ကဏ္ဍ:ခုနှစ်အလိုက်ကွယ်လွန်သူတိ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="rki">
  <siteinfo>
    <sitename>ဝီကီးပီးဒီးယား</sitename>
    <dbname>rkiwiki</dbname>
    <base>https://rki.wikipedia.org/wiki/%E1%80%A1%E1%80%93%E1%80%AD%E1%80%80%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.3</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">မီဒီယာ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">အထူး</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">အသုံးပြုလူ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">အသုံးပြုလူ ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ဝီကီးပီးဒီးယား</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ဝီကီးပီးဒီးယား ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ဖိုင်</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ဖိုင် ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">မီဒီယာဝီကီ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">မီဒီယာဝီကီ ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">တမ်းပလိတ်</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">တမ်းပလိတ် ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">အကူအညီ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">အကူအညီ ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ကဏ္ဍ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ကဏ္ဍ ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ခုနှစ်အလိုက်ကွယ်လွန်သူတိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>686</id>
    <revision>
      <id>22364</id>
      <parentid>13050</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T16:13:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>22364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="131" sha1="0q3wztpp9b986bhs2rcaaejrcguqp28" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ခုနှစ်အလိုက်ဖြစ်စဉ်]]
[[ကဏ္ဍ:လူပုဂ္ဂိုလ်တိ]]</text>
      <sha1>0q3wztpp9b986bhs2rcaaejrcguqp28</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ခုနှစ်အလိုက်မွီးဖွားသူတိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>688</id>
    <revision>
      <id>22365</id>
      <parentid>13052</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T16:14:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>22365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="137" sha1="h8o3lwjl2gg7ztxt2s3c2an6f7dfa2u" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ခုနှစ်အလိုက်ဖြစ်စဉ်]]‎
[[ကဏ္ဍ:လူပုဂ္ဂိုလ်တိ‎]]</text>
      <sha1>h8o3lwjl2gg7ztxt2s3c2an6f7dfa2u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သန္တာကျောက်တန်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1496</id>
    <revision>
      <id>22369</id>
      <parentid>13360</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T16:43:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>22369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3988" sha1="lz0jpigk2xhgrglb78cyr8ha14dvbip" xml:space="preserve">[[file:Blue Linckia Starfish.JPG|thumb|သန္တာကျောက်တန်းတစ်ခုဧ ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲတိ]]

'''သန္တာကျောက်တန်း''' ဆိုစွာမှာ [[သန္တာ]]ကောင်ချေတိနန့် ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ထားရေ ကျောက်ဆောင် ကျောက်တန်းပိုင်သွင်ပြင်လက္ခဏာဟိနီရေ ရေအောက် [[ဂေဟစနစ်]]တစ်ခုပင်ဖြစ်ရေ။ သန္တာကျောက်တန်းတိရေ ကယ်လ်စီယမ်ကာဗွန်နိတ်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားရေ [[သန္တာ]]ကောင် အသိုက်အုံတိစွာဧ ဖွဲ့စည်းဖြစ်တည်နီမှုပင် ဖြစ်ရေ။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://coral.org/en/coral-reefs-101/how-reefs-are-made/|title=How Reefs Are Made|date=2021|website=Coral Reef Alliance|url-status=live|accessdate=19 April 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211030053454/https://coral.org/en/coral-reefs-101/how-reefs-are-made/|archivedate=3 November 2021}}&lt;/ref&gt; သန္တာကျောက်တန်းအများစုရေ ကျောက်သား သန္တာမျိုးဧ အကောင်ငယ်လေးတိ အုပ်စုလိုက် စုပုံကြခြင်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းဖြစ်တည်နီခြင်းဖြစ်ရေ။

သန္တာရေ [[ပင်လယ် အနီမိုနီ]]နန့် [[ပင်လယ်ရေခူ]]တိနန့်အတူ  မျိုးပေါင်းစု [[:en:Cnidaria|Cnidaria]] ထဲ၌ ပါဝင်ရေ မျိုးပေါင်း [[ပင်လယ်မှိုကောင်|Anthozoa]] နန့်သက်ဆိုင်သည့် သတ္တဝါတစ်မျိုးဖြစ်ရေ။ ပင်လယ် အနီမိုနီတိနန့်မတူဘဲ သန္တာကောင်တိရေ သန္တာကျောက်တန်းတိကို ထောက်ပံ့ကာကွယ်ရန် မာကျောရေ ကာဗွန်နိတ် ပြင်ပအခွံမာတိ ထုတ်ပီးနိုင်စွမ်းဟိကြဧ။ သန္တာကျောက်တန်းအများစုရေ ပူနွေးပနာ ရေတိမ်ကာ ကြည်လင်ပြီး နီရောင်တဖိတ်ဖိတ် ရောင်ပြန်ဟပ်နီရေ ရေတွင် အကောင်းဆုံး ပေါက်ဖွားသျှင်သန်ကတ်ရေ။ သန္တာကျောက်တန်းတိရေ လွန်ခရေနှစ်ပေါင်း ၄၈၅ သန်းခန့်က စတင်ပေါ်ပေါက်လာပြီး ကန်ဘရီရံ(Cambrian) ဧ အဏုဇီဝပိုးမွှားတိနန့် [[စပန်းရေမြှုပ်|ရေမြှုပ်]] သန္တာကျောက်တန်းတိ နီရာသို့ အစားထိုးဝင်ရောက်မှုဖြစ်ခသည့် Ordovician စတင်ချိန်ကာလမှ ရုပ်ကြွင်းတိ၌ အစောဆုံးသက်တမ်းအနိန်နန့် တွိ့ဟိရရေ။&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=The middle–late Cambrian reef transition and related geological events: A review and new view|journal=Earth-Science Reviews|date=1 June 2015|volume=145|pages=66–84|doi=10.1016/j.earscirev.2015.03.002|bibcode=2015ESRv..145...66L|issn=0012-8252}}&lt;/ref&gt;

 
== ကိုးကား ==
{{Reflist}}


{{Authority control}}

[[Category:ဂေဟဗေဒ‎]]</text>
      <sha1>lz0jpigk2xhgrglb78cyr8ha14dvbip</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သဘာဝကိန်းတိ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1499</id>
    <revision>
      <id>22372</id>
      <parentid>13361</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T16:47:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>22372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2215" sha1="8ftuuns64wh9d8mg08jg1kv7qwpz9jf" xml:space="preserve">လူရို့ နိစ္စဓူဝ ထိတွိ့ရင်းနှီးမှု အတိဆုံး ကိန်းအမျိုးအစားမှာ သဘာဝကိန်းတိ ဖြစ်ရေ။  '''သဘာဝကိန်းတိကို''' ရေတွက်ကိန်းတိ ဟုလည်း ခေါ်ကတ်ရေ။ ဂဏန်း ၁၊ ၂၊ ၃၊ ၄၊ ... စရေရို့မှာ သဘာဝကိန်းတိ ဖြစ်ကတ်ရေ။ အချို့သင်္ချာသမားနန့် စာအုပ်စာတမ်းတိ (သာဓက၊ ဘိုဘာကီ ၁၉၆၈&lt;ref&gt;Bourbaki, N. ''Elements of Mathematics: Theory of Sets''. Paris, France: Hermann, 1968. &lt;/ref&gt; နန့် ဟဲမော့ ၁၉၇၄&lt;ref&gt;Halmos, P. R. ''Naive Set Theory''. New York: Springer-Verlag, 1974. &lt;/ref&gt;) &lt;ref name=&quot;wolfram_n&quot;&gt;Weisstein, Eric W. &quot;[http://mathworld.wolfram.com/NaturalNumber.html Natural Number].&quot; From ''MathWorld''--A Wolfram Web Resource.&lt;/ref&gt;တွင် သုညကို သဘာဝကိန်းဟု သတ်မှတ်ပြီး ကျန်အချို့က သုညကို သဘာဝကိန်းအဖြစ် မသတ်မှတ်ပါ။ မည်သို့ဖြစ်စေ သဘာဝကိန်းစုဧ အသုံးတိရေသင်္ကေတမှာ &lt;math&gt; \mathbb{N} &lt;/math&gt; ဖြစ်ရေ။ သုညကို သဘာဝကိန်းအဖြစ် သတ်မှတ်/မသတ်မှတ် ရှင်းလင်းစေချင်ရေအခါတွင် သင်္ကေတ &lt;math&gt;\mathbb{N}_0&lt;/math&gt; နန့် &lt;math&gt;\mathbb{Z}_{\geqslant 0}&lt;/math&gt; ရို့ကို သုညပါရေ သဘာဝကိန်းစုအတွက်လည်းကောင်း၊  သင်္ကေတ &lt;math&gt;\mathbb{N}_1&lt;/math&gt; နန့် &lt;math&gt;\mathbb{Z}_{&gt;0}&lt;/math&gt; ရို့ကို သုညမပါရေ သဘာဝကိန်းစုအတွက်လည်းကောင်း သုံးကတ်ရေ။

==ကိုးကား==
{{Reflist}}
[[ကဏ္ဍ:ကိန်းပြည့်တိ]]</text>
      <sha1>8ftuuns64wh9d8mg08jg1kv7qwpz9jf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝိနည်းပိဋကတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1615</id>
    <revision>
      <id>22368</id>
      <parentid>20776</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T16:39:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား ကျမ်းမှီး */</comment>
      <origin>22368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6462" sha1="a5k2w3kk7pbgqrbe2mo8bzxo5i3pvxe" xml:space="preserve">

==ဝိနည်းပိဋကတ်==

ဝိနည်းပိဋကတ်ကို ရဟန်းရို့ လိုက်နာဖို့  စီးကမ်းတိ (သိက္ခာပုဒ်)လို့ ပြန်ဆိုနိုင်ရေ &quot;ဝိနယော နာမ သာသနဿ အာယု&quot;၊  &quot;ဝိနည်းစွာ သာသနာတော်ဧ့ အသက်&quot;လို့ ဆိုထားဧ့။ 

ဝိနည်းပိဋကတ် စွာ မြတ်စွာဘုရားသျှင်က ရဟန်းရို့၊ ရဟန်းမရို့ကို လိုက်နာကျင့်သုံး ဆောက်တည်ဖို့ ပညတ်တော်မူခရေ ဝိနည်းသိက္ခာပုဒ်တိ ဖြစ်ရေ။ ယင်းသိက္ခာပုဒ်ရို့မှာ ဘိက္ခုပါတိမောက်မာ ပါဟိရေ ၂၂၇-သွယ် သိက္ခာပုဒ်၊ ဘိက္ခုနီပါတိမောက် (၃၁၁) သိက္ခာပုဒ်တိ ပါဝင်‌ရေပိုင် တခြားဝိနည်းဆိုင်ရာအချက်အလက်တိကိုလည်း ဒေဝိနည်းပိဋကတ်ခေါ်  ဝိနည်းငါးကျမ်းမာ ဖော်ပြပါဟိရေ။

==ပိုင်းခြားကန့်သတ်ခြင်း==

ဝိနည်းပိဋကတ်ကို သင်္ဂါယနာတင်ရေပုံစံနန့် [[ဘိက္ခုဝိဘင်း]]၊ [[ဘိက္ခုနီဝိဘင်း]]၊ [[မဟာဝဂ်]]၊ [[စူဠဝဂ်]]၊ [[ပရိဝါ]] ဆိုပနာ ပိုင်းခြားပြီး ကျမ်းစာအနိန်နန့် ပါရာဇိကဏ်၊ ပါစိတ်၊ မစွာဝဂ်၊ စူဠဝဂ်၊ ပရိဝါ ဆိုပနာ ပိုင်းခြားထားကတ်ရေ။ ယကေလည်းသော ဝိနည်းပိဋကတ်အား ကျမ်းစာနန့်ပိုင်းခြားရာမာ ကွဲပြားကတ်ရေ။ အသျှင်ဗုဒ္ဓဃောသ အလိုအနီနန့် ပါတိမောက္ခနှစ်မျိုး၊ ဥဘတောဝိဘင်္ဂ၊ ခန္ဓက နန့် ပရိဝါဆိုပနာ ပိုင်းခြားရေ။ ယေကေလဲ ပါတိမောက္ခစွာ ဥဘတောဝိဘင်္ဂမှာ ပါဝင်အတွက်နန့် အစိုင်အဆက်အရ ဥဘတောဝိဘင်္ဂ၊ ခန္ဓက နန့် ပရိဝါဆိုပနာဖြစ်ရေ သိက္ခာပုဒ်တိကို &quot;သုတ္တ&quot;ဆိုပနာ ခေါ်အတွက်နန့် သုတ္တဝိဘင်္ဂ (Suttavibanga) လို့လည်း ခေါ်ဆိုကတ်ရေ။

==ဝိနည်းပိဋကတ်ကျမ်းများ==

ဝိနည်းပိဋကတ်ကို မြန်မာနိုင်ငံမှာ စာအုပ်ထုတ်ဝီရေပုံစံအရ ကျမ်း ၅-ကျမ်းအဖြစ် ခွဲခြားနိုင်ရေ။ ယင်းရို့မှာ -

[[ပါရာဇိကဏ်]] - အကြီးစားကျူးလွန်မှု (ပြစ်မှုကြီးတိ)။

[[ပါစိတ်]] - အငယ်စားကျူးလွန်မှု။

[[မဟာဝါ]] - ပိုများပြားရေ ရှီးပိုင်း ခန္ဓက ၁၀-ပါး။

[[စူဠဝါ]] - နည်းပါးရေ နောက် ခန္ဓက ၁၂-ပါး။

[[ပရိဝါ]] - ရှီးမှာပါဟိရေ အကြောင်းအရာတိကို သရုပ်ခွဲပုံစံ၎င်း အမီး၊ အဖြေတင်မက ပဟေဋ္ဌိသဘောမျိုး ဉာဏ်စမ်းတိပါ ပါဝင်ပိုင် ဆရာအစိုင်အဆက် ဘွဲ့နာမည်တိလည်း ပါဝင်ရေ။

အခြားနည်းအရ ခွဲခြားပုံမှာ - 

သုတ္တဝိဘင်္ဂ (သို့) ဥဘတောဝိဘင်္ဂ

ခန္ဓက

ပရိဝါ ဆိုပနာ ဖြစ်ရေ။

ဒေ ပိုင်းခြားရေနည်းကို ကျမ်းငါးကျမ်းခွဲနည်းနန့် ယှဉ်တွဲဖော်ပြရကေ သုတ္တဝိဘင်္ဂစွာ ပါတိမောက္ခလို့ခေါ်ဆိုရေ ဘိက္ခုဝိဘင်္ဂနန့် ဘိက္ခုနီဝိဘင်္ဂ၊ တစ်နည်းအနီနန့် ပါရာဇိကဏ် နန့် ပါစိတ်တိကို ပေါင်းစပ်ထားရေ ခန္ဓက အား မဟာဝဂ္ဂခေါ် ဝိနည်းမဟာဝါ နန့်  စူဠဝဂ္ဂခေါ်  စူဠဝါ ရို့နှစ်ခု ပေါင်းစပ်ထားရာ ပရိဝါကျမ်းမှာ တတူတူဖြစ်ရေ။

==ကိုးကား ကျမ်းမှီး==

၁။ မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)။

၂။ ဆဋ္ဌသံဂါယနာတင် ဝန်ဆောင်သံဃအဖွဲ့, ed. (၁၉၆၅)။ ပါဠိတော်ဗမာကျမ်းများဧ့ ကျမ်းဦးမှတ်ဖွယ်များ။ ရန်ကုန်မြို့: ဗမာနိုင်ငံ ဗုဒ္ဓသာသနာ့အဖွဲ့။

၃။ ပညာရီးအဖွဲ့ငယ်, ed. (၁၉၈၆)။ ပထမပြန်စာမီးပွဲ၊ ပထမငယ်တန်းအတွက် ပါဠိစာပီကောက်နှုတ်ချက်။ ရန်ကုန်မြို့၊page=၁-၆: နိုင်ငံတော်သံဃမဟာနာယကအဖွဲ့၊ သာသနာရီးဦးစီးဌာန။

[[ကဏ္ဍ:ဝိနယပိဋကတ်]]</text>
      <sha1>a5k2w3kk7pbgqrbe2mo8bzxo5i3pvxe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လှထွန်းဖြူ(ရက်ကန်း)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3442</id>
    <revision>
      <id>22367</id>
      <parentid>17102</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T16:35:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>22367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10612" sha1="e9ajgceevsnx2xgofjpkop6jdnjdtf5" xml:space="preserve">== ငယ်ဘဝ ==
ဦးလှထွန်းဖြူကို ရက္ခိုင်ပြည်နယ် မြောက်ဦးမြို့၊ ပုဇွန်ဖြေရွာ၌ အဖ ဦးမေအောင်၊ အမိဒေါ်ရွှီဘုံရို့ မိဘနှစ်ပါးမှ ၁၉၉၁ ခုနှစ်၊ မာ့ခ်ျလ ၁၆ ရက်နိတွင် မွီးဖွားခရေ။ ဒုတိယမြောက်သားဖြစ်တေ။ ‘မွီးချင်း၃ ဦး ဟိရေ။ ·
မြောက်ဦးမြို့ မူလတန်းကျောင်းတွင် ငယ်စဉ်က ပညာသင်ယူ ခရေ။ ယပြီးကေစစ်တွေမြို့ သာသနာပြု စက်မှုလက်မှုကျောင်းတွင် ဆက်ပနာပြီးကေ ပညာသင်ယူရေ။ တစ်ဖန် မိတ္ထီလာမြို့ A.B.M အထက် တန်းကျောင်းသို့ ပြောင်းရွိ၍ ၁ဝ တန်းအထိ သင်ယူခရေ။ 

== စာပီတာဝန်တိ ==
ဝံသာနု (GC:B.A) နိစိုင် သတင်းစာ၌ လက်ထောက်အယ်ဒီတာအဖြစ်လည်း ကောင်း၊ မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာတွင် လက်ထောက် အယ်ဒီတာနန့် သတင်းထောက်အဖြစ်သျှေကောင်း၊ ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၄ဝ ပြည့် နှစ်အထိ ဆောင်ရွက်ခရေ။ ယပြီးကေ ၁၉၄၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၄ ခုနှစ် အထိ ဧရာဝတီတိုင်းတွင် သစ်တောအရာဟိအဖြစ် အမှုထမ်းခရေ။
ဦးလှထွန်းဖြူစွာ ၁၉၄၅ ခုနှစ်မာ အထည်လုပ်ငန်းဝသီပါ
သူ ၃၅ ဦးကို စုစည်းပနာ မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ရက်ကန်းအသင်းကြီးကို တည်ထောင်ပြီး ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခရေ။ တိုင်းတပါးသားတိ ပိုင်ရိုးကုမ္ပဏီ၊ ဝပ်ဆင်အင်ဆန်းကုမ္ပဏီနန့် ဝှိုက်တဝေးကုမ္ပဏီအစဟိရေ ကုမ္ပဏီတိက အဝတ်အထည်တိကို သပိတ်မှောက်ရန် လှုံ့ဆော်ခရေ။

== ရက်ကန်းနာမည်တွင်ခြင်း ==
ဦးလှထွန်းဖြူစွာ ရက်ကန်းလုပ်ငန်းကို နားလည်တတ်ကျွမ်းပြီး မြန်မာ့ ရက်ကန်းလုပ်ငန်းကို အမြဲတစီ အားပီးအတွက်နန့် ဦးလှထွန်းဖြူ (ရက်ကန်း)ဆိုပနာ နာမည်တွင်ခလီရေ။
ဦးလှထွန်းဖြူစွာ ၁၉၅၁ ခုနှစ်မာ ကျောက်တော်တောင်ပိုင်း မဲဆန္ဒနယ် ပါလီမန်အမတ်အဖြစ်သျှေကောင်း၊ ၁၉၅၆ ခုနှစ်မာ မြောက် ဦးမြို့နယ်၊ ပါလီမန်အမတ်အဖြစ်သျှေကောင်း ရွီးကောက်တင်မြှောက် ခြင်းခံရရေ။ ၁၉၅၈ ခုနှစ်မာ ဘဏ္ဍာရီးဝန်ကြီးဌာန၌ အတွင်းမာဝန် အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခရေ။ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်မာ အငှားသားာင့်အစိုးရ က အထွေထွေရွီးကောက်ပွဲကျင်းပရာ မြောက်ဦးမြို့နယ်မှ ပါလီမန် အမတ်အဖြစ် ရွီးကောက်တင်မြှောက်ခြင်းခံရရေ။
၁၉၆၄ ခုနှစ်မာ စက်မှုလက်မှုဌာန အထူးအရာဟိအဖြစ်လည်း ကောင်း၊ ရက်ကန်းပညာပီးအရာဟိအဖြစ်သျှေကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ရေ။ 

== နိုင်ငံရီးထဲ ဝင်ရောက်ခြင်း ==
၁၉၇၄ ခုနှစ်မာ မြောက်ဦးမြို့နယ်၊ မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁)မှ ပြည်သူ့လွတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ရွီးချယ်တင်မြှောက်ခံရပနာ နိုင်ငံ တော်ကောင်စီဝင်အဖြစ် တာဝန်ယူခရရေ။ ၁၉၇၈ ခုနှစ်မာ နိုင်ငံတော် ကောင်စီဝင်အဖြစ်မှ ပင်စင်ယူခရေ။ ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်မာ နိုင်ငံတော် အစိုးရဧ နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည်တံဆိပ် (ပထမအဆင့်) ချီးမြှင့်ခြင်းကို ခံရရေ။ ဦးလှထွန်းဖြူစွာ နိုင်ငံကို ကိုယ်စားပြုပနာ ပြည်ပနိုင်ငံတိသို့လည်း လားရောက်ခရေ။ ၁၉၅၃ ခုနှစ်မာ ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၊ ဗီယမ်နမ်မြို့၌ ကျင်းပသောကမ္ဘာငြိမ်းချမ်းရီးညီလာခံသို့ တက်ရောက်ခရရေ။ ၁၉၆၃ ခုနှစ် တော်လှန်ရီးကောင်စီအစိုးရလက်ထက်တွင် သတင်းစာဆြာတိ အသင်းကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် အနောက်ဂျာမနီနိုင်ငံသို့ လားရောက်ခရေ။ ၁၉၆၆ ခုနှစ်မာ ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ၊ ဘူပါပက်မြို့၌ကျင်းပသော နိုင်ငံတိုင်း ကုန်စည်ပြပွဲကြီးသို့လည်း မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် တက်ရောက်ခရေ။
အဖွဲ့အစည်းတိတွင်လည်း ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခရေ ပြည်သူ့ငွေ စာရင်းကော်မတီ၊ ဥပဒေပြုလွတ်တော်ဆိုင်ရာ အာမခံကော်မတီနန့် ဒီမိုကရေစီ ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်မှုကော်မတီတိမာ ကော်မတီဝင်အဖြစ်လေ့ကောင်း၊ ၁၉၇၁ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြီခံဥပဒေရီးဆွဲရီး ကော်မသျှင်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် သျှေကောင်း၊ ၁၉၇၃ ခုနှစ်ပြည်လုံးကျွတ် ဆန္ဒခံယူပွဲကော်မသျှင်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်သျှေကောင်း ဆောင်ရွက်ခရေ။ 

== ရီးသားခရေ စာအုပ်တိ ==
ဦးလှထွန်းဖြူစွာ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်က · အမျိုးရားနိစိုင်သတင်းစာကို စာတည်းချုပ်အဖြစ် ထုတ်ဝီခရေ။ သူစွာ စာပီကို ကကောင်းဝသီကြီး သူဖြစ်အနိန်နန့်' စာအုပ်စာပီတိကိုလေ့ ရီးသားပြုစုခစွာကို တွိရရေ။ .ရီးသားပြုစုခရေ စာအုပ်တချို့မှာ 

# ရက္ခိုင်ပြည်နယ်“စီးပွားရေး ဘဏ္ဍာတိုက်'၊ 
# 'ကျွန်တော် တောသား' (ဒေစာအုပ်ကို ကိုယ်တိုင်ရီးအတ္ထုပ္ပတ္တိ ဟု ဆိုသင့်ရေ။)၊
# “ရက်ကန်းပညာဆိုင်ရာ ကိရိယာအခြေပြသမိုင်း 
# “အရက်ကြောင့်အပယ်မကျဖို့”၊ 
# “လူ့ဘဝအနှစ်သာရနှင့် မြန်မာရေးရာ'နှင့် 
# “တတိယကမ္ဘာစစ်အန္တရာယ်အကာအကွယ်' အစဟိရေရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။

== ဘဝနိဂုံး ==
ဦးလှထွန်းဖြူစွာ ရန်ကုန်မြို့၌ ရက္ခိုင်ပြည်နယ် ဓမ္မာရုံတည်ဆောက်စိုင်ကလေ့ ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခသူတဦးအဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခံရခရေ။ ဦးလှထွန်းဖြူစွာ ၁၉၈၆ ခုနှစ် ဂျန်နဝါရီလ ၆ ရက်နိမာ
အလုံမြို့ နီအိမ်၌ ကွယ်လွန်ရေ။ ကွယ်လွန်ချိန်မာ ဇနီးဒေါ်တီနန့် သမီးဒေါ်ယဉ်ဦး(ဦးစီးအရာဟိ၊ စာပီစိစစ်ရီး-ငြိမ်း)နန့် မြီးမောင်မြတ်လှဦးရို့ ကျန်ရစ်ခရေ။&lt;ref&gt;အေးသိန်း၊ နိုင်ငံအကျိုးပြုအဖိုးတန်ရတနာများ၊ ၂၀၀၇၊ ရန်ကုန်၊ ဂုဏ်ထူးစာပေ၊ စာ-၁၅၉-၁၆၁&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင် စာရီးဆရာတိ]]</text>
      <sha1>e9ajgceevsnx2xgofjpkop6jdnjdtf5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:၁၅၂၇ ကွယ်လွန်သူတိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>4054</id>
    <revision>
      <id>22363</id>
      <parentid>17989</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T16:12:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>22363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89" sha1="9m88zodn6z9e020axacsbtf96fjvvvl" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ခုနှစ်အလိုက်ကွယ်လွန်သူတိ]]</text>
      <sha1>9m88zodn6z9e020axacsbtf96fjvvvl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:၁၄၆၉ မွီးဖွားသူတိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>4055</id>
    <revision>
      <id>22362</id>
      <parentid>17990</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T16:11:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>22362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89" sha1="ppwqyjhspsxy9gps77mcm7uy64290d1" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ခုနှစ်အလိုက်မွီးဖွားသူတိ]]</text>
      <sha1>ppwqyjhspsxy9gps77mcm7uy64290d1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:၁၇၁၂ မွီးဖွားသူတိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>4062</id>
    <revision>
      <id>22361</id>
      <parentid>17998</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T16:11:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>22361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89" sha1="ppwqyjhspsxy9gps77mcm7uy64290d1" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ခုနှစ်အလိုက်မွီးဖွားသူတိ]]</text>
      <sha1>ppwqyjhspsxy9gps77mcm7uy64290d1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရှာကီရာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5569</id>
    <revision>
      <id>22360</id>
      <parentid>20353</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T16:07:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>22360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1479" sha1="6rvd9buyzwx0nybzygxvqbs0cx6xdr2" xml:space="preserve">[[ဖိုင်:Shakira_in_concert.jpg|right|thumb|ရှာကီရာ]]
'''ရှာကီရာ''' (၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၇၇ မွေးဖွား) စွာ ကိုလံဘီယာ အဆိုတော်၊ တေးရေးဆရာနန့် ကချေသည် တစ်ဦးဖြစ်ပြီးကေ ကမ္ဘာတစ်ဝန်း အောင်မြင်မှုရဟိရေ အနုပညာသျှင်တစ်ဦးဖြစ်ရေ။ သူမဧ နာမည်အပြည့်အစုံမှာ ရှာကီရာ အစ္စဘဲလ် မီဘာရက် ရီပို့လ် (Shakira Isabel Mebarak Ripoll) ဖြစ်ရေ။ သူမကို &quot;လက်တင်ဂီတဧ ဘုရင်မ&quot; (Queen of Latin Music) လို့လေ့ လူသိများကတ်တေ။&lt;ref&gt;https://people.com/shakira-30-years-in-music-new-beginnings-world-cup-halftime-show-exclusive-11988977&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.forbes.com/sites/andreazarczynski/2023/04/30/as-latin-music-booms-grammy-museum-honors-shakira/&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}
{{lifetime|၁၉၇၇|}}
[[Category:ကိုလံဘီယာ အမျိုးသမီး အဆိုတော်တိ]]
[[Category:ကိုလံဘီယာ အမျိုးသမီး သရုပ်ဆောင်တိ]]
[[Category:ကိုလံဘီယာ အနုပညာသျှင်တိ]]</text>
      <sha1>6rvd9buyzwx0nybzygxvqbs0cx6xdr2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဖျော်ဖြေရီး</title>
    <ns>14</ns>
    <id>6542</id>
    <revision>
      <id>22355</id>
      <timestamp>2026-11-05T16:06:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:အဓိက အကြောင်းအရာ အမျိုးအစားခွဲခြားမှုတိ]]&quot;</comment>
      <origin>22355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="130" sha1="sdift23f18px5yuxms7294jp8si9ebw" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:အဓိက အကြောင်းအရာ အမျိုးအစားခွဲခြားမှုတိ]]</text>
      <sha1>sdift23f18px5yuxms7294jp8si9ebw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:နိုင်ငံသားအလိုက် အမျိုးသမီး သရုပ်ဆောင်တိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>6543</id>
    <revision>
      <id>22356</id>
      <timestamp>2026-11-05T16:06:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ဖျော်ဖြေရီး]]&quot;</comment>
      <origin>22356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50" sha1="23bzb72s4zuc7r0wzo7q456qdxjvpi1" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ဖျော်ဖြေရီး]]</text>
      <sha1>23bzb72s4zuc7r0wzo7q456qdxjvpi1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ကိုလံဘီယာ အနုပညာသျှင်တိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>6544</id>
    <revision>
      <id>22357</id>
      <timestamp>2026-11-05T16:07:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံသားအလိုက် အမျိုးသမီး သရုပ်ဆောင်တိ]]&quot;</comment>
      <origin>22357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="133" sha1="jl3xlsasx9gbsg8jm6ghtuepr2om6z0" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံသားအလိုက် အမျိုးသမီး သရုပ်ဆောင်တိ]]</text>
      <sha1>jl3xlsasx9gbsg8jm6ghtuepr2om6z0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ကိုလံဘီယာ အမျိုးသမီး သရုပ်ဆောင်တိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>6545</id>
    <revision>
      <id>22358</id>
      <timestamp>2026-11-05T16:07:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံသားအလိုက် အမျိုးသမီး သရုပ်ဆောင်တိ]]&quot;</comment>
      <origin>22358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="133" sha1="jl3xlsasx9gbsg8jm6ghtuepr2om6z0" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံသားအလိုက် အမျိုးသမီး သရုပ်ဆောင်တိ]]</text>
      <sha1>jl3xlsasx9gbsg8jm6ghtuepr2om6z0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ကိုလံဘီယာ အမျိုးသမီး အဆိုတော်တိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>6546</id>
    <revision>
      <id>22359</id>
      <timestamp>2026-11-05T16:07:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံသားအလိုက် အမျိုးသမီး သရုပ်ဆောင်တိ]]&quot;</comment>
      <origin>22359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="133" sha1="jl3xlsasx9gbsg8jm6ghtuepr2om6z0" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံသားအလိုက် အမျိုးသမီး သရုပ်ဆောင်တိ]]</text>
      <sha1>jl3xlsasx9gbsg8jm6ghtuepr2om6z0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:၁၉၇၇ မွီးဖွားသူတိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>6547</id>
    <revision>
      <id>22366</id>
      <timestamp>2026-11-05T16:15:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ခုနှစ်အလိုက်မွီးဖွားသူတိ]]&quot;</comment>
      <origin>22366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89" sha1="ppwqyjhspsxy9gps77mcm7uy64290d1" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ခုနှစ်အလိုက်မွီးဖွားသူတိ]]</text>
      <sha1>ppwqyjhspsxy9gps77mcm7uy64290d1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:အခြီခံ သင်္ချာ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>6548</id>
    <revision>
      <id>22370</id>
      <timestamp>2026-11-05T16:47:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ: သင်္ချာ]]&quot;</comment>
      <origin>22370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39" sha1="tllodqoe2zw7s8agwge2dhsy4k913ln" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ: သင်္ချာ]]</text>
      <sha1>tllodqoe2zw7s8agwge2dhsy4k913ln</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ကိန်းပြည့်တိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>6549</id>
    <revision>
      <id>22371</id>
      <timestamp>2026-11-05T16:47:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:အခြီခံ သင်္ချာ]]&quot;</comment>
      <origin>22371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57" sha1="fz792854scu5xyf160pbra81mi8sczd" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:အခြီခံ သင်္ချာ]]</text>
      <sha1>fz792854scu5xyf160pbra81mi8sczd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အာဟာရ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6550</id>
    <revision>
      <id>22373</id>
      <timestamp>2026-11-06T00:56:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot; '''အာဟာရ''' (အင်္ဂလိပ်: '''Nutrition''') ဆိုစွာ သက်ဟိတိက အစားအသောက်မှ အာဟာရဓာတ်တိကို ရဟိခြင်း၊ အစာချေဖျက်ခြင်း၊ စုပ်ယူခြင်း၊ ကိုယ်ခန္ဓာအတွင်း အသုံးပြုခြင်းနန့် စွန့်ထုတ်ခြင်းတို့နန့်...&quot;</comment>
      <origin>22373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34579" sha1="me3l7sxiaul1nois7pa66p11cgdf3t0" xml:space="preserve">
'''အာဟာရ''' (အင်္ဂလိပ်: '''Nutrition''') ဆိုစွာ သက်ဟိတိက အစားအသောက်မှ အာဟာရဓာတ်တိကို ရဟိခြင်း၊ အစာချေဖျက်ခြင်း၊ စုပ်ယူခြင်း၊ ကိုယ်ခန္ဓာအတွင်း အသုံးပြုခြင်းနန့် စွန့်ထုတ်ခြင်းတို့နန့် ဆက်နွှယ်ရေ ဇီဝဖြစ်စဉ်နန့် ယင်းဖြစ်စဉ်တိကို လေ့လာရေ ပညာရပ်ဖြစ်ပါရေ။

လူ့အာဟာရရေ ကိုယ်ခန္ဓာကြီးထွားမှု၊ စွမ်းအင်ရဟိမှု၊ ကိုယ်အင်္ဂါတိ၏ လုပ်ဆောင်မှု၊ [[ကိုယ်ခံအားစနစ်]]နန့် [[ကျမ္မာရီး]]ထိန်းသိမ်းမှုအတွက် အရေးပါပါရေ။

ကျမ္မာရီးနန့် သင့်တော်ရေ အာဟာရရဟိဖို့ဆိုကေ အစားအသောက်လုံလောက်ရုံတခုတည်းနန့် မပြီးပါ။ အာဟာရဓာတ်အမျိုးမျိုး မျှတစွာရဟိမှု၊ အစားအစာဖီးကင်းမှုနန့် လူတဦး၏ အသက်အရွယ်နန့် ကျမ္မာရီးလိုအပ်ချက်တိကိုလေ့ ထည့်သွင်းစဉ်းစားဖို့ လိုအပ်ပါရေ။&lt;ref name=&quot;WHOdiet&quot;&gt;[https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/healthy-diet World Health Organization (26 January 2026), ''Healthy Diet''.]&lt;/ref&gt;

[[File:Good Food Display - NCI Visuals Online.jpg|thumb|right|300px|အာဟာရဓာတ်အမျိုးမျိုးပါဝင်ရေ အစားအသောက်တိ။ အသီးအနှံ၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ ပဲ၊ ကောက်ပဲသီးနှံ၊ ငါးနန့် အခြားအစားအစာတိ ပါဝင်ပါရေ။ National Cancer Institute၊ ၁၉၈၈ ခုနှစ်၊ Public Domain။]]

== အာဟာရ၏ အရေးပါမှု ==

အာဟာရရေ လူ့ခန္ဓာကိုယ်၏ ပုံမှန်လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်မှုအတွက် အခြီခံလိုအပ်ချက်တခုဖြစ်ပါရေ။

လုံလောက်ပြီး မျှတရေ အာဟာရရဟိခြင်းရေ ကိုယ်ခန္ဓာကြီးထွားဖွံ့ဖြိုးမှု၊ ဆဲလ်နန့် တစ်ရှူးတိ ပြုပျင်မှု၊ ကိုယ်ခံအားနန့် စွမ်းအင်အသုံးပြုမှုတိကို အထောက်အကူပြုပါရေ။

အာဟာရဓာတ်မလုံလောက်ခြင်း၊ အချို့ဓာတ်တိကို လွန်ကဲစွာစားသုံးခြင်းနန့် အစားအသောက်မမျှတခြင်းရို့စွာ ကျမ္မာရီးပြဿနာတိကို ဖြစ်စီနိုင်ပါရေ။

WHO အရ ကျမ္မာရီးနန့် သင့်တော်ရေ အစားအသောက်ပုံစံတိရေ အာဟာရချို့တဲ့မှုအပြင် ဆီးချို၊ နှလုံးသွီးကြောရောဂါနန့် ကင်ဆာအမျိုးအစားတချို့ပိုင် မကူးစက်ရေရောဂါတိ ဖြစ်နိုင်ခြီကိုလေ့ လျှော့ချရာမာ အထောက်အကူပြုပါရေ။&lt;ref name=&quot;WHOdiet&quot;/&gt;

== အာဟာရဓာတ်အမျိုးအစားတိ ==

လူ့ခန္ဓာကိုယ်အတွက် လိုအပ်ရေ အဓိကအာဟာရဓာတ်တိမာ ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ်၊ ပရိုတင်း၊ အဆီ၊ ဗီတာမင်၊ သတ္တုဓာတ်နန့် ရီဓာတ်ရို့ ပါဝင်ပါရေ။

ဒေအာဟာရဓာတ်တိကို ပမာဏများစွာလိုအပ်ရေ အာဟာရဓာတ် (Macronutrients) နန့် ပမာဏအနည်းသျှေ လိုအပ်တေ အာဟာရဓာတ် (Micronutrients) တိအဖြစ်လေ့ ခွဲခြားလေ့လာပါရေ။

=== ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ် ===

'''ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ်''' (Carbohydrate) ရေ လူ့ခန္ဓာကိုယ်အတွက် စွမ်းအင်ရဟိစီရေ အဓိကအာဟာရဓာတ်တမျိုးဖြစ်ပါရေ။

ဆန်၊ ဂျုံ၊ ပြောင်း၊ အာလူး၊ ပဲနန့် အသီးအနှံတချို့မာ ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ်ပါဝင်ပါရေ။

ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ်ပါဝင်ရေ အစားအစာတိကို ရွီးချယ်ရာမာ အမျှင်ဓာတ်ပါဝင်ရေ ကောက်ပဲသီးနှံ၊ ပဲ၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်နန့် အသီးအနှံတိကို ဦးစားပီးစားသုံးခြင်းစွာ ကျမ္မာရီးအတွက် အထောက်အကူပြုပါရေ။

=== ပရိုတင်း ===

'''ပရိုတင်း''' (Protein) ရေ ကိုယ်ခန္ဓာ၏ ကြွက်သား၊ တစ်ရှူး၊ အင်ဇိုင်းနန့် အခြားဇီဝပစ္စည်းတိ ဖွဲ့စည်းမှုအတွက် အရေးပါရေ အာဟာရဓာတ်ဖြစ်ပါရေ။

ငါး၊ အသား၊ ဥ၊ နို့၊ ပဲနန့် အစေ့အဆန်တချို့မာ ပရိုတင်းပါဝင်ပါရေ။

ပရိုတင်းရေ အသျှေတိ၏ ကြီးထွားမှုနန့် ထိခိုက်ထားရေ တစ်ရှူးတိ ပြန်လည်ပြုပျင်မှုအတွက် အရေးပါပါရေ။

=== အဆီ ===

'''အဆီ''' (Fat) ရေ စွမ်းအင်သိုလှောင်ခြင်း၊ ဆဲလ်ဖွဲ့စည်းမှုနန့် အချို့ဗီတာမင်တိကို စုပ်ယူအသုံးပြုခြင်းရို့အတွက် အရေးပါပါရေ။

အဆီတိကို ပြည့်ဝဆီ (Saturated Fat) နန့် မပြည့်ဝဆီ (Unsaturated Fat) စရေ အမျိုးအစားတိအဖြစ် ခွဲခြားနိုင်ပါရေ။

ငါး၊ အစေ့အဆန်၊ မြေပဲနန့် အပင်မှရဟိရေ ဆီတချို့မာ မပြည့်ဝဆီတိ ပါဝင်ပါရေ။

WHO ရေ စားသုံးရေ အဆီအမျိုးအစားကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားဖို့နန့် စက်မှုလုပ်ငန်းဖြင့် ထုတ်လုပ်ထားရေ Trans Fat တိကို ယှောင်ကြဉ်ဖို့ အကြံပြုထားပါရေ။&lt;ref name=&quot;WHOdiet&quot;/&gt;

=== ဗီတာမင် ===

'''ဗီတာမင်''' (Vitamin) ရေ ကိုယ်ခန္ဓာ၏ ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်တိ ပုံမှန်လုပ်ဆောင်နိုင်ရီးအတွက် ပမာဏအနည်းသျှေရာ လိုအပ်တေ အာဟာရဓာတ်တိဖြစ်ပါရေ။

* ဗီတာမင် A — အမြင်အာရုံနန့် ကိုယ်ခံအားလုပ်ဆောင်မှုအတွက် အရေးပါပါရေ။
* ဗီတာမင် B အုပ်စု — စွမ်းအင်ဆိုင်ရာ ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်နန့် အာရုံကြောလုပ်ဆောင်မှုတိမာ ပါဝင်ပါရေ။
* ဗီတာမင် C — တစ်ရှူးဖွဲ့စည်းမှုနန့် ဒဏ်ရာပြန်လည်ကောင်းမွန်မှုကို အထောက်အကူပြုပါရေ။
* ဗီတာမင် D — ကယ်လ်စီယမ်စုပ်ယူမှုနန့် အရိုးကျမ္မာရီးအတွက် အရေးပါပါရေ။
* ဗီတာမင် K — သွီးခဲခြင်းဖြစ်စဉ်မာ ပါဝင်ပါရေ။

ဗီတာမင်တမျိုးစီ၏ လုပ်ဆောင်မှုနန့် လိုအပ်တေ ပမာဏတိ ကွဲပြားပါရေ။

=== သတ္တုဓာတ် ===

'''သတ္တုဓာတ်''' (Minerals) တိရေ အရိုးဖွဲ့စည်းမှု၊ သွီးဆဲလ်လုပ်ဆောင်မှု၊ အာရုံကြောနန့် ကြွက်သားလုပ်ဆောင်မှုတို့အတွက် လိုအပ်ပါရေ။

ကယ်လ်စီယမ် (Calcium) ရေ အရိုးနန့် သွားကျမ္မာရီးအတွက် အရေးပါပါရေ။

သံဓာတ် (Iron) ရေ သွီးနီဥအတွင်း အောက်ဆီဂျင်သယ်ဆောင်ရေ ဟီမိုဂလိုဘင် (Haemoglobin) ဖွဲ့စည်းမှုအတွက် လိုအပ်ပါရေ။

အိုင်အိုဒင်း (Iodine) ရေ သိုင်းရွိုက်ဟော်မုန်းထုတ်လုပ်မှုအတွက် အရေးပါပြီး ဇင့်ဓာတ် (Zinc) ရေ ကိုယ်ခံအားနန့် ကြီးထွားမှုဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းတိမာ ပါဝင်ပါရေ။

=== ရီနန့် အမျှင်ဓာတ် ===

'''ရီ''' (Water) ရေ ကိုယ်ခန္ဓာအပူချိန်ထိန်းညှိခြင်း၊ အာဟာရဓာတ်သယ်ယူပို့ဆောင်ခြင်းနန့် ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်တိအတွက် မဟိမဖြစ်လိုအပ်ပါရေ။

လူတဦးလိုအပ်ရေ ရီပမာဏရေ အသက်အရွယ်၊ ရာသီဥတု၊ ကိုယ်လက်လှုပ်ယှားမှုနန့် ကျမ္မာရီးအခြီအနီမာ မူတည်ပြီး ကွဲပြားနိုင်ပါရေ။

'''အမျှင်ဓာတ်''' (Dietary Fibre) ရေ အစာချေစနစ်နန့် အူလမ်းကြောင်းကျမ္မာရီးအတွက် အရေးပါပါရေ။ ပဲ၊ ကောက်ပဲသီးနှံ၊ အသီးအနှံနန့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်တိမာ အမျှင်ဓာတ်ပါဝင်ပါရေ။

== မျှတရေ အစားအသောက် ==

'''မျှတရေ အစားအသောက်''' (Balanced Diet) ဆိုစွာ လူတဦး၏ စွမ်းအင်နန့် အာဟာရလိုအပ်ချက်တိကို ဖြည့်ဆည်းနိုင်ရေ အစားအသောက်ပုံစံဖြစ်ပါရေ။

WHO ၏ ၂၀၂၆ ခုနှစ် လမ်းညွှန်ချက်မာ ကျမ္မာရီးနန့် သင့်တော်ရေ အစားအသောက်အတွက် အခြီခံမူလေးချက်ကို ဖော်ပြထားပါရေ။&lt;ref name=&quot;WHOdiet&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! အခြီခံမူ !! အဓိပ္ပာယ်
|-
| '''လုံလောက်မှု''' (Adequacy) || ကိုယ်ခန္ဓာလိုအပ်တေ အာဟာရဓာတ်တိကို လုံလောက်စွာရဟိခြင်း။
|-
| '''မျှတမှု''' (Balance) || စွမ်းအင်နန့် အာဟာရဓာတ်အချိုးအစား သင့်တော်ခြင်း။
|-
| '''အသင့်အတင့်စားသုံးမှု''' (Moderation) || အန္တရာယ်ဖြစ်စီနိုင်ရေ အစားအသောက်ပမာဏတိကို ကန့်သတ်ခြင်း။
|-
| '''အမျိုးအစားစုံလင်မှု''' (Diversity) || အာဟာရဓာတ်အမျိုးမျိုးရဟိဖို့ အစားအသောက်အုပ်စုစုံ စားသုံးခြင်း။
|}

WHO အရ အသက် ၁၀ နှစ်ထက်ကြီးသူတိအတွက် အသီးအနှံနန့် ဟင်းသီးဟင်းရွက် စုစုပေါင်း အနည်းဆုံး ၄၀၀ ဂရမ်ကို နိစဉ်စားသုံးဖို့ ရည်မှန်းနိုင်ပါရေ။

အရွယ်ရောက်ပြီးသူတိအတွက် နိစဉ်ဆားစားသုံးမှုကို ၅ ဂရမ်အောက်ထားဖို့လေ့ WHO က အကြံပြုထားပါရေ။ ဒေပမာဏတိရေ လူဦးရေအတွက် ယေဘုယျလမ်းညွှန်ချက်ဖြစ်ပြီး လူတဦးချင်းစီ၏ ဆီးဘက်ဆိုင်ရာလိုအပ်ချက်အားလုံးကို အစားထိုးစွာ မဟုတ်ပါ။&lt;ref name=&quot;WHOdiet&quot;/&gt;

== အာဟာရချို့တဲ့မှုနန့် အာဟာရမမျှတမှု ==

'''အာဟာရမမျှတမှု''' (Malnutrition) ဆိုစွာ ကိုယ်ခန္ဓာလိုအပ်ရေ စွမ်းအင်နန့် အာဟာရဓာတ်တိ မလုံလောက်ခြင်း၊ လွန်ကဲခြင်း တနည်း အချိုးအစားမမျှတခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ရေ အခြီအနီဖြစ်ပါရေ။

WHO အရ Malnutrition မာ အာဟာရချို့တဲ့မှု (Undernutrition)၊ ဗီတာမင်နန့် သတ္တုဓာတ်ဆိုင်ရာ ချို့တဲ့မှုတိ၊ ကိုယ်အလေးချိန်လွန်ကဲခြင်းနန့် အဝလွန်ခြင်းတို့ ပါဝင်ပါရေ။&lt;ref name=&quot;Malnutrition&quot;&gt;[https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/malnutrition WHO (1 March 2024), ''Malnutrition''.]&lt;/ref&gt;

=== အာဟာရချို့တဲ့မှု ===

အာဟာရချို့တဲ့မှု (Undernutrition) ရေ လိုအပ်တေ စွမ်းအင်တနည်း အာဟာရဓာတ်တိ မလုံလောက်ခြင်းနန့် ဆက်နွှယ်ပါရေ။

အသျှေတိ၏ အာဟာရအခြီအနီကို အကဲဖြတ်ရာမာ အောက်ပါအသုံးအနှုန်းတိကို အသုံးပြုပါရေ။

* '''Wasting''' — အရပ်အမြင့်နန့် နှိုင်းယှဉ်ရာမာ ကိုယ်အလေးချိန်နည်းပါးနီခြင်း။
* '''Stunting''' — အသက်အရွယ်နန့် နှိုင်းယှဉ်ရာမာ အရပ်အမြင့်နိမ့်နီခြင်း။
* '''Underweight''' — အသက်အရွယ်နန့် နှိုင်းယှဉ်ရာမာ ကိုယ်အလေးချိန်နည်းပါးနီခြင်း။

ဒေအခြီအနီတိရေ တူညီစွာ မဟုတ်ပါ။ အာဟာရချို့တဲ့မှုကို မှန်ကန်စွာသတ်မှတ်ဖို့ အသက်အရွယ်၊ ကိုယ်အလေးချိန်နန့် အရပ်အမြင့်ဆိုင်ရာ စံနှုန်းတိကို အသုံးပြုပါရေ။

=== ဗီတာမင်နန့် သတ္တုဓာတ်ချို့တဲ့မှု ===

သံဓာတ်ချို့တဲ့ခြင်းရေ သွီးအားနည်းရောဂါဖြစ်နိုင်ခြီကို မြင့်တက်စီနိုင်ပါရေ။

ဗီတာမင် A ချို့တဲ့ခြင်းစွာ အမြင်အာရုံနန့် ကိုယ်ခံအားလုပ်ဆောင်မှုကို ထိခိုက်စီနိုင်ပြီး အိုင်အိုဒင်းချို့တဲ့ခြင်းစွာ သိုင်းရွိုက်ဆိုင်ရာပြဿနာတိနန့် ဆက်နွှယ်နိုင်ပါရေ။

အာဟာရချို့တဲ့မှုတိကို ကာကွယ်ရာမာ အစားအသောက်အမျိုးအစားစုံလင်မှုနန့် လိုအပ်ကေ ကျမ္မာရီးပညာသျှင်၏ လမ်းညွှန်ချက်အရ အာဟာရဖြည့်စွက်မှုတိကို အသုံးပြုနိုင်ပါရေ။

=== အာဟာရလွန်ကဲမှု ===

လိုအပ်ချက်ထက် စွမ်းအင်ပိုမိုစားသုံးရေ အခြီအနီတိရေ အချိန်ကြာလာကေ ကိုယ်အလေးချိန်လွန်ကဲမှုနန့် အဝလွန်မှုကို ဖြစ်စီနိုင်ပါရေ။

အဝလွန်ခြင်းရေ ဆီးချိုရောဂါအမျိုးအစား (၂)၊ နှလုံးသွီးကြောရောဂါနန့် အခြားကျမ္မာရီးပြဿနာတချို့ ဖြစ်နိုင်ခြီနန့် ဆက်နွှယ်ပါရေ။

== အသက်အရွယ်အလိုက် အာဟာရလိုအပ်ချက် ==

လူတဦး၏ အာဟာရလိုအပ်ချက်ရေ အသက်အရွယ်၊ ကိုယ်ခန္ဓာကြီးထွားမှု၊ ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်းနန့် ကျမ္မာရီးအခြီအနီအလိုက် ကွဲပြားပါရေ။

=== မွီးကင်းစအသျှေနန့် အသျှေငယ်တိ ===

မွီးကင်းစအသျှေနန့် အသျှေငယ်တိအတွက် သင့်တော်ရေ အာဟာရရဟိခြင်းရေ ကိုယ်ခန္ဓာနန့် ဦးနှောက်ဖွံ့ဖြိုးမှုအတွက် အရေးပါရေ။

WHO နန့် UNICEF ရို့က အသျှေမွီးဖွားပြီး ပထမခြောက်လအတွင်း မိခင်နို့တမျိုးတည်း တိုက်ကျွေးဖို့နန့် ခြောက်လပြည့်ချိန်ကစပြီး သင့်တော်ရေ ဖြည့်စွက်အစားအစာတိ စတင်ပီးယင်း မိခင်နို့ကို အသက်နှစ်နှစ်အထိ တနည်း ယင်းထက်ပိုပြီး ဆက်လက်တိုက်ကျွေးဖို့ အကြံပြုထားပါရေ။&lt;ref name=&quot;Infant&quot;&gt;[https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/infant-and-young-child-feeding WHO (4 August 2026), ''Infant and Young Child Feeding''.]&lt;/ref&gt;

အသျှေတိအတွက် ဖြည့်စွက်အစားအစာတိရေ အသက်အရွယ်နန့် သင့်တော်ပြီး အာဟာရဓာတ်ပြည့်ဝမှု၊ သန့်သျှင်းမှုနန့် ဖီးကင်းမှုဟိဖို့ လိုအပ်ပါရေ။

=== ကိုယ်ဝန်ဆောင်မိခင်တိ ===

ကိုယ်ဝန်ဆောင်ကာလမာ မိခင်နန့် သန္ဓေသား၏ ကြီးထွားဖွံ့ဖြိုးမှုအတွက် အာဟာရလိုအပ်ချက်တချို့ တိုးမြင့်လာနိုင်ပါရေ။

သံဓာတ်၊ ဖောလိတ် (Folate)၊ ပရိုတင်းနန့် အခြားလိုအပ်ရေ အာဟာရဓာတ်တိကို သင့်တော်စွာရဟိဖို့ အရေးပါပါရေ။

ကိုယ်ဝန်ဆောင်မိခင်တိအတွက် အာဟာရဖြည့်စွက်ဆီးအသုံးပြုမှုကို သက်ဆိုင်ရာကျမ္မာရီးဝန်ထမ်း၏ လမ်းညွှန်ချက်အတိုင်း ဆောင်ရွက်ဖို့ လိုအပ်ပါရေ။

=== သက်ကြီးရွယ်အိုတိ ===

သက်ကြီးရွယ်အိုတိမာ အစာစားချင်စိတ်၊ အစာခြီနိုင်မှု၊ သွားနန့် ခံတွင်းကျမ္မာရီး၊ ကိုယ်လက်လှုပ်ယှားမှုနန့် ကျမ္မာရီးအခြီအနီတိကြောင့် အာဟာရရဟိမှု ပြောင်းလဲနိုင်ပါရေ။

ဒေအရွယ်မာ လုံလောက်ရေ ပရိုတင်း၊ သင့်တော်ရေ စွမ်းအင်နန့် ရီရဟိနိုင်မှုကို အလေးပီးဖို့ လိုအပ်ပါရေ။

== အစားအစာဖီးကင်းရီး ==

အာဟာရပြည့်ဝရေ အစားအစာဖြစ်ကေလေ့ ရောဂါပိုးတနည်း အန္တရာယ်ဟိရေ ဓာတုပစ္စည်းတိနန့် ညစ်ညမ်းနီကေ ကျမ္မာရီးကို ထိခိုက်စီနိုင်ပါရေ။

အစားအစာဖီးကင်းရီးအတွက် သန့်သျှင်းရေ သောက်သုံးရီအသုံးပြုခြင်း၊ အစားအစာကို သင့်တော်ရေ အပူချိန်မာ သိမ်းဆည်းခြင်း၊ လုံလောက်စွာချက်ပြုတ်ခြင်းနန့် သပုံနန့် လက်ဆီးခြင်းရို့ အရေးပါပါရေ။

အာဟာရရဟိမှုနန့် အစားအစာဖီးကင်းမှုရို့စွာ တခုနန့်တခု ဆက်နွှယ်ပါရေ။

== အာဟာရနန့် ပြည်သူ့ကျမ္မာရီး ==

အာဟာရရေ လူတဦးချင်းစီ၏ အစားအသောက်ရွီးချယ်မှုနန့်သာ ဆက်နွှယ်စွာ မဟုတ်ပါ။

မိသားစုဝင်ငွီ၊ အစားအသောက်ဈီးနှုန်း၊ စိုက်ပျိုးမွီးမြူရီး၊ ပညာရီး၊ သောက်သုံးရီသန့်သျှင်းမှုနန့် ကျမ္မာရီးဝန်ဆောင်မှုလက်လှမ်းမီရီးတိရေလေ့ အာဟာရအခြီအနီကို သက်ရောက်စီနိုင်ပါရေ။

[[ပြည်သူ့ကျမ္မာရီး]]အစီအစဉ်တိမာ မိခင်နန့်အသျှေအာဟာရ၊ ကျောင်းအာဟာရအစီအစဉ်၊ အာဟာရချို့တဲ့မှုစစ်ဆေးရီးနန့် လိုအပ်ရေ အာဟာရအထောက်အပံ့ပီးရီးတို့ ပါဝင်နိုင်ပါရေ။

== ရခိုင်ပြည်၏ အာဟာရအခြီအနီ ==

[[ရခိုင်ပြည်]]မာ အာဟာရပြည့်ဝရေ အစားအသောက်ရဟိနိုင်မှုရေ စိုက်ပျိုးမွီးမြူရီးလုပ်ငန်း၊ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း၊ ကုန်စည်သယ်ယူပို့ဆောင်ရီး၊ အစားအသောက်ဈီးနှုန်းနန့် မိသားစုဝင်ငွီတိမာ မူတည်ပါရေ။

စစ်ရီးပဋိပက္ခ၊ နီရပ်စွန့်ခွာရွှိလျားရမှု၊ သဘာဝဖီးအန္တရာယ်နန့် ကုန်စည်လားလာမှုအခက်အခဲတိရေ ဒေသခံမိသားစုတိ၏ အာဟာရပြည့်ဝရေ အစားအသောက်ရဟိနိုင်မှုကို ထိခိုက်စီနိုင်ပါရေ။

=== စားနပ်ရိက္ခာဖူလုံမှုနန့် အာဟာရချို့တဲ့မှု ===

၂၀၂၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၂ ရက်နိ [[ကမ္ဘာ့စားနပ်ရိက္ခာအစီအစဉ်]] (World Food Programme – WFP) ၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ ရခိုင်ပြည်အလယ်ပိုင်းမာ အခြီခံအစားအသောက်လိုအပ်ချက်ကို ဖြည့်ဆည်းနိုင်စွမ်းမဟိရေ မိသားစုအချိုးရေ ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃၃ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၂၀၂၅ ခုနှစ်မာ ၅၇ ရာခိုင်နှုန်းအထိ မြင့်တက်လာခပါရေ။&lt;ref name=&quot;WFP2025&quot;&gt;[https://www.wfp.org/news/wfp-urges-life-saving-support-myanmars-rakhine-state-hunger-surges World Food Programme (12 August 2025), ''WFP Urges Life-saving Support for Myanmar's Rakhine State as Hunger Surges''.]&lt;/ref&gt;

ယင်းကိန်းဂဏန်းရေ အခြီခံစားနပ်ရိက္ခာလိုအပ်ချက်ကို ဖြည့်ဆည်းနိုင်စွမ်းနန့် ဆက်စပ်ရေ စစ်တမ်းရလဒ်ဖြစ်ပြီး ရခိုင်ပြည်လူဦးရေ ၅၇ ရာခိုင်နှုန်း အာဟာရချို့တဲ့နီကြောင်း ဆိုလိုစွာ မဟုတ်ပါ။

=== ၂၀၂၆ ခုနှစ် အစားအသောက်ဈီးနှုန်း ===

၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၀ ရက်နိ WFP ၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ မြန်မာနိုင်ငံမာ အခြီခံစားနပ်ရိက္ခာခြင်းတောင်းတခု၏ ပျမ်းမျှကုန်ကျစရိတ်ရေ ဖေဖော်ဝါရီလနှောင်းပိုင်းနန့် နှိုင်းယှဉ်ကေ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်း မြင့်တက်ခပြီး ရခိုင်ပြည်မာ ၄၃ ရာခိုင်နှုန်းအထိ မြင့်တက်ခပါရေ။&lt;ref name=&quot;WFP2026&quot;&gt;[https://myanmar.un.org/en/321306-republic-korea-boosts-food-and-nutrition-assistance-millions-more-risk-hunger-myanmar World Food Programme (20 August 2026), ''Republic of Korea Boosts Food and Nutrition Assistance as Millions More Risk Hunger in Myanmar''.]&lt;/ref&gt;

အစားအသောက်ဈီးနှုန်းမြင့်တက်မှုရေ မိသားစုတိ၏ အစားအသောက်အမျိုးအစားစုံလင်စွာ စားသုံးနိုင်မှုကို ကန့်သတ်စီနိုင်ပါရေ။

=== မိခင်နန့် အသျှေအာဟာရ ===

UNICEF ၏ ၂၀၂၆ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံလူသားချင်းစာနာထောက်ထားရီးအစီအစဉ်မာ အစာရီစာမလုံလောက်မှု၊ စီးပွားရီးအခက်အခဲနန့် ကျမ္မာရီးဝန်ဆောင်မှုအားနည်းခြင်းတိကြောင့် အသျှေတိနန့် မိခင်တိအကြား အာဟာရချို့တဲ့နိုင်ခြီ မြင့်တက်နီကြောင်း ဖော်ပြထားပါရေ။&lt;ref name=&quot;UNICEF2026&quot;&gt;[https://www.unicef.org/appeals/myanmar UNICEF (2026), ''Humanitarian Action for Children: Myanmar Appeal''.]&lt;/ref&gt;

UNICEF ၏ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလမှ ဇွန်လအထိ အစီရင်ခံစာမာ ရခိုင်ပြည်၏ အစားအသောက်ဈီးနှုန်းမြင့်တက်မှုနန့် အခြီခံကျမ္မာရီးဝန်ဆောင်မှုရယူရီး အခက်အခဲတိကိုလေ့ ဖော်ပြထားပါရေ။&lt;ref name=&quot;UNICEFMid&quot;&gt;[https://myanmar.un.org/en/322720-unicef-myanmar-humanitarian-situation-report-no-1-mid-year-january-june-2026 UNICEF (16 September 2026), ''Myanmar Humanitarian Situation Report No. 1, January–June 2026''.]&lt;/ref&gt;

ရခိုင်ဒေသအတွင်း အာဟာရချို့တဲ့မှုလျှော့ချရီးအတွက် အစားအသောက်ရဟိနိုင်မှု၊ မိခင်နန့်အသျှေအာဟာရဝန်ဆောင်မှု၊ သန့်သျှင်းရေ သောက်သုံးရီနန့် ကျမ္မာရီးစောင့်ယှောက်မှုတိကို ပေါင်းစပ်ဆောင်ရွက်ဖို့ အရေးပါပါရေ။

== အာဟာရ၏ အရေးပါမှု ==

အာဟာရရေ လူ့ခန္ဓာကိုယ်ကြီးထွားမှု၊ စွမ်းအင်ရဟိမှု၊ ကိုယ်ခံအားနန့် ကျမ္မာရီးကောင်းမွန်မှုတိအတွက် မဟိမဖြစ်လိုအပ်ပါရေ။

အာဟာရပြည့်ဝရီးအတွက် အစားအသောက်အမျိုးအစားစုံလင်မှု၊ အာဟာရဓာတ်မျှတမှု၊ အစားအစာဖီးကင်းမှုနန့် လူမှုစီးပွားရီးအခြီအနီတိကို ချုံမုံစဉ်းစားဖို့ လိုအပ်ပါရေ။

== ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် ==
* [[ကျမ္မာရီး]]
* [[ပြည်သူ့ကျမ္မာရီး]]
* [[ဆီးပညာ]]
* [[အာဟာရချို့တဲ့မှု]]
* [[အစားအသောက်]]
* [[ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ်]]
* [[ပရိုတင်း]]
* [[အဆီ]]
* [[ဗီတာမင်]]
* [[သတ္တုဓာတ်]]
* [[ကိုယ်ခံအားစနစ်]]
* [[မိခင်နန့်အသျှေကျမ္မာရီး]]
* [[အစားအစာဖီးကင်းရီး]]
* [[ကမ္ဘာ့စားနပ်ရိက္ခာအစီအစဉ်]]
* [[ရခိုင်ပြည်]]

== ကိုးကားချက်တိ ==
&lt;references /&gt;

== ပြင်ပလင့်ခ်တိ ==
* [https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/healthy-diet WHO – Healthy Diet]
* [https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/malnutrition WHO – Malnutrition]
* [https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/infant-and-young-child-feeding WHO – Infant and Young Child Feeding]
* [https://www.unicef.org/appeals/myanmar UNICEF – Myanmar Humanitarian Appeal]
* [https://www.wfp.org/news/wfp-urges-life-saving-support-myanmars-rakhine-state-hunger-surges WFP – Rakhine Food Security, 2025]
* [https://myanmar.un.org/en/321306-republic-korea-boosts-food-and-nutrition-assistance-millions-more-risk-hunger-myanmar WFP – Food and Nutrition Assistance, 2026]
* [https://myanmar.un.org/en/322720-unicef-myanmar-humanitarian-situation-report-no-1-mid-year-january-june-2026 UNICEF – Myanmar Situation Report, 2026]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Good_Food_Display_-_NCI_Visuals_Online.jpg Wikimedia Commons – Good Food Display]

[[Category:အာဟာရ]]
[[Category:ကျမ္မာရီး]]
[[Category:ပြည်သူ့ကျမ္မာရီး]]
[[Category:အစားအသောက်]]</text>
      <sha1>me3l7sxiaul1nois7pa66p11cgdf3t0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အစားအစာနန့်အာဟာရ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6551</id>
    <revision>
      <id>22374</id>
      <timestamp>2026-11-06T01:07:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot; '''အစားအစာနန့်အာဟာရ''' (အင်္ဂလိပ်: '''Food and nutrition''') ဆိုစွာ လူတိစားသုံးရေ အစားအစာအမျိုးအစားတိ၊ ယင်းရို့မာ ပါဝင်ရေ အာဟာရဓာတ်တိနန့် ကိုယ်ခန္ဓာအတွင်း အသုံးပြုပုံတို့၏ ဆက်နွှယ်မှုကို ဆ...&quot;</comment>
      <origin>22374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35743" sha1="r5rcjdf5hiyjiinj05ygiphhifm6g81" xml:space="preserve">
'''အစားအစာနန့်အာဟာရ''' (အင်္ဂလိပ်: '''Food and nutrition''') ဆိုစွာ လူတိစားသုံးရေ အစားအစာအမျိုးအစားတိ၊ ယင်းရို့မာ ပါဝင်ရေ အာဟာရဓာတ်တိနန့် ကိုယ်ခန္ဓာအတွင်း အသုံးပြုပုံတို့၏ ဆက်နွှယ်မှုကို ဆိုလိုပါရေ။ အစားအစာရေ လူ့ခန္ဓာကိုယ်အတွက် စွမ်းအင်နန့် လိုအပ်ရေ အာဟာရဓာတ်တိကို ပီးနိုင်ရေ အဓိကရင်းမြစ်ဖြစ်ပါရေ။

'''အစားအစာ''' (Food) ဆိုစွာ လူတိစားသုံးရေ ဆန်၊ ငါး၊ အသား၊ ပဲ၊ အသီးအနှံနန့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်ပိုင် ပစ္စည်းတိကို ဆိုလိုပြီး '''အာဟာရ''' (Nutrition) ရေ ယင်းအစားအစာတိမှ အာဟာရဓာတ်ရဟိခြင်းနန့် ကိုယ်ခန္ဓာအတွင်း အသုံးပြုခြင်းဆိုင်ရာ ဖြစ်စဉ်တိကို ဆိုလိုပါရေ။

[[ကမ္ဘာ့ကျမ္မာရီးအဖွဲ့]] (WHO) အရ ကျမ္မာရီးနန့် သင့်တော်ရေ အစားအသောက်စနစ်တခုရေ အာဟာရချို့တဲ့မှု၊ အဝလွန်မှုနန့် မကူးစက်ရေရောဂါတချို့ကို ကာကွယ်ရာမာ အထောက်အကူပြုပါရေ။&lt;ref name=&quot;WHOHealthy&quot;&gt;[https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/healthy-diet World Health Organization (26 January 2026), ''Healthy Diet''.]&lt;/ref&gt;

== အစားအစာနန့် အာဟာရ၏ ဆက်နွှယ်မှု ==

အစားအစာတမျိုးနန့်တမျိုး ပါဝင်ရေ အာဟာရဓာတ်တိ မတူပါ။

ဆန်နန့် ကောက်ပဲသီးနှံတိက စွမ်းအင်အတွက် ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ်ကို အဓိကပီးနိုင်ပြီး ငါး၊ အသား၊ ဥနန့် ပဲတိက ပရိုတင်းရဟိနိုင်ရေ ရင်းမြစ်တိဖြစ်ပါရေ။

အသီးအနှံနန့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်တိမာ ဗီတာမင်၊ သတ္တုဓာတ်နန့် အမျှင်ဓာတ်တိ ပါဝင်ပါရေ။

အစားအစာတမျိုးတည်းကိုသာ အမြဲစားသုံးခြင်းရေ ကိုယ်ခန္ဓာလိုအပ်ရေ အာဟာရဓာတ်အားလုံးကို မဖြည့်ဆည်းနိုင်ပါ။

WHO ၏ လမ်းညွှန်ချက်အရ အစားအသောက်အမျိုးအစားစုံလင်မှုရေ မျှတရေ အာဟာရရဟိနိုင်ရီးအတွက် အရေးပါပါရေ။&lt;ref name=&quot;WHOHealthy&quot;/&gt;

== အစားအစာအုပ်စုတိ ==

အစားအစာတိကို အဓိကပါဝင်ရေ အာဟာရဓာတ်နန့် အစားအသောက်အမျိုးအစားအလိုက် အုပ်စုခွဲခြားနိုင်ပါရေ။

=== ဆန်နန့် ကောက်ပဲသီးနှံအုပ်စု ===

ဆန်၊ ဂျုံ၊ ပြောင်း၊ အုတ်ဂျုံနန့် အခြားကောက်ပဲသီးနှံတိရေ လူ့ခန္ဓာကိုယ်အတွက် စွမ်းအင်ရဟိစီရေ အစားအစာတိဖြစ်ပါရေ။

ဒေအစားအစာတိမာ ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ်အပြင် အမျှင်ဓာတ်၊ ဗီတာမင်နန့် သတ္တုဓာတ်တချို့လေ့ ပါဝင်နိုင်ပါရေ။

အခွံနန့် အာဟာရဓာတ်ပါဝင်ရေ အစိတ်အပိုင်းတိကို အလွန်အကျွံဖယ်ယှားမထားရေ ကောက်ပဲသီးနှံ (Whole Grains) တိကို စားသုံးခြင်းရေ အမျှင်ဓာတ်ရဟိမှုအတွက် အထောက်အကူပြုနိုင်ပါရေ။

=== ဟင်းသီးဟင်းရွက်နန့် အသီးအနှံအုပ်စု ===

ဟင်းသီးဟင်းရွက်နန့် အသီးအနှံတိရေ ဗီတာမင်၊ သတ္တုဓာတ်၊ အမျှင်ဓာတ်နန့် အခြားဇီဝပစ္စည်းတိ ရဟိနိုင်ရေ အစားအစာတိဖြစ်ပါရေ။

WHO ၏ ၂၀၂၆ ခုနှစ် လမ်းညွှန်ချက်အရ အသက် ၁၀ နှစ်ထက်ကြီးသူတိရေ အသီးအနှံနန့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်ကို နိစဉ်စုစုပေါင်း အနည်းဆုံး ၄၀၀ ဂရမ် စားသုံးဖို့ ရည်မှန်းသင့်ပါရေ။&lt;ref name=&quot;WHOHealthy&quot;/&gt;

အသက် ၁၀ နှစ်အောက် အသျှေတိအတွက် သင့်တော်ရေ ပမာဏရေ အသက်အရွယ်အလိုက် လျော့နည်းပါရေ။

အသီးအနှံနန့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်တိကို စားသုံးရာမာ သန့်သျှင်းမှုနန့် အစားအစာဖီးကင်းမှုကိုလေ့ ဂရုပြုဖို့ လိုအပ်ပါရေ။

=== ငါး၊ အသား၊ ဥနန့် ပဲအုပ်စု ===

ငါး၊ အသား၊ ဥ၊ ပဲနန့် အစေ့အဆန်တိစွာ ပရိုတင်းရဟိနိုင်ရေ အစားအစာတိဖြစ်ပါရေ။

ပရိုတင်းရေ ကြွက်သားနန့် တစ်ရှူးတိဖွဲ့စည်းမှု၊ ကိုယ်ခန္ဓာကြီးထွားမှုနန့် ထိခိုက်ထားရေ တစ်ရှူးတိ ပြန်လည်ပြုပျင်မှုအတွက် အရေးပါပါရေ။

ငါးနန့် အသားတချို့မာ သံဓာတ်၊ ဇင့်နန့် ဗီတာမင် B12 ပိုင် အာဟာရဓာတ်တိ ပါဝင်နိုင်ပါရေ။

ပဲအမျိုးမျိုးရေ ပရိုတင်းအပြင် အမျှင်ဓာတ်နန့် သတ္တုဓာတ်တချို့ ရဟိနိုင်ရေ အစားအစာတိဖြစ်ပါရေ။

=== နို့နန့် ကယ်လ်စီယမ်ရဟိနိုင်ရေ အစားအစာတိ ===

နို့၊ ဒိန်ချဉ်နန့် နို့ထွက်ပစ္စည်းတချို့မာ ပရိုတင်းနန့် ကယ်လ်စီယမ် ပါဝင်ပါရေ။

ကယ်လ်စီယမ်ရေ အရိုးနန့် သွားကျမ္မာရီးအတွက် အရေးပါရေ သတ္တုဓာတ်ဖြစ်ပါရေ။

နို့မသောက်နိုင်သူတိအတွက် သင့်တော်ရေ အခြားအစားအစာတိနန့် အာဟာရဖြည့်စွက်ထားရေ အစားအသောက်တိကနီ ကယ်လ်စီယမ်ရဟိနိုင်ပါရေ။

=== အဆီနန့် ဆီအုပ်စု ===

အဆီရေ ကိုယ်ခန္ဓာအတွက် စွမ်းအင်ရင်းမြစ်တခုဖြစ်ပြီး ဆဲလ်ဖွဲ့စည်းမှုနန့် အချို့ဗီတာမင်တိ စုပ်ယူမှုအတွက် အရေးပါပါရေ။

ငါး၊ အစေ့အဆန်နန့် အပင်မှရဟိရေ ဆီတချို့မာ မပြည့်ဝဆီ (Unsaturated Fat) တိ ပါဝင်ပါရေ။

WHO ရေ ကျမ္မာရီးအတွက် သင့်တော်ရေ အဆီအမျိုးအစားတိကို ရွီးချယ်ပြီး စက်မှုလုပ်ငန်းဖြင့် ထုတ်လုပ်ထားရေ Trans Fat တိကို ယှောင်ကြဉ်ဖို့ အကြံပြုထားပါရေ။&lt;ref name=&quot;WHOHealthy&quot;/&gt;

== မျှတရေ အစားအသောက်ရွီးချယ်မှု ==

'''မျှတရေ အစားအသောက်''' (Balanced Diet) ဆိုစွာ ကိုယ်ခန္ဓာလိုအပ်ရေ စွမ်းအင်နန့် အာဟာရဓာတ်တိကို သင့်တော်ရေ အချိုးအစားနန့် ရဟိနိုင်ရေ အစားအသောက်ပုံစံဖြစ်ပါရေ။

ကျမ္မာရီးနန့် သင့်တော်ရေ အစားအသောက်စနစ်တခုအတွက် WHO က အခြီခံမူလေးချက်ကို ဖော်ပြထားပါရေ။&lt;ref name=&quot;WHOHealthy&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! အခြီခံမူ !! အဓိပ္ပာယ်
|-
| လုံလောက်မှု (Adequacy) || ကိုယ်ခန္ဓာလိုအပ်ရေ အာဟာရဓာတ်တိကို လုံလောက်စွာရဟိခြင်း။
|-
| မျှတမှု (Balance) || စားသုံးရေ စွမ်းအင်နန့် ကိုယ်ခန္ဓာအသုံးပြုရေ စွမ်းအင်ရို့ သင့်တော်စွာ မျှတခြင်း။
|-
| အသင့်အတင့်စားသုံးမှု (Moderation) || ကျမ္မာရီးကို ထိခိုက်စီနိုင်ရေ အစားအသောက်နန့် အာဟာရဓာတ်တချို့ကို လွန်ကဲစွာ မစားသုံးခြင်း။
|-
| အမျိုးအစားစုံလင်မှု (Diversity) || အစားအစာအုပ်စုအမျိုးမျိုးမှ အာဟာရဓာတ်တိကို ရဟိစီခြင်း။
|}

မျှတရေ အစားအသောက်စနစ်တခုရေ လူတဦး၏ အသက်အရွယ်၊ ကိုယ်လက်လှုပ်ယှားမှု၊ ကျမ္မာရီးအခြီအနီ၊ ဒေသထွက်အစားအစာနန့် စားသောက်မှုဓလိတိမာ မူတည်ပြီး ကွဲပြားနိုင်ပါရေ။

== အစားအသောက်စားသုံးမှုနန့် ကျမ္မာရီး ==

အစားအသောက်တိစွာ ကိုယ်ခန္ဓာကြီးထွားမှုနန့် စွမ်းအင်ရဟိမှုအတွက် အရေးပါရေပြင် ရောဂါဖြစ်နိုင်ခြီနန့်လေ့ ဆက်နွှယ်ပါရေ။

=== ဆားစားသုံးမှု ===

ဆားမာ ဆိုဒီယမ်ဓာတ် (Sodium) ပါဝင်ပြီး ကိုယ်ခန္ဓာအတွက် ပမာဏအနည်းငယ်လိုအပ်ပါရေ။

ယေကေလေ့ ဆားအလွန်အကျွံစားသုံးခြင်းရေ သွီးဖိအားမြင့်တက်မှုနန့် နှလုံးသွီးကြောရောဂါဖြစ်နိုင်ခြီကို မြင့်တက်စီနိုင်ပါရေ။

WHO ရေ အရွယ်ရောက်ပြီးသူတိအတွက် နိစဉ်ဆားစားသုံးမှုကို ၅ ဂရမ်အောက်ထားဖို့ အကြံပြုထားပါရေ။&lt;ref name=&quot;WHOHealthy&quot;/&gt;

ဆားရေ ဟင်းချက်ရာမာ ထည့်သုံးရေ ဆားတခုတည်းကနီ ရဟိစွာ မဟုတ်ဘဲ ငံပြာရည်၊ ငါးပိနန့် ပြုပျင်ထုတ်လုပ်ထားရေ အစားအစာတချို့ကနီလေ့ ရဟိနိုင်ပါရေ။

=== သကြားစားသုံးမှု ===

အချိုရည်၊ သကြားလုံး၊ မုန့်ချိုနန့် အခြားအစားအသောက်တချို့မာ သကြားပမာဏမြင့်မားနိုင်ပါရေ။

သကြားထည့်သွင်းထားရေ အစားအသောက်တိကို အလွန်အကျွံစားသုံးခြင်းရေ ကိုယ်အလီးချိန်လွန်ကဲမှုနန့် သွားကျမ္မာရီးပြဿနာတိ ဖြစ်နိုင်ခြီကို မြင့်တက်စီနိုင်ပါရေ။

WHO ရေ နိစဉ်စားသုံးရေ စုစုပေါင်းစွမ်းအင်၏ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းအောက်ကိုသာ Free Sugars မှ ရဟိစီဖို့ အကြံပြုထားပြီး ၅ ရာခိုင်နှုန်းအောက်ထားနိုင်ခြင်းက ပိုမိုအကျိုးပြုနိုင်ကြောင်း ဖော်ပြထားပါရေ။&lt;ref name=&quot;WHOHealthy&quot;/&gt;

=== အစားအသောက်အမျိုးအစားစုံလင်မှု ===

ဆန်တမျိုးတည်းကိုသာ အဓိကစားသုံးပြီး ငါး၊ ပဲ၊ အသီးအနှံနန့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်တိ မလုံလောက်ကေ အာဟာရဓာတ်တချို့ ချို့တဲ့နိုင်ပါရေ။

အစားအစာအုပ်စုစုံကို ပေါင်းစပ်စားသုံးခြင်းရေ ပရိုတင်း၊ ဗီတာမင်၊ သတ္တုဓာတ်နန့် အမျှင်ဓာတ်တိ ပိုမိုစုံလင်စွာ ရဟိနိုင်ရီးအတွက် အထောက်အကူပြုပါရေ။

== အစားအစာပြုပျင်ထုတ်လုပ်ခြင်း ==

အစားအစာပြုပျင်ထုတ်လုပ်ခြင်း (Food Processing) ဆိုစွာ အစားအစာတိကို သန့်သျှင်းခြင်း၊ ချက်ပြုတ်ခြင်း၊ အအီးခံသိမ်းဆည်းခြင်း၊ အခြောက်လှန်းခြင်းနန့် အခြားနည်းလမ်းတိအသုံးပြုပြီး ပြောင်းလဲပြုပျင်ခြင်းဖြစ်ပါရေ။

အစားအစာပြုပျင်ထုတ်လုပ်မှုအားလုံးရေ ကျမ္မာရီးအတွက် မကောင်းစွာ မဟုတ်ပါ။

အချို့ပြုပျင်ထုတ်လုပ်မှုတိရေ အစားအစာဖီးကင်းမှု၊ သိုလှောင်နိုင်ရေ ကာလနန့် အာဟာရရဟိနိုင်မှုကို အထောက်အကူပြုပါရေ။

ယေကေလေ့ ဆား၊ သကြားနန့် ကျမ္မာရီးအတွက် မသင့်တော်ရေ အဆီပမာဏမြင့်မားရေ အစားအသောက်တိကို မကြာခဏ အလွန်အကျွံစားသုံးခြင်းရေ ကျမ္မာရီးကို ထိခိုက်စီနိုင်ပါရေ။

== အစားအစာဖီးကင်းရီး ==

'''အစားအစာဖီးကင်းရီး''' (Food Safety) ဆိုစွာ အစားအစာတိကို ရောဂါပိုး၊ အန္တရာယ်ဟိရေ ဓာတုပစ္စည်းနန့် အခြားညစ်ညမ်းမှုတိကနီ ကာကွယ်ပြီး စားသုံးသူတိအတွက် ဖီးကင်းစီရီးကို ဆိုလိုပါရေ။

WHO ၏ ''Five Keys to Safer Food'' လမ်းညွှန်ချက်မာ အစားအစာဖီးကင်းရီးအတွက် အဓိကအချက်ငါးချက်ကို ဖော်ပြထားပါရေ။&lt;ref name=&quot;WHOSafety&quot;&gt;[https://www.who.int/publications/i/item/9789241594639 World Health Organization (2006), ''Five Keys to Safer Food Manual''.]&lt;/ref&gt;

# '''သန့်သျှင်းမှုထိန်းသိမ်းခြင်း''' — အစားအစာကိုင်တွယ်ရာမာ သပုံနန့် လက်ဆီးခြင်း၊ ချက်ပြုတ်ရာနီရာနန့် အသုံးအဆောင်တိကို သန့်သျှင်းစွာထားဟိခြင်း။
# '''အစိမ်းနန့် အကျက်ခွဲခြားခြင်း''' — အသားစိမ်း၊ ငါးစိမ်းနန့် ချက်ပြုတ်ပြီးရေ အစားအစာတိကို သီးခြားထားဟိခြင်း။
# '''သေချာစွာချက်ပြုတ်ခြင်း''' — အစားအစာကို သင့်တော်ရေ အပူချိန်နန့် လုံလောက်စွာချက်ပြုတ်ခြင်း။
# '''သင့်တော်ရေ အပူချိန်မာ သိမ်းဆည်းခြင်း''' — ပုပ်သိုးလွယ်ရေ အစားအစာတိကို ဖီးကင်းရေ အပူချိန်မာ ထိန်းသိမ်းခြင်း။
# '''ဖီးကင်းရေ ရီနန့် ကုန်ကြမ်းအသုံးပြုခြင်း''' — သန့်သျှင်းရေ သောက်သုံးရီနန့် အရည်အသွီးကောင်းရေ အစားအစာကုန်ကြမ်းတိကို အသုံးပြုခြင်း။

အစားအစာတမျိုးရေ အာဟာရဓာတ်ပြည့်ဝကေလေ့ ရောဂါပိုးနန့် ညစ်ညမ်းနီကေ စားသုံးသူ၏ ကျမ္မာရီးကို ထိခိုက်စီနိုင်ပါရေ။

== အစားအစာအမှတ်အသားနန့် အာဟာရအချက်အလက် ==

ထုပ်ပိုးထားရေ အစားအစာတချို့မာ အာဟာရအချက်အလက် (Nutrition Facts) ကို ဖော်ပြထားပါရေ။

ယင်းအချက်အလက်တိမာ စားသုံးမှုပမာဏ (Serving Size)၊ စွမ်းအင် (Calories)၊ ပရိုတင်း၊ ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ်၊ အဆီ၊ သကြားနန့် ဆိုဒီယမ်ဓာတ်တိ ပါဝင်နိုင်ပါရေ။

အမေရိကန် အစားအစာနန့် ဆီးဝါးကွပ်ကဲရီးဌာန (FDA) အရ အာဟာရအမှတ်အသားဖတ်ရာမာ Serving Size ကို ဦးစွာစစ်ဆေးဖို့ လိုအပ်ပါရေ။ အာဟာရပမာဏတိကို အများအားဖြင့် Serving Size တခုအတွက် ဖော်ပြထားရေအတွက် ဖြစ်ပါရေ။&lt;ref name=&quot;FDA&quot;&gt;[https://www.fda.gov/food/nutrition-facts-label/how-understand-and-use-nutrition-facts-label U.S. Food and Drug Administration, ''How to Understand and Use the Nutrition Facts Label''.]&lt;/ref&gt;

အစားအစာနှစ်မျိုး၏ အာဟာရပမာဏကို နှိုင်းယှဉ်ရာမာ စားသုံးမှုပမာဏတူညီမှုကိုလေ့ စစ်ဆေးဖို့ လိုအပ်ပါရေ။

== အသက်အရွယ်နန့် အစားအသောက်လိုအပ်ချက် ==

အစားအသောက်လိုအပ်ချက်ရေ အသက်အရွယ်၊ ကြီးထွားမှုနန့် ကျမ္မာရီးအခြီအနီအလိုက် ကွဲပြားပါရေ။

=== မွီးကင်းစအသျှေနန့် အသျှေငယ်တိ ===

WHO နန့် UNICEF ရို့ရေ အသျှေမွီးဖွားပြီး ပထမခြောက်လအတွင်း မိခင်နို့တမျိုးတည်း တိုက်ကျွေးခြင်းကို အကြံပြုထားပါရေ။

အသက်ခြောက်လပြည့်ချိန်ကစပြီး အာဟာရပြည့်ဝပြီး ဖီးကင်းရေ ဖြည့်စွက်အစားအစာတိကို စတင်ပီးယင်း မိခင်နို့ကို အသက်နှစ်နှစ်အထိ တနည်း ယင်းထက်ပိုပြီး ဆက်လက်တိုက်ကျွေးနိုင်ပါရေ။&lt;ref name=&quot;Infant&quot;&gt;[https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/infant-and-young-child-feeding WHO (4 August 2026), ''Infant and Young Child Feeding''.]&lt;/ref&gt;

ဖြည့်စွက်အစားအစာတိကို အသျှေ၏ အသက်အရွယ်၊ ဝါးမျိုနိုင်မှုနန့် အာဟာရလိုအပ်ချက်အလိုက် ပြုပျင်ပီးဖို့ လိုအပ်ပါရေ။

=== ကိုယ်ဝန်ဆောင်မိခင်တိ ===

ကိုယ်ဝန်ဆောင်ကာလမာ မိခင်နန့် သန္ဓေသားအတွက် ပရိုတင်း၊ သံဓာတ်၊ ဖောလိတ်နန့် အခြားအာဟာရဓာတ်တိကို လုံလောက်စွာရဟိဖို့ အရေးပါပါရေ။

ကိုယ်ဝန်ဆောင်မိခင်တိ၏ အာဟာရလိုအပ်ချက်ကို ကျမ္မာရီးဝန်ထမ်း၏ အကဲဖြတ်ချက်နန့်အညီ ဆောင်ရွက်ဖို့ လိုအပ်ပါရေ။

== ရခိုင်ရိုးရာအစားအစာနန့် အာဟာရ ==

[[ရခိုင်ပြည်]]၏ ရိုးရာစားသောက်မှုဓလိမာ ဆန်၊ ငါး၊ ပင်လယ်စာ၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ ငါးပိနန့် ဒေသထွက်ဟင်းခတ်ပစ္စည်းတိကို အသုံးပြုရေ အစားအစာအမျိုးမျိုး ပါဝင်ပါရေ။

ကမ်းရိုးတန်းဒေသနန့် မြစ်ချောင်းတိဟိခြင်းကြောင့် ငါးနန့် ပင်လယ်စာတိရေ ရခိုင်ဒေသ၏ စားသောက်မှုဓလိနန့် ဆက်နွှယ်ပါရေ။

=== ရခိုင်မုန့်တီ ===

'''[[ရခိုင်မုန့်တီ]]''' ရေ ဆန်မုန့်ဖတ်၊ ငါး၊ ငါးပြုတ်ရည်နန့် ဟင်းခတ်ပစ္စည်းတိအသုံးပြုပြီး ပြုပျင်ရေ ရခိုင်ရိုးရာအစားအစာတမျိုးဖြစ်ပါရေ။

ရခိုင်မုန့်တီကို ဟင်းရည်နန့် စားသုံးရေ ပုံစံနန့် အသုပ်ပုံစံတို့ဖြင့် ပြုပျင်နိုင်ပါရေ။&lt;ref name=&quot;Montdi&quot;&gt;[https://mdn.gov.mm/en/traditional-myanmar-cuisine-0 ''Traditional Myanmar Cuisine: Rakhine Mont Ti'', Myanmar Digital News (9 February 2026).]&lt;/ref&gt;

[[File:Rakhinemontdi.JPG|thumb|right|270px|ရခိုင်ရိုးရာအစားအစာတမျိုးဖြစ်ရေ ရခိုင်မုန့်တီ။ ဓာတ်ပုံ – Uthantofburma၊ ၂၀၀၇ ခုနှစ်၊ Wikimedia Commons၊ CC BY-SA 3.0။]]

ရခိုင်မုန့်တီမာ ပါဝင်ရေ ဆန်မုန့်ဖတ်က ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ်နန့် ငါးက ပရိုတင်းကို ပီးနိုင်ပါရေ။

ယေကေလေ့ မုန့်တီတပွဲ၏ အာဟာရပမာဏရေ ပါဝင်ပစ္စည်း၊ ငါးပမာဏ၊ ဆီနန့် ဟင်းခတ်ပစ္စည်းအသုံးပြုမှုအလိုက် ကွဲပြားနိုင်ပါရေ။

ဒေသထွက်ရိုးရာအစားအစာတိကို မျှတရေ အစားအသောက်စနစ်တခု၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် စားသုံးနိုင်ကေလေ့ အာဟာရဓာတ်စုံလင်မှုနန့် သန့်သျှင်းမှုကိုလေ့ ထည့်သွင်းစဉ်းစားဖို့ လိုအပ်ပါရေ။

== စားနပ်ရိက္ခာဖူလုံမှုနန့် အာဟာရ ==

'''စားနပ်ရိက္ခာဖူလုံမှု''' (Food Security) ဆိုစွာ လူတိက ကျမ္မာရီးနန့် သင့်တော်ရေ ဘဝအတွက် လုံလောက်ပြီး ဖီးကင်းရေ အစားအစာတိကို အချိန်တိုင်း လက်လှမ်းမီရဟိနိုင်ရေ အခြီအနီဖြစ်ပါရေ။

စားနပ်ရိက္ခာဖူလုံမှုရေ အစားအစာထုတ်လုပ်မှုတခုတည်းမာ မူတည်စွာ မဟုတ်ပါ။

အစားအစာရဟိနိုင်မှု၊ ဝယ်ယူနိုင်ရေ ငွီကြေးအခြီအနီ၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရီး၊ သောက်သုံးရီသန့်သျှင်းမှုနန့် အစားအစာကို အာဟာရအဖြစ် အသုံးပြုနိုင်မှုတို့လေ့ အရေးပါပါရေ။

=== ရခိုင်ပြည်၏ စားနပ်ရိက္ခာအခြီအနီ ===

၂၀၂၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၂ ရက်နိ [[ကမ္ဘာ့စားနပ်ရိက္ခာအစီအစဉ်]] (WFP) ၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ ရခိုင်ပြည်အလယ်ပိုင်းမာ အခြီခံစားနပ်ရိက္ခာလိုအပ်ချက်ကို ဖြည့်ဆည်းရန် ငွီကြေးမတတ်နိုင်ရေ မိသားစုအချိုးရေ ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃၃ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၂၀၂၅ ခုနှစ်မာ ၅၇ ရာခိုင်နှုန်းအထိ မြင့်တက်လာခပါရေ။&lt;ref name=&quot;WFP2025&quot;&gt;[https://www.wfp.org/news/wfp-urges-life-saving-support-myanmars-rakhine-state-hunger-surges World Food Programme (12 August 2025), ''WFP Urges Life-saving Support for Myanmar's Rakhine State as Hunger Surges''.]&lt;/ref&gt;

၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၀ ရက်နိ WFP ၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အခြီခံစားနပ်ရိက္ခာခြင်းတောင်းတခု၏ ပျမ်းမျှကုန်ကျစရိတ်ရေ ဖေဖော်ဝါရီလနှောင်းပိုင်းနန့် နှိုင်းယှဉ်ကေ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းမြင့်တက်ခပြီး ရခိုင်ပြည်မာ ၄၃ ရာခိုင်နှုန်းအထိ မြင့်တက်ခပါရေ။&lt;ref name=&quot;WFP2026&quot;&gt;[https://www.wfp.org/news/republic-korea-boosts-food-and-nutrition-assistance-millions-more-risk-hunger-myanmar World Food Programme (20 August 2026), ''Republic of Korea Boosts Food and Nutrition Assistance as Millions More Risk Hunger in Myanmar''.]&lt;/ref&gt;

အစားအစာဈီးနှုန်းမြင့်တက်မှုနန့် ဝင်ငွီလျော့နည်းမှုတိရေ မိသားစုတိ၏ အစားအသောက်အမျိုးအစားစုံလင်စွာ စားသုံးနိုင်မှုကို ကန့်သတ်စီနိုင်ပါရေ။

=== ရပ်ရွာအခြီပြု အာဟာရပညာပီးရီး ===

၂၀၁၈ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ ရက်နိ UNICEF ၏ မှတ်တမ်းအရ ရခိုင်ပြည်မြောက်ပိုင်း ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်မာ ရပ်ရွာစေတနာ့ဝန်ထမ်းတိက ကိုယ်ဝန်ဆောင်မိခင်နန့် နို့တိုက်မိခင်တိအတွက် အာဟာရပညာပီးရီးနန့် ဒေသထွက်အစားအစာတိကို အသုံးပြုပြီး အာဟာရပြည့်ဝရေ ဟင်းလျာပြုပျင်နည်း သရုပ်ပြမှုတိ ဆောင်ရွက်ခပါရေ။&lt;ref name=&quot;UNICEFRakhine&quot;&gt;[https://www.unicef.org/myanmar/stories/community-volunteers-help-tackle-malnutrition-rakhine UNICEF Myanmar (30 March 2018), ''Community Volunteers Help Tackle Malnutrition in Rakhine''.]&lt;/ref&gt;

ဒေမှတ်တမ်းရေ ၂၀၁၈ ခုနှစ်က လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်မှုတခုကို ဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်ပြီး ၂၀၂၆ ခုနှစ် လက်ဟိအစီအစဉ်အဖြစ် မမှတ်ယူသင့်ပါ။

ရခိုင်ဒေသမာ အစားအစာနန့် အာဟာရအခြီအနီ တိုးတက်စီဖို့ စားနပ်ရိက္ခာလက်လှမ်းမီရီး၊ မိခင်နန့်အသျှေအာဟာရဝန်ဆောင်မှု၊ သန့်သျှင်းရေ သောက်သုံးရီနန့် ဒေသခံတိ၏ အာဟာရအသိပညာတို့ကို ပေါင်းစပ်ဆောင်ရွက်ဖို့ အရေးပါပါရေ။

== အစားအစာနန့် အာဟာရ၏ အရေးပါမှု ==

အစားအစာနန့် အာဟာရရို့စွာ လူ့ခန္ဓာကိုယ်ကြီးထွားမှု၊ စွမ်းအင်ရဟိမှုနန့် ကျမ္မာရီးကောင်းမွန်မှုအတွက် အခြီခံလိုအပ်ချက်တိဖြစ်ပါရေ။

ကျမ္မာရီးနန့် သင့်တော်ရေ အစားအသောက်စနစ်တခုအတွက် အစားအစာအုပ်စုစုံလင်မှု၊ အာဟာရဓာတ်မျှတမှု၊ အစားအစာဖီးကင်းမှုနန့် စားနပ်ရိက္ခာလက်လှမ်းမီရီးတို့ကို ချုံမုံစဉ်းစားဖို့ လိုအပ်ပါရေ။

== ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် ==
* [[အာဟာရ]]
* [[အစားအစာ]]
* [[အာဟာရချို့တဲ့မှု]]
* [[အစားအစာဖီးကင်းရီး]]
* [[စားနပ်ရိက္ခာဖူလုံမှု]]
* [[ကျမ္မာရီး]]
* [[ပြည်သူ့ကျမ္မာရီး]]
* [[ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ်]]
* [[ပရိုတင်း]]
* [[ဗီတာမင်]]
* [[သတ္တုဓာတ်]]
* [[ရခိုင်မုန့်တီ]]
* [[ကမ္ဘာ့ကျမ္မာရီးအဖွဲ့]]
* [[ကမ္ဘာ့စားနပ်ရိက္ခာအစီအစဉ်]]
* [[ရခိုင်ပြည်]]

== ကိုးကားချက်တိ ==
&lt;references /&gt;

== ပြင်ပလင့်ခ်တိ ==
* [https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/healthy-diet WHO – Healthy Diet]
* [https://www.who.int/publications/i/item/9789241594639 WHO – Five Keys to Safer Food]
* [https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/infant-and-young-child-feeding WHO – Infant and Young Child Feeding]
* [https://www.fda.gov/food/nutrition-facts-label/how-understand-and-use-nutrition-facts-label FDA – Nutrition Facts Label]
* [https://www.wfp.org/news/wfp-urges-life-saving-support-myanmars-rakhine-state-hunger-surges WFP – Rakhine Food Security, 2025]
* [https://www.wfp.org/news/republic-korea-boosts-food-and-nutrition-assistance-millions-more-risk-hunger-myanmar WFP – Myanmar Food and Nutrition Assistance, 2026]
* [https://www.unicef.org/myanmar/stories/community-volunteers-help-tackle-malnutrition-rakhine UNICEF – Rakhine Community Nutrition]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Rakhinemontdi.JPG Wikimedia Commons – Rakhine Mont Di]

[[Category:အစားအစာ]]
[[Category:အာဟာရ]]
[[Category:ကျမ္မာရီး]]
[[Category:အစားအသောက်နန့် အာဟာရ]]</text>
      <sha1>r5rcjdf5hiyjiinj05ygiphhifm6g81</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>