Википедия rskwiki https://rsk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8_%D0%B1%D0%BE%D0%BA MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Медий Окреме Розгварка Хаснователь Розгварка зоз хасновательом Википедия Розгварка о Википедиї Файл Розгварка о файлу МедияВики Розгварка о МедияВикию Шаблон Розгварка о шаблону Помоц Розгварка о помоци Катеґория Розгварка о катеґориї TimedText TimedText talk Модул Разговор о модулу Event Event talk 0 1038 22482 14830 2026-10-22T14:32:32Z Ziv 496 ([[c:GR|GR]]) [[File:Cardano.jpg]] → [[File:Gerolamo Cardano, self-portrait (1501–1576).jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] · More precise and not just a meaningless one word name 22482 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" align=right width=300px |+ ! colspan="2" |'''Дїроламо Кардано''' |- | colspan="2" |[[file:Gerolamo Cardano, self-portrait (1501–1576).jpg|center|thumb|280px|Карданов автопортрет]] |- ! colspan="2" |Особни податки |- |'''Датум родзеня''' |24. септембар 1501. |- |'''Место родзеня''' |Павия, Миланске войводство |- |'''Датум шмерци''' |21. септембар 1576.<small> (74 год.)</small> |- |'''Место шмерци''' |Рим, Папска держава |- |'''Образованє''' |Универзитет у Павиї |- ! colspan="2" |Научни роботи |- |'''Жанр''' |математика |- |'''Познати по:''' |Кардановей формули |} '''Дїроламо Кардано''' (ит. ''Girolamo'' (лєбо ''Gerolamo'') Кардано; Павия, 24. септембер 1501 — Рим, 21. септембер 1576), Италиянски лїкар, математичар, физичар, астроном.<ref> [https://www.britannica.com/biography/ Girolamo Cardano | Italian physician and mathematician.] www.britannica.com (на язику: анґлийским).</ref> Бул нєзаконїти син адвоката Фазия Кардана и Кяри Мишери. У младосци помагал оцови у його орботох, после студирал медицину на Универзитету у Павиї. Року 1525. докторовал зоз обласци медицини. Робел и викладал у Павиї и Болонї. Занїмал ше зоз алґебру. Найпознатше му математичне дїло ''Кнїжка о вельким одкрицу'' лєбо о правилох алґебри (lat. ''Artis magnae sive de regulis algebrae liber unus'', 1545.), у тим своїм дїлу ''Ars magna'' створел/виведол формулу за ришованє кубней єдначини ([[Карданова формула]]) гоч иснує думанє же ю пренашол Тарталя и обявел Ферарийово ришенє єдначини IV ступня.<ref>[https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Cardan/ „Girolamo Cardano - Biography”.] Maths History (на язику: анґлийским).</ref> Його роботи уплївовали на дальше розвиванє алґебри; бул помедзи перших математичарох хтори раховали зоз комплекснима числами. Познати є окрем його Кардановей формули и по Кардановим ставцу. Окрем значней кнїжки о правилох алґебри визначує ше и по дїлу ''De subtilitate rerum'' зоз 1550. року. То дїло у хторим сумировал цале наукове знанє свойого часу.<ref> Opća i nacionalna enciklopedija u 20 svezaka, 313 бок, ISBN 953-7224-03-1</ref> == Литература == * Cardano, Girolamo, "Hrvatska enciklopedija", Leksikografski zavod Miroslav Krleža, www.enciklopedija.hr, 2019. * "Spojke", prof. dr. sc. Boris Obsieger, Tehnički fakultet Rijeka, 2004. == Референци == <references /> {{DEFAULTSORT: Кардано , Дїреламо }} [[Катеґория:Наука]] [[Катеґория:Медицина]] [[Катеґория:Физичаре]] [[Катеґория:Математичаре]] [[Катеґория:24. септембер]] [[Катеґория:Народзени 1501]] [[Катеґория:21. септембер]] [[Катеґория:Умарли 1576]] [[Катеґория:Астрономи]] 60tjwpd4vga7jbgsq1lzw9vw7euefdd 0 3102 22484 19349 2026-10-22T21:59:52Z Olirk55 19 Означени викивязи 22484 wikitext text/x-wiki Нотни записи [[Композиция|композицийох]] углавним вше хасную музичну нотацию т.є.термини хтори пояшнюю виводзенє музичного дїла. Велї нотацийни мена-термини превжати зоз италиянского язика. Спрам того ту буду начишльовани музични вирази по '''''абецедним шоре:''''' A , B, C, D, E, F, G, I, L, M, N, O, P, Q, R, S, T, U, V, W, Z. '''<big>A</big>''' * a, à (франц. [а]) — на, у, к, с, (при, у, до, по, пред, сходно тому, у характеру, у стилу.) * ''ab'' (нєм. [ап) — (чита ше , зняц.) одлонїц, оддалїц * ''abaisser'' (франц. [абесе]) — спущиц * ''a cappella'' [а капела] — шпиванє без инструменталного провадзеня.<ref name=":0">[https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%94%D0%BE%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9,_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%9D%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 Должанский, 2000, б. 368.]</ref> * ''a capriccio'' [а капричо] — по жаданю, шлєбоднєйше; музични термин хтори означує и оможлївює одступанє од [[Темпо (музика)|темпа]]. * ''accelerando'' [ачелерандо] (''accel''.) — поступно пошвидшовац.<ref name=":0" /><ref>[https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%AD%D0%A1%D0%91%D0%95/%D0%90%D1%87%D1%87%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%BE Аччелерандо] // [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8C_%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B3%D0%B0%D1%83%D0%B7%D0%B0_%D0%B8_%D0%95%D1%84%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B0 Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона] : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.</ref> * accentato [ачентато] — з наглашеньом, визначиц.<ref name=":0" /> * acciaccatura [ачакатура] — форшлаґ, виведзени барз швидко злїваюци ше зоз главну ноту * accompagnato [акомпанято] — зоз провадзеньом – хторе муши провадзиц шицки пременки у темпу шпиваня * ''adagietto'' [ададєето] — помали и спокойно-мирно.<ref name=":0" /> * a''dagio'' [ададьо] — помали, спокойно. <ref name=":0" />[3]. * ''adagissimo [ададїсимо] — барз помали'' * ''ad libitum'' (лат. ''ad lib''. [ад либитум] — по жаданю виводзача, шлєбодно [4]. * ''affettuoso'' [афетуозо] — барз нїжно, мегко. [4] * ''affrettando'' [афрэетандо] — понагляюци, и подшвидшуюци [4]. * ''agile'' [адїле] — лєгко, схопно[4]. * ''agitato'' [адїитато] — возбудзено, возбудзуюцо, алармантно [4]. * ''al, alla'' [ал, ала] — у духу [5]. * ''alla breve'' [ала бреве] подзелїц такт нє на 4 штварцини [[Нота|ноти]], алє на 2 половки ноти [5]. * ''alla marcia'' [ала марчиа] — у духу марша, як крочайнїца. * ''alla mazurka'' [ала мазурка] — у духу мазурки. * ''alla mesura'' [ала мезура] — у темпу, тиж ''a tempo'' [6]. * ''alla mеnuetto'' [ала менуето] — у духу [[Менует|менуeта]]. * ''alla polacca'' [алла полка] — у духу полонези [7]. * ''allargando'' [аларґандо] (allarg.) — спомалшовац, широко [5]. * ''allargando un poco'' [аларґандо ун поко] — нєбарз шириц, нє барз спомалшовац. * ''alla valzer'' [ала валцер] — у духу валцера. * ''alla zoppa'' [ала дзопа] — затримуюцо, шпотаюци. [8] * ''allegretto'' [алеґрето] — штреднє швидко, медзи ''allegro'' и ''andante'' [5], умерено живше [3]. * ''allegro'' [алeґро] — швидко. [9] * ''allentand''o [алентандо] — спомалшованє [10]. * altissimo [алтисимо] — бaрз високо. * ''amabile'' [амабиле] — любезно, приємно [11]. * ''amoroso'' [ аморозо ] — нїжно [12]. * ''ancora'' [анкора] — ище, ище раз, ознова. * a''ndante'' [анданте] — мирно, нє понгляц [3]. * ''anime, anima'' [аниме, анима] — з [[Душа|душу]], душевно, емотивно. * ''andantino'' [андантино] — дакус швидше як анданте [11][3]. * ''animando'' [анимандо] — инспиративно, аґилно живше [13]. * ''animato'' [анимато] — одушевено, розрушуюцо, живше[14]. * ''a piacere'' [а пячере] — упутство виводзачу же би нє провадзел строго ритем, односно по власней дзеки и по жаданю [14]. * ''appassionato'' [апасионато] — страстно.[14] * ''appoggiatura'' [аподяатура] — форшлаґ [14], хтори забера даєдну часц звука главней ноти * ''a prima vista'' [а прима виста] — з места (без предходного упознаваня або пририхотваня). * ''arco'' [арко] — грац зоз [[Смик|смиком]] (за розлику од pizzicato) [15]. * a''rdente'' [арденте] — з енерґию грац, енерґично * ''arpeggio'' [арпеджо] (дословно — „як на [[Гарфа|гарфи]]” [15]) — значи же ше ноти у акорду муша грац єдну по єдну-розложено, а нє нараз [16]. * ''assai'' [ассаи] — барз [17]. * ''a tempo'' [а тэемпо] — зоз истим початним темпом, врацанє на предходни темпо [17]. * ''attacca'' [атака] — (на концу часци дїла) такой започац шлїдуюцу часц, без претаргнуца [[Звук|звука]]. [17] '''<big>B</big>''' * ''barbaro'' [барбаро] — дзиво, нємирно [18]. * ''basso continuo'' [басо континуо] — тиж ґенерал-бас. [19] понавяюци исти тон найчастеше [[Бас|басов]] [[тон]] * ''bellicoso'' [беликозо] — борбено, воєно, геройски (20) * ''ben'' [бен] — як потребно, барз або добре и крашнє. (20). * ''bis'' [бис] — повторйованє (2х) уж виведзеней одредзеней часци, або дїла. [21] * ''bisbigliando'' [бисбиляндо] — сциха, шептаюци, технїка граня на гарфи-єдну струну ше потаргує швидко-поцихи даскельо раз * bocca chiusa [бока кюза] — зоз завартима устами (у [[Вокална музика|вокалней музики]]). * brillante [брилтнте] — ясни, шветли, брилїянтни. * ''bruscamente'' [брускаменте] — твардо, круто грубо. [22] * ''buffo'' [буфо] — шмишно. '''<big>C</big>''' * ''calando'' [каландо] — поступно уцихшовац звук, нєставаюци; дакеди источашнє и спомалшовац темпо [22]. * ''cantabile'' [кантабиле] — шпиваюци, розшпивано, пробуюци имитовац [[Шпивач|шпивача]] у цеку граня [22). * ''capo'' [капо] — од початку, тиж ''da capo al Fine''. [23]. * ''coloratura'' [колоратура] — колоратура, зложенша [[Артикулация (музика)|артикулация]] вокалного дїла * ''col pugno'' [коль пуньо] — „з песцу” дуркац, грац по типкох клавиятури зоз песцу * ''come prima'' [коме прима] — як и пред тим * ''come sopra'' [коме сопра] — у початним, першобутним темпу * ''comodo'' [комодо] — „комотно, лагодно”, у штреднїм темпу, * ''con'' [кон] — при, вєдно, (25) * ''con abbandono'' [кон абандоно] — опущено (серб. лежерно) (27) * ''con anima'' [кон анима] — з души, зоз чувством, * ''con amore'' [кон аморе] — з любову, (14) * ''con brio'' [кон брио] — живше, живо, * ''con collera'' [кон колера] — нагнївацо, з гнївом, * ''con dolore'' [кон долоре] — жалосно, зоз жалосцу. * ''con fuoco'' [кон фуоко] — енерґично (серб. са жаром) * ''con moto'' [кон мото] — зоз рухом, рушаньом. * ''con grazia'' [кон грация] — ґрациозно. * ''con slancio'' [кон еланчо] — зоз дзеку, зоз еланом. * ''con sordino'' [кон сордино] — зоз приглушовачом, зоз сордину. * ''con spirito'' [кон спирито] — одушевено. * ''coperti'' [копєрти] — индикация приглушованя удерних инстр. зоз платном [28]. * ''crescendo'' [крещендо] (''cresc.'') — поступно поглашньовац. '''D''' * ''da capo'' [да кaпо] — oд початку. * ''da capo al Fine'' или ''D. C. al Fine'' [да капо ал фине] — од початку по слово ''Fine'' (конєц). * ''deciso'' [дечизо] — одлучно, шмело. * ''decrescendo'' [декрэщендо] (''decresc.'') або ''diminuendo'' [диминуендо] (''dim.'') — поступно сцихшовац гласносц. (31) * ''delicatamente [''деликатаменте''] —'' деликатно, нїжно, осторожно. * ''dell’arco [''дел арко''] —'' грац зоз смиком (процивно як ''pizzicato''). * ''devoto, divoto [''дево́то або диво́то''] —'' благочествено, побожно, (серб. предано), [32][33] * ''dissonanza [''диссонaнца''] —'' [[дисонанца]], нємелодично [3] * ''divisi [''диви́зи''] (div.) —'' подзелїц, подзелєни, смикови [[ансамбл]] ма подзелїц виводзенє єдну часц дїла на ґрупи по инструментох [35]. Процивно од унисона. * ''dolce [долче] —'' нїжно, мило ''[34].'' * ''dolcissimo'' [долчиссимо''] —'' винїмкови нїжно ''[34].'' * dolente [долeнтє] — жалосно, у жалю, з больом [34]. * doloroso [дольоро́зо] — смутно, жалосно * ''D. S. al coda (dal segno'' [36] ''al coda'') [дал сеньо ал кода] — од места означеного зоз знаком S, спрам коди. * ''D. S. al fine'' (''dal segno'' [36] ''al fine'') [дал сеньо ал фине] — од места места, означенного зоз знаком S, до конца. '''<big>E</big>''' * ''elegante [''елегантэ''] —'' елеґантно, крашнє. * ''energico [''енерджико''] —'' одлучно, силно, енерґично. * ''enfatico [''eмфaтико''] —'' зоз наглашеньом * ''eroico [''ероико''] —'' геройски, борбено ''[37].'' * ''espirando [''еспирандо''] —'' бляднєє, нєстава ''[37].'' * ''espressivo [''еспресиво''] — ''виражайно, живописно, експресивно, * ''estinto [''эстинто''] —'' вше слабше, блядо приглушенше ''[38].'' '''<big>F</big>''' * ''facile'' [фaчиле] — лєгко, нє чежко; єдноставно [38] * ''feroce'' [фероче] —дзиво, френетично, нєобуздано, (серб.свирепо) [39]. * ''festivo'' [фестиво] — шветочно. * ''fieramente'' [ферамєнте] — бурйово, пишно, живахно, ароґантно, шмело [40]. * ''fine'' [фине] — конєц. * ''flebile'' [флебиле] — жалосно, плачлїво, смутно. * ''focoso'' [фокозо] — живше, рухомше, страствено [40].. * ''forte'' [форте] (''f'') — гласно, моцно [42]. Понавяня (ff, fff) означую ище векшу гласносц звука [42]. * ''fortissimo'' [фортисимо] (''ff'') — барз гласно, барз моцно, силно [42].. * ''forzando'' [форцаандо] (''fz'') — опатриц ''sforzando''. * ''fresco'' [фреско] — жимно, швижо. * ''funebre'' [фунебре] — смутно, жалосно, * ''furioso'' [фурйозо] — бурно, дзиво, роздражлїво, страствено, [43. '''<big>G</big>''' * ''gaudioso'' [гаудйозо] — радосно. * ''gentile'' [джентииле] — мeгко, нїжно. * ''giocoso'' [дьокозо] — весело, як танєц, духовито. * ''gioioso'' [джойозо] — радосно, весело. * ''giusto'' [джу́сто] — строго, точно. * ''glissando'' [глиссаандо] (скрацено ''gliss.'') — глисандо. * ''grandiose'' [грандиозо] — велїчанствено, велелетно, возвишено, пишно[44]. * ''grave'' [граве] — важно, очежано. * ''grazioso'' [грациозо] — ґрациозно, елеґантно, прицагуюцо. * ''gruppetto'' [групето] — мелодийски украс (орнамент), составени з даскелїх тонох * ''guerriero'' [гуэреро] — вояцки '''<big>I</big>''' * ''imperioso'' [имперйозо] — императивно, упорно, заповедаюцо [49]. * ''impetuoso'' [импетуозо] — импулсивно, страствено, швидко, напнуто [49]. * ''imponente'' [импонентє] — одлучно, виражайно. * ''impotente'' [импотэ́нтэ] — слабо, витрошено, . * ''improvisando'' [импровизандо] — импровизуюцо. * ''in altissimo'' [ин алтисимо] — за [[Октава|октаву]] висше. * ''incalzando'' [инкальцандо] — подшвидшованє и змоцньованє звука.. * ''incrociando'' [инкрочандо] — упутство за виводзенє пасажа прейґ руки (прекриженей) на гарфи або клавиру [49]. * indeciso [индечизо] — нєсиґурно, бояжлїво [49]. * in disparte [ин диспертє] — одвоєно, нєзависно од других (кед виводза вєдно). * in distanza [ин дистанца] — на розстояню. * infurianto [инфурянто] — гнївацо. '''<big>U</big>''' * ''una corda'' [уна корда] (дословно — „єдна струна”) — Ознака за хаснованє лївей педали на клавиру. * ''un poco'' [ун поко] — лєм дакус, дакус. * ''unisono'' [уни́соно] або ''unis'' — исти гласи. Процивно — ''divisi'' ''(''цо значи делїц по гласох). '''<big>V</big>''' '''<big>W</big>''' * ''wolno'' [вольно] — польске слово, означує шлєбодно або помали. Стрета ше у писнї ''Слон'' зоз музичного дїла ''Карнавал животньох'' [[Композитор|композитора]] Сен-Санса. Знак хтори ше ридко хаснує. '''<big>Z</big>''' * ''zart'' (нєм. [царт]) — нїжни, слаби, ценки, крегки (звук) <big>'''Q'''</big> * ''quasi'' [квази] — як, такповесц, приблїжно. (76) * ''quieto'' [квието] — спокойно, мирно. == Литература == == Референци == [[Катеґория:Музика]] [[Катеґория:Музични термини]] <references /> [[Катеґория:Музична нотация]] 7bbrn4cu5c4pb6rwlzvpo8ejzd434x7 0 3794 22483 22405 2026-10-22T16:13:37Z Sveletanka 20 ушорйованє 22483 wikitext text/x-wiki {{Инфорамик | headerstyle = background: lightblue | header1 = <big>Република Сиверна Македония</big> | label2 = | data2 = [[File:Flag of North Macedonia.svg| 200px|thumb|<div style="text-align: center;">Застава]][[ File:Coat of arms of North Macedonia.svg|250px|center|thumb|<div style="text-align: center;">Герб]] | header3 = Административни податки | label4 = Гимна | data4 = ''Нєшка над Македонию'' (мак. ''Денес над Македонија)'' | label5 | data5 = [[File:Europe-Republic of North Macedonia.svg|thumb|centr|280px|Положенє С. Македониї у Европи]] | label6 = Главни варош | data6 = Скоплє 42° 0′ С 21° 26′ В | label7 = Урядови язик | data7 = (a)(Македонски, (б)Албански | header8 = Владавина | label9 = Форма держави | data9 = унитарна парламентарна република | label10 = Предсидатель | data10= Ґордана Силяновска Давкова | label11 = Предсидатель Влади| data11 = Християн Мицкоски | label12 = Предсидатель Собора | data12 = Африм Ґаши | label13 = Законодавна власц | data13 = Собор (Собранє) | header14 = Други податки | lаbel15 = Часова зона | data15 =UTC +1 (CET) UTC +2 (CEST) | lаbel16 = Поволанково число | data16 =+389 }} '''Сиверна Македония''' (мак. Северна Македонија, алб. ''Maqedonia e Veriut'', урядово Република Сиверна Македония держава у юговосточней Европи. <ref>Мишић, Милан, ур. (2005). ''Енциклопедија Британика. Л-М''. Београд: Политика : Народна књига. стр. 91. ISBN 86-331-2116-6.</ref> Гранїчи ше зоз Греческу на югу, [[Албания|Албанию]] на заходзе, Болгарску на востоку и [[Сербия|Сербию]] на сиверу. Забера приблїжно трецину териториї ґеоґрафского реґиону Македониї. Главни и найвекши варош Скоплє, урядови язик македонски и албански, а урядова валута македонски денар. История реґиону Македониї почина зоз розвойом Пеониї, античней обласци медзи античну Македонию, Тракию и Дараданию. Познєйше, у VI вику пред н.е. вошла до составу Ахемедиского царства, а потим, у IV вику пред н.е. постала часц античней Македониї. Римска република освоєла реґион у II вику пред н.е. и так формована римска векша провинция Македония. Подруче остало у составе Византиї, а у VI вику ту ше населюю Славянє. После даскелїх викох (oд XIV по почток XX) зраженя медзи Бoлгарским, Византийним и Сербским царством, подпадли под Османске царство, а после балканских войнох 1912. и 1913. року територия сучасней Сиверней Македониї була у составе Кральовини Сербиї. Под час Першей шветовей войни територию окупировала Кральовина Болгарска, а по законченю войни вошла до составу Кральовини Сербох, Горватох и Словенцох. Под час Другей шветовей войни ознова ю окупировала Кральовина Болгарска, а 1945. року є констатована як република комунистичней Югославиї по 1991. рок и таке ушоренє тирва по розпадованє Югославиї. Держава постала членїца Зєдинєних нацийох (ЗН) 1993. року, алє пре спор зоз Греческу коло назви держави „Македония” прията є под дочасовим меном „Бувша Югославянска Република Македония”. Спор 2018. року ришени зоз Преспанским спорозуменьом по хторим ше держава вола Република Сиверна Македония. Спорозуменє ступело на моц на початку 2019. року. Сиверна Македония членїца Нато пакту, Совиту Европи, Шветовей банки, ОЕБС-у, ЦЕФТА (Централноевропске спорозуменє о шлєбодней тарґовини), ОЦЕС (Орґанизация за чарноморске економске сотруднїцтво) и СТО (Шветова тарґовецка орґанизация). Од 2005. року є кандидат за уход до Европскей униї.<ref>[https://web.archive.org/web/20170207000946/https://ec.europa.eu/neighbourhood-enlargement/countries/detailed-country-information/fyrom_en „The European Union and the former Yugoslav Republic of Macedonia”]. ''The European Union''. Архивирано из оригинала 07. 02. 2017. г. Приступљено 12.10.2026.</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/1067125.stm >„Country Profile Macedonia”]. ''BBC News''. Архивирано из оригинала 03. 12. 2016. г. Приступљено 12.10.2026.</ref> Сиверна Македония держава у розвою, дава гражданом социялну сиґурносц, универзалну систему здравственей защити и безплатне основне и штреднє образованє. == Ґеоґрафия == Сиверна Македония держава на Балканским полуострове, забера [[поверхносц]] од 25 713 км2. Вкупна длужина гранїци виноши 766 км (зоз Сербию 221 км, а од того зоз Косовом 159 км, потим зоз Албанию 151 км, зоз Греческу 246 км и зоз Болгарску 148 км). Держава ше находзи у горнїми штреднїм Повардарю, медзи Шарско-пиндскима и Родопскима горами. == Релєф == У Сиверней Македониї ше видвоюю три релєфни цалосци: Заходна Сиверна Македония, централна часц або Повардарє и Восточна Сиверна Македония. Заходну часц творя Шарско-Пиндски гори (Баба, Шар планина, Кораб, Якупица, Нидже).<ref>Britannica, Encyclopædia.[https://www.britannica.com/place/Sar-Mountains „Britannica's article about Sar Mountains”]. Britannica.com. Архивирано из [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/523838/Sar-Mountains оригинала] 26. 04. 2015. г. Приступљено12.10.2026.</ref><ref>[https://euratlas.com/Atlasphys/Sarplanina2.htm „Sar Mountains on the Euratlas map of the Europe's most significant mountain ranges”]. Euratlas.com. Архивирано из [http://www.euratlas.net/geography/europe/mountains/sar_mountains.html оригинала] 17. 11. 2017. г. Приступљено 12.10.2026.</ref> Медзи горами находза ше глїбоки долїни Чарного Дриму и вецей горски котлїни (Пилошска котлїна, Дебарска, Охридска, Преспанска котлїна и Битолско-прилепска котлїна). Централна часц або Повардарє текстонски нєстаємни простор виполнєти зоз [[Озеро|озерами]] и риками. Ту ше находза и даскельо котлїни, медзисобно повязани зоз клисурами (горскима преходами): Скопска котлїна, Велешска котлїна, Тиквеш, Дєвдєлийска котлїна. Восточна Сиверна Македония нїзша од заходней часци держави. Облапя восточни притоки рики Вардар и опасана є зоз високогорским поясом. На востоку то Осоґовски гори, Влахина, Плачковица, Оґражден, а на заходзе то Кожув, Козяк, Дрен и Якупица. == Клима == У Сиверней Македониї панує субмедитеранска клима (горуци и сухи лєта и жимни влажни жими).<ref>Лазаревски, Ангел (1971). ''Климата во Македонија – врнежите во СР Македонија''. Скопље: Географски разгледи, страна 8.</ref><ref>Лазаревски, Ангел (1971). ''Климата во Македонија – врнежите во СР Македонија''. Скопље: Географски разгледи, страна 9.</ref> Штреднї рочни [[Температура|температури]] опадую од сиверу ґу югу держави. Приємна клима, углавним под дїйством цеплей медитеранскей струї хтора доходзи през долїни рикох зоз високим квалитетом води, плодна жем и вельке число [[Слунко|слунковитих]] [[Дзень|дньох]] (Охрид ма 2 300 слунковити [[Годзина|годзини]] рочнє) оможлївюю барз добру жатву и барз добри традиционални продукти. Найвисша зазначена температура була 45,7° Ц 2007. року, а найнїзша -39,5° Ц 1954. року. Од веґетациї, у нїзших часцох преовладую дуб медунєц, обични граб и цер, а у висших предїлох рошнє бук и буково-ядловцово лєси. == Води == Найважнєйши рики то: Вардар, Треска, Чарна рика, Пчиня, Бреґалница, Струмица и Чарни Дрим. Сиверна Македония ма три озера од велького значеня: Охридске, Преспанске и Дойранске. Окремне значенє ма туристично нащивене [[Охридске озеро]], єдно з найстарших на [[Планета|планети]] Жеми. У держави єст три [[Национални парк|национални парки]]: {| class="wikitable"style="width: 100%" |'''Мено''' |'''Основани''' |'''Поверхносц (гa)''' |'''Слика''' |- |Национални парк Пелистер |1948<ref>{{cite web|url=http://park-pelister.com/en/|title = Национални парк Пелистер|work = park-pelister.com|date=12. 3. 2017|accessdate=12. 3. 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20170123012302/http://park-pelister.com/en/#|archive-date=23. 1. 2017|url-status=dead|df =}}</ref> |17.150 |[[Файл:Pelister national park landscape 01.JPG|безоквира|154x200п|center]] |- | Национални парк Галичица |1958<ref>{{cite web|url=http://www.galicica.org.mk/|title=Национални парк Галичица|work=galicica.org.mk|date=12. 3. 2017|accessdate=12. 3. 2017|archive-date=18. 12. 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141218155812/http://galicica.org.mk/|url-status=live}}</ref> |22.750 |[[Файл:Park Galicica 2013.jpg|безоквира|154x154п|center]] |- | Национални парк Маврово |1949<ref>{{cite web|url=http://www.npmavrovo.org.mk/|title=Национални парк Маврово|work=npmavrovo.org.mk|date=12. 3. 2017|accessdate=12. 3. 2017|archive-date=07. 09. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200907212128/http://www.npmavrovo.org.mk/|url-status=}}</ref> |73.088 |[[Файл:Mavrovo-Lake-Autumn.jpg |безоквира|154x154п|center]] |} == Флора и фауна == Рошлїнски швет у Сиверней Македониї представяю коло 3700 файти зоз 920 родох з 210 рошлїнских фамилийох. Найвецей єст квитково рошлїни - коло 3 200 файти, потим маховини - коло 350 и папрати коло 42 файти. Национални парк Пелистер при Битолю познати по присустве сиверномакедонскей сосни и других 88 файтох рошлїнох, цо представя скоро 30 проценти сиверномакедонскей дендрофлори (древенастих рошлїнох). Лєси македонскей сосни мож подзелїц на два заєднїци: лєси сосни зоз папратами и лєси сосни зоз чемпресами. Сиверномакедонска сосна то окремна файта игекластого древа и реликтна файта зоз далєкого ґеолоґийного периоду – терцияру (период пред коло 656 милиони роками по 2,6 милиони роки), а сосна молика ''Pinus peuce'' зоз пейцома игелками першираз пренайдзена и описана 1893. року у тим национални парку. У сиверномакедонских лєсох рошнє и сиверномакедонски дуб, жалосна верба, била [[верба]], [[Тополя (древо)|тополя]], брест и други файти древа. На богатих пасовискох и пажицох Шар планини, Маврова и Бистри рошнє ище єдна рошлїна характеристична за Сиверну Македонию — мак. Квалитет густого соку з маку ше мера зоз мерну єдинку морфину. Док китайски опиюм ма осем таки єдинки и дума ше же є висококвалитетни, индийски опиюм ма седем а турски лєм шейсц таки єдинки, у сиверномакедонским опиюме єст полни 14 єдинки морфину и єден є зоз найквалитетнєйших опиюмох на швеце.<ref>[https://web.archive.org/web/20110503235235/http://www.macedonia.co.uk/client/index1.aspx?page=246 „Macedonian Flora”]. Macedonia.co.uk. Архивирано из оригинала 03. 05. 2011. г. Приступљено 12.10.2026.</ref> Животиньски швет Сиверней Македониї богати: ту жиє вовк, медведз, [[лїшка]], єлень, [[вивирка]], дзива швиня, дзивокоза и подаєден рис. Три вельки озера у держви представяю оддвоєни животиньски зони, цо указує на длуготирвацу териториялну и часову изолацию. Животиньски швет у Охридским озеру остаток предходней ери, а познати є по рижних файтох рибох, медзи хторима и охридска [[Пеструшка|пеструшка,]] краварка и пижор, обидва файти зоз фамилиї потьки. Тиж так, озеро познате по одредзених файтох шлїмакох хторим походзенє утвердзене на 30 милиони роки. Подобни файти мож найсц ище лєм у Байкалским озеру. Охридске озеро у зоолоґийних наукових роботох познате по єґулї и по єй чудесним циклусу розмножованя. Єґуля до Охридского озера приходзи зоз далєкого Сарґашского моря (сиверна часц Атлантского океану), у озеру ше затримує коло 10 роки, а потим, кед полно дозреє, зоз нєрозяшнєним инстинктом плїва назад на место свойого народзеня. Там знєше ваїчка и загинє, а єй потомки повторюю таки исти циклус путованя и розмножованя. {{Инфорамик | headerstyle = background: lightgrey; | header1 =<big>Жительство С. Македониї спрам етнїчней припадносци</big> | label2 = Македонци | data2 = 64,18% | label3 = Албанци| data3 = 25,17% | label4 = Турки| data4 = 3,85% | label5 = Роми| data5 = 2,66% | label6 = Влахи| data6 =0,48% | label7 = Други | data7 =1,88% | label8 = Вєдно | data8 = 2 022 547 }} == Жительство == Спрам попису зоз 2022. року число жительох Сиверней Македониї ше зменшало пре висельованє, а етнїчна структура того року була шлїдуюцаː == Вира и язик == У Сиверней Македониї єст найвецей жительох православней вири (64,7%), потим муслиманох (33,3%), а найменєй єст християнох (католїкох, протестантох и єврейох, 0,37%). На основи тих податкох Сиверна Македония друга держава по меншини муслиманох у цалей Европи (после векшинских муслиманских державох). Єдино Босна и Герцеґовина ма векши постоток муслиманох, а нє векшина су. Вельки вароши то: Скоплє, Битоль, Прилеп, Куманово, Тетово. У реґионє Вельке Скоплє жиє коло 30 жительства держави, а то заш лєм мала густосц селєносци у одношеню на сушедни держави, цо податок о велькей сконцентрованосци сиверномакедонского жительства у вельких варошох. Урядови язики македонски и албански. У општинох дзе 20 проценти жительстав хаснує даєден други язик як мацерински, и тоти язики урядови, а то: сербски, турски, ромски, бошняцки або цинцарски. == Гимна, герб и застава держави == Гимна Сиверней Македониї и у чаше СФРЮ и нєшка то Нєшка над Македонию. Герб держави прилапени у Народней скупштини НР Македониї 27.07.1946. року, а на нїм венчик класкох [[Жито|жита]], [[Доган|догану]] и маку, завязани зоз народним орнаментом. У централней часци гербу находза ше гори, рики, озера и [[слунко]] цо представя богатство держави, борбу и шлєбоду. Застава Сиверней Македониї прилапена 05.10.1995. року. На нєй златно-жовте слунко на подлоги червеней [[Фарба|фарби]]. Слунко ма осем краки хтори ше ширя од слункового диску ґу рубцом [[Застава|застави.]] == Референци == [[Катеґория:Сиверна Македония]] [[Катеґория:Держави у Европи]] 7igecqdqnsxvprl086tt8s32xcn8oji 0 3841 22485 2026-10-23T07:49:08Z Olirk55 19 Нови бок: „Пикардийна терца (pɪkаrdi; франц. tierce picarde) то гармонска фиґура хаснована у европскей класичней музики. Сама фиґура ше одноши на закончованє даякей музичней фрази зоз дурским акордом над тонику (I ступень у скали), без огляду же є написана у молским тоналитету.(1 а…“ 22485 wikitext text/x-wiki Пикардийна терца (pɪkаrdi; франц. tierce picarde) то гармонска фиґура хаснована у европскей класичней музики. Сама фиґура ше одноши на закончованє даякей музичней фрази зоз дурским акордом над тонику (I ступень у скали), без огляду же є написана у молским тоналитету.(1 анґл.) Пикардийна терца настава зоз повисшованьом горнєй медиянти за єден полутон (треци тон у молскей скали). ПРИКЛАДИ - илустрациї Напр., место каденци хтора ше закончує на а-мол акорду (з нотами а – с - е), законченє будзе з пикардийну терцу и з акордом А-дура (ноти а - cis - е). Мала терца а-с, а-молского акорда постала велька терца (а-cis) у пикардийней терци.[2 анґл.] Историят У трактатох о общей (конєчней) каденци заходноевропских музичних дїлох 16–18. вику, термин до музичного словнїка уведол Жан-Жак Русо (1768). Мено „Пикардия“ ище вше нє достало задоволююце толкованє [1укр]. Роберт Хол (1975) суґерує же термин походзи зоз старофранцускей прикмети „picart“, цо би значeло „оштри“, „заоштрени“, и спрам того одноши ше на пременку („оштрейшей“) терци у каденци. На концу конца, походзенє назви „tierce picarde“ вироятнє нїґда нє будзе познате, алє докази указую на идиомски шали и присловки, як и на дословне значенє слова picarde як високи або високого тона. [ориґиналне виглєдованє?] Хаснованє У штредньовиковней музики, як и у Ґйом де Машовей муизки, анї за вельку анї за малу терцу ше нє думало же то стабилни интервали, и каденци звичайно були на отворених квинтох. Як гармонийске зявенє, пикардийна терца настала у захадней музики у чаше ренесанси. По початок 17. вика, єй хаснованє у пракси ше устаємнєло у музики хтора була и сакрална и секуларна: Можлїва причина наставаня идеї пикардийней терци и у способу штимованя музичних инструментох у прешлосци. Теди велька терца штимована же би звучала як мала, а тот поступок походзи зоз французкей провинциї Пикардия. Молска каденца зоз пикардийну терцу на концу виволує при слухачови нєзвичайне чувство ,,поцерпаня и радованя.'' Филозоф Питер Киви написал: ,,Аж и у инструменталней музики, пикардийна терца затримує свой виражайни ефект: а то „радосна терца“. ... Од початку 17. вику, нє достаточно ю описац як розришенє найконсонантнєйшого трозвука; то такп. розришенє и до радоснєйшого трозвука... Пикардна терца щешлїви конєц абсолутней музики. Вокраци, претпоставям же зоз, здобуваньом тей виражайней прикмети радосци або задовольства, пикардийна терца звекшала свою моц як совершени, найстабилнєйши акорд у каденци, з оглядом же є и емоцийно найконсонантнєйши акорд.(3 анґ.) Звучни приклад каденци зоз пикардийску терцуⓘ После пренаходзеня ровномирного штимованя, традиция хаснованя пикардийней терци престала и щезла, а ознова ше зявела у чаше Романтизма а находзиме ю и у музики 20. вику, тиж и у популарней поп и рок музики. Приклади пикардийней терци у дїлох познатих композиторох: Волфґанґ Амадеус Моцарт ю похасновал у 40. симфониї у ґе-молу и дзепоєдних ище других дїлох. Бетовен. Смикови квартет у ха-молу, оп. 18, бр. 4, финале став IV; Шопен. Ноктурно за клавир у ха-молу, оп. остатнї; Карл Орф. Кармина Бурана, финале став IV; Шостакович. Симфония ч. 5, финале став III. Тота технїка применки пикардийней терци ше тиж широко хаснує у „концептуалней“ популарней музики (напр., у писньох популарней рок ґрупи Битлси „Смак меду“ и „Дзень у живоце“). pqcyhbiakrt24ni3xbzaekwnvtr0vm2 22486 22485 2026-10-23T08:11:40Z Olirk55 19 Ушорйованє, викивязи, медзинаслови 22486 wikitext text/x-wiki '''Пикардийна терца''' або пикардна терца (''pɪkаrdi''; франц. ''tierce picarde'') то гармонска фиґура хаснована у европскей класичней [[Музика|музики]]. Сама фиґура ше одноши на закончованє даєдней музичней фрази зоз дурским акордом над тонику (I ступень у [[Скала|скали]]), без огляду же є написана у молским [[Тоналитет|тоналитету.]] (1 анґ.) Пикардийна терца настава зоз повисшованьом горнєй медиянти за єден полутон (треци тон у молскей скали). '''ПРИКЛАДИ''' - илустрациї Напр., место [[Каденца (музика)|каденци]] хтора ше закончує на а-мол акорду (з нотами а – с - е), законченє будзе з пикардийну терцу и з акордом А-дура (ноти а - cis - е). Мала терца а-с, а-молского акорда постала велька терца (а-cis) у пикардийней терци. [2 анґл.] == Историят == У трактатох о общей (конєчней) каденци заходноевропских музичних дїлох 16–18. вику, термин до музичного словнїка уведол Жан-Жак Русо (1768). Мено „Пикардия“ ище вше нє достало задоволююце толкованє [1укр]. Роберт Хол (1975) суґерує же термин походзи зоз старофранцускей прикмети „picart“, цо би значeло „оштри“, „заоштрени“, и спрам того одноши ше на пременку („оштрейшей“) терци у каденци. На концу конца, походзенє назви ''tierce picarde'' вироятнє нїґда нє будзе познате, алє докази указую на идиомски шали и присловки, як и на дословне значенє слова ''picarde'' як високи або високого тона. [ориґиналне виглєдованє?] == Хаснованє у музики == У штредньовиковней музики, як и у Ґйом де Машовей музики, анї за вельку анї за малу терцу ше нє думало же то стабилни [[Интервал (музика)|интервали]], и каденци звичайно були на отворених [[Квинта|квинтох]]. Як гармонийске зявенє, пикардийна терца настала у захадней музики у чаше ренесанси. По початок 17. вика єй хаснованє у пракси ше устаємнєло у музики хтора була и сакрална и секуларна: Можлїва причина наставаня идеї пикардийней терци и у способу [[Штимованє инструментох|штимованя]] музичних инструментох у прешлосци. Теди велька терца штимована же би звучала як мала, а тот поступок походзи зоз французкей провинциї Пикардия. Молска каденца зоз пикардийну терцу на концу виволує при слухачови нєзвичайне чувство „поцерпаня и радованя.“ Филозоф Питер Киви написал: ''Аж и у инструменталней музики, пикардийна терца затримує свой виражайни ефект: а то „радосна терца.“ ...''Од початку 17. вику, нє достаточно ю описац як розришенє найконсонантнєйшого трозвука; то такп. розришенє и до радоснєйшого трозвука... Пикардна терца щешлїви конєц абсолутней музики. ...„Вокраци, претпоставям ше же зоз, здобуваньом тей виражайней прикмети радосци або задовольства, пикардийна терца звекшала свою моц як совершени, найстабилнєйши акорд у каденци, з оглядом же є и емоцийно найконсонантнєйши акорд.”(3 анґ.) '''ТУ БУДЗЕ''' Звучни приклад каденци зоз пикардийску терцу ⓘ После пренаходзеня ровномирного штимованя, традиция хаснованя пикардийней терци престала и щезла, а ознова ше зявела у чаше романтизма а находзиме ю и у музики 20. вику, тиж и у популарней поп и рок музики. Пикардийна терца ше подєднак хаснує и у инструемнталней и у [[Вокална музика|вокалней музики]]. '''Приклади пикардийней терци у дїлох познатих композиторох''': [[Волфґанґ Амадеус Моцарт]] ю похасновал у ''40. симфониї у ґе-молу'' и дзепоєдних ище других дїлох. Лудвиґ ван Бетовен. ''Смикови квартет у ха-молу'', оп. 18, бр. 4, финале став IV; Фредерик Шопен. ''Ноктурно за клавир у ха-молу,'' оп. остатнї; Карл Орф. ''Кармина Бурана'', финале став IV; Дмитрий Шостакович. ''Симфония ч. 5'', финале став III. Тота технїка хаснованя пикардийней терци ше тиж широко хаснує у „концептуалней“ популарней музики (напр., у писньох популарней рок ґрупи Битлси „''Смак мед''у“ и „''Дзень у'' живоце“). == Литература == == Референци == 1d3zgnhl2gaekav0yucww7w5t20s5ot