Wikipedia
rmwiki
https://rm.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Pagina_principala
MediaWiki 1.48.0-wmf.4
first-letter
Multimedia
Spezial
Discussiun
Utilisader
Utilisader discussiun
Wikipedia
Wikipedia discussiun
Datoteca
Datoteca discussiun
MediaWiki
MediaWiki discussiun
Model
Model discussiun
Agid
Agid discussiun
Categoria
Categoria discussiun
TimedText
TimedText talk
Modul
Modul Diskussion
Veranstaltung
Veranstaltung Diskussion
Model:Stub
10
1110
175339
160745
2026-11-12T06:09:37Z
~2026-60121-17
24205
pli precis
175339
wikitext
text/x-wiki
{{Metamodel d'avis
|niveau=ébauche
|icône=Circle-icons-compose-light blue.svg
|titre=Quest artitgel è in sboz.
|texte=Cun l'amplifitgar ('''[[Agid:Prims pass|co?]]''') gidas a meglierar la Vichipedia rumantscha.
}}<includeonly>[[Categoria:Vichipedia:Sbozs]]</includeonly><noinclude>[[Categoria:Models d'avis|Sboz]]</noinclude>
0ylrlddnninfv2w2qku0o5vrhwb86a6
Agid:Prims pass
12
1976
175338
154013
2026-11-12T06:07:30Z
~2026-60121-17
24205
+ colligiaziun interna
175338
wikitext
text/x-wiki
Questa pagina cuntegn - en furma cumpacta - tut l'impurtant che ti stos savair per ta participar a Vichipedia. Sco alternativa exista in [http://de.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Tutorial tutorial tudestg] per retschaiver ina introducziun en las modas da lavurar tar Vichipedia.
== Principis ==
Avant che cumanzar a scriver, qua ils pli impurtants princips da Vichipedia:
* Scriva a moda objectiva, neutrala ed en frasas cumplettas.
* Copiar texts da paginas estras è tabu.
* Vichipedia n'è betg ina plattafuorma per sa preschentar e far reclama.
Tes emprims pass fas ti il meglier sin la '''[[Wikipedia:Plazza da gieu|plazza da gieu]]'''. Questa pagina è vegnida creada per far tests ed empruvar las funcziuns da Vichipedia. La pos scriver e far tge che ti vul.
== Midar Artitgels ==
[[Image:Prims_pass_1.gif|framed|left|introducziun: il buttun editar]] Clicca sin l'artitgel pertutgant sissum sin il link ''editar''. <br style="clear:both;" />
[[Image:Prims_pass_2.gif|framed|left|introducziun: midar il text]]I s'avra ina fanestra cun il text dal artitgel. Probablamain inscuntras ti in pèr segns curius. Quels procuran per la formataziun dal text e per ils links da Vichipedia tranter ils differents artitgels. En la fanestra da text pos ti uss midar l'artitgel, per exempel curreger in sbagl da scriver. <br style="clear:both;" />
[[Image:Prims_pass_3.gif|framed|left|introducziun: la descripziun da la midada ed il buttun mussar prevista]] En il champ da text ''resumaziun'' inditgeschas ti tge che ti has midà - per exempel curregì in sbagl da scriver u curregì ina data.
Sche ti has curregì dapli che be in pled u ina cifra, sche clicca sin ''Mussar prevista'' e controllescha sche il resultat correspunda propi tes giavisch e pir lura pos ti arcunar l'artitgel. Nus tuts faschain sbagls, mo cun la funcziun da prevista èsi simpel da chattar els immediat. Sche ti ta disas da duvrar questa funcziun avant che arcunar definitivamain, spargnas fetg bler temp e dagrittas. <br style="clear:both;" />
== Co vai vinavant? ==
* Ina glista da paginas d'agid chattas ti a la pagina [[Agid:Cuntegn]].
* Tgi che vul savair pli percis co proceder, duai leger il [[:de:Wikipedia:Handbuch|manual tudestg]].
[[Categoria:Vichipedia:Paginas dal project|Prims pass]]
gbcr6rqoovg0f5lm5g7clekn69tpdql
Model:Clear
10
2821
175341
137833
2026-11-12T06:45:03Z
~2026-60121-17
24205
175341
wikitext
text/x-wiki
<div style="clear:both;"></div><noinclude>{{Documentation}}
[[Categoria:Models:]]</noinclude>
6vzqth4metoz4i6zeti0vnewpntydfd
Puter
0
5108
175335
172818
2026-11-12T05:42:55Z
~2026-60121-17
24205
puspei online
175335
wikitext
text/x-wiki
{{Charta dals idioms rumantschs}}
Il '''puter''' è in idiom [[rumantsch]]. El vegn discurrì en l’[[Engiadin'Ota|Engiadin’Ota]] tranter [[Malögia]] e [[Cinuos-chel]] sco er a [[Bravuogn]].
== Introducziun ==
Tar il puter sa tracti d’ina varianta dal ladin. La noziun ‹ladin› designescha en Svizra las variantas rumantschas da l’Engiadina e da la Val Müstair. Sper il puter èn quai il vallader (Engiadina Bassa) ed il jauer (Val Müstair). Il ladin en Svizra furma ina part dal rumantsch dal Grischun ed è da distinguer cleramain da la [[lingua ladina]] che vegn discurrida en il Tirol dal Sid (Dolomitas).
Il puter è stà da muntada speziala per il svilup dal rumantsch sco lingua scritta. Il pli vegl text litterar rumantsch pli lung furma la ‹Chanzun da la guerra dalg Chiastè d’Müs› (1527), scritta en puter da [[Gian Travers]] da Zuoz. Er l’emprim cudesch stampà rumantsch deriva da l’Engiadin’Ota: il 1552 è cumparì in catechissem protestant ed il 1560 il Nov Testament, omadus translatads en puter da [[Jachiam Bifrun]] da Samedan.
== Scripziun e pronunzia ==
Malgrà numerusas adattaziun en il decurs dals tschientaners ha la lingua scritta da l’Engiadin’Ota mantegnì fin oz numerus tratgs fitg vegls, quai che renda la pronunzia pli difficila che quella dals quatter auters idioms scrits dal rumantsch.
In exempel furma la pronunzia dad ''-aun-'' sco ‹än› avant consonant resp. schizunt sco ‹äm› avant vocal ed a la fin dal pled. Il num rumantsch Silvaplauna (tud. Silvaplana) vegn perquai pronunzià sco ‹Silvapläma›.
In’autra atgnadad da la scripziun dal puter furma la finiziun ''-ieu'' che tuna sco ‹ia› (cun i accentuà ed a curt). Pervi da questa ed autras reglas vegn ''bainvgnieu'' pronunzià ‹bäjnfnjía› e ''vstieu'' (vestgì) vegn pronunzià ‹schtía› (senza v).
La differenza la pli evidenta dal puter envers il vallader (e savens er envers ils auters idioms) furma il fatg ch’in lung a vegn savens remplazzà tras in lung e (e vegn er scrit en quests cas sco e). Entant ch’igl ha num en l’Engiadina Bassa ''chasa'', ''Banca chantunala'', ''dumandar'', ''ala'' vegn ditg e scrit en Engiadin’Ota ''chesa'', ''Banca Chantunela'', ''dumander'', ''ela'' (mintgamai cun e lung ed accentuà).
== Lingua da scola ==
Sco tut ils idioms rumantschs na furma er il puter betg be in dialect discurrì, mabain ina lingua scritta cun grammatica ed ortografia normada. Perquai vegn l’idiom er duvrà sco lingua da scola en tut las scolas rumantschas e bilinguas da l’Engiadin’Ota.
== Scripturas e scripturs ==
* [[Gian Travers]] (1483–1563)
* [[Jachiam Bifrun]] (1506–1572)
* [[Giovannes Mathis]] (1824–1912)
* [[Simon Caratsch]] (1826–1892)
* [[Gian Fadri Caderas]] (1830–1891)
* [[Gian Pitschen Balastèr]] (1833–1894)
* [[Clementina Gilly]] (1858–1942)
* [[Gian Bundi]] (1872–1936)
* [[Artur Caflisch]] (1893–1971)
* [[Ursina Clavuot-Geer]] (1898–1983)
* [[Reto Caratsch]] (1901–1978)
* [[Selina Chönz]] (1910–2000)
* [[Irma Klainguti]] (1917–2000)
* [[Martin Raschèr]] (1920–2016)
* [[Gion Gaudenz]]
* [[Göri Klainguti]]
* [[Attilio Bivetti]]
* [[Anna Ratti]]
== Colliaziuns ==
* {{E-LIR|3395|Ladin}}
*[https://web.archive.org/web/20160822094158/http://www.udg.ch/dicziunari/puter/impressum Dicziunari puter]
*[https://www.udg.ch/fileadmin/user_upload/per_telechargiar/grammatica_puter.pdf Grammatica puter]
{{Navigaziun Linguas retoromanas}}
[[Categoria:Rumauntsch puter| ]]
[[Categoria:Lingua rumantscha]]
[[Categoria:Engiadin'Ota]]
[[Categoria:Linguas da la Svizra]]
[[Categoria:Artitgels recumandads (Lingua rumantscha)]]
m5k9x2lnfcr7ogbi42rf805csy0r5m3
175336
175335
2026-11-12T05:46:08Z
~2026-60121-17
24205
na offline
175336
wikitext
text/x-wiki
{{Charta dals idioms rumantschs}}
Il '''puter''' è in idiom [[rumantsch]]. El vegn discurrì en l’[[Engiadin'Ota|Engiadin’Ota]] tranter [[Malögia]] e [[Cinuos-chel]] sco er a [[Bravuogn]].
== Introducziun ==
Tar il puter sa tracti d’ina varianta dal ladin. La noziun ‹ladin› designescha en Svizra las variantas rumantschas da l’Engiadina e da la Val Müstair. Sper il puter èn quai il vallader (Engiadina Bassa) ed il jauer (Val Müstair). Il ladin en Svizra furma ina part dal rumantsch dal Grischun ed è da distinguer cleramain da la [[lingua ladina]] che vegn discurrida en il Tirol dal Sid (Dolomitas).
Il puter è stà da muntada speziala per il svilup dal rumantsch sco lingua scritta. Il pli vegl text litterar rumantsch pli lung furma la ‹Chanzun da la guerra dalg Chiastè d’Müs› (1527), scritta en puter da [[Gian Travers]] da Zuoz. Er l’emprim cudesch stampà rumantsch deriva da l’Engiadin’Ota: il 1552 è cumparì in catechissem protestant ed il 1560 il Nov Testament, omadus translatads en puter da [[Jachiam Bifrun]] da Samedan.
== Scripziun e pronunzia ==
Malgrà numerusas adattaziun en il decurs dals tschientaners ha la lingua scritta da l’Engiadin’Ota mantegnì fin oz numerus tratgs fitg vegls, quai che renda la pronunzia pli difficila che quella dals quatter auters idioms scrits dal rumantsch.
In exempel furma la pronunzia dad ''-aun-'' sco ‹än› avant consonant resp. schizunt sco ‹äm› avant vocal ed a la fin dal pled. Il num rumantsch Silvaplauna (tud. Silvaplana) vegn perquai pronunzià sco ‹Silvapläma›.
In’autra atgnadad da la scripziun dal puter furma la finiziun ''-ieu'' che tuna sco ‹ia› (cun i accentuà ed a curt). Pervi da questa ed autras reglas vegn ''bainvgnieu'' pronunzià ‹bäjnfnjía› e ''vstieu'' (vestgì) vegn pronunzià ‹schtía› (senza v).
La differenza la pli evidenta dal puter envers il vallader (e savens er envers ils auters idioms) furma il fatg ch’in lung a vegn savens remplazzà tras in lung e (e vegn er scrit en quests cas sco e). Entant ch’igl ha num en l’Engiadina Bassa ''chasa'', ''Banca chantunala'', ''dumandar'', ''ala'' vegn ditg e scrit en Engiadin’Ota ''chesa'', ''Banca Chantunela'', ''dumander'', ''ela'' (mintgamai cun e lung ed accentuà).
== Lingua da scola ==
Sco tut ils idioms rumantschs na furma er il puter betg be in dialect discurrì, mabain ina lingua scritta cun grammatica ed ortografia normada. Perquai vegn l’idiom er duvrà sco lingua da scola en tut las scolas rumantschas e bilinguas da l’Engiadin’Ota.
== Scripturas e scripturs ==
* [[Gian Travers]] (1483–1563)
* [[Jachiam Bifrun]] (1506–1572)
* [[Giovannes Mathis]] (1824–1912)
* [[Simon Caratsch]] (1826–1892)
* [[Gian Fadri Caderas]] (1830–1891)
* [[Gian Pitschen Balastèr]] (1833–1894)
* [[Clementina Gilly]] (1858–1942)
* [[Gian Bundi]] (1872–1936)
* [[Artur Caflisch]] (1893–1971)
* [[Ursina Clavuot-Geer]] (1898–1983)
* [[Reto Caratsch]] (1901–1978)
* [[Selina Chönz]] (1910–2000)
* [[Irma Klainguti]] (1917–2000)
* [[Martin Raschèr]] (1920–2016)
* [[Gion Gaudenz]]
* [[Göri Klainguti]]
* [[Attilio Bivetti]]
* [[Anna Ratti]]
== Colliaziuns ==
* {{E-LIR|3395|Ladin}}
*[https://www.udg.ch/dicziunari Dicziunari puter]
*[https://www.udg.ch/fileadmin/user_upload/per_telechargiar/grammatica_puter.pdf Grammatica puter]
{{Navigaziun Linguas retoromanas}}
[[Categoria:Rumauntsch puter| ]]
[[Categoria:Lingua rumantscha]]
[[Categoria:Engiadin'Ota]]
[[Categoria:Linguas da la Svizra]]
[[Categoria:Artitgels recumandads (Lingua rumantscha)]]
emnrf096jciah7pjd7p8l6l5b9wbwyl
Vallader
0
5136
175337
172804
2026-11-12T05:52:47Z
~2026-60121-17
24205
puspei online
175337
wikitext
text/x-wiki
{{Charta dals idioms rumantschs}}
Il '''vallader''' è l’idiom rumantsch che vegn discurrì en l’[[Engiadina Bassa]] tranter [[Martina]] e [[Zernez]] sco er en la [[Val Müstair]] (en furma dal dialect [[jauer]]). Il vallader ed il [[puter]] (Engiadin’Ota) furman ensemen il ladin (rumantsch da l’Engiadina). Sco tut ils tschintg idioms rumantschs ha er il vallader il caracter d’ina lingua da scrittira, segnada d’ina lunga tradiziun sco lingua litterara e da scola.
== Caracteristicas ==
Blers tratgs caracteristics collian il vallader cun il puter (perquai il term general ‹ladin›). Foneticamain s’exprima quai per exempel en furma dals palatals radunds [y] ed [ø] – scrit ü ed ö – che na cumparan betg en il territori renan.
Medemamain be en quests dus idioms è sa mantegnida la differenziaziun tranter in passà definì ed in passà anteriur, duas furmas da temp che correspundan al talian passato remoto resp. al franzos passé simple. Questa furma – a la quala correspundeva in passà sintetic en il sursilvan vegl – è oz però be pli en diever en la litteratura.
Cumpareglià cun il puter vegn il vallader pronunzià pli datiers da la lingua scritta: La pronunzia sa lascha quasi adina deducir da la scripziun. Verbs che fineschan en vallader sin -ar accentuà fineschan en puter sin -er. Er uschiglio datti differenzas tranter ils dus idioms areguard la conjugaziun, sco che mussa l’exempel dal verb avair:
{| class="wikitable"
|-
! Idiom !! 1. sg. !! 2. sg. !! 3. sg. !! 1. pl. !! 2. pl. !! 3. pl.
|-
| Puter|| eau d’he || tü hest || el ho || nus avains || vus avais || els haun
|-
| Vallader|| eu n’ha|| tü hast || el ha || nus vain || vus vaivat/avaivat/avais || els han
|}
Sco ils auters idioms rumantschs enconuscha er il vallader influenzas dal tudestg, per exempel a nivel lexical en furma dals pleds god (da wald), nüzzaivel (nützlich), stambuoch (Steinbock) ubain rispli (dal tudestg svizzer risbli, Reissblei).
== Dialects ==
En la lingua discurrida sa serv’ins da dialects locals che pon tuttavia sa differenziar vaira ferm da la lingua da standard. Las persunas che discurran las varietads localas pon per ordinari distinguer precisamain il lieu d’origin da lur partenari da discussiun. Uschia datti per exempel per il pled ''eu'' (jau) las suandantas pronunzias localas: [ˈɛː], [ˈɛw], [ˈjɛ], [ˈjɐ], [ˈjow] e [ˈjaw].
Sco agens dialects per propi sa distinguan entaifer il vallader surtut il [[jauer]] da la Val Müstair ed il [[Samignun#Il_dialect_rumantsch_da_Samignun|dialect rumantsch da Samignun]] (cf. ils artitgels respectivs).
== Svilup da la lingua litterara ==
Gia il 1536 ha [[Philipp Gallicius]] translatà impurtants texts da la Biblia en la lingua discurrida e tutga uschia – sper il Puter Bifrun – tar ils fundaturs da la lingua scritta rumantscha. L’emprim’ovra stampada en vallader ha furmà ‹Vn cudesch da Psalms› da Durich Chiampell da l’onn 1562.
Impurtantas auturas ed auturs ch’han scrit u scrivan en vallader èn [[Peider Lansel]], [[Men Rauch]], [[Men Gaudenz]], ils frars [[Andri Peer]] ed [[Oscar Peer]], [[Luisa Famos]], [[Cla Biert]], [[Leta Semadeni]] e [[Rut Plouda-Stecher]].
== Colliaziuns ==
* {{E-LIR|3395|Ladin}}
*[https://www.udg.ch/dicziunari Uniun dals Grischs: Dicziunari vallader]
*[https://www.udg.ch/fileadmin/user_upload/per_telechargiar/grammatica_vallader.pdf Grammatica vallader]
{{Navigaziun Linguas retoromanas}}
[[Categoria:Rumantsch vallader| ]]
[[Categoria:Lingua rumantscha]]
[[Categoria:Engiadina Bassa]]
[[Categoria:Linguas da la Svizra]]
[[Categoria:Artitgels recumandads (Lingua rumantscha)]]
[[Categoria:Zernez]]
[[Categoria:Val Müstair]]
[[Categoria:Valsot]]
dfig05xzh6nhiqmony9l7ux0vq3m8v7
Auturs rumantschs
0
5748
175348
164919
2026-11-12T07:53:46Z
~2026-60121-17
24205
175348
wikitext
text/x-wiki
Quai è ina glista d'auturs rumantschs tenor epoca.
{{Alternativa|I dat er [[Lista da scriptur:as rumantschs|ina glista da scripturs rumantschs tenor l'alfabet]].}}
== Fasa religius-confessiunala ==
=== Religiun e confessiun ===
{| width="80%" class="wikitable zebra"
! width="20%" bgcolor="#EFEFEF" | Num
! width="10%" bgcolor="#EFEFEF" | Vita
! width="20%" bgcolor="#EFEFEF" | Idiom(s)
! width="50%" bgcolor="#EFEFEF" | Ovras principalas
|-
| [[Jachiam Bifrun]] || 1506–1572 || vallader || ''Fuorma''; ''Il Nuof Sainc Testamaint''
|-
| [[Gian Travers]] || 1483–1563 || puter || ''Cudesch da Psalms''
|-
| [[Steffan Gabriel]] || 1570–1638 || sursilvan protestant || ''Ilg Vêr Sulatz da pievel giuven'' (emprima ovra sursilvana, protestanta); ''Ünna Stadera Da Psar qual seic la vera Caridenscha'' (1625)
|-
| [[Adam Nauli]] || 1580/90–1670/80 || sursilvan || ''Anatomia dil Sulaz'' (disputaziun religiusa)
|-
| [[Daniel Bonifaci]] || ca. 1572–1639 || sutsilvan protestant || ''Curt Mussameint'' (emprima ovra sutsilvana)
|-
| [[Gion Antoni Calvenzano]] || fl. 1608–1622 || sursilvan catolic || ''Cuort Mussament'' (emprima ovra catolica sursilvana)
|-
| [[Balzer Alig]] || 1625–1677 || sursilvan catolic || Emprima ovra sursilvana d'in indigen
|}
=== Chanzun ===
{| width="80%" class="wikitable zebra"
! width="20%" bgcolor="#EFEFEF" | Num
! width="10%" bgcolor="#EFEFEF" | Vita
! width="20%" bgcolor="#EFEFEF" | Idiom(s)
! width="50%" bgcolor="#EFEFEF" | Ovras principalas
|-
| Pader [[Carli Decurtins]] || – || || ''[[Consolaziun dell'olma devoziusa]]'' (rimnada da chanzuns religiusas)
|-
| [[Martinus ex Martinis]] || – || || ''[[Philomela]]''
|-
| [[Durich Chiampell]] || – || || ''Cudesch da psalms''
|-
| [[Gian Travers]] || 1483–1563 || puter || ''La chianzun da la guerra dal chiastè da Müs'' (emprima ovra litterara rumantscha; chanzun politica)
|-
| [[Steffan Gabriel]] || 1570–1638 || sursilvan protestant || ''Ilg vêr sulaz da pievel giuven'' (catechissem cun chanzuns)
|-
| [[Luci Gabriel]] || – || || ''Ilg chiet dals Grischuns'' (chanzun politica)
|}
* Chanzun populara: Ritga tradiziun orala
=== Belletristica ===
<gallery>
File:Castelberg Johann Theodor.jpg|[[Gion Theodor de Castelberg]]
</gallery>
{| width="80%" class="wikitable zebra"
! width="20%" bgcolor="#EFEFEF" | Num
! width="10%" bgcolor="#EFEFEF" | Vita
! width="20%" bgcolor="#EFEFEF" | Idiom(s)
! width="50%" bgcolor="#EFEFEF" | Ovras principalas
|-
| [[Clau Thunet Vuolp]] || – || || ''Ilg laed per mia mulger'' (poesia d'amur)
|-
| [[Gion Theodor de Castelberg]] || 1748–1818 || ||
|-
| [[Peder Anton de Latour]] || 1778–1864 || ||
|}
=== Dramatica ===
* [[Passiun (gieu religius)|Passiuns]]: Savognin (1741), Sumvitg (1801) e Lumbrein (1862 e 1882
* [[Dretgira nauscha|Dretgiras nauschas]]: Rueun il 1764, Sumvitg il 1772 e Breil il 1795.
=== Litteratura edifitganta ===
{| width="80%" class="wikitable zebra"
! width="20%" bgcolor="#EFEFEF" | Num
! width="10%" bgcolor="#EFEFEF" | Vita
! width="20%" bgcolor="#EFEFEF" | Idiom(s)
! width="50%" bgcolor="#EFEFEF" | Ovras principalas
|-
| [[Conradin Riola]] || fl. 1670–1743 || || ''Martyrologium magnum'', ''Trommetta spirituala''
|-
| [[Duitg Balletta]] || 1760–1842 || || ''Cudisch et Remarques de mia vetta manada'' (1780-1804)
|-
| [[Gion Casper Collenberg]]|| 1733–1792 || || ''Viadi, che jau, Gion Casper Collenberg vai faig il oñ 1765 en L'isla de Frontscha'' (rapport da viadi)
|}
=== Texts scientifics – Illuminissem ===
<gallery>
File:PlacidusSpescha.gif|P. [[Placidus a Spescha]]
</gallery>
{| width="80%" class="wikitable zebra"
! width="20%" bgcolor="#EFEFEF" | Num
! width="10%" bgcolor="#EFEFEF" | Vita
! width="20%" bgcolor="#EFEFEF" | Idiom(s)
! width="50%" bgcolor="#EFEFEF" | Ovras principalas
|-
| [[Joseph Planta]] || 1744–1827 || vallader, englais || Bibliotecari principal dal Museum britannic: ''An Account of the Romansh Language'' (1776; emprima descripziun scientifica dal rumantsch, idea d'ina lingua da scrittira cuminaivla)
|-
| Pader [[Placidus a Spescha]] || 1754–1833 || sursilvan || Lingua naziunala/da scienziads cuminaivla
|-
| [[Mattli Conrad]] || – || sutsilvan || Plevant refurmà: Bainstar general
|-
| [[Duitg Balletta]] || – || sursilvan || ''Cudisch de remarques de mia veta menada'' (diari dal temp da la revoluziun franzosa)
|}
== Fasa naziunalista e cumbattanta ==
<gallery>
File:Huonder.jpg|[[Gion Antoni Huonder]]
File:Muoth2.jpg|[[Giacun Hasper Muoth]]
File:Lozza.jpg|Pader [[Alexander Lozza]]
</gallery>
{| width="80%" class="wikitable zebra"
! width="20%" bgcolor="#EFEFEF" | Num
! width="10%" bgcolor="#EFEFEF" | Vita
! width="20%" bgcolor="#EFEFEF" | Idiom(s)
! width="50%" bgcolor="#EFEFEF" | Ovras principalas
|-
| [[Gion Antoni Huonder]] || 1824–1867 || sursilvan || ''[[oldwikisource:Il pur suveran|Il pur suveran]]''
|-
| [[Giacun Hasper Muoth]] || 1844–1906 || sursilvan || ''[[oldwikisource:Al pievel romontsch|Al pievel romontsch]]'', ''Il Gioder'', ''A mesiras'', ''Las spatlunzas'' e.b.a.
|-
| Pader [[Alexander Lozza]] || 1880–1953 || surmiran || Poesia e prosa
|-
| [[Giatgen Mitgel Uffer]] || 1883–1965 || surmiran ||
|-
| [[Steafan Loringett]] || 1891–1970 || sutsilvan ||
|-
| [[Giuseppe Gangale]] || 1898–1978 || sutsilvan || Scolinas rumantschas e creaziun da l'idiom sutsilvan
|}
=== Randulins ===
<gallery>
File:Conradin de Flugi.png|[[Conradin de Flugi]]
File:Peider lansel.jpg|[[Peider Lansel]]
</gallery>
{| width="80%" class="wikitable zebra"
! width="20%" bgcolor="#EFEFEF" | Num
! width="10%" bgcolor="#EFEFEF" | Vita
! width="20%" bgcolor="#EFEFEF" | Idiom(s)
! width="50%" bgcolor="#EFEFEF" | Ovras principalas
|-
| [[Conradin de Flugi]] || 1787–1874 || puter ||
|-
| [[Gian Fadri Caderas]] || 1830–1891 || puter || ''Rimas'', ''Nouvas rimas'', ''[[:oldwikisource:Fluors alpinas|Fluors alpinas]]''
|-
| [[Peider Lansel]] || 1863–1943 || vallader || «Ni Talians, ni Tudais-chs, Rumantschs vulains restar»
|}
{| width="80%" class="wikitable zebra"
! width="20%" bgcolor="#EFEFEF" | Num
! width="10%" bgcolor="#EFEFEF" | Vita
! width="20%" bgcolor="#EFEFEF" | Idiom(s)
! width="50%" bgcolor="#EFEFEF" | Ovras principalas
|-
| [[Alfons Tuor]] || 1871–1904 || || ''Allas steilas'', ''Il schnec de Medel'', ''Las paterlieras'' (poet romantic)
|-
| [[Flurin Camathias]] || 1871–1946 || || Epos ''Historias de Munt sogn gieri'', ''Ils Retoromans'', ''La Flur de Ramosch'', poesias
|-
| [[Gion Cadieli]] || 1876–1952 || || Poesias
|-
| [[Sep Mudest Nay]] || 1892–1945 || || Poesias e prosa. Poesia ''La bova'' (naturalissem)
|-
| [[Gian Fontana]] || 1897–1935 || || ''Il president da Valdei'', ''Crappa grossa'', poesias e.b.a.
|}
== Fasa da la diversificaziun ==
=== L'emprima midada ===
{| width="80%" class="wikitable zebra"
! width="20%" bgcolor="#EFEFEF" | Num
! width="10%" bgcolor="#EFEFEF" | Vita
! width="20%" bgcolor="#EFEFEF" | Idiom(s)
! width="50%" bgcolor="#EFEFEF" | Ovras principalas
|-
| [[Flurin Darms]] || 1918–2009 || sursilvan || ''Sut il Pinut'', ''Novellas'' I e II, ''Poesias''
|-
| [[Jon Semadeni]] || 1910–1981 || vallader || ''La Jürada'' (1967); ''[[Il giat cotschen]]'' (1980)
|-
| [[Toni Halter]] || 1914–1986 || sursilvan || ''Diari suenter messa'', ''[[Culan da Crestaulta]]'', ''[[Il cavalè della Greina]]''
|-
| [[Curo Mani]] || 1918–1997 || sutsilvan || Ovras
|-
| [[Gion Deplazes]] || 1918-2015 || || ''Levzas petras'', ''[[La Bargia dil tschéss]]''
|-
| [[Cla Biert]] || 1920–1981 || vallader || ''La müdada'', ''Amuras nairas'', ''Il Descendent''
|-
| [[Peder Cadotsch]] || 1922–2002 || surmiran ||
|-
| [[Donat Cadruvi]] || 1923–1998 || sursilvan || ''Il Socialist de Seglias'', ''Sin ballontscha''
|}
=== Lirichers ===
{| width="80%" class="wikitable zebra"
! width="20%" bgcolor="#EFEFEF" | Num
! width="10%" bgcolor="#EFEFEF" | Vita
! width="20%" bgcolor="#EFEFEF" | Idiom(s)
! width="50%" bgcolor="#EFEFEF" | Ovras principalas
|-
| [[Andri Peer]] || 1921–1985 || vallader || Poesias
|-
| [[Hendri Spescha]] || 1928–1982 || sursilvan || ''Il giavin dalla siringia''
|-
| [[Luisa Famos]] || 1930–1974 || vallader || ''Mumaints'', ''Inscunters'', ''L'hom sün fanestra''
|}
=== Il stgandel e midada radicala ===
{| width="80%" class="wikitable zebra"
! width="20%" bgcolor="#EFEFEF" | Num
! width="10%" bgcolor="#EFEFEF" | Vita
! width="20%" bgcolor="#EFEFEF" | Idiom(s)
! width="50%" bgcolor="#EFEFEF" | Ovras principalas
|-
| [[Reto Caratsch]] || 1901–1978 || || ''La Renaschientscha dals Patagons''
|-
| [[Theo Candinas]] || *1929 || sursilvan || ''Historias da Gion Barlac'' (1975), ''Té-Tuà'', ''Maria Madleina'', ''Il barun dalla Muota''
|-
| [[Ursicin G. G. Derungs]] || *1935 || sursilvan || ''Il saltar dils morts'', ''Il cavallut verd'', ''La petta de spigias''
|-
| [[Leo Tuor]] || *1959 || sursilvan || ''Giacumbert Nau'', ''Onna Maria Tumera'', ''Catscha sil capricorn en Cavrein''
|}
=== Temp contemporan ===
<gallery>
File:Linard Bardill.jpg|[[Linard Bardill]]
</gallery>
{| width="80%" class="wikitable zebra"
! width="20%" bgcolor="#EFEFEF" | Num
! width="10%" bgcolor="#EFEFEF" | Vita
! width="20%" bgcolor="#EFEFEF" | Idiom(s)
! width="50%" bgcolor="#EFEFEF" | Ovras principalas
|-
| [[Oscar Peer]] || 1928-2013 || vallader || ''Eva'', ''La Rumur dal flüm'', ''Tanter di e not'', "Nozzas d'inviern"
|-
| [[Rut Plouda]] || *1948 || vallader || ''[[Sco scha nüglia nu füss]]''
|-
| [[Silvio Camenisch]] || *1953 || sursilvan || ''[[Cara Laura]]'', ''Frenzi'', ''Smaledetta primavera'', ''Da mesa stad''
|-
| [[Flurin Spescha]] || 1958–2001 || rumantsch grischun || ''Fieu e flomma'' (emprim roman en rg)
|-
| [[Flurin Caviezel]] || 1934–2008 || sursilvan || ''Mia primavera''
|-
| [[Ludivic Hendry]] || 1920-2014 || sursilvan || ''Batterdegls'', ''Passidas'', ''Pieder de Pultengia''
|-
| [[Leo Tuor]] || *1959 || sursilvan || ''Giacumbert Nau'', ''Onna Maria Tumera'', ''Settembrini''
|-
| [[Annamengia Bertogg]] || *1928 || sursilvan || ''Siemis spel Rein'', ''La biadia raquenta''
|-
| [[Linard Bardill]] || *1956 || || ''[[Fortunat Kauer]]''
|-
| [[Clo Duri Bezzola]] || 1945–2003 || || ''La chà dal sulai''
|-
| [[Margaritta Gangale-Uffer]] || *1921 || surmiran || ''Igl bitsch''
|-
| [[Göri Klainguti]] || *1945 || puter || ''Gian Sulvèr'', ''Linard Lum''
|-
| [[Jon Nuotclà]] || *1934 || || ''Il gö cul dodò'', ''Il tunnel''
|-
| [[Gion Peder Thöni]] || *1921 || surmiran || ''Fultscheidas e raschladas''
|}
=== Auturas «giuvnas» ed auturs «giuvens» ===
<gallery>
File:Arno Camenisch & Pascal Gamboni 23 da mars 2012.JPG|[[Arno Camenisch]] (s.)
</gallery>
{| width="80%" class="wikitable zebra"
! width="20%" bgcolor="#EFEFEF" | Num
! width="10%" bgcolor="#EFEFEF" | Vita
! width="20%" bgcolor="#EFEFEF" | Idiom(s)
! width="50%" bgcolor="#EFEFEF" | Ovras principalas
|-
| [[Arno Camenisch]] || *1978 || sursilvan, tudestg || ''[[Ernesto ed autras manzegnas]]'', ''Sez Ner''
|-
| [[Eva Riedi]] || *1975 || sursilvan || ''Wissen was läuft/Filosofia ella lavanderia''
|-
| [[Nadia Scarpatetti]] || *1988 || surmiran || ''La libertad è manevla''
|-
| [[Dumenic Andry]] || *1960 || vallader || ''Uondas'' (raquints curts)
|-
| [[Dominique Dosch]] || *1995 || surmiran || ''[[Sindoria]]''
|-
| [[Stina Hendry/Flurina Albin]] || *1999 || sursilvan || ''[[Emalio]]''
|}
== Colliaziuns ==
* [http://literature.all-about-switzerland.info/swiss-authors-poets-writers-rumantsch.html Glista dad auturs rumantschs]
[[Categoria:Scripturs rumantschs| ]]
cugue4wu8nepg8hzjif73vllbu9fle5
Agid:Resursas linguisticas
12
8144
175334
175186
2026-11-12T05:39:01Z
~2026-60121-17
24205
/* Grammaticas */ puspei online
175334
wikitext
text/x-wiki
{{TOC right}}
Questa pagina cuntegna ina glista da '''resursas linguisticas sco dicziunaris, glossaris tematics u grammaticas''' ch'èn disponibels gratuitamain en la rait. Sche ti conuschas in auter dicziunari, pledari, glossari euv., pos ti agiunscher ina colliaziun a la glista u laschar in messadi sin la [[Agid discussiun:Resursas linguisticas|pagina da discussiun]].
== Dicziunaris generals ==
=== Tuttas variantas ===
* [http://www.pledari.ch/ mesPledaris] cun pleds en RG ed ils tschintg idioms e lur equivalents per tudestg, talian, franzos ed englais
=== Rumantsch grischun ===
* [http://www.pledarigrond.ch/ Pledari Grond] - Il pledari il pli extendì dal rumantsch grischun cun dapli che 200'000 chavazzins
* [http://www.lessico.ch/ Vocabulari lumbard-rumantsch-talian] da Lessico.ch cun la pussaivladad da tschertgar pleds en rumantsch grischun, talian e divers dialects da la gruppa lumbarda occidentala
=== Puter ===
* [http://www.udg.ch/dicziunari/puter/impressum Dicziunari tudas-ch ⇔ puter] da Gion Tscharner<ref name="PL"/>
* [http://www.freelang.com/enligne/romanche.php Dicziunari frances ⇔ puter] da Freelang.
=== Surmiran ===
*[https://www.pledarigrond.ch/surmiran ''Pledari grond'' : Surmiran] (dicziunari tudestg ⇔ surmiran en furma digitala)
=== Sursilvan ===
*[https://www.pledarigrond.ch/sursilvan ''Pledari grond'' : Sursilvan] (dicziunari tudestg ⇔ sursilvan en furma digitala a basa dil dicziunari Alexi Decurtins: ''Lexicon Romontsch Cumparativ''. Societad Retorumantscha, 2012.)
*([http://www.vocabularisursilvan.ch/ Niev vocabulari sursilvan online] dad Alexi Decurtins, dicziunari tudestg ⇔ sursilvan en furma digitala. Il settember 2026 ei la versiun online dil dicziunari Alexi Decurtins: ''Niev vocabulari sursilvan'' vegnida remplazzada cun ina colligiaziun alla versiun sursilvana dil Pledari grond.)
*Jean-Jacques Furer: [https://www.frr.ch/sursilvan-franzos/ ''Vocabulari romontsch sursilvan – franzos / Dictionnaire romanche sursilvan - français'']. Versiun XII.2025. Fundaziun Retoromana Pader Flurin Maissen (FRR), 2026. (pliras datotecas PDF; versiun stampada da 2002)
*Jean-Jacques Furer: [https://www.frr.ch/franzos-sursilvan/ ''Dictionnaire français - romanche sursilvan / Vocabulari franzos – romontsch sursilvan'']. Versiun II.2026. Fundaziun Retoromana Pader Flurin Maissen (FRR), 2026. (pliras datotecas PDF)
=== Sutsilvan ===
*[https://www.pledarigrond.ch/sutsilvan ''Pledari grond'' : Sutsilvan] (dicziunari tudestg ⇔ sutsilvan en furma digitala)
=== Vallader ===
* [http://www.udg.ch/dicziunari/vallader/impressum Dicziunari tudais-ch ⇔ vallader] da Gion Tscharner cun furmas jauras ed ''expressiuns tipicas e s-chettas da l’Engiadina Bassa''<ref name="PL">''[http://www.engadinerpost.ch/2013/04/il-%C2%ABdicziunari-tscharner%C2%BB-es-online.html Il «Dicziunari Tscharner» es online]'', artitgel en la Posta Ladina dals 18 d'avrigl 2013 cun infurmaziuns da fund e tips da tschertgar</ref>
* [http://vocabulario.ch/index.php?id=502 Dicziunari tudais-ch ⇔ vallader] cun bleras frasas d'exempel
== Glossaris e dicziunaris tematics ==
La suandanta glista enumerescha glossaris tematics che n'han (cun excepziuns) nagina funcziun da tschertgar. Las linguas ed ils idioms dals documents e la direcziun da translaziun èn mintgamai inditgads en <span style="color:green;">verd</span>. Auters avertiments <u>impurtants</u> èn scrits en <span style="color:red;">cotschen</span>.
I vegn actualmain empruvà d'eruir sch'il glossari da politica da Lia Rumantscha, ch'è svanì en il fratemp, exista anc utrò en la rait.
=== Biologia ===
* [http://www.chatta.ch/fileadmin/user_upload/rg/uffants_giuvenils_scola_furm/Meds_da_scola/Biologia/Biologia/glossari_cudesch_biologia.pdf Glossari cun terms ord il champ da la biologia] da l'Uffizi per la scola populara ed il sport (<span style="color:green;">monoling rg cun definiziuns empè da translaziuns</span>) (datoteca PDF)
=== Construcziun (ladin: fabrica) ===
* [http://www.bvr.ch/data/downloads/file_1_719.pdf Glossari cun terms ord il sector da la construcziun] da l'Associaziun grischuna per il svilup dal territori (<span style="color:green;">tudestg → rg</span>) (datoteca PDF)
* [http://www.bvr.ch/data/downloads/file_1_720.pdf Glossari cun terms ord il sector da la construcziun] da l'Associaziun grischuna per il svilup dal territori (<span style="color:green;">rg → tudestg</span>) (datoteca PDF)
=== Geografia e toponims ===
;Toponims
<span style="color:red;">Adatg: Toponims antiquads n'èn betg marcads sco tals</span>
* [http://www.hls-dhs-dss.ch/ghh/?pagename=intro1 Glossarium Helvetiae historicum] - Glossari quadriling da la toponomastica svizra (<span style="color:green;">tud., fra., tal., rum. total</span>) (cun funcziun da tschertgar)
* [http://www.bahn-bus-ch.de/sprachen/listen.html Nums dals chantuns, regiuns, localitads, valladas, auas, pass e muntognas da la Svizra] en tut las quatter linguas uffizialas (<span style="color:green;">tud., fra., tal., rum. total</span>) (paginas HTML)
=== Matematica e geomatria ===
;Matematica
* [http://www.lmv.gr.ch/download/Matematica_Glossari_Download.pdf Glossari da la matematica (1.-6. classa)] da l'Uffizi per la scola populara ed il sport (<span style="color:green;">tudestg → rumantsch grischun</span>) (datoteca PDF)
;Geometria
* [http://www.lmv.gr.ch/download/terminologia-geometria-stgalim-mesaun.pdf Glossari da la geometria] da l'Uffizi per la scola populara ed il sport (<span style="color:green;">tudestg → rumantsch grischun</span>) (datoteca PDF)
=== Politica ===
* <s>[http://www.liarumantscha.ch/uploads/media/GlossariTermsPolitica.pdf Glossari cun terms da la politica] da la Lia Rumantscha</s> (<span style="color:red;">actualmain betg cuntanschibel</span>)
=== Religiun ===
;Baselgia catolica
* [http://www.rtr.ch/home/dossiers/actual/La-baselgia-catolica.html Glossari dal dossier «La baselgia catolica»] da Radiotelevisun Svizra Rumantscha (<span style="color:green;">rumantsch grischun cun definiziuns</span>) (paginas HTML)
=== Scola e furmaziun ===
* [http://www.chatta.ch/uploads/tx_icsrg/Glossar_de-rg-it_rm.pdf Terminologia da scola] da l'Inspecturat da scola e da scolina (<span style="color:green;">tudestg → rumantsch grischun → talian</span>) (datoteca PDF)
=== Sport ===
;Ballape
* [http://media-public.pmm.rtr.ch/media/object/rtr/fa6ced60-2b2c-4f21-b712-a936a3d4e8d5/download Glossari da ballape] da la Lia Rumantscha (<span style="color:green;">tudestg → rumantsch grischun</span>) (datoteca PDF, sto vegnir chargià giu)
;Parasgular (Gleitschirmfliegen)
* [http://web.archive.org/web/20090731105055/http://www.surselva-flaigers.ch/Romanisch.htm Stgazi da pleds per parasguladers] dals Surselva flaigers <span style="color:green;">(tudestg → sursilvan)</span> {<span style="color:red;">Versiun archivada, original exita buca pli</span>} (pagina HTML)
=== Victualias: mangiar e baiver ===
* [http://tschagrun.ch/petga/wp-content/uploads/glossari-pasternaria_petga-romontscha_lr.pdf Glossari per pasternarias] da la Lia Rumantscha (<span style="color:green;">tudestg → sursilvan e rg</span>) (datoteca PDF)
== Grammaticas ==
=== Rumantsch grischun ===
* [http://www.pledarigrond.ch/assets/binary/grammatica.pdf Grammatica I] - Survista grammaticala da la Lia Rumantscha (explitga las differenzas per part enormas cun il sursilvan!) (datoteca PDF)
* [http://www.unifr.ch/rheto/documents/Gramminstr.pdf Grammatica per l'instrucziun dal rumantsch grischun] - La grammatica la pli extendida dal rumantsch grischun (datoteca PDF)
=== Puter ===
* [https://www.udg.ch/fileadmin/user_upload/per_telechargiar/grammatica_puter.pdf Explicaziuns grammaticalas] or dal dicziunari puter da Gion Tscharner [[#Puter|disponibel survart]] (datoteca PDF)
=== Surmiran ===
* Faust Signorell, Mena Wuethrich-Grisch e Gion Pol Simeon: [https://www.spellchecker.pledarigrond.ch/pdf/normas_surmiranas.pdf ''Normas surmiranas. Grammatica rumantscha digl idiom da Sur- e Sotses'']. Coira : Tgesa editoura cantunala per stampats e meds d'instrucziun, 1987. (datoteca PDF)
=== Sursilvan ===
* Arnold Spescha: [https://www.spellchecker.pledarigrond.ch/pdf/grammatica_sursilvana.pdf ''Grammatica sursilvana'']. Cuera : Casa Ed. per Mieds d'Instrucziun, 1989. (datoteca PDF)
=== Vallader ===
* [https://www.udg.ch/fileadmin/user_upload/per_telechargiar/grammatica_vallader.pdf Explicaziuns grammaticalas] or dal dicziunari vallader da Gion Tscharner [[#Vallader|disponibel survart]] (datoteca PDF)
== Annotaziuns ==
<references />
[[Categoria:Vichipedia:Paginas dal project|Resursas linguisticas]]
irnc4pg7yzjx5ms90servzyrykzjutc
Punt d'ustaria
0
10640
175342
166955
2026-11-12T06:50:31Z
~2026-60121-17
24205
corr colligiaziun
175342
wikitext
text/x-wiki
[[File:McDonalds on Interstate 44.jpg|thumb|right|La prima punt d'ustaria dal mund a [[Vinita]], [[Oklahoma]], [[Stadis Unids]], construida en 1957]]
[[File:Autogrill Arda dir. ovest.jpg|thumb|right|La prima punt d'ustaria d'Europa a [[Fiorenzuola d'Arda]], [[Italia]], construida en 1959]]
Quest è ina glista dals '''punts d'ustarias'''.
==Punts d'ustarias==
{| class="wikitable sortable"
|- style="background:#FFFFFF; color:#000000;"
! style="width:150px;" | Stadi
! style="width:150px;" | Paussadi
! style="width:100px;" | Via
! style="width:100px;" | Inauguraziun
! style="width:150px;" | Coordinatas
|-
| {{USA}}
| [[McDonald's (Will Rogers Turnpike)|Vinita, Oklahoma]]
| [[Interstate 44|Will Rogers Turnpike]]
| 1957
| 36°37'N, 95°8'O
| [[File:McDonalds on Interstate 44.jpg|200px]]
|-
| {{USA}}
| Belvidere Oasis<ref name=bel>{{cite web |url= http://www.illinoistollway.com/portal/page?_dad=portal&_schema=PORTAL&_pageid=133,1401315 |title=Belvidere Oasis |author= Staff |publisher= Illinois State Toll Highway Authority |accessdate= December 13, 2009}}</ref>
| [[Interstate 90]]
| 1959
| 42°14'N, 88°50'O
| [[File:Belvidere Oasis, Illinois.jpg|200px]]
|-
| {{USA}} || Des Plaines Oasis<ref name=des>{{cite web |url= http://www.illinoistollway.com/portal/page?_dad=portal&_schema=PORTAL&_pageid=133,1401316 |title= Des Plaines Oasis |author= Staff |publisher= Illinois State Toll Highway Authority |accessdate= December 13, 2009}}</ref> || [[Interstate 90]] || 1959 || 42°14'N, 87°55'O
||
|-
| {{USA}} || Hinsdale Oasis<ref>{{cite web |url= http://www.illinoistollway.com/portal/page?_dad=portal&_schema=PORTAL&_pageid=133,1401313 |title= Hinsdale Oasis |author= Staff |publisher= Illinois State Toll Highway Authority |accessdate= December 13, 2009}}</ref> || [[Interstate 294]] || 1959 || 41°47'N, 87°54'O ||
|-
| {{USA}} || Lake Forest Oasis<ref>{{cite web |url= http://www.illinoistollway.com/portal/page?_dad=portal&_schema=PORTAL&_pageid=133,1401290 |title= Lake Forest Oasis |author= Staff |publisher= Illinois State Toll Highway Authority |accessdate= December 13, 2009}}</ref> || [[Interstate 94]] ||1959 || 42°15'N, 87°54'O ||
|-
| {{USA}} || O'Hare Oasis<ref>{{cite web |url= http://www.illinoistollway.com/portal/page?_dad=portal&_schema=PORTAL&_pageid=133,1401312 |title= O'Hare Oasis |author= Staff |publisher= Illinois State Toll Highway Authority |accessdate= December 13, 2009}}</ref> || [[Interstate 294]] || 1959 ||41°57'N, 87°52'O ||
|-
| {{ITA}} || [https://web.archive.org/web/20131214150720/http://www.autogrillpavesi.eu/galleries/fiorenzuola/index.htm Fiorenzuola d'Arda]|| A1 || 29. dec 1959 || 44°57'N, 9°54'E ||
|-
| {{ITA}} || [[Cantagallo]] || A1 || 23. avr 1961 || 44°27'N, 11°16'E||
|-
| {{ITA}} || [https://web.archive.org/web/20131214152022/http://www.autogrillpavesi.eu/galleries/novara/index.htm Novara]<ref>L. Greco, Architetture Autostradali in Italia, Rome 2010, p 110, ISBN 978-88-492191-5-9</ref> || A4 || 1962 || 45°28'N, 8°39'E ||
|-
| {{ITA}} || Sebino - Erbusco || A4 || 1962|| 45°35'N, 9°57'E ||
|-
| {{ITA}} || [[Frascati]]<ref>L. Greco, Architetture Autostradali in Italia, Rome 2010, p 208, ISBN 978-88-492191-5-9</ref> || E821 || 1963|| 41°49'N, 12°39'E ||
|-
| {{ITA}} || [https://web.archive.org/web/20110523075954/http://www.autogrillpavesi.eu/galleries/feronia/index.htm Feronia]<ref>L. Greco, Architetture Autostradali in Italia, Rome 2010, p 208, ISBN 978-88-492191-5-9</ref> || A1 || 1964 || 42°8'N, 12°36'E ||
|-
| {{ITA}} || [http://www.lombardiabeniculturali.it/architetture/schede/3m080-00086/ Dorno] || A7 || 11. mat 1964 || 45°8'N, 8°59'E ||[[File:Autogrill_Dorno.jpg|200px]]
|-
| {{ITA}} ||[https://web.archive.org/web/20120426202101/http://www.autogrillpavesi.eu/galleries/montepulciano/index.htm Montepulciano]<ref>L. Greco, Architetture Autostradali in Italia, Rome 2010, pp. 133-141, ISBN 978-88-492191-5-9</ref> || A1 || 1967 || 43°8'N, 11°51'E ||
|-
| {{ITA}} || Limena<ref>L. Greco, Architetture Autostradali in Italia, Rome 2010, p 115, ISBN 978-88-492191-5-9</ref> || A4 || 02. avr 1967 || 45°26'N, 11°50'E||
|-
| {{USA}} || Abraham Lincoln Oasis || [[Interstate 80]] || 1967 || 41°34'N, 87°35'O||
|-
| {{ITA}} || [https://web.archive.org/web/20150620001337/http://www.architetturatoscana.it/at2011/scheda.php?scheda=FI22 Chianti - Ripoli]<ref>L'architettura in Toscane dal 1945 a oggi, Firenze 2011, edifizi FI22, ISBN 978-88-605563-1-8</ref> || A1 || 1962 || 43°43'N, 11°19'E ||
|-
| {{ITA}} || [https://web.archive.org/web/20150227211701/http://www.architetturatoscana.it/at2011/scheda.php?scheda=PT10 Serravalle Pistoiese]<ref>L'architettura in Toscane dal 1945 a oggi, Firenze 2011, edifizi PT10, ISBN 978-88-605563-1-8</ref> || A11 || 1962 || 43°53'N, 10°49'E ||
|-
| {{ITA}} || Soave || A4 || 1969 || 45°24'N, 11°13'E ||
|-
| {{ITA}} || Alfaterna || A3 || 1971 || 40°43'N, 14°40'E ||
|-
| {{ITA}} || Brembo - Osio || A4 || 1962 || 45°37'N, 9°35'E || [[File:Osio Sopra - autostrada A4 - area servizio Brembo.jpg|200px]]
|-
| {{DEU}} || Dammer Berge || A1 || 1969 || 52°32'N, 8°6'E||[[File:RaststaetteDammerBerge.JPG|200px]]
|-
| {{DEU}} || Frankenwald || A9 || 1967 || 50°24'N, 11°46'E||[[File:Brückengasthaus Frankenwald.jpg|200px]]
|-
| {{DEU}} || ICC-Berlin || Messedamm || 02. mat 1979 ||52°30'N, 13°16'E||
|-
| {{DEU}} || Haus der Deutschen Weinstraße || Deutsche Weinstraße || 1995 || 49°36'N, 8°10'E||[[File:Haus-der-Deutschen-Weinstrasse.jpg|200px]]
|-
| {{CHE}} || [[Pratteln]] || A3 || 26. oct 1978 || 47°31'N, 7°42'E||[[File:Autobahnbrücke Pratteln - Situation vor Ort.jpg|200px]]
|-
| {{CHE}} || [[Würenlos]] || A1 || 13. mat 1972|| 47°26'N, 8°21'E||[[File:Würenlos autoshoserestadejo Fressbalken 029.jpg|200px]]
|-
| {{CHE}} || Knonauer Amt || A4 ||13. nov 2009|| 47°16'N, 8°26'E||[[File:Autobahnraststätte in Affoltern am Albis.JPG|200px]]
|-
| [[Datoteca:Flag of Austria.svg|20px]] [[Austria]] || Auracher Löchl|| Römerhofgasse, [[Kufstein]] || || 47°34'N, 12°10'E
|-
| {{FRA}} || [[Lançon de Provence]] || A7 || || 43°35'N, 5°11'E ||
|-
| {{FRA}} || Saint Albain || A6 || 24. fan 1971 || 46°25'N, 4°51'E ||
|-
| {{FRA}} || [[Beaune]]-Merceuil || A6 || 29. oct 1970 || 46°57'N, 4°50'E ||
|-
| {{FRA}} || Nemours || A6 || || 48°15'N, 2°43'E ||
|-
| {{FRA}} || [[Orléans]]-Saran || A10 || 1975 || 47°58'N, 1°51'E ||
|-
| {{FRA}} || Haudiomont || A4 || || 49°7'N, 5°30'E
|-
| {{ESP}} || El Penedes || [[E90]] || ||41°17'N, 1°35'E
|-
| {{ESP}} || Lleida|| [[E90]] || || 41°32'N, 0°38'E
|-
| {{ESP}} || La Plana || [[E15]] || || 39°51'N, 0°7'O
|-
| {{ESP}} || [[La Jonquera]] || [[E15]] || || 42°24'N, 2°52'E ||
|-
| {{ESP}} || Porta Cerdanya || [[E9]] || || 42°20'N, 1°49'E ||[[File:C-16 Km 130 Area del Cadi (2).JPG|200px]]
|-
| {{ESP}} || [[Arrigorriaga]] || [[AP-68]] || || 43°11'N, 2°53'O||
|-
| [[Datoteca:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Reginavel Unì da la Gronda Britannia ed Irlanda dal Nord|Gronda Britannia]] || [[Medway services]] || [[M2 motorway (Great Britain)|M2]] || 01. nov 1963 || 51°20'N, 0°36'E||[[File:Medway Services, M2 - geograph.org.uk - 132810.jpg|200px]]
|-
| [[Datoteca:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Reginavel Unì da la Gronda Britannia ed Irlanda dal Nord|Gronda Britannia]] || Keele services || M6 || || 52°59'N, 2°17'O
|-
| [[Datoteca:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Reginavel Unì da la Gronda Britannia ed Irlanda dal Nord|Gronda Britannia]] || Knutsford services || M6 || || 53°18'N, 2°24'O
|-
| [[Datoteca:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Reginavel Unì da la Gronda Britannia ed Irlanda dal Nord|Gronda Britannia]] || Charnock Richard services || M6 || ||53°37'N, 2°41'O
|-
| [[Datoteca:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Reginavel Unì da la Gronda Britannia ed Irlanda dal Nord|Gronda Britannia]] || Leicester services || M1 || ||52°37'N, 1°12'O
|-
| {{BEL}} || Opzullik || A8 || || 50°41'N, 3°53'E ||
|-
| {{BEL}} || Verlaine || A15 || || 50°35'N, 5°18'E||[[File:A15-Verlaine.JPG|200px]]
|-
| {{BEL}} || Walin || A4 || 1995 || 50°8'N, 5°4'E ||
|-
| {{BEL}} || Orival || A7 || 2001 || 50°36'N, 4°18'E ||
|-
| {{BEL}} || Gierle || E34 || || 51°17'N, 4°52'E ||
|-
| {{BEL}} || Arlon || A4 || || 49°38'N, 5°49'E||
|-
| {{BEL}} || Barchon || A3 || || 50°39'N, 5°42'E ||
|-
| {{NED}} || [[Oldenzaal]] || || ||52°17'N, 6°55'E||
|-
| {{NED}} || Den Ruygen Hoek || A4 || 18. dec 1980 || 52°15'N, 4°41'E||[[File:Wegrestaurant 002.jpg|200px]]
|-
| [[Datoteca:Flag of Norway.svg|20px]] [[Norvegia]] || Holmestrand || E18 || || 59°30'N, 10°12'E ||
|-
| [[Datoteca:Flag of Sweden.svg|20px]] [[Svezia]] || Nyköpingsbro || E4 || 1986 || 58°44'N, 10°12'E || [[File:E4 Nyköpingsbro.jpg|200px]]
|-
| [[Datoteca:Flag of Sweden.svg|20px]] [[Svezia]] || Gävle Bro ||E4||1987 || 60°38'N, 17°07'E || [[File:Gävle Bro.JPG|200px]]
|-
| [[Datoteca:Flag of Malaysia.svg|20px]] [[Malaisia]] || Sungai Buloh|| E1|| ||3°11'N, 101°35'E||
|-
| [[Datoteca:Flag of Malaysia.svg|20px]] [[Malaisia]] || Ayer Keroh || E2 || ||2°23'N, 102°13'E||| [[File:NSE restaurant.jpg|200px]]
|-
| [[Datoteca:Flag of Malaysia.svg|20px]] [[Malaisia]] || Subang Jaya || E6 || ||3°1'N, 101°34'E||
|-
| {{PRK}} || Hungsu-ri || AH-1|| || 38°28'N, 126°4'E ||
|-
| {{GRC}} || Sirios - Malakasa || A1 || || 38°15'N, 23°45'E ||[[File:Autogrill-greece-A1 2009.jpg|200px]]
|-
| {{RSA}} || Midrand|| N1 || || 25°58'S, 28°7'E
|-
| {{RSA}} || Petroport|| N1 || || 25°36'S, 28°16'E
|-
| {{CHI}} || Peñaflor || [[Ruta Nacional 78 (Chile)|AP-78]] || 1998 || 33°38'S, 70°52'O
|-
|}
==Litteratura==
<references/>
[[Categoria:Architectura]]
s258x4x3i4320m3170beeehw1u8vkwf
175343
175342
2026-11-12T06:55:34Z
~2026-60121-17
24205
175343
wikitext
text/x-wiki
[[File:McDonalds on Interstate 44.jpg|thumb|right|La prima punt d'ustaria dal mund a [[Vinita]], [[Oklahoma]], [[Stadis Unids]], construida en 1957]]
[[File:Autogrill Arda dir. ovest.jpg|thumb|right|La prima punt d'ustaria d'Europa a [[Fiorenzuola d'Arda]], [[Italia]], construida en 1959]]
Quai è ina glista da las '''punts d'ustaria'''.
==Punts d'ustarias==
{| class="wikitable sortable"
|- style="background:#FFFFFF; color:#000000;"
! style="width:150px;" | Stadi
! style="width:150px;" | Paussadi
! style="width:100px;" | Via
! style="width:100px;" | Inauguraziun
! style="width:150px;" | Coordinatas
|-
| {{USA}}
| [[McDonald's (Will Rogers Turnpike)|Vinita, Oklahoma]]
| [[Interstate 44|Will Rogers Turnpike]]
| 1957
| 36°37'N, 95°8'O
| [[File:McDonalds on Interstate 44.jpg|200px]]
|-
| {{USA}}
| Belvidere Oasis<ref name=bel>{{cite web |url= http://www.illinoistollway.com/portal/page?_dad=portal&_schema=PORTAL&_pageid=133,1401315 |title=Belvidere Oasis |author= Staff |publisher= Illinois State Toll Highway Authority |accessdate= December 13, 2009}}</ref>
| [[Interstate 90]]
| 1959
| 42°14'N, 88°50'O
| [[File:Belvidere Oasis, Illinois.jpg|200px]]
|-
| {{USA}} || Des Plaines Oasis<ref name=des>{{cite web |url= http://www.illinoistollway.com/portal/page?_dad=portal&_schema=PORTAL&_pageid=133,1401316 |title= Des Plaines Oasis |author= Staff |publisher= Illinois State Toll Highway Authority |accessdate= December 13, 2009}}</ref> || [[Interstate 90]] || 1959 || 42°14'N, 87°55'O
||
|-
| {{USA}} || Hinsdale Oasis<ref>{{cite web |url= http://www.illinoistollway.com/portal/page?_dad=portal&_schema=PORTAL&_pageid=133,1401313 |title= Hinsdale Oasis |author= Staff |publisher= Illinois State Toll Highway Authority |accessdate= December 13, 2009}}</ref> || [[Interstate 294]] || 1959 || 41°47'N, 87°54'O ||
|-
| {{USA}} || Lake Forest Oasis<ref>{{cite web |url= http://www.illinoistollway.com/portal/page?_dad=portal&_schema=PORTAL&_pageid=133,1401290 |title= Lake Forest Oasis |author= Staff |publisher= Illinois State Toll Highway Authority |accessdate= December 13, 2009}}</ref> || [[Interstate 94]] ||1959 || 42°15'N, 87°54'O ||
|-
| {{USA}} || O'Hare Oasis<ref>{{cite web |url= http://www.illinoistollway.com/portal/page?_dad=portal&_schema=PORTAL&_pageid=133,1401312 |title= O'Hare Oasis |author= Staff |publisher= Illinois State Toll Highway Authority |accessdate= December 13, 2009}}</ref> || [[Interstate 294]] || 1959 ||41°57'N, 87°52'O ||
|-
| {{ITA}} || [https://web.archive.org/web/20131214150720/http://www.autogrillpavesi.eu/galleries/fiorenzuola/index.htm Fiorenzuola d'Arda]|| A1 || 29. dec 1959 || 44°57'N, 9°54'E ||
|-
| {{ITA}} || [[Cantagallo]] || A1 || 23. avr 1961 || 44°27'N, 11°16'E||
|-
| {{ITA}} || [https://web.archive.org/web/20131214152022/http://www.autogrillpavesi.eu/galleries/novara/index.htm Novara]<ref>L. Greco, Architetture Autostradali in Italia, Rome 2010, p 110, ISBN 978-88-492191-5-9</ref> || A4 || 1962 || 45°28'N, 8°39'E ||
|-
| {{ITA}} || Sebino - Erbusco || A4 || 1962|| 45°35'N, 9°57'E ||
|-
| {{ITA}} || [[Frascati]]<ref>L. Greco, Architetture Autostradali in Italia, Rome 2010, p 208, ISBN 978-88-492191-5-9</ref> || E821 || 1963|| 41°49'N, 12°39'E ||
|-
| {{ITA}} || [https://web.archive.org/web/20110523075954/http://www.autogrillpavesi.eu/galleries/feronia/index.htm Feronia]<ref>L. Greco, Architetture Autostradali in Italia, Rome 2010, p 208, ISBN 978-88-492191-5-9</ref> || A1 || 1964 || 42°8'N, 12°36'E ||
|-
| {{ITA}} || [http://www.lombardiabeniculturali.it/architetture/schede/3m080-00086/ Dorno] || A7 || 11. mat 1964 || 45°8'N, 8°59'E ||[[File:Autogrill_Dorno.jpg|200px]]
|-
| {{ITA}} ||[https://web.archive.org/web/20120426202101/http://www.autogrillpavesi.eu/galleries/montepulciano/index.htm Montepulciano]<ref>L. Greco, Architetture Autostradali in Italia, Rome 2010, pp. 133-141, ISBN 978-88-492191-5-9</ref> || A1 || 1967 || 43°8'N, 11°51'E ||
|-
| {{ITA}} || Limena<ref>L. Greco, Architetture Autostradali in Italia, Rome 2010, p 115, ISBN 978-88-492191-5-9</ref> || A4 || 02. avr 1967 || 45°26'N, 11°50'E||
|-
| {{USA}} || Abraham Lincoln Oasis || [[Interstate 80]] || 1967 || 41°34'N, 87°35'O||
|-
| {{ITA}} || [https://web.archive.org/web/20150620001337/http://www.architetturatoscana.it/at2011/scheda.php?scheda=FI22 Chianti - Ripoli]<ref>L'architettura in Toscane dal 1945 a oggi, Firenze 2011, edifizi FI22, ISBN 978-88-605563-1-8</ref> || A1 || 1962 || 43°43'N, 11°19'E ||
|-
| {{ITA}} || [https://web.archive.org/web/20150227211701/http://www.architetturatoscana.it/at2011/scheda.php?scheda=PT10 Serravalle Pistoiese]<ref>L'architettura in Toscane dal 1945 a oggi, Firenze 2011, edifizi PT10, ISBN 978-88-605563-1-8</ref> || A11 || 1962 || 43°53'N, 10°49'E ||
|-
| {{ITA}} || Soave || A4 || 1969 || 45°24'N, 11°13'E ||
|-
| {{ITA}} || Alfaterna || A3 || 1971 || 40°43'N, 14°40'E ||
|-
| {{ITA}} || Brembo - Osio || A4 || 1962 || 45°37'N, 9°35'E || [[File:Osio Sopra - autostrada A4 - area servizio Brembo.jpg|200px]]
|-
| {{DEU}} || Dammer Berge || A1 || 1969 || 52°32'N, 8°6'E||[[File:RaststaetteDammerBerge.JPG|200px]]
|-
| {{DEU}} || Frankenwald || A9 || 1967 || 50°24'N, 11°46'E||[[File:Brückengasthaus Frankenwald.jpg|200px]]
|-
| {{DEU}} || ICC-Berlin || Messedamm || 02. mat 1979 ||52°30'N, 13°16'E||
|-
| {{DEU}} || Haus der Deutschen Weinstraße || Deutsche Weinstraße || 1995 || 49°36'N, 8°10'E||[[File:Haus-der-Deutschen-Weinstrasse.jpg|200px]]
|-
| {{CHE}} || [[Pratteln]] || A3 || 26. oct 1978 || 47°31'N, 7°42'E||[[File:Autobahnbrücke Pratteln - Situation vor Ort.jpg|200px]]
|-
| {{CHE}} || [[Würenlos]] || A1 || 13. mat 1972|| 47°26'N, 8°21'E||[[File:Würenlos autoshoserestadejo Fressbalken 029.jpg|200px]]
|-
| {{CHE}} || Knonauer Amt || A4 ||13. nov 2009|| 47°16'N, 8°26'E||[[File:Autobahnraststätte in Affoltern am Albis.JPG|200px]]
|-
| [[Datoteca:Flag of Austria.svg|20px]] [[Austria]] || Auracher Löchl|| Römerhofgasse, [[Kufstein]] || || 47°34'N, 12°10'E
|-
| {{FRA}} || [[Lançon de Provence]] || A7 || || 43°35'N, 5°11'E ||
|-
| {{FRA}} || Saint Albain || A6 || 24. fan 1971 || 46°25'N, 4°51'E ||
|-
| {{FRA}} || [[Beaune]]-Merceuil || A6 || 29. oct 1970 || 46°57'N, 4°50'E ||
|-
| {{FRA}} || Nemours || A6 || || 48°15'N, 2°43'E ||
|-
| {{FRA}} || [[Orléans]]-Saran || A10 || 1975 || 47°58'N, 1°51'E ||
|-
| {{FRA}} || Haudiomont || A4 || || 49°7'N, 5°30'E
|-
| {{ESP}} || El Penedes || [[E90]] || ||41°17'N, 1°35'E
|-
| {{ESP}} || Lleida|| [[E90]] || || 41°32'N, 0°38'E
|-
| {{ESP}} || La Plana || [[E15]] || || 39°51'N, 0°7'O
|-
| {{ESP}} || [[La Jonquera]] || [[E15]] || || 42°24'N, 2°52'E ||
|-
| {{ESP}} || Porta Cerdanya || [[E9]] || || 42°20'N, 1°49'E ||[[File:C-16 Km 130 Area del Cadi (2).JPG|200px]]
|-
| {{ESP}} || [[Arrigorriaga]] || [[AP-68]] || || 43°11'N, 2°53'O||
|-
| [[Datoteca:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Reginavel Unì da la Gronda Britannia ed Irlanda dal Nord|Gronda Britannia]] || [[Medway services]] || [[M2 motorway (Great Britain)|M2]] || 01. nov 1963 || 51°20'N, 0°36'E||[[File:Medway Services, M2 - geograph.org.uk - 132810.jpg|200px]]
|-
| [[Datoteca:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Reginavel Unì da la Gronda Britannia ed Irlanda dal Nord|Gronda Britannia]] || Keele services || M6 || || 52°59'N, 2°17'O
|-
| [[Datoteca:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Reginavel Unì da la Gronda Britannia ed Irlanda dal Nord|Gronda Britannia]] || Knutsford services || M6 || || 53°18'N, 2°24'O
|-
| [[Datoteca:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Reginavel Unì da la Gronda Britannia ed Irlanda dal Nord|Gronda Britannia]] || Charnock Richard services || M6 || ||53°37'N, 2°41'O
|-
| [[Datoteca:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Reginavel Unì da la Gronda Britannia ed Irlanda dal Nord|Gronda Britannia]] || Leicester services || M1 || ||52°37'N, 1°12'O
|-
| {{BEL}} || Opzullik || A8 || || 50°41'N, 3°53'E ||
|-
| {{BEL}} || Verlaine || A15 || || 50°35'N, 5°18'E||[[File:A15-Verlaine.JPG|200px]]
|-
| {{BEL}} || Walin || A4 || 1995 || 50°8'N, 5°4'E ||
|-
| {{BEL}} || Orival || A7 || 2001 || 50°36'N, 4°18'E ||
|-
| {{BEL}} || Gierle || E34 || || 51°17'N, 4°52'E ||
|-
| {{BEL}} || Arlon || A4 || || 49°38'N, 5°49'E||
|-
| {{BEL}} || Barchon || A3 || || 50°39'N, 5°42'E ||
|-
| {{NED}} || [[Oldenzaal]] || || ||52°17'N, 6°55'E||
|-
| {{NED}} || Den Ruygen Hoek || A4 || 18. dec 1980 || 52°15'N, 4°41'E||[[File:Wegrestaurant 002.jpg|200px]]
|-
| [[Datoteca:Flag of Norway.svg|20px]] [[Norvegia]] || Holmestrand || E18 || || 59°30'N, 10°12'E ||
|-
| [[Datoteca:Flag of Sweden.svg|20px]] [[Svezia]] || Nyköpingsbro || E4 || 1986 || 58°44'N, 10°12'E || [[File:E4 Nyköpingsbro.jpg|200px]]
|-
| [[Datoteca:Flag of Sweden.svg|20px]] [[Svezia]] || Gävle Bro ||E4||1987 || 60°38'N, 17°07'E || [[File:Gävle Bro.JPG|200px]]
|-
| [[Datoteca:Flag of Malaysia.svg|20px]] [[Malaisia]] || Sungai Buloh|| E1|| ||3°11'N, 101°35'E||
|-
| [[Datoteca:Flag of Malaysia.svg|20px]] [[Malaisia]] || Ayer Keroh || E2 || ||2°23'N, 102°13'E||| [[File:NSE restaurant.jpg|200px]]
|-
| [[Datoteca:Flag of Malaysia.svg|20px]] [[Malaisia]] || Subang Jaya || E6 || ||3°1'N, 101°34'E||
|-
| {{PRK}} || Hungsu-ri || AH-1|| || 38°28'N, 126°4'E ||
|-
| {{GRC}} || Sirios - Malakasa || A1 || || 38°15'N, 23°45'E ||[[File:Autogrill-greece-A1 2009.jpg|200px]]
|-
| {{RSA}} || Midrand|| N1 || || 25°58'S, 28°7'E
|-
| {{RSA}} || Petroport|| N1 || || 25°36'S, 28°16'E
|-
| {{CHI}} || Peñaflor || [[Ruta Nacional 78 (Chile)|AP-78]] || 1998 || 33°38'S, 70°52'O
|-
|}
==Litteratura==
<references/>
[[Categoria:Architectura]]
5rks08c9vyvo9ttljmbwm6gk89x4y5a
Model:Metamodel d'avis/doc
10
11724
175340
175154
2026-11-12T06:37:59Z
~2026-60121-17
24205
currigiu colligiaziuns cotschnas; mess en parentesa asserziuns mo correctas per la versiun franzosa
175340
wikitext
text/x-wiki
== Utilisation ==
Ce modèle est utilisé dans d'autres modèles pour construire des bandeaux d'avertissements conformes à la charte graphique.
== Syntaxe ==
<nowiki>{{</nowiki>Méta bandeau d'avertissement
| niveau = ''grave'', ''modéré'', ''ébauche'', ou ''information'' (obligatoire)
| icône = ''nom de l'image'' (facultatif)
| titre = ''titre de l'avertissement'' (obligatoire)
| texte = ''texte de l'avertissement'' (facultatif)
<nowiki>}}</nowiki>
D'autre part, le paramètre ''icône'' peut être remplacé par un paramètre ''icône-complexe'', et des paramètres ''id'' et ''supplément'' peuvent être ajoutés.
== Explication des paramètres ==
=== Paramètre « niveau » ===
Type de bandeau. Voici quelques indications pour choisir le '''niveau''' :
;Niveau « grave »
Nécessité de modification urgente, violation manifeste d'un [[:fr:Catégorie:Principe fondateur de Wikipédia|principe fondateur]] (non neutralité de point de vue, etc.), ou d'une [[:fr:Catégorie:Wikipédia:Règle|règle]] (travail inédit, etc.), disparition prochaine possible de contenu (violation de copyright, proposition de suppression, etc.)
;Niveau « modéré »
Besoin de modification sur l'article (à internationaliser, etc.), annonce de travail en cours (traduction, etc.).
(Les avertissements permanents sont exclus.)
;Niveau « ébauche »
Bandeaux d'ébauche. Un tel paramètre devrait être utilisé uniquement par le [[Model:Stub]]. Par défaut, le style est le même que pour les bandeaux de niveau « information ».
;Niveau « information »
Avertissements permanents, y compris les avertissement d'évènement récents ou futurs. (Les bandeaux de maintenance, les annonces de travaux, etc. sont exclus.)
=== Paramètres « icône » ===
Nom d'une image (sans le préfixe « Image: ») à faire apparaitre à gauche du bandeau en guise d''''icône'''. Pour raison d'uniformité de style, la taille ne peut pas être spécifiée : ce sera la plus grande taille qui permet d'insérer l'image dans un rectangle de 45 pixels de large et 35 pixels de hauteur. Préférer une icône ''graphiquement simple'' et ''significative''. En l'absence de ce paramètre, une icône par défaut dépendant du niveau est fournie.
Par exemple, les icônes des collections [[:commons:Nuvola/all|Nuvola]] et [[:commons:Crystal Clear|Crystal Clear]] conviennent particulièrement bien du point de vue graphique.
=== Paramètres « titre » et « texte » ===
Titre et texte explicatif du bandeau. Idéalement, le '''titre''' doit être court et significatif (maximum une ligne), et le '''texte''' ou ''sous-titre'' doit être bref, en un seul paragraphe. Ne pas enrober le message dans une prose inutilement longue. Limiter les liens aux liens les plus pertinents.
=== Paramètre « date » ===
Affiché à droite du titre, sur la même ligne mais sans formatage.
=== Paramètres supplémentaires : « icône-complexe », « id » et « supplément » ===
;icône-complexe
: À utiliser à la place du paramètre ''icône'', pour remplacer l'image par du contenu quelconque.<!-- Par exemple, le [[Model:Stub]] utilise un tel paramètre pour afficher plusieurs icônes lorsque plusieurs thèmes lui sont fournis. À utiliser avec parcimonie.-->
;id
:Affecte un identificateur au bandeau (correspond à l'attribut « id » en [[HTML]]).<!-- Par exemple, le bandeau [[Model:Titre incorrect]] utilise « id = RealTitleBanner » (voir la documentation de ce modèle pour en comprendre l'utilité).-->
;supplément
:Contenu supplémentaire à afficher en dessous du contenu du bandeau proprement dit.<!-- Par exemple, le bandeau [[Model:À fusionner]] utilise un tel paramètre pour afficher la marche à suivre dans une section rétractable.--> L'icône du bandeau sera centrée sur le contenu fourni par les paramètres « titre » et « texte », sans tenir compte du contenu fourni par le paramètre « supplément ».
== Exemples d’utilisation ==
=== Avec le paramètre « icône » ===
{|width="100%" border="1" cellspacing="0" cellpadding="2" style="border:1px solid #aaa;border-collapse:separate"
|-
!width="50%"|Code
!width="50%"|Rendu
|-
|width="50%"|
<poem><nowiki>{{Metamodel d'avis
|niveau=</nowiki>'''modéré'''<nowiki>
|icône=Nuvola apps locale.png
|titre=Cet article doit être [[wikipédia:Guide d'internationalisation|internationalisé]].
|texte=Cet article adopte un point de vue régional ou culturel particulier et doit être internationalisé. [[{{TALKPAGENAME}}|Discutez-en]] ou [{{fullurl:{{BASEPAGENAME}}|action=edit}} améliorez-le] !
}}</nowiki></poem>
|width="50%"|
{{Metamodel d'avis
|niveau=modéré
|icône=Nuvola apps locale.png
|titre=Cet article doit être [[wikipédia:Guide d'internationalisation|internationalisé]].
|texte=Cet article adopte un point de vue régional ou culturel particulier et doit être internationalisé. [[{{TALKPAGENAME}}|Discutez-en]] ou [{{fullurl:{{BASEPAGENAME}}|action=edit}} améliorez-le] !
}}
|}
=== Sans paramètre « icône » ===
Une icône générique est fournie
{|width="100%" border="1" cellspacing="0" cellpadding="2" style="border:1px solid #aaa;border-collapse:separate"
|-
!width="50%"|Code
!width="50%"|Rendu
|-
|width="50%"|
<poem><nowiki>{{Metamodel d'avis
|niveau=</nowiki>'''grave'''<nowiki>
|titre=Bandeau de niveau grave.
|texte=Alerte avec icône générique.
}}</nowiki></poem>
|width="50%" style="border-left:1px solid #aaa;border-top:1px solid #aaa"|
{{Metamodel d'avis
|niveau=grave
|titre=Bandeau de niveau grave.
|texte=Alerte avec icône générique.
}}
|-
|width="50%"|
<poem><nowiki>{{Metamodel d'avis
|niveau=</nowiki>'''modéré'''<nowiki>
|titre=Bandeau de niveau modéré.
|texte=Avertissement avec icône générique.
}}</nowiki></poem>
|width="50%"|
{{Metamodel d'avis
|niveau=modéré
|titre=Bandeau de niveau modéré.
|texte=Avertissement avec icône générique.
}}
|-
|width="50%"|
<poem><nowiki>{{Metamodel d'avis
|niveau=</nowiki>'''ébauche'''<nowiki>
|titre=Bandeau de niveau ébauche.
|texte=Ébauche avec icône générique.
}}</nowiki></poem>
|width="50%"|
{{Metamodel d'avis
|niveau=ébauche
|titre=Bandeau de niveau ébauche.
|texte=Ébauche avec icône générique.
}}
|-
|width="50%"|
<poem><nowiki>{{Metamodel d'avis
|niveau=</nowiki>'''information'''<nowiki>
|titre=Bandeau de niveau information.
|texte=Information avec icône générique.
}}</nowiki></poem>
|width="50%"|
{{Metamodel d'avis
|niveau=information
|titre=Bandeau de niveau information.
|texte=Information avec icône générique.
}}
|}
=== Avec le paramètre « date » ===
{|width="100%" border="1" cellspacing="0" cellpadding="2" style="border:1px solid #aaa;border-collapse:separate"
|-
!width="50%"|Code
!width="50%"|Rendu
|-
|width="50%"|
<poem><nowiki>{{Metamodel d'avis
|niveau=modéré
|titre=Bandeau de niveau modéré.
|date=&nbsp;<small>(octobre 2012)</small>
|texte=Avertissement avec icône générique.
}}</nowiki></poem>
|width="50%"|
{{Metamodel d'avis
|niveau=modéré
|titre=Bandeau de niveau modéré.
|date= <small>(octobre 2012)</small>
|texte=Avertissement avec icône générique.
}}
|}
<includeonly>[[Categoria:Models d'avis]]</includeonly>
<noinclude>[[Categoria:Models:Pagina da documentaziun d'in model]]</noinclude>
jml6jphus4f4dmtrs6m4tmjyjaoz03p
Model:Alternativa
10
12287
175347
151181
2026-11-12T07:40:03Z
~2026-60121-17
24205
pli precis
175347
wikitext
text/x-wiki
<div id="homonymie" class="homonymie" {{#if:{{{nohr|}}}|style="border-bottom:0"|}}>[[Image:Disambig.svg|20px|link=]] {{{1}}}</div><noinclude>[[Categoria:Models d'avis|{{PAGENAME}}]]</noinclude>
qzz1gva8if0fmlmqy9deik7f2l6h13e
Via da latg
0
13390
175349
156848
2026-11-12T09:37:34Z
~2026-60121-17
24205
175349
wikitext
text/x-wiki
{{Artitgel 1000|-10}}
{{sursilvan}}
[[Datoteca:ESO - Milky Way.jpg|miniatura|450px|La sdrema en nies tschiel: La via da latg]]
[[Datoteca:Milky Way 2010.jpg|miniatura|220px]]
La '''via da latg''' ei la [[galaxia]], nua che il nies sistem solar e la nossa [[Terra]] ei en.
Il num vegn da sia apperenza: naven da nossa perspectiva vesa ella ora sco ina lada, alva sdrema.
Dalla vart vesa la galaxia ora sco ina dis-chetta, rodund e plat.
La via da latg era pli veseivla en temps pli bauls, ma pervi dalla polluziun da l'aria vegn ella tuorscha per nus.
== Grondezia e massa ==
La caracteristica dalla via da latg ei pervi da sia structura, che ei formada sco ina dis-chetta cun ina cuppa el center.
La galaxia sezza ha in diameter da 170.000 tochen 200.000 onns da glisch. L'altezia ei mo 1.000 onns da glisch (senza cuppa), respectivamein 15.000 onns da glisch (cun cuppa).
Schazegiau ha la via da latg 100 tochen 300 milliardas steilas e minimum 100 milliardas planets.
La massa da quella galaxia equivala 1,5 billiun ga la massa dil sulegl.
La gronda part dalla massa fa la [[materia nera]]<ref>http://www.astro.uni-bonn.de/~deboer/pdm/pdmdmtxt.html</ref>, lezza ei nunveseivla, auncallura interagescha quella materia cun gravitaziun e cun autra materia en nossa galaxia.
== Cumposiziun e structura ==
[[Datoteca:Milky Way Arms.svg|miniatura|260px|Ils bratschs dalla via da latg]]
L'investigaziun da nossa galaxia ei ualti grevs. Quei ha motivs da perspectiva. Nus havein mo in punct d'observar nossa galaxia. L'absorpziun da glisch ei era in problem, che fa impusseivel da survegnir in'entira fotografia dalla via da latg.
En il center da mintga galaxia ei ina [[ruosna nera]]. Il center ha la fuorma elliptica - lezza vegn circumdada dalla dis-chetta cun gas, steilas e planets endadens.
== La gruppa locala ==
La gruppa locala cuntegn ca. 60 galaxias-pignets, la via da latg e la galaxia d'Andromeda - omisduas las pli grondas en la gruppa.<ref>https://www.spektrum.de/lexikon/astronomie/lokale-gruppe/273</ref> Il diameter dalla gruppa locala ei 5 - 8 milliun onns da glisch. Ins presuma, che ils objects en la gruppa locala hagien ina connexiun gravitativa. La gruppa locala ha la fuorma elliptica.
== Vischins ==
La proxima galaxia naven dalla nossa ei [[Andromeda]], che ha in distanza da 2,5 milliun onns da gliesch da nies sistem da sulegl. Perquei che la galaxia ei aschi gronda, san ins magari veser ella la notg.
== Annotaziuns ==
<references/>
[[Categoria:Objects astronomics]]
m5upx2o4cgt4z41fp8ogat829m0kheh
175350
175349
2026-11-12T09:53:45Z
~2026-60121-17
24205
175350
wikitext
text/x-wiki
{{Artitgel 1000|-10}}
{{sursilvan}}
[[Datoteca:ESO - Milky Way.jpg|miniatura|450px|La sdrema en nies tschiel: La via da latg]]
[[Datoteca:Milky Way 2010.jpg|miniatura|220px]]
La '''via da latg''' ei la [[galaxia]], nua che il nies sistem solar e la nossa [[Terra]] ei en.
Il num vegn da sia apperenza: naven da nossa perspectiva vesa ella ora sco ina lada, alva sdrema.
Dalla vart vesa la galaxia ora sco ina dis-chetta, rodund e plat.
La via da latg era pli veseivla en temps pli bauls, ma pervi dalla polluziun da l'aria vegn ella tuorscha per nus.
== Grondezia e massa ==
La caracteristica dalla via da latg ei pervi da sia structura, che ei formada sco ina dis-chetta cun ina cuppa el center.
La galaxia sezza ha in diameter da 170.000 tochen 200.000 onns da glisch. L'altezia ei mo 1.000 onns da glisch (senza cuppa), respectivamein 15.000 onns da glisch (cun cuppa).
Schazegiau ha la via da latg 100 tochen 300 milliardas steilas e minimum 100 milliardas planets.
La massa da quella galaxia equivala 1,5 billiun ga la massa dil sulegl.
La gronda part dalla massa fa la [[materia nera]]<ref>http://www.astro.uni-bonn.de/~deboer/pdm/pdmdmtxt.html</ref>, lezza ei nunveseivla, auncallura interagescha quella materia cun gravitaziun e cun autra materia en nossa galaxia.
== Cumposiziun e structura ==
[[Datoteca:Milky Way Arms.svg|miniatura|260px|Ils bratschs dalla via da latg]]
L'investigaziun da nossa galaxia ei ualti greva. Quei ha motivs da perspectiva. Nus havein mo in punct d'observar nossa galaxia. L'absorpziun da glisch ei era in problem, che fa impusseivel da survegnir in'entira fotografia dalla via da latg.
En il center da mintga galaxia ei ina [[ruosna nera]]. Il center ha la fuorma elliptica - lezza vegn circumdada dalla dis-chetta cun gas, steilas e planets endadens.
== La gruppa locala ==
La gruppa locala cuntegn ca. 60 galaxias-pignets, la via da latg e la galaxia d'Andromeda - omisduas las pli grondas en la gruppa.<ref>https://www.spektrum.de/lexikon/astronomie/lokale-gruppe/273</ref> Il diameter dalla gruppa locala ei 5 - 8 milliuns onns da glisch. Ins presuma, che ils objects en la gruppa locala hagien ina connexiun gravitativa. La gruppa locala ha la fuorma elliptica.
== Vischins ==
La proxima galaxia naven dalla nossa ei [[Andromeda]], che ha in distanza da 2,5 milliuns onns da glisch da nies sistem da sulegl. Perquei che la galaxia ei aschi gronda, san ins magari veser ella la notg.
== Annotaziuns ==
<references/>
[[Categoria:Objects astronomics]]
soblmcvwh17wcp6dd34xls6wuap1iic
Theodor Huser
0
14550
175351
172968
2026-11-12T10:58:17Z
~2026-60121-17
24205
colligiaziuns alla reit ordeifer il text continuont; annotaziuns de > rm
175351
wikitext
text/x-wiki
{{sursilvan}}
'''Theodor Huser''' (* 20.7.1950) ei in sculptur da crap [[Svizra|svizzer]]. El ei staus actur e musicant e ha creau biaras atgnas producziuns, decoraziuns scenicas, exposiziuns, exposiziuns en gruppas sco era ovras el spazi public. Theodor Huser ei naschius a [[Wettingen]] sco il pli giuven da quater fegls<ref>[https://fritzhuser.ch/Die-Huser-Brothers] Fritz Huser, Die Huser Brothers. Consultau ils 3.11.2023.</ref>. Siu aug, Walter Huser, era medemamein sculptur da crap. Entras el ei Theodor Huser vegnius fetg baul en contact cugl art e surtut cun la sculptura da crap. Las ovras da [[:de:Auguste Rodin|Rodin]] e [[:en:Michelangelo|Michelangelo]] han imprimiu el l’entschatta. Igl onn 1966 ha Huser cumpleniu la scola obligatoria a [[Wettingen]]. Dapi igl onn 1967 ha el visitau la scola d’art artisanadi a [[Turitg]] (oz «Zürcher Hochschule der Künste»<ref>[https://www.zhdk.ch Zürcher Hochschule der Künste]</ref>). Silsuenter ha Huser absolviu in emprendissadi sco sculptur da crap ed ha aviert 1979 siu emprem atelier a Neuenhof, [[Chantun Argovia|Argovia]].
== Sculpturas da crap e plasticas ==
[[Datoteca:Dreibeinstein von Theodor Huser.jpg|miniatura|Dreibeinstein<ref>[https://www.nksa.ch/ein-stein-einstein-oder-dreibeinstein/ Dreibeinstein]</ref>, 1994, da Theodor Huser, avant [[:de:Neue_Kantonsschule_Aarau|la nova scola cantunala]] ad [[Aarau]] en [[Chantun Argovia|Argovia]] .]]
Huser ha entschiet moderau: Cun nanins ord cement, marmor ni fier en siu atelier a Neuenhof. In da ses nanins cun il num «Buluu» ei vegnius exponius en il Sturenplan a [[Stockholm]], 1974 en il simposium da sculpturas ed a [[Turitg]] ella Via dalla Staziun 1 sco era alla exposiziun svizzera da plasticas a Biel igl onn 1975<ref>[https://ess-spa.ch/en/exhibitions/1975/artists#182] Swiss Sculpture Exhibition. 1975. Consultau ils 2.11.2023.</ref>. En collaboraziun cun Beat Zoderer ed Attila Herendi ha Huber fabricau igl onn 1989 in’ovra monumentala. Quell’ovra representa ina gruppa da treis figura che emprovan dad alzar cun agid da stangas da fier pilasters ord la tiara. Quell’ovra ei vegnida exponida sin il plazzal dalla staziun a [[Baden]]. Medemamein a [[Baden]] sin la via «Ländliweg» ei ina ulteriura ovra da Huser plazzada, numnadamein l’ovra „10 gute Vorsätze“ digl onn 1991<ref>[https://web.archive.org/web/20231103095730/https://ao.aargautourismus.ch/de/punkt/kunst/d2-10-gute-vorsaetze-von-theodor-huser/48583686/] 'Aargau Tourismus' von Tourismusbüro Baden: "10 gute Vorsätze" von Theodor Huser. 6.05.2020. Consultau igl 1.11.2023.</ref>. Ord ina retscha da sempels crap sefuorma ina gruppa da lavur cun citaziuns sco per exempel: “Aschia meina la via tiegl art entras la natira e la via tier la natira entras igl art e pertuccont quei eis ei buca sempel da passar sperasvi». Quell’ovra ei in’allusiun sin l’affera da [[:de:Fichenskandal|cartotecas a Turitg]]<ref>[https://recherche.sik-isea.ch/en/everything/in/sikart/actor/list] SIKART Lexicon: Theodor Huser. Consultau ils 28.10.2023.</ref><ref>[https://de.wikipedia.org/wiki/Kulturweg_Limmat] Kulturweg Limmat. 1.10.2022. Consultau ils 20.10.2023.</ref>. Igl onn 1993 ha Huser produciu sper la scoletta Kappelerhof, [[Baden]] sia proxima ovra, ina raspada da creatiras coluradas cun il tetel: «Quei animal dat ei mo cheu»<ref>[https://web.archive.org/web/20231103095727/https://www.sh-arch.ch/media/bauten_fuer_schule_kultur_und_sport.pdf] Bauten für Schule, Kultur und Sport von Stefan Häuselmann. Consultau ils 2.10.2023.</ref>. In onn pli tard ha Huser creau l’ovra cul num «Il crap da treis combas». Quel ei vegnius creaus en connex d’ina concurrenza dalla cummissiun dagl’art dil [[Chantun Argovia|cantun Argovia]]. Il crap da treis combas ord grep da caltschina digl Jura schai sin in piédestal da betun sin la via culturala ad [[Aarau]] sper la scola cantunala (Neue Kantonsschule Aarau<ref>[https://www.nksa.ch Neue Kantonsschule Aarau]</ref>) <ref>[https://web.archive.org/web/20221011141558/https://www.ksa.ch/sites/default/files/cms/ksa/patienten-und-besucher/docs/info-aarau-kunst-im-oeffentlichen-raum-kunst-aufenthalt_ksa-patienten-besucher-ksa.pdf] Kunst im öffentlichem Raum von Kunstkomission Aarau von August 2009. Consultau ils 26.10.2023.</ref>. Theodor Huser ha semegliontamein creau ils onns 1988,1989 e 1995 per l’exposiziun da [[Nadel|Nadal]] ella casa d’art (Kunsthaus<ref>[https://web.archive.org/web/20231103095730/https://www.aargauerkunsthaus.ch/?gclid=EAIaIQobChMIuIy4q4elggMVpD0GAB0gMgHoEAAYASAAEgIU-_D_BwE Kunsthaus]</ref>) ina exposiziun da gruppas. Leutier s’audan figuras che contan, che produceschasn gest tenor la temperatura differents tuns. Huser ha era collaborau cun Rolf Winnewisser<ref>[https://web.archive.org/web/20231103095730/https://www.aargauerkunsthaus.ch/sammlung/neuerwerbungen-auswahl/2020/rolf-winnewisser] Aargauer Kunsthaus, Rolf Winnewisser Sammlung. Consultau ils 23.10.2023.</ref>. Winnewisser e Huser han reconstruiu in grond crap chines dils studegiai el plazzal aviert intern dalla casa d’art (Kunsthaus<ref>[https://web.archive.org/web/20231103095730/https://www.aargauerkunsthaus.ch/?gclid=EAIaIQobChMIuIy4q4elggMVpD0GAB0gMgHoEAAYASAAEgIU-_D_BwE Kunsthaus]</ref>). Meinsanual ei quei crap ussa el curtgin da [[:en:Pipilotti Rist|Pipilotti Rist]].
== Producziuns musicalas e da teater ==
Huser ha publicau tut sias ovras en quella sparta sco era per exempel la cumposiziun «Das Tongeheur II“ egl 1991. Quei ei succediu en collaboraziun cun siu frar Fritz Huser. La premiera da quei toc ei stada a [[Liestal]] egl arsenal (Zeughaus). Igl onn 1995 ha ei dau ina cuntinuaziun cun il num «Das Tongeheur IV» sin la fiasta da 950 onns [[Wettingen]]. Leu eran tuts quater frars sin la tribuna ed han creau tuns tut specials ord bottas d’arschella che vegnevan sdermenadas silla tribuna e silsuenter modeladas en novs instruments. Huser era buca mo activs sin la tribuna, mobein era davos las culissas. Naven digl onn 1976 entochen 1979 ha Huser luvrau tier la casa da teater «Schauspielhaus»<ref>[https://web.archive.org/web/20231103095725/https://www.schauspielhaus.ch/de/kalender/26967/jetzt-jetzt-jetzt Schauspielhaus]</ref> da Turitg sco sculptur da teater, sco aschinumnau «[[:de:Bühnenmaler|Kascheur]]». Silsuenter ha el luvrau sur sesez sco [[:de:Bühnenmaler|Kascheur]] e susteniu gruppas da teater independentas. Igl onn 1992 ei il musical “Little Nemo” dad Urs Blöchlinger e Martin von Aesch vegnius realisaus<ref>[https://zembiblog.ch/martin-von-aesch/] Martin von Aesch von Zembi, 2023. Consultau ils 29.10.2023.</ref>. Tier quel ha Huser operau sco [[:de:Bühnenmaler|Kascheur]]. En il cant ei Huser staus activs tier in toc da teater da [[:de:Ruedi Häusermann|Ruedi Häusermann]] igl onn 1993 entochen 1995. Leu ha el cantau e sunau diffenrents instruments. Quei teater ei vegnius mussaus a Berlin sin il plazzal «[[:de:Rosa-Luxemburg-Platz|Rosa Luxemburg]]»<ref>[https://www.nd-aktuell.de/artikel/450280.ruedi-haeusermann-baden-zusammen.html] Ruedi Häusermann Baden Zusammen von 29.10. 1993. Consultau igl 1.11.2023.</ref>.
== Ulteriuras activitads ==
Huser ei era staus creativs sin ulteriurs secturs, sco per exempel ella pictura. Cun siu frar Fritz Huser ha el creau igl onn 1992 in maletg da 50 meters per ina exposiziun a Wettingen. Quei maletg han ils dus frars scaffiu ed improvisau gest leu el liug. Igl onn 2015 han Huser e sia partenaria dau duront 7 onns scoletta a [[:de:Birmenstorf|Birmenstorf]]<ref>[https://www.birmenstorf.ch/fileadmin/00_website/01_Aktuelles/Gemeinderatsnachrichten/2014/03-2014.pdf] Bulletin 03/ 2014 von 02.7.2014. Consultau ils 2.11.2023.</ref>.
== Literaturverzeichnis ==
* Julie Harbor und Theodor Huser: Theodor Huser Seiten, von 5.11.1996
== Weblinks ==
<references responsive="" />
{{DEFAULTSORT:Huser, Theodor}}
[[Categoria:Artists]]
[[Categoria:Persunas svizras]]
8p1o969adjxyipedg5x5hj13d786db9
Nueva Helvecia
0
14595
175344
172496
2026-11-12T07:01:33Z
~2026-60121-17
24205
stizzau colligiaziuns dublas cun model nunexistent
175344
wikitext
text/x-wiki
{{Infochascha Unitad d'administraziun
|Num = Nueva Helvecia
|Tip = Citad e municipi da l'Uruguay
|Vopna =
|Bandiera = Bandera_de_Nueva_Helvecia.svg
|Panorama = PLAZA DE LOS FUNDADORES NUEVA HELVECISA COLONIA.JPG
|Descripziun = Plaza de los Fundadores
<!--- ADMINISTRAZIUN --->
|Pajais = {{URU}}
|Titel president = spagnol
|President =
|Lingua ufficiala =
<!--- TERRITORI --->
|Charta =
|Autezza = 41
|Surfatscha =
|Populaziun = 10'630<ref name="CENSO2011">{{cite web|url=http://www.ine.gub.uy/censos2011/resultadosfinales/colonia.html|title=Resultados Censo 2011-Departamento de Colonia|accessdate=2012-09-14 |language=es|apellido=Instituto Nacional de Estadística|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20130606085516/http://www.ine.gub.uy/censos2011/resultadosfinales/colonia.html|fechaarchivo=6 de junio de 2013}}</ref>
|Data populaziun = 2011
|Spessezza =
|Fracziuns =
|Cunfina cun =
<!--- AUTRAS INFURMAZIUNS --->
|NP = 70300
|Preselecziun =
|UST =
|Abitants = spagnol: ''neohelveta''
|Surnum =
|Lingua tradiziunala =
|Dialect =
<!--- INTERNET --->
|Pagina-web = http://municipiodenuevahelvecia.com/
}}
'''Nueva Helvecia''' è ina citad da l' [[Uruguay]].<ref name="TOPON">{{cite web|url= http://www.ine.gub.uy/biblioteca/toponimico/TOPOletraN.doc|title= Índice toponímico de entidades de población|accessdate= 2012-09-14|language=es|apellido= Instituto Nacional de Estadística|formato= doc|urlarchivo= https://web.archive.org/web/20120314174508/http://www.ine.gub.uy/biblioteca/toponimico/TOPOletraN.doc|fechaarchivo= 14 de marzo de 2012}}</ref>
La citad, enconuschida sco "La Svizra Uruguaia", è bler famusa per l'hotel Nirvana.
== Colliaziuns ==
{{commonscat}}
* [https://web.archive.org/web/20150813113943/http://coloniaenmapas.com/mapa_colonia_suiza.php Mapa de Colonia Suiza]
* [https://web.archive.org/web/20160304105149/http://www.coloniatotal.com.uy/nueva-helvecia/296-CentenarioJCFWirth Centenario del nacimiento de Juan Carlos Wirth]
* [https://web.archive.org/web/20140301132253/http://www.colonia-suiza.com.uy/ Colonia Suiza]
* [https://web.archive.org/web/20070930210806/http://www.swissinfo.org/spa/swissinfo.html?siteSect=105&sid=6199022 Nueva Helvecia en ''Swiss Info'']
* [https://web.archive.org/web/20100206002637/http://stonek.com/_iconall2_es.php?tercera_clasif=NHV Galería de imágenes de Nueva Helvecia]
* [https://web.archive.org/web/20190907022226/http://www.swisslatin.ch/quintasuiza-0619.htm Nueva Helvecia en ''Swisslatin'']
* [https://web.archive.org/web/20070313235047/http://www.parlamento.gub.uy/htmlstat/pl/acuerdos/acue16176.htm Confederación Suiza-Uruguay]
== Annotaziuns ==
<references/>
[[Categoria:Uruguay]]
[[Categoria:Diaspora svizra]]
9aje4t86l6fwf2tjikti4p5olf2xe40
175345
175344
2026-11-12T07:12:34Z
~2026-60121-17
24205
175345
wikitext
text/x-wiki
{{Infochascha Unitad d'administraziun
|Num = Nueva Helvecia
|Tip = Citad e municipi da l'Uruguay
|Vopna =
|Bandiera = Bandera_de_Nueva_Helvecia.svg
|Panorama = PLAZA DE LOS FUNDADORES NUEVA HELVECISA COLONIA.JPG
|Descripziun = Plaza de los Fundadores
<!--- ADMINISTRAZIUN --->
|Pajais = {{URU}}
|Titel president = spagnol
|President =
|Lingua ufficiala =
<!--- TERRITORI --->
|Charta =
|Autezza = 41
|Surfatscha =
|Populaziun = 10'630<ref name="CENSO2011">{{cite web|url=http://www.ine.gub.uy/censos2011/resultadosfinales/colonia.html|title=Resultados Censo 2011-Departamento de Colonia|accessdate=2012-09-14 |language=es|apellido=Instituto Nacional de Estadística|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20130606085516/http://www.ine.gub.uy/censos2011/resultadosfinales/colonia.html|fechaarchivo=6 de junio de 2013}}</ref>
|Data populaziun = 2011
|Spessezza =
|Fracziuns =
|Cunfina cun =
<!--- AUTRAS INFURMAZIUNS --->
|NP = 70300
|Preselecziun =
|UST =
|Abitants = spagnol: ''neohelveta''
|Surnum =
|Lingua tradiziunala =
|Dialect =
<!--- INTERNET --->
|Pagina-web = municipiodenuevahelvecia.com/
}}
'''Nueva Helvecia''' è ina citad da l'[[Uruguay]].<ref name="TOPON">{{cite web|url= http://www.ine.gub.uy/biblioteca/toponimico/TOPOletraN.doc|title= Índice toponímico de entidades de población|accessdate= 2012-09-14|language=es|apellido= Instituto Nacional de Estadística|formato= doc|urlarchivo= https://web.archive.org/web/20120314174508/http://www.ine.gub.uy/biblioteca/toponimico/TOPOletraN.doc|fechaarchivo= 14 de marzo de 2012}}</ref>
La citad, enconuschida sco "La Svizra Uruguaia", è bler famusa per l'hotel Nirvana.
== Colliaziuns ==
{{commonscat}}
* [https://web.archive.org/web/20150813113943/http://coloniaenmapas.com/mapa_colonia_suiza.php Mapa de Colonia Suiza]
* [https://web.archive.org/web/20160304105149/http://www.coloniatotal.com.uy/nueva-helvecia/296-CentenarioJCFWirth Centenario del nacimiento de Juan Carlos Wirth]
* [https://web.archive.org/web/20140301132253/http://www.colonia-suiza.com.uy/ Colonia Suiza]
* [https://web.archive.org/web/20070930210806/http://www.swissinfo.org/spa/swissinfo.html?siteSect=105&sid=6199022 Nueva Helvecia en ''Swiss Info'']
* [https://web.archive.org/web/20100206002637/http://stonek.com/_iconall2_es.php?tercera_clasif=NHV Galería de imágenes de Nueva Helvecia]
* [https://web.archive.org/web/20190907022226/http://www.swisslatin.ch/quintasuiza-0619.htm Nueva Helvecia en ''Swisslatin'']
* [https://web.archive.org/web/20070313235047/http://www.parlamento.gub.uy/htmlstat/pl/acuerdos/acue16176.htm Confederación Suiza-Uruguay]
== Annotaziuns ==
<references/>
[[Categoria:Uruguay]]
[[Categoria:Diaspora svizra]]
nrjvcznx10fj9msn35px6y5ae8cz94l
Lista da scriptur:as rumantschs
0
15002
175346
175097
2026-11-12T07:39:25Z
~2026-60121-17
24205
+ avis
175346
wikitext
text/x-wiki
Quai è ina glista da scripturs e scripturas rumantschas, ordinada tenor l'alfabet.
{{Alternativa|I dat er ina [[Auturs rumantschs|glista d'auturs ed auturas rumantschas tenor epoca]].
Vesair er: [[Litteratura rumantscha|Litteratura rumantscha.]]}}
{{TOC}}
== A ==
* [[Dumenic Andry]] (* 1960), da [[Ramosch]] ([[Vallader]])
* [[Aluis Arpagaus]] (1920–1969), da [[Cumbel]] (Sursilvan)
== B ==
* [[Flurina Badel]] (* 1983), da [[Guarda]] (Vallader)
* [[Gian Pitschen Balastèr]] (1833–1894), da [[Zuoz]] ([[Puter]])
* [[Gudench Barblan]] (1860–1916), da [[Vnà]] (Vallader)
* [[Linard Bardill]] (* 1956), da [[Cazas|Cazis]] cun ragischs en Engiadina Bassa (Vallader)
* [[Chasper Bardola]] (1831–1921), da Vnà (Vallader)
* [[Cristoffel Bardola]] (1867–1935), da Vnà (Vallader)
* [[Maria Beer-Maissen]] (1921–2012), da [[Sumvitg|Rabius]] (Sursilvan)
* [[Toni Berther]] (1927–2015), da [[Sedrun]] (Sursilvan)
* [[Annamengia Bertogg–Caviezel]] (* 1928), da [[Pitasch]] ([[Sursilvan]])
* [[Andrea Bezzola]] (1840–1897), da [[Zernez]] (Vallader)
* Clo Duri Bezzola (1945–2004), da [[Scuol]] (Vallader, [[Rumantsch grischun|Rumantsch Grischun]])
* [[Eduard Bezzola]] (1875–1948), da Zernez (Vallader)
* [[Cla Biert]] (1920–1981), da [[Sent]] (Vallader)
* [[Jachiam Bifrun|Jachiam Tütschett Bifrun]] (1506–1572), da [[Samedan]] (Puter)
* [[Attilio Bivetti]] (* 1945), da [[Vicosoprano|Visavraun]] (Puter)
* [[Anna Borer]] (''Anna Borer-Moritz''; 1867–1941), da Scuol (Vallader)
* [[Julia Braun–Brunies]] (* 1864, onn da mort nunenconuschent), da [[Cinuos-chel]] (Puter)
* [[Gion Antoni Bühler]] (1825–1897), da [[Domat (sursilvan)|Domat]] (Sursilvan, [[Gion Antoni Bühler|Romontsch fusionau]])
* [[Gian Bundi]] (1872–1936), da [[Berlin]] cun ragischs a [[Bever]] (Puter)
* [[Tona Sonder da Burvain]] ( 1850–1925), da [[Salouf]] ([[Surmiran]])
== C ==
* [[Gian Fadri Caderas]] (1830–1891), da Modena cun ragischs en Samedan (Puter)
* [[Gion Cadieli]] (1876–1952), da [[Sagogn]] (Sursilvan)
* [[Gianna Olinda Cadonau]] (* 1983) da Scuol cun ragischs en Panaji (Vallader)
* [[Peder Cadotsch]] (1922–2002), da [[Panaduz|Bonaduz]], creschì si a [[Savognin]] (Surmiran)
* [[Claudia Cadruvi]] (* 1965), da [[Zweisimmen]] (Sursilvan, Rumantsch Grischun)
* [[Donat Cadruvi]] (1923–1998), da [[Schluein]] (Sursilvan)
* [[Viola Cadruvi]] (* 1992), da la [[Surselva (district)|Surselva]], creschì si a Uznach (Rumantsch Grischun)
* [[Carin Caduff]] (* 1988), da [[Lumnezia]] (Sursilvan)
* [[Leonard Caduff]] (1925–2015), da Tavanasa (Sursilvan)
* [[Arhur Caflisch]] (1883–1972), da Zuoz (Puter, Vallader)
* [[Dominique Caglia]] (nata ''Dominique Dosch''; * 1995), da [[Tinizong-Rona|Tinizong]] (Surmiran)
* [[Gion Antoni Calvenzano]] (17avel tschientaner) (Sursilvan)
* [[Florentina Camartin]] (* 1943), da [[Breil]] (Sursilvan)
* [[Iso Camartin]] (* 1944), da [[Mustér]] (Sursilvan)
* [[Flurin Camathias]] (1871–1946), da [[Laax]] (Sursilvan)
* [[Arno Camenisch]] (* 1978), da Danis-Tavanasa (Sursilvan)
* [[Nina Camenisch]] (1826–1912), da [[Sarn]] ([[Sutsilvan]])
* [[Silvio Camenisch]] (* 1953), da [[Rueun]] (Sursilvan)
* [[Theo Candinas]] (1929–2020), da [[Surrein (Sumvitg)|Surrein]] sper [[Sumvitg]] (Sursilvan)
* [[Linard Candreia]] (* 1957), da [[Casti]] (Surmiran)
* [[Anna Capadrutt]] (1925–1985), da [[Preaz|Präz]] (Sutsilvan)
* [[Dumeni Capeder]] (1934–2017), da [[Trun]] (Sursilvan)
* [[Johannes Caprez]] (1701–1777), da [[Trin]] (Sursilvan)
* [[Reto Caratsch]] (1901–1978), da Turin cun ragischs a [[S-chanf]] (Puter)
* [[Simeon Caratsch]] (1826–1892), da S-chanf (Puter)
* [[Fabiola Carigiet]] (* 1963), da [[Domat (sursilvan)|Domat]]
* [[Maurus Carnot]] (1865–1935), da [[Samignun|Samnaun]], ha operà en Surselva (Sursilvan)
* [[Gion Theodor de Castelberg]] (1748–1818), da Mustér (Sursilvan)
* [[Paula Casutt-Vincenz]] (* 1968), da Breil (Sursilvan)
* [[Walter Cavegn]] (* 1957), da [[Breil]] (Sursilvan)
* [[Flurin Caviezel (Autor)|Flurin Caviezel]] (1934–2008), da [[Luven]] (Sursilvan)
* [[Jovita Cavigelli]] (* 1962), da [[Siat]] (Sursilvan)
* [[Durich Chiampell]] (1510–1582), da [[Susch]] (Vallader)
* [[Selina Chönz]] (1910–2000), da Samedan (Puter)
* [[Alfons Clalüna]] (* 1938), da Samedan (Puter)
* [[Ursina Clavuot-Geer]] (1898–1983), da Zuoz (Puter)
* [[Gian Gianett Cloetta]] (1874–1965), da [[Bravuogn]] ([[Bargunsegner]], Puter, Vallader)
* [[Mattli Conrad]] (1745–1832), d'[[Andeer]] (Sutsilvan)
* [[Imelda Coray–Monn]] (1933–2009), da Mustér (Sursilvan)
== D ==
* [[Flurin Darms]] (1918–2009), da [[Flond]] (Sursilvan)
* [[Gion Martin Darms]] (1823–1907), da [[Ilanz/Glion|Glion]] (Sursilvan)
* [[Nina Dazzi]] (* 1961), da Zuoz (Puter)
* [[Carli Decurtins]] (ca. 1650–1712), da Mustér (Sursilvan)
* [[Caspar Decurtins]] (1855–1916), da Trun (Sursilvan)
* [[Maria Luisa Decurtins-Cavigelli]] (1892–1963), derivanza nunenconuschenta (Sursilvan)
* [[Jon Demarmels]] (1889–1973), da Susch (Vallader)
* [[Alma Denoth-Melcher]] (1911–1995), da Vná (Vallader)
* [[Gion Deplazes]] (1918–2015), da [[Surrein (Sumvitg)|Surrein]] sper [[Sumvitg]] (Sursilvan)
* [[Lothar Deplazes]] (1939–2015), da [[Sagogn]], (Sursilvan)
* [[Ursicin G. G. Derungs]] (1935–2024), da [[Vella]] (Sursilvan)
* [[Mengia Barla Derungs-Pelican]] (* 1928), da [[Vrin]] (Sursilvan)
* [[Tani Dolf]] (1913–1999), da Casti-Vargistagn (Sutsilvan)
* [[Tumasch Dolf]] (1889–1963), da [[Maton]] (Sutsilvan)
* [[Giusep Durschei]] (1911–1983), da Mustér (Sursilvan)
* [[Victor Durschei]] (1917–2011), da Segnas (Sursilvan)
== F ==
* [[Luisa Famos]] (1930–1974), da [[Ramosch]] (Vallader)
* [[Susanna Fanzun]] (* 1963), da Scuol (Vallader)
* [[Chatrina Filli]] (1914–1983), da [[Santa Maria Val Müstair]] ([[Jauer]])
* [[Conradin de Flugi|Conradin Flugi]] (1787–1874), da [[San Murezzan]] (Puter)
* [[Gian Fontana]] (1897–1935), da Fidaz (Sursilvan)
* [[Martin Fontana]] (* 1934), da [[Flem|Flims]] (Sursilvan)
* [[Carli Fry]] (1897–1956), da Mustér (Sursilvan)
== G ==
* [[Luzi Gabriel|Lucius Gabriel]] (1597–1663), da Glion (Sursilvan)
* [[Men-Fort Gabriel]] (1608–1672), da Glion (Sursilvan)
* [[Steffan Gabriel|Stefan Gabriel]] (1570–1638), da [[Ftan]] (Vallader)
* [[Guglielm Gadola]] (1902–1961), da Mustér (Sursilvan)
* [[Filip Gallicius|Philipp Gallicius]] (1504–1566), da Müstair (Jauer, Vallader)
* [[Margarita Gangale-Uffer]] (1921–2010), da [[Son Gagl]] cun ragigschs a Savognin (Surmiran, Puter, Sutsilvan)
* [[Romana Ganzoni]] (* 1967), da Scuol (Vallader, Puter)
* [[Chatrina Gaudenz]] (* 1972), (Derivanza ed idiom nunenconuschents)
* [[Duri Gaudenz]] (* 1929), da [[Zernez]] (Vallader)
* [[Men Gaudenz]] (1899–1982), da [[Schlarigna]] (Puter)
* [[Otto Gaudenz]] (1869–1927), da Scuol (Vallader)
* [[Conradin Giger]] (1928–1992), da [[Surrein (Sumvitg)|Surrein]] sper [[Sumvitg]] (Sursilvan)
* [[Felix Giger]] (* 1946) da [[Surrein (Sumvitg)|Surrein]] sper [[Sumvitg]] (Sursilvan)
* [[Clementina Gilly]] (1858–1942), da Zuoz (Puter)
* [[Florian Grand]] (1847–circa 1930), da [[Ramosch]] (Vallader)
* [[Chasper Ans Grass]] (1900–1963), da [[Strada en Engiadina|Strada]] (Vallader)
* [[Anna Pitschna Grob-Ganzoni]] (1922–2009), da Schlarigna (Puter)
* [[Jacques Guidon]] (1931–2021), da Zernez (Vallader)
* [[Jon Guidon]] (1892–1966), da Zernez (Vallader)
* [[Otto Guidon]] (1831–1921), da Zernez (Vallader)
== H ==
* [[Toni Halter]] (1914–1986), da [[Valata]] in [[Sursaissa|Obersaxen]] (Sursilvan)
* [[Asa S. Hendry]] (* 1999), da [[Vella]] (Sursilvan)
* [[Ludivic Hendry|Vic Hendry]] (1920–2014), da [[Tujetsch]] (Sursilvan)
* [[Gion Antoni Huonder]] (1824–1867), da Segnas (Sursilvan)
== K ==
* [[Dolf Kaiser]] (1928–2017), da Samedan (Puter)
* [[Göri Klainguti]] (* 1945), da [[Puntraschigna]] (Puter)
* [[Irma Klainguti]] (1917–2000), da Zuoz (Puter)
* [[Annetta Klainguti-Ganzoni]] (1875–1936), da Schlarigna (Puter)
== L ==
* [[Peider Lansel]] (1863–1943), da Sent (Vallader)
* [[Leontina Lergier-Caviezel]] (* 1956), da [[Vrin]] (Sursilvan)
* [[Lina Liun]] (1875–1943), da Schlarigna (Puter)
* [[Eduard Lombriser]] (1917–2008), da Zignau (Sursilvan)
* [[Ludivica Lombriser]] (1902–1985), da Zignau (Sursilvan)
* [[Alexander Lozza]] (1880–1953), da [[Murmarera|Marmorera]] (Surmiran)
* [[Erica Lozza]] (1935–2022), dal [[Surmeir]] (Surmiran)
* [[Jachen Luzzi]] (1880–1949), da Ramosch (Vallader)
* [[Robert Luzzi]] (1927–1997), da [[Lü]] (Jauer)
== M ==
* [[Michel Maissen]] (1901–1978), da Sumvitg (Sursilvan)
* [[Rosmarie Maissen]] (* 1946), da Sumvitg (Sursilvan)
* [[Curo Mani]] (1918–1997), da [[Pignia]] (Sutsilvan)
* [[Johannes Martinus]] (1644–1733), da Ramosch (Vallader)
* [[Giovannes Mathis]] (1824–1912), da Schlarigna (Puter)
* [[Plinio Meyer]] (* 1962), da [[Müstair]] (Jauer)
* [[Jacob Michael]] (1916–2003), da [[Casti-Vargistagn]] (Sutsilvan)
* [[Giacun Hasper Muoth]] (1844–1906), da [[Breil]] (Sursilvan)
* [[Tista Murk]] (1915–1992), da [[Müstair]] (Jauer)
== N ==
* [[Adam Nauli]] (17avel tschientaner) (Sursilvan)
* [[Giachen Michel Nay]] (1860–1920), da Trun (Sursilvan)
* [[Sep Mudest Nay]] (1892–1945), da Danis-Tavanasa (Sursilvan)
* [[Giovanni Netzer]] (* 1967), da Savognin (Surmiran)
* [[Curdin Nicolay]] (* 1981), da [[Bever]] (Vallader)
* [[Pol Clo Nicolay]] (* 1942), da Bravuogn (Bargunsegner)
* [[Tina Nolfi]] (* 1946), da [[Lavin]] (Vallader)
* [[Jon Nuotclà]] (1934–2017), da Ftan (Vallader)
* [[Paulin Nuotclà]] (1951–2026), da Scuol (Vallader)
== O ==
* [[Angelika Overath]] (* 1957), da Karlsruhe, domicil a Sent (Vallader)
== P ==
* [[Mario Pacchioli]] (* 1981), da Glion (Sursilvan)
* [[Zaccaria Pallioppi]] (1820–1873), da Schlarigna (Puter)
* [[Clemens Pally]] (1919–2010), da [[Medel/Lucmagn|Curaglia]] (Sursilvan)
* [[Andri Peer]] (1921–1985), da Sent (Vallader)
* [[Oscar Peer]] (1928–2013), da [[Lavin]] (Vallader)
* [[Gion Martin Pelican]] (1930–2012), da [[Vrin]] (Sursilvan)
* [[Florin Pitsch]] (um 1850–1935), da Müstair (Jauer)
* [[Armon Planta]] (1917–1986), da Susch (Vallader)
* [[Tina Planta-Vital]] (* 1956), da [[Cuira]], domicil en [[Engiadina|Engiadina Bassa]] (Vallader)
* [[Otto Planta-Wildenberg]] (1868–1897), da [[Guarda]] (Vallader)
* [[Rut Plouda|Rut Plouda-Stecher]] (* 1948), da [[Tarasp]] (Vallader)
* [[Chasper Po]] (1856–um 1930), da Sent (Vallader)
* [[Chasper Pult]] (1869–1939), da Sent (Vallader)
* [[Jon Pult]] (1911–1991), da San Gogl cun ragischs a Sent (Vallader)
* [[Balser Puorger]] (1864–1943), da [[Seraplana]] (Vallader)
== R ==
* [[Anna Ratti]] (* 1947), da [[Malögia]] (Puter)
* [[Men Rauch]] (1888–1958), da Scuol (Vallader)
* [[Eva Riedi]] (* 1975), da [[Murissen|Morissen]] (Sursilvan)
* [[Trommeta spirituala|Conradin Riola]] (1667–1743), da Sent (Vallader)
* [[Walter Rosselli]] (* 1956), da [[Preonzo]] (Idiom nuneconuschent)
* [[Tresa Rüthers-Seeli]] (* 1931), da [[Falera]] (Sursilvan)
== S ==
* [[Peider Not Saluz]] (1758–1808), da [[Lavin]] (Vallader)
* [[Chatrina C. Sartea]] (Emprima mesadas dal 19avel tschientaner), da l'Engiadina Bassa (Vallader)
* [[Martin Peider Schmid]] (1743–1821), da Ftan (Vallader)
* [[Jon Semadeni]] (1910–1981), da Vnà (Vallader)
* [[Leta Semadeni]] (* 1944), da Scuol (Vallader)
* [[Gion Battesta Sialm]] (1897–1977), da Mustér (Sursilvan)
* [[Gisep Angel Sigron]] (um 1930–2005), da Casti (Surmiran)
* [[Gion Duno Simeon]] (1906–2000), da [[Lantsch|Lantsch/Lenz]] (Surmiran)
* [[Gian Singer]] (1829–1903), da Zuoz (Puter)
* [[Pia Solèr]] (* 1971), da Vrin (Sursilvan)
* [[Gion Not Spegnas]] (1888–1971), da Tinizong (Surmiran)
* [[Arnold Spescha]] (* 1941), da [[Pigniu]] (Sursilvan)
* [[Flurin Spescha]] (1958–2000), da Domat (Sursilvan, Rumantsch Grischun)
* [[Hendri Spescha]] (1928–1982), da Trun (Sursilvan)
* [[Gion Battesta Spescha]] (* 1944), d'[[Andiast]] (Sursilvan)
* [[Placidus a Spescha]] (1752–1833), da Glion (Sursilvan)
* [[Otto Spinas]] (um 1870–1945), da Tinizong (Surmiran)
* [[Aita Stricker]] (1906–1995), da Scuol (Vallader)
* [[Victor Stupan]] (1907–2002), da Sent (Vallader)
* [[Madlaina Stuppan-Pitsch]] (* 1930), da Zuoz (Puter, Vallader, Jauer)
== T ==
* [[Rico Tambornino]] (* 1950), da Trun (Sursilvan)
* [[Warren Thew]] (1927–1984), da Perinton, el a vivì temporarmain a Sent (Vallader)
* [[Gion Peder Thöni]] (1921–2014), da [[Stierva]] (Surmiran)
* [[Gian Battista Tramèr]] (1812–1893), da Tschierv (Vallader)
* [[Gian Travers]] (1483–1563), da Zuoz (Puter)
* [[Giari la Tscheppa]] (um 1860–1935), da [[Calantgil|Innerferrera]] (Sutsilvan)
* [[Mariano Tschuor]] (* 1958), da [[Laax|Lags]] (Sursilvan), ex-schurnalist
* [[Alfons Tuor]] (1871–1904), da [[Sumvitg|Rabius]] (Sursilvan)
* [[Leo Tuor]] (* 1959), da Sumvitg (Sursilvan)
* [[Peter Tuor]] (1876–1957), da Lags (Sursilvan)
== U ==
* [[Leza Uffer]] (1912–1982), da Tinizong (Surmiran)
== V ==
* [[Bianca Mayer|Bibi Vaplan]] (civil: Bianca Mayer) (* 1979), da Sent (Vallader)
* [[Mengia Vielanda-Bisazia]] (1713–1781), da Scuol (Vallader)
* [[Benedetto Vigne]] (* 1951), da [[Salouf]] (Surmiran, Rumantsch Grischun)
* [[Alfons Vinzens]] (1915–1991), da Zignau (Sursilvan)
* [[Angiolina Vonmoos]] (1862–1955), da [[Sur En (Sent)]] (Vallader)
* [[Schimun Vonmoos]] (1868–1940), da Ramosch (Vallader)
* [[Jachen Tönet Vulpius]] (17avel tschientaner), da Scuol (Vallader)
== W ==
* [[Lurainz Wietzel]] (1627–1670), da Zuoz (Puter)
== Z ==
* [[Jessica Zuan]] (* 1984), da [[Segl|Sils-Maria]] (Puter)
* [[Annalisa Zumthor]] (1947–2026) da [[Susch]] (Vallader)
[[Categoria:Cultura dal chantun Grischun]]
[[Categoria:Litteratura rumantscha]]
[[Categoria:Scripturs rumantschs]]
c26xaf7yj1gcgn65w5a4tesulvlojgn
Cursa da sculpturas chineticas
0
15032
175352
175224
2026-11-12T11:26:25Z
~2026-60121-17
24205
corr categoria nunexistenta
175352
wikitext
text/x-wiki
{{Stub stidar}}
[[Datoteca:LKSR26-12.jpg|miniatura|Lowell, Massachusetts, 2026]]
Las '''cursas da sculpturas chineticas''' èn cumpetiziuns organisadas d'ovras d'art amfibicas a propulsiun umana, adattadas a divers terrens. I dat divers eveniments, cunzunt en ils [[Stadis Unids]].
L'eveniment original, il Kinetic Grand Championship, ha lieu mintg'onn en il contadi da Humboldt, en la California. El collia art e tecnica a la resistenza fisica anen ina cursa da trais dis che cumpiglia sablun, lozza, asfalt, crests, e la traversada da golfs e flums.<ref>{{cite web | title =Weird and wonderful in Humboldt: Art hits the road in Northern California's annual Kinetic Sculpture Race | publisher =Sunset Magazine | date =2006-05-24 | url =http://www.sunset.com/travel/california/weird-and-wonderful-in-humboldt-00400000015478/ | access-date = 2011-08-01 }}</ref><ref>{{cite web | title =Humboldt County: A place apart | publisher =Salt Lake City, Utah Deseret News | date =2003-06-01 | url =http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=NewsLibrary&p_multi=DSNB&d_place=DSNB&p_theme=newslibrary2&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0FB69E1A21DD9C1D&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM | access-date = 2011-08-01}}</ref> I dat autras cumpetiziuns en ils stadis de Maryland, Florida, Oregon, Idaho, Massachusetts, e Washington.
==Referenzas==
<references/>
[[Categoria:Stadis Unids]]
[[Categoria:Cultura ed art]]
puonkwtxgri68dtmo1s498a2aj81hbv
Ajer da cudeschs
0
15036
175353
175327
2026-11-12T11:45:44Z
~2026-60121-17
24205
ort.
175353
wikitext
text/x-wiki
{{Puter}}
'''Ajer da cudeschs''' es ün proget, chi promouva la collavuraziun traunter las bibliotecas e las organisaziuns turisticas. Ils cudeschs, las revistas, ils documaints ed oter pü cuntegnan bger savair davart l'istorgia, la lingua e la cultura d'üna regiun. Pervi da que perseguitescha il proget «Ajer da cudeschs» il böt, da promouver quist savair ourdvard il local da las bibliotecas.<ref name=":1">Onna Rageth: ''[https://blog.fhgr.ch/blog/ajer-da-cudeschs/ Kultur zum Mitnehmen: Das Projekt «Ajer da cudeschs»]''. In: Fachhochschule Graubünden, FHRG Blog. Consulto ils 5 november 2026. </ref>
== Il proget e sia istorgia da naschentscha ==
=== Il proget ===
Infra'l proget «Ajer da cudeschs» vegnan sviluppedas nouvas spüertas culturelas e turisticas, scu p.ex. spassagedas tar lös, chi giouvan üna rolla aint la litteratura u spüertas digitelas, chi intermedieschan istorgias ed infurmaziuns sur la regiun. In quist möd paun taunt indigens scu eir turists imprender a cugnuoscher meglder l'istorgia e la cultura da la regiun.
L'intenziun dal proget «Ajer da cudeschs» es medemmamaing d'augmanter l'importanza da las bibliotecas. Quistas nu dessan be rester lös, in quels as po impraster cudeschs e chi as occupan da ramasser infurmaziuns. Las bibliotecas survegnan aint il proget üna rolla schlargeda, nempe ch'ellas svess contribueschan eir activmaing a l'intermediaziun da la cultura regiunela. Uschè paun eir bibliotecas svess augmanter la spüerta turistica.
=== Svilup dal proget e sia finanziaziun ===
Il proget es gnieu sviluppo l'an 2022 in collavuraziun traunter l'«Institut per turissem e temp liber da la Scoul'ota dal Grischun», la «Biblioteca d'imprast e da documentaziun [[San Murezzan]]» e «Bregaglia Engadin Turismo».<ref name=":1" />
Set duonnas sun stedas partecipedas al svilup dal proget: prof. dr. Lena Pescia, Bianca Schenk ed Onna Raghet da l'«Institut per turissem e temp liber da la Scoul'ota dal Grischun», Gemma Clalüna e Tatjana Hagen da la «Biblioteca d'imprast e documentaziun San Murezzan» scu eir Eli Müller e Paola Gianotti da «Bregaglia Engadin Turismo».<ref name=":1" />
La fin da gün da l'an 2023 es il proget gnieu inoltro al Secratariat da stedi per l'economia (SECO) per la promoziun ed in october dal listess an ho la biblioteca a San Murezzan survgnieu l'impromischiun per la finanziun, uschè cha'l proget es gnieu lantscho e realiso l'an 2025. La finanziaziun es gnida fatta impustüt tres «Innotour», il programm da promoziun turistic-politic da la Confederaziun, chi vain chüro dal SECO. «Innotour» sustegna progets, chi sviluppan nouvas spüertas turisticas scu eir nouvs prodots e servezzan u l'ulteriur svilup da quels chi existan schon. Impustüt sustegnan els però eir progets, chi vegnan realisos in collavuraziun traunter differentas instituziuns scu traunter il turissem e la cultura. Impü haun la fundaziun «Biblioteca Engiadinaisa» e la fundaziun «Willi Muntwyler» sustgnieu finanzielmaing il proget «Ajer da cudeschs». L'impraisa «Bus und Service AG», chi maina l'Engadin Bus, ho contribuieu impü al sustegn cun metter a disposiziun gratuitamaing plazzas da reclama per il proget.<ref>Lisa Degiacomi, Gemma Clalüna e Tatjana Hagen: ''[https://www.biblio-stmoritz.ch/fileadmin/user_upload/SbrinzlasTexte/LeitfadenSbrinzlasFinal.pdf 2.3. Finanzierung des Gesamtprojekts]''. In: Sbrinzlas aus dem Oberengadin & Bergell. Leitfaden für Bibliotheken, Projekt «Ajer da cudeschs», Pagina: 12. Consulto ils 10 november 2026. </ref><ref>''[https://www.seco.admin.ch/de/tourismusstrategie Tourismusstrategie]''. In: SECO, pagina da web. Consulto ils 10 november 2026. </ref><ref>''[https://www.gemeinde-stmoritz.ch/fileadmin/user_upload/dokumente/pdf/Jahresberichte/P25_0279_StM_Bericht_2024_alles.pdf Bibliothek – Projekte]'', Pagina 109. In: St.Moriz Jahresbericht 2024. Consulto ils 6 november 2026. </ref>
Our dal proget «Ajer da cudeschs» es naschieu il podcast «[[Sbrinzlas]]», chi intermediescha il savair da la biblioteca a San Murezzan sur da l'istorgia, la cultura e las tradiziuns da l'[[Engiadin'Ota]] e la [[Val Bregaglia|Bergiaglia]] ad ün public pü vast.
=== Significaziun dal nom dal proget «Ajer da cudeschs» ===
Il titel dal proget exprima d'üna vart la collavuraziun traunter las bibliotecas e las organisaziuns turisticas e da l'otra vart dess il titel rapreschanter il cuntrapol da l'«ajer da champagner» da San Murezzan, chi bger vain bger cito, perche cha San Murezzan vain suvent preschanto scu que aint il connex dal purtret public. Al listess mumaint es il nom «Ajer da cudeschs» ün indizi a la plüvalur da cuntegns culturels per indigens e giasts chi'd es fin uossa gnida suotstimeda.<ref name=":1" />
== Litteratura ==
* Lisa Degiacomi, Gemma Clalüna e Tatjana Hagen: ''[https://www.biblio-stmoritz.ch/fileadmin/user_upload/SbrinzlasTexte/LeitfadenSbrinzlasFinal.pdf Sbrinzlas aus dem Oberengadin & dem Bergell. Leitfaden für Bibliotheken, Projekt «Ajer da cudeschs»]''. Consulto ils 2 november 2026.
* ''[https://regiosuisse.ch/projekte/projektdatenbank?project-id=4108&title=Ajer%20da%20cudeschs&term=ajer%20da Ajer da cudeschs]''. In: regiosuisse.de. Consulto ils 2 november 2026.
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
[[Categoria:San Murezzan]]
[[Categoria:Engiadin'Ota]]
[[Categoria:Val Bregaglia]]
1r7e6x496e1n444db9pl13dz56xmqku