Википедия
rskwiki
https://rsk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8_%D0%B1%D0%BE%D0%BA
MediaWiki 1.47.0-wmf.24
first-letter
Медий
Окреме
Розгварка
Хаснователь
Розгварка зоз хасновательом
Википедия
Розгварка о Википедиї
Файл
Розгварка о файлу
МедияВики
Розгварка о МедияВикию
Шаблон
Розгварка о шаблону
Помоц
Розгварка о помоци
Катеґория
Розгварка о катеґориї
TimedText
TimedText talk
Модул
Разговор о модулу
Event
Event talk
Цирок
0
3839
22489
22472
2026-10-25T23:30:01Z
Olirk55
19
22489
wikitext
text/x-wiki
{{Рошлїни|Назва=Цирок|Латинска назва='''Sorghum sp.'''|Слика=Sorghum.jpg|Опис_слики=''orghum bicolor''|Царство=Plantae|Кладус1=Tracheophytes|Кладус=Angiospermae|Кладус2=Monocotyledones|Кладус3=Commelinids|Ряд=Poales|Фамилия=Poaceae|Подфамилия=Panicoideae|Род=''Sorghum'' Moench 1794, Adanson 1763|Файта=''Sorghum bicolor'' Moenc|Синоними=<ref>[https://apps.kew.org/wcsp/synonomy.do?name_id=443224 „World Checklist of Selected Plant Families: Royal Botanic Gardens, Kew”. url =] Приступљено 4. 9. 2016.</ref> {{!}}* ''Blumenbachia'' Koeler 1802) <br />* ''Sarga'' Ewart <br />* ''Vacoparis'' Spangler <br />* ''Andropogon'' subg. ''Sorghum'' Hackel.}}
'''Цирок''' (''Sorghum sp.'') то назва за род монокотиледонских рошлїнох з фамилиї травох (Poaceae), хтори облапя коло 25 файти. Даєдни з тих файтох хова ше як [[житарки]] за костиранє людзох, а дзепоєдни на пажицох пре напасанє статку. Седемнац од двацец пейцох файтох по походзеню з Австралиї,<ref>Dillon Sally L.; Lawrence Peter K.; Henry Robert J.; et al. „Sorghum laxiflorum and S. macrospermum, the Australian native species most closely related to the cultivated S. bicolor based on ITS1 and ndhF sequence analysis of 25 Sorghum species” | url = http://epubs.scu.edu.au/cpcg_pubs/244/ accessdate = 28. фебруар 2016 | archive-date = 7. октобар 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181007223318/https://epubs.scu.edu.au/cpcg_pubs/244/ </ref> а други файти закриваю Африку, Азию, Мезоамерику и даєдни острова у Индийским и Цихим океану.<ref>[http://www.biodiversitylibrary.org/page/417087#page/213/mode/1up "Moench, Conrad. 1794. Methodus Plantas Horti Botanici et Agri Marburgensis : a staminum situ describendi pp. 207"] in Latin</ref><ref>[http://www.tropicos.org/Name/40002210 "Tropicos, Sorghum Moench"]</ref><ref>[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=130722 "Flora of China Vol. 22 Page 600 高粱属 gao liang shu Sorghum Moench, Methodus. 207. 1794"]</ref><ref>[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=5&taxon_id=130722 "„Sorghum in Flora of Pakistan @ efloras.org”"]. Приступљено 4. 9. 2016.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20150201021459/http:/luirig.altervista.org/flora/taxa/floraspecie.php?genere=Sorghum "„Altervista Flora Italiana, genere Sorghum”"]. Архивирано из [http://luirig.altervista.org/flora/taxa/floraspecie.php?genere=sorghum "оригинала"] 1. 2. 2015. г. Приступљено 21. 10. 2017.</ref><ref>Australia, Atlas of Living. [https://web.archive.org/web/20160305085726/http:/bie.ala.org.au/species/urn:lsid:biodiversity.org.au:apni.taxon:420835 "„Sorghum – Atlas of Living Australia”"]. Архивирано из [http://bie.ala.org.au/species/urn:lsid:biodiversity.org.au:apni.taxon:420835 "оригинала"] 05. 03. 2016. г. Приступљено 4. 9. 2016.</ref>
Єдну файту ше хова як житарку, а други ше хаснує як покармни рошлїни, хтори рошню у предїлох з цеплу климу, або натурализовано, на пасовискох.<ref>[http://bonap.net/NAPA/TaxonMaps/Genus/County/Sorghum "„Sorghum”"]. County-level distribution maps from the North American Plant Atlas (NAPA). Biota of North America Program (BONAP). 2013. Приступљено 4. 9. 2016.</ref> Цирок припада подфамилиї Panicoideae и племену Andropogoneae (племену хторе облапя ''Andropogon gerardi'' и цукров над).
Шветова продукцоя цирку коло 60 милиони тони рочнє. Главни продуковательни жеми ЗАД, Ниґерия и Индия. У Сенеґалу, наприклад, єст вариєтет традиционалного цирку хтори ше нашироко хаснує, алє и локално злєпшани вариєтети хтори адаптовани за тамтейши типи жеми и климу. Зарна цирку ше ґенерално хаснує и у чловековим костираню у полуаридних жемох Африки и Азиї. Конзумує ше го у форми цеста, варени и у форми традиционалних напойох. Виглєдованя указали позитивни прикмети тей житарки за чловеково здравє. Дальши виглєдованя ше запровадзує пре здобуванє детальнєйшого розуменя терапеутского потенцияла цирку.<ref>FallL Ramatoulaye; Cisse Mady; Sarr Fallou; Kane Amadou; Diatta Cyril; Diouf Massamba (2016). „Production and Use Sorghum: A Literature Review”. Journal of Nutritional Health & Food Science.</ref>
== Пестованє и хаснованє ==
Єдна файта, ''Sorghum bicolor'',<ref>Mutegi, Evans; Sagnard, Fabrice; Muraya, Moses; et al. (1. 2. 2010). [http://oar.icrisat.org/2032/1/GRCE57_243-253__2010.pdf "„Ecogeographical distribution of wild, weedy and cultivated Sorghum bicolor (L.) Moench in Kenya: implications for conservation and crop-to-wild gene flow”"] (PDF). Genetic Resources and Crop Evolution. 57 (2): 243—253. Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2010GRCEv..57..243M "2010GRCEv..57..243M"]. doi:[https://doi.org/10.1007%2Fs10722-009-9466-7 "10.1007/s10722-009-9466-7"].</ref> по походзеню з Африки з велїма култивованима файтами,<ref>[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200026333 "„Sorghum bicolor in Flora of China @ efloras.org”"]. Приступљено 4. 9. 2016.</ref> важне шаце по цалим швеце, хтору ше хаснує як [[Пожива|поживу]] (як зарна и як цирков сируп) або меласу з цирку, покармни рошлїни за животинї, а применює ше ю и у продукциї алкоголних напойох и биогорива. Векшина вариєтетох толерантна на сушу и цеплоту, та су окреме важни за сушни реґиони, дзе житарки єдно з основних єдлох за судобне и валалске жительство. Тоти вариєтети формую важну компоненту пасовискох у велїх тропских реґионох. ''S. bicolor'' важне поживово шаце у Африки, Централней Америки и южней Азиї, а пията житаркова култура по важносци у швеце.<ref> Sorghum url=http://www.newworldencyclopedia.org/entry/Sorghum accessdate=4. 11. 2016}}</ref>
Даєдни файти цирку можу мац уровнї водонїк цияниду, хорденину и нитратох, прецо су летални за напасанє животиньох на вчасних ступньох рошлїнского роснуца. Кед су виложени суши и цеплоти, рошлїни тиж можу мац токсични уровнї цияниду и/або нитратох на познєйших ступньох роснуца.<ref>[https://web.archive.org/web/20181009053007/https:/www.daf.qld.gov.au/business-priorities/animal-industries/animal-health-and-diseases/protect-your-animals/poisonings-of-livestock/cyanide-and-nitrate-poisoning "„Cyanide (prussic acid) and nitrate in sorghum crops – managing the risks. Primary industries and fisheries. Queensland Government.”"]. Архивирано из [https://www.daf.qld.gov.au/business-priorities/animal-industries/animal-health-and-diseases/protect-your-animals/poisonings-of-livestock/cyanide-and-nitrate-poisoning "оригинала"] 9. октобар 2018. г. Приступљено 8. октобар 2018.</ref> Єдну файту цирку, Джонсонову траву (''S. halapense''), класификує ше як инвазивну файту у ЗАД з боку Департману за польопривреду.<ref>U.S. Department of Agriculture (12. 3. 2009). [https://web.archive.org/web/20090507062325/http:/www.invasivespeciesinfo.gov/plants/johnsongrass.shtml "„Johnson Grass”"]. Архивирано из [http://www.invasivespeciesinfo.gov/plants/johnsongrass.shtml "оригинала"] 07. 05. 2009. г. Приступљено 21. 10. 2017.</ref>
Цирок ше продукує у подручох хтори барз цепли. Минимална штредня температура од 25 °Ц нєобходна за осиґуранє максималней продукциї зарна. Пре морфолоґийни характеристики, тота култура найтолерантнєйша на сушу медзи моментално култивованима житарками у швеце. Под час суши лїсца ше круца же би ше зменшало траценє води пре перспирацию. Кед ше суша предлужи, тота рошлїна постава дормантна, место же би висхла. Лїсца защицени з восковима кутикулами пре зменшанє випарйованя.
Цирок пията житарка по важносци у швеце после [[Рискаша|рискаши]], [[Жито|жита]], [[Кукурица|кукурици]] и ярцу. Вон главне житарково костиранє за вецей як 750 милиони людзох хтори жию у полусушних тропских реґионох Африки, Азиї и Латинскей Америки.<ref>Working paper on mycotoxins in sorghum. Joint FAO / WHO Food Standards Codex Committee on Contaminants in Foods (CCCF). 2011.</ref> Найвекши продукователь ЗАД (скоро 17% шветовей продукциї), дзе урожаї релативно високи, а потим шлїдза Индия, Ниґерия, Китай, Мексико, Судан и Арґентина.<ref>Rao, P. P.; Birthal, P. S.; Reddy BVS; Rai, K. N.; Ramesh, S. (2006). „Diagnostics of Sorghum and Pearl Millet grains-based nutrition in India”. Icrisat. 47: 93—96.</ref>
У велїх полусушних жемох у Африки и Азиї, зарна цирку забераю важне место у єдлу и покармних рошлїнох. Хасную их людзе (поготов фармере), хтори часто нє маю средства хасновац други поживово жридла. Зарна цирку богати з енерґетичнима и нєенерґетичнима поживнима материями. У тих обласцох, вони наменєни за конзумованє як цеста, варени або у форми традиционалних напойох. Зарна цирку, окрем спомнутого хаснованя, конзумує ше и у форми ґрису з мачанку. У индустрийних жемох, цирок ше хаснує у форми зарна або покармних рошлїнох за статок и за продукцию биоетанолу. Цирок ше вше баржей глєда у велїх жемох у розвою, окреме у заходней Африки (у Ниґериї, Ґани и Буркини Фасо). Тото повязане и зоз звекшаньом популациї, а з часци и з политику тих жемох, хторим циль розвивац индустрийне хаснованє цирку (у пиварньох) як замену за ярчани слад.<ref name=":2">Khady Ba, Emmanuel Tine, Jacqueline Destain, Ndiaga Cisse, Philippe Thonart. (2010). „Comparative study of phenolic compounds, the antioxidant power of various Senegalese sorghum varieties anda amylolytic enzymes of their malt”. Biotechnology, Agronomy and Society and Environment. 14 (1): 131—139..</ref>
Кед нашенє и нашеньова лупка кафовей [[Фарба|фарби]], то индикация очкодованя. У даєдних ґенотипох цирку нашенє дзекеди парциялне, нє видно го або го аж анї нєт, а у даєдних є заш барз пиґментоване.<ref>Evers T and Millar S (2002). „Cereal grain structure and development: some implications for quality”. J Cereal Sci. 36 (3): 261—284. doi:[https://doi.org/10.1006%2Fjcrs.2002.0435 "10.1006/jcrs.2002.0435"].</ref> Фенолни єдинєня (фенолни квашнїни, флавоноїди и танини) широко заступени и всеприсутни секундарни метаболити у рошлїнским царстве медзи житарками, а цирок найбогатши у тим поглядзе зоз до 6%,<ref>Beta T, Rooney LW, Marovatsanga LT, Taylor JRN „Effect of chemical treatments on polyphenols and malt quality in sorghum” doi=10.1006/jcrs.2000.0310}}</ref><ref>Dicko, M. H.; Gruppen, H; Traore, A. S.; van Berkel WJ, Voragen AG (2005). „Evaluation of the effect of germination on phenolic compounds and antioxidant activities in sorghum varieties”. J Agric Food Chem.. 53 (7): 2581—2588. Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2005JAFC...53.2581D "2005JAFC...53.2581D"]. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15796598 "15796598"]. doi:[https://doi.org/10.1021%2Fjf0501847 "10.1021/jf0501847"].</ref><ref>Awika, J. M.; Rooney, L. W. (2004). „Sorghum Phytochemicals and their potential impact on human health”. Phytochemistry.. 65 (9): 1199—1221. Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2004PChem..65.1199A "2004PChem..65.1199A"]. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15184005 "15184005"]. doi:[https://doi.org/10.1016%2Fj.phytochem.2004.04.001 "10.1016/j.phytochem.2004.04.001"].</ref> гоч указане же лєм вариєтети з пиґментованим нашеньом маю танини.<ref>Dykes, L.; Rooney, L. W. (2006). „Sorghum and millet phenols and antioxidants”. J Cereal Sci.. 44 (3): 236—251. doi:[https://doi.org/10.1016%2Fj.jcs.2006.06.007 "10.1016/j.jcs.2006.06.007"].</ref><ref>Rooney LW. Overview: sorghum and millet food research failures and successes. In: Belton PS &Taylor JRN, eds. Conference proceedings of the AFRIPRO Workshop on the proteins of sorghum and millets: enhancing nutritional and functional properties for Africa, 2-4 April, Pretoria, South Africa. 2003.</ref> Вони маю важну улогу у рошлїнских одбранєбних механїзмох од печарочкох и чкодлївцох, як цо то инсекти и птици. Познате же фенолни єдинєня тиж маю позитивни ефекти на чловеково здравє.<ref name=":2" />
Фитинска квашнїна ма вельки капацитет вязаня, та може формовац комплекси з протеїнами и вецейвалентнима катйонами. Векшина комплексу фитат-метал ше нє розпущує при физиолоґийним pH, та су менєй биолоґийно доступне жридло минералох за людзох и животинї.<ref>Sorghum and millets in human nutrition (1995). FAO. Недостаје или је празан параметар |title= (помоћ).</ref> З анализованьом даскелїх вариєтетох цирку (билого и червеного) утвердзене же количество фитинского фосфору цалого нашеня варирує медзи 170 и 380 mg на 100 g, и же то представя вецей як 85% вкупного фосфору у цалим зарну.<ref>Hadbaoui Zineb. Study of the antioxidant activity of lipid, protein and phenolic fractions of local sorghum seeds. master. 2007.</ref>
== Список файтох ==
=== Прилапени файти<ref>[http://www.theplantlist.org/tpl1.1/search?q=sorghum "„The Plant List: Sorghum”"]. Royal Botanic Gardens Kew and Missouri Botanic Garden. Приступљено 28. 2. 2017.</ref> ===
<div style="display: flex; gap: 1em;">
<div style="flex: 1;">
* S. almum
* S. amplum
* S. angustum
* S. arundinaceum
* S. bicolor
* S. brachypodum
* S. bulbosum
</div>
<div style="flex: 1;">
* S. burmahicum
* S. controversum
* S. drummondii
* S. ecarinatum
* S. exstans
* S. grande
* S. halepense
</div>
<div style="flex: 1;">
* S. interjectum
* S. intrans
* S. laxiflorum
* S. leiocladum
* S. macrospermum
* S. matarankense
* S. miliaceum
</div>
<div style="flex: 1;">
* S. nitidum
* S. plumosum
* S. propinquum
* S. purpureosericeum
* S. stipoideum
* S. timorense
* S. trichocladum
</div>
<div style="flex: 1;">
* S. versicolor
* S. virgatum
* S. vulgare
</div>
</div>
== Костиранє ==
{{Нутрицийни вредносци|назва=Цирок, зарно|енерґия=1.377 kJ (329 kcal)|угльово_гидрати=72,1 g|влакна=6,7 g|масци=3,5 g|бильчки=10,6 g|витамин_Б1=(29%) 0,33 mg|витамин_Б2=(8%) 0,1 mg|витамин_Б3=(25%) 3,7 mg|витамин_Б6=(34%) 0,44 mg|калций=(1%) 13 mg|фолат_ug_(Б9)=(5%) 20 μg|железо=(26%) 3,4 mg|магнезий=(46%) 165 mg|фосфор=(41%) 289 mg|калий=(8%) 363 mg|натрий=(0%) 2 mg|цинк=(18%) 1,7 mg|жридло=Подполни звит о уношеню УСДА бази податкох
• Єдинки
• μg = микроґрами • mg = милиґрами
• IU = интернационални єдинки|бильчки_(протеини)=10,6 g|витамин_Б5=(8%) 0,4 mg}}
У 100 ґрамох сирового цирку єст 329 калориї, 72% угльово гидрати, 4% масци и 11% протеїни. У цирку єст велї есенциялни нутриенти у значних количествох (20% або вецей дньовей вредносци, ДВ), уключуюци протеїни, влакна, Б витамини ниацин, тиамин и витамин Б6 и даскельо диєтарни минерали, уключуюци желєзо (26% ДВ) и манґан (76% ДВ). Нутрицийне количество цирку ґенерално подобне сировому овсу (опатриц нутрицийну таблїчку). Медзи другима подобносцами з овсом, у цирку нєт ґлутену, та є хасновити за безґлутенске костиранє.
Цирок єдно з главних зарнастих єдлох хтори ше конзумує у Азиї и Африки. Хаснує ше го у пририхтованю єдлох за одроснутих, алє и за дзеци. У тропских реґионох, єдла за беби ше прави зоз цирковей и кукуричней замешки з додатком цукру.<ref>Obizoba IC (1988). „Nutritive value of melted, dry- or wet-milled sorghum and corn”. Cereal Chem. 53: 222—226..</ref> Протеїнски квалитет зарна цирку подли пре нїзке количество есенциялних аминоквашнїнох як цо лизин, триптофан и треонин.<ref name=":3">Badi S, Pedersen B, Monowar L, Eggum BO (1990). The nutritive value of new and traditional sorghum and millet foods from Sudan. стр. 5—19. Plant Foods Hum Nutr 40:</ref> Поступок правеня сладу злєпшує квалитет протеїнох тей житарки пре звекшанє количества лизину.<ref>Dalby A, Tsai Y (1976). „Lysine and tryptophan increases during germination of cereal grains”. Cereal Chem. 53: 221—226..</ref> Дзеци слабо претровюю цирок,<ref>MacLeon Jr, W. C.; Lopez De Romaña, G.; Placko, R. P.; Graham, G. G. (1981). [https://archive.org/details/sim_journal-of-nutrition_1981-11_111_11/page/n73 "„Protein quality and digestibility of sorghum in preschool children: Balance studies and plasma free amino acids”"]. J Nutr. 111 (11): 1928—1936. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/6795323 "6795323"]. doi:[https://doi.org/10.1093%2Fjn%2F111.11.1928 "10.1093/jn/111.11.1928"].</ref> алє кед ше кост дополнї з єдлом дзе єст вельке количество лизину, цирок може буц задоволююце жридло поживних материйох.<ref name=":3" /> Протеїни цирку поставаю менєй претровлїви кед ше их увари.<ref>Axtell, J. D.; Kirleis, A. W.; Hassen, M. M.; d'Croz Mason, N.; Mertz, E. T.; Munck, L. (1981). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC319124 "„Digestibility of sorghum proteins”"]. Proc Natl Acad Sci USA. 78 (3): 1333—1335. Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/1981PNAS...78.1333A "1981PNAS...78.1333A"]. PMC [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC319124 "319124"] . PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/6785757 "6785757"]. doi:[https://doi.org/10.1073%2Fpnas.78.3.1333 "10.1073/pnas.78.3.1333"] .</ref><ref>Eggum BO, Monowar L, Bach Knudsen KE, Munch L, Axtell JD (1983). Nutritional quality of sorghum and sorghum foods from Sudan. стр. 127—137. J. Cereal Sci 1:</ref> Цирок, як и други житарки, добре жридло витаминох Б, як цо тиамин, рибофлавин, витамин Б6, биотин и ниацин, гоч рафинованє приводзи до траценя шицких витаминох Б.<ref>Heged s, M.; Pedersen, Birthe; Eggum, B. O. (1985). „The influence of milling on the nutritive value of flour from cereal grains. 7. Vitamins and tryptophan”. Qual Plant Plant Foods Hum Nutr. 35 (2): 175—180. doi:[https://doi.org/10.1007%2FBF01092134 "10.1007/BF01092134"].</ref> Минерални состав цирку подобни тому у просу.<ref>Hulse JH, Laing EM, Pearson OE (1980) Sorghum and millet: their chemical composition and nutritive value. New York: Academic Press.</ref> Главни минерали хтори присутни у зарну цирку то калий и фосфор, а калций нїзки.<ref>Khalil, J. K.; Sawaya, W. N.; Safi, W. J.; Al-Mohammad, H. M. (1984). „Chemical composition and nutritional quality of sorghum flour and bread”. Qual Plant Plant Foods Hum Nutr. 34 (2): 141—150. doi:[https://doi.org/10.1007%2FBF01094842 "10.1007/BF01094842"].</ref> У цирку єст полифенолни єдинєня, хтори ше волаю кондензовани танини, а хтори антинутрийски фактори. Кондензовани танини зменшую поживну вредносц зарна цирку, бо ше можу вязац за поживово протеїни, диґестивни ензими, минерали як цо желєзо и витамини Б, як цо тиамин и витамин Б6.<ref>Wang, R. S.; Kies, C. (1991). [https://archive.org/details/sim_plant-foods-for-human-nutrition-nl_1991-10_41_4/page/355 "„Niacin status of humans as affected by eating decorticated and whole-ground sorghum (Sorghum gramineae) grain, ready-to-eat breakfast cereals”"]. Plant Foods Hum Nutr. 41 (4): 355—369. Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/1991PFHN...41..355W "1991PFHN...41..355W"]. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/1839061 "1839061"]. doi:[https://doi.org/10.1007%2FBF02310629 "10.1007/BF02310629"].</ref> Вони присутни у файтох цирку хтори маю пиґментоване нашенє,<ref>Mariani G, Anglani C, Ceotto E, Gaddi S, Sannibale M (1988) Su problemi qualitativi del sorgo da granella: digeribilita` dello sfarinato integrale e tenore in tannini delle cariossidi. L’Informatore Agrario 44: стр. 71–73</ref> а одсутни су при билих и офарбених циркох без пиґментованого нашеня.<ref>Anglani C (1994). „Digestibility and phenolic substances from meals of sorghum without a pigmented testa”. Agr Med. 124: 229—237.</ref>
== Микотоксини цирку ==
У случаю плєшнєнїни, високей вредносци релативней влажносци (RH) у вчасней фази роснуца з єдного боку, и медзи концами квитнуца и другу културу були у велькей мири у корелациї з частосцу сплєшнєтосци. Одношеня медзи максималну релативну влажносцу и знаком плєшнєнїнового очкодованя нє линеарни, алє єст нето звекшанє кед влажносц прекрочи праг од коло 95%.<ref>Alain RATNADASS. discussion paper presented to obtain an HDR. Characterization and management of trophic interactions insect-plant for integrated production tropicales.2007. Cereals.</ref>
Як и велї други житарки, зарна цирку у чаше жатви маю барз варябилну композицию микофлори. Плєшнєнїни циркового зрна добре познати як примарни патолоґийни проблем тей рошлїни. Найважнєйши елементи микофлорох то: Fusarium, Curvularia, Alternaria, Helminthosporium и Phoma. Наприклад, найчастейши роди у Сенеґалу то: ''Curvularia'' и ''Fusarium'', и за тот род идентификовани пейц файти: ''F. solani, F. moniliforme, F. cquiseti, F. fLocciferum и F. sporotrichoïdes''.<ref>D Louvel. Molds of sorghum grains work Synthesis realized CNRAde Bambey. 1981—1984</ref>
== Нутритивни и медицински импликациї ==
У єдней студиї зоз 2015. року указане же цирок ма першенствено скробу хтори ше помалши претровює од векшини других житаркох, а хтори у меншей мири претровлїви, як и же ма менєй протеїни и нєзасицени масци. Векшина файтох цирку богата з фенолнима єдинєнями, окреме 3-деоксиантоцианидинами и танинами. Резултати достати ин витро и при животиньох указали же фенолни єдинєня розпущуюци єдинєня (поликозаноли) хтори у векшей мири присутни у цирку и балансую або стабилизую черевову микробиоту и параметри вязани за затитосц, оксидативни стрес, запалєня, диябетес, дислипидемию, гипертензию и канцер.<ref>Morais Cardoso L, Pine SS, HS Martino, Pine — Ana HM . Sorghum (Sorghum bicolor l.): Nutrients, Bioactive Compounds, and Potential Impact on Human Health. Crit Rev Food Sci Nutr. 2015. Недостаје или је празан параметар |title= (помоћ)</ref>
== Индустрийна продукция цирку ==
=== Цирок на метли ===
На териториї [[Войводина|Войводини]] [[Бачки Петровец]] центер продукциї и дорабяня цирку и метларства кед слово о индустрийней продукциї. Историят метларства у Бачким Петровцу вязани за снованє першей метларскей роботнї такой по законченю Першей шветовей войни. Други центри були у Канїжи, Селенчи, Пожаревцу, Тителю, Шабцу, Бечею и Новим Садзе.
=== Цирок на палєнку ===
Палєнку зоз циркових палїцох (нє з нашеня) ше пекло у даєдних часцох Войводини (поготов у [[Бачка Тополя|Бачкей Тополї]]), окреме у худобних рокох, а нєшка представя раритет. У швеце ше подобну файту напою (як цо китайски Маотаи) прави з дестилацию превартого зарна цирку и жита.
== Виглєдованя ==
Цирок ефективни у конвертованю соларней енерґиї до хемийней енерґиї, и вон тиж так хаснує менши количества води у поровнаню з другима житарковима шацами.<ref>[http://hudsonalpha.org/hudsonalpha-and-collaborators-expand-major-research-program-to-benefit-farmers-in-the-developing-world "„HudsonAlpha and collaborators expand sorghum research program – HudsonAlpha Institute for Biotechnology”"] (на језику: енглески). HudsonAlpha Institute for Biotechnology. 25. 1. 2017. Приступљено 2. 3. 2017.</ref><ref>Dweikat, Ismail (2017). [https://web.archive.org/web/20170303045004/http:/agronomy.unl.edu/sweetsorghum "„Sweet sorghum is a drought-tolerant feedstock with the potential to produce more ethanol/acre than corn”"]. Department of Agronomy and Horticulture, University of Nebraska–Lincoln. Архивирано из [http://agronomy.unl.edu/sweetsorghum "оригинала"] 03. 03. 2017. г. Приступљено 2. 3. 2017.</ref> Биогориво, випродуковане з хаснованьом сладкого цирку як културу з високим количеством цукру у стеблу, розвива биомасу хтора ше може претвориц до угля, синтетичного ґазу, и био-олєю.<ref>[https://web.archive.org/web/20170215115550/http:/www.purdue.edu/newsroom/releases/2015/Q2/purdue-leading-research-using-advanced-technologies-to-better-grow-sorghum-as-biofuel.html "„Purdue leading research using advanced technologies to better grow sorghum as biofuel”"]. Purdue University, Agriculture News. јун 2015. Архивирано из [http://www.purdue.edu/newsroom/releases/2015/Q2/purdue-leading-research-using-advanced-technologies-to-better-grow-sorghum-as-biofuel.html "оригинала"] 15. 02. 2017. г. Приступљено 2. 3. 2017.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20170303043933/http:/articles.extension.org/pages/26634/sweet-sorghum-for-biofuel-production "„Sweet Sorghum for Biofuel Production”"]. eXtension. 2017. Архивирано из [http://articles.extension.org/pages/26634/sweet-sorghum-for-biofuel-production "оригинала"] 03. 03. 2017. г. Приступљено 2. 3. 2017.</ref>
== Референци ==
{{reflist}}
== Литература ==
* Watson, Andrew M. (1983). Agricultural Innovation in the Early Islamic World: The Diffusion of Crops and Farming Techniques, 700–1100. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-24711-5.
== Жридло ==
* [https://sr.wikipedia.org/sr-ec/Сирак Сиракк]
0mhf7lrfahaclfew4im4lomkqov5waj
22490
22489
2026-10-26T08:34:01Z
Olirk55
19
Ушорени два линки у референцох, додати фотоґрафиї
22490
wikitext
text/x-wiki
{{Рошлїни|Назва=Цирок|Латинска назва='''Sorghum sp.'''|Слика=Sorghum.jpg|Опис_слики=''orghum bicolor''|Царство=Plantae|Кладус1=Tracheophytes|Кладус=Angiospermae|Кладус2=Monocotyledones|Кладус3=Commelinids|Ряд=Poales|Фамилия=Poaceae|Подфамилия=Panicoideae|Род=''Sorghum'' Moench 1794, Adanson 1763|Файта=''Sorghum bicolor'' Moenc|Синоними=<ref>[https://apps.kew.org/wcsp/synonomy.do?name_id=443224 „World Checklist of Selected Plant Families: Royal Botanic Gardens, Kew”.] Приступљено 4. 9. 2016.</ref> {{!}}* ''Blumenbachia'' Koeler 1802) <br />* ''Sarga'' Ewart <br />* ''Vacoparis'' Spangler <br />* ''Andropogon'' subg. ''Sorghum'' Hackel.}}
'''Цирок''' (''Sorghum sp.'') то назва за род монокотиледонских рошлїнох з фамилиї травох (Poaceae), хтори облапя коло 25 файти. Даєдни з тих файтох хова ше як [[житарки]] за костиранє людзох, а дзепоєдни на пажицох пре напасанє статку. Седемнац од двацец пейцох файтох по походзеню з Австралиї,<ref>Dillon Sally L.; Lawrence Peter K.; Henry Robert J.; et al. [https://web.archive.org/web/20181007223318/https://epubs.scu.edu.au/cpcg_pubs/244/ „Sorghum laxiflorum and S. macrospermum, the Australian native species most closely related to the cultivated S. bicolor based on ITS1 and ndhF sequence analysis of 25 Sorghum species”] SOUTHERN CROSS PLANT SCIENCE. Southern Cross University. Архивирано из [https://researchportal.scu.edu.au/esploro/ оригинала] 7. октобар 2018. г. Приступљено 28. фебруар 2016.</ref> а други файти закриваю Африку, Азию, Мезоамерику и даєдни острова у Индийским и Цихим океану.<ref>[http://www.biodiversitylibrary.org/page/417087#page/213/mode/1up "Moench, Conrad. 1794. Methodus Plantas Horti Botanici et Agri Marburgensis : a staminum situ describendi pp. 207"] in Latin</ref><ref>[http://www.tropicos.org/Name/40002210 "Tropicos, Sorghum Moench"]</ref><ref>[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=130722 "Flora of China Vol. 22 Page 600 高粱属 gao liang shu Sorghum Moench, Methodus. 207. 1794"]</ref><ref>[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=5&taxon_id=130722 "„Sorghum in Flora of Pakistan @ efloras.org”"]. Приступљено 4. 9. 2016.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20150201021459/http:/luirig.altervista.org/flora/taxa/floraspecie.php?genere=Sorghum "„Altervista Flora Italiana, genere Sorghum”"]. Архивирано из [http://luirig.altervista.org/flora/taxa/floraspecie.php?genere=sorghum "оригинала"] 1. 2. 2015. г. Приступљено 21. 10. 2017.</ref><ref>Australia, Atlas of Living. [https://web.archive.org/web/20160305085726/http:/bie.ala.org.au/species/urn:lsid:biodiversity.org.au:apni.taxon:420835 "„Sorghum – Atlas of Living Australia”"]. Архивирано из [http://bie.ala.org.au/species/urn:lsid:biodiversity.org.au:apni.taxon:420835 "оригинала"] 05. 03. 2016. г. Приступљено 4. 9. 2016.</ref>
Єдну файту ше хова як житарку, а други ше хаснує як покармни рошлїни, хтори рошню у предїлох з цеплу климу, або натурализовано, на пасовискох.<ref>[http://bonap.net/NAPA/TaxonMaps/Genus/County/Sorghum "„Sorghum”"]. County-level distribution maps from the North American Plant Atlas (NAPA). Biota of North America Program (BONAP). 2013. Приступљено 4. 9. 2016.</ref> Цирок припада подфамилиї Panicoideae и племену Andropogoneae (племену хторе облапя ''Andropogon gerardi'' и цукров над).
Шветова продукцоя цирку коло 60 милиони тони рочнє. Главни продуковательни жеми ЗАД, Ниґерия и Индия. У Сенеґалу, наприклад, єст вариєтет традиционалного цирку хтори ше нашироко хаснує, алє и локално злєпшани вариєтети хтори адаптовани за тамтейши типи жеми и климу. Зарна цирку ше ґенерално хаснує и у чловековим костираню у полуаридних жемох Африки и Азиї. Конзумує ше го у форми цеста, варени и у форми традиционалних напойох. Виглєдованя указали позитивни прикмети тей житарки за чловеково здравє. Дальши виглєдованя ше запровадзує пре здобуванє детальнєйшого розуменя терапеутского потенцияла цирку.<ref>FallL Ramatoulaye; Cisse Mady; Sarr Fallou; Kane Amadou; Diatta Cyril; Diouf Massamba (2016). „Production and Use Sorghum: A Literature Review”. Journal of Nutritional Health & Food Science.</ref>
== Пестованє и хаснованє ==
Єдна файта, ''Sorghum bicolor'',<ref>Mutegi, Evans; Sagnard, Fabrice; Muraya, Moses; et al. (1. 2. 2010). [http://oar.icrisat.org/2032/1/GRCE57_243-253__2010.pdf "„Ecogeographical distribution of wild, weedy and cultivated Sorghum bicolor (L.) Moench in Kenya: implications for conservation and crop-to-wild gene flow”"] (PDF). Genetic Resources and Crop Evolution. 57 (2): 243—253. Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2010GRCEv..57..243M "2010GRCEv..57..243M"]. doi:[https://doi.org/10.1007%2Fs10722-009-9466-7 "10.1007/s10722-009-9466-7"].</ref> по походзеню з Африки з велїма култивованима файтами,<ref>[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200026333 "„Sorghum bicolor in Flora of China @ efloras.org”"]. Приступљено 4. 9. 2016.</ref> важне шаце по цалим швеце, хтору ше хаснує як [[Пожива|поживу]] (як зарна и як цирков сируп) або меласу з цирку, покармни рошлїни за животинї, а применює ше ю и у продукциї алкоголних напойох и биогорива. Векшина вариєтетох толерантна на сушу и цеплоту, та су окреме важни за сушни реґиони, дзе житарки єдно з основних єдлох за судобне и валалске жительство. Тоти вариєтети формую важну компоненту пасовискох у велїх тропских реґионох. ''S. bicolor'' важне поживово шаце у Африки, Централней Америки и южней Азиї, а пията житаркова култура по важносци у швеце.<ref> Sorghum url=http://www.newworldencyclopedia.org/entry/Sorghum accessdate=4. 11. 2016}}</ref>
Даєдни файти цирку можу мац уровнї водонїк цияниду, хорденину и нитратох, прецо су летални за напасанє животиньох на вчасних ступньох рошлїнского роснуца. Кед су виложени суши и цеплоти, рошлїни тиж можу мац токсични уровнї цияниду и/або нитратох на познєйших ступньох роснуца.<ref>[https://web.archive.org/web/20181009053007/https:/www.daf.qld.gov.au/business-priorities/animal-industries/animal-health-and-diseases/protect-your-animals/poisonings-of-livestock/cyanide-and-nitrate-poisoning "„Cyanide (prussic acid) and nitrate in sorghum crops – managing the risks. Primary industries and fisheries. Queensland Government.”"]. Архивирано из [https://www.daf.qld.gov.au/business-priorities/animal-industries/animal-health-and-diseases/protect-your-animals/poisonings-of-livestock/cyanide-and-nitrate-poisoning "оригинала"] 9. октобар 2018. г. Приступљено 8. октобар 2018.</ref> Єдну файту цирку, Джонсонову траву (''S. halapense''), класификує ше як инвазивну файту у ЗАД з боку Департману за польопривреду.<ref>U.S. Department of Agriculture (12. 3. 2009). [https://web.archive.org/web/20090507062325/http:/www.invasivespeciesinfo.gov/plants/johnsongrass.shtml "„Johnson Grass”"]. Архивирано из [http://www.invasivespeciesinfo.gov/plants/johnsongrass.shtml "оригинала"] 07. 05. 2009. г. Приступљено 21. 10. 2017.</ref>
[[File:Sorghum bicolor - geograph.org.uk - 1070429.jpg|right|thumb|320pz|Класка цирку]]
Цирок ше продукує у подручох хтори барз цепли. Минимална штредня [[температура]] од 25 °Ц нєобходна за осиґуранє максималней продукциї [[File:"Back to Our Roots" in Kentucky (20180406-OSEC-LSC-0305).jpg|right|thumb|340x340px|Заренка-нашенє цирку]]зарна. Пре морфолоґийни характеристики, тота култура найтолерантнєйша на сушу медзи моментално култивованима житарками у швеце. Под час суши лїсца ше круца же би ше зменшало траценє води пре перспирацию. Кед ше суша предлужи, тота рошлїна постава дормантна, место же би висхла. Лїсца защицени з восковима кутикулами пре зменшанє випарйованя.
Цирок пията житарка по важносци у швеце после [[Рискаша|рискаши]], [[Жито|жита]], [[Кукурица|кукурици]] и ярцу. Вон главне житарково костиранє за вецей як 750 милиони людзох хтори жию у полусушних тропских реґионох Африки, Азиї и Латинскей Америки.<ref>Working paper on mycotoxins in sorghum. Joint FAO / WHO Food Standards Codex Committee on Contaminants in Foods (CCCF). 2011.</ref> Найвекши продукователь ЗАД (скоро 17% шветовей продукциї), дзе урожаї релативно високи, а потим шлїдза Индия, Ниґерия, Китай, Мексико, Судан и Арґентина.<ref>Rao, P. P.; Birthal, P. S.; Reddy BVS; Rai, K. N.; Ramesh, S. (2006). „Diagnostics of Sorghum and Pearl Millet grains-based nutrition in India”. Icrisat. 47: 93—96.</ref>
У велїх полусушних жемох у Африки и Азиї, зарна цирку забераю важне место у єдлу и покармних рошлїнох. Хасную их людзе (поготов фармере), хтори часто нє маю средства хасновац други поживово жридла. Зарна цирку богати з енерґетичнима и нєенерґетичнима поживнима материями. У тих обласцох, вони наменєни за конзумованє як цеста, варени або у форми традиционалних напойох. Зарна цирку, окрем спомнутого хаснованя, конзумує ше и у форми ґрису з мачанку. У индустрийних жемох, цирок ше хаснує у форми зарна або покармних рошлїнох за статок и за продукцию биоетанолу. Цирок ше вше баржей глєда у велїх жемох у розвою, окреме у заходней Африки (у Ниґериї, Ґани и Буркини Фасо). Тото повязане и зоз звекшаньом популациї, а з часци и з политику тих жемох, хторим циль розвивац индустрийне хаснованє цирку (у пиварньох) як замену за ярчани слад.<ref name=":2">Khady Ba, Emmanuel Tine, Jacqueline Destain, Ndiaga Cisse, Philippe Thonart. (2010). „Comparative study of phenolic compounds, the antioxidant power of various Senegalese sorghum varieties anda amylolytic enzymes of their malt”. Biotechnology, Agronomy and Society and Environment. 14 (1): 131—139..</ref>
Кед нашенє и нашеньова лупка кафовей [[Фарба|фарби]], то индикация очкодованя. У даєдних ґенотипох цирку нашенє дзекеди парциялне, нє видно го або го аж анї нєт, а у даєдних є заш барз пиґментоване.<ref>Evers T and Millar S (2002). „Cereal grain structure and development: some implications for quality”. J Cereal Sci. 36 (3): 261—284. doi:[https://doi.org/10.1006%2Fjcrs.2002.0435 "10.1006/jcrs.2002.0435"].</ref> Фенолни єдинєня (фенолни квашнїни, флавоноїди и танини) широко заступени и всеприсутни секундарни метаболити у рошлїнским царстве медзи житарками, а цирок найбогатши у тим поглядзе зоз до 6%,<ref>Beta T, Rooney LW, Marovatsanga LT, Taylor JRN „Effect of chemical treatments on polyphenols and malt quality in sorghum” doi=10.1006/jcrs.2000.0310}}</ref><ref>Dicko, M. H.; Gruppen, H; Traore, A. S.; van Berkel WJ, Voragen AG (2005). „Evaluation of the effect of germination on phenolic compounds and antioxidant activities in sorghum varieties”. J Agric Food Chem.. 53 (7): 2581—2588. Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2005JAFC...53.2581D "2005JAFC...53.2581D"]. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15796598 "15796598"]. doi:[https://doi.org/10.1021%2Fjf0501847 "10.1021/jf0501847"].</ref><ref>Awika, J. M.; Rooney, L. W. (2004). „Sorghum Phytochemicals and their potential impact on human health”. Phytochemistry.. 65 (9): 1199—1221. Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2004PChem..65.1199A "2004PChem..65.1199A"]. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15184005 "15184005"]. doi:[https://doi.org/10.1016%2Fj.phytochem.2004.04.001 "10.1016/j.phytochem.2004.04.001"].</ref> гоч указане же лєм вариєтети з пиґментованим нашеньом маю танини.<ref>Dykes, L.; Rooney, L. W. (2006). „Sorghum and millet phenols and antioxidants”. J Cereal Sci.. 44 (3): 236—251. doi:[https://doi.org/10.1016%2Fj.jcs.2006.06.007 "10.1016/j.jcs.2006.06.007"].</ref><ref>Rooney LW. Overview: sorghum and millet food research failures and successes. In: Belton PS &Taylor JRN, eds. Conference proceedings of the AFRIPRO Workshop on the proteins of sorghum and millets: enhancing nutritional and functional properties for Africa, 2-4 April, Pretoria, South Africa. 2003.</ref> Вони маю важну улогу у рошлїнских одбранєбних механїзмох од печарочкох и чкодлївцох, як цо то инсекти и птици. Познате же фенолни єдинєня тиж маю позитивни ефекти на чловеково здравє.<ref name=":2" />
Фитинска квашнїна ма вельки капацитет вязаня, та може формовац комплекси з протеїнами и вецейвалентнима катйонами. Векшина комплексу фитат-метал ше нє розпущує при физиолоґийним pH, та су менєй биолоґийно доступне жридло минералох за людзох и животинї.<ref>Sorghum and millets in human nutrition (1995). FAO. Недостаје или је празан параметар |title= (помоћ).</ref> З анализованьом даскелїх вариєтетох цирку (билого и червеного) утвердзене же количество фитинского фосфору цалого нашеня варирує медзи 170 и 380 mg на 100 g, и же то представя вецей як 85% вкупного фосфору у цалим зарну.<ref>Hadbaoui Zineb. Study of the antioxidant activity of lipid, protein and phenolic fractions of local sorghum seeds. master. 2007.</ref>
== Список файтох ==
=== Прилапени файти<ref>[http://www.theplantlist.org/tpl1.1/search?q=sorghum "„The Plant List: Sorghum”"]. Royal Botanic Gardens Kew and Missouri Botanic Garden. Приступљено 28. 2. 2017.</ref> ===
<div style="display: flex; gap: 1em;">
<div style="flex: 1;">
* S. almum
* S. amplum
* S. angustum
* S. arundinaceum
* S. bicolor
* S. brachypodum
* S. bulbosum
</div>
<div style="flex: 1;">
* S. burmahicum
* S. controversum
* S. drummondii
* S. ecarinatum
* S. exstans
* S. grande
* S. halepense
</div>
<div style="flex: 1;">
* S. interjectum
* S. intrans
* S. laxiflorum
* S. leiocladum
* S. macrospermum
* S. matarankense
* S. miliaceum
</div>
<div style="flex: 1;">
* S. nitidum
* S. plumosum
* S. propinquum
* S. purpureosericeum
* S. stipoideum
* S. timorense
* S. trichocladum
</div>
<div style="flex: 1;">
* S. versicolor
* S. virgatum
* S. vulgare
</div>
</div>
== Костиранє ==
{{Нутрицийни вредносци|назва=Цирок, зарно|енерґия=1.377 kJ (329 kcal)|угльово_гидрати=72,1 g|влакна=6,7 g|масци=3,5 g|бильчки=10,6 g|витамин_Б1=(29%) 0,33 mg|витамин_Б2=(8%) 0,1 mg|витамин_Б3=(25%) 3,7 mg|витамин_Б6=(34%) 0,44 mg|калций=(1%) 13 mg|фолат_ug_(Б9)=(5%) 20 μg|железо=(26%) 3,4 mg|магнезий=(46%) 165 mg|фосфор=(41%) 289 mg|калий=(8%) 363 mg|натрий=(0%) 2 mg|цинк=(18%) 1,7 mg|жридло=Подполни звит о уношеню УСДА бази податкох
• Єдинки
• μg = микроґрами • mg = милиґрами
• IU = интернационални єдинки|бильчки_(протеини)=10,6 g|витамин_Б5=(8%) 0,4 mg}}
У 100 ґрамох сирового цирку єст 329 калориї, 72% угльово гидрати, 4% масци и 11% протеїни. У цирку єст велї есенциялни нутриенти у значних количествох (20% або вецей дньовей вредносци, ДВ), уключуюци протеїни, влакна, Б витамини ниацин, тиамин и витамин Б6 и даскельо диєтарни минерали, уключуюци желєзо (26% ДВ) и манґан (76% ДВ). Нутрицийне количество цирку ґенерално подобне сировому овсу (опатриц нутрицийну таблїчку). Медзи другима подобносцами з овсом, у цирку нєт ґлутену, та є хасновити за безґлутенске костиранє.
Цирок єдно з главних зарнастих єдлох хтори ше конзумує у Азиї и Африки. Хаснує ше го у пририхтованю єдлох за одроснутих, алє и за дзеци. У тропских реґионох, єдла за беби ше прави зоз цирковей и кукуричней замешки з додатком цукру.<ref>Obizoba IC (1988). „Nutritive value of melted, dry- or wet-milled sorghum and corn”. Cereal Chem. 53: 222—226..</ref> Протеїнски квалитет зарна цирку подли пре нїзке количество есенциялних аминоквашнїнох як цо лизин, триптофан и треонин.<ref name=":3">Badi S, Pedersen B, Monowar L, Eggum BO (1990). The nutritive value of new and traditional sorghum and millet foods from Sudan. стр. 5—19. Plant Foods Hum Nutr 40:</ref> Поступок правеня сладу злєпшує квалитет протеїнох тей житарки пре звекшанє количества лизину.<ref>Dalby A, Tsai Y (1976). „Lysine and tryptophan increases during germination of cereal grains”. Cereal Chem. 53: 221—226..</ref> Дзеци слабо претровюю цирок,<ref>MacLeon Jr, W. C.; Lopez De Romaña, G.; Placko, R. P.; Graham, G. G. (1981). [https://archive.org/details/sim_journal-of-nutrition_1981-11_111_11/page/n73 "„Protein quality and digestibility of sorghum in preschool children: Balance studies and plasma free amino acids”"]. J Nutr. 111 (11): 1928—1936. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/6795323 "6795323"]. doi:[https://doi.org/10.1093%2Fjn%2F111.11.1928 "10.1093/jn/111.11.1928"].</ref> алє кед ше кост дополнї з єдлом дзе єст вельке количество лизину, цирок може буц задоволююце жридло поживних материйох.<ref name=":3" /> Протеїни цирку поставаю менєй претровлїви кед ше их увари.<ref>Axtell, J. D.; Kirleis, A. W.; Hassen, M. M.; d'Croz Mason, N.; Mertz, E. T.; Munck, L. (1981). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC319124 "„Digestibility of sorghum proteins”"]. Proc Natl Acad Sci USA. 78 (3): 1333—1335. Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/1981PNAS...78.1333A "1981PNAS...78.1333A"]. PMC [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC319124 "319124"] . PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/6785757 "6785757"]. doi:[https://doi.org/10.1073%2Fpnas.78.3.1333 "10.1073/pnas.78.3.1333"] .</ref><ref>Eggum BO, Monowar L, Bach Knudsen KE, Munch L, Axtell JD (1983). Nutritional quality of sorghum and sorghum foods from Sudan. стр. 127—137. J. Cereal Sci 1:</ref> Цирок, як и други житарки, добре жридло витаминох Б, як цо тиамин, рибофлавин, витамин Б6, биотин и ниацин, гоч рафинованє приводзи до траценя шицких витаминох Б.<ref>Heged s, M.; Pedersen, Birthe; Eggum, B. O. (1985). „The influence of milling on the nutritive value of flour from cereal grains. 7. Vitamins and tryptophan”. Qual Plant Plant Foods Hum Nutr. 35 (2): 175—180. doi:[https://doi.org/10.1007%2FBF01092134 "10.1007/BF01092134"].</ref> Минерални состав цирку подобни тому у просу.<ref>Hulse JH, Laing EM, Pearson OE (1980) Sorghum and millet: their chemical composition and nutritive value. New York: Academic Press.</ref> Главни минерали хтори присутни у зарну цирку то калий и фосфор, а калций нїзки.<ref>Khalil, J. K.; Sawaya, W. N.; Safi, W. J.; Al-Mohammad, H. M. (1984). „Chemical composition and nutritional quality of sorghum flour and bread”. Qual Plant Plant Foods Hum Nutr. 34 (2): 141—150. doi:[https://doi.org/10.1007%2FBF01094842 "10.1007/BF01094842"].</ref> У цирку єст полифенолни єдинєня, хтори ше волаю кондензовани танини, а хтори антинутрийски фактори. Кондензовани танини зменшую поживну вредносц зарна цирку, бо ше можу вязац за поживово протеїни, диґестивни ензими, минерали як цо желєзо и витамини Б, як цо тиамин и витамин Б6.<ref>Wang, R. S.; Kies, C. (1991). [https://archive.org/details/sim_plant-foods-for-human-nutrition-nl_1991-10_41_4/page/355 "„Niacin status of humans as affected by eating decorticated and whole-ground sorghum (Sorghum gramineae) grain, ready-to-eat breakfast cereals”"]. Plant Foods Hum Nutr. 41 (4): 355—369. Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/1991PFHN...41..355W "1991PFHN...41..355W"]. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/1839061 "1839061"]. doi:[https://doi.org/10.1007%2FBF02310629 "10.1007/BF02310629"].</ref> Вони присутни у файтох цирку хтори маю пиґментоване нашенє,<ref>Mariani G, Anglani C, Ceotto E, Gaddi S, Sannibale M (1988) Su problemi qualitativi del sorgo da granella: digeribilita` dello sfarinato integrale e tenore in tannini delle cariossidi. L’Informatore Agrario 44: стр. 71–73</ref> а одсутни су при билих и офарбених циркох без пиґментованого нашеня.<ref>Anglani C (1994). „Digestibility and phenolic substances from meals of sorghum without a pigmented testa”. Agr Med. 124: 229—237.</ref>
== Микотоксини цирку ==
У случаю плєшнєнїни, високей вредносци релативней влажносци (RH) у вчасней фази роснуца з єдного боку, и медзи концами квитнуца и другу културу були у велькей мири у корелациї з частосцу сплєшнєтосци. Одношеня медзи максималну релативну влажносцу и знаком плєшнєнїнового очкодованя нє линеарни, алє єст нето звекшанє кед влажносц прекрочи праг од коло 95%.<ref>Alain RATNADASS. discussion paper presented to obtain an HDR. Characterization and management of trophic interactions insect-plant for integrated production tropicales.2007. Cereals.</ref>
Як и велї други житарки, зарна цирку у чаше жатви маю барз варябилну композицию микофлори. Плєшнєнїни циркового зрна добре познати як примарни патолоґийни проблем тей рошлїни. Найважнєйши елементи микофлорох то: Fusarium, Curvularia, Alternaria, Helminthosporium и Phoma. Наприклад, найчастейши роди у Сенеґалу то: ''Curvularia'' и ''Fusarium'', и за тот род идентификовани пейц файти: ''F. solani, F. moniliforme, F. cquiseti, F. fLocciferum и F. sporotrichoïdes''.<ref>D Louvel. Molds of sorghum grains work Synthesis realized CNRAde Bambey. 1981—1984</ref>
== Нутритивни и медицински импликациї ==
У єдней студиї зоз 2015. року указане же цирок ма першенствено скробу хтори ше помалши претровює од векшини других житаркох, а хтори у меншей мири претровлїви, як и же ма менєй протеїни и нєзасицени масци. Векшина файтох цирку богата з фенолнима єдинєнями, окреме 3-деоксиантоцианидинами и танинами. Резултати достати ин витро и при животиньох указали же фенолни єдинєня розпущуюци єдинєня (поликозаноли) хтори у векшей мири присутни у цирку и балансую або стабилизую черевову микробиоту и параметри вязани за затитосц, оксидативни стрес, запалєня, диябетес, дислипидемию, гипертензию и канцер.<ref>Morais Cardoso L, Pine SS, HS Martino, Pine — Ana HM . Sorghum (Sorghum bicolor l.): Nutrients, Bioactive Compounds, and Potential Impact on Human Health. Crit Rev Food Sci Nutr. 2015. Недостаје или је празан параметар |title= (помоћ)</ref>
== Индустрийна продукция цирку ==
=== Цирок на метли ===
На териториї [[Войводина|Войводини]] [[Бачки Петровец]] центер продукциї и дорабяня цирку и метларства кед слово о индустрийней продукциї. Историят метларства у Бачким Петровцу вязани за снованє першей метларскей роботнї такой по законченю Першей шветовей войни. Други центри були у Канїжи, Селенчи, Пожаревцу, Тителю, Шабцу, Бечею и Новим Садзе.
=== Цирок на палєнку ===
Палєнку зоз циркових палїцох (нє з нашеня) ше пекло у даєдних часцох Войводини (поготов у [[Бачка Тополя|Бачкей Тополї]]), окреме у худобних рокох, а нєшка представя раритет. У швеце ше подобну файту напою (як цо китайски Маотаи) прави з дестилацию превартого зарна цирку и жита.
== Виглєдованя ==
Цирок ефективни у конвертованю соларней енерґиї до хемийней енерґиї, и вон тиж так хаснує менши количества води у поровнаню з другима житарковима шацами.<ref>[http://hudsonalpha.org/hudsonalpha-and-collaborators-expand-major-research-program-to-benefit-farmers-in-the-developing-world "„HudsonAlpha and collaborators expand sorghum research program – HudsonAlpha Institute for Biotechnology”"] (на језику: енглески). HudsonAlpha Institute for Biotechnology. 25. 1. 2017. Приступљено 2. 3. 2017.</ref><ref>Dweikat, Ismail (2017). [https://web.archive.org/web/20170303045004/http:/agronomy.unl.edu/sweetsorghum "„Sweet sorghum is a drought-tolerant feedstock with the potential to produce more ethanol/acre than corn”"]. Department of Agronomy and Horticulture, University of Nebraska–Lincoln. Архивирано из [http://agronomy.unl.edu/sweetsorghum "оригинала"] 03. 03. 2017. г. Приступљено 2. 3. 2017.</ref> Биогориво, випродуковане з хаснованьом сладкого цирку як културу з високим количеством цукру у стеблу, розвива биомасу хтора ше може претвориц до угля, синтетичного ґазу, и био-олєю.<ref>[https://web.archive.org/web/20170215115550/http:/www.purdue.edu/newsroom/releases/2015/Q2/purdue-leading-research-using-advanced-technologies-to-better-grow-sorghum-as-biofuel.html "„Purdue leading research using advanced technologies to better grow sorghum as biofuel”"]. Purdue University, Agriculture News. јун 2015. Архивирано из [http://www.purdue.edu/newsroom/releases/2015/Q2/purdue-leading-research-using-advanced-technologies-to-better-grow-sorghum-as-biofuel.html "оригинала"] 15. 02. 2017. г. Приступљено 2. 3. 2017.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20170303043933/http:/articles.extension.org/pages/26634/sweet-sorghum-for-biofuel-production "„Sweet Sorghum for Biofuel Production”"]. eXtension. 2017. Архивирано из [http://articles.extension.org/pages/26634/sweet-sorghum-for-biofuel-production "оригинала"] 03. 03. 2017. г. Приступљено 2. 3. 2017.</ref>
== Ґлерия ==
<gallery>
Файл:Small scale sorghum farm.jpg|Плантажа -польо зоз цирком
</gallery>
== Литература ==
* Watson, Andrew M. (1983). Agricultural Innovation in the Early Islamic World: The Diffusion of Crops and Farming Techniques, 700–1100. Cambridge: [https://sr.wikipedia.org/wiki/Cambridge_University_Press Cambridge University Press.] ISBN 978-0-521-24711-5.
== Вонкашнї вязи ==
* [https://web.archive.org/web/20071202074553/http://www.grains.org/galleries/default-file/Sorghum%20Handbook.pdf „Приручник о сирку”] (PDF). Архивирано из [https://web.archive.org/web/20071202074553/http://www.grains.org/galleries/default-file/Sorghum%20Handbook.pdf оригинала] (PDF) 2. 12. 2007. г..
* [https://web.archive.org/web/20070429022343/http://weedsoft.unl.edu/documents/GrowthStagesModule/Sorghum/Sorg.htm „Развојне фазе сирка”.] Архивирано из [https://web.archive.org/web/20070429022343/http://weedsoft.unl.edu/documents/GrowthStagesModule/Sorghum/Sorg.htm оригинала] 29. 4. 2007. г..
* [https://sr.wikipedia.org/sr-ec/Сирак Сирак]
{{Commonscat}}
== Референци ==
{{reflist}}
[[Катеґория:Рошлїни]]
er48uvk2anpsbthbis4hz1x5gclo9cc