Википедия rskwiki https://rsk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8_%D0%B1%D0%BE%D0%BA MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter Медий Окреме Розгварка Хаснователь Розгварка зоз хасновательом Википедия Розгварка о Википедиї Файл Розгварка о файлу МедияВики Розгварка о МедияВикию Шаблон Розгварка о шаблону Помоц Розгварка о помоци Катеґория Розгварка о катеґориї TimedText TimedText talk Модул Разговор о модулу Event Event talk 0 69 22643 22034 2026-11-09T00:15:54Z Keresturec 18 22643 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" width="300px" align="right" |+ ! colspan="2" |<big>Вербас</big> |- | colspan="2" |[[Файл:Vrbas-bolnica.JPG|270px|center]] |- |{{center|Застава}} |{{center|Герб}} |- |[[Файл:Rs-vrbas.gif|alt=Застава вароша Вербас|center|120px|безоквира]] |[[Файл:Vrbas-grb.png|alt=Герб вароша Вербас|center|118x118px|безоквира]] |- ! colspan="2" |Административни податки |- |'''Держава''' |Сербия |- |'''Автономна покраїна''' |[[Войводина]] |- |'''Управни округ''' |Южнобачки |- |'''Општина''' |Вербас |- ! colspan="2" |Жительство |- |2022 |20.892 |- |густосц |244/km² |- | colspan="2" | [[File:Serbia Vrbas.png|Serbia_Vrbas|423x423п]] Вербас на мапи Сербиї |- ! colspan="2" |Ґеоґрафски характеристики |- |Координати |45° 34′ 10″ С; 19° 38′ 20″ В |- |Часова зона |UTC+1 (CET), влєце UTC+2 (CEST) |- |Надморска висина |78 m |- |[[Поверхносц]] |107/km² |- ! colspan="2" |Инши податки |- |Поштове число |21460 21463 21464 |- |Поволанкове число |021 |- |Реґистерски знак |VS / ВС |} '''Вербас''' (серб. ''Врбас'') варошске населєнє и шедзиско општини з исту назву у Южнобачким округу. Спрам попису зоз 2022. року мал 20.892 жительох. == Назви == Вербас познати и по тих назвох на других язикох: мадь. Verbász, рсн. Вербас, нєм. Werbass. У чаше од [[25. май|25. мая]] 1983. по 12. авґуст 1992. року Вербас ношел назву Титов Вербас на чесц предсидателя СФРЮ Йосипа Броза Тита<ref>Опћа енциклопедија – допунски свезак, Југославенски лексикографски завод, Загреб, (1988). стр. 694. </ref>. З приношеньом Закона о територийним дзелєню Сербиї врацена му дакедишня назва. == Ґеоґрафия == Ґеоґрафске положенє Вербаса характеризую велї природно-ґеоґрафски и дружтвено-економски компоненти. Варош забера часц простору хтори ше находзи у ґеометрийним стредку [[Бачка|Бачки]]. У варошу ше крижаю, на гайзибанскей станїци Вербас, гайзибански драги [[Суботица]]-Вербас-Беоґрад и Зомбор-Вербас. През Вербас преходза важни транспортни драги шлїдуюцих напрямох: Зомбор-Вербас-Нови Сад, Вербас-Бачка Паланка, Вербас-Суботица. Значну улогу маю и водово цеки хтори представяю часц гидросистеми Дунай-Тиса-Дунай. Вербас ше гранїчи зоз општинами: [[Општина Кула|Кула]], Мали Идьош, Србобран, Темерин, Нови Сад, Бачка Паланка и Оджак. Вербас ма барз вигодне положенє и у топоґрафским поглядзе. Вон єдно спомедзи дзешец населєньох розпрестартих у подножю Телечки, т.є. точно на стику найвекшей бачкей лесней високоровнїни и лесней тераси. Вельки бачки беґель, викопани воздлуж по дакедишнїм цеку Чарней бари, дзелї Вербас на два нєєднаки часци. Положенє на контакту лесней високоровнїни як висшого и лесней тераси як нїзшого терену, дава Вербасу вецейнїсти вигодносци. Понеже Телечка у цалосци нагнута спрам югу (особлїво зоз периферийну часцу), та висша часц вербаского хотара ма ґу слунку вигодну експозицию. Вигодне положенє терену спрам слунка особлїво виражене при профилу часци терену хтори ше спуща на лесну терасу. Прето ше у прешлосци жителє намагали же би праве на тей часци садзели винову лозу або [[овоц]], а велї штучно зменшовали нагнутосц терену и на нїм будовали хижи. == История == Перши споминаня у писаних жридлох о Вербасу походза зоз 1387. року. Медзитим история Вербаса ше пресцера вельо далєй до прешлосци. Дзекуюци археолоґийним виглєдованьом на локалитетох Чарнок, Шуваков [[салаш]] и цегляра Полет, надосц того о прешлосци Вербаса яснєйше. На побрежйох Чарней бари констатовани неолитски населєня. На Шуваковим салашу пренайдзена хижа хтора потвердзує потерашнї сознаня о тим же населєня з часци укопани до лесу, же мури хижох зоз плєценого пруца и же домашнї животинї уж теди були каждодньово зявенє у валалє. Зоз периоду бронзового часу констатован населєнє зоз некрополу такой при Чарноку. Барз значне находзиско з младшого желєзного часу на локалитету Чарнок-Бачке Добре Польо ше удатно защицує и виглєдує. Зоз приходом Келтох на тоти подруча у другей половки 4. вику п. н. е, Чарнок постал келтски опидум и першенствено представя тарґовецки центер а познєйше здобува и одбранєбну улогу. Од 1. вику новей ери тоти простори часц барбарикума хтори ше находзи наспрам Римского царства и доживює директни уплїви Римскей цивилизациї. Источасно приходзи до насельованя Сарматох, припаднїкох иранских народох, хтори приноша и греческо-геленистични културни уплїви. Од 4. веку нашей ери тоти предїли заплюскую габи [[Народ|народох]] хтори були пошлїдок велькей селїдби народох. Найдлужей ше ту затримали Авари, о чим шведочи некропола на локалитету цегляра Полет. Початок 9. вику означує конєц аварскей доминациї и контролу Франкох а потим Болгарох над тима просторами. Як рок кед бул основани Вербас ше бере 1213. як шедзиско маєтку двох дворянох под назву ''Орбаспалотая''. Спрам писаних жридлох ту жило углавним славянске жительство, преважно Серби, хтори на вецей заводи пре вилїви, войни або хороти напущовали населєнє. Року 1720 починаю вельки етнїчни пременки, Серби ше селя до Русиї и до Банату а почина колонизация Нємцох, [[Руснаци у Сербиї|Руснацох]] и Мадярох на тоти простори. У 19. вику, дзекуюци тому же викопани беґель и збудована гайзибанска драга Пешта-Суботица-Нови Сад, Вербас вироснул до индустрийно-ремеселского тарґовинского центру. Отвераю ше нови основни школи, ремеселнїцки школи и ґимназия. Под час Кральовини СГС/Югославиї Вербас творели два населєня и два општини, Стари Вербас як преважно сербске, и Нови Вербас як преважно нємецке населєнє. Дзелєла их лєм єдна улїчка, (нєшкайша Бачка улїчка) и Беґель краля Петра. Року 1930. одпочата акция на администрацийним злучованю општинох Стари и Нови Вербас алє, пре одпор домашнїх Нємцох, таке зєдиньованє ше нє збуло. Як пошлїдок окупациї Югославиї у Другей шветовей войни и факта же 95% югославянских Нємцох були учленєти до профашистичней орґанизациї Културбунд и же ше декларовали як державянє Трецого райху<ref>Јелена Попов, Војводина и Србија, Ветерник, 2001, стр. 72 </ref>, нови повойново югославянски власци векшини нємецкого жительства у тедишнєй Югославиї (уключуюци ту и Нємцох з Вербасу) вжали граждански права и конфисковали им маєток. Векша часц югославянских Нємцох (коло 200.000) напущела територию Югославиї вєдно зоз окупацийним нємецким войском хторе ше поцаговало, менша часц Нємцох хтори остали на югославянскей териториї позаверани до лаґрох<ref>Z. Janjetović, Logorisanje vojvođanskih Nemaca od novembra 1944. do juna 1945. godine, Tokovi istorije, br. 1-2, Beograd, 1997. </ref>. Нємци з Вербасу одведзени до лаґрох у Бачким Ярку, Ґакове и Крушевлю, дзе даєдни спомедзи нїх помарли од гладу, жими и хоротох. После утаргованя лаґрох векшина преостатих Нємцох ше виселєла зоз жеми. == Присельованє Нємцох == Присельованє Нємцох до Вербасу почало 21. юлия 1785. року. Фридрих Лоц винєсол податки же спомнутого [[Дзень|дня]] сцигли 283 нємецки фамелиї зоз 1.132 особами. Вон наведол и зоз хторих ше часцох Нємецкей вони приселєли: Фалц, Алзас-Лорен, Луксембурґ, Райнхесен, Хесен-Штаркенбурґ, Оберхесен, Саксония, Трир, Кобленц, Висбаден, Олденбурґ-Биркенфелд, Виртемберґ, Баварска и Баден. Окрем нїх, Лоц споминал и приселєнцох зоз Швайцарскей, Румуниї и Мадярскей<ref>Lotz, Friedrich (1935). Neuwerbaß : aus der Vergangenheit eines Batschkaer deutschen Sprachinseldorfes : 1785-1935. Festausschuß der 150-jährigen Ansiedlungsfeier. стр. 91. </ref>. Часц [[Хотар|хотара]] на хторей основани Нови Вербас дакеди старовербаски Серби брали под аренду и хасновали го як оранїни, пасовиска и пажици. Слово о таблох жеми ''Кис Добра'' и ''Параштинац''. Обидва тоти табли, а особлїво тота друга, були порихтани за обрабянє штредком 18. воку кед стари Вербас бул густо населєни. Як ше з часом число селянских фамелийох зменшовало так поля оставали празни, запущени. Єдна часц жительох Старого Вербасу напущела часц свойого хотара пре вельки порциї. Праве на тей напущеней часци хотара Нємци основали Нови Вербас 1785. року. Старовербаски Серби мали надосц жеми у чаше присельованя Нємцох: од 1.2 до 2 сесийох<ref>[https://sr.m.wiktionary.org/sr-ec/%D1%81%D0%B5%D1%81%D0%B8%D1%98%D0%B0 „сесија”]. Wiktionary.</ref>, а малочислени и по 3 сесиї<ref>Iványi, Istvan (1909). Bács-Bodrog vármegye községei. Budapest: Bács-Bodrog vármegye 1. стр. 173. </ref>. З нагоди премерйованя хотара концом 1784. и на початку 1785. року Старому Вербасу охабени 176.5 а будуцому Новому Вербасу були додзелєни 125.5 сесиї. Окрем того, колонизацийски орґани вжали часц хотара хтора припадала Фекетичу и прилучели го ґу хотару Нового Вербаса. Вибудов населєня Нови Вербас тирвала длужей як два роки. Понеже дзепоєдни Нємци сцигли до Зомбора, як до центру за орґанизацию приманя и розмесцованя приселєнцох, ище вєшенї 1784. року вони мушели досц длуго чекац на вибудов спомнутого населєня. Истей тей єшенї селянє зоз сушедних валалох мушели на основу кулука поорац и зашац жем а нємецким приселєнцом було охабене же би окончели жатву и тлачидбу [[Жито|жита]]. И Фридрих Лоц, подобнє як и хронїчаре з других локацийох хтори насельовали Нємци у Бачкей, писал о вельких почежкосцох доселєнцох у прилагодзованю до нового штредку. Вон особлїво указовал на мочарни терени коло Чарней бари хтори у велькей мири одбивали населєнцох. Перша ґенерация Нємцох була подложна хоротом малариї, дизентериї и других. З податкох хтори Лоц нашол у [[Богослужебни кнїжки|церковних кїжкох]] мож дознац же на початку смертельносц приселєнцох була досц велька та вони свойо нове населєнє наволали "гроб Нємцох"<ref>Lotz, Friedrich (1935). Neuwerbaß : aus der Vergangenheit eines Batschkaer deutschen Sprachinseldorfes : 1785-1935. Festausschuß der 150-jährigen Ansiedlungsfeier. Neuwerbaß. стр. 101.</ref>. По 1848. рок Стари Вербас бул "коморски валал" хтори бул баржей под управу зомборскей "комори" а нє феудалних дворянох. Прето вон бул, кед слово о правох и порцийох, у вигоднєйшим положеню од валалох хтори були у рамикох Воєней гранїци. Алє, и у коморских валалох живот бул чежки пре високи аренди и галавосц чиновнїкох. Же порциї и други обовязки були часто вельки и нєподношуюци мож видзиц и по тим же Старовербащанє були у єдней хвильки примушени одрекнуц ше часци свойого хотара на хторей ше познєйше населєли Нємци. == Култура и образованє == Вигодне ґеоґрафске положенє и миґрациї оможлївели же би ше на териториї Вербаса зявели вчасни форми просвитного живота. Так ше поступнє отверали: 1735. Сербска церковна основна школа 1765. Руска основна школа 1790. Народна основна школа Нєодлуга потим були отворени Єврейска, мишана державна, Нємецка и други школи. У Вербаше роби и Ґимназия ''Жарко Зренянин''. Народна бибилиотека ''Данило Киш'' основана 1962. року зоз седем филиялами, два у Вербаше и по єдно у околних местох. У фонду библиотеки єст 103.000 кнїжки, а библиотека бере учасц у векшини културних манифестацийох у општини. Дом култури Вербас основани 1968. року а у його рамикох робел и биоскоп ''Югославия''. Од 1969. року у Вербаше ше отримує ''Фестивал поезиї младих'', найстарши поетски фестивал у реґиону. == Демоґрафия == У населєню Вербас жию 20.355 полнолїтни жителє, просекова старосц жительства виношо 38.1 рок (36,6 при хлопох и 39,9 при женох). У населєню єст 8.379 обисца, а просекове число членох по обисцу 3,08. Жительство у тим населєню досц нєгомоґене, а у остатнїм попису замерковани значни пад у чишлє жительох. '''Демоґрафия''' {| class="wikitable" |+ !Рок ! colspan="2" |Жителє |- |'''1948.''' |14.837 | |- |'''1953.''' |15.470 | |- |'''1961.''' |19.316 | |- |'''1971.''' |22.496 | |- |'''1981.''' |25.143 | |- |'''1991.''' |25.858 |25.610 |- |'''2002.''' |25.907 |26.198 |- |'''2011.''' |24.112 | |} == Етнїчни состав спрам попису з 2022 == {| class="wikitable" |+ |Серби |22.739 |62,13% |- |Чарногорци |4.264 |11,65% |- |Руснаци |2.833 |7,74% |- |Мадяре |1.949 |5,33% |- |Українци |626 |1,71% |- |Горвати |379 |1,04% |- |Роми |336 |0,92% |- |Словаци |256 |0,7% |- |Югославянє |151 |0,41% |- |Македонци |119 |0,33% |- |Нємци |72 |0,2% |- |Муслиманє |61 |0,17% |- |Албанци |52 |0,14% |- |Руси |46 |0,13% |- |Словенци |23 |0,06% |- |Бошняки |23 |0,06% |- |Бунєвци |12 |0,03% |- |Болгаре |11 |0,03% |- |Румунє |4 |0,01% |- |други |155 |0,42% |- |Реґионална припадносц |168 |0,46% |- |нєвияшнєти |1.151 |3,14% |- |нєпознате |1.171 |3,20% |} == Познати Вербащанє == * Лазар Ристовски, ґлумец * Деян Луткич, ґлумец * Бела Пехан, маляр * Вида Оґнєнович, писателька * Иґор Мароєвич, [[писатель]] * Владимир Коларич, рок музичар * Весна Дринчич Дїлас, културни дїяч и педаґоґ * Нандор Майор, писатель и политичар * Душан Баятович, политичар * Боґолюб Бєлица, политичар * Йован Белянски, учаснїк НОБ и народни герой Югославиї * [[Авґустин Горняк]], грекокатолїцки владика у Велькей Британиї * Йовица Елезович, рукометаш, олимпийски и шветови шампион * Любомир Фейса, фодбалер * Милорад Мажич, фодбалски судия * Бянка Буша, одбойкашка, шветова и европска шампионка * Маґдолна Ружа, шпивачка * Йожеф Пехан * Илия Милованчев * Иса Секицки * Павле Коїч * Фридрих Лоц, * Михаел Линденшмит * Милета Лесковац * Адриана Вилаґош, атлетичарка * Милош Керкез, фодбалер == Ґалерия == <gallery class="center"> Muzej u Vrbasu, Srpska pravoslavna crkva.tif|Православна церква у Вербасу Vrbas, Evangelical church.jpg|Єванґелистична церква у Вербасу Vrbas, Calvinist church.jpg|Реформаторска церква у Вербасу Vrbas, Catholic Church.jpg|Католїцка церква у Вербасу Muzej u Vrbasu, Grkokatolička crkva.tif|Грекокатолїцка церква у Вербасу Muzej u Vrbasu, Metodističko-evangelistička crkva.tif|Методистско-єванґелистична церква у Вербасу Muzej u Vrbasu, Kapela Vodice.tif|Каплїца Водица у Вербасу </gallery> == Литература == * Васовић, др Милорад (1968): Врбас и његова комуна - географска монографија. стр. 30. == Вонкашнї вязи == * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Vrbas?uselang=sr Вербас] на Викиодоги * [http://www.vrbas.net/ Урядови сайт вароша] == Референци == [[Катеґория:Вербас|*]] [[Катеґория:Вароши у Войводини]] 6oqbx8fdorlvgvt2qbsz7xuktwsftqr 0 3868 22641 22635 2026-11-08T16:48:36Z Sveletanka 20 ушорйованє 22641 wikitext text/x-wiki [[File:BWV 248 Autograph.jpg|right|thumb|473x473px|Рукопис першей часци: ''Крачунски оратприюм,'' Йоган Себастиян Бах, [[Опус (музика)|опус]] BWV 248. ]][[File:Weihnachtsoratorium 2015.jpg|right|thumb|285x285px|Виводзенє Бахового Крачунского ораториюма зоз малдежским орекстром и хором (Нємецка)]]'''Ораториюм''' (церковно лат. ''oratorium'', простор за молитву, од лат. orare, модлїц ше) то мено за наративно-драмску музичну форму хотру виводза вецей соло гласи, хтори провадзени зоз [[Хор|хором]] и [[Оркестер|оркестром]]. Ораториюми звичайно маю релиґийни змист и поруку. Найчастейше ораториюм тирва 40-50 минути, а текст ма 350-450 стихи. Вщасни ораториюми були двочасцово. Найвекшу популарносц дожили у Италиї у 17. вику. Познєйше ше зяавели ораториюми зоз шветовнима темами (К. Монтеверди, Ґ. Ф. Гендл).<ref>Kovačević, Krešimir, ур. (1977). „Oratorij”. MUZIČKA enciklopedija. 3, Or-Ž (2 вид.). б. 1.</ref> == Ораториюм и опера == За розлику од опери, ораториюми ше виводза у концертней, а нє сценскей форми. Збуванє ше публики представя зоз текстом и [[Музика|музику]]. Друга розлика у тим же ше у оперох зявюю широки дияпазон темох, док ше у ораториюмох углавним зявюю духовни (церковни) теми. Ораториюми ше традицийно виводза у [[Святи храм|церквох]] и подобних будинкох (напр. манастири), док за оперу то ридкосц. Опера и ораториюм през историю розменьовали вплїви. Напр., ораториюми од опери превжали да капо ариї, а поштреднїк тому бул [[композитор]] Алесандро Скарлати. == Структура == '''Ораториюми звичайно содержа:''' ♦ Инструменталну увертиру ♦ Ариї за вокални солисти ♦ Рецитатив, звичайно служи же би потолковал збуванє ♦ Хорски ариї, хтори часто монументални и компоновани су так же би виволовали упечаток Божей слави. Характеристични инструменти хтори повадза тоти [[Ария|ариї]] були тимпани и труби. Ораториюм то вокално-инструменталне дїло векшого обсягу, звичйно писане за [[Вокална музика|вокални]] [[Солиста|солисти]], хор и оркестер (алє постоя и у других вариянтох). У нїм ше приказує одредзене драмске збуванє, алє без помоци сцени, т.є. сценского виводзеня (то главна розлика ораториюма од опери). Ораториюми на своїм початку були виключно духовни, алє познєйше ше вше баржей зявйовали и зоз текстами шветовного характеру та спрам того були шветовни ораториюми. [[File:1808PerformanceOfHaydnCreation.jpg|right|thumb|300px|Mалюнок (Балтазара Виґанда, 1909.) приказує Й. Гайдна на чесц, док присуствує виводзеню свойого ораториюма '''''Стварянє швета''''' у Бечу 27 марца 1808. року. (Композитора видно у централней часци слики, зоз перику и [[Калап|калапом).]] Ориґинал дїла затрацени 1945. року .]]Ораториюм ше зявел у Риму на початку 17. вику. Початки лєжа у духовних вежбох свящтенїка Филипа Нерия хтори зазберовал вирнїкох у просториї за молитву (ораториюму) у римских церквох ит. ''S. Girolamo della Carita'' и ит. ''S. Maria in Vallicella''. У чашє процивреформацийних намаганьох на тих ше вежбох читали виривки зоз Святого писма, отримовали казанї (серб. проповеди) и шпивали єдноставни духовни писнї (часто лєм єдногласово). Потим ше подобни духовни вежби почали отримовац и по других италиянских городох та так Нерийово сотруднїки 1575. року устаємнєли Конґреґацию ораториюма (члени ше наволовали ораториянци або филипинци (мено по Филипови Нерийови). У музичней часци вежби Нери дакеди брал и хасновал познати шветовни композициї и подкладал им нови, духовни тексти. Спочатку ше таки писнї – часци духовних вежбох – шпивали часточно на импровизовани способ, зоз участвованьом шицких присутних вирнїкох. Познєйше их школовани музичаре почали обрабябц, як цо то були блїзки сотруднїки св. Филипа Нерия, и то композиторе Палестрина и Анимуцио, та на тот способ музични часци Нерийових духовних вежбох попримали форми духовного концерта. Так ше пред вирнїками з музику почала „виношиц“ и приказовац одредзене драмске збуванє, найчастейше даяки хвильки збуваня зоз Библиї. Будуци же було сценских збуваьох, було потребно слухательом виприповедац часци медзи наступох поєдиних особох, а то робел окремни солиста наволовани „тесто.“ Хор наступал у улогох [[Народ|народа]] и у медитацийних часцох. Шицко тото наведзене було заправо преход зоз єдноставней писнї – ''лауди'' спрам ораториюму. Потребно наглашиц же тота форма ораториюма наставала такой на народним язику, т.є, на италиянским, те ше наволовал ит. '''''oratorio volgare'''''. [[File:Johann Adolph Hasse - Sant’Elena al Calvario - italian titlepage of the libretto - Dresden 1746.png|right|thumb|300x300px|Насловни бок ораториюма Йогана А. Гасеа зоз 1746. року, обявеного у Дрездену (Нємецка)]] Друга форма ораториюму, такв. '''''oratorio latino''''' (''ораторио латино''')''''' подобни бул по структури предходному, алє нє и по наставаню. Тота форма ораториюма розвила ше директно зоз форми - пасиї и полифоних [[Мотет|мотетох]]. Тиж латински ораториюм мал виключно латински текст и то у прози, виводзел ше углавним у церквох, часто як шлєбодна часц литурґиї''.'' За перши прави (розвити) ораториюм трима ше же то бул ораториюм композитора Кавалиерия под меном ''Рапресентазионе ди Анима е ди Корпо'' – „Роздвойованє души и цела“ зоз 1600. року виведзени у Риму. Найзначнєйши композиторе того першого периода компонованя ораториюмох то Скарлати, Карисими, Витори и други. У XVIII вику ораториюм преходзи гранїци Италиї и розвива ше у Французкей (''M. A. Charpentier''), тиж у Нємецкей и Австриї дзе го з одушевийом прилапели католїцки круги за розлику од протестантских хторим були милши пасиї и кантати. У XVIII року наставаю и нєшка найпознатши ораториюм як цо то ''Месия'', ''Юда Макабеєц'', ''Израїл у Єгипту'' од Ф. Гендла и др. Вшелїяк же хорска часц ч. 42 зоз Гендлового ораториюма ''Месия'', позната часц „Алелуя“ [[File:Handel Messiah Hallelujah by Oratorio Chorus.ogg|right|thumb|''Алилуя'' зоз ораториюма ''Месия'' Ґ. Ф. Хендла |278x278п]]хтори постал єден зоз найпрепознатших ораториюмских, алє и вообще духовних хорох у шветовей музичней литератури. == Познати ораториюми == * Антонио Вивалди, Триюмф Юдити RV 644 (1716) * [[Йоган Себастиян Бах]], Крачунски ораториюм (1734) * Ґеорґ Фридрих Гендл, Израел у Єгипту (1739) * Ґеорґ Фридрих Гендл, Месия (1741). * Ґеорґ Фридрих Гендл, Самсон (1743) * Ґеорґ Фридрих Гендл, Юда Макабеєц (1747) * Йозеф Гайдн, Стварянє швета (1798) * Йозеф Гайдн Рочни часци (1801) * Феликс Менделсон, Святи Павле (1836) * Хектор Берлиоз, Христово дзециньство (1854) * Иґор Стравински опера-ораториюм Краль Едип (1927) * Френк Запа, Абсолутно шлєбодни (1967) * Ванґеис Папатанасиу, Митодея (2001) * Стеван Христич, Воскрсенє (1912) - перши ораториюм у сербскей музики * Никола Герциґоня, Горски венєц (1957) * Райко Максимович, Буна процив дахийох * Слободан Атанацкович, Dies gloriae, Акатист == Литература == * Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — 552 с.: іл. * [https://de.wikipedia.org/wiki/Arnold_Schering Arnold Schering]: ''Geschichte des Oratoriums'' (= ''Kleine Handbücher der Musikgeschichte nach Gattungen.'' Band 13). Breitkopf & Härtel, Leipzig 1911. == Воnкашня вяза == * [https://archive.org/details/literaturoznavchat2/page/n160/mode/1up Ораторія] // [https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%87%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%96%D1%8F Літературознавча енциклопедія] : у 2 т. / авт.-уклад. [https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D1%96%D0%B2_%D0%AE%D1%80%D1%96%D0%B9_%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 Ю. І. Ковалів.] — Київ : [https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%8F_(%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B8%D0%B9_%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80) ВЦ «Академія»,] 2007. — [https://chtyvo.org.ua/authors/Kovaliv_Yurii/Literaturoznavcha_entsyklopediia_U_dvokh_tomakh_T_2.djvu Т. 2 :М — Я.] — С. 160. * [https://www.gunther-goettsche.com/komponist/jerusalem-oratorium/ Web-Page des Oratoriums Jerusalem mit Einzelhinweisen] {{Commonscat}} == Референце == <references /> [[Катеґория:Музика]] [[Катеґория:Музични термини]] [[Катеґория:Музични форми]] [[Катеґория:Релиґия]] ofhy3q9bh6iy4vbe61of7efordeo4eu 0 3870 22640 22638 2026-11-08T14:47:43Z Olirk55 19 Означени викивязи, ушорйованє 22640 wikitext text/x-wiki '''Перун''' (всл. ''perun'' „гром; слц. ''рerun'' „бог грома”, ''parom'' „(у гнїву, клятвох) чорт, дябол”: n''ech'' ''to parom vezme''; чес. ''perun'' „гром”; поль. ''piorun'' „исте”; од праслав. ''Perunъ'' „бог дижджу и грому”, а то од ''pьrati'' (''per''-) „биц”. У литератури старших авторох: треснул (вдерел ) перун „тресло, вдерел гром”ː : [Спаднул мертви] Як да го моцно вдерели по глави або перун вдерел до ньго; : Алє ище [<nowiki/>[[Святи храм|церквочка]]] анї готова нє була треснул перун до нєй, розвалєл єй турню; : Вчера кед тот диждж падал, забил перун єдного югаса. == Походзенє слова == Перун (стсл. ''Перунъ'') славянки бог нєба и грома, алє и покровитель владарох. Найскорей бул верховни бог шицких Старих Славянох. Стари Славянє верели же Перун зоз своїм громом забиє каждого хто потупи дате слово або циґанї на шведоченю. Перуново способносци и його славенє при християнох зачерани зоз святим Илийом. Назва Перун праславянске слово а походзи зоз индоевропского кореня пер, односно перк, зцо значи вдериц, треснуц (барз моцно) и суфикса ун цо означує того цо верши тоту дїю. Перун як верховни бог Старих Славянох Перши запис хтори бешедує о верховному богови-громовнїкови при Славянох зохабел византийски историчар Прокопиє зоз Цезареї хтори у VI вику у своїм дїлу О войнох (лат. ''De bellis'') зазначел вереня Антох и Славянох. == Леґенда == Правенє древеней статуи бога Перуна на гори у Києве була остатня велька побида вельобожства на тим подручу. Нє прешла анї єдна децения, а 988. року княз Владимир ше оженєл з византийску принцезу Ану и прилапел єй виру, християнство, а одруцел старих славянских богох. Розказал най ше Перунову статуу привяже [[Конь|коньови]] за хвост и сцагнє з гори до потоку и поставел 12 людзох най го бию зоз желєзнима палїцами... И кед го цагали ґу Днїпру, оплаковали го нєвирни, бо ище нє прияли святе кресценє. И доцагли го ґу Днїпру и руцели, а княз Владимир розказал же кед статуа виплїва на побрежє, най ю враца назад до Днїпру. == Фразеолоґия == ♦ ''Перун би до це треснул, убил це перун'' = гвари ше у клятвох. == Литература == ( ''Словнїк руского народного язика II, О – Я'', Нови Сад 2017, б. 142. kq9ltth0133tvqvz2au0opbnc71ha8b 0 3871 22642 2026-11-09T00:06:37Z Keresturec 18 Нови бок: „{{ Уметнїкбио |мено = Ярослав Пап |слика =.jpg |ширина_слики = |опис_слики = |полне_мено = |назвиско = |датум_родзеня = 7. юлий 1957 |место_родзеня = Лалить |држава_родзеня = СФР Югославия |датум_шмерци = 16. авґуст 2021 (64) |место_шмерци = Специялни резерват природи Горнє Подун…“ 22642 wikitext text/x-wiki {{ Уметнїкбио |мено = Ярослав Пап |слика =.jpg |ширина_слики = |опис_слики = |полне_мено = |назвиско = |датум_родзеня = 7. юлий 1957 |место_родзеня = Лалить |држава_родзеня = СФР Югославия |датум_шмерци = 16. авґуст 2021 (64) |место_шмерци = Специялни резерват природи Горнє Подунавє |држава_шмерци = |државянство = югославянске, сербске |образованє = Штредня фотоґрафска школа Дьордє Зличич, Нови Сад |супружнїк = |дзеци = |период = 1984—2021. |польо = фоторепортер, уметнїк фотоґрафиї |напрям_традиция = |уплївовал = |уплївовали = |дїла = |награди_або_припознаня = Октоберска награда варошу Нового Саду | подпис = }} '''Ярослав Пап''' (*7. юлий 1957— †16. авґуст 2021), фоторепортер, редактор фотоґрафиї, уметнїк фотоґрафиї, єден зоз найпознатших и найлєпших фоторепортерох нє лєм у Сербиї, алє и у ширшим окруженю. Биоґрафия Ярослав Пап народзени 7. юлия 1957. року у Лалитю. Оцец и мац Ярослав закончел основну школу у родзеним валалє. Штредню фотоґрафску школу Дьордє Зличич закончел у Новим Садзе.1 Зоз фотоґрафию ше професийно почал занїмац 1984. року у редакциї новосадского Дневнику дзе прешол драгу од фоторепортера-приправнїка по редактора фотоґрафиї. Од 2013. року робел як фоторепортер и редактор фотоґрафиї у Новинскей аґенциї Танюґ, а од 2018. року у Радио-телевизиї Войводини. У богатей кариєри, медзи иншим, провадзел и знїмал подїї вязани за револуцию у Румуниї концом осемдзешатих, войново збуваня у Восточней Славониї, Баранї и заходним Сриме на початку дзеведзешатих и аґресию НАТО алиянски на СР Югославию 1999. року. Вецей як 1.000 його фотоґрафиї о тих подїйох емитовани у жеми и иножемстве, прейґ найеминентнєйших шветових новинских аґенцийох зоз хторима сотрудзовал, од Асошиєтед преса по Ройтерс. Коло штири децениї континуовано провадзел и зазначовал и шицки други подїї, од локалних по медзинародни. Як руски жец, часто зазначовал и подїї у рускей националней заєднїци насампредз у Руским Керестуре, а активно сотрудзовал и зоз НВУ Руске слово. Ярослав Пап бул у малженстве зоз Ксению родз. Орос. Мали сина Андрея на хторого Ярослав пренєсол любов ґу обєктиву и хтори уж навелько крача по оцових шлїдох. Заш лєм, Ярославова перша и права фоторепортеска любов було фотоґрафованє природи, насампредз у Войводини. На стотки його фотоґрафиї рошлїнского и животиньского швета обявени у найеминентнєйших домашнїх и иножемних часописох пошвецених природи, цо му принєсло и винїмкови медзинародни угляд и видзвигло го до синониму вершинскей фотоґрафиї природи. Мал вецей як 60 самостойни вистави, а бул и снователь Фотоґрафского руху Фото лови хтори зазберує насампредз младих фотоґрафох хтори ришели, як и вон, жиц зоз природу и у природи, а нє коло нєй. Под час барз богатей кариєри, Ярослав Пап достал велї визначни домашнї и медзинародни припознаня. Здруженє новинарох Сербиї (УНС) додзелює рочну награду Ярослав Пап за фотоґрафию. Културни центер Войводини Милош Црнянски 2020. року видал його ексклузивну моноґрафию Войводина – штири рочни часци у хторей облапени розкошни и нєповторлїви опус велького майстра, а ровнїна хтору безгранїчно любел представена у шицких його найкрасших и найрозкошнєйших ниянсох. Ярослав Пап нєсподзивано умар 16. авґуст 2021. року на роботним задатку у ловиску Казук, у Специялним резервату природи Горнє Подунавє, у хторим децениями зазначовал прекрасни слики природи хтори обишли цали швет. Награди Перша награда за фото-репортажу з Румуниї о паду Н. Чаушескуа (Дневник, 1990) Перша награда за спортску фотоґрафию рока у Югославиї (Танюґ, 1996) Друга награда за фото-репортажу НАТО-бомбардованє (Прес центер Войски Югославиї) Перша награда на конкурсу Еколоґия за фотоґрафию трованє Тиси з циянидом (Дневник 2001) Перша награда за фотоґрафию рока у катеґориї Природа за сарньов скок (Аґенция Бета, 2006) Награда Фотоґрафия рока за найдуховитшу фотоґрафию (Аґенция Бета, 2008) Награди Златна Ника за фотоґрафию Рано, лєс, рика и Вилїви на Дунаю 2013 (Фестивал новинарскей репортажи ИНТЕРФЕР, 2012. и 2013) Награда Желєни лїсток (Радио Беоґрад и Рух горякох Войводини, 2014) Фоторепортерска награда з нагоди Дня Танюґа (2017) Награда Златне пирко (Дружтво новинарох Войводини, 2017) Перша награда за колекцию фотоґрафийох Живот у Еврореґиї Дунай-Криш-Мориш-Тиса (2017) Октоберска награда варошу Нового Саду (постгумно)2 Вонкашнї вязи РТВ [https://www.ruskeslovo.com/%d1%83%d0%bc%d0%b0%d1%80-%d1%8f%d1%80%d0%be%d1%81%d0%bb%d0%b0%d0%b2-%d0%bf%d0%b0%d0%bf-1957-2021/ Умар Ярослав Пап (1957-2021)], Рутенпрес, ruskeslovo.com, 17. авґуст 2021. [https://www.shutterstock.com/de/g/Jaroslav+Pap?dd_referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Erstklassige Bilder von Jaroslav Pap Photography], shutterstock.com, 10. jini 2018. [https://stock.adobe.com/contributor/207763429/jaroslav-pap?asset_id=269524767 Jaroslav Pap], stock.adobe.com Dragan Kujundžić [https://www.facebook.com/photo/?fbid=10225714078787713&set=a.1596802768958 Foto: Jaroslav Pap], Facebook, facebook.com, 16. avgust 2021. Lovački saveti (video), [https://www.facebook.com/reel/1076047579489260 Lov fotoaparatom na zečeve]. Profil Lovački saveti, facebook.com, 20. decembar 2020. Lovački saveti (video), [https://www.facebook.com/reel/1321798974696755 Lov fotoaparatom, fazani i jarebice], Profil Lovački saveti, facebook.com, 24. april 2020. [https://www.dnevnik.rs/vesti/drustvo/omaz-prirodi-njenom-hronicaru-backom-monostoru-cuveni-fotoreporter-jaroslav-pap-dobio-spomen-tablu-2025-05-25 ЧУВЕНИ ФОТОРЕПОРТЕР ЈАРОСЛАВ ПАП ДОБИО СПОМЕН-ТАБЛУ У БАЧКОМ МОНОШТОРУ!], dnevnik.rs, 25.05.2025 Референци 1 Војводине, Јавна медијска установа ЈМУ Радио-телевизија. [https://www.rtv.rs/sr_ci/vojvodina/novi-sad/preminuo-jaroslav-pap-jedan-od-najvecih-fotoreportera-ne-samo-u-srbiji-nego-i-u-sirem-okruzenju_1264609.html „Preminuo Jaroslav Pap, jedan od najvećih fotoreportera ne samo u Srbiji, nego i u širem okruženju”]. ЈМУ Радио-телевизија Војводине. 2 Скупштина града Новог Сада. 1dnvfffp5o5cg5o3oocdqga2pvb1ujt 22644 22642 2026-11-09T11:27:27Z Olirk55 19 Ушорйованє, уложени шаблон, маркированє 22644 wikitext text/x-wiki {{Уметнїкбио |мено = Ярослав Пап |слика =.jpg |ширина_слики = |опис_слики = |полне_мено = |назвиско = |датум_родзеня = 7. юлий 1957 |место_родзеня = Лалить |држава_родзеня = СФР Югославия |датум_шмерци = 16. авґуст 2021 (64) |место_шмерци = Специялни резерват природи Горнє Подунавє |држава_шмерци = Р.Сербия |државянство = югославянске, сербске |образованє = Штредня фотоґрафска школа Дьордє Зличич, Нови Сад |супружнїк = |дзеци = |период = 1984—2021. |польо = фоторепортер, уметнїк фотоґрафиї |напрям_традиция = |уплївовал = |уплївовали = |дїла = |награди_або_припознаня = Октоберска награда варошу Нового Саду | подпис = }} {{Уметнїки | Мено = Ярослав Пап | Полне мено = | Слика = .jpg FOTO | Опис слики = Ярослав Пап (фотоґраф) | Други мена = | Датум народзеня = 7 юлий 1957. | Место народзеня = Лалить | Держава народзеня = СФР Югославия, | Датум шмерци = 16. авґуст 2021 (64) | Место шмерци = Специялни резерват природи Горнє Подунавє | Держава шмерци = Р. Сербия | Обласц = фоторепортер, уметнїк фотоґрафиї (1984—2021) | Школованє = Штредня фотоґрафска школа Дьордє Зличич, Нови Сад | Познати дїла = <div style="text-align: left; padding-left: 15px;"> * фото-репортажа з Румуниї о паду Н. Чаушескуа (1990.), * ''Cпортскa фотоґрафия рока'' у Югославиї (1996.), * фотоґрафия рока у катеґориї Природа, ''Сарньов скок'' (2006.), * фото-репортажa НАТО-бомбардованю и други дїла назначени у тексту. | Награди и припознаня = Октоберска награда варошу Нового Саду | Вебсайт = }} '''Ярослав Пап''' (*7. юлий 1957— †16. авґуст 2021), фоторепортер, редактор фотоґрафиї, уметнїк фотоґрафиї, єден зоз найпознатших и найлєпших фоторепортерох нє лєм у Сербиї, алє и у ширшим окруженю. == Биоґрафия == Ярослав Пап народзени 7. юлия 1957. року у [[Лалить|Лалитю]]. Оцец... и мац ... Ярослав закончел основну школу у родзеним валалє. Штредню фотоґрафску школу Дьордє Зличич закончел у Новим Садзе.<ref>Војводине, Јавна медијска установа ЈМУ Радио-телевизија. [https://www.rtv.rs/sr_ci/vojvodina/novi-sad/preminuo-jaroslav-pap-jedan-od-najvecih-fotoreportera-ne-samo-u-srbiji-nego-i-u-sirem-okruzenju_1264609.html „Preminuo Jaroslav Pap, jedan od najvećih fotoreportera ne samo u Srbiji, nego i u širem okruženju”]. ЈМУ Радио-телевизија Војводине.</ref> Зоз [[Фотоґрафия|фотоґрафию]] ше професийно почал занїмац 1984. року у редакциї новосадского Дневнику дзе прешол драгу од фоторепортера-приправнїка по редактора фотоґрафиї. Од 2013. року робел як фоторепортер и редактор фотоґрафиї у Новинскей аґенциї Танюґ, а од 2018. року у [[Радио-телевизия Войводини|Радио-телевизиї Войводини.]] У богатей кариєри, медзи иншим, провадзел и знїмал подїї вязани за револуцию у Румуниї концом осемдзешатих, войново збуваня у Восточней Славониї, Баранї и заходним Сриме на початку дзеведзешатих и аґресию НАТО алиянски на СР Югославию 1999. року. Вецей як 1.000 його фотоґрафиї о тих подїйох емитовани у жеми и иножемстве, прейґ найеминентнєйших шветових новинских аґенцийох зоз хторима сотрудзовал, од Асошиєтед преса по Ройтерс. Коло штири децениї континуовано провадзел и зазначовал и шицки други подїї, од локалних по медзинародни. Як руски жец, часто зазначовал и подїї у рускей националней заєднїци насампредз у [[Руски Керестур|Руским Керестуре]], а активно сотрудзовал и зоз НВУ Руске слово. Ярослав Пап бул у малженстве зоз Ксению родз. Орос. Мали сина Андрея на хторого Ярослав пренєсол любов ґу обєктиву и хтори уж навелько крача по оцових шлїдох. Заш лєм, Ярославова перша и права фоторепортеска любов було фотоґрафованє природи, насампредз у [[Войводина|Войводини]]. На стотки його фотоґрафиї рошлїнского и животиньского швета обявени у найеминентнєйших домашнїх и иножемних часописох пошвецених природи, цо му принєсло и винїмкови медзинародни угляд и видзвигло го до синониму вершинскей фотоґрафиї природи. Мал вецей як 60 самостойни вистави, а бул и снователь Фотоґрафского руху Фото лови хтори зазберує насампредз младих фотоґрафох хтори ришели, як и вон, жиц зоз природу и у природи, а нє коло нєй. Под час барз богатей кариєри, Ярослав Пап достал велї визначни домашнї и медзинародни припознаня. Здруженє новинарох Сербиї (УНС) додзелює рочну награду Ярослав Пап за фотоґрафию. Културни центер Войводини Милош Црнянски 2020. року видал його ексклузивну моноґрафию Войводина – штири рочни часци у хторей облапени розкошни и нєповторлїви опус велького майстра, а ровнїна хтору безгранїчно любел представена у шицких його найкрасших и найрозкошнєйших ниянсох. Ярослав Пап нєсподзивано умар 16 авґустa 2021. року на роботним задатку у ловиску Казук, у Специялним резервату природи Горнє Подунавє, у хторим децениями зазначовал прекрасни слики природи хтори обишли цали швет. == Награди == ♦ Перша награда за фото-репортажу з Румуниї о паду Н. Чаушескуа (Дневник, 1990) ♦ Перша награда за спортску фотоґрафию рока у Югославиї (Танюґ, 1996) ♦ Друга награда за фото-репортажу НАТО-бомбардованє (Прес центер Войски Югославиї) ♦ Перша награда на конкурсу Еколоґия за фотоґрафию трованє [[Тиса (рика)|Тиси]] з циянидом (Дневник 2001) ♦ Перша награда за фотоґрафию рока у катеґориї Природа за сарньов скок (Аґенция Бета, 2006) ♦ Награда Фотоґрафия рока за найдуховитшу фотоґрафию (Аґенция Бета, 2008) ♦ Награди Златна Ника за фотоґрафию Рано, лєс, рика и Вилїви на Дунаю 2013 (Фестивал новинарскей репортажи ИНТЕРФЕР, 2012. и 2013) ♦ Награда Желєни лїсток (Радио Беоґрад и Рух горякох Войводини, 2014) ♦ Фоторепортерска награда з нагоди Дня Танюґа (2017) ♦ Награда Златне пирко (Дружтво новинарох Войводини, 2017) ♦ Перша награда за колекцию фотоґрафийох Живот у Еврореґиї Дунай-Криш-Мориш-Тиса (2017) ♦ Октоберска награда варошу Нового Саду (постгумно) <ref>Скупштина града Новог Сада.</ref> == Вонкашнї вязи == * РТВ [https://www.ruskeslovo.com/%d1%83%d0%bc%d0%b0%d1%80-%d1%8f%d1%80%d0%be%d1%81%d0%bb%d0%b0%d0%b2-%d0%bf%d0%b0%d0%bf-1957-2021/ Умар Ярослав Пап (1957-2021)], Рутенпрес, ruskeslovo.com, 17. авґуст 2021. * [https://www.shutterstock.com/de/g/Jaroslav+Pap?dd_referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Erstklassige Bilder von Jaroslav Pap Photography], shutterstock.com, 10. jini 2018. * [https://stock.adobe.com/contributor/207763429/jaroslav-pap?asset_id=269524767 Jaroslav Pap], stock.adobe.com * Dragan Kujundžić [https://www.facebook.com/photo/?fbid=10225714078787713&set=a.1596802768958 Foto: Jaroslav Pap], Facebook, facebook.com, 16. avgust 2021. * Lovački saveti (video), [https://www.facebook.com/reel/1076047579489260 Lov fotoaparatom na zečeve]. Profil Lovački saveti, facebook.com, 20. decembar 2020. * Lovački saveti (video), [https://www.facebook.com/reel/1321798974696755 Lov fotoaparatom, fazani i jarebice], Profil Lovački saveti, facebook.com, 24. april 2020. * [https://www.dnevnik.rs/vesti/drustvo/omaz-prirodi-njenom-hronicaru-backom-monostoru-cuveni-fotoreporter-jaroslav-pap-dobio-spomen-tablu-2025-05-25 ЧУВЕНИ ФОТОРЕПОРТЕР ЈАРОСЛАВ ПАП ДОБИО СПОМЕН-ТАБЛУ У БАЧКОМ МОНОШТОРУ!], dnevnik.rs, 25.05.2025 == Референци == 4fce5zuenrxgd8egqt4whl15fyg62m7