Википедия rskwiki https://rsk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8_%D0%B1%D0%BE%D0%BA MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter Медий Окреме Розгварка Хаснователь Розгварка зоз хасновательом Википедия Розгварка о Википедиї Файл Розгварка о файлу МедияВики Розгварка о МедияВикию Шаблон Розгварка о шаблону Помоц Розгварка о помоци Катеґория Розгварка о катеґориї TimedText TimedText talk Модул Разговор о модулу Event Event talk 0 34 22597 15857 2026-11-04T11:11:42Z Olirk55 19 Означени викивязи 22597 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" align=right width=300px |+ ! colspan="2" |Ана Колєсар |- | colspan="2" |[[Файл:Ana Koljesar painter.jpg|алт=Ана Колєсар, уметнїца|центар|мини|300x300п]] |- |'''Народзена''' |17. новембра 1950. |- |'''Умарла''' |25. априла 2004. (54) у Канади |- |'''Державянство''' |югославянске, канадске |- |'''Школа''' |Штредня хемийна школа, Нови Сад |- |'''Универзитет''' |Висша педаґоґийна школа, Нови Сад |- |'''Период твореня''' |1972—2004. |- |'''Жанри''' |подобова уметносц, иконопис |- |'''Похована''' |на Алмашким теметове у Новим Садзе |} '''Ана Колєсар''' (*17. новембер 1950—†25. априла 2004), подобова [[Уметнїк (музика)|уметнїца]], педаґоґ. == Биоґрафия == Ана Колєсар, народзена 17. новембра 1950. року у Новим Садзе (як двойнята зоз шестру Верунку), оцец [[Юлиян Колєсар]] и мац Веруна Колєсар, нар. Ґнип, по походзеню зоз [[Дюрдьов]]а). Основну школу Ана Колєсар закончела у Новим Садзе. Потим закончела Штредню хемийну школу у Новим Садзе алє у тим фаху нїґда нє робела. Ана Колєсар закончела Висшу педаґоґийну школу, подобови одсек, у Новим Садзе. Робела як наставнїк подобового воспитаня у Степановичеву и Сримскей Каменїци. Од найвчаснєйшого дзeцинства була под уплївом свойого оца [[Юлиян Колєсар|Юлияна Колєсара]], познєйше познатого маляра и ґрафичара. Ганчов талант за мальованє бул виражeни барз вчас. Вшe любeла рисовац, пeчацовац, фарбиц. Ищe у основнeй школи участвовала на мeдзинароднeй подобовeй вистави дзeцинских роботох у Японє. Лeпeза єй интeрeсованьох була широка. Правeла бабки, пацeрки з кeрамики, мальовала на склу, правeла образи и обращики на мeдальонох. == Одход до Канади == Борба з основнима eґзистeнциялнима проблeмами гамовала ю подполно шe пошвeциц уметнїцкей роботи, та Ана 1987. року одлучeла прeсeлїц шe до Канади. Дзeкуюци свойому чувству за [[Фарба|фарби]], достала роботу у ординациї за правeнє помоцних срeдствох за очи. На тeй роботи усовeршeла прeфинєносц дeтальох. Оцeц Юлиян, хтори теди тиж жил у Канади, помогол єй войсц до швeта образох (иконох) хтори длуго робeла з любову, а найкрасши мeдзи нїма бул Били ангeл з Милeшeва, вeлького формату. Послe дзeшeц рокох живота у Торонту Ана Колєсар прeсeлєла шe до варошу Нияґара Фалс. Ту свою хижу прeтворeла до правeй ґалeриї. Мала штири просториї за видаванє – жовту хижу, жeлєну, бeлаву и шиву. Волали шe по фарбох з якима були обилєни. Ствари у хижи були ручно мальовани, а тиж и патоси и мури. Ана Колєсар була член Здруженя канадских уметнїкох и Здруженя женох уметнїцох у Канади. Раз рочнє правeла такв. „отворeнe обисцe" (''open hоuse''), дзe зоз своїма колeґами-умeтнїками викладали ручни роботи заинтeрeсованим прeходнїком. Як члeн Здружeня жeнох умeтнїцох Канади Ана викладала кажди рок свойо роботи у прeкрасним парку на Нияґари. Року 2002. у варощику Нияґари он д' Лeйк Ана Колєсар отримала самостойну виставу, на хторeй були виложeни образи, малюнки, мальовани ствари до хижи (мeблї), [[Скулпторство|скулптурки]] зоз млєтого папeру (папeр маршe). Ана Колєсар участвовала и на вецей колективних виставох у Торонту и Нияґара Фалс у Канади. Ана Колєсар була тиж и член Клуба подобових уметнїкох [[Дружтво за руски язик, литературу и културу|Дружтва за руски язик, литературу и културу]] у Новим Садзе. Дзечнє сотрудзовала на виробку Моноґрафиї подобовей творчосци [[Руснаци у Сербиї|Руснацох]] у хторей є заступена зоз подобовим прилогом: „Вазна” (темпера 36 х 30 цм, 1997. року, Нови Сад, 2003, б. 55), а у архиви зачувани и єй подобови малюнок „Били ангел”. Eнeрґия зарйовала з нєй. Робeла вeльо, дзeкeди починаюци по даскeльо роботи одразу. Як кeд би чувствовала жe нє будзe мац досц часу за шицко цо плановала. При концу свойого творeня нашла праву тeму хтору так длуго глєдала. То дзивки зоз [[Лебеди|лeбeдову]] шию. Ана Колєсар умарла [[25. април|25. априла]] 2004. року у Канади. Похована є на Алмашким [[Теметов|теметове]] у Новим Садзе. == Ґалерия == <gallery> Abazur za nocnu lampu.jpg|[[Абажур]] за ноцну лампу </gallery> == Литература == * Подобова творчосц Руснацох: ''Ана Колєсар, подобови уметнїк, педаґоґ'' - Дружтво за руски язик, литературу и културу, Нови Сад, 2003, б. 55. == Вонкашнї вязи == * [https://www.druztvo.org/ruski/vidania/Studia%20ruthenica%2012.pdf Aна Колєсар (1950-2004)], ''Studia Ruthenica'', Дружтво за руски язик, литературу и културу, ч.12, 2007, б. 154. * Вeра (Колєсар) Иванович:[https://www.druztvo.org/ruski/vidania/Studia%20ruthenica%2012.pdf Зоз своїма дїлами до вичносци уписани], ''Studia Ruthenica'', Дружтво за руски язик, литературу и културу, ч. 12, 2007, б. 155-157. * [https://www.druztvo.org/ruski/vidania/Studia%20ruthenica%2012.pdf Юлиян Колєсар - 80 роки од народзеня (1927-1991)], ''Studia Ruthenica'', Дружтво за руски язик, литературу и културу, ч. 12, 2007, б. 130-131. {{DEFAULTSORT:Колєсар, Ана}} [[Катеґория:Руснаци у Сербиї]] [[Катеґория:Руснаци у Канади]] [[Катеґория:Виселєнци]] [[Катеґория:Новосадянє]] [[Катеґория:Уметнїки]] [[Катеґория:Подобова уметносц]] [[Катеґория:Наставнїки]] [[Катеґория:17. новембер]] [[Катеґория:Народзени 1950]] [[Катеґория:25. април]] [[Катеґория:Умарли 2004]] sjbbg6xfbz9bjp8jyw4q5epqpk5wkjc 0 3365 22595 21653 2026-11-04T10:27:15Z Sveletanka 20 вики вязи 22595 wikitext text/x-wiki [[Файл:KPD Karpati amblem.jpg|thumb|Амблем КПД „Карпати”]] '''Културно-просвитне дружтво''' „'''Карпати'''” основане на сновательней скупштини отриманей 06. 10. 1990. року у Месней заєднїци у Старим Вербаше. Длугши час у [[Вербас|Вербаше]] росла идея о потреби снованя дружтва хторе би активно и организовано дїйствовало на плану пестованя и розвиваня културних и просвитних традицийох и активносцох и [[Руснаци у Сербиї|Руснацох]] и Українцох. Дотедишнї способи активносцох анї по своїм статусним, анї програмским змисту нє могли сполнїц у векшей мири духовни потреби спомнутих гражданох того городу на концу двацетого столїтия. Прето, цеком 1990. року людзе добрей дзеки започали активносци на формованю Дружтва хторе би афирмовало и розвивало їх културни традициї и потреби. Случело ше же скоро источашнє два групи ентузиястох порушали таку инициятиву, а потим заєднїцки предлужели спомнути активносци. Мено „Карпати” вибране прето же здогадує на прешлосц, пре красу и виковну тирвацосц велїчезних горох [[Карпати|Карпатох]] и на концу, пре универзалносц и препознатлївосц назви.<ref>Културно-просвитне дружтво • Культурно-просвітнє товариство • Културно-просветно друштво „КАРПАТИ” 1990 – 2000 • Издавач КПД „Карпати” Врбас, Његошева 21 • Врбас, 2000.</ref> [[Файл:Dom KPD Karpati.jpg|thumb|450п|Дом КПД „Карпати”]] == Историят == === Насельованє === Руснаци ше до Старого Вербасу почали масовнєйше насельовац после револуциї 1848. року. Од початку найвецей ту приходзели худобни фамелиї зоз [[Коцур|Коцура]], а познєйше даєдни и з [[Руски Керестур|Руского Керестура]]. Насельовали ше на такволаним брегу, односно на найвисших часцох, цо и розумлїве кед знаме же ше велї ту присельовали прето же у їх валалє були вельки води.<ref>Рамач, Я. (2007). ''Руснаци у Южней Угорскей'' (1745–1918). Нови Сад: Войводянска академия наукох и уметносцох.</ref> Кед у Старим Вербаше уж було векше число [[Руснаци у Сербиї|Руснацох]], коцурски парох Дюра Шовш мушел и о нїх водзиц духовну старосц. 1851. року им помогнул коло оправки [[Святи храм|церкви]] и парохиялного дому. Од 1860. року Руснаци у Старим Вербаше мали свойого [[Священїк|паноца]]. Такой ше ту почало водзиц и окремни матични кнїжки. Перши душпастир ту бул о. Владислав Лабош. Як ше число Руснацох у Старим Вербаше звекшовало, звекшовало ше и число дзецох за школу, та ше поставяло питанє снованя рускей школи. Док нє мали свою школу, руски дзеци ходзели до сербскей школи, а даєдни анї нє ходзели до школи. Вец Руснаци купели квартель за учителя и хижу у хторей була змесцена школа. Зазначене же 1865. року у Старим Вербаше було 76 руски дзеци школского возросту. Спочатку руска школа робела як приватна. Як перши учитель ше спомина Михайло Гайнал. === Културно-уметнїцки живот Руснацох === Шлїди перших културних активносцох, спрам жридлох хтори наводзи о. Роман Миз, новосадски парох у часопису „[[Шветлосц (часопис)|Шветлосц”]] (число 3 за 1970. рок, статя: На отвореней сцени), датую зоз 1933. року. Теди у Старим Вербаше, дзе найвецей жили Руснаци, основане ''Церковне шпивацке дружтво'', а тиж так и Театралне дружтво ''Руска драма''. Снователє тих дружтвох були о. А. Абодич, тедишнї парох у Старим Вербаше и Петро Ризнич. Перша представа, хтору у ''Рускей драми'' поставел [[Петро Ризнич Дядя]] давала ше [[25. фебруар|25. фебруара]] 1933. року, а волала ше „Дай серцю на волю, зведе в неволю”. Треба здогаднуц же у предвойновим чаше у нашей народносци робели два културно-просвитни орґанизациї: [[Руске народне просвитне дружтво|РНПД (Руске народне просвитне дружтво)]] и КПСЮР (Културно-просвитни союз югославянских Русинох). Под час войни їх явна робота була забранєна. Вицагуюци поуки зоз предвойнового и войнового часу, векшина интелектуалцох ше по войни опредзелєла же би ше формовало єдну, єдинствену културно-просвитну орґанизацию [[Руснаци Югославиї и радио|Руснацох Югославиї]]. Так 21. октобра 1945. року у Руским Керестуре оформена [[Руска матка]], а пошвидко и єй Месни одбори по шицких наших местох дзе жили Руснаци, же би ше и надалєй чувало власни идентитет, културу и язик. После 1948. року, кед ''Руска матка'' розформована, у Вербаше на єй место пришла орґанизация хтора мала исти змист, характер и улогу, лєм з другим меном – ''Александер Серґеєвич Пушкин.'' Руснаци у тот час мали свойо просториї у Улїци Светозара Марковича, дзе ше сходзели, рихтали забави, шпивали и танцовали, мали своїх гудацох. У тот час медзи найактивнєйшима були учитель [[Янко Олеяр]], хтори водзел [[хор]] и [[Тамбура|тамбурови]] [[оркестер]] з дзецми ше рихтало дзецински представи. Рок 1956. останє у паметаню Руснацох у Вербаше насампредз по тим же остали без свойого дому. Будинок у хторим робело Дружтво претворени до квартельох, а аматере преселєни до будинку Дома култури ''Вербас''. Новодостати просториї дзелєни зоз аматерами других народох и народносцох, по направеним розпорядку. Часто було бриґи коло простору за роботу. [[Файл:Na svitanju.jpg|thumb|400п|На швитаню]] Як режисере и ґлумци перше робели у ''Пушкину'', а познєйше у драмскей секциї при Доме култури Вербас, [[Владимир Паланчанин]] у представох „На швитаню” и „Дай шерцу на волю”, [[Иван Бесерминї]] режирал представи „Покондирена тиква” 1956. року, а вєдно зоз [[Дюра Папгаргаї|Дюром Папгаргайом]] 1957. року режирали Ґоґольову „Женїдбу”, у хторей Папгаргаї бавел главну улогу. Бесерминї 1958. року режирал „Хижу на углє”, у хторей ґлумели Ана и Владо Копчански, Дюра Папгаргаї и други, а потим „Подозриву  особу”. Дюра Папгаргаї ґлумел и у „Покондиреней тикви”. Петро Ризнич Дядя режирал представи „Подозрива особа”, „Любов у мехох”, а Владимир Копчански „Нєволани госци” и „Щесце и людзе”. Ґлумци у тедишнїх представох були: Ґабор Салонтаї, Юлин Салонтаї, Михал Варґа, Осиф Скубан, Мирослав Контра, [[Владимир Новта]], Юлин Молнар, Велемир Чизмар, Силво Няради, Яромир Скубан, Ярослав Скубан, Еуфемия Киш, Ана и Владимир Копчански, Ксения Кираль, Афия Фейса, Михал Няради, Михал Ґадняї, Мелания Кирда, Петро Кандрач, Мица Биндас, Гелена Надь, Никола Бильня, Леона Контра, Владо Сивч, Петро Невдохин, Владо Контра, Янко Кузма, Янко Копчански, Владо Монар и велї други. Хорске шпиванє Руснацох розвите як секция при Доме култури „Вербас”. У тим чаше зоз хором, хтори ше визначовал по численосци и квалитету, дириґовали: Яким Олеяр, [[Витомир Бодянєц]], [[Владимир Тимко]] и [[Ириней Тимко]]. Єден час, седемдзешатих рокох, робела и танєчна секция. [[Файл:Pusktang.jpg|thumb|400п|Танєчна ґрупа]] Потим ушлїдзел вецей як дзешецрочни зацих у роботи на полю култури и аматеризма вербаских Руснацох, та аж 1975. року млади ентузиясти хтори ше жадали дружиц и робиц основали литературну секцию, „Зарї” коло себе позберали младих поетох, медзи хторима нєшка препознаваме мена авторох замеркованих литературних дїлох як цо [[Владимир Ґарянски]], Микола Шанта, Весна Тиста и други. З часом интересованє за „Зарї” рошнє, та оформена ище подобова, танєчна и драмска секция. За дзешец роки постояня „Зарйох” орґанизовани числени литературни вечари, вистави, рихтало ше представи. У „Зарйох” режира и ґлуми Янко Лендєр, а ту и вше лєпши ґлумци Янко Павлович, Владимир Гирйоватий, Иван Папуґа, Нада Лендєр и други. Року 1985, заш пре нєпорозуменє коло просторийох Дома култури у хторих робели, „Зарї” престали зоз роботу. Драмска секция ище єден час робела у Вербаше и Коцуре. == КПД ''КАРПАТИ'' == {| class="wikitable" style="float:right; margin-left:1em;" | colspan="2" valign="top" |Потерашнї предсидателє: |- | valign="top" |Звонко Сабо | valign="top" |1990 – 1994 |- | valign="top" |Михайло Кузма | valign="top" |1994 – 1997 |- | valign="top" |Янко Лендєр | valign="top" |1997 – 1998 |- | valign="top" |Звонко Сабо | valign="top" |1998 – 2002 |- | valign="top" |Ярослав Комбиль | valign="top" |2002 – 2004 |- | valign="top" |Владо Папуґа | valign="top" |2004 – 2009 |- | valign="top" |Славко Микитишин | valign="top" |2009 – 2011 |- | valign="top" |Ярослав Комбиль | valign="top" |2011 – 2013 |- | valign="top" |Деян Загорянски | valign="top" |2013 – 2018 |- | valign="top" |Славко Барановски | valign="top" |2018 – 2022 |- | valign="top" |Микола Папуґа | valign="top" |2022 – 2026 |- | valign="top" |Василь Дацешин | valign="top" |2026 – |} Кед 1990. року основане Културно-просвитне дружтво ''Карпати'' воно достава на хаснованє просториї Месней заєднїци Стари Вербас хтори дзелї зоз другима хаснователями и хтори анї приблїжно нє задовольвали потреби за роботу и наступи. Гоч Друштво член Културно-просвитней заєднїци општини за роботу нє доставало нїяки финансийни средства. == Секциї == === Драмска секция === Драмски живот у Вербаше ма длугу и богату традицию, та прето анї нє чудне же зоз снованьом Културно просвитного дружтва „Карпати” такой почала робиц и тота секция. Треба повесц же вона и якошик найпририхтанша вошла до нового дружтва з оглядом же комплетни ансамбл уж даскельо роки робел при Секциї „Зарї” у Доме култури „Вербас” у Вербаше, и же мала уж замерковани резултати, и оформени ансамбл за старших на [[Руски язик|руским язику]]. З роботу ше предлужело такой першого року кед поставена „Велька птица” од Мирона Канюха, а у режиї Янка Лендєра. Попри роботи старших такой ше почало роздумовац и о формованю секциї за дзеци. Так Владимир Гирйоватий уж 1992. року формовал дзецинску драмску ґрупу на руским язику и поставел фалат Светислава Рушкуца „Перши дзень одпочивку”. Интензивнєйше тота драмска ґрупа почала робиц од 1995. року кед ше режиї прилапела Нада Лендєр и котра зоз дзецми поставела пейц театрални фалати. За дзешец роки постояня Дружтва режиї ше прилапели пейц особи: Янко Лендєр котри и пред тим робел при Доме Култури у Вербаше, [[Липар|Липару]] и Коцуре, Владимир Гирйоватий, Славица Гайдук и Нада Лендєр, котри ше з тоту роботу по першираз стретли у Дружтве. Штернац проєкти кельо драмска секция пририхтала за дзешец роки постояня Дружтва, число з котрим мушиме будз задовольни и з котрим би ше дзечнє похвалєли и вельо моцнєйши дружтва котри маю и длугшу традицию. Од тих тринац проєктох дзевец були пририхтани за опшински замаганя, осем ше пласовали на Зону, седем на Покраїнску, а два представи за дзеци „Жар дзивка и Иванушка” по мотивох рускей сказки „Гачатко горбатко” у адаптациї Слободана Билкича и Дюри Папгаргая „Наталка, кральовна пешацкого острова” у режиї Нади Лендєр сцигли аж по републичну смотру „Майски бависка” у Бечею 1998. и 2000. року. Єденац од тих проєктох нашли ше на смотри рускей драмскей творчосци „Мемориял Петра Ризнича – Дядї” у Руским Керестуре, лєм три по раз виведзени у просторийох Дружтва. Треба повесц и тото же штири проєкти зняти за Телевизию Нови Сад. Начишлєни резултати лєм потвердзую о квалитету роботи тей секциї у дружтве, фаховей схопносци режисерох и глумецкей вредносци ансамблох. Успих представи „Наталка на пешацким острове” Дюри Папгаргая, котра ше пласовала на Републичну смотру (2000. рок.), и награда Александри Лендєр за глумецке витворенє главней улоги, дзе є вибрана до дзешец найлєпших дзецинских ґлумцох Сербиї, було препорученє же би ше иста зявела и на медзинародней сцени. Дзецински ансамбл КПД „Карпати” госцовал у Словацкей, у Прешове и Медзилаборцох, од 18. по 23. април 2001, року, дзе млади ґлумци виведли три представи. Два у Медзилаборцох дзе их патрело прейґ 800 дзеци, и у нашим найвизначнєйшим шветовим Руским театру „Александра Духновича” у Прешове. Удатни наступи дзецинского ансамбла були нагода блїжей ше упознац зоз водзацима людзми Духновичового театра цо резултовало, же режисерка Нада Лендєр, два роки познєйше на Вербаску сцену поставела представу „Дванац мешаци”, котру по мотивох Словацкей народней сказки, драматизовал Василь Турок, драматурґ театра „Александра Духновича” и перши чловек шветовей ради Руснацох. Попри тей представи млади вербаски ґлумци зоз режисерку Лендєрову поставели ище шейсц представи: Народну сказку „Златоволнови баран” по адаптациї Невени Симин (2001. рок), „Наталка на Буджацким мосце” Дюри Папгаргая (2003. рок), „Гайдук у Беоґрадзе” по роману Ґрадимира Стойковича а у адаптациї Любивоя Бубе Марковича (2004. рок), „Жовта шапочка” Ранка Павловича (2005. рок), „Наталка на Буджацким мосце” Дюри Папгаргая (2006. рок) друга верзия, „Снежана и седем патульки” по адаптациї Цветина Аничича. Ту треба наглашиц же предпремиєра другей верзиї „На­талки на Буджацким мосце” виведзена у юнию 2006. року на ище нє законченей бини под отвореним нєбом будуцого нового дома КПД „Карпати”, цо и перша културна програма у тим будинку. Шицки спомнути представи виведзени на општинских и пласовали ше на зонски змаганя. Тиж так представи наступели на Драмским мемориялє „Петра Ризнича Дядї” у Руским Керестуре як и по наших местох у Суботици, Новим Садзе, Дюрдьове, Шиду, Коцуре, Кули як и у Вуковаре у Горватскей. === Музична секция === Роботу Културно-просвитого дружтва нє могло ше задумац без орхестри хтора би пририхтала музичну часц програми и провадзела наступи фолклору и шпивачох. Нє лєгку роботу твореня орхестри превжал на себе Мариян Брундза, понеже мал значне музичне искуство, прихильносц ґу музики и дзеку правого ентузиясти. Так концом 1991. року оформена тамбурова орхестра. Купело ше половни музични инструменти, тамбурки: два примки, А бас прим, Е бас прим и контру, а други инструменти купели члени орхестри, односно їх родичи. Члени орхестри, теди леґинє од 15 по 17 роки, нє мали нїяке предходне музичне образованє, алє лєм вельку дзеку научиц грац. Рушело ше од триманя инструмента, Мариян своїх школярох научел читац ноти, а перши проби були нєзависни од потребох „Карпатох”. Робело ше вельо, проби ше отримовало три раз у тижню од 6 по 10 вечар, та тамбурашох аж и пальци болєли. Перши наступ тамбурова орхестра мала уж после два мешаци роботи, у програми „Прадки” хтору пририхтала етноґрафска секция Дружтва. После рока ученя, тамбурова орхестра мала уж порихтани значни репертоар, та на далєй остало робиц на квалитету. На репертоаре ше нашли руски и українски писнї и танци, як и музика других народох зоз того стредку, у аранжману и обробку Марияна Брундзи. Ушлїдзели наступи тамбуровей орхестри вєдно зоз фолклором „Карпатох” на смотрох у општини, на „[[Фестивал рускей култури Червена ружа|Червеней ружи”]], на Майских концертох, у „Широким плану”, „Зврку”, на балу, госцованю у України, Баня Луки шицких наступох Дружтва по наших местох. === Хор === [[Файл:Hor Karpati.tif|thumb|400п|Хор Карпати]] [[Хор]] вербаскей парохиї ма длугоку традицию. Перши хор котрого ше даєдни парохиянє ище здогадую основани 1932. року. То бул хлопски хор од 22 [[Шпивач|шпивачох]], котри нє жили шицки у самим Вербаше, алє на околних [[Салаш|салашох]]. Хор основал тедишнї парох о. Абодич. О роботи хора ше зна лєм тельо же сам снователь хор учел шпивац, алє зоз нїм нє виступел. Дальшу роботу превжал тедишнї богослов зоз Коцура [[Онуфрий Тимко]]. Аж теди хор почал явно наступац, як у вербаскей церкви, так и у сушедних парохиялних церквох. Хор гласовно бул барз квалитетни. Початки заш лєм були чежки, бо ше требало звикнуц на таку файту шпиваня. Гоч приходзели зоз салашох хористи були вше точни на пробох и пожертвовни. Року 1934. нови парох о. Грегорий Биндас основал дзецински хор. То бул трогласни хор, мал 20 членох, а дириґовал з нїм дзияк Бартоломей Бесерминї – Берци. Школяре зоз околних парохийох котри ту ходзели до ґимназиї 1947/48. року основали сами свой хор и под час школского року голєм раз мешачно шпивали Службу Божу. Тот хор започал водзиц Кирил Планчак, а предлужел Владимир Тимко, обидвоме школяре ґимназиї. По длугокей прерви, 1970. року, зоз приходом о. Владимира Тимка за пароха до Вербасу, знова основани хор. Тот хор перше почал робиц при Доме култури зоз репертоаром народних шпиванкох. Понеже власци нє допущели же би священїк водзел хор, роботу превжал учитель Йоаким Олеяр. Пошвидко Дом култури анґажовал за дориґента Иринея Тимка, котри тиж так кратши час водзел хор, алє пре велї причини и тота робота престала. О кратши час, тот исти хор о. Владимир Тимко активовал як церковни хор. Число шпивачох нїґда нє було менше як 30 члени, а то були Руснаци и Українци зоз обидвох вербаских парохийох, рижних професийох и розличней старосци. Улога хорского шпиваня нє мала. За самих шпивачох окремне уживанє шпивац [[Композиция|композициї]] литурґийних и других духовних текстох. Людзом з початку можебуц було чежше розумиц таку файту молитви, алє помали зрозумели же вельки уметнїки сцели зоз своїм талантом дзвигнуц молитву на висши уровень, а з тим и саму Службу Божу зробиц святочнєйшу. Хор Церкци Покрова Пресвятей Богородици зоз Старого Вербасу єден час бул член КПД „Карпати”, наступал на векших манифестацийох у орґанизациї „Карпатох”, а окреме значни наступ хора у рамику манифестациї означованя 250 рочнїци присельованя Руснацох. === Фолклорна секция === [[Файл:Ruskitan.tif|thumb|400п|Руски танци]] Попри красного слова и шпиванки танєц состойна часц народней традициї та ше го пестує у шицких аматерских дружтвох. Фолклорни ансамбл формовани такой на початку и рушело ше зоз пробами. Млади фолклораше швидко звладовали початни крочаї та ше увежбовали и перши кореоґрафиї, а пошвидко ушлїдзели перши наступи и перши аплаузи. Кореоґрафиї поставяли Оля Летвенчук, Владимир Горняк, Микола Горняк, Славко Микитишин, Милан Степанов и Катарина Иван. На репертоару були „Гопак”, „Козачок”, „Веснянка”, „Венчик танцох зоз Войводини”, „Танци зоз Сррбиї”, „Руски танци”, „Коломийка” и велї други. Фолклораше успишно наступаю на велїх манифестацийох у Сербиї алє и у иножемстве на рижних смотрох алє и у телевизийских емисийох. Тоти наступи оставаю у кресних памяткох и публики и аматером, а окреме ше паметаю друженя после наступох.<ref>Културно-просвитне дружтво • Культурно-просвітнє товариство • Културно-просветно друштво „КАРПАТИ” 1990 – 2010 • Издавач КПД „Карпати” Врбас, Његошева 21 • Врбас, 2010.</ref> [[File:Folklor mali.jpg|thumb|400п|Мали танцоше]] Присловка гвари же на младих швет остава та прето и формована '''дзецинска фолклорна ґрупа'''. Ту позберани дзеци предшколского возросту и дзеци нїзших класох основней школи же би док повирастаю прешли до младежского фолклорного ансамблу. Ґрупу водзели Славко Микитишин, Владимир Горняк, Владимир Будински, Катарина Иван и Ирина Скубан. Наймладши фолклораше успишно виводза Бачки танци, Буковинску полку, Метилицю и Волинянку и на наступох шицки и шпиваю – по руски, українски и по сербски, а найлєпши шпиваче медзи нїма наступаю и як окремна дзецинска шпивацка ґрупа. Дзецинска фолклорна секция наступала на општинских и зонских смотрох фолклору, на програмох у „Карпатох”, на манифестацийох „Червене пупче” и „Калина” и на „Беби Еґзиту” у Новим Садзе, а на пробох и наступох их провадзи оркестра „Стари Вербас”, хтору водзи Любомир Скубан. '''Младежски фолклорни ансамбл''' зоз увежбанима кореоґрафиями и богатим искуством  наступа на числених манифестацийох Руснацох и Українцох алє и на других манифестацийох у Сербиї, Словацкей, Польскей, Републики Сербскей и Горватскей. Кореоґраф Славко Микитишин и асистент кореографа Владимир Будински Буда поставяю и увежбую руски и українски танци як и други танци зоз Бачкей и Сербиї. === Пестованє руского язика з елементами националней култури === Сама назва Културно-просвитне дружтво „Карпати” указує же ше Дружтво окрем розвиваня и пестованя рускей култури заклада и за просвитну дїялносц. Традиция рускей просвити ше опера на перши штири класи основней школи по руски у ОШ „Светозар Милетич” у периодзе од 1948. по 1961. рок. Єдна зоз важних активносцох секциї за пестованє мацеринского язика було и намаганє орґанизовац порядну факултативну наставу пестованя мацеринского язика у основних школох у Вербаше. Закон о воспитаню и образованю то предвидзує теди кед ше за тоту форму виучованя язика вияшня школяре, односно їх родичи. Требало лєм заинтересовац школярох и їх родичох и потолковац им же то нє може и нє шме буц додатне обтерхованє дзецох як то дзепоєдни толковали. То посцигнуте на шлїдуюци способ: Од [[27. юний|27. VI]] по 9. VII 1993. року у стредньошколским интернату у Руским Керестуре отримана перша лєтня школа пестованя мацеринского язика за дзеци рускей и українскей народносци котри нє маю орґанизовану наставу на своїм мацеринским язику. Инициятиву за орґанизованє такей форми пестованя мацеринского язика дало КПД „Карпати” на своєй схадзки под символичну назву „На пейц до дванац” [[21. марец|21. марца]] 1992. року. З лєтню школу були облапени 53 школяре основношколского возросту (од першей по осму класу) рускей и українскей народносци (37 Руснаци, 16 Українци). Школяре були змесцени у стредньошколским интернату у Руским Керестуре а настава и позанаставни активносци ше отримовали у просторийох школи. Вєдно у шицких трох оддзелєньох отримане коло 110 наставни годзини мацеринского язика, литератури и историї. У пополадньових годзинох за шицких школярох орґанизовани позанаставни активносци. Успишно робели драмска, литерарна и рецитаторска секция на руским и українским язику. Попри спомнутих, робели и тамбурова орхестра, секция соло шпиваня, школа танцох, компютерска секция и рижни спортски секциї. Под час пребуваня у лєтнєй школи орґанизовани и два забавни вечари за школярох – єден маскенбал, и закончуюци вечар дзе ше школяре представели зоз тим цо у школи научели. У настави и позанаставних активносцох були анґажовани 14 особи: 2 професоре зоз Катедри за руски язик и литературу з Нового Саду (мр Янко Рамач и мр Михайло Фейса), 3 преподаваче зоз Руского Керестура (Владимир Бесерминї, Ксения Бодянєц и Михайло Зазуляк) и 9 зоз Вербасу (Славко Сабо, Славица Мали, Надія Шелемба, Вира Вовк, Зеновий Вовк, Янко Лендєр, Мариян Брундза, Анастазия Бесерминї и Мирослав Сабо). Шицки преподаваче и руководителє секцийох и други орґанизаторе робели без хонорарох, трошкох путованя и дньовнїцох. По законченю лєтнєй школи школяром уручени свидоцтва, а преподавачом (и спонзором) подзекованя. Друга лєтня школа орґанизована у Вербаше (пре нєвигодни условия то нє мож було зробиц у Руским Керестуре) и тирвала 7 [[Дзень|днї]] (од 27. юния по 3. юлий 1994. року). За школярох котри ходзели на [[Годзина|годзини]] пестованя руского язика то свойофайтове финализованє єднорочней роботи, а за других, можлївосц упознац ше зоз тим цо би могли научиц кед би ходзели на таки годзини. Настава орґанизована у пополадньових годзинох. Нащивйовали ю 45 школяре (38 на руским и 7 на українским язику). Преподаваче у школи були: мр Михайло Фейса, Амалия Паланчанин, Ирина Бесерминї, Златка Хлєбашко, Таня Трелак, Славица Мали, Ана Комбиль, Ярослав Комбиль и Славко Сабо. Позанаставни активносци водзели члени Дружтва: Янко Лендєр, Владо Будински, Нада Лендєр, Звонко Сабо як и дзепоєдни преподаваче. Всоботу за школярох орґанизовани заєднїцки вилєт на Палич. Школа закончена зоз удатну програму школярох, а видруковани и билтен зоз роботами школярох и звитами орґанизаторох. Старшина обидвох лєтнїх школох бул Славко Сабо. После успишно орґанизованей першей лєтнєй школи у шицких штирох школох у Вербаше у октобре 1993. року почина порядна настава пестованя мацеринского язика. На инициятиву ''[[Дружтво за руски язик, литературу и културу|Дружтва за руски язик и литературу]]'' и КПД „Карпати” 7. октобра 1993. року у Скупштини општини Вербас отримани розгварки зоз котрима руководзел предсидатель СО др Срдян Стокуча, а присутни були директоре шицких основних школох у Вербаше, предсидатель КПД „Карпати” Звонко Сабо, предсидатель Дружтва за руски язик и литературу Ирина Папуґа и предсидатель подружнїци Дружтва за руски язик и литературу Славица Мали. На схадзки дата потримовка намаганьом же би ше орґанизовало факултативне виучованє руского мацеринского язика у шицких штирох основних школох у Вербаше. КПД „Карпати” превжали на себе обовязку поинформовац родичох о можлївосцох виучованя мацеринского язика, та за нїх орґанизовало родительску схадзку. На схадзку пришла и предсидателька Дружтва за руски язик и литературу Ирина Папуґа, предсидателька Подружнїци Дружтва за руски язик и литературу у Вербаше Славица Мали, предсидатель КПД „Карпати” Звонко Сабо, предсидатель секциї за пестованє мацеринского язика Славко Сабо и коло трицецеро родичи. Уж на самей схадзки, за факултативне виучованє мацеринского язика приявени трицецеро дзеци, а на таке опредзельованє дзецох и родичох у велькей мири вплївовало успишне орґанизованє лєтнєй школи виучованя мацеринского язика з боку „Карпатох” под час лєтного розпусту. Шлїдуюца акция, анкета зоз школярами хтору орґанизовали шицки штири основни школи у Вербаше: „Петар Петрович Нєґош”, „Светозар Милетич”, „Братство-єдинство” и „20. октобер”. ОШ „Светозар Милетич” анкетовала школярох, а у других школох тоту роботу покончела Подружнїца, односно учителька Славица Мали и члени КПД „Карпати” Владимир Буилчик и Владимир Будински. Настава мацеринского руского язика з елементами националней култури почала у октобре 1993. року, а до нєй було уключене 69 школяре, у ОШ „Светозар Милетич” 38, у ОШ „П. П. Нєґош” 18, у ОШ „Братство-єдинство” 11 и у ОШ „20. октобер” 2 школяре. Настава факултативного виучованя мацеринского язика з елементами националней култури у школох ше отримовала у медзизменох, а всоботу у просторийох КПД „Карпати”, дзе школяре були уключени до литературней, рецитаторскей, драмскей, музичней, фолклорней и подобовей секциї. Наставу, хтора ше состої зоз двох часцох, водзи учителька Славица Мали. У першей часци школяре у школи уча язик и литературу, а у другей, у КПД „Карпати” пестую националну, руску културу. Од 1993. року по 2000. рок число школярох менєй-вецей исте. Так у школским 1999/2000. року на наставу ходза 74 школяре. == Ґалерия == <gallery class="center"> Файл:Folklor 10.jpg|Фолклораше на бини Файл:Sandra1.tif|З нагоди 250 рокох приселєня Файл:Dramrusal.tif|Русалка на пешацким острове </gallery> == Референци == <references /> [[Катеґория:Дружтвени орґанизациї]] [[Катеґория:Вербас]] hugs7vcsc488mmr6mwoujhtwai7xmn6 0 3809 22589 22390 2026-11-04T07:54:58Z Sveletanka 20 катеґория 22589 wikitext text/x-wiki Клот (серб. ''клот'', мадь. ''klott''; од нєм. ''Cloth'', ''Kloth'', анґл. ''cloth''. До нашого язика слово могло присц прейґ сербского або мадярского) - густо ткане гладке швицаце платно хторе ше найчастейше хасновало за поставу: [Байка була подшита] зоз червеним або чарним клотом; На каждей верхнєй [[Сукня|сукнї]] предок сукнї бул зоз туньшого платна, звичайно клоту (платно зоз предзи). Тот предок нє було видно, бо [[фартух]] закривал сукню, та ше так пришпоровало. Тото слово може тиж означовац и єдноставни, прости фалат дачого, або празни, без филу (о єдлох, колачох и под.), а може значиц и ровне штриканє (за розлику од штриканя «фркет»). Главни характеристики клот платна то: * '''Швоцацосц и структура:''' To блїщаце и густе ткане памучне платно'''.''' Традицийно ше вирабя у такв. пейцвязаним атлас тканню (сатен тканє). Пре таки способ тканя верхня часц платна ма виражену блїщацосц и гладка є.<ref name=":1">[https://tekigvel.rs/tekstilni-recnik/ Tekstilni rečnik] Текиг велетека</ref> * '''Пре свою гусцину и гладкосц,''' клот ше найчастейше хаснує як материял за поставянє зоднука (капутох, мантилох, реклох, якнох). Тиж ше пре свою чарну фарбу скорей масовно хасновало за шице роботних [[Облєчиво|облєчивох]], [[Фартух|фартухох]], мантилох и униформох, прето же є витримовне и нє препущює бруд. <ref name=":1" /> * '''Сировински состав:''' Жридлово вше ше одноши на100% памук, гоч ше у модерней индустриї за тото мено клот платна може найсц же є помишане зоз снтетичнима влакнами и теди ма отпорносц на гужванє. Попри того у ткацким текстилним жарґону „клот<nowiki>'' ше може найсц вираз „клот тканє''</nowiki> .Тот вираз може ше дакеди колоквияллно хасновац а одноши ше на подполно єдноставне єднофарбово платно без даяких шарох, текстурох лєбо додатних мустох. == Литература == * ''Словнїк руского народного язика I, A – Н'', Нови Сад 2017, б. 603. == Вонкашня вяза == * [https://jezikoslovac.com/word/rgi8 Шта значи клот] == Референца == <references /> [[Катеґория:Текстилна индустрия]] rk1iew63neyneazuai5dnspvijp2ksi 0 3810 22590 22377 2026-11-04T08:02:31Z Sveletanka 20 ушорйованє и катеґория 22590 wikitext text/x-wiki [[Файл:Hair in bun.JPG|right|thumb|250px|Контя направена зоз варґочох]] '''Контя''' (серб. ''пунђа''; всл. ''кonťa''; од мадь. ''konty'') файта женскей фризури хтору ше формує так же ше власи склонї з твари назадок, зачеше и заплєце до варґоча, та закруци до кругу на задку глави. Контю ше найчастейше притвердзовало з [[Орноґла|орноґлами]]: Давно жени и дзивки ношели длугоки власи, та их плєтли до варґочох и скруцовали до контьох. Дзивки коло контї вязали баршонь. Млади одати жени на контю вязали [[Фитюла|фитюлу]], а старши жени [[Чепец|чепец.]] Поверх чепца и фитюли ше вязала [[хусточка]] на главу. Дзивки надплєтали варґочи з орезанима власами да им буду длугши; з длугших варґочох направелї векшу контю, та баршонь на контї лєпше стал. == Ґалерия == <gallery> Файл:Loose bun.jpg|Жена зоз опущену контю Файл:Circumbraided Donut Bun.JPG Файл:Bun.jpg|Украшена контя Файл:An Assamese girl with a bun hairstyle, gracefully wrapped with Kopou Phool..jpg Файл:Evelyn Paul.jpg|Евелин Паул Файл:Cup of Russia 2010 - Agnes Zawadzki (3).jpg|Дзивка зоз Русиї Файл:Cornrows Into Braided Bun.JPG </gallery> == Фразеолоґия == ◆ Дац дакому (звич. жени) по контї = вдериц по глави == Литература == • ''Словнїк руского народного язика I, А – Н'', Нови Сад 2017, б. 619. [[Катеґория:Допатранє власох]] m55h7uuvf9snf17pi3h97j5d91b24ry 0 3821 22591 22412 2026-11-04T08:23:21Z Sveletanka 20 ушорйованє референцох 22591 wikitext text/x-wiki [[File:Bermuda (UK) image number 217 caves.jpg|thumb|right|300px|Пещера на Бермудских островох]] '''Пещера''' представя под'жемну просторию у Жемовей скори, <ref>Whitney, W. D. (1889). "Cave, n.1." def. 1. ''The Century dictionary: An encyclopedic lexicon of the English language'' (Vol. 1, p. 871). New York: The Century Co.</ref><ref>"Cave" ''Oxford English Dictionary'' Second Edition on CD-ROM (v. 4.0) © Oxford University Press 2009</ref> а зявює ше под уплївом природних процесох. Настава у красовим релєфу, потим у наскладох ґипсу, солї, маґматских (еруптивних) и седиментних стинох, та аж и у [[Ляд|ляду]]. Визначує ше же пещера еґзоґена форма релєфу, цо значи же є природни под'жемни простор хторому глїбина векша од ширини уходу. Алє поняце пещера подрозумює и менши отвори (ендоґени форми) як цо то морски пещери хтори наставаю под дїйством габох и морских струйох, мали плїтки пещери (пещери окапини або пештери зоз вельким уходом и кратким конком до 50 метери так же су подполно ошвицени) и менши пещери хтори ше волаю ґроти, а то мали и природно украшени пещери або дзири у стинох.<ref>Moratto, Michael J. (2014).[https://books.google.rs/books?id=jUm0BQAAQBAJ&pg=PA304&lpg=PA304&redir_esc=y ''California Archaeology'']. Academic Press. ISBN 9781483277356.</ref><ref>Lowe, J. John; Walker, Michael J. C. (2014).[https://books.google.rs/books?id=OEODBAAAQBAJ&pg=PA142&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false ''Reconstructing Quaternary Environments'']. Routledge. стр. 141—42.ISBN 9781317753711.</ref> Спелеолоґия то наука хтора виучує пещери <ref name=":1">Laureano, Fernando V.; Karmann, Ivo; Granger, Darryl E.; Auler, Augusto S.; Almeida, Renato P.; Cruz, Franciso W.; Strícks, Nicolás M.; Novello, Valdir F. (2016-11-15). „Two million years of river and cave aggradation in NE Brazil: Implications for speleogenesis and landscape evolution”. ''Geomorphology''. '''273''': 63—77. Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2016Geomo.273...63L 2016Geomo.273...63L]. doi:[https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0169555X16306985?via%3Dihub 10.1016/j.geomorph.2016.08.009].</ref>, а виглєдоваче спелеолоґи. == Збудова пещери и подзелєнє == Пещера ше состої зоз уходу, каналу и сали. Канал то видлужени уход, а сала то велька дзира або пражнїна хтора звичайно настава пре ширенє под'жемних каналох. Пещери мож дефиновац и як длугоки и часто барз розконарени под'жемни, горизонтални або благо нагнути канали хтори ше ширя глїбоко до нукашньосци вапнянїкових стинох (масох). Єст пещери и зоз прикрима каналами. У зависносци од того чи у пещери єст рични цек, вони ше дзеля на рични и сухи. '''Рични пещери''', у морфолоґийним и гидроґрафским поглядзе, найзначнєйши форми у нукашньосци вапнянїку. През нїх, по компликованих системох под'жемних каналох, чечу прави „пещерски рики”. Таки рики чечу на два способи: - У каналох хтори нє виполнєти подполно з воду, односно кед присутни и воздух – вода чече шлєбодно, односно ґравитацийно, зоз висших каналох до нїзших. - У каналох хтори подполно виполнєти з воду и у хторих нєт воздуху – вода чече под гидростатичним прициском, на горе, процивно ґравитациї. То ше случує кед вельке количество води войдзе до под'жемней системи зоз векшей висини и створи огромни прицисок на воду хтора ше находзи глїбше у нукашньосци. Резултат такого рушаня води то вибиванє води на поверхносц жеми, а то наприклад жридло озера або рики. [[File:Burger PostojnskaJama.jpg|thumb|right|250px|[[Постоїнска пещера]], найвекша у Словениї, єдна зоз вецей понорних пещерох хтори творя систем пещерох длугоки 20 570 метери]] Спрам гидроґрафней функциї, односно спрам того як вода през нїх чече у одношеню на поверхносц жеми, пещери ше дзеля на понорни и сифонски. - Понорни пещери наставаю там дзе поверхносна рика або поток нараз нєстанє, односно злєє ше до нукашньосци жеми. - Сифонски пещери то канали през хтори под'жемна вода, после того як прецека през нукашньосц вапнанїкового пасма, ознова вибива на поверхносц. Вола ше их по форми латиничней букви U (форма сифону) и зошицким су виполнєти з воду пре прицисок, же би на концу каналу, вода вибила на поверхносц як жридло. Тоти пещери барз опасни за виглєдованє, часто су зошицким виполнєти з воду, а вода през нїх чече константно або периодично. '''Сухи пещери''' збудовани зоз мрежи пещерских каналох хтори нє маю гидроґрафну функцию. Морфолоґийно-гидролоґийна еволуция тих пещерох, през хтори вецей нє чече вода, представена през капканє води зоз повали пещери и зоз одвальованьом тей повали. Вода хтора капка зоз повали дїйствує на два способи: 1. Одвалює повалу так же дижджовка хтора преходзи през тло упива угльов диоксид и постава благо квашна. Тота квашна вода розпущує вапнянїк (корозия), вода нєпреривно преходзи през исти розпуклїни на повали, шири розпуклїни и на таки способ ше сала пещери шири до висини. 2. Будує або акумулує вапнянїк. То ше случує так же вода розпущи вапнянїк на своєй драги през стину, дойдзе до повали сали пещери и ту ше зяви у форми капки. Кед капка або угльов диоксид випари, вапнанїк хтори бул у їх составе ше кришталює и ушедує. Резултат такого процесу то украси пещери як цо: [[сталактити]] хтори виша зоз повали, [[сталаґмити]] хтори ше зоз дна дзвигаю ґу повали и пещерски слупи хтори наставаю зоз злучованьом сталактитох и сталаґмитох. Мож повесц же сухи пещери концови стадиюм морфолоґийно-гидролоґийней еволуциї, односно процесу у хторим вода и вапнянїк медзисобно дїйствую. Пещери спрам розконареносци мож подзелїц на: '''Прости пещери''' - то пещери хтори маю єден єдноставнєйши канал хтори може буц длугоки стотки метери, та аж и километри. Приклад такей пещери то Дудийова пещера у Восточней Сербиї чия длужина канала 458 метери. '''Зложени пещери''' маю розконарену систему под'жемних каналох хтори ше можу медзи собу преплєтац, можу буц на розличних уровньох у форми поверхох. Приклад такей пещери то Злотска (Лазарова) и Цанетова пещера у Восточней Сербиї. Злотска пещера, при гори Кучай, ма 10 канали длугоки 1 560 метери, а у долїни рики Замни Цанетова пещера кратша, алє ма 18 канали длугоки 424 метери.<ref>Петровић, Драгутин; Манојловић, Предраг (2003). ''Геоморфологија''. Београд: Географски факултет, Београд. стр. 322—327. ISBN 978-86-82657-32-3.</ref> == Типи формованя пещери == Формованє и наставанє пещери (спелеоґенеза) може тирвац вецей милиони роки.(5)Пещери можу буц наисце у рижних велькосцох и формовани у розличних ґеолоґийних процесох. Процеси можу буц комбинация хемийних процесох: ерозию води, тектонских силох, микроорґанизмох, прициску и атмосферского уплїву. Же би ше утвердзело часови период наставаня єдней пещери хаснує ше технїку датованя изотопох (урану, торию, углєнїку и олова) у седиментох. На основи того мож установиц як ше формовали нєшкайши пещери.<ref name=":1" /> '''Красово пещери''' Найвецей єст красово пещери хтори настали зоз розпущованьом. Таки пещери наставаю у стини хтора розпущуюца; найвецей их єст у вапнянїку, алє ше можу формовац и у других стинох як цо то крейда, мрамор, соль, ґипс, доломитни стини. Стини пукаю под дїйством природней квашнїни у под'жемней води хтора преходзи през розпуклїни. З часом ше розпуклїни звекшую и так наставаю пещери и системи у пещери. '''Примарни пещери''' Примарни пещери наставаю у чаше формованя стини. Циви або канали през хтори чече лава пошлїдок вулканскей активносци. Док лава чече долу, єй поверхносне пасмо ше хладзи и тварднє. Горуца лава чече под тим ствраднутим пасмом и кед векше количество лави вичури, останє празни канал. Таки пещери єст на Канарских островох и у ровнїнох восточного Айдаху (ЗАД) и на других местох. Пещера Казамура на Гавайох окреме длугоки и глїбоки канал: длужина єй 65,6 km. Вулканска активносц може буц причина наставаня и других пещерох, нє лєм пещерох у стварднутих каналох, як наприклад у:<ref>Culver, David C. (2004).[https://archive.org/details/isbn_0124060617 ''Encyclopedia of Caves'']. Elsevier Academic Press. стр. 84. ISBN 978-0121986513.</ref> - розпуклїнох, - празних отворених вертикалних каналох през хтори єдна часц лави вибиє на поверхносц, а остаток ше после ерупциї поцагнє до нукашньосци, - углїбеньох хтори настали при процесу кед ше поверхносц лави охладзи и стварднє, а лава и далєй чече и видрилює стварднуте пасмо на горе; кед ше лава поцагнє, у тих углїбеньох настанє пещера. '''Пещери розпуклїни''' Таки пещери наставаю кед ше пасма розпущуюцих минералох, як цо то ґипс, розпуща медзи пасмами менєй розпущуюцей стини. Стина пука и ламе ше, пада зоз повали долу и формує громади камених блокох. Простор хтори настанє медзи блоками и повалу твори систему пещерох и каналох.<ref>Paleogeophysics & Geodynamics, Stockholm, Sweden; Mörner, Nils-Axel; Sjöberg, Rabbe; Obbola, Umeå, Sweden (септембар 2018). „Merging the concepts of pseudokarst and paleoseismicity in Sweden: A unified theory on the formation of fractures, fracture caves, and angular block heape”. ''International Journal of Speleology''. '''47''' (3): 393—405. ISSN [https://search.worldcat.org/search?q=n2:0392-6672 0392-6672]. doi:[https://digitalcommons.usf.edu/ijs/vol47/iss3/10/ 10.5038/1827-806X.47.3.2225] .</ref> '''Талусни пещери''' Талусни пещери формовани медзи вельким количеством каменя рижней велькосци (дробни шлюнок, тлучени камень, вельки камени блоки) хторе ше зоз прикрих стинох одвалї и скотуля на громаду. <ref>Kolawole, F.; Anifowose, A. Y. B. (2011-01-01). „Talus Caves: Geotourist Attractions Formed by Spheroidal and Exfoliation Weathering on Akure-Ado Inselbergs, Southwestern Nigeria.”. ''Ethiopian Journal of Environmental Studies and Management''. '''4''' (3): 1—6. ISSN [https://search.worldcat.org/search?q=n2:1998-0507 1998-0507]. doi:[https://www.ajol.info/index.php/ejesm/article/view/71622 10.4314/ejesm.v4i3.1] .</ref> '''Анхиялни пещери''' Анхиялни пещери, звичайно приморски, маю мишанїну сладкей и сланей води (морскей). Єст их на велїх местох на Жеми и у нїх звичайно пребуваю окремни и ендемски животиньски файти. [[Катеґория:Ґеоморфолоґия]] i63g1yvii9c2l2rfdxb46mc0xmr8es5 0 3840 22584 22481 2026-11-03T21:36:17Z Olirk55 19 Уложени референци, вонк.вязи, литература 22584 wikitext text/x-wiki [[File:Lucas Cranach d. Ä. 035.jpg|thumb|right|305x305px|Заграда у Едену (автор нємецки ренесансни маляр Лукас Кранак Старши, 1530) ]] Заграда у Едену (гебр. ''גן עדן'', транслит. ''Ган Еден''; греч. ''Ἐδέμ'' – Едем, серб. ''Еденски врт'') спрам библийней леґенди першобутно направени рай на Жеми. Векшина нєшкайших науковцох порека же така заграда дакеди була и наводза ю як єврейску митолоґию. Медзитим, Заграда ключна у космолоґийним похопеню велїх шветових релиґийох, уключуюци християнство и ислам. == Библийни наратив == Кнїжка Постаня ше занїма з приповедку о Еденскей загради, гоч ше ю спомина на велїх местох у Старим и Новим завиту. Док ше перша глава кнїжки занїма зоз створйованьом швета пообщено, друга ше занїма конкретно з еденску приповедку. У поглавю ше зявює и ґеоґрафски опис Загради: „А рика вибивала з Едену и намакала Рай, и отамаль ше розлучовала на штири рукавки. Першому мено Фисон, и вон окружує шицку жем Евилску. Там єст злата и злато тей жеми добре. Там єст и драгоциного [[Камень|каменя]] ониксу. Другей рики мено Ґеон, и вона окружує шицку жем Етиопску (Хуску). Треца рика Тиґер (Хидекел), и вона чече коло жеми Асирскей. Штварта рика то Єфрат (Еуфрат)“ (Пост. 2: 10-14).<ref name=":1">''Библијски речник''. Златоусти. 2002. ISBN 978-86-83623-07-5.</ref> Нєшка нам познати лєм локациї рикох Еуфрат и Тиґер. Єст вельо нєскладаня медзи фаховима кругами о идентитету рикох Фисон и Ґеон, дзе даєдни першу тримаю аж и Дунай. Познєйше ше у тим поглавю, а и у шлїдуюцим, описує живот першенствено Адама, потим створйованє його жени Еви, а познєйше и перши грих, прецо вони двойо вигнати зоз Загради. Заграда була полна зоз животинями, над хторима Адам пановал, як и над рошлїнами, спомедзи хторих людзе шмели єсц шицку [[овоц]], окрем тей зоз древа знаня добра и зла. Людзе почитую Божу заповид, док их гад нє наведзе на грих, после чого су вигнати зоз Загради. Бог поставя херувима з огньовим мечом же би зачувал уходзенє до Загради чловекови, и чловек бул покарани зоз шмерцу и больом.<ref>Даничић, Ђуро. ''Свето Писмо Старога Завјета''. стр. Књига постања, 3. гл.</ref> После Велького потопу Заграда конєчно и престала постояц як така.<ref name=":1" /> Историйне постоянє Загради прецагує ше през цали Стари Завит, и служи як космолоґийна основа за зявенє шмерци и гриху у чловечестве. Поступок Еви и Адама ошпивани зоз смутком. У Новим Завиту, окреме у посланїцох апостола Павла, Христос ше толкує як обновитель и виправяч гришки Адама и Еви. == Християнство == Християнске похопенє Загради у Едену розликує ше од деноминациї по деноминацию. Тото у чим ше векшина християнох склада, гоч є нє наглашене у Писме, то же гад хтори наведол Еву на грих отїлотворенє Сотони. Анї у православю нєт согласносци о природи Загради у Едену. Дзепоєдни тримали же Еден ґеоґрафске подруче на Жеми, док даєдни верели же у предпадним периодзе Заграда пирхала над жему. Св. Єфрем Сирин тримал же Еден бул у форми гори зоз хторей на штири боки швета вибивали штири рики. На самим верху було древо живота, хторе Адамови и Еви нє було доступне, и хторе источашнє представя Христа.<ref>Св. Јефрем Сирин (око 350. године). Тумачење Постања. </ref> Православни тримаю же Рай, односно стан до хторого виратовани вирни ступаю по шмерци, возвисшенши од стану Адама и Еви у Едену, праве прето же нє дожили обоженє. Подобне и розуменє римокатолїкох и других апостолских церквох. Протестанти у велькей векшини нє маю обоженя, та ше похопенє Загради у Едену, як и єй уплїву на Исусов живот, драстично розликує у зависносци од оддзелєня. == Ислам == Приповедка о Загради у Едену ше зявює и у исламскей традициї. Медзитим, векшина исламских учених нє трима же библийна приповедка зошицким правдива. Куран, по їх думаню, єдине нєпременєне слово Боже, док старозавитне Пейцкнїжє доживйовали пременки з часом и нє автентичне є. == Юдаїзем == У сучасним юдаїзме прилаплїве думанє же Заграда у Едену метафорична приповедка, або аж подполна митолоґия. Православни и хасидски Євреє строго одбиваю таки толкованя. Добра часц рабинох нє трима же гад спреводзкош обовязно Сотона. == Други вири == '''Єзидизем''' Єзиди тримаю же библийни пад бул добра ствар, и же гад хтори нагварел Еву у ствари добри ангел Малак Таус. Таке толкованє приведло до вецейвиковного похопеня же Єзиди у ствари сатанисти, и спричинєло велї прешлїдованя од исламских власцох. == Литература == * Hess, Richard S.; Tsumura, David Toshio (1994). [https://books.google.rs/books?id=g5MGVP6gAPkC&pg=PA38&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false I Studied Inscriptions from Before the Flood: Ancient Near Eastern, Literary, and Linguistic Approaches to Genesis 1-11.] Eisenbrauns. ISBN 978-0-931464-88-1. * Библијски речник. Златоусти. 2002. ISBN 978-86-83623-07-5. * Новаковић, Реља. Срби и рајске реке. == Вонкашнї вязи == * [https://web.archive.org/web/20121102083718/http://svetosavlje.org/biblioteka/Apologetika/SerafimRouzTumacenjePostanja/SerafimRouzTumacenjePostanja40.htm ЈЕРОМОНАХ СЕРАФИМ РОУЗ, ПОСТАЊЕ, СТВАРАЊЕ И РАНИ ЧОВЕК Православно Хришћанско становиште - РАЈ] * [https://web.archive.org/web/20051029101558/http://www.ldolphin.org/eden/ Dora Jane Hamblin, Has the Garden of Eden been located at last] * [https://web.archive.org/web/20150923053341/https://sites.google.com/site/misterijesveta/misterije/ostale-misterije/biblijske-zagonetke/pronadeni-ajski-vrt Pronađеni rajski vrt] * [https://web.archive.org/web/20130612021857/http://www.srpskapolitika.com/Tekstovi/Komentari/2007/latinica/100.html Slavica Šetina, Kako je nestala edenska reka Fison] == Референци == 7b7leapbogyjv3uw3d5qcso8ujv5dzo 22592 22584 2026-11-04T08:25:32Z Sveletanka 20 катеґория 22592 wikitext text/x-wiki [[File:Lucas Cranach d. Ä. 035.jpg|thumb|right|305x305px|Заграда у Едену (автор нємецки ренесансни маляр Лукас Кранак Старши, 1530) ]] Заграда у Едену (гебр. ''גן עדן'', транслит. ''Ган Еден''; греч. ''Ἐδέμ'' – Едем, серб. ''Еденски врт'') спрам библийней леґенди першобутно направени рай на Жеми. Векшина нєшкайших науковцох порека же така заграда дакеди була и наводза ю як єврейску митолоґию. Медзитим, Заграда ключна у космолоґийним похопеню велїх шветових релиґийох, уключуюци християнство и ислам. == Библийни наратив == Кнїжка Постаня ше занїма з приповедку о Еденскей загради, гоч ше ю спомина на велїх местох у Старим и Новим завиту. Док ше перша глава кнїжки занїма зоз створйованьом швета пообщено, друга ше занїма конкретно з еденску приповедку. У поглавю ше зявює и ґеоґрафски опис Загради: „А рика вибивала з Едену и намакала Рай, и отамаль ше розлучовала на штири рукавки. Першому мено Фисон, и вон окружує шицку жем Евилску. Там єст злата и злато тей жеми добре. Там єст и драгоциного [[Камень|каменя]] ониксу. Другей рики мено Ґеон, и вона окружує шицку жем Етиопску (Хуску). Треца рика Тиґер (Хидекел), и вона чече коло жеми Асирскей. Штварта рика то Єфрат (Еуфрат)“ (Пост. 2: 10-14).<ref name=":1">''Библијски речник''. Златоусти. 2002. ISBN 978-86-83623-07-5.</ref> Нєшка нам познати лєм локациї рикох Еуфрат и Тиґер. Єст вельо нєскладаня медзи фаховима кругами о идентитету рикох Фисон и Ґеон, дзе даєдни першу тримаю аж и Дунай. Познєйше ше у тим поглавю, а и у шлїдуюцим, описує живот першенствено Адама, потим створйованє його жени Еви, а познєйше и перши грих, прецо вони двойо вигнати зоз Загради. Заграда була полна зоз животинями, над хторима Адам пановал, як и над рошлїнами, спомедзи хторих людзе шмели єсц шицку [[овоц]], окрем тей зоз древа знаня добра и зла. Людзе почитую Божу заповид, док их гад нє наведзе на грих, после чого су вигнати зоз Загради. Бог поставя херувима з огньовим мечом же би зачувал уходзенє до Загради чловекови, и чловек бул покарани зоз шмерцу и больом.<ref>Даничић, Ђуро. ''Свето Писмо Старога Завјета''. стр. Књига постања, 3. гл.</ref> После Велького потопу Заграда конєчно и престала постояц як така.<ref name=":1" /> Историйне постоянє Загради прецагує ше през цали Стари Завит, и служи як космолоґийна основа за зявенє шмерци и гриху у чловечестве. Поступок Еви и Адама ошпивани зоз смутком. У Новим Завиту, окреме у посланїцох апостола Павла, Христос ше толкує як обновитель и виправяч гришки Адама и Еви. == Християнство == Християнске похопенє Загради у Едену розликує ше од деноминациї по деноминацию. Тото у чим ше векшина християнох склада, гоч є нє наглашене у Писме, то же гад хтори наведол Еву на грих отїлотворенє Сотони. Анї у православю нєт согласносци о природи Загради у Едену. Дзепоєдни тримали же Еден ґеоґрафске подруче на Жеми, док даєдни верели же у предпадним периодзе Заграда пирхала над жему. Св. Єфрем Сирин тримал же Еден бул у форми гори зоз хторей на штири боки швета вибивали штири рики. На самим верху було древо живота, хторе Адамови и Еви нє було доступне, и хторе источашнє представя Христа.<ref>Св. Јефрем Сирин (око 350. године). Тумачење Постања. </ref> Православни тримаю же Рай, односно стан до хторого виратовани вирни ступаю по шмерци, возвисшенши од стану Адама и Еви у Едену, праве прето же нє дожили обоженє. Подобне и розуменє римокатолїкох и других апостолских церквох. Протестанти у велькей векшини нє маю обоженя, та ше похопенє Загради у Едену, як и єй уплїву на Исусов живот, драстично розликує у зависносци од оддзелєня. == Ислам == Приповедка о Загради у Едену ше зявює и у исламскей традициї. Медзитим, векшина исламских учених нє трима же библийна приповедка зошицким правдива. Куран, по їх думаню, єдине нєпременєне слово Боже, док старозавитне Пейцкнїжє доживйовали пременки з часом и нє автентичне є. == Юдаїзем == У сучасним юдаїзме прилаплїве думанє же Заграда у Едену метафорична приповедка, або аж подполна митолоґия. Православни и хасидски Євреє строго одбиваю таки толкованя. Добра часц рабинох нє трима же гад спреводзкош обовязно Сотона. == Други вири == '''Єзидизем''' Єзиди тримаю же библийни пад бул добра ствар, и же гад хтори нагварел Еву у ствари добри ангел Малак Таус. Таке толкованє приведло до вецейвиковного похопеня же Єзиди у ствари сатанисти, и спричинєло велї прешлїдованя од исламских власцох. == Литература == * Hess, Richard S.; Tsumura, David Toshio (1994). [https://books.google.rs/books?id=g5MGVP6gAPkC&pg=PA38&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false I Studied Inscriptions from Before the Flood: Ancient Near Eastern, Literary, and Linguistic Approaches to Genesis 1-11.] Eisenbrauns. ISBN 978-0-931464-88-1. * Библијски речник. Златоусти. 2002. ISBN 978-86-83623-07-5. * Новаковић, Реља. Срби и рајске реке. == Вонкашнї вязи == * [https://web.archive.org/web/20121102083718/http://svetosavlje.org/biblioteka/Apologetika/SerafimRouzTumacenjePostanja/SerafimRouzTumacenjePostanja40.htm ЈЕРОМОНАХ СЕРАФИМ РОУЗ, ПОСТАЊЕ, СТВАРАЊЕ И РАНИ ЧОВЕК Православно Хришћанско становиште - РАЈ] * [https://web.archive.org/web/20051029101558/http://www.ldolphin.org/eden/ Dora Jane Hamblin, Has the Garden of Eden been located at last] * [https://web.archive.org/web/20150923053341/https://sites.google.com/site/misterijesveta/misterije/ostale-misterije/biblijske-zagonetke/pronadeni-ajski-vrt Pronađеni rajski vrt] * [https://web.archive.org/web/20130612021857/http://www.srpskapolitika.com/Tekstovi/Komentari/2007/latinica/100.html Slavica Šetina, Kako je nestala edenska reka Fison] == Референци == <references /> [[Катеґория:Релиґия]] 7pkdcajy65w3scycptvert5rs9rw3fi 0 3852 22593 22560 2026-11-04T08:46:20Z Sveletanka 20 референци и катеґория 22593 wikitext text/x-wiki [[File:Noahs Ark.jpg|thumb|right|250px|Нойов корабель (Едвард Гикс, 1780―1849)]] [[File:Ark structure.jpg|right|thumb|250px|Иснує думанє же ше на гори Арарат находза остатки Нойового корабля]] '''Нойов корабель''' спрам Библиї, направени на Божу заповид же би Ной виратовал себе и свою фамелию, як и животинї од Потопу. Тота приповедка ше находзи у гебрейскей и християнскей старозавитней Кнїжки Постаня, поглавя 6-9. По митолоґиї, кришталь ґранат ошвицовал Нойов корабель и [[Дзень|воднє]] и вноци док падал диждж, а хмари були чарни. Спрам документарней гипотези, приповедка о кораблю у Кнїжки Постаня би могла представяц даскельо ориґинални квази-нєзависни жридла, односно могла настац през процес зжиманя под час велїх викох. То би могло пояшнїц одредзене замишательство и повторйованя у тексту. Велї ортодоксни Євреє, християнє и муслиманє одбиваю тоту гипотезу, бо тримаю же приповедка о Кораблю правдива, же ма єдного автора, а же шицки нїби нєдостатки мож рационално пояшнїц. [[File:НОЕВ КОВЧЕГ. В.Косов 140х100 х.м. 2018.jpg|thumb|right|250px|Потоп]] Приповедка о Кораблю з Кнїжки Постаня ма паралели зоз сумерску митолоґию о Зиусудрови, у хторей ше бешедує же Зиусудру Бог опомнул най направи плївадло у хторим обкерує вилїв хтори Вон послал. Менєй прецизни паралели мож найсц у велїх других културох ширцом по швеце. У ствари, приповедка о Потопу єдна з найчастейших темох митолоґиї вшадзи по швеце, цо и скептики и вирни хасную як доказ за свойо становиско. Приповедка о Кораблю була предмет обсяжного пояшньованя у рижних абрагамских традицийох, при чим ше теоретски ришеня и практични ришеня (напр. як ше Ной позбувал (ментовал) животиньского одпаду) мишали з алеґорийскима толкованями (напр. Корабель як предходнїца [[Святи храм|церкви]], понука ратунок чловечеству). Од початку 18. вику, розвой ґеолоґиї и биоґеоґрафиї як наукох оможлївел же би природняки почали оспорйовац дословне толкованє приповедки о Кораблю. И попри того, библийни литералисти предлужую виглєдовац реґию коло Арарату у сиверовосточней [[Турска|Турскей]], дзе Библия гвари же бул Нойов корабель. == Буквалне толкованє == Християнє и муслиманє хтори дословно веря до того же Корабель постоял и же бул Потоп, глєдаю физични остатки Кораблю, з чим би ше потвердзели їх думаня о рижних темох, як цо то ґеолоґия и еволуция. Глєданє Нойового кораблю ше и нєшка одвива на и коло гори Арарат у Турскей. == Датированє == Ашерова хронолоґия, прерахунок хтори датирує Постанє и други библийни подїї яки 1650. року обявел ирски надвладика Джеймс Ашер, змесцує Потоп до 2348. року п.н.е. Мазоретски текст указує же час Потопу 1656 роки после стваряня.<ref>James Barr, 1984–85. "Why the World Was Created in 4004 BC: Archbishop Ussher and Biblical Chronology", ''Bulletin of the John Rylands University Library of Manchester'' '''67:'''604. [https://www.escholar.manchester.ac.uk/api/datastream?publicationPid=uk-ac-man-scw:1m1647&datastreamId=POST-PEER-REVIEW-PUBLISHERS-DOCUMENT.PDF Архивирано] на веб-сајту Wayback Machine (4. март 2016), Приступљено 04.11.2026.</ref> Ашер вираховал же ше стварянє нїби збуло 4004. року п.н.е.; хаснуюци Библию краля Джеймса, тот датум стваряня дава 2348. рок п.н.е. як рок Потопу. Гоч Ашерова хронолоґия остала барз уплївна медзи креационистами, други теолоґове давали иншаки роки за рок стваряня, напр. Йосиф Скалиґер твердзел же ше ствярянє збуло 3950. року п.н.е., док Дионизиє Петавиє вираховал же точни рок 3982. п.н.е.<ref>Young, Davis A.; Stearley, Ralph (2008).[https://books.google.rs/books?id=TRKtFWlSrRsC&pg=PA45&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false ''The Bible, Rocks and Time: Geological Evidence for the Age of the Earth'']. InterVarsity Press. стр. 45—. ISBN 978-0-8308-2876-0.</ref>. Шицки тоти датуми би положели Потоп до половки 3. милениюму п.н.е. у чаше єгипетского Старого кральовства и правеня єгипетских пирамидох. == Количество води == Креационисти предложели рижни механїзми хтори би по нїх митолоґия о Потопе могла буц точна. Єден з нїх таки же ше на жем звалєла барз велька хмара водовей пари. Спрам Кнїжки Постаня, Потоп настал од дижджу хтори нєпреривно падал 40 днї и ноци, зошицким досц же би закрил гору Арарат чий найвисши верх високи 5137 м. [[Поверхносц]] Жеми виноши коло 510 милиони квадратни километри, док найвисши верх Арарату високи 5 км, та би количество води хторе би требало спаднуц на Жем и познєйше скапац виношело коло 2,5 милиярди кубни километри. Найвекше зазначене количество паданьох вимеране у Черапунджию и виношело 22,897 [[Метер|м]] у периодзе од авґуста 1860. по юлий 1861.<ref>''Guinness World Records''. 2005. стр. 51. ISBN 978-0-85112-192-5.</ref> == Велькосц Кораблю == Корабель описани так же є длугоки тристо локци, широки пейдзешат локци и високи трицец локци (медзи 144x24x14 и 171x28х17 метери), цо одвитує велькосци меншей воєней ладї або ношача авионох. Древена ладя тей велькосци би нє могла витримац 40-дньову бурю. Понеже Библия нє спомина плахти або весла, та креационисти звичайно предпоставяю же их Корабель анї нє мал. Модели и описи Корабля скоро вше приказую симетричну ладю без ясно дефинованого задку и носа ладї. Без средствох за погон и навиґацию под час Потопу, Коребель би бул препущени на милосц безкрайному отвореному морю. == Вонкашнї вязи == * [https://mostarski.info/poslije-5-000-godina-pronadena-prava-nojeva-barka/ poslije 5.000 godina pronađena prava nojeva barka], ''mostarski.info'' * [https://edukacija.rs/zanimljivosti/ovako-je-izgledala-nojeva-barka Ovako je izgledala Nojeva barka? ], ''edukacija.rs'' * == Референци== <references /> [[Катеґория:Релиґия]] mj2fb4no90rwxvzs9kbg2wrib5ctcad 0 3853 22588 22563 2026-11-04T07:51:03Z Sveletanka 20 22588 wikitext text/x-wiki [[File:Sperm-egg.jpg|right|thumb|300px|Ооґамия при животиньох: мали, рухоми сперматозоид на [[Поверхносц|поверхносци]] ваїчковей клїтинки]]'''Ооґамия''' то способ полного розмножованя. У цеку еволуциї, пришло до зявеня вельких и нєрухомих [[Ваїчкова клїтинка|ваїчкових клїтинкох]] и процивно барз рухомих сперматозоїдох. Спрам того, ооґамия то процес у цеку хторого швидки сперматозоїди доплїваю до ваїчковей клїтинки и оплодза ю.<ref name=":1">Dusenbery, David B. (2009). [https://books.google.rs/books?id=9hgtEAAAQBAJ&dq=oogamy+and+internal+fertilization&pg=PA326&redir_esc=y#v=onepage&q=oogamy%20and%20internal%20fertilization&f=false Living at Micro Scale: The Unexpected Physics of Being Small.] Harvard University Press. p. 32. [https://en.wikipedia.org/wiki/ISBN ISBN 978-0-674-06021-0.]</ref> Винїмок, нєтипична ооґамия, зявює ше при представнїкох червених алґох, при хторих хлопски ґамет нєрухоми, а ваїчкова клїтинка ма можлївосц рушаня. Ваїчково клїтинки ше находза у ооґонийох, а сперматозоїди у антеридийох.<ref>Шербан, Нада; Цвијан, Мирко; Јанчић, Радиша (2011). Биологија 1, ЗУНС, Београд, Србија. ISBN 978-86-17-17585-4</ref> Ооґамия присутна при скоро шицких животиньских файтох хтори ше полно розмножую.<ref> [https://en.wikipedia.org/wiki/Graham_Bell_(biologist) Bell, Graham] (2019-11-28). [https://books.google.rs/books?id=Xzv3DwAAQBAJ&q=the+evolution+of+sexual+reproduction+is+important+to+the+evolution+of+sex&redir_esc=y The Masterpiece of Nature: The Evolution and Genetics of Sexuality.] Routledge. p. 63. [https://en.wikipedia.org/wiki/ISBN ISBN 978-1-000-49744-1.]</ref><ref name=":1" /> Постоя винїмки, як цо косаки (''Opiliones -'' пред тим ''Phalangida'', то ряд пауколиких животинькох), хтори маю нєрухоми сперматозоиди.<ref>Leonard, Janet; Cordoba-Aguilar, Alex (2010-07-19). [https://books.google.rs/books?id=wmlnDAAAQBAJ&dq=oogamy+in+animals&pg=PA18&redir_esc=y#v=onepage&q=oogamy%20in%20animals&f=false The Evolution of Primary Sexual Characters in Animals.] Oxford University Press, USA. pp. 18–19. [https://en.wikipedia.org/wiki/ISBN ISBN 978-0-19-532555-3.]</ref> == Етимология == Термин ооґамия перши раз похасновани 1888. року.<ref>[https://www.merriam-webster.com/dictionary/oogamy "Definition of OOGAMY".] Merriam-Webster. Retrieved 2021-09-14.</ref> Виведзени є зоз греческого меновнїка „oon” (ΩΟΝ = вайцо) и греческого дїєслова „gameo” (ΓΑΜΕΩ → ΓΑΜΩ = мац полне одношенє / розмножовац ше), а у сущносци значи „розмножаванє з помоцу ваїчкових клїтинкох.” == Еволуция == '''Еволуция полного розмножаваня''' Першобутна форма полного розмножаваня то вироятнє изоґамия, при хторей обидва ґамети идентични; дума ше и предпоставя же ооґамия од/зоз нєй еволуировала вецей раз<ref>Wolpert, L; Szathmáry, E. "Multicellularity: evolution and the egg". Nature. 420: 745. [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier doi:10.1038/420745a.]</ref><ref name=":1" />прейґ анизоґамиї.<ref>Pitnick, Scott S.; Hosken, Dave J.; Birkhead, Tim R. (2008-11-21). [https://books.google.rs/books?id=kctYNbO1fE0C&q=evolution+of+anisogamy&redir_esc=y#v=onepage&q=evolution%20of%20anisogamy&f=false Sperm Biology: An Evolutionary Perspective.] Academic Press. pp. 43–44. [https://en.wikipedia.org/wiki/ISBN ISBN 978-0-08-091987-4.]</ref> Кед придзе до еволуциї ооґамиї, самци и самици ше звичайно розликую у велїх аспектох. Ооґамия еволуировала пре преход зоз вонкашнього на нукашнє оплодзованє. <ref name=":1" /> При стрептофитох, ооґамия ше зявела пре одвойованє од желєних алґох.<ref>Geng, Sa; De Hoff, Peter; Umen, James G. (2014-07-08). [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4086717/ "Evolution of Sexes from an Ancestral Mating-Type Specification Pathway".] PLOS Biology. 12 (7) e1001904. [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier doi:10.1371/journal.pbio.1001904.][https://en.wikipedia.org/wiki/ISSN ISSN 1544-9173.] PMC 4086717. PMID 25003332.</ref> == Вонкашнї вязи == {{Commonscat}} * [https://proleksis.lzmk.hr/113/ Oogamija] * [https://www.enciklopedija.hr/clanak/oplodnja Oplodnja] www. enciklopedija.hr == Референци == <references /> [[Катеґория:Биолоґия розвою]] d5kk52bne3w7fyrf79v63hmxactxvk6 0 3854 22583 22572 2026-11-03T20:50:52Z Olirk55 19 Додати текст 22583 wikitext text/x-wiki [[File:"Motovilu" za navijanje volne, Viševek 1962.jpg|right|thumb|300px|Мотовидло у горизонталним положеню, предзе ше намотує на поставени горизонтални палїчки]]'''Мотовидло''' то древена направа /справа на хтору ше премотує предза зоз [[Вреценко|вреценка]]. == Мотанє предзи на мотовидло == Зоз вреценка ше предза мота на мотовидло. Мотовидло длугоке 100-125 центи и на обидвох концох ма по єдну латочку 25-30 центи длугоку. Тоти латочки єдна спрам другей стоя под углом од 90 ступнї. Познєйше ше почало хасновац и такв. „черкаце мотовидло”, направене як [[колєсо]] поставене на [[кросна]] у вертикалним положеню. Таке мотовидло ше обраца з руку и при каждим стотим окруценю черкнє.[[File:Wrap reel Helmshore 6077cc.JPG|right|thumb|300px|Сучасна справа за намотованє предзи-МОТОВИДЛО (анґл. ''wrap reel''), фирма „Ґудобранд” (''Goodbrand,'' Манчестер), хаснує ше за прецизне меранє длужини предзи).]]Кед ше при предзеню на вреценко накруцело досц предзи, воно ше знїмало зоз [[Кудзель|кудзелї]], здзало ше на груби дрот, а предза ше вец з руку круцела на мотовидло. На мотовидлу ше одчитовало (чишлєло) по сто нїтки – то єдно пасмо (хторе источашнє було одчитане и так порихтане за тканє). Таки осем до дзешец пасма то єдно предзенко Число пасмох на єдним мотовидлє завиши од ширини платна хторе ше жада виткац. Кажде пасмо ше означує зоз завязану цверну або пантлїчку. Окруцанє мотовидла принєсло присловку за чловека хтори ше вельо круци, нє зна цо робиц: ''Мота ше як мотовидло!'' == Походзенє слова и фразеолоґия == У руснацких бешедох сиверней Мадярскей тиж мотовидло: ''Спомла нам [[кросна]], подножай, набилки, чолнок, [[бардо]] ... мотовидло''; слц. ''motovidlo'' од слова мотац. Слово мотовидло вироятнє постало од слова мотац а ма вецей значеня: ▶ '''мотац''' , мотам (нєзак). '''1.''' [[File:Hutsulska-hrazhda-krylos-05.JPG|right|thumb|300px|Гуцулске мотовидло. Музей народней архитектури и живота Продкарпат'я]] а) ~ „круциц, скруцовац”. слц''. motať do klbka'' „скруцовац до клубка”, укр. мотати. б) ~ предзу ткац. „прекруцовац предзу зоз вреценка на мотовидло”: зоз вреценка ше предзу мотало на мотовидло хторе було длугоке коло єден метер (Гел. Мед.). в) ~ цивки, о тканю.: ''а стара баба на шпуляру цивки мотала'' (Рускинї 119). '''2'''. прен. „гоч цо приповедац, плєсц”: ''мотал о наших пан отцох же служа Берлину и Варшави, и ище о койчим''; ''Нє мотай ми ту гоч цо!'' Мотовило традицийне и вецейзначне слово хторе ше першенствено одноши на древену справу за намотаванє предзи. Нєшкайши часи допринєсли же би ше слово хасновало и за други справи; напр. на часци сучасних циґоньох за намотаванє найлонки, мотовидло на комбайнох, древени вельки колєса за електрични дроти за далєководи итд. мотовидло за скруцованє черева за наводньованє и подобне. '''Общеславянске слово''' ♦ Праслав. motati. ♦ мотац, мотам; мотац без мотовидла оп. мотац (2): ''Нє мотай ми ту без мотовидла'' ~ ''циґар скруцовац доган до паперика, т.є. правиц циґар''. ♦ Од серб. ''мотати цигару''. Наш руски еквивалент шулькац циґар. ♦ мотац ше, мотам ше нєзак. „''ходзиц геваль-тамаль, без циля, круциц ше''”. ♦ Слц. ''motat sa'' „ходзиц без циля”, всл. ''motal śe popod nohi'' ♦ укр. мотати, мотатися „исте” ♦ серб. ''мотати се'' - мотац ше. == Ґалерия == <gallery> Файл:COLLECTIE TROPENMUSEUM Garenafwinder TMnr 153-49a.jpg|Мотовидло Файл:UmbrellaSwift.jpg|Мотовидло иншакей конструкциї Файл:Spodnji Dolič, Jeseničnik, navijalo 1963.jpg|На мотовидлу намотана волна Файл:Bergneustadt - Wallstraße1Museum in 14 ies.jpg|Мотовидло у музею ''Bergneustadt - Wallstraße.'' Файл:Newbiesitting.png|Арт: ''Мац попатра на свойо дзецко'' (1884), док мота предзу до клупка з мотовидла, автор Силвестер Леґе) </gallery> == Литература == * ''Словнїк Руского народного язика'' I том А-Н, Нови Сад 2017., б. 733 * ''Руско-сербски словнїк'', Филозофски факултет одсек за Руcинистику и Завод за културу Войводянских Руснацох, Н. Сад 2010., б. 390 [[Катеґория:Обисце]] [[Катеґория:Справи у Руским обисцу]] r3k52cuan1pa32ahhks0q5gwauyjag2 0 3856 22580 22579 2026-11-03T13:35:36Z Olirk55 19 Викивяза 22580 wikitext text/x-wiki {{Рошлїни|Назва=Рицинус|Слика=Ricinus March 2010-1.jpg|Опис слики=Лїсца и квет рицинуса|Царство=Plantae|Дивизия=Magnoliophyta|Ряд=Malpighiales|Фамилия=Euphorbiaceae|Подфамилия=Acalyphoideae|Род=''Ricinus''<br> L.|Файта=R. communis|Биномне_мено=Ricinus communis<br> L.|Племе=Acalypheae|Подплеме=Ricininae<ref name=":1">Rizzardo, RA; Milfont, MO; Silva, EM; Freitas, BM (2012). „Apis mellifera pollination improves agronomic productivity of anemophilous castor bean (Ricinus communis).”. Anais da Academia Brasileira de Ciencias. 84 (4): 1137—45. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22990600 "22990600"]. doi:[https://doi.org/10.1590%2Fs0001-37652012005000057 "10.1590/s0001-37652012005000057"].</ref>|Ширина_слики=260p}} '''Рицинус''' (лат. ''Ricinus communis'') то файта скритонашенькарох з фамилиї млєчнїкох, ''Euphorbiaceae''. То єдина файта монотипского роду, ''Ricinus'', и подплемена, ''Ricininae''. Еволуцию рицинусу и його релацию з другима файтами ше виучує з хаснованьом ґенетичних методох.<ref>[http://www.igs.umaryland.edu/?q=content/euphorbiaceae-spurge-genomics "„Euphorbiaceae (spurge) genomics”"]. Institute for Genome Sciences. University of Maryland Medical School. Приступљено 9. 3. 2009.</ref> Нєзродна рошлїнска файта, ''Fatsia japonica'', ма подобни випатрунок и позната є як ''фалшива рицинусова рошлїна''. == Розмножованє == [[Файл:Ricinus communis DSC 0022.JPG|мини|лево|<div style="text-align: center;">''Ricinus communis'']] Рицинус ше репродукує з мишану полинацийну систему хтора преферує самооплодзованє прейґ ґеитоноґамиї, алє ше тиж так може крижац и анемофилно або ентомофилно.<ref name=":1">Rizzardo, RA; Milfont, MO; Silva, EM; Freitas, BM (2012). „Apis mellifera pollination improves agronomic productivity of anemophilous castor bean (Ricinus communis).”. Anais da Academia Brasileira de Ciencias. 84 (4): 1137—45. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22990600 "22990600"]. doi:[https://doi.org/10.1590%2Fs0001-37652012005000057 "10.1590/s0001-37652012005000057"].</ref> == Розширеносц == Рицинус походзи з юговосточного Meдитеранского басену, восточней Африки и Индиї, aлє є широко розошати по шицких тропских реґионох (и хова ше го на велїх других местох як украсну рошлїну).<ref>Phillips, Roger; Rix, Martyn (1999). Annuals and Biennials. London: Macmillan. стр. 106. ISBN 978-0-333-74889-3.</ref> == Хаснованє == Нашенє рицинусу жридло рицинусового [[Олєй|олєю]], хтори ма широке применьованє. У нашеню єст медзи 40% и 60% олєю хтори богати з триґлицеридами, углавним з рицинолеином. У нашеню ше находзи и рицин, у води розпущуюци токсин, хтори тиж присутни у менших концентрацийох у шицких часцох рошлїни. Рицинус ше тиж так применює: 1. за власи: може допринєсц їх моцнєню, стимулациї роснуца и гидратациї; 2. за претровйованє: його лаксативне дїйство помага у змегчованю фекалийох и їх преходзеню през черева; 3. за твар: карми скору и оможлївює додатну гидратацию: 4. за браду: омегчує шерсц бради при хлопох и змегчує скору под браду. == Референци == {{reflist}} == Литература == * Everitt, J.H.; Lonard, R.L.; Little, C.R. (2007). Weeds in South Texas and Northern Mexico. Lubbock: Texas Tech University Press. ISBN 978-0-89672-614-7. == Вонкашнї вязи == * A Bean Called Castor Can Cut Carbon & Fuel the Future Архивирано на веб-сајту Wayback Machine (30. октобар 2016) * Ricinus communis L. — at Purdue University. * Castor beans — at Purdue University. * Ricinus communis (castor bean) at Cornell University * Ricinus communis Архивирано на веб-сајту Wayback Machine (8. децембар 2016) in Wildflowers of Israel; * Castor oil plant Архивирано на веб-сајту Wayback Machine (13. децембар 2016) Flowers in Israel == Жридло == https://sr.wikipedia.org/wiki/Ricinus {{Commonscat}} [[Катеґория:Рошлїни]] scns01exvboulyfm90mduzgzpx2pgpv 0 3857 22581 2026-11-03T20:42:20Z Ksenija234 1651 (Г. Медєши) нова статя 22581 wikitext text/x-wiki [[File:Ab food 06.jpg|right|thumb|300px|Кукурица хтора ше хаснує за пуканки]] '''Пуканки''' (слц. ''pukance''; од Словацох превжали Мадяре: ''pukanc''; серб. ''кокице'') на високей [[Температура|температури]] випукани зарна [[Кукурица|кукурици]]: ''Випукани зарна волали ше пуканки, а тоти цо ше нє випукали, волали ше циповки.'' == Форми пуканкох == [[File:Mushroom and butterfly popcorn.jpg|right|thumb|300px|На лїво пуканка печарка; на право пуканка мотиль]] Пуканки можу випукац у двох розличних формох: як [[Печарка|печарки]] и як [[Мотиль|мотилї]]/лепетки. Пуканки у форми мотиля ше частейше пука, лакомнєйши су, а форму печарки продукователє частейше хасную за обложени пуканки (наприклад карамелово пуканки, чоколадово и др.). == Механїзем правеня пуканкох == Нукашньосц зарна пуканки у велькей мири зложена з [[крохмалю]] (скробу) у форми ґранулох, дзе єст медзи 8 и 25% води. Кед ше зарно зогреє, вода цо ше находзи у ґранулох вре и претворює ше до пари. Потим ше концентрує у штредку ґранули, дриляюци скроб на бок. Пре температуру и моцни [[прицисок]] скроб постава вискозни и кондензує ше з другима ґранулами. Кед температура досцигнє 180 ступнї, прицисок постава барз вельки, вонкашньосц кукурици пука, цо дошлєбодзує преширенє тераз сухого скробу.<ref>[https://web.archive.org/web/20200202215445/https://www.popcorn.org/Facts-Fun/What-Makes-Popcorn-Pop Архивирана копија]. Архивирано [https://www.popcorn.org/Facts-Fun/What-Makes-Popcorn-Pop из оригинала] 02. 02. 2020. г. Приступљено 02. 02. 2020.</ref> == Узретосц зарна кукурици == [[File:Popcorn grown in garden.jpg|right|thumb|300px|Чутка кукурици за пуканки]] Же би ше зарно кукурици претворело до пуканки, нє требало би буц анї барз влажне, анї барз сухе. Зарно кукурици мож хасновац такой по ламачки, алє воно нє достанє форму правей пуканки. То пре барз вельку [[Влага|влагу]] хтора ше находзи у кукурици. Прето продукователє и дистрибутере пуканкох суша зарно док нє досцигнє оптимални уровень влажносци хтори ше розликує у зависносци од сорти и условийох сушеня, алє виноши коло 14-15% влажносци по чежини. Еластични прикмети блїзко експандованого полистирену и оможлївюю його хаснованє у пакованю мегких предметох, з тим же би тото пакованє було биолоґийно розкладаце. == Хаснованє == [[File:Popcorn02.jpg|right|thumb|300px|Пуканки]] Пуканки мож єсц пукани на машлє або [[Олєй за єдзенє|олєю]], слани або сладки, алє их мож єсц и з присмачками, з чоколаду и карамелом. Одкрите же пуканки маю концентрат антиоксидантох, бо у нїх єст лєм штири одсто води, док у дзепоєдних файтох [[Овоц|овоци]] и [[Желєнява|желєняви]] тот процент досцигує 90%. Науковци одкрили же єдна порция пуканкох ма коло 300 милиґрами антиоксидантох, цо скоро дупло вецей як 160 милиґрами, кельо ма порция гоч хторей овоци. Тиж одкрите же у хрупкацей мембрани пуканки найвекша доза снтиоксидантох и влакнох. == Фразеолоґия == '''Як пуканка''' '''(пуканки)''' = барз красни, шумни, мили '''Округле (тлусте) як пуканка''' (о прашецу, мачецу и под.): ''Дзецко красне прибране як пуканка.'' ''Почала ше швиня прашиц, кед я о годзину пойдзем, а там прашата як пуканки.'' == Литература == ''Словнїк руского народного язика II, О – Я, Нови Сад 2017, б. 366.'' == Вонкашнї вязи == [https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%86%D0%B5 Кокице] [https://en.wikipedia.org/wiki/Popcorn Popcorn] == Референци == lm3fqnnml911zgqilj9sxuefk2rgc5p 22582 22581 2026-11-03T20:45:56Z Ksenija234 1651 22582 wikitext text/x-wiki [[File:Ab food 06.jpg|right|thumb|300px|Кукурица хтора ше хаснує за пуканки]] '''Пуканки''' (слц. ''pukance''; од Словацох превжали Мадяре: ''pukanc''; серб. ''кокице'') на високей [[Температура|температури]] випукани зарна [[Кукурица|кукурици]]: ''Випукани зарна волали ше пуканки, а тоти цо ше нє випукали, волали ше циповки.'' == Форми пуканкох == [[File:Mushroom and butterfly popcorn.jpg|right|thumb|300px|На лїво пуканка печарка; на право пуканка мотиль]] Пуканки можу випукац у двох розличних формох: як [[Печарка|печарки]] и як [[Мотиль|мотилї]]/лепетки. Пуканки у форми мотиля ше частейше пука, лакомнєйши су, а форму печарки продукователє частейше хасную за обложени пуканки (наприклад карамелово пуканки, чоколадово и др.). == Механїзем правеня пуканкох == Нукашньосц зарна пуканки у велькей мири зложена з [[крохмалю]] (скробу) у форми ґранулох, дзе єст медзи 8 и 25% води. Кед ше зарно зогреє, вода цо ше находзи у ґранулох вре и претворює ше до пари. Потим ше концентрує у штредку ґранули, дриляюци скроб на бок. Пре температуру и моцни [[прицисок]] скроб постава вискозни и кондензує ше з другима ґранулами. Кед температура досцигнє 180 ступнї, прицисок постава барз вельки, вонкашньосц кукурици пука, цо дошлєбодзує преширенє тераз сухого скробу.<ref>[https://web.archive.org/web/20200202215445/https://www.popcorn.org/Facts-Fun/What-Makes-Popcorn-Pop Архивирана копија]. Архивирано [https://www.popcorn.org/Facts-Fun/What-Makes-Popcorn-Pop из оригинала] 02. 02. 2020. г. Приступљено 02. 02. 2020.</ref> == Узретосц зарна кукурици == [[File:Popcorn grown in garden.jpg|right|thumb|300px|Чутка кукурици за пуканки]] Же би ше зарно кукурици претворело до пуканки, нє требало би буц анї барз влажне, анї барз сухе. Зарно кукурици мож хасновац такой по ламачки, алє воно нє достанє форму правей пуканки. То пре барз вельку [[Влага|влагу]] хтора ше находзи у кукурици. Прето продукователє и дистрибутере пуканкох суша зарно док нє досцигнє оптимални уровень влажносци хтори ше розликує у зависносци од сорти и условийох сушеня, алє виноши коло 14-15% влажносци по чежини. Еластични прикмети блїзко експандованого полистирену и оможлївюю його хаснованє у пакованю мегких предметох, з тим же би тото пакованє було биолоґийно розкладаце. == Хаснованє == [[File:Popcorn02.jpg|right|thumb|300px|Пуканки]] Пуканки мож єсц пукани на машлє або [[Олєй за єдзенє|олєю]], слани або сладки, алє их мож єсц и з присмачками, з чоколаду и карамелом. Одкрите же пуканки маю концентрат антиоксидантох, бо у нїх єст лєм штири одсто води, док у дзепоєдних файтох [[Овоц|овоци]] и [[Желєнява|желєняви]] тот процент досцигує 90%. Науковци одкрили же єдна порция пуканкох ма коло 300 милиґрами антиоксидантох, цо скоро дупло вецей як 160 милиґрами, кельо ма порция гоч хторей овоци. Тиж одкрите же у хрупкацей мембрани пуканки найвекша доза снтиоксидантох и влакнох. == Фразеолоґия == • '''Як пуканка''' '''(пуканки)''' = барз красни, шумни, мили • '''Округле (тлусте) як пуканка''' (о прашецу, мачецу и под.): • ''Дзецко красне прибране як пуканка.'' • ''Почала ше швиня прашиц, кед я о годзину пойдзем, а там прашата як пуканки.'' == Литература == • ''Словнїк руского народного язика II, О – Я, Нови Сад 2017, б. 366.'' == Вонкашнї вязи == • [https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%86%D0%B5 Кокице] • [https://en.wikipedia.org/wiki/Popcorn Popcorn] == Референци == eg3j4dxbmised7uk50fn1u27hg87fbk 22585 22582 2026-11-03T22:38:15Z Olirk55 19 Унєшени вонкашнї вязи 22585 wikitext text/x-wiki [[File:Ab food 06.jpg|right|thumb|300px|Кукурица хтора ше хаснує за пуканки]] '''Пуканки''' (слц. ''pukance''; од Словацох превжали Мадяре: ''pukanc''; серб. ''кокице; {{lang-en|popcorn}}'') на високей [[Температура|температури]] випукани зарна [[Кукурица|кукурици]]: ''Випукани зарна волали ше пуканки, а тоти цо ше нє випукали, волали ше циповки.'' == Форми пуканкох == [[File:Mushroom and butterfly popcorn.jpg|right|thumb|300px|На лїво пуканка печарка; на право пуканка мотиль]] Пуканки можу випукац у двох розличних формох: як [[Печарка|печарки]] и як [[Мотиль|мотилї]]/лепетки. Пуканки у форми мотиля ше частейше пука, лакомнєйши су, а форму печарки продукователє частейше хасную за обложени пуканки (наприклад карамелово пуканки, чоколадово и др.). == Механїзем правеня пуканкох == Нукашньосц зарна пуканки у велькей мири зложена з [[крохмалю]] (скробу) у форми ґранулох, дзе єст медзи 8 и 25% води. Кед ше зарно зогреє, вода цо ше находзи у ґранулох вре и претворює ше до пари. Потим ше концентрує у штредку ґранули, дриляюци скроб на бок. Пре температуру и моцни [[прицисок]] скроб постава вискозни и кондензує ше з другима ґранулами. Кед температура досцигнє 180 ступнї, прицисок постава барз вельки, вонкашньосц кукурици пука, цо дошлєбодзує преширенє тераз сухого скробу.<ref>[https://web.archive.org/web/20200202215445/https://www.popcorn.org/Facts-Fun/What-Makes-Popcorn-Pop Архивирана копија]. Архивирано [https://www.popcorn.org/Facts-Fun/What-Makes-Popcorn-Pop из оригинала] 02. 02. 2020. г. Приступљено 02. 02. 2020.</ref> == Узретосц зарна кукурици == [[File:Popcorn grown in garden.jpg|right|thumb|300px|Чутка кукурици за пуканки]] Же би ше зарно кукурици претворело до пуканки, нє требало би буц анї барз влажне, анї барз сухе. Зарно кукурици мож хасновац такой по ламачки, алє воно нє достанє форму правей пуканки. То пре барз вельку [[Влага|влагу]] хтора ше находзи у кукурици. Прето продукователє и дистрибутере пуканкох суша зарно док нє досцигнє оптимални уровень влажносци хтори ше розликує у зависносци од сорти и условийох сушеня, алє виноши коло 14-15% влажносци по чежини. Еластични прикмети блїзко експандованого полистирену и оможлївюю його хаснованє у пакованю мегких предметох, з тим же би тото пакованє було биолоґийно розкладаце. == Хаснованє == [[File:Popcorn02.jpg|right|thumb|300px|Пуканки]] Пуканки мож єсц пукани на машлє або [[Олєй за єдзенє|олєю]], слани або сладки, алє их мож єсц и з присмачками, з чоколаду и карамелом. Одкрите же пуканки маю концентрат антиоксидантох, бо у нїх єст лєм штири одсто води, док у дзепоєдних файтох [[Овоц|овоци]] и [[Желєнява|желєняви]] тот процент досцигує 90%. Науковци одкрили же єдна порция пуканкох ма коло 300 милиґрами антиоксидантох, цо скоро дупло вецей як 160 милиґрами, кельо ма порция гоч хторей овоци. Тиж одкрите же у хрупкацей мембрани пуканки найвекша доза снтиоксидантох и влакнох. == Фразеолоґия == • ''Як пуканка (пуканки)'' = барз красни, шумни, мили • Округле (тлусте) як пуканка (о прашецу, мачецу и под.): ''Дзецко красне прибране як пуканка.'' • ''Почала ше швиня прашиц, кед я о годзину пойдзем, а там прашата як пуканки.'' == Литература == * ''Словнїк руского народного язика II, О – Я,'' Нови Сад 2017, б. 366. == Вонкашнї вязи == * [https://www.youtube.com/watch?v=9UU2b08qp98 Kako napraviti kokice] youtube.com (видео знїмок) * [https://funandfit.rs/zanimljivosti/kako-su-nastale-kokice/ Kako su nastale kokice] funandfit.rs * [https://glasarandjelovca.rs/kokice-jednostavan-uzitak-koji-uvek-prija/ Kokice-jednostavan uzitak koji uvek prija] *[https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%86%D0%B5 Кокице] * [https://www.nin.rs/magazin/vesti/122652/kikiriki-ili-kokice-koja-grickalica-manje-podize-secer-u-krvi Kokice koja grickalica manje podize secer u krvi] www.nin.rs == Референци == fypk5xh44zi0jkyisu155ymj8lrpl7c 22586 22585 2026-11-03T22:41:22Z Olirk55 19 22586 wikitext text/x-wiki [[File:Ab food 06.jpg|right|thumb|300px|Кукурица хтора ше хаснує за пуканки]] '''Пуканки''' (слц. ''pukance''; од Словацох превжали Мадяре: ''pukanc''; серб. ''кокице;'' анґл''. popcorn'') на високей [[Температура|температури]] випукани зарна [[Кукурица|кукурици]]: ''Випукани зарна волали ше пуканки, а тоти цо ше нє випукали, волали ше циповки.'' == Форми пуканкох == [[File:Mushroom and butterfly popcorn.jpg|right|thumb|300px|На лїво пуканка печарка; на право пуканка мотиль]] Пуканки можу випукац у двох розличних формох: як [[Печарка|печарки]] и як [[Мотиль|мотилї]]/лепетки. Пуканки у форми мотиля ше частейше пука, лакомнєйши су, а форму печарки продукователє частейше хасную за обложени пуканки (наприклад карамелово пуканки, чоколадово и др.). == Механїзем правеня пуканкох == Нукашньосц зарна пуканки у велькей мири зложена з [[крохмалю]] (скробу) у форми ґранулох, дзе єст медзи 8 и 25% води. Кед ше зарно зогреє, вода цо ше находзи у ґранулох вре и претворює ше до пари. Потим ше концентрує у штредку ґранули, дриляюци скроб на бок. Пре температуру и моцни [[прицисок]] скроб постава вискозни и кондензує ше з другима ґранулами. Кед температура досцигнє 180 ступнї, прицисок постава барз вельки, вонкашньосц кукурици пука, цо дошлєбодзує преширенє тераз сухого скробу.<ref>[https://web.archive.org/web/20200202215445/https://www.popcorn.org/Facts-Fun/What-Makes-Popcorn-Pop Архивирана копија]. Архивирано [https://www.popcorn.org/Facts-Fun/What-Makes-Popcorn-Pop из оригинала] 02. 02. 2020. г. Приступљено 02. 02. 2020.</ref> == Узретосц зарна кукурици == [[File:Popcorn grown in garden.jpg|right|thumb|300px|Чутка кукурици за пуканки]] Же би ше зарно кукурици претворело до пуканки, нє требало би буц анї барз влажне, анї барз сухе. Зарно кукурици мож хасновац такой по ламачки, алє воно нє достанє форму правей пуканки. То пре барз вельку [[Влага|влагу]] хтора ше находзи у кукурици. Прето продукователє и дистрибутере пуканкох суша зарно док нє досцигнє оптимални уровень влажносци хтори ше розликує у зависносци од сорти и условийох сушеня, алє виноши коло 14-15% влажносци по чежини. Еластични прикмети блїзко експандованого полистирену и оможлївюю його хаснованє у пакованю мегких предметох, з тим же би тото пакованє було биолоґийно розкладаце. == Хаснованє == [[File:Popcorn02.jpg|right|thumb|300px|Пуканки]] Пуканки мож єсц пукани на машлє або [[Олєй за єдзенє|олєю]], слани або сладки, алє их мож єсц и з присмачками, з чоколаду и карамелом. Одкрите же пуканки маю концентрат антиоксидантох, бо у нїх єст лєм штири одсто води, док у дзепоєдних файтох [[Овоц|овоци]] и [[Желєнява|желєняви]] тот процент досцигує 90%. Науковци одкрили же єдна порция пуканкох ма коло 300 милиґрами антиоксидантох, цо скоро дупло вецей як 160 милиґрами, кельо ма порция гоч хторей овоци. Тиж одкрите же у хрупкацей мембрани пуканки найвекша доза снтиоксидантох и влакнох. == Фразеолоґия == ♦ ''Як пуканка (пуканки)'' = барз красни, шумни, мили ♦ Округле (тлусте) як пуканка (о прашецу, мачецу и под.): ''Дзецко красне прибране як пуканка.'' ♦ ''Почала ше швиня прашиц, кед я о годзину пойдзем, а там прашата як пуканки.'' == Литература == * ''Словнїк руского народного язика II, О – Я,'' Нови Сад 2017, б. 366. == Вонкашнї вязи == * [https://www.youtube.com/watch?v=9UU2b08qp98 Kako napraviti kokice] youtube.com (видео знїмок) * [https://funandfit.rs/zanimljivosti/kako-su-nastale-kokice/ Kako su nastale kokice] funandfit.rs * [https://glasarandjelovca.rs/kokice-jednostavan-uzitak-koji-uvek-prija/ Kokice-jednostavan uzitak koji uvek prija] *[https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%86%D0%B5 Кокице] * [https://www.nin.rs/magazin/vesti/122652/kikiriki-ili-kokice-koja-grickalica-manje-podize-secer-u-krvi Kokice koja grickalica manje podize secer u krvi] www.nin.rs == Референци == bangev4dgdrnrv4ll8o1twlnz0lefho 22594 22586 2026-11-04T08:49:39Z Sveletanka 20 катеґория 22594 wikitext text/x-wiki [[File:Ab food 06.jpg|right|thumb|300px|Кукурица хтора ше хаснує за пуканки]] '''Пуканки''' (слц. ''pukance''; од Словацох превжали Мадяре: ''pukanc''; серб. ''кокице;'' анґл''. popcorn'') на високей [[Температура|температури]] випукани зарна [[Кукурица|кукурици]]: ''Випукани зарна волали ше пуканки, а тоти цо ше нє випукали, волали ше циповки.'' == Форми пуканкох == [[File:Mushroom and butterfly popcorn.jpg|right|thumb|300px|На лїво пуканка печарка; на право пуканка мотиль]] Пуканки можу випукац у двох розличних формох: як [[Печарка|печарки]] и як [[Мотиль|мотилї]]/лепетки. Пуканки у форми мотиля ше частейше пука, лакомнєйши су, а форму печарки продукователє частейше хасную за обложени пуканки (наприклад карамелово пуканки, чоколадово и др.). == Механїзем правеня пуканкох == Нукашньосц зарна пуканки у велькей мири зложена з [[крохмалю]] (скробу) у форми ґранулох, дзе єст медзи 8 и 25% води. Кед ше зарно зогреє, вода цо ше находзи у ґранулох вре и претворює ше до пари. Потим ше концентрує у штредку ґранули, дриляюци скроб на бок. Пре температуру и моцни [[прицисок]] скроб постава вискозни и кондензує ше з другима ґранулами. Кед температура досцигнє 180 ступнї, прицисок постава барз вельки, вонкашньосц кукурици пука, цо дошлєбодзує преширенє тераз сухого скробу.<ref>[https://web.archive.org/web/20200202215445/https://www.popcorn.org/Facts-Fun/What-Makes-Popcorn-Pop Архивирана копија]. Архивирано [https://www.popcorn.org/Facts-Fun/What-Makes-Popcorn-Pop из оригинала] 02. 02. 2020. г. Приступљено 02. 02. 2020.</ref> == Узретосц зарна кукурици == [[File:Popcorn grown in garden.jpg|right|thumb|300px|Чутка кукурици за пуканки]] Же би ше зарно кукурици претворело до пуканки, нє требало би буц анї барз влажне, анї барз сухе. Зарно кукурици мож хасновац такой по ламачки, алє воно нє достанє форму правей пуканки. То пре барз вельку [[Влага|влагу]] хтора ше находзи у кукурици. Прето продукователє и дистрибутере пуканкох суша зарно док нє досцигнє оптимални уровень влажносци хтори ше розликує у зависносци од сорти и условийох сушеня, алє виноши коло 14-15% влажносци по чежини. Еластични прикмети блїзко експандованого полистирену и оможлївюю його хаснованє у пакованю мегких предметох, з тим же би тото пакованє було биолоґийно розкладаце. == Хаснованє == [[File:Popcorn02.jpg|right|thumb|300px|Пуканки]] Пуканки мож єсц пукани на машлє або [[Олєй за єдзенє|олєю]], слани або сладки, алє их мож єсц и з присмачками, з чоколаду и карамелом. Одкрите же пуканки маю концентрат антиоксидантох, бо у нїх єст лєм штири одсто води, док у дзепоєдних файтох [[Овоц|овоци]] и [[Желєнява|желєняви]] тот процент досцигує 90%. Науковци одкрили же єдна порция пуканкох ма коло 300 милиґрами антиоксидантох, цо скоро дупло вецей як 160 милиґрами, кельо ма порция гоч хторей овоци. Тиж одкрите же у хрупкацей мембрани пуканки найвекша доза снтиоксидантох и влакнох. == Фразеолоґия == ♦ ''Як пуканка (пуканки)'' = барз красни, шумни, мили ♦ Округле (тлусте) як пуканка (о прашецу, мачецу и под.): ''Дзецко красне прибране як пуканка.'' ♦ ''Почала ше швиня прашиц, кед я о годзину пойдзем, а там прашата як пуканки.'' == Литература == * ''Словнїк руского народного язика II, О – Я,'' Нови Сад 2017, б. 366. == Вонкашнї вязи == * [https://www.youtube.com/watch?v=9UU2b08qp98 Kako napraviti kokice] youtube.com (видео знїмок) * [https://funandfit.rs/zanimljivosti/kako-su-nastale-kokice/ Kako su nastale kokice] funandfit.rs * [https://glasarandjelovca.rs/kokice-jednostavan-uzitak-koji-uvek-prija/ Kokice-jednostavan uzitak koji uvek prija] *[https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%86%D0%B5 Кокице] * [https://www.nin.rs/magazin/vesti/122652/kikiriki-ili-kokice-koja-grickalica-manje-podize-secer-u-krvi Kokice koja grickalica manje podize secer u krvi] www.nin.rs == Референци == <references /> [[Катеґория:Пожива]] dxjo2aiwf8cccw92yh7g549aq8b5atw 0 3858 22587 2026-11-04T07:45:50Z Sveletanka 20 нова статя 22587 wikitext text/x-wiki Емаус антични варош, находзи ше коло 11 километри од Єрусалиму, а спомина ше у Євангелиї од Луки хтора состойна часц богослужебней кнїжки Євангелиї. У Євангелиї од Луки спомнути двоме вирни (ученїки) хтори ше после Исусовей шмерци и воскреснуцу врацали дому до Емаусу. На тей драги стретли Исуса. Емаус у Новим завиту Исусово ученїки чежко поднєсли його муки и шмерц. Велї були збунєти и преплашени, нє розумели цо ше случело. Єдни з таких були и двоме вирни. Клеопа и нєпознати путуюци до валалу по мену Емаус, бешедовали о шицким цо ше стало. Придружел ше ґу нїм Исус, алє їх очом нє було дате препознац го. Исус им гварел: „Яки то бешеди цо их водзице медзи собу идуци по драже?” Застановели ше смутни, Клеопа ше му питал: „Чи ти єдини цудзинєц у Єрусалие хтори нє зна цо ше у нїм стало тих дньох?”(Lk 24,18) и предлужели: „Тото з Исусом Назаретяном, хтори бул чловек пророк силни з дїлом и словом пред Богом и пред цалим народом. И як го первосвященїки и поглаваре нашо придали на смертельну осуду и розопяли го. А ми ше наздавали же вон тот цо одкупи Израїл. А окрем того шицкого, то уж треци дзень як ше тото стало. Алє и даєдни з наши женох нас збунєли, хтори пред швитаньом були на гробе. А понеже нє нашли його цело, пришли гуторяци же видзели указанє ангелох, хтори гварели же вон жиє.” На тото им Исус одвитовал: „О нєрозумни и спомалшеного шерца же би сце верели шицко цо гуторя пророки! Чи нє требало же би Христос тото прецерпел и вошол до своєй слави?”(Lk 14, 25-26) И так, починаюци од Мойсея и од шицких пророкох, пояшнєл им цо у шицких Писмох єст о нїм. Понеже ше приблїжели ґу Емаусу, Исус сцел рушиц далєй алє го ученїки нагварели най останє з нїма бо ше змеркло. Док були вєдно за столом, Исус вжал хлєб, поблагословел го, преламал и дал им. Їх ше очи аж теди отворели и теди го препознали, а вон им постал теди нєвидлїви. Гварели єден другому: „Чи нам нє горело шерцо док нам у драже пояшньовал Писма?”(Лк 24,32) И станули истей хвильки, врацели ше до Єрусалиму и поглєдали апостолох хтори уж знали же Исус воскрес и указал ше побожним женом и св. Петрови. Литература VII Бок 1353 Святе писмо 2k0k09p6yxsmvublkixrnzo1c3jfey3 22596 22587 2026-11-04T11:06:20Z Olirk55 19 озоначени викивязи 22596 wikitext text/x-wiki '''Емаус''' антични варош, находзи ше коло 11 километри од Єрусалиму, а спомина ше у Євангелиї од Луки хтора состойна часц [[Богослужебни кнїжки|богослужебней кнїжки]] Євангелиї. У Євангелиї од Луки спомнути двоме вирни (ученїки) хтори ше после Исусовей шмерци и воскреснуцу врацали дому до Емаусу. На тей драги стретли Исуса. == Емаус у Новим завиту == Исусово ученїки чежко поднєсли його муки и шмерц. Велї були збунєти и преплашени, нє розумели цо ше случело. Єдни з таких були и двоме вирни. Клеопа и нєпознати путуюци до валалу по мену Емаус, бешедовали о шицким цо ше стало. Придружел ше ґу нїм Исус, алє їх очом нє було дате препознац го. Исус им гварел: „Яки то бешеди цо их водзице медзи собу идуци по [[Драга|драже]]?” Застановели ше смутни, Клеопа ше му питал: „Чи ти єдини цудзинєц у Єрусалиме хтори нє зна цо ше у нїм стало тих дньох?”(Lk 24,18) и предлужели: „Тото з Исусом Назаретяном, хтори бул чловек пророк силни з дїлом и словом пред Богом и пред цалим [[Народ|народом]]. И як го перво[[Священїк|священїки]] и поглаваре нашо придали на смертельну осуду и розопяли го. А ми ше наздавали же вон тот цо одкупи Израїл. А окрем того шицкого, то уж треци дзень як ше тото стало. Алє и даєдни з наших женох нас збунєли, хтори пред швитаньом були на гробе. А понеже нє нашли його цело, пришли гуторяци же видзели указанє ангелох, хтори гварели же вон жиє.” На тото им Исус одвитовал: „О нєрозумни и спомалшеного шерца же би сце верели шицко цо гуторя пророки! Чи нє требало же би Христос тото прецерпел и вошол до своєй слави?”(Lk 14, 25-26) И так, починаюци од Мойсея и од шицких пророкох, пояшнєл им цо у шицких Писмох єст о нїм. Понеже ше приблїжели ґу Емаусу, Исус сцел рушиц далєй алє го ученїки нагварели най останє з нїма бо ше змеркло. Док були вєдно за столом, Исус вжал [[хлєб]], поблагословел го, преламал и дал им. Їх ше очи аж теди отворели и теди го препознали, а вон им постал теди нєвидлїви. Гварели єден другому: „Чи нам нє горело шерцо док нам у драже пояшньовал Писма?”(Лк 24,32) И станули истей хвильки, врацели ше до Єрусалиму и поглєдали апостолох хтори уж знали же Исус воскрес и указал ше побожним женом и св. Петрови. == Литература == VII Бок 1353 Святе писмо 7t05llwmmlfvt891lr9pq2hlibc3ww8