Википедия rskwiki https://rsk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8_%D0%B1%D0%BE%D0%BA MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter Медий Окреме Розгварка Хаснователь Розгварка зоз хасновательом Википедия Розгварка о Википедиї Файл Розгварка о файлу МедияВики Розгварка о МедияВикию Шаблон Розгварка о шаблону Помоц Розгварка о помоци Катеґория Розгварка о катеґориї TimedText TimedText talk Модул Разговор о модулу Event Event talk 0 52 19721 17440 2026-07-05T11:19:08Z ОленкаБТ 1579 Викивязи и подробносци 19721 wikitext text/x-wiki {{Инфорамик | title = Бачка | image = [[File:Backa-sr.png|200px]] | caption = Мапа Бачки у ґеоґрафских гранїцох | label1 = Найвекши вароши | data1 = [[Нови Сад]], [[Суботица]], [[Сомбор]], [[Бая]] | label2 = Держава | data2 = [[Сербия]], [[Мадярска]] | label3 = Реґион | data3 = [[Войводина]] - Реґион велькей южней ровнїни | label4 = Административна єдинка | data4 = Южнобачки округ, Заходнобачки округ, Сивернобачки округ, Сивернобанатски округ, Жупания Бач-Кишкун | label5 = Жительство | data5 = 1.022.524 (у Сербиї) 113.432 (у Мадярскей) }} [[Файл:Vojvodina okruzi regioni sr.png|thumb|Мапа Войводини|342x342px]] '''Бачка''' то ґеоґрафски реґион, административно подзелєни медзи [[Сербия|Сербию]] и Мадярску. Сербска часц Бачки лоцирована у Автономней Покраїни [[Войводина|Войводини]], а мадярска часц Бачки уключена до мадярскей жупаниї Бач-Кишкун. Рика Дунай представя южну и заходну гранїцу [[Бачка|Бачки]], а восточна гранїца то рика [[Тиса (рика)|Тиса.]] На териториї Войводини Бачка административно подзелєна на округи: Южнобачки управни округ, Сивернобачки управни округ и Заходнобачки управни округ, а єдна менша часц реґиону припада Сивернобанатскому управному округу. Южнобачки округ ше з меншу часцу пресцера и у Сриме. == Мено == Бачка достала мено по варошу Бачу. То типична славянска форма мена зоз суфиксом -ка, хтору познєйше прилапели и Нємци и Мадяре. Мено Бачки на других язикох - мадярски язик: ''Bácska'', бунєвацки: ''Bačka'', горватски: ''Bačka'', словацки: ''Báčka'', руски: ''Бачка'', нємецки: ''Batschka''. == История == У Бачки єст шлїди населєньох зоз каменого периоду, найвецей попри Дуная и Тиси, а найважнєйши гевти при Ґомбошу (Боґоєво), Апатину, Ади и Сенти. Єст надосц шлїди зоз бронзового периоду, як и шлїди присуства рижних народох: Илирох, Келтох, Дачанох, Римянох, Сарматох (Язиґох), Гунох, Ґепидох, Славянох, Аварох. Болгарох, Мадярох итд. Перши Индоевропянє населєли тото подруче у трох миґрацийних габох хтори датировани 4200 п. н. е., 3300 п. н. е. и 2800 п. н. е. Славянох ше у Бачки по першираз спомина у 6. вику. === Штреднї вик === Перши славянски держави хтори управяли з Бачку були Болгарске царство и Велька Моравска. У дзевятим вику владар Бачки бул войвода Салан, а главни варош його войводства бул Титель. После забераня векшей часци Панонского базена з боку Мадярох зявюю ше як жителє Бачки, окрем Славянох, и Мадяре, Печенєґи и други. Спрам єдного думаня, мадярски владар Стефан I (Вайк) основал вароши Бач и Бодроґ, як главни вароши истоменових жупанийох у Угорскей. Спрам других жридлох, Бач еґзистовал и пред приселєньом Мадярох як славянско-аварски варош и ношел мено Баґасин. Варош Бодроґ достал мено по Бодричох, славянским племену хторе пребувало у Бачки. Помедзи спомнутих жупанийох ишла гранїца приблїжно як нєшкайши беґель Дунай-Тиса-Дунай. Перши жупан Бачкей жупаниї зазначени 1074. року ношел мено Вид за хторе ше предпоставя же є славянского походзеня. Досельованє Сербох зоз южних сербских политичних обласцох почало у векшей мири у 15. вику под час владаня угорского краля Жиґмунда. У 15. и 16. вику у Бачки мали свойо маєтки сербски деспотове. Места хтори були у власци деспотох були Апатин, Бач, Кулпин, Чуроґ, Стари Бечей, Петрово Село и други. === Нови вик === У першей половки 16. вику жительство Бачки страдало под час селянскей буни Дєрдя Дожи 1614. а потим и под час упадох Туркох Османлийох. После паду Будима и Сеґедина (1542), Бачка уходзи под турску власц односно постава часц Османского царства. Под час турскей управи на териториї Бачки бул Сеґедински санджак хтори бул подредзени Будимскому пашалуку. Бачка подзелєна на 6 нахиї: на байску, суботицку, сеґединску, сомборску, бачску и тителску. Концом 17. вику Бачка постава часц Габзбурґскей монархиї. Року 1687. до Бачкей ше, под вождовством Доминика Марковича и Юра Видаковича населюю Бунєвци и то у околини [[Суботица|Суботици]], Сомбора и Баї. У тим чаше Бачка була, у етнїчним смислу, скоро виключно сербска обласц, а таку етнїчну прикмету мала и 1720. року кед од 3.456 пописаних обисцох лєм 166 мадярски и 25 нємецки. Бачка була, у рамикох Габзбурґскей монархиї административно подзелєна на цивилну (Бачка и Бодрожска жупания) и воєну часц (Воєна гранїца). Жупаниї були административно подредзени габзбурґскей Угорскей, а воєна гранїца була директно подредзена Бечу. После демобилизациї потискей воєней гранїци (1751. року) тоти подруча приходза под цивилну (жупанийску) власц. Теди почало масовне насельованє Мадярох, Нємцох, Словакох, [[Руснаци у Сербиї|Руснацох]] и других народох на тоти териториї. 1802. року злучени бачка и бодрожска жупания до єдинственей Бачко-бодрожскей жупаниї. Под час 1848. и 1849. року Бачка уходзела до составу Сербскей Войводини и була место кирвавих борбох медзи Сербами и Мадярами. 1849. року найвекша часц Бачки (окрем Шайкашскей) вошла до рамикох Войводства Сербиї и Тамишского Баната. Кед тото войводство утаргнуте (1860. року) тоти териториї у Бачкей ознова орґанизовани як Бачко-бодрожска жупания. 1873. року подруче дакедишнього Шайкашского батальона прилучене ґу тей жупанї. === После 1918. року === Велька народна скупштина Сербох, Бунєвцох и инших Славянох у Банату, Бачкей и Баранї, отримана у Новим Садзе 25. новембра 1918. року. Скупштина преглашела зєдиньованє Баната, Бачки и Баранї ґу Кральовству Сербиї. После розпадованє Габзбурґскей монархиї (Австроугорскей) 1918. року Бачка (як часц покраїни Банат, Бачка и Бараня) уходзи до составу Кральовства Сербиї, а потим и до составу Кральовства Сербох, Горватох и Словенцох. Зоз Триянонским спорозуменьом з 1920. року було предвидзене же би сиверна часц Бачки и Баранї була под управу нєзависней Мадярскей. Медзи 1918. и 1922. роком Бачка творела часц покраїни Банат, Бачка и Бараня; медзи 1922. и 1929. роком вона була подзелєна медзи Бачку и Беоґрадску обласцу, а медзи 1929. и 1941. роком була часц Дунайскей бановини. Медзи 1941. и 1944. роком Бачка була под окупацию Гортийовей Мадярскей, а од 1944. року вона часц Автономней Покраїни Войводини у рамикох новей социялистичней Югославиї и (од 1945. року) социялистичней Сербиї. == Ґеоґрафия == === Ґеолоґийна структура === Ґеолоґийна структура Бачки углавним представена зоз квартарнима пасмами флувиялного и еолского походзеня. На векших глїбинох лєжа озерско-морски пасма. === Релєф === У Бачкей ше видвоюю шлїдуюци характеристични релєфни форми: * Суботицка писковина або Бачка писковина - пресцера ше медзи Суботицу и державну гранїцу зоз Мадярску * Бачка або Телечка лесна високоровнїна - пресцера ше южно од Бачкей писковини медзи Дунайом, Тису и бачкима беґелями * Тителски лесни плато або Тителски брег - находзи ше сиверно од улїву [[Тиса (рика)|Тиси]] до Дунаю Бачка представя нїзкоровнїну зоз малима розликами у надморских висинох (Нови Сад на югу на 80 м, а Суботица на сиверу на 115 м абсолутней висини). То найвиразнєйша и найпространша ровнїна у Сербиї. У релєфу Бачки видвоюю ше Суботицка або Бачка писковина, Телечка лесна високоровнїна, Тителски лесни плато, южна бачка лесна тераса, тителска тераса, акумулацийна тераса Дуная и алувиялни ровнїни Дуная и Тиси. Суботицка писковина ше пресцера од Суботици по Баю, Сеґедин и Пешту. Настала концом плеистоцена и на початку холоцена. Розчленєна є на дзепоєдни часци хтори одвоєни з леснима високоровнїнами (зоз зонами леса). Писок тей писковини нє чисти алє є помишани з мульом. Йован Цвиїч тримал же жридло походзеня єй [[Писок|писку]] то рични наноси Дуная и Тиси и з наносох озерского седименту. У релєфу тей писковини ше видвоюю штири морфолоґийни елементи: дини, медзидински улєгнуца, видувни витровити места и долїни. Дини стабилизовани и маю напрям пресцераня сиверозаход-юговосток. Местами, у интерколинских углїбеньох медзи динами витор однєсол писок и оголєл водово пасмо та формовани еолси озера. Таки озера Паличске, Лудошке, Слане и др. Телечка лесна високоровнїна залапює штредню часц сиверней Бачки. Нагнута є од сиверу спрам юга. До єй поверхносци урезана долїна рики Криваї хтора ю дзелї на восточну и заходну часц. У релєфу тей високоровнїни ше видвоюю числени благи улєгнуца и лесни тевчирасти углїбеня (чий пречнїк и до 450 м). Тоти форми даваю єй поверхосци габасти випатрунок. На престранстве дзе наставала тота високоровнїна лес ше сецовал прейґ  мочарней веґетациї та вона при дну баржей з глїняней структури (акватична). У лесу мож обачиц два кафовкасти зони. Вони пренайдзени у Руди, Сивцу и медзи Сивцом и Кляїчевом. Спрам того, наношенє леса ше случовало на три заводи. Тителски лесни плато ма поверхносц 94 км² и напрям пресцераня сиверозаход-юговосток (у тим напряме є и нагнути). Длуги є 18 км а широки 7.5 км. Над Тису, з восточного боку, дзвига ше 60 м високи прикри одрезани профил хтори настал з подрезованьом и паданьом леса. На тим профилу мож видзиц 5 кафовкасти зони цо значи же плато формовани под час 6 фазох наношеня леса. Така численосц тих пасмох була можлїва пре стретанє и мишанє восточних и заходних витрох. На поверхносци платоа и його тераси єст надосц тевчирастих углїбеньох (26 на км²). Прето є наволани "покави" або дзирковити. То пошлїдок високого процента вапняних материйох у лесу (до 22%).<ref> Марковић, Јован; Павловић, Мила (1995). Географске регије Југославије (Србија и Црна Гора). Београд: Савремена администрација.</ref> У южней Бачки, дзе у цалей часци Панонскей низиї маме найвекшу континуалну поверхносц алувиялней ровнїни медзи Дунайом и Тису, висински розлики нє векши як 25 м. Нагнутосц поверхносци вообще нє мож замерковац. Тота безкрайна ровнїна настала так же Дунай першобутно цекол од Сомбора попрейґа прейґ Бачкей спрам Тиси при Бечею. Дунай одношел лес кед ше премесцал на право, спрам розшеднуцу на сиверним боку Фрушкей гори хтора зопарла премесцанє рики спрам юга. === Клима === Степскоконтинентална клима Бачки виказує обачлїви температурни осцилациї. Штредня юлийска температура виноши 22-23 °C, а штреднї януарски [[Температура|температури]] по минус 2 °C, Наприклад, Нови Сад (на 84 м абсолутней висини) ма штредню януарску температуру -0,1 °C а штредню юлийску температуру 23,0 ° C. Сента лєжи на истей надморскей висини а ма штредню януарску температуру -1,3 °C и штредню юлийску температуру 22.8 °C. Южна часц Бачки и влєце и вжиме цеплєйша. Бачка достава мало паданьох, Телечка 500-600 мм, а найоддалєнши заходни и южни часци Бачки 600-700 мм паданьох рочнє. Рочне количество паданьох у Сенти виноши 570 мм. === Гидролоґийни характеристики === У ровней Бачки, посней зоз паданями, розвили ше кратки рики хтори ше улїваю до Дуная односно до Тиси. До Дунаю ше улїва Мостонґа, а до Тиси Караш, Чик и Єґричка. У сиверней Бачки єст даскельо озера: Паличске, Лудошске, Кирваве и Слане озеро, як и велї долїни и мочари змесцени у улєгнуцох дзе у контакту писок и лес. Попри спомнутих интерколинских озерох, у Потисю и Подунавю єст и рични озера и долїни (бари). Рични озера виполнюю удубеня напущених цекох. У околини Сомбора у прешлосци еґзистовали велї бари ("край зоз тисяч озерами") хтори, зоз реґулацию Мостонґи, висушени. Спомнути озера ше находза нєдалєко од Суботици (спрам Тиси). Тоти плїтки озера настали з огольованьом водоносних пасмох у медзиглїбинских удубеньох зоз дном зоз водонєпрепущуюцих стинох. Прето же зарастали у припобережних часцох, тоти еолски озера претворени до мочарох. Кирваве и Слане озеро уж тераз по форми бари, а така будучносц очекує Паличске и Лудошке озеро. === Педолоґийна структура === У педолоґийней структури Бачки найзначнєйши чернозем. Южно од Суботици пасмо хумуса на чернозему виноши скоро 70 цм и вон, зоз глїбоким ораньом, обезпечує вельки урожаї [[Жито|жита]]. Попри Тиси и Дуная розпресцераю ше ужши пасма рецентного алувиялного наносу и ритских чарнїцох. Сиверно од Сомбора, медзи Горґошом и Сенту, сиверно од Нового Саду и медзи Оджаком и Апатином, зявюю ше слатини и слатинаста жем. У Суботицкей писковини ше находзи чисти гумусни писок. === Веґетация === Природна веґетация Бачки у векшей мири пременєта зоз висушованьом ритох, з преорйованьом пасовискох и з култивованьом плодних поверхносцох. У Подунавю и Потисю єст пажици, пасовиска, лєси и рошню влажни култури. На лесних поверхносцох и култивованих писковитих [[поверхносц]]ох рошню трави зоз длугоким кореньом. Слатинасти поверхносци коло Мостонґи и живи писок на Суботицкей писковини находза ше под лєсом. Паличске и Лудошке озеро з векшей часци под мочарнима рошлїнами. Ритска часц Лудошкого озера скоро цала под [[над]]ом. === Животиньски швет === У Бачки жию степски животинї. Лудошке озеро позната орнитолоґийна станїца рижнородного птичого швета. На Паличским озеру ше тиж зиходза интересантни птици мочарици. На Чарней бари при Бачким Моноштору находзи ше найвекша оаза чарней ґовлї и билохвостового орла. Лудошке и Паличске озеро богати зоз рибу. == Демоґрафия == Спрам попису жительства зоз 2011. року у сербскей часци Бачки жили: Серби (58%), Мадяре (19%), Горвати, Словаци, Бунєвци, [[Руснаци у Сербиї|Руснаци]], Роми и други. У мадярскей часци Бачки найчлисленши Мадяре, а присутни и бунєвацка, нємецка и сербска меншина. == Населєня == Нови Сад, Суботица и Сомбор маю статус варошох, вони и шедзиска округох. Векшина населєньох плански будована (ушореного типу). Векши населєня у сербскей часци Бачки то: Нови Сад (250.439), Суботица (97.910), Зомбор (47.623), Бачка Паланка (28.239), [[Вербас]] (24.112), Бечей (23.895), Темерин (19.661), Сента (18.704), [[Кула]] (17.866), Ветерник (17.454), Апатин (17.411), [[Бачка Тополя]] и други. У мадярскей часци Бачки найзначнєйше населєнє то варош Бая (38.143). == [[Привреда]] == Бачка, а особлїво єй южна часц, барз плодна, и спада до найплоднєйших часцох Европи. Жительство ше занїма першенствено зоз польопривреду. Продукую ше шицки файти [[Житарки|житаркох]], а особлїво познати бачке жито и [[кукурица]]. У менших количествох продукую ше и други файти житох. Ризкаши єст коло [[Руски Керестур|Руского Керестура]] и [[Савине Село|Савиного Села]]. Досц значна продукция [[Конопа|конопи]], цукровей цвикли, [[Капуста|капусти]] и бостану. Барз розвите заградкарство, а значне у овоцарство. Винїци єст коло Суботици. Єст дакус лєсох коло Дунаю алє, иншак, Бачка такповесц нє ма лєси и даяки руди. Статкарство було по конєц 19. воку главне занїманє жительства. Особлїво була значна продукция [[Конь|коньох]], рогатого статку велького зуба, овцох и швиньох. Бачки конї були познати у Европи, а найлєпши сциговали зоз кулскей и бечейскей општини. Єст даскельо державни ерґели, а єст и познати приватни [[Хлїв|хлїви]] зоз познатима шветовима расами коньох. При рогатим статку баржей заступени статок билей [[Фарба|фарби]] (подолска раса), особлїво у ритох як барз витримовна и одпорна раса, а у хлївох ше карми заходни, племенитши раси. Швинярство барз важне. У значней мири заступене карменє живини, рибарство, гадвабарство, лов. Найвекша часц жительства ше традицийно занїмала зоз землєдїлством и статкарством, а у вельо меншей мири зоз [[Ремесло|ремесельнїцство]]м, [[Тарґовина|тарґовину]] и индустрию. Од индустриї значна [[Млїн|млїнска]], а важни и [[Конопа|конопарство]], индустрия [[Гадваб|гадвабу]] и вообще индустрия платна. Тиж так важна и продукция судзини, цименту, цегларска, пиварска и индустрия преробку [[Скорка|скори]] и други. Тарґовина досц интензивна, особлїво зоз польопривреднима продуктами, зоз статком и индустрийнима продуктами. Бачка, як часц житнїци Сербиї, на Дунаю, медзи богатима и културнима реґионами, зоз барз културним жительством, з найрижнороднєйшу и найбогатшу индустрию, з розвитим ремеселством у найгустейшу гайзибанску мрежу, зоз окреме живу индустрию и у ширшей околини Беоґрада, спада медзи найважнєйши реґиони Сербиї и [[Войводина|Войводини]]. === Транспорт и туризем === Главни транспортни маґистрали у Бачки то: асфалтово драги Нови Сад - Србобран - Суботица. Нови Сад - Бачка Паланка, Нови Сад - Бечей - Сента и драга Србобран - Сомбор - Апатин. Шицки вароши у Бачки повязани зоз гайзибанскима драгами. Водзаци вароши Бачки маю вельки обток путнїкох. Главни гайзибански маґистрали углавним маю исти напрями як и асфалтово драги. Дунай и Тиса найвекши рични плївни драги. У цалей Бачкей и Войводини воздушни транспорт нє розвити. Туризем ше у Бачкей лєм розвива. Паличске озеро найнащивенши природни туристични обєкт. Варошски туризем добре розвити а у новших часох ше розвива и ловни туризем. == Литература == * Марковић, Јован Ђ. (1967). Географске области Социјалистичке Федеративне Републике Југославије. Завод за издавање уџбеника Социјалистичке Републике Србије. * Крестић, Василије (2003). Из прошлости Срема, Бачке и Баната. Београд: Српска књижевна задруга. * Mitrović, Andrej (1969). Jugoslavija na Konferenciji mira 1919-1920. Beograd: Zavod za izdavanje udžbenika. == Референци == [[Катеґория:Войводина|Бачка]] <references /> [[Катеґория:Сербия]] iakhiuqi2dlhdogdrkpaj0exzeo95nm 0 2960 19719 17991 2026-07-04T16:36:50Z Keresturec 18 Додати елемент до Вонкашнїх вязох 19719 wikitext text/x-wiki {{Инфорамик | headerstyle = background: #FFFFC0; | header1 = <big> Никола Чизмар </big> | label2 = | data2 = [[Файл:Nikola Čizmar.jpg|алт=Никола Чизмар Коле|центар|безоквира|293x293п]] | header3 = Особни податки | label4 = Назвиско | data4 = Коле | label5 = Датум народзеня | data5 = 12. априла 1955 | label6 = Датум упокоєня | data6 = 12. януара 2026 (71) | label7 = Професия | data7 = | header8 = Музична робота | label9 = Активни период | data9 = 1971—2025. | label10 = Жанр | data10 = Музика, рижни жанри | label11 = Инструмент | data11 = ґитара | label12 = Наукови ступень | data12 = | label13 = Видавательна хижа | data13 = | label14 = Жанри | data14 = | label15 = Поховани | data15 = на теметове у Вербаше | label16 = Припознаня | data16 = }} '''Никола Чизмар Коле''' (*[[12. април]] 1955—†[[12. януар]] 2026), [[музичар]], длугорочни член Културно просвитного дружтва ''Карпати'' у [[Вербас|Вербаше]]. == Биоґрафия == Никола Чизмар Коле народзени у Вербаше 1955. року. Никола мал брата Йовґена. У основней школи Никола ходзел до рускей класи, бул у остатнєй ґенерациї школярох хтори учели по [[Руски язик|руски]]. Никола од малючка любел [[Подзелєнє музики|музику,]] любел грац и шпивац, та од 9 рокох почал ходзиц и до Музичней школи дзе грал на гармоники. Опробовал ше на вецей музичних [[Подзелєнє музичних инструментох|инструментох]], почал 1971. року на бас приму алє ше, на концу, опредзелєл за [[Ґитара|ґитару]] на хторей грал под час своєй музичней кариєри. Почал грац и зберац музичну праксу у ґрупи младих музичарох на танцох у Вербаше и по сушедних валалох у општини. На одслуженє воєного року пошол до Любляни. До касарнї дзе служел приходзели велї познати музичаре, ґлумци, маляре и вон ше дружел зоз искуснима музичарами, формовали вояцки [[оркестер]] та Никола и ту здобувал музични искуства. Никола Чизмар Коле бул член рижних бендох алє найдлужей остал у оркестре под назву ''Треца змена''. Оркестер бул основани при Доме култури у Вербаше 1985. року и обслужовал наступи фолклорней ґрупи алє мал и окремни репертоар за явни наступи на танцох, на свадзбох и явних сходох. Оркестер бул поволовани з боку тедишнїх Клубох югославянох у жемох Европи дзе наступал з нагоди державних шветох. Оркестер, так, наступел у скоро шицких европских жемох, у Канади и Єгипту.<ref>Златка Перович, [https://www.youtube.com/watch?v=wU8dQjYnUnk&pp=ygUZxb1pdm90IHpveiBtdXppa3Uga3Jhc8WhadIHCQnFCgGHKiGM7w%3D%3D Живот зоз музику красши и лєгчейши,] Ютюб, www.youtube.com, марец 18, 2016.</ref> Никола Чизмар ше оженєл зоз Марию родз. . У малженстве мали синох Томислава и Данила хтори, з оцову подпору, виросли до добрих музичарох. [[Файл:Orkester KPD Karpati, Verbas.jpg|алт=Оркестер КПД Карпати 2008. року|мини|539x539п|Оркестер КПД ''Карпати'' 2008. року, Никола Чизмар треци з права.]] Никола Чизмар ше уключел до роботи КПД ''Карпати'' у Вербаше. Грал у оркестре дружтва а концом 2000. року превжал векшину обовязкох вязаних за орґанизацию оркестра,<ref name=":0">Мартица Тамаш. Любов ґу музики надвладала, новини ''Руске слово'', Рок LXIII, число 22 (3267), Нови Сад, 30. май 2008. б. 11.</ref> за репертоар та провадзенє секцийох дружта на наступох. Оркестер КПД ''Карпати'', под руководством Николи Чизмара, наступал на вецей фестивалох у [[Войводина|Войводини]] и БиГ, на велїх манифестацийох у Вербаше, грали на ''[[Коцур|Коцурскей]] жатви'' и на [[Фестивал рускей култури Червена ружа|Фестивалу култури ''Червена ружа''.]] Од єшенї 2007. року Никола Чизмар водзел и Младежску женску шпивацку ґрупу.<ref name=":0" /> Никола нєсебично помагал и оркестром у других руских КУД як зоз совитами так и як музичар. Як искуснєйши музичар Никола Чизмар ше опробовал и як [[композитор]] и його даєдни [[Композиция|композициї]] виводзени на руских фестивалох. Никола Чизмар Коле умар 13. януара 2026. року, у 71. року живота. Поховани є на [[Теметов|теметове]] у Вербаше. == Литература == * Мартица Тамаш. Любов ґу музики надвладала, новини ''Руске слово'', Рок LXIII, число 22 (3267), Нови Сад, 30. май 2008. б. 11. == Вонкашнї вязи == * Златка Перович, [https://www.youtube.com/watch?v=wU8dQjYnUnk&pp=ygUZxb1pdm90IHpveiBtdXppa3Uga3Jhc8WhadIHCQnFCgGHKiGM7w%3D%3D Живот зоз музику красши и лєгчейши,] Ютюб, www.youtube.com, марец 18, 2016. * [https://www.youtube.com/watch?v=_Fo5a71m050 Вешелє у Руским доме после концерта КУД Жатва, 8. януар 2020], канал Славе Шанта, www.youtube.com, 10. октобер 2021. * [https://zavod.rs/wp-content/uploads/2019/04/CERVENA-RUZA-II-WEB.pdf Микола Чизмар (1978),] ''Червена ружа 1962-2011, Том II'', Завод за културу войводянских Руснацох, Нови Сад, 2014, б. 468. * РТ Войводина, [https://www.ruskeslovo.com/umar-nikola-cizmar-kole/ Умар Никола Чизмар Коле (1955–2026),] ''Рутенпрес'', www.ruskeslovo.com, 14. януар 2026. == Референци == [[Катеґория:Руснаци у Сербиї]] [[Катеґория:Вербащанє]] [[Катеґория:Музичаре]] <references /> [[Катеґория:12. април]] [[Катеґория:Народзени 1955]] [[Катеґория:Умарли 2026]] [[Катеґория:12. януар]] kl9sdxepbcav03ymzejc0kwsgk2dbul 0 3218 19720 2026-07-05T10:35:22Z Olirk55 19 Нова страница: Дириґованє то средство директней комуникациї зоз музичарами виводзачами. Узко повязане поняце за дириґованє то особа- дириґент. Дириґент (Дириґент (лат. dirigio-управяц, франц. diriger-управяц, унапрямовац) то музични предводнїк, руководитель ансамбла як цо то хо… 19720 wikitext text/x-wiki Дириґованє то средство директней комуникациї зоз музичарами виводзачами. Узко повязане поняце за дириґованє то особа- дириґент. Дириґент (Дириґент (лат. dirigio-управяц, франц. diriger-управяц, унапрямовац) то музични предводнїк, руководитель ансамбла як цо то хор, оркестер, камерни оркестер, опера, и други форми у музики.[1] Примарна одвичательносц дириґента и дириґованя то упознаванє зоз композицию хтора ше будзе пририхтовац, утвердзованє темпа, приказованє ясних рухох за початки и законченя композициї, ритмични розмири, тиж и слуханє и оформйованє звука ансамбла. Правила дириґованя Нє постоя абсолутни правила як правилно дириґовац. Постої широки розпон розличних стилох За дириґованє нєобходне порозуменє основних елементох музичного виражованя, як цо то темпо, динамика, артикулация и схопносц ефектного преноса значних музичних елементиох ансамблу. Способносц преношеня информацийох о ниянсох музичних фразох и виражайносцох прейґ рухох-ґестох тиж барз значне и хасновите. Рухи дирґованя можу буц виразнєйши, живши док ше дириґент пририхтує за виводзенє композициї хтора у нотним запису-партитури, а рухи на самим промотивним виводзеню як и познєйше на наступох можу буц спонтани и мирнєйши. Дириґованє и нєвербална комуникация Дириґованє засноване на нєвербалней комуникациї медзи орхеструом лєбо хором и дириґентом, прето процес дириґованя мож спатрац и толковац и психолоґийно. Дириґент и оркестер т.є. хор комуникую зоз нєвербалнима знаками (приблїжно пантомими), хтори муша буц розтолковани. Фациялна комуникация одвива ше прейґ фациялнией мимики и знакох хтори догварени зоз правилами дириґовня, же би могли буц препознатлїви виводзачом. Розпатраю ше рухи коло очох и устох, кед широм отоврени очи можу указовац хору лєбо оркестри же предходзи значна активносц у граню або шпиваню. Рухи зоз устами дириґента можу предочиц вигварянє вокалох а, е, и, о, у, лєбо сообщую оркестри же потребно наглашиц даєдну часц композициї. Твар ,,вигваря” forte (гласно) зоз ширеньом очох и микрорухами, piano – зоз ґестами за цихосц (,,пст”) указуюци палєц вертикално спрам носа), legato–киванє зоз главу, одлучно – рух зоз главу хтори кратки одлучни, потаргуюци/змахуюци. Чи можеме точно читац ,,емоциї'' зоз твари Даєдни психолоґийни виглєдованя указали же нє можеме точно читац емоциї зоз дачиєй твариа (Костич 2006). При дириґентох то нє случай. Муши ше патриц на твар и швидко ,,читац'' же би оркестер виведол дириґентову задумку и попровадзел партитуру хтора муши буц абсолутно точна, а тому и служи дириґент. Вежба ше и ,,оправя-вивежбує” шицко док ше цала партитура точно нє одграє. На пробох, дириґенти претаргую и виправяю свой оркестер и за час и, часто ,,пошпивую” тото цо треба же би оркестер одграл. Зоз своїм оркестром, дириґенти кoмуникую виключно прейґ фациялних знакох и ґестикулацийох виключно прето же оркестер и дириґент творя єдну исту уметносц и културу. Дириґнт при дириґованю треба же би нєприємни фациялни рухи виражованя зведол на минимум. (облїзованє, викривянє ґамбох, преврацанє з очми, дурканє зоз пету же би дали темпо). По правилу цело дириґента муши будз просте и стабилне. Нєпотребне прейґмирне нагинанє на даєден бок треба керовац. Диханє нє треба же би ше чуло, алє зоз виразним диханьом дириґент може указац хору удихованє на одредзеним месце. Оддуркованє файти такта зоз ногу нє допущене а анї зогинанє колєнох. Плєца, глава, локци и руки треба най буду опущени и у природним положеню без звишка рухох. Технїка дириґованя подрозумює на початку пририхтуюци рух хтори ше руша по чоло (може ше вивесц зоз злученьом пальца и указуюцого пальца), читаньом т.є. одредзованьом такта и темпа. Права рука управя зоз праву часцу хора док лїва рука зоз лїву часцу. Дириґент у динамичних ниянсох муши хасновац мимику, за моцни и одлучнєйши замах, оддальованьом руки од цела лєбо одвитуюцих акцентох зоз хторима дава на знанє, даєдним гласом або хору, же потребно дац вецей гласносци, односбно шпивац моцнєйше. Зоз цалим своїм положеньом, нєвербалним комуникованьом, хторе муши буц умерене и одмерене, потим зоз системом знакох, хору дава на знанє на яки способ и цо треба одшпивац у хторских часцох провадзац и партитуру. Характеристики визначних и познатих дириґентох --- Sir Simon Rattle у интервюу о технїки дириґованя Фон Караяна наводзи же вон ма барз добру контролу и самоконтролу (www.youtube.com. Simon Rattle on Herbert von Karajan, обвисцене 16.7.2014). Його главна прикмета фациялна ґестикулация, хтора зведзена на минимум дириґуюци оркестри. Kед упознал Караяна у Берлину, здобул упечаток же є шармантни и нєсуєтни чловек, хтори ше ґу студентом справовал зоз почитованьом и жаданьом за їх напредованє. Стил дириґованя менял з часом док поставал успишни дириґент, a дїла хтори дириґовал нїґда нє охабял нєдокончени и намагал ше же би кажде нове виводзенє було цо совершенше. Звук оркестра мушел буц чисти и з оркестру ,,вирабял'' тембр (фарбу) звука, до дробнїцох вимагал и обрацал повагу оркести же нїґда нє шму грац нєприємни звуки. Пририхтовал ше вельо и по пар тижнї и бул одлични познаватель каждей новей технолоґиї. --- На проби Штраусовей Алпскей симфониї, концертмайстрови Йоганови Штраусови у штред драматичних виолинских пасажох , хтори илуструю диждж и нєпогоду, випаднул смик зоз руки и у вельким луку прелєтол прейґ бини. ”Лєм хвильку панове”, претаргнул Штраус. ”Наш концертмайстор страцел амрел!” (Grun, 2007). --- А. Дворжак бул занєшеняк. Раз дириґуюци, так ше занєсол же нїхто за ньго нє постоял. Його дириґованє почало буц вше нєяснєйше та так його концертмайстор бул примушени реаґовац и уштухнул го зоз смиком. Дворжак бул подзековни свойому ,,спасительови”и предлужел дириґовац. За Вонкашню вязу: Радио ЕМИСИЯ - бешеда о дириґованю (пред конєц) емисиї!!! https://www.rts.rs/radio/radio-beograd-2/5595792/dirigovanje.html sufxck9vgomebyb3vtm80cjhzmf0y0o