Wikipedia
rwwiki
https://rw.wikipedia.org/wiki/Intangiriro
MediaWiki 1.47.0-wmf.1
first-letter
Itangazamakuru
Ibidasanzwe
Ibiganiro
Umukoresha
Ibiganiro by'umukoresha
Wikipedia
Ibiganiro kuri Wikipedia
Dosiye
Ibiganiro kuri dosiye
MediyaWiki
Ibiganiro kuri MediyaWiki
Inyandikorugero
Ibiganiro ku nyandikorugero
Ubufasha
Ibiganiro ku bufasha
Ikiciro
Ibiganiro ku byiciro
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Ilingala
0
4624
131030
122945
2026-05-06T12:24:58Z
Mbulukani Mulenga
17735
removed false information
131030
wikitext
text/x-wiki
[[File:LanguageMap-Lingala-Larger Location.png|thumb|250px|<span style="color:grey;">Ikarita y’ilingala</span>]]
[[Dosiye:Book_of_Mormon_-_Lingala.jpg|thumb|Igitabo cya Mormon muki Lingala]]'''Ilingala''' (izina mu lingala : ''Lingála'' ) ni [[Ururimi (kuvuga)|ururimi]] rwa [[Repubulika ya Kongo]] (Kongo Brazzaville) na [[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]] (Kongo Kinshasa). Itegekongenga [[ISO 639-3]] '''lin'''. Ururimi rwa Lingala rufite aho ruhuriye [[Igiswahili|n'Igiswahili]], [[Ikibemba]] n'[[Icyumbundu|Ikibumundu]].
<br />
<br />
== Alfabeti y’ilingala ==
Ilingala kigizwe n’inyuguti 35 : '''a b c d e ɛ f g gb h i k l m mb mp n nd ng nk ns nt ny nz o ɔ p r s t u v w y z'''
:inyajwi 7 : '''a e ɛ i o ɔ u''' (na '''á â ǎ é ê ě ɛ́ ɛ̂ ɛ̌ í î ǐ ó ô ǒ ɔ́ ɔ̂ ɔ̌ ú''')
:indagi 28 : '''b c d f g gb h k l m mb mp n nd ng nk ns nt ny nz p r s t v w y z'''
<center>
{|class="wikitable" style="border-collapse:collapse;"
|-
|bgcolor="#EFEFEF" align="center" colspan="35" |
|-
|width=3% align="center"|[[A]]||width=3% align="center"|[[B]]||width=3% align="center"|[[C]]||width=3% align="center"|[[D]]||width=3% align="center"|[[E]]||width=3% align="center"|[[Ɛ]]||width=3% align="center"|[[F]]||width=3% align="center"|[[G]]||width=3% align="center"|[[Gb]]||width=3% align="center"|[[H]]||width=3% align="center"|[[I]]||width=3% align="center"|[[J]]||width=3% align="center"|[[K]]||width=3% align="center"|[[L]]||width=3% align="center"|[[M]]||width=3% align="center"|[[Mb]]||width=3% align="center"|[[Mp]]||width=3% align="center"|[[N]]||width=3% align="center"|[[Nd]]||width=3% align="center"|[[Ng]]||width=3% align="center"|[[Nk]]||width=3% align="center"|[[Ns]]||width=3% align="center"|[[Nt]]||width=3% align="center"|[[Ny]]||width=3% align="center"|[[Nz]]||width=3% align="center"|[[O]]||width=3% align="center"|[[Ɔ]]||width=3% align="center"|[[P]]||width=3% align="center"|[[R]]||width=3% align="center"|[[S]]||width=3% align="center"|[[T]]||width=3% align="center"|[[U]]||width=3% align="center"|[[V]]||width=3% align="center"|[[W]]||width=3% align="center"|[[X]]||width=3% align="center"|[[Y]]||width=3% align="center"|[[Z]]
|-
|bgcolor="#EFEFEF" align="center" colspan="35" |
|-
|align="center"|a||align="center"|b||align="center"|c||align="center"|d||align="center"|e||align="center"|ɛ||align="center"|f||align="center"|g||align="center"|gb||align="center"|h||align="center"|i||align="center"|j||align="center"|k||align="center"|l||align="center"|m||align="center"|mb||align="center"|mp||align="center"|n||align="center"|nd||align="center"|ng||align="center"|nk||align="center"|ns||align="center"|nt||align="center"|ny||align="center"|nz||align="center"|o||align="center"|ɔ||align="center"|p||align="center"|r||align="center"|s||align="center"|t||align="center"|u||align="center"|v||align="center"|w||align="center"|x||align="center"|y||align="center"|z
|}
</center>
== umugereka – ubuke ==
* '''likútu''' – '''makútu''' ugutwi – amatwi
== Amagambo n'interuro mu ilingala ==
* '''bɛndɛ́lɛ''' – ibendera
* '''mobáli''' – umugabo
* '''mwǎsí''' – umugore
* '''mái''' – amazi
* '''nzɔku''' – inzovu
* '''farása''' – ifarashi
* '''mbísi''' – ifi
* '''ndɛkɛ''' – inyoni
* '''nyóka''' – inzoka
== Imibare ==
[[File:Map - DR Congo, major languages.svg|thumb|250px|<span style="color:grey;">Ikarita y’ilingala</span>]]
* '''mɔ̌kɔ́''' – rimwe
* '''míbalé''' – kabiri
* '''mísáto''' – gatatu
* '''mínei''' – kane
* '''mítáno''' – gatanu
* '''motóbá''' – gatandatu
* '''nsambo''' – karindwi
* '''mwambe''' – umunani
* '''libwá''' – icyenda
* '''zómi''' – icumi
== Wikipediya mu kigisosa ==
* http://ln.wikipedia.org/wiki/Lokásá_ya_libosó
[[Category:Indimi z’ikibantu]]
[[Category:Repubulika ya Kongo]]
[[Category:Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]]
n72wyqj1jvpdznkdq7azpksxx5lpbfk
Umukoresha:Ndanda Alphonse Nizeyimana
2
13468
131031
131029
2026-05-06T15:02:43Z
~2026-27438-39
18062
131031
wikitext
text/x-wiki
'''Ndanda Alphonse Nizeyimana''' (born 01 January 1990 in Gasabo, Kigali, Rwanda. Three children: '''TIRAN, RYAN and KIAN.'''
He’s ex professional footballer who was play as a goalkeeper.
'''Career'''
He started in Football Academy in Rwanda. He played for several teams (Big teams) in Rwanda and abroad.
'''RAYON SPORT'''
'''AS KIGALI FC'''
'''MUKURA VICTORY SPORT'''
'''ESPERANCE FC'''
'''and abroad teams like UNITE FC from BURUNDI.'''
'''BUKAVU DAWA FC from CONGO,''' and the Rwanda national team. Known for his exceptional work rate, ability, interceptions, saves and he was widely regarded as one of the best goalkeeper in the Rwanda and East Africa.
ei4715ob8m9mhoaf1boe5qnza9ylmgl
IBYARANZE TALIKI YA 7 MATA 1994
0
22570
131032
2026-05-06T22:42:55Z
Igiraneza Divine
15375
#Kwibuka32
131032
wikitext
text/x-wiki
Kuri iyo taliki nibwo Interahamwe n'umutwe w'abasirikare barindaga Perezida Habyarimana Juvenal batangiye gushyiraho amabariyeri mu duce twinshi tw'Umujyi wa Kigali no kwica Abatutsi.<ref name=":0">https://umuryango.rw/amakuru/mu-rwanda/ubuzima/article/bimwe-mu-byaranze-tariki-ya-7-mata-1994-ubwo-hatangiraga-jenoside-yakorewe</ref>
Uwari Minisitiri w'intebe, Uwilingiyimana Agathe n'abasirikare icumi b'Ababiligi bo mu ngabo z'Umuryango w'Abibumbye bari bashinzwe umutekano we, bishwe babanje gukorerwa iycarubozo n'abasirikare ba Leta y'u Rwanda.<ref name=":1">[https://www.igihe.com/amakuru/mu-mateka/article/bimwe-mu-byaranze-jenoside-yakorewe-abatutsi-tariki-ya-7-mata-1994#:~:text=Nyuma%20y'umunsi%20umwe%20Jenoside%20yakorewe,zakomeje%20urugamba%20zigamije%20guhagarika%20Jenoside. https://www.igihe.com/amakuru/mu-mateka/article/bimwe-mu-byaranze-jenoside-yakorewe-abatutsi-tariki-ya-7-mata-1994#:~:text=Nyuma%20y'umunsi%20umwe%20Jenoside%20yakorewe,zakomeje%20urugamba%20zigamije%20guhagarika%20Jenoside.]</ref>
Mu mugambi wo kwica abanyepolitiki batavugaga rumwe na Leta ya Habyarimana ndetse batari bashyigikiye umugambi wa Jenoside, Perezida w'Urukiko rushinzwe kurinda Itegeko Nshinga, Kavamahanga Joseph,ba Minisitiri Frederick Nzamurambaho wari na Perezida wa PSD ,Felicien Ngango, wari Visi Perezida wa PSD, Faustin Rucogoza na Landouald Ndasingwa bishwe ku ikubitiro n'Abasirikare barindaga Habyarimana.<ref name=":0" />
Kuri uyu munsi kandi ni nabwo Major Ntabakuze Aloys, wayoboraga umutwe w'aba Para-commando yategetse abasirikare yayoboraga gutangira kwica abafite indangamuntu z'Aabatutsi n'abataravugaga rumwe n'ubutegetsi batuye hafi y'ikigo cya gisirikare, ahitwa mu kajagari i Kanombe.<ref name=":1" />
Kuko uwo munsi taliki 7 Mata,abasirikare bafatanije n'interahamwe bishe Abatutsi basaga 500, kuri iyi taliki kandi Abatutsi bagera kuri 17 biganjemo abapadiri,abaseminari n'ababikira barishwe.<ref name=":1" />
Mu bishwe harimo Padiri w'Umuyezuwiti Chrysologue Mahame wari ufite imyaka 67, wayoboraga Centre Christus i Remera akaba yari mu bashinze Umuryango uharanira Uburenganzira bwa Muntu no Kwimakaza Amahoro. Abo bosebishwe n'abasirikare barindaga Umukuru w'Igihugu bafatanije n'interahamwe.<ref name=":1" />
Interahamwe n'Abasirikare barindaga umukuru w'Igihugu bari bafite umugambi wo kujya kwica Abatutsi bari muri Sitade Amahoro hafatwaga nk'ahantu harinzwe kubera ko hari hakambitse Ingabo z'Umuryango w'Abibumbye MINUAR.<ref name=":1" />
Uwo mugambi kuburizwamo n'imirwano hagati y'ingabo za FPR Inkotanyi n'abasirikare barindaga umukuru w'Igihugu bituma abenshi mu Batutsi bari muri Sitade Amahoro barokoka.<ref name=":0" />
Kuri iyi taliki kandi Radiyo Muhabura ya FPR Inkotanyi ni yo yabaye iya mbere mu kwamagana iyicwa ry'Abatutsi n'Abanyapolitiki b'Abahutu batari bashyigikiye Jenoside.Umugaba Mukuru w'Ingabo za FPR Inkotanyi yatangaje ko bafite inshingano zikomeye zo kurinda abaturage b'inzirakarengane b'Abatutsi bicwaga.<ref name=":2">https://umuryango.rw/amakuru/mu-rwanda/ubuzima/article/bimwe-mu-byaranze-tariki-ya-7-mata-1994-ubwo-hatangiraga-jenoside-yakorewe</ref>
Ubwo Radiyo Rwanda RTLM yacishagaho itangazo ryashizweho umukono na Col.Bagosora mu izina rya Minisitiri w'Ingabo ryemezaga urupfu rw'umukuru w'Igihugu Perezida Habyarimana Juvenal, muri ako kanya ku Kacyiru Interahamwe zahise zishinga za bariyeri zitangira kwica Abatutsi.Ubwicanyi bwakwiriye hirya no hino mu Rwanda, Aabatutsi babarirwa mu bihumbi baricwa.<ref name=":1" />
Ubwicanyi bwabaga buyobowe na ba Burugumesitiri n'abandi bayobozi bo mu nzego z'ibanze.Kuri Komini Giciye, hiciwe Abatutsi benshi barimo n'umugore wa Bazivamo Christophe.Muyahoze ari komini Runda yegeranye na Kigali, ubu ni mu Karere ka Kamonyi, ubwicanyi bwatangiye ku italiki ya 7 Mata 1994.<ref name=":0" />
Abatutsi biciwe mu duce dutandukanye twa Komini Runda nka Biharabuge, kuri Nyabarongo ahitwa mu Rubamba, ku Isenga, kuri Ruliba, mu Gasharara, ku Idongo, kuri Sitasiyo i Runda, kuri bariyeri ya Bishenyi hari n'abajugunywe mu cyuzi cya Cyabariza.Abatutsi biciwe kuri Cocobeka n'ahitwa Intwari kuri Nyabarongo mu yahoze ari Komini Kayenzi.<ref name=":1" />
Muri Komini Gisuma, Perefegitura ya Cyangugu, abajandarume batangiye kwica Abatutsi. Abatutsi biciwe ahitwa Ruramba, ubu niho mu karere ka Nyaruguru.Muri Muko, Perefegitura ya Gikongoro, abicanyi bagera ku ijana, bayobowe n'umukuru wa Polisi ya komini afatanije na Burugumesitiri Kayihura, bishe Abatutsi bagera kuri 14 bari bahungiye kuri Paruwasi ya Mushubi.<ref name=":2" />
Intagondwa y'umu CDR akaba na Burugumesitiri wa Komini Bicumbi,Rugambarara Juvenal yateguye umugambi wo kwica Abatutsi muri Komini Bicumbi. Uyu Rugambarara yemereye urukiko mpuzamahanga mpanabyaha rwashyiriweho u Rwanda ko we ubwe yishe Abatutsi bagera ku 100. Kwica Abatutsi byakomereje i Nyamata muri Bugesera na Sake muri Perefegitura ya Kibungo.<ref name=":1" />
Abatutsi barenga 800 biganjemo abana n'abagore bari bahungiye kuri Paruwasi Gatolika ya Nyundo, muri Gisenyi, barishwe.Ubwicanyi mu yahoze ari Perefegitura ya Gisenyi bwateguwe kandi buyoborwa n'uwari umuyobozi w'Ingabo muri ako gace Col. Nsengiyumva Anatole.<ref name=":0" />
Ku mugoroba wa taliki ya 7 Mata 1994, Abatutsi bagera kuri 50 biciwe mu iseminari Ntoya ya Nyundo, abageraku 150 bicirwa muri Paruwasi Gatolika ya Bisasamana.Ahitwa Kabasheja mu Murenge wa Rugerero, hiciwe Abatutsi bari bakuwe n'interahamwe kuri Komini Rubavu, ubu ni mu Karere ka Rubavu.<ref name=":1" />
Abatutsi biciwe muri Centre St Pierre, mu Nzu y'abakobwa ba Musenyeri, mu yahoze ari Rwandex ya Gisenyi,ku kiliziya Stella Maris no kuri Komini Rouge, ubu ni mu Karere ka Rubavu. Uwari Burugumesitiri wa Komine Mukingo, muri Perefegitura ya Ruhengeri, Kajerijeri Juvenal yatwaye abapolisi n'interahamwe bajya kwica Abatutsi bagera kuri 43 bari bahungiye kuri Paruwasi ya Busogo.<ref name=":1" />
Habaye inama yo gutangiza Jenoside, ibera kwa Nzirorera Joseph, wari Umunyamabanga Mukuru wa MRND, yitabirwa na Col.Ephrem Setako, Harerimana (wari Burugumesitiri wa Komini Nkuli muri icyo gihe, Col Augustin Bizimungu, Casimir Bizimungu, Jean Baptiste Nyabusore, Esdras Baheza, Jonathan Bambonye, Jean Damascene Niyoyita, Dominique Gatsimbanyi, Assiel Ndisetse na Lazare Ndangiza.<ref name=":0" />
Interahamwe zagumye hanze zitegereje ikiva mu nama, iyo nama yafashe icyemezo ko Abatutsi bicwa bitarenze mu gitondo.Hemejwe kandi ko hatangwa imbunda no gushyiraho bariyeri; Coloneli Bizimungu ashingwa gushyira mu bikorwa icyo cyemezo; atanga imbunda aziha abari ba konseye na bo baziha abaturage n'abakuru b'interahamwe barimo Burugumesitiri Kajerijeri na Baheza Esdras.<ref name=":0" />
Kuri iyo taliki 7 Mata, mu masaha y'isacyenda Abatutsi bose bari bamaze kwicwa, imitungo yabo yasahuwe n'inzu zatwitswe ku buryo iminsi yakurikiyeho interahamwe n'amahindure(laves) bajyaga gutanga umusada ahandi; ni muri urwo rwego zagiye kwica Abatutsi bari bahungiye ku Rukiko rw'Ubujurire mu Mmujyi wa Ruhengeri, Nyabihu, Musumba(Nkuri) na Nyakinama.<ref name=":1" />
Icyo gihe urugamba rw'Ingabo zaRPF Inkotanyi rwararakomeje bafata uduce tw'u Mutara, utwa Ruhengeri na Byumba ari nako barokora Abatutsi bicwaga n'interahamwe n'abasirikare ba Leta ya Habyarimana. Icyo gihe Ingabo za FPR Inkotanyi zarokoye Abatutsi muri za Komini nka Buyoga, Mugambazi,Rutongo, Giti, Bwisige na Rutare.<ref name=":2" />
Ku mugoroba wo ku italiki ya 7 Mata 1994,ni bwo abasirikare 200 b'Ingabo za FPR Inkotanyi basohotse muri CND, bagerageza kurokora Abatutsi bari batuye mu duce dukikije CND(ubu ni inyubako ikoreramo Inteko Ishinga Amategeko).Muri Perefegitura ya Gikongoro, kuri iyi taliki, Abatutsi bari bahungiye kuri Paruwasi Mushubi ubu habarizwa mu Karere ka Nyamagabe, barishwe bose.<ref name=":1" />
Kuva ku italiki 7 kugeza ku ya 12 Mata 1994, Abatutsi biciwe mu Murenge wa Muko, muri Centre ya Kigoma ahitwa Ngangi n'ahitwa Mayora, mu Karere ka Gicumbi. Hishwe Abatutsi mu Bugarama muri Perefegitura ya Cyangungu, ubu ni mu Karere Rusizi, babakuraga mu ngo zabo bagahita babica bakabaroha mu Migezi ya Rusizi, Ruhwa na Rubyiro. Hishwe kandi Abatutsi i Gikundamvura(Hinduka)muri Rusizi.<ref name=":1" />
Hishwe Abatutsi muri Centre ya Kivuruga,hishwe Abatutsi ku biro bya Komine Musasa no mu nkengero zayo, hishwe abatutsi i Muhondo(Gakenke), Hishwe Abatutsi ku yahoze ari komini Tare, hishwe Abatutsi ku bitaro bya Nemba no muri Centre ya Gakenke, hishwe Abatutsi b'i Kananira muri Nkungu (Cyangugu), Abatutsi bari bahungiye mu Rusengero rw'Abadive rwa Hesha mu Murenge wa Mukamira bari bavanwe muri Segiteri Nanga muri Perefegitura ya Ruhengeri, barishwe ubu ni mu Karere ka Nyabihu, Abatutsi bari bahungiye mu Rusengero rw'Abadive rwa Gisizi mu Murenge wa Muringa, ubu ni mu Karere ka Nyabihu, barishwe.<ref name=":0" />
Hishwe Abatutsi Abatutsi bari bahungiye mu kigo cya Gisirikare cya Mukamira muri Perefegitura ya Ruhengeri, ubu ni mu Karere ka Nyabihu, hishwe kandi Abatutsi bari bahungiye mu Kiliziya ya Rambura mu Murenge wa Rambura, ubu ni mu Karere ka Nyabihu, hishwe Abatutsi bari bahungiye mu kigo cya Gisirikare cya Bigogwe muri Perefegitura ya Gisenyi, ubu ni mu Karere ka Nyabihu, hishwe Abatutsi bari bahungiye kuri Segiteri Byahi muri Perefegitura ya Gisenyi, ubu ni mu Karere ka Rubavu.<ref name=":1" />
== AMASHAKIRO: ==
9e0pp4stv6k4xod5iid6tt8n165rzvx