Wikipedia
rmwiki
https://rm.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Pagina_principala
MediaWiki 1.47.0-wmf.24
first-letter
Multimedia
Spezial
Discussiun
Utilisader
Utilisader discussiun
Wikipedia
Wikipedia discussiun
Datoteca
Datoteca discussiun
MediaWiki
MediaWiki discussiun
Model
Model discussiun
Agid
Agid discussiun
Categoria
Categoria discussiun
TimedText
TimedText talk
Modul
Modul Diskussion
Veranstaltung
Veranstaltung Diskussion
Berlin
0
2185
174867
172420
2026-10-23T13:13:59Z
Ziv
21210
([[c:GR|GR]]) [[File:Deutschland Lage Berlins.svg]] → [[File:Deutschland Lage von Berlin.svg]] [[c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] · Harmonisation of a fileset
174867
wikitext
text/x-wiki
{{Artitgel 1000|-10}}
{| class="prettytable float-right" width="320"
|+ <font size="+1">Berlin</font>
| align="center" bgcolor="#FFDEAD" width="160" | '''Charta'''
| align="center" bgcolor="#FFDEAD" width="160" | '''Vopna'''
|-
| rowspan="5" | [[Datoteca:Deutschland Lage von Berlin.svg|center|142px|Posiziun da la citad da Berlin]]
| align="center" | [[Datoteca:DEU Berlin COA.svg|65px|Vopna da la Citad da Berlin]]
|-
| align="center" | <small>Vopna da la Citad <br />da Berlin</small>
|-
| align="center" bgcolor="#FFDEAD" | '''Bandiera'''
|-
| align="center" | [[Datoteca:Flag of Berlin.svg|130px|border|Bandiera da la Citad da Berlin]]
|-
| align="center" | <small>Bandiera da la Citad <br />da Berlin</small>
|-
| align="center" colspan="2" bgcolor="#FFDEAD" | '''Datas fundamentalas'''
|-
| Sedia administrativa
| Berlin
|-
| Surfatscha
| 891,68 km²
|-
| Abitants
| {{Wikidata Populaziun}}
|-
| Spessezza
| 3'914 ab./km²
|-
| Posiziun geografica
| {{WikidataCoord| city | DE-BE }}
|-
| Autezza
| 34–115 m
|-
| Numers postals
| 10115–14199
|-
| Preselecziun
| 030
|-
| Code [[ISO 3166-2]]
| DE-BE
|-
| Website
| [https://www.berlin.de/ berlin.de]
|-
| align="center" bgcolor="#FFDEAD" colspan="2" | '''Politica'''
|-
| President da la citad
| Michael Müller
|}
[[Datoteca:2005-10-26 Brandenburger-Tor.JPG|thumb|left|200px|Porta da Brandenburg (''Brandenburger Tor'')]]
'''Berlin''', raramain rumantschà sco '''Berlina''', è la [[chapitala]] ed in dals sedesch pajais federativs da la [[Germania]].
La citad dumbra 3,5 milliun abitants. Ella è la pli gronda citad da la Germania e la segunda pli gronda da l'[[Uniun Europeica]].
Berlin è la 41avla pli visitada citad dal mund.<ref>[https://web.archive.org/web/20120512053106/http://www.joejourneys.com/journals/Joe_Journeys/Blog/Entries/2010/4/3_TOP_100_MOST_VISITED_CITIES_-_2009.html www.joejourneys.com ''(en englais)'']</ref>
== Geografia ==
[[Datoteca:Hauptbahnhof Berlin.jpg|thumb|200px|left|Staziun Centrala da Berlin (''Berlin Hauptbahnhof'')]]
La surfatscha dal pajais cuvrescha 891,68 km².
El sa chatta al nord-ost da la [[Germania]], circa da 70 km da distanza dal cunfin cun la [[Pologna]].
Ses center è traversà per il flum [[Spree]].
== Citads schumellinas ==
{|class="wikitable"
|- valign="top"
|
* 1967 {{Flagicon|US}} '''[[Los Angeles]]''', [[Stadis Unids da l'America]]
* 1987 {{Flagicon|France}} '''[[Paris]]''', [[Frantscha]]
* 1988 {{Flagicon|Spain}} '''[[Madrid]]''', [[Spagna]]
* 1989 {{Flagicon|Turkey}} '''[[Istanbul]]''', [[Tirchia]]
* 1991 {{Flagicon|Poland}} '''[[Varsovia]]''', [[Pologna]]<ref>[https://web.archive.org/web/20110511092044/http://www.um.warszawa.pl/ Miasta partnerskie Warszawy]</ref>
* 1991 {{Flagicon|Russia}} '''[[Moscau]]''', [[Russia]]
|valign="top"|
* 1991 {{Flagicon|Hungary}} '''[[Budapest]]''', [[Ungaria]]
* 1992 {{Flagicon|Belgium}} '''[[Brüssel]]''', [[Belgia]]
* 1993 {{Flagicon|Indonesia}} '''[[Djakarta]]''', [[Indonesia]]
* 1993 {{Flagicon|Uzbekistan}} '''[[Tashkent]]''', [[Usbekistan]]
* 1993 {{Flagicon|Mexico}} '''[[Citad da Mexico]]''', [[Mexico]]
* 1994 {{Flagicon|China}} '''[[Beijing]]''', [[Republica populara da la China|China]]
|valign="top"|
* 1994 {{Flagicon|Japan}} '''[[Tokyo]]''', [[Giapun]]
* 1994 {{Flagicon|Argentina}} '''[[Buenos Aires]]''', [[Argentina]]
* 1995 {{Flagicon|Czech}} '''[[Prag]]''', [[Tschechia]]
* 2000 {{Flagicon|Namibia}} '''[[Windhoek]]''', [[Namibia]]
* 2000 {{Flagicon|UK}} '''[[Londra]]''', [[Reginavel Unì da la Gronda Britannia ed Irlanda dal Nord|Gronda Britannia]]
|}
== Colliaziuns ==
* [https://www.berlin.de/ Pagina uffiziala da la citad]
* [http://www.panorama-cities.net/berlin/berlin_germany.html Maletgs da Berlin]
== Annotaziuns ==
<references/>
{{commons|Berlin}}
{{Pajais Federativ Germania}}
{{chapitalas stadis d'Europa}}
[[Categoria:Länder da la Germania]]
[[Categoria:Chapitalas da stadi]]
[[Categoria:Lieu en Germania]]
rtovy7oselwlalp3bzdtmatg44z8g0e
Sevgein
0
3093
174886
172958
2026-10-24T05:17:02Z
~2026-56822-59
24127
174886
wikitext
text/x-wiki
{{sursilvan}}
{{Infobox Lieu en Svizra
|NUM_LIEU = Sevgein
|FILEPATH_CHARTA = Karte_Gemeinde_Sevgein 2007.png
|PIXEL = 98px
|FILEPATH_VOPNA = Sevgein wappen.svg
|MALETG = Sevgein.jpg
|CHANTUN = GR
|DISTRICT = [[Regiun Surselva]]
|VISCHNANCA = [[Ilanz/Glion]]
|NP = 7127
|NS = 46/45/55/N
|EW = 9/13/18.5/E
|AUTEZZA = 861
|SURFATSCHA = 4.55
|LINGUA = [[rumantsch|romontsch]]
|WEBSITE = www.regiun-surselva.ch/Sevgein.738.0.html
|E-LIR = 2705
|}}
'''Sevgein''' ei in vitg ed ina fracziun dalla vischnaunca da [[Ilanz/Glion|Glion]] ella [[regiun Surselva]] el cantun [[Grischun]] en [[Svizra]].
Entochen ils 31. da december 2013 era Sevgein ina vischnaunca politica dapersei.
== Colligiaziuns ==
{{Commonscat}}
{{Navigaziun Vischnanca d'Ilanz/Glion}}
[[Categoria:Ilanz/Glion]]
[[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]]
3yuzeehaxcyjn5i0b3xcbk7okad89wl
Castrisch
0
3095
174880
172950
2026-10-24T05:06:15Z
~2026-56822-59
24127
174880
wikitext
text/x-wiki
{{sursilvan}}
{{Lieu_svizzer
|NUM_LIEU = Castrisch
|FILEPATH_CHARTA = Karte_Gemeinde_Castrisch 2007.png
|PIXEL = 98px
|FILEPATH_VOPNA = CHE Castrisch COA.svg
|MALETG = Castrisch Mai2009.jpg
|DESCRIPZIUN = Castrisch, vesì davent da [[Falera]]
|CHANTUN = GR
|DISTRICT = [[Regiun Surselva]]
|VISCHNANCA = [[Ilanz/Glion]]
|NP = 7126
|NS = 46/45/59.99/N
|EW = 9/13/0.02/E
|AUTEZZA = 722
|SURFATSCHA = 7.19
|LINGUA = [[rumantsch|romontsch]] ([[sursilvan]])
|WEBSITE = www.castrisch.ch
|E-LIR = 185
|}}
'''Castrisch''' ({{Audio|roh-sursilvan-Castrisch.ogg|[kɐˈʃtʁiʃ]}}, {{DeS|''Kästris''}}) ei ina fracziun dalla vischnaunca da [[Ilanz/Glion|Glion]] ed in'anteriura vischnaunca politica en il cantun [[Grischun]] en [[Svizra]].
== Colligiaziuns ==
{{Commonscat}}
{{Navigaziun Vischnanca d'Ilanz/Glion}}
[[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Ilanz/Glion]]
[[Categoria:Foppa]]
[[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]]
as7vndg9m2sep1bhvrjukxuz6d4w6ex
Luven
0
3096
174882
172952
2026-10-24T05:10:01Z
~2026-56822-59
24127
174882
wikitext
text/x-wiki
{{sursilvan}}
{{Lieu_svizzer
|NUM_LIEU = Luven
|FILEPATH_CHARTA = Karte_Gemeinde_Luven 2007.png
|PIXEL = 98px
|FILEPATH_VOPNA = CHE Luven COA.svg
|MALETG = Luven.jpg
|CHANTUN = GR
|DISTRICT = [[Regiun Surselva]]
|VISCHNANCA = [[Ilanz/Glion]]
|NP = 7141
|NS = 46/45/41/N
|EW = 9/11/56/E
|AUTEZZA = 998
|SURFATSCHA = 6.63
|LINGUA = [[rumantsch|romontsch]] ([[sursilvan]])
|WEBSITE = www.ilanz-glion.ch
|E-LIR = 1392
|}}
'''Luven''' ei in vitg ed era ina vischnaunca svizra en il [[chantun Grischun|cantun Grischun]]. Il vitg ei oz ina vischinadi da [[Glion]].
== Populaziun ==
Luven ha 204 habitonts (fin 2004). La popolaziun discuora per gronda part sursilvan ed ei reformada.
== Attracziuns ==
Il Péz Mundaun: Ils parasguladers profiteschan bunamein igl entir onn dalla termica dil Péz Mundaun. Igl unviern meina in bus ils skiunzs da Luven a Sasolas che ei coligiau cul territori da skis da Sursaissa. Tier bunas condiziuns da neiv meina schizun ina pista tochen giu a Luven.
Il casti da Chischlatsch: Sut Luven, en direcziun Lumnezia sin in crest, stat la ruina dil casti che vegnius baghegiaus entuorn 1200 s.Cr.
La Panera: Enconuschents ei il vitg da Luven era per in pégn extraordinari alla spunda dil Péz Mundaun. Quella plonta ei ca. 44 m gronda. Oz ei leu in plaz da grillar, in plaz da ballapei ed in plaz da giug.
== Historia ==
Ils emprems mussaments historics dalla populaziun dalla Foppa dil temps da bronz. Il fatg ch’ins ha anflau ina fibla da bronz ensemen cun restonzas d‘in skelet en ina fossa.
== Colligiaziuns ==
{{Commonscat}}
{{Navigaziun Vischnanca d'Ilanz/Glion}}
[[Categoria:Ilanz/Glion]]
[[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]]
[[Categoria:Foppa]]
omchupvpw6rox6qud7wn9as8gn2brcx
174883
174882
2026-10-24T05:11:50Z
~2026-56822-59
24127
174883
wikitext
text/x-wiki
{{sursilvan}}
{{Lieu_svizzer
|NUM_LIEU = Luven
|FILEPATH_CHARTA = Karte_Gemeinde_Luven 2007.png
|PIXEL = 98px
|FILEPATH_VOPNA = CHE Luven COA.svg
|MALETG = Luven.jpg
|CHANTUN = GR
|DISTRICT = [[Regiun Surselva]]
|VISCHNANCA = [[Ilanz/Glion]]
|NP = 7141
|NS = 46/45/41/N
|EW = 9/11/56/E
|AUTEZZA = 998
|SURFATSCHA = 6.63
|LINGUA = [[rumantsch|romontsch]] ([[sursilvan]])
|WEBSITE = www.ilanz-glion.ch
|E-LIR = 1392
|}}
'''Luven''' ei in vitg ed era ina vischnaunca svizra en il [[chantun Grischun|cantun Grischun]]. Il vitg ei oz ina vischinadi da [[Glion]].
== Populaziun ==
Luven ha 204 habitonts (fin 2004). La popolaziun discuora per gronda part sursilvan ed ei reformada.
== Attracziuns ==
Il Péz Mundaun: Ils parasguladers profiteschan bunamein igl entir onn dalla termica dil Péz Mundaun. Igl unviern meina in bus ils skiunzs da Luven a Sasolas che ei coligiau cul territori da skis da Sursaissa. Tier bunas condiziuns da neiv meina schizun ina pista tochen giu a Luven.
Il casti da Chischlatsch: Sut Luven, en direcziun Lumnezia sin in crest, stat la ruina dil casti che vegnius baghegiaus entuorn 1200 s.Cr.
La Panera: Enconuschents ei il vitg da Luven era per in pégn extraordinari alla spunda dil Péz Mundaun. Quella plonta ei ca. 44 m gronda. Oz ei leu in plaz da grillar, in plaz da ballapei ed in plaz da giug.
== Historia ==
Ils emprems mussaments historics dalla populaziun dalla Foppa dateschan dil temps da bronz. Ins ha anflau ina fibla da bronz ensemen cun restonzas d‘in skelet en ina fossa.
== Colligiaziuns ==
{{Commonscat}}
{{Navigaziun Vischnanca d'Ilanz/Glion}}
[[Categoria:Ilanz/Glion]]
[[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]]
[[Categoria:Foppa]]
31t8gii9w7yy7nuz3ib1ka0pncbw8sc
Ladir
0
3103
174881
172914
2026-10-24T05:08:37Z
~2026-56822-59
24127
174881
wikitext
text/x-wiki
{{sursilvan}}
{{Lieu_svizzer
|NUM_LIEU = Ladir
|FILEPATH_CHARTA = Karte_Gemeinde_Ladir 2007.png
|PIXEL = 98px
|FILEPATH_VOPNA = Ladir wappen.svg
|MALETG = Ladir.jpg
|CHANTUN = GR
|DISTRICT = [[Regiun Surselva]]
|NP = 7155
|NS = 46/47/23/N
|EW = 9/12/08/E
|AUTEZZA = 1'276
|SURFATSCHA = 7.19
|LINGUA = [[rumantsch|romontsch]] ([[sursilvan]])
|WEBSITE = www.ladir.ch
|E-LIR = 1354
||VISCHNANCA=[[Ilanz/Glion]]}}
'''Ladir''' ei ina fracziun dalla vischnaunca da [[Ilanz/Glion|Glion]] ed in'anteriura vischnaunca politica en il cantun [[Grischun]] en [[Svizra]].
== Geografia ==
Geograficamein schai Ladir sin ina terrassa cun ina altezia da 1276 meters sur mar el center dalla Surselva. Ils vitgs vischinonts ein [[Falera]] egl ost e [[Ruschein]] el sid.
Da 721 ha vegnan rodund 363 ha cultivai da purs, sco mises ed alps. Ulteriuras 304 ha vegnan curclai d'uaul e lenna. Sulettamein 19 ha ein civilisai ed rodund 35 ha ein terren nunproductiv.
== Historia ==
Il contuorn ei gia dapi millennis civilsaus. Ina autonoma ed independenta vischnaunca ei Ladir denton per vegnida egl onn 1851. El 19avel tschentaner han dus gronds incendis caschunau bia difficultads al vitg. Tier l'emprem incendi 1848 ei ina gronda part dil uaul vegnius destruida. Tier il secund ei denton, entras termgliar cun fiug da dus giuvenils, bunamein l'entir vitg barschaus giu. Tier quei incendi ein grondas parts dil archiv vegni destruiu, aschia ch'ils documents historics dil vitg tonscha buc tochen alla entschatta dalla fundaziun dil vitg.
Tochen ils 31. da december 2013 era Ladir ina vischnaunca politica en il [[Surselva (district)|district Surselva]] dil cantun Grischun. L'emprem da schaner 2014 ha la vischnaunca fusionau cun Castrisch, Duvin, Ilanz, Luven, Pigniu, Pitasch, Riein, Rueun, Ruschein, Schnaus, Sevgein, Siat tier la nova vischnaunca [[Glion|Ilanz/Glion]].
== Uoppen ==
Igl uoppen da Ladir ei segmentaus en blau ed argien/alv. La colur blaua cuntegn ina steila da sis péz, ed il argien/alv cuntegn in cuolm cun treis péz (Heroldsbild).
Igl uoppen simbolisescha la biala cuntrada e la pittoresca posiziun dalla baselgia S.Sein.
== Politica ==
Biaras uniuns han ina stretga relaziun cul vitg da Ruschein ed ein per part fusiunadas. Aschia ein p. ex. l'[https://web.archive.org/web/20170918173945/http://ugrl.ch/ Uniun da giuventetgna ], l'uniun da dunnas ed ils pumpiers sedecidi da fusiunar.
Politicamein ei Ladir ina fracziun dil cumin da Ilanz/Glion.
== Scola ==
Dapi l'onn 1980 ha Ladir ina scola primara fusiunada cul vitg vischinont Ruschein. Lezza sesanfla el vitg da Ruschein sco era la scoletta.
Il scalem superiur ei denton integraus el Consorzi da scola Glion e contuorn.
== Populaziun ==
Ladir quenta entuorn 109 habitonts.
== Il turissem si Ladir ==
Turists san profitar d'ina reit da vias da viandar, encurir bulius ni ir cun skis a Ladir. Era san ins far turas cun velo pli levas e pli grevas. Sch'enzatgi survegn fom da tut quei, san ins dustar quella ell'ustria La Terrassa.
== Colliaziuns ==
{{Commonscat}}
{{Navigaziun Vischnanca d'Ilanz/Glion}}
[[Categoria:Ilanz/Glion]]
[[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]]
[[Categoria:Foppa]]
49vs20w455p2lznwwhz0vrahowday7g
Rueun
0
3104
174885
172955
2026-10-24T05:15:29Z
~2026-56822-59
24127
174885
wikitext
text/x-wiki
{{sursilvan}}
{{Lieu_svizzer
|NUM_LIEU = Rueun
|FILEPATH_CHARTA = Karte_Gemeinde_Rueun 2007.png
|PIXEL = 98px
|FILEPATH_VOPNA = CHE Rueun COA.svg
|MALETG = Rueun Dorf.jpg
|DESCRIPZIUN = Vista sin il vitg
|CHANTUN = GR
|DISTRICT = [[Regiun Surselva]]
|VISCHNANCA = [[Ilanz/Glion]]
|NP = 7156
|NS = 46/46/45//N
|EW = 9/09/03/E
|AUTEZZA = 788
|SURFATSCHA = 11.58
|LINGUA = [[rumantsch|romontsch]]
|WEBSITE =
|E-LIR = 2647
|}}
'''Rueun''' ([[lingua tudestga|tudestg]] e ufficialmein fin 1943 ''Ruis'') ei ina fracziun dalla vischnaunca da [[Ilanz/Glion|Glion]] ed in'anteriura vischnaunca politica [[svizra]] en il [[chantun Grischun|cantun Grischun]].
== Geografia ==
Rueun schai fetg central ella [[Surselva]], dalla vart dretga e seniastra dil [[Rein anteriur]]. La surfatscha dall'anteriura vischnaunca sedarasa sur 11.6 km² e quei naven da S.Clau 725 m s.m. tochen sil Fil da Rueun sin 2'350 m s.m. La vischnaunca da Rueun dumbrava ils 31 da december 2013 426 persunas. Entuorn 93% dils habitonts eran dalla confessiun catolica.
Rueun schai agl ur dad in priel schurmigiaus e fritgeivels sin varga 780 meters sur mar. Encunter damaun cunfinescha Rueun cun l'anteriura vischnaunca da [[Schnaus]] ed il marcau da [[Glion]], encunter miezgi cun [[Flond]] e [[Sursaissa]], encunter sera cun [[Vuorz]] ed [[Andiast]] ed encunter mesanotg cun [[Pigniu]] e [[Siat]].
== Historia ==
Sco las biaras autras vischnauncas dil contuorn vegn il num ''Rueun'' documentaus l'emprema gada egl urbari da schenghetg digl uestg [[Tello]] egl onn 765. Il vitg vegn numnaus en quei urbari ''Ruane'', quei che vul gir ton sco “Rüfe” (bova) ni “ruina”. Cun quei num ei il crest sur il pei dil Rein vegnius circumscrets, il qual ei il pli probabel vegnius formaus dad ina bova neugiu digl ual da s. Antoni.
Ils pli vegls mussaments da habitadi dateschan dil temps da bronz. Sur Panadeglias, el nord dalla vischnaunca, eis ei vegniu anflau enten cavar sulom per in reservoir d’aua duas cugnadas da bronz, las qualas derivan ord il temps dils [[Rets]] ca. 600 a. Chr. Quellas duas cugnadas savein nus contemplar oz el Museum da historia naturala a Cuera.
Ensemen cun Sursaissa, Vuorz, Andiast, Pigniu e Siat formava l'anteriura vischnaunca da Rueun il [[Cumin Rueun]], il qual s'udeva tier il [[Surselva (district)|district Surselva]] dil cantun Grischun.
== Uoppen ==
Igl uoppen dalla vischnaunca da Rueun ei dedicaus a s. Andriu. El muossa il sogn cun la tipica crusch da s. Andriu. A s. Andriu ei era la baseglia da Rueun dedicada. Quella existeva gia el novavel tschentaner, quei attesta igl urbari imperial digl onn 831. La baselgia era stgira e pintga e deva plaz a 70 persunas, ella surveva era sco baselgia da vallada. Dalla baselgia ch’exista oz ei la biala tuor romana la pli veglia part. La tuor datescha dil 12avel tschentaner. La gronda part dalla baselgia existenta ei vegnida eregida 1633 sin ils fundaments dad ina casa da Diu dil temps medieval. Egl onn 1996 ein la tuor e la baselgia vegnidas sanadas totalmein. Da pi lu sepresenta la baselgia da s. Andriu en nova splendur e dat perdetga dad in passau impurtont. Sil teritori da Rueun sesanflan quater capluttas: S.Clau, S.Antoni, S.Francest e S.Maria Madleina
== Chor mischedau Rueun-Siat ==
Il chor mischedau Rueun-Siat ei in chor da renum ella Svizra. Il dirigent dil chor ei Gion Tschuor.
== Uniun da Giuventetgna Rueun ==
La [[Uniun da giuventetgna Rueun]] ei la pli veglia uniun culturala da Rueun. Ils 4 da fevrer 2006 ha la Uniun da Giuventetgna Rueun fusiunau culla Cumpignia da mats Rueun.
== La punt da lenn ==
In ulteriur edifeci caracteristic per la vischnaunca da Rueun ei la punt da lenn curclada che meina naven dalla staziun dalla [[Viafier retica]] sur il Rein vi sin la via dils Polones. Quei edifeci imposant – tut ord da lenn – ei vegnius construius 1839/40 e conservaus els onns 1996/97 en ina sanaziun totala per igl avegnir. La punt ei varga 44 meters liunga e sis meters aulta ed il vial meina en in altezia da 10,5 meters sur il letg dil Rein vi. La punt da lenn vegn aunc oz duvrada mintga gi per arrivar sin la via dils Polones; ina via ell'umbriva digl uaul dalla vart dretga dil Rein che porscha ton a viandonts sco era a turists e sportists in'oasa da puasseivladad per guder la natira ni per far sport.
== Colligiaziuns ==
{{commonscat|Rueun}}
* [https://web.archive.org/web/20171010205114/http://www.rueun.ch/ La pagina da la vischnanca]
* Artigel [http://www.e-lir.ch/e-LIR___Lexicon.2647.450.0.html ''Rueun''] en il Lexicon Istoric Svizzer
{{Navigaziun Vischnanca d'Ilanz/Glion}}
[[Categoria:Ilanz/Glion]]
[[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]]
[[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Foppa]]
pi1nw6dqrk41i1wowkjgtzlt88dbs0i
Pigniu
0
3105
174884
172953
2026-10-24T05:13:43Z
~2026-56822-59
24127
174884
wikitext
text/x-wiki
{{sursilvan}}
{{Infobox Lieu en Svizra
|NUM_LIEU = Pigniu
|FILEPATH_CHARTA = Karte_Gemeinde_Pigniu 2007.png
|PIXEL = 98px
|FILEPATH_VOPNA = Pigniu wappen.svg
|MALETG = Pigniu.jpg
|CHANTUN = GR
|DISTRICT = [[Regiun Surselva]]
|VISCHNANCA = [[Ilanz/Glion]]
|NP = 7156
|NS = 46.81
|EW = 9.115
|AUTEZZA = 1'301
|SURFATSCHA = 18.01
|LINGUA = [[rumantsch|romontsch]] ([[sursilvan]])
|WEBSITE =
|E-LIR = 2025
|}}
'''Pigniu''' ([[lingua tudestga|tudestg]]: '''''Panix''''') ei ina fracziun dalla vischnaunca da [[Ilanz/Glion|Glion]] ed in'anteriura vischnaunca politica en il cantun [[Grischun]] en [[Svizra]].
== Colligiaziuns ==
{{Commonscat}}
{{Navigaziun Vischnanca d'Ilanz/Glion}}
[[Categoria:Ilanz/Glion]]
[[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]]
jf0e8oz8eqmp3blek1mk6thojizvr7h
Siat
0
3108
174887
172959
2026-10-24T05:18:47Z
~2026-56822-59
24127
174887
wikitext
text/x-wiki
{{sursilvan}}
{{Lieu_svizzer
|NUM_LIEU = Siat
|FILEPATH_CHARTA = Karte Gemeinde Siat 2009.png
|PIXEL = 98px
|FILEPATH_VOPNA = Siat wappen.svg
|MALETG = Siat Dorf.jpg
|DESCRIPZIUN = Siat
|CHANTUN = GR
|DISTRICT = [[Regiun Surselva]]
|VISCHNANCA = [[Ilanz/Glion]]
|NP = 7157
|NS = 46/47/31/N
|EW = 9/09/43/E
|AUTEZZA = 1'296
|SURFATSCHA = 13,53
|LINGUA = [[rumantsch|romontsch]] ([[sursilvan]])
|WEBSITE =
|E-LIR = 2706
}}
'''Siat''' ([[lingua tudestga|tudestg]] ''Seth'') ei ina fracziun dalla vischnaunca da [[Ilanz/Glion|Glion]] ed in'anteriura vischnaunca politica en il cantun [[Grischun]] en [[Svizra]].
== Geografia ==
Il vitg Siat schai sin ina terrassa silla vart sulegliva dalla Surselva sin in'altezia da 1300 msm. Las fracziuns cunfinontas ein [[Rueun]], [[Pigniu]] e [[Ruschein]].
== Historia ==
Il liug era el temps medieval sut il Signuradi dils da Friberg ch'eran gia uni avon 1300 cun il Signuradi da Munt S. Gieri. Tier la dertgira ch'ei seresultada ordlunder sudeva era Siat entochen 1734 nua ch'el ei seconstituius cun Andiast, Rueun e Schlans.
Tochen ils 31. da december 2013 era Siat ina vischnaunca politica [[svizra]]. Ella era situada el [[:de:Kreis_Ruis|circul Ruis]] (romontsch: Rueun) da gliez temps dil [[Surselva (district)|district Surselva]] el [[chantun Grischun|cantun Grischun]].
Igl emprem da schaner 2014 ha la vischnaunca fusionau cun Castrisch, Duvin, Glion, Ladir, Luven, Pigniu, Pitasch, Riein, Rueun, Ruschein, Schnaus e Sevgein tier la nova vischnaunca [[Glion|Ilanz/Glion]].<ref>https://www.gr.ch/DE/institutionen/verwaltung/dfg/afg/aktuelles/Seiten/Ilanz-plus-ein-voller-Erfolg!.aspx</ref>
== Il uoppen ==
Il sigil dalla vischnaunca muossa ina steila dad aur cun siat pézs sur in calisch dad aur sin in funs blau. Il calisch regorda a S. Flurin (patrun baselgia) e la steila cun siat pézs fan attent sil num Siat.
== La ruina dil casti da Friberg ==
Sur il vitg, ault sur in grep vesan ins ina ruina din casti. Quei casti ei vegnius eregius dils signurs da Friberg che vegnan numnai per l'emprema gada igl onn 1255.
== Viadis ==
Per arrivar a Siat, drova ei buca senz'auter in agen auto. Las bunas colligiaziuns dil traffic public (auto da posta) dattan a scadin la pusseivladad da contonscher Siat.
Per scadin ch'encuera ruaus ei Siat ina zona da recreaziun. En in giena contonschan ins il grep casti cun la ruina da Friberg e vegn recumpensaus cun ina grondius survesta giu en la valada e sin ils cuolms visavi.
Ils cuolms contonschan ins enteifer 30 minutas da differentas vias. Era la Senda Sursilvana traversescha il vitg Siat.
== Colligiaziuns ==
{{commons|Category:Siat|Siat}}
* [https://web.archive.org/web/20040816124533/http://www.siat.ch/ La pagina da Siat]
== Annotaziuns ==
<references/>
{{Navigaziun Vischnanca d'Ilanz/Glion}}
[[Categoria:Ilanz/Glion]]
[[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]]
fjm8m8x6w4a6x4sbfth8mp2fqi496qq
Rico Tambornino
0
5049
174889
159656
2026-10-24T05:43:48Z
~2026-56822-59
24127
sbagl ort.
174889
wikitext
text/x-wiki
{{sursilvan}}
'''Rico Tambornino''' ei in scriptur romontsch. El ei naschius ils 29-5-1950 a [[Trun]] nua ch'el ei era carschius si. El ha fatg il seminari a da scolasts a [[Cuira|Cuera]] e silsuenter ha el aunc fatg il diplom da pedagog curativ. Oz lavura el sco scolast primar a Cuera. El ha gia gudignau la concurenza da scriver Plema d'aur. Rico Tambornino e sia dunna han giu dus affons. In fegl ed ina feglia. Siu fegl Andrea Rico ei sa disgraziaus mortalmain cun mo 20 onns.
== Gliesta dad ovras ==
* ''Il scutinem dallas olmas'' (2018)
*''Jakobs gestörtes Verhältnis zum Schnee'' (2008)
*''[[Ils Fantoms da Firenza]]'' (2006)
*''La tschendra dil temps, Romania (Nies Tschespet 67)'', 2002, raquintaziun
*''Il sal misterius'', raquintà da la Tribuna Sursilvana, dc e cassetta (1998)
* ''Eiszeitjäger, Terra Grischuna'', Cuera, 1998 (per [[lingua tudestga|tudestg]]), raquintaziun
*''In ischi: Il cor transparent'', 1997, raquentaziun
*''Ratuzin, Romania'', 1993, cudisch d'affons
* ''Igl uaul grond, Romania'', 1988/1990, cudisch d'affons
* Sco era differents artechel per gasettas, calenders, sin romontsch e tudestg.
* Literatura secundara: ''Die Rätoromanen, Ihre Identität in der Literatur'', [[Gion Deplazes]], Desertina, [[Disentis]], 1991
{{DEFAULTSORT:Tamborino, Rico}}
[[Categoria:Persunas rumantschas]]
[[Categoria:Persunas grischunas]]
[[Categoria:Scripturs sursilvans]]
[[Categoria:Scripturs rumantschs dal 20avel tschientaner]]
[[Categoria:Scripturs rumantschs dal 21avel tschientaner]]
[[Categoria:Umens]]
9pxn0ssm4vos0w2mixcoxw4lrhbiqrf
Mariano Tschuor
0
10729
174879
159668
2026-10-24T05:02:16Z
~2026-56822-59
24127
+ cat
174879
wikitext
text/x-wiki
{{idiom|sursilvan}}
'''Mariano Tschuor''' (* 4 da zercladur 1958 a [[Zignau]], [[Trun]]) ei in schurnalist svizzer.
== Vita e carriera ==
Mariano Tschuor ei naschius ils 4 da zercladur 1958 a [[Zignau]] ella vischnaunca da [[Trun]] sco vischin da [[Rueun]] (ussa [[Glion]]) e da [[Laax]]. El ha passentau si'affonza e giuventetgna a Rueun. Da 1973 tochen 1978 ha el frequentau il gimnasi della scola claustrala a Mustér. Il 1978 ha el fatg in ''stage'' ella redacziun dalla [[Bündner Zeitung (1975–1997)|Bündner Zeitung]].
Da 1978 tochen 1980 ei Tschuor staus assistent per reschia e dramaturgia cun scolaziun d'actur el ''Städtebundtheater'' a [[Hof (Baviera)|Hof]] en [[Baviera]]. Denter 1980 e 1982 ha el occupau ils posts parzials sco dramaturg, actur ed assistent da reschia al teater municipal da Cuira e sco animatur da teater tier la Lia Rumantscha
Dapi 1982 eis el emploiaus tier la [[Societad Svizra da Radio e Televisiun|SRG SSR]]: da 1982 tochen 1989 sco redactur e moderatur tier [[Radio e Televisiun Rumantscha]]; da 1989 tochen 2003 sco redactur, moderatur e producent d'emissiuns tier [[Schweizer Fernsehen DRS]] a Turitg; da 2003 tochen 2009 manader da program e cauredactur tier RTR, da 2009 tochen 2014 directur dad RTR e commember dal directori dalla SRG. Dapi october 2014 eis el collavuratur el stab dil directur general ella direcziun generala dalla SRG SSR a Berna.
{{DEFAULTSORT:Tschuor, Mariano}}
[[Categoria:Persunas rumantschas]]
[[Categoria:SRG SSR]]
9ik5ldt62hhbxb4i9i4ny49g9lc9hh8
Dominique Caglia
0
11540
174870
174864
2026-10-23T20:12:12Z
Albinfo
2471
174870
wikitext
text/x-wiki
'''Dominique Caglia''' (* [[15. favrer]] [[1995]] a [[Tinizong]]; nata ''Dominique Dosch'') è ina autura rumantscha.
Schegea ch'ins na discurra betg rumantsch en sia famiglia e sia mamma è ollandaisa, ha Dominique Dosch scrit emprim historias per tudestg e suenter per entschet a scriver en l'idiom surmiran per la concurrenza da scriver ''Plema d'aur'' ch'ella ha era gudagnà duas giadas.
L'onn 2013 è cumparì ses emprim roman «Sindoria»<ref>[https://web.archive.org/web/20140108233934/http://www.praettigauerpost.ch/zeitung/mit-ramona-die-geheimnisvolle-welt-von-sindoria Mit Ramona in die geheimnisvolle Welt von «Sindoria»] – Prättigauer Post, 6. november 2013 (tudestg)</ref>, bain l'emprim roman da fantasia rumantsch.<ref>[http://chasaeditura.ch/wp-content/uploads/2013/12/BT-06.11.2013.pdf Bündner Tageblatt vom 6. November 2013.]</ref> Ella ha preschentà l'ovra il medem onn als [[Dis da litteratura Domat|Dis da litteratura a Domat]].
Dosch ha frequentà la Scola chantunala a [[Cuira]], nua ch'ella ha dirigí il Chor rumantsch.<ref>[https://web.archive.org/web/20140108235457/http://chasaeditura.ch/dominique-dosch/ L'autura tar la Chasa Editura Rumantscha]</ref> 2014 ha ella cuntanschì la [[Maturitad bilingua|maturitad]] per suenter pudair cumenzar il studi da psicologia, pedagogia e rumantsch a l'Universitad da [[Friburg]]. Dapi igl avust 2016 sa participescha ella tar il project ''La Tabla'' cun raquints curts.<ref>[https://latabla.ch/about-us/auturas-auturs/author/429-dominiquedosch Il profil da l'autura sin la pagina ''La Tabla'']</ref> Dapi la finiziun da master en pedagogia/psicologia e rumantsch l'onn 2019 doctorescha ella a l'Universitad da Friburg ed a la Scola auta da pedagogia dal Grischun davart il tema tudestg sco lingua estra e segunda lingua en las scolas rumantschas.
== Ovras ==
* ''Sindoria. Roman da fantasia''. Chasa Editura Rumantsch, 2013, ISBN 978-3-905956-17-7.
== Colliaziuns ==
* [https://phgr.ch/de/sub/forschung-und-entwicklung/team/dominique-caglia/ Dominique Caglia, Msc], Scola auta da pedagogia dal Grischun
== Funtaunas ==
<references />
{{DEFAULTSORT:Dosch, Dominique}}
[[Categoria:Persunas rumantschas]]
[[Categoria:Scripturs rumantschs dal 21avel tschientaner]]
[[Categoria:Persunas grischunas]]
[[Categoria:Scripturs surmirans]]
[[Categoria:Dunnas]]
[[Categoria:Persunas dal 20avel tschientaner]]
[[Categoria:Persunas dal 21avel tschientaner]]
cslxhplofvuirgcc2fvq9kvvu4uzkhh
Peshkopi
0
14739
174871
172871
2026-10-23T21:24:58Z
InternetArchiveBot
16747
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
174871
wikitext
text/x-wiki
{{Template: citad
|num lung = Peshkopi
|maletg = Peshkopia1 beschnitten.jpg
|vopna =
|charta = Diber in Albania.svg
|num curt =
|surfatscha = 937.88
|abitants = 14 710
|funtauna abitants = 2023
|spessezza = 7,660
|numer postal = 8301
|pagina = [https://www.peshkopia.net/ www.peshkopia.net]
|}}
{{Model:Stizzar|sbagls da lungatg}}
'''Peshkopi''' è la dudeschavla gronda citad en l' [[Albania]]. Ella sa chatta tranteren il flum Drin, la munt Korab e las planiras da Panariti e Pela en il nord da l'Albania, circa 92 kilometers en il nord da la chapitala da l' Albania, [[Tirana]].<ref>[https://web.archive.org/web/20251011154829/https://www.albaniatourism.org/destinations/diber-peshkopi/ ''Peshkopi''], consultà ils 16 da october 2025.</ref> La citad ha ina surfatscha da 937.88 km² ed ina populaziun da 14 710 persunas.<ref>[https://www.citypopulation.de/en/albania/mun/admin/dibër/02210__peshkopi/ ''Peshkopi statistics''], consultà ils 16 da october 2025.</ref>
== Annotaziuns ==
<references/>
== Colliaziuns ==
{{Commonscat|Peshkopi}}
* [https://web.archive.org/web/20250129062705/https://www.peshkopia.net/ peshkopia.net: pagina uffiziala da la citad]
[[Categoria:Vischnancas da l'Albania]]
[[Categoria:Artitgels recumandads (Citads europeicas)]]
0ddcooq49i3plb1symwxbiz96kwgmvc
Universidade Federal do Recôncavo da Bahia
0
14778
174872
168622
2026-10-23T22:40:48Z
InternetArchiveBot
16747
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
174872
wikitext
text/x-wiki
{{Stub stidar}}
[[Datoteca:Vista_aérea_do_Campus_da_UFRB_e_ao_fundo_a_cidade_de_Cruz_das_Almas.JPG|200px|right|thumb|Universidade Federal do Recôncavo da Bahia]]
'''Universidade Federal do Recôncavo da Bahia''' ('''Universitad Federala da Recôncavo da Bahia''', '''UFRB''') è ina universitad en la citad da [[Salvador da Bahia]], en [[Brasilia]].
Ella è vegnida fundada l’onn 2005.<ref>[https://web.archive.org/web/20260122231608/https://ufrb.edu.br/portal/apresentacao Apresentação], UFRB</ref>
==Annotaziuns==
<references/>
==Colliaziuns==
*[https://web.archive.org/web/20260630174503/https://ufrb.edu.br/portal/ Pagina principala]
[[Categoria:Brasilia]]
[[Categoria:Educaziun]]
sxoln7dmi9jlgpgpp98rw4y3b32ogyd
In crap cho rocla fa buca moscal
0
14803
174875
174851
2026-10-24T04:28:04Z
~2026-56822-59
24127
174875
wikitext
text/x-wiki
[[File:A Rolling Stone Gathers No Moss.jpg|thumb|upright|''In crap cho rocla fa buca moscal.'']]
'''''In crap cho rocla fa buca moscal''''' è in [[proverbi]].
* [[Lingua tudestga|tudestg]]: ''Ein rollender Stein setzt kein Moos an''.
* [[Lingua englaisa|englais]]: ''A rolling stone gathers no moss.''
* [[latin]]: Saxum volutum non obducitur musco.
[[Categoria:Proverbi]]
2neb3989cslt6bikdvcdjx07l2jr213
Wallee
0
14971
174873
174462
2026-10-23T22:47:46Z
InternetArchiveBot
16747
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
174873
wikitext
text/x-wiki
{{sursilvan}}
{{Infobox Interpresa
| Num = Wallee Group AG
| colur_famiglia = #11D9CC
| Logo = [[File:Wallee Logo.svg|200px|Logo da wallee]]
| Furma d'interpresa = Societad anonima (AG)
| Fundaziun = ils 16 da december 2021
| Sedia = [[Winterthur]], [[Chantun Turitg]], Svizra
| Direcziun = Thomas Heldner
| Emploiads = circa 200 (2026)
| Branscha = Survetschs da pajament
| Products = Plattafuorma da pajament, terminals da pajament, moduls da pajament pil commerzi online, moneda electronica
| Pagina-web = [https://www.wallee.com wallee.com]
}}
La '''Wallee Group AG''', numnada communablamein '''wallee''' (pronunzia englaisa, {{IPA|[ˈwɔːli]}}), ei ina interpresa svizra el sectur dals survetschs da pajament cun sedia a [[Winterthur]] el [[Chantun Turitg|cantun Turitg]]. Ella maina ina plattafuorma che permetta als commerciants d'incassar cun cartas e cun pajaments mobils al puost da vendita, el commerzi online e tier automats; ella furnescha era ils terminals ed ils moduls da software correspundents.
La gruppa cuvra pliras trentas dalla catena da pajament: ella fa la software per incassar, porscha ils survetschs da pajament als commerciants ed ha a [[Luxemburg]] ina instituziun da moneda electronica autorisada.
Ella ei naschida el 2019 ord la fusiun dalla Vibbek AG e dalla customweb GmbH. Il 2022 ha ella surpiglieu l'instituziun luxemburgeisa SnapSwap International, che l'ha purtau ina licenza valeivla en tut l'Uniun europeica. Egl october 2024 ei il furnitur tudestg da survetschs da pajament VR Payment, ina filiala dil consorzi DZ Bank, entraus el capital. Tenor sias atgnas indicaziuns fageva l'interpresa lu ir circa 80'000 terminals per var 50'000 clients.
[[File:Sulzer-Hochhaus 2025 Abendlicht.jpg|mini|Il Sulzer-Hochhaus a la Neuwiesenstrasse 15 a Winterthur: l'adressa inscritta el register da commerzi per la Wallee Group AG]]
== Historia ==
=== 2012–2019: Vibbek e customweb ===
Ils 12 d'avrigl 2012 ei la Vibbek AG vegnida inscritta el register da commerzi.<ref name="zefix-wallee">[https://www.zefix.ch/de/search/entity/list?name=Wallee%20AG Wallee AG, Winterthur (UID CHE-499.005.304)], Zefix, Uffizi federal dal register da commerzi (consultau ils 19 da settember 2026).</ref> Ella aveva sedia ad Urdorf e sviluppava software per terminals da pajament. Sees clients eran bancas, commerciants da detagl, interpresas da traffic e producents d'apparats da pajament.<ref name="tpw">[https://tpw.ch/news/vibbek-und-customweb-spannen-zusammen/ Vibbek und Customweb spannen zusammen], Technopark Winterthur, ils 28 da november 2019.</ref> Ina firma sora, la Vibbek GmbH, ei vegnida inscritta il matg 2012 a [[Hamburg]].<ref name="northdata">[https://web.archive.org/web/20260919193555/https://www.northdata.com/Wallee%2520GmbH,%2520Hamburg/HRB%2520123024 Wallee GmbH, Hamburg (HRB 123024)], North Data (consultau ils 19 da settember 2026).</ref>
La customweb GmbH a Winterthur sviluppava software per pajaments electronics, duvrada per exempel en shops online.<ref name="tpw" />
=== 2019–2022: fusiun e licenza europeica ===
Il november 2019 han las duas firmas svizras annunziau lur fusiun alla wallee AG. La nova firma ha sia sedia a Winterthur, e las purschidas da tuttas duas ein vegnidas reunidas sin ina plattafuorma communabla.<ref name="tpw" /> La filiala tudestga ei daventada la Wallee GmbH il 2020.<ref name="northdata" />
Ils 16 da december 2021 ei la Wallee Group AG vegnida inscritta el register da commerzi dil cantun Turitg, a la General-Guisan-Strasse a Winterthur, cun in capital d'aczias da 100'000 [[Franc svizzer|francs svizzers]].<ref name="zefix-group">[https://www.zefix.ch/de/search/entity/list/firm/1516241 Wallee Group AG, Winterthur (UID CHE-287.965.343)], Zefix, Uffizi federal dal register da commerzi (consultau ils 19 da settember 2026).</ref>
Il mars 2022 ein 291'200 aczias dalla wallee AG vegnidas appurtadas alla holding en furma d'in augment da capital. Cheutras eis ella daventada la societad mumma dalla gruppa, il capital ei cresciu sin 3'162'000 francs e la sedia ei vegnida transferida a la Neuwiesenstrasse 15.<ref name="zefix-group" />
In segund augment da capital il matg 2022 ei vegnius fatgs cun 600'000 aczias dalla SnapSwap International SA a Luxemburg. Il fundatur da quella societad, Denis Kiselev, ei entraus el cussegl d'administraziun, e Thomas Heldner ha surpiglieu la direcziun.<ref name="zefix-group" /> La SnapSwap International ei ina instituziun luxemburgeisa da moneda electronica autorisada, notifitgada el Spazi economic europeic e commembra principala da Mastercard per emetter cartas. Cun quella surpresa ha wallee pudiu colligiar sia plattafuorma tecnica cun ina licenza che cuvra l'autorisaziun, l'acquiring, l'emissiun e la facturaziun en Europa.<ref name="snapswap">[https://en.wallee.com/blog-posts/acquisition-of-snapswap-international-sa Acquisition of SnapSwap International S.A.], wallee, ils 19 da settember 2022.</ref> Pli tard eis ella vegnida renomnada en Wallee Europe S.A.<ref name="gleif">[https://api.gleif.org/api/v1/lei-records/9845002BYA756A65FF45 LEI 9845002BYA756A65FF45 – Wallee Europe SA], Global Legal Entity Identifier Foundation (consultau ils 19 da settember 2026).</ref>
Cun plirs augments da capital tras compensaziun da pretensiuns eis il capital d'aczias cresciu tochen a 5'178'425 francs egl avust 2024.<ref name="zefix-group" />
=== Dapi 2023: automats ed entrada da VR Payment ===
Il december 2023 han wallee e GLS Mobility mess en funcziun en Svizra ils emprems terminals da pajament autonoms tier staziuns da carricar auto electrics, ils emprems a [[Laax]].<ref name="gls">[https://www.gls.de/gls-bank/aktuelles/neuigkeiten/gls-mobility-und-wallee-machen-die-schweiz-mobil/ GLS Mobility und wallee machen die Schweiz mobil], GLS Bank, ils 6 da december 2023.</ref> Il mars 2024 ha il producent svizzer da staziuns da carricar Juice Technology integrau quei terminal, numnau ''Pay-t'', en siu modell ''Juice Charger me 3''. Quel accepta cartas da debit e da credit sco era pajaments mobils.<ref name="electrive">Daniel Bönnighausen: [https://www.electrive.net/2024/03/19/juice-technology-integriert-bezahlterminal-von-wallee/ Juice Technology integriert Bezahlterminal von Wallee], electrive.net, ils 19 da mars 2024.</ref>
Il 1. d'october 2024 ha VR Payment annunziau da prender ina participaziun alla Wallee Group AG, sut resalva dall'approbaziun dallas autoritads. Las duas interpresas collavuravan gia dapi circa in onn. Tier quella transacziun teneva VR Payment surtut agl access als circa sessanta ingigners da software dalla firma svizra.<ref name="itfm">[https://www.it-finanzmagazin.de/60-software-ingenieure-vr-payment-wallee-216687/ 60 Software-Ingenieure im Fokus: VR Payment kauft sich die Schweizer Tech-Kompetenz von Wallee ein], IT Finanzmagazin, ils 1. d'october 2024.</ref> Tenor las indicaziuns da quel mument occupava la gruppa circa 120 persunas.<ref name="ecm">[https://www.e-commerce-magazin.de/itvr-payment-wallee-group-kooperation-ausbauen-a-d7efa8918fb1f7e32d7e639f942b75cf/ VR Payment und Wallee Group bauen Kooperation aus], e-commerce Magazin, ils 1. d'october 2024.</ref> La collavuraziun sa basa sil model dil ''payment facilitator'': VR Payment appurta siu affar d'acquiring, wallee la plattafuorma tecnica. Il rapport annual 2025 da VR Payment di che la schliaziun omnicanala sviluppada ensemen seigi en funcziun e seigi vegnida presentada a la fiera EuroCIS dil 2025.<ref name="vrp2025">[https://report.vr-payment.de/zukunftsbereiter/ Zukunftsbereiter – Unser Report 2025], VR Payment, 2025.</ref>
Il november 2024 han wallee e l'Ammer Group presentau ina applicaziun. Cun quella pon ils commerciants acceptar sin lur terminals da wallee era pajaments en criptovalutas, numnadamein bitcoin, ether e tether.<ref name="finews-ammer">[https://www.finews.ch/news/finanzplatz/65382-zuercher-fintech-revolutioniert-zahlsystem Zwei Schweizer Fintechs revolutionieren Zahlungssystem], finews.ch, ils 25 da november 2024.</ref> Il matg 2026 han wallee e l'interpresa avolut da Dietikon annunziau in dashboard. El evaluescha datas anonimisadas da cartas da debit e da credit cun agid da l'identificaziun ''Payment Account Reference'' e fa oravonttut analisas dalla clientella per ils commerciants.<ref name="punkt4">[https://punkt4.info/nachrichten/detail/news/wallee-und-avolut-ermoeglichen-kundenanalysen-anhand-von-kartenzahlungen/ Wallee und avolut ermöglichen Kundenanalysen anhand von Kartenzahlungen], punkt4, ils 29 da matg 2026.</ref><ref name="finews-avolut">[https://www.finews.ch/news/finanzplatz/72385-wallee-avolut-zahlungsverkehr-kundendaten-kreditkarten-auswertung-dashboard-fintech-paytech-finanzplatz-schweiz Avolut und Wallee spannen für Zahlungsdatenauswertung zusammen], finews.ch, il 1. da zercladur 2026.</ref>
== Activitads ==
L'activitad dalla gruppa sa partescha denter l'incasso el commerzi online ed al puost da vendita d'ina vart, ed ils pajaments tier automats dall'autra.
=== Plattafuorma e survetschs ===
Tenor l'inscripziun el register da commerzi dalla fundaziun dil 2021 ei il scopo dalla societad il svilup, la commercialisaziun e la vendita da schliaziuns da pajament electronicas, en spezial dad ina software centrala per terminals. Il schaner 2026 eis el vegnius extendius sin l'emissiun da meds da pajament da mintga sort e sin prestaziuns d'acquiring per ils commerciants.<ref name="zefix-group" />
La plattafuorma va el cloud e prenda si pajaments sur differents canals el territori SEPA. Ella ha funcziuns per l'onboarding automatisau, per la facturaziun e per l'emissiun da cartas. Per software da shops e per terminals da pajament dat ei moduls d'integraziun.<ref name="ecm" /> Tenor sias atgnas indicaziuns elaborava l'interpresa il 2024 var 250 milliuns transacziuns per onn, cun circa 80'000 terminals e var 50'000 clients.<ref name="kreditwesen">[https://www.kreditwesen.de/cards/ergaenzende-informationen/karten-meldungen/vr-payment-beteiligt-wallee-id98535.html VR Payment beteiligt sich an Wallee], Cards, Fritz Knapp Verlag, ils 1. d'october 2024.</ref>
=== Automats e self-service ===
Il segund sectur ein ils pajaments senza persunal, tier automats da vendita, staziuns da carricar ed auters automats. La gruppa furnescha leu terminals autonoms che administrentan plirs puosts da vendita cun ina taxaziun ed in decumpt centrals.<ref name="electrive" /><ref name="gls" />
=== Standard ep2 ===
La wallee AG fa part dalla associaziun ''Technical Cooperation ep2'', che tgira il standard svizzer per pajaments cun carta al puost da vendita. Sin la medema pagina vegn ella era numnada denter ils furniturs da terminals conforms a quel standard.<ref name="ep2">[https://www.ep2.ch/about-ep2/ About ep2], Technical Cooperation ep2 (consultau ils 19 da settember 2026).</ref>
== Structura dalla gruppa ==
La Wallee Group AG ei la societad mumma da tschun societads en Svizra, en Germania, en Lituania ed a Luxemburg.
{| class="wikitable"
|+ Societads dalla gruppa tenor las indicaziuns dall'interpresa<ref name="imprint">[https://en.wallee.com/legal/imprint Imprint], wallee (consultau ils 19 da settember 2026).</ref>
! Societad !! Sedia !! Inscripziun !! Rolla
|-
| Wallee Group AG || [[Winterthur]], Svizra || UID CHE-287.965.343 || Societad mumma
|-
| wallee AG || Winterthur, Svizra || UID CHE-499.005.304 || Societad operativa svizra
|-
| Wallee GmbH || [[Hamburg]], Germania || HRB 123024 || Veglia Vibbek GmbH, renomnada il 2020<ref name="northdata" />
|-
| Wallee Lithuania UAB || Vilnius, Lituania || 306181820 || Lieu da svilup
|-
| Wallee Europe S.A. || [[Luxemburg]] || RCS B200548 || Instituziun da moneda electronica<ref name="lb">[https://www.lb.lt/en/sfi-financial-market-participants/wallee-europe-s-a Wallee Europe S.A.], Banca da Lituania (consultau ils 19 da settember 2026).</ref>
|}
La Wallee Europe S.A., surpigliada il 2022, ei suttamessa al dretg luxemburgeis. Ella dastga emetter moneda electronica, la derasar e la pagar anavos, emetter meds da pajament ed acquirir operaziuns da pajament; cun il passaport europeic exercitescha ella quellas activitads era en ils auters stadis dil Spazi economic europeic, senza avrir leu ina filiala.<ref name="lb" /><ref name="snapswap" />
Aschia ha la gruppa duas vias sil marcau europeic: sia atgna licenza luxemburgeisa, e l'acquiring tras VR Payment, che ei numnaus sin la plattafuorma da wallee denter ils processurs disponibels.<ref name="processors">[https://app-wallee.com/en/processors/1655667886484/vr-payment-acquiring Payment Processor: VR Payment Acquiring], wallee (consultau ils 19 da settember 2026).</ref> Tier l'annunzia dil 2024 han ils dus partenaris detagliau che wallee hagi las licenzas e certificaziuns paneuropeicas necessarias per porscher survetschs da pajament el territori SEPA, e che VR Payment appurti sia experientscha egl acquiring; l'interpresa indicava a quei mument sedias en tschun pajais europeics, denter auter en Germania, a Luxemburg, en Lituania ed en [[Pologna]].<ref name="vrp2024">[https://www.vr-payment.de/files/x_content/corporate/aktuelles/Medieninfos/2024/VR_Payment_Medieninformation_241001_EN.pdf VR Payment and wallee join forces for shared growth in Europe] (PDF), VR Payment, ils 1. d'october 2024.</ref>
== Posiziun sil marcau ==
L'enquista annuala ''Onlinehändlerbefragung'', fatga tier ils commerciants online svizzers dalla Scola auta da scienzas applicadas da Turitg (ZHAW) e pli tard dall'institut ICC dalla Scola auta spezialisada dalla Svizra dal Nordvest (FHNW), numna wallee denter ils furniturs da survetschs da pajament duvrai dals commerciants dumandai.
{| class="wikitable"
|+ Part dals commerciants online svizzers che numnan wallee sco furnitur da pajament
! Ediziun !! Part !! Fontauna
|-
| 2022 || 8 % || <ref name="ohb2022">Darius Zumstein, Carmen Oswald, Claudia Brauer: [https://www.zhaw.ch/storage/hochschule/medien/news/2022/Onlinehaendlerbefragung_2022.pdf Onlinehändlerbefragung 2022] (PDF), ZHAW School of Management and Law, settember 2022.</ref>
|-
| 2023 || 9 % || <ref name="ohb2023">Darius Zumstein: [https://digitalcollection.zhaw.ch/handle/11475/28777 Onlinehändlerbefragung 2023], ZHAW School of Management and Law, 2023.</ref>
|-
| 2026 || 12,1 % || <ref name="ohb2026">Darius Zumstein, Adele Dörner, Sonja Schüler, Aldo Gnocchi: [https://www.fhnw.ch/++api++/de/wirtschaft/aktuelles/news-storys/alle/onlinehaendlerbefragung/online-haendler-befragung-2026.pdf/@@inline-file/file Onlinehändlerbefragung 2026] (PDF), Institute for Competitiveness and Communication, FHNW, ils 10 da settember 2026.</ref>
|}
L'ediziun dil 2025 quenta l'interpresa denter ils principals furniturs dil marcau svizzer, sper Payrexx, Saferpay (Worldline) e PostFinance Payment.<ref name="ohb2025">Darius Zumstein, Adele Dörner, Sonja Schüler: [https://handelsverband.swiss/wp-content/uploads/2025/10/251013_Zumstein_et-al_Onlinehaendlerbefragung_2025.pdf Onlinehändlerbefragung 2025] (PDF), Institute for Competitiveness and Communication, FHNW, october 2025.</ref> Il 2026 ei la part constatada datier da quella da PostFinance E-Payment (11,9 %) e da Stripe (11,7 %).<ref name="ohb2026" />
== Organs ==
La cumposiziun dil cussegl d'administraziun e dalla direcziun ei visibla el register da commerzi.<ref name="zefix-group" />
=== Cussegl d'administraziun ===
* Stefan Intemann (president)
* Carlos Gómez-Sáez, entraus egl avust 2024
* Heinrich Senger-Weiss
Denis Kiselev, fundatur dalla SnapSwap International, ei staus el cussegl d'administraziun dil 2022 tochen il 2024.<ref name="zefix-group" />
=== Direcziun ===
* Thomas Heldner
* Thomas Hunziker
* Sascha Krüsi, cofundatur, responsabels pil sectur dals products<ref name="punkt4" />
== Annotaziuns ==
<references />
== Colliaziuns ==
* [https://www.wallee.com Pagina d'internet dalla Wallee Group AG]
[[Categoria:Interpresas da la Svizra]]
lzjl5qthwa9v41n7yfgh7bu0hlz7r4a
Lista da scriptur:as rumantschs
0
15002
174878
174852
2026-10-24T04:56:32Z
~2026-56822-59
24127
uorden alfabetic
174878
wikitext
text/x-wiki
Quai è ina glista da scripturs e scripturas rumantschas, ordinata tenor l'alfabet. Veair er: [[Litteratura rumantscha|Litteratura rumantscha.]]{{TOC}}
== A ==
* [[Dumenic Andry]] (* 1960), da [[Ramosch]] ([[Vallader]])
* [[Aluis Arpagaus]] (1920–1969), da [[Cumbel]] (Sursilvan)
== B ==
* [[Flurina Badel]] (* 1983), da [[Guarda]] (Vallader)
* [[Gian Pitschen Balastèr]] (1833–1894), da [[Zuoz]] ([[Puter]])
* [[Gudench Barblan]] (1860–1916), da [[Vnà]] (Vallader)
* [[Linard Bardill]] (* 1956), da [[Cazas|Cazis]] cun ragischs en Engiadina Bassa (Vallader)
* [[Chasper Bardola]] (1831–1921), da Vnà (Vallader)
* [[Cristoffel Bardola]] (1867–1935), da Vnà (Vallader)
* [[Maria Beer-Maissen]] (1921–2012), da [[Sumvitg|Rabius]] (Sursilvan)
* [[Toni Berther]] (1927–2015), da [[Sedrun]] (Sursilvan)
* [[Annamengia Bertogg–Caviezel]] (* 1928), da [[Pitasch]] ([[Sursilvan]])
* [[Andrea Bezzola]] (1840–1897), da [[Zernez]] (Vallader)
* Clo Duri Bezzola (1945–2004), da [[Scuol]] (Vallader, [[Rumantsch grischun|Rumantsch Grischun]])
* [[Eduard Bezzola]] (1875–1948), da Zernez (Vallader)
* [[Cla Biert]] (1920–1981), da [[Sent]] (Vallader)
* [[Jachiam Bifrun|Jachiam Tütschett Bifrun]] (1506–1572), da [[Samedan]] (Puter)
* [[Attilio Bivetti]] (* 1945), da [[Vicosoprano|Visavraun]] (Puter)
* [[Anna Borer]] (''Anna Borer-Moritz''; 1867–1941), da Scuol (Vallader)
* [[Julia Braun–Brunies]] (* 1864, onn da mort nunenconuschent), da [[Cinuos-chel]] (Puter)
* [[Gion Antoni Bühler]] (1825–1897), da [[Domat (sursilvan)|Domat]] (Sursilvan, [[Gion Antoni Bühler|Romontsch fusionau]])
* [[Gian Bundi]] (1872–1936), da [[Berlin]] cun ragischs a [[Bever]] (Puter)
* [[Tona Sonder da Burvain]] ( 1850–1925), da [[Salouf]] ([[Surmiran]])
== C ==
* [[Gian Fadri Caderas]] (1830–1891), da Modena cun ragischs en Samedan (Puter)
* [[Gion Cadieli]] (1876–1952), da [[Sagogn]] (Sursilvan)
* [[Gianna Olinda Cadonau]] (* 1983) da Scuol cun ragischs en Panaji (Vallader)
* [[Peder Cadotsch]] (1922–2002), da [[Panaduz|Bonaduz]], creschì si a [[Savognin]] (Surmiran)
* [[Claudia Cadruvi]] (* 1965), da [[Zweisimmen]] (Sursilvan, Rumantsch Grischun)
* [[Donat Cadruvi]] (1923–1998), da [[Schluein]] (Sursilvan)
* [[Viola Cadruvi]] (* 1992), da la [[Surselva (district)|Surselva]], creschì si a Uznach (Rumantsch Grischun)
* [[Carin Caduff]] (* 1988), da [[Lumnezia]] (Sursilvan)
* [[Leonard Caduff]] (1925–2015), da Tavanasa (Sursilvan)
* [[Arhur Caflisch]] (1883–1972), da Zuoz (Puter, Vallader)
* [[Dominique Caglia]] (nata ''Dominique Dosch''; * 1995), da [[Tinizong-Rona|Tinizong]] (Surmiran)
* [[Florentina Camartin]] (* 1943), da [[Breil]] (Sursilvan)
* [[Iso Camartin]] (* 1944), da [[Mustér]] (Sursilvan)
* [[Flurin Camathias]] (1871–1946), da [[Laax]] (Sursilvan)
* [[Arno Camenisch]] (* 1978), da Danis-Tavanasa (Sursilvan)
* [[Nina Camenisch]] (1826–1912), da [[Sarn]] ([[Sutsilvan]])
* [[Silvio Camenisch]] (* 1953), da [[Rueun]] (Sursilvan)
* [[Theo Candinas]] (1929–2020), da [[Surrein (Sumvitg)|Surrein]] sper [[Sumvitg]] (Sursilvan)
* [[Linard Candreia]] (* 1957), da [[Casti]] (Surmiran)
* [[Anna Capadrutt]] (1925–1985), da [[Preaz|Präz]] (Sutsilvan)
* [[Dumeni Capeder]] (1934–2017), da [[Trun]] (Sursilvan)
* [[Johannes Caprez]] (1701–1777), da [[Trin]] (Sursilvan)
* [[Reto Caratsch]] (1901–1978), da Turin cun ragischs a [[S-chanf]] (Puter)
* [[Simeon Caratsch]] (1826–1892), da S-chanf (Puter)
* [[Fabiola Carigiet]] (* 1963), da [[Domat (sursilvan)|Domat]]
* [[Maurus Carnot]] (1865–1935), da [[Samignun|Samnaun]], ha operà en Surselva (Sursilvan)
* [[Gion Theodor de Castelberg]] (1748–1818), da Mustér (Sursilvan)
* [[Paula Casutt-Vincenz]] (* 1968), da Breil (Sursilvan)
* [[Walter Cavegn]] (* 1957), da [[Breil]] (Sursilvan)
* [[Flurin Caviezel (Autor)|Flurin Caviezel]] (1934–2008), da [[Luven]] (Sursilvan)
* [[Jovita Cavigelli]] (* 1962), da [[Siat]] (Sursilvan)
* [[Durich Chiampell]] (1510–1582), da [[Susch]] (Vallader)
* [[Selina Chönz]] (1910–2000), da Samedan (Puter)
* [[Alfons Clalüna]] (* 1938), da Samedan (Puter)
* [[Ursina Clavuot-Geer]] (1898–1983), da Zuoz (Puter)
* [[Gian Gianett Cloetta]] (1874–1965), da [[Bravuogn]] ([[Bargunsegner]], Puter, Vallader)
* [[Mattli Conrad]] (1745–1832), d'[[Andeer]] (Sutsilvan)
* [[Imelda Coray–Monn]] (1933–2009), da Mustér (Sursilvan)
== D ==
* [[Flurin Darms]] (1918–2009), da [[Flond]] (Sursilvan)
* [[Gion Martin Darms]] (1823–1907), da [[Ilanz/Glion|Glion]] (Sursilvan)
* [[Nina Dazzi]] (* 1961), da Zuoz (Puter)
* [[Caspar Decurtins]] (1855–1916), da Trun (Sursilvan)
* [[Maria Luisa Decurtins-Cavigelli]] (1892–1963), derivanza nunenconuschenta (Sursilvan)
* [[Jon Demarmels]] (1889–1973), da Susch (Vallader)
* [[Alma Denoth-Melcher]] (1911–1995), da Vná (Vallader)
* [[Gion Deplazes]] (1918–2015), da [[Surrein (Sumvitg)|Surrein]] sper [[Sumvitg]] (Sursilvan)
* [[Lothar Deplazes]] (1939–2015), da [[Sagogn]], (Sursilvan)
* [[Ursicin G. G. Derungs]] (1935–2024), da [[Vella]] (Sursilvan)
* [[Mengia Barla Derungs-Pelican]] (* 1928), da [[Vrin]] (Sursilvan)
* [[Tani Dolf]] (1913–1999), da Casti-Vargistagn (Sutsilvan)
* [[Tumasch Dolf]] (1889–1963), da [[Maton]] (Sutsilvan)
* [[Giusep Durschei]] (1911–1983), da Mustér (Sursilvan)
* [[Victor Durschei]] (1917–2011), da Segnas (Sursilvan)
== F ==
* [[Luisa Famos]] (1930–1974), da [[Ramosch]] (Vallader)
* [[Susanna Fanzun]] (* 1963), da Scuol (Vallader)
* [[Chatrina Filli]] (1914–1983), da [[Santa Maria Val Müstair]] ([[Jauer]])
* [[Conradin de Flugi|Conradin Flugi]] (1787–1874), da [[San Murezzan]] (Puter)
* [[Gian Fontana]] (1897–1935), da Fidaz (Sursilvan)
* [[Martin Fontana]] (* 1934), da [[Flem|Flims]] (Sursilvan)
* [[Carli Fry]] (1897–1956), da Mustér (Sursilvan)
== G ==
* [[Luzi Gabriel|Lucius Gabriel]] (1597–1663), da Glion (Sursilvan)
* [[Men-Fort Gabriel]] (1608–1672), da Glion (Sursilvan)
* [[Steffan Gabriel|Stefan Gabriel]] (1570–1638), da [[Ftan]] (Vallader)
* [[Guglielm Gadola]] (1902–1961), da Mustér (Sursilvan)
* [[Filip Gallicius|Philipp Gallicius]] (1504–1566), da Müstair (Jauer, Vallader)
* [[Margarita Gangale-Uffer]] (1921–2010), da [[Son Gagl]] cun ragigschs a Savognin (Surmiran, Puter, Sutsilvan)
* [[Romana Ganzoni]] (* 1967), da Scuol (Vallader, Puter)
* [[Chatrina Gaudenz]] (* 1972), (Derivanza ed idiom nunenconuschents)
* [[Duri Gaudenz]] (* 1929), da [[Zernez]] (Vallader)
* [[Men Gaudenz]] (1899–1982), da [[Schlarigna]] (Puter)
* [[Otto Gaudenz]] (1869–1927), da Scuol (Vallader)
* [[Conradin Giger]] (1928–1992), da [[Surrein (Sumvitg)|Surrein]] sper [[Sumvitg]] (Sursilvan)
* [[Felix Giger]] (* 1946) da [[Surrein (Sumvitg)|Surrein]] sper [[Sumvitg]] (Sursilvan)
* [[Clementina Gilly]] (1858–1942), da Zuoz (Puter)
* [[Florian Grand]] (1847–circa 1930), da [[Ramosch]] (Vallader)
* [[Chasper Ans Grass]] (1900–1963), da [[Strada en Engiadina|Strada]] (Vallader)
* [[Anna Pitschna Grob-Ganzoni]] (1922–2009), da Schlarigna (Puter)
* [[Jacques Guidon]] (1931–2021), da Zernez (Vallader)
* [[Jon Guidon]] (1892–1966), da Zernez (Vallader)
* [[Otto Guidon]] (1831–1921), da Zernez (Vallader)
== H ==
* [[Toni Halter]] (1914–1986), da [[Valata]] in [[Sursaissa|Obersaxen]] (Sursilvan)
* [[Asa S. Hendry]] (* 1999), da [[Vella]] (Sursilvan)
* [[Ludivic Hendry|Vic Hendry]] (1920–2014), da [[Tujetsch]] (Sursilvan)
* [[Gion Antoni Huonder]] (1824–1867), da Segnas (Sursilvan)
== K ==
* [[Dolf Kaiser]] (1928–2017), da Samedan (Puter)
* [[Göri Klainguti]] (* 1945), da [[Puntraschigna]] (Puter)
* [[Irma Klainguti]] (1917–2000), da Zuoz (Puter)
== L ==
* [[Peider Lansel]] (1863–1943), da Sent (Vallader)
* [[Leontina Lergier-Caviezel]] (* 1956), da [[Vrin]] (Sursilvan)
* [[Lina Liun]] (1875–1943), da Schlarigna (Puter)
* [[Eduard Lombriser]] (1917–2008), da Zignau (Sursilvan)
* [[Ludivica Lombriser]] (1902–1985), da Zignau (Sursilvan)
* [[Alexander Lozza]] (1880–1953), da [[Murmarera|Marmorera]] (Surmiran)
* [[Erica Lozza]] (1935–2022), dal [[Surmeir]] (Surmiran)
* [[Jachen Luzzi]] (1880–1949), da Ramosch (Vallader)
* [[Robert Luzzi]] (1927–1997), da [[Lü]] (Jauer)
== M ==
* [[Michel Maissen]] (1901–1978), da Sumvitg (Sursilvan)
* [[Rosmarie Maissen]] (* 1946), da Sumvitg (Sursilvan)
* [[Curo Mani]] (1918–1997), da [[Pignia]] (Sutsilvan)
* [[Johannes Martinus]] (1644–1733), da Ramosch (Vallader)
* [[Giovannes Mathis]] (1824–1912), da Schlarigna (Puter)
* [[Plinio Meyer]] (* 1962), da [[Müstair]] (Jauer)
* [[Jacob Michael]] (1916–2003), da [[Casti-Vargistagn]] (Sutsilvan)
* [[Giacun Hasper Muoth]] (1844–1906), da [[Breil]] (Sursilvan)
* [[Tista Murk]] (1915–1992), da [[Müstair]] (Jauer)
== N ==
* [[Giachen Michel Nay]] (1860–1920), da Trun (Sursilvan)
* [[Sep Mudest Nay]] (1892–1945), da Danis-Tavanasa (Sursilvan)
* [[Giovanni Netzer]] (* 1967), da Savognin (Surmiran)
* [[Curdin Nicolay]] (* 1981), da [[Bever]] (Vallader)
* [[Pol Clo Nicolay]] (* 1942), da Bravuogn (Bargunsegner)
* [[Tina Nolfi]] (* 1946), da [[Lavin]] (Vallader)
* [[Jon Nuotclà]] (1934–2017), da Ftan (Vallader)
* [[Paulin Nuotclà]] (1951–2026), da Scuol (Vallader)
== O ==
* [[Angelika Overath]] (* 1957), da Karlsruhe, domicil a Sent (Vallader)
== P ==
* [[Mario Pacchioli]] (* 1981), da Glion (Sursilvan)
* [[Zaccaria Pallioppi]] (1820–1873), da Schlarigna (Puter)
* [[Clemens Pally]] (1919–2010), da [[Medel/Lucmagn|Curaglia]] (Sursilvan)
* [[Andri Peer]] (1921–1985), da Sent (Vallader)
* [[Oscar Peer]] (1928–2013), da [[Lavin]] (Vallader)
* [[Gion Martin Pelican]] (1930–2012), da [[Vrin]] (Sursilvan)
* [[Florin Pitsch]] (um 1850–1935), da Müstair (Jauer)
* [[Armon Planta]] (1917–1986), da Susch (Vallader)
* [[Tina Planta-Vital]] (* 1956), da [[Cuira]], domicil en [[Engiadina|Engiadina Bassa]] (Vallader)
* [[Otto Planta-Wildenberg]] (1868–1897), da [[Guarda]] (Vallader)
* [[Rut Plouda|Rut Plouda-Stecher]] (* 1948), da [[Tarasp]] (Vallader)
* [[Chasper Po]] (1856–um 1930), da Sent (Vallader)
* [[Chasper Pult]] (1869–1939), da Sent (Vallader)
* [[Jon Pult]] (1911–1991), da San Gogl cun ragischs a Sent (Vallader)
* [[Balser Puorger]] (1864–1943), da [[Seraplana]] (Vallader)
== R ==
* [[Anna Ratti]] (* 1947), da [[Malögia]] (Puter)
* [[Men Rauch]] (1888–1958), da Scuol (Vallader)
* [[Eva Riedi]] (* 1975), da [[Murissen|Morissen]] (Sursilvan)
* [[Trommeta spirituala|Conradin Riola]] (1667–1743), da Sent (Vallader)
* [[Walter Rosselli]] (* 1956), da [[Preonzo]] (Idiom nuneconuschent)
* [[Tresa Rüthers-Seeli]] (* 1931), da [[Falera]] (Sursilvan)
== S ==
* [[Peider Not Saluz]] (1758–1808), da [[Lavin]] (Vallader)
* [[Chatrina C. Sartea]] (Emprima mesadas dal 19avel tschientaner), da l'Engiadina Bassa (Vallader)
* [[Martin Peider Schmid]] (1743–1821), da Ftan (Vallader)
* [[Jon Semadeni]] (1910–1981), da Vnà (Vallader)
* [[Leta Semadeni]] (* 1944), da Scuol (Vallader)
* [[Gion Battesta Sialm]] (1897–1977), da Mustér (Sursilvan)
* [[Gisep Angel Sigron]] (um 1930–2005), da Casti (Surmiran)
* [[Gion Duno Simeon]] (1906–2000), da [[Lantsch|Lantsch/Lenz]] (Surmiran)
* [[Gian Singer]] (1829–1903), da Zuoz (Puter)
* [[Pia Solèr]] (* 1971), da Vrin (Sursilvan)
* [[Gion Not Spegnas]] (1888–1971), da Tinizong (Surmiran)
* [[Arnold Spescha]] (* 1941), da [[Pigniu]] (Sursilvan)
* [[Flurin Spescha]] (1958–2000), da Domat (Sursilvan, Rumantsch Grischun)
* [[Hendri Spescha]] (1928–1982), da Trun (Sursilvan)
* [[Gion Battesta Spescha]] (* 1944), d'[[Andiast]] (Sursilvan)
* [[Placidus a Spescha]] (1752–1833), da Glion (Sursilvan)
* [[Otto Spinas]] (um 1870–1945), da Tinizong (Surmiran)
* [[Aita Stricker]] (1906–1995), da Scuol (Vallader)
* [[Victor Stupan]] (1907–2002), da Sent (Vallader)
* [[Madlaina Stuppan-Pitsch]] (* 1930), da Zuoz (Puter, Vallader, Jauer)
== T ==
* [[Warren Thew]] (1927–1984), da Perinton, el a vivì temporarmain a Sent (Vallader)
* [[Gion Peder Thöni]] (1921–2014), da [[Stierva]] (Surmiran)
* [[Gian Travers]] (1483–1563), da Zuoz (Puter)
* [[Giari la Tscheppa]] (um 1860–1935), da [[Calantgil|Innerferrera]] (Sutsilvan)
* [[Mariano Tschuor]] (* 1958), da [[Laax|Lags]] (Sursilvan), ex-schurnalist
* [[Alfons Tuor]] (1871–1904), da [[Sumvitg|Rabius]] (Sursilvan)
* [[Leo Tuor]] (* 1959), da Sumvitg (Sursilvan)
* [[Peter Tuor]] (1876–1957), da Lags (Sursilvan)
== U ==
* [[Leza Uffer]] (1912–1982), da Tinizong (Surmiran)
== V ==
* [[Bianca Mayer|Bibi Vaplan]] (civil: Bianca Mayer) (* 1979), da Sent (Vallader)
* [[Mengia Vielanda-Bisazia]] (1713–1781), da Scuol (Vallader)
* [[Benedetto Vigne]] (* 1951), da [[Salouf]] (Surmiran, Rumantsch Grischun)
* [[Alfons Vinzens]] (1915–1991), da Zignau (Sursilvan)
* [[Angiolina Vonmoos]] (1862–1955), da [[Sur En (Sent)]] (Vallader)
* [[Schimun Vonmoos]] (1868–1940), da Ramosch (Vallader)
* [[Jachen Tönet Vulpius]] (17avel tschientaner), da Scuol (Vallader)
== W ==
* [[Lurainz Wietzel]] (1627–1670), da Zuoz (Puter)
== Z ==
* [[Jessica Zuan]] (* 1984), da [[Segl|Sils-Maria]] (Puter)
* [[Annalisa Zumthor]] (1947–2026) da [[Susch]] (Vallader)
== Guarda er ==
* [[Litteratura rumantscha]]
[[Categoria:Cultura dal chantun Grischun]]
[[Categoria:Litteratura rumantscha]]
[[Categoria:Scripturs rumantschs]]
a823grjfs21h08aphzqpmffdxvuz5ye
174888
174878
2026-10-24T05:42:49Z
~2026-56822-59
24127
174888
wikitext
text/x-wiki
Quai è ina glista da scripturs e scripturas rumantschas, ordinata tenor l'alfabet. Veair er: [[Litteratura rumantscha|Litteratura rumantscha.]]{{TOC}}
== A ==
* [[Dumenic Andry]] (* 1960), da [[Ramosch]] ([[Vallader]])
* [[Aluis Arpagaus]] (1920–1969), da [[Cumbel]] (Sursilvan)
== B ==
* [[Flurina Badel]] (* 1983), da [[Guarda]] (Vallader)
* [[Gian Pitschen Balastèr]] (1833–1894), da [[Zuoz]] ([[Puter]])
* [[Gudench Barblan]] (1860–1916), da [[Vnà]] (Vallader)
* [[Linard Bardill]] (* 1956), da [[Cazas|Cazis]] cun ragischs en Engiadina Bassa (Vallader)
* [[Chasper Bardola]] (1831–1921), da Vnà (Vallader)
* [[Cristoffel Bardola]] (1867–1935), da Vnà (Vallader)
* [[Maria Beer-Maissen]] (1921–2012), da [[Sumvitg|Rabius]] (Sursilvan)
* [[Toni Berther]] (1927–2015), da [[Sedrun]] (Sursilvan)
* [[Annamengia Bertogg–Caviezel]] (* 1928), da [[Pitasch]] ([[Sursilvan]])
* [[Andrea Bezzola]] (1840–1897), da [[Zernez]] (Vallader)
* Clo Duri Bezzola (1945–2004), da [[Scuol]] (Vallader, [[Rumantsch grischun|Rumantsch Grischun]])
* [[Eduard Bezzola]] (1875–1948), da Zernez (Vallader)
* [[Cla Biert]] (1920–1981), da [[Sent]] (Vallader)
* [[Jachiam Bifrun|Jachiam Tütschett Bifrun]] (1506–1572), da [[Samedan]] (Puter)
* [[Attilio Bivetti]] (* 1945), da [[Vicosoprano|Visavraun]] (Puter)
* [[Anna Borer]] (''Anna Borer-Moritz''; 1867–1941), da Scuol (Vallader)
* [[Julia Braun–Brunies]] (* 1864, onn da mort nunenconuschent), da [[Cinuos-chel]] (Puter)
* [[Gion Antoni Bühler]] (1825–1897), da [[Domat (sursilvan)|Domat]] (Sursilvan, [[Gion Antoni Bühler|Romontsch fusionau]])
* [[Gian Bundi]] (1872–1936), da [[Berlin]] cun ragischs a [[Bever]] (Puter)
* [[Tona Sonder da Burvain]] ( 1850–1925), da [[Salouf]] ([[Surmiran]])
== C ==
* [[Gian Fadri Caderas]] (1830–1891), da Modena cun ragischs en Samedan (Puter)
* [[Gion Cadieli]] (1876–1952), da [[Sagogn]] (Sursilvan)
* [[Gianna Olinda Cadonau]] (* 1983) da Scuol cun ragischs en Panaji (Vallader)
* [[Peder Cadotsch]] (1922–2002), da [[Panaduz|Bonaduz]], creschì si a [[Savognin]] (Surmiran)
* [[Claudia Cadruvi]] (* 1965), da [[Zweisimmen]] (Sursilvan, Rumantsch Grischun)
* [[Donat Cadruvi]] (1923–1998), da [[Schluein]] (Sursilvan)
* [[Viola Cadruvi]] (* 1992), da la [[Surselva (district)|Surselva]], creschì si a Uznach (Rumantsch Grischun)
* [[Carin Caduff]] (* 1988), da [[Lumnezia]] (Sursilvan)
* [[Leonard Caduff]] (1925–2015), da Tavanasa (Sursilvan)
* [[Arhur Caflisch]] (1883–1972), da Zuoz (Puter, Vallader)
* [[Dominique Caglia]] (nata ''Dominique Dosch''; * 1995), da [[Tinizong-Rona|Tinizong]] (Surmiran)
* [[Gion Antoni Calvenzano]] (17avel tschientaner) (Sursilvan)
* [[Florentina Camartin]] (* 1943), da [[Breil]] (Sursilvan)
* [[Iso Camartin]] (* 1944), da [[Mustér]] (Sursilvan)
* [[Flurin Camathias]] (1871–1946), da [[Laax]] (Sursilvan)
* [[Arno Camenisch]] (* 1978), da Danis-Tavanasa (Sursilvan)
* [[Nina Camenisch]] (1826–1912), da [[Sarn]] ([[Sutsilvan]])
* [[Silvio Camenisch]] (* 1953), da [[Rueun]] (Sursilvan)
* [[Theo Candinas]] (1929–2020), da [[Surrein (Sumvitg)|Surrein]] sper [[Sumvitg]] (Sursilvan)
* [[Linard Candreia]] (* 1957), da [[Casti]] (Surmiran)
* [[Anna Capadrutt]] (1925–1985), da [[Preaz|Präz]] (Sutsilvan)
* [[Dumeni Capeder]] (1934–2017), da [[Trun]] (Sursilvan)
* [[Johannes Caprez]] (1701–1777), da [[Trin]] (Sursilvan)
* [[Reto Caratsch]] (1901–1978), da Turin cun ragischs a [[S-chanf]] (Puter)
* [[Simeon Caratsch]] (1826–1892), da S-chanf (Puter)
* [[Fabiola Carigiet]] (* 1963), da [[Domat (sursilvan)|Domat]]
* [[Maurus Carnot]] (1865–1935), da [[Samignun|Samnaun]], ha operà en Surselva (Sursilvan)
* [[Gion Theodor de Castelberg]] (1748–1818), da Mustér (Sursilvan)
* [[Paula Casutt-Vincenz]] (* 1968), da Breil (Sursilvan)
* [[Walter Cavegn]] (* 1957), da [[Breil]] (Sursilvan)
* [[Flurin Caviezel (Autor)|Flurin Caviezel]] (1934–2008), da [[Luven]] (Sursilvan)
* [[Jovita Cavigelli]] (* 1962), da [[Siat]] (Sursilvan)
* [[Durich Chiampell]] (1510–1582), da [[Susch]] (Vallader)
* [[Selina Chönz]] (1910–2000), da Samedan (Puter)
* [[Alfons Clalüna]] (* 1938), da Samedan (Puter)
* [[Ursina Clavuot-Geer]] (1898–1983), da Zuoz (Puter)
* [[Gian Gianett Cloetta]] (1874–1965), da [[Bravuogn]] ([[Bargunsegner]], Puter, Vallader)
* [[Mattli Conrad]] (1745–1832), d'[[Andeer]] (Sutsilvan)
* [[Imelda Coray–Monn]] (1933–2009), da Mustér (Sursilvan)
== D ==
* [[Flurin Darms]] (1918–2009), da [[Flond]] (Sursilvan)
* [[Gion Martin Darms]] (1823–1907), da [[Ilanz/Glion|Glion]] (Sursilvan)
* [[Nina Dazzi]] (* 1961), da Zuoz (Puter)
* [[Carli Decurtins]] (ca. 1650–1712), da Mustér (Sursilvan)
* [[Caspar Decurtins]] (1855–1916), da Trun (Sursilvan)
* [[Maria Luisa Decurtins-Cavigelli]] (1892–1963), derivanza nunenconuschenta (Sursilvan)
* [[Jon Demarmels]] (1889–1973), da Susch (Vallader)
* [[Alma Denoth-Melcher]] (1911–1995), da Vná (Vallader)
* [[Gion Deplazes]] (1918–2015), da [[Surrein (Sumvitg)|Surrein]] sper [[Sumvitg]] (Sursilvan)
* [[Lothar Deplazes]] (1939–2015), da [[Sagogn]], (Sursilvan)
* [[Ursicin G. G. Derungs]] (1935–2024), da [[Vella]] (Sursilvan)
* [[Mengia Barla Derungs-Pelican]] (* 1928), da [[Vrin]] (Sursilvan)
* [[Tani Dolf]] (1913–1999), da Casti-Vargistagn (Sutsilvan)
* [[Tumasch Dolf]] (1889–1963), da [[Maton]] (Sutsilvan)
* [[Giusep Durschei]] (1911–1983), da Mustér (Sursilvan)
* [[Victor Durschei]] (1917–2011), da Segnas (Sursilvan)
== F ==
* [[Luisa Famos]] (1930–1974), da [[Ramosch]] (Vallader)
* [[Susanna Fanzun]] (* 1963), da Scuol (Vallader)
* [[Chatrina Filli]] (1914–1983), da [[Santa Maria Val Müstair]] ([[Jauer]])
* [[Conradin de Flugi|Conradin Flugi]] (1787–1874), da [[San Murezzan]] (Puter)
* [[Gian Fontana]] (1897–1935), da Fidaz (Sursilvan)
* [[Martin Fontana]] (* 1934), da [[Flem|Flims]] (Sursilvan)
* [[Carli Fry]] (1897–1956), da Mustér (Sursilvan)
== G ==
* [[Luzi Gabriel|Lucius Gabriel]] (1597–1663), da Glion (Sursilvan)
* [[Men-Fort Gabriel]] (1608–1672), da Glion (Sursilvan)
* [[Steffan Gabriel|Stefan Gabriel]] (1570–1638), da [[Ftan]] (Vallader)
* [[Guglielm Gadola]] (1902–1961), da Mustér (Sursilvan)
* [[Filip Gallicius|Philipp Gallicius]] (1504–1566), da Müstair (Jauer, Vallader)
* [[Margarita Gangale-Uffer]] (1921–2010), da [[Son Gagl]] cun ragigschs a Savognin (Surmiran, Puter, Sutsilvan)
* [[Romana Ganzoni]] (* 1967), da Scuol (Vallader, Puter)
* [[Chatrina Gaudenz]] (* 1972), (Derivanza ed idiom nunenconuschents)
* [[Duri Gaudenz]] (* 1929), da [[Zernez]] (Vallader)
* [[Men Gaudenz]] (1899–1982), da [[Schlarigna]] (Puter)
* [[Otto Gaudenz]] (1869–1927), da Scuol (Vallader)
* [[Conradin Giger]] (1928–1992), da [[Surrein (Sumvitg)|Surrein]] sper [[Sumvitg]] (Sursilvan)
* [[Felix Giger]] (* 1946) da [[Surrein (Sumvitg)|Surrein]] sper [[Sumvitg]] (Sursilvan)
* [[Clementina Gilly]] (1858–1942), da Zuoz (Puter)
* [[Florian Grand]] (1847–circa 1930), da [[Ramosch]] (Vallader)
* [[Chasper Ans Grass]] (1900–1963), da [[Strada en Engiadina|Strada]] (Vallader)
* [[Anna Pitschna Grob-Ganzoni]] (1922–2009), da Schlarigna (Puter)
* [[Jacques Guidon]] (1931–2021), da Zernez (Vallader)
* [[Jon Guidon]] (1892–1966), da Zernez (Vallader)
* [[Otto Guidon]] (1831–1921), da Zernez (Vallader)
== H ==
* [[Toni Halter]] (1914–1986), da [[Valata]] in [[Sursaissa|Obersaxen]] (Sursilvan)
* [[Asa S. Hendry]] (* 1999), da [[Vella]] (Sursilvan)
* [[Ludivic Hendry|Vic Hendry]] (1920–2014), da [[Tujetsch]] (Sursilvan)
* [[Gion Antoni Huonder]] (1824–1867), da Segnas (Sursilvan)
== K ==
* [[Dolf Kaiser]] (1928–2017), da Samedan (Puter)
* [[Göri Klainguti]] (* 1945), da [[Puntraschigna]] (Puter)
* [[Irma Klainguti]] (1917–2000), da Zuoz (Puter)
== L ==
* [[Peider Lansel]] (1863–1943), da Sent (Vallader)
* [[Leontina Lergier-Caviezel]] (* 1956), da [[Vrin]] (Sursilvan)
* [[Lina Liun]] (1875–1943), da Schlarigna (Puter)
* [[Eduard Lombriser]] (1917–2008), da Zignau (Sursilvan)
* [[Ludivica Lombriser]] (1902–1985), da Zignau (Sursilvan)
* [[Alexander Lozza]] (1880–1953), da [[Murmarera|Marmorera]] (Surmiran)
* [[Erica Lozza]] (1935–2022), dal [[Surmeir]] (Surmiran)
* [[Jachen Luzzi]] (1880–1949), da Ramosch (Vallader)
* [[Robert Luzzi]] (1927–1997), da [[Lü]] (Jauer)
== M ==
* [[Michel Maissen]] (1901–1978), da Sumvitg (Sursilvan)
* [[Rosmarie Maissen]] (* 1946), da Sumvitg (Sursilvan)
* [[Curo Mani]] (1918–1997), da [[Pignia]] (Sutsilvan)
* [[Johannes Martinus]] (1644–1733), da Ramosch (Vallader)
* [[Giovannes Mathis]] (1824–1912), da Schlarigna (Puter)
* [[Plinio Meyer]] (* 1962), da [[Müstair]] (Jauer)
* [[Jacob Michael]] (1916–2003), da [[Casti-Vargistagn]] (Sutsilvan)
* [[Giacun Hasper Muoth]] (1844–1906), da [[Breil]] (Sursilvan)
* [[Tista Murk]] (1915–1992), da [[Müstair]] (Jauer)
== N ==
* [[Adam Nauli]] (17avel tschientaner) (Sursilvan)
* [[Giachen Michel Nay]] (1860–1920), da Trun (Sursilvan)
* [[Sep Mudest Nay]] (1892–1945), da Danis-Tavanasa (Sursilvan)
* [[Giovanni Netzer]] (* 1967), da Savognin (Surmiran)
* [[Curdin Nicolay]] (* 1981), da [[Bever]] (Vallader)
* [[Pol Clo Nicolay]] (* 1942), da Bravuogn (Bargunsegner)
* [[Tina Nolfi]] (* 1946), da [[Lavin]] (Vallader)
* [[Jon Nuotclà]] (1934–2017), da Ftan (Vallader)
* [[Paulin Nuotclà]] (1951–2026), da Scuol (Vallader)
== O ==
* [[Angelika Overath]] (* 1957), da Karlsruhe, domicil a Sent (Vallader)
== P ==
* [[Mario Pacchioli]] (* 1981), da Glion (Sursilvan)
* [[Zaccaria Pallioppi]] (1820–1873), da Schlarigna (Puter)
* [[Clemens Pally]] (1919–2010), da [[Medel/Lucmagn|Curaglia]] (Sursilvan)
* [[Andri Peer]] (1921–1985), da Sent (Vallader)
* [[Oscar Peer]] (1928–2013), da [[Lavin]] (Vallader)
* [[Gion Martin Pelican]] (1930–2012), da [[Vrin]] (Sursilvan)
* [[Florin Pitsch]] (um 1850–1935), da Müstair (Jauer)
* [[Armon Planta]] (1917–1986), da Susch (Vallader)
* [[Tina Planta-Vital]] (* 1956), da [[Cuira]], domicil en [[Engiadina|Engiadina Bassa]] (Vallader)
* [[Otto Planta-Wildenberg]] (1868–1897), da [[Guarda]] (Vallader)
* [[Rut Plouda|Rut Plouda-Stecher]] (* 1948), da [[Tarasp]] (Vallader)
* [[Chasper Po]] (1856–um 1930), da Sent (Vallader)
* [[Chasper Pult]] (1869–1939), da Sent (Vallader)
* [[Jon Pult]] (1911–1991), da San Gogl cun ragischs a Sent (Vallader)
* [[Balser Puorger]] (1864–1943), da [[Seraplana]] (Vallader)
== R ==
* [[Anna Ratti]] (* 1947), da [[Malögia]] (Puter)
* [[Men Rauch]] (1888–1958), da Scuol (Vallader)
* [[Eva Riedi]] (* 1975), da [[Murissen|Morissen]] (Sursilvan)
* [[Trommeta spirituala|Conradin Riola]] (1667–1743), da Sent (Vallader)
* [[Walter Rosselli]] (* 1956), da [[Preonzo]] (Idiom nuneconuschent)
* [[Tresa Rüthers-Seeli]] (* 1931), da [[Falera]] (Sursilvan)
== S ==
* [[Peider Not Saluz]] (1758–1808), da [[Lavin]] (Vallader)
* [[Chatrina C. Sartea]] (Emprima mesadas dal 19avel tschientaner), da l'Engiadina Bassa (Vallader)
* [[Martin Peider Schmid]] (1743–1821), da Ftan (Vallader)
* [[Jon Semadeni]] (1910–1981), da Vnà (Vallader)
* [[Leta Semadeni]] (* 1944), da Scuol (Vallader)
* [[Gion Battesta Sialm]] (1897–1977), da Mustér (Sursilvan)
* [[Gisep Angel Sigron]] (um 1930–2005), da Casti (Surmiran)
* [[Gion Duno Simeon]] (1906–2000), da [[Lantsch|Lantsch/Lenz]] (Surmiran)
* [[Gian Singer]] (1829–1903), da Zuoz (Puter)
* [[Pia Solèr]] (* 1971), da Vrin (Sursilvan)
* [[Gion Not Spegnas]] (1888–1971), da Tinizong (Surmiran)
* [[Arnold Spescha]] (* 1941), da [[Pigniu]] (Sursilvan)
* [[Flurin Spescha]] (1958–2000), da Domat (Sursilvan, Rumantsch Grischun)
* [[Hendri Spescha]] (1928–1982), da Trun (Sursilvan)
* [[Gion Battesta Spescha]] (* 1944), d'[[Andiast]] (Sursilvan)
* [[Placidus a Spescha]] (1752–1833), da Glion (Sursilvan)
* [[Otto Spinas]] (um 1870–1945), da Tinizong (Surmiran)
* [[Aita Stricker]] (1906–1995), da Scuol (Vallader)
* [[Victor Stupan]] (1907–2002), da Sent (Vallader)
* [[Madlaina Stuppan-Pitsch]] (* 1930), da Zuoz (Puter, Vallader, Jauer)
== T ==
* [[Rico Tambornino]] (* 1950), da Trun (Sursilvan)
* [[Warren Thew]] (1927–1984), da Perinton, el a vivì temporarmain a Sent (Vallader)
* [[Gion Peder Thöni]] (1921–2014), da [[Stierva]] (Surmiran)
* [[Gian Battista Tramèr]] (1812–1893), da Tschierv (Vallader)
* [[Gian Travers]] (1483–1563), da Zuoz (Puter)
* [[Giari la Tscheppa]] (um 1860–1935), da [[Calantgil|Innerferrera]] (Sutsilvan)
* [[Mariano Tschuor]] (* 1958), da [[Laax|Lags]] (Sursilvan), ex-schurnalist
* [[Alfons Tuor]] (1871–1904), da [[Sumvitg|Rabius]] (Sursilvan)
* [[Leo Tuor]] (* 1959), da Sumvitg (Sursilvan)
* [[Peter Tuor]] (1876–1957), da Lags (Sursilvan)
== U ==
* [[Leza Uffer]] (1912–1982), da Tinizong (Surmiran)
== V ==
* [[Bianca Mayer|Bibi Vaplan]] (civil: Bianca Mayer) (* 1979), da Sent (Vallader)
* [[Mengia Vielanda-Bisazia]] (1713–1781), da Scuol (Vallader)
* [[Benedetto Vigne]] (* 1951), da [[Salouf]] (Surmiran, Rumantsch Grischun)
* [[Alfons Vinzens]] (1915–1991), da Zignau (Sursilvan)
* [[Angiolina Vonmoos]] (1862–1955), da [[Sur En (Sent)]] (Vallader)
* [[Schimun Vonmoos]] (1868–1940), da Ramosch (Vallader)
* [[Jachen Tönet Vulpius]] (17avel tschientaner), da Scuol (Vallader)
== W ==
* [[Lurainz Wietzel]] (1627–1670), da Zuoz (Puter)
== Z ==
* [[Jessica Zuan]] (* 1984), da [[Segl|Sils-Maria]] (Puter)
* [[Annalisa Zumthor]] (1947–2026) da [[Susch]] (Vallader)
== Guarda er ==
* [[Litteratura rumantscha]]
[[Categoria:Cultura dal chantun Grischun]]
[[Categoria:Litteratura rumantscha]]
[[Categoria:Scripturs rumantschs]]
oshvhrtwt9z3ewfpn7gbyhlp1aepim3
Utilisader:Bild-Sprache/«digidi» 2026: Propostas da projects per la Vichipedia
2
15003
174869
174819
2026-10-23T19:09:18Z
Bild-Sprache
22665
/* 2. Artitgels davart chanzuns, poesias e texts */
174869
wikitext
text/x-wiki
La lingua e cultura rumantscha porscha ina gronda varietad d’interessants temas per scriver latiers artitgels da Vichipedia. Il scriver d’artitgels serva dentant er per la cultivaziun ed il svilup da la lingua scritta.
Sin questa pagina chattais vus ina collecziun da propostas da trais projects. Questas servan sco inspiraziun e londeror pon vegnir scrittas gruppas d’ artitgels da Vichipedia, che collian ad in tema superiur. Las propostas èn vegnidas creadas sco punct da partenza '''per il lavuratori da Vichipedia al ''digidi'' ils 24 d'october 2026'''.
== '''I. PROJECT: ARTITGELS DAVART LA DIGITILAZIUN EN LA RUMAUNTSCHA''' ==
[[Datoteca:DEC-Gigaswitch-FDDI.jpg|miniatura|DEC-Gigaswitch-FDDI]]
A chaschun dal digidi dals 24 d'october 2026 vuless la Vichipedia Rumantscha lantschar in nov project che sa deditgescha a scriver artitgels enturn la digitalisaziun en la Rumantscha.
'''Propostas:'''
* ''[[digidi]]''
* Age of Empires: Computerspiel, bei dem ein Teil der Schweizer Armee in diesem militärischen Taktikspiel Rätoromanisch sprechen soll.
* Prototyp eines Computerprogramms, das alle fünf Idiome sowie Rumantsch Grischun sprechen kann.
* Chatbots «idiomVoice»: finale Version, mit dem das Idiom Sursilvan erlernt werden kann.
* «[[ALAS]]» – il nouv sistem da translaziun
* [[Pledari Grond]]
* Programm da correctura
* [[Atlas dal Grischun Rumantsch]]
* Projects per scolars da WIkimedia: Ils project vegnan aunc testaus, perquei san ins aunc buca scriver in artechel sil termin dad oz (digidi 2026).
== '''II. PROJECT: 500 ONNS LINGUA SCRITTA RUMANTSCHA – GIUBILEUM 2027''' ==
[[Datoteca:Kloster Disentis Romanische Bibliothek - sehr alte Bücher 741000.jpg|miniatura|Biblioteca Rumantscha (Biblioteca claustrala Mustèr).]]
L’an 1527 aveva Gian Travers da Zuoz scrit la chanzun «Chianzun dalla guerra dal Chaste da Müs». Sia ovra vala sco ina da las emprimas perditgas litteraras da la lingua scritta rumantscha.
Uschia marchescha l’an 2027 il giubileum, numnà «500 onns lingua scritta rumantscha», che’d è er daventà in project per la Vichipedia Rumantscha.
=== '''Gruppa da lavur ''digidi'' 2026: Collavuraziun al project da «500 onns lingua scritta rumantscha»''' ===
Vi dal project per il giubileum «500 onns lingua scritta rumantscha» pos er ti collavurar:
* Scriver novs artitgels
* Translatar artitgels
* Fabritgar ora e concurrenzar artitgels davart il tema
* Far glistas sco p.ex. «gasettas rumantschas»
* Realisar atgnas ideas
* Fotografar per Wikimedia Commons
=== Propostas ===
=== '''1. Scriver biografias davart persunas undradas cun il «Premi grischun da litteratura»''' ===
Mintga onn vegn surdà il Premi grischun da litteratura. I mancan dentant anc bleras biografias sin la Vichipedia Rumantscha davart ils premiads e las premiadas. Ti pos contribuir al project «500 onns lingua scritta rumantscha» cun elavurar las biografias che mancan.
* Ina glista da las persunas undradas chattas ti en l'artitgel da la Wikipedia «[[Premi grischun da litteratura]]».
* I dat era ina glista da scripturs e scripturas rumantschas: [[Lista da scriptur:as rumantschs]].
'''Funtaunas per las biografias:''' Questas chattas ti en l'internet: p.ex. chasa editura, sin paginas-web d’organisaturs da cultura, artitgels da gasetta, nua ch’d è vegnì rapportà insatge dals premiads. Ma er en la glista da quest artitgel sut «Litteratura e funtauna per artitgels».
=== '''2. Artitgels davart chanzuns, poesias e texts''' ===
I dat chanzuns veglias, popularas ed enconuschentas, sco p.ex. «[[Adieu a l'Engiadina|Adieu a l’Engiadina]]», ina da las emprimas chanzuns per chor viril en rumantsch. In'autra chanzun veglia ed enconuschenta che tutga er tar las emprimas chanzuns per chor viril en rumantsch è:
* [[A Trun sut igl ischi]]
'''Funtauna:''' Ina funtauna interessanta per l’artitgel «A Trun sut igl ischi» chattas ti en la glista da quest artitgel sut «Litteratura e funtaunas» en la dissertaziun da Laura Decurtins ''Chanti rumantsch!'' sin las paginas: 162–163 e 166–167).
=== '''Citar texts''' ===
'''Resguardar il dretg da l'autur:''' En l'artitgel da la chanzun da cor viril «Adieu a l’Engiadina» cumpara il text da la chanzun. Il dretg d'autur scada 70 onns suenter il di da la mort da l'autur. En cas da la chanzun «Adieu a l’Engiadina» è il dretg d’autur scadì.
'''Instrucziun per inserir il citat:'''
* Tscherna empè da «Modifitgar» la funcziun «Modifitgar il code»
* Scriva l'entschatta dal code: {{Citat|’’’Titel da la chanzun<nowiki>'''</nowiki>
* Lingia vida
* Scriva en l'emprima lingia da la chanzun, metter en in spazi vid, suenter il code:
* Scriva la proxima lingia, metta en in spazi vid e puspè il code: <nowiki><br /></nowiki>
* A la fin: ina lingia vida
* Inseri il code: |
* Scriver il num da l’autur:a
* <nowiki>Per finir il code: }}</nowiki>
'''Instrucziun per Citat cursiv:''' Sche ti vul avair il citat cursiv, stos ti tar mintga lingia anc metter en il suandant code a l'entschatta ed a la fin: ’’
'''Exempel concret'''
'''<nowiki>{{Citat|</nowiki>'''
'''<nowiki>''</nowiki>'''O nà, o madinà '''<nowiki><br /></nowiki>'''
'''<nowiki/>''''<nowiki/>'ch'eu non at he smanchà '''<nowiki><br /></nowiki>'''
'''<nowiki>''</nowiki>'''meis char comün natal …
'''|'''Andrea Bezzola'''<nowiki>}}</nowiki>'''
=== '''3. Artitgels ch'i dat gia en la Wikipedia Tudestga''' ===
Sche ti chattas buns artitgels en autras linguas davart in tema che t'interessa, pos ti er far ina translaziun en rumantsch. Mintgatant èn ils artitgels d'autras linguas però er interessants pervi da las funtaunas, ch'èn nizzaivlas per scriver in agen artitgel davart il tema.
'''Translaziuns en general'''
Las translaziuns vegnan fatgas cun in utensil da la Wikipedia, in tool, nua che duas colonnas da text sa chattan dasper – en la colonna sanestra cumpara il text original ed en la colonna dretga sa scriva la translaziun. I sa tracta d'ina procedura correcta tenor il dretg d'autur. N'emblida betg d'era translatar las funtaunas da l’artitgel.
'''Instrucziun:'''
* Selecziunar l'artitgel da la lingua originala
* Selecziunar cun in clic «Sprachen» (survart a dretga sur l'artitgel)
* Selecziunar cun in clic il link «+ Translate this page»
* Examinar las linguas: tudestg - rumantsch
* Selecziunar cun in clic «Start Übersetzung»
=== '''Propostas per translaziuns (u per scriver da nov) davart il tema «500 onns lingua scritta»''' '''Cudeschs vegls''' ===
* [[Cudesch da Psalms]]
* [[Cudesch da Schlarigna]]
'''Revistas e gasettas rumantschas'''
* [[Babylonia (Zeitschrift)]]
* [[Casa Paterna/La Pùnt]]
* [[Engadiner Wochenzeitung]]
* [[Gasetta Romontscha]]
* [[Nossa Baselgia]]
* [[Novitats]]
* [[Pöschtli]]
* [[Rhiiblat|Rhiiblatt]]
== Litteratura e funtaunas per Artitgels «500 onns lingua scritta» ==
* [https://chasaeditura.ch/auturs/ Chasa edittura rumatnscha]
* [https://www.rtr.ch/play/tv/detail/dis-da-litteratura?id=14112eb9-e609-463f-8150-78c1f76d650c RTR: Dis da litteratur]
* Dissertaziun da Laura Decurtins
* [https://www.e-lir.ch Lexicon istoric retic (LIR)]
* [https://www.e-periodica.ch/ e-periodica.ch]
* [https://www.e-periodica.ch/digbib/volumes?UID=ann-001 Annalas da la Societed Retorumantscha]
== '''III. PROJECTS DA VICHIPEDIA (internaziunal) PER LA VISIBILITAD DA DUNNAS EN IL MUND DIGITAL''' ==
[[Datoteca:CH-NB Archive Rudolf Zinggeler EAD-ZING-13773.tif|miniatura|Dunnas da Curaglia. Fotografia da: Rudolf Zinggeler. (Biblioteca Naziunela Svizra). ]]
=== '''Laschar vesair la vart svanida da l’istoriografia.''' '''Il passà ha bleras vistas – masculinas sco femininas''' ===
'''Projects da Wikipedia per la visibilitad da dunnas en il mund digital'''
Durant tschientaners n'eran las prestaziuns da las dunnas betg documentadas e appreziadas, uschia che dunnas èn fitg main preschentas en il mund digital ed er sin la Wikipedia.Il mund da la scienza digitala na duai betg mantegnair las inegualitads dal passà, mabain descriver la diversitad da nossa societad. Quella sa spievla en il mund digital e cun quel er sias inegualitads dal passà.Tras agens projects vul la Wikipedia midar questa situaziun torta cun Editathons ed inscunters per elavurar biografias da dunnas. Projects sco quests gidan a serrar questa rusna istorica. Las dunnas ch'eran speras da pli baud, duain puspè survegnir ina vista e daventar visiblas.
'''Decleraziun da la scienza sur da quai:'''
* '''Tradiziuns istoricas:''' Tradiziunalmain rimnavan ils archivs dal stadi surtut documents da politica, administraziun, militar ed economia. Quai èn tut champs, nua che umens d’ eran activs. Las prestaziuns da dunnas en la vita sociala, culturala e famigliara n'èn betg vegnidas documentadas uffizialmain e pli darar.
* '''Funtaunas zuppadas:''' documents davart dunnas existan per part bain, ma èn grevs da chattar. Savens vegnivan per exempel ils relaschs da dunnas archivads sut il num da lur consorts u parents masculins.
* '''Criteris da relevanza da Vichipedia:''' Per biografias independentas dovri funtaunas independentas suffizientas.
Betg tut las dunnas èn svanidas ord l’istografia, tschertas èn numnadamain zuppadas en ils archivs. Cunzunt la collavuraziun tranter vichipedianas e vichipedians cun bibliotecas, archivs ed instituziuns da perscrutaziun istorica po chaschunar bler per gist la preschientscha da las dunnas.
'''Projects da Vichipedia e Wikimedia'''
I dat numerus projects da Vichipedia ed era da Wikimedia enturn il mund che intervegnan per elavurar biografias da dunnas e lur preschientscha en il mund digital. La Vichipedia sa vesa confruntada cun la suandanta situaziun: Tge documents istorics èn gia vegnids publitgads, tgenins pon ins chattar e tgenins mancan anc sco funtaunas per l'enciclopedia che dovra els per publitgar biografias?
Archivs, fundaziuns, publicaziuns, instituziuns e bibliotecas fan ina lavur da valur cun lur rimnadas e publicaziuns da documents che transmettan infurmaziuns or da la vita e las activitads da dunnas dal passà. Quai è ina basa preziusa per artitgels da Vichipedia, che po cun biografias curreger l'invisibladad en il mund digital.
=== Biografias per dunnas en la Rumantscha ===
Er en il Grischun e la Rumantschia sa chatta questa lavur da valur dad archivs, fundaziuns, publicaziuns, instituziuns e bibliotecas, perquai che’l project da la Vichipedia pudess er sa sviluppar sco in dals temas da la Rumantschia en collavuraziun cun archivs, fundaziuns, publicaziuns, instituziuns, bibliotecas ed auter pli. Uschia pudess ins sviluppar quest project sco in dals projects da la Vichipedia Rumantscha. Per quels ch'èn interessads dettia er la pussaivladad da prender part ad inscunters naziunals ed internaziunals davart il tema.
'''Plattafurmas cun funtaunas dal Grischun e da la Rumantscha sco exempel:'''
* Fundaziun, Chesa Planta, Samedan: Dunnas, Program da cultura 2021.
* Archiv cultural da dunnas dal Grischun (Frauenkulturarchiv Graubünden)
* Institut da perscrutaziun da la cultura grischuna.
* Claustra San Jon Müstair
'''Descripziun curta dals exempels indumbrabels'''
'''Fundaziun, Chesa Planta:''' È vegnida fundada l'onn 1943 da las quatter descendentas da la famiglia de Planta Elisabeth von Planta, Marie von Planta, Nina von Gugelberg von Planta ed Anne Elisabeth Vischer von Planta. La finamira da la fundaziun: conservar la biblioteca rumantscha e da mantegnair e promover la lingua e cultura rumantscha. L’an 2021 stevan Dunnas en il center dal program da cultura da la chasa.
'''Archiv cultural da dunnas dal Grischun (Frauenkulturarchiv Graubünden):''' Ina fundaziun d'utilitad publica ch'è vegnida fundada l'onn 1997. Da quel temp mancavan documentaziuns davart la vita da dunnas en ils archivs istorics ed er lur nums na chattav'ins strusch en ils cudeschs istorics e lexicons. Dapi l'onn 1997 rimna l'Archiv cultural da dunnas dal Grischun documents scrits, ma er purtrets e portatuns da persunas privatas: diaris, fotografias, chartas, autras actas, documents da dunnas activas (schurnalistas, architectas, dunnas d'affars, politicras etc.), documents d'uniuns, archivs d'associaziuns, archivs da partidas ed organisaziuns politicas sco er archivs d'interpresas e da fotografias. Tranter ils onns 2003 fin 2006 ha l’Archiv cultural da dunnas dal Grischun edì quatter toms cun var 1600 paginas davart il tema «Fraubünden» (Dunnas grischunas): «FrauenRecht» – «FrauenKörper» – «Frauenarbeit» – «fremdeFrau».
'''Lexicon da las dunnas en il Grischun:''' I dat in [https://www.buendnerinnen.ch/personen/ lexicon online da las dunnas en il Grischun], in'iniziativa da l'Archiv cultural da dunnas dal Grischun.
'''Institut da perscrutaziun da la cultura grischuna:''' El sa deditgescha er a l'elavuraziun da l'istorgia feministica. Era qua cumparan publicaziuns davart il tema sco per exempel il cudesch da Laura Decurtins: Starke Stimmen - Frauen in der Bündner Musikkultur. La publicaziun tematisescha l'invisibladad da dunnas en il mund da la musica dal Grischun, che sa preschenta sco sche mo umens avessan fatg sulettas istorgia da musica. Laura Decurtins è s'occupada cun la dumonda quant fitg che la cultura da musica en il Grischun era propi fatga senza dunnas. Cun las respostas a sias dumondas è vegnida reconstruida l'existenza da dunnas ch'èn s'engaschadas culturalmain en l'istorgia da musica dal Grischun.
'''Claustra San Jon Müstair:''' è vegnida fundada tenor ina legenda l'onn 775 da Carl il Grond. Enturn l’an 1200 èsi daventà ina claustra da dunnas e dapi lura èn dunnas sco abadessas e priuras s'occupadas dal convent e scrit istorgia.
=== Legendas ===
Biografias scuvertas da dunnas chatt'ins mintgatant er en las legendas. Sco p.ex.
* strias
* Adelheid (abadessa) Legenda «Dunna da la claustra, Agnes» – 1210 Miracul da la Hostia dal Sontg Sang: [https://www.muestair.ch/kloster-st-johann/geschichte/1210-wunder-der-heilig-blut-hostie Pagina da web claustra Son Jon Müstair]. I dat gia in artitgel en la Vichipedia tudestga cun il num: «Adelheid (Äbtissin)»
== Lista da dunnas dal chantun Grischun ==
Ina glista da dunnas dal chantun Grischun chattast ti sin la Vichipedia Tudestga sut il num: «'''Liste von Frauen aus dem Kanton Graubünden'''». En questa glista datti biografias da dunnas rumantschas ch'existan gia en tudestg, ma anc betg en rumantsch, sco p.ex. las dus biografias da:
* [[Barbara Bansi]] (1777–1863): pictura artista
* [[Chatrina Filli]] (1914–1983): scriptura
=== Propostas per artichels ===
* [[DUNNA Preis]]
* [[Anna de Planta]] (1858–1934)
* [[Chatrina C. Sartea]] (Emprima mesadas dal 19avel tschientaner), Scirptura rumantscha, da l'Engiadina Bassa (Vallader).
* [[Anna Wilhelmina Theobald]]
* [[Angelika de Planta]] (1478–1509), Abadissa
* [[Strias]]: (ina figura marginala «centrala»)
* [[Adelheid (abdessa)|Adelheid (abadessa)]]
== Funtaunas per biografias da dunnas ==
* [https://www.akademikerinnen.ch/sektionen/graubuenden/projekte/dunna-preis DUNNA Preis]
* Anna de Planta: [https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/042432/2010-02-15/ Historisches Lexikon Schweiz] (HLS), ma eir: [https://www.e-periodica.ch/digbib/view?pid=bmb-001%3A1935%3A0%3A%3A335 e-periodica]
* Chatrina C. Sartea:
* Anna Wilhemina Theobold: [https://www.e-periodica.ch/digbib/view?pid=ann-001:2013:126::93 Annalas, Tom 126]
* Angelika de Planta: [https://www.muestair.ch/kloster-st-johann/geschichte/1499-die-calvenschlacht Pagina web claustra San Jon Müstair]
* Strias: [https://www.e-periodica.ch/digbib/view?pid=ann-001:2011:124::193 Annalas, Tom 124]
* Adelheid (abdessa): [https://www.muestair.ch/kloster-st-johann/geschichte/1210-wunder-der-heilig-blut-hostie Pagina da web claustra Son Jon Müstair]
5hpgvf05ld8uyc0tw8pep0w4hu0yut3
Mengia Violanda-Bisazia
0
15005
174877
174847
2026-10-24T04:34:55Z
~2026-56822-59
24127
Weiterleitung auf [[Mengia Vielanda-Bisazia]] entfernt
174877
wikitext
text/x-wiki
{{Stizzar|renviament redundant dad in num incorrect}}
#RENVIAMENT [[Mengia Vielanda-Bisazia]]
fj4yjke9m2orz4ztkadffag3r4r1u5t
In crap cho rocla fa buca moscal.
0
15006
174876
174850
2026-10-24T04:32:08Z
~2026-56822-59
24127
Weiterleitung auf [[In crap cho rocla fa buca moscal]] entfernt
174876
wikitext
text/x-wiki
{{stizzar|renviament redundant dad in num incorrect}}
#RENVIAMENT [[In crap cho rocla fa buca moscal]]
7yowybmx96uk4uh7gfhycycn183hsw6
Wikipedia:Digidi 2026
4
15010
174868
2026-10-23T19:02:45Z
Bild-Sprache
22665
Creà la pagina cun "==Bainvegni== ===Ideas per artitgels=== * [[Utilisader:Bild-Sprache/«digidi» 2026: Propostas da projects per la Vichipedia]] ===Lavurs=== * [[…]] ===Giavischs per translaziuns=== * [[Utilisader:Albinfo/Translaziuns]]"
174868
wikitext
text/x-wiki
==Bainvegni==
===Ideas per artitgels===
* [[Utilisader:Bild-Sprache/«digidi» 2026: Propostas da projects per la Vichipedia]]
===Lavurs===
* [[…]]
===Giavischs per translaziuns===
* [[Utilisader:Albinfo/Translaziuns]]
brkauc94yxjfodma575ourc5r4yy82h
Categoria:Proverbi
14
15011
174874
2026-10-24T04:25:18Z
~2026-56648-88
24126
Creà la pagina cun "[[Categoria:Litteratura]]"
174874
wikitext
text/x-wiki
[[Categoria:Litteratura]]
9xp0pj9gn3wq3jzp1entt3xxlrtkjd0
Utilisader:Bild-Sprache/HH
2
15012
174890
2026-10-24T10:15:46Z
Bild-Sprache
22665
Creà la pagina cun "jzutdtrdtrdutduztduzduztd"
174890
wikitext
text/x-wiki
jzutdtrdtrdutduztduzduztd
8lcwcfgtmpkgtox7qdln9a2ye4qhpzf