Википедия rskwiki https://rsk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8_%D0%B1%D0%BE%D0%BA MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter Медий Окреме Розгварка Хаснователь Розгварка зоз хасновательом Википедия Розгварка о Википедиї Файл Розгварка о файлу МедияВики Розгварка о МедияВикию Шаблон Розгварка о шаблону Помоц Розгварка о помоци Катеґория Розгварка о катеґориї TimedText TimedText talk Модул Разговор о модулу Event Event talk Аванґарда 0 24 22552 12107 2026-11-01T09:59:38Z Olirk55 19 Означена викивяза 22552 wikitext text/x-wiki Поняце '''аванґарди''' (франц. ''avant'' = „опрезˮ, ''garde'' = „чувацˮ) найчастейше означує малу групу интелектуалцох або уметнїкох котри ше рушаю през нови културни и политични терени, предводзаци дружтвени пасма. Тото поняце найчастейше означує уметносц котра опрез своєй епохи, иновативна, експериментална, гетеродоксна. У велїх случайох поняце аванґарда ше кореспондує зоз поняцом елита. Русийска уметносц котра на початку 20. вика ишла опрез револуциї наволує ше русийска аванґардна уметносц. == Опис и походзенє термина == Тот термин походзи з французкого вояцкого язика, а одношел ше на трупи котри ишли опрез войска як предходнїца, а нєшка ше найбаржей хаснує у уметносци. О самим початку хаснованя термина аванґарда постоя вельки дилеми котри по нєшка нє ришени. По даєдних, тото мено ше почало хасновац за малярох котри орґанизовали ''Салон одруцених'' [[17. май|17. мая]] 1863. у [[Париз|Паризу]] як процив виставу службеному Паризкому салону (вистава академского мальованя). Други гваря, же то перше похасновала Олинда Родригез (социялиста – утописта) у своїм есею ''Уметнїк, науковец, индустириялєц'' ( ''L‘artiste, le savant et l’industriel'', 1825). У своїм есею Родригезова поволує уметнїкох же би були аванґарда [[Народ|народу]], прето же моц уметносци найшвидши способ за дружтвени, политични и економски реформи<ref>Calinescu, Matei (1987). ''The Five Faces of Modernity: Modernism, Avant-Garde, Decadence'', Kitsch, Postmodernism. Duke University Press.</ref>. З часом, поняце аванґарди вязало ше баржей на ларпурлартистични уметнїцки рухи, котри ше фокусовали на естетични проблеми, порушуюци гранїци уметнїцкого дожица, а нє дружтвеней реформи. == Теоричаре аванґарди == Даскельо авторе пробовали потолковац поняце аванґарди зоз барз огранїченим успихом. Єдну од найхасновитших и найпочитованших анализох аванґарди як културного феномена дал италиянски [[писатель]] есейох Ренато Подьоли 1962. року у своєй кнїжки Теория авангарди уметносци (''Teoria dell’arte'' ''d’avanguardia''). Виглєдуюци историйни, дружтвени, психологийни и филозофски аспекти аванґарди, Подьоли глєдал поза даєдних зявеньох у уметносци, поезиї и [[Подзелєнє музики|музики]] и визначел же аванґардисти дзеля даєдни заєднїцки идеали и вредносци котри ше манифестую у нєконформистичним живоце котри вони прилапюю и по котрим би вони були лєм подкатегория боемщини<ref>Poggioli, Renato (1981). ''The Theory of the Avant-Garde. Belknap'' Press of Harvard University Press. ISBN 978-0-674-88216-4., translated from the Italian by Gerald Fitzgerald, 2nd ed.</ref>. Други авторе пробовали прешириц и пояшнїц Подьолийову теорему, як зробел нємецки литературни критичар Питер Бурґер у дїлу ''Теория аванґарди'' (1974)<ref>Bürger, Peter (1974). ''Theorie der Avantgarde''. Suhrkamp Verlag. English translation (University of Minnesota Press) 1984: 90.</ref>. == Аванґарда и дружтвена матка == Концепт аванґарди одноши ше виключно на марґиналних уметнїкох, писательох, [[композитор]]ох и думательох чийо дїла нє лєм процивсловни комерциялним вредносцом дружтвеней матки, алє ше часто находза на превратнїцким дружтвеним и политичним рубцу дружтва. Велї писателє, критичаре и теоретичаре виношели твердзеня о аванґарди за їх преламних рокох при формираню модернизма. Найупечатилївши виказ о аванґарди дал нюйорцки критичар уметносци Клемент Ґинберґ у своїм есею ''Аванґарда и кич'' котри видал у журналу ''Partisan Review'' 1939. року. Як цо и сам наслов есея суґерує, Ґрингберґ ясно указує же аваґардна култура нє лєм процивсловна високей або култури матки дружтва, алє є контрадикторна уметенїцки створеней масовней култури котра настала як пошлїдок индустриялизациї. Кажди продукт масовней култури (медиї) директни продукт капитализма, медиї його сущни индустриї, а вони порушовани з фиксацию идеї профита, яґод други часци економиї, за котри робя, а нє идеалами правей уметносци. Пре тото за Ґинберґа таки форми и дїла – кич, фолиранска, фалшива и механїчна култура, котра часто претендує буц же би була векша як цо є, хаснуюци форми и структуру украднуту з аванґардней култури. На приклад, под час 1930-их индустрия оглашованя швидко усвоєла визуелни ефекти и манири надреалистох, алє то нє значело же су за оглашованє сликере наисце постали надреалисти. Так ше зявел стил без своєй субстанциї. У тим смислу Ґринберґ наглашовал боляцу розлику медзи праву аванґардну креативносцу и тарґовищно ориєнтованих помодних пременкох и штучних стилистичних иновацийох котри ше часто хасную за повласцени статус так продукованих нових формох трошительней култури. Найоштрейшу критику аванґарди процивно култури матки дружтва дал нюйорцки критичар Гаролд Розенберґ, познєйших 1960-их, у кнїжки ''The definition of art: action Art to Pop to earthworks'' (Ню Йорк: ''Хоризон Прес'', 1972) . Намагаюци ше же би затримали баланс медзи виглєдованьом Рената Подьолия и твредзеньох Клемента Ґринберґа. Розенберґ сугеровал же би од штредка 1960-их надалєй проґресивна култура престала буц лєм оглашуюца и рекламска. Од того часу вона присмачена з духом аванґарди, з єдного боку, и жаданьом за пременку масовней култури на другим боку. Тоти два сили дїйствую интерактивно єдна на другу под розличнима углами. == Аванґарда и марксизем == Аванґарда у марксистичней теориї ма значне место. По марксистично-политичним похопеню, аванґарда (комунистична партия) то тота часц роботнїцкей класи котра ма найвекшу свидомосц о потреби вибудови нового социялистичного дружтва. То значи же аванґарда би нє требала мац нїяки особни интереси. Теорийно, то значи же ше аванґарди муши поспишиц одбранїц од доґматизма, прето же єдини критериюм успишносци єй роботи то дружтвена пракса. У югославянскей управней системи улога аванґарди була же би управяла зоз державу и цалу привреду, так же би ше цала роботнїцка класа сама конституовала як держава, т. є. дружтво нєпоштредних продуковательох. На тот способ аванґарда була теорийно идейно-политична делеґация роботнїцкей класи, а нє єй представительство (репрезентация). == Характеристики аванґарди == На початку Першей шветовей войни зявюю ше нови теми при уметнїкох котри виволую чувства страху, страценосци, розчарованосци и то ше барз добре обачує у дїлох аванґарди. Характеристичне неґиранє традициї, жажда за експериментом, випитую ше нови принципи писаня, здумую ше нови технїки, депресонализация (писателє нє пишу о себе), дефабуларизация лєбо деструкция романа (нєт класичней фабули, анї роман) одруцую ше шицки правила злучованя розличних файтох до єдней. Циль аванґардних писательох бул виволанє шока, точнєйше шокиранє публики. == Аванґардни уметнїцки рухи == * Абстрактни експресионизем * Сецесия * Уметносц акциї * Концептуална уметносц * Флуксус * Конструктивизем * Кубизем * Сайберпанк * Дадаизем * Де Стийл * Експресионизем * Фовизем * Футуризем * Импресионизам * Минимализем * Неоизем * Поп-арт * Пост-рок * Постминимализем * Промитивизем * Проґресивни рок * Социялистични реализем * Супрематизем * Надреализем * Символизем * Зенитизем == Литература == * Calinescu, Matei (1987). ''The Five Faces of Modernity: Modernism, Avant-Garde, Decadence, Kitsch, Postmodernism''. Duke University Press. == Вонкашнї жридла == * [https://samoobrazovanje.rs/sta-je-avangarda/ Šta je avangarda?] * [https://sajberefendija.wordpress.com/2017/10/28/covjek-iz-mojih-snova-vujica-resin-tucic/ Ispred straže] – Vujica Rešin Tucić == Референци == <references /> [[Катеґория:Литературни напрями]] [[Катеґория:Аванґарда]] 1ratp1brw564dn8rbys93uv5btn452n Бициґла 0 59 22559 15427 2026-11-01T11:17:13Z Olirk55 19 Означованє викивязох 22559 wikitext text/x-wiki [[Файл:JugendstilBikes_Miyata760SR06.jpg|350x350px|thumb]][[Файл:Left_side_of_Flying_Pigeon.jpg|350x350px|alt=Бициґла|thumb|Найпопуларнєйши модел бициґли — и найпопуларнєйша превозка на швеце — китайски Flying Pigeon, з коло 500 милиони випродукованих прикладнїкох]]'''Бициґла''' (лат. ''bi''; греч. ''κύκλος'' – круг, коло, колєсо) сухожемне превозне средство на два [[Колєсар|колєса]] хторе гонї вожач (бициґлиста) зоз свою моцу з помоцу педалох.<ref>Мишић, Милан, ур. (2005). ''Енциклопедија Британика. А-Б''. Београд: Народна књига: Политика. б. 150.</ref> Почала ше хасновац у 19. вику у Европи и по вчасни 21. вик, вецей од єдней милиярди випродуковано ширцом по швеце.<ref>Koeppel, Dan (2007).[https://books.google.rs/books?id=isUDAAAAMBAJ&pg=PA60&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false „Flight of the Pigeon]</ref><ref>[https://www.economist.com/books-and-arts/2011/04/20/a-way-of-life „Bicycling; A way of life; Faster in town than going by car, bus, tube or on foot”]</ref><ref>[https://www.worldometers.info/bicycles/ „Bicycles produced in the world - Worldometers”]</ref> Їх численосц вельо векша од численосци автомобилох, у поглядзе цалосного числа и числа поєдинєчних моделох. Бициґли главне транспортне средство у велїх реґийох. Вони тиж так обезпечую популарну форму рекреациї, и адаптовани су за хаснованє як дзецински бависка, отримованє ґенералней кондициї, воєного и полицийного хаснованя, у курирскей служби, за бициґлистични обегованя и бициґлистични акробациї. Пре унапредзенє науки и механїки од нєдавна видумана електрична бициґла хтора ма батерию и помага вожачови при длугих воженьох, вистатосци лєбо почежкосцох при гонєню до брега. Основна форма и конфиґурация типичней вертикалней або „сиґурносней бициґли” ше лєм дакус пременєла од часу першого моделу з [[Ланц|ланцовим]] преносом хтори розвити у малей мири коло 1885. Медзитим, велї деталї полєпшани, окреме од настанку модерних материялох и дизайну з помоцу рахункара. З тим оможлївена пролиферация специялизованого дизайну за велї типи бициґлизму. Пренаходок бициґли мал енормни вплїв на дружтво, у поглядзе култури и унапредзеня модерних индустрийних методох. Даскельо компоненти хтори конєчно бавели ключну улогу у развою автомобилох инициялно розвити за хаснованє у бициґлизме, уключуюци кульково лєжиска, пнеуматични ґуми, ролькасти ланци и дротово [[Колєсо|колєса]]. == История бициґли == Одкрице бициґли нє вязане за єден одредзени период або за мено конкретного пренаходзача. През историю було вецей приклади превозкох хтори порушовани з чловекову моцу, алє часто були иншаки од нєшкайшого концепту бициґли. Особа хтора ше спомина як перши вожач бициґли то нємецки барон Karl von Drais, хтори 1817. року видумал єдну файту бициґли на ґуранє наволану ''draisine'', а хтора ище постої у [[Музей|музею]] ''Paleis het Loo'' у Апелдоорну, Голандия. Медзи 1850. и 1860. роком Француз ''Ernest Michaux'' зоз своїм школяром ''Pierre Lallementom'' розвивал бициґлу з педалами на преднїм вельким колєше. Тоту  бициґлу ''Michaux'' познєйше патентовал. З такима бициґлами ше чежко управяло та були опасни, бо паданя були части.[[Файл:Ordinary_bicycle01.jpg|260x260px|alt=Бициґла|thumb|Модел бициґли з 19. вику]] Запаметане же перши таку бициґлу у [[Руски Керестур|Руским Керестуре]] мал учитель Александар Шандор Кузмяк син учителя [[Петро Кузмяк|Петра Кузмяка]]. Велї роки после тей подїї Керестурци кажду бициґлу наволовали и шандор колєсо.<ref>М. Жирош: ''Народни календар 1988'', b. 68–69.</ref> Проблеми з управяньом дакус зменшани з уводзеньом управяча и з поцагованьом шедовиска до лєпшого положеня, медзитим, праве напредованє було з уводзеньом ланцового погону хтори обдумали  ''J. K. Starley, J. H. Lawson, and Shergold. Starley''- ов модел бициґли зоз 1885. року найчстейше ше бере як перша модерна бициґла. Дальше полєпшанє було уводзенє пнеуматичних ґумох 1888. року, хтори уведол Шкот ''John Boyd Dunlop''.   Основни концепт бициґли по нєшкайши [[Дзень|днї]] ше сущно нє менял, окрем же технолоґийне напредованє дало применку квалитетнєйших материялох у виробку, та з нєшкайшима бициґлами вельо лєгчейше и сиґурнєйше управяц. == Ґалерия == <gallery> Файл:Puteri Harbour - Public Bike Share.jpg|Бициґли хтори ше можу дочасово похасновац и после одредзеного часу врациц. Файл:GT Zaskar Pro Carbon 2008.jpg|Бициґла за крос (за змаганє). Файл:Bicycle crankset Shimano 105 R7000 (chainring 50-34, length 172.5mm, 11 speed).jpg|Бициґла Шимано, на преднї погон (часц). Файл:Chain.gif|Ланц Файл:Bicycle pedal animation.gif|Педала Файл:Kusuma bike large.jpg|Бициґла за змагнє хтора нєма додатни часци. Файл:Brosen city bicycle.jpg|Бициґла за хаснованє по варошу, хтора ма кошарку, шветло, бренчок итд. Файл:Dutch bicycle.jpg|Хлопска бициґла у Голандиї. Файл:Person mit fahrrad feb07.jpg|Чловек хаснує бициґлу за преношенє стварох. Файл:Left side of Flying Pigeon.jpg|Китайска бициґла. </gallery> == Литература == * Babaian, Sharon (1998). [https://archive.org/details/mostbenevolentma0000baba The Most Benevolent Machine: A Historical Assessment of Cycles in Canada]. Ottawa: National Museum of Science and Technology. б. 97 * Heitmann, J. A. (2009).[https://archive.org/details/automobileameric0000heit The Automobile and American Life]. McFarland. б 11 * Herlihy, David V. (2004).[https://books.google.rs/books?id=VDlaT0KxJfAC&redir_esc=y Bicycle: The History].Yale University Press. * Norcliffe, Glen (2001).[https://books.google.rs/books?id=9xviNs2HTIwC&redir_esc=y The Ride to Modernity: The Bicycle in Canada, 1869–1900] Toronto: University of Toronto Press. * Richard Ballantine & Richard Grant: Richard’s Bicycle Repair Manual. Dorling Kindersley, 1994. == Вонкашнї вязи == * [https://tehnika.lzmk.hr/bicikl/ Bicikl] Hrvatska tehnička enciklopedija, portal hrvatske tehničke baštine. == Референци == <references /> [[Катеґория:Превозки]] lf1icgq3mkdpgdx0b0ztuajnfist99q Ветернїца 0 70 22557 18496 2026-11-01T10:58:42Z Olirk55 19 Означованє викивязи 22557 wikitext text/x-wiki [[File:Dvorac Dunđerski, Kulpin, 43, mašine.jpg|thumb|Ветернїца у музею у дворцу Дундєрски, Кулпин|311x311п]] '''Ветернїца''' и '''витернїца''' (серб. ''вејалица'') – справа ([[орудиє]]) за вяце зарна на хторей ше оддвойовало зарно од плєви. З обрацаном ручки ше рушали древени лопатки (штири криделка зоз ясену або бресту хтори були на желєзней осовинки) хтори правели струянє [[Воздух|воздуху]] медзи роштами и на тот способ ше зарно оддвойовало од лупки або плєви, потим випадовало под ветернїцу до древеного валова, а плєва виходзела на други бок. == Часци витернїци == Витернїца була правена зоз ядлїни и мала тоти часци: 1. ''грот'' (або ладу); 2. ''дещичку за реґулованє'' швидкосци чуреня зарна; 3. ''главну рошту'' и рошти за рижни потреби (слунечнїк, [[Кукурица|кукурицу,]] [[жито]], овес, [[шеменєц]], просо); 4. ''два желєзни зубкасти [[Колєсо|колєска]]'' медзисобно повязани: єдно векше хторе з обрацаньом ручки обрацало осовинку на хторей криделка и друге над нїм, менше, хторе порушовало циґанку; 5. ''циґанка'' (длуговасте желєзко хторе ше шейта лїво-право з обрацаньом зубкастого колєска) и на таки способ кива рошти; 6. ''одберачку'' - древену лопатку за одберанє готового продукту; 7. на сподку полукружного бубня (на процивним боку рошти) єст ''отвор'' през хтори випадує готови продукт и вигарта ше го зоз тоту одберачку. '''Приклад (ветренїца):''' ''Жито ше вяло на ветренїци и обрацало з ручку доокола. Зоз тим ше порушовали кридла у ветренїци хтори правели витор. Витор видувал плєву и прах, а чисте жито падало през рошту под ветернїцу;'' '''Приклад (витернїца):''' ''У тот час кажду ноц до пол ноци по цалим валалє лєм витернїци керепкали.'' '''Фразеолоґия:''' ''Приповедац як ветернїца'' (барз вельо приповедац: ''Баба Ганя дожила глїбоку старосц, два роки єй хиби до стотки, лєдво ходзи, алє приповеда як витернїца.'' == Литература == ''Словнїк руского народного язика I, А- Н,'' Филозофски факултет, Одсек за русинистику, Нови Сад 2017, б. 131 == Вонкашнї вязи == * [https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=136449864796131&id=109645074143277 Vejalica/vetrenjača/trijer/trior] za žito ili pasulj, www.facebook.com, 20. юлий 2020. * * [https://www.youtube.com/watch?v=lfCAhvVdX8s Витернїца], ТВ репортажа Сенки Русковски Надь [[Катеґория :История]] [[Катеґория :Култура]] [[Катеґория:Справа]] rcgeffbazs1k8pp36b8putyrwmouepj Видлїчка 0 72 22558 15202 2026-11-01T11:09:33Z Olirk55 19 Означованє викивязи 22558 wikitext text/x-wiki == Видлїчка == [[Файл:Fork_%28Germany%29%2C_ca._1765%E2%80%9370_%28CH_18803935%29.jpg|339x339px|thumb|Видлїчка (Нємецка), 18. вик]] '''Видлїчка''', попри [[нож]]а и [[Ложка|ложки]], часц [[Прибор за єдзенє|прибору за єдзенє]]. Составена є зоз ручки и зубкох хтори служа за наджобованє [[Пожива|поживи]]. Найчастейше ше продукує зоз лєгкого металу, длужини до 20 цм, зоз украшену ручку и зоз двох, трох або штирох зубкох. Длужина видлїчки, число зубкох и материял зоз хторого ше продукує завиши од єй наменки. Так ше розликую видлїчки зоз хторима ше єдза розлични файти меса, морски плоди, цеста, рижни файти [[Овоц|овоци]] и [[Желєнява|желєняви]], шалати, десерти, [[Сладоляд|сладоляди]], алє и видлїчки хтори ше хасную за пририхтованє поживи у кухнї и на роштилю. Хасную ше и комбинациї видлїчки зоз [[Ложка|ложку]] (спорк) и ложки зоз ножом (спорф). [[Файл:Folding_spoon_and_fork_combination_MET_17940.jpg|351x351px|thumb|Спорк (комбинация ложки и видлїчки), 19. вик]] Пожива ше реже зоз ножом хтори ше трима у правей руки, а до устох ше уноши зоз видлїчку з лїву руку. == История видлїчки == Перши видлїчки ше зявели у старим Єгипту и хасновани су як кухньов алат, а нє як прибор за єдзенє. Пренайдзени остатки видлїчкох зоз косцох у гробох владарох у Китаю. Видлїчки зоз косцох найдзени на археолоґийних местох зоз бронзового часу у Чидя култури (2400-1900. пред н. е.), династиї Шанґ (1600-1500. пред. н. е.), и у познєйших китайских династийох. Урезани рисунки на [[Камень|каменю]] зоз гроба у востичним Гану (у Та-куа-лянґ, округу Суейде, Шенси) приказую три видлїчки як ше хасную при єдзеню поживи. Рисунки подобних видлїчкох поверх пеца пренайдзени у ище єдним гробе у восточним Гану. Спрам ''[[Богослужебни кнїжки|Библиї]]'', видлїчки були хасновани у ритуалу жертвованя животиньох при Жидох. Видлїчки зоз старей Греческей були барз длуги и мали лєм два зубки зоз хторима ше наджобовала пожива. У Римским Царстве ше хасновали видлїчки зоз бронзи и стрибла и зачувани прикладнїки ше чуваю у велїх Европских [[Музей|музейох]]. Наменка видлїчкох завишела од народних обичайох, дружтвеней класи и од файти поживи. У прешлим чаше видлїчки ше найвецей хасновали за варенє и вислугованє. У Византиї ше видлїчки хасновали уж у 4. вику. На Штреднїм востоку ше почали хасновац у 7. вику на госцинох у палатох, док ше видлїчки масовнєйше почали хасновац од 10. вику. До Италиї видлїчки принєшени у 11. вику, алє хаснованє зажило аж у 16. вику, прето же [[Римокатолїцка церква]] мала думанє же то дябликов алат. Спрам леґенди, видлїчку до Италиї принєсла византийска принцеза Мария Арґиропулина хтора ше на початку 11. вику одала за дужда Млєтацкей републики<ref>[https://saznajlako.com/2013/08/08/kako-je-viljuska-stigla-na-zapad/ Како је виљушка стигла на запад] ''EDU ZABAVNIK, SaznajLako''</ref>. Малженство було догварене же би ше запровадзел мир медзи Византию и Венецию, а у талу хтори Мария принєсла находзела ше и златна видлїчка. У Французкей ше видлїчку почало хасновац 1533. року после винчаня Катарини Медичи и будуцого французкого краля Анрия II, алє прешло ище вельо часу кед ше ю почало каждодньово хасновац. Хаснованє видлїчки у Европи ше преширело и то праве после кральовских винчаньох у 15, 16, и 17. вику. Так, видлїчку до Русиї принєсла польска принцеза Марина Мнишек кед ше 1606. року одала за цара Димитрия, хтори самого себе преглашел за цара. Видлїчка ше у заходней Европи почала познєйше хасновац, так же є у Велькей Британиї прилапена у 18. вику, а у Сиверней Америки аж после Америцкей револуциї. Нєшкайши випатрунок видлїчки обдумани штредком 18. вику у Нємєцкей и як така є прилапена од 19. вику по нєшка. Видлїчка ше у сербскей царскей палати зявела у чаше велького ширеня сербскей держави кед пановал Душан Неманїч и кед ше, под час єдзеня, хасновало златни прибор за єдзенє<ref>[https://web.archive.org/web/20130819030748/http://www.dnevno.rs/ekalendar/zanimljivosti-iz-istorije/92124-sta-se-jelo-na-dvoru-cara-dusana-nasli-smo-recepte-za-vas.html Шта се јело на двору цара Душана]''dnevno.rs'', 14.08.2013. </ref>. [[Файл:Forks.png|440x440px|center|thumb|Сучасни видлїчки (за месо, рибу и десерт)]] == Референци == <references /> [[Катеґория:Обисце]] 7mh891fx5l3shglzk5xa0wzhotfzbnv Африцка любичица 0 1011 22555 20260 2026-11-01T10:33:00Z Olirk55 19 Катеґория, Означени викивязи 22555 wikitext text/x-wiki {{Инфорамик | headerstyle = background: lightgreen | header1 =Африцка любичица | label2 = | data2 = [[File:Saintpaulia 'Pink Amiss' 02.jpg|250px]] | label3 =| data3 =''Saintpaulia ionantha'' | header4 = [[Таксономия (биолоґия)|Наукова класификация]] | label5 = Домен | data5 =Eukaryota | label6 = Царство | data6 =Plantae | label7 = (нєранґоване) | data7 = Angiosperms | label8 =(нєранґоване) | data8 = Eudicots | label9 = (нєранґоване) | data9 = Asterids | label10 = Ряд | data10= Lamiales | label11 = Фамелия | data11= Gesneriaceae | label12= Род | data12= ''Saintpaulia'', H.Wendl. | header13 = Файти | label14 = | data14 = ''Saintpaulia goetzeana'' | label15 = | data15=''Saintpaulia inconspicua'' | label16 = | data16=''Saintpaulia ionantha'' | label17 = | data17=''Saintpaulia pusilla'' | label18 = | data18=''Saintpaulia shumensis'' | label19 = | data19=''Saintpaulia teitensis'' }} '''Африцка любичица''' (лат. ''Saintpaulia ionantha'', серб. ''афричка љубичица'', горв. ''аfrička ljubica'', češ. ''аfrická fialka'', рсй. ''сенпо́лия'') род зоз 6–20 файтами лїсцастих вецейрочних квитнуцих рошлїнох з фамилиї ''Gesneriaceae''. Трима ше же є прародитель за вецей як 1000 вариєтети. Їх природни бивальнїк Танзания и сушедна юговосточна обласц Кениї у восточней тропскей Африки. Африцку любичицу ше типично пестує як украсну рошлїну и трима ше ю у хижи. == Опис рошлїни == Тота рошлїна нє ма стебло. Лїсца виходза директно зоз жеми, округлїсти су, мохоткави и юшковити. Рубец лїсца дакус зубкасти и лєгко ше ламе. [[Фарба]] му цможелєна з лїца, а зоз спаку целовкаста. Лїсца формую розету. == Квитки == Зоз штредку розети виходза квитково конарчки длугоки од 7-12 центи. Квитково ґиризди зложени зоз 5-6 квиткох, хтори позберани до метолки. Фарба, як и форма квитку, розлична. Квиток може буц били, целови, белави, лилови итд. Вон може буц празни и полни. Африцка любичица квитнє цали рок, та ше ю прето трима за окремну файту квеца у черепчку. == Розмножованє == Найчастейша форма розмножованя африцкей любичици з отаргнутима лїсцами, гоч ше ю часто розмножує и з дзелєньом розети. З лїсца ше розмножує так же ше лїсточко, вєдно з конарчком хтори ма 1,5-2 центи, захпа до писку, односно до мишанїни тресету и писку, на глїбину 1,5 цент. Пелцери ше нє кладзе директни на [[слунко]], алє им треба обезпечиц досц шветла, звекшану релативну влажносц [[Воздух|воздуху]] и умерену влажносц субстрату. Пелцери ше ожилкую за коло єден мешац. Млади рошлїни ше домерковано садзи до черепчка и чува у умерено [[Температура|цеплей]] просториї. Спочатку пелцери треба поряднє залївац и чувац од директней слунковей [[Шветлосц|шветлосци]]. Розмножованє африцкей любичици з дзелєньом розети ше нє так часто применює, прето же ше на тот способ достава менше число нових рошлїнох. [[Файл:Purple_African_Violet_Top.JPG|right|thumb|300px]] == Допатранє == Африцки любичици ше залїва з одстату воду, при чим треба водзиц рахунку же би ше нє змочели лїсца. Кед ше лїсца змоча и кед ше рошлїну трима на директней слунковей шветлосци, приходзи до правеня шпляхох на лїсцох, та вец рошлїна траци од естетскей вредносци. Найбаржей єй одвитує [[температура]] од 18-25°Ц. Понеже квитнє през цали рок, найчастейши є украс на облаку. == Вонкашнї вязи == * [https://sr.wikipedia.org/sr-el/%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D1%99%D1%83%D0%B1%D0%B8%D1%87%D0%B8%D1%86%D0%B0 Afrička ljubičica], на сербским язику, ''sr.wikipedia.org'', 29. новембер 2016. * [https://provansadekor.rs/cvece-od-a-do-s/afrucka-ljubicica/ Afrička ljubičica], вебсайт Прованса Декор, ''provansadekor.rs'' * [https://pjantina.com/africka-ljubicica-saintpaulia-ionantha-njega-i-odrzavanje/ Afrička ljubičica (''Saintpaulia ionantha''), njega i održavanje], вебсайт ''pjantina.com'' [[Катеґория:Квеце]] [[Катеґория:Рошлїни]] o6uhgp30q3ai7qjvhf6l138blm5j6vj Балет 0 1307 22554 14064 2026-11-01T10:20:05Z Olirk55 19 Означени викивязи 22554 wikitext text/x-wiki [[File:Darcey Bussell, curtain call for Theme and Variations 2007.jpg|right|thumb|Балетска сцена|283x283п]]'''Балет''' то театрална форма танцу хтори ше почал розвивац у заходней Европи у цеку ренесанси (1300-1600. рок). Технїка балету ше состої зоз стилизованих рухох и ставох хтори ше розвили у цеку велїх епохох и викох. Вон точно одредзени гоч дакус и пременлїви, а систем наволани академски балет. (франц''. danse d’école).'' Саме слово балет означує и музичне дїло у хторим ше хаснує технїка танцованя як основни способ виражованя. Таки дїла часто, алє нє вше, провадзени зоз [[Сценоґрафия|сценоґрафию]] и костимами.<ref>Мишић, Милан, ур. (2005). Енциклопедија Британика. А-Б. Београд: Народна књига : Политика. стр. 99. ISBN 86-331-2075-5.</ref> Балет представя музично сценске дїло у хторим доминую лєм рухи, алє вше частейше мож видзиц же ше зоз [[Оркестер|оркестрову]] [[Подзелєнє музики|музику]] применює [[Солиста|солистичне]] лєбо и [[Хор|хорске]] шпиванє (напр. балет ''Грек Зорба'' познатого греческого [[Композитор|композитора]] Микиса Теодоракиса). == Файти и форми балету == Балет як цо и други танци, може ше зявиц на сцени як [[Солиста|соло]] лєбо ґрупне виводзенє.<ref>Wulff, Helena (1998).[[iarchive:balletacrossbord0000wulf|Ballet Across Borders: Career and Culture in the World of Dancers.]]Oxford: Berg. ISBN 978-1-85973-998-3.</ref> Постоя балети зоз дїю, збуваньом лєбо без нєй, та и музика теди програмска лєбо абсолутна. Танєчнїки дакеди толкую и абсолутну музику програмски. Змист єдного балету (напр. ''Петрушка'' Иґора Стравинского) мож поровнац зоз оперу. Дїя ше найчастейше одвива так же приходзи до зменьованя [[Солиста|солистичних]] часцох; дуетох (франц. pas de deux) и ґрупних наступох. Балет ше зявює у опери як епизода, дакеди без даякей повязаносци зоз дїю и збуваньом (як у ''Травияти'' Дюзепе Вердия) а дакеди є уткани до збуваня (напр. Баханал у Ваґнеровей опери ''Танхойзер''). == Балет як фундамент танєчного руху == [[File:Violette Verdy Jewels 1967.JPG|right|thumb|332x332px|Волета Верди, Джевелс 1967]] Балет єден зоз найстарших танєчних технїкох цела и отвореного положеня талпи, цо значи же цала нога заротирована зоз клуба спрам вонка за 90 ступнї. Балетска технїка нє позна силу и нагли рухи. Шицки рухи муша буц контроловани и нє шму ше вивесц зоз зацагнутима мишицами, алє лєм нацагнутима до далєка. Елементи хтори ше увежбую то кукнуце хторе може будз вельке и мале, вицагованє и дзвиганє ногох, рухи зоз талпу, рижни зогнуца и ротациї цела, рижнородни файти окруцаня (пируети) и скоки хтори ше можу виводзиц зоз велького и малого кукнуца, з єдну лєбо обидвома ногами и подобне. == Розвой балету == Перши початки сучасного балету зявюю ше у Италиї у 15. вику а штредком 16. вику шири ше и до Французкей. Балет ше найбаржей усовершовал у Французкей а отамаль ше розширел и до других реґионох и державох. На початку розвою танєчни сцени виводзели маскирани танєчнїки, а познєйше ше розвил дворски балет як цалосц танцу, [[Вокална музика|вокалней]] и инструменталней музики и бешедного тексту. Зоз снованьом балетских школох, од 1661. року почина история класичного професийного балету у хторим ше инсистує на чисоти рухох и виртуозитету, виражайносци, пантомими и лиричней чувствительносци. То заменєло до теди строго конвенцийни ґеометрийни рухи и нємотивовани цек танєчней дїї. Романтични балет, инспировани зоз сказками и леґендами, интерпретовани зоз класичну балетску технїку, до хторей вше вецей уходза елементи темпераментних народних танцох. [[File:Ballet shoes (Russian ballet school М. Исаева) bw.jpg|right|thumb|300px|[[Балетанки|Балетанки]] (окремна [[обуй]] за балет)]]По 1720-их рокох, балет ше розширел и почал приказовац у оперох ширцом Европи. Женске [[облєчиво]], костими постали лєгчейши од чежких дворских костимох, а ципели зоз високима запетками заменєни зоз нїжнима ципелками у хторих ше могло шлєбоднєйше рушац. Подсукня, предходнїца геланкох, постала состойна часц костима, [[Сукня|сукнї]] поставали вше кратши, кулминовали у форми пачки (кратка балетска сукенка зоз твардого тилу, вецейнїсто нациґована). Початок хаснованя шпиц - [[Патики|патикох]] ([[балетанки]]) до балету, хтори давали подпорку ногом и талпом, оможлївели балерином же би ше подзвигли на верх пальцох, а то помогло танєчнїком же би ше створела илузия одупераня [[Ґравитация|ґравитациї]]. == Сучасни балет == Кажда епоха твори свою уметносц. Так ше и у нашим чаше попри класичного балету, хтори ше и далєй пестує, розвил сучасни балет. Вон вимага шлєбоднєйши рухи цела, хтори можу виражиц велї думки, чувства и страсци нєшкайшого чловека и його живота. На початку 20. вику Серґей Дяґилєв зазберує младих хореоґрафох и [[Музичар|музичарох]] и твори сучасни балет хтори ше намага обєдинїц рухи и музику. Хаснує естетски компоненти класичней балетскей технїки, старих и сучасних народних и дружтвених танцох. Сучасни балетски вираз ма широки одгук: од танєчного еґзибиционизма, прейґ усовершованя класичного академизма по револуцийни балети зоз идеолоґийним змистом. == Званє балетского уметнїка == • Примабалерина '''асолута''' - найвисше званє за [[Интерпретация|интерпретаторку]] класичного балету, додзелєне даскельораз у историї балетскей уметносци. • Примабалерина (жени) / перши у балету (хлопи) - найквалитетнєйши [[Солиста|солисти]] ґрупи, хтори танцую улоги першей постави. • Солиста - балетски [[Уметнїк (музика)|уметнїк]] (уметнїца) хтори виводзи перши и други улоги у представох лєбо солистичних часцох. • [[Ансамбл]] (хлопски и женски) - балетски танєчнїки хтори танцую заєднїцки сцени, без поєдинєчних часцох. == Термини у балету == • [[Хореоґрафия]] – танєчна уметносц у цалосци хтору виводзи танєчнїк (балерина/балетан) лєбо формация - ґрупа танєчнїкох. • Дивертисман – концертни програм составени зоз танцох рижнородних по жанру и характеру. == Технїчни методи балетскей настави == Постоя шейсц хасновани, медзународно признати методи за подучованє лєбо студиранє балету. Тоти методи то: французка школа, Ваґанова метода, Цекетийова метода, Бурнонвилова метода, метода Кральовскей академиї танца (анґлийски стил) и Балaнчинова метода (америцки стил). У предшколским возросту мали дзеци жридло приходох за балетски студия, гоч настава балету ґенерално нє прикладна за мали дзеци.<ref>Kaufman, Sarah L. Kaufman (10. 10. 2019).[„Parents, you're enrolling your little ones in the wrong kind of dance class”.] The Washington Post.</ref> Початни инструкциї вимагаю сцерпезлївосц, же би ше мирно стало и повага була сконцентрована на вежби за триманє цела а нє на танєц. То дзецом монотоне, спричинює им напруженє. Прето, историйно патраци, велї балетски програми нє примали дзеци-школярох спод 8 рокох до балетских школох. Як алтернатива за почтнїкох ше препоручую предбалетски програми у хторих на практичних годзинох заступени креативни рухи и хтори нє маю вельки вимоги и напруженя.<ref>Paskevska, Anna (1997-10-20). [[iarchive:gettingstartedin0000pask|Getting started in ballet : a parent's guide to dance education]] (на язику: анґлийски). Oxford University Press, USA. стр. 30. ISBN 978-0-19-802773-7.</ref><ref> Medova, Marie-Laure (2004).[https://books.google.rs/books?id=J_-TYAg4FWsC&pg=PP11&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Ballet for Beginners] (на језику: енглески). Sterling Publishing Company, Inc. стр. 11. ISBN 978-1-4027-1715-4.</ref> == Французка метода == Французка метода то основа каждого обучованя у балету. Кед Луй XIV 1661. року основал Кральовску академию танцу, з тим помагал твореню кодификованя технїки хтору и нєшка хасную тоти цо ше занїмаю зоз тоту професию, без огляду на тото же хтору методу обучованя потримую. Французка школа окреме ревитализована од часу Рудолфа Нуреєва, у цеку 1980-их. Його уплїв ревитализовал и обновел почитованє спрам того стилу и драстично формовал балет у цалосци.<ref>Klapper, Melissa R. (2020). [https://books.google.rs/books?id=v5XHDwAAQBAJ&pg=PA70&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Ballet Class: An American History] Oxford University Press. стр. 70. ISBN 9780190908683.</ref> Прето ше нєшка часто французка школа наволує Нуреєв. Французка метода характерує технїчну прецизносц, флуїдносц, ґрациозносц и елеґантни чисти линиї. За тот стил ше часто хаснує [[Темпо (музика)|швидкосц]] рухох ногох же би ше охабел упечаток на патрача як виводзаче лєгко и полєтно ,,трепеца, лєца&#39;&#39; на сцени.<ref>Kassing, Gayle (23. 5. 2014)[https://books.google.rs/books?id=yvB6DwAAQBAJ&pg=PA150&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Discovering Dance] Human Kinetics. стр. 150. ISBN 9781492584544.</ref> Два значни защитни знаки технїки то специфични способ зоз хторим ше виводзи ''порт де брас и епаулемент'', заокруглєнши як кед ше танцує у русийским стилу, алє нє тельо заокружени як дански стил.<ref>[https://dancespirit.com/the_paris_opara_ballet_school/#gsc.tab=0 he Paris Opéra Ballet School][https://web.archive.org/web/20171111202705/http://www.dancespirit.com/the_paris_opara_ballet_school-2326043328.html Архивирано] из оригинала 2017-11-11.</ref> == Найпознатши и найвиводзенши балети == ''Лабудово озеро, Заспана красавица, Ромео и Юлия, Евґениє Онєґин, Дон Кихот, Пепелюґа, Петрушка, Охридска леґенда'' и вельо други. '''[[композитор|Композиторе]] балету''' Петро Илїч Чайковски: ''Лабудово озеро, Крцко Орещкар, Заспана красавица'' Адолф Адам: ''Жизела'' Чезаре Пунї: ''Есмералда,'' Лудвиґ Минкус: ''Дон Кихот, Баядера'' Лео Делиб: ''Копелия, Силвия'' Микис Теодоракис: ''Грек Зорба'' == Балет у Сербиї == Стеван Христич: ''Охридска леґенда'' Зоран Мулич: ''Вични млоди'' (Вечити младожења), ''Виберна (Избирачица)'' == Литература == * [https://web.archive.org/web/20080405224036/http://www.national.ballet.ca/pdf/education/Beginners%20Guide%20to%20Ballet.pdf A Beginner’s Guide to Ballet] web.archive.org * [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9,_%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD_%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 Соллертинский, И. Иванович] Статьи о балете. — Л.: Музыка, 1973. — 208 c. * Балет. Энциклопедия / Гл. ред. Ю. Н. Григорович; Ред. коллегия: В. В. Ванслов (первый зам. гл. ред.), П. А. Гусев, В. Ф. Кухарский, А. А. Лапаури, О. В. Лепешинская (зам. гл. ред.), А. А. Макаров, И. И. Моравек, Ю. И. Слонимский, Е. Я. Суриц. — М.: Издательство Советская энциклопедия, 1981. — 624 с. — 100 000 экз. * [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B8%D1%86,_%D0%95%D0%BB%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%AF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0 Суриц, Елизавета Яковлевна] Балет и танец в Америке. Очерки истории. — Екатеринбург: Издательство Уральского университета, 2004. — 392 с., ил. — 1000 экз. — ISBN 5-7525-1290-5. * Музыка и хореография современного балета. Сборник статей. Выпуск 3 / Общая редакция Петра Андреевича Гусева. — Ленинград : «Музыка». Ленинградское отделение, 1979. — 208 с. — 10 000 прим. (рос.) == Вонкашня вяза == * [https://muzikamojputdosrece.wordpress.com/m%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B8-%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8/%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%82/ Балет, Музика мој пут до среће] muzikamojputdosrece.wordpresscom * [https://baletkaoumetnost.wordpress.com/ Балет као уметност] baletkaoumetnost.wordpress.com == Референци == <references /> [[Катеґория:Балет]] [[Катеґория:Сценска уметносц]] d3ssz6l0ch7w6aain36a07dze64q5ih Аколь 0 2220 22553 21271 2026-11-01T10:04:56Z Olirk55 19 Означени викивязи, катеґория 22553 wikitext text/x-wiki [[File:Ears Pricked - geograph.org.uk - 311287.jpg|right|thumb|310px|[[Конь|Конї]] у аклю]]Аколь (ґен. аклю мн. аклї) од мадяр. ''akol(y''), мадяре превжали слово од панонских Славянох ''около'', укр. диял. ''окiл'' а значи ,,место оградзене зоз колїками" Слово и поняце '''аколь''' (чaсто як колоквиялни вираз, або варияция реґионализма ''околь'' /''окор-около'') то место у традицийним валалским обисцу и будовательстве означує специфични помоцни обєкт – найчастейше то импровизована, дочасова або єдноставна валалска [[шопа]]- лєтни [[хлїв]], хторей основна характеристика тота же є прекрита зоз [[Слама|сламу]]. Прето ше часто вола и ''сламяна шопа''. Таки обєкт- аколь ма даскельо важни прикмети у традицийним валалским ґаздовстве. == Окруженє и конструкция == Аколь то место дзе зоз слупами и дручками оградзене место за крави през лєто (серб. ''тор''). У составе, у кругу аклю на [[Салаш|салашу]], звичайно була и сламяна [[шопа]]. Могло ше аколь и сламяну шопу видзиц и по обисцох у заднїм дворе, кед же було надосц простору направиц таку шопу. Такей „отвореней шопи''”'' закрице було углавним прикрите зоз сламу. Слама була барз добри, тунї и лєгко доступни природни материял и изолатор. Закрице важне за статок же би их защицело од моцного слунка, дижджу, витру и шнїгу (статок хтори може буц през жиму вонка). [[File:Bauernhof.jpg|right|thumb|310px|Крави на отвореним просторе у аклю]]Под таку шопу були привязани крави (звичайно вноци). На жеми у аклю под сламяну шопу на єдней часци була розпрестарта слама, а з часом и ґаженьом по тей слами, слама ше претваряла до гною. През [[дзень]] крави були одвязани и рушали ше шлєбодно по аклю, а тота сламяна шопа найчастейше служела же би кравом през лєто нє було барз горуцо у завартим [[Хлїв|хлїве]]''.'' У орґанизованих просторох виховйованя [[Конь|коньох]] т.є. ерґелох тиж направени аклї у хторих ше конї шлєбодно (нє повюзани су) тримаю. Конї пребуваю у акльох найчастейше влєце през дзень. '''Економска вредносц:''' Понеже сламяни шопи правени зоз секундарних сировинох зоз власних польових културох, остатки зоз [[Жито|житней]] слами, або иншого подобного материялу (та и [[Над|наду]]), аклї представяли швидке и економичне ришенє за ширенє капацитета валалского ґаздовства без вельких укладаньох до твардого будовательного материялу [[камень|(камень]], цегли або древо). У нєшкайшим чаше аколь и сламяни шопи такого типа подполно нєстали, нє правя ше и нє хасную. Углавним ше споминаю у рамикох етнолоґийних виглєдованьох и чуваня народного ґаздовства. == Литература == • Словнїк руского народного язика А-Н Нови Сада 2017, бок 28 [[Катеґория:Помоцни обєкти у обисцу]] [[Катеґория:Обисце]] 6x0206ozbwr7i86ejmrrfji0cs1hxm5 Аденомиоза 0 3271 22556 20514 2026-11-01T10:53:06Z Olirk55 19 Означованє викивязох 22556 wikitext text/x-wiki {{Инфорамик | headerstyle = background: #ccf; | header1 = Аденомиоза | label2 = Синоними | data2 = adenomyosis | label3 =| data3 = [[File:Adenomyosis.jpg|center|300px|thumb| Аденомиоза плоднїци замеркована у цеку лапароскопиї: мегка и звекшана плоднїца; цми белави флеки представяю субсерозну ендометриозу.]] | header4 = | label5 = Специялносц| data5 = Ґинеколоґия | label6 = Симптоми | data6 = Менораґия або хиперменорея,дисменорея, метрораґия, корчи у бруху, боляци и чувствивтельни брух, диспареуния | label7 = Компликациї | data7 = Нєплодносц, анемия, депресия | label8 = Фреквенция | data8 = 20 до 35 % у ЗАД | header19 = Класификация | label20 = [https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B5%D1%92%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B8%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8 ICD-10:] | data20 = [https://www.who.int/#/N80.0 N80.0] | label21 = [https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B5%D1%92%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B8%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8 ICD-9-CM:] | data21 = [https://www.icd9data.com/2015/Volume1/580-629/617-629/617/617.0.htm 617.0] | label22= [https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B5%D1%92%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B8%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8 OMIM:]| data22= [https://omim.org/entry/600458 600458] | label23 = [https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B5%D1%92%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B8%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8 MeSH:] | data23 = [https://meshb.nlm.nih.gov/#/record/ui?ui=D004715 D004715] | label24 = [https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B5%D1%92%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B8%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8 DiseasesDB:] | data24 = [https://www.wikidata.org/wiki/Q2012569 D250] | header25 = Вонкашнї ресурси | label26 = [https://sr.wikipedia.org/wiki/MedlinePlus MedlinePlus:] | data26 = [https://medlineplus.gov/ency/article/001513.htm 001513] | label27 = [https://sr.wikipedia.org/wiki/EMedicine eMedicine:] | data27 = [https://emedicine.medscape.com/article/405260-overview radio/737] }}'''Аденомиоза''' то стан у хторим ше ткань шлїжацей скорочки плоднїци (ендометриюм) може розвиц у мускуловим пасме [[Плоднїца|плоднїци]] (миометриюму). Найчастейше ше зявює при вецейродкох и при женох помедзи 36 и 45 роки. Звичайни симптом то предлужене, обилне менструалне кирвавенє провадзене зоз зявеньом болю.<ref>[https://medlineplus.gov/spanish/ency/article/001513.htm „Adenomiosis: MedlinePlus enciclopedia médica”.] medlineplus.gov (на язику: шпанским). Приступљено 2021-06-10.</ref> == Розлика помедзи аденомиози и ендометриози == Гоч аденомиоза и [[ендометриоза]] на перши погляд подобни хороти медзи нїма постої розлика.<ref>Culley, Lorraine; Law, Caroline; Hudson, Nicky; Denny, Elaine; Mitchell, Helene; Baumgarten, Miriam; Raine-Fenning, Nick (2013). [https://academic.oup.com/humupd/article-abstract/19/6/625/839568?redirectedFrom=fulltext „The social and psychological impact of endometriosis on women's lives: A critical narrative review”.] Human Reproduction Update. 19 (6): 625—639. [https://sr.wikipedia.org/wiki/PubMed#PMID PMID 23884896.][https://sr.wikipedia.org/wiki/Digitalni_identifikator_objekta doi:10.1093/humupd/dmt027.]</ref> При аденомиози ткань ендометриюма ше усадзує до околних мускулох плоднїци, док ше при ендометриози ендометриюм находзи звонка миометриюму и ендометриюму ([[ваєчнїки]], [[вайцовод]], лигаменти, гарло плоднїци, грубе и ценке черево, мочовод, ваґинални септум) == Епидемиолоґия == Новши податки указую же преваленция (частосц) ендометриози од 20 до 35%.<ref>[Gunther, Rutger; Walker, Christopher (2024). . „Adenomyosis”. StatPearls. PMID 30969690.]</ref> == Етиология == Виволач аденомиози нєпознати, гоч є повязани зоз розличнима траумами хтори у даякей хвильки можу пребиц преграду помедзи ендометриюму и миометриюму, як цо то царски рез, лигация вайцоводу, поруценє або гоч яка форма ваготносци. Єдена од причинох чом аденомиоза частейша при женох помедзи 35 и 50 роки старосци то вишок естроґену хтори присутни при женох у тим чаше. До 35 рокох жени углавним преставаю стваряц константне количество проґестерону, гормон хтори ше спроцивює анаболичним дїйствованю естроґену. Кед прейду 50-ти рок, пре початок [[Менопауза|менопаузи]], жени преставаю продуковац одвитуюце количество естроґену, и од тих рокох меньша частосц [[Ендометриоза|ендометриози]]. == Клинїчна слика == У даєдних случайох симптоми аденомиози лєдво обачлїви або ше нє розликую од звичайних менструалних корчох або больох, док ше у 30% случайох нє зявюю симптоми. Найчастейши симптоми аденомиози то: ♦ менораґия або гиперменорея – обилни и предлужени менструални кирвавеня, ♦ [[дисменорея]] – боляца менструация, ♦ метрораґия – нєпорядни и части кирвавеня розличногои нтензитету хтори нє повязани зоз менструацию, ♦ корчи у бруху ♦ боляца чувствительносц бруху пре повекшанє [[Плоднїца|плоднїци]] ♦ диспареуния – боляци одношеня == Дияґноза == Конєчна дияґноза аденомиози поставя ше лєм зоз гистолоґийним потвердзеньом, алє ше на аденомиозу може посумняц уж после ґинеколоґийного препатрунку. <gallery mode="packed-hover" heights="110" align="center" caption="Гистопатолоґийне потвердзенє аденомиози"> Histopathology of adenomyosis.jpg Uterine adenomyosis (1).JPG Uterine adenomyosis - alt -- high mag.jpg Uterine adenomyosis -- high mag.jpg Uterine adenomyosis -- intermed mag.jpg Uterine adenomyosis -- low mag.jpg Uterine adenomyosis -- very high mag.jpg </gallery> Гистопатолоґийне потвердзенє аденомиози Скорей одходу на препатрунок, женом хтори сумняю на аденомиозу ше предклада же би: ♦ порядово записовали симптоми ♦ провадзели тирванє и обсяг менструациї. Ґинеколоґ скорей препатрунку перше вежнє анамнезу вязану за симптоми хтори ма хоротнїца и лїки хтори хасновала (а хтори би могли уплївовац на зявенє симптомох). Уж после першого физичного препатрунку обачує ше повекшанє плоднїци. После того ше виводза допольнююци випитованя. [[File:Adenomyosis MRI.jpg|right|thumb|280px|МРТ аденомиози]] '''Ултразвукови препатрунок''' Тота метода може указац повекшану плоднїцу, розлики помедзи преднього и заднього мура плоднїци зоз вираженим загрубнуцом заднєй часци, инклузиї знука миометриюму (цисти, лакуни), поремеценя подмирйованя креви. '''Маґнетна резонантна томоґрафия''' Тота метода ше хаснує кед ултразвук нє може дац ясну и чисту слику плоднїци, прето же метода ма високу специфичносц и чувствительносц. == Терапия == Аденомиоза ше може цалком вилїчиц лєм зоз хирурґийним одстраньованьом плоднїци. Як аденомиоза реаґує на репродуктивни гормони, поступнє ше зменьшує после менопаузи кед ше зменьша и продукованє гормонох. При жени у репродуктивних рокох, зоз аденомиозу ше углавним може управяц зоз цильом же би ше обезпечело ублажованє больох, огранїчело напредованє процесу и зменьшало менструални кирвавеня. == Лїки == === Нєстероидни антиинфламаторни лїки (НСАИЛ) === Нєстероидни антиинфламаторни лїки як цо то ибупрофен и напроксен, углавним ше хасную вєдно зоз другима терапиями за ублажованє больох. НСАИЛ спричинюю продукованє простаґландину зоз зменьшованьом активносци ензиму циклооксиґенази. Указало ше же простаґландини першенствено одвичательни за дисменорею або боляци корчи у карлїци повязани зоз менструацию. === Гормони и гормонални модулатори === '''Интраутерини укладок або гормонална спирала''' хтора ошлєбодзує левонорґестрел, як цо то Мирена, ефикасни су третман за аденомиозу.<ref name=":0">[Bragheto, Aristides M.; Caserta, Nelson; Bahamondes, Luis; Petta, Carlos A. (2007). [https://archive.org/details/sim_contraception_2007-09_76_3/page/194/mode/2up „Effectiveness of the levonorgestrel-releasing intrauterine system in the treatment of adenomyosis diagnosed and monitored by magnetic resonance imaging”.] Contraception. 76 (3): 195—199. PMID 17707716. [https://sr.wikipedia.org/wiki/Digitalni_identifikator_objekta doi:10.1016/j.contraception.2007.05.091.]</ref> Вони зменшую симптоми виволуюци децидуализацию ендометриюму, зменшуюци або елиминованьом менструалного циклусу.<ref name=":1">Struble, Jennifer; Reid, Shannon; Bedaiwy, Mohamed A. (2016). [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26427702/ „Adenomyosis: A Clinical Review of a Challenging Gynecologic Condition”.] Journal of Minimally Invasive Gynecology. 23 (2): 164—185.PMID 26427702. [https://sr.wikipedia.org/wiki/Digitalni_identifikator_objekta doi:10.1016/j.jmig.2015.09.018.]</ref> Попри того, помагаю у реґулованю естроґених рецепторох, прето же гормонални спирали зменшую зазберованє тканї у миометриюму. То доводзи до меншого менструалного кревоцеку, помага плоднїци же би ше правилнєйше контраховала и помага у зменшованю менструалних больох. Доказане же хаснованє гормоналней спирали при пациєнтох зоз аденомиозу зменьшує менструалне кирвавенє, поспишує анемию и уровень желєза, зменьшує боль, и резултує поспишованьом аденомиози зоз зменьшованьом плоднїци на медицинским знїманю. <ref name=":1" /><ref name=":0" /> У кратким периодзе, при пациєнтох хтори можу толеровац гормоналну спиралу за лїченє аденомиози, настава злєпшованє симптомох и лєпши квалитет животу и социялни благостан у поровнаню зоз женами хтори подложни хистеректомиї. <ref name=":1" /> Гормонални спирали окреме вигодни за особи хторим потребни ефикасни третман за їх аденомиозу, а же би и далєй отримали будуци потенциял плодносци. Найчастейши неґативни ефект гормоналней спирали то нєпорядни менструални кирвавеня. <ref name=":1" /> '''Орални контрацептиви''' (контрацептийни средства) зменьшую менструални боль и кирвавеня повязани зоз аденомиозу. Тото може вимагац константну гормоналну терапию же би ше зменьшал або утаргнул менструални циклус. Орални контрацептик(в)и можу привесц и до краткотирвацей реґресиї аденомиози. '''Проґестерон або проґестини''' ше спроцивюю естроґену и спричинюю рост тканї ендометриюму. Така терапия може зменьшац або елиминовац менструацию на контроловани и реверзибилни способ. Проґестини то хемийни вариянти природного проґестерону. '''Аґонист гормонох хтори ошлєбодзує ґонадотропин (ҐнРХ)''' хасную ше за ублажованє симптомох повязаних зоз аденомиозу. Тоти лїки указали одредзени ефекти, медзитим по тераз вивершене релативно мале число виглєдованьох.<ref>Maheshwari, Abha; Gurunath, Sumana; Fatima, Farah; Bhattacharya, Siladitya (2012). . „Adenomyosis and subfertility: A systematic review of prevalence, diagnosis, treatment and fertility outcomes”. Human Reproduction Update. 18 (4): 374—392. PMID 22442261. [https://sr.wikipedia.org/wiki/Digitalni_identifikator_objekta doi:10.1093/humupd/dms006..]</ref> Длуготирваце хаснованє аналоґох ҐнРХ часто повязана зоз чежкима неґативнима ефектами, траценє гусцини косцох и повекшани ризик од кардиоваскуларних хоротох, тоти лїки нє прилапююци за млади жени.<ref>Niu, Zhihong; Chen, Qian; Sun, Yijuan; Feng, Yun (2013). . „Long-term pituitary downregulation before frozen embryo transfer could improve pregnancy outcomes in women with adenomyosis”. Gynecological Endocrinology. 29 (12): 1026—1030. PMID 24006906. [https://sr.wikipedia.org/wiki/Semantic_Scholar S2CID 39831081.] [https://sr.wikipedia.org/wiki/Digitalni_identifikator_objekta doi:10.3109/09513590.2013.824960.]</ref> == Хирурґия == '''Хирурґийне лїченє аденомиози подзелєне на два катеґориї''': поступки хтори чуваю плоднїцу и поступки хтори нє чуваю плоднїцу. ♦ Поступки хтори чуваю плоднїцу то хирурґийни операциї хтори нє уключую подполне хирурґийне одстраньованє плоднїци. Гоч даєдни поступки хтори чуваю плоднїцу можу уплївовац на злєпшованє плодносци або затримованя схопносци ношеня ваготносци до конца, други погоршую плодносц або доводза до подполней стерилносци. ♦ Поступки хтори нє чуваю плоднїцу, по дефинициї, уключую хирурґийне одстраньованє плоднїци, пошлїдок того то подполна нєплодносц. [5] == Проґноза == Аденомиоза ше нє трима як животно угрожуюца хорота, алє сиґурно може уплївовац на квалитет животу. Стан ше може на час одкриц на ґинеколоґийним препатрунку и успишно лїчиц. '''Опатриц ище:''' * [[Ендометриоза]] == Литература == * Greene R, Stratton P, Cleary SD, Ballweg ML, Sinaii N (2009). . „Diagnostic experience among 4,334 women reporting surgically diagnosed endometriosis”. Fertil Steril.. 91: 32—39. [PubMed] * Moen MH, Muus KM (1991). [https://archive.org/details/sim_human-reproduction_human-reproduction_1991-05_6_5/page/698/mode/2up „Endometriosis in pregnant and non-pregnant women at tubal sterilisation”] Human Reproduction.. 6: 699—702. [PubMed] * Leyendecker G, Kunz G, Kissler S, Wildt L (2006). . „Adenomyosis and reproduction”. Best Pract Res Clin Obstet Gynaecol. 20: 523—546. [PubMed] * Leyendecker G, Kunz G, Noe M, Herbertz M, Mall G (1998). . „Endometriosis: a dysfunction and disease of the archimetra”. Human Reproduction Update.. 4: 752—762. [PubMed] * Donnez O, Jadoul P, Squifflet J, Donnez J (2006). . „Iatrogenic peritoneal adenomyoma after laparoscopic subtotal hysterectomy and uterine morcellation”. Fertil Steril.. 86: 1511 1512. [PubMed] * Koninckx PR, Braet P, Kennedy SH, Barlow DH (1994). „Dioxin pollution and endometriosis in Belgium”. [https://archive.org/details/sim_human-reproduction_human-reproduction_1994-06_9_6/page/1000/mode/2up Human Reproduction.] 9: 1001-1002. [PubMed] == Вонкашнї вязи == {{Commons}} * [https://www.krenizdravo.hr/zdravlje/bolesti-zdravlje/adenomioza-uzroci-simptomi-dijagnoza-i-prirodno-lijecenje Adenomioza – uzroci, simptomi, dijagnoza i prirodno liječenje] == Референци == <references /> [[Катеґория:Ґинеколоґия]] [[Катеґория:Хороти мочовей и репродуктивней системи]] 23khtapqrxco6h7li91u0mi50dlupsg Сламняча 0 3851 22547 2026-10-31T16:39:40Z Ksenija234 1651 (Г. Медєши) нова статя 22547 wikitext text/x-wiki [[File:Straw field 1.jpg|right|thumb|300px|Слама - основни материял за сламнячу]] '''Сламняча''' (коц. сламяча; судзаци по суфиксу -''(н)яча'', наша форма походзи од сербскей ''сламњача''. Карпатски паралели нє маю тот суфикс: слц. ''slamnik'' и ''slamenik''; укр. ''солом’яник;'' всл. ''slamnik'' и ''struźľak''; карп.русин. ''солможак'', мадь. ''Szalmazsak''. Нєясне хтора була наша назва за ''сламнячу'' (пред приселєньом) – сламяни мадрац: ''Нука до [[Посцель|посцелї]] ше кладла сламняча, наполнєна зоз сламу або лїсцом зоз чутки [[Кукурица|кукурици]]; на сламнячу ше пресцерала поньва, а на ню [[керпара]]; на сламнячи ше спало.'' Сламняча єдна з перших часцох посцелї. Основна функция єй же би як подлога, подобна нєшкайшому мадрацу, оможлївела лагоднєйше спанє.<ref>Марина Цветковић, Домаћа текстилна радиност у околине Пирота у другој половини 19. и 20 веку. Прегледни рад УДК 677.07:398(497.11)”18/19”.</ref> По народним приповеданю, сламняча служела нє лєм за спанє, алє и за чуванє пенєжу. == Историят == Нє зна ше точно кеди ше сламнячу почало хасновац. Перше ю почало хасновац валалске, нєбарз маєтне жительство и войско. Даґдзе од 1955. року маєтнєйши ґаздовства уводза посцелї з мадрацами хтори полнєти з волну и другима материялами и тапацирани посцелї хтори, як лагоднєйши за спанє, поцисли сламнячи. == Виробок == [[File:Kuća Bore Stankovića 14.jpg|right|thumb|300px|Кросна на хторих ткани сламнячи у Сербиї]] Сламнячи ше ткало з коноповей грубей цверни – основа зоз коноповей цверни, а уток могол буц або з памуку, або з [[Конопа|конопи]]. Ткани штири нїтки на горизонталних [[Кросна|кроснох]], ширини 10 пасма. Найчастейше були зложени зоз штирох полох. У штредку на єдним зоз злученьох бул зохабени отвор у сламнячи, широки 40 центи за полнєнє и з часу на час менянє [[Слама|слами]]. Сламнячи були у природней [[Фарба|фарби]] конопи. У велїх обисцох сламу у сламнячи ше меняло на Чисти пондзелок – перши дзень Вельконоцного [[Пост|посту]], кед жени порая обисца. Слама за сламнячу ше рихтала на окремни способ. Слама ше витреше, вше кед слунковити [[дзень]], на єдну громаду. Вец ше попирска з воду и зоз грабелками порозцагує же би ше на [[Слунко|слунку]] висушела. Так ше роби даскельо раз на дзень. Слама ше добре розтреше же би ше з нєй вируцело шицко тото цо нє добре. Найвецей прах. Потим ше слама уґура до платна, поньви и положи на [[посцель]]. Пре нєпорядне отримованє (менянє слами и райбанє), сламнячи часто були и жридло зарази, бо то одвитуюци штредок за розмножованє посцельових блощицох, блихох и ушох, хтори спричиньовали велї трансмисивни обераци хороти. == Литература == ''Словнїк руского народного язика II, O – Я, Нови Сад 20117, б. 489.'' ''Медєши, Любомир, Руска традиция, Дружтво за руски язик, литературу и културу, Нови Сад 2007, б. 257.'' == Вонкашнї вязи == *[https://sr.wikipedia.org/sr-ec/%D0%A1%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%86%D0%B0 Сламарица] * [https://mitrovica.info/da-li-znate-sta-je-slamarica/ Da li znate šta je slamarica] == Референци == # Марина Цветковић, Домаћа текстилна радиност у околине Пирота у другој половини 19. и 20 веку. Прегледни рад УДК 677.07:398(497.11)”18/19”. b68oul0lklm6kma583g85cmqmfnnl7q 22548 22547 2026-10-31T16:41:25Z Ksenija234 1651 Ушорйованє Референцох(и) 22548 wikitext text/x-wiki [[File:Straw field 1.jpg|right|thumb|300px|Слама - основни материял за сламнячу]] '''Сламняча''' (коц. сламяча; судзаци по суфиксу -''(н)яча'', наша форма походзи од сербскей ''сламњача''. Карпатски паралели нє маю тот суфикс: слц. ''slamnik'' и ''slamenik''; укр. ''солом’яник;'' всл. ''slamnik'' и ''struźľak''; карп.русин. ''солможак'', мадь. ''Szalmazsak''. Нєясне хтора була наша назва за ''сламнячу'' (пред приселєньом) – сламяни мадрац: ''Нука до [[Посцель|посцелї]] ше кладла сламняча, наполнєна зоз сламу або лїсцом зоз чутки [[Кукурица|кукурици]]; на сламнячу ше пресцерала поньва, а на ню [[керпара]]; на сламнячи ше спало.'' Сламняча єдна з перших часцох посцелї. Основна функция єй же би як подлога, подобна нєшкайшому мадрацу, оможлївела лагоднєйше спанє.<ref>Марина Цветковић, Домаћа текстилна радиност у околине Пирота у другој половини 19. и 20 веку. Прегледни рад УДК 677.07:398(497.11)”18/19”.</ref> По народним приповеданю, сламняча служела нє лєм за спанє, алє и за чуванє пенєжу. == Историят == Нє зна ше точно кеди ше сламнячу почало хасновац. Перше ю почало хасновац валалске, нєбарз маєтне жительство и войско. Даґдзе од 1955. року маєтнєйши ґаздовства уводза посцелї з мадрацами хтори полнєти з волну и другима материялами и тапацирани посцелї хтори, як лагоднєйши за спанє, поцисли сламнячи. == Виробок == [[File:Kuća Bore Stankovića 14.jpg|right|thumb|300px|Кросна на хторих ткани сламнячи у Сербиї]] Сламнячи ше ткало з коноповей грубей цверни – основа зоз коноповей цверни, а уток могол буц або з памуку, або з [[Конопа|конопи]]. Ткани штири нїтки на горизонталних [[Кросна|кроснох]], ширини 10 пасма. Найчастейше були зложени зоз штирох полох. У штредку на єдним зоз злученьох бул зохабени отвор у сламнячи, широки 40 центи за полнєнє и з часу на час менянє [[Слама|слами]]. Сламнячи були у природней [[Фарба|фарби]] конопи. У велїх обисцох сламу у сламнячи ше меняло на Чисти пондзелок – перши дзень Вельконоцного [[Пост|посту]], кед жени порая обисца. Слама за сламнячу ше рихтала на окремни способ. Слама ше витреше, вше кед слунковити [[дзень]], на єдну громаду. Вец ше попирска з воду и зоз грабелками порозцагує же би ше на [[Слунко|слунку]] висушела. Так ше роби даскельо раз на дзень. Слама ше добре розтреше же би ше з нєй вируцело шицко тото цо нє добре. Найвецей прах. Потим ше слама уґура до платна, поньви и положи на [[посцель]]. Пре нєпорядне отримованє (менянє слами и райбанє), сламнячи часто були и жридло зарази, бо то одвитуюци штредок за розмножованє посцельових блощицох, блихох и ушох, хтори спричиньовали велї трансмисивни обераци хороти. == Литература == ''Словнїк руского народного язика II, O – Я, Нови Сад 20117, б. 489.'' ''Медєши, Любомир, Руска традиция, Дружтво за руски язик, литературу и културу, Нови Сад 2007, б. 257.'' == Вонкашнї вязи == *[https://sr.wikipedia.org/sr-ec/%D0%A1%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%86%D0%B0 Сламарица] * [https://mitrovica.info/da-li-znate-sta-je-slamarica/ Da li znate šta je slamarica] == Референци == rp95t0anxkq71ck8dy7o3sn3bmadlaz 22549 22548 2026-10-31T19:20:03Z Olirk55 19 Уложена фотоґрафия сламнячи, означени викивязи 22549 wikitext text/x-wiki [[File:Slamnjaca Messenger creation 280A3BBC-138A-4AF3-960E-71CFD0508463.jpg|thumb|Сламняча|287x287п]] '''Сламняча''' (коц. сламяча; судзаци по суфиксу -''(н)яча'', наша форма походзи од сербскей ''сламњача''. Карпатски паралели нє маю тот суфикс: слц. ''slamnik'' и ''slamenik''; укр. ''солом’яник;'' всл. ''slamnik'' и ''struźľak''; карп. русин. ''солможак'', мадь. ''Szalmazsak''. Нєясне хтора була наша назва за ''сламнячу'' (пред приселєньом) – сламяни мадрац: ''Нука до [[Посцель|посцелї]] ше кладла сламняча, наполнєна зоз сламу або лїсцом зоз чутки [[Кукурица|кукурици]]; на сламнячу ше пресцерала поньва, а на ню [[керпара]]; на сламнячи ше спало.'' [[File:Straw field 1.jpg|right|thumb|300px|Слама - основни материял за сламнячу]] Сламняча єдна з перших часцох посцелї. Основна функция єй же би як подлога, подобна нєшкайшому мадрацу, оможлївела лагоднєйше спанє.<ref>Марина Цветковић, Домаћа текстилна радиност у околине Пирота у другој половини 19. и 20 веку. Прегледни рад УДК 677.07:398(497.11)”18/19”.</ref> По народним приповеданю, сламняча служела нє лєм за спанє, алє и за чуванє пенєжу. == Историят == Нє зна ше точно кеди ше сламнячу почало хасновац. Перше ю почало хасновац валалске, нєбарз маєтне жительство и войско. Даґдзе од 1955. року маєтнєйши ґаздовства уводза посцелї з мадрацами хтори полнєти з волну и другима материялами и тапацирани посцелї хтори, як лагоднєйши за спанє, поцисли сламнячи. == Виробок == [[File:Kuća Bore Stankovića 14.jpg|right|thumb|300px|Кросна на хторих ткани сламнячи у Сербиї]] Сламнячи ше ткало з коноповей грубей цверни – основа зоз коноповей цверни, а уток могол буц або з памуку, або з [[Конопа|конопи]]. Ткани штири нїтки на горизонталних [[Кросна|кроснох]], ширини 10 пасма. Найчастейше були зложени зоз штирох [[Пола|полох]]. У штредку на єдним зоз злученьох бул зохабени отвор у сламнячи, широки 40 центи за полнєнє и з часу на час менянє [[Слама|слами]]. Сламнячи були у природней [[Фарба|фарби]] конопи. У велїх обисцох сламу у сламнячи ше меняло на Чисти [[пондзелок]] – перши дзень Вельконоцного [[Пост|посту]], кед жени порая обисца. Слама за сламнячу ше рихтала на окремни способ. Слама ше витреше, вше кед [[Слунко|слунковити]] [[дзень]], на єдну громаду. Вец ше попирска з воду и зоз грабелками порозцагує же би ше на [[Слунко|слунку]] висушела. Так ше роби даскельо раз на дзень. Слама ше добре розтреше же би ше з нєй вируцело шицко тото цо нє добре. Найвецей прах. Потим ше слама уґура до платна, поньви и положи на посцель. Пре нєпорядне отримованє (менянє слами и райбанє), сламнячи часто були и жридло зарази, бо то одвитуюци штредок за розмножованє посцельових блощицох, блихох и ушох, хтори спричиньовали велї трансмисивни обераци хороти. == Литература == ''Словнїк руского народного язика II, O – Я, Нови Сад 20117, б. 489.'' ''Медєши, Любомир, Руска традиция, Дружтво за руски язик, литературу и културу, Нови Сад 2007, б. 257.'' == Вонкашнї вязи == *[https://sr.wikipedia.org/sr-ec/%D0%A1%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%86%D0%B0 Сламарица] * [https://mitrovica.info/da-li-znate-sta-je-slamarica/ Da li znate šta je slamarica] == Референци == <references /> [[Катеґория:Обисце]] [[Катеґория:Ствари у Руским обисцу]] [[Катеґория:Мебель]] rwur7l4ssbwsypjqbmrjpx4z6hd89vt 22550 22549 2026-10-31T19:45:53Z Ksenija234 1651 Пременка тексту под першу слику 22550 wikitext text/x-wiki [[File:Slamnjaca Messenger creation 280A3BBC-138A-4AF3-960E-71CFD0508463.jpg|thumb|Ґаздиня кладзе сламу до сламнячи|287x287п]]<nowiki> </nowiki>'''Сламняча''' (коц. сламяча; судзаци по суфиксу -''(н)яча'', наша форма походзи од сербскей ''сламњача''. Карпатски паралели нє маю тот суфикс: слц. ''slamnik'' и ''slamenik''; укр. ''солом’яник;'' всл. ''slamnik'' и ''struźľak''; карп. русин. ''солможак'', мадь. ''Szalmazsak''. Нєясне хтора була наша назва за ''сламнячу'' (пред приселєньом) – сламяни мадрац: ''Нука до [[Посцель|посцелї]] ше кладла сламняча, наполнєна зоз сламу або лїсцом зоз чутки [[Кукурица|кукурици]]; на сламнячу ше пресцерала поньва, а на ню [[керпара]]; на сламнячи ше спало.'' [[File:Straw field 1.jpg|right|thumb|300px|Слама - основни материял за сламнячу]] Сламняча єдна з перших часцох посцелї. Основна функция єй же би як подлога, подобна нєшкайшому мадрацу, оможлївела лагоднєйше спанє.<ref>Марина Цветковић, Домаћа текстилна радиност у околине Пирота у другој половини 19. и 20 веку. Прегледни рад УДК 677.07:398(497.11)”18/19”.</ref> По народним приповеданю, сламняча служела нє лєм за спанє, алє и за чуванє пенєжу. == Историят == Нє зна ше точно кеди ше сламнячу почало хасновац. Перше ю почало хасновац валалске, нєбарз маєтне жительство и войско. Даґдзе од 1955. року маєтнєйши ґаздовства уводза посцелї з мадрацами хтори полнєти з волну и другима материялами и тапацирани посцелї хтори, як лагоднєйши за спанє, поцисли сламнячи. == Виробок == [[File:Kuća Bore Stankovića 14.jpg|right|thumb|300px|Кросна на хторих ткани сламнячи у Сербиї]] Сламнячи ше ткало з коноповей грубей цверни – основа зоз коноповей цверни, а уток могол буц або з памуку, або з [[Конопа|конопи]]. Ткани штири нїтки на горизонталних [[Кросна|кроснох]], ширини 10 пасма. Найчастейше були зложени зоз штирох [[Пола|полох]]. У штредку на єдним зоз злученьох бул зохабени отвор у сламнячи, широки 40 центи за полнєнє и з часу на час менянє [[Слама|слами]]. Сламнячи були у природней [[Фарба|фарби]] конопи. У велїх обисцох сламу у сламнячи ше меняло на Чисти [[пондзелок]] – перши дзень Вельконоцного [[Пост|посту]], кед жени порая обисца. Слама за сламнячу ше рихтала на окремни способ. Слама ше витреше, вше кед [[Слунко|слунковити]] [[дзень]], на єдну громаду. Вец ше попирска з воду и зоз грабелками порозцагує же би ше на [[Слунко|слунку]] висушела. Так ше роби даскельо раз на дзень. Слама ше добре розтреше же би ше з нєй вируцело шицко тото цо нє добре. Найвецей прах. Потим ше слама уґура до платна, поньви и положи на посцель. Пре нєпорядне отримованє (менянє слами и райбанє), сламнячи часто були и жридло зарази, бо то одвитуюци штредок за розмножованє посцельових блощицох, блихох и ушох, хтори спричиньовали велї трансмисивни обераци хороти. == Литература == ''Словнїк руского народного язика II, O – Я, Нови Сад 20117, б. 489.'' ''Медєши, Любомир, Руска традиция, Дружтво за руски язик, литературу и културу, Нови Сад 2007, б. 257.'' == Вонкашнї вязи == *[https://sr.wikipedia.org/sr-ec/%D0%A1%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%86%D0%B0 Сламарица] * [https://mitrovica.info/da-li-znate-sta-je-slamarica/ Da li znate šta je slamarica] == Референци == <references /> [[Катеґория:Обисце]] [[Катеґория:Ствари у Руским обисцу]] [[Катеґория:Мебель]] mpuaf3n2fur4nk6gibs37xtf3lmomys Нойов корабель 0 3852 22551 2026-11-01T09:36:47Z Sveletanka 20 нова статя 22551 wikitext text/x-wiki Нойов корабель спрам Библиї, направени на Божу заповид же би Ной виратовал себе и свою фамелию, як и животинї од Потопу. Тота приповедка ше находзи у гебрейскей и християнскей старозавитней Кнїжки Постаня, поглавя 6-9. По митолоґиї, кришталь ґранат ошвицовал Нойов корабель и воднє и вноци док падал диждж, а хмари були чарни. Спрам документарней гипотези, приповедка о кораблю у Кнїжки Постаня би могла представяц даскельо ориґинални квази-нєзависни жридла, односно могла настац през процес зжиманя под час велїх викох. То би могло пояшнїц одредзене замишательство и повторйованя у тексту. Велї ортодоксни Євреє, християнє и муслиманє одбиваю тоту гипотезу, бо тримаю же приповедка о Кораблю правдива, же ма єдного автора, а же шицки нїби нєдостатки мож рационално пояшнїц. Приповедка о Кораблю з Кнїжки Постаня ма паралели зоз сумерску митолоґию о Зиусудрови, у хторей ше бешедує же Зиусудру Бог опомнул най направи плївадло у хторим обкерує вилїв хтори Вон послал. Менєй прецизни паралели мож найсц у велїх других културох ширцом по швеце. У ствари, приповедка о Потопу єдна з найчастейших темох митолоґиї вшадзи по швеце, цо и скептики и вирни хасную як доказ за свойо становиско. Приповедка о Кораблю була предмет обсяжного пояшньованя у рижних абрагамских традицийох, при чим ше теоретски ришеня и практични ришеня (напр. як ше Ной позбувал (ментовал) животиньского одпаду) мишали з алеґорийскима толкованями (напр. Корабель як предходнїца церкви, понука ратунок чловечеству). Од початку 18. вику, розвой ґеолоґиї и биоґеоґрафиї як наукох оможлївел же би природняки почали оспорйовац дословне толкованє приповедки о Кораблю. И попри того, библийни литералисти предлужую виглєдовац реґию коло Арарату у сиверовосточней Турскей, дзе Библия гвари же бул Нойов корабель. Буквалне толкованє Християнє и муслиманє хтори дословно веря до того же Корабель постоял и же бул Потоп, глєдаю физични остатки Кораблю, з чим би ше потвердзели їх думаня о рижних темох, як цо то ґеолоґия и еволуция. Глєданє Нойового кораблю ше и нєшка одвива на и коло гори Арарат у Турскей. Датированє Ашерова хронолоґия, прерахунок хтори датирує Постанє и други библийни подїї яки 1650. року обявел ирски надвладика Джеймс Ашер, змесцує Потоп до 2348. року п.н.е. Мазоретски текст указує же час Потопу 1656 роки после стваряня.[1] Ашер вираховал же ше стварянє нїби збуло 4004. року п.н.е.; хаснуюци Библию краля Джеймса, тот датум стваряня дава 2348. рок п.н.е. як рок Потопу. Гоч Ашерова хронолоґия остала барз уплївна медзи креационистами, други теолоґове давали иншаки роки за рок стваряня, напр. Йосиф Скалиґер твердзел же ше ствярянє збуло 3950. року п.н.е., док Дионизиє Петавиє вираховал же точни рок 3982. п.н.е.[2][3]. Шицки тоти датуми би положели Потоп до половки 3. милениюму п.н.е. у чаше єгипетского Старого кральовства и правеня єгипетских пирамидох. Количество води Креационисти предложели рижни механїзми хтори би по нїх митолоґия о Потопе могла буц точна. Єден з нїх таки же ше на жем звалєла барз велька хмара водовей пари. Спрам Кнїжки Постаня, Потоп настал од дижджу хтори нєпреривно падал 40 днї и ноци, зошицким досц же би закрил гору Арарат чий найвисши верх високи 5137 м. Поверхносц Жеми виноши коло 510 милиони квадратни километри, док найвисши верх Арарату високи 5 км, та би количество води хторе би требало спаднуц на Жем и познєйше скапац виношело коло 2,5 милиярди кубни километри. Найвекше зазначене количество паданьох вимеране у Черапунджию и виношело 22,897 м у периодзе од авґуста 1860. по юлий 1861.[4] Велькосц Кораблю Корабель описани так же є длугоки тристо локци, широки пейдзешат локци и високи трицец локци (медзи 144x24x14 и 171x28х17 метери), цо одвитує велькосци меншей воєней ладї або ношача авионох. Древена ладя тей велькосци би нє могла витримац 40-дньову бурю. Понеже Библия нє спомина плахти або весла, та креационисти звичайно предпоставяю же их Корабель анї нє мал. Модели и описи Корабля скоро вше приказую симетричну ладю без ясно дефинованого задку и носа ладї. Без средствох за погон и навиґацию под час Потопу, Коребель би бул препущени на милосц безкрайному отвореному морю. 9qoeafe7lza82r2rqcfuwccy721oy73 22560 22551 2026-11-01T11:30:25Z Olirk55 19 Означени викивяи 22560 wikitext text/x-wiki Нойов корабель спрам Библиї, направени на Божу заповид же би Ной виратовал себе и свою фамелию, як и животинї од Потопу. Тота приповедка ше находзи у гебрейскей и християнскей старозавитней Кнїжки Постаня, поглавя 6-9. По митолоґиї, кришталь ґранат ошвицовал Нойов корабель и [[Дзень|воднє]] и вноци док падал диждж, а хмари були чарни. Спрам документарней гипотези, приповедка о кораблю у Кнїжки Постаня би могла представяц даскельо ориґинални квази-нєзависни жридла, односно могла настац през процес зжиманя под час велїх викох. То би могло пояшнїц одредзене замишательство и повторйованя у тексту. Велї ортодоксни Євреє, християнє и муслиманє одбиваю тоту гипотезу, бо тримаю же приповедка о Кораблю правдива, же ма єдного автора, а же шицки нїби нєдостатки мож рационално пояшнїц. Приповедка о Кораблю з Кнїжки Постаня ма паралели зоз сумерску митолоґию о Зиусудрови, у хторей ше бешедує же Зиусудру Бог опомнул най направи плївадло у хторим обкерує вилїв хтори Вон послал. Менєй прецизни паралели мож найсц у велїх других културох ширцом по швеце. У ствари, приповедка о Потопу єдна з найчастейших темох митолоґиї вшадзи по швеце, цо и скептики и вирни хасную як доказ за свойо становиско. Приповедка о Кораблю була предмет обсяжного пояшньованя у рижних абрагамских традицийох, при чим ше теоретски ришеня и практични ришеня (напр. як ше Ной позбувал (ментовал) животиньского одпаду) мишали з алеґорийскима толкованями (напр. Корабель як предходнїца [[Святи храм|церкви]], понука ратунок чловечеству). Од початку 18. вику, розвой ґеолоґиї и биоґеоґрафиї як наукох оможлївел же би природняки почали оспорйовац дословне толкованє приповедки о Кораблю. И попри того, библийни литералисти предлужую виглєдовац реґию коло Арарату у сиверовосточней [[Турска|Турскей]], дзе Библия гвари же бул Нойов корабель. == Буквалне толкованє == Християнє и муслиманє хтори дословно веря до того же Корабель постоял и же бул Потоп, глєдаю физични остатки Кораблю, з чим би ше потвердзели їх думаня о рижних темох, як цо то ґеолоґия и еволуция. Глєданє Нойового кораблю ше и нєшка одвива на и коло гори Арарат у Турскей. == Датированє == Ашерова хронолоґия, прерахунок хтори датирує Постанє и други библийни подїї яки 1650. року обявел ирски надвладика Джеймс Ашер, змесцує Потоп до 2348. року п.н.е. Мазоретски текст указує же час Потопу 1656 роки после стваряня.[1] Ашер вираховал же ше стварянє нїби збуло 4004. року п.н.е.; хаснуюци Библию краля Джеймса, тот датум стваряня дава 2348. рок п.н.е. як рок Потопу. Гоч Ашерова хронолоґия остала барз уплївна медзи креационистами, други теолоґове давали иншаки роки за рок стваряня, напр. Йосиф Скалиґер твердзел же ше ствярянє збуло 3950. року п.н.е., док Дионизиє Петавиє вираховал же точни рок 3982. п.н.е.[2][3]. Шицки тоти датуми би положели Потоп до половки 3. милениюму п.н.е. у чаше єгипетского Старого кральовства и правеня єгипетских пирамидох. == Количество води == Креационисти предложели рижни механїзми хтори би по нїх митолоґия о Потопе могла буц точна. Єден з нїх таки же ше на жем звалєла барз велька хмара водовей пари. Спрам Кнїжки Постаня, Потоп настал од дижджу хтори нєпреривно падал 40 днї и ноци, зошицким досц же би закрил гору Арарат чий найвисши верх високи 5137 м. [[Поверхносц]] Жеми виноши коло 510 милиони квадратни километри, док найвисши верх Арарату високи 5 км, та би количество води хторе би требало спаднуц на Жем и познєйше скапац виношело коло 2,5 милиярди кубни километри. Найвекше зазначене количество паданьох вимеране у Черапунджию и виношело 22,897 [[Метер|м]] у периодзе од авґуста 1860. по юлий 1861.[4] == Велькосц Кораблю == Корабель описани так же є длугоки тристо локци, широки пейдзешат локци и високи трицец локци (медзи 144x24x14 и 171x28х17 метери), цо одвитує велькосци меншей воєней ладї або ношача авионох. Древена ладя тей велькосци би нє могла витримац 40-дньову бурю. Понеже Библия нє спомина плахти або весла, та креационисти звичайно предпоставяю же их Корабель анї нє мал. Модели и описи Корабля скоро вше приказую симетричну ладю без ясно дефинованого задку и носа ладї. Без средствох за погон и навиґацию под час Потопу, Коребель би бул препущени на милосц безкрайному отвореному морю. p999mboqech4g8ysute3nzkkrpgp7nt