ဝီကီးပီးဒီးယား rkiwiki https://rki.wikipedia.org/wiki/%E1%80%A1%E1%80%93%E1%80%AD%E1%80%80%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC MediaWiki 1.48.0-wmf.4 first-letter မီဒီယာ အထူး ဆွီးနွီးချက် အသုံးပြုလူ အသုံးပြုလူ ဆွီးနွီးချက် ဝီကီးပီးဒီးယား ဝီကီးပီးဒီးယား ဆွီးနွီးချက် ဖိုင် ဖိုင် ဆွီးနွီးချက် မီဒီယာဝီကီ မီဒီယာဝီကီ ဆွီးနွီးချက် တမ်းပလိတ် တမ်းပလိတ် ဆွီးနွီးချက် အကူအညီ အကူအညီ ဆွီးနွီးချက် ကဏ္ဍ ကဏ္ဍ ဆွီးနွီးချက် TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk တမ်းပလိတ်:Category index 10 71 22445 22444 2026-11-11T11:59:22Z YaThaWinTha 42 22445 wikitext text/x-wiki <div style="display:flex; flex-wrap:wrap; align-items:center; justify-content:center; gap:12px; font-size:150%; font-weight:bold; line-height:1.8; margin-bottom:8px; text-align:center;"> <div style="flex:0 0 auto;"> [[ဖိုင်:Rakhine Flag.jpg|60px|alt=ရခိုင်အလံ|link=ရခိုင်လူမျိုး]] </div> <div> [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်လူမျိုး]] </div> <div style="flex:0 0 auto;"> [[ဖိုင်:Rakhine state districts map 2022.svg|50px|alt=ရခိုင်ပြည်နယ် ခရိုင်တိပြမြေပုံ|link=ရခိုင်ပြည်နယ်]] </div> </div> <div style="width:64px; height:3px; margin:0 auto 12px; background:#9c78bc; border-radius:3px;"></div> <div class="rakhine-dynasty-wrap" style="white-space:normal; word-break:normal; overflow-wrap:break-word; font-size:95%; line-height:2.2; text-align:center;"> 💰 [[:Category:ရခိုင်စီးပွားရီး|စီးပွားရီး]]၊ 🏛️ [[:Category:ရခိုင်နိုင်ငံရီး|နိုင်ငံရီး]]၊ 📚 [[:Category:ရခိုင်ပညာရီး|ပညာရီး]]၊ 🗺️ [[:Category:ရခိုင်ပထဝီဝင်|ပထဝီဝင်]]၊ 🗣️ [[:Category:ရခိုင်ဘာသာစကား|ဘာသာစကား]]၊ 🎭 [[:Category:ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှု|ယဉ်ကျေးမှု]]၊ 👥 [[:Category:ရခိုင်လူမျိုးတိ|လူမျိုး]]၊ 📜 [[:Category:ရခိုင်သမိုင်း|သမိုင်း]]၊ 👤 [[:Category:ရခိုင်အတ္ထုပ္ပတ္တိ|အတ္ထုပ္ပတ္တိ]]၊ 🏢 [[:Category:ရခိုင်အုပ်ချုပ်ရီး|အုပ်ချုပ်ရီး]]၊ 🛐 [[:Category:ရခိုင်ဘာသာရီး|ဘာသာရီး]]၊ 🏥 [[:Category:ရခိုင်ကျန်းမာရီး|ကျန်းမာရီး]]၊ </div> <div style="display:flex; align-items:center; gap:12px; margin:24px 0 16px;"> <div style="flex:1; height:2px; background:#9c78bc;"></div> <div style="font-weight:bold; font-size:120%; white-space:nowrap; text-align:center;">နိုင်ငံတကာ</div> <div style="flex:1; height:2px; background:#9c78bc;"></div> </div> <templatestyles src="Wikipedia's sister projects/styles.css" /> <div class="smallcaps" style="font-variant:small-caps; text-align:center;"> {{plainlist}} <ul id="sister-projects-list" style="text-align:left;"> <li> <div>[[ဖိုင်:Nuvola apps package graphics.png|35px|center|link=Category:အနုပညာ|အနုပညာ]]</div> <div><span>[[:Category:အနုပညာ|အနုပညာ]]</span></div> </li> <li> <div>[[ဖိုင်:P_vip.svg|35px|center|link=Category:အတ္ထုပ္ပတ္တိတိ|အတ္ထုပ္ပတ္တိ]]</div> <div><span>[[:Category:အတ္ထုပ္ပတ္တိတိ|အတ္ထုပ္ပတ္တိ]]</span></div> </li> <li> <div>[[ဖိုင်:A_coloured_voting_box.png|35px|center|link=Category:နိုင်ငံရီး|နိုင်ငံရီး]]</div> <div><span>[[:Category:နိုင်ငံရီး|နိုင်ငံရီး]]</span></div> </li> <li> <div>[[ဖိုင်:Terra.png|35px|center|link=Category:ပထဝီဝင်|ပထဝီ]]</div> <div><span>[[:Category:ပထဝီဝင်|ပထဝီ]]</span></div> </li> <li> <div>[[ဖိုင်:P_history.svg|35px|center|link=Category:သမိုင်း|သမိုင်း]]</div> <div><span>[[:Category:သမိုင်း|သမိုင်း]]</span></div> </li> <li> <div>[[ဖိုင်:Nuvola apps edu mathematics blue-p.svg|35px|center|link=Category:သင်္ချာ|သင်္ချာ]]</div> <div><span>[[:Category:သင်္ချာ|သင်္ချာ]]</span></div> </li> <li> <div>[[ဖိုင်:Nuvola apps kalzium.svg|35px|center|link=Category:သိပ္ပံ|သိပ္ပံ]]</div> <div><span>[[:Category:သိပ္ပံ|သိပ္ပံ]]</span></div> </li> <li> <div>[[ဖိုင်:Crystal_Clear_app_Login_Manager.svg|35px|center|link=Category:လူအဖွဲ့အစည်း|လူအဖွဲ့အစည်း]]</div> <div><span>[[:Category:လူအဖွဲ့အစည်း|လူအဖွဲ့အစည်း]]</span></div> </li> <li> <div>[[ဖိုင်:Telecom-icon.svg|35px|center|link=Category:နည်းပညာ|နည်းပညာ]]</div> <div><span>[[:Category:နည်းပညာ|နည်းပညာ]]</span></div> </li> <li> <div>[[ဖိုင်:Religious_symbols.png|35px|center|link=Category:ဘာသာရီး|ဘာသာရီး]]</div> <div><span>[[:Category:ဘာသာရီး|ဘာသာရီး]]</span></div> </li> <li> <div>[[ဖိုင်:P_culture.svg|35px|center|link=Category:ယဉ်ကျေးမှု|ယဉ်ကျေးမှု]]</div> <div><span>[[:Category:ယဉ်ကျေးမှု|ယဉ်ကျေးမှု]]</span></div> </li> <li> <div>[[ဖိုင်:Nuvola_apps_kmessedwords.png|35px|center|link=Category:စာပီ|စာပီ]]</div> <div><span>[[:Category:စာပီ|စာပီ]]</span></div> </li> <li> <div>[[ဖိုင်:Socrates.png|35px|center|link=Category:ဖီလိုဆိုဖီ|ဖီလိုဆိုဖီ]]</div> <div><span>[[:Category:ဖီလိုဆိုဖီ|ဖီလိုဆိုဖီ]]</span></div> </li> <li> <div>[[ဖိုင်:Greek uc psi icon.svg|35px|center|link=Category:စိတ်ပညာ|စိတ်ပညာ]]</div> <div><span>[[:Category:စိတ်ပညာ|စိတ်ပညာ]]</span></div> </li> <li> <div>[[ဖိုင်:Star_of_life_globe.svg|35px|center|link=Category:ကျန်းမာရီး|ကျန်းမာရီး]]</div> <div><span>[[:Category:ကျန်းမာရီး|ကျန်းမာရီး]]</span></div> </li> <li> <div>[[ဖိုင်:SI_base_unit.svg|35px|center|link=Category:တိုင်းတာမူတိ|တိုင်းတာမူတိ]]</div> <div><span>[[:Category:တိုင်းတာမူတိ|တိုင်းတာမူတိ]]</span></div> </li> <li> <div>[[ဖိုင်:FAO_logo.svg|35px|center|link=Category:အစားအစာနန့် စိုက်ပျိုးရီး|အစားအစာနန့် စိုက်ပျိုးရီး]]</div> <div><span>[[:Category:အစားအစာနန့် စိုက်ပျိုးရီး|အစားအစာနန့် စိုက်ပျိုးရီး]]</span></div> </li> </ul> </div> <noinclude> [[ကဏ္ဍ:မူလစာမျက်နှာတမ်းပလက်တိ]] </noinclude> p4lnx6urpzizvjceou6lntduw5pgew0 22485 22445 2026-11-11T17:05:23Z YaThaWinTha 42 22485 wikitext text/x-wiki <div style="display:flex; flex-wrap:wrap; align-items:center; justify-content:center; gap:12px; font-size:150%; font-weight:bold; line-height:1.8; margin-bottom:8px; text-align:center;"> <div style="flex:0 0 auto;"> [[ဖိုင်:Rakhine Flag.jpg|60px|alt=ရခိုင်အလံ|link=ရခိုင်လူမျိုး]] </div> <div> [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်လူမျိုး]] </div> <div style="flex:0 0 auto;"> [[ဖိုင်:Rakhine state districts map 2022.svg|50px|alt=ရခိုင်ပြည်နယ် ခရိုင်တိပြမြေပုံ|link=ရခိုင်ပြည်နယ်]] </div> </div> <div style="width:64px; height:3px; margin:0 auto 12px; background:#9c78bc; border-radius:3px;"></div> <div class="rakhine-dynasty-wrap" style="white-space:normal; word-break:normal; overflow-wrap:break-word; font-size:95%; line-height:2.2; text-align:center;"> 💰 [[:Category:ရခိုင်စီးပွားရီး|စီးပွားရီး]]၊ 🏛️ [[:Category:ရခိုင်နိုင်ငံရီး|နိုင်ငံရီး]]၊ 📚 [[:Category:ရခိုင်ပညာရီး|ပညာရီး]]၊ 🗺️ [[:Category:ရခိုင် ပထဝီဝင်|ပထဝီဝင်]]၊ 🗣️ [[:Category:ရခိုင်ဘာသာစကား|ဘာသာစကား]]၊ 🎭 [[:Category:ရခိုင်ယဥ်ကျေးမှု|ယဉ်ကျေးမှု]]၊ 👥 [[:Category:ရခိုင်မျိုးနွယ်စုတိ|လူမျိုး]]၊ 📜 [[:Category:ရခိုင်သမိုင်း|သမိုင်း]]၊ 👤 [[:Category:ရခိုင်လူမျိုး အတ္ထုပ္ပတ္တိတိ|အတ္ထုပ္ပတ္တိ]]၊ 🏢 [[:Category:ရခိုင်ပြည်အုပ်ချုပ်ရီးစနစ်|အုပ်ချုပ်ရီး]]၊ 🛐 [[:Category:ရခိုင်ပြည်ဘာသာရီး|ဘာသာရီး]]၊ 🏥 [[:Category:ရခိုင်ကျန်းမာရီး|ကျန်းမာရီး]]၊ </div> <div style="display:flex; align-items:center; gap:12px; margin:24px 0 16px;"> <div style="flex:1; height:2px; background:#9c78bc;"></div> <div style="font-weight:bold; font-size:120%; white-space:nowrap; text-align:center;">နိုင်ငံတကာ</div> <div style="flex:1; height:2px; background:#9c78bc;"></div> </div> <templatestyles src="Wikipedia's sister projects/styles.css" /> <div class="smallcaps" style="font-variant:small-caps; text-align:center;"> {{plainlist}} <ul id="sister-projects-list" style="text-align:left;"> <li> <div>[[ဖိုင်:Nuvola apps package graphics.png|35px|center|link=Category:အနုပညာ|အနုပညာ]]</div> <div><span>[[:Category:အနုပညာ|အနုပညာ]]</span></div> </li> <li> <div>[[ဖိုင်:P_vip.svg|35px|center|link=Category:အတ္ထုပ္ပတ္တိတိ|အတ္ထုပ္ပတ္တိ]]</div> <div><span>[[:Category:အတ္ထုပ္ပတ္တိတိ|အတ္ထုပ္ပတ္တိ]]</span></div> </li> <li> <div>[[ဖိုင်:A_coloured_voting_box.png|35px|center|link=Category:နိုင်ငံရီး|နိုင်ငံရီး]]</div> <div><span>[[:Category:နိုင်ငံရီး|နိုင်ငံရီး]]</span></div> </li> <li> <div>[[ဖိုင်:Terra.png|35px|center|link=Category:ပထဝီဝင်|ပထဝီ]]</div> <div><span>[[:Category:ပထဝီဝင်|ပထဝီ]]</span></div> </li> <li> <div>[[ဖိုင်:P_history.svg|35px|center|link=Category:သမိုင်း|သမိုင်း]]</div> <div><span>[[:Category:သမိုင်း|သမိုင်း]]</span></div> </li> <li> <div>[[ဖိုင်:Nuvola apps edu mathematics blue-p.svg|35px|center|link=Category:သင်္ချာ|သင်္ချာ]]</div> <div><span>[[:Category:သင်္ချာ|သင်္ချာ]]</span></div> </li> <li> <div>[[ဖိုင်:Nuvola apps kalzium.svg|35px|center|link=Category:သိပ္ပံ|သိပ္ပံ]]</div> <div><span>[[:Category:သိပ္ပံ|သိပ္ပံ]]</span></div> </li> <li> <div>[[ဖိုင်:Crystal_Clear_app_Login_Manager.svg|35px|center|link=Category:လူအဖွဲ့အစည်း|လူအဖွဲ့အစည်း]]</div> <div><span>[[:Category:လူအဖွဲ့အစည်း|လူအဖွဲ့အစည်း]]</span></div> </li> <li> <div>[[ဖိုင်:Telecom-icon.svg|35px|center|link=Category:နည်းပညာ|နည်းပညာ]]</div> <div><span>[[:Category:နည်းပညာ|နည်းပညာ]]</span></div> </li> <li> <div>[[ဖိုင်:Religious_symbols.png|35px|center|link=Category:ဘာသာရီး|ဘာသာရီး]]</div> <div><span>[[:Category:ဘာသာရီး|ဘာသာရီး]]</span></div> </li> <li> <div>[[ဖိုင်:P_culture.svg|35px|center|link=Category:ယဉ်ကျေးမှု|ယဉ်ကျေးမှု]]</div> <div><span>[[:Category:ယဉ်ကျေးမှု|ယဉ်ကျေးမှု]]</span></div> </li> <li> <div>[[ဖိုင်:Nuvola_apps_kmessedwords.png|35px|center|link=Category:စာပီ|စာပီ]]</div> <div><span>[[:Category:စာပီ|စာပီ]]</span></div> </li> <li> <div>[[ဖိုင်:Socrates.png|35px|center|link=Category:ဖီလိုဆိုဖီ|ဖီလိုဆိုဖီ]]</div> <div><span>[[:Category:ဖီလိုဆိုဖီ|ဖီလိုဆိုဖီ]]</span></div> </li> <li> <div>[[ဖိုင်:Greek uc psi icon.svg|35px|center|link=Category:စိတ်ပညာ|စိတ်ပညာ]]</div> <div><span>[[:Category:စိတ်ပညာ|စိတ်ပညာ]]</span></div> </li> <li> <div>[[ဖိုင်:Star_of_life_globe.svg|35px|center|link=Category:ကျန်းမာရီး|ကျန်းမာရီး]]</div> <div><span>[[:Category:ကျန်းမာရီး|ကျန်းမာရီး]]</span></div> </li> <li> <div>[[ဖိုင်:SI_base_unit.svg|35px|center|link=Category:တိုင်းတာမူတိ|တိုင်းတာမူတိ]]</div> <div><span>[[:Category:တိုင်းတာမူတိ|တိုင်းတာမူတိ]]</span></div> </li> <li> <div>[[ဖိုင်:FAO_logo.svg|35px|center|link=Category:အစားအစာနန့် စိုက်ပျိုးရီး|အစားအစာနန့် စိုက်ပျိုးရီး]]</div> <div><span>[[:Category:အစားအစာနန့် စိုက်ပျိုးရီး|အစားအစာနန့် စိုက်ပျိုးရီး]]</span></div> </li> </ul> </div> <noinclude> [[ကဏ္ဍ:မူလစာမျက်နှာတမ်းပလက်တိ]] </noinclude> k3kdihjgiqnia93lmzy4o1g32qu0iqq ကဏ္ဍ:ရခိုင်မျိုးနွယ်စုတိ 14 840 22480 21736 2026-11-11T16:34:38Z YaThaWinTha 42 22480 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:လူအဖွဲ့အစည်း]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]] [[ကဏ္ဍ:ရခိုင်လူမျိုး]] 9go08surah3q8q7xeo9x5k9bvd6hz6y ရှေးခေတ် ရခိုင်ပြည်စီးပွားရီး 0 1771 22470 20803 2026-11-11T15:51:08Z YaThaWinTha 42 /* ကိုးကား */ 22470 wikitext text/x-wiki ==ရှေးဘုရင်တိလက်ထက်== ရှေးအခါကပင် ရခိုင်ပြည်ရေ စီးပွားရီး ကုံလုံြွကယ်ဝမှုဟိခပြီး နိုင်ငံခြားနန့် ကုန်ကူးရီးမှာ အထက်တန်းကျခလီရေ။ ရှေးရခိုင်ဘုရင်တိလက်ထက်က ရခိုင်ပြည် ရေ အထူးစည်ကားသာယာလှရေဟု ရာဇဝင်ဆရာတိက ဆိုထားလီရေ။ ရှေးအခါ က ဓညဝတီ၊ ဝေသာလီ၊ မြောက်ဦးမြို့တော်ရို့မှာ ကြက်ပျံမကျစည်ကားခရေဟု တွိ့ရ ရေ။ ဓညဝတီမြို့တော်ကို အခြေပြု၍ ထွန်းကားခရေ ဒေသကို ဓညဝတီဟုခေါ်ဧ့။ ဤဓညဝတီပြည်ကို စန္ဒာသူရိယလက်ထက် မြတ်စွာဘုရားကိုယ်တော်တိုင် ြွကရောက်ခစဉ်က ကောက်ကြီးသလီးဆန်ရို့ဖြင့် ကပ်လှူခကတ်ရေကို အကြောင်းပြု၍ ဓညဝတီပြည်ဟု အမည်ပီးတော်မူခပြီး ဤပြည်သူပြည်သားအပေါင်းရို့ရေ စိုးစဉ်ရံဖန်မျှ ရှားပါးငတ်မွတ် ခြင်းမဟိဖြစ်ရေကြောင့် ဓညဝတီပြည်ဆိုပနာ ထင်ရှားကျော်စောစွာ ဖြစ်သတည်းဟု ဗျာဒိတ်စကား မိန့်ကြားတော်မူခရေဆိုပနာ ရခိုင်ရာဇဝင်ရို့၌ ဖော်ပြထားလီရေ။ ထို့ပြင် စန ́ရားမင်းတရားကြီးစိုးစံခရေ ဝေသာလီမြို့တော်ကြီးတွင် သင်္ဘောတိ ဆိုက်ကပ်ပြီး ရွှေမိုးငွေမိုးရွာရေဟု ဖော်ပြထားဟိခပြန်လီရေ။ ]ဇမ္ဗူကျွန်းပြင်ထက်ဝယ် ကုန်ရေရို့ရေ နောင်ရေအခါ ရတနာအတိပြည့်ဖြိုးလတ်ကေ ကုန်သင်္ဘောရို့ရေ လည်း ဆိုက်လှာလတ္တံ့ဆိုရေအကြောင်းကိုမြင်၍ ဝေသာလီဟု အမည်ပီးကတ်ကုန်ဧ့}ဟု ရှေးရခိုင်ပညာဟိတိက ရီးသားထားခရေကိုလည်း တွိ့ဟိရလီရေ။ ထိုနောက် မြောက်ဦးမြို့တော်သို့ နိုင်ငံခြားသင်္ဘောတိဆိုက်ကပ်ခြင်း နိုင်ငံခြား ကုန်ရေတိ အမြဲမပြတ်လားလာဝင်ထွက်ခြင်းရို့ကိုလည်း တွိ့ဟိရဧ့။ ရှေးအခါက မြောက်ဦးမြို့တွင် ဆန်စပါးအတွက်လည်းကောင်း၊ ရေအတွက်လည်းကောင်း၊ မည်ရေ့အခါ မျှ စိုးရိမ်ဖွယ်မဟိခရေကို ထင်ရှားရေ အောက်ပါဆောင်ပုဒ်ကလီးကိုပင် သီဆိုလျက် လာခကတ်လီရေ။ ဘားဘူဟိယင့်၊ ဆန်ဟိယင့် ဒိုင်းကျီဟိယင့်၊ ရီဟိယင့် အဓိပ္ပာယ်မှာ---ဘားဘူအရပ်တွင် ဆန်စပါးတိသိုလှီာင်၍ အမြဲတမ်းထားဟိဧ့။ ဒိုင်းကျီအရပ်တွင် ရေလှီာင်ကန်တိတူးဖော်၍ထားဟိပြီးရေကို အချိန်မရွေးလွယ်ကူစွာ ရဟိနိုင်ဧ့။ ထို့ကြောင့် ဘားဘူဟိကေ ဆန်ဟိရေ။ ဒိုင်းကျီဟိကေ ရေဟိရေဟု ဆိုကတ်ခြင်း ဖြစ်လီရေ။ ==ပြည်တွင်းလုပ်ငန်းတိ== ဆန်စပါးလုပ်ငန်းကား အဓိကလုပ်ငန်း ဖြစ်ဧ့။ ၎င်းနောက် ဝါဂွမ်းစိုက်ပျိုးရီးနန့် ရက်ကန်းလုပ်ငန်း၊ နှမ်းခင်းတိစိုက်ပျိုး၍ နှမ်းဆီကြိတ်နယ်ရေလုပ်ငန်း၊ လှီလီာင်း လုပ်ငန်း၊ ပန်းထိမ်၊ ပန်းဖဲ၊ ပန်းရံ၊ ကျောက်ဆစ်အစဟိရေ လုပ်ငန်း၊ ဆင်စွယ်လုပ်ငန်း၊ ငါးလုပ်ငန်း၊ ဆားလုပ်ငန်း၊ ဆေးပင်စိုက်ပျိုးရေ လုပ်ငန်း၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ ဥယျာဉ် လုပ်ငန်းအမျိုးမျိုး၊ မြေအိုးလုပ်ငန်းအစဟိသဖြင့် လုပ်ငန်းအမျိုးမျိုးကို တီထွင်ခကတ်လီရေ။ ဆန်စပါး၊ ဝါနန့်အခြားစိုက်ပျိုးရီးလုပ်ငန်းရို့အတွက် ယခုအခါ အမတော်ကြေး ထုတ်ပီးသကဲ့သို့ ဘုရင်ကထုတ်ပီးလီ့ဟိလီရေ။ ပြည်သူရို့အချင်းချင်းလည်း ရောင်းဝယ်ကတ်ရာတွင် ငွေကြေးချေးငှားခြင်းတိကိုလည်း ပြုလုပ်နိုင်ခွင့် ဟိကတ်လီရေ။ ဘုရင့်အမိန့်တော်အရ အသပြာ (၁၀ဝ)ကျပ်ကေ တစ်လကို (၂)သပြာသာစီ (အတိုး)ယူ ရလီရေဟု တွိ့ဟိရရေ။ ဒေပိုင်လုပ်ငန်းတိအပြင် ဘုရင့်အမိန့်အာဏာအတိုင်း အစို့အငန်းဖွဲ့ထားဟိလီရေ။ ထိုအစို့အမျိုးမျိုးတွင် လုပ်ငန်းအမျိုးမျိုးနန့် အလုပ်သမားအမျိုးမျိုးဟိကတ်ဧ့။ လက်သမားအစို့၊ လယ်သမားအစို့၊ မြက်ရိတ်အစို့၊ ဟာရီအစို့၊ သူသတ်ဗရဝါအစို့၊ အချက်အစို့၊ မဲထည်ဆက်အစို့၊ ငွေခွန်ဆက်အစို့အစဟိသဖြင့် အစို့အမြောက်အမြားဟိလီရေ။ တိရေအားဖြင့် ဤအစို့ သားရို့ရေ မင်းပြစ်မင်းဒဏ်ခံရသူတိ ဖြစ်ကတ်ရေ။ ၎င်းရို့အား တိုင်းပြည်ထူထောင်ရီး လုပ်ငန်းရို့တွင် အသုံးချခြင်းတစ်မျိုးဖြစ်လီရေ။ ==ဒင်္ဂါးနန့် အလီးချိန်== ရခိုင်ပြည်တွင် (ရှေးရာစုနှစ်ပေါင်းတိစွာကပင် တန်းဂါး(ဒင်္ဂါး)သုံးစွဲခကတ်ဧ့။ ဒင်္ဂါး အကြောင်းနန့်ပတ်သက်၍) ဦးစံရွှေဘုနန့် မောရစ်ကောလစ်ရို့ရီးသားရေ ဆောင်းပါး တစ်ခုတွင် ၁၄၃၀-ခုနှစ် မြောက်ဦးကို စတင်တည်ထောင်ခရေ မင်းစောမွန်မှ အစပြု၍ ၁၇၈၂-ခုနှစ် သမတမင်းအထိ မင်းဆက်မပြတ်ဒင်္ဂါးခတ်နှိပ်သုံးစွဲခြင်းကို ဖော်ပြထားလီ ရေ။ ယကေလည်းသော မြောက်ဦးမြို့မတည်ထောင်မီ ဝေသာလီမြို့တော်ကြီး ထွန်းကားခရာ ၎င်းဝေသာလီမြို့ဟောင်းမှ ဒင်္ဂါးအမြောက်အမြားကို ယခုတဖန် တူးဖော်ရဟိခပြန်လီရေ။ ထိုကြောင့် ရှေးနှစ်ပေါင်းတိစွာကပင် ရခိုင်ပြည်ဒင်္ဂါးသုံးစွဲလျက်ဟိခရေမှာ ထင်ရှား လီရေ။ ဒေဒင်္ဂါးထုတ်လုပ်သုံးစွဲရေ အတတ်ပညာနန့် သုံးစွဲရေစနစ်ကို အိနိ ́ယပြည်မှရဟိခ လီရေ။ အလီးချိန်မှာလည်း အိနိ ́ယနန့်လည်းကောင်း၊ ပေါ်တူဂီနန့်လည်းကောင်း၊ ဒတ်(ချ်)ရို့နန့်လည်းကောင်း ဆက်သွယ်၍ ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားမှုဟိခသဖြင့် ၎င်းရို့ သုံးစွဲရေ အလီးချိန်ရို့ကို သုံးစွဲခကတ်လီရေ။ ==ဒင်္ဂါးတန်ဖိုး== ၁၆၃၀ လီာက်က ရခိုင်ငွေဒင်္ဂါးတစ်ကျပ်မှာ ပေါ်တူဂီဒင်္ဂါး ရိလ်(စ) (၄)ကျပ်နန့် ညီမျှရေ။ ရခိုင်ဒင်္ဂါးတစ်ကျပ်ကေ ကြက်အကောင် (၃၀)ရရေ။ ၈ဲ(၈ပဲ)ဖြင့် ကြက်ဥ (၁၀ဝ)ဝယ်နိုင်ရေ။ ထိုခေတ်က ရခိုင်ဒင်္ဂါးတစ်ကျပ်ရေ ယခုခေတ် အင်္ဂလိပ် (၇)ပေါင် (၁၀)သျှိလင်နန့်ညီမျှပြီး ယခု (ဒု-စစ်မဖြစ်ခင်က အင်္ဂလိပ်လက်ထက်က) မြန်မာဒင်္ဂါး (၁၀၅)ကျပ်လီာက်နန့်ညီမျှရေ။ ၁၆၆၃-ခုနှစ်လီာက်က ရခိုင်ဒင်္ဂါး (၁)ကျပ်ရေ ဒတ်(ချ်)ဆော(ဟ်) (၂၅)ကျပ်နန့်တူညီပြီး ရခိုင်ဒင်္ဂါး (၁)ကျပ်ကေ အြွကီ (အြွေက)ကောက်ရီ (၂၆၆၀)ရဟိရေ။ ေြွကစေ့တိကို ရောင်းဝယ်ရာ၌ သုံးကတ်ရေ။ ကောက်ရီခေါ် ေြွကစေ့တိကို နိုင်ငံခြားသားတိရေ ကိုရိုမန်ဒယ်(လ)ကမ်းခြေမှ ယူဆောင်လာပြီး ရခိုင်ပြည်တွင် ပိဿချိန်ဖြင့် ရောင်းကတ်လီရေ။ ၎င်းေြွကစေ့ (၁၄၈) ပိဿာကို (၁)ကျပ်ဈေးနှုန်းဖြင့် ရောင်းချကတ်ရေ။ ငွေဒင်္ဂါးဆိုရေစကားမှာ အိနိ ́ယတန်း ( )ဆိုရေစကားမှ လာရေ။ ရခိုင်ရို့က တန်းဂါးဟု ယခုတိုင်ခေါ်ကတ်ရေ။ ငွေဒင်္ဂါး (၁)ကျပ်ကို (၁)သပြာဆိုပနာ၎င်း၊ တစ်ချပ်ဆိုပနာ လည်းကောင်းခေါ်ဧ့။ (၁)မတ်ကို တသားဂါ (တသိုးဂါ)ဟု ခေါ်ရေ။ ==ဆန်စပါးလုပ်ငန်းနန့်နိုင်ငံခြားကုန်သွယ်ရီး== ရှေးအခါကပင် ရခိုင်ပြည်ဧ့ အသက်သွေးခဲမှာ ဆန်စပါးလုပ်ငန်းပင် ဖြစ်ရေ။ မိုးရေချိန် (၂၀ဝ)ကျော်ဟိခရေ့အပြင် မြေဩဇာကောင်းသဖြင့် စပါးကိုအလွယ်တကူ ပေါက်ရောက်စေဧ့။ စပါးကိုကြဲလိုက်ပြီး အထူးမပြုစုဘဲလျက် ဒလဟောပေါက်ရောက်ကတ် လီရေ။ ဓညဝတီပြည်သားရို့သုံးရန်လိုရေထက်တိစွာ ပိုလျှံလျက်နီသဖြင့် နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့ရောင်းချခကတ်လီရေ။ ဤဆန်စပါးကူးသန်းရောင်းဝယ်ရီးရေ ရခိုင်ပြည်ဧ့ အဓိကစီးပွားရီးလုပ်ငန်း ဖြစ်ဧ့။ ဤဆန်စပါးနန့် ဝါဂွမ်းရောင်းဝယ်ရီးကို ဘုရင်ကိုယ်တိုင် ကြီးကြပ်ဆောင်ရွက် ခလီရေ။ ယခုလွတ်လပ်ရေ ပြည်ထောင်စုခေတ်၌ နိုင်ငံတော်ကောက်ပဲသီးနှံ ရောင်း ဝယ်ရီးဘုတ်အဖွဲ့မှကြီးမှူးဆောင်ရွက်ရေ လုပ်ငန်းစဉ်နန့်နှိုင်းယှဉ်၍ ကြည့်ရှုနိုင်ရန် ရှေးရခိုင် မဟာရာဇဝင်တော်ကြီးမှ အောက်ပါအတိုင်း ကောက်နှုတ်ဖော်ပြလိုက်ပေရေ။ ==ရပ်ကွက်စာတိုင်နန့် အချုပ်လူကြီးတိ== အချုပ်လူကြီးမင်းရို့ရေ မိမိရို့ဧ့ခရိုင်မင်းပိုင်ဆိုင်ရေ ရပ်ရွာအသီးသီးသို့ လား ရောက်ကတ်ပြီးကေ လယ်ယာမြေလုပ်ကိုင်ရေသူရို့အား စစ်ဆေးမေးမြန်းလျက် ၎င်းရပ်ကွက် စာတိုင်ရို့နန့်တကွ လယ်သမားရို့အား စောင့်ရှောက်ရလီရေ။ ထိုအခါ လယ်မြေလုပ်ကိုင်ရေ လူရို့ရေလယ်ယာမြေလုပ်ကိုင်ရေအချိန်၌ ကောင်းမွန်စွာ စပါး၊ ဝါဂွမ်းရို့ကို စိုက်ပျိုးပြီးကေ သီးပွင့်ရေအချိန်၌ ၎င်းစပါး၊ ဝါဂွမ်းရို့ကို စုပုံပြီးထားရလီရေ။ ထိုအခါ ခရိုင်မင်းရို့ကလွှဲအပ်ရေ အချုပ်လူကြီးရို့ရေ မိမိရို့အပိုင်လုပ်ကိုင်လျက် ဟိရေ လယ်သမားရို့ထံသို့ လားရောက်ကတ်ပြီးကေ ဆိုင်ရာရပ်ကွက်စာတိုင်ရို့နန့်တကွ ရဟိရေ စပါး၊ ဝါဂွမ်းရို့ကို တောင်းချိန်၊ မောင်းချိန်ရို့ဖြင့် ခြင်ချိန်ပြီးကေ အသီးသီး ခွဲဝေကတ်လီရေ။ ခွဲဝေပုံမှာ ရှေးဦးစွာ ဘုရင်မင်းမြတ်ဧ့ ဘဏ္ဍာတော် ဆယ်ခိုင်ကြေးကို ထုတ်နုတ်ရလီ ရေ။ ၎င်းနောက် လုပ်ကိုင်ရေ လယ်သမားရို့၌ သုံးစွဲစားသောက်ရန် မျိုးစေ့တိရို့ကို လုံခြုံစွာ ထုတ်နုတ်ပီးအပ်ရလီရေ။ ၎င်းေြွကးကျန်သမျှရေ စပါး၊ ဝါဂွမ်းရို့ကို စာရင်း ပြုလုပ်လျက် မိမိရို့ခရိုင်မင်းထံသို့ တင်သွင်းရလီရေ။ ထို့နောက် ဘုရင်မင်းမြတ်ဆယ်ခိုင်ကြေး ဘဏ္ဍာတော်ပစ္စည်းတိကို အသီးသီး မြို့တော် သို့ တင်ဆောင်ကတ်ပြီးကေ ဘုရင်မင်း၌ဆောက်လုပ်ထားရေ ကျီတော်တွင်းသို့ ဆက်သွင်း ရလီရေ။ ခရိုင်မင်းရို့မှာလည်း အချုပ်လူကြီးရို့ကတင်သွင်းရေ့ အရပ်ရပ်စပါး၊ ဝါဂွမ်း စာရင်း တိကို မြို့တော်၌ ဗာပူစာရပြည်စိုးကြီးထံသို့ ဆောင်ပို့တင်သွင်းကတ်လီရေ။ ==ဈေးနှုန်းသတ်မှတ်ခြင်း== ထိုအခါ နိုင်ငံတော်၌ လုပ်ကိုင်ရဟိရေ စပါး၊ ဝါဂွမ်းရို့ကို ရောင်းချရန်ကိစ္စနန့် ပတ်သက်၍ ဆွေးနွေးတိုင်ပင်လိုသဖြင့် နိုင်ငံတော်အတွင်း၌ ခန့်ထားရေ ခရိုင်မင်းရို့နန့် တကွ အချုပ်လူကြီးရို့ကို ]ဗာပူစာရ} ပြည်စိုးကြီးလွှတ်တော်ကဆင့်ခေါ်လျက် အစည်းအဝေး ပြုလုပ်ပြီး ဆွေးနွေးတိုင်ပင်ကတ်လီရေ။ ၎င်းအစည်းအဝေး၌ နိုင်ငံတော်တွင် လုပ်ကိုင် လျက် ရဟိရေစပါး၊ ဝါဂွမ်းရို့ဧ့ တန်ဖိုးရို့ကို ရောင်းဝယ်နိုင်ရန်ဖြစ်ရေ့ အားလျီာ်စွာ တိသဘောတူညီချက်အရ ဈေးနှုန်းကို သတ်မှတ်ကတ်ပြီး နိုင်ငံတော်ကသာ လူအတိရို့ အား ကြားသိစေခြင်းငှာ ဈေးကိုထုတ်ဖော်ကြေညာတော်မူလီရေ။ ==ရောင်းဝယ်ခြင်း== ထိုသို့ကြေညာတော်မူ၍ ဈေးနှုန်းကိုသိကတ်ပြီးမှ တိုင်းရင်းသားကုန်ရေတိနန့် နိုင်ငံခြား မှ လာရောက်ရေကုန်ရေတိရို့ရေ ပြည်သူရို့က ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်ထားရေ ဈေးနှုန်းအတိုင်း ဝယ်ယူရလီရေ။ ထိုအခါ ကုန်ရေတိရို့က မိမိရို့ဝယ်ယူလိုရေ စပါး၊ ဝါဂွမ်းရို့ကို စာရင်းပြုလုပ်လျက် ဗာပူစာရပြည်စိုးကြီး လွှတ်တော်သို့ တင်သွင်းရ လီရေ။ ထိုအခါ ဗာပူစာရပြည်စိုးကြီးရေ ကုန်ရေရို့တင်သွင်းရေစာရင်းကို ရဟိလီကေ နိုင်ငံတော်အကျိုးတော်ဆောင် ဒိုင်းကျီအစို့ရက ထိုသူကြီးထံသို့ ပြုလုပ်ထုပ်ပိုး သိုမှီးထားရေ ဝါဂွမ်းရို့ကို ဒိုင်းကျီအမိန့်အာဏာက ဆင့်ဆိုတော်မူရေမှာ ကျေးရွာရို့၌ သိုမှီးထားရေ ဝါဂွမ်းရို့ကို ဒိုင်းကျီအလုပ်သမားရို့နန့် လှီလီာင်းစုံလင်စွာယူပြီးကေ ၎င်းစပါး၊ ဝါဂွမ်း ရို့ကို တင်ဆောင်၍ မြို့တော်အနီးဈေးကြီး၌ ကောင်းမွန်စွာထားရမည်ဟု ဆင့်ဆိုတော် မူလိုက်လီရေ။ ၎င်းအမိန့်အတိုင်း ဒိုင်းကျီအစို့ကို ထိုသူကြီးက ဒိုင်းကျီအလုပ်သမား ကူလီတိရို့နန့် ကျေးရွာသို့လားရောက်ပြီးကေ သိုမှီးလျက်ဟိရေ စပါး၊ ဝါဂွမ်းရို့ကို ကောင်းစွာ တင်ဆောင်၍ထားရလီရေ။ ထိုအခါ စပါးသျှင်နန့်တကွ ရပ်ကွက် ဗာပူစာရလွှတ်တော်၌ဟိရေ သင်္ဘောစာကိုင်သို့ တင်သွင်းရလီရေ။ ၎င်းသင်္ဘောစာကိုင်ရေ စာရင်းအရ ရောင်းဝယ်ရေ ကုန်တိဧ့ ဈေးနှုန်းအတိုင်း သင့်ငွေတိကို တွက်စစ်၍ ပြည်ကျိုးတော်ဆောင် အကောက်တော်ငွေတိ ကို စပါးတစ်ရာကေ နှစ်သပြာကျနှုန်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဝါဂွမ်း အသပြာတစ်ရာ တန်ဖိုးဟိ ကေ သုံးသပြာကျနှုန်းဖြင့်လည်းကောင်း တွက်စစ်၍စာရင်းပြုလုပ်ပြီးကေ ၎င်းစာရင်းနန့် တကွ စပါး၊ ဝါဂွမ်းတိကို သင်္ဘောသို့ရောက်အောင် ပီးပို့ဆောင်ရွက်ရေ ဒိုင်းကျီ အလုပ်သမားရို့ဧ့ လုပ်အားခငွေကိုပါ ကုန်ရေရို့က စုံလင်စွာတင်သွင်းရန် စာရင်းပြုလုပ် လျက် ဗာပူစာရပြည်စိုးကြီးလွှတ်တော်သို့ တင်သွင်းရလီရေ။ ==ကုန်ရေတိ ကျသင့်ငွေစာရင်း တင်ခြင်း== ထိုအခါ စပါး၊ ဝါဂွမ်းတိကို လက်ရောက်ရဟိရေ ကုန်ရေတိရို့ရေ စာရင်းတွင် ဖော်ပြလျက်ပါဟိရေငွေတိကို ဗာပူစာရပြည်စိုးကြီး လွှတ်တော်၌ တင်သွင်းရလီရေ။ ဗာပူစာရပြည်စိုးကြီးရေ အရပ်ရပ်အသပြာငွေရို့ကို ပြေငြိမ်းအောင် ရဟိကြောင်းတံဆိပ် လက်မှတ် ရီးထိုးပြီးကေ ၎င်းကုန်ရေရို့အား ပီးအပ်တော်မူရေ။ ကုန်ရေရို့ရေ ၎င်းလက်မှတ်ကိုယူဆောင်လျက် နိုင်ငံခြားလှီသင်္ဘောရို့ကို စောင့်ရှောက်နီရေ ရေတံခါးမင်းထံ၌ ၎င်းလက်မှတ်ကို တင်သွင်းပြီး မိမိရို့တိုင်းပြည်သို့ ထွက်လားရန် အမိန့်အာဏာတော်ကို ခံယူရလီရေ။ ထိုအခါ ရေတံခါးမင်းက မိမိတိုင်းပြည်မှဝယ်ယူရေ စပါး၊ ဝါဂွမ်းရို့ဧ့တန်ဖိုး ရသင့် ရေကြေးငွေတိကို ပြေငြိမ်းအောင်သွင်းခကြောင်းသိရကေ ထွက်လားစေရန် အမိန့် အာဏာချမှတ်တော်မူလီရေ။ အာဏာရဟိကုန်ရေ ကုန်ရေရို့ရေ ကြိုက်ရေ့အချိန် ၌ မိမိတိုင်းပြည်သို့ ထွက်လားနိုင်လီရေ။ ခရီးအကြား၌ သုံးဆောင်စားသောက်ရန် ရေမိုးလုံခြုံစွာ တင်ယူဆောင်လိုကေ သင်္ဘောဆိပ်ကမ်း၌ ဒိုင်းကျီကသူကြီးအား ပြောရလီရေ။ ထိုအခါ ဒိုင်းကျီ၌ နိုင်ငံခြား ကုန်ရေရို့အလို့ငှာ ဘုရင်မင်းမြတ်က စီမံပြုလုပ်ထားရေ ကန်တော်ကြီးမှ ဒိုင်းကျီ အလုပ်သမားရို့ရေ ရေတိကိုလုံခြုံအောင် တင်ဆောင်ပို့ရလီရေ။ ရေတင်ဆောင် ပို့ရေ အလုပ်သမားလုပ်ခငွေရို့ကို ဒိုင်းကျီကသူကြီးထံ၌ ၎င်းကုန်ရေရို့က ထိုက်ရေ့ အားလျီာ်စွာ ပီးအပ်ရလီရေ။ ==လွှတ်တော်မှ ငွေရှင်းခြင်း== ထိုသို့ရောင်းဝယ်ရီးကိစ္စပြီးဆုံးကေ ဗာပူစာရပြည်စိုးကြီးရေ ရောင်းဝယ်လျက် ရဟိရေ အသပြာငွေတိကို ပီးဆောင်ရန် ဆိုင်ရာရပ်ကွက်စာကိုင်ရို့နန့်တကွ လယ်သမား ရို့အားဆင့်ခေါ်တော်မူပြီးကေ လယ်သမားရို့၌ လုပ်ကိုင်ရီးအတွက် ထောက်ပံ့လျက်ဟိ ရေ ပြည်ကျိုးဆောင် ဘဏ္ဍာတော်ငွေတိကိုဖြတ်ယူ၍ ကျန်ြွကင်းရေ ငွေတိ၌လည်း အသပြာတစ်ရာကေ ပြည်ကျိုးတော်ဆောင်ရွက်ရန် ငါးသပြာကျနှုန်းဖြင့် သိမ်းပိုက်၍ ကျန်ြွကင်းရေငွေတိကို ရောင်းဝယ်ရဟိရေ့ဈေးနှုန်းအတိုင်း မယုတ်မလျီာ့စေဘဲ လယ်သမားရို့အား ထုတ်ပီးတော်မူလီရေ။ ထိုနောက် အကောက်တော်ငွေ အရပ်ရပ်တိရို့နန့် တစ်နှစ်အတွက် လယ်သမားရို့က ပီးဆပ်ခရေ ငွေတော်ကိုလည်းကောင်း၊ ငွေသပြာတစ်ရာကေ ငါးသပြာကျ သိမ်းပိုက်ထား ရေ ငွေကိုလည်းကောင်း ပြည်သူ့ဘဏ္ဍာတော်တိုက်သို့ သွင်းရလီရေ။ ထိုနောက် ဘုရင်မင်းမြတ်အား တောင်သူလယ်သမားရို့က ဆယ်ခိုင်ကျေးဆက်သွင်း လျက်ဟိရေ စပါး၊ ဝါဂွမ်းရို့ကို ဗာပူစာရပြည်စိုးကြီးကယူဆောင်၍ ဓမ္မသတ်တော်အတိုင်း အကောက်တော်နန့်တကွရောင်းပြီးကေ အကောက်တော်ငွေတိကို ပြည်ဘဏ္ဍာတော်တိုက် သို့ သွင်းရလီရေ။ ထိုနောက် ရောင်း၍ရရေငွေတွင်လည်း အသပြာတစ်ရာကေ ငါးသပြာကျဖြင့် သာသနဘဏ္ဍာတော်တိုက်သို့ သွင်းရလီရေ။ အလှူတော်သင်္ချီမြေမှရသမျှရေ အသပြာ ငွေရို့ကိုလည်း သာသနာဘဏ္ဍာတော်တိုက်သို့ သွင်းရလီရေ။ ထိုမှ ကျန်ြွကင်းသမျှရေ အသပြာငွေတိကိုရောင်း၍ရဟိရေ ဈေးနှုန်းအတိုင်း ဘုရင်မင်းဧ့ဘဏ္ဍာတော်တိုက်သို့ သွင်းရလီရေ။ ==ရောင်းဝယ်ရးဌာနတိနန့် အရာဟိတိ== ထိုအခါ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရီးအရာဟိ ရေတံခါးမင်းနီခရေကြောင့် ထိုအရပ်ကို ယခုတိုင်အောင် တန်ခိုကျွန်းဟု ခေါ်ကတ်လီရေ။ တောင်သူလယ်သမားရို့က စပါး၊ ဝါဂွမ်း ရို့ကို စုပုံရောင်းချရေနီရာဖြစ်ရေကြောင့် ယခုတိုင်အောင် စပါးထားဝါဗိုကျွန်း (စစ်တွေမြို့နယ်)ဟု ခေါ်ကတ်ရေ။ နိုင်ငံခြားမှလာရောက်ရေ လှီသင်္ဘောရို့ကိုစောင့်ရှောက်ရန် တပ်ဖွဲ့စည်းထားရေ နီရာကို ယခုတိုင်အောင် တပ်မော်(ပေါက်တောမြို့နယ်)ဟု ခေါ်ကတ်ရေ။ နိုင်ငံခြားကုန်ရေတိနန့် တိုင်းရင်းသားကုန်ရေရို့ လမ်းခရီး၌သုံးစွဲရန် လုံလီာက် တင်ယူရန်အတွက် ဘုရင်မင်းမြတ်ကစီမံ၍ ကန်တူးထားရေကျွန်းကို မင်းကန်ကျွန်း (စစ်တွေမြို့နယ်)ဟု ယခုတိုင်အောင် ခေါ်ကတ်ရေ။ မြောက်ဦးမြို့တော်၌လည်း ဗာပူစာရပြည်စိုးကြီးနီခရေအရပ်ကို ယခုတိုင် ဗာပူတောင်အရပ်ဆိုပနာ ခေါ်ကတ်လီရေ။ မြို့တော်ဆိပ်ကမ်းတွင် ရောင်းဝယ်ရီးပြုရေ နီရာကို ယခုတိုင်အောင် ဈေးကြီး၊ တံခါးဝဈေး၊ စပါးဈေးဆိပ်ဟု ခေါ်ကတ်လီရေ။ နိုင်ငံခြားသင်္ဘောရို့ကိုစောင့်ရှောက်ရန် တပ်ဖွဲ့ထားရေနီရာကို ယခုတိုင်အောင် အောင်တပ်ဟု ခေါ်ကတ်လီရေ။ ၎င်းတပ်၌ အကြီးအမှူးဖြစ်ရေရေတံခါး မင်းနီရာကို ယခုတိုင်အောင် ရေတံခါးအရပ်ဟု ခေါ်ကတ်လီရေ။ ပြည်ကျိုးဆောင် ဒိုင်းကျီအလုပ်သမားနီရေအရပ်ကို ယခုတိုင်အောင် ဒိုင်းကျီကျွန်း ဟု ခေါ်ကတ်လီရေ။ ပြည်ကျိုးဆောင် ရက်ကန်းတော်အလုပ်သမားတိ နီရာအရပ်ကို ယခုတိုင်အောင် ယဉ်ရေရွာဟု ခေါ်ကတ်လီရေ။ ==ပေါ်တူဂီဘုန်းကြီး မင်းနရိတ်အမြင်== ထိုစဉ်က မြောက်ဦးမြို့သို့ရောက်ခရေ ပေါ်တူဂီဘုန်းကြီး မင်းနရိတ်က ၎င်းဧ့ ခရီးလားမှတ်တမ်းကြီးတွင် အိနိ ́ယပြည်အား ဆန်တင်ပို့ရောင်းချရခြင်းကြောင့် မြောက်ဦး စည်ကားပုံကို အောက်ပါအတိုင်း ရီးသားထားခဧ့။ ရခိုင်ပြည်နန့် ဆက်စပ်ရေ အိနိ ́ယပြည်ရေ မိုးခေါင်ရေရှား၊ ငတ်မွတ်ခြင်း ဘေးတိနန့်တွိ့ရကေလည်း ရခိုင်ပြည်မှာ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း မိုးရေချိန်လက်မ ၂၀ဝ-မှ ၃၀ဝ-ထိ ရွာသွန်းခြင်းကြောင့် ရခိုင်ပြည်ဧ့ြွကယ်ဝခြင်းမှာ တစ်နှစ်ထက်တစ်နှစ် တိုးတက်၍ သာလာခကြောင်း၊ ပိုရေဆန်စပါးတိကို အိနိ ́ယပြည်သို့ အမြဲတင်ပို့ရောင်းချ၍ လိုရေ ကုန်တိကို အိနိ ́ယပြည်မှ တင်သွင်းကတ်ကြောင်း}}ဆိုပနာ ဘုန်းတော်ကြီး မင်းနရိတ်က မှတ်တမ်း တင်ခရေ။ ==ဒတ်(ချ်)ရို့နန့် ဆန်ရောင်းဝယ်စဉ်က== ရှေးအခါက ဆန်စပါးတိကို အိန္ဒိယ၊ ဘင်္ဂလားပြည်၊ မာဒရပ်ကမ်းခြေ၊ သီဟိုဠ်၊ ပေါ်တူဂီ၊ ဂိုအာ၊ မာလာယု၊ ဒတ်(ချ်) အရှေ့အိနိ ́ယကျွန်းစုတိသို့ တင်ပို့ရောင်းချခ ကတ်လီ ရေ။ ဒတ်(ချ်)မှတ်တမ်းတစ်စောင်၌ အောက်ပါအတိုင်းရီးသားထားဧ့။ ၁၆၃၁-ခုနန့် ၁၆၃၄-ခုအကြားတွင် ဘင်္ဂလားပင်လယ်ကမ်းခြေတစ်ဝိုက်၌ ငတ်မွတ် ခေါင်းပါးရေဘေးဆိုက်ရောက်လျက်ဟိရေ။ ဒတ်(ချ်)လူမျိုးတိရေ ရခိုင်ပြည်မှ စပါး ဝယ်ရန်လားကတ်ရေ။ သီရိသုဓမ္မရာဇာဧ့သံတမန်တိက ဒတ်(ချ်)လူမျိုးတိရေ မလက်ကာကျွန်းစုတိကို စစ်တိုက်နီကတ်သဖြင့် ဆန်အမြောက်အမြားလိုနီကြောင်းကို ဘုရင်အားလီျှာက်ထားကတ်လီရေ။ ယင်းချင့်ကြောင့် ရခိုင်ဘုရင်ရေ စပါးတိကို ဘုရင့်ပစ္စည်းအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲကာ ဘုရင့် အာဏာဖြင့်သာရောင်းချရန် အမိန့်ထုတ်ဆင့်ထားရေကြောင့် ဒတ်(ချ်)တိရေ အထူး မကျေမနပ်ဖြစ်ကတ်ရေ။ ဒတ်(ချ်)ရို့ရေ စပါးပွဲစားတိထံ အခြားလူတိထက် ဈေးပိုပီး ၍ ဝယ်ယူကတ်ရသဖြင့်လည်း မကျေမနပ်ဖြစ်ကတ်လီရေ။ ယကေလည်းသော ရခိုင်ဘုရင်မှာ သူ့ပြည်ဟိဆန်စပါးတိကို စည်းမဲ့ကမ်းမဲ့မထွက်လားနိုင်အောင် တားဆီးထားနိုင်လီရေ။ ဤအချက်ကိုကြည့်ရှုခြင်းအားဖြင့်ပင်ကေ ရခိုင်ဘုရင်ဧ့ ကုန်သွယ်ရီးအဆင့်အတန်းမှာ ဒတ်(ချ်)တိထက် အောက်မကျဟု သိဟိနိုင်ပေရေ။ ယကေလည်းသော စာရင်းစာအုပ်တိတွင် မှတ်ထားရေ့ဈေးနှုန်းအရ ဒတ်(ချ်)ရို့မှာလည်း မနစ်နာကတ်ချေ။ ဘာတေးဘီးယားတွင် ၁၆၃၃-ခုနှစ်၌ ဆန်(ကာရာ) ၄၄၀-ပေါင်ကို ဒင်္ဂါး ၁၈ိ-ဈေး ဟိရေ။ (ဒတ်(ချ်)တစ်ပေါင်ရေ အဗိုင်ဒူပိုင် ၁.ဝ၉-ပေါင်နန့် ညီမျှရေ။ (၁)ကာရာကို ဘုရင်ဈေးနှုန်းမှာ ၁၀-ကျပ် ဖြစ်ရေ။) ဆန်စပါးရှားပါးချိန် လွတ်မြောက်ခပြီးနောက် ဒတ်(ချ်)ရို့ရေ တစ်ကာရာကေ (၅)ကျပ်ကျထိ ဈေးကျအောင်လုပ်နိုင်ခကတ်ရေ။ ယကေလည်းသော သူရို့အထူးတလည် မကျေနပ်ကတ် ရေ အခြားအကြောင်းတစ်ရပ်မှာ ဘုရင်ရေအကြောင်းမျိုးစုံပြပြီး ဘာတေဘီးယားသို့ ဈေးနှုန်းအခြေအနီကိုစုံစမ်းရန် လူလွှတ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ရေ။ ဒတ်(ချ်)ရို့ရေ ဘုရင့်အဝယ်တော်တိကိုရှောင်လွှဲ၍ စစ်တကောင်းသို့ လူလွှတ်ပြီး ဝယ်ယူရန် ကြံစည်ခကေလည်း ၎င်းနှစ်တွင်ပင် တင်ကြို၍ ၎င်းစစ်တကောင်းနယ်မှ စပါး တိကို ဘုရင်မှာဝယ်နန့်ပြီးဖြစ်၍ ကန့်သတ်ရေဈေးနှုန်းနန့်သာ ဝယ်ခရလီရေဆိုပနာ မှတ်တမ်းတင်ထားရေ။ ==ဒတ်(ချ်)ရခိုင် ကူးသန်းရီး== ရခိုင်ပြည်နန့် ဒတ်(ချ်)လူမျိုးရို့ ကုန်ကူးသန်းဆက်ဆံရီးကို မစ္စတာဟော(လ်)က နိုင်ငံခြားသားမှတ်တမ်းတိကိုမူတည်၍ ရီးသားထားရေ ၎င်းဧ့ ]မြန်မာပြည်} စာအုပ် တွင် အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြထားဟိလီရေ။ ]သီရိသုဓမ္မရေ} ဘာတေးဘီးယား၌ဟိရေ ဒတ်(ချ်)လူမျိုးတိနန့် မိတ်ဖွဲ့၍ သူရို့ အား မြို့တော်၌စက်ရုံတစ်ခုဖွင့်ရန် တိုက်တွန်းလီဧ့။ သူရို့ရေ ဆန်တိကိုအချိန်မှန် ထောက်ပင့်ရန်လိုဧ့။ ထို့ပြင် သူရို့ဧ့ အင်ဒိုနီးရှား ယာခင်း၊ စိုက်ခင်းရို့၌ အလုပ်ကြမ်းသမားကျွန်တိအလွန် လိုနီဧ့။ ထိုလိုရေ နှစ်ခုစလုံးကို ရခိုင်ပြည်မှ အမြောက်အမြားရနိုင်လီဧ့။ ကျွန်တိမှာ ဖာရင်ဂျီတိ ဘင်္ဂလားမှဖမ်းလာသူတိ ဖြစ်ကတ်လီဧ့။ သီရိသုဓမ္မနတ်ရွာစံရေအခါ နောက်နန်းတက်သူ နရပတိကြီး (၁၆၃၈-၄၅)နန့် ဒတ်(ချ်)ရို့ရေ မသင့်မြတ်ကတ်ချေ။ မြို့ဟောင်းဟိစက်ရုံကိုလည်း နှစ်ပေါင်းအတော်ကြာ ရုပ်သိမ်းထားကတ်လီရေ။ ထိုစက်ရုံကို စန္ဒာသုဓမ္မ (၁၆၅၂-၈၄)မင်း နန်းတက်ရေ့တိုင် အောင် မဖွင့်ဘဲထားကတ်လီဧ့။ ၁၆၅၃-ခုနှစ်တွင် စန ́သုဓမ္မမင်းရေ ဘာတေးဘီးယားနန့် ကုန်စည်ကူးသန်း ရောင်း ဝယ်ရီး စာချုပ်တစ်ခု ချုပ်လုပ်လီရာ ထိုစာချုပ်ပါ အချက်အတိုင်း မြို့ဟောင်းဟိ ဒတ်(ချ်) ကုန်ရေရို့ရေ နှစ်ပေါင်းတိစွာ လိုက်နာကတ်ကုန်ဧ့။ စန ́သုဓမ္မမင်းရေ ရခိုင်ရာဇဝင်တွင် အမြင့်မားဆုံး ဘုရင်တစ်ပါးဟု ကျော်စော ထင်ရှားလီဧ့။ သူဧ့ရှည်ရေ နန်းစံကာလအတွင်းတွင် သူရေဥရောပတိုက်သား ကုန်ရေတိနန့် ဆက်ဆံရီးကိစ္စတွင် ပွင့်လင်းရေ Óဏ်အမြော်အမြင်နန့် တိစွာပြည့်စုံ ပေဧ့။ အိမ်နီးချင်း မြန်မာမင်းပြုကျင့်ရေထက် ပိုမိုနိုးကြားရေဝါဒဟိလီရေ။ မြန်မာပြည် ကဲ့သို့မဟုတ်ဘဲ ရခိုင်ပြည်ရေ ပုံသွင်းဒင်္ဂါးတိကိုသုံးဧ့။ ကျပ်သုံးဒင်္ဂါးဧ့ ရှေ့ပြေး၊ မဂိုဘုရင် ရို့ဧ့ တန်ဂ ( )ခေါ် ပိုက်ဆံကို သင်္ဘောဆိပ်မြို့တိ၌ သုံး၍ ၁၆၆၀-ခုနှစ်လီာက်ကစ၍ အိနိ ́ယဒင်္ဂါးတိကိုအတုခိုးပြီး ရခိုင်ဒင်္ဂါးတိ ပုံသွင်းကတ်လီဧ့။ ဈေးနာဝယ်ရန် အသေးအဖွဲ့ကိစ္စတိအတွက် ေြွကစေ့တိကိုသုံးကတ်ဧ့။ ေြွကစေ့တိကို မာလဒိတ်ကျွန်းတိမှ ( )ဒတ်(ချ်)သင်္ဘောတိက မကြာမကြာယူဆောင်လာကတ်ပြီး ရခိုင်ပြည်တွင် ၄၀-ပိဿာကို တစ်ကျပ်နန့် ရောင်းချလီဧ့။ တိုင်းပြည်အတွင်းသို့ ဒတ်(ချ်)တိသွင်းရေကုန်တိမှာ ယင်းခေတ်အမွှေးအကြိုင်နန့် ဂျပန်သဲတိကို ဘာတေးဘီးယားမှ ယူဆောင်လာဧ့။ အထည်အလိပ်တိကို အိနိ ́ယပြည် ကိုရိုမန်ဒယ်ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းဟိ စက်ရုံတိမှတင်လာကတ်ဧ့။ ဘတေးဘီးယားမြို့ဟိ ဒတ်(ချ်)ရို့ ကုန်ရောင်းကုန်ဝယ် စာရင်းစာအုပ်ထဲတွင် ဘင်္ဂလား အော်အတွင်း ဒတ်(ချ်)ရို့ ကုန်စည်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေ ဌာနတိအနက် ရခိုင်ပြည်ရေ အရီးပါရေ တစ်နီရာဖြစ်လီဧ့ဟု ဖော်ပြထားဧ့ ဆိုပနာ ရီးသားထားရေ။ ==နိုင်ငံခြားနန့် ကုန်စည်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရီး== ဓညဝတီ၊ ဝေသာလီနန့် မြောက်ဦးမြို့တော်တိထွန်းကားခစဉ်အခါက နိုင်ငံခြားသား ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောကြီးတိရေ မြို့တော်ဆိပ်ကမ်း၌ အမြဲတမ်းဆိုက်ကပ်လျက် ဟိခလီ ရေ။ နိုင်ငံခြားသား ခရီးရေကြီးတစ်ဦးက ကုလားတန်မြစ်အထက် မိုင်-၅၀ကျော်မျှ ဆန်တက်မိရေအခါ အလွန်ကြီးကျယ်ရေ ဆိပ်ကမ်းမြို့ကြီးတစ်မြို့ကိုတွိ့ဟိရရေဟု ဆိုထားရာ ဝေသာလီမြို့တော်ကိုဆိုလိုခြင်းဖြစ်ရေဟု ယူဆကတ်လီရေ။ ဇာကြောင့်ဆိုကေ ထိုခရီးရေကြီးရောက်လာခရေ ခုနှစ်သက္ကရာဇ်ကို တွက်ဆ ကြည့်ရှုရေအခါ ဝေသာလီမြို့တော်ခေတ်အတွင်း၌ပင် ဖြစ်နီလီရေ။ ဝေသာလီခေတ် အကြောင်းကို စုံစုံလင်လင်သိရရေအခါ ပိုမိုထင်ရှားလာပေလိမ့်မည်။ မြို့ဟောင်းခေတ်တွင် နိုင်ငံခြားသားတိနန့် ဘယ်ပုံကုန်စည်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရီး ပြုလုပ်ခရေကိုကား ရခိုင်ရာဇဝင်တိနန့် နိုင်ငံခြာသား အထူးသဖြင့်ပေါ်တူဂီ၊ ဒတ်(ချ်)ရို့ ဧ့ မှတ်တမ်းတိတွင် အတော်သင့်ဖတ်ရှုသိဟိကတ်ရပေရေ။ ရှေးအခါက ရခိုင်ပြည်နန့် ကုန်စည်ကူးသန်းရောင်းဝယ် ဆက်သွယ်ကတ်ရေနိုင်ငံတိ မှာ အိနိ ́ယ အထူးသဖြင့်ဘင်္ဂလားပြည်၊ မဒရပ်ကမ်းခြေနန့် သီဟိုဠ်ရို့ဖြစ်ကတ်လီရေ။ အိနိ ́ယအနောက်တောင်ကမ်းခြေ ဂိုဝါနယ်၌ ကြီးစိုးနီခကတ်ရေ ပေါ်တူဂီရို့ရေ ရခိုင်ဘုရင်ခွင့်ပြုချက်ကြောင့် မြောက်ဦးမြို့တော် ဒိုင်းကျီဘက်အရပ်၌ စခန်းချခကတ်ဧ့။ ၎င်းရို့ရေ ဆန်ဒွစ်ကျွန်းနန့် စစ်တကောင်းတစ်ဖက်ကမ်းဟိ ဒယင်းဂါးဆိုရေ အရပ် ရို့၌ တပ်စခန်းချကတ်ကာ ရခိုင်ဘုရင် လက်အောက်ခံ ဘင်္ဂလားအရှေ့မြောက်ဒေသကိုကူညီ စောင့်ရှောက်ပီးကတ်လီရေ။ ဒေပေါ်တူဂီရို့ရေ ၎င်းရို့နီရင်းဒေသဖြစ်ရေ ဂိုဝါနန့်ကုန်စည်ကူးသန်း ရောင်း ဝယ်ရီးရို့ကို အထောက်အပံ့ပီးခကတ်လီရေ။ ဤသို့ကူညီခရာမှ ၎င်းရို့ရေ ရခိုင်ပြည် ကို သိမ်းပိုက်ရန် ကြံစည်ခကတ်ကေလည်း ရခိုင်ရေတပ်၊ ကုန်းတပ်ရို့ဧ့ သတ္တိကြောင့် လည်းကောင်း၊ ဘုရင်ဧ့ နည်းပရိယာယ်ကောင်းခြင်းကြောင့် လည်းကောင်း မအောင်မြင်ခ ကတ်ချေ။ ယကေလည်းသော ရခိုင်ဘုရင်ရေ နိုင်ငံခြားကူးသန်းရောင်းဝယ်ရီးနန့် ရခိုင်ပြည်အတွက် ကာကွယ်ရီးရို့အတွက်လည်းကောင်း ပေါ်တူဂီရို့အား ကောင်းစွာအသုံးပြုနိုင်ခလီရေ။ ပေါ်တူဂီရို့နန့် အဆက်ပြတ်ခါနီးတွင် အရှေ့တောင် ဒတ်(ချ်)အိနိ ́ယကျွန်းစု၊ ဘာတေး ဘီးယားမြို့ဟိ ဒတ်(ချ်)ရို့နန့် ဆက်သွယ်ခလီရေ။ ဤဒတ်(ချ်)ရို့ဧ့ ကုန်လှီာင်ရုံး ( )တိကို မြို့ဟောင်းအနားဟိ ဘောင်းဒွက်အရပ်၌ ဖွင့်လှစ်ခကတ်ဧ့။ ဂနိတိုင် ၎င်းရို့ကို ပျက်စီးယိုယွင်းလျက် တွိ့နိုင်ကတ်ပေသိမ်းရေ။ ရခိုင်ပြည်နန့် ဒတ်(ချ်)ရို့ဧ့ ကုန်စည်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရီးမှာ အတော်ကြီးကျယ်ခကြောင်းတိနန့် ရခိုင်ဘုရင်ရေ နိုင်ငံခြားကူးသန်းရောင်းဝယ်ရီးတွင် ဒတ်(ချ်)ရို့ထက် မညံ့လှကြောင်းကို မှတ်တမ်းတင်ထားခကတ်ပေသိမ်းရေ။ ==သွင်းကုန်ထွက်ကုန်တိ== ရခိုင်ပြည်မှ နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့ရေကုန်တိမှာ ဆန်စပါး၊ ဝါဂွမ်း၊ ဆင်၊ ကျေး ကျွန်တိ၊ ငွေထည်တိ၊ ဆင်စွယ်တိ၊ ချည်ထည်တိ၊ မဲနယ်၊ ချိပ်၊ ယွန်းထည်တိဖြစ်ကတ်ဧ့။ ဝင်ကုန်တိမှာ ကောက်ရီခေါ် ြွကီစေ့ (ေြွကစေ့တိ)၊ ဆေးတိ၊ အမွှေးအကြိုင်၊ တွင်းထွက်ပစ္စည်းတိ၊ ပိုးထည်တိ၊ ဟင်းမွှေးမဆလာ၊ အကျော်၊ ကရမက်၊ ကော်ဇော၊ သတ္တုထည်၊ ပန်းကန်ခွက်ယောက်အစဟိရေ အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းအမျိုးမျိုး ဖြစ်ကတ် လီရေ။ ==မှတ်တမ်းတိ== ပေါ်တူဂီဘုန်းကြီး မန်နရိတ်ရေ သီရိသုဓမ္မရာဇာဘိသိက်ပွဲနန့် ကြုံကြိုက်ခရာ မြောက်ဦးမြို့တော်၌အရပ်ရပ်မှ ကုန်ရေတိရောက်ဟိလာခကတ်ပြီး စည်ကားလှရေ့ အကြောင်းကို အောက်ပါအတိုင်း မှတ်တမ်းတင်ခလီရေ။ ၎င်းပြင် စကောက်တန် အမည်ဟိရေ ဒတ်(ချ်)ခရီးရေကလည်း အောက်ပါအတိုင်း မြောက်ဦးမြို့ချမ်းသာ ြွကယ်ဝပုံကို ရီးသားထားခပြန်သိမ်းရေ။ ဤကောက်နုတ်ချက်တိကို ဖတ်ရှုရခြင်းဖြင့် မြောက်ဦးမြို့ဧ့ နိုင်ငံခြားကုန်သွယ်ရီးလုပ်ငန်းနန့် မြောက်ဦးစည်ကားလှပုံရို့ကို ပေါ်လွင်စွာ သိဟိနိုင်ကတ်လီရေ။ မြို့တော် (မြောက်ဦး)၌ အရပ်ရပ်အနယ်နယ်မှ လာရောက်ရေ့ ဧည့်ရေတိနန့် ပြည့်နှက်နီဧ့။ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်ကမ်းခြေဟိ ယိုးဒယားပြည်၊ မြန်မာပြည်၊ အိနိ ́ယပြည် နန့် စပိုက်( )ကျွန်းခေါ် ဟင်းခပ်အမွှေးအကြိုင်ထွက်ရာ ကျွန်းတိက နိုင်ငံခြားသား ကုန်ရေမျိုးစုံရို့လည်း ဈေးကွက်ရှာရန်လာရောက် လီ့လာကတ်ရေ။ ဆိုက်ရောက်နီရေ နိုင်ငံခြားသင်္ဘောတိတွင်လည်း စားနပ်ရိက္ခာတိ၊ ဆေးဝါး၊ အမွှေးနံ့သာတုံး၊ ဓာတ်သတ္တု အမျိုးမျိုး၊ ပိုးထည်၊ ကော်ဇော၊ သတ္တုအိုးခွက်နန့် ေြွကထည်စရေ ရောင်းကုန်ပစ္စည်းတိ ပါလာကတ်လီရေ။ ထိုကုန်တိအပေါ်တွင် အကောက်ခွန်ကင်းလွတ်ခွင့် ပြုထားသဖြင့် လမ်းမကြီးတစ်လီျှာက်မှာ ဈေးတန်းကြီးသဖွယ် ဖြစ်နီပြီးကေ အထက်ဆိုခရေ ကုန်ပစ္စည်းတိနန့်ပြည့်လျက် ဆိုင်ခင်းရောင်းချနီကတ်လီရေ။ ထို့ပြင်လည်း အဖိုးတန် ကျောက်မျက်ရတနာတိ၊ အလွန်ရှားပါးရေ ငါးကြီးအန်ဖတ်၊ ကတိုး၊ ပြဒါး၊ ချိပ်၊ ဟင်္သာပြဒါး၊ ဘိန်း၊ ပန်းပေါင်းစရေရို့ကိုလည်း ဝယ်ယူရဟိနိုင်ပေရေ။ မြောက်ဦးမြို့တော် ရေ ကြီးမားထည်ဝါရေ အဆောက်အအုံတိနည်းပါးကေလည်း အရွယ်ပမာဏနန့် ပစ္စည်းဥစ္စာပေါတိြွကယ်ဝပုံကို အမ်စတာဒမ်၊ လန်ဒန်အစဟိရေ အနောက်နိုင်ငံက ထင်ရှားရေ မြို့တိနန့်ပင် နှိုင်းစာလီာက်ပေရေ။<ref>ဦးဘစံ -ရက္ခမဏ္ဍိုင် အမှတ် ( ၁ ) -p96</ref> ==ကိုးကား== [[Category:ရခိုင် စီးပွားရီးသမိုင်း]] [[Category:ရခိုင် ကုန်သွယ်ရီးသမိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ရခိုင်စီးပွားရီး]] qqgisx2k92zpcly099zm1xu9qsrd4mn မြို့ဟောင်းခေတ်(မြောက်ဦး) စီးပွားရီး 0 1773 22469 20804 2026-11-11T15:50:43Z YaThaWinTha 42 /* ကိုးကား */ 22469 wikitext text/x-wiki ==မြို့ဟောင်းခေတ်(မြောက်ဦး) စီးပွားရီး== ရခိုင်ရာဇဝင်စာပေတိနန့် နိုင်ငံခြားသားဧ့ မှတ်တမ်းတိကို ဖတ်ရှုရခြင်းအားဖြင့် ရခိုင်ပြည်မြို့ဟောင်းခေတ် စီးပွားရီးအခြေအနီကို ကောင်းစွာသိပီးနိုင်ပေရေ။ မြန်မာပြည်တွင် ပုဂံခေတ်၊ အင်းဝခေတ်၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်အစပီးရေခေတ်တိ ထွန်းကား ခသကဲ့သို့ ရခိုင်ပြည်တွင်လည်း ဓညဝတီခေတ်၊ မြို့ဟောင်းခေတ်ဆိုပနာ ထွန်းကားခလီရေ။ ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၄၃၂-ခုနှစ်လောက်ကစ၍ မြို့ဟောင်းမြို့ရေ ရခိုင်ဘုရင်ဧ့မြို့တော် ဖြစ်ခလီရေ။ သက္ကရာဇ် ၁၆၈၄-ခု စန ́သုဓမ္မမင်းလက်ထက်အထိ ထွန်းကား ကျော်ကြား ခရေ ခေတ်ကို]မြို့ဟောင်း}ဆိုပနာပင် ယူဆရရေ။ ထိုခေတ်တွင် ရခိုင်ပြည်ရေ အရှေ့အာရှတွင် နိုင်ငံခြားသားရို့ဧ့ ကိုယ်တွိ့ မျက်မြင် အရ အထူးထင်ရှားခရေ တိုင်းပြည်တစ်ပြည် ဖြစ်ခလီရေ။ နှစ်ပေါင်း နှစ်ရာကျော်မျှ အဆက်မပြတ်ဘဲ ငြိမ်းချမ်းရာ စီးပွားရီးရာတိရေ အထူးတလည် တိုးတက်လျက် ပီးခပေ ရေ။ ပင်လယ်ကမ်းခြေဒေသဖြစ်နီသဖြင့်လည်း နိုင်ငံခြားသားတိနန့် ကူးလူးဆက်ဆံနိုင် ခကာ နိုင်ငံခြားစီးပွားကုန်သွယ်ရီးတိ ပြုလုပ်ခကတ်ရေမှာ အထူးစိတ်ဝင်စားဖွယ် ကောင်းပေရေ။ ထိုစဉ်ကဆက်ဆံခကတ်ရေ နိုင်ငံခြားသားတိမှာ အထူးသဖြင့် ပေါ်တူဂီ လူမျိုးတိနန့် ဒတ်(ချ)လူမျိုးတိ ဖြစ်ပေရေ။ ထိုခေတ်တွင် အရှေ့နိုင်ငံဒေသတိ၌ ပေါ်တူဂီလူမျိုးရို့ရေ အိနိ ́ယဂိုဝါနယ်ကိုအခြေပြု၍ ဆက်ဆံကတ်ဧ့။ ဒတ်(ချ်)လူမျိုးတိမှာ ကား အရှေ့အိနိ ́ယကျွန်းစု၊ ဘာတေးဘီးယားမြို့ ကို အခြေပြု၍ ဆက်ဆံကတ်လီရေ။ ရခိုင်ပြည်သို့ ထိုလူမျိုးနှစ်ရပ်လုံးပင် လာရောက်ဆက်သွယ်ကတ်ဧ့။ ထိုတွင်မကသိမ်း၊ ဘင်္ဂလားပြည်၊ မဒရပ်၊ သီဟိုဠ်အစပီးရေ နိုင်ငံတိနန့်လည်း ဆက်ဆံခပေသိမ်းရေ။ ထိုစဉ်က ရွက်သင်္ဘောကြီးတိဖြင့် ကုန်စည်းကူးသန်းလားလာကတ်ရေ။ မြို့ဟောင်းအထိ ထိုသင်္ဘောတိ ထွက်ဝင်နိုင်ကတ်ဧ့။ ရခိုင်ရေတပ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးစခန်းချရေ ဦးရာဇ် တောင်နန့် မျက်နှာချင်းဆိုင် ကုလားတန်မြစ်တစ်ဖက်ကမ်း၌ ]ဒိုဘာဈေး} အရပ်ပီးပေရေ။ ၎င်းအရပ် တွင် နိုင်ငံခြားသားကုန်ရေတိ စခန်းချကတ်ဧ့။ အထူးသဖြင့် အိနိ ́ယအရပ်ရပ်မှ လာရောက် ကတ်ရေကုန်ရေတိဖြစ်ကတ်ရေ။ မြို့ဟောင်းမြို့ပတ်ဝန်းကျင်၌ ဈေးတိပီးရေ။ ယခုတိုင် ညောင်ပင်ဈေး၊ လက်ကောက် ဈေး၊ ပြင်ဈေးအစပီးသဖြင့် ခေါ်တွင်လျက်ပီးသိမ်းရေ။ မြို့ဟောင်းဆင်ခြေဖုံး ဘောင်းဒွတ် အရပ်၌ အကောက်ဌာနတိ၊ ဒတ်(ချ)လူမျိုးတိဧ့အလုပ်ရုံတိကို တည်ထောင်ခကတ်လီ ရေ။ ယခုတိုင် ထိုအရပ်၌ ဒတ်(ချ)လူမျိုးတိဧ့ အလုပ်ရုံအြွကင်း အကျန်တိကို တွိ့ပီး နိုင်ပါသိမ်းရေ။ မြို့ဟောင်းမြို့တော်ကြီးမှာ အထူးစည်ကားလှဧ့။ မြို့ဟောင်းဆင်ခြေဖုံးဘောင်းဒွတ် အရပ်မှာပင် အထူးစည်ကားနီသဖြင့် နယ်မှတက်လာကတ်ရေ သူရို့ရေ ဘောင်းဒွတ်ကို ပင် မြို့တော်မှတ်ပြီး မြို့တော်တွင်းသို့ မရောက်ခကတ်ဘဲ ပြန်လားခကတ်ဖူးရေဟု ဆိုကတ်ရေ။ ယင်းချင့်ကြောင့် အစွန်းမပေါက် မြို့မရောက်ဘဲ ဘောင်းဒွတ်အဆီ၊ ပြန်လတ်စီ ဆိုပနာ ပြောဆိုလိ့ ပီးကတ်ရေ။ မြို့ဟောင်းမြို့ ချောင်းတစ်ဖက်၌ ပေါ်တူဂီလူမျိုးတိ နီထိုင်ကတ်ရေ။ ထိုဒိုင်းကျီအရပ် တွင် ရေတွင်း၊ ရေကန်ကောင်းတိ ရေသုံးလို့မကုန်နိုင်လောက်အောင်ပီးဧ့။ ဘားဘူအမည်ပီး ရေ အရပ်တွင်ကား စပါးတိသိုလှောင်ကတ်။ ယင်းချင့်ကြောင့် ]ဒိုင်းကျီပီး ယင့်၊ ရီပီးယင့်။ ဘားဘူပီးယင့်၊ ဆန်ပီးယင့်}ဟု ဆိုကတ်လိ့ပီးရေ။ မြို့ဟောင်းမြို့ရေဆိပ်၌ အကောက်ရုံးတိ ပီးကတ်ရေ။ အကောက်အရာပီးကြီးငယ်ရို့ကို ခန့်အပ်ထားပြီး ထွက်ကုန်ဝင်ကုန်ရို့အပေါ် အကောက်ကောက်ယူခြင်း ဖြစ်ပေရေ။ ခုနှစ်သက္ကရာဇ်နန့် ဘုရင့်အမည်တိတပ်၍ ငွေဒင်္ဂါးဖြင့် ဝယ်ယူသုံးစွဲကတ်ရေ။ ဤကဲ့သို့ ဒင်္ဂါးသုံးစွဲရေအလိ့အထမှာ သက္ကရာဇ်တစ်ရာစုလောက်ကပင် ပီးခလီရေ။ စန ́သူရိယ မင်းတံဆိပ်တိဖြင့် ငွေဒင်္ဂါးတိပီးခကြောင်းကိုလည်း တွိ့ပီးခရပေရေ။ ထိုခေတ်ကား ]ဓညဝတီခေတ်}ဖြစ်ဧ့။ ဓညဝတီခေတ် ယဉ်ကျေးမှုအစုစုရို့မှာ မြို့ဟောင်းခေတ်သို့ ဆက်လက်လားခခြင်း ဖြစ်ပေရေ။ ၁၆၃၀လောက်က ရခိုင်ငွေဒင်္ဂါးတစ်ကျပ်မှာ ပေါ်တူဂီဒင်္ဂါး (ရီလ်စ်)လေးကျပ်နန့် ညီမျှရေ။ ရခိုင်ဒင်္ဂါးတစ်ကျပ်ပီးကေ ကြက်အကောင် (၃၀)ရဧ့။ (၈ပဲ)ဖြင့် ကြက်ဥ တစ်ရာ ဝယ်နိုင်ရေ။ ထိုစဉ်က ရခိုင်ငွေဒင်္ဂါးတစ်ကျပ်ရေ ယခုအင်္ဂလိပ် (၇)ပေါင် (၁၀)သျှီလင်နန့်ညီမျှပြီး ယခုမြန်မာဒင်္ဂါး (၁၀၅)ကျပ်လောက်နန့် ညီမျှရေ။ ၁၆၆၃ခုနှစ် လောက်က ရခိုင်ဒင်္ဂါးတစ်ကျပ်ရေ ဒတ်(ချ)ဆော(ဟ်)(၂၅)ကျပ်နန့် ညီမျှရေ။ ရခိုင် ဒင်္ဂါးတစ်ကျပ်ကေ အြွေကကောက်ရီ (၂၆၆၀)ပီးရေ။ နိုင်ငံခြားသားတိ ရခိုင်ပြည်မှ အရီးတကြီးဝယ်ယူကတ်ရေပစ္စည်းတိမှာ ဆန်စပါး ပင် ဖြစ်ရေ။ ယပြီးကေ ဆင်တိ၊ ကျွဲတိ၊ မဲနယ်၊ ချိတ်၊ ယွန်းထည်၊ ချည်ထည်တိ၊ တီပါရမှရက်လုပ်ရေ အပေါစားအထည်ကြမ်းရို့ကိုလည်း ဝယ်ယူကတ်သိမ်းရေ။ များ အားဖြင့် ဒတ်(ချ)လူမျိုးတိရေ အရှေ့ဒတ်(ချ)ကျွန်းစု ဘာတေးဘီးယားမှ ထွက်ရေ အမွှေးအကြိုင်မဆလာမျိုးစုံရို့ကို သယ်ဆောင်လာကတ်ရေ။ ကောက်ရီခေါ် ေြွကစေ့တိကို ကိုရိုမန်ဒယ်(လ်)ကမ်းခြေမှ ယူဆောင်လာကတ်ဧ့။ ရခိုင်ပြည်ဧ့ ဒင်္ဂါးအြွေကသုံးရာ၌ အသုံးချကတ်လီရေ။ ၎င်းရို့ကို ပိဿာချိန်ဖြင့် ရောင်းကတ် ရေ။ ၎င်း ၁၄၈-ပိဿာကို တစ်ကျပ်ဈေးပီးရေ။ တစ်ခါတစ်ရံဆေးတိကို ယူဆောင်ခ ကတ်လီရေ။ ၎င်းကုန်ရေရို့ရေ ဆင်တိကိုဝယ်ယူရာ၌ ဆင်တစ်ကောင်ကို (၁၃၀ဝ)ကျပ်မှ (၁၄၀ဝ)ကျပ်အထိ ပီးဝယ်၍ ကိုရိုမန်ဒယ်ကမ်းခြေ၌ လေးဆလောက် ဈေးတင်ရောင်းကတ်ရေ။ ဆန်စပါးဝယ်ယူခြင်းတိမှာ အကြီးကျယ်ဆုံး ဖြစ်ရေ။ ဆန်စပါး ရောင်းဝယ်ရီးနန့်ပတ်သက်၍ နိုင်ငံခြားခရီးရေတစ်ဦးဧ့ ကိုယ်တွိ့ မှတ်တမ်းတစ်စောင် တွင် အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြထားပီးလီရေ။ ၁၆၃၁-ခုနှစ် ၁၆၃၄-ခုအကြာတွင် ဘင်္ဂလားပင်လယ်ကမ်းခြေတစ်ဝိုက်၌ ငတ်မွတ် ခေါင်းပါးရေဘေး ဆိုက်ရောက်လျက်ပီးရေ။ ဒတ်(ချ)လူမျိုးတိရေ ရခိုင်ပြည်မှ စပါး ဝယ်ရန်လားကတ်ရေ။ သီရိသုဓမ္မဘုရင်ဧ့သံတိက ဒတ်(ချ)လူမျိုးတိရေ မလက္ကာကျွန်းစု ကို စစ်တိုက်နီကတ်သဖြင့် ဆန်အမြောက်အမြားလိုနီကြောင်း ဘုရင်အား လျှောက်ထား လီရေ။ ထိုကြောင့် ဘုရင်ရေ စပါးကို ဘုရင့်စပါးအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲကာ ဘုရင့် အာဏာဖြင့်သာ ရောင်းချရန်အမိန့်ချမှတ်ထားရေကြောင့် ဒတ်(ချ)တိရေ အထူး မကျေနပ်ကတ်ပေ။ ဒတ်(ချ)ရို့ရေ စပါးပွဲစားတိကို အခြားလူတိထက် ဈေးပိုပီး၍ဝယ်ယူ ကတ်ခြင်းကြောင့်တစ်ကြောင်း မကျေမနပ်ဖြစ်သိမ်းရေ။ ယကေလည်းသော ရခိုင်ဘုရင်မှာ သူ့ပြည်ဧ့ဆန်စပါးတိကို အရမ်းမထွက်နိုင်အောင် ဆီးတားနိုင်ခလီရေ။ ဤအချက်၌ပင် ကေ ရခိုင်ဘုရင်ဧ့ ကုန်သွယ်ရီး အဆင့်အတန်းမှာ ဒတ်(ချ)ရို့ထက် အောက်မကျဟု သိပီးနိုင်ပေရေ။ ယကေလည်းသော စာရင်းစာအုပ်တိတင်မှတ်ထားရေ့ ဈေးနှုန်းအရ ဒတ်(ချ)ရို့မှာလည်း မနစ်နာကတ်ချေ။ ဘာတေးဘီးယားတွင် ၁၆၃၃-ခုနှစ်၌ ဆန်(ကာရာ) (၄၄၀)ပေါင်ကို ဒင်္ဂါး (၁၈)ကျပ်ဈေးပီးရေ။ ဒတ်(ချ)တစ်ပေါင်ရေ (၁းဝ၉)ပေါင်နန့်ညီရေ။ တစ်ကာရာကို ဘုရင်ဈေးနှုန်းမှာ (၁၅)ကျပ်ထိ ဈေးကျအောင်လုပ်နိုင်ခကတ်ရေ။ သူရို့အထူးမကျေနပ်ကတ်ရေ အခြားအကြောင်းတစ်ရပ်မှာ ဘုရင်ရေအကြောင်းမျိုးစုံ ပြပြီး ဘာတေးဘီးယားသို့ ဈေးနှုန်းအခြေအနီကို စုံစမ်းရန်လူလွှတ် ခြင်းကြောင့်ဖြစ်ရေ။ ဒတ်(ချ)ရို့ရေ ဘုရင့်အဝယ်တော်တိထံမှလွှတ်ရန်အကြံနန့် စစ်တကောင်းသို့ လူလွှတ်၍ ဝယ်ယူရန်ကြံသော်လည်း ၎င်းနယ်မှစပါးကို ဘုရင်အားလုံးဝယ်ယူနန့်ပြီး ကန့်သတ်ရေ့ ဈေးနှုန်းနန့် ရောင်းခလီရေ။ ယခုခေတ်အခါ အစိုးရက ဆန်စပါးရောင်းဝယ်ရီးကို တိုက်ရိုက်ဆောင်ရွက်ခြင်းမျိုးပင် ဖြစ်ပေရေ။ ထိုခေတ်ကပင် ဆန်စပါးရောင်းဝယ်ရီး၌ ရခိုင်အမျိုးသားရို့ရေ မည်မျှ ကျွမ်းကျင်ရေကို နားလည်နိုင်ကတ်ပေလိမ့်မည်။ ယပြီးကေ အထူးစိတ်ဝင်စားဖွယ်တစ်ခုမှာ ကျွန်အရောင်းအဝယ်ပြုလုပ်ခြင်းပင် ဖြစ်ရေ။ ထိုခေတ်အခါ၌ ယဉ်ကျေးရေအနောက်နိုင်ငံစီးပွားရီးရာတိတွင် ကျွန် အရောင်းအဝယ်ပြုလုပ်လျက် ပီးကတ်ရေ။ ထိုခေတ်၌ ရခိုင်ပြည်တွင် ကျွန်အရောင်းအဝယ် ပြုလုပ်ရေမှာ မထူးဆန်းလှပေ။ ကျွန်အရောင်းအဝယ်ကို ပေါ်တူဂီလူမျိုးတိနန့် ဒတ်(ချ) လူမျိုးတိနှစ်ဦးစလုံးပင် ပြုလုပ်ကတ်လီရေ။ ဤအကြောင်းနန့်ပတ်သက်၍ မှတ်တမ်းတစ်ခု တွင် အောက်ပါအတိုင်း ရီးသားထားရေ။ ]သူရို့ သယ်ယူလားကတ်ရေ ကုန်တိမှာတိရေအားဖြင့် ဆန်နန့်ကျွန်တိပင် ဖြစ်ရေ။ ရွက်လှေတစ်စင်းတွင် ကျွန် ၂၁၀၊ အခြားတစ်စင်းတွင် ၃၂၅ ယောက်၊ နောက် တစ်စင်းတွင် ၁၄၅ ယောက်ပင် ဖြစ်လီရေ။ ဦးရေကို ပျမ်းမျှခြင်းအားဖြင့် တွက်ရန် အတော်ခက်ပေရေ။ ကုန်သွယ်ရီးတိုးတက်ရေနှစ်တွင်မူ အနည်းဆုံး သင်္ဘောလေးစင်း မျှ ဘာတေးဘီးယားသို့ ထွက်လီရေ။ ယင်းချင့်ကြောင့် တစ်နှစ်တွင် ကျွန်ဦးရေတစ်ထောင်ထက် လျော့မည်မဟုတ်။ အဖိုးလည်း အတော်ပင်ကွာခြားလီရေ။ တချို့တလီကို (၁၀) ဖလော်ရင် (၁ ဖလော်ရင်-၁သျှီလင် ၈ပဲနီ ဖြစ်ရေ)နန့်ရပြီး ဈေးအကြီးဆုံးမှာ (၃၀) ဖလော်ရင် တန်ဖိုးပီးလီရေ။ ၁၆၄၁-ခုနှစ်တွင် ရခိုင်အစိုးရရေ နိုင်ငံပြင်ပသို့ ထုတ်လားရေ ကျွန်တိ အပေါ်တွင် တစ်ဦးကေ တစ်ဆယ့်ကျပ်မျှ အခွန်ကောက်လီရေ။ ၎င်းကို ဒတ်(ချ)ရို့က ကန့်ကွက်ခကတ်သော်လည်း အရာမထင်ခ။ လက်မှုပညာတတ်မြောက်ရေ ကျွန်တိကိုမူ ဒတ်(ချ)ရို့အား ယူဆောင်ခြင်း မပြုခချေ။ ဤကဲ့သို့ ကျွန်အရောင်းအဝယ် ပြုလုပ်ရာ၌ ကျွန်တိရေ ဇာမှရပီးကတ်သနည်း၊ ဇာလူမျိုးတိ ဖြစ်ကတ်သနည်း။ ထိုစဉ်ရခိုင်ဘုရင်ရေ မဂိုရို့ရန်ကို ကာကွယ်ရန် အတွက် ပေါ်တူဂီလူမျိုးတိအား စစ်တကောင်းအောက်နားက ဒိုင်းနက်နယ်တွင် နီထိုင်၍ တပ်စခန်းချပီးထားလီရေ။ ထိုပေါ်တူဂီတိရေ မိမိစီးပွားရီးအတွက် ဘင်္ဂလားနယ် တစ်ဝိုက် ဩရိဿနန့် ဘင်္ဂလားပင်လယ်ကမ်းခြေတိ ရခိုင်ပြည် ဒတ်(ချ)စခန်းတိတွင် ရောင်းကတ်ခြင်းဖြစ်လီရေ။ မြို့ဟောင်းခေတ် စီးပွားရီးရာတိတွင် ခေတ်နန့်စာသော် အထူးအထက်တန်း ကျခ ရေဟု ဆိုနိုင်ပေရေ။ ရခိုင်လူမျိုးတိရေ ထိုစဉ်က ရေဘက်တွင် အထူးကျွမ်းကျင်ပြီး နိုင်ငံခြားအရပ်ရပ်သို့ ကုန်သွယ်ရန် လားရောက်ခကတ်လီရေ။ ဤမြို့ဟောင်းခေတ် ပြည်တွင်းစီးပွားရီးစနစ် ထူးချွန်ရေ့အကြောင်းကိုမူ နောက်အခွင့်ရက ရီးသား ဖော်ပြမည် ဖြစ်ပါရေ။<ref>ဦးဘစံ -ရက္ခမဏ္ဍိုင် အမှတ် ( ၁ ) -p137</ref> ==ကိုးကား== [[Category:ရခိုင် စီးပွားရီးသမိုင်း]] [[Category:ရခိုင် ကုန်သွယ်ရီးသမိုင်း]] [[Category:မြောက်ဦးခေတ်]] [[ကဏ္ဍ:ရခိုင်စီးပွားရီး]] 4e6b88e3y0vwpx7cj1br2wweynymz9g တောင်ကုတ်တက္ကသိုလ် 0 4119 22475 21175 2026-11-11T16:15:34Z YaThaWinTha 42 /* ကိုးကား */ 22475 wikitext text/x-wiki {{refimprove}} {{Infobox University |name = တောင်ကုတ်တက္ကသိုလ် |image = |caption = |logo = Logo of Taunggoke Degree College.png |logo_size = |motto = ပညာ၊ သမံ၊ ဓနံ၊ နတ္ထိ |former_names= တောင်ကုတ်ကောလိပ် (၂၀၁၂) |established = {{start date and years ago|df=yes|2012}} |location = [[တောင်ကုတ်မြို့]] <br> [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |coor = |type = အများဆိုင် |staff = |principle = ဒေါက်တာမြင့်ဆွေ |students = |undergrad = |postgrad = |city= |website = {{URL|http://www.tkuni.edu.mm/}} }} '''တောင်ကုတ်တက္ကသိုလ်''' (Taunggoke University) စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[တောင်ကုတ်မြို့]]၊ ရန်ကုန်-ကျောက်ဖြူကားလမ်းမကြီနံဘေး မြေဧက ၂၁၂ ဒသမ ၂၀ ဧကထက်မာ တည်ဟိရေ။ <ref>{{cite web|url=http://www.moe.gov.mm/?q=content/%E1%80%92%E1%80%AF%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%9A%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%99%E1%80%90-%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B7%E1%80%86%E1%80%BD%E1%80%B1-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%AF%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%92%E1%80%AE%E1%80%82%E1%80%9B%E1%80%AE%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%9C%E1%80%AD%E1%80%95%E1%80%BA-%E1%80%96%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B7%E1%80%95%E1%80%BD%E1%80%B2%E1%80%A1%E1%80%81%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%94%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%90%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA|title=ဒုတိယသမ္မတ ဦးမြင့်ဆွေ တောင်ကုတ်ဒီဂရီကောလိပ် ဖွင့်ပွဲအခမ်းအနား တက်ရောက်|accessdate=22 October 2020|archivedate=24 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201124125230/http://www.moe.gov.mm/?q=content%2F%E1%80%92%E1%80%AF%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%9A%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%99%E1%80%90-%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B7%E1%80%86%E1%80%BD%E1%80%B1-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%AF%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%92%E1%80%AE%E1%80%82%E1%80%9B%E1%80%AE%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%9C%E1%80%AD%E1%80%95%E1%80%BA-%E1%80%96%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B7%E1%80%95%E1%80%BD%E1%80%B2%E1%80%A1%E1%80%81%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%94%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%90%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA}}</ref> == သမိုင်းကြောင်း == ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဖေဖဝါရီလ ၂၃ ရက်နိမာ တောင်ကုတ်ကောလိပ်အနိန်နန့် စတင်ဖွင့်လှစ်ခရေ။ ၂၀၁၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၁ ရက်နိမာ တောင်ကုတ်ဒီဂရီကောလိပ်အဖြစ်သို့ တိုးမြှင့်ခရေ။ <ref>{{cite web|url=http://dctg.moe-st.gov.mm/?page_id=8|title=Background history of Taunggoke Degree College|accessdate=၈ ဂျန်နဝါရီ ၂၀၁၈|archivedate=25 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171225225721/http://dctg.moe-st.gov.mm/?page_id=8}}</ref> ၂၀၂၀ ခုနှစ် စတ်တင်ဘာလ ၁ ရက်နိမာ တောင်ကုတ်ဒီဂရီကောလိပ်မှ တောင်ကုတ်တက္ကသိုလ်အဖြစ်သို့ တိုးမြှင့်ခရေ။ <ref>{{cite web|url=https://internetjournal.media/%E1%80%90%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%80%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%BA-%E1%81%81%E1%81%86-%E1%80%81%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%A1%E1%80%AC%E1%80%86%E1%80%AE%E1%80%9A/|title=တက္ကသိုလ် ၁၆ ခုကို အာဆီယံဒေသမားနိုင်ငံများဟိ တက္ကသိုလ်တိကဲ့သို့ ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်း|access-date=5 September 2020|archive-date=27 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210227040236/https://internetjournal.media/%E1%80%90%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%80%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%BA-%E1%81%81%E1%81%86-%E1%80%81%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%A1%E1%80%AC%E1%80%86%E1%80%AE%E1%80%9A/}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:ရခိုင်ပြည်ဟိ တက္ကသိုလ်တိ]] [[Category:ရခိုင်ပြည်ဟိ တက္ကသိုလ်နန့် ကောလိပ်တိ]] [[Category:နိုင်ငံအလိုက် တက္ကသိုလ်နန့် ကောလိပ်တိ]] [[Category:တက္ကသိုလ်နန့် ကောလိပ်တိ]] [[Category:ရခိုင်ပြည်ဟိ ပညာရီး]] [[Category:ပညာရီး]] {{Myanmar-university-stub}} 7en1uesue9vw9qmegbjwo0sldkah784 Portal:ရခိုင်/အခြီခံအကြောင်းအရာတိ 0 5345 22479 20380 2026-11-11T16:31:15Z YaThaWinTha 42 22479 wikitext text/x-wiki {{Arakan Portals browsebar}} {{Flex columns |1 = {{Box-header colour|Major topics}} <categorytree depth="1">ရခိုင်အခြီခံအကြောင်းအရာတိ</categorytree> {{Box-footer}} |2 = {{Box-header colour|Major category}} <div class="mw-category-generated"> * 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင်အခြီခံအကြောင်းအရာတိ|ရခိုင်အခြီခံအကြောင်းအရာတိ]] * 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်နယ်|ရခိုင်ပြည်နယ်]] * 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်|ရခိုင်ပြည်]] * 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင်တိုင်း|ရခိုင်တိုင်း]] * 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင်ဘုရင့်နိုင်ငံ|ရခိုင်ဘုရင့်နိုင်ငံ]] * 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်လူမျိုး]] * 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း|ရခိုင်သမိုင်း]] * 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင် ပထဝီဝင်|ရခိုင် ပထဝီဝင်]] * 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင်နိုင်ငံရီး|ရခိုင်နိုင်ငံရီး]] * 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင်ဥပဒေ|ရခိုင်ဥပဒေ]] * 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင်စီးပွားရီး|ရခိုင်စီးပွားရီး]] * 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပညာရီး|ရခိုင်ပညာရီး]] * 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင်ယဥ်ကျေးမှု|ရခိုင်ယဥ်ကျေးမှု]] * 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင်ကျန်းမာရီး|ရခိုင်ကျန်းမာရီး]] * 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင်သိပ္ပံ|ရခိုင်သိပ္ပံ]] * 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင်သဘာဝ|ရခိုင်သဘာဝ]] * 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင်နည်းပညာ|ရခိုင်နည်းပညာ]] * 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင်သင်္ချာ|ရခိုင်သင်္ချာ]] * 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင်တိုင်းတာမှုတိ|ရခိုင်တိုင်းတာမှုတိ]] * 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင်စိတ်ပညာ|ရခိုင်စိတ်ပညာ]] * 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင်အတွေးအခေါ်|ရခိုင်အတွေးအခေါ်]] </div> {{Box-footer}} }} {{Portal navbar no header2}} <noinclude> [[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပိုတယ်တိ]] </noinclude> 7ulpgn96s4xvx20jm6hvu0pkbbwqnx4 ကဏ္ဍ:ရခိုင် စီးပွားရီးသမိုင်း 14 5685 22468 20602 2026-11-11T15:49:51Z YaThaWinTha 42 22468 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ရခိုင်စီးပွားရီး]] b6q30q7hs0h0qyvul5o8wez4jfc7om4 ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်ဟိ ပညာရီး 14 5802 22473 21751 2026-11-11T16:13:03Z YaThaWinTha 42 22473 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပညာရီး]] 2td840zmuosn4rayg57x6ol7l12a29p ကဏ္ဍ:ရခိုင်ယဥ်ကျေးမှု 14 6134 22478 21675 2026-11-11T16:30:45Z YaThaWinTha 42 22478 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:ယဉ်ကျေးမှု]] [[ကဏ္ဍ:ရခိုင်အခြီခံအကြောင်းအရာတိ]] o4tvluwb6x6rzimhodb21k5c1b273l3 တမ်းပလိတ်:If autoconfirmed 10 6600 22446 2026-11-11T12:26:15Z YaThaWinTha 42 Created page with "{{main other||{{#if:{{{1|<noinclude>a</noinclude>}}}|<{{{tag|span}}} class="autoconfirmed-show">{{{1|<noinclude>You are autoconfirmed.</noinclude>}}}</{{{tag|span}}}>}}{{#if:{{{2|<noinclude>a</noinclude>}}}|<{{{tag|span}}} class="unconfirmed-show">{{{2|<noinclude>You are not autoconfirmed.</noinclude>}}}</{{{tag|span}}}>}}}}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude>" 22446 wikitext text/x-wiki {{main other||{{#if:{{{1|<noinclude>a</noinclude>}}}|<{{{tag|span}}} class="autoconfirmed-show">{{{1|<noinclude>You are autoconfirmed.</noinclude>}}}</{{{tag|span}}}>}}{{#if:{{{2|<noinclude>a</noinclude>}}}|<{{{tag|span}}} class="unconfirmed-show">{{{2|<noinclude>You are not autoconfirmed.</noinclude>}}}</{{{tag|span}}}>}}}}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> mtg2mmwh084lcv2g61o7a221h1x7zpp တမ်းပလိတ်:Skip to bottom/styles.css 10 6601 22447 2026-11-11T12:29:22Z YaThaWinTha 42 Created page with "/* {{pp-template}} */ body.skin-vector-2022 .skip-to-toc, body.skin-timeless .skip-to-bottom, .skip-to-bottom-timeless { display: none; } body.skin-timeless .skip-to-bottom-timeless { display: inline; }" 22447 sanitized-css text/css /* {{pp-template}} */ body.skin-vector-2022 .skip-to-toc, body.skin-timeless .skip-to-bottom, .skip-to-bottom-timeless { display: none; } body.skin-timeless .skip-to-bottom-timeless { display: inline; } map9xze7bej86npr3gix0t0oal7jx3x တမ်းပလိတ်:Skip to bottom 10 6602 22448 2026-11-11T12:29:36Z YaThaWinTha 42 Created page with "<templatestyles src="Skip to bottom/styles.css" /> <ul>{{#ifeq: {{{abs|{{{absolute|}}}}}}|no|{{flatlist |style=border:1px solid #a9a9a9; font-size:85%; padding:1px 4px 0; float:right; margin:0.8em 9em 0.5em 0; |class=nomobile metadata <includeonly>noprint</includeonly> |1={{#ifeq:{{{notoc}}}|yes|<!-- nothing -->| <li class="skip-to-toc"> [[#toc|မာတိကာသို့ ကျော်လားရန်]]</li> }} <li> <span class="skip-to-bottom">#footer|အော..." 22448 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Skip to bottom/styles.css" /> <ul>{{#ifeq: {{{abs|{{{absolute|}}}}}}|no|{{flatlist |style=border:1px solid #a9a9a9; font-size:85%; padding:1px 4px 0; float:right; margin:0.8em 9em 0.5em 0; |class=nomobile metadata <includeonly>noprint</includeonly> |1={{#ifeq:{{{notoc}}}|yes|<!-- nothing -->| <li class="skip-to-toc"> [[#toc|မာတိကာသို့ ကျော်လားရန်]]</li> }} <li> <span class="skip-to-bottom">[[#footer|အောက်ခြီသို့ ကျော်လားရန်]]</span><span class="skip-to-bottom-timeless">[[#mw-footer|အောက်ခြီသို့ ကျော်လားရန်]]</span></li> }}|{{#tag:indicator|{{flatlist |style=border:1px solid #a9a9a9; font-size:90%; padding:1px 4px 0; |class=nomobile metadata <includeonly>noprint</includeonly> |1={{#ifeq:{{{notoc}}}|yes|<!-- nothing -->| <li class="skip-to-toc"> [[#toc|မာတိကာသို့ ကျော်လားရန်]]</li> }} <li> <span class="skip-to-bottom">[[#footer|အောက်ခြီသို့ ကျော်လားရန်]]</span><span class="skip-to-bottom-timeless">[[#mw-footer|အောက်ခြီသို့ ကျော်လားရန်]]</span></li> }}|name=00skiplinks}}}}</ul> <noinclude> {{documentation}} </noinclude> bm51iv51id2a35acjbty47fx2vbwki5 တမ်းပလိတ်:Skip to top 10 6603 22449 2026-11-11T12:30:54Z YaThaWinTha 42 Created page with "<div class="boilerplate nomobile metadata <includeonly> noprint</includeonly>" style="{{#switch: {{{abs|{{{absolute|}}}}}} |n |no |off=float:right|#default=position:absolute}}; bottom:0.3em; right:0; border:1px solid #a9a9a9; background:#fff;color:inherit; font-size:90%; padding:1px 4px 0">&uarr;&nbsp;[[#top|စာမျက်နှာ ထိပ်သို့]]</div><noinclude>{{documentation}}</noinclude>" 22449 wikitext text/x-wiki <div class="boilerplate nomobile metadata <includeonly> noprint</includeonly>" style="{{#switch: {{{abs|{{{absolute|}}}}}} |n |no |off=float:right|#default=position:absolute}}; bottom:0.3em; right:0; border:1px solid #a9a9a9; background:#fff;color:inherit; font-size:90%; padding:1px 4px 0">&uarr;&nbsp;[[#top|စာမျက်နှာ ထိပ်သို့]]</div><noinclude>{{documentation}}</noinclude> 4ygrli54zzfh6bjfhhojvsgc8q2qbe4 တမ်းပလိတ်:Wikipedians looking for help/styles.css 10 6604 22450 2026-11-11T12:35:06Z YaThaWinTha 42 Created page with ".looking-for-help { border: thin solid #a2a9b1; background-color: var(--background-color-interactive-subtle, #ecfcf4); padding: 0.2em 0.8em; } .looking-for-help-left { float:left; clear:left; margin:0.2em 1em 0.8em 1em; } .looking-for-help-center { margin: 0.2em auto; width: fit-content; } .looking-for-help-right { float:right; clear:right; margin:0.2em 1em 0.8em 1em; } .looking-for-help-refresh-tip { font-size:smaller; vertical-align:middle; }" 22450 sanitized-css text/css .looking-for-help { border: thin solid #a2a9b1; background-color: var(--background-color-interactive-subtle, #ecfcf4); padding: 0.2em 0.8em; } .looking-for-help-left { float:left; clear:left; margin:0.2em 1em 0.8em 1em; } .looking-for-help-center { margin: 0.2em auto; width: fit-content; } .looking-for-help-right { float:right; clear:right; margin:0.2em 1em 0.8em 1em; } .looking-for-help-refresh-tip { font-size:smaller; vertical-align:middle; } b0geii62hhvcvis4v4gnm7etp0sjhp5 တမ်းပလိတ်:Wikipedians looking for help 10 6605 22451 2026-11-11T12:36:09Z YaThaWinTha 42 Created page with "<templatestyles src="Wikipedians looking for help/styles.css"/> {{#ifexpr: <includeonly>({{yesno|{{{zero|}}}|yes=1|no=0}} OR {{PAGESINCAT:Wikipedians looking for help}})</includeonly><noinclude>3</noinclude> | <div class="looking-for-help looking-for-help-{{#switch:{{{align|}}}|center|c=center|left|l|L=left|#DEFAULT=right}} plainlinks" style="{{{style|}}}"> {{#ifeq: <includeonly>{{PAGESINCAT:Wikipedians looking for help}}</includeonly><noinclude>3</noinclude> | 1..." 22451 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Wikipedians looking for help/styles.css"/> {{#ifexpr: <includeonly>({{yesno|{{{zero|}}}|yes=1|no=0}} OR {{PAGESINCAT:Wikipedians looking for help}})</includeonly><noinclude>3</noinclude> | <div class="looking-for-help looking-for-help-{{#switch:{{{align|}}}|center|c=center|left|l|L=left|#DEFAULT=right}} plainlinks" style="{{{style|}}}"> {{#ifeq: <includeonly>{{PAGESINCAT:Wikipedians looking for help}}</includeonly><noinclude>3</noinclude> | 1 | အကူအညီတောင်းနီစွာ [[:Category:Wikipedians looking for help|ဝီကီးပီးဒီးယန်း တဦး]] ဟိပါရေ။ | {{#ifexpr: <includeonly>{{PAGESINCAT:Wikipedians looking for help}}</includeonly><noinclude>3</noinclude> = 0 | အကူအညီချေတောင်းနီရေ [[:Category:Wikipedians looking for help|ဝီကီးပီးဒီးယန်း]] မဟိပါ။ | အကူအညီချေတောင်းနီရေ [[:Category:Wikipedians looking for help|<!-- -->{{#switch: <includeonly>{{PAGESINCAT:Wikipedians looking for help}}</includeonly><noinclude>3</noinclude> |0=မဟိ |1=တဦး |2=နှစ်ဦး |3=သုံးဦး |4=ပခက်ချေဦး |5=ငါးဦး |6=ခြောက်ဦး |7=ခနစ်ဦး |8=ရှစ်ဦး |9=ကိုးဦး |10=ဆယ်ဦး |11=ဆေ့တိုက်ဦး |12=ဆေ့နှိုက်ဦး |#DEFAULT=<includeonly>{{PAGESINCAT:Wikipedians looking for help}}</includeonly><noinclude>3</noinclude> ဦး }}]] ဟိပါရေ။ }} }}{{#switch: {{{norefresh|}}} |y|yes|1=|#DEFAULT=&nbsp;([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=purge}} {{tooltip|ပြန်ပနာရယူဖို့|class=looking-for-help-refresh-tip|ဒေတန်ဖိုးသည် စာမျက်နှာ၏ ကက်ရှ်ဗားရှင်းမှ ဖြစ်နှိုင်ပါရေ။ ပြန်ပနာရယူခြင်းနန့် အရွီအတွက်ကို အသစ်ပြောင်းနှိုင်ပါရေ။|dotted=no}}])}}</div>}}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> nnd0lfj7ahkwqrp5pzg67bvpluyi5g5 22452 22451 2026-11-11T12:47:03Z YaThaWinTha 42 22452 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Wikipedians looking for help/styles.css"/> {{#ifexpr: <includeonly>({{yesno|{{{zero|}}}|yes=1|no=0}} OR {{PAGESINCAT:Wikipedians looking for help}})</includeonly><noinclude>3</noinclude> | <div class="looking-for-help looking-for-help-{{#switch:{{{align|}}}|center|c=center|left|l|L=left|#DEFAULT=right}} plainlinks" style="{{{style|}}}"> {{#ifeq: <includeonly>{{PAGESINCAT:Wikipedians looking for help}}</includeonly><noinclude>3</noinclude> | 1 | အကူအညီတောင်းနီစွာ [[:Category:Wikipedians looking for help|ဝီကီးပီးဒီးယန်း တဦး]] ဟိပါရေ။ | {{#ifexpr: <includeonly>{{PAGESINCAT:Wikipedians looking for help}}</includeonly><noinclude>3</noinclude> = 0 | အကူအညီချေတောင်းနီရေ [[:Category:Wikipedians looking for help|ဝီကီးပီးဒီးယန်း]] မဟိပါ။ | အကူအညီချေတောင်းနီရေ [[:Category:Wikipedians looking for help|<!-- -->{{#switch: <includeonly>{{PAGESINCAT:Wikipedians looking for help}}</includeonly><noinclude>၃</noinclude> |၀=မဟိ |၁=တဦး |၂=နှစ်ဦး |၃=သုံးဦး |၄=ပခက်ချေဦး |၅=ငါးဦး |၆=ခြောက်ဦး |၇=ခနစ်ဦး |၈=ရှစ်ဦး |၉=ကိုးဦး |၁၀=ဆယ်ဦး |၁၁=ဆေ့တိုက်ဦး |၁၂=ဆေ့နှိုက်ဦး |#DEFAULT=<includeonly>{{PAGESINCAT:Wikipedians looking for help}}</includeonly><noinclude>၃</noinclude> ဦး }}]] ဟိပါရေ။ }} }}{{#switch: {{{norefresh|}}} |y|yes|1=|#DEFAULT=&nbsp;([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=purge}} {{tooltip|ပြန်ပနာရယူဖို့|class=looking-for-help-refresh-tip|ဒေတန်ဖိုးသည် စာမျက်နှာ၏ ကက်ရှ်ဗားရှင်းမှ ဖြစ်နှိုင်ပါရေ။ ပြန်ပနာရယူခြင်းနန့် အရွီအတွက်ကို အသစ်ပြောင်းနှိုင်ပါရေ။|dotted=no}}])}}</div>}}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> b1sf416wov8r8l1f2kyab96lo16f6ss 22453 22452 2026-11-11T12:48:51Z YaThaWinTha 42 22453 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Wikipedians looking for help/styles.css"/> {{#ifexpr: <includeonly>({{yesno|{{{zero|}}}|yes=1|no=0}} OR {{PAGESINCAT:Wikipedians looking for help}})</includeonly><noinclude>3</noinclude> | <div class="looking-for-help looking-for-help-{{#switch:{{{align|}}}|center|c=center|left|l|L=left|#DEFAULT=right}} plainlinks" style="{{{style|}}}"> {{#ifeq: <includeonly>{{PAGESINCAT:Wikipedians looking for help}}</includeonly><noinclude>3</noinclude> | 1 | အကူအညီတောင်းနီစွာ [[:Category:Wikipedians looking for help|ဝီကီးပီးဒီးယန်း တဦး]] ဟိပါရေ။ | {{#ifexpr: <includeonly>{{PAGESINCAT:Wikipedians looking for help}}</includeonly><noinclude>3</noinclude> = 0 | အကူအညီချေတောင်းနီရေ [[:Category:Wikipedians looking for help|ဝီကီးပီးဒီးယန်း]] မဟိပါ။ | အကူအညီချေတောင်းနီရေ [[:Category:Wikipedians looking for help|<!-- -->{{#switch: <includeonly>{{PAGESINCAT:Wikipedians looking for help}}</includeonly><noinclude>3</noinclude> |0=မဟိ |1=တဦး |2=နှစ်ဦး |3=သုံးဦး |4=ပခက်ချေဦး |5=ငါးဦး |6=ခြောက်ဦး |7=ခနစ်ဦး |8=ရှစ်ဦး |9=ကိုးဦး |10=ဆယ်ဦး |11=ဆေ့တိုက်ဦး |12=ဆေ့နှိုက်ဦး |#DEFAULT=<includeonly>{{PAGESINCAT:Wikipedians looking for help}}</includeonly><noinclude>3</noinclude> ဦး }}]] ဟိပါရေ။ }} }}{{#switch: {{{norefresh|}}} |y|yes|1=|#DEFAULT=&nbsp;([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=purge}} {{tooltip|ပြန်ပနာရယူဖို့|class=looking-for-help-refresh-tip|ဒေတန်ဖိုးသည် စာမျက်နှာ၏ ကက်ရှ်ဗားရှင်းမှ ဖြစ်နှိုင်ပါရေ။ ပြန်ပနာရယူခြင်းနန့် အရွီအတွက်ကို အသစ်ပြောင်းနှိုင်ပါရေ။|dotted=no}}])}}</div>}}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> nnd0lfj7ahkwqrp5pzg67bvpluyi5g5 22454 22453 2026-11-11T12:52:01Z YaThaWinTha 42 22454 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Wikipedians looking for help/styles.css"/> {{#ifexpr: <includeonly>({{yesno|{{{zero|}}}|yes=1|no=0}} OR {{PAGESINCAT:Wikipedians looking for help|R}})</includeonly><noinclude>3</noinclude> | <div class="looking-for-help looking-for-help-{{#switch:{{{align|}}}|center|c=center|left|l|L=left|#DEFAULT=right}} plainlinks" style="{{{style|}}}"> {{#ifeq: <includeonly>{{PAGESINCAT:Wikipedians looking for help|R}}</includeonly><noinclude>3</noinclude> | 1 | အကူအညီတောင်းနီစွာ [[:Category:Wikipedians looking for help|ဝီကီးပီးဒီးယန်း တဦး]] ဟိပါရေ။ | {{#ifexpr: <includeonly>{{PAGESINCAT:Wikipedians looking for help|R}}</includeonly><noinclude>3</noinclude> = 0 | အကူအညီချေတောင်းနီရေ [[:Category:Wikipedians looking for help|ဝီကီးပီးဒီးယန်း]] မဟိပါ။ | အကူအညီချေတောင်းနီရေ [[:Category:Wikipedians looking for help|<!-- -->{{#switch: <includeonly>{{PAGESINCAT:Wikipedians looking for help|R}}</includeonly><noinclude>3</noinclude> |0=မဟိ |1=တဦး |2=နှစ်ဦး |3=သုံးဦး |4=ပခက်ချေဦး |5=ငါးဦး |6=ခြောက်ဦး |7=ခနစ်ဦး |8=ရှစ်ဦး |9=ကိုးဦး |10=ဆယ်ဦး |11=ဆေ့တိုက်ဦး |12=ဆေ့နှိုက်ဦး |#DEFAULT=<includeonly>{{PAGESINCAT:Wikipedians looking for help|R}}</includeonly><noinclude>3</noinclude> ဦး }}]] ဟိပါရေ။ }} }}{{#switch: {{{norefresh|}}} |y|yes|1=|#DEFAULT=&nbsp;([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=purge}} {{tooltip|ပြန်ပနာရယူဖို့|class=looking-for-help-refresh-tip|ဒေတန်ဖိုးသည် စာမျက်နှာ၏ ကက်ရှ်ဗားရှင်းမှ ဖြစ်နှိုင်ပါရေ။ ပြန်ပနာရယူခြင်းနန့် အရွီအတွက်ကို အသစ်ပြောင်းနှိုင်ပါရေ။|dotted=no}}])}}</div>}}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> b3v3st2h39jkzop600kfu1nwv4iaerk Module:Shortcut/styles.css 828 6606 22455 2026-11-11T12:54:21Z YaThaWinTha 42 Created page with "/* {{pp-template}} */ .module-shortcutboxplain { float: right; margin: 0 0 0 1em; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); background-color: var(--background-color-base, #fff); padding: 0.3em 0.6em 0.2em 0.6em; text-align: center; font-size: 85%; } .module-shortcutboxleft { float: left; margin: 0 1em 0 0; } .module-shortcutlist { display: inline-block; border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); margin-bottom: 0.2em; } .module-s..." 22455 sanitized-css text/css /* {{pp-template}} */ .module-shortcutboxplain { float: right; margin: 0 0 0 1em; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); background-color: var(--background-color-base, #fff); padding: 0.3em 0.6em 0.2em 0.6em; text-align: center; font-size: 85%; } .module-shortcutboxleft { float: left; margin: 0 1em 0 0; } .module-shortcutlist { display: inline-block; border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); margin-bottom: 0.2em; } .module-shortcutboxplain ul { font-weight: bold; } .module-shortcutanchordiv { position: relative; top: -3em; } li .module-shortcutanchordiv { float: right; /* IE/Edge in list items */ } .mbox-imageright .module-shortcutboxplain { padding: 0.4em 1em; line-height: 1.3; margin: 0; float: initial; } iy0abv0s7wkq06bjcild5vh6fo8vjrr ဝီကီးပီးဒီးယား:စကားဝိုင်း/Header 4 6607 22456 2026-11-11T13:18:17Z YaThaWinTha 42 Created page with "<noinclude>{{pp-protected|small=yes}}</noinclude><includeonly><!-- Adds protection template automatically if page is semi-protected-->{{#ifeq:{{PROTECTIONLEVEL:edit}}|autoconfirmed|{{pp|1=vandalism|action=edit|small=yes|expiry=}}}} </includeonly>{{Skip to bottom}}{{Skip to top}}__NEWSECTIONLINK__<!-- --><div style="margin: 1em 0;background:var(--background-color-progressive-subtle, #f1f4fd);color:inherit; padding: 15px; border-radius:3px; border: 1px solid #36c;"> {{-}}<..." 22456 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{pp-protected|small=yes}}</noinclude><includeonly><!-- Adds protection template automatically if page is semi-protected-->{{#ifeq:{{PROTECTIONLEVEL:edit}}|autoconfirmed|{{pp|1=vandalism|action=edit|small=yes|expiry=}}}} </includeonly>{{Skip to bottom}}{{Skip to top}}__NEWSECTIONLINK__<!-- --><div style="margin: 1em 0;background:var(--background-color-progressive-subtle, #f1f4fd);color:inherit; padding: 15px; border-radius:3px; border: 1px solid #36c;"> {{-}}<div style="font-size: 1.5em; margin-bottom:10px; line-height:1.4; max-width:600px;">သာလီစွပါ၊ ကြိုဆိုပါယင့်ဦ ဝီကီးပီးဒီးယား ဇာပိုင်အသုံးပြုရဖို့လဲ(သို့) ဝီကီးပီးဒီးယားနန့်ဆိုင်ရာတိကို ဒေကမီးပါ </div> * တခြားမီးခွန်းအမျိုးအစားတိအတွက် [[Special:Search|ယှာဖွီဖို့ကွက်လပ်]]ကို အသုံးပြုပါ၊ [[Wikipedia:Reference desk|ကိုးကားချက်ဌာန]] သို့မဟုတ် [[Help:Contents|အကူအညီ:အကြောင်းအရာတိ]]ကို ကြေ့ပါ။ သပ်သပ်ဆောင်းပါးတခုနန့် ပတ်သက်ပြီးကေ မှတ်ချက်ဟိပါက ယင်းဆောင်းပါး၏ [[Help:ဆွီးနွီးချက်တိ|ဆွီးနွီးရာစာမျက်နှာ]]ကို အသုံးပြုပါ။ * သင့်အီးမီးလ်လိပ်စာ သို့မဟုတ် တခြားဆက်သွီရန်အချက်အလက်တိကို '''မပီးပါကေ့'''။ အဖြေတိကို ဒေစာမျက်နှာထက်မာရာ ပီးပါဖို့။ * သင့်မီးခွန်းသည် ဝီကီးပီးဒီးယားဟိ ဆောင်းပါး၊ မူကြမ်းဆောင်းပါး သို့မဟုတ် တခြားစာမျက်နှာတခုအကြောင်း ဖြစ်ကေ ဇာပိုင်စာမျက်နှာဖြစ်စွာကို ပြောပြပါ။ * တည်းဖြတ်နီစဉ် ပြဿနာဟိနီပါက [[Wikipedia:ဇာပိုင်တည်းဖြတ်ဖို့လဲ|ဇာပိုင်တီးဖြတ်ကိရိယာ]]ကို အသုံးပြုနေပါလေ့？ * သင့်မီးခွန်းကို ဖြေကြားခြင်း ဟိ/မဟိ ဒေစာမျက်နှာကို ပြန်လည်စစ်ဆီးပါ။ * အချိန်နန့်တပြီီးညီ အကူအညီချေအတွက် [[wikipedia:IRC/wikipedia-rki-help|ကျနော်ရို့၏ IRC အကူအညီ]]ကို အသုံးပြုပါ။ * '''တီးဖြတ်သူအသစ်တိ'''သည် အစပြုသူတိအတွက် အကူအညီပီးရာနီရာဖြစ်တေ '''[[Wikipedia:Teahouse|စကားဝိုင်း]]'''ကို ပိုနှစ်သက်နှိုင်ပါရေ (ယကေလေ့ နှစ်နီရာမာ မမေးပါကေ့)။ <div class="plainlinks" style="margin-top:30px" align="center">[{{fullurl:Wikipedia:Help_desk|action=edit&section=new}}<span class="mw-ui-button mw-ui-progressive" style="line-height:1.4">မီးခွန်းမီးဖို့</span>]</div> {{If autoconfirmed| |'''ဒေစာမျက်နှာကို တီးဖြတ်လို့ မရပါလား？''' {{edit|Special:MyTalk|သင့်ဆွီးနွီးရာစာမျက်နှာမာ အကူအညီတောင်းဖို့ ဒေလင့်ခ်ကို အသုံးပြုပါ|section=new|preload=Help:Contents/helpmepreload|preloadtitle=ငါ့ကို ကူညီပါ！}}; စေတနာ့ဝန်ထမ်းတဦးစွာ မကြာခင် သင့်ထံ လာရောက်ကူညီပါလီဖို့။}} </div> {{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Wikipedia:Help desk|<!-- Transclude on help desk only --> [[Category:Wikipedia help forums|{{PAGENAME}}]] [[Category:Non-talk pages that are automatically signed]] [[Category:Pages automatically checked for incorrect links]] }} 7clq6u3ls4eg06g3y33qne51oq8wgyx တမ်းပလိတ်:Pp-move-indef 10 6608 22457 2026-11-11T13:20:43Z YaThaWinTha 42 Created page with "<includeonly>{{#invoke:Pp-move-indef|main}}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} <!-- Categories go on the /doc subpage, and interwikis go on Wikidata. --> </noinclude>" 22457 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Pp-move-indef|main}}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} <!-- Categories go on the /doc subpage, and interwikis go on Wikidata. --> </noinclude> ige1ruktwt70sig3zmubaou2g290avd Module:Pp-move-indef 828 6609 22458 2026-11-11T13:21:30Z YaThaWinTha 42 Created page with "-- This module implements [[Template:Pp-move-indef]]. local p = {} function p.main(title) if type(title) == 'string' then title = mw.title.new(title) elseif type(title) ~= 'table' or not title.text or not title.getContent then -- The title parameter is absent or not a title object. It could be a -- frame object if we are being called from #invoke. title = mw.title.getCurrentTitle() end local level = title and title.protectionLevels and title.protectio..." 22458 Scribunto text/plain -- This module implements [[Template:Pp-move-indef]]. local p = {} function p.main(title) if type(title) == 'string' then title = mw.title.new(title) elseif type(title) ~= 'table' or not title.text or not title.getContent then -- The title parameter is absent or not a title object. It could be a -- frame object if we are being called from #invoke. title = mw.title.getCurrentTitle() end local level = title and title.protectionLevels and title.protectionLevels.move and title.protectionLevels.move[1] local namespace = title and title.namespace local category if level == 'sysop' or level == 'templateeditor' then if namespace == 2 or namespace == 3 then category = 'ရွိ့ပြောင်းခြင်းက ကာကွယ်ထားရေ ဝီကီးပီးဒီးယား အသုံးပြုသူနန့် အသုံးပြုသူ ဆွီးနွီးချက် စာမျက်နှာတိ' elseif namespace == 4 or namepace == 12 then category = 'ရွိ့ပြောင်းခြင်းက ကာကွယ်ထားရေ ဝီကီးပီးဒီးယား ပရောဂျက် စာမျက်နှာတိ' elseif namespace == 100 then category = 'Wikipedia move-protected portals' elseif title.isTalkPage then category = 'ရွိ့ပြောင်းခြင်းက ကာကွယ်ထားရေ ဝီကီးပီးဒီးယား ဆွီးနွီးချက် စာမျက်နှာတိ' else category = 'ရွိ့ပြောင်းခြင်းက အကန့်အသတ်မဟိ ကာကွယ်ထားရေ ဝီကီးပီးဒီးယား စာမျက်နှာတိ' end else category = 'ကာကွယ်မှုတမ်းပလိတ် မှားယွင်းနီရေ ဝီကီးပီးဒီးယားစာမျက်နှာတိ' end return string.format( '[[%s:%s|%s]]', mw.site.namespaces[14].name, -- "Category" category, title.text -- equivalent of {{PAGENAME}} ) end return p iwxjcc19m7ukidqj2clr63o50oh0nxw ဝီကီးပီးဒီးယား:စကားဝိုင်း 4 6610 22459 2026-11-11T13:22:59Z YaThaWinTha 42 Created page with "{{pp-move-indef|small=yes}} {{/Header}} <div style="width:51%;">__TOC__</div>" 22459 wikitext text/x-wiki {{pp-move-indef|small=yes}} {{/Header}} <div style="width:51%;">__TOC__</div> jbvhn2dtiyl3bfjenunw850yx6vuxcc ဝီကီးပီးဒီးယား:Teahouse/Header/styles.css 4 6611 22460 2026-11-11T13:35:23Z YaThaWinTha 42 Created page with "#teahouseheader .main { border: 3px solid #758c00; background-color: #e1e6db; color: inherit; border-radius:1em; padding: 1em; } #teahouseheader .host { min-width: 170px; max-width: 230px; margin-top: 2em; clear: right; } #teahouseheader .action { padding: 5px; display: inline-block; } #teahouseheader .mainaction { font-size: 2em; display: block; } #teahouseheader .announcements { text-align: center; color: #525563; font-size: 1.2em; padding: .5em; bord..." 22460 wikitext text/x-wiki #teahouseheader .main { border: 3px solid #758c00; background-color: #e1e6db; color: inherit; border-radius:1em; padding: 1em; } #teahouseheader .host { min-width: 170px; max-width: 230px; margin-top: 2em; clear: right; } #teahouseheader .action { padding: 5px; display: inline-block; } #teahouseheader .mainaction { font-size: 2em; display: block; } #teahouseheader .announcements { text-align: center; color: #525563; font-size: 1.2em; padding: .5em; border: 3px double #CCC; } #teahouseheader .footer { border: 1px solid #a9a9a9; font-size:85%; width:auto; margin-left:auto; margin-right:auto; } .thh-toc { background: none; width: 30%; min-width: 20em; clear: right; float: right; margin-left: 5px; margin-top: 5px; overflow: auto; } .thh-toc .toctext { /* Fix horizontal overflow on narrow viewports */ word-break: break-word; } @media (max-width: 720px) { #teahouseheader .mainaction, #teahouseheader .action { width: 100%; display: block; box-sizing: border-box; } #teahouseheader .action .mw-ui-button { width: 100%; max-width: 30em; } #teahouseheader .mainaction .mw-ui-button { max-width: 15em; } .thh-left { max-width: 50%; } .thh-left img { max-width: 100%; height: auto; } } @media (max-width: 1200px) { #teahouseheader .nosmall { display: none !important; } } @media (min-width: 1201px) { #teahouseheader .mainaction { margin-top: 2em; } } @media (min-width: 1600px) { #teahouseheader .thh-smallscreenclear { display: none; } } .teahouse-title { background: #e1e6db; border-left:solid 1.5px #758c00; border-right:solid 1.5px #758c00; border-radius:0.25em; padding:4px; } .teahouse-title-colon { color: #a0a0a0; } @media screen { html.skin-theme-clientpref-night #teahouseheader .main { background: #293626; } html.skin-theme-clientpref-night .teahouse-title { background: #293626; } html.skin-theme-clientpref-night .teahouse-title-colon { color: #616161; } } @media screen and (prefers-color-scheme: dark) { html.skin-theme-clientpref-os #teahouseheader .main { background: #293626; } html.skin-theme-clientpref-os .teahouse-title { background: #293626; } html.skin-theme-clientpref-os .teahouse-title-colon { color: #616161; } } hsre3mj00j165b9au3svtswznspolil တမ်းပလိတ်:Teahouse/Header/styles.css 10 6612 22461 2026-11-11T13:47:31Z YaThaWinTha 42 Created page with "#teahouseheader .main { border: 3px solid #758c00; background-color: #e1e6db; color: inherit; border-radius:1em; padding: 1em; } #teahouseheader .host { min-width: 170px; max-width: 230px; margin-top: 2em; clear: right; } #teahouseheader .action { padding: 5px; display: inline-block; } #teahouseheader .mainaction { font-size: 2em; display: block; } #teahouseheader .announcements { text-align: center; color: #525563; font-size: 1.2em; padding: .5em; bord..." 22461 sanitized-css text/css #teahouseheader .main { border: 3px solid #758c00; background-color: #e1e6db; color: inherit; border-radius:1em; padding: 1em; } #teahouseheader .host { min-width: 170px; max-width: 230px; margin-top: 2em; clear: right; } #teahouseheader .action { padding: 5px; display: inline-block; } #teahouseheader .mainaction { font-size: 2em; display: block; } #teahouseheader .announcements { text-align: center; color: #525563; font-size: 1.2em; padding: .5em; border: 3px double #CCC; } #teahouseheader .footer { border: 1px solid #a9a9a9; font-size:85%; width:auto; margin-left:auto; margin-right:auto; } .thh-toc { background: none; width: 30%; min-width: 20em; clear: right; float: right; margin-left: 5px; margin-top: 5px; overflow: auto; } .thh-toc .toctext { /* Fix horizontal overflow on narrow viewports */ word-break: break-word; } @media (max-width: 720px) { #teahouseheader .mainaction, #teahouseheader .action { width: 100%; display: block; box-sizing: border-box; } #teahouseheader .action .mw-ui-button { width: 100%; max-width: 30em; } #teahouseheader .mainaction .mw-ui-button { max-width: 15em; } .thh-left { max-width: 50%; } .thh-left img { max-width: 100%; height: auto; } } @media (max-width: 1200px) { #teahouseheader .nosmall { display: none !important; } } @media (min-width: 1201px) { #teahouseheader .mainaction { margin-top: 2em; } } @media (min-width: 1600px) { #teahouseheader .thh-smallscreenclear { display: none; } } .teahouse-title { background: #e1e6db; border-left:solid 1.5px #758c00; border-right:solid 1.5px #758c00; border-radius:0.25em; padding:4px; } .teahouse-title-colon { color: #a0a0a0; } @media screen { html.skin-theme-clientpref-night #teahouseheader .main { background: #293626; } html.skin-theme-clientpref-night .teahouse-title { background: #293626; } html.skin-theme-clientpref-night .teahouse-title-colon { color: #616161; } } @media screen and (prefers-color-scheme: dark) { html.skin-theme-clientpref-os #teahouseheader .main { background: #293626; } html.skin-theme-clientpref-os .teahouse-title { background: #293626; } html.skin-theme-clientpref-os .teahouse-title-colon { color: #616161; } } hsre3mj00j165b9au3svtswznspolil တမ်းပလိတ်:Huge 10 6613 22462 2026-11-11T13:51:05Z YaThaWinTha 42 Created page with "{{safesubst<noinclude />:#switch: {{{valign|sub}}} | normal = <span style="line-height:{{{3|{{{2|180%}}}}}}"><span style="font-size:{{{2|180%}}};">{{{1}}}</span></span> | #default=<span style="vertical-align:{{{valign|sub}}};"><span style="vertical-align:{{{valign|sub}}};line-height:{{{3|{{{2|180%}}}}}}"><span style="font-size:{{{2|180%}}}; vertical-align:{{{valign|sub}}};">{{{1}}}</span></span></span> }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude>" 22462 wikitext text/x-wiki {{safesubst<noinclude />:#switch: {{{valign|sub}}} | normal = <span style="line-height:{{{3|{{{2|180%}}}}}}"><span style="font-size:{{{2|180%}}};">{{{1}}}</span></span> | #default=<span style="vertical-align:{{{valign|sub}}};"><span style="vertical-align:{{{valign|sub}}};line-height:{{{3|{{{2|180%}}}}}}"><span style="font-size:{{{2|180%}}}; vertical-align:{{{valign|sub}}};">{{{1}}}</span></span></span> }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> 4kx1bbjw1cj9hu44bd5id17x5cvsmnm တမ်းပလိတ်:Pb 10 6614 22463 2026-11-11T13:52:18Z YaThaWinTha 42 Created page with "<div class="paragraphbreak" style="margin-top:0.5em"></div><noinclude>{{documentation}}</noinclude>" 22463 wikitext text/x-wiki <div class="paragraphbreak" style="margin-top:0.5em"></div><noinclude>{{documentation}}</noinclude> r8flwbox6t79tbhxblur1xf3iyaqaec တမ်းပလိတ်:Random subpage 10 6615 22464 2026-11-11T13:53:12Z YaThaWinTha 42 Created page with "<includeonly>{{ {{{1|{{{page|}}}}}}/{{ #invoke: random | number | 1 = {{{2|{{{start|1}}}}}} | 2 = {{{3|{{{end|2}}}}}} | same = {{{same|}}} }} }}</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude>" 22464 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{ {{{1|{{{page|}}}}}}/{{ #invoke: random | number | 1 = {{{2|{{{start|1}}}}}} | 2 = {{{3|{{{end|2}}}}}} | same = {{{same|}}} }} }}</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> 38lzm7mwqi37l3n0nqz3zu98bidr5cq Module:Random 828 6616 22465 2026-11-11T13:54:32Z YaThaWinTha 42 Created page with "-- This module contains a number of functions that make use of random numbers. local cfg = {} -------------------------------------------------------------------------------------- -- Configuration -------------------------------------------------------------------------------------- -- Set this to true if your wiki has a traffic rate of less than one edit every two minutes or so. -- This will prevent the same "random" number being generated many times in a row until..." 22465 Scribunto text/plain -- This module contains a number of functions that make use of random numbers. local cfg = {} -------------------------------------------------------------------------------------- -- Configuration -------------------------------------------------------------------------------------- -- Set this to true if your wiki has a traffic rate of less than one edit every two minutes or so. -- This will prevent the same "random" number being generated many times in a row until a new edit is made -- to the wiki. This setting is only relevant if the |same= parameter is set. cfg.lowTraffic = false -- If cfg.lowTraffic is set to true, and the |same= parameter is set, this value is used for the refresh rate of the random seed. -- This is the number of seconds until the seed is changed. Getting this right is tricky. If you set it too high, the same number -- will be returned many times in a row. If you set it too low, you may get different random numbers appearing on the same page, -- particularly for pages that take many seconds to process. cfg.seedRefreshRate = 60 -------------------------------------------------------------------------------------- -- End configuration -------------------------------------------------------------------------------------- local p = {} -- For functions available from other Lua modules. local l = {} -- For functions not available from other Lua modules, but that need to be accessed using table keys. local yesno = require('Module:Yesno') local makeList = require('Module:List').makeList -------------------------------------------------------------------------------------- -- Helper functions -------------------------------------------------------------------------------------- local function raiseError(msg) -- This helps to generate a wikitext error. It is the calling function's responsibility as to how to include it in the output. return mw.ustring.format('<b class="error">[[Module:Random]] error: %s.</b>', msg) end -------------------------------------------------------------------------------------- -- random number function -------------------------------------------------------------------------------------- local function getBigRandom(l, u) -- Gets a random integer between l and u, and is not limited to RAND_MAX. local r = 0 local n = 2^math.random(30) -- Any power of 2. local limit = math.ceil(53 / (math.log(n) / math.log(2))) for i = 1, limit do r = r + math.random(0, n - 1) / (n^i) end return math.floor(r * (u - l + 1)) + l end function l.number(args) -- Gets a random number. first = tonumber(args[1]) second = tonumber(args[2]) -- This needs to use if statements as math.random won't accept explicit nil values as arguments. if first then if second then if first > second then -- Second number cannot be less than the first, or it causes an error. first, second = second, first end return getBigRandom(first, second) else return getBigRandom(1, first) end else return math.random() end end -------------------------------------------------------------------------------------- -- Date function -------------------------------------------------------------------------------------- function l.date(args) -- This function gets random dates, and takes timestamps as positional arguments. -- With no arguments specified, it outputs a random date in the current year. -- With two arguments specified, it outputs a random date between the timestamps. -- With one argument specified, the date is a random date between the unix epoch (1 Jan 1970) and the timestamp. -- The output can be formatted using the "format" argument, which works in the same way as the #time parser function. -- The default format is the standard Wikipedia timestamp. local lang = mw.language.getContentLanguage() local function getDate(format, ts) local success, date = pcall(lang.formatDate, lang, format, ts) if success then return date end end local function getUnixTimestamp(ts) local unixts = getDate('U', ts) if unixts then return tonumber(unixts) end end local t1 = args[1] local t2 = args[2] -- Find the start timestamp and the end timestamp. local startTimestamp, endTimestamp if not t1 then -- Find the first and last second in the current year. local currentYear = tonumber(getDate('Y')) local currentYearStartUnix = tonumber(getUnixTimestamp('1 Jan ' .. tostring(currentYear))) local currentYearEndUnix = tonumber(getUnixTimestamp('1 Jan ' .. tostring(currentYear + 1))) - 1 startTimestamp = '@' .. tostring(currentYearStartUnix) -- @ is used to denote Unix timestamps with lang:formatDate. endTimestamp = '@' .. tostring(currentYearEndUnix) elseif t1 and not t2 then startTimestamp = '@0' -- the Unix epoch, 1 January 1970 endTimestamp = t1 elseif t1 and t2 then startTimestamp = t1 endTimestamp = t2 end -- Get Unix timestamps and return errors for bad input (or for bugs in the underlying PHP library, of which there are unfortunately a few) local startTimestampUnix = getUnixTimestamp(startTimestamp) local endTimestampUnix = getUnixTimestamp(endTimestamp) if not startTimestampUnix then return raiseError('"' .. tostring(startTimestamp) .. '" was not recognised as a valid timestamp') elseif not endTimestampUnix then return raiseError('"' .. tostring(endTimestamp) .. '" was not recognised as a valid timestamp') elseif startTimestampUnix > endTimestampUnix then return raiseError('the start date must not be later than the end date (start date: "' .. startTimestamp .. '", end date: "' .. endTimestamp .. '")') end -- Get a random number between the two Unix timestamps and return it using the specified format. local randomTimestamp = getBigRandom(startTimestampUnix, endTimestampUnix) local dateFormat = args.format or 'H:i, d F Y (T)' local result = getDate(dateFormat, '@' .. tostring(randomTimestamp)) if result then return result else return raiseError('"' .. dateFormat .. '" is not a valid date format') end end -------------------------------------------------------------------------------------- -- List functions -------------------------------------------------------------------------------------- local function randomizeArray(t, limit) -- Randomizes an array. It works by iterating through the list backwards, each time swapping the entry -- "i" with a random entry. Courtesy of Xinhuan at http://forums.wowace.com/showthread.php?p=279756 -- If the limit parameter is set, the array is shortened to that many elements after being randomized. -- The lowest possible value is 0, and the highest possible is the length of the array. local len = #t for i = len, 2, -1 do local r = math.random(i) t[i], t[r] = t[r], t[i] end if limit and limit < len then local ret = {} for i, v in ipairs(t) do if i > limit then break end ret[i] = v end return ret else return t end end local function removeBlanks(t) -- Removes blank entries from an array so that it can be used with ipairs. local ret = {} for k, v in pairs(t) do if type(k) == 'number' then table.insert(ret, k) end end table.sort(ret) for i, v in ipairs(ret) do ret[i] = t[v] end return ret end local function makeSeparator(sep) if sep == 'space' then -- Include an easy way to use spaces as separators. return ' ' elseif sep == 'newline' then -- Ditto for newlines return '\n' elseif type(sep) == 'string' then -- If the separator is a recognised MediaWiki separator, use that. Otherwise use the value of sep if it is a string. local mwseparators = {'dot', 'pipe', 'comma', 'tpt-languages'} for _, mwsep in ipairs(mwseparators) do if sep == mwsep then return mw.message.new( sep .. '-separator' ):plain() end end return sep end end local function makeRandomList(args) local list = removeBlanks(args) list = randomizeArray(list, tonumber(args.limit)) return list end function l.item(args) -- Returns a random item from a numbered list. local list = removeBlanks(args) local len = #list if len >= 1 then return list[math.random(len)] end end function l.list(args) -- Randomizes a list and concatenates the result with a separator. local list = makeRandomList(args) local sep = makeSeparator(args.sep or args.separator) return table.concat(list, sep) end function l.text_list(args) -- Randomizes a list and concatenates the result, text-style. Accepts separator and conjunction arguments. local list = makeRandomList(args) local sep = makeSeparator(args.sep or args.separator) local conj = makeSeparator(args.conj or args.conjunction) return mw.text.listToText(list, sep, conj) end function l.array(args) -- Returns a Lua array, randomized. For use from other Lua modules. return randomizeArray(args.t, args.limit) end -------------------------------------------------------------------------------------- -- HTML list function -------------------------------------------------------------------------------------- function l.html_list(args, listType) -- Randomizes a list and turns it into an HTML list. Uses [[Module:List]]. listType = listType or 'bulleted' local listArgs = makeRandomList(args) -- Arguments for [[Module:List]]. for k, v in pairs(args) do if type(k) == 'string' then listArgs[k] = v end end return makeList(listType, listArgs) end -------------------------------------------------------------------------------------- -- The main function. Called from other Lua modules. -------------------------------------------------------------------------------------- function p.main(funcName, args, listType) -- Sets the seed for the random number generator and passes control over to the other functions. local same = yesno(args.same) if not same then -- Generates a different number every time the module is called, even from the same page. -- This is because of the variability of os.clock (the time in seconds that the Lua script has been running for). math.randomseed(mw.site.stats.edits + mw.site.stats.pages + os.time() + math.floor(os.clock() * 1000000000)) else if not cfg.lowTraffic then -- Make the seed as random as possible without using anything time-based. This means that the same random number -- will be generated for the same input from the same page - necessary behaviour for some wikicode templates that -- assume bad pseudo-random-number generation. local stats = mw.site.stats local views = stats.views or 0 -- This is not always available, so we need a backup. local seed = views + stats.pages + stats.articles + stats.files + stats.edits + stats.users + stats.activeUsers + stats.admins -- Make this as random as possible without using os.time() or os.clock() math.randomseed(seed) else -- Make the random seed change every n seconds, where n is set by cfg.seedRefreshRate. -- This is useful for low-traffic wikis where new edits may not happen very often. math.randomseed(math.floor(os.time() / cfg.seedRefreshRate)) end end if type(args) ~= 'table' then error('the second argument to p.main must be a table') end return l[funcName](args, listType) end -------------------------------------------------------------------------------------- -- Process arguments from #invoke -------------------------------------------------------------------------------------- local function makeWrapper(funcName, listType) -- This function provides a wrapper for argument-processing from #invoke. -- listType is only used with p.html_list, and is nil the rest of the time. return function (frame) -- If called via #invoke, use the args passed into the invoking template, or the args passed to #invoke if any exist. -- Otherwise assume args are being passed directly in from the debug console or from another Lua module. local origArgs if frame == mw.getCurrentFrame() then origArgs = frame:getParent().args for k, v in pairs(frame.args) do origArgs = frame.args break end else origArgs = frame end -- Trim whitespace and remove blank arguments. local args = {} for k, v in pairs(origArgs) do if type(v) == 'string' then v = mw.text.trim(v) end if v ~= '' then args[k] = v end end return p.main(funcName, args, listType) end end -- Process arguments for HTML list functions. local htmlListFuncs = { bulleted_list = 'bulleted', unbulleted_list = 'unbulleted', horizontal_list = 'horizontal', ordered_list = 'ordered', horizontal_ordered_list = 'horizontal_ordered' } for funcName, listType in pairs(htmlListFuncs) do p[funcName] = makeWrapper('html_list', listType) end -- Process arguments for other functions. local otherFuncs = {'number', 'date', 'item', 'list', 'text_list'} for _, funcName in ipairs(otherFuncs) do p[funcName] = makeWrapper(funcName) end return p rtq1ut3u5u9scz02njecg8x46orgvwm ရခိုင်စီးပွားရီး 0 6617 22466 2026-11-11T15:44:22Z YaThaWinTha 42 Created page with "{{Main|ရခိုင်ပြည်နယ်}} == ရက္ခိုင်ပြည်နယ်စီးပွားရီး == [[ရခိုင်ပြည်နယ်|ရက္ခိုင်ပြည်နယ်]]စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ အနောက်ဘက်စွန်းမာ [[ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်]]ကမ်းရိုးတန်းတလျှောက် တည်ဟိပြီး [..." 22466 wikitext text/x-wiki {{Main|ရခိုင်ပြည်နယ်}} == ရက္ခိုင်ပြည်နယ်စီးပွားရီး == [[ရခိုင်ပြည်နယ်|ရက္ခိုင်ပြည်နယ်]]စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ အနောက်ဘက်စွန်းမာ [[ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်]]ကမ်းရိုးတန်းတလျှောက် တည်ဟိပြီး [[အိန္ဒိယ]]၊ [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်]]နန့် ကမ္ဘာ့စျီးကွက်တိနန့် ဆက်သွီနှိုင်ရေ မဟာဗျူဟာကျရေ တည်နီရာမာ ဟိရေ။ ယေဒါလေ့ ဒေပထဝီအနိန်အထားဆိုင်ရာ အလားအလာကြီးမားကေလေ့ ပြည်နယ်၏စီးပွားရီးစွာ ဆယ်စုနှစ်များစွာကြာ ဗဟိုအစိုးရဧ့ လျစ်လျူရှုမှု၊ ပဋိပက္ခတိ၊ သဘာဝဖီးအန္တရာယ်တိနန့် အခြီခံအဆောက်အအုံ အားနည်းမှုရို့ကြောင့် နိုင်ငံ၏ အနိမ့်ဆုံးဒေသတိထဲက တခုအဖြစ် ရပ်တည်နီရရေ။ ရက္ခိုင်ပြည်နယ်စွာ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပဋိပက္ခအခံရဆုံး ပြည်နယ်တခုဖြစ်ပြီးကေ စီးပွားရီးအရလည်း အဆိုးရွားဆုံး ထိခိုက်မှုတိကို ရင်ဆိုင်နီရရေ။<ref name="mifer">{{citation |title=ရက္ခိုင်ပြည်နယ် စီးပွားရီးဆိုင်ရာ အစီအစာခံစာ |publisher=[[မြန်မာနိုင်ငံ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနန့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွီရီးဝန်ကြီးဌာန]] (MIFER) |language=rki}}</ref> == စီးပွားရီးဖွဲ့စည်းပုံ အကြောင်းအရာ== ရက္ခိုင်ပြည်နယ်၏ စီးပွားရီးစွာ [[စိုက်ပျိုးရီး]]နန့် [[ရီလုပ်ငန်း]]အထက်မာ အဓိကမှီခိုနီရေ။ စိုက်ပျိုးရီးကဏ္ဍသည် ပြည်နယ် [[GDP]] ၏ 13.47% လှောက်ဟိပြီး [[မွီးမြူရီး]]နန့် ရီလုပ်ငန်းက 11.82% ခန့် ဟိရေ။ [[ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း]]ကဏ္ဍသည် 11.22% ခန့်ဟိကေလေ့ တခြား ဝန်ဆောင်မှုကဏ္ဍတိနန့် နှိုင်းယှဥ်ပါကေ ဖွံ့ဖြိုးမှု နည်းပါးနီဆဲဖြစ်ရေ။<ref name="mifer" /> == စိုက်ပျိုးရီး== [[စိုက်ပျိုးရီး]]စွာ ရက္ခိုင်စီးပွားရီး၏ ကြောရိုးကဏ္ဍဖြစ်တေ။ ပြည်နယ်၏ စုစုပေါင်းမြီဧရိယာ၏ 18% ကျော်စွာ စိုက်ပျိုးနှိုင်ရေမြီဖြစ်ကေလေ့ အမှန်အကန် အသုံးပြုနီစွာမာ 14% လှောက်ရာဟိရေ။ စိုက်ပျိုးနှိုင်ရေမြီ၏ 85% လှောက်ကို [[ဆန်စပါး]] စိုက်ပျိုးဖို့အတွက် အသုံးပြုပြီးကေ [[သီးနှံ]]တိ၊ [[ပဲဒေါင့်]]နန့် ရာသီအလိုက် [[ဟင်းသီးဟင်းရွက်]]တိကိုလည်း စိုက်ပျိုးရေ။ ရက္ခိုင်ပြည်နယ်မာ လယ်ဧက ၁၂ သိန်းခွဲကျော်ဟိပြီး [[လယ်ယာစိုက်ပျိုးရီး]]စွာ ဒေသ၏ အဓိကစီးပွားရီးလုပ်ငန်းဖြစ်တေ။<ref name="mifer" /> ယေဒါလေ့ ဒေကဏ္ဍစွာ အသက်မွီးဝမ်းကျောင်းမှုအဆင့်မာရာ ဟိနိန်ပြီးကေ [[လယ်သမား]]တိစွာ ခေတ်မီစိုက်ပျိုးရီးစက်မှုပစ္စည်းတိနန့် အထွက်နှုန်းမြင့်မျိုးစေ့တိကို အသုံးမပြုနှိုင်ကတ်လီ၊၊ ယင်းချင့်အပြင် မကြာသိမ့်ခင်နှစ်တိအတွင်း လယ်သမားတိစွာ ဆက်တိုက်ဆုံးယှုံးမှုတိနန့် ရင်ဆိုင်နီရပြီးကေ စိုက်ပျိုးဧကတိလေ့ ကျဆင်းလာရေ။ [[စပါးစျီးကွက်]]မာ ဝယ်လိုအားမဟိခြင်းနန့် ကုန်သည်တိ၏ ခေါင်းပုံဖြတ်ခြင်းရို့ကြောင့် လယ်သမားတိ၏ အမြတ်အစွန်းတိ နစ်နာနီရရေ။<ref name="dmg">{{citation |title=ရက္ခိုင်လယ်သမားတိ၏ အခြီအနီ |publisher=[[ဒီမိုကရေစီဗမာဂျာနယ်]] (DMG) |language=rki}}</ref><ref name="dvb">{{citation |title=ရက္ခိုင်မာ စိုက်ပျိုးမှု လျော့ကျမှု |publisher=[[DVB]] |language=rki}}</ref> == ရီလုပ်ငန်းနန့် မွီးမြူရီး== [[ရီလုပ်ငန်း]]စွာ ရက္ခိုင်ပြည်နယ်၏ ဒုတိယအဓိကစီးပွားရီးကဏ္ဍဖြစ်ပြီးကေ ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိမာ နီထိုင်သူတိဧ့ ဝင်ငွီရင်းမြစ်အဓိကဖြစ်တေ။ [[ပိုက်ချခြင်း]]၊ [[ပုစွန်မွိးမြူခြင်း]]၊ [[ငါးခြောက်]]နန့် [[ငါးပိ]]ထုတ်လုပ်ခြင်းရို့စွာ အဓိကလုပ်ငန်းတိဖြစ်ပြီးကေ ထွက်ကုန်တိကို [[ပို့ကုန်]]ပိုင်ယှောင် ပြည်တွင်းစျီးကွက်တိသို့ တင်ပို့ပနာဟိရေ။ ယေဒါလေ့ [[COVID-19]] ကပ်ရောဂါမတိုင်ခင်က ပုစွန်ထွက်ကုန်တိဧ့ သုံးပုံတပုံလှောက်ကို ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နန့် [[တရုတ်]]နိုင်ငံတိသို့ တင်ပို့ခကေလေ့ လက်ဟိအခြီအနီမာ တင်ပို့မှု ကျဆင်းလှာရေ။<ref name="mifer" /> [[မွီးမြူရီး]]ကဏ္ဍစွာလေ့ ကျေးလက်ဒေသတိမာ အရေးပါရေ ဝင်ငွီရင်းမြစ်ဖြစ်တေ။ [[ကြက်မွီးမြူခြင်း]]၊ [[ဝက်မွီးမြူခြင်း]]နန့် [[နို့စားနွား]]မွိးမြူခြင်းရို့ကို ပြုလုပ်ကတ်ရေ။ အထူးအနိန်နန့် [[သံတွဲ]]ဒေသမာ [[ဟိုတယ်]]နန့် ခရီးလားလုပ်ငန်း၏ အသားနန့် ပင်လယ်စာဝယ်လိုအား မြင့်တက်လှာခြင်းကြောင့် မွီးမြူရီးလုပ်ငန်းစွာ အလားအလာကောင်းဟိရေ။ ယေဒါလေ့ တိုက်ပွဲတိနန့် ရောဂါဖြစ်ပွားမှုတိကြောင့် မွီးမြူရီးလုပ်ငန်းတိ ကျဆင်းလှာပြီး မွိးမြူသူတိဧ့ စီးပွားရီးကို ထိခိုက်စီရေ။<ref name="mifer2">{{citation |title=ခရီးအရင်လား မွီးမြူရီး အလားအလာတိ |publisher=[[မြန်မာနိုင်ငံ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနန့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွီရီးဝန်ကြီးဌာန]] (MIFER) |language=rki}}</ref> ==သစ်တောနန့် သတ္တု== [[သစ်တောကဏ္ဍ]]စွာ GDP ၏ 0.08% လှောက်သာ ဟိကေလေ့ ဒေသခံတိအတွက် အရေးပါရေ အသက်မွီးဝမ်းကျောင်းလုပ်ငန်းတခုဖြစ်တေ။ [[ကျွန်း]]နန့် [[ဝါး]]တိကို ထုတ်ယူရောင်းချခြင်းနန့် ဝင်ငွီရဟိကတ်ရေ။ [[သတ္တုကဏ္ဍ]]စွာလေ့ GDP ၏ 0.17% လှောက်ရာဟိပြီး အဓိကကတော့ခါ [[သဘာဝဓာတ်ငွိ့]]နန့် [[ရီနံ]]အရင်းအမြစ်တိအပေါ် အခြီခံရေ။ ကမ်းလွန်ဓာတ်ငွိ့လုပ်ငန်းစွာ နိုင်ငံခြားဝင်ငွီအတွက် အရီးပါကေလေ့ ဒေသခံလူထုအတွက် အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်း နည်းပါးရေ။<ref name="mifer" /> == စက်မှုနန့် ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း== [[ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း]]စွာ GDP ၏ 11.22% လှောက်ဟိပြီး အဓိကကတော့ခါ စိုက်ပျိုးရီးနန့် ရီလုပ်ငန်းထွက်ကုန်တိကို အခြီခံရေ [[အသေးစားနန့် အလတ်စားလုပ်ငန်း]]တိ ဖြစ်တေ။ [[ဆန်စက်]]တိ၊ ငါးခြောက်နန့် ငါးပိထုတ်လုပ်ငန်းတိ၊ ပုစွန်ထုပ်ပိုးသည့် စက်ရုံတိ ပါဝင်ရေ။ ယေဒါလေ့ ဒေကဏ္ဍစွာ အရင်းအနှီး၊ နည်းပညာနန့် [[လျှပ်စစ်မီး]] ကန့်သတ်ချက်တိကြောင့် ဖွံ့ဖြိုးမှု ကြာနီရေ။<ref name="mifer" /> == ခရီးလားလုပ်ငန်း== ရက္ခိုင်ပြည်နယ်မာ [[ခရီးလားလုပ်ငန်း]]အတွက် အလားအလာကောင်းတိ ဟိရေ။ ကမ္ဘာကျော် [[ငပလီကမ်းခြီ]]၊ ရှီးဟောင်းမြို့တော် [[မြောက်ဦး]]နန့် [[ဂွ]]၊ [[မာန်အောင်ကျွန်း]]ရို့ဟိ မထိတွိ့ရသိမ့်ရေ ကမ်းခြီတိစွာ အဓိကသိမ်းသွင်းမှုတိဖြစ်တေ။ ငပုလိပ်ကမ်းခြီစွာ 1990 ခုနှစ်တိကစပြီးကေ ဟိုတယ်တိ ဆောက်လုပ်ခြင်းနန့် ဖွံ့ဖြိုးလာခပြီးကေ 2022 ခုနှစ်မာ ပြည်တွင်းနန့် ပြည်ပခရီးလား 96,000 ကျော်ကို သိမ်းသွင်းနှိုင်ခရေ။ ယေဒါလေ့ လုံခြုံရီးအခြီအနိန်တိနန့် COVID-19 ကပ်ရောဂါရို့ကြောင့် ခရီးလားလုပ်ငန်းစွာ သိသိသာသာ ကျဆင်းခပြီးကေ ဒေသခံတိဧ့ အသက်မွီးဝမ်းကျောင်းမှုကို ထိခိုက်စီခရေ။<ref name="mifer2" /> == ကုန်သွီရီးနန့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု== == နယ်စပ်ကုန်သွီရီး== [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်]]နန့် ရက္ခိုင်နယ်စပ်ကုန်သွီရီးစွာ ပြည်နယ်၏ စီးပွားရီးအတွက် အရီးပါကေလေ့ နယ်စပ်ပြဿနာတိကြောင့် အပြောင်းအလဲတိ ဖြစ်ပေါ်နီရေ။ 2022-2023 ဘဏ္ဍာနှစ်မာ နှစ်စိုင်ကုန်သွီမှုပမာဏစွာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ 260 သန်းနီးပါး ဟိခရေ။ ယေဒါလေ့ 2023 ခုနှစ်နောက်ပိုင်း ပဋိပက္ခတိ ပြင်းထန်လာခြင်းကြောင့် ကုန်သွီမှုစွာ အယင်နှစ်၏ 10% ခန့်သို့ ကျဆင်းခရေ။ [[ပုစွန်]]၊ ငါးခြောက်၊ [[ကြက်သွမ်]]နန့် သစ်တိစွာ အဓိကတင်ပို့ကုန်တိဖြစ်ပြီးကေ [[ဆီးဝါး]]၊ [[စားသုံးဆီ]]နန့် အခြီခံစားသောက်ကုန်တိကို တင်သွင်းရေ။<ref name="bni">{{citation |title=ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်-ရက္ခိုင် နယ်စပ်ကုန်သွီမှု |publisher=[[BNI Online]] |language=rki}}</ref><ref name="irrawaddy1">{{citation |title=နယ်စပ်ကုန်သွီရီးနန့် အနာဂတ် ရက္ခိုင်ပြည် |publisher=[[Irrawaddy]] |language=rki}}</ref> == ကျောက်ဖြူအထူးစီးပွားရီးဇုန်== [[ကျောက်ဖြူအထူးစီးပွားရီးဇုန်]] (Kyaukphyu SEZ) နန့် [[ရီနက်ဆိပ်ခုံ]]စီမံကိန်းသည် ရက္ခိုင်ပြည်နယ်၏ အနာဂတ်စီးပွားရီးအတွက် အခရာကျရေ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုဖြစ်တေ။ ဒေစီမံကိန်းစွာ [[တရုတ်-ဗမာ စီးပွားရီးစင်္ကြံ]] (CMEC) ၏ တစိတ်တပိုင်းဖြစ်ပြီးကေ [[ကူမင်း]]က [[အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ]]တထိ 1,700 ကီလိုမီတာ ဆက်သွီမှုကို ရည်ရွယ်ရေ။ SEZ ၏ ဘတ်ဂျက်မာ အမေရကန်ဒေါ်လာ 1.3 ဘီလီယံဖြစ်ပြီးကေ ဆိပ်ခုံအတွက် ဒေါ်လာ 7.3 ဘီလီယံ ကုန်ကျဖို့လို့ ခန့်မှန်းရရေ။ ဒေစီမံကိန်းစွာ [[မဒေးကျွန်း]]မာ ဟက်တာ 150 နန့် [[ရမ်းဗြဲကျွန်း]]မာ ဟက်တာ 96 တထိ ကျယ်ဝန်းဖို့ဖြစ်တေ။ ယေဒါလေ့ လက်ဟိမာ ပဋိပက္ခတိကြောင့် ဆောက်လုပ်ရီးလုပ်ငန်းတိ တန့်နီပြီးကေ အကောင်အထည်ဖော်မှု နှောင့်နှေးနီရေ။<ref name="irrawaddy2">{{citation |title=ကျောက်ဖြူ SEZ နန့် တရုတ် BRI စီမံကိန်းတိ |publisher=[[The Irrawaddy]] |language=rki}}</ref> == စီးပွားရီးစိန်ခေါ်မှုတိ== ရက္ခိုင်ပြည်နယ်စွာ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဆင်းရဲဆုံးဒေသတိထဲက တခုဖြစ်တေ။ 2014 ခုနှစ် ကော်မသျှင်၏ အစီအစာခံစာအရ [[ဆင်းရဲမွဲတေမှု]]နှုန်းစွာ 43.5% ဟိခပြီး နိုင်ငံတဝှမ်းပျမ်းမျှထက် များစွာမြင့်မားရေ။ 2017 ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ လူနီမှုအဆင့်အတန်း စစ်တမ်းအရလည်း ရက္ခိုင်ပြည်နယ်စွာ ဆင်းရဲမွဲတေမှု အမြင့်မားဆုံး ပြည်နယ်တိထဲမာ ပါဝင်ခရေ။ ပဋိပက္ခတိ၊ နီရပ်စွန့်ခွာမှုတိနန့် အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်း ကန့်သတ်ချက်တိကြောင့် ဆင်းရဲမွဲတေမှုစွာ ဆက်ပနာ ကြီးထွားလျက်ဟိရေ။<ref name="odm">{{citation |title=ရက္ခိုင်ဆင်းရဲမွဲတေမှုနှုန်း |publisher=[[Open Development Mekong]] |language=rki}}</ref> == ပဋိပက္ခ၏ စီးပွားရီးအပေါ် သက်ရောက်မှု== 2023 ခုနှစ် နိုဗန်ဘာလနောက်ပိုင်းမာ [[ရက္ခိုင်တပ်တော်]] (AA) စွာ ရက္ခိုင်ပြည်နယ်၏ မြို့နယ် 17 ခုအနက် 14 ခုကျော်ကို ထိန်းချုပ်နှိုင်ခပြီး [[စစ်ကောင်စီ]]က လမ်းနန့် ရီကြောင်းတိ ထိန်းချုပ်မူ ပြုလုပ်ခရေ။ ဒေအခြီအနီကြောင့် တရားဝင် ထောက်ပင့်ရီးကွင်းဆက်တိ ပြတ်တောက်ခပြီးကေ လယ်သမားတိစွာ [[ဓာတ်မြီသြဇာ]]နန့် [[လောင်စာဆီ]] ပြတ်လပ်မှုကြောင့် စပါးအထွက်နှုန်း 60% တထိ ကျဆင်းခရေ။ အလွတ်တရား ကုန်သွီမှုစွာ အခြီခံကုန်ပစ္စည်းတင်သွင်းမှု၏ 30-40% ကို ဖြည့်ဆည်းပီးနီကေလေ့ မြင့်မားရေ ကုန်ကျစရိတ်နန့် လုံခြုံရီးအန္တရာယ်တိ ပါဝင်ရေ။<ref name="dmg" /><ref name="dvb" /><ref name="irrawaddy1" /> == မိုခါမုန်တိုင်းဧ့ ထိခိုက်မှု== 2023 ခုနှစ် မေလမာ တိုက်ခတ်ခရေ [[မိုခါမုန်တိုင်း]]စွာ ရက္ခိုင်ပြည်နယ်ကို ကမ္ဘာလှောက် ထိခိုက်စီခရေ။ [[ကမ္ဘာ့ဘဏ်]]၏ ခန့်မှန်းချက်အရ စုစုပေါင်း တိုက်ရိုက်ထိခိုက်ဆုံးယှုံးမှုမာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ 2.24 ဘီလီယံ ဟိပြီး 2021 ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ GDP ၏ 3.4% နန့် ညီချေမျှရေ။ ထိခိုက်မှု၏ 80% ကျော်စွာ ရက္ခိုင်နန့် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]ရို့မာ ဖြစ်ပွားခပြီးကေ ရက္ခိုင်ပြည်နယ်စွာ အဆိုးရွားဆုံး ထိခိုက်ခရရေ။ မိုခါမုန်တိုင်းကြောင့် တောင်သူတိဧ့ လယ်ယာမြီတိ ဆားငန်ရီဝင်ရောက်ခြင်း၊ ထွန်ချနွားတိ သီဆုံးခြင်းနန့် မျိုးစေ့တိ ပျက်စီးခြင်းရို့ ဖြစ်ပေါ်ခရေ။ ရက္ခိုင်တောင်သူတိအသင်း၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ မြို့နယ် 6 ခုမာ စပါးမျိုးစေ့နန့် စားသုံးဖို့ လှောင်ထားရေ ဆန် 90% ပျက်စီးခရေ။<ref name="worldbank">{{citation |title=Cyclone Mocha GRADE Report |publisher=[[ကမ္ဘာ့ဘဏ်]] |language=en}}</ref><ref name="tni">{{citation |title=Cyclone Mocha ၏ သက်ရောက်မှု |publisher=[[Transnational Institute]] |language=rki}}</ref><ref name="cmu">{{citation |title=Food Security in Rakhine State |publisher=[[Chiang Mai University]] |language=en}}</ref> == အခြီခံအဆောက်အအုံနန့် လျှပ်စစ်မီး== ရက္ခိုင်ပြည်နယ်မာ [[လျှပ်စစ်မီး]]ရဟိမှုနှုန်းစွာ နိုင်ငံ၏ အရာဒေသတိထက် နည်းပါးပြီး စက်မှုလုပ်ငန်းတိ ဖွံ့ဖြိုးဖို့ အဓိကအတားအဆီးဖြစ်တေ။ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားကဏ္ဍစွာ GDP ၏ 0.67% လှောက်ရာ ဟိပြီး လုံလှောက်ရေ ဓာတ်အားပီးမှု မဟိခြင်းက ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတိကို ကန့်သတ်ထားရေ။ လမ်းပန်းဆက်သွီရီးနန့် ဆိပ်ကမ်းအခြီခံအဆောက်အအုံတိလေ့ အားနည်းနီဆဲဖြစ်ပြီးကေ ကုန်စည်စီးဆင်းမှုကို နှောင့်နှေးစီရေ။<ref name="mifer" /> == အနာဂတ် အလားအလာနန့် မျှော်မှန်းချက်== ရက္ခိုင်ပြည်နယ်၏ စီးပွားရီးစွာ ကြီးမားရေ စိန်ခေါ်မှုတိနန့် ရင်ဆိုင်နီရကေလေ့ အလားအလာကောင်းတိလေ့ ဟိနီရေ။ ကျောက်ဖြူ SEZ နန့် [[ကလဒန်မြစ်ဝှမ်း ဘက်စုံသယ်ယူပို့ဆောင်ရီးစီမံကိန်း]]ရို့စွာ ပြီးစီးပါက ပြည်နယ်ကို နိုင်ငံတကာကုန်သွီရီးကွန်ရက်မာ ပေါင်းစည်းနှိုင်ဖို့ဖြစ်တေ။ စိုက်ပျိုးရီးနန့် ရီလုပ်ငန်းထွက်ကုန်တိကို တန်ဖိုးမြှင့်ထုတ်ကုန်တိအဖြစ် ပြောင်းလဲထုတ်လုပ်နှိုင်ပါက နိုင်ငံခြားဝင်ငွီ ရဟိမှု တိုးတက်လှာနှိုင်ရေ။ ယေဒါလေ့ ရေရှည် [[ငြိမ်းချမ်းရီး]]၊ ကောင်းမွန်ရေ [[အုပ်ချုပ်ရီး]]နန့် အခြီခံအဆောက်အအုံ ဖွံ့ဖြိုးမှုရို့စွာ ရက္ခိုင်စီးပွားရီး ပြန်ပနာထူထောင်ရီးအတွက် မဟိမဖြစ် လိုအပ်ချက်တိဖြစ်တေ။<ref name="mifer" /><ref name="irrawaddy2" /> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ရခိုင်ပြည်နန့်ဆိုင်ရာ]] [[Category:ရခိုင်စီးပွားရီး]] s1to3kmr7xkk5ogu5dru2541l4wzq67 ကဏ္ဍ:ရခိုင်စီးပွားရီး 14 6618 22467 2026-11-11T15:44:42Z YaThaWinTha 42 Created page with "[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်အခြီခံအကြောင်းအရာတိ]]" 22467 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:ရခိုင်အခြီခံအကြောင်းအရာတိ]] qp49m31neq3mjrskl00twuqaa2dp42s ရခိုင်ပညာရီး 0 6619 22471 2026-11-11T16:11:05Z YaThaWinTha 42 Created page with " {{Main|ရခိုင်ပြည်နယ်}} = ရက္ခိုင်ပညာရီး = [[ရက္ခိုင်ပြည်နယ်]]၏ ပညာရီးစွာ နိုင်ငံ၏ အခြားဒေသတိနန့် နှိုင်းယှဥ်ပါကေ ဖွံ့ဖြိုးမှု နောက်ကျနီပြီး ဆင်းရဲမွဲတေမှု၊ ပဋိပက္ခတိ၊ သဘာဝဖီးအန..." 22471 wikitext text/x-wiki {{Main|ရခိုင်ပြည်နယ်}} = ရက္ခိုင်ပညာရီး = [[ရက္ခိုင်ပြည်နယ်]]၏ ပညာရီးစွာ နိုင်ငံ၏ အခြားဒေသတိနန့် နှိုင်းယှဥ်ပါကေ ဖွံ့ဖြိုးမှု နောက်ကျနီပြီး ဆင်းရဲမွဲတေမှု၊ ပဋိပက္ခတိ၊ သဘာဝဖီးအန္တရာယ်တိနန့် အခြီခံအဆောက်အအုံ အားနည်းမှုရို့၏ သက်ရောက်မှုတိကို ခံနီရရေ။ ပညာရီးကဏ္ဍသည် ဒေသ၏ လူမှုစီးပွားဖွံ့ဖြိုးမှုအတွက် အခရာကျရေ ကဏ္ဍတခုဖြစ်ကေလေ့ လက်ဟိအခြီအနီမာ ကြီးမားရေ စိန်ခေါ်မှုတိနန့် ရင်ဆိုင်နီရရေ။<ref name="unicef2018">{{citation |title=Towards a brighter future: Securing access to quality education for all children in Rakhine |publisher=[[UNICEF Myanmar]] |date=12 January 2018 |language=en}}</ref> == အထွေထွေ အခြီအနီ == ရက္ခိုင်ပြည်နယ်စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ အဆင်းရဲဆုံးနန့် အထီးကျန်ဆုံးဒေသတိထဲမာ တခုအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး ပညာရီးအခွင့်အလမ်းတိစွာ အကန့်အသတ်နန့် ရင်ဆိုင်နီရရေ။ [[၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်း]]အရ ရက္ခိုင်ပြည်နယ်မာ အရွယ်ရောက်ပြီးသူ စာမတတ်မှုနှုန်းစွာ နိုင်ငံတဝှမ်းပျမ်းမျှထက် ၅၀% ပိုမိုမြင့်မားနီရေ။<ref name="unicef2018" /><ref name="unicefblog">{{citation |title=UNICEF Myanmar Blog |publisher=[[UNICEF]] |language=en}}</ref> ကလေးတိ၏ ၃၀% နီးပါးသည် မူလတန်းပညာရီးကို ကျောင်းအပ်နှံမှု မဟိနိုင်ကတ်လီ၊၊ အဆင့်မြင့်ပညာရီးအတွက် ရွီးချယ်စရာတိလေ့ အလွန်နည်းပါးရေ။<ref name="unicef2018" /> ပညာရီးကို ထိခိုက်စီရေ အဓိကအကြောင်းရင်းတိမာ ဆင်းရဲမွဲတေမှုသည် အဓိကကျရေ။ မိသားစုတိစွာ ကျောင်းစရိတ်၊ စာအုပ်နန့် သင်ထောက်ကူပစ္စည်းစရိတ်တိကို မတတ်နိုင်ခြင်းကြောင့် ကျောင်းထွက်နှုန်းတိ မြင့်မားနီရေ။<ref name="unicef2018" /> == အခြီခံပညာရီး == ရက္ခိုင်ပြည်နယ်မာ [[အခြီခံပညာရီး]]အဆင့်တွင် ကျောင်းသားဦးရီစွာ သိသိသာသာ ကျဆင်းလာနီရေ။ [[ISP-Myanmar]]၏ အချက်အလက်တိအရ ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် အခြီခံပညာအဆင့် ကျောင်းသားဦးရီ ၅ သိန်း ၃ သောင်းကျော်ဟိခရေသော်လည်း ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ၃ သိန်း ၇ သောင်းကျော်သို့လည်းကောင်း၊ ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ၃ သိန်းခန့်သို့လည်းကောင်း ကျဆင်းခရေ။<ref name="dmg2026">{{citation |title=ရခိုင်တွင် အခြေခံပညာအဆင့် ပညာသင်ကြားနှုန်း လျော့နည်းလာဟု ISP-Myanmar ဖော်ပြ |publisher=[[ဒီမိုကရေစီမြန်မာဂျာနယ်]] (DMG) |date=18 August 2026 |language=rki}}</ref> ကျောင်းသုံးစာရီးကိရိယာနန့် သင်ထောက်ကူပစ္စည်းတိ ဈေးမြင့်တက်လာခြင်း၊ ဆရာ/မတိအတွက် လစာကို ကျောင်းသားမိဘတိက ပေးနီရခြင်းရို့ကြောင့် မူလတန်းအဆင့်တွင် ကျောင်းထွက်နှုန်း တိုးလာနီရေ။<ref name="dmg2026" /> မိဘတဦးက “အရင်တုန်းကဆိုရင် ကျောင်းကြီးတက်ရင် လစာ မပေးရဘူး။ ကျူရှင်တစ်ခုပဲ လစာပေးရတယ်။ အခုကျတော့ ကျောင်းကြီးတက်ရင်လည်း လစာပေးရတယ်၊ ကျူရှင်လည်း ထားပေးရတယ်” ဟု ဖော်ပြခရေ။<ref name="dmg2026" /> ၂၀၂၅-၂၀၂၆ ပညာသင်နှစ်တွင် ရက္ခိုင်ပြည်နယ်အတွင်း အခြီခံပညာကျောင်းပေါင်း ၂၂၆ ကျောင်းတွင် မေလ ၂၉ ရက်နေ့အထိ ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူ ၁၅,၁၀၄ ဦး ကျောင်းအပ်လက်ခံခရေဟု သိရရေ။<ref name="mrtv">{{citation |title=ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်း အခြေခံပညာကျောင်းပေါင်း(၂၂၆)ကျောင်းတွင် မေလ(၂၉)ရက်နေ့အထိ ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူ စုစုပေါင်း (၁၅,၁၀၄)ဦး ကျောင်းအပ်လက်ခံပြီးဖြစ် |publisher=[[MRTV]] |language=rki}}</ref> == စာတတ်မြောက်မှုနှုန်း == [[ကမ္ဘာ့ဘဏ်]]၏ အစီရင်ခံစာအရ ရက္ခိုင်ပြည်နယ်တွင် အသက် ၁၅ နှစ်နန့် အထက်ရှိ အရွယ်ရောက်ပြီးသူတိ၏ ၈၆.၈% သည် စာဖတ်နိုင်သည်ဟု ဖော်ပြထားရေ။<ref name="worldbank_lit">{{citation |title=Inclusive consultation |publisher=[[ကမ္ဘာ့ဘဏ်]] |language=en}}</ref> သို့သော် ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ အရွယ်ရောက်ပြီးသူ စာမတတ်မှုနှုန်းစွာ နိုင်ငံတဝှမ်းပျမ်းမျှထက် ၅၀% ပိုမိုမြင့်မားနီရေ။<ref name="unicef2018" /> အခြားစစ်တမ်းတခုအရ ရက္ခိုင်ပြည်နယ်၏ ပညာရီးအညွှန်းကိန်းစွာ ၆၅.၈% ဟိပြီး [[ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်း]] (၄၁.၆%) ပြီးလျှင် ဒုတိယအနိမ့်ဆုံးဖြစ်ရေ။<ref name="ihsn">{{citation |title=Myanmar Data Catalog |publisher=[[IHSN]] |language=en}}</ref> မူလတန်းကျောင်းအပ်နှံမှုနှုန်းစွာလေ့ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ရက္ခိုင်ပြည်နယ်အတွက် ၆၃.၉၀% ဟိခပြီး နိုင်ငံတဝှမ်းပျမ်းမျှ ၇၄.၄၀% ထက် နိမ့်ကျခရေ။<ref name="reliefweb_intake">{{citation |title=Myanmar – November 2015 |publisher=[[ReliefWeb]] |language=en}}</ref> == အဆင့်မြင့်ပညာရီး == === စစ်တွေတက္ကသိုလ် === [[စစ်တွေတက္ကသိုလ်]]သည် ရက္ခိုင်ပြည်နယ်၏ အဓိကတက္ကသိုလ်ဖြစ်ပြီး [[စစ်တွေမြို့]]တွင် တည်ဟိရေ။ ၎င်းစွာ [[ပြည်သူ့တက္ကသိုလ်]]တခုဖြစ်ပြီး ဝိဇ္ဇာနန့်သိပ္ပံဘာသာရပ်တိကို သင်ကြားပို့ချပနာရေ။ ဌာန ၁၈ ခုဟိပြီး နေ့စဥ်သင်တန်းတိနန့် အဝီးပညာသင်တန်းတိကို ဖွင့်လှစ်ထားရေ။<ref name="sittwe_wiki">{{citation |title=Sittwe University |publisher=[[Wikipedia]] |language=en}}</ref> စစ်တွေတက္ကသိုလ်၏ သမိုင်းစွာ ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခရေ [[ကျောက်ဖြူအလယ်တန်းကောလိပ်]]မှ စတင်ခရေ။ ကျောင်းသားဦးရီနည်းပါးမှုကြောင့် ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ပိတ်သိမ်းခရေသော်လည်း ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် စစ်တွေကောလိပ်အဖြစ် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ခရေ။ ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် စစ်တွေဒီဂရီကောလိပ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၉၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် စစ်တွေတက္ကသိုလ်အဖြစ်လည်းကောင်း အဆင့်မြှင့်တင်ခရေ။<ref name="sittwe_wiki" /> စစ်တွေတက္ကသိုလ်တွင် ၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်မှစ၍ ပါရဂူဘွဲ့သင်တန်းတိကို ဖွင့်လှစ်ရန် စီစဥ်ခရေသော်လည်း လက်ဟိအခြီအနီမာ ပဋိပက္ခတိကြောင့် ပညာရီးလုပ်ငန်းတိ ထိခိုက်နီရေ။<ref name="sittwe_wiki" /><ref name="moi_sittwe">{{citation |title=Chairman of State Administration Council Prime Minister Senior General Min Aung Hlaing Meets and Delivers a Speech to Faculty Members at Sittwe University |publisher=[[Ministry of Information]] |date=17 September 2026 |language=en}}</ref> === ULA/AA ၏ ပညာရီးစီမံကိန်းတိ === [[ရက္ခိုင်တပ်တော်]] (AA) နန့် [[ရက္ခိုင်အမျိုးသားညီညွတ်ရီးအဖွဲ့]] (ULA) ရို့စွာ ထိန်းချုပ်နယ်မြေတိမာ ပညာရီးစနစ်ကို ကိုယ်တိုင်စီမံခန့်ခွဲရန် ကြိုးပမ်းလျက်ဟိရေ။ ၂၀၂၄ ခုနှစ် နှောင်းပိုင်းတွင် ULA က ပညာရီးဌာနကို ဖွဲ့စည်းခပြီး ထိန်းချုပ်နယ်မြေတိမာ တရားဝင်ကျောင်းတိကို စနစ်တကျ ဖွင့်လှစ်စီမံခန့်ခွဲလျက်ဟိရေ။<ref name="bnionline_closures">{{citation |title=Myanmar Junta Aerial Attacks Force School Closures Across Three Arakan Townships |publisher=[[BNI Online]] |date=19 October 2026 |language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် AA ထိန်းချုပ်ဒေသတိမာ [[တက္ကသိုလ်]]တိကို ဖွင့်လှစ်ရန် ပြင်ဆင်နီပြီး နောက်ဆုံးနှစ်ကျောင်းသားတိနန့် ဥပဒေတန်း (ပဉ္စမနှစ်) ကျောင်းသားတိထံမှ လျှောက်လွှာတိကို စတင်ခေါ်ယူနီရေ။<ref name="dvb_university">{{citation |title=AA ထိန်းချုပ်ဒေသများတွင် တက္ကသိုလ်များဖွင့်ရန် ပြင်ဆင်နေ |publisher=[[DVB]] |date=22 March 2026 |language=rki}}</ref> ရက္ခိုင်လူငယ်တိစွာ ဤအဆင့်မြင့်ပညာရီးစတင်မှုကို “ကြီးမားရေ အခွင့်အလမ်းတခု” အဖြစ် ရှုမြင်ကတ်ရေ။<ref name="bnionline_he">{{citation |title=ULA/AA ရဲ့ အဆင့်မြင့်ပညာရေး စတင်လာတာဟာ ကြီးမားတဲ့ အခွင့်အလမ်းတစ်ရပ်လို့ ရခိုင်လူငယ်တွေရှုမြင် |publisher=[[BNI Online]] |date=21 April 2026 |language=rki}}</ref> == စိန်ခေါ်မှုတိ == === ပဋိပက္ခနန့် ကျောင်းပိတ်ဆို့မှု === ၂၀၂၃ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း ရက္ခိုင်ပြည်နယ်တွင် ပြင်းထန်ရေ တိုက်ပွဲတိနန့် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုတိကြောင့် ကျောင်းတိစွာ ပိတ်ထားရပြီး ကလေးတိ၏ ပညာရီးစွာ ဆိုးရွားစွာ ထိခိုက်ခရေ။<ref name="bnionline_closures" /> [[ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ်]]၊ [[ရသေ့တောင်မြို့နယ်]]နန့် [[ကျောက်တော်မြို့နယ်]]တိမာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုတိကြောင့် ကျောင်းတိပိတ်ခဲ့ရပြီး မိဘတိစွာ ကလေးတိကို ကျောင်းမပို့ရဲကတ်တော့လီ။<ref name="bnionline_closures" /> ၂၀၂၃-၂၄ ပညာသင်နှစ်တွင် ရက္ခိုင်ပြည်နယ်၏ ၆၀% ခန့်သည် တရားဝင်ပညာရီးကို လက်လှမ်းမမှီနိုင်ခကတ်ဟု ခန့်မှန်းရရေ။<ref name="reliefweb_conflict">{{citation |title=Estimated total internally displaced persons within Myanmar |publisher=[[ReliefWeb]] |language=en}}</ref> ကျောင်းတိကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခြင်း၊ ကျောင်းသားတိ သေဆုံးခြင်းရို့လည်း ဖြစ်ပွားခရေပြီး ရက္ခိုင်ပြည်နယ်စွာ ပညာရီးအပေါ် တိုက်ခိုက်မှု အများဆုံးခံရရေ ဒေသတိထဲမာ ပါဝင်ရေ။<ref name="hrp">{{citation |title=Protecting the Right to Education in Myanmar |publisher=[[Human Rights Practice]] |date=1 February 2026 |language=en}}</ref> === ဆရာ/မ ပြတ်လပ်မှု === ပဋိပက္ခတိနန့် နေရပ်စွန့်ခွာမှုတိကြောင့် ဆရာ/မတိစွာ နယ်မြေတိမှ ထွက်ခွာခကတ်ရေသဖြင့် ကျောင်းတိမာ ဆရာ/မ ပြတ်လပ်မှုကို ပြင်းထန်စွာ ရင်ဆိုင်နီရရေ။<ref name="mpa">{{citation |title=Children in War-Torn Mrauk-U Township Struggle as Teacher Shortage Grows |publisher=[[MPA]] |date=25 February 2025 |language=en}}</ref> [[မြောက်ဦးမြို့နယ်]]ကဲ့သို့သော ဒေသတိမာ ကျေးရွာတိရှိ ကလေးတိတွင် အခြီခံပညာရီး သင်ယူခွင့် မဟိတော့ခြင်းတိ ဖြစ်ပေါ်ခရေ။<ref name="mpa" /> === သဘာဝဖီးအန္တရာယ်တိ === ရက္ခိုင်ပြည်နယ်စွာ [[ဆိုင်ကလုန်း]]နန့် [[ရေကြီးရေလျှံမှု]]တိကို နှစ်စဥ်နီးပါး ကြုံတွေ့နီရပြီး ကျောင်းအဆောက်အအုံတိကို ထိခိုက်ပျက်စီးစီရေ။ ၂၀၂၃ ခုနှစ် [[မိုခါမုန်တိုင်း]]ကြောင့် ရက္ခိုင်ပြည်နယ်နန့် အနောက်မြောက်တိုင်းဒေသကြီးတိမာ ကျောင်းပေါင်း ၁,၂၀၀ ကျော် ပျက်စီးခရေဟု ကုလသမဂ္ဂ၏ ခန့်မှန်းချက်တိအရ သိရရေ။<ref name="reliefweb_mocha">{{citation |title=Rakhine's ... northern Rakhine displaces communities and damages schools |publisher=[[The MIMU]] |language=en}}</ref> ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိရှိ ယာယီသင်ကြားရီးစင်တာတိ (TLCs) ကို နှစ်အနည်းငယ်တကြိမ် ပြုပြင်ရန် လိုအပ်နီရေ။<ref name="becs">{{citation |title=Gregson, Jessica |publisher=[[BECS Bloomsbury]] |language=en}}</ref> === ဆင်းရဲမွဲတေမှုနန့် ကျောင်းထွက်နှုန်း === ဆင်းရဲမွဲတေမှုသည် ပညာရီးရရှိရီးအတွက် အဓိကအတားအဆီးဖြစ်ပြီး မိသားစုတိစွာ ကျောင်းစရိတ်ကို မတတ်နိုင်ခြင်းကြောင့် ကလေးတိ ကျောင်းထွက်ရခြင်းတိ ဖြစ်ပေါ်ရေ။<ref name="reliefweb_poverty">{{citation |title=In general, existing studies highlight poverty |publisher=[[ReliefWeb]] |language=en}}</ref> မူလတန်းကျောင်းအပ်နှံမှုနှုန်းစွာ နိုင်ငံတဝှမ်းထက် နိမ့်ကျနီဆဲဖြစ်ရေ။<ref name="reliefweb_intake" /> == ပြန်လည်ထူထောင်ရီး ကြိုးပမ်းမှုတိ == [[UNICEF]] ကဲ့သို့သော အဖွဲ့အစည်းတိစွာ ရက္ခိုင်ပြည်နယ်တွင် ပျက်စီးခရေ ကျောင်းတိကို ပြုပြင်ခြင်း၊ အလွတ်တရား မူလတန်းပညာရီးကို ပံ့ပိုးခြင်းနန့် အားနည်းရေ ကလေးတိအတွက် ပညာရီးအခွင့်အလမ်းတိကို မြှင့်တင်ခြင်းတိကို ဆောင်ရွက်လျက်ဟိရေ။<ref name="unicef2018" /> ရက္ခိုင်ပြည်နယ်အစိုးရကလည်း ကျောင်းအပ်နှံမှုတိုးမြှင့်ရီးနန့် ကျောင်းနေအရွယ် ကလေးအားလုံး ကျောင်းနေနိုင်ရီးအတွက် ကြိုးပမ်းလျက်ဟိရေ။<ref name="moi_education">{{citation |title=ရခိုင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးထိန်လင်း ရခိုင်ပြည်နယ်၏ ပညာရေးကဏ္ဍမြှင့်တင်ရေး လုပ်ငန်းညှိနှိုင်းအစည်းအဝေးတက်ရောက် |publisher=[[Ministry of Information]] |date=25 June 2025 |language=rki}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:ရခိုင်ပြည်နန့်ဆိုင်ရာ]] [[Category:ရခိုင်ပညာရီး]] c0kiurx7k69m73ky5u3vnvr0eky0i5y ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပညာရီး 14 6620 22472 2026-11-11T16:12:14Z YaThaWinTha 42 Created page with "[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်အခြီခံအကြောင်းအရာတိ]]" 22472 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:ရခိုင်အခြီခံအကြောင်းအရာတိ]] qp49m31neq3mjrskl00twuqaa2dp42s ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်ဟိ တက္ကသိုလ်နန့် ကောလိပ်တိ 14 6621 22474 2026-11-11T16:15:24Z YaThaWinTha 42 Created page with "[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပညာရီး]]" 22474 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပညာရီး]] 2td840zmuosn4rayg57x6ol7l12a29p ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်ဟိ တက္ကသိုလ်တိ 14 6622 22476 2026-11-11T16:16:02Z YaThaWinTha 42 Created page with "[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပညာရီး]]" 22476 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပညာရီး]] 2td840zmuosn4rayg57x6ol7l12a29p ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်နယ်ဟိ တက္ကသိုလ်တိ 14 6623 22477 2026-11-11T16:16:35Z YaThaWinTha 42 Created page with "[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပညာရီး]]" 22477 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပညာရီး]] 2td840zmuosn4rayg57x6ol7l12a29p ကဏ္ဍ:ရခိုင်ကျန်းမာရီး 14 6624 22481 2026-11-11T17:02:01Z YaThaWinTha 42 Created page with "[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်အခြီခံအကြောင်းအရာတိ]]" 22481 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:ရခိုင်အခြီခံအကြောင်းအရာတိ]] qp49m31neq3mjrskl00twuqaa2dp42s 22482 22481 2026-11-11T17:02:46Z YaThaWinTha 42 22482 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:ရခိုင်အခြီခံအကြောင်းအရာတိ]] [[ကဏ္ဍ:ကျန်းမာရီး]] rzpvw8ntkasm6wlvy3ubcdpgjrlmc7y ရခိုင်ကျန်းမာရီး 0 6625 22483 2026-11-11T17:03:31Z YaThaWinTha 42 Created page with "{{Main|ရခိုင်ပြည်နယ်}} = ရက္ခိုင်ကျန်းမာရီး = [[ရခိုင်ပြည်နယ်|ရက္ခိုင်ပြည်နယ်]]၏ ကျန်းမာရီးစနစ်စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ တခြားဒေသတိနန့် နှိုင်းယှဥ်ပါကေ ကကောင်းအားနည်းပြီးကေ ဆယ်စုနှ..." 22483 wikitext text/x-wiki {{Main|ရခိုင်ပြည်နယ်}} = ရက္ခိုင်ကျန်းမာရီး = [[ရခိုင်ပြည်နယ်|ရက္ခိုင်ပြည်နယ်]]၏ ကျန်းမာရီးစနစ်စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ တခြားဒေသတိနန့် နှိုင်းယှဥ်ပါကေ ကကောင်းအားနည်းပြီးကေ ဆယ်စုနှစ်များစွာကြာ ပဋိပက္ခတိ၊ ဆင်းရဲမွဲတေမှု၊ ပထဝီအနိန်အထား အခက်အခဲတိနန့် ကျန်းမာရီးဝန်ထမ်း ပြတ်လပ်မှုရို့၏ သက်ရောက်မှုတိကို ခံနီရရေ။ ၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဗန်ဘာလနောက်ပိုင်း ပြင်းထန်လာရေ တိုက်ပွဲတိနန့် လီကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုတိကြောင့် ကျန်းမာရီးစနစ်စွာ ပြိုလဲလုနီအခြီအနီသို့ ရောက်ဟိရပြီးကေ ပြည်သူတိစွာ အခြီခံကျန်းမာရီးဝန်ဆောင်မှုတိကို လက်လှမ်းမမှီနိုင်ကတ်လီ။<ref name="arakanstudies">{{citation |title=ရခိုင်ပြည်သူတိကြုံတွိ့ရရေ ကျန်းမာရီးဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုတိ |publisher=[[Arakan Studies]] |date=1 March 2026 |language=rki}}</ref><ref name="unsc">{{citation |title=Report of the Secretary-General on the situation in Myanmar |publisher=[[ကုလသမဂ္ဂ]] |date=2025 |language=en}}</ref> == အထွီထွီ အခြီအနီ == ရက္ခိုင်ပြည်နယ်စွာ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဆင်းရဲဆုံးနန့် ကျန်းမာရီးအခွင့်အလမ်း အနည်းဆုံးဒေသတိထဲမာ တခုအပါအဝင်ဖြစ်ရေ။ ပြည်သူ့ကျန်းမာရီးစနစ်မာ ပြည်သူ ၁၀,၀၀၀ ကေ ပြည်သူ့ကျန်းမာရီးဝန်ထမ်း ၉ ဦးခန့်ရာ ဟိပြီး အလယ်တန်းနန့် အထက်တန်းအဆင့် ကျန်းမာရီးဝန်ဆောင်မှုတိကို လက်လှမ်းမမှီနိုင်ကတ်လီ။<ref name="ipi">{{citation |title=Healthcare in Conflict-Affected Areas of Myanmar |publisher=[[International Peace Institute]] |language=en}}</ref> ကျေးရွာဒေသတိမာ အစိုးရကျန်းမာရီးဌာနတိ မဟိရေနီရာတိမာ လူထုအခြီခံအဖွဲ့အစည်းတိနန့် တိုင်းရင်းသားကျန်းမာရီးအဖွဲ့အစည်းတိက အခြီခံကျန်းမာရီးဝန်ဆောင်မှုတိကို ပံ့ပိုးရေ။<ref name="ipi" /> ယေဒါလေ့ ပဋိပက္ခတိနန့် နယ်မြီအုပ်ချုပ်မှု အပြောင်းအလဲတိကြောင့် ဝန်ဆောင်မှုတိစွာ အဆက်ပြတ်နီရေ။ == ကျန်းမာရီး အခြီခံအဆောက်အအုံ == ရက္ခိုင်ပြည်နယ်မာ အစိုးရဆီးရုံ ၆၅ ရုံ၊ မိခင်နန့် အချေကျန်းမာရီး အဆောက်အအုံ ၁၈ ခုနန့် ကျေးလက်ကျန်းမာရီးဌာန ၈၄ ခု ဟိခရေ။<ref name="hluttaw">{{citation |title=ပြည်သူ့လွှတ်တော် မေးခွန်းနန့် ဖြေကြားချက် |publisher=[[အမျိုးသားလွှတ်တော်]] |language=rki}}</ref> ယေဒါလေ့ ၂၀၂၃ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း တိုက်ပွဲတိကြောင့် မြို့နယ်အဆင့်ဆီးရုံတိအနက် ထက်ဝက်လောက် ထိခိုက်ပျက်စီးခရပြီး ကေ တချို့ဆီးရုံတိမာ လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှု ရပ်ဆိုင်းခရရေ။<ref name="unmyanmar">{{citation |title=ရခိုင်ပြည်နယ် ကျန်းမာရီးအခြီအနီ |publisher=[[ကုလသမဂ္ဂ မြန်မာနိုင်ငံ]] |language=rki}}</ref> ဆီးရုံတိမာ ကျွမ်းကျင်ဆရာဝန်တိ မလုံလောက်ခြင်း၊ ဆီးပစ္စည်းတိ ပြတ်လပ်ခြင်းရို့ကြောင့် ကိုယ်ဝန်ဆောင်မိခင်တိ၊ အချေသူငယ်တိနန့် နာတာရှည်ရောဂါသည်တိစွာ ထိခိုက်ခံစားနီရရေ။<ref name="arakanstudies" /> == ကျန်းမာရီးဝန်ထမ်း ပြတ်လပ်မှု == ရက္ခိုင်ပြည်နယ်မာ ကျန်းမာရီးဝန်ထမ်း ပြတ်လပ်မှုစွာ နိုင်ငံတဝှမ်းထက် ပိုမိုပြင်းထန်ရေ။ ပြည်သူ့ကျန်းမာရီးကဏ္ဍမာ ဆရာဝန်တိ၊ သူနာပြုတိနန့် သားဖွားဆရာမတိ မလုံလောက်ခြင်းကြောင့် ဆီးရုံအများစုမာ ခွဲစိတ်ကုသမှုနန့် အရေးပေါ်ကုသမှုတိကို ဆောင်ရွက်နိုင်ခြီ နည်းပါးရေ။<ref name="arakanstudies" /><ref name="unmyanmar" /> [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) ထိန်းချုပ်နယ်မြီတိမာ လူနာ ၅၀၀ ကေ ဆရာဝန် ၁ ဦးခန့်ရာ ဟိပြီး အထူးကုဆရာဝန်တိ ကကောင်းနီးပါး မဟိသလောက်ဖြစ်ရေ။<ref name="bnionline_shortage">{{citation |title=Shortage of skilled healthcare workers hits AA-controlled territories |publisher=[[BNI Online]] |date=11 September 2025 |language=en}}</ref> မြို့နယ်တချို့မာ ဆရာဝန် ၅ ဦးရာ ဟိပြီး အထူးကုဆရာဝန် မဟိခြင်း၊ သားဖွားဆရာမတိ ပြတ်လပ်ခြင်းတိကို ရင်ဆိုင်နီရရေ။<ref name="researchgate">{{citation |title=Health Professionals in Rakhine State |publisher=[[ResearchGate]] |language=en}}</ref> == ပဋိပက္ခနန့် ကျန်းမာရီးစနစ် ပြိုလဲမှု == ၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဗန်ဘာလနောက်ပိုင်း ရက္ခိုင်ပြည်နယ်မာ ပြင်းထန်ရေ တိုက်ပွဲတိနန့် လီကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုတိကြောင့် ကျန်းမာရီးစနစ်စွာ ဆိုးရွားစွာ ထိခိုက်ခရေ။ [[ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရီးအဖွဲ့]]၏ မှတ်တမ်းတိအရ ၂၀၂၄ ခုနှစ်မာ ကျန်းမာရီးဝန်ထမ်းတိနန့် လူနာတိကို ပစ်မှတ်ထား တိုက်ခိုက်မှု ၃၆ ကြိမ် ဖြစ်ပွားခပြီး လူ ၈၁ ဦး သီဆုံးကာ ၁၀၈ ဦး ဒဏ်ရာရခရေ။<ref name="unsc" /> ၂၀၂၅ ခုနှစ် အစောပိုင်းမာ ကျန်းမာရီးအပေါ် တိုက်ခိုက်မှုတိစွာ အယင်နှစ်ထက် ၅၇% တိုးလာခရေ။<ref name="unsc" /> အထူးသဖြင့် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၀ ရက်နိမာ [[မြောက်ဦးမြို့]]ဟိ ပြည်သူ့ဆီးရုံကို လီကြောင်းက ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခရာ အရပ်သား ၃၀ ဦး သီဆုံးပြီး ၇၀ ဦး ဒဏ်ရာရခရေ။<ref name="msf">{{citation |title=Myanmar: Deadly airstrike on a hospital in Mrauk-U, Rakhine State |publisher=[[Médecins Sans Frontières]] |date=11 December 2025 |language=en}}</ref> ဒေတိုက်ခိုက်မှုစွာ ၂၀၂၁ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း မြန်မာနိုင်ငံမာ ကျန်းမာရီးအဆောက်အအုံတခုအပေါ် အသီအပျောက် အများဆုံး တိုက်ခိုက်မှုဖြစ်ရေ။<ref name="msf" /> ဆီးရုံဗုံးကြဲခံရမှုကြောင့် ကိုယ်ဝန်ဆောင်မိခင်တိနန့် အချေငယ်တိစွာ မီးဖွားဖို့နန့် ကုသဖို့ နီရာမဟိရာဘဲ ဒုက္ခရောက်ခကတ်ရေ။<ref name="bnionline_maternity">{{citation |title=မြောက်ဦး၌ သားဖွားဆီးရုံ ဗုံးကြဲခံရ၍ ကိုယ်ဝန်ဆောင်များ မီးဖွားရန် စိုးရိမ်နေရ |publisher=[[BNI Online]] |date=5 November 2026 |language=rki}}</ref> [[နိုင်ငံတကာဆရာဝန်များအဖွဲ့]] (MSF) ကလည်း ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် ရက္ခိုင်ပြည်နယ် တနိုင်ငံလုံးနီးပါးမှ ထွက်ခွာခရပြီး လက်ဟိမာ [[စစ်တွေမြို့]]မာရာ အကန့်အသတ်နန့် လုပ်ငန်းလည်ပတ်လျက်ဟိရေ။<ref name="msf" /> == ကူးစက်ရောဂါတိနန့် ပြည်သူ့ကျန်းမာရီး == ပဋိပက္ခတိနန့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရီး ပိတ်ဆို့မှုတိကြောင့် ရောဂါကာကွယ်ဆီးတိနန့် ကုသရီးဆီးဝါးတိ ပြတ်လပ်မှုစွာ ပြင်းထန်ရေ။ ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လက စက်တင်ဘာလအတွင်း [[စစ်တွေမြို့]]မာ [[ပလိပ်ရောဂါ]] (Cholera) ဖြစ်ပွားမှု ၂,၇၈၇ ဦး ဟိခပြီး အနက် ၂၅၃ ဦးမာ ပြင်းထန်ရေအခြီအနီသို့ ရောက်ခရေ။<ref name="unsc" /> ယင့်ချင့်အပြင် [[ငှက်ဖျားရောဂါ]]၊ [[တီဘီရောဂါ]]နန့် [[HIV]]ပိုင် ကူးစက်ရောဂါတိလည်း ပြန့်ပွားလျက်ဟိရေ။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်မာ ရက္ခိုင်ပြည်နယ်မာ HIV လူနာ ၂,၀၀၀ ခန့်နန့် တီဘီလူနာ ၄,၀၀၀ ခန့် ဟိခရေဟု ခန့်မှန်းရရေ။<ref name="bnionline_hiv">{{citation |title=HIV Patient Dies Due to Arakan State Medicine Shortage |publisher=[[BNI Online]] |date=16 July 2025 |language=en}}</ref> ကာကွယ်ဆီးထိုးနှံမှုစွာလည်း ပဋိပက္ခဒေသတိမာ ကကောင်းနည်းပါးပြီးကေ ရောဂါတိ ပြန့်ပွားဖို့ အခွင့်အလမ်းတိကို မြင့်တက်စီရေ။<ref name="unsc" /> == မိခင်နန့် အချေကျန်းမာရီး == ရက္ခိုင်ပြည်နယ်မာ မိခင်နန့် အချေကျန်းမာရီးစွာ ကကောင်းအားနည်းရေ။ ဆီးရုံဆီးခန်းတိနန့် အလှမ်းဝီးခြင်း၊ ကျန်းမာရီးဝန်ထမ်း အားနည်းခြင်း၊ ငွီကြေးမတတ်နိုင်ခြင်းရို့ကြောင့် ကိုယ်ဝန်ဆောင်မိခင်တိစွာ အချေမွေးဖွားချိန် သီဆုံးမှုတိကို ရင်ဆိုင်နီရရေ။<ref name="dmg_maternal">{{citation |title=ရခိုင်ပြည်သူအချို့ ငွေကြေးလိုအပ်ချက်ကြောင့် ဆီးကုသမှုခံယူရန် ခက်ခဲနေဆဲ |publisher=[[ဒီမိုကရေစီမြန်မာဂျာနယ်]] (DMG) |date=19 October 2026 |language=rki}}</ref> လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရီး ကန့်သတ်ချက်တိ၊ လုံခြုံရီးစစ်ဆီးရီးတိနန့် ညမထွက်ရအမိန့်တိကြောင့် အရေးပေါ် မိခင်ကျန်းမာရီးဝန်ဆောင်မှုတိကို ရယူနိုင်ခြီ နည်းပါးရေ။ == စိတ်ကျန်းမာရီး == ပဋိပက္ခတိ၊ နီရပ်စွန့်ခွာမှုတိနန့် မိသားစု ဆုံးရှုံးမှုတိကြောင့် ရက္ခိုင်ပြည်သူတိ၏ စိတ်ကျန်းမာရီးစွာ ဆိုးရွားစွာ ထိခိုက်နီရရေ။ အချေသူငယ်တိနန့် ထိခိုက်လွယ်သူတိမာ စိတ်ကျဆင်းမှုနန့် စိတ်ဒဏ်ရာတိ မြင့်မားရေ။<ref name="unsc" /> ယေဒါလေ့ စိတ်ကျန်းမာရီးဝန်ဆောင်မှုတိစွာ ရက္ခိုင်ပြည်နယ်မာ ကကောင်းနည်းပါးပြီးကေ ကျွမ်းကျင်သူတိ မဟိသလောက်ဖြစ်ရေ။<ref name="ipi" /> == စိန်ခေါ်မှုတိ == ### ဆီးဝါးနန့် ထောက်ပံ့ရီး ပြတ်လပ်မှု ရက္ခိုင်ပြည်နယ်သို့ ဆီးဝါးနန့် ကျန်းမာရီးပစ္စည်းတိ တင်သွင်းမှုစွာ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရီး ပိတ်ဆို့မှုတိနန့် ကန့်သတ်ချက်တိကြောင့် ကကောင်းခက်ခဲနီရေ။ အသက်ကယ်ဆီးဝါးတိ ပြတ်လပ်မှုစွာ ပြင်းထန်ပြီး ဆီးဝါးတိစွာ တရားမဝင်လမ်းကြောင်းက မှောင်ခိုတင်သွင်းမှုအပေါ် မှီခိုနီရရေ။<ref name="unsc" /> ဆီးဝါးဈေးနှုန်းတိလည်း ကကောင်းမြင့်မားတွက်နန့် သာမန်ပြည်သူတိ ဆီးဝါးဝယ်ယူနိုင်ခြီ နည်းပါးရေ။<ref name="dmg_maternal" /> ### ကျန်းမာရီးဝန်ဆောင်မှု လက်လှမ်းမမှီမှု ရက္ခိုင်ပြည်နယ်၏ ကျေးလက်ဒေသတိမာ နီထိုင်သူတိစွာ ဆီးရုံဆီးခန်းတိနန့် ကီလိုမီတာများစွာ ဝီးကွာရေနီရာတိမာ နီထိုင်ကတ်ရပြီးကေ အရေးပေါ်အခြီအနီမာ ဆီးရုံသို့ အချိန်မီ မရောက်နိုင်ခြင်းတိ ဖြစ်ပွားရေ။<ref name="dmg_maternal" /> လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရီး အားနည်းမှုနန့် လုံခြုံရီးအန္တရာယ်တိကြောင့် လူနာတင်ယာဥ်တိနန့် ရွီ့ကြည့်ကုသရီးအဖွဲ့တိ လားလာနိုင်ခြီ ကန့်သတ်ထားရေ။<ref name="arakanstudies" /> == အနာဂတ် အလားအလာနန့် မျှော်မှန်းချက် == ရက္ခိုင်ပြည်နယ်၏ ကျန်းမာရီးစနစ်စွာ ကြီးမားရေ စိန်ခေါ်မှုတိနန့် ရင်ဆိုင်နီရကေလေ့ ULA/AA ၏ ကျန်းမာရီးစီမံကိန်းတိနန့် ပြည်သူ့ကျန်းမာရီးဌာန တည်ဆောက်မှုတိစွာ အလားအလာတချို့ကို ဖန်တီးရေ။ ဆီးပညာသင်တန်းတိနန့် သူနာပြုသင်တန်းတိက ဘွဲ့ရသူတိစွာ နောင်နှစ်တိမာ ဒေသတွင်း ကျန်းမာရီးဝန်ဆောင်မှုတိကို အားဖြည့်ပနာနိုင်ဖို့ဖြစ်ရေ။<ref name="dvb_medschool" /> ယေဒါလေ့ ရေရှည်တည်ငြိမ်ရေ [[ငြိမ်းချမ်းရီး]]၊ လုံခြုံရီး၊ ကျန်းမာရီးဝန်ထမ်းတိ ပြန်လည်ခန့်ထားနိုင်မှုနန့် ရက္ခိုင်ကျန်းမာရီးစနစ် ပြန်လည်ထူထောင်ရီးအတွက် မဟိမဖြစ် လိုအပ်ချက်တိဖြစ်ရေ။<ref name="arakanstudies" /><ref name="unsc" /> == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:ရခိုင်ပြည်နန့်ဆိုင်ရာ]] [[Category:ရခိုင်ကျန်းမာရီး]] e34q6qp2aflpvkvvczn9fp5ohi9tt2d 22484 22483 2026-11-11T17:04:06Z YaThaWinTha 42 /* စိန်ခေါ်မှုတိ */ 22484 wikitext text/x-wiki {{Main|ရခိုင်ပြည်နယ်}} = ရက္ခိုင်ကျန်းမာရီး = [[ရခိုင်ပြည်နယ်|ရက္ခိုင်ပြည်နယ်]]၏ ကျန်းမာရီးစနစ်စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ တခြားဒေသတိနန့် နှိုင်းယှဥ်ပါကေ ကကောင်းအားနည်းပြီးကေ ဆယ်စုနှစ်များစွာကြာ ပဋိပက္ခတိ၊ ဆင်းရဲမွဲတေမှု၊ ပထဝီအနိန်အထား အခက်အခဲတိနန့် ကျန်းမာရီးဝန်ထမ်း ပြတ်လပ်မှုရို့၏ သက်ရောက်မှုတိကို ခံနီရရေ။ ၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဗန်ဘာလနောက်ပိုင်း ပြင်းထန်လာရေ တိုက်ပွဲတိနန့် လီကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုတိကြောင့် ကျန်းမာရီးစနစ်စွာ ပြိုလဲလုနီအခြီအနီသို့ ရောက်ဟိရပြီးကေ ပြည်သူတိစွာ အခြီခံကျန်းမာရီးဝန်ဆောင်မှုတိကို လက်လှမ်းမမှီနိုင်ကတ်လီ။<ref name="arakanstudies">{{citation |title=ရခိုင်ပြည်သူတိကြုံတွိ့ရရေ ကျန်းမာရီးဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုတိ |publisher=[[Arakan Studies]] |date=1 March 2026 |language=rki}}</ref><ref name="unsc">{{citation |title=Report of the Secretary-General on the situation in Myanmar |publisher=[[ကုလသမဂ္ဂ]] |date=2025 |language=en}}</ref> == အထွီထွီ အခြီအနီ == ရက္ခိုင်ပြည်နယ်စွာ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဆင်းရဲဆုံးနန့် ကျန်းမာရီးအခွင့်အလမ်း အနည်းဆုံးဒေသတိထဲမာ တခုအပါအဝင်ဖြစ်ရေ။ ပြည်သူ့ကျန်းမာရီးစနစ်မာ ပြည်သူ ၁၀,၀၀၀ ကေ ပြည်သူ့ကျန်းမာရီးဝန်ထမ်း ၉ ဦးခန့်ရာ ဟိပြီး အလယ်တန်းနန့် အထက်တန်းအဆင့် ကျန်းမာရီးဝန်ဆောင်မှုတိကို လက်လှမ်းမမှီနိုင်ကတ်လီ။<ref name="ipi">{{citation |title=Healthcare in Conflict-Affected Areas of Myanmar |publisher=[[International Peace Institute]] |language=en}}</ref> ကျေးရွာဒေသတိမာ အစိုးရကျန်းမာရီးဌာနတိ မဟိရေနီရာတိမာ လူထုအခြီခံအဖွဲ့အစည်းတိနန့် တိုင်းရင်းသားကျန်းမာရီးအဖွဲ့အစည်းတိက အခြီခံကျန်းမာရီးဝန်ဆောင်မှုတိကို ပံ့ပိုးရေ။<ref name="ipi" /> ယေဒါလေ့ ပဋိပက္ခတိနန့် နယ်မြီအုပ်ချုပ်မှု အပြောင်းအလဲတိကြောင့် ဝန်ဆောင်မှုတိစွာ အဆက်ပြတ်နီရေ။ == ကျန်းမာရီး အခြီခံအဆောက်အအုံ == ရက္ခိုင်ပြည်နယ်မာ အစိုးရဆီးရုံ ၆၅ ရုံ၊ မိခင်နန့် အချေကျန်းမာရီး အဆောက်အအုံ ၁၈ ခုနန့် ကျေးလက်ကျန်းမာရီးဌာန ၈၄ ခု ဟိခရေ။<ref name="hluttaw">{{citation |title=ပြည်သူ့လွှတ်တော် မေးခွန်းနန့် ဖြေကြားချက် |publisher=[[အမျိုးသားလွှတ်တော်]] |language=rki}}</ref> ယေဒါလေ့ ၂၀၂၃ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း တိုက်ပွဲတိကြောင့် မြို့နယ်အဆင့်ဆီးရုံတိအနက် ထက်ဝက်လောက် ထိခိုက်ပျက်စီးခရပြီး ကေ တချို့ဆီးရုံတိမာ လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှု ရပ်ဆိုင်းခရရေ။<ref name="unmyanmar">{{citation |title=ရခိုင်ပြည်နယ် ကျန်းမာရီးအခြီအနီ |publisher=[[ကုလသမဂ္ဂ မြန်မာနိုင်ငံ]] |language=rki}}</ref> ဆီးရုံတိမာ ကျွမ်းကျင်ဆရာဝန်တိ မလုံလောက်ခြင်း၊ ဆီးပစ္စည်းတိ ပြတ်လပ်ခြင်းရို့ကြောင့် ကိုယ်ဝန်ဆောင်မိခင်တိ၊ အချေသူငယ်တိနန့် နာတာရှည်ရောဂါသည်တိစွာ ထိခိုက်ခံစားနီရရေ။<ref name="arakanstudies" /> == ကျန်းမာရီးဝန်ထမ်း ပြတ်လပ်မှု == ရက္ခိုင်ပြည်နယ်မာ ကျန်းမာရီးဝန်ထမ်း ပြတ်လပ်မှုစွာ နိုင်ငံတဝှမ်းထက် ပိုမိုပြင်းထန်ရေ။ ပြည်သူ့ကျန်းမာရီးကဏ္ဍမာ ဆရာဝန်တိ၊ သူနာပြုတိနန့် သားဖွားဆရာမတိ မလုံလောက်ခြင်းကြောင့် ဆီးရုံအများစုမာ ခွဲစိတ်ကုသမှုနန့် အရေးပေါ်ကုသမှုတိကို ဆောင်ရွက်နိုင်ခြီ နည်းပါးရေ။<ref name="arakanstudies" /><ref name="unmyanmar" /> [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) ထိန်းချုပ်နယ်မြီတိမာ လူနာ ၅၀၀ ကေ ဆရာဝန် ၁ ဦးခန့်ရာ ဟိပြီး အထူးကုဆရာဝန်တိ ကကောင်းနီးပါး မဟိသလောက်ဖြစ်ရေ။<ref name="bnionline_shortage">{{citation |title=Shortage of skilled healthcare workers hits AA-controlled territories |publisher=[[BNI Online]] |date=11 September 2025 |language=en}}</ref> မြို့နယ်တချို့မာ ဆရာဝန် ၅ ဦးရာ ဟိပြီး အထူးကုဆရာဝန် မဟိခြင်း၊ သားဖွားဆရာမတိ ပြတ်လပ်ခြင်းတိကို ရင်ဆိုင်နီရရေ။<ref name="researchgate">{{citation |title=Health Professionals in Rakhine State |publisher=[[ResearchGate]] |language=en}}</ref> == ပဋိပက္ခနန့် ကျန်းမာရီးစနစ် ပြိုလဲမှု == ၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဗန်ဘာလနောက်ပိုင်း ရက္ခိုင်ပြည်နယ်မာ ပြင်းထန်ရေ တိုက်ပွဲတိနန့် လီကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုတိကြောင့် ကျန်းမာရီးစနစ်စွာ ဆိုးရွားစွာ ထိခိုက်ခရေ။ [[ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရီးအဖွဲ့]]၏ မှတ်တမ်းတိအရ ၂၀၂၄ ခုနှစ်မာ ကျန်းမာရီးဝန်ထမ်းတိနန့် လူနာတိကို ပစ်မှတ်ထား တိုက်ခိုက်မှု ၃၆ ကြိမ် ဖြစ်ပွားခပြီး လူ ၈၁ ဦး သီဆုံးကာ ၁၀၈ ဦး ဒဏ်ရာရခရေ။<ref name="unsc" /> ၂၀၂၅ ခုနှစ် အစောပိုင်းမာ ကျန်းမာရီးအပေါ် တိုက်ခိုက်မှုတိစွာ အယင်နှစ်ထက် ၅၇% တိုးလာခရေ။<ref name="unsc" /> အထူးသဖြင့် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၀ ရက်နိမာ [[မြောက်ဦးမြို့]]ဟိ ပြည်သူ့ဆီးရုံကို လီကြောင်းက ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခရာ အရပ်သား ၃၀ ဦး သီဆုံးပြီး ၇၀ ဦး ဒဏ်ရာရခရေ။<ref name="msf">{{citation |title=Myanmar: Deadly airstrike on a hospital in Mrauk-U, Rakhine State |publisher=[[Médecins Sans Frontières]] |date=11 December 2025 |language=en}}</ref> ဒေတိုက်ခိုက်မှုစွာ ၂၀၂၁ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း မြန်မာနိုင်ငံမာ ကျန်းမာရီးအဆောက်အအုံတခုအပေါ် အသီအပျောက် အများဆုံး တိုက်ခိုက်မှုဖြစ်ရေ။<ref name="msf" /> ဆီးရုံဗုံးကြဲခံရမှုကြောင့် ကိုယ်ဝန်ဆောင်မိခင်တိနန့် အချေငယ်တိစွာ မီးဖွားဖို့နန့် ကုသဖို့ နီရာမဟိရာဘဲ ဒုက္ခရောက်ခကတ်ရေ။<ref name="bnionline_maternity">{{citation |title=မြောက်ဦး၌ သားဖွားဆီးရုံ ဗုံးကြဲခံရ၍ ကိုယ်ဝန်ဆောင်များ မီးဖွားရန် စိုးရိမ်နေရ |publisher=[[BNI Online]] |date=5 November 2026 |language=rki}}</ref> [[နိုင်ငံတကာဆရာဝန်များအဖွဲ့]] (MSF) ကလည်း ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် ရက္ခိုင်ပြည်နယ် တနိုင်ငံလုံးနီးပါးမှ ထွက်ခွာခရပြီး လက်ဟိမာ [[စစ်တွေမြို့]]မာရာ အကန့်အသတ်နန့် လုပ်ငန်းလည်ပတ်လျက်ဟိရေ။<ref name="msf" /> == ကူးစက်ရောဂါတိနန့် ပြည်သူ့ကျန်းမာရီး == ပဋိပက္ခတိနန့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရီး ပိတ်ဆို့မှုတိကြောင့် ရောဂါကာကွယ်ဆီးတိနန့် ကုသရီးဆီးဝါးတိ ပြတ်လပ်မှုစွာ ပြင်းထန်ရေ။ ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လက စက်တင်ဘာလအတွင်း [[စစ်တွေမြို့]]မာ [[ပလိပ်ရောဂါ]] (Cholera) ဖြစ်ပွားမှု ၂,၇၈၇ ဦး ဟိခပြီး အနက် ၂၅၃ ဦးမာ ပြင်းထန်ရေအခြီအနီသို့ ရောက်ခရေ။<ref name="unsc" /> ယင့်ချင့်အပြင် [[ငှက်ဖျားရောဂါ]]၊ [[တီဘီရောဂါ]]နန့် [[HIV]]ပိုင် ကူးစက်ရောဂါတိလည်း ပြန့်ပွားလျက်ဟိရေ။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်မာ ရက္ခိုင်ပြည်နယ်မာ HIV လူနာ ၂,၀၀၀ ခန့်နန့် တီဘီလူနာ ၄,၀၀၀ ခန့် ဟိခရေဟု ခန့်မှန်းရရေ။<ref name="bnionline_hiv">{{citation |title=HIV Patient Dies Due to Arakan State Medicine Shortage |publisher=[[BNI Online]] |date=16 July 2025 |language=en}}</ref> ကာကွယ်ဆီးထိုးနှံမှုစွာလည်း ပဋိပက္ခဒေသတိမာ ကကောင်းနည်းပါးပြီးကေ ရောဂါတိ ပြန့်ပွားဖို့ အခွင့်အလမ်းတိကို မြင့်တက်စီရေ။<ref name="unsc" /> == မိခင်နန့် အချေကျန်းမာရီး == ရက္ခိုင်ပြည်နယ်မာ မိခင်နန့် အချေကျန်းမာရီးစွာ ကကောင်းအားနည်းရေ။ ဆီးရုံဆီးခန်းတိနန့် အလှမ်းဝီးခြင်း၊ ကျန်းမာရီးဝန်ထမ်း အားနည်းခြင်း၊ ငွီကြေးမတတ်နိုင်ခြင်းရို့ကြောင့် ကိုယ်ဝန်ဆောင်မိခင်တိစွာ အချေမွေးဖွားချိန် သီဆုံးမှုတိကို ရင်ဆိုင်နီရရေ။<ref name="dmg_maternal">{{citation |title=ရခိုင်ပြည်သူအချို့ ငွေကြေးလိုအပ်ချက်ကြောင့် ဆီးကုသမှုခံယူရန် ခက်ခဲနေဆဲ |publisher=[[ဒီမိုကရေစီမြန်မာဂျာနယ်]] (DMG) |date=19 October 2026 |language=rki}}</ref> လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရီး ကန့်သတ်ချက်တိ၊ လုံခြုံရီးစစ်ဆီးရီးတိနန့် ညမထွက်ရအမိန့်တိကြောင့် အရေးပေါ် မိခင်ကျန်းမာရီးဝန်ဆောင်မှုတိကို ရယူနိုင်ခြီ နည်းပါးရေ။ == စိတ်ကျန်းမာရီး == ပဋိပက္ခတိ၊ နီရပ်စွန့်ခွာမှုတိနန့် မိသားစု ဆုံးရှုံးမှုတိကြောင့် ရက္ခိုင်ပြည်သူတိ၏ စိတ်ကျန်းမာရီးစွာ ဆိုးရွားစွာ ထိခိုက်နီရရေ။ အချေသူငယ်တိနန့် ထိခိုက်လွယ်သူတိမာ စိတ်ကျဆင်းမှုနန့် စိတ်ဒဏ်ရာတိ မြင့်မားရေ။<ref name="unsc" /> ယေဒါလေ့ စိတ်ကျန်းမာရီးဝန်ဆောင်မှုတိစွာ ရက္ခိုင်ပြည်နယ်မာ ကကောင်းနည်းပါးပြီးကေ ကျွမ်းကျင်သူတိ မဟိသလောက်ဖြစ်ရေ။<ref name="ipi" /> == စိန်ခေါ်မှုတိ == === ဆီးဝါးနန့် ထောက်ပံ့ရီး ပြတ်လပ်မှု=== ရက္ခိုင်ပြည်နယ်သို့ ဆီးဝါးနန့် ကျန်းမာရီးပစ္စည်းတိ တင်သွင်းမှုစွာ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရီး ပိတ်ဆို့မှုတိနန့် ကန့်သတ်ချက်တိကြောင့် ကကောင်းခက်ခဲနီရေ။ အသက်ကယ်ဆီးဝါးတိ ပြတ်လပ်မှုစွာ ပြင်းထန်ပြီး ဆီးဝါးတိစွာ တရားမဝင်လမ်းကြောင်းက မှောင်ခိုတင်သွင်းမှုအပေါ် မှီခိုနီရရေ။<ref name="unsc" /> ဆီးဝါးဈေးနှုန်းတိလည်း ကကောင်းမြင့်မားတွက်နန့် သာမန်ပြည်သူတိ ဆီးဝါးဝယ်ယူနိုင်ခြီ နည်းပါးရေ။<ref name="dmg_maternal" /> === ကျန်းမာရီးဝန်ဆောင်မှု လက်လှမ်းမမှီမှု=== ရက္ခိုင်ပြည်နယ်၏ ကျေးလက်ဒေသတိမာ နီထိုင်သူတိစွာ ဆီးရုံဆီးခန်းတိနန့် ကီလိုမီတာများစွာ ဝီးကွာရေနီရာတိမာ နီထိုင်ကတ်ရပြီးကေ အရေးပေါ်အခြီအနီမာ ဆီးရုံသို့ အချိန်မီ မရောက်နိုင်ခြင်းတိ ဖြစ်ပွားရေ။<ref name="dmg_maternal" /> လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရီး အားနည်းမှုနန့် လုံခြုံရီးအန္တရာယ်တိကြောင့် လူနာတင်ယာဥ်တိနန့် ရွီ့ကြည့်ကုသရီးအဖွဲ့တိ လားလာနိုင်ခြီ ကန့်သတ်ထားရေ။<ref name="arakanstudies" /> == အနာဂတ် အလားအလာနန့် မျှော်မှန်းချက် == ရက္ခိုင်ပြည်နယ်၏ ကျန်းမာရီးစနစ်စွာ ကြီးမားရေ စိန်ခေါ်မှုတိနန့် ရင်ဆိုင်နီရကေလေ့ ULA/AA ၏ ကျန်းမာရီးစီမံကိန်းတိနန့် ပြည်သူ့ကျန်းမာရီးဌာန တည်ဆောက်မှုတိစွာ အလားအလာတချို့ကို ဖန်တီးရေ။ ဆီးပညာသင်တန်းတိနန့် သူနာပြုသင်တန်းတိက ဘွဲ့ရသူတိစွာ နောင်နှစ်တိမာ ဒေသတွင်း ကျန်းမာရီးဝန်ဆောင်မှုတိကို အားဖြည့်ပနာနိုင်ဖို့ဖြစ်ရေ။<ref name="dvb_medschool" /> ယေဒါလေ့ ရေရှည်တည်ငြိမ်ရေ [[ငြိမ်းချမ်းရီး]]၊ လုံခြုံရီး၊ ကျန်းမာရီးဝန်ထမ်းတိ ပြန်လည်ခန့်ထားနိုင်မှုနန့် ရက္ခိုင်ကျန်းမာရီးစနစ် ပြန်လည်ထူထောင်ရီးအတွက် မဟိမဖြစ် လိုအပ်ချက်တိဖြစ်ရေ။<ref name="arakanstudies" /><ref name="unsc" /> == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:ရခိုင်ပြည်နန့်ဆိုင်ရာ]] [[Category:ရခိုင်ကျန်းမာရီး]] i6e4rg7q7bh1nv7lwck1sgabxr4cf8y