{#switch: {{{3|}}}|#default=[https://curlie.org/{{{1|<includeonly>{{PAGENAME}}</includeonly>}}} {{{2|{{PAGENAME}}}}}] at [[Curlie]] |user=[https://curlie.org/public/profile?editor={{{1}}} {{{2|{{PAGENAME}}}}}] at [[Curlie]]}}{{main other|[[Category:Articles with Curlie links]]|}}<noinclude> {{Documentation}}</noinclude>" 22335 wikitext text/x-wiki {{#switch: {{{3|}}}|#default=[https://curlie.org/{{{1|<includeonly>{{PAGENAME}}</includeonly>}}} {{{2|{{PAGENAME}}}}}] at [[Curlie]] |user=[https://curlie.org/public/profile?editor={{{1}}} {{{2|{{PAGENAME}}}}}] at [[Curlie]]}}{{main other|[[Category:Articles with Curlie links]]|}}<noinclude> {{Documentation}}</noinclude> 3k7z2r5srutmqgcsz3azl16x1a15q5n စင်ကာပူ 0 6525 22336 2026-11-04T06:29:34Z YaThaWinTha 42 Created page with "{{Infobox country | နိုင်ငံနာမည်အပြည့် = စင်ကာပူသမ္မတနိုင်ငံ | နာမည်_ရင်း = {{collapsible list | titlestyle = background:transparent; text-align:center; line-height:normal; font-size:84%; | title = {{resize|1.0em|တခြားသော တရားဝင်နာမည် ၃ ခု}}|{{center|{{ubl|{{native name|ms|Republik Singapura}}|{{native name|zh-SG|新加坡共和国}}|{..." 22336 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | နိုင်ငံနာမည်အပြည့် = စင်ကာပူသမ္မတနိုင်ငံ | နာမည်_ရင်း = {{collapsible list | titlestyle = background:transparent; text-align:center; line-height:normal; font-size:84%; | title = {{resize|1.0em|တခြားသော တရားဝင်နာမည် ၃ ခု}}|{{center|{{ubl|{{native name|ms|Republik Singapura}}|{{native name|zh-SG|新加坡共和国}}|{{native name|ta|சிங்கப்பூர் குடியரசு}}}}}}}} | ပုံ_အလံ = Flag of Singapore.svg | ပုံ_တံဆိပ် = Coat of arms of Singapore.svg | နိုင်ငံတော်ဆောင်ပုဒ် = {{native phrase|ms|Majulah Singapura|italics=on|nolink=on}}<br />"စင်ကာပူရေ အရှိးဆက်လားကတ်" | နိုင်ငံတော်တေးခြင်း = ''[[မာဂျူလာ စင်ကာပူရ]]''<br />("ရှိးဆက်ကတ်မေ စင်ကာပူ")<div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">{{center|[[File:Majulah Singapura.ogg]]}}</div> | ပုံ_နေရာ = Singapore on the globe (Southeast Asia centered) zoom.svg | map_width = 250px | coordinates = {{Coord|1|17|N|103|50|E|type:city (5,700,000)_region:SG|display=inline,title}} | မြို့တော် = | အကြီးဆုံးမြို့ = | အကြီးဆုံးပြည်နယ် = | ရုံးသုံးဘာသာတိ = {{unbulleted list|[[:en:Singaporean English|အိန်းဂလိချ်]]|[[ပသျှူးဘာသာစကား|မပခက်ချေ]]|[[:en:Singaporean Mandarin|မန်ဒေစွာရင်း]]|[[:en:Tamil language|တမီလ်]]}} | languages_type = အမျိုးသားဘာသာ | languages = [[ပသျှူးဘာသာစကား|မပခက်ချေ]] | ethnic_groups = {{unbulleted list |၇၅.၉% [[:en:Chinese Singaporeans|တရုတ်]]|၁၅.၀% [[:en:Malay Singaporeans|မပခက်ချေ]]|၇.၅% [[:en:Indian Singaporeans|အိန္ဒိယ]]|၁.၆% အရာ}} | ethnic_groups_ref = <ref name="census2020">{{cite web |title=Census 2020 |url=https://www.singstat.gov.sg/-/media/files/publications/cop2020/sr1/cop2020sr1.pdf |website=Singapore Department of Statistics |access-date=16 June 2021 |archive-date=11 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220611051404/https://www.singstat.gov.sg/-/media/files/publications/cop2020/sr1/cop2020sr1.pdf |url-status=dead }}</ref> | ethnic_groups_year = ၂၀၂၀ | religion_year = ၂၀၂၀ | religion_ref = <ref name="census2020"/> | religion = {{unbulleted list |၃၁.၁% [[:en:Buddhism in Singapore|ဗုဒ္ဓဘာသာ]] |၂၀.၀% [[:en:Irreligion in Singapore|ဘာသာမဲ့]] |၁၈.၉% [[:en:Christianity in Singapore|ခရစ်ယာန်]] |၁၅.၆% [[:en:Islam in Singapore|အစ္စလာမ်]] |၈.၈% [[:en:Taoism in Singapore|တာအို]] |၅.၀% [[:en:Hinduism in Singapore|ဟိန္ဒိူ]] |၀.၆% အရာ }} | demonym = [[:en:Singaporeans|Singaporean]] | government_type = [[နှစ်သိုက်ထောင်နိုင်ငံ|နှစ်သိုက်ထောင်]] [[အသာစီးပါတီစနစ်|အသာစီးပါတီ]] [[ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီ စနစ်|ပါလီမန်]] [[သမ္မတနိုင်ငံ|ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေဆိုင်ရာ သမ္မတနိုင်ငံစနစ်]] | leader_title1 = [[စင်ကာပူနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|သမ္မတ]] | leader_name1 = [[:en:Tharman Shanmugaratnam|သာမင် ရှန်မူဂါရတ်နမ်]] | leader_title2 = [[စင်ကာပူနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | leader_name2 = [[:en:Lawrence Wong|လောရစ် ဝေါ်]] | legislature = [[စင်ကာပူနိုင်ငံ၏ ပါလီမန်|ပါလီမန်]] | upper_house = | lower_house = | sovereignty_type = လွတ်လပ်ရီးရဟိခြင်း | sovereignty_note = [[ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း]]နန့် [[မပခက်ချေရှားနိုင်ငံ]]က | established_event1 = {{nowrap|[[:en:Self-governance of Singapore|Self-governance]]}} | established_date1 = ၁၉၅၉ ခုနှစ် ဂျုန်လ ၃ ရက် | established_event2 = {{nowrap|[[:en:Malaysia Agreement|မပခက်ချေရှားနန့် သဖောတူညီချေမှု]]}} | established_date2 = ၁၉၆၃ ခုနှစ် စတ်တင်ဘာလ ၁၆ ရက် | established_event3 = [[:en:Proclamation of Singapore|စင်ကာပူ ကြေညာချက်]] | established_date3 = ၁၉၆၅ ခုနှစ် သြဂတ်လ ၉ ရက် | established_event4 = [[:en:ASEAN Declaration|အာပါးသို့ယံ ကြေညာချက်]] | established_date4 = ၁၉၆၇ ခုနှစ် သြဂတ်လ ၈ ရက် | area_km2 = ၇၂၈.၆ | area_footnote = <ref name="total area of Singapore">{{cite web |title=Environment |website=Base |url=https://www.singstat.gov.sg/find-data/search-by-theme/society/environment/latest-data |access-date=19 July 2021 |archive-date=19 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190719053602/https://www.singstat.gov.sg/find-data/search-by-theme/society/environment/latest-data |url-status=dead }}</ref> | ဧရိယာအဆင့် = ၁၇၆ | population_estimate = {{Decrease}} ၅,၄၅၃,၆၀၀{{efn|Of which 3,498,200 are citizens.<ref name="Population and Population Structure">{{cite web |title = Population and Population Structure |website = Singstat |publisher = Department of Statistics Singapore |url = https://www.singstat.gov.sg/find-data/search-by-theme/population/population-and-population-structure/latest-data |access-date = 5 August 2018 |archive-date = 26 July 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200726011137/https://www.tablebuilder.singstat.gov.sg/publicfacing/createDataTable.action?refId=14912 |url-status = dead }}</ref>}} | population_estimate_year = ၂၀၂၁ | population_estimate_rank = ၁၁၅ | population_density_km2 = ၇,၈၀၄ | population_density_sq_mi = ၂၀,၂၁၂ | population_density_rank = ၂ | GDP_PPP = {{increase}} $၆၀၀.၀၆၃&nbsp;ဘီလီယံ<ref name="IMFWEOSG">{{cite web |url = https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=72&pr.y=7&sy=2017&ey=2024&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=576&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |title = World Economic Outlook Database, October 2019 |publisher=[[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငွီကြေးရန်ပုံငွီအဖွဲ့]] |website=IMF.org |access-date=21 June 2020 }}</ref> | GDP_PPP_year = ၂၀၂၁ | GDP_PPP_rank = ၃၈ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $၁၀၂,၇၄၂<ref name=IMFWEOSG /> | GDP_PPP_per_capita_rank = ၂ | GDP_nominal = {{increase}} $၃၇၄.၃၉၄&nbsp;ဘီလီယံ<ref name=IMFWEOSG /> | GDP_nominal_year = ၂၀၂၁ | GDP_nominal_rank = ၃၈ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $၆၄,၁၀၃<ref name=IMFWEOSG /> | GDP_nominal_per_capita_rank = ၈ | Gini = ၄၅.၉ <!--number only--> | Gini_year = ၂၀၁၇ | Gini_change = steady <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name="CIA">{{cite web|title=DISTRIBUTION OF FAMILY INCOME – GINI INDEX|publisher=[[စီအိုင်အေ|Central Intelligence Agency]]|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/223.html#SN|access-date=25 January 2019|accessdate=30 September 2021|archivedate=30 November 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181130113028/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/223.html#SN}}</ref> | Gini_rank = | HDI = ၀.၉၃၈ <!--number only--> | HDI_year = ၂၀၁၉<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref>{{cite book|title=Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene|date=15 December 2020|publisher=ကုလသမဂ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးမှု အစီအစိုင်|isbn=978-92-1-126442-5|pages=343–346|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|access-date=16 December 2020}}</ref> | HDI_rank = ၁၁ | ဗဟိုဘဏ် = | ငွေ = [[စင်ကာပူ ဒေါ်လာ]] (S$) | currency_code = SGD | time_zone = [[စင်ကာပူ စံတော်ချိန်]] | utc_offset = +8 | antipodes = | date_format = {{abbr|dd|day}}/{{abbr|mm|month}}/{{abbr|yyyy|year}} | drives_on = ဇာ | calling_code = +၆၅ | iso3166code = SG | cctld = [[.sg]] | today = | electricity = 230 V–50 Hz | အထိမ်းအမှတ်တိ = }} '''စင်ကာပူ''' (English:Singapore; Chinese: 新加坡; pinyin: Xīnjiāpō; Malay: Singapura; Tamil: சிங்கப்பூர், Cingkappūr) တရားဝင်နာမည်အနိန်နန့် စင်ကာပူသမ္မတနိုင်ငံ သည် ကျွန်းနိုင်ငံတနိုင်ငံဖြစ်ပြီးကေ မပခက်ချေမော်၏ တောင်ဘက်အစွန်ဆုံး မာတည်ဟိရေ။ အီကွေတာ၏မြောက်ဘက် ၈၅မိုင်(၁၃၇ ကီလိုမီတာ) အကွာမာ တည်ဟိပြီး မပခက်ချေရှားနိုင်ငံ ဂျိုဟိုး(Johor) ပြည်နယ်၏ တောင်ဘက်နန့် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ ရီအောကျွန်းစု(Riau Islands) ၏ မြောက်ဗက်မာ တည်ဟိရေ။ စတုရန်းမိုင် ၂၇၃မိုင် (စတုရန်းကီလိုမီတာ ၇၀၇.၁ ကီလိုမီတာ)သာ ဟိအတွက်နန့် စင်ကာပူသည် ကမ္ဘာပေါ်ဟိ နိုင်ငံနန့်မြို့တော်တခုတည်းဖြစ်ရေ နိုင်ငံ ၃ ခုမာ တခုအပါအဝင်ဖြစ်တေ။ အရှိ့တောင်အာသျှမာ အပိစိကနာသျှေဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်တေ။ ဥရောပသားရို့ အခြီချမနီထိုင်မီအချိန်က အဂုသိဟိရေ စင်ကာပူသည် စင်ကာပူမြစ်ဝမာ တည်ဟိရေ မပခက်ချေပိုက်ချရွာချေတရွာမျှရာဖြစ်ရေ။ ရာပေါင်းများကြီးရေ အိုဖို့လော့ (Orang Laut) ခေါ် နယ်မြီခံ မပခက်ချေလူမျိုးရို့စွာ ကမ်းရိုးတန်းနံဘေး၊ မြစ်ချောင်းတိနံဘေးနန့် ကျွန်းအသျှေတိထက်မာ နီထိုင်ကတ်ရေ။ ၁၈၁၉ ခုနှစ်မာ ဗြိတိသျှ အရှိအိန္ဒိယကုမ္ပဏီက ကျွန်းထက်မာ ကုန်သွီရီးစခန်းကို တည်ထောင်ခပြီးကေ ယင့်အချိန်မှစပြီးကေ သစ်မြစ်ဆီးဝါးရို့ သယ်ယူရာကုန်သွီရီးလမ်းကြောင်း၏ ဗျူအူးကျရေ ကုန်သွီရီးစခန်းအဖြစ် အသုံးပြုခကတ်တေ။ စင်ကာပူသည် ဗြိတိသျှအင်ပိုင်ယာ၏ အရေးပါရေ ကုန်သွီရီး နန့် စစ်ရီး ဒေသ တခုဖြစ်လှာပြီး ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်မှု၏ အချက်အချာနီရာတခုဖြစ်လာခရေ။ [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်းမာ ဂျပန်ရို့က မြို့တော်ကိုသိမ်းပိုက်ခပြီး ဝင်စတန်ချာချီက ဗြိတိသျှရို့ဧ့ အကြီးကျယ်ဆုံးယှုံးနိမ့်မှု ဟု ပြောဆိုခရေ။ စစ်ပြီးခေတ်မာ စင်ကာပူ သည် ၁၉၄၅ မာ ဗြိတိသျှရို့ဧ့ အုပ်ချုပ်မှုအောက်ကို အယင့်ယင် ပြန်ပနာရောက်ဟိခရေ။ ၁၈နှစ်ကြာယပြီးနောက် ဗြိတိသျှလက်အောက်မှ လွတ်လပ်ရီးရပြီးရေအခါ မပခက်ချေရှားအောက်မှ မလာယာ(Malaya)၊ ဆာဘား (Sabah) ၊ ဆာရာဝပ် (Sarawak) ရို့နန့် ပူးပေါင်းခရေ။ ယကေလေ့ ၂ နှစ်မျှ မကြာခင်အချိန်မာပင် စင်ကာပူသည် မပခက်ချေရှားလက်အောက်မှ ခွဲထွက်ခပြီး ၁၉၆၅ ခုနှစ် သြဂတ်လ ၉ ရက်နိမာ လွတ်လပ်ရေ သမ္မတနိုင်ငံတနိုင်ငံဖြစ်လာခရေ။ စင်ကာပူသည် ယင်းနှစ်အတွင်းမာ ပင် စတ်တင်ဘာလ ၂၁ ရက်မာ ကုလသမဂ္ဂသို့ ဝင်ရောက်ခရေ။ လွတ်လပ်ရီးရပြီးရေ အချိန်ကစပြီးကေ စင်ကာပူ၏ လူနီမှုအဆင့်အတန်းသည် မြင့်မားပါလတ်တေ။ နိုင်ငံခြားက တိုက်ရိုက်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတိ နန့်အတူ ဒတ်ချ်စီးပွားရီးပညာသျှင် အဲလ်ဘတ် ဝင်းစီးမီးယပ် (Albert Winsemius) ရီးဆွဲခရေ စီမံကိန်းအပေါ်အခြီပြု၍ နိုင်ငံတော်ကလမ်းညွှန်ရေ စက်မှုထုတ်လုပ်ငန်း ပြောင်းလဲမှုတိကြောင့် အီလက်ထရွန်းနစ်ပစ္စည်းထုတ်လုပ်မှုလုပ်ငန်း၊ ရီနံဓာတုလုပ်ငန်း၊ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးလားလုပ်ငန်း နန့် ငွီကြေးဝန်ဆောင်မှု လုပ်ငန်းရို့အပြင် ရိုးရာကုန်သွီရီးနန့် ထုတ်ကုန်သွင်းကုန်လုပ်ငန်းရို့ ပါဝင်ရေ ခေတ်သစ်စီးပွားရီးတခုကို ဖန်တီးခရေ။ [[File:Canadian International School at Singapore.jpg|thumb|စင်္ကာပူမာကနိန်ဒေစွာအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာကျောင်း]] == သမိုင်း == === နာမည်ရင်းမြစ် === ''Singapura'' (စင်ဂါပူရ) ခေါ်ရေနာမ သည် မပခက်ချေဘာသာစကား Singapura က ဆင်းသက်လာပြီးကေ <ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/46S0424600.html|title=Singapore|publisher=bartleby.com|accessdate=2006-04-14}}{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> ကလယ်နန့် သက္ကတဘာသာ (singa சிங்க सिंह siṃha ("ခြင်္သေ့"၊ သီဟ) နန့် புர पुर pura ("မြို့"၊ ပူရ)) မာ အရင်းခံရေ။ မပခက်ချေရာဇဝင်အရ ယင်းနာဆိုစွာ ၁၄ ရာစုနှစ် စန်းကျောက်နီအုတ္တမခေါ်ရေ စူမတြန်မင်းသားစွာ ကျွန်းမာသင်းဖိုးဆိုက်ပြီး မင်္ဂလာနရားတွိ့ခအတွက်နန့် စင်ဂါ (ခြင်္သေ့) ဟုနာမည်ကည့်ခရေ လို့ဆိုရေ။<ref>{{cite web|title=Early History|url=http://www.sg/explore/history.htm|publisher=Ministry of Information, Communications and the Arts, Singapore|accessdate=2006-04-14|archivedate=27 April 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060427030111/http://www.sg/explore/history.htm}}</ref> ယကေလေ့ ပရုန်းနရုန်း ယှာဖွီတွိ့ဟိချက်တိအရ ခြင်္သေ့သည် ဇာအခါက နေထိုင်ခဖူးခြင်း မဟိကြောင်းသိရရေ။ ယုတ်စွအဆုံး အာသျှခြင်္သေ့ပင် နေထိုင်ခဖူးခြင်းမဟိလီ၊၊ ယင်းအတွက်နန့် စန်းကျောက်နီအုတ္တမ မြင်ခရရေ သားရဲတိရစ္ဆာန်မာ ကျား သာဖြစ်နှိုင်ရေ။ ဖြစ်နှိုင်ခြီမာ မပခက်ချေရှားကျား ဖြစ်တေ။<ref>{{cite web|title=Studying In Singapore|publisher=Search Singapore Pte Ltd|url=http://www.schools.com.sg/articles/aboutSingapore.asp|accessdate=2006-04-14|archivedate=21 May 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110521152116/http://www.schools.com.sg/articles/aboutSingapore.asp}}</ref><ref>{{cite web|title=Sang Nila Utama|publisher=24hr Art|url=http://www.24hrart.org.au/pdf's/Utama_Every.pdf|accessdate=2006-04-14|format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060819110624/http://www.24hrart.org.au/pdf%27s/Utama_Every.pdf|archivedate=19 August 2006}}</ref> === အခြီချနီထိုင်ခြင်း === စင်ကာပူနိုင်ငံနန့် ပတ်သတ်ရေ ပထမဆုံးအနိန်နန့် အခြီချနီထိုင်မှု သမိုင်းကြောင်းမာ အေဒီ ၂ရာစုမာဖြစ်ရေ။ စင်ကာပူကျွန်းသည် စူမာတယန် ဆရီဝိဂျာယ (Sumatran Srivijaya) အင်ပါယာ၏ အစွန်အဖျားဖြစ်ပြီးကေ မူလပထမအနိန်နန့် ဂျာဗားကျွန်းသား စကားနန့် တီမားဆက် (Temasek) (ပင်လယ်မြို့) ဟုခေါ်ရေ။ တီမားဆက်ရေ အယင့်ယင်ပင် ကုန်သွီမှုအတွက် အခြီချနီထိုင်ရာ ဖြစ်လှာခကေလေ့ ၁၄ရာစုအတွင်းမာ ဆုတ်ယုတ်ပျက်စီးပါလတ်တေ။ ရှီးဟောင်း တီမားဆက်ခေတ်က အကပ်အသပ်မာ အနည်းငယ်ရာဟိကေလေ့ စင်ကာပူက ရှီးဟောင်းသုတေသနပညာသျှင်ရို့က တီမားဆက် နန့် အရာခေတ်က လက်မှုပစ္စည်းတချို့ကို ယှာဖွီတွိ့ဟိခကတ်တေ။ ၁၆ ရာစုနန့် ၁၉ ရာစုအစောပိုင်းမာ စင်ကာပူကျွန်းသည် ဂျဟိုးစူလတန်၏နယ်မြီ (Sultanate of Johor) အတွင်းမာ ပါဝင်ရေ။ ၁၆၁၃ ခုနှစ် မပခက်ချေ-ဂျိတ်ကေစစ်ပွဲအတွင်းမာ အခြီချနီထိုင်ရာနီရာအားနုန်းကို ဂျိတ်ကေတပ်တိက မီးတိုက်ဖျက်ဆီးခရေ။ ယင်းရာစုနှစ်အတွင်းမာ စင်ကာပူကျွန်းကို ဂျိတ်ကေရို့က ဆက်ပနာ ထိန်းချုပ်ခကတ်ပြီးကေ ၁၇ ရာစုမာ ဒတ်ချ်ရို့က ထိန်းချုပ်ခကတ်တေ။ ယင်းအချိန်တိမာ ကျွန်းထက်မာ နီထိုင်သူတိစွာ အဓိကကတော့ခါ ပိုက်ချသမားတိသာ ဖြစ်တေ။ === ကိုလိုနီခေတ် === [[File:Stamford Raffles statue.jpg|250px|thumb| ဆာ စတန်းဖို့ဒ် ရပ်ဖဲလ် ၁၈၁၉ ခုနှစ်မာ စင်ကာပူကို ပထမဆုံးအနိန်နန့် ယှာဖွီတွိ့ဟိခရေ အနောက်နိုင်ငံသားဖြစ်ပြီးကေ အဆိုပါ ကုန်သွီရီးမြို့၏ ပထမဆုံးအနိန်နန့် ဘုရင်ခံဖြစ်လာခရေ။ ဂနိစင်ကာပူနိုင်ငံမာ ၎င်း ပထမဆုံးအနိန်နန့် ခြီချခရေ နီရာတွင့် သူ့ရုပ်တုကိုထားဟိရေ။ ၎င်းရုပ်တု၏နောက်မာ စင်ကာပူနိုင်ငံ၏ အောင်မြင်မှုနန့် ကြွယ်ဝချမ်းသာမှု၏ လက္ခဏာရပ်ဖြစ်ရေ မိုးမျှော်တိုက် အဆောက်အဦးတိ ဟိရေ။]] ၁၈၁၉ ခုနှစ် ဂျန်နဝါရီလ ၂၈ ရက်မာ [[ဆာရေမတ်စ် စတန်းဖို့ဒ် ရပ်ဖဲလ်]]သည် စင်ကာပူကျွန်းမကြီးပါးသို့ ရောက်ဟိခရေ။ စင်ကာပူကျွန်းသည် ပထဝီအနိန်အထားအနီနန့် အရှိ့တောင်အာသျှမာ မဟာဗျူဟာကျရေ ကုန်သွီရီးအခြီစိုက်စခန်း ဖြစ်လှာနှိုင်ကြောင်း ရပ်ဖဲလ်က သတိထားမိခရေ။ ယင်းအတွက်နန့် ရပ်ဖဲလ်သည် အရှိအိန္ဒိယကုမ္ပဏီ (East India Company) ကိုတက်စားပြုပနာ စင်ကာပူကျွန်း၏တောင်ဘက်ပိုင်းကို ဗြိတိသျှရို့ဧ့ ကုန်သွီရီးအခြီစိုက်စခန်းအဖြစ်ထူထောင်ဖို့ စူလတန်ဟူစိန်ရှား (Sultan Hussein Shah) နန့် ၁၈၁၉ ဖေဖဝါရီလ ၆ ရက်နိမာ သဖောတူညီချက်စာချုပ်ကို ချုပ်ဆိုခရေ။ သက္ကရာဇ် ၁၈၂၄ ခုနှစ်တထိ စင်ကာပူသည် မပခက်ချေစူလတန်အုပ်ချုပ်ရေနယ်မြီ ဖြစ်ခပြီးကေ ၁၈၂၄ ခုနှစ် သြဂတ်လမာမှ ဗြိတိသျှကိုလိုနီအဖြစ် တရားဝင်ဖြစ်လာခရေ။ စင်ကာပူကျွန်း၌ ဒုတိယမြောက်အခြီချနီထိုင်သူ ဂျွန်ကကားဖို့ဒ်သည် စင်ကာပူကျွန်းကို အရှိအိန္ဒိယကုမ္ပဏီသို့လွှဲပြောင်းပီးဖို့ စူလတန်ဟူစိန်ရှားနန့် သဖောတူညီချက်စာချုပ်ကို ၁၈၂၄ ခုနှစ် သြဂတ်လ ၂ ရက်နိမာ ချုပ်ဆိုခပြီးကေ စင်ကာပူကျွန်းတခုလုံးကို ဗြိတိသျှပိုင် ဖြစ်လာစီခရေ။ ယင့်အချိန်မှစပြီးကေ စင်ကာပူကျွန်း၏ ခေတ်သစ်တခေတ်စခရေ။ ဗြိတိသျှ အိန္ဒိယရုံးသည် ၁၈၅၈ ခုနှစ်ကစပြီးကေ အုပ်ချုပ်ခကေလေ့ စင်ကာပူ သည် ၁၈၆၇ ခုနှစ်မာ က ဘုရင်မသို့ သတင်းပို့ရရေ ဗြိတိသျှဘုရင်မပိုင် ကိုလိုနီဖြစ်လာခရေ။ ၁၈၆၉ ခုနှစ်မာ ကျွန်းထက်မာ လူ ၁ သိန်းမျှ နေထိုင်ခရေ။ ကိုလိုနီခေတ် စင်ကာပူ၏ အစပထမမြို့တည်ဆောက်ပုံမာ တိအနီနန့် ခွဲခြားအုပ်ချုပ်ရီးစနစ် အတိုင်းဖြစ်ပြီးကေ ကွဲပြားခြားနားရေလူမျိုးစုရို့စွာ ကျွန်း၏တောင်ဘက်ဟိ ကွဲပြားခြားနားရေနီရာရို့မာ နီထိုင်ကတ်ရေ။ စင်ကာပူမြစ်သည် ကုန်သည်တိ နန့် ဘဏ်လုပ်ငန်းသျှင်ရို့၏ ကုန်သွီရီး အချက်အချာနီရာဖြစ်ပြီးကေ တရုတ်နန့် အိန္ဒိယကူလီ ရို့ bumboats ဟု ခေါ်ကတ်ရေ တုံကင်းတိက ကုန်ပစ္စည်းတိကို ထမ်းချရာ နန့် ထမ်းတင်ရာ နီရာဖြစ်တေ။ ဒေသခံ အိုဖို့လော့တ် (Orang Lauts) မပခက်ချေလူမျိုးတိမာ ပိုက်ချသမားတိ နန့် ပင်လယ်ပြင် ခရီးလားတိအဖြစ် အသက်မွီးကတ်တေ။ အာရပ်ကုန်သည်တိနန့် ပညာတတ်လူတန်းစားတိကိုမူ ဂနိ ကန်ပေါင်း ဂလန် (Kampong Glam) တည်ဟိရာ မြစ်ဝ၏ အရှိ့တောင်ဗက်မာ တွိ့ရရေ။ စိကေချေလှောက်ရေ ဥရောပ အခြီချနီထိုင်သူတိမာမူ ဖို့ဒ်ကိန်းနင်းဟေး (Fort Canning Hill) နန့် စင်ကာပူမြစ်၏ အပေါ်ပိုင်းဒေသတိမာ နီထိုင်ကတ်ရေ။ ဥရောပတိုင်းရင်းသားတိပိုင်သျှောင် အစောပိုင်း အိန္ဒိယက ပြောင်းရွေ့လာသူရို့စွာလည်း ကုန်းတွင်းပိုင်းဒေသတိမာ အခြီချနီထိုင်ကတ်ပြီး ဂနိ လစ်တဲလ်အင်ဒီးယား (Little India) တည်ဟိရာနီရာဖြစ်တေ။ ကမ်ပေါင်း (kampongs) ဟုခေါ်ရေ ကျေးလက်ဒေသ အခြီချနီထိုင်သူတိနန့် ပတ်သက်ပြီးကေမူ အသိနည်းပြီး လွတ်လပ်ရီးရပြီး ၁၉၆၀ခုနှစ်တိ နှောင်းပိုင်း စင်ကာပူအစိုးရက ယင်းပိုင်နီထိုင်သူတိကို မကန်မဝှန် ရွိ့ပြောင်းနီရာချရေ အချိန်မှရာ သိဟိရရေ။ === ဒုတိယကမ္ဘာစစ် === [[File:CIA World Factbook map of Singapore (English).png|thumb|250px|စင်ကာပူ၏ မြီပုံ]] ဂျပန်ရို့ အင်အားကြီးထွားမလာခင်နှစ်တိမာ ဗြိတိသျှရို့စွာ ဂျပန်ရို့၏စစ်တပ်တိ အယင့်ယင် ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်လာရေ ကို သတိပြုမိရေ။ အရှိ့တောင်အာသျှဟိ သူရို့ဧ့ ပိုင်ဆိုင်မှုတိကို ကာကွယ်ဖို့အတွက် ဗြိတိသျှရို့စွာ စင်ကာပူ၏ မြောက်ဘက်ဆုံးအပိုင်းမာ ရီတပ်အခြီစိုက်စခန်းကို တည်ဆောက်ဖို့ ဆုံးဖြတ်ခကတ်တေ။ ယကေလေ့ ဥရောပဟိ ဂျာမန်စစ်ပွဲကြောင့် စစ်သင်းဖိုးတိနန့် စစ်လက်နက်တိကို ဥရောပသို့ ယူဆောင်လားခရရေ။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းမာ ဂျပန်ဘုရင့်တပ်မတော် (the Imperial Japanese Army) သည် မလာယာ ကို ကျူးကျော်ခပြီးကေ စင်ကာပူတိုက်ပွဲကို ပြင်းထန်စွာဖြစ်စီခရေ။ ပြင်ဆင်မှုအားနည်း၍ တပ်အမြောက်အမြားမာ ဥရောပမာ ရောက်နီရေ ဗြိတိသျှရို့မာ ၆ ရက်အတွင်းမာ ယှုံးနိမ့်ခပြီးကေ မသိမ်းပိုက်နှိုင်ရေ ခံတပ်ဟုဆိုရေ နီရာကို ၁၉၄၂ ခုနှစ် ဖေဖဝါရီလ ၁၅ ရက်မာ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး တိုမိုယူကီ ယာမာရှီတာ (General Tomoyuki Yamashita) သို့ လက်နက်ချခရရေ။ ယင်းလက်နက်ချမှုနန့် ပတ်သက်ပြီးကေ "ဗြိတိသျှသမိုင်းမာ အဆိုးရွားဆုံး ဝဋ်ဆိုက်မှု နန့် အကြီးကျယ်ဆုံးရေ လက်နက်ချမှု" ဆိုပနာ ဗြိတိသျှဝန်ကြီးချုပ် ဝင်စတန်ချာချီက ဖော်ပြခရေ။ ဗြိတိသျှ ရီတပ်အခြီစိုက်စခန်းကို ဂျပန်ရို့ သိမ်းပိုက်၍ အသုံးမပြု နှိုင်ခင်အချိန်က ပင် ဖျက်စီးခရေ။ ဂျပန်ရို့ က စင်ကာပူကို ရှိုးနန်တိုး (昭南島, Shōnantō?) ဟုအမည်ပီးခပြီးကေ "Shōwa no jidai ni eta minami no shima" ("昭和の時代に得た南の島", "Shōwa no jidai ni eta minami no shima"?) သို့ ရှိုဝါခေတ်မာ ရဟိခရေ တောင်ဘက်ကျွန်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေ။ ဂျပန်ရို့သည် လက်နက်ချပြီး တလအကြာ ၁၉၄၅ စတ်တင်ဘာလ ၁၂ ရက်တထိကျွန်းကို သိမ်းယူထားခပြီးကေ ယပြီးနောက်မာ ဗြိတိသျှရို့က ပြန်ပနာသိမ်းပိုက်ခရေ။ ရှိုးနားတိုးကို အိန်းဂလိချ်ဘာသာစကားနန့် စယိုနန်(Syonan-to) တို သို့ စယိုနန် (Syonan) ဟု ရီးကတ်ပြီး အဓိပ္ပာယ်မာ တောင်ဘက်၏ အလင်းရောင်ဆိုပနာ ဖြစ်တေ။ === လွတ်လပ်ရီးခေတ် === စင်ကာပူသည် ၁၉၅၉ခုနှစ်မာ ဗြိတိသျှအင်ပါယာအတွင်းမာ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရပြည်နယ် ဖြစ်လှာခပြီးကေ ယူစွတ်ဘင် အီရှက် (Yusof bin Ishak) သည် ပထမဆုံး Yang di-Pertuan Negara (ပြည်နယ်တခုလုံး၏ ထင်ယှားရေအုပ်ချုပ်သူ) ဖြစ်လှာခပြီးကေ [[လီကွမ်းယု]] မာ ပထမဆုံး ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်တေ။ ဗြိတိန်၏ အောက်မှ ၁၉၆၃ ခုနှစ် သြဂတ်လမာ လွတ်လပ်ရီး ကြေညာခရေ။ ၁၉၆၂ စတ်တင်ဘာမာ ခွဲရီးတွဲရီး ဆန္ဒခံယူပွဲ၏ ရလဒ်ကြောင့် မလာယာ၊ ဆာဘား နန့် ဆာရာဝက်ရို့ နန့်အတူ မပခက်ချေရှား ဖက်ပြားဆတ်ပြည်ထောင်စုနန့် ပူးပေါင်းခရေ။ ယကေလေ့ ၂ နှစ်အကြာမာ ပြည်နယ်၏ ပီအေပီ အစိုးရနန့် ဖက်ပြားဆတ် ကွာလာလမ်ပူ အစိုးရရို့ အယူအဆပိုင်းဆိုင်ရာ ကမ္ဘာလှောက်စကားအက်မှု ရို့ကြောင့် စင်ကာပူသည် ဖက်ပြားဆတ်ပြည်ထောင်စုက ခွဲထွက်ခရေ။ စင်ကာပူသည် ၁၉၆၅ ခုနှစ် သြဂတ်လ ၉ ရက်မာ နိုင်ငံတနိုင်ငံအဖြစ် တရားဝင်ရပ်တည်ခရေ။ ယူစွတ်ဘင်အီရှက်သည် စင်ကာပူ၏ ပထမဆုံးသမ္မတအဖြစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုခပြီးကေ လီကွမ်းယုမာ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဆက်ပနာဟိနိန်ခရေ။ ကိုယ့်ဘာသာ ပြည့်စုံလုံလှောက်ယောင် ကြိုးစားကေလေ့ နိုင်ငံအသစ်တခုအနိန်နန့် စင်ကာပူသည် အလုပ်လက်မဲ့ဦးရေ ပေါများခြင်း၊ နီအိမ်အလုံအလောက်မဟိခြင်း၊ မြီနီရာ နန့် သဘာဝ အရင်းအမြစ် ယှားပါးခြင်းစရေ ပြဿနာတိနန့် ကြုံတွိရရေ။ လီကွမ်းယူ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် အုပ်ချုပ်ခရေ ၁၉၅၉ က ၁၉၉၀ တထိအချိန်ကာလအတွင်း သူဧ့အစိုးရရေ အလုပ်လက်မဲ့များပြားရေ ပြဿနာ၊ လူနီမှုအဆင့်အတန်းကို မြှင့်တင်ခြင်း နန့် ပြည်သူ့အိမ်ရာ စီမံကိန်းမကန်မဝှန်ကို အကောင်အထည်ဖော်ခြင်း စရေ ပြဿနာတိကို ဖြီယှင်းခရေ။ ယင်းအချိန်သည် နိုင်ငံ၏ စီးပွားရီး အခြီခံအဆောက်အအုံ၏ အုတ်မြစ်ကို ချပီးခရေ အချိန်ကာလဖြစ်တေ။ လူမျိုးရီးပြဿနာတိ၏ ခြိမ်းဒုံဇောက်မှုတိကိုလည်း ထိန်းချုပ်ပီးခပြီးကေ ကလွေသျှေတိုင်း စစ်မှုမထမ်းမနီရစနစ်နန့် လွတ်လပ်ရေနိုင်ငံ၏ ကာကွယ်ရီးစနစ်တကို တည်ဆောက်ခရေ။ ၁၉၉၀ မာ [[ဂိုချုပ်တောင်]]က လီကွမ်းယု၏ ဝန်ကြီးချုပ်နီရာကို ဆက်ခံခရေ။ သူဧ့အချိန်ကာလအတွင်းမာ ၁၉၉၇ အာသျှစီးပွားရီး ပြဿနာ ၏ ရိုက်ခတ်မှုတိ၊ ၂၀၀၃ ခုနှစ် ဆားရောဂါ ပြန့်နှံ့မှု၊ စတ်တင်ဘာ ၁၁ရက် တိုက်ခိုက်မှုအပြီး ဂျမားအစ္စလာမ်မီးယားအဖွဲ့၏ အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်ဖို့ မျောက်ခြောက်ခြောက်မှုတိကို ဖြီယှင်းပီးခရေ။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်မာ လီကွမ်းယု၏ သားအကြီးဆုံးဖြစ်ရေ [[လီရှန်လုံး]]သည် စင်ကာပူ၏ တတိယမြောက် ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်လာခရေ။ သူဧ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တိထဲက မှတ်သားလှောက်ရေ ဆုံးဖြတ်ချက်မာ နိုင်ငံခြားကမ္ဘာလှည့် ခရီးစွာတိကို သိမ်းသွင်းနှိုင်ဖို့အတွက် ကာစီနို အလောင်းအစားရုံဖွင့်လှစ်ဖို့ အစီအစိုင်ပင် ဖြစ်တေ။ == နိုင်ငံရီးနန့် အစိုးရ == [[File:Parliament_House_Singapore.jpg|thumb|250px|ပါလီမန် အဆောက်အအုံ]] [[File:Old Supreme Court Building 3, Jan 06.JPG|thumb|right|တရားရုံးချုပ် အဆောက်အဦး အဟောင်း]] စင်ကာပူသည် ဝက်မင်စတာစနစ် ကျင့်သုံးရေ ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံဖြစ်ပြီးကေ အစိုးရမာ လွှတ်တော်တခုတည်းသာဟိပြီးကေ မဲဆန္ဒနယ် အသီးသီးကို တက်စားပြုရေ ကိုယ်စားလှယ်တိပါဝင်ရေ။ စင်ကာပူနိုင်ငံ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေအရ နိုင်ငံရီးစနစ်ကို တက်စားပြုပါဝင်ရေ ဒီမိုကရေစီစနစ်အဖြစ် ပြဋ္ဌာန်းထားရေ။<ref name=autogenerated4>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sn.html|title=World Factbook – Singapore|publisher=U.S. Central Intelligence Agency|accessdate=12 June 2011|archivedate=28 December 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101228230816/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sn.html}}</ref> ဖရီးဒမ်း ဟောက်စ်က စင်ကာပူအား ကမ္ဘာ့လွတ်လပ်မှု အစီအစာခံစာမာ တစိတ်တပိုင်း လွတ်လပ်ရေ နိုင်ငံအဖြစ် ဖော်ပြထားပနာ အီကော်နောမစ် မဂ္ဂဇင်းကုန်ပုတ် စင်ကာပူ နိုင်ငံအား ဒီမိုကရေစီ ညွှန်းကိန်းမာ ၄ ဆင့် ဟိရေ အနက် တတိယ အဆင့် အဖြစ် သတ်မှတ်ထားရေ။ <ref name=autogenerated4 /> စင်ကာပူအား အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပွင့်လင်းမြင်သာမှု အဖွဲ့က ကမ္ဘာထက်မာ ခြစားမှု အကင်းဆုံး နိုင်ငံ အဖြစ် အစိုင်တစိုက် သတ်မှတ်လေ့ ဟိရေ။<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.transparency.org/policy_research/surveys_indices/cpi/2009/cpi_2009_table|title=Corruption Perceptions Index 2009|publisher=Transparency International|year=2009|accessdate=1 June 2010|archivedate=12 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190112022807/https://www.transparency.org/}}</ref> အုပ်ချုပ်ရီးအာဏာသည် ဝန်ကြီးချုပ်နန့် သမ္မတ ဦးဆောင်ရေ အစိုးရ အဖွဲ့မာ ဟိရေ။ <ref name="autogenerated1" /> သမ္မတအား တနိုင်ငံလုံးက မဲစနစ်နန့် ရွီးချယ်လေ့ ဟိပြီး နိုင်ငံတော်၏ပိုင်ဆိုင်မှုတိ နန့် တရားသူကြီးတိ ရွီးချယ်ခြင်းစရေ ကိစ္စရပ်တိ နန့် ပတ်သက်လျှင် ဗီတိုအာဏာ ကျင့်သုံးနှိုင်ရေ အခွင့်ဟိပြီး ကျန်ရေအချိန်တိမာမူ ပြယုဂ်ရာထူးတခုရာလျှင် ဖြစ်တေ။<ref>{{cite web|url=http://www.istana.gov.sg/content/istana/thepresident.html|title=The President|publisher=Singapore Government|accessdate=26 June 2011|archivedate=11 June 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110611130556/http://www.istana.gov.sg/content/istana/thepresident.html}}</ref> ပါလီမန်သည် အစိုးရဧ့ ဥပဒေပြု အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် တည်ဟိရေ။ ပါလီမန်အမတ်တိမာ ရွီးချယ်ခံရသူတိ၊ မဲဆန္ဒနယ် မဟိရေသူတိအပြင် ခန့်အပ်ထားသူတိလေ့ ပါဝင်ရေ။ အရွီးချယ်ခံ အမတ်တိမာ ပါလီမန်သို့ မဲများရေသူ အနိုင်ရရေ စနစ်နန့် မဲဆန္ဒနယ် တခုမာ တဦးချင်းကေလေ့ကောင်း၊ တချို့ မဲဆန္ဒနယ်တိမာ အုတ်ပြတ်ကေလေ့ကောင်း ရွီးချယ်လေ့ ဟိရေ။<ref name="parliament.gov.sg">{{cite web|url=http://www.parliament.gov.sg/members-parliament|title=Members of Parliament|publisher=Government of Singapore|accessdate=12 June 2011|archivedate=17 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110417154628/http://www.parliament.gov.sg/members-parliament}}</ref> ၁၉၅၉ ခု ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် ရရေ အချိန်ကစပြီးကေ ပြည်သူ့ အက်ရှင် ပါတီက ရွီးကောက်ပွဲတိုင်းမာ တိစုကို အနိုင်ရခရေ။<ref name="freedomhouse">{{cite web|url=http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=22&year=2010&country=7915|title=Freedom in the World 2010 – Singapore|publisher=Freedom House|accessdate=12 June 2011|archivedate=7 January 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120107002407/http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=22&year=2010&country=7915}}</ref> ရွီးကောက်ပွဲတိမာ သန့်ယှင်းကေလေ့ ရွီးကောက်ပွဲအာဏာပိုင်အဖွဲ့မာ အစိုးရက သပ်သပ်ဖြစ်မနီခြင်း နန့် အစိုးရက မီဒီယာတိထက်မာ ကြီးစွာရေ ဩဇာသက်ရောက်မှု ဟိခြင်းရို့ ဟိရေ။ ဖရီးဒမ်းဟောက်စ်က စင်ကာပူအား တစိတ်တပိုင်း လွတ်လပ်စွာလို့ ကမ္ဘာပေါ်ဟိ လွတ်လပ်မှု အစီအစာခံစာမာ ဖော်ပြထားပနာ<ref name="freedomhouse" /> အီကော်နောမစ် မဂ္ဂဇင်းက စင်ကာပူအား ဒီမိုကရေစီ ညွှန်းကိန်း အဆင့် ၄ဆင့်မာ ဒုတိယမြောက် အဆင့် ဖြစ်ရေ ချို့ယွင်းချက် ဟိရေ ဒီမိုကရေစီ စနစ် ဟိရေ နိုင်ငံဟု ဖော်ပြထားရေ။<ref>{{cite web|url=http://graphics.eiu.com/PDF/Democracy_Index_2010_web.pdf|title=Democracy index 2010|work=The Economist|year=2010|accessdate=19 February 2011|archive-date=6 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180606141853/http://graphics.eiu.com/PDF/Democracy_Index_2010_web.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.freedomhouse.org/report/freedom-world/2013/singapore |title=Singapore |publisher=Freedom House |date=2013 |accessdate=28 May 2014 |archivedate=3 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140503011701/http://www.freedomhouse.org/report/freedom-world/2013/singapore }}</ref> ယကေလေ့သော့ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ပါလီမန်ရွီးကောက်ပွဲမာ အလုပ်သမပါတီဦးဆောင်ရေ အတိုက်အခံအဖွဲ့က ပါလီမန်မာ အမတ် ၇ နီရာတထိ တိုးတက်ရယူလာနှိုင်ခရေ။<ref>{{cite news|url= http://www.channelnewsasia.com/stories/specialreport/news/1127434_162/1/.html|title= GE: Singapore's PAP returns to power|work= Channel NewsAsia|location= Singapore|date= 8 May 2011|accessdate= 9 February 2014|archivedate= 5 January 2012|archiveurl= https://web.archive.org/web/20120105192718/http://www.channelnewsasia.com/stories/specialreport/news/1127434_162/1/.html}}</ref> ၂၀၁၅ ခုနှစ် ရွီးကောက်ပွဲမာ ပြည်သူ့အက်ရှင်ပါတီက အပြတ်အသတ်အနှိုင်ရပနာ အာဏာရခပြီးကေ အမတ်နီရာ ၈၉ နီရာတွင် ၈၃ နီရာ ရယူနှိုင်ခကာ မဲရာခိုင်နှုန်း ၇၀% ရဟိခရေ။ ဂေါလ်အပ် စစ်တမ်းက စင်ကာပူမာ နီထိုင်သူ ၈၄%သည် အစိုးရ အထက်မာ ယုံကြေစွာလို့ အစီအစာခံ ဖော်ပြထားတွက်နန့် ကမ္ဘာထက်မာအမြင့်ဆုံး ရဟိရေနိုင်ငံတိမာ တခုအပါအဝင်ဖြစ်တေ။<ref>{{cite news |url=http://www.gallup.com/opinion/gallup/182141/lee-kuan-yew-lasting-legacy-good-life-singapore.aspx |title=Lee Kuan Yew's Lasting Legacy: A Good Life in Singapore |date=March 25, 2015 |publisher=Gallup |accessdate=20 October 2015 |archivedate=16 October 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151016034143/http://www.gallup.com/opinion/gallup/182141/lee-kuan-yew-lasting-legacy-good-life-singapore.aspx }}</ref> စင်ကာပူနိုင်ငံ၏ ဥပဒေမာ အိန်းဂလိချ် အများသုံး ဥပဒေကို အခြီခံထားကေလေ့ ကွဲလွဲချက်တချို့ဟိရေ။ ၁၉၇၀ ခုနှစ်မာ ဂျူရီလူကြီးတိနန့် ဆုံးဖြတ်ရေ စနစ်ကို ဖျက်သိမ်းခပြီး တရားစီရင်ခြင်းကို တရားသူကြီး တဦးကသာ ဆုံးဖြတ်လီရေ။ စင်ကာပူမာ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြစ်ဒဏ်ပီးမှုတိ ဟိပြီး မုဒိမ်းမှု၊ အဓိကရုဏ်းမှု၊ ဖျက်ဆီးမှုနန့် တချို့ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရီးဆိုင်ရာပြစ်မှုတိ အတွက် ဆတ်ကျာသတ်ပီးရေ စနစ် ဟိရေ။<ref>{{cite web|url= http://www.corpun.com/singfeat.htm|title=Judicial caning in Singapore, Malaysia and Brunei|publisher=World Corporal Punishment Research|year=2008|accessdate=2 July 2011}}</ref><ref>{{cite news|author=Kuntz, Tom|title=Ideas & Trends; Beyond Singapore: Corporal Punishment, A to Z|url=http://www.nytimes.com/1994/06/26/weekinreview/ideas-trends-beyond-singapore-corporal-punishment-a-to-z.html?scp=29&sq=?pagewanted=1|date=26 June 1994|newspaper=The New York Times}}</ref> လူသတ်မှုနန့် တချို့ မူးယစ်ဆီးဝါးရောင်းဝယ်မှု၊ သေနတ်နန့်ဆိုင်ရေ ပြစ်မှုတိအတွက် မပီးမနီရ သီဒဏ်စနစ် ဟိရေ။<ref>{{cite web|url=http://www.travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_1017.html#crime|title=Singapore country specific information|publisher=U.S. Department of State|date=19 March 2010|accessdate=9 February 2014|archivedate=30 December 2004|archiveurl=https://web.archive.org/web/20041230204937/http://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_1017.html#crime}}</ref> အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လူ့အခွင့်အရီးအဖွဲ့၏ အဆိုအရ တချို့ တရားဥပဒေကျင့်သုံးမှုတိမာ အပြစ်ဟိကြောင်းမပြနိူင်မချင်း အပြစ်ကင်းမဲ့သည် ဆိုရေ တရားခံ၏ ရပိုင်ခွင့်နန့် ပတ်သက်ပြီးကေ ဗလဗွီသတ်မှုတိ ဟိရေလို့ ဆိုထားပနာ ကမ္ဘာထက်မာ လူဦးရွီ ပန်တရာအရ တွက်ကြေ့ကေ သီဒဏ်ပီးမှု အမြင့်မားဆုံး ဖြစ်စွာလို့ ဆိုထားရေ။ အစိုးရက လူ့အခွင့်အရီး အဖွဲ့၏ ပြောကြားချက်ကို ပြန်ပနာ ငြင်းချက် ထုတ်ခရေ။<ref name=response>{{cite press release|title=The Singapore Government's Response To Amnesty International's Report "Singapore – The Death Penalty: A Hidden Toll Of Executions"|publisher=Ministry of Home Affairs|url=http://www.mha.gov.sg/basic_content.aspx?pageid=74|date=30 January 2004|accessdate=22 April 2010|archive-date=25 January 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100125195351/http://www.mha.gov.sg/basic_content.aspx?pageid=74|url-status=dead}}</ref> ၂၀၀၈ ခုနှစ် စစ်တမ်းအရ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ စီးပွားရီးဆိုင်ရာ ဝန်ထမ်းတိက အာသျှ၌ စင်ကာပူ နန့် ဟောင်ကောင်ရို့မာ ကောင်းဘီယက် တရားစီရင်ရီး စနစ် ဟိရေလို့ ယုံကြေကတ်တေ။<ref>{{cite news|agency=Agence France-Presse|url=http://www.abs-cbnnews.com/world/09/15/08/hong-kong-has-best-judicial-system-asia-business-survey|title=Hong Kong has best judicial system in Asia: business survey|work=ABS-CBN News|location=Philippines|date=15 September 2008|accessdate=23 August 2010|archivedate=11 May 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110511090005/http://www.abs-cbnnews.com/world/09/15/08/hong-kong-has-best-judicial-system-asia-business-survey}}</ref> ၂၀၁၁ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့တရားမျှတမှု စီမံကိန်း၏ တရားဥပဒေစိုးမိုးမှု ညွှန်းကိန်းမာ စင်ကာပူသည် လုံခြုံရီးနန့် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားရီး၊ ခြစားမှု ကင်းမဲ့ခြင်း၊ ရာဇဝတ်မှုဆိုင်ရာ တရားစီရင်မှု အတွက် ထိရောက်မှုရို့မာ ကမ္ဘာ့ထိပ်ဆုံးနိုင်ငံတိမာ ပါဝင်ခရေ။ ယကေလေ့သော့ လွတ်လပ်စွာပြောဆိုခွင့်နန့် လွပ်လပ်စွာစုဝီးခွင့် နှစ်ခုစလုံးမာမူ ရမှတ် နည်းခရေ။<ref>{{cite web |url=http://www.worldjusticeproject.org/country/singapore |title=Singapore |publisher=World Justice Project |location=Washington DC |date=No date |accessdate=5 July 2013 |archivedate=1 January 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140101191144/http://www.worldjusticeproject.org/country/singapore }}</ref> လူငါးဦးထက် ပို⁠၍ စုဝီးပါက ရဲတပ်ဖွဲ့က ခွင့်ပြုချက် လိုအပ်ပြီး ဆန္ဒပြမှုတိကို စပီကာကော်နာမာသာ တရားဝင် ပြုလုပ်ခွင့် ဟိရေ။ <ref>{{cite news |url=http://in.reuters.com/article/2009/01/17/idINIndia-37501620090117 |title=Singapore to toughen protest laws ahead of APEC meet |agency=Reuters |date=17 January 2009 |accessdate=31 July 2012 |archivedate=4 November 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151104222414/http://in.reuters.com/article/2009/01/17/idINIndia-37501620090117 }}</ref> == နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရီး == [[File:Lee Kuan Yew Cohen.jpg|thumb|left|alt=Ambassador to the USA Chan Heng Chee, Lee Kuan Yew, and US Secretary of Defense William Cohen in a room|စင်ကာပူ၏ ဝါရင့်ဝန်ကြီး ဖြစ်သူ [[လီကွမ်းယု]] နန့် အမေရကန်နိုင်ငံ သံအမတ် ဖြစ်သူ ချန်ဟိန်းချီး ရို့ ၂၀၀၀ ခုနှစ် လီကွမ်ယူ အမေရကန်နိုင်ငံသို့ အလည်အပတ်ရောက်ဟိစဉ် အမေရကန် ကာကွယ်ရီး ဝန်ကြီး ဝီလီယံ ကိုဟင် နန့် တွိ့ဆုံကြစဉ်။]] စင်ကာပူနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားရီး ပေါ်လစီမာ အရှိ့တောင်အာသျှနန့် ပတ်ဝန်းကျင် နယ်မြီတိအား လုံခြုံစိတ်ချရမှု ဟိစီဖို့ ရည်ရွယ်ချမှတ် ထားရေ။ အခြီခံ သဖောတရားမာ ဒေသအတွင်း နိုင်ငံရီး နန့် စီးပွားရီး တိုင်းမှု ရဟိစီရီး ဖြစ်တေ။<ref name="govt.nz">{{cite web|url=http://www.asean.fta.govt.nz/singapore-foreign-relations|title=Australia – New Zealand Free Trade Agreement (AANZFTA)|publisher=New Zealand Government|date=4 December 2008|accessdate=18 February 2011|archivedate=11 May 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110511232224/https://www.asean.fta.govt.nz/singapore-foreign-relations}}</ref> စင်ကာပူမာ အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံ ၁၈၀ ကျော်နန့် သံတမန် ဆက်ဆံရီး ဟိရေ။<ref>{{cite web|url=http://www.mfa.gov.sg/content/mfa/missions/singapore_mission/mission_locator.html|title=Singapore Missions Overseas|publisher=Ministry of Foreign Affairs|accessdate=27 January 2014|archivedate=15 March 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180315105110/https://www.mfa.gov.sg/content/mfa/missions/singapore_mission/mission_locator.html}}</ref> ၂၀၀၂ ခုနှစ်ကစတင်ပနာ နှစ်စိုင် နိုင်ငံတကာ မဟာဗျူဟာ လိလာရီး ဌာန က ကြီးမှူး၍ အစိုးရ တိ ပူးပေါင်းကျင်းပရေ လုံခြုံရီး ဖိုရမ် ဖြစ်ရေ ရှန်ဂရီလာ ဒိုင်ယာလော့ခ်ကို အိမ်သျှင် အဖြစ်လက်ခံ ကျင်းပခဲ့ကာ အာသျှ-ပစိဖိတ် ဒေသ နန့် ဥရောပက ဝန်ကြီးတိ နန့် ကာကွယ်ရီး ဆာဗေတိ တက်ရောက်လေ့ ဟိရေ။ ယင်းပိုင် အဆင့်မြင့် ဆာဗေတိ အကြား ဆွီးနွီးပွဲက ထိပ်တိုက်ရှိဆိုင်မှု ပြဿနာ တိ ဖြစ်ရေ အရှိ နန့် တောင်တရုတ်ပင်လယ်ဟိ နယ်မြီ စကားအက်မှုတိ ကို ဩဇာ လွှမ်းမိုးမှု ဟိခပြီး တကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ လုံခြုံရီး နန့် အကြမ်းဖက်မှု နှိမ်နင်းရီး ကိစ္စရပ်တိကိုလည်း ဆွီးနွီးကတ်တေ။ အာပါးသို့ယံ အဖွဲ့ကို စတင်တည်ထောင်ခရေ နိုင်ငံ ၅ နိုင်ငံမာ တနိုင်ငံ အပါအဝင် ဖြစ်ပြီးကေ <ref>{{cite web|url=http://www.asean.org/64.htm|title=Overview|publisher=ASEAN|year=2009|accessdate=18 February 2011|archivedate=26 January 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090126233311/http://www.asean.org/64.htm}}</ref> စင်ကာပူနိုင်ငံသည် အာပါးသို့ယံ ကုန်သည်မှု လွတ်လပ်ဒေသ နန့် အာပါးသို့ယံ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ဒေသရို့ ဖြစ်ပေါ်စီရီး အတွက် အခိုင်အမာ အားပီးသူ ဖြစ်တေ။ ဇာကြောင့်ဆိုကေ စင်ကာပူ၏ စီးပွားရီး ဖွံ့ဖြိုးမှုကို ဒေသအတွင်း စီးပွားရီး ဖွံ့ဖြိုးမှုတိနန့် နီးနီးစပ်စပ် ဆက်နွယ်နီသောကြောင့်ပင် ဖြစ်တေ။ အယင် ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်ရေ ဂိုဒုံဇောက်တောင် က အာပါးသို့ယံ စီးပွားရီး အသိုင်းအဝန်း ဖြစ်ပေါ်စီဖို့ အဆိုပြုခပြီးကေ အဂု လက်ဟိ အာပါးသို့ယံ ကုန်သည်မှု လွတ်လပ်ဒေသ ထက် ပိုပြီးကေ ရေ ဘုံစျီးကွက် တခု ဖြစ်စီရန် တထိပင် ဖြစ်တေ။ ယင်း အကြံအစည်ကို ၂၀၀၇ ခုနှစ်မာ သဖောတူညီချေမှု ရခပြီးကေ ၂၀၁၅ ခုနှစ်မာ အကောင်အထည်ဖော်ဖို့ ဖြစ်တေ။ တခြားသော ဒေသဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းတိကလေ့ စင်ကာပူနိုင်ငံ အတွက် အရီးပါရေ။ စင်ကာပူသည် အာသျှ-ပစိဖိတ် စီးပွားရီး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရီး အဖွဲ့ အတွင်းရီးမှူးချုပ် ရုံးထိုင်ရာ မြို့ ဖြစ်တေ။ စင်ကာပူသည် တခြားသော ဒေသဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းတိ ဖြစ်ကတ်ရေ အာသျှ-ဥရောပ အစည်းအဝီး အဖွဲ့၊ အရှိ့အာရှ နန့် လက်တင် အမင်ရိက ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်ရီး ဖိုရမ်၊ အဓိက မြို့တော် ၂၁ မြို့၏ အာသျှ ကွန်ယက် နန့် အရှိ့အာရှ ထိပ်သီး အစည်းအဝီး အဖွဲ့ ရို့မာလည်း ပါဝင်ရေ။<ref name="govt.nz" /> ယင်းချင့်အပြင် ဘက်မလိုက် လှုပ်ယှားမှု၏ အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံ တနိုင်ငံလည်း ဖြစ်ရေအပြင်<ref>{{cite web |url=http://www.nam.gov.za/background/members.htm |title=NAM Member States |publisher=The Non-Aligned Movement |date=23 January 2002 |accessdate=18 February 2011 |archivedate=9 December 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101209233514/http://www.nam.gov.za/background/members.htm }}</ref> ဓနသအူးယ အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံ တနိုင်ငံလည်း ဖြစ်တေ။<ref>{{cite web |url= http://www.thecommonwealth.org/Internal/142227/members/ |title=Member States |publisher=Commonwealth Secretariat |accessdate=18 February 2011}}</ref> ယေဘုယျအနိန်နန့် တခြားသော အာပါးသို့ယံ အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံတိနန့် ဆက်ဆံရီး နနောင်းကေလေ့ သဖောထား ကွဲလွဲမှုတိ ဟိတတ်ပြီး <ref name="govt.nz" /> အိမ်နီးချင်း နိုင်ငံတိ ဖြစ်ရေ မပခက်ချေရှားနိုင်ငံ နန့် အင်ဒိုနီးရှား နိုင်ငံ ရို့ဧ့ ဆက်ဆံရီးမာ တခါတရီမာ တင်းမာ တတ်ရေ။<ref name="Rocky">{{cite news |url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/174284.stm |title= Malaysia and Singapore: A rocky relationship |work=BBC News |date=18 September 1998 |first=Rob |last=Gifford}}</ref> မပခက်ချေရှား နန့် စင်ကာပူရို့စွာ ရီချို ရောင်းဝယ်မှု ကိစ္စနန့် <ref name="Disputes">{{cite web |url= https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2070.html |title= World Factbook&nbsp;– Field Listing: International disputes |publisher= Central Intelligence Agency (USA) |accessdate= 18 February 2011 |archivedate= 14 May 2011 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20110514215411/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2070.html }}</ref> မပခက်ချေရှား ဝေဟင် ပိုင်နက်အား စင်ကာပူ စစ်တပ်က အသုံးပြုမှု<ref name="Rocky" /> စရေ ကိစ္စရပ်တိနန့် ပတ်သက်ပြီးကေ စကားများခဲ့ ဖူးရေ။ နယ်နိမိတ် ကိစ္စများနန့် ပတ်သတ်၍ မပခက်ချေရှား နန့် အင်ဒိုနီးရှား နိုင်ငံရို့နန့် ပြဿနာ ဟိပြီး နှစ်နိုင်ငံစလုံးက စင်ကာပူက ပင်လယ်တွင်း မြီတိ တိုးချဲ့တည်ဆောက်မှု နန့် ပတ်သက်ပြီးကေ စင်ကာပူအား သဲရောင်းချခြင်းကို ပိတ်ပင်ထားရေ။<ref>{{cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article1527751.ece |title=Singapore accused of land grab as islands disappear by boatload |first=Richard |last=Lloyd Parry |work=The Times |location=London |date=17 March 2007 |accessdate=10 October 2015 |archivedate=10 May 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110510021433/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article1527751.ece }}{{subscription required}}</ref> အယင်က စကားအက်မှုတိကို [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ တရားရုံး]]က ဖြီယှင်း ပေးခဖူးရေ။ မလက်ကာ ရီလက်ကြားဟိ ပင်လယ်ဒမြ ပြဿနာမာမူ သုံးနိုင်ငံ လုံးအတွက် ရတက်မအေးစရာ ကိစ္စတခု ဖြစ်တေ။ <ref name="Disputes" /> ဘရူနိုင်းနိုင်ငံနန့် စီးပွားရီး ပေါင်းစပ်မှု နီးကပ်စွာ တည်ဟိပြီး စင်ကာပူ ဒေါ်လာနန့် ဘရူနိုင်း ဒေါ်လာဖို့ တန်ဖိုး တတူတူ ဖြစ်ပြီးကေ စင်ကာပူ ဒေါ်လာကို ဘရူနိုင်း နိုင်ငံမာ သုံးစွဲနိုင်ပိုင် ဘရူနိုင်း ဒေါ်လာကိုလေ့ စင်ကာပူမာ သုံးစွဲနှိုင်ရေ။<ref>{{cite web |url= http://www.asean.fta.govt.nz/brunei-foreign-and-trade |title= Brunei Foreign and Trade Relations: ASEAN |publisher= New Zealand Ministry of Foreign Affairs and Trade |date= 14 January 2009 |accessdate= 18 February 2011 |archivedate= 8 September 2009 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20090908043151/http://asean.fta.govt.nz/brunei-foreign-and-trade/ }}</ref> တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတ နိုင်ငံနန့် သံတမန် ဆက်ဆံရီးကို ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်တိမာ စတင်ခပြီးကေ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်တိမာ သံတမန် ဆက်ဆံမှု အပြည့်အဝ ပြုလုပ်ခရေ။ ယင့်အချိန်မှစပြီးကေ တရုတ် နန့် စင်ကာပူ နှစ်နိုင်ငံသည် အာပါးသို့ယံ-တရုတ် ဆက်ဆံရီးကို နနောင်းအောင် အဓိက လုပ်ဆောင်သူတိ ဖြစ်လာခရေ။<ref>{{cite news |author=Zhang Xuegang |url= http://english.peopledaily.com.cn/90001/90780/91342/6306042.html |title= Opening "window of opportunity" for China-Singapore cooperation |newspaper=People's Daily |location=Beijing |date=20 November 2007 |accessdate=31 July 2012}}</ref> စင်ကာပူ နန့် အမေရကန် နိုင်ငံရို့ဧ့ နီးစပ်ရေ ဆက်ဆံရီးမာ နှစ်ပေါင်းများကြီး ကြာခရာ ဖြစ်ပြီးကေ အထူးအနိန်နန့် ကာကွယ်ရီး၊ စီးပွားရီး၊ ကျန်းမာရီး နန့် ပညာရီး ကဏ္ဍတိမာ ဖြစ်တေ။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်မာ အမေရကန် ပြည်ထောင်စုသည် စင်ကာပူ၏ တတိယမြောက် အကြီးဆုံး ကုန်သွီဖက် ဖြစ်ပြီးကေ တရုတ်မာ ဒုတိယ ဖြစ်တွက်နန့် မပခက်ချေရှားမာ ပထမ ဖြစ်တေ။<ref>{{cite web |url= http://www.mti.gov.sg/ResearchRoom/Documents/app.mti.gov.sg/data/article/24221/doc/A6.2 |title= Total trade by selected country at current prices |publisher= Ministry of Trade and Industry (Singapore) |year= 2010 |accessdate= 31 July 2012 |archive-date= 2 October 2015 |archive-url= https://web.archive.org/web/20151002115415/https://www.mti.gov.sg/ResearchRoom/Documents/app.mti.gov.sg/data/article/24221/doc/A6.2 }}</ref> စင်ကာပူ နန့် အမေရကန် နှစ်နိုင်ငံဂြားမာ လွတ်လပ်စွာ ကုန်သွီမှု သဖောတူညီချက် ဟိပြီး စင်ကာပူသည် အမေရကန်နန့် ဆက်ဆံရီးအား တရုတ်၏ လွှမ်းမိုးမှုကို တန်ပြန်ဖို့ အတွက် အရီးပါရေဟု ယူဆရေ။<ref name="diplomat20120214">{{cite news |url= http://the-diplomat.com/asean-beat/2012/02/14/singapore-eyes-u-s-balance/ |title=Singapore Eyes U.S. Balance |work=The Diplomat |last=Matthew |first=David |location=Tokyo |date=14 February 2012 |accessdate=31 July 2012}}</ref> ၂၀၀၅ ခုနှစ်မာ လက်မှတ်ရီးထိုးခရေ နှစ်နိုင်ငံကြား မဟာဗျူဟာ ဖရိမ်ဝခ် သဖောတူညီချက်သည် လုံခြုံရီး နန့် ကာကွယ်ရီး ကိစ္စရပ်တိကို ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်ခြင်းကို တရားဝင် ဖြစ်စီခရေ။<ref>{{cite web |url=http://www.mindef.gov.sg/imindef/news_and_events/nr/2005/jul/12jul05_nr/12jul05_fs.html |title=Factsheet&nbsp;– The Strategic Framework Agreement |publisher=MINDEF |date=14 May 2012 |accessdate=31 July 2012 |archive-date=6 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130806195806/https://www.mindef.gov.sg/imindef/news_and_events/nr/2005/jul/12jul05_nr/12jul05_fs.html }}</ref> စင်ကာပူသည် ဒေသဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်သမား နှိမ်နင်းရီး ကိစ္စရပ်တိကို ဦးဆောင်ဦးရွက် တွန်းအားပီးခပြီးကေ ယင်းဧ့ နယ်နိမိတ်အတွင်း အကြမ်းဖက်သမားတိကို ကိုင်တွယ်ဖို့ ပြင်းထန်နနောင်းရေ ရပ်တည်ချက် ဟိရေ။ အဂု အချိန်ထိ အမေရကန် ဦးဆောင်ရေ ညွန့်ပေါင်း အဖွဲ့၏ အကြမ်းဖက်သမားတိအား တိုက်ခိုက်မှုကို ပံ့ပိုးခပြီးကေ နှစ်နိုင်ငံ ပူးပေါင်းပနာ အကြမ်းဖက်သမား နှိမ်နင်းခြင် နန့် အကြမ်းဖက်သမား ထိန်းချုပ်ရီး ကိစ္စရပ်တိ နန့် နှစ်နိုင်ငံ ပူးပေါင်း စစ်ရီး လိ့ကျင့်မှုတိ ပြုလုပ်ခရေ။ <ref name="govt.nz" /> == စစ်ရီး == [[File:US Navy 100716-N-0995C-155 The Singapore navy guided-missile frigate RSS Steadfast (FFG 70) and the corvette RSS Vigilance (90) are underway during Cooperation Afloat Readiness and Training (CARAT) Singapore 2010.jpg|thumb| ကာရက် စင်ကာပူ ၂၀၁၀ စစ်ရီး လိ့ကျင့်မှု အတွင်း တွိရရေ စင်ကာပူ စစ်သင်းဖိုး အာရ်အက်စ်အက်စ် စတက်ဒ်ဖတ်စ် နန့် အာရ်အက်စ်အက်စ် ဗဂျေးလင့် ရင်ဘောင်တန်း လားလာနီစဉ်]] စင်ကာပူနိုင်ငံ၏ စစ်တပ်သည် ဇာပိုင်ပင် ဆိုစီကာမူ အရှိ့တောင် အာသျှမာ နည်းပညာ အနီနန့် အမြင့်မားဆုံး စစ်တပ် ဖြစ်တေ။<ref>{{cite news|url=http://www.janes.com/news/defence/jdw/jdw100118_2_n.shtml|first=Trefor|last=Moss|date=18 January 2010|title=Buying an advantage|location=London|work=Jane's Defence Review|accessdate=11 October 2015|archivedate=23 January 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100123194946/http://www.janes.com/news/defence/jdw/jdw100118_2_n.shtml}}</ref> စင်ကာပူ စစ်တပ်မာ စစ်ကာပူ ကြည်းတပ်၊ စင်ကာပူ သမ္မတနိုင်ငံ ရီတပ် နန့် စင်ကာပူ သမ္မတနိုင်ငံ လီတပ်ရို့ ပါဝင်ရေ။ စင်ကာပူ စစ်တပ်သည် နိုင်ငံ၏ လွတ်လပ်ရီးကို အာမခံပီးသူ အဖြစ် ရှုမြင်ကတ်တေ။<ref>{{cite news|url=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/285586/1/.html|title=SAF remains final guarantor of Singapore's independence|work=Channel NewsAsia|location=Singapore|date=1 July 2007|accessdate=19 February 2011|archivedate=16 May 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110516092109/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/285586/1/.html}}</ref> စင်ကာပူ၏ စစ်ရီးဆိုင်ရာ အတွေးအခေါ်မာ သံတမန်ရီး နန့် ဟန့်တားကာကွယ်ရီး အတွက် ရည်ရွယ်ရေ။<ref name="Mindef18Feb2008">{{cite press release|url=http://www.mindef.gov.sg/imindef/resources/speeches/2008/18feb08_speech2.html|title=Speech by Minister for Manpower and Second Minister for Defence Dr Ng Eng Hen|publisher=Ministry of Defence|date=18 February 2008|accessdate=19 February 2011|archive-date=30 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161230171135/https://www.mindef.gov.sg/imindef/resources/speeches/2008/18feb08_speech2.html|url-status=dead}}</ref> ယင်းအယူအဆက ယိုင်ကျေးမှု အဖြစ် အသွင်ပြောင်းပြီး နိုင်ငံသားတိုင်း နိုင်ငံ ကာကွယ်ရီး အတွက် ပါဝင် ဆောင်ရွက်ကတ်တေ။<ref name="MindefApr2005">{{cite press release|url=http://www.mindef.gov.sg/imindef/news_and_events/nr/2005/apr/21apr05_nr2.html|title=Lunch Talk on "Defending Singapore: Strategies for a Small State" by Minister for Defence Teo Chee Hean|publisher=Ministry of Defence|date=21 April 2005|accessdate=19 February 2011|archive-date=24 October 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071024173928/http://www.mindef.gov.sg/imindef/news_and_events/nr/2005/apr/21apr05_nr2.html|url-status=dead}}</ref> အစိုးရရေ နိုင်ငံ ဂျီဒီပီ၏ ၄.၉% ကို စစ်တပ် အတွက် အသုံးပြုပြီးကေ အစိုးရ သုံးစွဲရေ ငွေ ၄ ဒေါ်လာမာ ၁ ဒေါ်လာဖို့ ကာကွယ်ရီး အတွက် ဖြစ်တေ။<ref>{{cite news|url=http://www.asiaone.com/News/AsiaOne+News/Singapore/Story/A1Story20080215-49929.html|title=S'pore to boost expenditure, raise defence spending|work=AsiaOne|location=Singapore|date=13 October 2011|accessdate=13 October 2011}}</ref> လွတ်လပ်ရီး ရယပြီးနောက် စင်ကာပူမာ ဗြိတိသျှ အရာဟိတိ အုပ်ချုပ်ရေ ခြီကျင် ရီဂျီမင့် တပ် နှစ်တပ် ဟိရေ။ ယင်း တပ်နှစ်တပ်မာ နိုင်ငံအသစ် အတွက် လုံခြုံရီးကို ပီးနှိုင်ဖို့ ပိစိကနာသျှေလွန်းရေဟု ယူဆတွက်နန့် စစ်တပ်အား တည်ဆောက်မှုရေ ဦးစားပီး ဖြစ်လာခရေ။<ref name="cs.uwec">{{cite web|url=http://cs.uwec.edu/~tan/saf_israel.htm|first=Amnon|last=Barzilai|title=A Deep, Dark, Secret Love Affair|publisher=University of Wisconsin (originally published by ''Haaretz'', July 2004)|accessdate=19 February 2011|archive-date=3 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170503151338/http://cs.uwec.edu/~tan/saf_israel.htm}}</ref> ဗြိတိသျှ စစ်တပ်သည် စင်ကာပူမာ ၁၉၇၁ အောက်တိုဘာမာ ရုပ်သိမ်းခပြီး စစ်တပ် အဖြစ် ကျန်ဟိနီစီဖို့ စိကေချေလှောက်ရေ ဗြိတိသျှ၊ ဩစတြေးလျ နန့် နယူးဇီလန် တပ်ရို့ကို ချန်ထားခရေ။ နောက်ဆုံး ဗြိတိသျှ စစ်သားစွာ စင်ကာပူက ၁၉၇၆ မာ့ခ်ျလမာ ထွက်ခွာခရေ။ နယူးဇီလန်တပ်တိသည် စင်ကာပူက နောက်ဆုံး ရုပ်သိမ်းရေ တပ်တိ ဖြစ်ပြီးကေ ၁၉၈၉ မာမှ ရုပ်သိမ်းခရေ။<ref>{{cite web|url=http://infopedia.nl.sg/articles/SIP_1001_2009-02-10.html|title=British withdrawal from Singapore|author1=Marsita Omar|author2=Chan Fook Weng|publisher=National Library Board|date=31 December 2007|accessdate=24 August 2012|archivedate=21 June 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120621034333/http://infopedia.nl.sg/articles/SIP_1001_2009-02-10.html}}</ref> စင်ကာပူ စစ်တပ်ကို တည်ထောင်ဖို့ အတွက် အဓိက အကူအညီချေကို အစ္စရီးနှိုင်ငံက ရဟိခပြီး အစ္စရီးကို စင်ကာပူ၏ အိမ်နီးချင်း မွတ်စလင် ဘာသာဝင် တိစု နိုင်ငံတိ ဖြစ်ကတ်ရေ မပခက်ချေရှား၊ အင်ဒိုနီးရှားနန့် ဘရူနိုင်းရို့က အသိအမှတ် မပြုကတ်လီ၊၊ <ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/5262490.stm|title=Israel alarm at UN force members |publisher=BBC News|accessdate=12 October 2011|date=18 August 2006}}</ref><ref>{{cite web|url=http://geography.about.com/od/politicalgeography/a/israeldiplomacy.htm|title=Diplomatic and Foreign Relations of Israel|author=Rosenberg, Matt|publisher=About.com|accessdate=12 October 2011|archivedate=15 January 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120115055734/http://geography.about.com/od/politicalgeography/a/israeldiplomacy.htm}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/14324943.stm|title=Malaysian FA apologises to Benayoun over racist abuse|publisher=BBC News|accessdate=12 October 2011|date=29 July 2011}}</ref> လွတ်လပ်ရီး ရပြီး အဓိက ကြောင့်ကြမှုကို မပခက်ချေရှားက ကျူးကျော်ဖို့ကို ဖြစ်တေ။ အစ္စရီး ကာကွယ်ရီး တပ်ဖွဲ့ (အိုင်ဒီအက်ဖ်)၏ တပ်မှူးတိမာ စင်ကာပူ စစ်တပ်အား အစက စပြီးကေ အိုင်ဒီအက်ဖ်၏ ဖွဲ့စည်းပုံ အတိုင်း ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ဖို့ တာဝမ်ယူခကတ်ပြီးကေ အစ္စရီး လိ့ကျင့်ရီးမှူးတိကို စင်ကာပူသို့ ခေါ်ဆောင်ပနာ စင်ကာပူ စစ်သားတိအား လိ့ကျင့် ပီးခရေ။ စစ်ရီး လိကျင့်ခန်းတိကို အိုင်ဒီအက်ဖ်၏ ပုံစံ အတိုင်း သင်ကြားပို့ချခပြီးကေ စင်ကာပူသည် စစ်မှုမထမ်း မနီရ ပုံစံ နန့် ပြန်ပနာ စစ်မှုထမ်း ဝင်ရောက်ဖို့ ပုံစံကို အစ္စရီးရေ ပုံစံ အတိုင်း အတုယူ ဆောင်ရွက်ခရေ။<ref name="cs.uwec" /> စင်ကာပူသည် လုံခြုံရီး ဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်တိမာ အစ္စရီး နန့် ဆက်ဆံရီး နနောင်းစွာ ဟိဆဲ ဖြစ်ပြီးကေ အစ္စရီးရေ လက်နက် နန့် လက်နက်စနစ်တိကို အများဆုံး ဝယ်ယူရေ နိုင်ငံ တနိုင်ငံ လည်း ဖြစ်တေ။<ref>{{cite web|title=Jewish Virtual History Tour: Singapore|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/singapore.html|publisher=Jewish Virtual Library|date=n.d.|accessdate=13 October 2011}}</ref>မာတာဒေါ လက်နက်သည် စင်ကာပူနန့် အစ္စရီးရို့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း၏ ဥပမာ တခု ဖြစ်တေ။<ref>{{cite news|url=http://www.palestine-studies.org/files/pdf/jps/10341.pdf|page=186|title=THE ISRAELI ARSENAL DEPLOYED AGAINST GAZA DURING OPERATION CAST LEAD|publisher=Institute of Palestine Studies|accessdate=10 July 2012|archivedate=28 September 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110928203037/http://www.palestine-studies.org/files/pdf/jps/10341.pdf}}</ref> စင်ကာပူ စစ်တပ်သည် သမာရိုးကျနန့် သမာရိုးကျ မဟုတ်ရေ စစ်ပွဲတိ အတွင်း ပြဿနာပေါင်း များစွာကို ဖြီယှင်းပီးနှိုင်ဖို့ လိ့ကျင့် ပီးထားရေ။ ကာကွယ်ရီး သိပ္ပံ နန့် နည်းပညာ အေဂျင်စီသည် စစ်တပ်နန့် ဆိုင်ရေ အရင်းအမြစ်တိ ဝယ်ယူဖို့ တာဝန်ဟိသူ ဖြစ်တေ။<ref name="Mindef18Feb2008" /> စင်ကာပူ၏ ပထဝီ အနိန်အထား အရ စင်ကာပူ စစ်တပ်အနီနန့် တိုက်ခိုက်မှုကို အပြည့်အဝ တွန်းလှန်နှိုင်ကေ ပြင်ဆင် ထားရပြီး ဆုတ်ခွာဖို့ နန့် ပြန်ပနာ စုစည်းဖို့ မဖြစ်နှိုင်လီ။ လူဦးရွီ ဇိကေချေလှောက်ရာ ဟိခြင်းကလည်း စင်ကာပူ စစ်တပ်၏ ဖွဲ့စည်းပုံကို သက်ရောက်မှု ဟိစီရေ။ အမြဲတမ်း စစ်သား အနည်းငယ်ရာ ဟိပြီး အဖို့အင်အားမာ တိ အပြား ဟိရေ။<ref name="MindefApr2005" /> [[File:RSAF at Mountain Home AFB.JPG|thumb|မောင်းတိန်းဟုမ်း လီတပ် အခြီစိုက်စခန်းမာ လိ့ကျင့်သင်ကြားနီရေ စင်ကာပူ သမ္မတနိုင်ငံ လီတပ်က အက်-၁၅ အက်စ်ဂျီ တစင်းအား တွိရစဉ်]] စင်ကာပူမာ သန်စွမ်းရေ ကလွေသျှေတိုင်း ၁၈ နှစ်မာ စစ်မှု မထမ်း မနီရ အမိန့် စတင်ရေ။ ရာဇဝတ်မှတ်တမ်း ဟိသူတိနန့် ၎င်းရို့ မဟိရေ အချိန်မာ မိသားစု အတွက် အခက်အခဲတိ ခံစားရနှိုင်ကြောင်း သက်သီပြနိုင်သူတိရာ ရွတ်မြောက်ရေ။ တက္ကသိုလ် အကြို ပညာရီးကို မပြီးဆုံးသိမ့်သူတိ နန့် အများပြည်သူ ဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မှု ကော်မသျှင်က စကော်လာရှစ် ရဟိရေလူသူတိ အနိန်နန့် စစ်မှု မထမ်းမနီရ အချိန်ကို ရွှိ့ဆိုင်းနှိုင်ရေ။ စစ်မှုမထမ်း မနီရ မဟုတ်ကေလေ့ စင်ကာပူ စစ်တပ် အတွင်း ကလိန့်မေသျှေ ဦးရီမာ များပြားလာဗျာယ် ဟိရေ။ ၁၉၈၉ ခုနှစ် အမျိုးသားတိ အတွက် သီးသန့် သတ်မှတ်ထားရေ ရာထူးနီရာ တိကို အမျိုးသမီးတိအား စတင်ခန့်အပ်ရေ အချိန်ကစပြီးကေ ဖြစ်တေ။ အထူးပြုတပ်တခု စီသို့ မရောက်ခင်မာ တပ်သားသစ်တိသည် အခြီခံ စစ်သင်တန်းကို ၉ ပတ်မျှ သင်ကြားရရေ။<ref name="country-data">{{cite web|url=http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-11917.html|title=Singapore&nbsp;– Recruitment and Training of Personnel|publisher=Country-data.com|date=December 1989|accessdate=19 February 2011}}</ref> ပင်မ ကျွန်းမကြီးထက်မာ မြီနီရာလွတ် ယှားပါးအတွက်နန့် ကျည်ဆန် အစစ်နန့် သေနတ်ပစ်ခြင်း နန့် ကမ်းတက် တိုက်ပွဲ လိ့ကျင့်ခြင်း အစဟိရေ လိ့ကျင့်မှုတိကို အရပ်သားတိ ဝင်ရောက်ဖို့ တားမြစ်ထားရေ ကျွန်းငယ်အသျှေတိထက်မာ ပြုလုပ်လေ့ ဟိရေ။ ထို့အတွက်ကြောင့် ကျွန်းမကြီး နန့် မြို့အား အန္တရာယ် ကျရောက်မှုက ယှောင်ရှားနှိုင်ရေ။ ယကေလေ့သော့ ကြီးမားရေ လိ့ကျင့်မှုတိ အတွက် ယင်းနီရာတိမာ ပြုလုပ်ဖို့ အန္တရာယ် ဟိအတွက်နန့် ၁၉၇၅ ကစပြီးကေ ယင်းပိုင်ရေ လိ့ကျင့်မှုတိကို ထိုင်ဝမ်မာ ပြုလုပ်လေ့ ဟိရေ။<ref name="country-data" /> လိ့ကျင့်မှုတိကို တခြားသော နိုင်ငံ တဒါဇင်ခန့်မာလေ့ ပြုလုပ်ကတ်ရေ။ ယေဘုယျအနိန်နန့် နိုင်ငံခြား စစ်တပ်တိနန့် တွဲဖက် လိ့ကျင့်မှုကို တပတ်ကေ တချိန် နှစ်ကြိမ်မျှ ပြုလုပ်လေ့ ဟိရေ။<ref name="MindefApr2005" /> လေပိုက်နက်နန့် ကုန်းမြီပိုင်နက် အကန့်အသတ် ဟိအတွက်နန့် စင်ကာပူ သမ္မတနိုင်ငံ လီတပ်သည် နိုင်ငံခြား အခြီစိုက်စခန်းတိကို ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၊ အမေရကန် ပြည်ထောင်စု နန့် ပြင်သစ်နိုင်ငံ ရို့မာ ထားဟိရေ။ စင်ကာပူ လီတပ်၏ လီယာဉ်အုပ် အမှတ် ၁၃၀ သည် အနောက် ဩစတြေးလျဟိ ဩစတြေးလျ လီတပ်မတော် ပီးယာ့စ် အခြီစိုက် စခန်းမာ တပ်စွဲထားပနာ <ref>{{cite web|url=http://www.airforce.gov.au/bases/pearce.aspx|publisher=Royal Australian Air Force|title=RAAF Base Pearce|accessdate=12 October 2011|year=2011}}</ref> လီယာဉ်အုပ် အမှတ် ၁၂၆ မာ ဩစတြေးလျနိုင်ငံ ကွင်းစလန် ပြည်နယ်ဟိ အုတ်ကီစစ်တပ် လီကြောင်းထိန်းသိမ်းရီး ဌာနမာ အခြီစိုက်ထားရေ။<ref>{{cite press release |url=http://www.mindef.gov.sg/imindef/news_and_events/nr/1999/aug/20aug99_nr.html |title=Opening Ceremony of the RSAF Helicopter Detachment in Oakey, Australia |accessdate=5 July 2013 |date=20 August 1999 |publisher=Ministry of Defence |archive-date=13 March 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060313052830/http://www.mindef.gov.sg/imindef/news_and_events/nr/1999/aug/20aug99_nr.html |url-status=dead }}</ref> စင်ကာပူ လီတပ်မာ ပြင်သစ်နိုင်ငံ ကာဇော့ လီတပ် အခြီစိုက်စခန်းမာ အခြီစိုက်ထားရေ လီယာဉ်အုပ် အမှတ် ၁၅၀ လည်း ဟိရေ။<ref>{{cite web |url=http://www.mindef.gov.sg/cyberpioneer/backissuessep1.htm |title=Beyond Limits&nbsp;– Jet Training in France |accessdate=12 October 2011 |year=2011 |publisher=Ministry of Defence |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070625180014/http://www.mindef.gov.sg/cyberpioneer/backissuessep1.htm |archivedate=25 June 2007 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.globalsecurity.org/military/world/singapore/rsaf-equipment-intro.htm |title=Equipment&nbsp;– Republic of Singapore Air Force |publisher=GlobalSecurity |accessdate=12 October 2011 |year=2011}}</ref> စင်ကာပူလီတပ်မာ အမေရကန် ပြည်ထောင်စု ကယ်လီဖိုးနီးယား ပြည်နယ်ဟိ စန်ဒီယေးဂိုး၊ အရီဇိုးနား ပြည်နယ်ဟိ မာရာနာ၊ တက်ကဆပ်ပြည်နယ် ဟိ ဂရန်း ပရေရီ ရို့မာ တပ်စွဲထားရေ တပ်ဆွယ် အချို့လည်း ဟိရေ။ စင်ကာပူ စစ်တပ်သည် နိုင်ငံပြင်ပ စစ်ဆင်ရီးတိ ဖြစ်ရေ အီရတ်နန့်<ref>{{cite news|url=http://www.singapore-window.org/sw03/031027af.htm|title=Singapore to send 192 military personnel to Iraq|work=Singapore Window|agency=Agence France-Presse|date=7 October 2003|accessdate=19 February 2011|archivedate=6 September 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080906155446/http://www.singapore-window.org/sw03/031027af.htm}}</ref> အာဖဂန် နစ္စတန်နိုင်ငံ<ref>{{cite news|url=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/276527/1/.html|title=SAF to provide medical aid, set up dental clinic in Afghanistan|work=Channel NewsAsia|location=Singapore|date=16 May 2007|accessdate=19 February 2011|archivedate=8 December 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081208212623/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/276527/1/.html}}</ref> ပိုင်ယှောင် နိုင်ငံတိ အတွက် စစ်ရီး နန့် အရပ်သား ကိစ္စများမာ ကူညီရန် တပ်တိ စီလွှတ်လေ့ ဟိရေ။ ဒေသအတွင်းမာမူ [[အရှိ့တီမောနိုင်ငံ]] တိုင်းအီးချမ်းရီး အတွက် လည်းကောင်း၊ ၂၀၀၄ ခုနှစ် အိန္ဒိယ သမုဒ္ဒရာ ငလျင် နန့် ဆူနာမီ အပြီးမာလည်း အင်ဒိုနီးရှား နိုင်ငံ အာချီး မာ အကူအညီချေ ပီးဖို့ အတွက် လည်းကောင်း ပါဝင် ကူညီခရေ။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်မာ စင်ကာပူ ရီတပ် သင်းဖိုးတိ ဖြစ်ရေ အာရ်အက်စ်အက်စ် ရီဆော်လု နန့် တန်နေးရှပ်ရို့အား အေဒင် ပင်လယ်ဂျိုင်မာ ပင်လယ်ဒမြရို့ အား တန်ပြန် စစ်ဆင်ရီး ပြုဖို့အတွက် အထူး တပ်ဖွဲ့ အမှတ် ၁၅၁ မာ ပါဝင်ခရေ။ စင်ကာပူ စစ်တပ်သည် အူးရီကိန်း ကက်ထရီနာနန့် တိုင်ဖွန်းမုန်တိုင်း ဟိုင်ယန်ရို့ ကျရောက်စဉ်ကလေ့ ကေဆေရီး လုပ်ငန်းတိမာ အကူအညီချေ ပီးခရေ။<ref>{{cite web|url=http://www.mindef.gov.sg/imindef/mindef_websites/topics/katrina.html|title=Katrina Relief Operations|accessdate=12 October 2011|year=2011|publisher=Ministry of Defence|archive-date=25 October 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20051025202249/http://www.mindef.gov.sg/imindef/mindef_websites/topics/katrina.html}}</ref> စင်ကာပူသည် အင်အားကြီးနိုင်ငံ ငါးနိုင်ငံ ကာကွယ်ရီး အစီအစိုင်ဟု ခေါ်ရေ ဩစတြေးလျ၊ မပခက်ချေရှား၊ နယူးဇီးလန် နန့် ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်းရို့နန့် ပေါင်းစပ် ဖွဲ့စည်းထားရေ မအူးမိတ် အဖွဲ့၏ အစိတ်အပိုင်း တခုလည်း ဖြစ်တေ။<ref name="MindefApr2005" /> == ပထဝီဝင်== [[File:CIA World Factbook map of Singapore (English).png|thumb|alt=Map showing Singapore's island and the territories belonging Singapore and its neighbours| စင်ကာပူ၏ ပုံသဏ္ဍန် ပတ်ဝန်းကျင် ကျွန်းတိနန့် ရီလမ်းကြောင်းတိ]] စင်္ကာပူနိုင်ငံသည် စင်ကာပူကျွန်း သို့မဟုတ် မပခက်ချေဘာသာနန့် ပုလော ဥဂျွန်းဟု ခေါ်ရေ အဓိက ကျွန်းကြီးအပါအဝင် ကျွန်းပေါင်း (၆၃) ကျွန်းနန့် ဖွဲ့စည်းထားရေ။ <ref>{{cite book|first1 =Victor R.|last1= Savage|first2= Brenda S.A.|last2= Yeoh|title=Toponymics: A Study of Singapore's Street Names|year=2004|publisher=Eastern Universities Press|location =Singapore|isbn=978-981-210-364-2}}</ref> လူရို့ တည်ဆောက်ထားရေ မပခက်ချေရှားနိုင်ငံ ဂျဟိုးမြို့နန့် ဆက်သွီထားရေ တန်းထား နှစ်ခု ဟိရေ။ ပထမတခုမာ မြောက်ပိုင်းဟိ ဂျဟိုး-စင်ကာပူ ကော့စ်ဝေး တန်းထားဟိပြီး အနောက်ဗက်မာ တွားစ် ဒုတိယ ဆက်သွီရီးလမ်း တန်းထား ဟုခေါ်ရေ တန်းထားတစင်း ဟိရေ။ စင်ကာပူဟိ ကျွန်းငယ်ပခက်ချေတိထဲမာ ဂျူရောင်းကျွန်း၊ ပုလောတီကောင်း ကျွန်း၊ ပုလော အူဘင် ကျွန်း နန့် ဆန်တိုဆာ ကျွန်းရို့မာ အကြီးဆုံး ဖြစ်တေ။ သဘာဝ အလျှောက် အမြင့်ဆုံး နီရာမာ ဘူကစ်တီးမားတောင် ဖြစ်ပြီးကေ ၅၃၇ ပေ (၁၆၃.၆၃ မီတာ) မြင့်ရေ။<ref>{{cite web|url=http://www.nhb.gov.sg/NHBPortal/faces/oracle/webcenter/portalapp/pagehierarchy/Page856.jspx?detContId=NHBSVRAPP61620001517|publisher=National Heritage Board|accessdate=11 January 2015|title=Bukit Timah Hill|archivedate=9 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150409193851/http://www.nhb.gov.sg/NHBPortal/faces/oracle/webcenter/portalapp/pagehierarchy/Page856.jspx?detContId=NHBSVRAPP61620001517}}</ref> ပင်လယ်ပြင် အတွင်း မြီဖို့၍ မြီနီရာ အသစ်တိ ချဲ့ထွင်ခြင်းကြောင့် စင်ကာပူ၏ ကုန်းမြီ ဧရိယာမာ ၁၉၆၀ ခုနှစ်တိမာ ၂၂၄.၅ စတုရန်းမိုင် (၅၈၁.၅ စတုရန်း ကီလိုမီတာ) သာ ဟိကေလေ့ အဂုအခါမာ ၂၇၇.၆ စတုရန်းမိုင် (၇၁၉.၁ စတုရန်း ကီလိုမီတာ) တထိ ဟိလာရေ။ စင်ကာပူ နိုင်ငံ အနိန်နန့် ၂၀၃၀ ခုနှစ်မာ နောက်ထပ် ၄၀ စတုရန်းမိုင် (၁၀၀ စတုရန်း ကီလိုမီတာ) မျှ ထပ်မံ တိုးချဲ့ဖို့ စီမံကိန်း ချမှတ် လုပ်ဆောင်ဗျာယ် ဟိရေ။<ref>{{cite web|title=Towards Environmental Sustainability, State of the Environment 2005 Report|url=http://app.nea.gov.sg/counter/nea_soecover.asp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110623124946/http://www.nea.gov.sg/cms/ccird/soe/soe_cover.pdf|archivedate=23 June 2011|publisher=Ministry of the Environment and Water Resources|accessdate=22 April 2010}}</ref> တချို့ စီမံကိန်းတိမာ ကာစိချေလှောက် ကျွန်းတိကို မြီဖို့၍ ပေါင်းစပ်ပြီး ကြီးမား၍ အလုပ်လုပ်ဖို့ အဆင်ပြေရေ ကျွန်းတိ အဖြစ် တည်ဆောက်ဖို့ ဖြစ်ကာ ဂျူရောင်း ကျွန်းကို ယင်းပိုင် တည်ဆောက်ခခြင်း ဖြစ်တေ။<ref name="earthshots.usgs.gov">{{cite web|url=http://earthshots.usgs.gov/earthshots/node/11#ad-image-20|title=Earthshots: Satellite Images of Environmental Change: Singapore|publisher=Earthshots|accessdate=14 April 2015}}</ref> စင်ကာပူ ကုန်းမြီ၏ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းလှောက်ကို ပန်းခြံတိ နန့် သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရာ နီရာ တိ အဖြစ် ဖယ်ချန်ထားရေ။ သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရာ နီရာတိဧ့ ကွန်ယက်တိ၊ ပန်းခြံအချင်းချင်း ချိတ်ဆက်ရာ နီရာတိ၊ သဘာဝလမ်းတိ၊ သစ်ပင်တိ စီတန်းစိုက်ပျိုးထားရေ လမ်းတိ နန့် တခြားသော သဘာဝ အတိုင်း ဟိနီရေ နီရာတိက မြို့တော် အတွင်း စိမ်းလန်းစိုပြေရေ ခံစားမှုကို ရဟိစီရေ။<ref>{{cite web|url=http://app.mnd.gov.sg/Newsroom/NewsPage.aspx?ID=5064&category=Speech&year=2014&RA1=&RA2=&RA3=|title=Speech by MOS Desmond Lee at the Asia for Animals Conference Gala Dinner|publisher=National Development Ministry|accessdate=17 January 2014|archivedate=10 July 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140710090137/http://app.mnd.gov.sg/Newsroom/NewsPage.aspx?ID=5064&category=Speech&year=2014&RA1=&RA2=&RA3=}}</ref> ယင်းပိုင်ဖြစ်လှာရခြင်းမာ ၁၉၆၃ ခုနှစ်မာ ယင်းခါက စင်ကာပူနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ် လီကွမ်းယုက ပထမဆုံး အပင်စိုက်ပျိုးရေ မြှောက်ပင့်ပီးမှုကို အပင် တပင် စိုက်ပျိုးခြင်းနန့် စတင်ခပြီးကေ ယင့်အချိန်မှ စပြီးကေ ဆယ်စုနှစ် ၅ ခုကြာ လုပ်ဆောင်ခရေ စိမ်းလန်းစိုပြေရီး ကြိုးပမ်းမှုတိကြောင့် ဖြစ်တေ။ ရည်ရွယ်ချက်မာ မြို့ပြ၏ မွန်းမှုတိကို ဖြေလျှော့ဖို့နန့် ဘဝ၏ အရည်အသွီးကို တိုးမြှင့်ဖို့ ဖြစ်တေ။<ref>{{cite web|url=https://www.nparks.gov.sg/cms/docs/AnnexB.pdf|title=Singapore, A City in a Garden|publisher=National Parks Board|accessdate=13 October 2015|archivedate=24 March 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140324093917/https://www.nparks.gov.sg/cms/docs/AnnexB.pdf}}</ref> ယင်း အစပျိုးမှုကို ၁၉၇၀ ခုနှစ် နန့် ၁၉၈၀ ခုနှစ်တိ အတွင်း ပန်းခြံနန့် အပန်းဖြီရီး ဌာနက ဆက်ပနာ လုပ်ဆောင်ခပြီးကေ ၁၉၉၆ မာ ယင်းဌာနကို အမျိုးသား ပန်းခြံ ဘုတ်အဖွဲ့ ဟု နာမည် ပြောင်းလဲခရေ။ ယင်းပိုင်ရေ ကြိုးပမ်းမှု တိကြောင့် စင်ကာပူသည် ၂၀၁၄ မာ ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရီး စွမ်းဆောင်မှု ကိန်းညွှန်းမာ အဆင့် ၄ ရဟိခပြီး ယင်းကိန်းညွှန်းမာ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းနိုင်စွမ်း အပေါ် နိုင်ငံတော်၏ ပေါ်လစီတိက အကျိုးသက်ရောက်မှုကို တိုင်းတာခြင်း ဖြစ်တေ။<ref>{{Cite web|url=http://epi.yale.edu/epi/country-rankings|title=Country Rankings|date=25 January 2014|accessdate=2014-01-29|publisher=Yale|archivedate=29 January 2014}}</ref> == ရာသီဥတု == စင်ကာပူနိုင်ငံသည် အပူပိုင်း မိုးသစ်တော ရာသီဥတု ဟိပြီး နွေမိုးဆောင်းဟု ရာသီ ကွဲပြားခြင်း မဟိပေ။ အပူချိန် နန့် လီဖိအားမာ တသမတ်တည်း ဖြစ်ပြီးကေ စိုထိုင်းဆ များပြားကာ မိုးမကန်မဝှန် ရွာသွန်းရေ။ အပူချိန်မာ ၂၂ က ၃၅ ဒီဂရီ ဆဲလ်စီးယပ်စ် အတွင်း (၇၂ က ၉၅ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက် အတွင်း) ဟိရေ။ နှိုင်းရ စိုထိုင်းဆမာ မိုးထသား ပျမ်းမျှ ၇၉% ဖြစ်ပြီးကေ နိခင်းဖက်သား ပျမ်းမျှ ၇၃% ဖြစ်တေ။ ဧပြီလ နန့် မေလရို့စွာ အပူဆုံး လတိ ဖြစ်ပြီးကေ ပိုပြီးကေ စိုစွတ်ရေ မုတ်သုံ ရာသီဥတုမာ နိုဗန်ဘာလက ဂျန်နဝါရီလ တထိ ဖြစ်တေ။<ref>{{cite web|url=http://app2.nea.gov.sg/weather_statistics.aspx|title=Weather Statistics|publisher=National Environment Agency|accessdate=22 April 2010|archivedate=10 May 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130510082433/http://app2.nea.gov.sg/weather_statistics.aspx}}</ref> ဂျူလိုင်လက အောက်တိုဘာလအတွင်း အိမ်နီးချင်း အင်ဒိုနီးရှား နိုင်ငံ အထူးအနိန်နန့် ဆူမာတြားကျွန်းက သစ်တောတိ မီးတိုက်မှုကြောင့် မီးခိုးငွိ့ ဖုံးလွှမ်းမှု ဟိတတ်ရေ။<ref>{{cite news|url=http://www.edie.net/news/news_story.asp?id=12078|title=Singapore enveloped by Sumatran smog|last=Bond|first=Sam|work=Edie newsroom|date=2 October 2006|accessdate=2 June 2011}}</ref> စင်ကာပူမာ နိတာခြွီတာချိန်ကို အသုံးပြုလေ့မဟိကေလေ့ ဂရင်းဝစ် စံတော်ချိန် ထက် ၈ နာရီ ပိုရေ အချိန်ဇုံကို အသုံးပြုတွက်နန့် ယင်းဧ့ ပထဝီအနိန်အထား အရ တည်နီရာထက် ၁ နာရီ စောနီရေ။<ref>{{cite web|url= http://www.math.nus.edu.sg/aslaksen/teaching/timezone.html|title=Why is Singapore in the "Wrong" Time Zone?|author=Mok Ly Yng|publisher=National University of Singapore|date=22 September 2010|accessdate=2 June 2011}}</ref> == စီးပွားရီး == ===လွတ်လပ်ရီး မရခင် စီးပွားရီး=== ၁၉၆၅ မတိုင်ခင် လွတ်လပ်ရီး မရမီ အချိန်က စင်ကာပူသည် ဗြိတိသျှ ရို့ဧ့ ရီလက်ကြား အခြီချ နီထိုင်ရာ ကရောင်းကိုလိုနီ၏ မြို့တော်ဖြစ်ခရေ။ ယင်းချင့်အပြင် ဗြိတိသျှရို့ဧ့ အရှိ့အာရှ ရီတပ်စခန်း အခြီစိုက်ရာ နီရာလည်း ဖြစ်ခရေ။<ref>{{cite news|url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/country_profiles/1148137.stm|title= Timeline: Singapore|accessdate=12 October 2011|year=2011|work=BBC News}}</ref> ဒေသအတွင်း ဗြိတိသျှရို့ဧ့ အဓိက ရီတပ် အခြီစိုက် စခန်း ဟိရာ ဖြစ်ရေ အပြင် ယင့်အချိန်က အကြီးဆုံး လွန်းတင် သင်းဖိုးကျင်း ဟိရာ နီရာ ဖြစ်တွက်နန့် သတင်းစာတိက အရှိ၏ ဂျီဘရော်လ်တာ ဟု ကင်ပွန်းတပ်ကတ်တေ။<ref>{{cite web|url= http://countrystudies.us/singapore/8.htm|title= World War II|accessdate=12 October 2011|year=2011}}</ref> ၁၈၆၉ ခုနှစ် စူးအက်တူးမြောင်း ကို ဖွင့်လှစ်ယပြီးနောက် ဥရောပနန့် အာသျှကြား ကုန်သွီမှု ကမ္ဘာလှောက် တိုးတက်လှာခပြီးကေ ယင်းအကြောင်းရင်းတိက စင်ကာပူ ကမ္ဘာ၏ အဓိက ကုန်သွီရာ ဌာန တခု ဖြစ်လာစီခရေ အပြင် စင်ကာပူ ဆိပ်ခုံကို ကမ္ဘာ့ အကြီးဆုံး နန့် အလုပ်အများဆုံး ဆိပ်ခုံ တခု ဖြစ်လာစီခရေ။<ref>{{cite web|url= http://www.worldportsource.com/ports/SGP_Port_of_Singapore_244.php|title= Port of Singapore|accessdate= 12 October 2011|year= 2011|archive-date= 24 July 2013|archive-url= https://web.archive.org/web/20130724011903/http://www.worldportsource.com/ports/SGP_Port_of_Singapore_244.php}}</ref> ၁၉၆၅ မတိုင်ခင်က စင်ကာပူဟိ လူတဦးချင်း အလိုက် ဂျီဒီပီမာ ၅၁၁ ဒေါ်လာ ဖြစ်တွက်နန့် အရှိ့အာရှမာ တတိယမြောက် အမြင့်မားဆုံး ဖြစ်တေ။<ref>{{Cite web |title=GDP (per capita) (1968) by country |url=http://www.nationmaster.com/graph/eco_gdp_percap-economy-gdp-nominal-per-capita%26date%3D1968 |accessdate=19 September 2020 |archivedate=11 May 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110511203327/http://www.nationmaster.com/graph/eco_gdp_percap-economy-gdp-nominal-per-capita%26date%3D1968 }}, NationMaster.com.</ref> လွတ်လပ်ရီး ရယပြီးနောက် နိုင်ငံခြား တိုက်ရိုက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတိနန့် ဂိုကန်ဆွီး နန့် အဲလ်ဘတ်ဝင်းဆီးမီးယပ်စ် ရို့ဧ့ စီမံကိန်း အပေါ် အခြီခံပနာ နိုင်ငံတော်က ဦးဆောင်ရေ စက်မှုပြောင်းလဲရီးတိကြောင့် နိုင်ငံ၏ စီးပွားရီးမာ ကျေပြန့်ပါလတ်တေ။<ref name='murphy'>{{cite book|last=Murphy|first=Craig|title=The United Nations Development Programme: A Better Way?|url=https://archive.org/details/unitednationsdev0000murp|publisher=Cambridge University Press|year=2006|page=[https://archive.org/details/unitednationsdev0000murp/page/101 101]|isbn=978-0-521-86469-5}}</ref> ===ဂနိခေတ် စီးပွားရီး=== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ '''စီးပွားရီး စာရင်းဇယားတိ (ပရုန်းနရုန်းနှစ်တိ) : ၂၀၁၁ က ၂၀၁၄ တထိ'''<br>ရည်ညွှန်း:<ref>{{cite web |title=Gross Domestic Product (US$)|url=http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD/countries|publisher=World Bank|accessdate=18 September 2015}}</ref><ref>{{cite web |title=Gross Domestic Product (S$)|url=http://data.imf.org/?sk=b5cda530-07b8-46c6-b829-1827df8b49c7&sId=1390030109571&ss=1390030109571|publisher=International Monetary Fund|accessdate=18 September 2015}}</ref><ref>{{cite web |title=Gross Domestic Product Per Capita (US$) |url=http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.CD/countries|publisher=World Bank|accessdate=18 September 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=Gross Domestic Product Per Capita (S$)|url=http://www.singstat.gov.sg/docs/default-source/default-document-library/statistics/browse_by_theme/economy/time_series/gdp.xls|publisher=Department of Statistics, Singapore|accessdate=18 September 2015|archivedate=7 August 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150807162709/http://www.singstat.gov.sg/docs/default-source/default-document-library/statistics/browse_by_theme/economy/time_series/gdp.xls}}</ref><ref>{{cite web |title=Gross National Income (US$)|url=http://data.worldbank.org/indicator/NY.GNP.ATLS.CD/countries|publisher=World Bank|accessdate=18 September 2015}}</ref><ref>{{cite web |title=Foreign Reserves|url=http://www.mas.gov.sg/statistics/reserve-statistics/official-foreign-reserves.aspx|publisher=Monetary Authority Of Singapore|accessdate=18 September 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=Exchange Rates|url=http://www.singstat.gov.sg/docs/default-source/default-document-library/statistics/browse_by_theme/economy/time_series/exchange.xls|publisher=Department Of Statistics Singapore|accessdate=18 September 2015|archivedate=27 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150927084628/http://www.singstat.gov.sg/docs/default-source/default-document-library/statistics/browse_by_theme/economy/time_series/exchange.xls}}</ref><ref>{{cite web|title=Real Gross Domestic Product (S$), Gross National Income (S$), GNI Per Capita (S$)|url=http://www.singstat.gov.sg/docs/default-source/default-document-library/publications/publications_and_papers/reference/sif2015.pdf|publisher=Department Of Statistics Singapore|accessdate=18 September 2015|archivedate=1 July 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150701141036/http://www.singstat.gov.sg/docs/default-source/default-document-library/publications/publications_and_papers/reference/sif2015.pdf}}</ref> |- ! ခုနှစ် ! ဂျီဒီပီ<br>နာမည်ခံ<br>(ဘီလီယံ) ! ဂျီဒီပီ<br>နာမည်ခံ<br>လူတဦးချင်း ! ဂျီဒီပီ အစစ်<br>(ဘီလီယံ) ! ဂျီအင်န်အိုင်<br>နာမည်ခံ<br>(ဘီလီယံ) ! ဂျီအင်န်အိုင်<br>နာမည်ခံ<br>လူတဦးချင်း ! နိုင်ငံခြား<br>အဖို့ငွေ<br>(ဘီလီယံ) ! ပျမ်းမျှ<br>ငွီလဲနှုန်း<br>([[အမေရကန်ဒေါ်လာ|US$]] ၁ ဒေါ်လာ က[[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]) |- | ၂၀၁၁|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၃၄၆.၃၅၃ || [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၆၆,၈၁၆|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၃၄၂.၃၇၁ || [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၃၃၈.၄၅၂|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၆၅,၂၉၂|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၃၇၃.၉၆၀ || [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၁.၂၅၇၃ |- | ၂၀၁၂|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၃၆၂.၃၃၂ || [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၆၈,၂၀၅|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၃၅၄.၀၆၁|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၃၅၁.၇၆၅|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၆၆,၂၁၆|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၃၂၄.၀၈၁|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၁.၂၄၉၈ |- | ၂၀၁၃|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၃၇၈.၂၀၀ || [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၇၀,၀၄၇|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၃၂၄.၅၉၂|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၃၆၆.၆၁၈|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၆၇,၉၀၂|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၃၄၄.၇၂၉|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၁.၂၅၁၃ |- | ၂၀၁၄|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၃၉၀.၀၈၉|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၇၁,၃၁၈|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၃၈၀.၅၈၅|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၃၇၈.၃၂၉|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၆၉,၁၆၈|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၃၄၀.၄၃၈|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၁.၂၆၇၁ |} ဂနိခေတ် စင်ကာပူနိုင်ငံမာ အလွန်တိုးတက်ရေ စျီးကွက်စီးပွားရီး စနစ် ဟိပြီး သမိုင်းကြောင်းအရ ကုန်သွီရီး အချက်အချာ ဌာန တခု အဖြစ်က ချဲ့ထွင်လှာခခြင်း ဖြစ်တေ။ ဟောင်ကောင်၊ [[တောင်ကိုရီးယား]] ၊ [[ထိုင်ဝမ်]] ရို့နန့် တတူ စင်ကာပူသည် အာသျှ ကျားပခက်ချေကောင်မာ ဗွီလာဦး ကတည်းက ပါဝင်ခပြီးကေ လူတဦးချင်း အလိုက် ဂျီဒီပီ အရ အရာ ကျားသုံးကောင်ကို ကျော်တက် လားခဗျာ ဖြစ်တေ။ စင်ကာပူသည် စီးပွားရီး စနစ်အနီနန့် အလွတ်လပ်ဆုံး<ref>{{cite news |last=Li |first=Dickson |url=http://www.asiaone.com/Business/News/My+Money/Story/A1Story20100201-195831.html |title=Singapore is most open economy: Report |work=Asiaone |location=Singapore |date=1 February 2010 |accessdate=10 May 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100207003624/http://www.asiaone.com/Business/News/My+Money/Story/A1Story20100201-195831.html |archivedate=7 February 2010 }}</ref> တီထွင်ကြံဆမှု ကောင်းဘီယက်<ref>{{cite news|url= http://eurocham.org.sg/index.php?option=com_eurochammobile&view=news&id=289&template=ccmobile|title= Singapore ranked 7th in the world for innovation|newspaper=The Straits Times|location= Singapore|date=5 March 2010|accessdate=23 August 2010}}</ref> ပြိုင်ဆိုင်မှု အများဆုံး <ref>{{cite web|url= http://www.weforum.org/pdf/GCR09/GCR20092010fullrankings.pdf|title=The Global Competitiveness Index 2009–2010 rankings and 2008–2009 comparisons|publisher=World Economic Forum|year=2010|accessdate=18 February 2011}}</ref> နန့် စီးပွားရီး လုပ်ဖို့ ကောင်းဘီယက် <ref>{{cite news |title=Singapore top paradise for business: World Bank |url=http://business.asiaone.com/Business/News/SME%2BCentral/Story/A1Story20070926-27084.html |agency=Agence France-Presse |location=Singapore |work=AsiaOne |date=26 September 2007 |accessdate=22 April 2010 |quote=For the second year running, Singapore tops the aggregate rankings on the ease of doing business in 2006 to 2007. |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090707002844/http://business.asiaone.com/Business/News/SME%2BCentral/Story/A1Story20070926-27084.html |archivedate=7 July 2009 }}</ref> ရေ နီရာတခု ဖြစ်တေ။ ၂၀၁၅ ခုနှစ် စီးပွားရီး လွတ်လပ်မှု ညွှန်းကိန်းက စင်ကာပူကို ကမ္ဘာမာ ဒုတိယမြောက် လွတ်လပ်မှု အဟိဆုံး စီးပွားရီး ဟိရေ နိုင်ငံ တနိုင်ငံ အဖြစ် သတ်မှတ်ရေ။ ခြစားမှု ရှုမြင် ကိန်းညွှန်းမာ စင်ကာပူသည် ကမ္ဘာမာ ခြစားမှု အနည်းဆုံးရေနိုင်ငံ တနိုင်ငံ အဖြစ် [[နယူးဇီလန်]] နန့် [[စကင်ဒီနေးဗီးယား]] နိုင်ငံတိနန့် တတူ အမြဲတစီ ပါဝင်လေ့ ဟိရေ။ စင်ကာပူသည် အယင် ဆယ်စုနှစ် အတွင်း စတန်းဒတ် အင်န် ပူးဝါး၊ မူဒီ နန့် ဖစ်ချ် ရို့ အပါအဝင် အားနုန်းရေ ချေးငွီ အဆင့်သတ်မှတ်ရေ အေဂျင်စီ တိက နိုင်ငံ အလိုက် ချေးငွီအဆင့် အနိန်နန့် ထိပ်ဆုံး ဖြစ်ရေ အေသုံးလုံး အဆင့် သတ်မှတ်ခြင်း ခံရရေ တခုတည်းရေ အာသျှနိုင်ငံ ဖြစ်တေ။ တကမ္ဘာလုံး အနိန်နန့် ဆိုကေ အကြီးဆုံး ချေးငွီ အဆင့်သတ်မှတ်ရေ အေဂျင်စီ သုံးဂုမှ အေသုံးလုံး အဆင့် သတ်မှတ်ခြင်း ခံရရေ နိုင်ငံ ကိုးနိုင်ငံ မာ တနိုင်ငံ အဖြစ်ပါဝင်ရေ။<ref>{{cite news|url=http://www.theguardian.com/business/economics-blog/2014/oct/15/the-aaa-rated-club-which-countries-still-make-the-grade |title=The AAA-rated club: which countries still make the grade? |date=15 Oct 2014|newspaper=The Guardian |location=UK}}</ref><ref>{{cite news |author=Ogg, Jon C. |url=http://www.msnbc.msn.com/id/44020687/ns/business-world_business/t/remaining-countries-aaa-credit-ratings/ |title=Remaining countries with AAA credit ratings |accessdate=12 October 2011 |date=8 August 2011 |work=NBC News |archivedate=22 June 2013 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6HZf0B4Iq?url=http://www.nbcnews.com/id/44020687/ns/business-world_business/t/remaining-countries-aaa-credit-ratings/ }}</ref><ref>{{cite web |url= http://siteresources.worldbank.org/EDUCATION/Resources/278200-1121703274255/1439264-1242337549970/PSA_Infrastructure_Economic_Devt.pdf |title= Singapore Case |accessdate=12 October 2011 |year=2011 |publisher=World Bank}}</ref> စင်ကာပူသည် တည်နီရာ အရ လည်းကောင်း၊ ခြစားမှု ကင်းစင်ခြင်းကြောင့် လည်းကောင်း၊ တတ်ကျွမ်း အလုပ်သမားတိ ပေါတိမှုကြောင့်လည်းကောင်း၊ အခွန်အခ နှုန်းထား သက်သာခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ ခေတ်ရှိပြေးရေ အခြီခံ အဆောက်အအုံ တိကြောင့် လည်းကောင်း တဝများစွာရေ နိုင်ငံခြား ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတိကို သိမ်းသွင်းနှိုင်ခရေ။ စင်ကာပူမာ အမေရကန်ပြည်ထောင်စု၊ ဂျပန်နိုင်ငံ နန့် ဥရောပရို့မှ နိုင်ငံတကာ ကုမ္ပဏီပေါင် ၇,၀၀၀ ကျော် ရုံးစိုက်ကတ်တေ။ ယင်းချင့်အပြင် တရုတ်နိုင်ငံ က ကုမ္ပဏီ ၁,၅၀၀ ခန့် နန့် အိန္ဒိယနိုင်ငံကလည်း ၁,၅၀၀ ခန့် ဟိရေ ကုမ္ပဏီတိ ရုံးစိုက်ကတ်တေ။ နိုင်ငံခြား ကုမ္ပဏီတိကို နိုင်ငံ၏ စီးပွားရီး ကဏ္ဍ အသီးသီးမာ တွေ့မြင်နှိုင်ရေ။ စင်ကာပူသည် အိန္ဒိယမာ ဒုတိယမြောက် အကြီးမားဆုံးရေ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ပြုရေ နိုင်ငံ တနိုင်ငံလည်း ဖြစ်တေ။<ref>{{cite news |url= http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporebusinessnews/view/1104667/1/.html |title= S'pore is India's second-largest foreign investor |work= Channel NewsAsia |location= Singapore |date= 14 January 2011 |author= Ramesh, S. |accessdate= 16 October 2015 |archivedate= 22 July 2012}}</ref> စင်ကာပူဟိ အလုပ်သမားတိ၏ ၄၄ ရာခိုင်နှုန်းမာ စင်ကာပူနိုင်ငံသားတိ မဟုတ်ကတ်လီ။<ref>[http://www.salary.sg/2010/44-percent-of-workforce-are-non-citizens/ "44 Percent of Workforce Are Non-Citizens" (our estimate)]. ''Your Salary in Singapore''.</ref> ဆယ်ခုကျော်ရေ နိုင်ငံ နန့် ဒေသတိ နန့် လွတ်လပ်စွာ ကုန်သွီမှု သဖောတူညီချက်တိကိုလည်း လက်မှတ်ရီးထိုးထားရေ။ <ref name="govt.nz" /> စျီးကွက် အရ လွတ်လပ်မှု ဟိကေလေ့ စင်ကာပူ အစိုးရဧ့ လုပ်ငန်းတိစွာ စီးပွားရီး ကဏ္ဍအတွင်း သိသိသာသာ နီရာယူထားပနာ နိုင်ငံ ဂျီဒီပီ၏ ၂၂% ကို ပံ့ပိုးပီးပြီးကေ ဟိရေ။ <ref>{{cite web|author=Seung-yoon Lee |url=http://www.huffingtonpost.com/2014/04/09/ha-joon-chang-economics_n_5120030.html |title=Ha-Joon Chang: Economics Is A Political Argument |publisher=The Huffington Post |date= |accessdate=18 July 2014}}</ref> စင်ကာပူအား ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ စီးပွားရီး၏ ကျန်းမာရီး အခြီအနီကို ညွှန်ပြရေ တိုင်းတာ ကိရိယာ တခု အနိန်နန့် ရှုမြင်နှိုင်ရေ။ အထူးအနိန်နန့် အာသျှတိုက်၏ စီးပွားရီး အခြီအနီ နန့် ပတ်သက်ပြီးကေ ဖြစ်ပြီးကေ ပြင်ပ ကုန်သွီရီး အထက်မာ တိစွာ မှီခို ရပ်တည်နီခြင်းကြောင့် ဖြစ်တေ။ စင်ကာပူနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြား ကုန်သွီရီး နန့် ငွီကြေးစီးဆင်းမှုကို ဂျီဒီပီ၏ ၄၀၇.၉% မျှ ဟိပြီး ကမ္ဘာထက်မာ ကုန်သွီရီးကို အမှီခိုဆုံး တိုင်းပြည်တခုပင် ဖြစ်တေ။ ကမ္ဘာတဝှမ်းလုံး အများဆုံး ကုန်တင်ပို့ မှုမာ အဆင့် ၁၄ ဟိပြီး ကုန်တင်သွင်းမှုမာ အဆင့် ၁၅ ဟိရေ။ စင်ကာပူမာ ကမ္ဘာထက်မာ ၁၁ ခုမြောက် အများပြားဆုံး နိုင်ငံခြား အဖို့ငွေ ဟိပြီး<ref>[http://www.mas.gov.sg/en/Statistics/Reserve-Statistics/Official-Foreign-Reserves.aspx Official Foreign Reserves] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130117011718/http://www.mas.gov.sg/en/Statistics/Reserve-Statistics/Official-Foreign-Reserves.aspx |date=17 January 2013 }}, Monetary Authority of Singapore.</ref> လူတဦးချင်း အချိုးအနီနန့် နိုင်ငံတကာ မာ အများဆုံး ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုပြုရေ တိုင်းပြည်တိထဲမာလေ့ တခု အပါအဝင် ဖြစ်တေ။<ref>{{cite web |url=http://www.singstat.gov.sg/SDDS/data.html#ext |title=Statistics Singapore -IMF SDDS&nbsp;– Economic and Financial |publisher=Singstat.gov.sg |date= |accessdate=14 October 2013 |archivedate=9 October 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131009010622/http://www.singstat.gov.sg/SDDS/data.html#ext }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.xe.com/ucc/convert/?Amount=1&From=USD&To=SGD |title=Based on USD/SGD rate of 1.221 |publisher=Xe.com |date= |accessdate=14 October 2013}}</ref> စင်ကာပူနိုင်ငံသုံး ငွီကြေးမာ စင်ကာပူဒေါ်လာဖြစ်ပြီးကေ စင်ကာပူငွီကြေးအာဏာပိုင် အဖွဲ့က ရိုက်နှိပ် ထုတ်ဝီရေ။ <ref>{{cite book|author=Low Siang Kok|title=The Future of Money|publisher=Organisation for Economic Co-operation and Development|location= Paris|url= http://www.oecd.org/dataoecd/40/31/35391062.pdf <!-- backup url=http://213.253.134.43/oecd/pdfs/browseit/0302011E.PDF --> <!-- backup url=http://www.oecdbookshop.org/oecd/get-it.asp?REF=0302011E.PDF&TYPE=browse -->|accessdate=28 December 2007|isbn=978-92-64-19672-8|page=147|chapter=Chapter 6: Singapore Electronic Legal Tender (SELT)&nbsp;– A Proposed Concept|date=22 June 2002 <!-- http://www.oecd.org/bookshop?pub=032002011P1 -->}}</ref> ဘရူနိုင်းဒေါ်လာနန့် တန်ဖိုး အညီအမျှ ဖ အသုံးပြုခြင်း ပြုနှိုင်ရေ။<ref name="Currency History">{{cite press release |url=http://www.mas.gov.sg/currency/currency_info/Heritage_Collection.html |title=The Currency History of Singapore |accessdate=22 April 2010 |date=9 April 2007 |publisher=Monetary Authority of Singapore |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100202075742/http://www.mas.gov.sg/currency/currency_info/Heritage_Collection.html |archivedate=2 February 2010 }}</ref> ပရုန်းနရုန်းနှစ်တိမာ စင်ကာပူနိုင်ငံသည် ချမ်းသာသူတိဧ့ အခွန်ရှောင်ရာ နိုင်ငံ တနိုင်ငံ အဖြစ် ရီပန်းစား လာပြီးကေ ကိုယ်ပိုင် ဝင်ငွီ အထက်မာ အခွန်ကောက်ခံမှုနှုန်း နည်းပါးပြီး နိုင်ငံခြားက လာရေ ဝင်ငွီ နန့် အမြတ်ငွေ တိုးပွားမှုတိကို အခွန်ကင်းရွတ်ခွင့် ပေးအတွက်နန့် ပင် ဖြစ်တေ။ ဩစတြေးလျက လက်လီ ရောင်းချမှုနန့် ခန့်မှန်းခြီ ဩစတြေးလျ ဒေါ်လာ ၈၃၅ သန်းမျှ ချမ်းသာကြွယ်ဝရေ သဌီး ဘရက် ဘလန်ဒီ နန့် ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်အား ပူးတွဲ တည်ထောင်သူ ဘီလီယံပေါင်းများကြီး ကြွယ်ဝရေ ယူဒရေဒို ဆာဗရင် ရို့မာ စင်ကာပူမာ အခြီချရေ ချမ်းသာကြွယ်ဝသူတိဧ့ ဥပမာ နှစ်ခု ဖြစ်တေ။ (ဘလန်ဒီသည် ၂၀၁၃ မာ ပြောင်းရွိ့လာခပြီးကေ ဆာဗရင်သည် ၂၀၁၂ မာ ပြောင်းရွိ့ပါလတ်တေ။<ref>{{cite web|title=Tax havens: Brett Blundy latest to join the Singapore set|url=http://www.brw.com.au/p/brw-lounge/tax_havens_brett_blundy_latest_to_6FkTiljzKasO6SyVSMRWpM|work=Business Review Weekly|publisher=Digital Media|accessdate=18 April 2013|author=Andrew Heathcote|date=15 April 2013|archivedate=14 April 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130414232445/http://www.brw.com.au/p/brw-lounge/tax_havens_brett_blundy_latest_to_6FkTiljzKasO6SyVSMRWpM}}</ref> အခွန်အခ မျှတမှု ကွန်ယက်၏ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ကမ္ဘာပေါ်ဟိ အခွန်ရှောင်ဖို့ ကောင်းဘီယက် နိုင်ငံတိကို ပြရေ ငွီကြေးဆိုင်ရာ လျှို့ဝှက်မှု ညွှန်းကိန်းမာ စင်ကာပူအား ပဉ္စမအဆင့် သတ်မှတ်ထားပနာ အမေရကန် ပြည်ထောင်စု ထက် စိကေချေလှောက် ပိုပြီးကေ အမှတ်တိစွာ။<ref name="FSI">{{cite web|title=Financial Secrecy Index - 2013 Results|publisher=''Tax Justice Network''|url=http://www.financialsecrecyindex.com/introduction/fsi-2013-results|date=7 November 2013|accessdate=17 October 2015|archivedate=8 November 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131108014810/http://www.financialsecrecyindex.com/introduction/fsi-2013-results}}</ref> စင်ကာပူသည် ကမ္ဘာပေါ်ဟိ သန်းကြွီသဌီးတိဧ့ ရာခိုင်နှုန်း အများဆုံး ဟိရေ တိုင်းပြည်ဖြစ်ပြီးကေ တည်ထောင်စု ၆ ခုမာ တခု၌ အပိုသုံးစွဲနှိုင်ရေ ငွီကြေး အမေရကန် ဒေါ်လာ ၁ သန်းမျှ အနည်းဆုံး ဟိရေ။ ယင်းပိုင် ရွီတွက်ရာမာ ပိုင်ဆိုင်မှုတိ၊ စီးပွားရီး လုပ်ငန်းတိနန့် ဗျိုင်းခံတန်ဖိုးကြီး ပစ္စည်းတိကို ထည့်သွင်း ရွီတွက်ခြင်း မပြုဘဲ တကယ်လို့ ယင်းပိုင်သာ ရွီတွက်ပါက သန်းကြွီသဌီး အရွီအတွက် ပိုပြီးကေ များပြားလာနှိုင်ရေ။ စင်ကာပူမာ ဖွံ့ဖြိုးပြီး နိုင်ငံတိထဲမာ ကမ္ဘာထက်မာ အိမ်ခြံမြီ တန်ဖိုး ဈီးအကြီးဆုံးရေ နိုင်ငံတိမာ တခု အပါအဝင် ဖြစ်တေအတွက်ပင် ဖြစ်တေ။<ref>{{cite news |author= Mahtani, Shibani |url= http://blogs.wsj.com/searealtime/2012/06/01/singapore-no-1-for-millionaires-again/ |date=1 June 2012 |title= Singapore No. 1 For Millionaires&nbsp;– Again |work= Wall Street Journal Southeast Asia blog |location=New York}}</ref> စင်ကာပူမာ အနည်းဆုံး လုပ်ခလစာ သတ်မှတ်ချက် မဟိပေ။ အနည်းဆုံး လုပ်ခလစာမှု နိူင်းပြိုင်မှုကို အားလျော့စီရေဟု ယုံကြည်ရေကြောင့် ပင် ဖြစ်တေ။ ယင်းချင့်အပြင် ဖွံ့ဖြိုးပြီး နိုင်ငံတိထဲမာ လစာမညီချေမျှမှု အများဆုံးရေ နိုင်ငံတိမာလေ့ တခု အပါအဝင် ဖြစ်တေ။ <ref>{{cite news |title=Minimum wage not a solution |work=MyPaper |date=12 January 2011 |location=Singapore |url=http://www.asiaone.com/Business/News/Story/A1Story20110113-257928.html |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130120030941/http://www.asiaone.com/Business/News/Story/A1Story20110113-257928.html |archivedate=20 January 2013 |accessdate=17 October 2015 }}</ref><ref>{{cite news |title= Countries with the Biggest Gaps Between Rich and Poor |work=Yahoo |date=16 October 2009 |url= http://finance.yahoo.com/banking-budgeting/article/107980/countries-with-the-biggest-gaps-between-rich-and-poor}}</ref> ===စီးပွားရီး ကဏ္ဍတိ=== [[File:Singapore CBD skyline from Esplanade at dusk.jpg|thumb|right|စင်ကာပူ၏ ပင်မစီးပွားရီးရပ်ကွက်ကို အက်စပလန်းနိတ် ဇာတ်ရုံနီရာက မြင်ရပုံ]] [[File:Marina Bay Sands in the evening - 20101120.jpg|thumb|right|ကမ္ဘာထက်မာ ဒုတိယမြောက် တန်ဖိုးအကြီးဆုံး ဖြစ်ရေ စင်ကာပူဟိ မရီနာဖီးဆန်း အဆောက်အအုံ]] [[File:Jurong Island, Singapore - 20110227-01.jpg|thumb|right|ဂျူရောင်းကျွန်းသည် စင်ကာပူဟိ ရီနံဓာတုဆိုင်ရာ စီးပွားရီး လုပ်ငန်းတိ အခြီစိုက်ရာ နီရာ ဖြစ်တေ။]] [[File:Psa keppel.JPG|thumb|right|alt=The port of Singapore with a large number of shipping containers with the skyline of the city visible in the background|အယင် ဆယ်နှစ်အတွင်း ကမ္ဘာထက်မာ ဒုတိယမြောက် အလုပ်အများဆုံး ကုန်ဆောင်းဒူ အတင်အချ ပြုလုပ်ရာ ဆိပ်ခုံဖြစ်ရေ စင်ကာပူ ဆိပ်ခုံကို စင်ကာပူမြို့ နောက်ခံနန့် မြင်ရပုံ]] စင်ကာပူသည် တချို့ စီးပွားရီး ကဏ္ဍတိမာ ကမ္ဘာ့ ရှိဆောင် နိုင်ငံတနိုင်ငံ အဖြစ်တည်ဟိရေ။ စင်ကာပူသည် ကမ္ဘာ့ စတုတ္ထမြောက် ဦးဆောင်ဦးရွက်ပြုရာ ငွီကြေးဌာန တခု ဖြစ်ပြီးကေ<ref>[http://217.154.230.218/NR/rdonlyres/661216D8-AD60-486B-A96F-EE75BB61B28A/0/BC_RS_GFC7full.pdf "Global Financial Centres 7"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100331200428/http://217.154.230.218/NR/rdonlyres/661216D8-AD60-486B-A96F-EE75BB61B28A/0/BC_RS_GFC7full.pdf |date=31 March 2010 }}, City of London, March 2010.</ref> ကမ္ဘာထက်မာ ဒုတိယမြောက် အကြီးဆုံး ကက်စီနို အလောင်းအစား ပြုရာ နီရာ ဖြစ်ရေအပြင် <ref name="edmontonjournal.com">{{cite news |url= http://www.bloomberg.com/news/2011-08-10/singapore-miracle-dimming-as-income-gap-widens-squeeze-by-rich.html |date=10 August 2011 |work=Bloomberg |location =New York |author= Adam, Shamim |title= Singapore Miracle Dimming as Income Gap Widens Squeeze by Rich}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်ဟိ ထိပ်တန်း ရီနံချက်လုပ်ရာ နီရာ သုံးခုမာ တခု အပါအဝင် ဖြစ်ပြီးကေ ကမ္ဘာထက်မာ အများဆုံး ရီနံတူးစင် ထုတ်လုပ်ရာ နန့် သင်းဖိုးတိ ပြင်ဆင်ရီး အတွက် အဓိက နီရာတခုလည်း ဖြစ်တေ။<ref>[http://www.edb.gov.sg/edb/sg/en_uk/index/industry_sectors/energy/facts_and_figures.html Facts and Figures – Singapore Economic Development Board]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140420192814/http://www.edb.gov.sg/edb/sg/en_uk/index/industry_sectors/energy/facts_and_figures.html |date=20 April 2014 }}</ref><ref>{{cite news|url= http://www.ft.com/cms/s/0/8b9d7d1e-c837-11da-a377-0000779e2340.html |work= Financial Times |location =London |date=10 April 2006 |author =Burton, John |title= Singapore economy grows 9.1% in first quarter}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.edb.gov.sg/edb/sg/en_uk/index/industry_sectors/marine___offshore/facts_and_figures.html |title=Facts and Figures |publisher=Singapore Economic Development Board |date=30 January 2012 |accessdate=21 April 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120418084237/http://www.edb.gov.sg/edb/sg/en_uk/index/industry_sectors/marine |archivedate=18 April 2012 }}</ref> ကမ္ဘာ့ဘဏ်က စင်ကာပူနိုင်ငံအား ကမ္ဘာထက်မာ စီးပွားရီး လုပ်ဖို့ အလွယ့်ချေ နီရာ တခု အဖြစ် သတ်မှတ်ဖော်ပြခပြီး <ref name="edmontonjournal.com" /> ကမ္ဘာထက်မာ ထိပ်ဆုံး ထောက်ပင့်ပို့ဆောင်ရီး ဌာန တခု အဖြစ် အဆင့်သတ်မှတ် ခရေ။ <ref>{{cite news |newspaper=The Straits Times |date=7 November 2007 |location= Singapore |author=Yang Huiwen |title= Singapore ranked No. 1 logistics hub by World Bank |page=69}}</ref> စတုတ္ထအဖန် ထုတ် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ စိမ်းလန်းရေ စီးပွားရီး ညွှန်းကိန်းက တတ်ကျွမ်းသူတိက စင်ကာပူအား ကမ္ဘာထက်မာ သတ္တမမြောက် အစိမ်းလန်းဆုံး မြို့တော် တခု အဖြစ် အဆင့်သတ်မှတ်ခရေ။<ref>[http://dualcitizeninc.com/GGEI-Report2014.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141028201432/http://dualcitizeninc.com/GGEI-Report2014.pdf|date=28 October 2014}}, Global Green Economy Index, Executive Summary, October 2014.</ref> စင်ကာပူ၏ စီးပွားရီးသည် ငွီကြေးဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မှုတိ၊ ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းတိ နန့် ရီနံချက်လုပ်ရီး လုပ်ငန်းတိမာ တိစွာ မှီခိုရပ်တည်ဗျာယ် ဟိရေ။ စင်ကာပူ၏ ထိပ်ဆုံး ပြည်ပပို့ကုန်တိမာ သန့်စင်ပြီးရေ ရီနံ၊ အိုင်စီ ဆားကစ် နန့် ကွန်ပျူတာ ရို့ ဖြစ်ကတ်ပြီး<ref>{{cite web|url=http://www.singstat.gov.sg/stats/themes/economy/ess/essa11.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080624200246/http://www.singstat.gov.sg/stats/themes/economy/ess/essa11.pdf|archivedate=24 June 2008|title=Gross Domestic Product by Industry|accessdate=22 April 2010|year=2007|publisher=Singapore Statistics}}</ref> ၂၀၁၀ ခုနှစ် နိုင်ငံ ဂျီဒီပီ၏ ၂၇% မျှ ဟိကာ အီလက်ထရွန်းနစ် လုပ်ငန်းတိ၊ ရီနံချက်လုပ်ငန်းတိ၊ ဓာတုလုပ်ငန်းတိ၊ စက်မှုအိန်ဂျန်နီယာ ဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းတိ နန့် ဇီဝဆီးပညာ သိပ္ပံ ဆိုင်ရာ ကဏ္ဍတိ သိသာထင်ယှားစွာ ပါဝင်ရေ။ ၂၀၀၆ ခုနှစ်မာ စင်ကာပူသည် ကမ္ဘာပေါ်ဟိ အီလက်ထရွန်းနစ် ဝေဖာချစ်ပ်တိ ထုတ်လုပ်ရာ ဖောင်ဒရီတိဧ့ ဝေဖာ ချစ်ပ် ထုတ်လုပ်မှုက ၁၀% လှောက်ကို ထုတ်လုပ်ခရေ။ <ref>{{cite press release|title=Xilinx Underscores Commitment To Asia Pacific Market At Official Opening Of New Regional Headquarters Building In Singapore|publisher=Xilinx|url=http://digital50.com/news/items/PR/2007/09/14/AQF005/xilinx-underscores-commitment-to-asia-pacific-market-at-official-opening-of-new-regio/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080329090402/http://digital50.com/news/items/PR/2007/09/14/AQF005/xilinx-underscores-commitment-to-asia-pacific-market-at-official-opening-of-new-regio/|archivedate=29 March 2008|date=14 September 2007|accessdate=22 April 2010|dead-url=yes}}</ref> စင်ကာပူ၏ အကြီးဆုံး ကုမ္ပဏီတိမာ ဆက်သွီရီး၊ ဘဏ်လုပ်ငန်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရီး နန့် ကုန်ထုတ်လုပ်ရီး ကဏ္ဍတိမာ ပါဝင်ကာ အများစုကတော့ခါ နိုင်ငံတော်က ဦးဆောင်ဦးရွက်ပြု လုပ်ကိုင်ရာ စီးပွားရီး လုပ်ငန်းတိ ဖြစ်ပြီးကေ စင်ကာပူ စတော့ခ် အိတ်ချိန်းမာ ရှယ်ယာ အရောင်းအဝယ်ပြုကတ်ရေ။ ၎င်းရို့ ထဲမာ ဆင်းတဲလ် ခေါ် စင်ကာပူ ဆက်သွီရီး ကုမ္ပဏီ၊ စင်ကာပူ တက်ခနော်ခရာဝဂျီ အိန်ဂျန်နီယာရင်း၊ ကပ်ပဲလ် ကော်ပိုရီးယှင်း၊ အိုစီဘီစီ ခေါ် ပြည်ပတရုတ်ဘဏ်လုပ်ငန်း ကော်ပိုရီးယှင်း၊ ဒီဘီအက်စ် ခေါ် စင်ကာပူ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရီးဘဏ်၊ ယူအိုဘီ ခေါ် စေးလုံးရေ ပြည်ပဘဏ် စရေ ကုမ္ပဏီတိ ပါဝင်ရေ။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့ စီးပွားရီး မတိုင်းမှု တိ အတွင်းမာပင် ဘလွန်းဘတ်၏ စစ်တမ်းအရ အိုစီဘီစီ၊ ဒီဘီအက်စ် နန့် ယူအိုဘီ ဘဏ်တိကို ကမ္ဘာ့ နံပါတ် ၁၊ ၅ နန့် ၆ ရို့ အနိန်နန့် အသီးသီး အဆင့်သတ်မှတ် ဖော်ပြခံခရရေ။<ref>{{cite news |url=http://www.bloomberg.com/news/articles/2011-05-09/ocbc-world-s-strongest-bank-in-singapore-with-canadians-dominating-ranking |title=Singapore’s OCBC Strongest Bank as Canadians Dominate |date=May 10, 2011 |publisher=Bloomberg Business }}</ref> နိုင်ငံ၏ ကမ္ဘာ့လူသိအများဆုံးအမှတ်တံဆိပ်တိမာ [[စင်ကာပူ လီကြောင်းလိုင်း]]၊ [[ချန်ဂီ လီဆိပ်]] နန့် စင်ကာပူ ဆိပ်ခုံရို့ ပါဝင်ကာ ယင်း သုံးခုလုံးမာ ၎င်းရို့နန့် သက်ဆိုင်ရေ စီးပွားရီး ကဏ္ဍ အသီးသီးမာ ဆု အများဆုံး ရဟိရေ လုပ်ငန်းတိ ဖြစ်ကတ်တေ။ စင်ကာပူ လီကြောင်းလိုင်း အား ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဖော်ကျွန်း စီးပွားရီး စစ်တမ်းအရ အာသျှ၏ လေးစားအားကျစရာ ကောင်းဘီယက် ကုမ္ပဏီ နန့် ကမ္ဘာ့ ၁၉ ခုမြောက် လေးစား အားကျစရာ ကောင်းဘီယက် ကုမ္ပဏီအဖြစ် ဖော်ပြခရေ။ ယင်းချင့်အပြင် ကမ္ဘာထက်မာ ဆုအများဆုံး ရဟိရေ လီကြောင်းလိုင်း တခု ဖြစ်ပြီးကေ အမေရကန်အခြီစိုက် ခရီးလား နန့် အပန်းဖြီ စာဖတ်သူတိဧ့ စစ်တမ်းအရ ကောင်းဘီယက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လီကြောင်းလိုင်း အဖြစ် နှစ် ၂၀ ဆက်တိုက် ဖော်ပြခြင်း ခံခရရေ။<ref>{{cite news |url=http://business.asiaone.com/news/sia-tops-asian-list-among-50-most-admired-global-firms |title=SIA tops Asian list among 50 most admired global firms |date=Feb 26, 2015 |publisher=The Straits Times |accessdate=18 October 2015 |archivedate=16 October 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151016034143/http://business.asiaone.com/news/sia-tops-asian-list-among-50-most-admired-global-firms }}</ref><ref>{{cite news |url=http://fortune.com/2015/07/07/worlds-best-airlines/ |title=The world's best airlines |date=July 7, 2015 |publisher=Fortune }}</ref> ချန်ဂီ လီဆိပ်သည် လီကြောင်းလိုင်း ၁၀၀ ကျော်နန့် မြို့ကြီးပေါင်း ၃၀၀ ကျော်ကို ဆက်သွီပီးရေ။ မဟာဗျူဟာမြောက် နိုင်ငံတကာ လီဆိပ် မာ ၂၀၁၅ ခုနှစ်မာ ကမ္ဘာ့ကောင်းဘီယက် လီဆိပ်ဆုပေါင်း ၄၈၀ ကျော်ကို လက်ခံရဟိခပြီး ဖြစ်တေ။<ref name="">{{cite news |url=http://www.businesstimes.com.sg/opinion/lee-kuan-yew-dies/lee-kuan-yew-truly-the-father-of-changi-airport |title=Lee Kuan Yew, truly the father of Changi airport |date=September 12, 2015 |publisher=The Business Times }}</ref> ကမ္ဘာလှည့် ခရီးလားလုပ်ငန်းမာလေ့သော့ စီးပွားရီး၏ ကြီးမားရေ အစိတ်အပိုင်း တခုဖြစ်ပြီးကေ ၂၀၁၄ ခုနှစ်မာ ကမ္ဘာလှည့် ခရီးလားပေါင်း ၁၅ သန်းကျော်ရို့ စင်ကာပူသို့ လာရောက် လိုင်ပတ်ခကတ်တေ။<ref name="singstat2014tourism">{{cite web|url =http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#7|title =Statistics Singapore - Latest Data - Tourism|publisher =Singapore Department of Statistics|year =2014|accessdate =20 April 2015|archivedate =29 November 2015|archiveurl =https://web.archive.org/web/20151129094649/http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#7}}</ref> ကမ္ဘာလှည့်ခရီးလား လုပ်ငန်းကို ပိုပြီးကေတိုးချဲ့ဖို့ အတွက် ကက်စီနိုလုပ်ငန်းကို ၂၀၀၅ မာ တရားဝင် ပြုလုပ်ခကေလေ့ ငွီကြေးခဝါချမှု နန့် အလောင်းအစား စွဲလမ်းမှုတိကို ထိန်းချုပ်ဖို့ အတွက် စုပေါင်းအပန်းဖြီစခန်းဟု နာမည်တပ်ထားရေ လုပ်ငန်းတိ အတွက် လိုင်စင် ၂ ခု သာ ချပီးခရေ။ စင်ကာပူသည် ကျန်းမာရီး ခရီးလား လုပ်ငန်း အနေနန့်လေ့ ကိုယ့်ဘာသာ အရောင်းမြှင့်တင်ရီး ပြုခပြီးကေ နိုင်ငံခြားသားပေါင်း ၂၀၀,၀၀၀ ကျော်ရို့ နှစ်စိုင် လာရောက်ပနာ ဆီးကုသမှု ခံယူကတ်ရေ။ စင်ကာပူ၏ ကျန်းမာရီး ဝန်ဆောင်မှု လုပ်ငန်းက နှစ်စိုင် နိုင်ငံခြား လူမမာပေါင်း ၁ သန်း အနည်းဆုံးကို ဝန်ဆောင်မှု ပီးဖို့ နန့် အမေရကန် ဒေါ်လာ ၃ ဘီလီယံမျှ အမြတ်ငွေ ရဟိရန် ရည်ရွယ်ထားရေ။<ref>{{cite news |last=Dogra |first=Sapna |archiveurl=https://web.archive.org/web/20051026013526/http://www.expresshealthcaremgmt.com/20050731/medicaltourism01.shtml |archivedate=26 October 2005 |url=http://www.expresshealthcaremgmt.com/20050731/medicaltourism01.shtml |date=16 July 2005 |location=Mumbai |title=Medical tourism boom takes Singapore by storm |newspaper=Express Healthcare Management |accessdate=18 October 2015 }}</ref> စင်ကာပူသည် ပညာရီး အချက်အချာ ဌာန တခုလည်း ဖြစ်ပြီးကေ ၂၀၀၆ ခုနှစ်မာ နိုင်ငံတကာ ကျောင်းသားပေါင်း ၈၀,၀၀၀ ကျော် လာရောက် ပညာသင်ကြား ကတ်တေ။ <ref>{{cite web |url= http://www.eahep.org/asiahigher-education/asian-policy-drivers/127-developing-asian-education-hubs.html |title= Developing Asian education hubs |accessdate= 12 October 2011 |year= 2011 |publisher= EU-Asia Higher Education Platform |archivedate= 23 October 2011 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20111023215241/http://www.eahep.org/asiahigher-education/asian-policy-drivers/127-developing-asian-education-hubs.html }}</ref> မပခက်ချေရှားက ကျောင်းသားပေါင်း ၅,၀၀၀ ကျော်ရို့စွာ ဂျဟိုး-စင်ကာပူ ကော့စ်ဝေး တန်းထားကို ဖြတ်သန်း၍ မပခက်ချေရှားက စင်ကာပူသို့ နိစိုင် ကျောင်းတက် ကတ်တေ။ <ref>{{cite news |url=http://findarticles.com/p/news-articles/new-straits-times/mi_8016/is_20060507/ride/ai_n44321524/ |title=The long, long ride |accessdate=12 October 2011 |date=7 May 2006 |work=New Straits Times |location=Kuala Lumpur |deadurl=yes |archivedate=15 June 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130615140344/http://findarticles.com/p/news-articles/new-straits-times/mi_8016/is_20060507/ride/ai_n44321524/ }}</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ်မာ စင်ကာပူဟိ တက္ကသိုလ်တိဧ့ ကျောင်းသား ၂၀% မာ နိုင်ငံတကာက ကျောင်းသား တိ ဖြစ်ကတ်ပြီး အများစုကတော့ခါ အာပါးသို့ယံနိုင်ငံတိ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ နန့် တရုတ်နိုင်ငံ ရို့မှ ဖြစ်တေ။<ref>{{cite web |url= http://www.moe.gov.sg/media/parliamentary-replies/2009/03/foreign-students-in-singapore.php |title= Foreign Students in Singapore |publisher= Ministry of Education |accessdate= 12 October 2011 |year= 2011 |archivedate= 9 April 2009 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20090409150704/http://www.moe.gov.sg/media/parliamentary-replies/2009/03/foreign-students-in-singapore.php }}</ref> ၂၀၀၀ ခုနှစ် အစောပိုင်းကာလတိ အတွင်း စီးပွားရီး ကျဆင်းမှု နန့် နည်းပညာ ကဏ္ဍမာ ကျဆင်းလှာမှု ရို့ကြောင့် ၂၀၀၁ ခုနှစ်မာ စင်ကာပူ နိုင်ငံ၏ ဂျီဒီပီသည် ၂.၂% မျှ လျော့ကျ ခရေ။ ၂၀၀၁ ခုနှစ် ဒီဇန်ဘာလမာ စီးပွားရီး ပြန်ပနာသုံးသပ်ရီး ကော်မတီတိကို ဖွဲ့စည်းခပြီးကေ နိုင်ငံ၏ စီးပွားရီးကို ပြန်ပနာ ယှင်သန် တတက်ကကြွလာစီဖို့ အတွက် ပေါ်လစီ တချို့ကို ပြောင်းလဲပစ်ဖို့ အကြံပြုတင်ပြခရေ။ ယင့်အချိန်မှစပြီးကေ စင်ကာပူ၏ စီးပွားရီးမာ ပြန်ပနာ နလန်ထူလာခပြီးကေ အဓိက အနီနန့် ကမ္ဘာ့စီးပွားရီး ပြန်ပနာတိုးတက်လှာမှုကြောင့် ဖြစ်ကာ ၂၀၀၄ ခုနှစ်မာ ၈.၃% နန့် ၂၀၀၅ ခုနှစ်မာ ၆.၄% မျှ စီးပွားရီး ဖွံ့ဖြိုးမှု ဖြစ်ပေါ်လှာခပြီးကေ<ref>{{cite web|url=http://app.mti.gov.sg/data/article/1962/doc/ESS_2005Ann_%20PR.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060823185543/http://app.mti.gov.sg/data/article/1962/doc/ESS_2005Ann_+PR.pdf|archivedate=23 August 2006|title=Performance of the Singapore Economy in 2005|publisher=Ministry of Trade and Industry|accessdate=22 April 2010}}</ref> ၂၀၀၆ ခုနှစ်မာ ၇.၉% မျှ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက် ပါလတ်တေ။ <ref>{{cite news|title=CPF increase possible if outlook stays good: PM Lee|author=Loh, Dominique|work=Channel NewsAsia|date=31 December 2006|location=Singapore|url=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/250028/1/.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070127130630/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/250028/1/.html|archivedate=27 January 2007|accessdate=18 October 2015}}</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ်မာ ၀.၈% မျှ လျော့ကျ သွားခပြီးနောက် ၂၀၁၀ ခုနှစ်မာ ပြန်ပနာ နလန်ထူလာခကာ ဂျီဒီပီမာ ၁၄.၅% မျှ တိုးတက်ပါလတ်တေ။ စင်ကာပူဟိ ဒေါင်ချာလိုက်၏ ရာခိုင်နှုန်း အများစုကတော့ခါ ဝန်ဆောင်မှု ကဏ္ဍမာ ဖြစ်ပြီးကေ ၂၀၁၀ ဒီဇန်ဘာလမာ အလုပ်ပေါင်း ၃,၁၀၂,၅၀၀ ခုမာ ၂,၁၅၁,၄၀၀ ခုမာ ဝန်ဆောင်မှု ကဏ္ဍမာ ဖြစ်တေ။ စီးပွားရီး အရ အလုပ်လုပ်ကိုင်နိုင်ပြီး အလုပ်လက်မဲ့ ဖြစ်နီရေ အသက် ၁၅ နှစ် အထက် လူဦးရွီ ၏ ရာခိုင်နှုန်းမာ ၂% ခန့် ဖြစ်တေ။<ref>{{cite press release|url= http://www.mom.gov.sg/newsroom/Pages/PressReleasesDetail.aspx?listid=347|date=31 January 2011|title= Employment Situation in Fourth Quarter 2010|publisher=Ministry of Manpower}}</ref> ==ပညာရီး== [[File:Singapore Management University 22, Aug 06.JPG|thumb|right|စင်ကာပူ၏ အစိုးရပိုင် တက္ကသိုလ် ၅ ခုထဲက စင်ကာပူ စီမံခန့်ခွဲမှု တက္ကသိုလ်၏ လီကောင်ချင်း စီးပွားရီးဌာန]] မူလတန်း၊ အထက်တန်း နန့် အထက်တန်းလွန် ပညာရီး စနစ်တိကို တိအနီနန့် အစိုးရက ထောက်ပင့်ပီးထားရေ။ အားနုန်းရေ ပုဂ္ဂလိက နန့် အများပြည်သူ ဆိုင်ရာ တက္ကသိုလ်၊ ကောလိပ်တိ အားလုံးမာ ပညာရီး ဝန်ကြီးဌာနမာ မှတ်ပုံတင်ရရေ။ <ref>{{cite web|url = http://www.moe.gov.sg/education/private-education/|title = Private Education in Singapore|publisher=Ministry of Education|year = 2011|accessdate =2 July 2011 }}</ref> အများပြည်သူ ဆိုင်ရာ ကျောင်းတိ အားလုံးမာ အိန်းဂလိချ် ဘာသာကို အသုံးပြုပနာ သင်ကြား ကတ်ပြီး<ref>{{cite web|url=http://www.moe.gov.sg/education/admissions/international-students/general-info/|title=International Student Admissions: General Information on Studying in Singapore|publisher=Ministry of Education|accessdate=27 February 2011|archivedate=4 March 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110304134017/http://www.moe.gov.sg/education/admissions/international-students/general-info/}}</ref> မိခင်ဘာသာစကား ဘာသာရပ်တိ က လွဲကေ ဘာသာရပ် အားနုန်းကို အိန်းဂလိချ် ဘာသာ အသုံးပြုပနာ သင်ကြား စစ်ဆီးကတ်တေ။ <ref>{{cite web|url=http://www.moe.gov.sg/education/scholarships/asean/faq/|title=ASEAN Scholarships: Frequently Asked Questions|publisher=Ministry of Education|accessdate=27 February 2011|archivedate=6 April 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080406231811/http://www.moe.gov.sg/education/scholarships/asean/faq/}}</ref> နိုင်ငံတကာမာ မိခင်ဘာသာစကား ဆိုစွာမာ ပထမ ဘာသာစကားကို ယေဘုယျအနိန်နန့် ရည်ညွှန်းခြင်း ဖြစ်ကေလေ့ စင်ကာပူ ပညာရီး စနစ်မာမူ ဒုတိယ ဘာသာစကားကို ရည်ညွှန်းပြီး အိန်းဂလိချ် ဘာသာကို ပထမ ဘာသာ အဖြစ် ရည်ညွှန်းကတ်တေ။<ref>{{cite press release|url=http://www.moe.gov.sg/media/speeches/2003/sp20030215a.htm|title=Speech by Tharman Shanmugaratnam, Senior Minister of State for Trade & Industry and Education at the Seminar on "The Significance of Speaking Skills For Language Development", organised by the Tamil Language and Culture Division of Nie On 15 February 2003|publisher=Ministry of Education|date=2 January 2008|accessdate=27 February 2011|archive-date=15 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110515193809/http://www.moe.gov.sg/media/speeches/2003/sp20030215a.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1065927/1/.html|title=Mandarin is important but remains a second language in S'pore MM Lee|work=Channel NewsAsia|location=Singapore|date=26 June 2010|accessdate=27 February 2011|archivedate=30 June 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170630180427/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1065927/1/.html}}</ref> နိုင်ငံရပ်ခြားသို့ ရောက်ဟိနီစွာမာ ကြာမြင့်ပြီ ဖြစ်ရေ ကျောင်းသားတိနန့် မိခင်ဘာသာစကား အတွက် ရုန်းကန် နီရရေ ကျောင်းသားတိ အတွက် ပိုပြီးကေရိုးယှင်းရေ သင်ရိုးညွှန်းတမ်းကို သင်ယူဖို့ သို့မဟုတ် မိခင်ဘာသာစကားကို သင်ကြားမှု မပြုဖို့ ရွီးချယ်နှိုင်ရေ။<ref>{{cite web|url=http://www.moe.gov.sg/education/admissions/returning-singaporeans/mother-tongue-policy/|title=Returning Singaporeans – Mother-Tongue Language Policy|publisher=Ministry of Education|accessdate=27 February 2011|archivedate=8 April 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080408195106/http://www.moe.gov.sg/education/admissions/returning-singaporeans/mother-tongue-policy/}}</ref><ref>{{cite press release|url=http://www.moe.gov.sg/media/press/2004/pr20040109.htm|title=Refinements to Mother Tongue Language Policy|publisher=Ministry of Education|accessdate=27 February 2011|archive-date=24 February 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110224021851/http://www.moe.gov.sg/media/press/2004/pr20040109.htm|url-status=dead}}</ref> ပညာရီး စနစ်မာ မူလတန်း၊ အထက်တန်း နန့် တက္ကသိုလ် အကြို ဆိုပနာ အဆင့် ၃ ခု ဟိရေ။ မူလတန်း ပညာရီးကသာ မသင်မနီရ ဖြစ်တေ။ ကျောင်းသားတိသည် ၆ နှစ်မျှ ကြာရေ မူလတန်း ပညာရီးနန့် စတင်ရပြီး ၎င်းမာ အခြီခံ ၄ နှစ် နန့် မိတ်ဆက် ၂ နှစ် ပါဝင်ရေ။ သင်ရိုးညွှန်းတမ်းတိမာ အိန်းဂလိချ်ဘာသာ၊ မိခင်ဘာသာ၊ သင်္ချာ နန့် သိပ္ပံ ဘာသာရို့ တိုးတက်စီဖို့ ရည်ရွယ်ရီးဆွဲထားရေ။ <ref name="Primary">{{cite web|url= http://www.moe.gov.sg/education/primary/|title= Primary Education|publisher=Ministry of Education|year= 2011|accessdate=2 July 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.moe.gov.sg/education/primary/curriculum/|title=Primary School Curriculum|publisher=Ministry of Education|year=2011|accessdate=2 July 2011|archivedate=7 April 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080407095703/http://www.moe.gov.sg/education/primary/curriculum/}}</ref> အထက်တန်း ပညာရီး မာ ၄ နှစ်က ၅ နှစ် တထိ ကြာပြီး စပါယ်ရှယ်၊ အမြန်၊ ပုံမှန် (ပညာရီး) နန့် ပုံမှန် (နည်းပညာ) ဆိုပနာ ပခက်ချေမျိုး ခွဲခြား ထားကာ ကျောင်းသား၏ သင်ယူနိုင်စွမ်း အထက်မာ မူတည်ရေ။ <ref name="Secondary">{{cite web|url = http://www.moe.gov.sg/education/secondary/|title = Secondary Education|publisher=Ministry of Education|year = 2011|accessdate =2 July 2011}}</ref> အခြီခံ သင်ရိုးတိမာ မူလတန်းနန့် တူညီချေကေလေ့ သင်ခန်းစာတိမာ ပိုပြီးကေ အထူးပြု သင်ကြား လာရေ။ <ref>{{cite web|url= http://www.moe.gov.sg/education/secondary/express/|title= Special/Express Courses Curriculum|publisher= Ministry of Education|year= 2011|accessdate= 2 July 2011|archivedate= 7 April 2008|archiveurl= https://web.archive.org/web/20080407202048/http://www.moe.gov.sg/education/secondary/express/}}</ref> တက္ကသိုလ် အကြို ပညာရီးမာ ၂ နှစ်က ၃ နှစ် တထိ ကြာပြီး ဂျူနီယာ ကောလိပ်ဟု ခေါ်ရေ ကျောင်းတိမာ သင်ကြား ပို့ချကတ်တေ။ <ref name="Pre-university">{{cite web|url= http://www.moe.gov.sg/education/pre-u/|title= Pre-University Education|publisher= Ministry of Education|year= 2011|accessdate= 2 July 2011|archivedate= 5 April 2008|archiveurl= https://web.archive.org/web/20080405194544/http://www.moe.gov.sg/education/pre-u/}}</ref> တချို့ ကျောင်းတိမာ ၎င်းရို့ဧ့ သင်ရိုးညွှန်းတမ်းမာ လွတ်လပ်မှု ဟိကတ်ပြီး ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် ဟိရေ ကျောင်းတိဟု ခေါ်ကတ်တေ။ ယင်းကျောင်းတိမာ အထက်တန်း ပညာရီး နန့် ပိုပြီးကေ မြင့်မားရေ အဆင့်တိမာ ဟိရေ။<ref name="Secondary" /> {{bar box |title=၂၀၀၅ ခုနှစ် အသက် ၁၅ နှစ် အထက် ကျောင်းသား မဟုတ်ရေ စင်ကာပူနိုင်ငံသားတိ၏ ပညာရီး အဆင့်<ref name="Chap2" /> |titlebar=#ddd |width=350px |left1=အမြင့်ဆုံး ပညာရီး |right1=ရာခိုင်နှုန်း |float=right |bars= {{bar percent|ပညာရီးမဟိ|yellow|18}} {{bar percent|မူလတန်း|blue|45}} {{bar percent|အထက်တန်း|red|15}} {{bar percent|ဒီပလိုမာ|gray|8}} {{bar percent|ဒီဂရီ|green|14}}}} နိုင်ငံတော် အဆင့် စာမီးပွဲတိကို ကျောင်းတိအားလုံးမာ တညီချေတညွတ်တည်း ဖြစ်ယောင် ပြုလုပ်ထားပနာ အဆင့်တခု ပြီးတိုင်း ဖြေဆိုကတ်ရရေ။ ပထမ ၆ နှစ် အပြီးမာ ကျောင်းသားတိသည် ပီအက်စ်အယ်လ်အီး ခေါ် မူလတန်းထွက် စာမီးပွဲကို ဖြေဆိုရပြီး<ref name="Primary" /> ယင်းစာမီးပွဲက ဇာပိုင် အထက်တန်းကျောင်းမာ ဆက်ပနာ ပညာသင်ကြားခွင့် ရဟိဖို့ကို ဆုံးဖြတ်ရေ။ အထက်တန်း အဆင့် အပြီးမာ ဂျီစီအီး အို လယ်ဗယ် စာမီးပွဲကို ဖြေဆိုကတ်ရပြီး တက္ကသိုလ် အကြို အဆင့် အပြီးမာ ဂျီစီအီး အေ လယ်ဗယ် စာမီးပွဲကို ဖြေဆိုကတ်ရရေ။ စင်ကာပူ နိုင်ငံသားတိထဲက အသက် ၁၅ နှစ် အထက် ကျောင်းသား မဟုတ်သူတိမာ ၁၈% မာ ပညာရီး မဟိကတ်ပဲ ၄၅% မာ မူလတန်း အောင်မြင်ကတ်တေ။ ၁၅ %မာ အထက်တန်း အောင်မြင်ကတ်ပြီး ၁၄% မာ ဘွဲ့ရဟိကတ်ရေ။<ref name="Chap2">{{cite web |url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/ghsr1/chap2.pdf |title=Education and Language |publisher=Singapore Statistics |accessdate=11 April 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101113153652/http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/ghsr1/chap2.pdf |archivedate=13 November 2010 }}</ref> နိုင်ငံတကာမာ သင်္ချာ နန့် သိပ္ပံဘာသာကို စစ်ဆီးရေ စာမီးပွဲတိမာ စင်ကာပူ ကျောင်းသားတိသည် အမြဲတမ်း ထိပ်ဆုံး အဆင့် ၅ ခုမာ ပါဝင်ကတ်တေ။ * ၂၀၁၁ ခုနှစ် နိုင်ငံတကာ ပညာရီးဆိုင်ရာ အောင်မြင်မှု သုံးသပ်ရီး အဖွဲ့၏ နိုင်ငံတကာ သင်္ချာနန့် သိပ္ပံသင်ကြားမှု ရီစီးကြောင်း ပြိုင်ပွဲမာ စင်ကာပူ ကျောင်းသားတိက ပထမ ရဟိခပြီး ၁၉၉၅ ခုနှစ်ကစပြီးကေ ထိပ်ဆုံး အဆင့် ၃ ခုမာ အမြဲတမ်း ပါဝင်ခရေ။<ref>{{cite web|url=http://nces.ed.gov/timss/table07_1.asp|title=Trends in International Mathematics and Science Study|publisher=IEA|accessdate=2 November 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://nces.ed.gov/timss/table07_3.asp|title=Trends in International Mathematics and Science Study|publisher=IEA|accessdate=2 November 2011}}</ref> * ၂၀၀၉ ခုနှစ် နိုင်ငံတကာ စီးပွားရီး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရီး နန့် ဖွံ့ဖြိုးရီး အဖွဲ့ (အိုအီးစီဒီက) ကြီးမှူးကျင်းပရေ နိုင်ငံတကာ ကျောင်းသားတိ စစ်ဆီးရီး ပရိုဂရမ်မာ စင်ကာပူ ကျောင်းသားတိသည် သင်္ချာ၊ သိပ္ပံ၊ စာဖတ်ခြင်း ရို့မာ ထိပ်ဆုံး အဆင့် ၅ ခုမာ ပါဝင်ခရေ။<ref>{{cite web|url= http://www.oecd.org/dataoecd/54/12/46643496.pdf|title=Comparing countries' and economies' performance|publisher=OECD|location =Paris|accessdate=27 October 2011}}</ref> နိုင်ငံ၏ အဓိက အများပြည်သူ ဆိုင်ရာ တက္ကသိုလ် နှစ်ခုဖြစ်ရေ [[စင်ကာပူအမျိုးသားတက္ကသိုလ်]] နန့် [[နန်ယန်းနည်းပညာတက္ကသိုလ်]]ရို့မာ ([[:en:QS World University Rankings|QS၏ ကမ္ဘာ့တက္ကသိုလ်တိ စံခွဲအဆင့်စီစိုင်ခြင်း]]အရ ၂၀၂၀၊ ဂျုန်လမာ ထုတ်ပြန်ရေ ကမ္ဘာ့တက္ကသိုလ်တိအားလုံး ကဏ္ဍ၏ ၂၀၂၁-စာရင်းမာ) ကမ္ဘာ့ အဆင့် ၁ က ၁၃ အတွင်း ဝင်ခရေ။ <ref>{{cite web|url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2021|title=QS World University Rankings 2021|publisher=QS|accessdate=2020-08-06}}</ref> ==ကျန်းမာရီး== စင်ကာပူသည် ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံတိ ထဲမာ ကျန်းမာရီးအသုံးစရိတ် နည်းပါးရေ နိုင်ငံ ဖြစ်ကေလေ့ ယေဘုယျအနိန်နန့် ထိရောက်ရေ ကျန်းမာရီး စောင့်ယှောက်မှု စနစ် ဟိရေ။ <ref name="Wyatt">{{cite web|year=2010|url=http://www.watsonwyatt.com/europe/pubs/healthcare/render2.asp?ID=13850|title=The Singapore health system – achieving positive health outcomes with low expenditure|author=Tucci, John|publisher=Towers Watson|accessdate=16 March 2011|archive-date=10 December 2012}}</ref> ကမ္ဘာ့ ကျန်းမာရီး အဖွဲ့က ကမ္ဘာ့ ကျန်းမာရီး အစီအစာခံစာမာ စင်ကာပူ၏ ကျန်းမာရီး စောင့်ယှောက်မှု စနစ်အား ကမ္ဘာ့ အဆင့် ၆ အဖြစ် သတ်မှတ်ခရေ။ <ref name="WHO">{{cite press release|url= http://www.who.int/whr/2000/media_centre/press_release/en/index.html|title=World Health Organization Assesses the World's Health Systems|date=21 June 2000|publisher=World Health Organization|location=[[Geneva]]|accessdate=2 November 2011}}</ref> ယေဘုယျ အနီနန့် စင်ကာပူသည် အယင် ဆယ်စုနှစ် ၂ ခု အတွင်း ကမ္ဘာထက်မာ မွီးကင်းစ အသျှေ သီဆုံးမှုနှုန်း အနည်းဆုံး နိုင်ငံတနိုင်ငံလည်း ဖြစ်တေ။ <ref name="singstat2014births&deaths">{{cite web|url =http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#16|title =Statistics Singapore - Latest Data - Births & Deaths|publisher =Singapore Department of Statistics|year =2014|accessdate =26 April 2015|archivedate =29 November 2015|archiveurl =https://web.archive.org/web/20151129094649/http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#16}}</ref> လူတဦးချင်း၏ ပျမ်းမျှ သက်တမ်းမာ အမျိုးသား တိ အတွက် အသက် ၈၀ ဖြစ်ပြီးကေ အမျိုးသမီး တိအတွက် ၈၅ နှစ်မျှ ဖြစ်တွက်နန့် ကမ္ဘာပေါ်ဟိ လူ့သက်တမ်း အရှည်ဆုံးရေ နိုင်ငံတိ စာရင်းမာ အဆင့် ၄ ဟိရေ။ နိုင်ငံ၏ လူဦးရွီ အားနုန်း ပိုင်သည် သန့်ယှင်းရေ ရေ နန့် အညစ်အကြေး စွန့်ပစ်မှု စနစ်ကို အသုံးပြုခွင့် ရဟိကတ်ရေ။ နှစ်စိုင် လူ ၁သိန်းမာ အိတ်ချ်အိုင်ဗွီ ရောဂါကြောင့် သီဆုံးသူ ၁၀ ဦးအောက်မာ ဟိရေ။ ကာကွယ်ဆီး ထိုးမှုမာလေ့သော့ အသျှူတစ်ရာမြင့်မားရေ။ လူကြီးတိ၏ အဝလွန်မှုကို ၁၀% အောက်မာ ဟိရေ။<ref name=autogenerated2>{{cite web|url=http://www.who.int/gho/countries/sgp.pdf|title=Singapore: Health Profile|publisher=World Health Organization|date=13 August 2010|accessdate=16 March 2011}}</ref> အစိုးရဧ့ ကျန်းမာရီး ဆောင့်ရှောက်မှု စနစ်မာ 3M ဟုခေါ်ရေ ဘောင်အတွင်းမာ ဟိရေ။ ၎င်းမာ အပိုင်း သုံးပိုင်း ဟိပြီး ကျန်းမာရီး စောင့်ယှောက်မှုကို မတတ်နှိုင်သူတိအတွက် မယ်ဒီဖန် ဟု ခေါ်ရေ အစိတ်အပိုင်း၊ ၈၅% ရေ လူဦးရွီကို သက်ရောက်မှု ဟိရေ မယ်ဒီဆေ့ဖ် ဟု ခေါ်ရေ မစုမနီရ ကျန်းမာရီး ဖေသာစု စနစ် နန့် အစိုးရက ထောက်ပင့်ထားရေ မယ်ဒီရှီးလ်ဒ် ဟုခေါ်ရေ ကျန်းမာရီး အာမခံ စနစ် ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။<ref name="Wyatt" /> စင်ကာပူဟိ အများပြည်သူပိုင် ဆီးရုံတိမာ ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ခွင့် ဟိကတ်ပြီး လူနာတိကို အပြိုင်အဆိုင် ခေါ်ယူကတ်တေ။ ဝင်ငွီနည်းပါးရေ သူတိ အတွက် စျီးလျှော့ပီးရေ စနစ်လည်း ဟိရေ။<ref>{{cite web|url= http://www.who.int/whr/2000/en/whr00_en.pdf|title=The World Health Report|publisher=World Health Organization|page=66|year=2000|accessdate=16 March 2011}}</ref> ၂၀၀၈ ခုနှစ်မာ စင်ကာပူ ကျန်းမာရီး စနစ်၏ ၃၂% ကို အစိုးရက အထောက်အပံ့ပေးထားပနာ စင်ကာပူ ဂျီဒီပီ၏ ၃.၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့် မျှ ဖြစ်တေ။ <ref>{{cite web|url=http://apps.who.int/whosis/database/core/core_select_process.cfm|title=Core Health Indicators Singapore|publisher=World Health Organisation|date=May 2008|accessdate=16 March 2011}}</ref> ==အခြီခံ အဆောက်အအုံ== ===ဆက်သွီရီး နန့် ကွန်ယက်=== စင်ကာပူမာ အိန်တာနက် ချိတ်ဆက်မှုကို အိန်တာနက် ဝန်ဆောင်သူတိက ပြုလုပ်ပီးကတ်ပြီး ၁ စက္ကန့်လျှင် ၁ ဂစ်ဂါဘိုက် တထိ ဟိရေ အိမ်သုံး အိန်တာနက်တိကို တပ်ဆင်ပီးရေ။ ယင်းပိုင် ဂစ်ဂါဘစ် တထိ မြန်နှုန်း ဟိရေ ကွန်ယက်တိကြောင့် ပို့ကုန် တင်ပို့မှုကို တိုးမြှင့်နှိုင်ခပြီး ၂၀၀၆ မာ အလုပ်ပေါင်း ၈၀,၀၀၀ ကျော်ကို ဖန်တီး ပီးနှိုင်ခရေ။<ref>{{cite news |author=Burns, Simon |url= http://www.v3.co.uk/v3-uk/news/1971440/singapore-outlines-gigabit-broadband-plans |title= Singapore outlines gigabit broadband plans |work=V3.co.uk |location =London |date=20 June 2006 |accessdate=6 June 2013}} {{subscription required}}</ref> မိုဘိုင်းဖုန်း အသုံးပြုမှုကို အသျှူတစ်ရာမြင့်မားပြီး လူ ၁၀၀ လျှင် မိုဘိုင်းဖုန်း ၁၄၈ လိုင်း ဟိရေ။<ref name="singstat2014mobile">{{cite web|url =http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#19|title =Statistics Singapore - Latest Data - Social Indicators|publisher =Singapore Department of Statistics|year =2014|accessdate =26 April 2015|archivedate =29 November 2015|archiveurl =https://web.archive.org/web/20151129094649/http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#19}}</ref> ===သယ်ယူပို့ဆောင်ရီး=== [[File:singapore port panorama.jpg|thumb|centre|800px|alt=The Port with a large number of shipping containers and the ocean visible in the background|စင်ကာပူ ဆိပ်ခုံကို ဆန်တိုဆာကျွန်း နောက်ခံနန့် မြင်ရပုံ]] {{clear}} စင်ကာပူသည် လူဦးရွီ အလွန်ကကောင်းသည်းရေ ကာစိချေလှောက် ကျွန်းအသျှေ တကျွန်း ဖြစ်တွက်နန့် ပတ်ဝန်းကျင် ညစ်ညမ်းမှု လျှော့ချနှိုင်ကေ နန့် ဂါရီကြောထီးမှုကို လျှော့ချနှိုင်ကေ လမ်းတိထက်မာ လားလာနီရေ ကိုယ်ပိုင်ကား စီးရေကို ကန့်သတ် ထားရေ။ ကားဝယ်ယူသူတိစွာ ကားတန်ဖိုး၏ စျီးကွက်ပေါက်ဈီး တဆခွဲမျှရေ အခွန်ကို ပီးဆောင်ရပြီး စင်ကာပူ စီအိုအီး ခေါ် ကားပိုင်ဆိုင်ခွင့် လက်မှတ်ကို လီလံဆွဲ ဝယ်ယူရပြီး ယင်းလက်မှတ် ဟိပါက ကားကို လမ်းမထက်မာ ဆယ်စုနှစ် တခုစာမျှ မောင်းနှင် နှိုင်ရေ။ စင်ကာပူ ကားပိုင်ဆိုင်ခွင့် လက်မှတ်တခု၏ တန်ဖိုးနန့်ပင် အမေရကန်ပြည်ထောင်စုမာ ပေါ့ရှ် ဘောက်စတာ ကားတစင်း ဝယ်ယူနှိုင်ရေ။ စင်ကာပူဟိ ကားတန်ဖိုးမာ အရာ အိန်းဂလိချ်စကား ပြောရေ နိုင်ငံတိထက် သိသိသာသာပင် များပြားရေ။<ref name="BloombergBMW">{{cite news|url= http://www.bloomberg.com/news/2011-02-16/bmw-3-series-costs-260-000-as-singapore-tax-keeps-cars-for-rich.html|title =BMW Costing $260,000 Means Cars Only for Rich in Singapore as Taxes Climb|work=Bloomberg|location =New York|accessdate =2 July 2011|first=Kristine|last=Aquino|date=17 February 2011}}</ref> တခြားသော ဓနသအူးယနိုင်ငံတိ ပိုင်သျှောင် လမ်းပေါ်ဟိ ကားတိ နန့် လမ်းထက်မာ လျှောက်ရေသူတိ ဗယ်ဘက်သို့ ကပ်ပနာ လားကတ်တေ။<ref>{{cite web|url=http://www.expatsingapore.com/content/view/1147|title=Once you're here: Basic Road Rules and Regulations|publisher=Expat Singapore|date=16 August 2009|accessdate=27 February 2011|archivedate=15 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141215023246/http://www.expatsingapore.com/content/view/1147}}</ref> [[File:(SGP-Singapore) East-West Line Alstom Movia R151 1925-1926 @ Eunos 2026-08-07.jpg|thumb|right|300px|ဂါရီသယ်ယူပို့ဆောင်ရီး]] [[File:ERPBugis.JPG|thumb|right|300px|နော့သ် ဘရစ်ချ်လမ်းပေါ်ဟိ အီလက်ထရွန်းနစ် စနစ်သုံး လမ်းအသုံးပြုခ ကောက်ခံရေ ဂိတ်]] စင်ကာပူနိုင်ငံမာ နီထိုင်သူတိစွာ ခြီကျင်၊ စက်ခနင်း၊ ဘတ်စ်ကား၊ အငှားဂါရီ၊ အမ်အာရ်တီ ခေါ် လျှပ်စစ်အမြန်ဂါရီ အကြီးစား၊ အယ်လ်အာရ်တီ ခေါ် လျှပ်စစ် အမြန်ဂါရီ အငယ်စား ရို့နန့်လည်း သွားလာကတ်တေ။ အက်စ်ဘီအက်စ် ထဖို့စစ် နန့် အက်စ်အမ်အာရ်တီ ကော်ပိုရီးယှင်း ဆိုရေ ကုမ္ပဏီ နှစ်ဂုမှ အများပြည်သူသုံး ဘတ်စ်ကားနန့် ဂါရီရို့ကို ပြေးဆွဲကတ်တေ။ အငှားဂါရီ ကုမ္ပဏီ ၆ ခု ဟိပြီး ယင်းကုမ္ပဏီတိက အငှားဂါရီ ၂၈,၀၀၀ ကျော်ကို လမ်းတိထက်မာ ပြေးဆွဲပြီးကေ ဟိရေ။<ref>{{cite web|url=http://www.lta.gov.sg/content/dam/ltaweb/corp/PublicationsResearch/files/FactsandFigures/taxi_info_2015.pdf|title=Taxi info|publisher=Land Transport Authority|year=2015|accessdate=24 May 2015|archivedate=5 June 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150605115848/http://www.lta.gov.sg/content/dam/ltaweb/corp/PublicationsResearch/files/FactsandFigures/taxi_info_2015.pdf}}</ref> အငှားဂါရီမာ လူသုံးများရေ အများသုံး သယ်ယူပို့ဆောင်ရီး လုပ်ငန်း တခု ဖြစ်ပြီးကေ တခြားသော ဖွံ့ဖြိုးပြီး နိုင်ငံတိနန့် နှိုင်းယှဉ်ကေ အငှားဂါရီ နှုန်းထားဖို့ သက်သာစွာကို တွိ့ရရေ။<ref>[http://www.lta.gov.sg/content/ltaweb/en/public-transport/taxis/getting-a-taxi.html Comparison of Overseas Taxi Fares]</ref> စင်ကာပူနိုင်ငံမာ စုစုပေါင်း ၂,၀၈၅ မိုင် (၃၃၅၆ ကီလိုမီတာလှောက် ) ရှည်လျားရေ လမ်းမတိ ဟိပြီး ၎င်းရို့ထဲမာ ၁၀၀မိုင် (၁၆၁ ကီလိုမီတာ) မျှ ရှည်လျားရေ အိက်စ်ပရက်စ်ဝေး ခေါ် အမြန်လမ်း တိလေ့ ပါဝင်ရေ။<ref>{{cite web|url= http://www.lta.gov.sg/corp_info/doc/Average_Daily_Public_Transport_Ridership.pdf|archiveurl= https://www.webcitation.org/5naJXRUjU?url=http://www.lta.gov.sg/corp_info/doc/Average_Daily_Public_Transport_Ridership.pdf|archivedate= 16 February 2010|title= Public transport ridership|publisher= Land Transport Authority|accessdate= 2 July 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.lta.gov.sg/public_transport/pt_rail_tracing.htm |title=Tracing our steps |publisher=Land Transport Authority |accessdate=2 July 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605104816/http://www.lta.gov.sg/public_transport/pt_rail_tracing.htm |archivedate=5 June 2011 }}</ref> ၁၉၇၅ ခုနှစ်မာ စတင်ခရေ ဧရိယာထက်မာ မူတည်ပနာ လမ်းအသုံးပြုခ ကောက်ခံရေစနစ်မာ ကမ္ဘာထက်မာ ပထမဆုံး ဂါရီကြောကျပ်တည်းမှု အတွက် ပေသာကောက်ခံရေ စနစ် ဖြစ်ခပြီးကေ ဂါရီကြော ကျပ်တည်းမှု ကို လျှော့ချဖို့ အတွက် တခြားသော လုပ်ဆောင်ချက်တိ ဖြစ်ရေ ကားပိုင်ဆိုင်မှု ပမာဏကို ကန့်သတ်ထားခြင်းနန့် လူအများလားလာနှိုင်ရေ ဂါရီစနစ်ကို တိုးတက်ကောင်းမွန် စီခခြင်းရို့လေ့ လုပ်ဆောင်ခရေ။<ref>{{cite book|last= Small, Kenneth A.; Verhoef, Erik T.|year= 2007|title= The Economics of Urban Transportation|url= https://archive.org/details/economicsofurban0000smal|publisher= Routledge|location =London|isbn= 978-0-415-28515-5|page= [https://archive.org/details/economicsofurban0000smal/page/148 148]}}</ref><ref>{{cite book|last= Cervero|first= Robert|year= 1998|title = The Transit Metropolis|url= https://archive.org/details/transitmetropoli0000cerv|page = [https://archive.org/details/transitmetropoli0000cerv/page/169 169]|publisher= Island Press|location =Washington DC|id= Chapter 6/The Master Planned Transit Metropolis: Singapore|isbn= 1-55963-591-6}}</ref> ၁၉၉၈ ခုနှစ်မာ စနစ်ကို အဆင့်မြှင့်တင်ခပြီးကေ အီလက်ထရွန်းနစ် စနစ်သုံး လမ်းအသုံးပြုခ ကောက်ခံခြင်း ဟု နာမည်ပြောင်းလဲ ခပြီးကေ ယင်းစနစ်မာ အီလက်ထရွန်းနစ် နည်းပညာရာ လမ်းအသုံးပြုခကို ကောက်ခံခြင်း၊ အီလက်ထရွန်းနစ် နည်းပညာရာ ထောက်လှမ်း သိဟိခြင်း၊ ဗွီဒီယို သုံး၍ စောင့်ကြပ်ကြေ့ရှုခြင်းရို့ ပါဝင်ရေ။<ref>{{cite web|url= http://www.lta.gov.sg/motoring_matters/index_motoring_erp.htm|title= Electronic Road Pricing|publisher= Land Transport Authority|accessdate= 16 April 2008|archiveurl= https://web.archive.org/web/20080410143342/http://www.lta.gov.sg/motoring_matters/index_motoring_erp.htm|archivedate= 10 April 2008}}</ref> စင်ကာပူသည် အာသျှဟိ နိုင်ငံတကာ သယ်ယူပို့ဆောင်ရီး အချက်အချာ ဌာနတခု ဖြစ်ပြီးကေ ပင်လယ် နန့် လီကြောင်း ကုန်သွီမှု လမ်းကြောင်းတိ ထက်မာ တည်ဟိရေ။ ပီအက်စ်အေ အင်တာနီသျှင်နယ် နန့် ဂျူရောင်းဆိပ်ခုံရို့ က စီမံခန့်ခွဲရေ စင်ကာပူ ဆိပ်ခုံ မာ ၂၀၀၅ ခုနှစ်မာ ကမ္ဘာပေါ်ဟိ ဒုတိယမြောက် အလုပ်အများဆုံး ဆိပ်ခုံ တခု ဖြစ်ခပြီးကေ စုစုပေါင်း တန်ချိန် ၁.၁၅ ဘီလီယံ နန့် ပေနှစ်ဆယ် ကုန်ဆောင်းဒူပေါင်း ၂၃.၂ သန်းကို အတင်အချ ပြုလုပ်ခရေ။ ယင်းချင့်အပြင် ကမ္ဘာထက်မာ အလုပ်အများဆုံး တဆင့်ခံ ကုန်ပို့ရာ ဆိပ်ခုံဖြစ်ပြီးကေ သင်းဖိုးတိ ပါးသို့ဖြည့်ရာ အကြီးဆုံး ဆိပ်ခုံလည်း ဖြစ်တေ။ <ref>{{cite news|title=Singapore remains world's busiest port|url=http://news.xinhuanet.com/english/2006-01/12/content_4045562.htm|date=12 January 2006|agency=Xinhua|work=China View|location=Beijing|accessdate=22 April 2010|archive-date=31 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160731213304/http://news.xinhuanet.com/english/2006-01/12/content_4045562.htm|url-status=dead}}</ref> စင်ကာပူသည် အရှိ့တောင်အာသျှ၏ လီကြောင်းပို့ဆောင်ရီး အချက်အချာ ဌာနတခုဖြစ်ပြီးကေ [[ဆစ်ဒနီမြို့]] နန့် လန်ဒန်မြို့ကြား ပျံသန်းရေ သားပိုက်ကောင် လမ်းကြောင်း၏ တထောက်နားရာ နီရာတခုလည်း ဖြစ်တေ။<ref>{{cite news|url= http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/qantas-celebrates-60-years-of-the-kangaroo-route-761078.html|title= Qantas celebrates 60 years of the 'Kangaroo Route'|first= Kathy|last= Marks|newspaper= The Independent|location= London|date= 30 November 2007|accessdate= 18 October 2015|archivedate= 16 October 2015|archiveurl= https://web.archive.org/web/20151016034143/http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/qantas-celebrates-60-years-of-the-kangaroo-route-761078.html}}</ref> တနိုင်ငံလုံးမာ လီဆိပ် ၈ ခု ဟိပြီး စင်ကာပူ ချန်ဂီလီဆိပ် သည် လီကြောင်းလိုင်းပေါင်း ၁၀၀ ကျော်၏ ဆိုက်ရောက်ရာ နီရာဖြစ်ပြီးကေ ကမ္ဘာတဝန်းလုံးဟိ နိုင်ငံနန့် ဒေသပေါင်း ၇၀ ကျော်မာ မြို့ကြီး ၃၀၀ လှောက်ကို ချိတ်ဆက်ပီးထားရေ။<ref>{{Cite web |title=About Changi Airport |url=http://www.changiairport.com/our-business/about-changi-airport |accessdate=18 October 2015 |archivedate=21 November 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141121013212/http://www.changiairport.com/our-business/about-changi-airport }}</ref> နိုင်ငံတကာ ခရီးလားလာရီး မဂ္ဂဇင်းတိက ကမ္ဘာ့ကောင်းဘီယက် လီဆိပ်တခု အဖြစ် တနားတခါ သတ်မှတ်လေ့ ဟိကတ်ပြီး ၂၀၀၆ ခုနှစ်မာ စကိုင်း ထရက်စ်က ကမ္ဘာ့ ကောင်းဘီယက် လီဆိပ် အဖြစ် သတ်မှတ် ဖော်ပြခရေ။<ref>{{cite web|title=2006 Airport of the Year result|accessdate=1 June 2006|url=http://www.worldairportawards.com/Awards-2006/AirportYear-2006.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061231160516/http://www.worldairportawards.com/Awards-2006/AirportYear-2006.htm|publisher=World Airport Awards|archivedate=31 December 2006}}</ref> {{clear}} {{wide image|Panoramic view of the Central Business District, Singapore, and ships - 20100712.jpg|900px|စင်ကာပူ အိစ်ကုတ် ပန်းခြံအလွန် ကျောက်ချရာ နီရာတွင် ကျောက်ချ ရပ်နားထားရေ သင်းဖိုးတိကို စင်ကာပူမြို့ နောက်ခံနန့် မြင်ရပုံ}} ===ရီပီးဝေမှု နန့် မိလ္လာစနစ်=== စင်ကာပူမာ လူတိုင်း ရီကောင်းရီသန့်ကို သင့်တင့်ရေ ဈီးနန့် လှောက်ငှစွာ ရဟိနှိုင်ရေ။ ထူးခြားဆန်းသစ်ရေ ရေကို စီမံခန့်ခွဲမှု နည်းလမ်းတိဖြစ်ရေ သုံးပြီးကေသားရေကို ပြန်ပနာ သုံးစွဲခြင်း၊ မိုးရီကို လှောင်ထားရေ ကန့်သတ် နယ်မြီတိကို တည်ဆောက်ခြင်း၊ မြစ်ဝ နီရာကို ရီချို လှောင်ရာ နီရာ အဖြစ် အသုံးပြုခြင်း၊ ပင်လယ်ရီက ဆားကို ဖယ်ထုတ်ခြင်း စယင့်နည်းလမ်းကို ပေါင်းစပ် အသုံးပြုခြင်းနန့် အိမ်နီးချင်း မပခက်ချေရှားနိုင်ငံက တင်ပို့ရေ ရေကို မှီခိုနီခြင်းကို လျှော့ချ နှိုင်ကေ ပြုလုပ်ကတ်ရေ။ စင်ကာပူ၏ ရေပြဿနာ အဖြေယှာမှုကို အခြီခံ အဆောက်အအုံ တခုတည်းမာသာ မှီခိုနီခြင်းမျိုး မဟုတ်ဘဲ နည်းမှန်လမ်းမှန် ဥပဒေတိကို အလီးအနက် ပြဋ္ဌာန်းခြင်းနန့် ကျင့်သုံးခြင်း၊ ရေကို ဈီးနှုန်း သတ်မှတ်ခြင်း၊ အများပြည်သူသို့ ပညာပီးခြင်း တိ အပြင် သုတေသနနန့် ဖွံ့ဖြိုးမှု လုပ်ဆောင်ခြင်းတိလည်း ပါဝင်ရေ။<ref name="Luan">{{cite journal|last = Ivy Ong Bee Luan|title = Singapore Water Management Policies and Practices|journal = International Journal of Water Resources Development|year = 2010|volume = 26|issue = 1|pages = 65–80|doi = 10.1080/07900620903392190|url = http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/07900620903392190|accessdate = 20 July 2012}}</ref> ၂၀၀၇ ခုနှစ်မာ စင်္ကာပူဟိ ရီနန့် မိလ္လာရို့ကို ထိန်းသိမ်းရာ ဌာနဖြစ်ရေ အများပြည်သူ သုံးစွဲမှု ဘုတ်အဖွဲ့ ဌာနစွာ ရေအရင်းအမြစ်တိကို နည်းလမ်းပေါင်းစုံ သုံး၍ စီမံခန့်ခွဲမှုတိကြောင့် စတော့ခ်ဟုမ်း အင်ဒတ်စထရီ ဝါးတား ဆု ကို ရဟိခရေ။<ref>Stockholm International Water Institute:[http://www.siwi.org/sa/node.asp?node=83 Stockholm Industry Water Award:PUB Singapore] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100704233807/http://www.siwi.org/sa/node.asp?node=83 |date=4 July 2010 }}</ref> == လူဦးရွီပျံ့နှံ့ နီထိုင်မှု == [[File:1 bishan park panorama 2012.jpg|thumb|270px|ဘီရှန်း ပန်းခြံကို အပေါ်စီးက အုပ်မိုးထားရေ အထပ်မြင့် အိတ်ချ်ဒီဘီ တိုက်ခန်းတိနန့် ကွန်ဒိုမီနီယံတိ]] ၂၀၁၅ ခုနှစ် နှစ်လည်မာ စင်ကာပူ၏ ခန့်မှန်း လူဦးရွီမာ ၅,၅၃၅,၀၀၀ ဦး ဟိပြီး ၃,၃၇၅,၀၀၀ ဦး(၆၀.၉၈%) မာ စင်ကာပူနိုင်ငံသားတိ ဖြစ်ကတ်တေ။ ကျန်ဟိနီရေ ၂,၁၆၀,၀၀၀ ဦး (၃၉.၀၂%) မာ အမြဲတမ်း နီထိုင်သူ ၅၂၇,၇၀၀ ဦး ၊ နိုင်ငံခြား ကျောင်းသား၊ အလုပ်သမ၊ မှီခိုသူပေါင်း ၁,၆၃၂,၃၀၀ ဦး လှောက်ဟိရေ။ ၂၀၁၀ ခုနှစ် နိုင်ငံ၏ နောက်ဆုံး ကောက်ခံရေ လူဦးရွီ စာရင်းမာ စင်ကာပူ နိုင်ငံသားနန့် အမြဲတမ်းနီထိုင်သူရို့ဧ့ ၂၃% မာ ပြည်ပမာ မွီးဖွားသူတိ ဖြစ်ကတ်တေ။ စင်ကာပူ နိုင်ငံသား၏ ၁၀% မာ နိုင်ငံခြားမာ မွီးဖွားပြီး နိုင်ငံသား အဖြစ်ပြောင်းလဲလာသူတိဟု ဆိုနှိုင်ရေ။ နိုင်ငံခြားသားတိကိုပါ ထည့်၍ ရွီတွက်မည် ဆိုကေ နိုင်ငံအတွင်း နီထိုင်သူ၏ ၄၃% မာ နိုင်ငံခြားမာ မွီးဖွားသူတိ ဖြစ်ကတ်တေ။<ref name=2010census>{{cite web|url= http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/c2010acr.pdf|archiveurl= https://www.webcitation.org/68v15isAU?url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/c2010acr.pdf|archivedate= 5 July 2012|title= Census of population (pages 13 to 16 of the pdf file)|publisher= Singapore Department of Statistics|year= 2010|accessdate= 2 July 2011}}</ref><ref name="un.org">[http://www.un.org/esa/population/publications/migration/UN_MigStock_2008.pdf "Trends in international migrant stock: The 2008 revision"], United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division (2009).</ref> ယင်းလူဦးရွီ စာရင်းက သိရရေ အရာ အစီအစာခံချက် တခုမာ နိုင်ငံအတွင်း နီထိုင်သူတိဧ့ ၇၄.၁% မာ တရုတ်လူမျိုး၊ ၁၃.၄% မာ မပခက်ချေလူမျိုး၊ ၉.၂ % မာ အိန္ဒိယ လူမျိုး နန့် အရာ ၃.၃% မာ ယူရီးရှန်း အပါအဝင် အရာ လူမျိုးတိ ဖြစ်တေ။<ref name=2010census/> ၂၀၁၀ မတိုင်ခင်က လူတဦးကို လူမျိုး တမျိုး အဖြစ်သာ မှတ်ပုံတင်နိုင်ပြီး ပုံမှန်ဆိုလို့ဟိကေ ဘာဘာ၏ မျိုးနွယ်ကို ယူလေ့ ဟိကတ်တွက်နန့် သွီးနှောရေ လူရို့မာ အစိုးရရဧ့ လူဦးရွီ စာရင်းမာ လူမျိုးစု တခုတည်း အောက်မာသာ ထည့်သွင်း ဖော်ပြကတ်တေ။ ၂၀၁၀ က စပြီးကေ နိုင်ငံသားရို့သည် လူဘန်ဒတ် အဖြစ် မှတ်ပုံတင်နိုင်ပြီး အဓိက လူမျိုး နန့် ဒုတိယ လူမျိုးဟု နှစ်မျိုး ရွေးနိုင်ကာ နှစ်မျိုး အထက် မရွီးနိုင်လီ၊၊ <ref>{{cite news|url=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1030142/1/.html|title=Singaporeans of mixed race allowed to 'double barrel' race in IC|work=Channel NewsAsia|location=Singapore|author=Hoe Yeen Nie|date=12 January 2010|accessdate=18 February 2011|archivedate=6 February 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100206100917/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1030142/1/.html}}</ref> စင်ကာပူ နိုင်ငံသား သို့မဟုတ် အမြဲတမ်း နီထိုင်သူ မိသားစုတိက ဦးဆောင်ရေ ၉၀.၃ ရာခိုင်နှုန်းရေ မိသားစုတိစွာ ၎င်းရို့နီထိုင်ရာ အိမ်ကို ပိုင်ဆိုင်ကတ်ပြီး မိသားစု၏ အရွယ်အစားဖို့ နိုင်ငံသား နန့် အမြဲတမ်း နီထိုင်သူတိ မဟုတ်ရေ မှီခိုသူတိ အပါအဝင် ၃.၄၃ ဦး ဖြစ်တေ။<ref name=singstat2014h&h>{{cite web |url=http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#20 |title=Statistics Singapore – Latest Data – Households & Housing |date=2014 |publisher=Statistics Singapore |accessdate=20 April 2015 |archivedate=29 November 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151129094649/http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#20 }}</ref> ယကေလေ့ မြီနီရာ ယှားပါးမှုကြောင့် ၈၀.၄% ရေ မိသားစုတိမာ အိတ်ချ်ဒီဘီ ခေါ် အစိုးရက စျီးချရောင်းရေ အထပ်မြင့် အများပြည်သူပိုင် အဆောက်အဦးတိမာ နီထိုင်ကတ်ရေ။ ယင်းအတူ ၇၅.၉% ရေ မိသားစုတိမာ ၄ ခန်း (အိပ်ခန်း ၃ခန်းနန့် ဧည့်ခန်း ၁ခန်း) နန့် ၄ ခန်းအထက် ဟိရေ အိတ်ချ်ဒီဘီ တိုက်ခန်းတိ သို့မဟုတ် ပုဂ္ဂလိက အိမ်ရာတိမာ နီထိုင်ကတ်ရေ။<ref name=singstat2014h&h/><ref name="hdb">{{cite web |url=http://www.hdb.gov.sg/fi10/fi10320p.nsf/w/HDBWinsUNAward?OpenDocument |title=HDB InfoWEB: HDB Wins the 2010 UN-HABITAT Scroll of Honour Award : |publisher=Hdb.gov.sg |date= |accessdate=14 October 2013 |archivedate=11 December 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111211145036/http://www.hdb.gov.sg/fi10/fi10320p.nsf/w/HDBWinsUNAward?OpenDocument }}</ref> မိသားစုတိ နန့် တတူနီရေ နိုင်ငံခြားသား အိမ်ဖော်တိမာ စင်ကာပူမာ နီရာအနှံ့တွိရပြီး ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဒီဇန်ဘာလမာ စုစုပေါင်း နိုင်ငံခြားသား အိမ်ဖော် ၂၂၄,၅၀၀ ဦးမျှ ဟိရေ။<ref>{{cite news |url=http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/more-than-1-3-million/1297688.html |title=More than 1.3 million foreigners working in Singapore: Tan Chuan-Jin |work=Channel NewsAsia |location=Singapore |date=5 August 2014 |first= |last= |accessdate=26 October 2014 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140914232514/http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/more-than-1-3-million/1297688.html |archivedate=14 September 2014 }}</ref> စင်ကာပူမာ နီထိုင်သူတိဧ့ ပျမ်းမျှ အသက်မာ ၃၉.၃ နှစ်မျှ ဖြစ်ပြီးကေ<ref name=singstat2014respoppro>{{cite web |url=http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#15 |title=Statistics Singapore – Latest Data – Resident Population Profile |date=June 2014 |publisher=Statistics Singapore |accessdate=26 October 2014 |archivedate=29 November 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151129094649/http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#15 }}</ref> သားဖွားနှုန်းမာ မမာ့ တဦးကို အသျှေ ၀.၈ ဦး ဖြစ်တွက်နန့် ကမ္ဘာထက်မာ အနိမ့်ဆုံး ဖြစ်ပြီးကေ နိုင်ငံ၏ လူဦးရွီကို အစားထိုးဖို့ လိုအပ်ရေ ၂.၁ဦး၏ အောက်မာ ဟိရေ။<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2127rank.html|title=The World Factbook|work=Central Intelligence Agency|accessdate=24 October 2014|archivedate=28 October 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091028133713/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2127rank.html}}</ref> ယင်းပြဿနာကို ကျော်ရွှားနှိုင်ကေ အတွက် စင်ကာပူ အစိုးရဖို့ အယင် ဆယ်စုနှစ် ဇိကေသျှေ အတွင်း နိုင်ငံခြားသားတိကို စင်ကာပူ သို့ ပြောင်းရွိ့အခြီချဖို့ တိုက်တွန်းခရေ။ ယင်းပိုင် ရွိ့ပြောင်းနီထိုင်လာသူ မကန်မဝှန်က စင်ကာပူ၏ လူဦးရွီကို လျော့နည်း မလားလီဖို့ ကျားခံ ပီးထားရေ။<ref>{{cite news|url=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/257208/1/.html|title=Singapore's birth trend outlook remains dismal|work=Channel NewsAsia|location=Singapore|date=7 February 2007|first=Julia|last=Ng|accessdate=22 April 2010|archivedate=13 January 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100113223503/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/257208/1/.html}}</ref> ===ကိုးကွယ်ယုံကြေမှု=== {{bar box |title=စင်ကာပူဟိ ဘာသာတရားတိ<ref name=2010censuspercentage /> |titlebar=#ddd |left1=Religion |right1=Percent |float=right |bars= {{bar percent|ဗုဒ္ဓဘာသာ|orange|33}} {{bar percent|ခရစ်ယာန်|blue|18}} {{bar percent|ဘာသာမဲ့|black|17}} {{bar percent|မွတ်စလင်|green|15}} {{bar percent|အရာ<br />(တိအနီနန့် တာအိုဘာသာ)|gray|11}} {{bar percent|ဟိန်းဒုတ်|gold|5}} {{bar percent|ရိုးရာ|red|1}} }} ဗုဒ္ဓဘာသာသည် စင်ကာပူမာ ကိုးကွယ်သူ အများဆုံး ဘာသာတခုဖြစ်ပြီးကေ နောက်ဆုံး လူဦးရွီ စာရင်းအရ နီထိုင်သူ၏ ၃၃% သည် ဗုဒ္ဓဘာသာ ကိုးကွယ်သူတိ အဖြစ် ကြေညာကတ်တေ။ ဒုတိယမြောက် ကိုးကွယ်သူ အများဆုံး ဘာသာမာ ခရစ်ယာန်ဘာသာ ဖြစ်ပြီးကေ ယင်းဧ့ နောက်မာ အစ္စလာမ်ဘာသာ ၊ တာအိုဘာသာ၊ ဟိန်းဒုတ်ဘာသာ ရို့က အစိုင်လိုက် ဟိရေ။ လူဦးရွီ၏ ၁၇% မာ ဇာပိုင်ဘာသာကိုလှောက် မကိုးကွယ်လီ၊၊ ၂၀၀၀ ခုနှစ် နန့် ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဂြားမာ ခရစ်ယာန်၊ တာအိုဘာသာ နန့် ဘာသာမဲ့ ဦးရီမာ ၃% စီ တိုးတက်လှာခတွက်နန့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ကိုးကွယ်သူ ရာနှုန်းမာ လျော့နည်း လားခီရေ။ တခြားသော ကိုးကွယ် ယုံကြေမှုတိ၏ ရာခိုင်နှုန်းမာ အယင် အတိုင်း ဆက်ပနာ တည်ဟိနိန်ခရေ။<ref name=2010censuspercentage>{{cite press release |url=http://www.singstat.gov.sg/news/news/press12012011.pdf |title=Census of population 2010: Statistical Release 1 on Demographic Characteristics, Education, Language and Religion |publisher=Singapore Statistics |date=12 January 2011 |accessdate=16 January 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110124160522/http://www.singstat.gov.sg/news/news/press12012011.pdf |archivedate=24 January 2011 }}</ref> ပြူး သုတေသန ဌာန၏ လိ့လာ ဆန်းစစ် ချက် အရ စင်ကာပူနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာထက်မာ ဘာသာတရား အမျိုးမျိုး ကွဲပြားခြားနားရာ အများဆုံး နိုင်ငံတနိုင်ငံ အဖြစ် တွိ့ရရေ။<ref>{{cite web|title=Global Religious Diversity|url=http://www.pewforum.org/2014/04/04/global-religious-diversity/|publisher=Pew Research|date=4 April 2014|accessdate=15 April 2014}}</ref><ref name=pew>[http://www.globalreligiousfutures.org/countries/singapore/religious_demography#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2010 Pew Research Center's Religion & Public Life Project: Singapore] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180817031953/http://www.globalreligiousfutures.org/countries/singapore/religious_demography#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2010 |date=17 August 2018 }}. Pew Research Center. 2010.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အဓိက လမ်းစဉ် ၃ ခု ဖြစ်ရေ ထေရဝါဒ၊ မအူးယန နန့် ဗာဂျယာ ယန လမ်းစဉ် သုံးမျိုး စလုံး၏ ဘုန်းကြီးကျောင်းတိနန့် ဓမ္မဌာနတိ စင်ကာပူမာ တည်ဟိရေ။ ဗုဒ္ဓဘာသာ အများစုကတော့ခါ တရုတ်တိ ဖြစ်တွက်နန့် မအူးယန ယုံကြေမှု ဟိကတ်ပြီး<ref>{{cite book|url=http://books.google.com/?id=GBdX2ELnkXQC&pg=PR8&dq=buddhism+singapore#v=onepage&q&f=false|title=State, society, and religious engineering: toward a reformist Buddhism in Singapore|author=Khun Eng Kuah|publisher=Institute of Southeast Asian Studies|location = Singapore|accessdate=1 November 2010|isbn=978-981-230-865-8|year=2009}}</ref> ထိုင်ဝမ်နိုင်ငံ နန့် တရုတ်နိုင်ငံတိ စင်ကာပူသို့ ဆယ်စုနှစ်တိစွာ လာရောက်ခကတ်တေ။ ယကေလေ့သော့ အယင် ဆယ်စုနှစ် အတွင်းမာ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာမာ တရုတ်လူမျိုး တမျိုးတည်း မဟုတ်ဘဲ စင်ကာပူနိုင်ငံတွင်း နီထိုင်သူတိဂြားမာ စွံပါလတ်တေ။ ဂျပန် ဗုဒ္ဓဘာသာ အဖွဲ့အစည်း တခုဖြစ်ရေ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဆိုက ဂတ်ကိုင်း အဖွဲ့၏ လမ်းစဉ်ကို စင်ကာပူဟိ လူမကန်မဝှန် ကျင့်ကြံကတ်ပြီး အများစုကတော့ခါ တရုတ်တိ ဖြစ်ကတ်တေ။ တိဘက်မှ ဗုဒ္ဓဘာသာစွာလေ့ ပရုန်းနရုန်း နှစ်တိ အတွင်း နိုင်ငံ အတွင်းကို ဖြည်းညင်းစွာ ချင်းနင်း ဝင်ရောက်လှာခရေ။<ref>{{cite web|url=http://www.informaworld.com/smpp/content~db=all~content=a789141932|title=Modernity in south-east Asia|publisher=Informaworld|date=2 December 1995|accessdate=1 November 2010}}</ref> ===ဘာသာစကား=== {{bar box |title=စင်ကာပူ နိုင်ငံသားတိ၏ မိခင်ဘာသာစကား<ref name="singstat1" /> |titlebar=#ddd |left1=Language |right1=Percent |float=right |bars= {{bar percent|မန်ဒရင်း တရုတ်|yellow|50}} {{bar percent|အိန်းဂလိချ်|blue|32}} {{bar percent|မပခက်ချေ|gray|12}} {{bar percent|ကလယ်|green|3}}}} စင်ကာပူမာ အိန်းဂလိချ်၊ မပခက်ချေ၊ မန်ဒရင် တရုတ် နန့် ကလယ် ဆိုပနာ ဘာသာစကား ပခက်ချေမျိုး ဟိရေ။<ref name="statutes.agc.gov.sg">{{cite web |url=http://statutes.agc.gov.sg/aol/search/display/view.w3p;ident=7655e14f-c579-47a2-b7a9-fffc9fea4815;page=0;query=DocId%3A%222cc15e67-cf27-44b1-a736-f28ab8190454%22%20Status%3Apublished%20Depth%3A0;rec=0 |title=Republic of Singapore Independence Act, s.7 |accessdate=18 October 2015 |archivedate=20 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140420190129/http://statutes.agc.gov.sg/aol/search/display/view.w3p;ident=7655e14f-c579-47a2-b7a9-fffc9fea4815;page=0;query=DocId%3A%222cc15e67-cf27-44b1-a736-f28ab8190454%22%20Status%3Apublished%20Depth%3A0;rec=0 }}</ref> အိန်းဂလိချ် ဘာသာစကားမာ အများသုံး ဘာသာစကားဖြစ်ပြီးကေ စီးပွားရီးလုပ်ငန်းသုံး၊ အစိုးရသုံး နန့် ကျောင်းတိမာ သင်ကြားပို့ချရာ ကြားခံဘာသာစကား ဖြစ်တေ။<ref name="Britishcouncil">{{cite web|url=http://www.britishcouncil.org/eumd-partnership-webzine-october-2010-country-focus.htm#singapore|title=Education UK Partnership&nbsp;– Country focus|date=October 2010|publisher=British Council|accessdate=27 February 2011|archivedate=2 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110402172957/http://www.britishcouncil.org/eumd-partnership-webzine-october-2010-country-focus.htm#singapore}}</ref><ref>{{cite web|url =http://www.moe.gov.sg/media/speeches/2010/04/19/speech-by-mr-s-iswaran-at-the-apec-relc-int-seminar-opening-ceremony.php|title =Speech by Mr S. Iswaran, Senior Minister of State, Ministry of Trade and Industry and Ministry of Education|date =19 April 2010|publisher =Ministry of Education|accessdate =18 October 2015|archivedate =19 May 2011|archiveurl =https://web.archive.org/web/20110519070557/http://www.moe.gov.sg/media/speeches/2010/04/19/speech-by-mr-s-iswaran-at-the-apec-relc-int-seminar-opening-ceremony.php}}</ref>စင်ကာပူ မြို့ပြ ဝန်ဆောင်မှု အဖွဲ့နန့် အရာ အေဂျင်စီတိ ပါဝင်ရေ စင်ကာပူ အများပြည်သူ ဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မှုအဖွဲ့ <ref>{{Cite web |title=မိုကွမ်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.careers.gov.sg/the-singapore-public-service/public-agencies |accessdate=18 October 2015 |archivedate=6 January 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150106063743/http://www.careers.gov.sg/the-singapore-public-service/public-agencies }}</ref>အစဟိရေ အများပြည်သူ ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းတိမာ အိန်းဂလိချ် ဘာသာနန့် လုပ်ငန်း ဆောင်ရွက်ကတ်ပြီး မပခက်ချေ၊ တရုတ်၊ ကလယ် ဘာသာရို့နန့် ရီးသားထားရေ ရုံးသုံး စာရွက်စာတမ်းတိကို အိန်းဂလိချ် ဘာသာနန့် ပြန်ဆိုပြီးမှရာ စာရွက်တင်သွင်းခြင်းကို လက်ခံရေ။ စင်ကာပူ၏ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြီခံ ဥပဒေနန့် အရာ ဥပဒေတိကို အိန်းဂလိချ် ဘာသာနန့် ရီးသားထားပနာ<ref>{{cite web|url =http://statutes.agc.gov.sg/non_version/cgi-bin/cgi_retrieve.pl?&actno=Reved-CONST&date=latest&method=part|title =Constitution of the Republic of Singapore. Part I|year =2010|accessdate =2 July 2011|archivedate =13 July 2002|archiveurl =https://web.archive.org/web/20020713024759/http://statutes.agc.gov.sg/non_version/cgi-bin/cgi_retrieve.pl?&actno=Reved-CONST&date=latest&method=part}}</ref> စင်ကာပူဟိ တရားရုံးတိမာ အိန်းဂလိချ် မဟုတ်ရေ ဘာသာစကားနန့် ပြောဆိုလိုကေ ဘာသာပြန် လိုအပ်ရေ။ <ref>{{cite web|title=What do I do if I can't speak English?|url=http://app.subcourts.gov.sg/criminal/page.aspx?pageid=64541#faq13-9|accessdate=11 October 2011|publisher=Singapore Subordinate Courts|archivedate=9 July 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100709074333/http://app.subcourts.gov.sg/criminal/page.aspx?pageid=64541#faq13-9}}</ref><ref>{{cite web|title= Dependant's Pass&nbsp;– Before you apply|url= http://www.mom.gov.sg/foreign-manpower/passes-visas/dependant-pass/before-you-apply/Pages/default.aspx|publisher =Ministry of Manpower|accessdate=11 October 2011}}</ref> ယကေလေ့သော့ စင်ကာပူ နိုင်ငံသား၏ ၃ ပုံ ၁ပုံလှောက်ရာ အိန်းဂလိချ်ဘာသာကို မိခင်ဘာသာ စကား အဖြစ် ပြောဆိုကတ်ပြီး စင်ကာပူ တရုတ်လူမျိုးတိ၏ ၃ ပုံ ၁ပုံ၊ စင်ကာပူ မပခက်ချေလူမျိုးတိ၏ ၄ ပုံ ၁ ပုံ နန့် စင်ကာပူ အိန္ဒိယ လူမျိုးတိ၏ တဝက်လှောက်မာ သူရို့ဧ့ မိခင်ဘာသာ စကားနန့်သာ ပြောဆိုလေ့ ဟိကတ်ရေ။ စင်ကာပူနိုင်ငံသား၏ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းမာ အိန်းဂလိချ် ဘာသာနန့် အရီး အဖတ် မပြုလုပ်တတ်လီ၊၊ <ref name=2010censuspercentage /><ref name=autogenerated3>{{cite web|url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/c2010sr1/t47-57.pdf|archiveurl=https://www.webcitation.org/5wdAIB8hG?url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/c2010sr1/t47-57.pdf|archivedate=20 February 2011|publisher=Singapore Statistics|title=Census of Population|year=2010|accessdate=19 February 2011}}</ref> စင်ကာပူနိုင်ငံသား အားနုန်း မဟုတ်ကေလေ့ အများစုကတော့ခါ အိန်းဂလိချ်ဘာသာ နန့် တခြားသော တရားဝင် ဘာသာ စကား တမျိုးမျိုး ကို တတ်ကျွမ်းမှု အဆင့်အမျိုးမျိုး နန့် တတ်မြောက်ကတ်တေ။ စင်ကာပူ နိုင်ငံသားတိဂြားမာ ဘာသာစကား တတ်မြောက်မှုကို ဆန်းစစ်ရာမာ အိန်းဂလိချ်ဘာသာ (၈၀%) ၊မန်ဒရင် (၆၅%) ၊ မပခက်ချေ (၁၇%) နန့် ကလယ် (၄%) ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။<ref name=2010censuspercentage /><ref>{{cite web|url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/c2010sr1/t39-46.pdf|archiveurl=https://www.webcitation.org/5wpMAuagj?url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/c2010sr1/t39-46.pdf|archivedate=28 February 2011|title=Census of Population 2010|publisher=Singapore Statistics|accessdate=27 February 2011}}</ref> စင်ကာပူမာ အသုံးပြုရေ အိန်းဂလိချ်စကားမာ ဗြိတိသျှ အိန်းဂလိချ် ထက်မာ အခြီခံ ထားပနာ<ref>{{cite web|url=http://blogs.nlb.gov.sg/ask/children/481|title=What are some commonly misspelled English words?|publisher=National Library Board|location=Singapore|date=18 April 2008|accessdate=18 February 2011|archivedate=3 March 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120303222846/https://blogs.nlb.gov.sg/ask/children/481}}</ref> စင်ကာပူမာ အသုံးပြုရေ အိန်းဂလိချ်ဘာသာ စကားတိမာ စင်ကာပူ စတန်းဒတ် အိန်းဂလိချ် ဘာသာ စကားက စင်းဂလိပ် ဟုခေါ်ရေ လူဘန်ဒတ်စကားမျိုး တထိ ဟိရေ။ စင်းဂလိပ် အသုံးပြုခြင်းကို အစိုးရက ကကောင်းပင် အားမပီးလီ၊၊ <ref>{{cite news|author=Tan Hwee Hwee|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,501020729-322685,00.html|title=A war of words is brewing over Singlish|newspaper=Time|location=New York|date=22 July 2002|accessdate=18 February 2011|archivedate=6 August 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130806210202/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,501020729-322685,00.html}}</ref> မန်ဒရင် ဘာသာစကားကို မိခင် ဘာသာစကား အဖြစ် စင်ကာပူနိုင်ငံသား တဝက်လှောက်က ပြောဆိုကတ်ရေ။ <ref name="singstat1">{{cite web|url=http://www.singstat.gov.sg/Publications/publications_and_papers/cop2010/census_2010_release1/indicators.pdf|title=Census of Population 2010:Key Indicators of the resident Population|year=2010|accessdate=3 September 2013|archivedate=8 September 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130908091914/https://www.singstat.gov.sg/publications/publications_and_papers/cop2010/census_2010_release1/indicators.pdf}}</ref> စင်ကာပူ မန်ဒရင်သည် နိုင်ငံအတွင်း အသုံးအများဆုံး တရုတ်စကား ဖြစ်ပြီးကေ<ref name="BBC">{{cite news|last=Oi|first=Mariko|url=http://www.bbc.co.uk/news/business-11468401|title=Singapore's booming appetite to study Mandarin|work=BBC News|date=5 October 2010|accessdate=27 February 2011}}</ref> လူဦးရွီ ၁.၂ သန်းလှောက်ကက အိမ်မာ ပြောဆိုကတ်ရေ။ အရာ ၅ သိန်း လှောက်မာ အရာ တရုတ်စကားတိကို ပြောဆိုကတ်ပြီး အဓိက အနီနန့် မွှန်ကျန့်၊ တယိုချူး နန့် ကန်တိုးနိစ် ရို့ကို အိမ်မာ ပြောဆိုကတ်ကေလေ့ မန်ဒရင် နန့် အိန်းဂလိချ်စကားကို စွံလာအတွက်နန့် အသုံးပြုသူ လျော့နည်း လာရေ။ ဗြိတိသျှရို့ပါးက လွတ်လပ်ရီး ရပြီးရေ ၁၉၆၀ ခုနှစ်တိမာ မပခက်ချေ စကားပြောရေ အိမ်နီးချင်း မပခက်ချေရှားနိုင်ငံ နန့် အင်ဒိုနီးရှား နိုင်ငံရို့နန့် ပဋိပက္ခတိကို ယှောင်ရှားနှိုင်ကေ အတွက် မပခက်ချေဘာသာစကားကို အမျိုးသား ဘာသာစကား အဖြစ် စင်ကာပူ အစိုးရက သတ်မှတ်ခရေ။<ref name=fromthirdworldtofirst>{{cite book|title= From Third World to First|last= Lee|first= Lee Kuan Yew|year= 2000|publisher=Marshall Cavendish|location= Singapore}}</ref> မပခက်ချေစကားမာ ပြယုဂ် တခုရာလျှင် ဖြစ်ပြီးကေ အမှန်က အသုံးချဖို့ မဟုတ်လီ။<ref name="statutes.agc.gov.sg" /><ref>{{cite book|url=http://books.google.com/?id=CQgjrpgdU6gC&pg=PA42|title=Language and society in Singapore|publisher=Singapore University Press|first1 = Evangelos A.|last1 = Afendras|first2 = Eddie C.Y.|last2 = Kuo|year = 1980|isbn = 978-9971-69-016-8|accessdate=27 February 2011}}</ref><ref>{{cite book|url=http://books.google.com/?id=LMZm0w0k1c4C&pg=PA2018|title= Sociolinguistics: An international handbook of the science of language and society|publisher=Walter de Gruyter|location = Berlin|first1 = Ulrich|last1 = Ammon|first2 = Norbert|last2 = Dittmar|first3 = Klaus J.|last3 = Mattheier|volume = 3|year = 2006|isbn = 978-3-11-018418-1|accessdate=27 February 2011}}</ref> နိုင်ငံတော် တေးခြင်း မာဂျူးလာ စင်ကာပူရ<ref>{{Singapore legislation|title=Singapore Arms and Flag and National Anthem Act|cap=296|ed=1985}}</ref> စင်ကာပူ အမိန့်နန့် ဘွဲ့တံဆိပ်တိက ထုတ်နှုတ်ချက်တိ၊ စစ်တပ်အတွင်း အမိန့်ပီးမှု တိမာ မပခက်ချေဘာသာစကားကို အသုံးပြုထားရေ။ ဂနိခေတ်မာ မပခက်ချေဘာသာအား စင်ကာပူ နိုင်ငံသား မပခက်ချေလူမျိုး တိ အတွင်းမာသာ အသုံးပြုကတ်ပြီး စင်ကာပူနိုင်ငံသား၏ ၁၇% သာ မပခက်ချေဘာသာကို တတ်မြောက်ကတ်ပြီး<ref>{{cite web|url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/papers/people/c2000adr-literacy.pdf|archiveurl=https://www.webcitation.org/5oFD4Gdnx?url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/papers/people/c2000adr-literacy.pdf|archivedate=15 March 2010|title=Literacy and Language|publisher=Singapore Statistics|accessdate=27 February 2011}}</ref> ၁၂% ကသာ မိခင်ဘာသာ အဖြစ် အသုံးပြုကတ်ရေ။<ref name="singstat1" /> စင်ကာပူ နိုင်ငံသား ၁၀၀,၀၀၀ သို့မဟုတ် ၃% ကသာ ကလယ်ဘာသာ စကားကို မိခင်ဘာသာ အဖြစ် ပြောဆိုကတ်ရေ။ ကလယ်ဘာသာ စကားမာ စင်ကာပူမာ တရားဝင် အဆင့်သတ်မှတ်ခြင်း ခံရကေလေ့ အရာ အိန္ဒိယ ဘာသာစကားတိကို အားမပီးခြင်း မျိုး မဟိပေ။<ref>{{cite web|url=http://www.moe.gov.sg/education/admissions/returning-singaporeans/mother-tongue-policy/|publisher=Ministry of Education|title=Returning Singaporeans&nbsp;– Mother-Tongue Language Policy|accessdate=13 October 2010|archivedate=8 April 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080408195106/http://www.moe.gov.sg/education/admissions/returning-singaporeans/mother-tongue-policy/}}</ref> ===အလုပ်အကိုင်=== စင်ကာပူနိုင်ငံသည် ပုံမှန်ဆိုလို့ဟိကေ ကမ္ဘာပေါ်ဟိ ဖွံ့ဖြိုးပြီး နိုင်ငံတိမာ အလုပ်လက်မဲ့နှုန်း အနည်းဆုံး နိုင်ငံတနိုင်ငံ ဖြစ်တေ။ အယင် ဆယ်စုနှစ် တိအတွင်း စင်ကာပူနိုင်ငံ၏ အလုပ်လက်မဲ့နှုန်းမာ ၄% ထက် မကျော်ခလီ။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့ စီးပွားပျက်ကပ် အတွင်း အမြင့်ဆုံး ၃% သို့ တိုးတက်ခပြီးကေ ၂၀၁၅ မာ ၁.၈% သို့ ပြန်ပနာ လျော့ကျ လားခီရေ။<ref>{{cite web|url =http://www.mom.gov.sg/statistics-publications/national-labour-market-information/statistics/Pages/unemployment.aspx|title =Unemployment|publisher =Ministry of Manpower|year =2010|accessdate =2 July 2011|archivedate =22 June 2013|archiveurl =https://www.webcitation.org/6HZf8OoiM?url=http://www.mom.gov.sg/statistics-publications/national-labour-market-information/statistics/Pages/unemployment.aspx}}</ref><ref>{{cite news|url =http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1135224/1/.html|title =S'pore unemployment rate falls to three-year low|publisher =Channel NewsAsia|date =15 June 2011|author =Chan, Joanne|accessdate =2 July 2011|archivedate =17 January 2013|archiveurl =https://web.archive.org/web/20130117011942/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1135224/1/.html}}</ref> အစိုးရရေ လူမှုရီး နန့် မိသားစု ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရီး ဝန်ကြီးဌာနက တဆင့် အိမ်ခြီမဲ့ နန့် လိုအပ်သူတိကို ကူညီမှု အစီအစိုင် အမျိုးမျိုးနန့် ထောက်ပင့်ခတွက်နန့် အလွန်အကျွံ ဆင်းရဲမှုကို ကကောင်းပင် ယှားပါးရေ။ တချို့ အစီအစိုင်တိမာ လိုအပ်ရေ မိသားစုတိသို့ လစိုင် ထောက်ပင့်ငွေ စင်ကာပူ ဒေါ်လာ ၄၀၀ က စင်ကာပူ ဒေါ်လာ ၁၀၀၀ တထိ ထောက်ပင့် ပီးခြင်း၊ အစိုးရ ဆီးရုံတိမာ အခမဲ့ ကျန်းမာရီး စောင့်ယှောက်မှု ပီးခြင်း နန့် ကသျှေတိအတွက် ကျောင်းလခကို အစိုးရက စိုက်ထုတ်ပီးခြင်းရို့ ဖြစ်တေ။<ref>{{cite web |title= Assistance |date= 26 October 2014 |url= http://app.msf.gov.sg/Assistance |publisher= Ministry of Social and Family Development |accessdate= 18 October 2015 |archivedate= 26 October 2014 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20141026061435/http://app.msf.gov.sg/Assistance }}</ref><ref>{{cite news |title= The stingy nanny |date=16 October 2009 |url= http://www.economist.com/node/15524092 |work=The Economist |location =London}}</ref><ref>{{cite news |title= Welfare in Singapore: Singapore government response |date=17 February 2010 |url= http://www.economist.com/node/15541423 |work=The Economist |location =London}}</ref>စင်ကာပူ အစိုးရရေ နိုင်ငံသားတိအတွက် အမျိုးမျိုးရေ အခွင့်အလမ်းတိကိုလည်း ပံ့ပိုးပီးခရေ။ ၎င်းရို့မာ နိုင်ငံတွင်း နီထိုင်သူတိ အများပိုင် အားကဇပ်ရုံတိမာ လိကျင့်ခန်း လုပ်နှိုင်ကေ အခမဲ့ ငွီကြေး ပီးအပ်ခြင်း၊ <ref>{{Cite web |title=ActiveSG$100 for Singaporeans to play sport |url=http://www.todayonline.com/print/475546 |accessdate=18 October 2015 |archivedate=23 June 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160623023323/http://www.todayonline.com/print/475546 }}</ref> နိုင်ငံသားတိက မွီးဖွားရေ အသျှေတိုင်း အတွက် အချေသူငယ် ဆုကြေး အဖြစ် ဒေါ်လာ ၁၆၆,၀၀၀ တထိ ခံစားခွင့် ရဟိခြင်း၊ <ref>{{Cite web |title=Baby Bonus {{!}} The Baby Bonus Scheme |url=http://www.babybonus.msf.gov.sg/parent |accessdate=18 October 2015 |archivedate=16 October 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151016034146/http://www.babybonus.msf.gov.sg/parent/ }}</ref> တိစွာ စျီးလျှော့ပီးထားရေ ကျန်းမာရီး စောင့်ယှောက်မှု နန့် ငွီကြေးရို့နန့် ကာနာသူတိကို ကူညီခြင်း ၊ ဆင်းရဲရေ ကျောင်းသားတိ အတွက် စျီးတန်ရေ လက်ပ်တော့ပ် ကွန်ပျူစွာတိ၊ <ref>{{Cite web |title=NEU PC Plus Programme - Learning - Infocomm Development Authority of Singapore |url=http://www.ida.gov.sg/Learning/Community-Development/NEU-PC-Plus-Programme/Schemes/NEU-PC-Plus-Programme-PC-Bundle-scheme |accessdate=18 October 2015 |archivedate=19 January 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160119040025/https://www.ida.gov.sg/Learning/Community-Development/NEU-PC-Plus-Programme/Schemes/NEU-PC-Plus-Programme-PC-Bundle-scheme }}</ref> အများသုံး သယ်ယူပို့ဆောင်ရီး၊<ref>{{Cite web |title=250,000 Public Transport Vouchers to Help Needy Families Cope with Fare Adjustment {{!}} Ministry of Transport, Singapore |url=http://www.mot.gov.sg/News-Centre/News/2015/250,000-Public-Transport-Vouchers-to-Help-Needy-Families-Cope-with-Fare-Adjustment |accessdate=18 October 2015 |archivedate=29 May 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160529210225/http://www.mot.gov.sg/News-Centre/News/2015/250,000-Public-Transport-Vouchers-to-Help-Needy-Families-Cope-with-Fare-Adjustment/ }}</ref> ရေ နန့် မီတာ ဘီလ်တိနန့် အရာ နီရာတိမာ စျီးလျှော့ပီးခြင်းတိ ပါဝင်ရေ။<ref>{{Cite web |title=Numbers and profile of homeless persons - Ministry of Social and Family Development |url=http://app.msf.gov.sg/Press-Room/Numbers-and-profile-of-homeless-persons |accessdate=18 October 2015 |archivedate=13 May 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160513223221/http://app.msf.gov.sg/Press-Room/Numbers-and-profile-of-homeless-persons }}</ref><ref>{{Cite web |title=Singapore Budget 2014 - Measures For Households |url=http://www.singaporebudget.gov.sg/budget_2014/families1.aspx |access-date=18 October 2015 |archive-date=25 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160625104848/http://www.singaporebudget.gov.sg/budget_2014/families1.aspx }}</ref> နိုင်ငံခြား အလုပ်သမားတိမာ နိုင်ငံစီးပွားရီး အတွက် အရေးပါရေ နီရာက ပါဝင်ရေကို သိဟိကေလေ့ အစိုးရက ယင်းအလုပ်သမားတိကို ကန့်သတ်ဖို့ စီစိုင်ဗျာယ် ဟိရေ။ <ref>{{cite news|url=http://tvnz.co.nz/business-news/singapore-may-cap-low-skilled-foreign-workers-3346985|title=Singapore may cap low-skilled foreign workers|work=TV New Zealand|date=2 February 2010|accessdate=11 April 2011|archivedate=4 February 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100204204744/http://tvnz.co.nz/business-news/singapore-may-cap-low-skilled-foreign-workers-3346985}}</ref> နိုင်ငံခြား အလုပ်သမားတိသည် ဆောက်လုပ်ရီး ကဏ္ဍ၏ ၈၀% နန့် ဝန်ဆောင်မှု ကဏ္ဍ၏ ၅၀% မျှ ဟိရေ။<ref>{{cite web|url=http://www.bca.gov.sg/publications/BuildabilitySeries/others/rscp_es.PDF|title=Executive summary|publisher=Building and Construction Authority|accessdate=11 April 2011}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.asiaone.com/Business/News/Office/Story/A1Story20090222-123635.html |title=Singapore's phantom workers |last=Sudderuddin |first=Shuli |newspaper=The Straits Times |location=Singapore |date=22 February 2009 |accessdate=11 April 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090225121552/http://www.asiaone.com/Business/News/Office/Story/A1Story20090222-123635.html |archivedate=25 February 2009 }}</ref> လူဝင်မှု ကြီးကြပ်ရီး ကဏ္ဍမာ ကန့်သတ်ဖို့ နန့် တဆက်တည်းမာ နိုင်ငံခြားသား ပါရမီရှင်တိကို သိမ်းသွင်း နှိုင်ကေ အတွက် အလုပ်သမ ဝန်ကြီးဌာနက အလုပ်လုပ်ခွင့် လက်မှတ်တိကို အဆင့် ၃ ဆင့်နန့် ချထားပီးရေ။ P1 အဆင့် အလုပ်လုပ်ခွင့် လက်မှတ်မာ လစာ စင်ကာပူ ဒေါ်လာ ၈၀၀၀ နန့် အထက် ရဟိသူတိ အတွက် ဖြစ်ပြီးကေ P2 အဆင့် အလုပ်လုပ်ခွင့် လက်မှတ်တိမာ လစာ စင်ကာပူ ဒေါ်လာ ၄၅၀၀ က ၇၉၉၉ ဒေါ်လာ အတွင်း ရဟိသူတိ အတွက် ဖြစ်ကာ Q1 အလုပ်လုပ်ခွင့် လက်မှတ် မာမူ လစာ အနည်းဆုံး စင်ကာပူ ဒေါ်လာ ၃၀၀၀ ရဟိသူတိ အတွက် ဖြစ်တေ။ <ref>{{cite web|title=On immigration to Singapore and employment pass for foreign workers|url=https://www.3ecpa.com.sg/resources/human-resource-immigration/how-to-migrate-to-singapore/|accessdate=19 February 2015| work=3E_Accounting_Private_Limited}}</ref> ==ယိုင်ကျေးမှု== စင်ကာပူသည် ကမ္ဘာထက်မာ မူးယစ်ဆီးဝါး သုံးစွဲမှု အနည်းဆုံး နိုင်ငံ တနိုင်ငံ ဖြစ်တေ။ ယိုင်ကျေးမှုအနီနန့် မူးယစ်ဆီးဝါး သုံးစွဲမှုကို စင်ကာပူ နိုင်ငံ သားတိက အလွန်မလိုလားအပ်ရေ အရာတခု အဖြစ် ရှုမြင်ကတ်တွက်နန့် ဥရောပ လူ့အဖွဲ့အစည်းတိ နန့် မတူလီ၊၊ စင်ကာပူ နိုင်ငံသားရို့ မူးယစ်ဆီးဝါး အပေါ် မလိုလားမှုကို တချို့ ပြင်းထန်ရေ မူးယစ်ဆီးဝါး ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားမှု တိအတွက် မပီးမနီရ သီဒဏ် သတ်မှတ်ထားရေ ဥပဒေကြောင့် ဖြစ်တေ။ စင်ကာပူမာ လူဦးရွီ ပန်တရာအနီနန့် အနိမ့်ဆုံး အရက်သောက်ရေ နှုန်း ဟိပြီး ကြမ်းတမ်းရေ ရာဇဝတ်မှုတိလေ့ အနည်းဆုံးဖြစ်ကာ တကမ္ဘာလုံးမာ ရည်ရွယ်ချက် ဟိစွာ လူသတ်မှု အနိမ့်ဆုံးရေ နိုင်ငံ ဖြစ်တေ။ ပျမ်းမျှ အရက်သောက်နှုန်းမာ လူကြီး တယောက်ကေ တစ်နှိုက် ၂ လီတာမျှ ဖြစ်တွက်နန့် တကမ္ဘာလုံးမာ အနိမ့်ဆုံး နိုင်ငံ တနိုင်ငံ ဖြစ်တေ။ နိုင်ငံခြားသားတိသည် လူဦးရွီ၏ ၄၂% မျှ ဟိပြီး <ref name="un.org" />စင်ကာပူ၏ ယိုင်ကျေးမှု ထက်မာ တိစွာ လွှမ်းမိုးမှု ဟိရေ။ စီးပွားရီး ဉာဏ်ရည်ဉာဏ်သွီး ဌာန၏ ၂၀၁၃ ခု မည်ယင့်နီရာမာမွီးဖွားသင့်လလေ့ ကိန်းညွှန်းမာ စင်ကာပူအား အာသျှမာ ကောင်းဘီယက် ဘဝအရည်အသွီး ဟိရာ နီရာနန့် တကမ္ဘာလုံးမာ ဆဌမမြောက် ဘဝအရည်အသွီး ဟိရာ နီရာဟု အဆင့်သတ်မှတ် ဖော်ပြထားရေ။<ref>[http://www.economist.com/news/21566430-where-be-born-2013-lottery-life International: The lottery of life | The Economist]</ref> ===ဘာသာစကား၊ ကိုးကွယ်ယုံကြေမှု နန့် ယိုင်ကျေးမှု=== [[File:Chinese New Year market.jpg|thumb|တရုတ်နှစ်ကူး ရုံးပိတ်ရက်အတွင်း မြင်ရရေ တရုတ်တန်းဟိ လမ်းဖီးဈီး]] [[File:Armenian Church, Singapore, Jan 06.JPG|thumb|စင်ကာပူဟိ ရှီးအကျဆုံး ခရစ်ယာန် ဖရားကျောင်း စိန့်ဂရေဂရီ၏ အာမေးနီးယန်း ဖရားကျောင်း]] [[File:The Sultan Mosque at Kampong Glam, Singapore (8125148933).jpg|thumb|စင်ကာပူဟိ စူလ်တန် ဗလီ]] စင်ကာပူသည် လူမျိုးစုံပြီး သက်တမ်းနုရေ နိုင်ငံတနိုင်ငံ ဖြစ်တေ။ စင်ကာပူမာ ယင်းဧ့ နိုင်ငံ အရွယ်အစားနန့်စာကေ အများကြီးသော ဘာသာစကားတိ၊ ဘာသာတရားတိ နန့် ယိုင်ကျေးမှုတိ ဟိရေ။<ref name="singapore21">{{cite web|url=http://www.singapore21.org.sg/speeches_050599.html|title=Speech by Prime Minister Goh Chok Tong on Singapore 21 Debate in Parliament|publisher=singapore21|date=5 May 1999|accessdate=27 October 2011|archivedate=10 February 2001|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010210223621/http://www.singapore21.org.sg/speeches_050599.html}}</ref> ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း က ၁၉၆၃ မာ လွတ်လပ်ရီး ရရေ အခါမှ စင်ကာပူနိုင်ငံသား အသစ်ကျပ်ချွတ်တိစွာ မပခက်ချေရှား၊ တရုတ် နန့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ရို့မှ ပညာမတတ်ရေ အလုပ်သမားတိ ဖြစ်ကတ်တေ။ အများစုကတော့ခါ စင်ကာပူမာ ပေသာရှာဖို့ ရည်ရွယ်ချက်နန့် တအောင့်တနား နီရေသူတိရာဖြစ်တွက်နန့် ရီရှည် အခြီချ နီထိုင်ရန် အစီအစိုင် မဟိကတ်လီ၊၊ ပရာနကန်ဟုခေါ်ရေ စင်ကာပူမာ မွီးဖွားရေ လူလတ်တန်းစား လူနည်းစု လူမျိုးတိလည်း ဟိရေ။ ၁၅ ရာစု နန့် ၁၆ ရာစု တရုတ် ပြောင်းရွိ့နီထိုင်သူတိ ၏ အဆက်အနွယ်ဖြစ်ရေ ပရာနကန် တိမာ စင်ကာပူ ကို သစ္စာဟိကတ်ကေလေ့ အလုပ်သမားတိမာ သူရို့ဧ့ မိခင်နိုင်ငံ ဖြစ်ရေ မပခက်ချေရှား၊ တရုတ် နန့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ရို့ကိုသာ သစ္စာ စောင့်သိကတ်တေ။<ref>{{cite web|url=http://www.aseanfocus.com/a_short_history_of_south_east_asia/history_singapore.html|title=A Short History of Southeast Asia: Singapore|publisher=ASEANfocus, Peter Church|date=10 July 2009|accessdate=27 October 2011|archivedate=23 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923175215/http://www.aseanfocus.com/a_short_history_of_south_east_asia/history_singapore.html}}</ref><ref>{{cite web|url=http://countrystudies.us/singapore/6.htm|title=Crown Colony|publisher=U.S. Library of Congress|date=10 July 2009|accessdate=27 October 2011}}</ref> လွတ်လပ်ရီး ရယပြီးနောက် စင်ကာပူ၏ အမျိုးသားရီး လက္ခဏာ နန့် ယိုင်ကျေးမှုရို့ကို စတင်ပုံဖော်ရေ လုပ်ငန်းစဉ် စတင်ခလီရေ။ စင်ကာပူ၏ အယင် ဝန်ကြီးချုပ်တိ ဖြစ်ကတ်ရေ လီကွမ်းယူ နန့် ဂိုဒုံဇောက်တောင်ရို့က စင်ကာပူသည် သမာရိုးကျ အခေါ်အဝေါ်ဖြစ်ရေ နိုင်ငံဆိုရေ အသုံးအနှုန်း နန့် မသင့်လျော်ဘဲ စပ်ကူးမပ်ကူး လူ့အဖွဲ့အစည်း တခုရာလျှင် ဖြစ်စွာလို့ ဆိုရေ။ ဇာကြောင့် ဆိုကေ စင်ကာပူ နိုင်ငံသားတိသည် တူညီရေ ဘာသာစကားကို မပြောပိုင် ဘာသာတရား တခုတည်းကိုလေ့ မကိုးကွယ်ကတ်ဘဲ ယိုင်ကျေးမှု ဇလေ့ထုံးတမ်း စဉ်လာလည်း တတူတူ မဟိကတ်လီ၊၊ <ref name="singapore21" /><ref>{{cite news|url=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/443304/1/.html|title=MM Lee says Singapore needs to do more to achieve nationhood|work=Channel NewsAsia|location=Singapore|date=5 May 2009|accessdate=27 October 2011|archivedate=30 June 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170630175421/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/443304/1/.html}}</ref> အိန်းဂလိချ်သည် စင်ကာပူ၏ ပထမ ဘာသာစကား ဖြစ်ကေလေ့ ၂၀၁၀ ခုနှစ် အစိုးရဧ့ လူဦးရွီ စာရင်း အရ စင်ကာပူနိုင်ငံသား၏ ၂၀% သို့မဟုတ် ၅ ယောက်မာ ၁ ယောက်မာ အိန်းဂလိချ်စာ မတတ်ကတ်လီ၊၊ ယင်း အခြီအနီဖို့ ၁၉၉၀ ခုနှစ်နန့် စာကေ တိုးတက်လှာခြင်း ဖြစ်ပြီးကေ ယင်းခါက စင်ကာပူနိုင်ငံသား၏ ၄၀% မာ အိန်းဂလိချ်စာ မတတ်ကတ်လီ၊၊ <ref name="singstat_a">{{cite web|url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/c2010sr1/findings.pdf|archiveurl=https://www.webcitation.org/5wdAICz5j?url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/c2010sr1/findings.pdf|archivedate=20 February 2011|title=Findings|publisher=Singapore Statistics|date=5 May 2010|accessdate=27 October 2011}}</ref><ref>{{cite web|url= http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/c2000adr/chap4.pdf|archiveurl= https://www.webcitation.org/63V8fYL8f?url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/c2000adr/chap4.pdf|archivedate= 27 November 2011|title= Literacy and language|publisher= Singapore Statistics|date= 5 May 2010|accessdate= 27 October 2011}}</ref> အရာနိုင်ငံတိနန့် မတူရေ အချက်မာ ဘာသာစကား၊ ကိုးကွယ်ရေဘာသာ နန့် ယိုင်ကျေးမှုမာ အသားအရောင် နန့် မျိုးရိုးပေါ်မူတည်ပနာ သတ်မှတ်မရနှိုင်ခြင်း ဖြစ်တေ။ စင်ကာပူနိုင်ငံသား တရုတ်လူမျိုးတိမာ ၅ ယောက်လျှင် ၁ ယောက်မာ ခရစ်ယာန် ဘာသာဝင် ဖြစ်ပြီးကေ၊ နောက် ၁ ယောက်မာ ဘာသာမဲ့ ဖြစ်ကာ အရာသူရို့မာ ဗုဒ္ဓဘာသာ သို့မဟုတ် တာအိုဘာသာကို ကိုးကွယ်ကတ်တေ။ ၃ ပုံ ၁ပုံမာ အိမ်မာ အိန်းဂလိချ်စကား ပြောကတ်ပြီး တဝက်လှောက်မာ မန်ဒရင် တရုတ်စကားကို အိမ်မာ ပြောဆိုကတ်ရေ။ အရာသူရို့မာ ဒေသသုံး တရုတ်ဘာသာစကားတိကို အိမ်မာ ပြောဆိုကတ်ရေ။ စင်ကာပူမာ ဟိရေ မပခက်ချေ လူမျိုး အများစုကတော့ခါ အိမ်မာ မပခက်ချေစကားကို ပြောဆိုကတ်ပြီး အချို့မာ အိန်းဂလိချ်စကားကို ပြောဆိုကတ်ရေ။ <ref name="singstat_a" /> စင်ကာပူနိုင်ငံသား အိန္ဒိယလူမျိုးတိမာ ဘာသာတရား ပိုပြီးကေ ကိုင်းရှိုင်းကတ်တေ။ ၁% ရေ အိန္ဒိယ လူမျိုးတိသာ ဘာသာမဲ့ ဖြစ်တေ။ ၁၀ ယောက်လျှင် ၆ ယောက်မာ ဟိန်းဒုတ်ဘာသာဝင် ဖြစ်ပြီးကေ၊ ၂ ယောက်မာ မွတ်စလင် ဖြစ်ကာ ကျန် ၂ ဦးမာ ခရစ်ယာန် ဘာသာဝင် ဖြစ်တေ။ ၁၀ ယောက်မာ ၄ ယောက်မာ အိန်းဂလိချ်ဘာသာစကားကို အိမ်မာ ပြောဆိုကတ်ပြီး၊ ၃ ယောက်မာ ကလယ်ဘာသာစကားကို ပြောဆိုကတ်ကာ ၁၀ ယောက်လျှင် ၁ ယောက်မာ မပခက်ချေဘာသာစကားကို ပြောဆိုကတ်၍ ကျန်သူများမာ အရာ အိန္ဒိယ ဘာသာစကားတိကို ပြောဆိုကတ်ရေ။ <ref name="singstat_a" /> ထို့အတွက်ကြောင့် စင်ကာပူနိုင်ငံသားတိ၏ အပြုအမူနန့် စိတ်နီစိတ်ထားမာ သူရို့ အိမ်မာ ပြောဆိုရေ ဘာသာစကား နန့် ကိုးကွယ်ရေ ဘာသာတရားကလည်း အရာ အရာတိနန့် တတူ သက်ရောက် လွှမ်းမိုးမှု ဟိရေ။ စင်ကာပူနိုင်ငံသားတိမာ အိန်းဂလိချ်ကို မိခင်ဘာသာ စကားအဖြစ် ပြောဆိုသူများမာ အနောက်တိုင်း ယိုင်ကျေးမှုသို့ တိမ်းညွှတ်မှု ဟိပြီး တရုတ်ဘာသာစကားကို မိခင်ဘာသာစကား အဖြစ် ပြောဆိုသူများမာ တရုတ်ယိုင်ကျေးမှုနန့် ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒသို့ တိမ်းညွှတ်မှု ဟိရေ။ မပခက်ချေဘာသာစကားကို ပြောဆိုရေ စင်ကာပူ နိုင်ငံသားတိမာ မပခက်ချေယိုင်ကျေးမှုသို့ တိမ်းညွှတ်ပြီး ၎င်းမာ အစ္စလာမ် ယိုင်ကျေးမှုနန့် ဆက်နွယ်နီရေ။ ===အပြုအမူနန့် ယုံကြေမှု=== စင်ကာပူသည် နိုင်ငံတော် အဆင့်မာ မယ်ရစ်တိုခရေစီ ဟုခေါ်​ရေ လူတယောက်အား သူဧ့စွမ်းဆောင်နိုင်မှုထက်မာသာ မူတည် ဆုံးဖြတ်မည် ဆိုရေ အချက်ကို ဗွေယူ ပြောကြားလေ့ ဟိရေ။<ref>{{cite web |url=http://www.pmo.gov.sg/content/pmosite/mediacentre/inthenews/ministermentor/2009/April/old_and_new_citizensgetequalchancesaysmmlee.html |title=Old and new citizens get equal chance, says MM Lee |publisher=PMO |date=5 May 2010 |accessdate=27 October 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110812071843/http://www.pmo.gov.sg/content/pmosite/mediacentre/inthenews/ministermentor/2009/April/old_and_new_citizensgetequalchancesaysmmlee.html |archivedate=12 August 2011 }}</ref> လူမျိုးတိ နန့် ဘာသာတရားတိ အကြား ငြိမ်းချမ်းစွာ တတူလက်တွဲ နီထိုင်ခြင်းစွာ စင်ကာပူနိုင်ငံ အောင်မြင်မှု၏အဓိက အစိတ်အပိုင်း တခုဖြစ်စွာလို့ စင်ကာပူ နိုင်ငံသားတိက ယုံကြေကတ်ပြီး စင်ကာပူ၏ အမျိုးသားရီး လက္ခဏာကို ဖော်ဆောင်ခြင်း၏ တစိတ်တပိုင်း ဖြစ်တေ။<ref>{{cite web |url= http://www.singaporeunited.sg/cep/index.php/web/Our-News/PM-Lee-on-racial-and-religious-issues-National-Day-Rally-2009 |title= PM Lee on racial and religious issues (National Day Rally 2009) |publisher= Singapore United |date= 16 August 2009 |accessdate= 27 February 2011 |archivedate= 20 February 2010 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20100220195750/http://www.singaporeunited.sg/cep/index.php/web/Our-News/PM-Lee-on-racial-and-religious-issues-National-Day-Rally-2009 }}</ref> စင်ကာပူအား အသျှေထိန်းနိုင်ငံ လို့လေ့ ခေါ်ကတ်တေ။<ref>{{cite news |url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/from_our_own_correspondent/3861209.stm |title=Singapore slings a little caution to the wind |work=BBC News |date=16 August 2004 |accessdate=27 February 2011 |first=Andrew |last=Harding}}</ref><ref>{{cite news |url= http://www.nytimes.com/2006/05/23/business/worldbusiness/23casino.html?pagewanted=all |title=The Nanny State Places a Bet |work=The New York Times |date=16 August 2004 |accessdate=27 February 2011 |first=Wayne |last=Arnold}}</ref> စင်ကာပူ ၏ နိုင်ငံတော် အထိမ်းအမှတ် ပန်းမာ သစ်ခွပန်း တမျိုး ဖြစ်ရေ ဗန်ဒေစွာ မစ်စ်ဂျိုယာကွင်မ် ဖြစ်ပြီးကေ စင်ကာပူ နိုင်ငံမာ မွီးဖွားရေ အာမေးနီးယန်း အမျိုးသမီး တဦးဧ့ အဖို့ကို အမှတ်တရ အနီနန့် ကည့်ခေါ်ထားရေ ပန်းဖြစ်ပြီးကေ ယင့်မာ့ချေသည် ယင်းပန်းအား တန်ဂျွန်ပါဂါဟိ ယင့်မာ့ချေ၏ ဥယျာဉ် အတွင်း ၁၈၉၃ မာ စိုက်ပျိုးခခြင်း ဖြစ်တေ။ <ref>{{Cite web |title=National Flower |url=https://www.nhb.gov.sg/NHBPortal/faces/oracle/webcenter/portalapp/pagehierarchy/Page857.jspx;jsessionid=zbgYWAXoyt04Lr1BHPXSPYm216a4Pf1M3Bbd5yYIeNGZop1a05pJ!224933089?_afrWindowId=null&_afrLoop=3309796028833401&detContId=NHBSVRAPP61620001246&_afrWindowMode=0&_adf.ctrl-state=si7eo176a_4#%40%3F_afrWindowId%3Dnull%26_afrLoop%3D3309796028833401%26detContId%3DNHBSVRAPP61620001246%26_afrWindowMode%3D0%26_adf.ctrl-state%3Dxdhqc99f5_4 |accessdate=19 October 2015 |archivedate=9 April 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150409232634/https://www.nhb.gov.sg/NHBPortal/faces/oracle/webcenter/portalapp/pagehierarchy/Page857.jspx%3Bjsessionid%3DzbgYWAXoyt04Lr1BHPXSPYm216a4Pf1M3Bbd5yYIeNGZop1a05pJ%21224933089?_afrWindowId=null&_afrLoop=3309796028833401&detContId=NHBSVRAPP61620001246&_afrWindowMode=0&_adf.ctrl-state=si7eo176a_4#%40%3F_afrWindowId%3Dnull%26_afrLoop%3D3309796028833401%26detContId%3DNHBSVRAPP61620001246%26_afrWindowMode%3D0%26_adf.ctrl-state%3Dxdhqc99f5_4 }}</ref> စင်ကာပူ၏ အမျိုးသား အထိမ်းအမှတ် တိ ဖြစ်ကတ်ရေ နိုင်ငံတော် အမှတ်တံဆိပ် နန့် ခြင်္သေ့ခေါင်း အမှတ်တံဆိပ်ရို့မာ ခြင်္သေ့ပုံကို အသုံးပြုထားပနာ စင်ကာပူမာ ခြင်္သေ့မြို့တော်ဟု လူသိများကတ်တေ။ တခြားသော စင်ကာပူ၏ လူသိများရေ နာမည်တိမာ ဥယျာဉ်မြို့တော် နန့် အရဲစက် ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ စင်ကာပူဟိ အစိုးရ ရုံးပိတ်ရက်တိမာ အဓိက တရုတ်၊ အနောက်တိုင်း၊ မပခက်ချေ နန့် အိန္ဒိယ ပွဲတော် ရက်တိ ဖြစ်ကတ်တေ။<ref>{{cite web|url=http://mystory.sg/content/1572/National_Symbols_Overview.html|title=National Symbols|publisher=mystory.sg|date=16 August 2009|accessdate=27 February 2011|archivedate=3 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120903142406/http://mystory.sg/content/1572/National_Symbols_Overview.html}}</ref> စင်ကာပူဟိ ဝန်ထမ်းတိမာ တပတ်ကေ ၄၅ နာရီမျှ ပျမ်းမျှ အလုပ်လုပ်ကတ်တွက်နန့် အရာနိုင်ငံတိနန့် နှိုင်းယှဉ်ကေ စိကေချေလှောက် ပိုပြီးကေ ရှည်လျားရေ။ စင်ကာပူ နိုင်ငံသား ၄ ယောက်မာ ၃ယောက်မာ ၎င်းရို့ဧ့ အလုပ်ကို ကောင်းမွန်စွာ လုပ်နှိုင်ခြင်း အတွက် ဂုဏ်ယူကတ်ပြီး ယင်းပိုင်ပြုလုပ်ခြင်းမာ သူရို့ဧ့ မိမိကိုယ်ကို ယုံကြေမှု ဟိစီဖို့ အကူအညီချေ ပီးရေဟု ဆိုရေ။<ref>{{cite news|url=http://www.chinapost.com.tw/business/asia/singapore/2010/01/12/240437/Survey-finds.htm|title=Survey finds that workers in Singapore put in longest hours|work=China Post|location=Taipei|date=16 August 2009|accessdate=27 February 2011|archivedate=21 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151021003122/http://www.chinapost.com.tw/business/asia/singapore/2010/01/12/240437/Survey-finds.htm}}</ref> ===ဟင်းလျာတိ=== စျီးပြုထွက်ခြင်း နန့် တတူ ပြင်ပမာ ညစာစားခြင်းစွာ စင်ကာပူ၏ အားလပ်ချိန် အပန်းဖြီရာ တမျိုး ဖြစ်တေ။<ref>{{cite web|url=http://app.www.sg/where/default.aspx|title=Singapore Dining|publisher=App.www.sg|accessdate=2 November 2010|archivedate=2 May 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130502130333/http://app.www.sg/where/default.aspx}}</ref> အစားအသောက်ကို ခုံမင်ခြင်းကြောင့် ဩစတြေးလျ ပိုင်ယှောင် နိုင်ငံတိသည် စင်ကာပူ ခရီးလားတိကို သိမ်းသွင်းဖို့ အတွက် အစားအသောက်ကို အခြီခံရေ ခရီးစိုင်တိကို ရီးဆွဲကတ်တေ။ <ref>{{cite news |author=Yue, Karen |title=Business Events Australia to target tummies of Singapore planners |url=http://www.ttgmice.com/article/business-events-australia-to-target-tummies-of-singapore-planners/ |work=TTGmice |location=Singapore |date=14 May 2013 |accessdate=19 October 2015 |archivedate=16 October 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151016034143/http://www.ttgmice.com/article/business-events-australia-to-target-tummies-of-singapore-planners/ }}</ref> အစားအသောက် အမျိုးမျိုး ဟိခြင်းသည် စင်ကာပူသို့ လားရောက်လည်ပတ်ဖို့ အကြောင်းအချက် တခု ဖြစ်စွာလို့ ဆိုကတ်ပြီး<ref name="Foodways">{{cite book |url= http://www.google.com/books?hl=en&lr=&id=p5Mw_WTLhiYC&oi=fnd&pg=PA161&dq=singapore*+cuisine&ots=Tz9V0Aw5Bm&sig=XQXRScIGhgsydpe9R7DSrHoA2hQ#v=onepage&q=singapore*%20cuisine&f=false |title=Changing Chinese foodways in Asia |author1= Wu, David Y.H. |author2= Chee Beng Tan |pages=161 ff. |publisher=Chinese University Press |location= Hong Kong |isbn= 978-962-201-914-0 |year = 2001 |accessdate=27 February 2011}}</ref> လူမျိုးစု အမျိုးမျိုးရို့ဧ့ အစားအသောက် မျိုးစုံ ဟိခြင်းကို စင်ကာပူ အစိုးရက ယိုင်ကျေးမှု မျိုးစုံ ဟိခြင်း၏ ပြယုဂ် အဖြစ် မှတ်ယူ ထားရေ။<ref name="Martini">{{cite journal|author1 = Martini, Fadhel|author2 = Wong Tai Chee|url = http://www.questia.com/googleScholar.qst?docId=5002403690|pages = 161–164|title = Restaurants in Little India, Singapore: A Study of Spatial Organization and Pragmatic Cultural Change|journal = Journal of Social Issues in Southeast Asia|year = 2001|volume = 16|archive-url = https://web.archive.org/web/20110604114912/http://www.questia.com/googleScholar.qst?docId=5002403690|archive-date = 4 June 2011|access-date = 19 October 2015|url-status = dead}}</ref> စင်ကာပူ ၏ အမျိုးသား အထိမ်းအမှတ် အသီးအနှံမာ ဒိုးယိုင်းသီး ဖြစ်တေ။ <ref>{{cite news |url= http://www.timeoutsingapore.com/restaurants/feature/in-durian-love |title=In durian love |work=Time Out Singapore |date=23 August 2008 |accessdate=7 May 2011}}</ref> တိအနီနန့် စင်ကာပူမာ အစားအသောက်တိကို တရုတ်၊ မပခက်ချေ နန့် အိန္ဒိယ အစားအသောက်ဆိုပနာ သပ်သပ် ခွဲခြာထားရေ။ ယကေလေ့သော့ အစားအသောက် အမျိုးအစားတိမာ ယိုင်ကျေးမှု နန့် စတိုင်လ်တိကို ပေါင်းစပ်ခြင်းနန့် ပိုပြီးကေ များပြားလာရေ။ (ဥပမာ ပရာနကန် ဟင်းလျာမာ တရုတ် နန့် မပခက်ချေ ဟင်းလျာတိကို ပေါင်းစပ် ထားခြင်း ဖြစ်တေ။<ref name="Foodways" /> ===အနုပညာ=== [[File:Theatre and Concert Hall, Esplanade – Theatres on the Bay, Singapore - 20110528.jpg|thumb|alt=Domed black building with bumps reminiscent of those on a Durian|မရီနာစကွဲယား ရှိ့မာ သပ်သပ်ထွက်ပေါ်နီရေ ဒိုးယိုင်းသီးပုံစံ အက်စပလန်းနိတ် သုခုမ အနုပညာ ဌာန]] ၁၉၉၀ ခုနှစ်တိက စပြီးကေ အစိုးရရေ စင်ကာပူနိုင်ငံအား အနုပညာနန့် ယိုင်ကျေးမှု ဗဟိုဌာန တခု ဖြစ်လာစီဖို့ အထူးအနိန်နန့် သုခုမ အနုပညာ ဗက်မာ ထင်ယှားရေ နိုင်ငံတနိုင်ငံ ဖြစ်လာစီဖို့ စီစိုင်နီခပြီးကေ နိုင်ငံအား လူမျိုးပေါင်းစုံရေ "အရှိနန့်အနောက်ကြား ကူးရေ ဂိတ်ဝတန်းခါး" တခု အဖြစ် ပြောင်းလဲနှိုင်ကေ ကြိုးစား စွမ်းဆောင်ခရေ။<ref>{{cite web|url=http://www.mica.gov.sg/renaissance/FinalRen.pdf|title=Culture and the Arts in Renaissance Singapore|publisher=Ministry of Information, Communications and the Arts|accessdate=1 May 2006|archiveurl = https://web.archive.org/web/20060524013952/http://www.mica.gov.sg/renaissance/FinalRen.pdf|archivedate = 24 May 2006}}</ref> ယင်းအထဲက ထင်ယှားရေ ကိစ္စ တခုမာ အက်စပလန်းနိတ် ပင်လယ်အော်ပေါ်ဟိ ကဇာတ်ရုံဟု နာမည်ရရေ သုခုမ အနုပညာ ဌာနကို တည်ဆောက်ခပြီးကေ ၂၀၀၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမာ ဖွင့်လှစ်ခခြင်း ဖြစ်တေ။<ref>{{cite web|url=http://www.virtualtourist.com/travel/Asia/Singapore/Singapore-1495679/Things_To_Do-Singapore-Esplanade_Theatres_by_the_Bay-BR-1.html|title=Virtual Tourist: Reviews of Esplanade (Theatres by the Bay)|accessdate=28 March 2006|archivedate=30 June 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170630003602/http://www.virtualtourist.com/travel/Asia/Singapore/Singapore-1495679/Things_To_Do-Singapore-Esplanade_Theatres_by_the_Bay-BR-1.html}}</ref> နိုင်ငံတော် တီးဝိုင်းဖြစ်ရေ စင်ကာပူ ဆင်ဖိုနီ အော်ခက်စထရာရေ အက်စပလန်းနိတ် ဇာတ်ရုံမာ ဖျော်ဖြီလေ့ ဟိရေ။ နှစ်စိုင် စင်ကာပူ အနုပညာ ပွဲတော်ကို အမျိုးသား အနုပညာ ကောင်စီက စီစိုင်ကျင်းပလေ့ ဟိရေ။ လူအများရှိ့မာ ပြက်လုံးထုတ်ရေ ပွဲတိမာ များပြားလာပြီးကေ အပတ်စိုင် ဖျော်ဖြီလေ့ ဟိကတ်ရေ။<ref>{{cite news|last = Chee|first = Frankie |title = Stand-up is back|newspaper=The Straits Times|location = Singapore|date = 12 July 2009 }}</ref> စင်ကာပူသည် လန်ဒန် တော်ဝင် အက အကယ်ဒမီက စီစိုင်ရေ ဂန္ထဝင် ဘဲပခက်ချေ အကပြိုင်ပွဲ တခုဖြစ်ရေ ဂျီးနီးအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဘဲပခက်ချေပြိုင်ပွဲကို ၂၀၀၉ ခုနှစ်မာ အိမ်သျှင် အဖြစ် လက်ခံ ကျင်းပခရေ။<ref>{{cite web|url=http://www.rad.sg/updates.html|title=Updates|publisher=Royal Academy of Dance|date=12 September 2009|accessdate=23 August 2010|archive-date=24 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160624041948/http://www.rad.sg/updates.html}}</ref> ===အားကဇပ် နန့် အပန်းဖြီမှု=== [[File:Stadium-Closing-Ceremony-Panorama.jpg|thumb|စင်ကာပူ၏ အယင် အမျိုးသား အားကဇပ်ရုံ|alt=Closing ceremony for the National Stadium]] [[File:Seating at Singapore National Stadium.jpg|thumb|စင်ကာပူ၏ အဂု အမျိုးသား အားကဇပ်ရုံ]] [[File:1 singapore f1 night race 2012 city skyline.jpg|thumb|စင်ကာပူ ဂရန်းပရီ]] စွံရေ အားကဇပ်နည်းတိမာ ဘောလုံး၊ ခရစ်ကက်၊ ရီကူးခြင်း၊ ရွက်လှီ၊ စားပွဲတင်တင်းနစ် နန့် ကြက်တောင်ရိုက်ခြင်း ရို့ ပါဝင်ကတ်တေ။ စင်ကာပူ နိုင်ငံသား တိစုသည် အိတ်ချ်ဒီဘီ တိုက်ခန်းဟု ခေါ်ရေ အများပြည်သူဆိုင်ရာ အိမ်ရာ နီရာတိမာ နီထိုင်ကတ်ပြီး နံဘေးအနားမာ ရီကူးကန်တိ၊ ပြင်ပ ဘက်စကက်ဘော ကဇပ်ကွင်းတိ နန့် မိုးလုံလီလုံ အားကဇပ်ရုံတိ ဟိကတ်ရေ။ ရီထဲမာ ကဇပ်ရေ ကဇပ်နည်းတိ ဖြစ်ရေ ရွက်လှီစီးခြင်း၊ ကာယက် လောင်းလှော်ခြင်း နန့် ရီထဲမာ စကီး စီးခြင်း စသည်ရို့မာလေ့သော့ စွံရေ။ ရေငုတ်ခြင်းမာလေ့သော့ အရာစွံရေ အပန်းဖြီရာ ကဇပ်နည်း တခု ဖြစ်တေ။ တောင်ဘက် ကျွန်းတကျွန်း ဖြစ်ရေ ပုလော ဟန်တုမာ သန္တာကျောက်တန်းတိ ပေါတိစွာဟု လူသိများရေ။<ref>{{cite web|url = http://www.pulauhantu.org/about/|publisher = The Hantu Bloggers|title = About us|accessdate = 2 July 2011|archivedate = 13 September 2007|archiveurl = https://web.archive.org/web/20070913001037/http://www.pulauhantu.org/about}}</ref> စင်ကာပူ၏ ဘောလုံး လိဂ် ဖြစ်ရေ အက်စ်လိဂ် ကို ၁၉၉၄ ခုနှစ်မာ စတင် တည်ထောင်ခပြီးကေ<ref>{{cite web|url= http://www.sleague.com/Web/main.aspx?ID=f716b261-83ec-4f12-9c0f-c6705c44c556|title= About S-League|publisher= Football Association Singapore|year= 2008|accessdate= 2 July 2011|archivedate= 1 February 2018|archiveurl= https://web.archive.org/web/20180201075642/http://www.sleague.com/Web/main.aspx?ID=f716b261-83ec-4f12-9c0f-c6705c44c556}}</ref> အဂု အခါမှ နိုင်ငံခြား အသင်းတိ အပါအဝင် ဘောလုံး အသင်း ၁၂ သင်း ဟိရေ။ <ref>{{cite news|url = http://www.goal.com/en/news/1276/south-east-asia/2010/01/21/1754349/french-and-chinese-teams-join-singapores-s-league|title = French And Chinese Teams Join Singapore's S-League|date = 21 January 2010|work=goal.com}}</ref> အယင်က ဩစတြေးလျ အမျိုးသား ဘတ်စကက်ဘော လိဂ်မာ ကဇပ်ခရေ စင်ကာပူ စလင်ဂါ အသင်းမာ အာပါးသို့ယံ ဘက်စကက်ဘော လိဂ်မာ အဖွင့် အသင်း တသင်း ဖြစ်ပြီးကေ ၂၀၀၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမာ တည်ထောင်ခရေ။ <ref>{{cite news|url = http://www.fiba.com/pages/eng/fc/news/lateNews/arti.asp?newsid=29263|title = ASEAN Basketball League takes off|date = 20 January 2009|work = FIBA Asia|accessdate = 19 October 2015|archivedate = 16 August 2009|archiveurl = https://web.archive.org/web/20090816082403/http://www.fiba.com/pages/eng/fc/news/lateNews/arti.asp?newsid=29263}}</ref> စင်ကာပူသည် ဖော်မြူလာဝမ်း ကမ္ဘာ့ ချန်ပီယံ ပြိုင်ပွဲ၏ အချီ တချီ ဖြစ်ရေ စင်ကာပူ ဂရန်းပရီကို ၂၀၀၈ ခုနှစ်က စပြီးကေ အိမ်သျှင် အဖြစ် လက်ခံ ကျင်းပခရေ။ ပြိုင်ပွဲမာ မရီနာဖီး လမ်းမ ပတ်လမ်း အတွင်းမာ ကျင်းပပြီး ဖော်မြူလာဝမ်း ပြိုင်ပွဲ၏ ပထမဆုံး ညပြိုင်ပွဲလည်း ဖြစ်ပြီးကေ <ref name="News – Singapore confirms 2008 night race">{{cite press release|title= Singapore confirms 2008 night race|publisher=Formula One|url=http://www.formula1.com/news/6063.html|archiveurl= https://web.archive.org/web/20070613015932/http://www.formula1.com/news/6063.html|date = 11 May 2007|archivedate=13 June 2007|accessdate=18 May 2007}}</ref> အာသျှမာ ပထမဆုံး လမ်းမထက်မာ နိူင်းပြိုင်ရေ ဖော်မြူလာဝမ်း ပြိုင်ပွဲလည်း ဖြစ်တေ။<ref name="1stStreet">{{cite press release|title=SingTel to sponsor first Singapore Grand Prix|publisher=Formula1.com|url=http://www.formula1.com/news/headlines/2007/11/7101.html|accessdate=10 December 2007|date=16 November 2007}}</ref> ၂၀၁၂ ခုနှစ် ပြိုင်ပွဲ၏ အကြိုမာ ပြိုင်ပွဲ စီစိုင်သူတိက ဖော်မြူလာဝမ်း အဖွဲ့နန့် စာချုပ်သက်တမ်းတိုး လက်မှတ်ထိုးထားတွက်နန့် စင်ကာပူ ဂရန်းပရီ ပြိုင်ပွဲသည် အနည်းဆုံး ၂၀၁၇ တထိ ဆက်ပနာ တည်ဟိနေဦးဖို့ ဖြစ်တေ။<ref>{{cite web|last=Collantine|first=Keith|title=Singapore confirms F1 contract extension to 2017|url=http://www.f1fanatic.co.uk/2012/09/22/singapore-confirms-f1-contract-extension-2017/|publisher=Formula 1 Fanatic|accessdate=22 September 2012|date=22 September 2012|quote="The Singapore Grand Prix will remain on the F1 calendar for at least the next five years."}}</ref> ခရန်းဂျီး မြင်းပြိုင်ကွင်းကို စင်ကာပူမြင်းပြိုင်ပွဲကလပ်က လုပ်ကိုင်နိန်ပြီးကေ အပတ်စိုင် မြင်းပြိုင်ပွဲ မကန်မဝှန် နန့် အရေးကြီးရေ ပြည်တွင်းနန့် နိုင်ငံတကာ မြင်းပြိုင်ပွဲတိကိုလည်း လက်ခံကျင်းပ ပီးပြီးကေ ဟိရေ။ ထင်ယှားရေ ပြိုင်ပွဲမာ နာမည်ကျော်ကြားရေ စင်ကာပူ လီကြောင်းလိုင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဖလား မြင်းပြိုင်ပွဲ ဖြစ်တေ။ စင်ကာပူသည် ပထမဆုံး နွီရာသီ လူငယ် အိုလံပစ် အားကဇပ်ပြိုင်ပွဲကိုလေ့ အိမ်သျှင် အဖြစ် လက်ခံ ကျင်းပခရေ။ ===မီဒီယာ=== အစိုးရနန့် ဆက်စပ်နီရေ ကုမ္ပဏီတိက ပြည်တွင်း မီဒီယာ တိစုကို ထိန်းချုပ်ထားရေ။ <ref name="freedomhouse_a">{{cite web|url=http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=22&country=7915&year=2010|title=Country Report 2010 Edition|publisher=Freedom House|year=2010|accessdate=7 May 2011|archivedate=15 December 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101215114121/http://freedomhouse.org/template.cfm?page=22&year=2010&country=7915}}</ref> မီဒီယာကော့ပ်သည် အခမဲ့ထုတ်ရွှင့်ရေ တီဗွီလိုင်း နန့် လေဒီယို လိုင်းတိကို ထုတ်ရွှင့်ရေ။ မီဒီယာကော့ပ် က ထုတ်ရွှင့်ရေ အခမဲ့ ရုပ်သံလိုင်းပေါင်း ၇ လိုင်းမျှ ဟိရေ။ <ref>{{cite web|url= http://www.mda.gov.sg/POLICIES/POLICIESANDCONTENTGUIDELINES/TV/Pages/FreetoAirTV.aspx|title= Free-to-Air Television|year= 2011|publisher= MDA|accessdate= 17 October 2011|archivedate= 25 November 2010|archiveurl= https://web.archive.org/web/20101125152103/http://www.mda.gov.sg/Policies/PoliciesandContentGuidelines/TV/Pages/FreetoAirTV.aspx}}</ref> ရုပ်သံလိုင်းတိမာ ချန်နယ် ၅ (အိန်းဂလိချ်လိုင်း) ၊ ချန်နယ် နယူးအေးရှား (အိန်းဂလိချ်လိုင်း)၊ အော့ကတို ( အိန်းဂလိချ်လိုင်း)၊ ချန်နယ် ၈ (တရုတ်လိုင်း)၊ ချန်နယ် ယူ (တရုတ်လိုင်း)၊ ဆူရိယာ (မပခက်ချေလိုင်း) နန့် ဗာဆမ်သမ် (အိန္ဒိယလိုင်း) ရို့ အသီးသီး ဖြစ်ကတ်တေ။ .<ref>{{cite web|url= http://entertainment.xin.msn.com/en/tv/silverlight-tv-guide.aspx|title= TV listings|year= 2011|publisher= XIN MSN|accessdate= 17 October 2011|archivedate= 9 October 2010|archiveurl= https://web.archive.org/web/20101009125256/http://entertainment.xin.msn.com/en/tv/silverlight-tv-guide.aspx}}</ref> စတားဟပ် ကေဇာ ဗွီရှင်းက ကမ္ဘာတဝှမ်းလုံးဟိ ချန်နယ်တိကိ ကေဘယ်လ် တီဗွီနန့် ထုတ်ရွှင့်ပြီး <ref>{{cite web|url= http://www.mda.gov.sg/POLICIES/POLICIESANDCONTENTGUIDELINES/TV/Pages/CableTV.aspx|title= Cable Television|year= 2011|publisher= XIN MSN|accessdate= 17 October 2011|archivedate= 14 July 2010|archiveurl= https://web.archive.org/web/20100714155808/http://www.mda.gov.sg/Policies/PoliciesandContentGuidelines/TV/Pages/CableTV.aspx}}</ref> စင်းတဲလ်၏ မိုင်ယို တီဗွီ ဝန်ဆောင်မှု မာလေ့သော့ အိုင်ပီ ရုပ်မြင်သံကြား စနစ်ကို ထုတ်ရွှင့်ရေ။ <ref>{{cite web|url= http://www.mda.gov.sg/POLICIES/POLICIESANDCONTENTGUIDELINES/TV/Pages/IPTV.aspx|title= Internet Protocol Television (IPTV)|year= 2011|publisher= XIN MSN|accessdate= 17 October 2011|archivedate= 14 July 2010|archiveurl= https://web.archive.org/web/20100714144133/http://www.mda.gov.sg/Policies/PoliciesandContentGuidelines/TV/Pages/IPTV.aspx}}</ref> အစိုးရနန့် နီးကပ်စွာ ဆက်သွီမှု ဟိရေ စင်ကာပူ ပုံနှိပ်လုပ်ငန်း ဦးပိုင် အဖွဲ့သည် စင်ကာပူဟိ သတင်းစာ ထုတ်ဝီမှုတိကို ထိန်းချုပ်ထားရေ။ <ref name="BBC Media">{{cite news|url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/1143240.stm|title=Singapore country profile|work=BBC News|date=16 November 2010|accessdate=27 February 2011}}</ref> စင်ကာပူ၏ မီဒီယာ ကဏ္ဍသည် စည်းမျှိုင်းစည်းကမ်း ကကောင်းများပြီး လွတ်လပ်မှု ကင်းမဲ့စွာလို့ ဖရီးဒမ်း ဟောက်စ် အစဟိရေ လူ့အခွင့်အရီး အဖွဲ့တိက တခါတရီမာ ဝီဖန်လေ့ ဟိကတ်ရေ။<ref name="freedomhouse_a" /> ၂၀၁၄ ခုနှစ်မာ ပြင်သစ်နိုင်ငံ အခြီစိုက် အစိုးရမဟုတ်ရေ နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်ရေ နယ်စည်းမခြား သတင်းထောက်တိ အဖွဲ့က ယင်းဧ့ သတင်းစာ လွတ်လပ်မှု ညွှန်းကိန်းမာ စင်ကာပူနိုင်ငံအား နိုင်ငံပေါင်း ၁၈၀ အနက် အဆင့် ၁၅၀ သတ်မှတ်ခရေ။ ယင်းသတ်မှတ်ချက်မာ ယင်းညွှန်းကိန်း စတင် ပြုလုပ်ရေ အချိန်ကစပြီးကေ စင်ကာပူ အတွက် အနိမ့်ဆုံး အဆင့်ဖြစ်တေ။ <ref>{{cite web|url= http://rsf.org/index2014/en-index2014.php#|title= World press freedom index 2014|year= 2014|publisher= Reporters Without Borders|accessdate= 10 July 2015|archivedate= 14 February 2014|archiveurl= https://web.archive.org/web/20140214120404/http://rsf.org/index2014/en-index2014.php}}</ref> မီဒီယာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရီး အာဏာပိုင် အဖွဲ့က စင်ကာပူ၏ မီဒီယာတိကို စည်းကြပ်ပြီး တောင်းဆိုမှု နန့် ရွီးချယ်စရာတိကို မျှတစီဖို့ နန့် ရုတ်ရင့်ကြမ်းတမ်းပြီး အန္တရာယ်ဟိရေ အရာတိက ကာကွယ်ဖို့ဟု ကြွီးကြော် လုပ်ကိုင်ကတ်တေ။<ref name="Mica">{{cite web|url= http://www.mica.gov.sg/mica_business/b_media.html|archiveurl= https://web.archive.org/web/20060910233826/http://www.mica.gov.sg/mica_business/b_media.html|archivedate=20 September 2006|title= Media: Overview|date=16 March 2005|publisher=Ministry of Information, Communications and the Arts|accessdate=27 February 2011}}</ref> ပုဂ္ဂလိက တီဗွီ စလောင်း တပ်ဆင်ခြင်းကို တားမြစ်ထားရေ။ ရေလီဗွီးရှင်းမာ ဆင်ဆာဖြတ်လေ့ဟိပြီး ဆက်စ်နန့်မြို့တော် (Sex and the City) နန့် ကျွန်းသားပိုင် မိညောင်ခြင်း (Queer as Folk) အစဟိရေ တီဗွီ ဇာတ်လမ်းတွဲတိကို တားမြစ်ထားရေ။ စင်ကာပူမာ အိန်တာနက် အသုံးပြုသူပေါင်း ၃.၄ သန်းမျှ ဟိပြီး ကမ္ဘာထက်မာ အိန်တာနက် ထိုးဖောက်မှုနှုန်း အမြင့်ဆုံး နိုင်ငံတိမာ ပါဝင်ရေ။ စင်ကာပူ အစိုးရရေ အိန်တာနက် စာမျက်နှာတိကို ဆင်ဆာဖြတ်ခြင်းမျိုး ကျေပြန့်စွာ ပြုလုပ်လေ့ မဟိပေ။<ref>{{cite web|url= http://opennet.net/research/profiles/singapore|title=Singapore|publisher=OpenNet Initiative|accessdate=7 May 2011}}</ref> ယကေလေ့သော့ ဝက်ဘ်ဆိုဒ်ပေါင်း ၁၀၀ ကျော် (တိအနီနန့် ညစ်ညမ်းဝက်ဘ်ဆိုဒ်တိ) ကို အသုံးပြုခွင့် ပိတ်ပင်ထားရေ စာရင်း ဟိပြီး အိန်တာနက်ပေါ်မာဟိရေ အန္တရာယ်ဟိပြီး မလိုလားအပ်ရေ အရာတိ ပါဝင်ရေဟု စင်ကာပူ အသိုင်းအဝိုင်းက ယူဆတွက်နန့် ပိတ်ပင်သည် ဟု ဖော်ပြထားရေ။ ယင်းပိုင် ပိတ်ပင်ထားမှုကို အိမ်သုံး ကွန်ယက်တိမာ ရာကေ ပိတ်ပင်ထားတွက်နန့် အသုံးပြုသူတိ အနိန်နန့် ရုံးဟိ ကွန်ပြူတာတိကို သုံး၍ ယင်းဝက်ဘ်ဆိုက်ဒ်တိကို ကြေ့ရှုနှိုင်ရေ။<ref>{{cite news |url= http://www.asiaone.com/Digital/News/Story/A1Story20080523-66562.html |title= MDA bans two video-sharing porn sites |date=23 May 2008 |author= Chua Hian Hou |work=The Straits Times |location =Singapore |archiveurl= https://web.archive.org/web/20080524215638/http://www.asiaone.com/Digital/News/Story/A1Story20080523-66562.html |archivedate=24 May 2008}}</ref> == ဆက်စပ်ကြေ့ရှုဖို့ == * [[လီကွမ်းယု]] == ကိုးကား == {{reflist|2}} ==မှတ်စု== {{Notelist}} == ပြင်ပလင့်ခ်တိ == {{Sister project links|Singapore|voy=Singapore|d=Q334}} * [https://eresources.nlb.gov.sg/infopedia/ "Singapore Infopedia"] from Singapore's National Library Board; numerous well-researched and well-documented essays on key events and important figures, as well as topics regarding culture, architecture, nature, etc. * {{cite report|title=Census of Population 2000|date=April 2002|publisher=Singapore Department of Statistics|isbn=978-981-04-6158-4|url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/cop2000admin.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071127000711/http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/cop2000admin.pdf|archive-date=27 November 2007}} * {{cite web|title=Key Facts & Figures|website=Ministry of Transport, Singapore|url=http://www.mot.gov.sg/|access-date=11 January 2003}} * {{cite web|title=Nation's History|website=Singapore Infomap|url=http://app.www.sg/who/4/Our-History.aspx|access-date=11 January 2004|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090421003417/http://app.www.sg/who/4/Our-History.aspx|archive-date=21 April 2009}} * [https://www.gov.sg/ Singapore Government Online Portal] * [https://web.archive.org/web/20080607085722/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/singapore.htm Singapore] from ''UCB Libraries GovPubs'' * {{curlie|Regional/Asia/Singapore}} * [https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-15961759 Singapore profile] from the [[BBC News]] * [http://www.wikimapia.org/#y=1345015&x=103819427&z=11&l=0&m=a WikiSatellite view of Singapore at WikiMapia] {{ASEAN}} {{အာသျှတိုက်ဟိ နိုင်ငံတိ}} [[ကဏ္ဍ:စင်ကာပူနိုင်ငံ]] [[ကဏ္ဍ:အာပါးသို့ယံအသင်းဝင်နိုင်ငံတိ]] [[ကဏ္ဍ:အရှိ့တောင်အာသျှဟိ နိုင်ငံတိ]] [[ကဏ္ဍ:အာသျှတိုက်ဟိ နိုင်ငံတိ]] [[ကဏ္ဍ:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတိ]] [[ကဏ္ဍ:ကျွန်းနိုင်ငံတိ]] 00p20fomg4zqwdr5a1sk9u5ttbzoofd