Бициґла

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="rsk">
  <siteinfo>
    <sitename>Википедия</sitename>
    <dbname>rskwiki</dbname>
    <base>https://rsk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8_%D0%B1%D0%BE%D0%BA</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.1</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медий</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Окреме</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Розгварка</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Хаснователь</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Розгварка зоз хасновательом</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедия</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Розгварка о Википедиї</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Розгварка о файлу</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">МедияВики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Розгварка о МедияВикию</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Розгварка о шаблону</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Помоц</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Розгварка о помоци</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Катеґория</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Розгварка о катеґориї</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модул</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Разговор о модулу</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Бициґла</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59</id>
    <revision>
      <id>22567</id>
      <parentid>22559</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T11:34:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Olirk55</username>
        <id>19</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Додати текст фразеолоґиї и руски стихи о бициґли</comment>
      <origin>22567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10982" sha1="qxohdm75dq8p6zrpdsivqwpdqjr3nq2" xml:space="preserve">[[Файл:JugendstilBikes_Miyata760SR06.jpg|350x350px|thumb]][[Файл:Left_side_of_Flying_Pigeon.jpg|350x350px|alt=Бициґла|thumb|Найпопуларнєйши модел бициґли — и найпопуларнєйша превозка на швеце — китайски Flying Pigeon, з коло 500 милиони випродукованих прикладнїкох]]'''Бициґла''' (лат. ''bi''; греч. ''κύκλος'' – круг, коло, колєсо) сухожемне превозне средство на два [[Колєсар|колєса]] хторе гонї вожач (бициґлиста) зоз свою моцу з помоцу педалох.&lt;ref&gt;Мишић, Милан, ур. (2005). ''Енциклопедија Британика. А-Б''. Београд: Народна књига: Политика. б. 150.&lt;/ref&gt; Почала ше хасновац у 19. вику у Европи и по вчасни 21. вик, вецей од єдней милиярди випродуковано ширцом по швеце.&lt;ref&gt;Koeppel, Dan (2007).[https://books.google.rs/books?id=isUDAAAAMBAJ&amp;pg=PA60&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false „Flight of the Pigeon]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.economist.com/books-and-arts/2011/04/20/a-way-of-life „Bicycling; A way of life; Faster in town than going by car, bus, tube or on foot”]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.worldometers.info/bicycles/ „Bicycles produced in the world - Worldometers”]&lt;/ref&gt; Їх численосц вельо векша од численосци автомобилох, у поглядзе цалосного числа и числа поєдинєчних моделох. Бициґли главне транспортне средство у велїх реґийох. Вони тиж так обезпечую популарну форму рекреациї, и адаптовани су за хаснованє як дзецински бависка, отримованє ґенералней кондициї, воєного и полицийного хаснованя, у курирскей  служби, за бициґлистични обегованя и бициґлистични акробациї. Пре унапредзенє науки и механїки од нєдавна видумана електрична бициґла хтора ма батерию и помага вожачови при длугих воженьох, вистатосци лєбо почежкосцох при гонєню до брега.

Основна форма и конфиґурация типичней вертикалней або „сиґурносней бициґли” ше лєм дакус пременєла од часу першого моделу з [[Ланц|ланцовим]] преносом хтори розвити у малей мири коло 1885. Медзитим, велї деталї полєпшани, окреме од настанку модерних материялох и дизайну з помоцу рахункара. З тим оможлївена пролиферация специялизованого дизайну за велї типи бициґлизму.

Пренаходок бициґли мал енормни вплїв на дружтво, у поглядзе култури и унапредзеня модерних индустрийних методох. Даскельо компоненти хтори конєчно бавели ключну улогу у развою автомобилох инициялно розвити за хаснованє у бициґлизме, уключуюци кульково лєжиска, пнеуматични ґуми, ролькасти ланци и дротово [[Колєсо|колєса]]. 

== История бициґли ==

Одкрице бициґли нє вязане за єден одредзени период або за мено конкретного пренаходзача. През историю було вецей приклади превозкох хтори порушовани з чловекову моцу, алє часто були иншаки од нєшкайшого концепту бициґли. Особа хтора ше спомина як перши вожач бициґли то нємецки барон Karl von Drais, хтори 1817. року видумал єдну файту бициґли на ґуранє наволану ''draisine'', а хтора ище постої у [[Музей|музею]] ''Paleis het Loo'' у Апелдоорну, Голандия. Медзи 1850. и 1860. роком Француз ''Ernest Michaux'' зоз своїм школяром ''Pierre Lallementom'' розвивал бициґлу з педалами на преднїм вельким колєше. Тоту  бициґлу ''Michaux'' познєйше патентовал. З такима бициґлами  ше чежко управяло та були опасни, бо паданя були части.[[Файл:Ordinary_bicycle01.jpg|260x260px|alt=Бициґла|thumb|Модел бициґли з 19. вику]]

== Руснаци и бициґла ==
Запаметане же перши таку бициґлу у [[Руски Керестур|Руским Керестуре]] мал учитель Александар Шандор Кузмяк син учителя [[Петро Кузмяк|Петра Кузмяка]]. Велї роки после тей подїї Керестурци кажду бициґлу наволовали и шандор колєсо.&lt;ref&gt;М. Жирош: ''Народни календар 1988'', b. 68–69.&lt;/ref&gt;

Бициґли ше з новшим часом усовершовали, були доступни за купованє и концом 20. вика кажде обисце мало голєм єдну бициґлу, а було их и по два у обисцу хлопска и женска. А кед ше зявели и бициґли-бициґлочки за дзеци та ше и им куповало нательо були доступни.

'''Фразеолоґия'''

♦ Пременєла ше мовдя (мода), бо мовдя – вода, а нє камень, и нїч нє лєгчейше за ню, як уцекац – меняц ше; ''Алє мовдя'' ''на бициґли є мовдя и нєшка у Керестуре купує бициґлу нє лєм тот, котрому ю треба... алє кажди хлапец и дзивче...''

♦ Бициґла кед ше зявела у предавальньох и постала людзом хасновита за обисце а и досц популарна так же о бициґли аж и стихи написани а народ их прилапел и постали народна творчосц. Єдан з таких и тота:

▶ '''''Коцурски дзивчата''''' 

...''Коцурски дзивчата настрадали''

''шицок пенєж на '''бициґли''' подавали.''

''А тераз кед ше зиду,'' 

''ровно ше бициґлую з бициґлами.''

''Бициґла им ценко, ценко швици,''

''нина бициґлує по пажици''...  (Янко Чордаш ''Зборнїк руских шпиванкох'', б. 52  Петровци)

== Управянє з бициґлу ==
Проблеми з управяньом дакус зменшани з уводзеньом управяча и з поцагованьом шедовиска до лєпшого положеня, медзитим, праве напредованє було з уводзеньом ланцового погону хтори обдумали  ''J. K. Starley, J. H. Lawson, and Shergold. Starley''- ов модел бициґли зоз 1885. року найчстейше ше бере як перша модерна бициґла. Дальше полєпшанє було уводзенє пнеуматичних ґумох 1888. року, хтори уведол Шкот ''John Boyd Dunlop''.  

Основни концепт бициґли по нєшкайши [[Дзень|днї]] ше сущно нє менял, окрем же технолоґийне напредованє дало применку квалитетнєйших материялох у виробку, та з нєшкайшима бициґлами вельо лєгчейше и сиґурнєйше управяц.  

== Ґалерия  ==
&lt;gallery&gt;
Файл:Puteri Harbour - Public Bike Share.jpg|Бициґли хтори ше можу дочасово похасновац и после одредзеного часу врациц.
Файл:GT Zaskar Pro Carbon 2008.jpg|Бициґла за крос (за змаганє).
Файл:Bicycle crankset Shimano 105 R7000 (chainring 50-34, length 172.5mm, 11 speed).jpg|Бициґла Шимано, на преднї погон (часц).
Файл:Chain.gif|Ланц
Файл:Bicycle pedal animation.gif|Педала
Файл:Kusuma bike large.jpg|Бициґла за змагнє хтора нєма додатни часци.
Файл:Brosen city bicycle.jpg|Бициґла за хаснованє по варошу, хтора ма кошарку, шветло, бренчок итд.
Файл:Dutch bicycle.jpg|Хлопска бициґла у Голандиї.
Файл:Person mit fahrrad feb07.jpg|Чловек хаснує бициґлу за преношенє стварох.
Файл:Left side of Flying Pigeon.jpg|Китайска бициґла.
&lt;/gallery&gt;

== Литература ==
* Babaian, Sharon (1998). [https://archive.org/details/mostbenevolentma0000baba The Most Benevolent Machine: A Historical Assessment of Cycles in Canada]. Ottawa: National Museum of Science and Technology. б. 97
* Heitmann, J. A. (2009).[https://archive.org/details/automobileameric0000heit The Automobile and American Life]. McFarland. б 11
* Herlihy, David V. (2004).[https://books.google.rs/books?id=VDlaT0KxJfAC&amp;redir_esc=y Bicycle: The History].Yale University Press.

* Norcliffe, Glen (2001).[https://books.google.rs/books?id=9xviNs2HTIwC&amp;redir_esc=y The Ride to Modernity: The Bicycle in Canada, 1869–1900] Toronto: University of Toronto Press.
* Richard Ballantine &amp; Richard Grant: Richard’s Bicycle Repair Manual. Dorling Kindersley, 1994.
* ''Словнїк Руского народного язика I А-Н'', Нови Сад 2017. б. 728
* ''Studia Rutenica 25, Зборнїк роботох,'' Нови сад 2020. рок  бок 140

== Вонкашнї вязи ==
* [https://tehnika.lzmk.hr/bicikl/ Bicikl] Hrvatska tehnička enciklopedija, portal hrvatske tehničke baštine.

== Референци ==
&lt;references /&gt;
[[Катеґория:Превозки]]</text>
      <sha1>qxohdm75dq8p6zrpdsivqwpdqjr3nq2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Рошлїни</title>
    <ns>10</ns>
    <id>3531</id>
    <revision>
      <id>22566</id>
      <parentid>22048</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T23:42:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saslavik</username>
        <id>1716</id>
      </contributor>
      <origin>22566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5906" sha1="77n4rskdfy5eh1zbt79vvvor8rs0ha5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;
То шаблон за инфорамик о рошлїнох.&lt;noinclude&gt;
{{/док}}
&lt;/noinclude&gt;&lt;includeonly&gt;&lt;table class=&quot;infobox biota&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em; border-spacing: 3px; border: 1px solid #a3d3a3; background-color: #f4fbf4;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;
  &lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; background-color: #b1e8b1; padding: 6px; color: #000000;&quot;&gt;{{{Назва|{{PAGENAME}}}}}&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;
{{#if:{{{Латинска назва|}}}|
&lt;tr&gt;
  &lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-style: italic; background-color: #e2f7e2; padding: 3px 5px; font-size: 95%;&quot;&gt;{{{Латинска назва}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Слика|}}}|
&lt;tr&gt;
  &lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 5px;&quot;&gt;
    [[Файл:{{{Слика}}}|{{{Ширина_слики|220px}}}|alt={{{Назва|}}}]]
    {{#if:{{{Опис_слики|}}}|&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 90%; letter-spacing: normal; display: inline-block;&quot;&gt;{{{Опис_слики}}}&lt;/span&gt;}}
  &lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Слика2|}}}|
&lt;tr&gt;
  &lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 5px;&quot;&gt;
    [[Файл:{{{Слика2}}}|{{{Ширина_слики2|220px}}}|alt={{{Назва|}}}]]
    {{#if:{{{Опис_слики2|}}}|&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 90%; letter-spacing: normal; display: inline-block;&quot;&gt;{{{Опис_слики2}}}&lt;/span&gt;}}
  &lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
&lt;tr&gt;
  &lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #c0edc0; text-align: center; font-weight: bold; padding: 3px 5px;&quot;&gt;[[Таксономия (биолоґия)|Наукова класификация]]&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;
{{#if:{{{Домен|}}}|
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;background-color: #d8f5d8; width: 40%; text-align: left; padding: 3px 5px;&quot;&gt;Домен:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding: 3px 5px;&quot;&gt;{{{Домен}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Царство|}}}|
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;background-color: #d8f5d8; text-align: left; padding: 3px 5px;&quot;&gt;Царство:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding: 3px 5px;&quot;&gt;{{{Царство}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Тип|}}}|
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;background-color: #d8f5d8; text-align: left; padding: 3px 5px;&quot;&gt;Тип:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding: 3px 5px;&quot;&gt;{{{Тип}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Кладус1|{{{Кладус|}}}}}}|
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;background-color: #d8f5d8; text-align: left; padding: 3px 5px;&quot;&gt;Кладус:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding: 3px 5px;&quot;&gt;{{{Кладус1|{{{Кладус|}}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Кладус2|}}}|
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;background-color: #d8f5d8; text-align: left; padding: 3px 5px;&quot;&gt;Кладус:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding: 3px 5px;&quot;&gt;{{{Кладус2}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Кладус3|}}}|
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;background-color: #d8f5d8; text-align: left; padding: 3px 5px;&quot;&gt;Кладус:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding: 3px 5px;&quot;&gt;{{{Кладус3}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Дивизия|}}}|
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;background-color: #d8f5d8; text-align: left; padding: 3px 5px;&quot;&gt;Дивизия:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding: 3px 5px;&quot;&gt;{{{Дивизия}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Класа|}}}|
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;background-color: #d8f5d8; text-align: left; padding: 3px 5px;&quot;&gt;Класа:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding: 3px 5px;&quot;&gt;{{{Класа}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Ряд|}}}|
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;background-color: #d8f5d8; text-align: left; padding: 3px 5px;&quot;&gt;Ряд:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding: 3px 5px;&quot;&gt;{{{Ряд}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Фамилия|}}}|
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;background-color: #d8f5d8; text-align: left; padding: 3px 5px;&quot;&gt;Фамилия:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding: 3px 5px;&quot;&gt;{{{Фамилия}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Подфамилия|}}}|
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;background-color: #d8f5d8; text-align: left; padding: 3px 5px;&quot;&gt;Подфамилия:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding: 3px 5px;&quot;&gt;{{{Подфамилия}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Род|}}}|
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;background-color: #d8f5d8; text-align: left; padding: 3px 5px;&quot;&gt;Род:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding: 3px 5px;&quot;&gt;{{{Род}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Секция|}}}|
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;background-color: #d8f5d8; text-align: left; padding: 3px 5px;&quot;&gt;Секция:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding: 3px 5px;&quot;&gt;{{{Секция}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Файта|}}}|
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;background-color: #d8f5d8; text-align: left; padding: 3px 5px;&quot;&gt;Файта:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding: 3px 5px; font-style: italic;&quot;&gt;{{{Файта}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Подфайта|}}}|
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;background-color: #d8f5d8; text-align: left; padding: 3px 5px;&quot;&gt;Подфайта:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding: 3px 5px; font-style: italic;&quot;&gt;{{{Подфайта}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Биномне_мено|}}}|
&lt;tr&gt;
  &lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #c0edc0; text-align: center; font-weight: bold; padding: 3px 5px;&quot;&gt;[[Биномна номенклатура|Биномне мено]]&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
  &lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-style: italic; font-weight: bold; padding: 4px 5px;&quot;&gt;{{{Биномне_мено}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Слика_розширеносци|}}}|
&lt;tr&gt;
  &lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #c0edc0; text-align: center; font-weight: bold; padding: 3px 5px;&quot;&gt;Ареал розширеносци&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
  &lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 5px;&quot;&gt;
    [[Файл:{{{Слика_розширеносци}}}|220px|alt=Мапа розширеносци]]
    {{#if:{{{Опис_розширеносци|}}}|&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 90%;&quot;&gt;{{{Опис_розширеносци}}}&lt;/span&gt;}}
  &lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Синоними|}}}|
&lt;tr&gt;
  &lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #c0edc0; text-align: center; font-weight: bold; padding: 3px 5px;&quot;&gt;Синоними&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
  &lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 90%; padding: 4px 5px;&quot;&gt;{{{Синоними}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
&lt;/table&gt;&lt;/includeonly&gt;
&lt;noinclude&gt;[[Катеґория:Шаблони]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>77n4rskdfy5eh1zbt79vvvor8rs0ha5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Животинї</title>
    <ns>10</ns>
    <id>3536</id>
    <revision>
      <id>22565</id>
      <parentid>22538</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T23:27:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saslavik</username>
        <id>1716</id>
      </contributor>
      <origin>22565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6505" sha1="ipxopc8lik1xc98me8aefoluiidtxwb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;
То шаблон за инфорамик о животиньох.
{{/док}}&lt;/noinclude&gt;
&lt;includeonly&gt;&lt;table class=&quot;infobox biota&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em; border-spacing: 3px; border: 1px solid #e2c070; background-color: #fffdf5;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;
  &lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; background-color: #fee8ab; padding: 6px; color: #000000;&quot;&gt;{{{Назва|{{PAGENAME}}}}}&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;
{{#if:{{{Латинска назва|}}}|
&lt;tr&gt;
  &lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-style: italic; background-color: #fff3d1; padding: 3px 5px; font-size: 95%;&quot;&gt;{{{Латинска назва}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Слика|}}}|
&lt;tr&gt;
  &lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 5px;&quot;&gt;
    [[Файл:{{{Слика}}}|{{{Ширина_слики|220px}}}|alt={{{Назва|}}}]]
    {{#if:{{{Опис_слики|}}}|&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 90%; letter-spacing: normal; display: inline-block;&quot;&gt;{{{Опис_слики}}}&lt;/span&gt;}}
  &lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Слика2|}}}|
&lt;tr&gt;
  &lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 5px;&quot;&gt;
    [[Файл:{{{Слика2}}}|{{{Ширина_слики2|220px}}}|alt={{{Назва|}}}]]
    {{#if:{{{Опис_слики2|}}}|&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 90%; letter-spacing: normal; display: inline-block;&quot;&gt;{{{Опис_слики2}}}&lt;/span&gt;}}
  &lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Статус_очуваня|}}}|
&lt;tr&gt;
  &lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fbdc93; text-align: center; font-weight: bold; padding: 3px 5px;&quot;&gt;[[Статус загроженосци|Статус очуваня]]&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
  &lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 4px 5px;&quot;&gt;{{{Статус_очуваня}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
&lt;tr&gt;
  &lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fbdc93; text-align: center; font-weight: bold; padding: 3px 5px;&quot;&gt;[[Таксономия (биолоґия)|Наукова класификация]]&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;
{{#if:{{{Домен|}}}|
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;background-color: #fef0cd; width: 40%; text-align: left; padding: 3px 5px;&quot;&gt;Домен:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding: 3px 5px;&quot;&gt;{{{Домен}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Царство|}}}|
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;&quot;&gt;Царство:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding: 3px 5px;&quot;&gt;{{{Царство}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Кладус1|{{{Кладус|}}}}}}|
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;&quot;&gt;Кладус:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding: 3px 5px;&quot;&gt;{{{Кладус1|{{{Кладус|}}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Кладус2|}}}|
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;&quot;&gt;Кладус:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding: 3px 5px;&quot;&gt;{{{Кладус2}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Тип|}}}|
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;&quot;&gt;Тип:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding: 3px 5px;&quot;&gt;{{{Тип}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Колєно|}}}|
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;&quot;&gt;Колєно:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding: 3px 5px;&quot;&gt;{{{Колєно}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Подколєно|}}}|
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;&quot;&gt;Подколєно:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding: 3px 5px;&quot;&gt;{{{Подколєно}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Класа|}}}|
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;&quot;&gt;Класа:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding: 3px 5px;&quot;&gt;{{{Класа}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Подкласа|}}}|
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;&quot;&gt;Подкласа:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding: 3px 5px;&quot;&gt;{{{Подкласа}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Ряд|}}}|
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;&quot;&gt;Ряд:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding: 3px 5px;&quot;&gt;{{{Ряд}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Подряд|}}}|
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;&quot;&gt;Подряд:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding: 3px 5px;&quot;&gt;{{{Подряд}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Фамилия|}}}|
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;&quot;&gt;Фамилия:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding: 3px 5px;&quot;&gt;{{{Фамилия}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Подфамилия|}}}|
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;&quot;&gt;Подфамилия:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding: 3px 5px;&quot;&gt;{{{Подфамилия}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Род|}}}|
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;&quot;&gt;Род:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding: 3px 5px;&quot;&gt;{{{Род}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Файта|}}}|
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;&quot;&gt;Файта:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding: 3px 5px; font-style: italic;&quot;&gt;{{{Файта}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Подфайта|}}}|
&lt;tr&gt;
  &lt;th style=&quot;background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;&quot;&gt;Подфайта:&lt;/th&gt;
  &lt;td style=&quot;padding: 3px 5px; font-style: italic;&quot;&gt;{{{Подфайта}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Биномне_мено|}}}|
&lt;tr&gt;
  &lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fbdc93; text-align: center; font-weight: bold; padding: 3px 5px;&quot;&gt;[[Биномна номенклатура|Биномне мено]]&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
  &lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-style: italic; font-weight: bold; padding: 4px 5px;&quot;&gt;{{{Биномне_мено}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Слика_розпрестартосци|}}}|
&lt;tr&gt;
  &lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fbdc93; text-align: center; font-weight: bold; padding: 3px 5px;&quot;&gt;Ареал розпрестартосци&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
  &lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 5px;&quot;&gt;
    [[Файл:{{{Слика_розпрестартосци}}}|220px|alt=Мапа розпрестартосци]]
    {{#if:{{{Опис_розпрестартосци|}}}|&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 90%;&quot;&gt;{{{Опис_розпрестартосци}}}&lt;/span&gt;}}
  &lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Синоними|}}}|
&lt;tr&gt;
  &lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fbdc93; text-align: center; font-weight: bold; padding: 3px 5px;&quot;&gt;Синоними&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
  &lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 90%; padding: 4px 5px;&quot;&gt;{{{Синоними}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
&lt;/table&gt;&lt;/includeonly&gt;
&lt;noinclude&gt;[[Катеґория:Шаблони]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ipxopc8lik1xc98me8aefoluiidtxwb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цирок</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3839</id>
    <revision>
      <id>22564</id>
      <parentid>22497</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T23:12:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saslavik</username>
        <id>1716</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>22564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35537" sha1="24d4i6f9fryh88go5wppc4a2n22fkew" xml:space="preserve">
{{Рошлїни|Назва=Цирок|Латинска назва='''Sorghum sp.'''|Слика=Sorghum.jpg|Опис_слики=''orghum bicolor''|Царство=Plantae|Кладус1=Tracheophytes|Кладус=Angiospermae|Кладус2=Monocotyledones|Кладус3=Commelinids|Ряд=Poales|Фамилия=Poaceae|Подфамилия=Panicoideae|Род=''Sorghum'' Moench 1794, Adanson 1763|Файта=''Sorghum bicolor'' Moenc|Синоними=&lt;ref&gt;[https://apps.kew.org/wcsp/synonomy.do?name_id=443224 „World Checklist of Selected Plant Families: Royal Botanic Gardens, Kew”.] Приступљено 4. 9. 2016.&lt;/ref&gt; {{!}}*	''Blumenbachia'' Koeler 1802) &lt;br /&gt;*	''Sarga'' Ewart &lt;br /&gt;*	''Vacoparis'' Spangler &lt;br /&gt;*	''Andropogon'' subg. ''Sorghum'' Hackel.}}

'''Цирок''' (''Sorghum sp.'') то назва за род монокотиледонских рошлїнох з фамилиї травох (Poaceae), хтори облапя коло 25 файти. Даєдни з тих файтох хова ше як [[житарки]] за костиранє людзох, а дзепоєдни на пажицох пре напасанє статку. Седемнац од двацец пейцох файтох по походзеню з Австралиї,&lt;ref&gt;Dillon Sally L.; Lawrence Peter K.; Henry Robert J.; et al. [https://web.archive.org/web/20181007223318/https://epubs.scu.edu.au/cpcg_pubs/244/ „Sorghum laxiflorum and S. macrospermum, the Australian native species most closely related to the cultivated S. bicolor based on ITS1 and ndhF sequence analysis of 25 Sorghum species”] SOUTHERN CROSS PLANT SCIENCE. Southern Cross University. Архивирано из [https://researchportal.scu.edu.au/esploro/ оригинала] 7. октобар 2018. г. Приступљено 28. фебруар 2016.&lt;/ref&gt; а други файти закриваю Африку, Азию, Мезоамерику и даєдни острова у Индийским и Цихим океану.&lt;ref&gt;[http://www.biodiversitylibrary.org/page/417087#page/213/mode/1up &quot;Moench, Conrad. 1794. Methodus Plantas Horti Botanici et Agri Marburgensis : a staminum situ describendi pp. 207&quot;] in Latin&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.tropicos.org/Name/40002210 &quot;Tropicos, Sorghum Moench&quot;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=130722 &quot;Flora of China Vol. 22 Page 600 高粱属 gao liang shu Sorghum Moench, Methodus. 207. 1794&quot;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=5&amp;taxon_id=130722 &quot;„Sorghum in Flora of Pakistan @ efloras.org”&quot;]. Приступљено 4. 9. 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150201021459/http:/luirig.altervista.org/flora/taxa/floraspecie.php?genere=Sorghum &quot;„Altervista Flora Italiana, genere Sorghum”&quot;]. Архивирано из [http://luirig.altervista.org/flora/taxa/floraspecie.php?genere=sorghum &quot;оригинала&quot;] 1. 2. 2015. г. Приступљено 21. 10. 2017.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Australia, Atlas of Living. [https://web.archive.org/web/20160305085726/http:/bie.ala.org.au/species/urn:lsid:biodiversity.org.au:apni.taxon:420835 &quot;„Sorghum – Atlas of Living Australia”&quot;]. Архивирано из [http://bie.ala.org.au/species/urn:lsid:biodiversity.org.au:apni.taxon:420835 &quot;оригинала&quot;] 05. 03. 2016. г. Приступљено 4. 9. 2016.&lt;/ref&gt;

Єдну файту ше хова як житарку, а други ше хаснує як покармни рошлїни, хтори рошню у предїлох з цеплу климу, або натурализовано, на пасовискох.&lt;ref&gt;[http://bonap.net/NAPA/TaxonMaps/Genus/County/Sorghum &quot;„Sorghum”&quot;]. County-level distribution maps from the North American Plant Atlas (NAPA). Biota of North America Program (BONAP). 2013. Приступљено 4. 9. 2016.&lt;/ref&gt; Цирок припада подфамилиї Panicoideae и племену Andropogoneae (племену хторе облапя ''Andropogon gerardi'' и цукров над).

Шветова продукцоя цирку коло 60 милиони тони рочнє. Главни продуковательни жеми ЗАД, Ниґерия и Индия. У Сенеґалу, наприклад, єст вариєтет традиционалного цирку хтори ше нашироко хаснує, алє и локално злєпшани вариєтети хтори адаптовани за тамтейши типи жеми и климу. Зарна цирку ше ґенерално хаснує и у чловековим костираню у полуаридних жемох Африки и Азиї. Конзумує ше го у форми цеста, варени и у форми традиционалних напойох. Виглєдованя указали позитивни прикмети тей житарки за чловеково здравє. Дальши виглєдованя ше запровадзує пре здобуванє детальнєйшого розуменя терапеутского потенцияла цирку.&lt;ref&gt;FallL Ramatoulaye; Cisse Mady; Sarr Fallou; Kane Amadou; Diatta Cyril; Diouf Massamba (2016). „Production and Use Sorghum: A Literature Review”. Journal of Nutritional Health &amp; Food Science.&lt;/ref&gt;

== Пестованє и хаснованє ==
Єдна файта, ''Sorghum bicolor'',&lt;ref&gt;Mutegi, Evans; Sagnard, Fabrice; Muraya, Moses; et al. (1. 2. 2010). [http://oar.icrisat.org/2032/1/GRCE57_243-253__2010.pdf &quot;„Ecogeographical distribution of wild, weedy and cultivated Sorghum bicolor (L.) Moench in Kenya: implications for conservation and crop-to-wild gene flow”&quot;] (PDF). Genetic Resources and Crop Evolution. 57 (2): 243—253. Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2010GRCEv..57..243M &quot;2010GRCEv..57..243M&quot;]. doi:[https://doi.org/10.1007%2Fs10722-009-9466-7 &quot;10.1007/s10722-009-9466-7&quot;].&lt;/ref&gt; по походзеню з Африки з велїма култивованима файтами,&lt;ref&gt;[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=200026333 &quot;„Sorghum bicolor in Flora of China @ efloras.org”&quot;]. Приступљено 4. 9. 2016.&lt;/ref&gt; важне шаце по цалим швеце, хтору ше хаснує як [[Пожива|поживу]] (як зарна и як цирков сируп) або меласу з цирку, покармни рошлїни за животинї, а применює ше ю и у продукциї алкоголних напойох и биогорива. Векшина вариєтетох толерантна на сушу и цеплоту, та су окреме важни за сушни реґиони, дзе житарки єдно з основних єдлох за судобне и валалске жительство. Тоти вариєтети формую важну компоненту пасовискох у велїх тропских реґионох. ''S. bicolor'' важне поживово шаце у Африки, Централней Америки и южней Азиї, а пията житаркова култура по важносци у швеце.&lt;ref&gt; Sorghum url=http://www.newworldencyclopedia.org/entry/Sorghum accessdate=4. 11. 2016}}&lt;/ref&gt;

Даєдни файти цирку можу мац уровнї водонїк цияниду, хорденину и нитратох, прецо су летални за напасанє животиньох на вчасних ступньох рошлїнского роснуца. Кед су виложени суши и цеплоти, рошлїни тиж можу мац токсични уровнї цияниду и/або нитратох на познєйших ступньох роснуца.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20181009053007/https:/www.daf.qld.gov.au/business-priorities/animal-industries/animal-health-and-diseases/protect-your-animals/poisonings-of-livestock/cyanide-and-nitrate-poisoning &quot;„Cyanide (prussic acid) and nitrate in sorghum crops – managing the risks. Primary industries and fisheries. Queensland Government.”&quot;]. Архивирано из [https://www.daf.qld.gov.au/business-priorities/animal-industries/animal-health-and-diseases/protect-your-animals/poisonings-of-livestock/cyanide-and-nitrate-poisoning &quot;оригинала&quot;] 9. октобар 2018. г. Приступљено 8. октобар 2018.&lt;/ref&gt; Єдну файту цирку, Джонсонову траву (''S. halapense''), класификує ше як инвазивну файту у ЗАД з боку Департману за польопривреду.&lt;ref&gt;U.S. Department of Agriculture (12. 3. 2009). [https://web.archive.org/web/20090507062325/http:/www.invasivespeciesinfo.gov/plants/johnsongrass.shtml &quot;„Johnson Grass”&quot;]. Архивирано из [http://www.invasivespeciesinfo.gov/plants/johnsongrass.shtml &quot;оригинала&quot;] 07. 05. 2009. г. Приступљено 21. 10. 2017.&lt;/ref&gt;
[[File:Sorghum bicolor - geograph.org.uk - 1070429.jpg|right|thumb|320pz|Класка цирку]]
Цирок ше продукує у подручох хтори барз цепли. Минимална штредня [[температура]] од 25 °Ц нєобходна за осиґуранє максималней продукциї зарна. [[File:&quot;Back to Our Roots&quot; in Kentucky (20180406-OSEC-LSC-0305).jpg|right|thumb|340x340px|Заренка-нашенє цирку]]Пре морфолоґийни характеристики, тота култура найтолерантнєйша на сушу медзи моментално култивованима житарками у швеце. Под час суши лїсца ше круца же би ше зменшало траценє води пре перспирацию. Кед ше суша предлужи, тота рошлїна постава дормантна, место же би висхла. Лїсца защицени з восковима кутикулами пре зменшанє випарйованя.

Цирок пията житарка по важносци у швеце после [[Рискаша|рискаши]], [[Жито|жита]], [[Кукурица|кукурици]] и ярцу. Вон главне житарково костиранє за вецей як 750 милиони людзох хтори жию у полусушних тропских реґионох Африки, Азиї и Латинскей Америки.&lt;ref&gt;Working paper on mycotoxins in sorghum. Joint FAO / WHO Food Standards Codex Committee on Contaminants in Foods (CCCF). 2011.&lt;/ref&gt; Найвекши продукователь ЗАД (скоро 17% шветовей продукциї), дзе урожаї релативно високи, а потим шлїдза Индия, Ниґерия, Китай, Мексико, Судан и Арґентина.&lt;ref&gt;Rao, P. P.; Birthal, P. S.; Reddy BVS; Rai, K. N.; Ramesh, S. (2006). „Diagnostics of Sorghum and Pearl Millet grains-based nutrition in India”. Icrisat. 47: 93—96.&lt;/ref&gt;

У велїх полусушних жемох у Африки и Азиї, зарна цирку забераю важне место у єдлу и покармних рошлїнох. Хасную их людзе (поготов фармере), хтори часто нє маю средства хасновац други поживово жридла. Зарна цирку богати з енерґетичнима и нєенерґетичнима поживнима материями. У тих обласцох, вони наменєни за конзумованє як цеста, варени або у форми традиционалних напойох. Зарна цирку, окрем спомнутого хаснованя, конзумує ше и у форми ґрису з мачанку. У индустрийних жемох, цирок ше хаснує у форми зарна або покармних рошлїнох за статок и за продукцию биоетанолу. Цирок ше вше баржей глєда у велїх жемох у розвою, окреме у заходней Африки (у Ниґериї, Ґани и Буркини Фасо). Тото повязане и зоз звекшаньом популациї, а з часци и з политику тих жемох, хторим циль розвивац индустрийне хаснованє цирку (у пиварньох) як замену за ярчани слад.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Khady Ba, Emmanuel Tine, Jacqueline Destain, Ndiaga Cisse, Philippe Thonart. (2010). „Comparative study of phenolic compounds, the antioxidant power of various Senegalese sorghum varieties anda amylolytic enzymes of their malt”. Biotechnology, Agronomy and Society and Environment. 14 (1): 131—139..&lt;/ref&gt;

Кед нашенє и нашеньова лупка кафовей [[Фарба|фарби]], то индикация очкодованя. У даєдних ґенотипох цирку нашенє дзекеди парциялне, нє видно го або го аж анї нєт, а у даєдних є заш барз пиґментоване.&lt;ref&gt;Evers T and Millar S (2002). „Cereal grain structure and development: some implications for quality”. J Cereal Sci. 36 (3): 261—284. doi:[https://doi.org/10.1006%2Fjcrs.2002.0435 &quot;10.1006/jcrs.2002.0435&quot;].&lt;/ref&gt; Фенолни єдинєня (фенолни квашнїни, флавоноїди и танини) широко заступени и всеприсутни секундарни метаболити у рошлїнским царстве медзи житарками, а цирок найбогатши у тим поглядзе зоз до 6%,&lt;ref&gt;Beta T, Rooney LW, Marovatsanga LT, Taylor JRN „Effect of chemical treatments on polyphenols and malt quality in sorghum”  doi=10.1006/jcrs.2000.0310}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Dicko, M. H.; Gruppen, H; Traore, A. S.; van Berkel WJ, Voragen AG (2005). „Evaluation of the effect of germination on phenolic compounds and antioxidant activities in sorghum varieties”. J Agric Food Chem.. 53 (7): 2581—2588. Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2005JAFC...53.2581D &quot;2005JAFC...53.2581D&quot;]. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15796598 &quot;15796598&quot;]. doi:[https://doi.org/10.1021%2Fjf0501847 &quot;10.1021/jf0501847&quot;].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Awika, J. M.; Rooney, L. W. (2004). „Sorghum Phytochemicals and their potential impact on human health”. Phytochemistry.. 65 (9): 1199—1221. Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2004PChem..65.1199A &quot;2004PChem..65.1199A&quot;]. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15184005 &quot;15184005&quot;]. doi:[https://doi.org/10.1016%2Fj.phytochem.2004.04.001 &quot;10.1016/j.phytochem.2004.04.001&quot;].&lt;/ref&gt; гоч указане же лєм вариєтети з пиґментованим нашеньом маю танини.&lt;ref&gt;Dykes, L.; Rooney, L. W. (2006). „Sorghum and millet phenols and antioxidants”. J Cereal Sci.. 44 (3): 236—251. doi:[https://doi.org/10.1016%2Fj.jcs.2006.06.007 &quot;10.1016/j.jcs.2006.06.007&quot;].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rooney LW. Overview: sorghum and millet food research failures and successes. In: Belton PS &amp;Taylor JRN, eds. Conference proceedings of the AFRIPRO Workshop on the proteins of sorghum and millets: enhancing nutritional and functional properties for Africa, 2-4 April, Pretoria, South Africa. 2003.&lt;/ref&gt; Вони маю важну улогу у рошлїнских одбранєбних механїзмох од [[Печарка|печарочкох]] и чкодлївцох, як цо то инсекти и птици. Познате же фенолни єдинєня тиж маю позитивни ефекти на чловеково здравє.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Фитинска квашнїна ма вельки капацитет вязаня, та може формовац комплекси з протеїнами и вецейвалентнима катйонами. Векшина комплексу фитат-метал ше нє розпущує при физиолоґийним pH, та су менєй биолоґийно доступне жридло минералох за людзох и животинї.&lt;ref&gt;Sorghum and millets in human nutrition (1995). FAO. Недостаје или је празан параметар |title= (помоћ).&lt;/ref&gt; З анализованьом даскелїх вариєтетох цирку (билого и червеного) утвердзене же количество фитинского фосфору цалого нашеня варирує медзи 170 и 380 mg на 100 g, и же то представя вецей як 85% вкупного фосфору у цалим зарну.&lt;ref&gt;Hadbaoui Zineb. Study of the antioxidant activity of lipid, protein and phenolic fractions of local sorghum seeds. master. 2007.&lt;/ref&gt;

== Список файтох ==

=== Прилапени файти&lt;ref&gt;[http://www.theplantlist.org/tpl1.1/search?q=sorghum &quot;„The Plant List: Sorghum”&quot;]. Royal Botanic Gardens Kew and Missouri Botanic Garden. Приступљено 28. 2. 2017.&lt;/ref&gt; ===
&lt;div style=&quot;display: flex; gap: 1em;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;flex: 1;&quot;&gt;
*  S. almum
*  S. amplum
*  S. angustum
*  S. arundinaceum
*  S. bicolor
*  S. brachypodum
*  S. bulbosum
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;flex: 1;&quot;&gt;
*  S. burmahicum
*  S. controversum
*  S. drummondii
*  S. ecarinatum
*  S. exstans
*  S. grande
*  S. halepense
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;flex: 1;&quot;&gt;
*  S. interjectum
*  S. intrans
*  S. laxiflorum
*  S. leiocladum
*  S. macrospermum
*  S. matarankense
*  S. miliaceum
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;flex: 1;&quot;&gt;
*  S. nitidum
*  S. plumosum
*  S. propinquum
*  S. purpureosericeum
*  S. stipoideum
*  S. timorense
*  S. trichocladum
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;flex: 1;&quot;&gt;
*  S. versicolor
*  S. virgatum
*  S. vulgare
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

== Костиранє ==
{{Нутрицийни вредносци|назва=Цирок, зарно|енерґия=1.377 kJ (329 kcal)|угльово_гидрати=72,1 g|влакна=6,7 g|масци=3,5 g|бильчки=10,6 g|витамин_Б1=(29%) 0,33 mg|витамин_Б2=(8%) 0,1 mg|витамин_Б3=(25%) 3,7 mg|витамин_Б6=(34%) 0,44 mg|калций=(1%) 13 mg|фолат_ug_(Б9)=(5%) 20 μg|железо=(26%) 3,4 mg|магнезий=(46%) 165 mg|фосфор=(41%) 289 mg|калий=(8%) 363 mg|натрий=(0%) 2 mg|цинк=(18%) 1,7 mg|жридло=Подполни звит о уношеню УСДА бази податкох
•	Єдинки
•	μg = микроґрами • mg = милиґрами
•	IU = интернационални єдинки|бильчки_(протеини)=10,6 g|витамин_Б5=(8%) 0,4 mg}}
У 100 ґрамох сирового цирку єст 329 калориї, 72% угльово гидрати, 4% масци и 11% протеїни. У цирку єст велї есенциялни нутриенти у значних количествох (20% або вецей дньовей вредносци, ДВ), уключуюци протеїни, влакна, Б витамини ниацин, тиамин и витамин Б6 и даскельо диєтарни минерали, уключуюци желєзо (26% ДВ) и манґан (76% ДВ). Нутрицийне количество цирку ґенерално подобне сировому овсу (опатриц нутрицийну таблїчку). Медзи другима подобносцами з овсом, у цирку нєт ґлутену, та є хасновити за безґлутенске костиранє.

Цирок єдно з главних зарнастих єдлох хтори ше конзумує у Азиї и Африки. Хаснує ше го у пририхтованю єдлох за одроснутих, алє и за дзеци. У тропских реґионох, єдла за беби ше прави зоз цирковей и кукуричней замешки з додатком цукру.&lt;ref&gt;Obizoba IC (1988). „Nutritive value of melted, dry- or wet-milled sorghum and corn”. Cereal Chem. 53: 222—226..&lt;/ref&gt; Протеїнски квалитет зарна цирку подли пре нїзке количество есенциялних аминоквашнїнох як цо лизин, триптофан и треонин.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;Badi S, Pedersen B, Monowar L, Eggum BO (1990). The nutritive value of new and traditional sorghum and millet foods from Sudan. стр. 5—19. Plant Foods Hum Nutr 40:&lt;/ref&gt; Поступок правеня сладу злєпшує квалитет протеїнох тей житарки пре звекшанє количества лизину.&lt;ref&gt;Dalby A, Tsai Y (1976). „Lysine and tryptophan increases during germination of cereal grains”. Cereal Chem. 53: 221—226..&lt;/ref&gt; Дзеци слабо претровюю цирок,&lt;ref&gt;MacLeon Jr, W. C.; Lopez De Romaña, G.; Placko, R. P.; Graham, G. G. (1981). [https://archive.org/details/sim_journal-of-nutrition_1981-11_111_11/page/n73 &quot;„Protein quality and digestibility of sorghum in preschool children: Balance studies and plasma free amino acids”&quot;]. J Nutr. 111 (11): 1928—1936. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/6795323 &quot;6795323&quot;]. doi:[https://doi.org/10.1093%2Fjn%2F111.11.1928 &quot;10.1093/jn/111.11.1928&quot;].&lt;/ref&gt; алє кед ше кост дополнї з єдлом дзе єст вельке количество лизину, цирок може буц задоволююце жридло поживних материйох.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Протеїни цирку поставаю менєй претровлїви кед ше их увари.&lt;ref&gt;Axtell, J. D.; Kirleis, A. W.; Hassen, M. M.; d'Croz Mason, N.; Mertz, E. T.; Munck, L. (1981). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC319124 &quot;„Digestibility of sorghum proteins”&quot;]. Proc Natl Acad Sci USA. 78 (3): 1333—1335. Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/1981PNAS...78.1333A &quot;1981PNAS...78.1333A&quot;]. PMC [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC319124 &quot;319124&quot;] . PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/6785757 &quot;6785757&quot;]. doi:[https://doi.org/10.1073%2Fpnas.78.3.1333 &quot;10.1073/pnas.78.3.1333&quot;] .&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Eggum BO, Monowar L, Bach Knudsen KE, Munch L, Axtell JD (1983). Nutritional quality of sorghum and sorghum foods from Sudan. стр. 127—137. J. Cereal Sci 1:&lt;/ref&gt; Цирок, як и други житарки, добре жридло витаминох Б, як цо тиамин, рибофлавин, витамин Б6, биотин и ниацин, гоч рафинованє приводзи до траценя шицких витаминох Б.&lt;ref&gt;Heged s, M.; Pedersen, Birthe; Eggum, B. O. (1985). „The influence of milling on the nutritive value of flour from cereal grains. 7. Vitamins and tryptophan”. Qual Plant Plant Foods Hum Nutr. 35 (2): 175—180. doi:[https://doi.org/10.1007%2FBF01092134 &quot;10.1007/BF01092134&quot;].&lt;/ref&gt; Минерални состав цирку подобни тому у просу.&lt;ref&gt;Hulse JH, Laing EM, Pearson OE (1980) Sorghum and millet: their chemical composition and nutritive value. New York: Academic Press.&lt;/ref&gt; Главни минерали хтори присутни у зарну цирку то калий и фосфор, а калций нїзки.&lt;ref&gt;Khalil, J. K.; Sawaya, W. N.; Safi, W. J.; Al-Mohammad, H. M. (1984). „Chemical composition and nutritional quality of sorghum flour and bread”. Qual Plant Plant Foods Hum Nutr. 34 (2): 141—150. doi:[https://doi.org/10.1007%2FBF01094842 &quot;10.1007/BF01094842&quot;].&lt;/ref&gt; У цирку єст полифенолни єдинєня, хтори ше волаю кондензовани танини, а хтори антинутрийски фактори. Кондензовани танини зменшую поживну вредносц зарна цирку, бо ше можу вязац за поживово протеїни, диґестивни ензими, минерали як цо желєзо и витамини Б, як цо тиамин и витамин Б6.&lt;ref&gt;Wang, R. S.; Kies, C. (1991). [https://archive.org/details/sim_plant-foods-for-human-nutrition-nl_1991-10_41_4/page/355 &quot;„Niacin status of humans as affected by eating decorticated and whole-ground sorghum (Sorghum gramineae) grain, ready-to-eat breakfast cereals”&quot;]. Plant Foods Hum Nutr. 41 (4): 355—369. Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/1991PFHN...41..355W &quot;1991PFHN...41..355W&quot;]. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/1839061 &quot;1839061&quot;]. doi:[https://doi.org/10.1007%2FBF02310629 &quot;10.1007/BF02310629&quot;].&lt;/ref&gt; Вони присутни у файтох цирку хтори маю пиґментоване нашенє,&lt;ref&gt;Mariani G, Anglani C, Ceotto E, Gaddi S, Sannibale M (1988) Su problemi qualitativi del sorgo da granella: digeribilita` dello sfarinato integrale e tenore in tannini delle cariossidi. L’Informatore Agrario 44: стр. 71–73&lt;/ref&gt; а одсутни су при билих и офарбених циркох без пиґментованого нашеня.&lt;ref&gt;Anglani C (1994). „Digestibility and phenolic substances from meals of sorghum without a pigmented testa”. Agr Med. 124: 229—237.&lt;/ref&gt;

== Микотоксини цирку ==

У случаю плєшнєнїни, високей вредносци релативней влажносци (RH) у вчасней фази роснуца з єдного боку, и медзи концами квитнуца и другу културу були у велькей мири у корелациї з частосцу сплєшнєтосци. Одношеня медзи максималну релативну [[Влага|влажносцу]] и знаком плєшнєнїнового очкодованя нє линеарни, алє єст нето звекшанє кед влажносц прекрочи праг од коло 95%.&lt;ref&gt;Alain RATNADASS. discussion paper presented to obtain an HDR. Characterization and management of trophic interactions insect-plant for integrated production tropicales.2007. Cereals.&lt;/ref&gt;

Як и велї други житарки, зарна цирку у чаше жатви маю барз варябилну композицию микофлори. Плєшнєнїни циркового зрна добре познати як примарни патолоґийни проблем тей рошлїни. Найважнєйши елементи микофлорох то: Fusarium, Curvularia, Alternaria, Helminthosporium и Phoma. Наприклад, найчастейши роди у Сенеґалу то: ''Curvularia'' и ''Fusarium'', и за тот род идентификовани пейц файти: ''F. solani, F. moniliforme, F. cquiseti, F. fLocciferum и F. sporotrichoïdes''.&lt;ref&gt;D Louvel. Molds of sorghum grains work Synthesis realized CNRAde Bambey. 1981—1984&lt;/ref&gt;

== Нутритивни и медицински импликациї ==

У єдней студиї зоз 2015. року указане же цирок ма першенствено скробу хтори ше помалши претровює од векшини других житаркох, а хтори у меншей мири претровлїви, як и же ма менєй протеїни и нєзасицени масци. Векшина файтох цирку богата з фенолнима єдинєнями, окреме 3-деоксиантоцианидинами и танинами. Резултати достати ин витро и при животиньох указали же фенолни єдинєня розпущуюци єдинєня (поликозаноли) хтори у векшей мири присутни у цирку и балансую або стабилизую черевову микробиоту и параметри вязани за затитосц, оксидативни стрес, запалєня, диябетес, дислипидемию, гипертензию и канцер.&lt;ref&gt;Morais Cardoso L, Pine SS, HS Martino, Pine — Ana HM . Sorghum (Sorghum bicolor l.): Nutrients, Bioactive Compounds, and Potential Impact on Human Health. Crit Rev Food Sci Nutr. 2015. Недостаје или је празан параметар |title= (помоћ)&lt;/ref&gt;

== Индустрийна продукция цирку ==

=== Цирок на метли ===

На териториї [[Войводина|Войводини]] [[Бачки Петровец]] центер продукциї и дорабяня цирку и метларства кед слово о индустрийней продукциї. Историят метларства у Бачким Петровцу вязани за снованє першей метларскей роботнї такой по законченю Першей шветовей войни. Други центри були у Канїжи, Селенчи, Пожаревцу, Тителю, Шабцу, Бечею и Новим Садзе.

=== Цирок на палєнку ===

Палєнку зоз циркових палїцох (нє з нашеня) ше пекло у даєдних часцох Войводини (поготов у [[Бачка Тополя|Бачкей Тополї]]), окреме у худобних рокох, а нєшка представя раритет. У швеце ше подобну файту напою (як цо китайски Маотаи) прави з дестилацию превартого зарна цирку и жита.

== Виглєдованя ==

Цирок ефективни у конвертованю соларней енерґиї до хемийней енерґиї, и вон тиж так хаснує менши количества води у поровнаню з другима житарковима шацами.&lt;ref&gt;[http://hudsonalpha.org/hudsonalpha-and-collaborators-expand-major-research-program-to-benefit-farmers-in-the-developing-world &quot;„HudsonAlpha and collaborators expand sorghum research program – HudsonAlpha Institute for Biotechnology”&quot;] (на језику: енглески). HudsonAlpha Institute for Biotechnology. 25. 1. 2017. Приступљено 2. 3. 2017.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Dweikat, Ismail (2017). [https://web.archive.org/web/20170303045004/http:/agronomy.unl.edu/sweetsorghum &quot;„Sweet sorghum is a drought-tolerant feedstock with the potential to produce more ethanol/acre than corn”&quot;]. Department of Agronomy and Horticulture, University of Nebraska–Lincoln. Архивирано из [http://agronomy.unl.edu/sweetsorghum &quot;оригинала&quot;] 03. 03. 2017. г. Приступљено 2. 3. 2017.&lt;/ref&gt; Биогориво, випродуковане з хаснованьом сладкого цирку як културу з високим количеством цукру у стеблу, розвива биомасу хтора ше може претвориц до угля, синтетичного ґазу, и био-олєю.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20170215115550/http:/www.purdue.edu/newsroom/releases/2015/Q2/purdue-leading-research-using-advanced-technologies-to-better-grow-sorghum-as-biofuel.html &quot;„Purdue leading research using advanced technologies to better grow sorghum as biofuel”&quot;]. Purdue University, Agriculture News. јун 2015. Архивирано из [http://www.purdue.edu/newsroom/releases/2015/Q2/purdue-leading-research-using-advanced-technologies-to-better-grow-sorghum-as-biofuel.html &quot;оригинала&quot;] 15. 02. 2017. г. Приступљено 2. 3. 2017.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20170303043933/http:/articles.extension.org/pages/26634/sweet-sorghum-for-biofuel-production &quot;„Sweet Sorghum for Biofuel Production”&quot;]. eXtension. 2017. Архивирано из [http://articles.extension.org/pages/26634/sweet-sorghum-for-biofuel-production &quot;оригинала&quot;] 03. 03. 2017. г. Приступљено 2. 3. 2017.&lt;/ref&gt;

== Ґалерия ==
&lt;gallery&gt;
Файл:Small scale sorghum farm.jpg|Плантажа - польо зоз цирком
Файл:Sorghum bicolor03.jpg|''Sorghum bicolor'' 2005, sep 4
Файл:Flore médicale des Antilles, ou, Traité des plantes usuelles (10559146133) (cropped).jpg|''Botanical illustration''
Файл:Sorghum bicolor.JPG|Цирок котри дозрева, (Нємецка)
Файл:Sorghum bicolor Moderne MHNT.BOT.2015.34.152.jpg|Узрети цирок
Файл:Hirsefeld - Sorghum bicolor 1.jpg|Польо цирку
Файл:Sorghum bicolor - sorghum - 53249557074.jpg|Желєни цирок
Файл:A crop of sorghum (Sorghum bicolor) - geograph.org.uk - 1070422.jpg|Польо зоз узретим цирком
Файл:Sorghum bicolor Bild0902.jpg
Файл:Sorghum bicolor subsp. bicolor seeds.jpg|Цирково нашенє
Файл:Sorghum rice (2).jpg|Зарна цирку
Файл:Starr 040501-9001 Sorghum bicolor.jpg
Файл:Sorghum bicolor (6442164465).jpg|Метолка/метлочка цирку
Файл:Millo - Sorghum bicolor 01.jpg
Файл:दगडी ज्वारी, आटपाडी Dagadi Jowar, Aatpadi (Sorghum bicolor).jpg|Узрета метолка, Индия
Файл:Sorghum bicolor (s. lat.) p. p. sl32.jpg|Зарна цирку у класки
Файл:&quot;Another view of the making of sorghum molasses on the Fred Hatmaker farm in the Norris Dam reservoir area.&quot; - NARA - 532657.tif|Так ше дакеди робело, Тенеси 1933. р.
Файл:Sorghum harvest at the shore of Lake Hayq Ethiopia.jpg|Кошенє и одкладанє  цирку на полю, (Етиопия, 2012.)
Файл:Piece of sorghum bread contained in basket S - Museo Egizio, Turin S 285 p09.jpg|Фалаток хлєба зоз цирку у кошарочки
Файл:Sorghum Harvest.jpg|Жатва цирку зоз комбайном.  (Оклахома, ЗАД)
&lt;/gallery&gt;

== Литература ==
* Watson, Andrew M. (1983). Agricultural Innovation in the Early Islamic World: The Diffusion of Crops and Farming Techniques, 700–1100. Cambridge: [https://sr.wikipedia.org/wiki/Cambridge_University_Press Cambridge University Press.] ISBN 978-0-521-24711-5.

== Вонкашнї вязи ==
* [https://web.archive.org/web/20071202074553/http://www.grains.org/galleries/default-file/Sorghum%20Handbook.pdf „Приручник о сирку”] (PDF). Архивирано из [https://web.archive.org/web/20071202074553/http://www.grains.org/galleries/default-file/Sorghum%20Handbook.pdf оригинала] (PDF) 2. 12. 2007. г..
* [https://web.archive.org/web/20070429022343/http://weedsoft.unl.edu/documents/GrowthStagesModule/Sorghum/Sorg.htm „Развојне фазе сирка”.] Архивирано из [https://web.archive.org/web/20070429022343/http://weedsoft.unl.edu/documents/GrowthStagesModule/Sorghum/Sorg.htm оригинала] 29. 4. 2007. г..
* [https://sr.wikipedia.org/sr-ec/Сирак Сирак]
{{Commonscat}}

== Референци ==
{{reflist}}


[[Катеґория:Рошлїни]]</text>
      <sha1>24d4i6f9fryh88go5wppc4a2n22fkew</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ооґамия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3853</id>
    <revision>
      <id>22561</id>
      <timestamp>2026-11-01T17:14:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Olirk55</username>
        <id>19</id>
      </contributor>
      <comment>Нови бок: „Ооґамия то способ полного розмножованя. У цеку еволуциї, пришло до зявеня вельких и нєрухомих ваїчкових клїтинкох и процивно барз рухомих сперматозоїдох. Спрам того, ооґамия то процес у цеку хторого швидки сперматозоїди доплїваю до ваїчковей клїтинки и опл…“</comment>
      <origin>22561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1294" sha1="gp5tlf0vhme32mwg48f69a19c3s70ty" xml:space="preserve">Ооґамия то способ полного розмножованя. У цеку еволуциї, пришло до зявеня вельких и
нєрухомих ваїчкових клїтинкох и процивно барз рухомих сперматозоїдох. Спрам того, ооґамия то
процес у цеку хторого швидки сперматозоїди доплїваю до ваїчковей клїтинки и оплодза ю. [1]
Винїмок, нєтипична ооґамия, зявює ше при представнїкох червених алґох, при хторих хлопски
ґамет нєрухоми, а ваїчкова клїтинка ма могущносц рушаня. Ваїчково клїтинки ше находза у
ооґонийох, а сперматозоїди у антеридийох. [2]
Референци
1.  Дусенберy, Давид Б. (2009). Ливинг ат Мицро Сцале, Цхаптер 20. Харвард
Университy Пресс, Цамбридге, Масс. ISBN 978-0-674-03116-6
2. Шербан, Нада; Цвијан, Мирко; Јанчић, Радиша (2011). Биологија 1, ЗУНС, Београд,
Србија. ISBN 978-86-17-17585-4</text>
      <sha1>gp5tlf0vhme32mwg48f69a19c3s70ty</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>22562</id>
      <parentid>22561</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T18:25:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Olirk55</username>
        <id>19</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ушорйованє, форматированє референцох</comment>
      <origin>22562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5402" sha1="awwbv6cyh0hpjdqy3q9wrz9h2uiqy5d" xml:space="preserve">[[File:Sperm-egg.jpg|right|thumb|300px|Ооґамия при животиньох: мали, рухоми сперматозоид на [[Поверхносц|поверхносци]] ваїчковей клїтинки]]'''Ооґамия''' то способ полного розмножованя. У цеку еволуциї, пришло до зявеня вельких и нєрухомих [[Ваїчкова клїтинка|ваїчкових клїтинкох]] и процивно барз рухомих сперматозоїдох. Спрам того, ооґамия то процес у цеку хторого швидки сперматозоїди доплїваю до ваїчковей клїтинки и оплодза ю.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Dusenbery, David B. (2009). [https://books.google.rs/books?id=9hgtEAAAQBAJ&amp;dq=oogamy+and+internal+fertilization&amp;pg=PA326&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=oogamy%20and%20internal%20fertilization&amp;f=false Living at Micro Scale: The Unexpected Physics of Being Small.] Harvard University Press. p. 32. [https://en.wikipedia.org/wiki/ISBN ISBN 978-0-674-06021-0.]&lt;/ref&gt;

Винїмок, нєтипична ооґамия, зявює ше при представнїкох червених алґох, при хторих хлопски ґамет нєрухоми, а ваїчкова клїтинка ма можлївосц рушаня. Ваїчково клїтинки ше находза у ооґонийох, а сперматозоїди у антеридийох.&lt;ref&gt;Шербан, Нада; Цвијан, Мирко; Јанчић, Радиша (2011). Биологија 1, ЗУНС, Београд, Србија. ISBN 978-86-17-17585-4&lt;/ref&gt; Ооґамия  присутна при скоро шицких животиньских файтох хтори ше полно розмножую.&lt;ref&gt; [https://en.wikipedia.org/wiki/Graham_Bell_(biologist) Bell, Graham] (2019-11-28). [https://books.google.rs/books?id=Xzv3DwAAQBAJ&amp;q=the+evolution+of+sexual+reproduction+is+important+to+the+evolution+of+sex&amp;redir_esc=y The Masterpiece of Nature: The Evolution and Genetics of Sexuality.] Routledge. p. 63. [https://en.wikipedia.org/wiki/ISBN ISBN 978-1-000-49744-1.]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Постоя винїмки, як цо косаки (''Opiliones -'' пред тим  ''Phalangida'', то ряд пауколиких животинькох), хтори маю нєрухоми сперматозоиди.&lt;ref&gt;Leonard, Janet; Cordoba-Aguilar, Alex (2010-07-19). [https://books.google.rs/books?id=wmlnDAAAQBAJ&amp;dq=oogamy+in+animals&amp;pg=PA18&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=oogamy%20in%20animals&amp;f=false The Evolution of Primary Sexual Characters in Animals.] Oxford University Press, USA. pp. 18–19. [https://en.wikipedia.org/wiki/ISBN ISBN 978-0-19-532555-3.]&lt;/ref&gt;

== Етимология ==

Термин ооґамия перши раз похасновани 1888. року.&lt;ref&gt;[https://www.merriam-webster.com/dictionary/oogamy &quot;Definition of OOGAMY&quot;.] Merriam-Webster. Retrieved 2021-09-14.&lt;/ref&gt; Виведзени є зоз греческого меновнїка „oon” (ΩΟΝ = вайцо) и греческого дїєслова „gameo” (ΓΑΜΕΩ → ΓΑΜΩ = мац полне одношенє / розмножовац ше), а у сущносци значи „розмножаванє з помоцу ваїчкових клїтинкох.”

== Еволуция ==
'''Еволуция полного розмножаваня'''

Першобутна форма полного розмножаваня то вироятнє изоґамия, при хторей обидва ґамети идентични; дума ше и предпоставя же ооґамия од/зоз нєй еволуировала вецей раз&lt;ref&gt;Wolpert, L; Szathmáry, E. &quot;Multicellularity: evolution and the egg&quot;. Nature. 420: 745. [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier doi:10.1038/420745a.]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;прейґ анизоґамиї.&lt;ref&gt;Pitnick, Scott S.; Hosken, Dave J.; Birkhead, Tim R. (2008-11-21). [https://books.google.rs/books?id=kctYNbO1fE0C&amp;q=evolution+of+anisogamy&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=evolution%20of%20anisogamy&amp;f=false Sperm Biology: An Evolutionary Perspective.] Academic Press. pp. 43–44. [https://en.wikipedia.org/wiki/ISBN ISBN 978-0-08-091987-4.]&lt;/ref&gt; Кед придзе до еволуциї ооґамиї, самци и самици ше звичайно розликую у велїх аспектох. Ооґамия еволуировала пре преход зоз вонкашнього на нукашнє оплодзованє. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

При стрептофитох, ооґамия ше зявела пре одвойованє од желєних алґох.&lt;ref&gt;Geng, Sa; De Hoff, Peter; Umen, James G. (2014-07-08). [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4086717/ &quot;Evolution of Sexes from an Ancestral Mating-Type Specification Pathway&quot;.] PLOS Biology. 12 (7) e1001904. [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier doi:10.1371/journal.pbio.1001904.][https://en.wikipedia.org/wiki/ISSN ISSN 1544-9173.] PMC 4086717. PMID 25003332.&lt;/ref&gt;

== Вонкашня вяза ==
{{Commonscat}}
* [https://proleksis.lzmk.hr/113/ Oogamija]

== Референци ==

&lt;references /&gt;
[[Катеґория:Биолоґия]]</text>
      <sha1>awwbv6cyh0hpjdqy3q9wrz9h2uiqy5d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>22563</id>
      <parentid>22562</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T18:34:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Olirk55</username>
        <id>19</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Додата вонкашня вяза</comment>
      <origin>22563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5482" sha1="oguqv5cog45oypd1v4qb5kfis9v897a" xml:space="preserve">[[File:Sperm-egg.jpg|right|thumb|300px|Ооґамия при животиньох: мали, рухоми сперматозоид на [[Поверхносц|поверхносци]] ваїчковей клїтинки]]'''Ооґамия''' то способ полного розмножованя. У цеку еволуциї, пришло до зявеня вельких и нєрухомих [[Ваїчкова клїтинка|ваїчкових клїтинкох]] и процивно барз рухомих сперматозоїдох. Спрам того, ооґамия то процес у цеку хторого швидки сперматозоїди доплїваю до ваїчковей клїтинки и оплодза ю.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Dusenbery, David B. (2009). [https://books.google.rs/books?id=9hgtEAAAQBAJ&amp;dq=oogamy+and+internal+fertilization&amp;pg=PA326&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=oogamy%20and%20internal%20fertilization&amp;f=false Living at Micro Scale: The Unexpected Physics of Being Small.] Harvard University Press. p. 32. [https://en.wikipedia.org/wiki/ISBN ISBN 978-0-674-06021-0.]&lt;/ref&gt;

Винїмок, нєтипична ооґамия, зявює ше при представнїкох червених алґох, при хторих хлопски ґамет нєрухоми, а ваїчкова клїтинка ма можлївосц рушаня. Ваїчково клїтинки ше находза у ооґонийох, а сперматозоїди у антеридийох.&lt;ref&gt;Шербан, Нада; Цвијан, Мирко; Јанчић, Радиша (2011). Биологија 1, ЗУНС, Београд, Србија. ISBN 978-86-17-17585-4&lt;/ref&gt; Ооґамия  присутна при скоро шицких животиньских файтох хтори ше полно розмножую.&lt;ref&gt; [https://en.wikipedia.org/wiki/Graham_Bell_(biologist) Bell, Graham] (2019-11-28). [https://books.google.rs/books?id=Xzv3DwAAQBAJ&amp;q=the+evolution+of+sexual+reproduction+is+important+to+the+evolution+of+sex&amp;redir_esc=y The Masterpiece of Nature: The Evolution and Genetics of Sexuality.] Routledge. p. 63. [https://en.wikipedia.org/wiki/ISBN ISBN 978-1-000-49744-1.]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Постоя винїмки, як цо косаки (''Opiliones -'' пред тим  ''Phalangida'', то ряд пауколиких животинькох), хтори маю нєрухоми сперматозоиди.&lt;ref&gt;Leonard, Janet; Cordoba-Aguilar, Alex (2010-07-19). [https://books.google.rs/books?id=wmlnDAAAQBAJ&amp;dq=oogamy+in+animals&amp;pg=PA18&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=oogamy%20in%20animals&amp;f=false The Evolution of Primary Sexual Characters in Animals.] Oxford University Press, USA. pp. 18–19. [https://en.wikipedia.org/wiki/ISBN ISBN 978-0-19-532555-3.]&lt;/ref&gt;

== Етимология ==

Термин ооґамия перши раз похасновани 1888. року.&lt;ref&gt;[https://www.merriam-webster.com/dictionary/oogamy &quot;Definition of OOGAMY&quot;.] Merriam-Webster. Retrieved 2021-09-14.&lt;/ref&gt; Виведзени є зоз греческого меновнїка „oon” (ΩΟΝ = вайцо) и греческого дїєслова „gameo” (ΓΑΜΕΩ → ΓΑΜΩ = мац полне одношенє / розмножовац ше), а у сущносци значи „розмножаванє з помоцу ваїчкових клїтинкох.”

== Еволуция ==
'''Еволуция полного розмножаваня'''

Першобутна форма полного розмножаваня то вироятнє изоґамия, при хторей обидва ґамети идентични; дума ше и предпоставя же ооґамия од/зоз нєй еволуировала вецей раз&lt;ref&gt;Wolpert, L; Szathmáry, E. &quot;Multicellularity: evolution and the egg&quot;. Nature. 420: 745. [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier doi:10.1038/420745a.]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;прейґ анизоґамиї.&lt;ref&gt;Pitnick, Scott S.; Hosken, Dave J.; Birkhead, Tim R. (2008-11-21). [https://books.google.rs/books?id=kctYNbO1fE0C&amp;q=evolution+of+anisogamy&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=evolution%20of%20anisogamy&amp;f=false Sperm Biology: An Evolutionary Perspective.] Academic Press. pp. 43–44. [https://en.wikipedia.org/wiki/ISBN ISBN 978-0-08-091987-4.]&lt;/ref&gt; Кед придзе до еволуциї ооґамиї, самци и самици ше звичайно розликую у велїх аспектох. Ооґамия еволуировала пре преход зоз вонкашнього на нукашнє оплодзованє. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

При стрептофитох, ооґамия ше зявела пре одвойованє од желєних алґох.&lt;ref&gt;Geng, Sa; De Hoff, Peter; Umen, James G. (2014-07-08). [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4086717/ &quot;Evolution of Sexes from an Ancestral Mating-Type Specification Pathway&quot;.] PLOS Biology. 12 (7) e1001904. [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier doi:10.1371/journal.pbio.1001904.][https://en.wikipedia.org/wiki/ISSN ISSN 1544-9173.] PMC 4086717. PMID 25003332.&lt;/ref&gt;

== Вонкашнї вязи ==
{{Commonscat}}
* [https://proleksis.lzmk.hr/113/ Oogamija]
* [https://www.enciklopedija.hr/clanak/oplodnja Oplodnja] www. enciklopedija.hr

== Референци ==

&lt;references /&gt;
[[Катеґория:Биолоґия]]</text>
      <sha1>oguqv5cog45oypd1v4qb5kfis9v897a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мотовидло</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3854</id>
    <revision>
      <id>22568</id>
      <timestamp>2026-11-02T11:41:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Olirk55</username>
        <id>19</id>
      </contributor>
      <comment>Нови бок: „Мотовидло с. ткац. „направа /справа на хтору ше премотує предза зоз вреценка”: [Кед ше при предзеню на вреценко] накруцело досц предзи, воно ше знїмало зоз кудзелї,здзало ше на груби дрот, а предза ше вец з руку круцела на мотовидло. На мотовидлу ше од- читовало…“</comment>
      <origin>22568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1098" sha1="9yv8iqpmbj0w1gsmwgtj98vh1l1a9vt" xml:space="preserve">Мотовидло с. ткац. „направа /справа на хтору ше премотує предза зоз вреценка”: [Кед ше при предзеню на вреценко] накруцело досц предзи, воно ше знїмало зоз кудзелї,здзало ше на груби дрот, а предза ше вец з руку круцела на мотовидло. На мотовидлу ше од- читовало по сто нїтки – то єдно пасмо.
Таки осем до дзешец пасма то єдно предзенко (ДудашКс 153); Познєйше ше хасновало и черкаце мотовидло, хторе при каждим
стоцетим окруценю черкло (Гел. Мед.). ||
У руснацких бешедох сиверней Мадярскей тиж мотовидло: Спомла нам кросна, подножай, набилки, чолнок ... мотовидло (РС
35/1988, 9, М. Жирош); слц. motovidlo „исте”.Од мотац.</text>
      <sha1>9yv8iqpmbj0w1gsmwgtj98vh1l1a9vt</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>