Wikipedia rwwiki https://rw.wikipedia.org/wiki/Intangiriro MediaWiki 1.47.0-wmf.10 first-letter Itangazamakuru Ibidasanzwe Ibiganiro Umukoresha Ibiganiro by'umukoresha Wikipedia Ibiganiro kuri Wikipedia Dosiye Ibiganiro kuri dosiye MediyaWiki Ibiganiro kuri MediyaWiki Inyandikorugero Ibiganiro ku nyandikorugero Ubufasha Ibiganiro ku bufasha Ikiciro Ibiganiro ku byiciro TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Akarere ka Huye 0 3263 133713 132346 2026-07-10T00:29:06Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 133713 wikitext text/x-wiki [[File:HuyeDist.png|thumb|250px|<span style="color:grey;">Ikarita y’Akarere ka Huye </span>]] [[Dosiye:RW Huye (Butare).jpg|thumb|huye]] {{Databox|excludeProperties=Q2632827|useImage=[[File:Landscape of the part of Huye city in Rwanda.jpg|Landscape_of_the_part_of_Huye_city_in_Rwanda]]}} == Ibiro by 'akarere ka Huye == '''Akarere ka Huye''' ni kamwe mu turere umunani tugize [[Intara y'amajyepfo|Intara y’Amajyepfo]] mu [[Rwanda]]. Akarere ka Huye gahana imbibi n' [[akarere ka Nyanza]] (Amajyaruguru) akarere ka Nyaruguru (Amajyepfo), [[akarere ka Nyamagabe]] (Iburengerazuba) n' [[akarere ka Gisagara]] (i Burasirazuba).<ref>https://web.archive.org/web/20230305132630/http://www.rebero.co.rw/2019/11/04/muri-2020-ibiro-byintara-yamajyepfo-bizimukira-mu-karere-ka-huye/</ref> Akarere ka Huye kazwi na none kuba gafite inzu ndangamuco y'u Rwanda. Ni mu karere ka Huye kandi dusanga amahoteri menshi mu gace kahoze kitwa Butare. Umujyi w'akarere ka Huye ni umwe mu mijyi yunganira [[Kigali|umujyi wa Kigali]]. == ubukungu<ref name=":0" /> == Ubukungu bw' akarere ka Huye bushingiye ku buhinzi n'ubworozi, ubukerarugendo, ubucuruzi n'inganda. Mu buhinzi, mu karere ka Huye hera ibihingwa ngandurarugo (ibishyimbo, ibigori, urutoki, Umuceri n'ibindi); mu bihingwa ngengabukungu mu karere ka Huye hera igihingwa cya kawa ni na ho dusanga Ikawa ya '''Maraba''' yamamaye mu ruhando mpuzamahanga. Mu karere ka Huye uhasanga ibikorwa by' ubukerarugendo nk' ingoro ndangamurage ( '''Musee'''), '''Ibisi''' bya Huye, ishyamba ry’'''Arboretum''', amahoteri n’ibindi. Akarere ka Huye ni ho hari igicumbi cy'uburezi  kuko mu karere ka Huye  tuhasanga kaminuza n'amashuri makuru 5 [ [[Kaminuza y'u Rwanda|Kaminuza y’u Rwanda]] Ishami rya Huye, [https://web.archive.org/web/20201027090022/http://iprchuye.rp.ac.rw/ IPRC South], Catholic University of Rwanda -CUR, [https://web.archive.org/web/20200922135848/http://piass.ac.rw/ Protestant Institute of Art and Social Sciences - PIASS] na Seminari Nkuru ya Nyakibanda]. Mu karere ka Huye hari amashuri yisumbuye 50 n' amashuri abanza 100. [[Dosiye:RW Huye (Butare) (1) (16640357143).jpg|thumb|Huye]] Mu karere ka Huye tuhasanga ibitaro bya Kaminuza CHUB, ibitaro by' akarere ka Huye bya Kabutare, amavuriro yigenga 3, Farumasi 17 n'ibigo nderabuzima 16. I'''zina ry' Ubutore : Indatirwabahizi''' == Imiterere y’akarere ka Huye<ref name=":0">[https://www.huye.gov.rw/ Ahabanza]</ref> == :Aka karere gafite ubuso bwa kilometero kare 581.5 kandi kagatuwe n’abaturage 288,203. Kagizwe n’imirenge 14, utugari 77 n’imidugudu 508. Ubucucike bw’abaturage bugera ku bantu 495.6 kuri kilometero kare imwe. Mu Mudugudu wa Gafumba habarurwa amazu 882, agaragaza imiturire n’iterambere ry’abaturage muri uwo mudugudu. === imirenge igize aka karere === :Kagizwe n’imirenge 14, ariyo: :* Gishamvu :* Huye :* Karama :* Kigoma :* Kinazi :* Mbazi :* Mukura :* Ngoma :* Rusatira :* Rwaniro :* Simbi :* Tumba :* Maraba :* Ruhashya ==== utugali ni 77 aritwo ==== === Umurenge wa Gishamvu === # Sholi # Nyakibanda # Ryakibogo # Nyumba === Umurenge wa Huye === # Muyogoro # Sovu # Nyakagezi # Rukira === Umurenge wa Karama === # Kibingo # Bunazi # Muhembe # Gahororo # Buhoro === Umurenge wa Kigoma === # Musebeya # Rugarama # Shanga # Kabatwa # Nyabisindu # Karambi # Kabuga # Gishihe === Umurenge wa Kinazi === # Gitovu # Gahana # Byinza # Sazange # Kabona === Umurenge wa Maraba === # Shanga # Kabuye # Kanyinya # Gasumba # Shyembe # Buremera === Umurenge wa Mbazi === # Rugango # Kabuga # Gatobotobo # Rusagara # Mutunda # Tare # Mwulire === Umurenge wa Mukura === # Bukomeye # Rango A # Icyeru # Buvumu === Umurenge wa Ngoma === # Matyazo # Butare # Kaburemera # Ngoma === Umurenge wa Ruhashya === # Mara # Ruhashya # Busheshi # Muhororo # Rugogwe # Gatovu # Karama === Umurenge wa Rusatira === # Mugogwe # Gafumba # Kimuna # Kimirehe # Kiruhura # Buhimba === Umurenge wa Rwaniro === # Nyaruhombo # Shyunga # Nyamabuye # Kibiraro # Mwendo # Gatwaro # Kamwambi === Umurenge wa Simbi === # Gisakura # Kabusanza # Mugobore # Cyendajuru # Nyangazi === Umurenge wa Tumba === # Cyarwa # Rango B # Gitwa # Cyimana # Mpare == Amashakiro == {{Reflist}} *[http://www.huye.gov.rw/index.php?option=com_content&view=frontpage&Itemid=1&lang=rw www.huye.gov.rw] [[Category:Akarere ka Huye| ]] [[Ikiciro:Intara y'amajyepfo]] jc789x0vvgamp8m9zqz8icbrqjrwz6t Abamasayi 0 8524 133712 132339 2026-07-09T23:56:40Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 133712 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:Maasai boys in hunting gear.jpg|thumb|Abahigi]] [[Dosiye:Lutte traditionnelle rw.jpg|thumb|Gukirana|177x177px]] [[Dosiye:Maasai Beachgoers.jpg|thumb|abamasai|176x176px]] [[Dosiye:Maasai woman with stretched ears.jpg|thumb|Maasai woman with stretched ears]] [[Dosiye:Maasai tribe.jpg|thumb|Maasai tribe]] [[Dosiye:Maasai Man.jpg|thumb|Umumasayi wumugabo]] [[Dosiye:Young Maasai Warrior.jpg|thumb|Akana kirwanyi yabamasayi]] [[Dosiye:Maasai, Sikolio Boys.jpg|thumb|Maasai, Sikolio Boys]] [[Dosiye:Maasai Beachgoers.jpg|thumb|Maasai Beachgoers]] [[Dosiye:Maasai collect wood.jpg|thumb|Abamasaye bari gutashya]] [[Dosiye:Maasai men walking in the countryside.jpg|thumb|Abamasaye]] [[Dosiye:Maasai people lighting a fire in a Maasai village on the A109 road, Kenya.jpg|thumb|Kwatsa umuriro]] [[Dosiye:Traditional Maasai With Christmas Hat.jpg|thumb|Umumasayi]] [[Dosiye:Maasai People-2.jpg|thumb|abamasaye]] [[Dosiye:Mama Yeyoo (maasai Women) 03.jpg|thumb|Mama Yeyoo (maasai Women) ]] [[Dosiye:Maasai People-3.jpg|thumb|Maasai People]] [[Dosiye:Maasai People-1.jpg|thumb|Maasai People]] [[Dosiye:Ritual paintings on the face of a young Maasai after a circumcision ritual.jpg|thumb|Umumasaye]] [[Dosiye:Bodymodmassai.jpg|thumb|Umumasaye]] [[Dosiye:Maasai People.jpg|thumb|Abamasaye]] [[Dosiye:Maasai men throwing spears.jpg|thumb|Maasai men throwing spears]] [[Dosiye:Maasai people in a village on the A109 road, Kenya.jpg|thumb|Maasai people in a village ]] [[Dosiye:Maasai people.jpg|thumb|Maasai people]] [[Dosiye:Masai woman-child.jpg|thumb|Masai woman-child]] [[Dosiye:Maasai man riding a motorcycle (close up).jpg|thumb|gutwara moto]] [[Dosiye:Ngorongoro, Tanzania - Maasai people.jpg|thumb|Abamasaye]] [[Dosiye:Maasai people in a village on the A109 road, Kenya 3.jpg|thumb|Abamasaye]] [[Dosiye:Maasai people from Amboseli.jpg|thumb|Maasai people from Amboseli]] [[Dosiye:Maasai women (46869984795).jpg|thumb|Abagore babamasaye]] [[Dosiye:Maasai Tribe Kenya.jpg|thumb|Maasai Tribe Kenya]] [[Dosiye:Maasai people at a hotel.jpg|thumb|Maasai people at a hotel]] [[Dosiye:LifeJanja 09.jpg|thumb|Umumasaye]] [[Dosiye:Masai boy and man with dog.jpg|thumb|Masai boy and man with dog]] [[Dosiye:The Journey Home - 6.09pm.jpg|thumb|Abamasaye]] [[Dosiye:Maasai dance.jpg|thumb|Imbyino]] [[Dosiye:Maasai Man, Kenya (23661389564).jpg|thumb|Umumasaye]] [[Dosiye:LifeJanja 05.jpg|thumb|Abamasaye]] [[Dosiye:Indoor Dance by Maasai people.jpg|thumb|Abamasaye]] [[Dosiye:People massai.jpg|thumb|People massai]] [[Dosiye:People massai Tanzania.jpg|thumb|People massai Tanzania]] [[Dosiye:The Maasai Market Shukas.jpg|thumb|The Maasai Market Shukas]] [[Dosiye:Femmes Masai en Mouvement 2.jpg|thumb|Femmes Masai en Mouvement ]] [[Dosiye:الماساى.jpg|thumb|Abamasaye]] [[Dosiye:قبائل الماساى.jpg|thumb|Abamasaye]] [[Dosiye:ثقافة سكان الماسايا.jpg|thumb|Abamasaye]] [[Dosiye:Maasai Modern Culture.JPG|thumb|Maasai Modern Culture]] [[Dosiye:LifeJanja 07.jpg|thumb|Abamasaye]] [[Dosiye:Tanzania massai.jpg|thumb|Tanzania massai]] [[Dosiye:Masai women.jpg|thumb|Maasai women and children]] [[Dosiye:People in Tanzania 2192 Nevit.jpg|thumb|Maasai women and children]] [[Dosiye:Maasai women and children.jpg|thumb|Maasai women and children]] [[Dosiye:Masai village, Amboseli National Park 2010 10.JPG|thumb|Maasai women and children]] [[Dosiye:Maasai Mothers.jpg|thumb|Maasai Mothers]] [[Dosiye:Maasai mother and child (5762334171).jpg|thumb|Maasai Mothers]] '''Abamasayi''' ni ubwoko bw' abantu batuye mu majyaruguru, hagati no mu majyepfo ya [[Kenya]] no mu majyaruguru ya [[Tanzaniya]]. [[Dosiye:Maasai_People_Tanzania.jpg|thumb|Abamasayi bo muri ple Tanzania|212x212px]] [[Dosiye:Jinalaku nani?.jpg|thumb|Abamasaye]] [[Dosiye:LifeJanja 01.jpg|thumb|Abamasaye]] [[Dosiye:2015-06-15 Maasai guide shoots a traditional hunting bow and arrow during a walking safari, Ol Kinyei Conservancy in the Maasai Mara, Kenya 0042.jpg|thumb|Kumasha]] Bari mu baturage bazwi cyane ku rwego mpuzamahanga kubera aho batuye hafi ya parike nyinshi z’imikino yo mu [[Ibiyaga Bigari|biyaga bigari bya Afurika]], n'imigenzo yabo n'imyambarire yabo. <ref name="b">[http://www.bluegecko.org/kenya/tribes/maasai/ Maasai - Introduction] Jens Fincke, 2000–2003</ref> Abamasayi bavuga ururimi rwa Maa (ɔl Maa), rumwe mu zigize umuryango w’ururimi rwa Nilotic ufitanye isano n’indimi za Dinka, Kalenjin na Nuer . Usibye abasaza bamwe baba mu cyaro, abamasayi benshi bavuga indimi zemewe za Kenya na Tanzaniya, [[Igiswahili|Igiswahiri]] [[Icyongereza|n'Icyongereza]] .  [[Abamasayi]] ibarura ryo muri 2019 ryagaragaje ko muri Kenya bangana na 1.189.522, ugereranyije ni 377.089 mw ibarura ryo 1989. Reta za Tanzania na [[Kenya]] byatangije gahunda yo gushishikariza abamasayi kureka gakondo yabo ubuzima burangwa no guhora bimuka, ariko aba bakomeje imigenzo yabo yacyera. Amoko menshi ya abamasayi muri Tanzaniya na Kenya yishimira kwakira abashyitsi mu midugudu yabo kugira ngo bamenye umuco wabo, imigenzo, n'imibereho yabo, kugira ngo babone amafaranga. == Amateka == Abamasayi batuye mu [[Ibiyaga Bigari|karere k'ibiyaga bigari bya Afurika]] bahageze banyuze muri Sudani y'Amajyepfo . <ref name="Okothndaloh">A. Okoth & A. Ndaloh, ''Peak Revision K.C.P.E. Social Studies'', East African, p.60–61.</ref> Benshi mu bavuga ururimi rwa Nilotic muri kariya gace, barimo abamasayi, abaTurukana na abaKalenjini, ni abashumba, kandi bazwiho igitinyiro cyane kubera ubushobozi bwabo bwo kuba indwanyi no gukirana n' amatungo. abamasayi n'andi matsinda yo muri Afurika y'Iburasirazuba bakiriye imigenzo n'imico bivuye mu matsinda aturanye nabo avuga ururimi rwigi Cushitike, harimo gahunda yo gushyiraho imyaka y'amashyirahamwe mboneza mubano, [[Gusiramura|gukebwa]], n'imvugo. <ref name="Collins">Robert O. Collins, ''The southern Sudan in historical perspective'', (Transaction Publishers: 2006), p.9–10.</ref> <ref name="Wandi">S. Wandibba et al., p.19–20.</ref> === Inkomoko, kwimuka no kwivanga nandi moko === [[File:Maasai_man,_Eastern_Serengeti,_October_2006.jpg|right|thumb|Umugabo w' umumasayi|155x155px]] Dukurikije amateka yabo yajyiye ahererekanwa mu mvugo, Abamasayi bakomotse mu kibaya cyo hepfo ya [[Nili]] mu majyaruguru y’ikiyaga cya Turkana (mu majyaruguru y’Uburengerazuba bwa Kenya) maze batangira kwimukira mu majyepfo ahagana mu kinyejana cya 15, bagera mu gice kinini cy’ubutaka buva mu majyaruguru y' icyahoze ari Kenya kugeza ubu kikaba ari Tanzaniya hagati yikinyejana cya 17 na nyuma yikinyejana cya 18. Amoko menshi yari yaramaze gushinga [[imidugudu]] muri kariya karere yimuwe ku gahato n' Abamasayi bari bahagezee, mugihe abandi, cyane cyane amatsinda y’Abashushitike bo mumajyepfo, yinjiye mu muryango w' Abamasayi . Abakurambere ba Nilotic baba Kalenjin nabo bakiriye bamwe mubaturage baba Cushitike. <ref>International Labour Office, ''Traditional occupations of indigenous and tribal peoples: emerging trends'', (International Labour Organization: 2000), p.55.</ref> === Gutura muri Afurika y'Iburasirazuba === [[Dosiye:Maasai woman with stretched ears.jpg|thumb|Masayi|228x228px]] Ifasi y' Abamasayi yageze ku bunini bwayo bushoboka hagati mu kinyejana cya 19,yaragendaga ikajyera mu kibaya kinini cya Rifuti ndetse n’ubutaka bwari buteganye nacyo ku musozi wa Marsabit mu majyaruguru kugera i [[Dodoma]] mu majyepfo. Muri iki gihe, Abamasayi , kimwe n'itsinda rinini ry' aba Nilotic bose babaga aho, borora inka kuva iburasirazuba ukajyenda ukagera ku nkombe za Tanga muri Tanganyika (ubu ni muri Tanzaniya). ibisambo byakoreshaga amacumu n'ingabo, ariko byari bitinyitse cyane kubera byari bizi gutera amacumu (orinka) byashoboraga kuyaterara muri metero 100 agahamya ku ntego. Mu 1852, hari raporo ivuga ko abarwanyi 800 b' abamasayi berekeje muri Kenya yubu. Mu 1857, nyuma yo kwuva mu "butayu bwa Wakuafi" mu cyahoze ari mu majyepfo y'uburasirazuba bwa Kenya, abarwanyi babamasayi basatiriye Mombasa ku nkombe za Kenya. [[File:Bundesarchiv_Bild_105-DOA0556,_Deutsch-Ostafrika,_Massaikrieger.jpg|thumb|Abarwanyi babamasayi muri Afurika y'Iburasirazuba y' abadage, c. 1906–1918|160x160px]] Kubera kwimuka, abamasayi ni bo bavuga cyane ururimi rw' abanyaNilotic yepfo . Igihe cyo kwaguka cyakurikiwe na Maasai "Emutai" yo mu 1883–1902. Iki gihe cyaranzwe n ibyorezo nka contegious bovine pleuropneumonia, rinderpest (reba 1890 African rinderpest epizootic ), n'ubushita . Ikigereranyo cyashyizwe ahagaragara bwa mbere n’umu liyetona w’umudage mu cyahoze ari amajyaruguru y’iburengerazuba bwa Tanganyika, ni uko 90% by’inka na kimwe cya kabiri cy’[[inyamaswa]] zo mu gasozi zazize rinderpest. Abaganga b'Abadage bo muri ako gace bavuze ko "buri segonda" umunyafurika yazanaga ibidomo kwisura biturutse k' ubushita. Iki gihe cyahuriranye n’amapfa. Mu 1897 na 1898 imvura yarabuze burundu. Umushakashatsi wo [[Ositiriya|muri Ositarariya]] Oscar Baumann ubutaka bw' abamasayi hagati y' 1891 ni 1893, maze asobanura ugutura kw' abamasayi mu gace ka Ngorongoro mu gitabo cyo 1894 cyitwa ''Durch Massailand zur Nilquelle'' ("through the lands of massai to the source of Nile"): " Hari [[Umugore|abagore]] bashizemo ari amagufwa yanamye gusa mumaso yabo yuzuye inzara igaragara ... abarwanyi no gukururuka ntibabishoboraga, hamwe nabasaza bintejye nke batagifite na kimwe bitayeho. Ibisiga byinshi byabakurikiranye kuva hejuru, bategereje abahohotewe. " Ugereranyije, bibiri bya gatatu by' abamasayi bapfuye muri iki gihe. [[Dosiye:الماساى.jpg|thumb|183x183px|abamasayi]] Guhera ku masezerano yo mu 1904, akurikirwa n'andi yo mu 1911, ubutaka bwa abamasayi muri Kenya bwagabanutseho 60% igihe Abongereza babirukanaga kugira ngo babone aho bubakira abimukira, nyuma babashyira ahitwa samburu Samburu, Laikipia, Kajiado n' Uturere twa Narok. abamasayi muri Tanganyika (ubu ni Tanzaniya) bimuwe mu butaka burumbuka hagati y'umusozi wa Meru n'umusozi wa Kilimanjaro, ndetse n'imisozi miremire irumbuka hafi ya Ngorongoro mu myaka y' 1940. bambuwe ubutaka bwinshi bujyirwa ibyanya byo kubungabunga ibinyabuzima na parike z’igihugu: Parike y’igihugu ya Amboseli, Parike ya [[Nairobi]], Maasai Mara, Ikigo cy’igihugu cya Samburu, Pariki y’ikiyaga cya Nakuru na Tsavo muri Kenya; n'ikiyaga cya Manyara, Agace ko kubungabunga ibinyabuzima ka Ngorongoro, Tarangire na Parike y'igihugu ya Serengeti ahahoze ari Tanzaniya. abamasayi ni aborozi kandi banze icyifuzo cya guverinoma ya Tanzaniya na Kenya cyo kubahindurira ubuzima. Basabye uburenganzira bwo kuragirira muri parike nyinshi z’igihugu mu bihugu byombi. Abamasayi barwanyije ubucakara kandi babana ninyamaswa nyinshi zo mu gasozi ntabwo bahiga cyangwa ngo barye inyoni. Ubutaka bw' abamasayi ubu bufite uduce twiza two guhingiramo muri Afrika yuburasirazuba. Umuryango w' abamasayii ntiwigeze wihanganira igurishwa ry' abantu, kandi abantu bashakaga abacakara birinze abamasayi. Mubyukuri hari imirenge makumyabiri n' ibiri cyangwa amoko mato yumuryango w' abamasayi, buri umwe ufite imigenzo, isura, ubuyobozi n'imvugo yawo. Iyi mitwe izwi ku izina ry' 'ishyanga' cyangwa 'iloshon' mu rurimi rwa Maa: aba Keekonyokie, Damat, Purko, Wuasinkishu, Siria, Laitayiok, Loitai, Kisonko, Matapato, Dalalekutuk, Loodokolani, Kaputiei, Moitanik, Ilkirasha, Samburu Laikipia, Loitokitoki, Larusa, Salei, Sirinket na Parakuyo. == jenetike == [[Dosiye:Ngorongoro, Tanzania - Maasai people.jpg|thumb|masayi]] Iterambere ryagezweho mu isesengura rishingiye kuri jenetike ryafashije mu kumenya iremwa ry'amok yabamasayi. jenetike ishingiye ku bisekuruza , igikoresho gikoresha gene z'abaturage b' ubu kugirango bakurikirane ubwoko bwabo n’ igice cy' Isi bakomokamo, byafashije kandi gusobanura ahahise h' abamasayi bubu. === ADN ya Autosomal === ADN ya autosomal y' abamasayi yasuzumwe mubushakashatsi bwuzuye bwakozwe na Tishkoff n'abandi. (2009) mu kujyereranya jenetike y' abaturage batandukanye bo muri Afurika. Nk’uko abanditsi b’ubwo bushakashatsi babitangaza ngo abamasyi "bagumyek' umuco wabo imbere y’iterambere ryinshi ry imiterere y ibinyabuzima". Tishkoff n'abandi beerekanye kandi ko: "Benshi mu baturage bavuga ururimi rwa Nilo-Sahara muri Afurika y'Iburasirazuba, nk' abamasayi, berekana imirimo myinshi iva muri Nilo-Sahara [...] na Cushitike [. . . ] AACs, hajyendewe ku bimenyetso by' indimi kenshi abaNilotic b' injije Abanyakushi kuva mu myaka 3000 ishize kandi ku kigero cyo hejuru bahuje imihindagurikire y' umubiri yabanyafurica y' iburasirazuba yo kwihanganira ikinyabutabire cyo mu mata cyitwa lactose. " === Y-DNA === [[Dosiye:Femmes Masai en Mouvement 2.jpg|thumb|204x204px|femmes masai en mouvement]] Ubushakashatsi kuri Y chromosome bw' akozwe na Wood et al. (2005).ku baturage batandukanye bo munsi y' ubutayu bwa sahara,harimo abamasayi 26 b' abagabo bo muri kenya bapima amasano y' ibisekuruza by' ababyeyi babagabo. Abanditsi barebeye hamwe haplogroup (amatsinda y' abantu bahuje igisekuruza) E1b1b -M35 (ntabwo M78) muri 35% y' abamasayi bapimwe,. E1b1b-M35-M78 muri 15%, abakurambere babo higanjemo abagabo benshi bo majyaruguru ya Cushitike, babayeho hashize imyaka irenga 13 000. Igisekuru cya kabiri cyakanza cyane mubamasyi ni Haplogroup A3b2, ikunze kuboneka mu baturage ba baNilotic, nka Alur ; byagaragaye muri 27% by'abagabo ba abamasayii. Ikimenyetso cya gatatu cy iganza cyane ku turemanyjingo ADN kubabyeyi babagabo mu bamasayi ni E1b1a1-M2 (E-P1), ikunze kugaragara cyane mu karere ka Sahara; yabonetse muri 12% by' ibipimo byafashwe mu bamasayi. Haplogroup B-M60 yagaragaye mu bamasayi 8% , nayo iboneka muri 30% (16/53) yabanyaNilote bo muri Sudani y'Amajyepfo. === ADN ya mitochondial === Nkurikije ubushakashatsi bwa mtDNA bwakozwe na Castri n'abandi. (2008), hapimwe abamasayi muri Kenya, mu gisekuruza cy' ababyeyi babagore babamasayi basanze harimo uruvangitirane cyane, ariko nta tandukaniro rinini nandi moko y' abaturage babaNilo-Hamitic mu karere, nkaba Samburu .mu bamasayi benshi bapimwe bari abo mu matsinda atandukanye ya macro-haplogroup L sub-clade, harimo L0, L2, L3, L4 na L5 . tumwe mu turemanjyingo tw' ababyeyi babagore duturuka muri Afurika y'Amajyaruguru n'Amajyaruguru y'Uburasirazuba natwo baratubonye, cyane cyane ko hari ubwoko bw' ijyisekuruza mtDNA haplogroup M hafi ya 12.5% by'ibipimo byafashwe muba masayii. == Umuco == [[File:Crocuta_vs_Maasai_2.png|left|thumb|Abarwanyi ba Maasai bahanganye nimpyisi, nkuko bafotowe muri wildest ''Africa'' (1907)]] Umuryango w' abamasayi umugabo niwe uba ari umutware muri kamere, aho nabasaza, rimwe na rimwe bifatanya nabasaza bacyuye igihe, bagahitamo ibikorwa byingenzi kuri buri tsinda rya abamasayi. Imbumbe y' amategeko nyamvugo akubiyemo ingingo nyinshi z' imyitwarire. ntabwo bizwi niba hari igihano cyo kwicwa bajyira, kandi mubisanzwe kwishyura inka nibyo bicyemura amakimbirane. Inzira yo hanze yurukiko nayo irakoreshwa yitwa ''amitu'', 'gushaka amahoro' birimo gusaba imbabazi. basenga imana imwe yitwa ''Enkai'' cyangwa ''Engai'' . Engai ifite kamere ebyiri: Engai Narok (Imana Yirabura) ni umugwaneza, naho Engai Na-nyokie (Imana Itukura) n iman y' ihorera. Hariho kandi inkingi ebyiri za societe ya abamasayi: Oodo Mongi, Inka itukura na Orok Kiteng, Inka yumukara igabanijwemo imiryango itanu cyangwa. abamasayi kandi bajyira inyamaswa baziririza, ikaba ntare; ariko, iyo nyamaswa ishobora kwicwa. Uburyo abamasyi bica intare butandukanye no guhiga hagamijwe kwishimisha kuko bikoreshwa mumihango yo kuva mu cyiciro cyimwe ujya mukindi. "Umusozi w'Imana", Ol Doinyo Lengai, uherereye mu majyaruguru ya Tanzaniya kandi ushobora kuwubona uri ku kiyaga cya Natron mu majyepfo ya Kenya. Umukuru mu myizerere ya kiMasayi ni '''laibon''' mu nshingano ze harimo ubuvuzi bwa gihanga, kuragura no guhanura, no kwemeza intsinzi mu ntambara cyangwa imvura ihagije. Uyu munsi, bafite uruhare rwa politiki rwiyonger kuri izo nshingano zindi kimwe kubera abayobozi. Imbaraga zose laibon yarafite zari zishingiye ku oko yabaga ateye ku giti cye aho gushingira kuri uwo mwanya. Benshi mu bamasayi bayobotse [[Ubukirisitu|ubukristu]] nubuyisilamu . abamasayi kujyira imitako itoroshye kandi mu myaka mirongo, bagurishije uwo mutungo kuri ba mukerarugendo nkubucuruzi. [[File:Maasai_Enkang_and_Hut.JPG|right|thumb|abamasayi n 'abahut kuri bariyeri ya enkang muburasirazuba bwa Serengeti, 2006]] Umubare wo hejuru w’impfu z’abana mu bamasayi watumye abana batamenyekana rwose kugeza bageze ku mezi 3 ''ilapaitin'' . Kwigisha abagore ba bamasayi gukoresha amavuriro n'ibitaro mugihe batwite byatumye impinja nyinshi zibaho.cyeretse mu bice biri kure cyane. Ku bamasayi kubaho ubuzima gakondo, iherezo ryubuzima usanga rwose nta mihango, kandi abapfuye babarecyera aho bakaribwa n' inkongoro . Umurambo wanzwe n' inkongoro ufatwa nkaho ufite imiziro, kandi ufatwa nk' uwateza umwaku; kubwibyo rero,nibisanzwe ko imibiri itwikirwa ibinure n'amaraso bivuye ku kimasa cya kinjwe . <ref name="attitudes">''Cultural and Public Attitudes: Improving the Relationship between Humans and Hyaenas'' from Mills, M.g.L. and Hofer, H. (compilers). (1998) ''Hyaenas: Status Survey and Conservation Action Plan. IUCN/SSC Hyaena Specialist Group. IUCN, Gland, Switzerland and Cambridge, UK. vi + 154 pp.''</ref> Gushyingura mu bihe byashize byahariwe abatware bakomeye, kubera ko bakekaga ko byangiza ubutaka. Imibereho gakondo y' abamasayi ishingiye ku nka [[Inka|nka]], zikaba ariyo soko yabo yibanze yibiryo. Ubutunzi bwumugabo bupimirwa ku nka nabana afite. Ubushyo bwinka 50 burubahwa, kandi uko abana baba benshi nibyiza. Umugabo ufite kimwe muri ibi akabura ikindi afatwa nkumucyene. Imyizerere ishingiye ku idini ya' abamasayi ivuga ko Imana yabahaye inka zose zo ku isi, biganisha ku myizerere ivuga ko gushimuta inka mu yandi moko ari uburyo bwo kwisubiza ibyabo mu nzira ziciye mu mucyo, ariko uyu umuco ntabwo umenyerewe cyane. Abamasyi ibyo kurya byose bakenera babibona kunka. Barya inyama, banywa amata buri munsi, kandi banywa amaraso rimwe na rimwe. Ibimasa, ihene, nintama bibagwamo inyama mu bihe bidasanzwe no mumihango. Nubwo ubuzima bwabamasyi bwose bwagiye bushingira ku matungo yabo, vuba aha hamwe n’inka zabo zigenda zigabanuka, abamasayi bakuze batunzwe n’ibiribwa nk'amasaka, umuceri, ibirayi n' amashu (bizwi nabamasayi nk'amababi y'ihene). <ref>Nelson, Jimmy. The Maasai Tribe. Beforethey.com</ref> === Ingaruka zituruka ku mico yo hanze === [[File:Ludzie06(js).jpg|left|thumb|Abagore bamasayi basana inzu muri Maasai Mara (1996)]] [[File:Maasai_man_riding_a_motorcycle_(close_up).jpg|left|thumb|umumasayi atwaye moto (2014)]] Imibereho gakondo yubushumba yarushijeho kuba ingorabahizi kubera gukururwa n' ibijyezweho. Inyandiko ya Garrett Hardin, igaragaza "ibyago bya rubanda rugufi bitewe nubugugu bwa bamwe", ndetse na " cattle complex" ya Melville Herskovits byafashije abashakashatsi ku bidukikije ndetse n’abafata ibyemezo ku byerekeye ingaruka mbi abashumba ba abamasayi bateza akarere ka savannah. Iki gitekerezo cyaje kugaragara ko ari ibinyoma n’abahanga mu bumenyi bwa muntu ariko kiracyashinze imizi mu bitekerezo by’ abashakashatsi mu bidukikije ndetse n’abayobozi ba Tanzaniya. <ref name="Sustain">McCabe, Terrence. (2003). "Sustainability and livelihood diversification among the Maasai of Northern Tanzania". Human Organization. Vol 62.2. pp. 100–111.</ref> Ibi byatumye abafata ibyemezo b’abakoloni babongereza mu 1951 bakura abamasayi bose muri parike y’igihugu ya Serengeti nuko babashyira mu turere two mu gace ka Ngorongoro conservation area (NCA). Gahunda ya NCA yari iyo gushyira inyungu zabamasayi hejuru y'ibindi byose, ariko iri sezerano ntiryigeze ryuzuzwa. Ikwirakwizwa rya virusi itera [[SIDA]] ryari ryinshi. Bitewe n'ubwiyongere bw'abaturage babamasayii, gutakaza umubare w'inka bitewe n indwara, no kubura aho kuziragira kubera imbibi nshya za parike ndetse no gutura mu midugudu no guhinga kw'andi moko, abamasayi bahatiwe guteza imbere uburyo bushya bwo kwibeshaho. Benshi muri bo batangiye guhinga [[Ikigori|ibigori]] nibindi bihingwa kugirango babeho, igikorwa bafataga nabi mu muco wabo. <ref name="Sustain">McCabe, Terrence. (2003). "Sustainability and livelihood diversification among the Maasai of Northern Tanzania". Human Organization. Vol 62.2. pp. 100–111.</ref> Guhinga byatangijwe bwa mbere mu bamasayi n’abagore ba bWaArusha na bWaMeru bimuwe mu byabo bashakanye n’abagabo babamasayi; ibisekuru byakurikiyeho byabayeho ubuzima bwo guhinga no korora. Imibereho yabo yarushijeho kugorana, mu 1975 Ngorongoro conservation area yabujije ibikorwa byo guhinga. Kugirango babeho bahatirwa kugira uruhare mu bukungu bw'amafaranga ya Tanzaniya. Bagombaga kugurisha amatungo yabo n'imiti gakondo kugirango bagure ibiryo. Kubuza guhinga byavanyweho mu 1992 kandi guhinga byongeye kuba igice cyingenzi mu mibereho ya abamasayi. Imipaka ya parike no kwegurira abikorera ku giti cyabo ubutaka byakomeje kugabanya aho barajyira,Byatumye bahinduka cyane. <ref>Goodman, Ric. (2002). "Pastoral livelihoods in Tanzania: Can the Maasai benefit from conservation?" Current Issues in Tourism. Vol 5.3,4. P.280–286.</ref> Mu myaka yashize, imishinga myinshi yatangiye gufasha abayobozi b'imiryango yaabamasayi kubona uburyo bwo kubungabunga imigenzo yabo ndetse ikanahuza uburezi bw'abana babo kubw' isi ya none. Ubwoko bushya bw' imirimo mu baturage babamasayi burimo ubuhinzi, ubucuruzi (kugurisha imiti gakondo, resitora / amaduka, kugura no kugurisha amabuye y'agaciro, kugurisha amata n' ibiyakimokaho, kudoda imitako), n' akazi k' umushahara (nk'abashinzwe umutekano / abita kubakiriya, abayobora ba mukerarugendo), n'abandi bakora ibikorwa bya leta n'abikorera. Abamasayi benshi bavuye mu buzima bwo guhora bimuka bajya mu myanya y' ubucuruzi no muri guverinoma. Nyamara nubwo ubuzima bwo mu mijyi bugoye bashobora kuyobora, benshi bazishimira kwerekeza murugo bambaye imyenda idoze, gusa bazava murugo mu mwambaro gakondo bita shuka (umwenda wamabara), inkweto za sandari kandi bitwaje inkoni (o-rinka ) - bayakiriye. <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5D;</sup> == Imibanire mu muryango mugari == [[File:Young_Maasai_Warrior.jpg|right|thumb|umumasayi w' umwana witegura kuba indwanyi]] Igice nyamukuru cy' umuryango mugari w' abamasayi kumyaka umuntu aba afite. Abahungu bato boherezwa hamwe ninyana nintama vuba bishoboka, ariko ubwana bwabahungu ahanini babumara bakina, usibye imihango bakora kugirango bagerageze ubutwari no kwihangana byabo. Abakobwa bashinzwe imirimo nko guteka no gukama, ubuhanga bigira kuri ba nyina bakiri bato. Buri myaka 15 cyangwa irenga, hatangizwa ikiragano gishya cyaba Morans cyangwa Il-murran (abarwanyi). Haba harimo abahungu benshi bari hagati yimyaka 12 na 25, bageze mubugimbi kandi bagomba kuba batari bari mukiragano gishize. Umuhango umwe wo kuva mubuhungu ujya kumurwanyi muto ni umuhango wo [[Gusiramura|gukebwa]] bikorwa nta kinya. Muri iki gihe cya none, abahungu batuye hafi yimijyi hamwe nabaganga bashobora kwitabira iyi mihango batekanye, ariko nyamara nta nyinya babatera nubundi kuko bagomba kwihanganira ububabare buzabageza kubugabo. Uyu muhango mubusanzwe ukorwa nabakuru, bakoresha icyuma gityaye. Umuhungu agomba kwihanganira iki gikorwa acecetse. Kugaragaza ububabare bizana igisebo.kwikanga kwose gushobora gutera ikosa muri iki gikorwa gisaba kwitonda cyane, bishobora kukuviramo inkovu ubuzima bwawe bwose, gutakaza ubushobozi, no kubabara. ukira hagati y' amezi 3-4, muri iki gihe kwihagaririka birababaza kandi bikanga rimwe na rimwe, kandi abahungu bagomba kuguma bambaye imyenda yumukara mugihe cyamezi 4-8. Muri iki gihe, abasore bashya bakebwe batura muri "manyatta", "umudugudu" wubatswe na ba nyina. Manyatta nta bariyeri iyizengurutse yo kuyirinda, ishimangira uruhare rw'indwanyi rwo kurinda abaturage. Nta kraal y'imbere yubatswe, kubera ko abarwanyi batagira inka cyangwa ngo bakore imirimo y'ububiko. bisaba Indi mihango mbere yo kugera ku rwego rwindwanyi nkuru, bikarangirara mu birori bya eunoto, "ukuza kwimyaka". Iyo hatangijwe igisekuru gishya cy'abarwanyi, Il-murran irihoizamurwa mu cyiciro cyisumbuyeho, bagashingwa ibyemezo bya politiki kugeza igihe bazagera ku kiciro cyabakuru. Iyu muhango wo kuva kumurwanyi ujya kumukuru muto ibera mu muhuro munini witwa Eunoto. abahoze ari indwanyi bakata umusatsi wabo muremure ; abakuru bo baba bafite agasatsi gacyei. Indwanyi ntizemerewe kuryamana nabagore bakebwe,ariko bashobora gucudika n' abakobwa bataracyebwa. Kuri Eunoto, abarwanyi bashoboye kubahiriza iri tegeko barashimirwa byumwihariko. Abarwanyi bamara umwanya munini ubu bagenda hirya no hino kubutaka bw' abamasayi, no kurenga imbibi zabo. Bagira uruhare runini mu gucuruza inka kuruta uko byari bisanzwe, guteza imbere ubucuruzi no guhahirana aho kwiba nk'uko byahoze. hari imyizerere yo gukabya ko buri musore wumumasayi agomba kwica intare atarakebwa. Guhiga intare byari igikorwa cyahise, ariko byarabujijwe mu majyepfo y’iburasirazuba bwa Afurika - nyamara intare ziracyahigwa iyo zishe amatungo yabamasayi, kandi abarwanyi bato bishora mu kwica intare mu migenzo gakondo ntibagira ingaruka zikomeye. Kwiyongera kw impujyenjye kubijyanye nubuzima bw'intare byatumye byibura habaho gahunda yo kwaka indishyi iyo intare yishe amatungo, aho guhiga no kwica intare yabikoze. Nubwo bimeze bityo, kwica intare biha agaciro gakomeye nubwamamare uwabikoze mubaturage. Abakobwa bakiri bato nabo bahura nikibazo cyo gukebwa kw'abagore, "emorata"mu rwego rwo gukora umuhango urambuye w'imihango yiswe "Emuatare," umuhango winjiza abakobwa babamasayi mu kiciro cyabakuze binyuze mu mihango yo gukebwa hanyuma bagashyingirwa bakiri bato. abamasayi bemeza ko gukebwa kwabagore ari ngombwa kandi abagabo babamasayi bashobora kwanga umugore uwo ari we wese utarigeze abikora kuko adashyingirwa cyangwa agakobwa ibyagaciro gake. Muri Afurika y'Iburasirazuba, abagore batakebwe, ndetse n'abadepite bize cyane nka Linah Kilimo, barashobora gushinjwa kuba badakuze bihagije ku buryo badahabwa agaciro. Ku bandi umuco wo gukebwa kw'abagore uzwi nko guca imyanya ndangagitsina y'abagore, kandi ukanengwa cyane haba mu mahanga ndetse n'abagore benshi babikorewe, nk'umuntu uharanira inyungu zabamasayii, Agnes Pareyio . muri iki gihe bisigaye bikorwa mu magambo aho birangwa no kuririmba no kubyina mu mwanya wo gukebwa. Nyamara, iki gikorwa gikomeza gushinga imizi kandi kigahabwa agaciro numuco. Ijambo rya Maa ryo gukebwa, "emorata," rikoreshwa ku gukebwa kwigitsina gore nigitsina gabo. Gukata imyanya ndangagitsina y'abagore ntibyemewe muri Kenya na Tanzaniya. Uku gukebwa mubusanzwe bikorwa nuwatumiwe udakunze kuba ari umumasayi, akenshi aba avuye mumatsinda yaba Dorobo . Ibyuma bakoresha biba byatatswe n'abacuzi, Kimwe nabasore, abakobwa bazakebwa bambara imyenda yijimye,bakishushanyaho ibimenyetso bakoresheje amarangi, hanyuma bagapfuka mu maso iyo imihango irangiye. Abagore bubatse batwite basonewe imirimo yose iremereye nko gukama no gutashya. Imibonano mpuzabitsina nayo irabujijwe kandi hari amategeko yihariye akoreshwa ku bagore batwite. [[File:Open air classroom for Maasai children in Tanzania.jpg|thumb|Ishuri rya abamasayimuri Tanzaniya]] abamasayi mubisanzwe batunga abagore benshi ; ibi bikekwa ko babikora kubera umubare munini wimfu z’abana bato n’abarwanyi. Polyandry nayo irakorwa. Ariko, muri iyi minsi ibi byarahagaze. Umugore ntabwo arongora umugabo we gusa ahubwo itsinda ry ikiciro kimyaka. Abagabo biteganijwe ko batanga uburiri bwabo ku mushyitsi uri mukiciro cyimwe cyimyaka nawe; ariko ibi nabyo ntibigikorwa. Umugore niwe wihitiramo niba ararana numugabo wasuye. Umwana uwo ari we wese ushobora kuvamo ni [[umwana]] wumugabo nabazamukomokaho. ubwoko bwa gatanya burashoboka iyo umugore yahukaniye kwa se, ubusanzwe kubera gufata nabi umugore cyane. Kwishura inkwano, kurera abana, nibindi, byumvikanyweho. <ref>Spencer, P. (1988) ''The Maasai of Matapato: a study of rituals of rebellion'' Manchester University Press, Manchester. Spencer, P. (2003) ''Time, Space, and the Unknown: Maasai configurations of power and providence.'' Routledge, London.</ref> == Umuziki n'imbyino == [[File:Maasai-Adumu.jpg|left|thumb|Imbyino yo gusimbuka gakondo]] Umuziki wabamasayi usanzwe ugizwe ninjyana zitangwa n' ibitero byabaririmbyi baririmba bahigima mugihe umuyobozi windirimbo, aririmba ijwi ryingenzi. umuolaranyani mubusanzwe numuririmbyi ushobora kuririmba neza iyo ndirimbo, nubwo abantu benshi bashobora kuyobora indirimbo. umuolaranyani atangira aririmba umurongo cyangwa umutwe (namba) windirimbo. Itsinda rikikiririza rimwe, kandi umuolaranyani aririmbirambana nabandi ariko akabasimbya ijwi. Buri ndirimbo ifite imiterere yihariye ya namba ishingiye kumuhamagaro-no-kwitaba . Injyana isanzwe ni itandukaniro rya 5/4, 6/4 na 3/4 umukono wigihe. indirimbo iba yanditse ishingiye ku ngingo runaka kandi amagambo aguma yisubiramo. Kugenda kw'ijosi biherekeza kuririmba. Iyo uhumeka umutwe wegamiye imbere. Umutwe bawuhengekera inyuma kujyira basohore umwuka imbere. Muri rusange iyo bari rimba uba wumva ari amajwi menshi ajyenda asimburana. Bitandukanye nandi moko menshi yo muri Afrika,abamasayi bakoresha cyane drone polyphony. <ref>[[Joseph Jordania]]. [[Why do People Sing? Music in Human Evolution]]. Logos. Pg 17</ref> Abagore baririmba lullabies, indirimbo zirangwa no guhigimba, n'indirimbo zisingiza abahungu babo. Nambas, barimba bahamara banitabana, mwijwi rimwe,usanga basubiramo interuro imwe nyuma ya buri gitero aho bikiriza nijwi rijyiye hasi n'abaririmbyi basubiza ibitero byabo bwite ni ibiranga kuririmba kw' abagore. Iyo abagore benshi babamasayi bateraniye hamwe, baririmba bakabyina hagati yabo. Kimwe mubidasanzwe kumiterere yijwi ryumuziki wa abamasayi nugukoresha ihembe rya greater kudu kugirango uhamagare abamorans mumihango ya Eunoto. Kuririmba no kubyina byombi rimwe na rimwe bibera hafi ya manyattas, kandi usanga harimo no gureshyanya. Abasore bakora umurongo kandi bakaririmbe mu injyana, "Oooooh-yah", bijyana no guhigima no gukorora hamwe no kuzunguza igice cy umubiri cyo hepfo. Abakobwa bahagarara imbere yabagabo bakabyinisha igice cyo hepfo banaririmba "Oiiiyo..yo" mukajwi ko hejuru bitandukanye nabagabo. Nubwo imibiri yegerana cyane, ntabwo ikoranaho. Eunoto,imihango yindwanyi, ishobora kumara iminsi 10 ,yo kuririmba kubyina n'imigenzo. Abarwanyi ba Il-Oodokilani bakora ubwoko urugendo na '''adumu''', cyangwa aigus, rimwe na rimwe bita "imbyino yo gusimbuka" nabatari abamasayi. (Adumu na aigus zombi ni inshinga za Maa zisobanura "gusimbuka" hamwe na adumu bisobanura "Gusimbuka hejuru no kubyina". ) Indwanyi zirazwi cyane, kandi akenshi zifotorwa mugihe,muri aya marushanwa yo gusimbuka. Abarwanyi baca uruziga, noneho umwe cyangwa babiri icyarimwe bakinjira hagati kugirango batangire gusimbuka batarenga uruziga, agatsinsino kabo kadakora hasi. Abagize itsinda bazamura ijwi ryabo bakurikije uburebure bwo gusimbuka. Abakobwa b'inshuti zabamoran (inyie) bitambajyiza mumyambaro myiza yabonka kimwe mu bigize eunoto. Ababyeyi babamoran baririmba bakabyina bishimira ubutwari no gutinyuka kwabahungu babo. == Guhindura umubiri == [[File:Maasai_woman_with_stretched_ears.jpg|thumb|Umugore wumumasayi wakweduye amatwi|191x191px]] Gupfumura no gukwedura amatwi nubintu bisanzwe mubamasayi nandi moko. Bakoresha ibikoresho bitadukanye muri iki gikorwa harimo amahwa mugupfumura, ibiti, amabuye, amenyo yinzovu nakabindi. abamasayi bacye bacye cyane cyane abahungu nibo bakora uyu muhango. abagore bambara imitako yamasaro kumatwi bapfumuye. gukura yamabwene abana bato bikorwa nabamasayi bo muri Kenya na Tanzaniya. abamasayi bafite imyizerere ikomeye ivuga ko impiswi, kuruka nizindi ndwara zoroheje zo mu bwana ziterwa no kubyimba kwishinya yo kumabwene, bakeka ko haba harimo inzoka. Iyi myizerere n'imikorere ntabwo byihariye mubamasayi. Mu cyaro cya Kenya hasuzumwe itsinda ry’abana 95 bafite hagati y’amezi atandatu n’imyaka ibiri mu 1991/92. 87% wasangaga barakuwe amabwene. Mu itsinda ryabafite hagati yimyaka 3-7, 72% mubana 111 basanze nabo barayakuwe. == Indyo == [[File:Maasai_man_with_cattle.jpg|left|thumb|400x400px|Umushumba uragiye amatungo ye muri Ngorongoro, ]] Ubusanzwe, indyo yabamasayi yari igizwe n'inyama mbisi, amata adatetse, n'amaraso by' i[[Inka|nka]] . Menya ko inka zabamasayi ziri mubwoko bwa Zebu . Mu mpeshyi yo mu 1935, Dr. Weston A. Price yasuye abamasayi maze avuga ko nk'uko Dr. Anderson wo mu bitaro by’ubutegetsi bw’ibanze muri Kenya yabibinye amoko menshi adafite indwara. Benshi nta burwayi nabucye bwamenyo bari bafite . By'umwihariko abamasayi bari hasi ya 0.4% nibo bari bafite ikibazo cyo kubora kw' amenyo. Yavuze ko biterwa nimirire yabo mirire yabo igizwe (ukurikije ingano) amata adatetse, amaraso, inyama mbisi [[Imboga|n'imboga]] n'imbuto zimwe na zimwe, nubwo mu midugudu myinshi batarya imbuto cyangwa imboga na gato. Yavuze ko buri mwana ukura ndetse n’umugore utwite cyangwa wonsa bahahabwa buri munsi amaraso iyo ahari. Dr. Weston A. Price yavuze kandi ko guverinoma yashyizeho ingufu mu 1935 kugira ngo abamasayi bajye mubuhinzi . Ubushakashatsi bwakozwe na ILCA (Nestel 1989) bugira buti: "Uyu munsi, indyo yuzuye yabamasayi igizwe n'amata y'inka n' ibigori. Igikoma gikomeye kizwi nka [[Ubugari|ugali]] kandi kiribwana n'amata; bitandukanye n' igikoma cy'amazi, ugali ntabwo itegurwa n'amata. Amavuta yinyamanswa akoreshwa muguteka, cyane cyane igikoma, ibigori, nibishyimbo. Amavuta kandi ni ibiryo byingenzi by'uruhinja. " Ubushakashatsi bwakozwe n'ikigo mpuzamahanga gishinzwe ubworozi muri Afurika (Bekure et al. 1991) bwerekana impinduka nini cyane mu mirire yabamasayi aho basigaye bakoresha nibindi bidakomoka kumatungo kn'ibigori bigize 12-39 ku ijana n' isukari 8–13 ku ijana; umuntu umwe anywa hafi litiro imwe y'amata ku munsi. Amenshi mu mata akoreshwa nk'amata avuze cyangwa amavuta. mu bipimo byose bakoresha amata ku rwego rwo hejurui.ibi bituma bobonamo ibyubaka umubiri bihajyije. Nyamara, fer, niacin, vitamine C, vitamine A, thiamine nibitanga ingufu ntabwo babibona mumata gusa. Bitewe nuko ibintu bigenda bihinduka, cyane cyane ibihe amata abonekera n amapfa akunze kubaho kenshi, abashumba benshi, harimo nabamasayi, ubu basigaye barya ibiryo nibihajyije ingano. Ubushyo bwihene nintama zabamasayi, harimo intama zitukura zabamasayi, hamwe ninka zagaciro. Ibizamini bya Electrocardiogram byakoreshejwe ku basore 400 bakuze babamasayi basanze nta kimenyetso na kimwe cy’indwara z'umutima, ubumuga cyangwa imikorere mibi yumubiri. Ubundi bushakashatsi bwakozwe kuri karubone-ya14 bwerekanye ko impuzandengo ya cholesterol iri hafi ya 50 ku ijana ugereranije niyumunyamerika. Ibyavuye mu bushakashatsi bigaragaza ko umubiri muzima bafite ari ukubere morans. Isupu birashoboka ko bwo bwiza kuruta ibindi abamasayi babinye bwo kurya ibimera. ''Acacia nilotica nikimera'' gikoreshwa cyane. Igishishwa cyumuzi cyangwa uruti birabizwa mumazi hanyuma umazi avuyemo bakanywa yonyine cyangwa bakayavanga nisupu. abamasayi bakunda gufata iki kinyobwa nkumuti, kandi kizwiho kubatera imbaraga no kudatinyuka. abamasayi barya isupu ivanze n'ibishishwa bisharira n'imizi irimo saponine igabanya cholesterol; abo mu mijyibadafite ibimera bisharira bakunda kurwara umutima. <ref>National Geographic Oct. 1995, page 161</ref> imbuto zigize igice kinini cyibiryo biribwa nabana nabagore baba bacunze inka kimwe na mabamorani. Kuvanga amaraso yinka, aboneka mugutobora imitsi yazo, n'amata bikorwa mugutegura ikinyobwa cyimihango muminsi mikuru idasanzwe kandi nkintungamubiri kubarwayi. Ariko, gukoresha amaraso mumirire gakondo biragenda bigabanuka kubera kugabanuka kwamatungo. muri iki gihe abamasayi basigaye batunzwe cyane nibiryo biturutse ahandi nk'ibigori, umuceri, ibirayi, amashu n'ibindi. abamasayi batuye hafi y'abahinzi-borozi nabo bayobotse ubuhinzi nkuburyo bwibanze bwo kubaho. Muri utu turere, ingano yikibanza ntabwo iba ari nini kuburyo yakwirwaho amashyo yinyamaswa; bityo abamasayi bahatirwa guhinga. == Amazu == [[File:Maasai_shelter.jpg|right|thumb|inzu ihomesheje amase yinka ]] Nkabantu bazwiho guhora bimuka mumateka , abamasayi basanzwe bashingira kubikoresho byaho, byoroshye kuboneka hamwe nikoranabuhanga kavukire kugirango bubake amazu yabo. Inzu gakondo yabamasayi yubakagwa hagendewe ko bahora bimuka bityo ntabwo yamaraga igihe.aya mazu yabaga yenda kumera nkurukiramende, kandi yubatswe nabagore babishoboye. yabaga afite inkingi zibiti zishinze mubutaka kandi hasobekeranyijemo udushami duto tw' ibiti,nyuma bagahomesha imvange yicyondo, inkoni, ibyatsi,amase, inkari zabantu, n' ivu. Amase y'inka atuma inzu itava. Enkaj cyangwa engaji ni nto, ipima nka 3&nbsp;kuri&nbsp;5&nbsp;m na metero1.5 gusa&nbsp;mu buhagarike.haba haromo aho, umuryango utekera, urira, uryama, usabanira, kandi ubika ibiryo,ibicanwa, nibindi bintu byo murugo. Amatungo mato nayo akenshi arara muri enkaji. Imidugudu iab ikikijwe n'uruzitiro rwa acacia (enkang) rwubatswe nabagabo. Mwijoro, [[inka]] zose, [[ihene]] n'intama byose bishyirwa mu kigo hagati, kure yinyamaswa zagasozi .{{wide image|Maasai-Enkang-near-Sekenani.JPG|1000px|Panoramic view of Maasai Enkang, seen from the inside}}{{wide image|Manyatta.jpg|1000px|Panoramic view of Maasai Enkang, seen from the outside}} == Imyenda == [[File:Maasai_Woman_Meeyu_Sale_Wearing_her_Finest.jpg|right|thumb|Umugore wumumasayi wambaye imyenda ye myiza|189x189px]] Imyambarire ihinduka bitewe n' imyaka n'ahantu. Urugero, abasore bambara umukara amezi menshi nyuma yo gukebwa kwabo. Nyamara, umutuku niwo ukunzwe. haba nimyenda y'ubururu, umukara, iyamabara. abamasayi batangiye gusimbuza uruhu rwinyamaswa, uruhu rwinyana nuruhu rwintama, imyenda yubudodo mu myaka ya za 1960. Shúkà ni ijambo ryo mururimi rwa Maa numwitero wa gakondo bambara bawizingiyeho.Mubisanzwe iba itukura, nubwo imwe iba ifite andi [[Ibara|mabara]] (urugero ubururu ) nibishusho. iroza, ndetse nimyenda iriho indabyo, indwanyi zirayirinda. Imyenda imwe izwi nka kanga, ijambo [[Igiswahili|ryigiswahiri]], irasanzwe. abamasayi baba hafi y' inkombe bashobora kwambara kikoi, ubwoko bw' imyitero iza mu amabara atandukanye n' ibitambaro Nyamara, benshi bakunda iyimirongo. Abamasayi benshi muri [[Tanzaniya]] bambara inkweto zudusandari, zari zisanzwe zikorwa muruhu rw' inka. ubu basigaye bazikora mu mapine cyangwa plastike . Abagabo n'abagore bambara udutako tw ibiti kumaboko. Abagore babamasayi bahora bari gukora imitako mu masaro n' utugozi . Ibi bibafasha gutaka imibiri yabo. Nubwo hariho itandukaniro mubisobanuro byamabara n' amasaro, ibisobanuro rusange kumabara make ni: umweru, amahoro ; ubururu, amazi ; umutuku, umurwanyi / amaraso / ubutwari. Gukora imitako, bikozwe nabagore, bifite amateka maremare mubamasayi, bagaragaza abaribo numwanya wabo mu muryango mugari binyuze mumitako yumubiri no gushushanya ku mubiri . Mbere yo guhura [[Burayi|n’abanyaburayi]], Amasaro yavaga mubikoresho bari basanganwe aho, amasaro y' umweru yavaga mw' ibumba, ibikonoshwa, amahembe y'inzovu, cyangwa amagufwa . Isaro ry'umukara n'ubururu ryakorwaga mu cyuma, amakara, imbuto, ibumba, cyangwa ihembe . Amasaro atukura yavaga mu mbuto, mu mbaho, amagufwa, amahembe y'inzovu, umuringa. Ahagana mu mpera z'ikinyejana cya cumi n'icyenda, amasaro menshi y’iburayi yageze muri Afurika y’iburasirazuba bw' yepfo, abakora amasaro basimbuje amasaro ashaje ibikoresho bishya maze batangira gukoresha amabara menshi asobanutse. Ubu, amasaro atsindajyiye y' ibirahure adahanda niyo akunzwe. == Umusatsi == [[File:Maasai_woman.jpg|left|thumb|Umugore wumumasayi ufite umusatsi mugufi]] Kogosha umutwe biramenyerewe mumihango myinshi, byerekana intangiriro nshya izakorwa ubwo umuntu aba ava mu kiciro kimwe ajya mu kindi. abarwanyi nibo bamasayi bonyine baba bafite imisatsi miremire, bayibohesha imigozi yoroheje. Iyo ageze ku gihe cy' "amezi" 3, umwana yitwa izina kandi yogoshwa umutwe bagasiga akazingo kamwe kumusatsi, kuva ku gikanu kugeza ku gahanga. kikaba gishasha "imiterere yubuntu" bujyirirwa uruhinja. Umugore wakuyemo inda yubushize umusatsi awushyira imbere cyangwa inyuma yumutwe, biterwa nijyitsina cy' umwana yabuze. Ibi bishushanya gukira kwe. Abahungu bakebwa ku munsi wa kabiri, imitwe yabo ikogoshwa. Abarwanyi bato noneho bagatereka umusatsi wabo ugakura, kandi batakaza igihe kinini bita kumusatsi wabo. basigamo amavuta yinyamanswa na ocher, kandi igabanijwe hejuru yumutwe aho amatwi agarukira. Umusatsi bawuboha mu mafpude y inyabubiri. Ipamba cyangwa ubwoya bw'intama bishobora gukoreshwa mugukuza umusatsi. Umusatsi bashobora kuwureka ugatendera cyangwa bakawupfundikanya bakoresheje uruhu. Iyo abarwanyi banyuze muri ''Eunoto'', bakaba abakuru, imisatsi yabo miremire irogoshwa. Mugihe igitsina gabo cyogosha umusatsi iyo bava mu kiciro kimwe bajya mu kindi, uwitegura kuba umugeni yogosha umusatsi, kandi intama ebyiri zikicwa mukubahiriza uwo munsi. == Abamasayi bazwi == * Joseph Ole Lenku - Umunyamabanga wa Guverinoma muri Kenya ushinzwe imbere no guhuza ibikorwa bya Guverinoma y’igihugu kuva 2012 kugeza 2014 * David Rudisha - yiruka mu marushanwa yintera ndende na metero 800 ufite yabaye uwambere kurwego rwisi yisi * Edward Sokoine - Minisitiri w’intebe wa Tanzaniya kuva 1977 kugeza 1980 na none kuva 1983 kugeza 1984 * Edward Lowassa - Minisitiri w’intebe wa Tanzaniya kuva 2005 kugeza 2008. Umwanya wa kabiri inyuma ya John Pombe Magufuli mu matora rusange ya [[Tanzaniya]] 2015. * Olekina Ledama - Uwashinze, Maasai Education Discovery * James Ole Kiyiapi - umwarimu wungirije muri kaminuza ya Moi akaba n'umunyamabanga uhoraho muri minisiteri y’uburezi n’ubuyobozi bw’ibanze * William Ole Ntimama - Umunyapolitike wo muri Kenya akaba n'umuyobozi w'umuryango wabaMaa * Francis Ole Kaparo - Uwahoze ari umuvujyizi wa National Assembly of Kenya * Joseph Nkaissery - Uwahoze ari umunyamabanga wa Guverinoma muri Kenya ushinzwe imbere no guhuza ibikorwa bya guverinoma y’igihugu kuva 2014 kugeza apfuye muri 2017 * Nice Nailantei Lengete - Umugore wa mbere yagejeje ijambo ku kanama k' abakuru mubamasayi ku musozi wa Kilimanjaro, maze yemeza akanama kubuza guca imyanya ndangagitsina yabagore muri Kenya na Tanzaniya. * Katoo Ole Metito - Umudepite mu Ntara ya Kajiado y'Amajyepfo == Reba kandi nibi == * [[:en:Maasai_mythology|Maasai mythology]] * [[:en:Maasai_language|Maasai language]] * [[:en:Maa_Civil_Society_Forum|Maa Civil Society Forum]] == Aho byasomwe == {{Reflist|30em}} == Ubundi bumenyi == * [https://web.archive.org/web/20120715234704/http://www.africanpeople.info/ African People Ethnography | Maasai] * [https://web.archive.org/web/20100107200159/http://www.uoregon.edu/~maasai/Maa%20Lexicon/lexicon/main.htm Maasai online dictionary] * [http://www.e-solidarity.org/index-engl.htm Maasai Aid Association] * [https://web.archive.org/web/20091019024105/http://elandmaasai.org/ Working for a just and self-sustaining community for the Maasai People] * [http://www.maasaitrust.org/ Maasai Trust] * [https://web.archive.org/web/20210520054247/http://www.maasaimara.com/the-mara/maasai-people The Maasai People - History and Culture] * [https://web.archive.org/web/20200518202543/http://www.maasai-association.org/maasai.html Maasai people, Kenya at the Maasai Association] * [http://www.indiana.edu/~iuam/kenya/categories/16 Indiana University Art Museum Arts of Kenya online collection] [[Category:Amoko yo muri tanzaniya]] [[Category:Amoko yo muri kenya]] [[Category:Amoko yo muri africa]] [[Category:Umuco]] [[Category:Gukebwa]] [[Category:Ibidukikije]] [[Category:Imigenzo yo muri africa]] [[Category:Imyambaro gakondo]] [[Category:Ubworozi gakondo]] f2gajq3rf9q4wuelxmc3y9zl4ukgfyj Mugisha Emmanuel 0 9198 133738 122107 2026-07-10T08:43:11Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 133738 wikitext text/x-wiki '''Mugisha Emmanuel''' wamenyekanye nka '''Kibonke Clapton,''' Ni umunya[[rwanda]] wavukiye mu [[Ubugande|bugande]] muri 1988<ref>https://www.kigalitoday.com/imyidagaduro/sinema/article/igihe-cya-gumamurugo-kibonke-yanditse-filimi-yise-umuturanyi</ref>. yamenyekanye cyane mu kuririmba murwenya no gukina filime naurwanda zisekeje byatumye ibigo bikomeye byamamaza bimwifashisha nawe bimuha akazi kamuha agatubutse<ref>https://rushyashya.net/mugisha-emmanuel-clapton-uzwi-nka-kibonke-yavuze-ko-ataretse-ibikorwa-byo-gusetsa-ajya-imbere-yabantu-bizwi-nka-standup-comedy-asobanura-ko-kuri-ubu-ahubwo-yahisemo-kuyikora-mu-buryo-bwa-filimi/</ref>. yakinnye muri filimi zakunzwe nka [[SEBURIKOKO]], Agacube, Byadogereye, Virunga high school, Umuturanyi byatumye muri 2017 atangira gutoranywa mubakinnyi 10 bahatanira umukinyi wa filimi w'umwaka.<ref>https://www.newtimes.co.rw/section/read/201773</ref> == ubuzima bwa Kibonke muri make == [[Dosiye:PXL 20221014 132712032.MP 2.jpg|thumb|Kaminuza yigenga ya Kigali aho Clapton yize ]] '''Kibonke''' yize amashuri abanza kuri Nyakayaga Primary school, ayisumbuye kuri Kiziguro Secondary School na Kagarama Secondary School nuko Kaminuza ayiga muri University of [[Kigali]] (Bacholar of science with honor in science)<ref>{{Cite web |url=http://expressnews.rw/in-profile-clapton-kibonke-rising-christian-comedian-and-singer/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-11 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111135206/http://expressnews.rw/in-profile-clapton-kibonke-rising-christian-comedian-and-singer/ |url-status=dead }}</ref>.Kibonke ubu afite umugore barushinze muri 2018 na Mutoni Jacky ubu bafitanye umwana umwe<ref>https://teradignews.rw/clapton-kibonke-yasezeranye-mu-mategeko-numukunzi-we-utwite-amafoto/</ref><ref>{{Cite web |url=https://genesisbizz.com/Ibyishimo-kuri-Kibonke-wavuye-Rwagitima-ubu-akaba-ari-mu-bakinnyi-10-bakunzwe |title=Archive copy |access-date=2021-11-11 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111135210/https://genesisbizz.com/Ibyishimo-kuri-Kibonke-wavuye-Rwagitima-ubu-akaba-ari-mu-bakinnyi-10-bakunzwe |url-status=dead }}</ref> == Career == Kibonke yatangiye carreer muri 2014 aririmba indirimbo z'Imana ,muzo yaririmbye harimo" Fata Telephone [[Imana|Mana]]" " Muri Yesu Harimo gout" , "Ihangane" nizindi<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/85528/kibonke-clapton-yakoze-ubukwe-amafoto-85528.html</ref><sub>,</sub> nyuma muri 2015 yatangiye kwandika no gukina filimi, kuba umushyushyarugamba no kwamamaza<ref>https://www.ktpress.rw/2021/06/comedy-or-nothing-meet-clapton-kibonke/</ref>.<ref>{{Cite web |url=https://igihe.com/imyidagaduro/article/umugore-w-umunyarwenya-kibonke-yibarutse-nyuma-y-amezi-hafi-abiri |title=Archive copy |access-date=2021-11-11 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111135214/https://igihe.com/imyidagaduro/article/umugore-w-umunyarwenya-kibonke-yibarutse-nyuma-y-amezi-hafi-abiri |url-status=dead }}</ref> == ibyo utari uzi kuri Kibonke == Kibonke ninumubyeyi wabana batatu ndetse akaba akunda abana cyane kandi nabo baramukunda kuko uburyo akina birabashimisha niyompamvu buri mwaka ategura igitaramo cyagenewe gushimisha abana gusa hashize iminsi kitaba kubera covid-19<ref>{{Cite web |url=https://www.thechoicelive.com/mugisha-na-rusine-baje-mukiganiro-basinze-nukireba-uraseka-wihirike-pe-m-irene-yatembagaye |title=Archive copy |access-date=2021-11-11 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111135212/https://www.thechoicelive.com/mugisha-na-rusine-baje-mukiganiro-basinze-nukireba-uraseka-wihirike-pe-m-irene-yatembagaye |url-status=dead }}</ref><ref>https://touchrwanda.tumblr.com/post/161309760546/kibonke-clapton-yambitse-impeta-umukunzi-we/amp</ref> == references == <references /> [[Ikiciro:Afurika]] [[Ikiciro:Filimi]] [[Ikiciro:Abakinnyi ba firime]] [[Ikiciro:Rwanda]] rwt10i2wfifc0uph24abyc13mog8p5d No Time to Die (2006 film) 0 9347 133744 121881 2026-07-10T09:28:47Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 133744 wikitext text/x-wiki '''No Time To Die''' ni filime yo gusetsa no gukundana yo muri [[Gana]] yo mu 2006 yakozwe na Wolfgang Panzer, Umudage, umwanditsi akaba n'umuyobozi kandi yayikoranye na King Ampaw, igihembo yatsindiye nk'umuyobozi akaba n'umukinnyi wa [[Gana]]<ref>https://www.commonsensemedia.org/movie-reviews/no-time-to-die</ref>. Filime yari iyobowe na King Ampaw. Umuziki wahimbwe na Ben Michael Mankhamba umucuranzi wa gitari wa Malawi, umuririmbyi, umwanditsi w'indirimbo,<ref>https://deadline.com/2021/11/no-time-to-die-mgm-sets-pvod-release-date-1234869456/</ref>. Imyambarire yateguwe na Lisa Meier. Yakozwe mu 2006 muri [[Gana]] no mu [[Budage]]<ref>https://africanfilmny.org/films/no-time-to-die/</ref>. Ni firime ivuga [[icyongereza]] imara iminota 95. Yatoranijwe mu Kuboza 2016 mu iserukiramuco mpuzamahanga rya filime rya [[Afurika]] Diaspora (ADIFF) i New York<ref>https://www.africanfilm.com/products/no-time-to-die</ref>. == Ikibanza == Asante, umushoferi utwara imodoka zo gushyingura muri [[Gana]], akeneye uwo bashakanye ariko akazi ke gakanga abadamu benshi<ref>https://www.laboutiqueafricavivre.com/films/463-no-time-to-die-4260152390114.html</ref>. Atangira kureba umukiriya (Esi) wapfushije nyina, akamenya uburyo bwo kumuganiriza<ref>{{Cite web |url=https://cines.com/en/film/no-time-to-die-2006 |title=Archive copy |access-date=2021-11-12 |archive-date=2025-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126111804/https://cines.com/en/film/no-time-to-die-2006 |url-status=dead }}</ref>. ariko se akabuza uwo mubano kagati ya Esi na Asante. Asante arakomeza ahinduka umushoferi wambere wimodoka yo gushyingura i [[Accra]] ubashije kurongora <ref>https://mubi.com/films/no-time-to-die</ref>. Iyi filime yari iyo gusobanura umuco nyafurika werekana impinduka mumigenzo yo gushyingura abanyafurika kubera ingaruka zabakoloni muri [[Afrika]]<ref>https://www.filmfrasor.no/en/film/2008/no-time-to-die</ref>. == Abakinnyi == * Fritz Baffour nka Ofori * Kofi Bucknor nka Owusu * Agnes Dapaa nka Aba * David Dontoh nka Asante * Emmanuel [[Ubufaransa]] nka Safo * Evans Oma Umuhigi nka Kokuroko * Issifu Kassim nka Issifu * Agatha Ofori nka Esi * Kofi Middleton Mends === Abakozi === * King Ampaw (Umuyobozi & Co-producer) * Wolfgang Panzer (Producer) * Claudia Sontheim (Pro-producer & Line producer) * Bernhard Springer (Producer Executif) * Ben Mankhamba (Umuziki) * Claudia Di Mauro (Muhinduzi) * Lisa Meier (Imyambarire) * Michael Schloemer (ijwi) == references == <references /> [[Ikiciro:Afurika]] [[Ikiciro:Filimi zo muri Gana]] [[Ikiciro:Filimi]] iv5i1hoqhnc0sybnz9th2qvryxjoaco Ismael Kanater 0 9376 133729 116751 2026-07-10T06:27:55Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 133729 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:Flag of Morocco (large stroke).svg|thumb|Ismael Abou yavukiye muri morocco ninaho yakuriye]] '''Ismail Abou El Kanater''' , wavutse 1957 ni umukinnyi wa filimi muri [[Maroke|Maroc.]] Yagiye muri firime nyinshi za [[Maroke|Maroc]] ndetse nizo mu mahanga<ref>https://babylon5.fandom.com/wiki/Ismael_Kanater</ref>. == Umwuga == Ismail yatangiye umwuga we w'ubuhanzi abikesheje imyitozo muri Konserwatoriya i Casablanca<ref>{{Cite web |url=https://www.netflixmovies.com/s/actor/ismael-kanater |title=Archive copy |access-date=2021-11-13 |archive-date=2021-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211113100225/https://www.netflixmovies.com/s/actor/ismael-kanater |url-status=dead }}</ref>, kandi yize hamwe na Aziz Saadallah, Khadija Asad n'abandi, kandi yitabira nk'umukinnyi mu ikinamico (Ghoul) na (Our Right to Land). Mu ntangiriro ya za mirongo irindwi<ref>https://www.justjared.com/tags/ismael-kanater/</ref>, yitabiriye, hamwe n’abanyeshuri ba Conservatoire, mu gushinga itsinda (Pocket Theatre) no gukora ingendo yikinamico muri [[Aligeriya|Alijeriya]]<ref>https://www.tvguide.com/celebrities/ismael-kanater/credits/3000651284/</ref> . Mu [[1973]], yakoze mu ikinamico ya Tayeb Saddiki nka (Maqamat Badi Al-Zaman Al-Hamdani), (Sidi Abdel-Rahman Al-Majdoub) na (Al-Sufoud), no mu bishushanyo bimwe na bimwe bya tereviziyo byakozwe na nyakwigendera umuyobozi Hamid Bin Al-Sharif<ref>https://www.themoviedb.org/person/1159405-sam-kanater</ref>, yongeyeho ikinamico yitwa The Deserted Village, aherekejwe na Khadija Asad na Al-Shuaiba Al-Athrawi, Touriya Jabrane, na zhour maamri<ref>https://networthpost.org/net-worth/ismail-kanater-net-worth/</ref>. Yitabiriye kandi ai kumwe n'umuyobozi Abd al-Rahman al-Khayyat mu ikinamico (Dirham al-Halal) ari kumwe na Naima al-Mashriqi, Aziz Mawhoub n'abandi<ref>{{Cite web |url=https://cines.com/en/actors/ismail-kanater |title=Archive copy |access-date=2021-11-13 |archive-date=2025-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250529055553/https://cines.com/en/actors/ismail-kanater |url-status=dead }}</ref>, ndetse no muri filime ya televiziyo umuntu ufite uruhare rwe gusa we na Naima al-Mashriqi kandi iyobowe numugabo wanyuma.<ref>{{Cite web |url=https://www.alamy.com/cast-member-ismael-kanater-arrives-for-the-premiere-of-the-forgiven-at-the-toronto-international-film-festival-tiff-in-toronto-ontario-canada-september-11-2021-reuterschris-helgren-image441828992.html |title=Archive copy |access-date=2021-11-13 |archive-date=2021-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211113100221/https://www.alamy.com/cast-member-ismael-kanater-arrives-for-the-premiere-of-the-forgiven-at-the-toronto-international-film-festival-tiff-in-toronto-ontario-canada-september-11-2021-reuterschris-helgren-image441828992.html |url-status=dead }}</ref> == Amashusho == '''Filime''' * 2017 ''El Hajat'' (Ingenzi) * 2015 ''Domouaa Ebliss'' (Amarira ya Satani) * ''Umwamikazi w'Ubutayu'' 2015 * 2014 ''Adiab lA Tanam'' (Amavubi atigera asinzira) * 2012 ''Dakirat Attin'' (Ububiko bwibumba) * 2011 ''Mawchouma'' (Femme écrite (Mawchouma)) * 2011 ''Anihaya'' (Iherezo) * 2010 ''Mahatat Al Malaika'' (Terminus des anges) * 2010 ''Ard aljmoa'' (Igihugu cya rubanda) * 2010 ''Hayat Qasira'' (ubuzima bugufi), film ngufi (iminota 16) * 2009 ''Rajol Fawqa Chobohat'' (Umugabo uri hejuru yo gutukwa) * 2008 ''Hjar El Ouad'' (Amabuye yo mu kibaya) * 2008 ''Yagize Assadaka'' (Imipaka y'Ubucuti) == references == [[Ikiciro:Abakinnyi ba firime]] [[Ikiciro:Afurika]] [[Ikiciro:Filimi]] 0qh9h3d5ljeckbwf7q6pfnnnnnua598 Onechi Lwenje 0 9403 133745 116767 2026-07-10T09:51:53Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 133745 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:Zambia - Location Map (2011) - ZMB - UNOCHA.svg|thumb|onechi yavukiye muri zambia arinaho yanakuriye akanahakomereza umwuga akora]] '''Onechi Lwenje''' (wavutse 1985) ni umukinnyi wa sinema ya [[Zambiya]] <ref>https://www.lusakatimes.com/2016/04/29/interview-actor-writer-filmmaker-onechi-lwenje/</ref>. Usibye gukina, Onechi numwanditsi wamamaye, umukinnyi wa firime na producer. Kugeza ubu ayoboye Isosiyete y'Itangazamakuru yitwa 'Landmark Communications Limited'.<ref>https://www.lusakatimes.com/2015/08/14/zambian-actor-onechi-lwenje-debuts-my-lusaka-tv-show-on-us-channel/</ref> == Ubuzima bwite == Onechi yavutse mu 1985 i [[Lusaka]], muri [[Zambiya]] avuka ku munyamakuru w'inararibonye na nyina w’umuhinzi mu muryango ufite barumuna be batatu<ref>http://www.daily-mail.co.zm/onechi-presents-lusaka-africa/</ref>. Se Patson Victor Robert Lwenje yakoraga mu biro bya diplomasi i Beijing mu Bushinwa, aho Onechi yari afite imyaka ibiri n'igice icyo gihe. Patson kandi yari umunyamakuru mu myaka ya za 1980, asesengura umuziki akaba n'umwanditsi w'imyidagaduro<ref>{{Cite web |url=https://frankensaurus.com/Onechi_Lwenje |title=Archive copy |access-date=2021-11-13 |archive-date=2021-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211113140323/https://frankensaurus.com/Onechi_Lwenje |url-status=dead }}</ref>. Onechi yarangije amashuri abanza mu ishuri mpuzamahanga rya Beijing, Nkwazi Primary na Gospel Outreach Christian Academy<ref>https://thewhitelilyspeaks.wordpress.com/tag/onechi-lwenje/</ref>. Nyuma yize mu ishuri ryisumbuye rya Kabulonga Boys ryisumbuye kandi arangiza amashuri mu 2002<ref>{{Cite web |url=https://www.aardvarkcasting.com/blog-117/aardvark-lusakas-dynamic-team |title=Archive copy |access-date=2021-11-13 |archive-date=2021-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211113140317/https://www.aardvarkcasting.com/blog-117/aardvark-lusakas-dynamic-team |url-status=dead }}</ref>. Hanyuma, yakurikiranye amasomo mu micungire yamakuru muri ZCAS. Numushinga wa Microsoft Sisitemu yemewe kandi yakoraga muri NCC Phoneix Contractors hamwe na Mediterranean Shipping Company mumyaka mike<ref>https://www.camagazine.co.uk/july2020#!page31</ref>. == Umwuga == Mu 1999, Onechi yifatanije nu mushinga wa [[Zambiya]] kugirango bakore ikinamico ishingiye ku nsanganyamatsiko yo kurwanya imiti n’ibiyobyabwenge kandi ikinamico yiswe ''Don't''<ref>https://www.glartent.com/ZM/Lusaka/828456094010140/Arty-Socials-Zambia</ref> . Yakinnye muri ako gakino mu turere duturanye mu mashuri agera ku 10. Hagati aho, yatakaje imyaka mike yubuzima muri sosiyete itwara ibicuruzwa. Hanyuma mu 2005, yatangiye guhimba imivugo maze yinjira mu binyamakuru n'ibitabo byinshi birimo 'Nkhani Kulture' mu 2010 na 'Nkwazi In-Flight' muri 2013<ref>https://nkhanikulture.wordpress.com/</ref>. Muri 2017, Onechi yinjijwe nka perezida wa 48 wa Rotary Club ya Lusaka Central abaye umuhererezi ufite uyu mwanya kugeza ubu<ref>https://educalingo.com/en/dic-en/lusaka</ref>. Nka perezida, yakoze imishinga igaragara nko kubaka ibitaro by’amagufwa [[Ubutaliyani|by’Ubutaliyani]], ikigo cy’amahugurwa cy’urubyiruko cya Kabulonga n’umushinga wa Vita-Nov wo gutanga ibikoresho by’ubuvuzi ku bitaro bya Chongwe n’ibitaro by’abana by’ubuvuzi bya kaminuza (UTH) bivura indwara z’umutima n’umuriro<ref>https://www.firstshowing.net/2011/83rd-academy-awards-nominees-have-officially-been-announced/</ref>. . Hanyuma yubatse icyumba cy'ishuri mu cyaro cy'akarere ka Chibombo<ref>https://zambianmusicblog.co/tag/onechi-lwenje/</ref> . == Amashusho == {| class="wikitable" !Year !Film/Serial !Roles !Ref. |- |2012 |''Shift'' |Producer | |- |2013 |''Guilt'' |Director | |- |2014 |''Love Games'' |As actor | |- |2016 |''Fever'' |Actor: Fletcher | |- |2017 |''My Africa'' |As presenter |<ref>{{cite web|url=https://afktravel.com/104015/my-lusaka-the-africa-channel/|title=My Lusaka, One Of Africa’s Best-Kept Secrets!|publisher=AFKTravel|accessdate=5 October 2020}}</ref> |} == references == [[Ikiciro:Afurika]] [[Ikiciro:Filimi]] nwtim8cvh1s8fcwi8cvkz3cfn8h9qrk Edgar-Yves 0 9405 133718 121414 2026-07-10T03:08:45Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 133718 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:Benin - Location Map (2011) - BEN - UNOCHA.svg|thumb|edgar -yves yavukiye muri benin ninaho yakuriye]] '''Edgar-Yves (Edgar-Yves Monnou Junior)''', [[Bene|umufaransa]] wavukiye muri Bénine ukina comedy<ref>{{Cite web |url=https://frankensaurus.com/Edgar-Yves_Monnouh |title=Archive copy |access-date=2021-11-15 |archive-date=2021-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115042806/https://frankensaurus.com/Edgar-Yves_Monnouh |url-status=dead }}</ref>. Ni umunyamuryango wa Golden Comedy Club ya Paris<ref>{{Cite web |url=https://www.peekyou.com/usa/california/ed_gary |title=Archive copy |access-date=2021-11-15 |archive-date=2021-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115042807/https://www.peekyou.com/usa/california/ed_gary |url-status=dead }}</ref>. == Ubuzima bwite == Ni umuhungu w'umunyapolitiki wo muri Bénine Edgar Yves Monnou<ref>http://wasmg.com/edgar-yves</ref> . Monnouh akiri umwana, umuryango we wimukiye mu [[Ubufaransa|Bufaransa]] kubera ko se yari ambasaderi wa Benin i Paris<ref>https://www.moka-mag.com/articles/edgar-yves</ref>. == Umwuga wo gusetsa == Ubwa mbere, ntiyashakaga gukora urwenya. Icyakora, inshuti ze zamubwiye gukora amashusho kuri enterineti<ref>{{Cite web |url=http://www.welovecomedy.fr/interviews/edgar-yves-le-bonheur-cest-le-privilege-des-gens-courageux |title=Archive copy |access-date=2021-11-15 |archive-date=2020-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201019155903/http://www.welovecomedy.fr/interviews/edgar-yves-le-bonheur-cest-le-privilege-des-gens-courageux |url-status=dead }}</ref>. Icyo gihe, yari i Nantes aho yiyandikishije na sosiyete ya café-théâtre kugirango atezimbere gukina amashusho ye<ref>{{Cite web |url=https://jaimelesmots.com/edgar-yves/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-15 |archive-date=2021-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115042808/https://jaimelesmots.com/edgar-yves/ |url-status=dead }}</ref>. Muri 2013, yashinze club yo gusetsa ya West Side i Nantes. Hamwe nimyiyerekano, akabari kuri café-théâtre kuzura kandi buri wa gatatu hari abantu 120. Yakinnye igitaramo cye igihe cyose, gatatu mu cyumweru<ref>https://www.fashions-addict.com/L-humoriste-Edgar-Yves-brise-par-le-confinement_373___19789.html</ref>. Yabaye inkingi kuri Rire & Chansons muri 2017. Hagati aho, yahuye na producer wa Jeff Panocloc Philippe Delmas. Delmas yahaye Monnouh kuza i [[Paris]] kuri Theatre ya Apollo<ref>https://www.lespotdurire.fr/tag/edgar-yves-monnou/</ref>. Muri uwo mwaka, yimukiye i Paris maze akora ibitaramo byinshi byo gusetsa bihagaze mu makinamico atandukanye i Paris<ref>https://www.allocine.fr/series/ficheserie_gen_cserie=29662.html</ref>. Urugendo rwatangiye ku ya 22 Mata muri Comédie de Toulouse, nyuma yimukira ku ya 28 na 29 Mata i Metz kuri café-theatre Le Burlesque, ku ya 21 Gicurasi ahitwa Les Fous rires de Toulouse na 7 Kamena kuri Théâtre de l'Ouest i Rouen<ref>https://www.societe.com/societe/sci-edgar-junior-843933912.html</ref>. == references == [[Ikiciro:Abakinnyi ba firime]] [[Ikiciro:Afurika]] lxeu38juja175qrrhggmt577ojz7j04 Nabwana I.G.G. 0 9557 133742 116558 2026-07-10T09:08:30Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 133742 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:Nabwana_IGG_(2019).jpg|thumb|right|Nabwana Isaac Godfrey Geoffrey]] [[Dosiye:Uganda - Location Map (2013) - UGA - UNOCHA.svg|thumb|nabwana yavukiye muri uganda ninaho yakuriye]] '''Isaac Godfrey Geoffrey Nabwana''', uzwi cyane ku izina rya '''Nabwana IGG''', ni umukinnyi [[Ubugande|wa]] firime muri [[Uganda]] akaba na producer<ref>https://www.imdb.com/name/nm4254419/</ref> . Uwashinze studio ya firime Wakaliwood, Nabwana azwi cyane kubera urugomo rwubusa muri film ye. Nabwana yatangiye kwamamara nyuma yo kohereza trailer ya film ye Who Killed Captain Alex? kuri YouTube muri 2010 hanyuma nyuma ya firime nyirizina muri 2015. Filime yabonye umwanya wo gusenga none yicaye kuri miliyoni 6.4 kuri YouTube<ref>{{Cite web |url=https://americancinemathequecalendar.com/category/director/nabwana-igg |title=Archive copy |access-date=2021-11-21 |archive-date=2021-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211121130301/https://americancinemathequecalendar.com/category/director/nabwana-igg |url-status=dead }}</ref>. == Ubuzima bwite == Nabwana yavukiye muri [[Uganda]] ku ngoma ya [[Idi Amin Dada|Idi Amin]] mu 1973. Mu ntambara yo muri Uganda Bush, bivugwa ko we na murumuna we birukanywe na kajugujugu . Iyi kajugujugu irashobora kugaragara muri Who Killed Captain Alex?.<ref>{{Cite web |url=https://artsandculture.google.com/entity/nabwana-i-g-g/g11cjp98d77?hl=en |title=Archive copy |access-date=2021-11-21 |archive-date=2021-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211121130254/https://artsandculture.google.com/entity/nabwana-i-g-g/g11cjp98d77?hl=en |url-status=dead }}</ref> == Umwuga == Nkuko atari yarigeze aba mu ikinamico, yishingikirizaga ahanini kuri barumuna be n'inshuti ibisobanuro bya firime zasohotse mu ikinamico. Yagiye mu masomo yo gusana mudasobwa, ariko ahatirwa kureka ishuri nyuma yukwezi kwa mbere kubera kubura amafaranga<ref>{{Cite web |url=https://cines.com/en/directors/nabwana-i-g-g |title=Archive copy |access-date=2021-11-21 |archive-date=2025-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250222112250/https://cines.com/en/directors/nabwana-i-g-g |url-status=dead }}</ref>. Kubwibyo, yatangiye kwiga gukora firime nibice byayo muburyo bwo kwigira wenyine hamwe nubunararibonye bwe bwo kugerageza-kwibeshya hamwe na kamera nibikoresho byo gutunganya. Afite imyaka 32, yatangiye gukina film nkumwuga. Mu 2005, Nabwana yashinze Ramon Film Productions: izina ryakomotse kuri nyirakuru, Rachel na Monica, nyuma rizwi ku izina rya Wakaliwood<ref>https://mubi.com/cast/nabwana-i-g-g</ref> . Ibikorwa bye bya firime bishingiye murugo rwe aho yatangiye gukora no gufata amashusho yindirimbo kuva 2009<ref>{{Cite web |url=https://thefridacinema.org/movies-so-bad-theyre-good/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-21 |archive-date=2021-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211121130259/https://thefridacinema.org/movies-so-bad-theyre-good/ |url-status=dead }}</ref>. Ramon Production yitabiriye firime zirenga 44. Zimwe muri firime zizwi zakozwe na Ramon Productions Who Killed Captain Alex? ,Bad Black, na ''Tebaatusasula'' . Filime ''Who Killed Captain Alex?'' izwi nka firime yambere yuzuye ibikorwa muri cinema ya [[Uganda]].<ref>https://www.viddy-well.com/reviews/tag/Ramon+Film+Productions</ref> Igihe Alan Hofmanis, umuyobozi mukuru mu iserukiramuco rya firime rifite icyicaro mu mujyi wa New York, yagiye muri [[Uganda]], yahuye na Nabwana maze asaba ko yakora documentaire kuri Ramon Film Productions, Hofmanis kuva ubwo yimukira muri [[Uganda]] kugira ngo afashe kumenyekanisha sinema ya Wakaliwood ku isi. Yahawe kandi gukina filime ya ''Bad Black mu'' mwaka wa 2016 Nabwana kandi yiswe "umukinnyi wa mbere wa filime wa Mzungu Uganda<ref>https://www.claudinecolin.com/en/1910-louis-cyprien-rials-with-ramon-film-productions-on-the-wakaliga-roa-dside-sam-prize-for-contemporary-art-2017</ref>." Nabwana yatsindiye ibihembo 6 == Uburyo bwo gufata amashusho hamwe ninsanganyamatsiko == Nabwana yafashe amashusho ye mu Luganda, imvugo ya Baganda, ubwoko bunini bwa [[Uganda]]. Nabwana azwiho ibikorwa nubugizi bwa nabi bivanze no gusetsa muri film ye. Afata ibyemezo muri firime ye bikabije bigizwe ahanini no kurwanisha imbunda Kung-fu nubuhanzi bwintambara . Nabwana afite kandi ibihangano bye yise 'Video Joker' (cyangwa VJ muri make) kugirango atange ibisobanuro kuri firime aho avuga urwenya no gutaka amagambo adasanzwe. Iyi mico yagaragaye muri firime zose za Nabwana.<ref>https://www.okayafrica.com/crazy-world-the-new-ugandan-action-film-from-wakaliwood/</ref><ref>https://www.sputnikmusic.com/news/41360/Heaven-Shall-Burn-go-to-Wakaliwood/</ref> == Amashusho == {| class="wikitable" !Year !Film !Role !Genre |- |2008 |''Ekisa Butwa'' |Director, producer, writer, cinematographer |Film |- |2010 |''Valentine: Satanic Day'' |Director, producer, writer, cinematographer |Film |- |2010 |''Tebaatusasula'' |Director, producer, writer, cinematographer |Film |- |2010 |''[[:en:Who_Killed_Captain_Alex?|Who Killed Captain Alex?]]'' |Director, producer, writer, cinematographer |Film |- |2011 |''The Return of Uncle Benon'' |Director, producer, writer, cinematographer |Film |- |2011 |''Rescue Team'' |Director, producer, writer, cinematographer |Film |- |2012 |''Bukunja Tekunja Mitti: The Cannibals'' |Director, producer, writer, cinematographer |Film |- |2012 |''Black'' |Director, producer, writer, cinematographer |Film |- |2014 |''Crazy World'' |Director, producer, actor, writer, cinematographer |Film |- |2015 |''The Revenge'' |Director, producer, writer, cinematographer |Film |- |2016 |''The Ivory Trap: Akanawuusu'' |Director, producer, writer, cinematographer |Film |- |2016 |''Once a Soja: Agubiri the Gateman'' |Director, producer, writer, cinematographer |Film |- |2016 |''Million Dollar Kid'' |Director, producer, writer, cinematographer |Film |- |2016 |''Kapitano'' |Director, producer, writer, cinematographer |Film |- |2016 |''Attack on Nyege Nyege Island'' |Director, producer, writer, cinematographer |Short film |- |2016 |''[[:en:Bad_Black|Bad Black]]'' |Director, producer, writer, cinematographer |Film |- |2020 |''Heaven Shall Burn'' |Director, producer, writer, cinematographer |Film |- |2021 |''Once Upon a Time in Uganda'' |Actor |Documentary |- |TBD |''Operation Kakongoliro! The Ugandan Expendables'' |Director, producer, writer, cinematographer |Film |- |TBD |''Eaten Alive in Uganda'' |Director, producer, writer, cinematographer |Film |- |TBD |''Ebola Hunter'' |Director, producer, writer, cinematographer |Film |} [[Ikiciro:Abakinnyi ba firime]] [[Ikiciro:Afurika]] [[Ikiciro:Filimi]] 8dweeu5ucp6k7lad3dsdhvk48n41d2f In Search Of Voodoo: Roots To Heaven 0 9576 133727 80689 2026-07-10T05:38:09Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 133727 wikitext text/x-wiki '''''In Search Of Voodoo: Roots To Heaven''''' ni film ya documentaire ya biografiya yo muri [[Bene|Bénine]] 2018 iyobowe numukinnyi wamamaye wa Hollywood uzwi cyane Djimon Hounsou kandi afatanije numuyobozi ubwe hamwe na Eric McGaw<ref>https://www.imdb.com/name/nm5045249/</ref>.<ref>{{Cite web |url=https://tubitv.com/movies/534760/in-search-of-voodoo-roots-to-heaven |title=Archive copy |access-date=2021-11-22 |archive-date=2021-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211122030220/https://tubitv.com/movies/534760/in-search-of-voodoo-roots-to-heaven |url-status=dead }}</ref><ref>https://bampfa.org/event/search-voodoo-roots-heaven</ref> Iyi filime ishingiye ku bintu byabayeho mu buzima bwumukinnyi Djimon Hounsou kandi yibanda ku nkuru z’umuntu ku giti cye, umuco, ndetse n’umwuka za Voodoo, muri [[Afurika]] y’iburengerazuba. Filime yakiriwe neza nabayireba<ref>http://www.spla.pro/fiche.film.in-search-of-voodoo-roots-to-heaven.18277.html</ref><ref>https://variety.com/2018/film/reviews/in-search-of-voodoo-roots-to-heaven-review-1202723674/</ref>.<ref>https://mubi.com/films/in-search-of-voodoo-roots-to-heaven</ref> == references == [[Ikiciro:Afurika]] [[Ikiciro:Filimi]] fpl6akzprt76lssz046382s7cutwure Julie Mutesasira 0 9762 133732 128107 2026-07-10T07:02:58Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 133732 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:Kampala sunset 20221101.jpg|thumb|umujyi wa kampala aho julie yavukiye]] '''Julie Nalujya''' uzwi cyane nka '''Julie Mutesasira''' ni umuririmbyi wa gospel wo muri Kanada uvuka [[Uganda]] uzwi muri Uganda ndetse no muri Afurika y'Iburasirazuba kubera indirimbo ze nka Nkulembera, Lwana Nabo, Ekikunyumira na Bamuyita Yesu, ubufatanye na Iryn Namubiru . <ref>{{Cite web |url=https://www.observer.ug/lifestyle/42-entertainment/41425-julie-mutesasira-to-walk-music-journey |title=Archive copy |access-date=2021-11-28 |archive-date=2021-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211128141146/https://www.observer.ug/lifestyle/42-entertainment/41425-julie-mutesasira-to-walk-music-journey |url-status=dead }}</ref> <ref>https://www.newvision.co.ug/news/1327993/mutesasira-looked-cut</ref> Julie yavuye muri [[Uganda]] yimukira muri [[Kanada]] nyuma yo gutandukana n'umugabo we Steven Mutesasira babyarana abana babiri abo bakaba ari Esther na Ezekiyeli, abatsindiye muri Afurika y'Iburasirazuba Got Talent season 1 2019. <ref>{{Cite web |url=https://ejazzug.com/julie-mutesasiras-esther-ezekiel-win-first-east-africas-got-talent/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-28 |archive-date=2021-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211128142649/https://ejazzug.com/julie-mutesasiras-esther-ezekiel-win-first-east-africas-got-talent/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://chano8.com/singer-julie-mutesasiras-children-impress-at-east-africas-got-talent-with-mature-showcase/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-28 |archive-date=2021-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211128141146/https://chano8.com/singer-julie-mutesasiras-children-impress-at-east-africas-got-talent-with-mature-showcase/ |url-status=dead }}</ref> <ref>https://www.matookerepublic.com/2020/10/21//</ref> Yabonye igihembo cy’umugore muri GOSPEL song ye ''Saba'' muri 2014 ndetse n’indirimbo nziza y’amadini kubera indirimbo ye Mukama mu 2015 kandi yatorewe kuba Indirimbo nziza y’idini kubera indirimbo ye Kijja Kugwa mu 2016 ku nshuro ya gatatu, iya kane n'iya gatanu HiPipo Ibihembo bya Muzika<ref>{{Cite web |url=https://www.musicinafrica.net/magazine/uganda%E2%80%99s-hipipo-awards-unveil-nominees-2016-edition |title=Archive copy |access-date=2021-11-28 |archive-date=2021-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211128141156/https://www.musicinafrica.net/magazine/uganda%E2%80%99s-hipipo-awards-unveil-nominees-2016-edition |url-status=dead }}</ref>. Yatsindiye igihembo cy'indirimbo y'umwaka muri Olive Gospel Music Awards mu 2012<ref>https://www.newvision.co.ug/news/1309865/exodus-mutesasira-shine-olive-gospel-music-awards</ref> , igihembo cy'umuhanzi w'umwaka muri VIGA Awards 2016<ref>https://www.newvision.co.ug/news/1415023/levixone-pastor-bugembe-julie-mutesasira-viga-awards</ref><ref>{{Cite web |url=https://chano8.com/levixone-coopy-bly-and-julie-mutesasira-win-top-accolades-at-viga-awards/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-28 |archive-date=2021-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211128141145/https://chano8.com/levixone-coopy-bly-and-julie-mutesasira-win-top-accolades-at-viga-awards/ |url-status=dead }}</ref>, Diva Collabo Award ya Yani, ubufatanye na Iryn Namubiru muri DIVA 2011<ref>https://www.newvision.co.ug/news/1004138/namubiru-bags-diva-awards</ref> == references == [[Ikiciro:Afurika]] [[Ikiciro:Filimi]] [[Ikiciro:Abakinnyi ba firime]] gj9ai2bg3gbmcah10a1foopwy0fweij IPRC Ngoma 0 9942 133724 81401 2026-07-10T04:33:51Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 133724 wikitext text/x-wiki Integrated Polytechnic Regional College Ngoma (IPRC Ngoma) ni ishuri rikuru ry’imyuga n’ubumenyingiro mu [[Rwanda]] – Koleji ya Ngoma nimwe mumashuri makuru agize Rwanda Polytechnic. IPRC-NGOMA (yahoze yitwa ETO Kibungo) yashinzwe mu 1989 na guverinoma y'u Rwanda. Mu 1994 mugihe cya jenoside yakorewe abatutsi ishuri ryafunze imiryango. Mu Gushyingo 2012, nibwo ishuri ryisumbuye rya Tekinike rya Kibungo ryazamuwe mu kigo cya Integrated Polytechnic Regional Centre (IPRC) mu Ntara y'Iburasirazuba na guverinoma y'u Rwanda.<ref>{{Cite web |url=https://www.iprcngoma.rp.ac.rw/ |title=Archive copy |access-date=2022-01-26 |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126152357/https://www.iprcngoma.rp.ac.rw/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://schoolsinrwanda.com/listing/integrated-polytechnic-regional-college-ngomaiprc-ngoma/</ref> gb0hvqy1stzksxwv99v1zyq4et411bd IPRC Kigali 0 9943 133722 115641 2026-07-10T04:33:14Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 133722 wikitext text/x-wiki Integrated Polytechnic Regional Centre (IPRC) Kigali, ni ishuri ryimyuga nubumenyingiro riherereye mu karere ka Kicukiro mumujyi wa Kigali,Rwanda. Yashinzwe bwa mbere na leta yu Rwanda mu mwaka wa 2008 nka "Kicukiro College of Technology (KCT)". Inshingano yibanze ya koleji kwari ugutezimbere no gutanga ubumenyi bwumwuga kurwego rwa dipolome (A1).<ref>https://schoolsinrwanda.com/listing/integrated-polytechnic-regional-college-kigali-iprc-kigali/</ref> Iri shuri rikuru ryarazwe ibikorwa remezo bisanzwe biri muri ETO Kicukiro byarifashije gukora nk'ishuri ryisumbuye rya Tekinike mu 1994 nubwo ibikoresho byayo hafi ya byose byangijwe mugihe cya jenoside. Nyuma ya jenoside amashuri abiri yisumbuye yakoresheje ibikorwa remezo bikurikirana kugeza muri Mutarama 2008. Muri Nyakanga 2008, Guverinoma y'u Rwanda (GoR) yafashe icyemezo cyo guhuza uburezi bwa tekiniki, Uburezi bw'imyuga n'amahugurwa muri sisitemu ihuriweho (TVET). Kugeza ubu ishuri rikuru rya IPRC Kigali riri mubigo bizwi kandi bikora muri Rwanda Polytechnic.<ref>{{Cite web |url=https://www.iprckigali.rp.ac.rw/1/about-us |title=Archive copy |access-date=2022-01-26 |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126153505/https://www.iprckigali.rp.ac.rw/1/about-us |url-status=dead }}</ref> [[File:Iprc kigali.jpg|thumb|Iprc kigali|390x390px]] lxw4i3ljufjdufgmjllu3lylhwokkdx IPRC Karongi 0 9946 133721 81405 2026-07-10T04:32:54Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 133721 wikitext text/x-wiki Integrated Polytechnic Regional College (IPRC) ya Karongi nimwe muri IPRC umunani zigize Polytechnic yu Rwanda. Ishuri Rikuru rya Polytechnic Regional College (IPRC) ryashinzwe mu 1990/1991.<ref>https://schoolsinrwanda.com/listing/integrated-polytechnic-regional-college-karongi-iprc-karongi/</ref> Ni ishuri ritanga amahugurwa ya Tekiniki na Vocational Education mubyiciro byose kugeza kurwego rwa karindwi bizwi nka Advanced Diploma.Amasomo batanga ari mumashami atanu byumwihariko Ubwubatsi bwa Tekinoloji & Ibidukikije, Amashanyarazi & Electronics Ubwubatsi hamwe na Porogaramu y’ikoranabuhanga ry’amashanyarazi, gucunga neza abashyitsi, amakuru n’ikoranabuhanga mu itumanaho hamwe na IT hamwe n’ubuhanga bw’imashini hamwe n’ikoranabuhanga rya Automobile na Production & Manufacturing Technology Programs.<ref>{{Cite web |url=https://www.iprckarongi.rp.ac.rw/about-us |title=Archive copy |access-date=2022-01-26 |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126154440/https://www.iprckarongi.rp.ac.rw/about-us |url-status=dead }}</ref> d6uz7rq0s7keqe3uguhixo2aiuwsl6q IPRC Musanze 0 9947 133723 81406 2026-07-10T04:33:35Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 133723 wikitext text/x-wiki IPRC Musanze ni ikigo cya leta gihugura amashuri makuru yashyizweho kugirango gitange uburezi bwa tekiniki n’imyuga, gikora munsi yu Rwanda Polytechnic. IPRC Musanze yubatswe nkimpano yabashinwa ibinyujije muri Ambasade yayo mu Rwanda.<ref>https://agriprofocus.com/organisation/rwanda-polytechnic-iprc-musanze</ref> IPRC Musanze yatangiye gufata abanyeshuri bwa mbere ku ya 30 Werurwe 2015, icyo gihe yari ikitwa Musanze Polytechnic ikorera mu kigo gishinzwe iterambere ry'abakozi (WDA). Hamwe no gushinga Rwanda Polytechnic muri 2018, izina ricyo kigo ryarahindutse iza kwitwa IPRC Musanze. IPRC Musanze iha abanyeshuri uburezi bwa tekiniki n’imyuga n'amahugurwa yo kuba abanyamwuga mubijyanye n'ubuhinzi, ubwubatsi, amashanyarazi na elegitoroniki, hamwe no gucunga abashyitsi. Binyuze muri gahunda zikigoabanyeshuri bahabwa impamyabumenyi ya A1 n'amasomo magufi.<ref>{{Cite web |url=https://www.iprcmusanze.rp.ac.rw/services-1 |title=Archive copy |access-date=2022-01-26 |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126160107/https://www.iprcmusanze.rp.ac.rw/services-1 |url-status=dead }}</ref> i5oq0gs6cwjkofacsdgjyx9ukw8hljl IPRC Tumba 0 9948 133725 81407 2026-07-10T04:33:52Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 133725 wikitext text/x-wiki IPRC Tumba nizwi cyane kwizina rya Tmba Colleg of Technology(TCT), ikaba iherereye muntara y'amajyaruguru, akarere ka Rulindo, Tare ,Rwanda. yashinzwe mu 2007 hashingiwe ku cyemezo cya guverinoma cyo kubyara abakozi bafite ubumenyi buhanitse kugirango bahuze inganda n’imibereho. IPRC tumba itanga amasomo atatu aganisha kuri dipolome yigihugu (A1) aribyo: Renewale Energy (RE), Electronics na Telecommunication (ET), hamwe n'ikoranabuhanga (IT).<ref>https://www.schoolandcollegelistings.com/XX/Unknown/289536867826915/Rwanda-Polytechnic---IPRC-Tumba</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.iprctumba.rp.ac.rw/ |title=Archive copy |access-date=2022-01-26 |archive-date=2022-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220509131616/https://www.iprctumba.rp.ac.rw/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.newtimes.co.rw/news/construction-rwf85bn-mechatronics-facility-kicks-iprc-tumba</ref> csurzgmyerze6zow8pgo21z945momdp Mutsindashyaka Theoneste 0 9980 133741 133699 2026-07-10T08:55:08Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 133741 wikitext text/x-wiki '''Mutsindashyaka Théoneste''' ni mwene Nyandwi Michel na Mukandego Bonifrida, yavutse ku itariki ya 24/12/1962 mu mudugudu wa Musezero, Akagari ka Musezero, [[Akarere ka Gasabo]] ho Mujyi wa [[Kigali]] yashakanye na [[Domitilla Mukantaganzwa]], wamenyekanye mu Nkiko Gacaca uherutse kugirwa Perezida wa Komisiyo y’u [[Rwanda]] Ishinzwe Ivugururwa ry’Amategeko (RLRC). == Amashuri == Afite impamyabumenyi y’icyiciro cya gatatu cya kaminuza mu masomo y’[[Umugenge|ubugenge]] (Masters in Physics) yakuye muri Kminuza Nkuru y’u Rwanda. == Amateka y'akazi == Mutsindashyaka yako muri minisiteri '''y’urubyiruko, umuco na siporo ari''' umunyamabanga mukuru kuva 1994-1996, yagize uruhare mu kongera gusubiza ku murongo urubyiruko nyuma ya jenoside yakorewe abatutsi mu 1994. Agira uruhare mu ishyirwaho ry’ingando z’urubyiruko mu rwego rwo kurushishikariza kwitandukanya n’ingengabitekerezo ya jenoside. Yagize uruhare mu isanwa ry’ingoro z’imirage na sitade no guteza imbere amarushanwa mu mikino itandukanye. Muri 1996 kugeza 1999 yakoze muri '''Minisiteri y’umutekano w’igihugu''' nk'''<nowiki/>'<nowiki/>'''umunyamabanga mukuru, yagize uruhare mu ishyirwaho rw’ibiro bishinzwe abinjira n’abasohoka, itangizwa rya pasiporo zigezweho ndetse n’indangamuntu ya mbere itarimo ubwoko, ishingwa rya polisi y’u Rwanda isimbuye abapolisi ba komine. Kuva mu Kwakira 1999 kugeza muri Werurwe 2001 yakomeje akazi muri minisiteri '''y’abakozi ba leta n’umurimo''' nk'''<nowiki/>'''' umunyamabanga mukuru, yagize uruhare mu gushyiraho impinduka muri politiki y’abakozi ba leta, ibijyanye n’umushahara, n'ibyo gushyiraho RAMA. Muri Werurwe 2001 azivaho mu Kuboza 2005 yahawe inshingano zo kuyobora Umujyi wa [[Kigali]] ari meyor wa kane (4) asimbuye Marc Kabanda<ref>muri Werurwe 2001 azivaho mu Kuboza 2006</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_mayors_of_Kigali</ref>, yamenyekanye cyane nk’umwe mu bayobozi bazi gufata ibyemezo bikomeye birimo icyo kuvugurura umujyi wa [[kigali]]. Yabaye Guverineri w’Intara y’i Burasirazuba kuva Mutarama 2006 kugeza muri Werurwe 2008<ref name=":0">https://www.newtimes.co.rw/news/what-you-need-know-about-new-ambassadors-appointed-cabinet</ref>. Kuva Werurwe 2008 kugera Nyakanga 2009 yabaye umunyamabanga wa Leta muri Minisiteri y’Uburezi ushinzwe amashuri abanza n’ayisumbuye<ref>{{Cite web |url=https://en.igihe.com/news/article/amb-mutsindashyaka-presents-copies-of-credentials-to-represent-rwanda-in-congo |title=Archive copy |access-date=2022-02-05 |archive-date=2022-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220205065329/https://en.igihe.com/news/article/amb-mutsindashyaka-presents-copies-of-credentials-to-represent-rwanda-in-congo |url-status=dead }}</ref><ref>https://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download?doi=10.1.1.175.1343&rep=rep1&type=pdf</ref>, yagize uruhare mu gutangiza no gushyira mu bikorwa: politiki yo kwiga mu rurimi rw’[[icyongereza]] mu mashuri yo mu [[Rwanda]], itangizwa ry’amashuri y’uburezi bw’ibanze bw’imyaka 9 (Nine Years Basic Education -9YBE), Mwalimu Sacco, kuzana abanyamahanga basaga ibihumbi 43 bafashije mu kwigisha icyongereza mu mashuri (instructors), gahunda ya mudasobwa imwe ku mwana, zagombaga guhabwa abasaga ibihumbi 100. Yagize kandi uruhare mu gushishikariza abakobwa kwiga amasomo y’imyuga n’ubumenyingiro, gusa uyu mwanya ntabwo wamugendeye neza cyane kuko yaje yawuvanwaho ndetse afungirwa muri gereza ya Kigali yamenyekanye nka (1930) kuwa 17 Ugushyingo 2009<ref>{{Cite web |url=https://rwandaises.com/2009/07/mutsindashyaka-yasezerewe-ku-kazi/ |title=Archive copy |access-date=2022-02-05 |archive-date=2022-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220205065332/https://rwandaises.com/2009/07/mutsindashyaka-yasezerewe-ku-kazi/ |url-status=dead }}</ref> kurubu yitwa Mageragere, aho yakekwagaho kunyereza umutungo wa Leta, inyandiko mpimbano, kwigwizaho umutungo muburyo bunyuranyije n'amategeko, no kubeshya urwego rw’umuvunyi umutungo afite,. Mu mwaka wa 2010, yasohotse muri gereza agizwe umwere, kuva icyo gihe ntiyongeye kugaragara muri politiki kugeza muri 2013 ubwo yahabwaga umwanya wo guhagararira u Rwanda muri RECSA<ref>https://www.ktpress.rw/2020/08/nduhungirehe-mutsindashyaka-uwacu-bounce-back-as-cabinet-makes-key-appointments/</ref><ref>{{Cite web |url=http://thesourcepost.com/index.php/2020/08/15/mutsindashyaka-inkundwakazi-amateka-ibihe-ninkuru-ze-aho-yanyuze-kuva-mu-1994/ |title=Archive copy |access-date=2022-02-05 |archive-date=2022-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220205065329/http://thesourcepost.com/index.php/2020/08/15/mutsindashyaka-inkundwakazi-amateka-ibihe-ninkuru-ze-aho-yanyuze-kuva-mu-1994/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.recsasec.org/ |title=Archive copy |access-date=2022-02-05 |archive-date=2022-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220203220253/https://recsasec.org/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://gazettes.africa/archive/rw/2017/rw-government-gazette-dated-2017-05-22-no-21.pdf</ref>umwanya yahawe ku wa 24 Mata 2013. Ubu yari awumazeho imyaka 7 n’amezi 4. Kuwa Gatanu tariki 14 Kanama 2020 Inama y’Abaminisitiri yateranye yagaragaje imyanzuro irimo ko Mutsindashyaka Théoneste yagizwe ambasaderi w’u Rwanda muri Repubulika ya Congo(Congo Brazzavile)<ref name=":0" /> == Indanganturo == [[Ikiciro:Uburezi mu Rwanda]] [[Ikiciro:Umuyobozi mukuru]] [[Ikiciro:Amashuri mu Rwanda]] [[Ikiciro:Amashuri makuru]] [[Ikiciro:Amashuri nakaminuza]] 7ouqnrig3spegrrsmynoqrd52a27kd1 Marie Thérèse Mukamulisa 0 10233 133736 133644 2026-07-10T08:20:15Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 133736 wikitext text/x-wiki {{Databox|excludeProperties=Q39859866}} '''Mukamulisa Marie Thérèse''' ( yavutse ku ya 29 Kamena 1965) ni umunyamategeko w'[[Rwanda|umunyarwandakazi]] ukora mu rukiko [[Afurika|nyafurika]] rurengera [[uburenganzira bwa muntu]] n'abaturage kuva muri 2016<ref>{{Cite web |url=https://fr.igihe.com/rwanda-des-departs-et-des-entrees-a-la-cour.html |title=Archive copy |access-date=2022-05-02 |archive-date=2020-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928222228/https://fr.igihe.com/rwanda-des-departs-et-des-entrees-a-la-cour.html |url-status=dead }}</ref>. == Ubuzima bwo hambere == [[Dosiye:Université de Moncton, campus de Shippagan.jpg|thumb|Kaminuza ya Moncton]] Mukamulisa yavukiye i [[Kigali]] ku ya 29 Kamena 1965. <ref name="bio">{{Cite web |url=http://judiciary.gov.rw/about-us/supreme_court_justices/justice_mukamulisa_marie_therese.html |title=Archive copy |access-date=2022-05-02 |archive-date=2017-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171031132305/http://judiciary.gov.rw/about-us/supreme_court_justices/justice_mukamulisa_marie_therese.html |url-status=dead }}</ref> <ref name="profile">{{Cite web |url=http://en.african-court.org/index.php/judges/current-judges |title=Archive copy |access-date=2022-05-02 |archive-date=2017-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171115082548/http://en.african-court.org/index.php/judges/current-judges |url-status=dead }}</ref> Afite impamyabumenyi ihanitse mu by'amategeko yakuye muri [[kaminuza y'u Rwanda]] (1990) n'impamyabumenyi ihanitse mu by'amategeko rusange yakuye muri kaminuza ya Moncton i New Brunswick, muri [[Kanada]] (1993). <ref name="bio" /> <ref name="profile" /> Afite Masters mu bushakashatsi bwa Jenoside no kuyikumira yakuye mu kigo gishinzwe gucunga amakimbirane muri [[kaminuza y'u Rwanda|kaminuza nkuru y'u Rwanda]]. <ref name="profile" /> == Umwuga == Mukamulisa yari umucungamari n'umubitsi mu mushinga wo gukora iperereza ku buhinzi bashingiye ku mibare. Yabaye umuyobozi ushinzwe ubwishingizi bw'imodoka muri Sonarwa hamwe n’umunyamabanga nshingwabikorwa w’umuryango utegamiye kuri leta CCOAIB. Mukamulisa yari umwe mu bakomiseri cumi na babiri bateguye Itegeko nshinga ry'u [[Rwanda]] nyuma ya [[Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994|Jenoside]], kandi yabaye umwarimu mu mategeko muri [[kaminuza y'u Rwanda]]. <ref name="profile" /> Mukamulisa yagizwe umucamanza w'urukiko rw'Ikirenga mu [[Rwanda]] muri 2003. Yavuze ku ngorane abagore bahura nazo mu nzego z’ubutabera, cyane cyane ku ihohoterwa rikorerwa abana no gufata ku ngufu, bitewe n’umuco n’uburinganire buri hasi. <ref>{{Cite web |url=http://wfwmarketingimages.womenforwomen.org/news-women-for-women/files/RWpaper.pdf |title=Archive copy |access-date=2022-05-02 |archive-date=2017-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170915114219/http://wfwmarketingimages.womenforwomen.org/news-women-for-women/files/RWpaper.pdf |url-status=dead }}</ref> Muri 2015, yabaye umwe mu bagize inama nkuru y'Ubucamanza y'u [[Rwanda]]. Ni n'umwe mu bagize ihuriro mpuzamahanga rya International Hague Network of Judges. Mukamulisa yatorewe manda y'imyaka itandatu mu rukiko [[Afurika|nyafurika]] rushinzwe uburenganzira bwa muntu hamwe na Ntyam Mengue ukomoka uri [[Kameruni|Kameroni]] muri Nyakanga 2016. <ref>http://www.newtimes.co.rw/section/read/203317</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/mukamulisa-agiye-kurahirira-kuba-umucamanza-mu-rukiko-rw-uburenganzira-bwa |title=Archive copy |access-date=2022-05-02 |archive-date=2017-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170915114012/http://www.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/mukamulisa-agiye-kurahirira-kuba-umucamanza-mu-rukiko-rw-uburenganzira-bwa |url-status=dead }}</ref> Ishyirwaho rye ryanenzwe kubera icyemezo cy’u [[Rwanda]] cyo kuva mu kwemerera abantu n’imiryango itegamiye kuri Leta kujuririra mu rukiko, ndetse no kuba Mukamulisa yaragize uruhare mu itsinda ry’abacamanza bakatiye umunyapolitiki utavuga rumwe n’ubutegetsi Victoire Ingabire Umuhoza, wajuririye uru urukiko muri [[Afurika]]. <ref>http://l-hora.org/?p=1276&lang=ca</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.ijrcenter.org/2016/03/14/rwanda-withdraws-access-to-african-court-for-individuals-and-ngos/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-02 |archive-date=2017-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171230105223/http://www.ijrcenter.org/2016/03/14/rwanda-withdraws-access-to-african-court-for-individuals-and-ngos/ |url-status=dead }}</ref> <ref>https://web.archive.org/web/20170915114135/http://www.therwandan.com/blog/the-rwandan-state-has-boycotted-the-african-court-on-human-and-peoples-rights-in-case-no-0032014-which-opposes-it-to-ms-victoire-ingabire-umuhoza-president-of-the-fdu-inkingi/</ref> Mukamulisa yabaye kandi mu Nama Nkuru y'Ubucamanza mu Rwanda kuva muri 2015, ndetse akaba n'umwe mu bagize imiyoboro mpuzamahanga yo mu karere ndetse no ku rwego mpuzamahanga y'abacamanza nk'umuryango mpuzamahanga w'i La Haye mu buholandi ya (IHNJ), Yabaye umucamanza w'Urukiko rw'Ikirenga rw'u Rwanda kuva mu 2003. <ref>{{Cite web |url=https://www.african-court.org/wpafc/lady-justice-marie-therese-mukamulisa-rwanda/ |title=Archive copy |access-date=2023-08-12 |archive-date=2023-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230607100654/https://www.african-court.org/wpafc/lady-justice-marie-therese-mukamulisa-rwanda/ |url-status=dead }}</ref> == Amashakiro == [[Ikiciro:Amategeko]] [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Abagore]] t777tmxwo29w0ooyqk2fsy2ybqu4n6j Abayo yvette sandrine 0 10292 133709 132166 2026-07-09T16:04:53Z ~2026-39077-22 18533 133709 wikitext text/x-wiki '''Abayo Yvette Sandrine''' ni umunyarwandakazi ukora umwuga w'itangazamakuru bwibanda ku myidagaduro.Ni umunyamakuru umenyerewe mugukora itangazamakuru muburyo bw'ibyegeranyo akabinyuza kuri YouTube ye. Akaba kandi yarakoreye ibitangazamakuru bitandukanye, birimo TV1 RWANDA, BTN TV RWANDA, B+ TV hamwe na Red Blue JD ahava ajya gushinga umuyoboro we ari naho agikora kugeza ubu <ref>https://www.youtube.com/live/hxbAKYPgoUo?pp=QAFIAQ%3D%3D</ref> Abayo Yvette Sandrine is a prominent Rwandan journalist and YouTuber known for her captivating documentaries, love stories, and deep-dive videos on her ABAYO Yvette Sandrine YouTube Channel. <ref>https://www.instagram.com/accounts/login/?next=%2Fabayoyvettesandrine%2F&source=omni_redirect</ref> == Amashakiro == madohwt05u5z7j55y2h2w4hjo7jwd4r Judith Kanakuze 0 10353 133731 129369 2026-07-10T07:01:06Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 133731 wikitext text/x-wiki '''Judith Kanakuze''' (yavutse ku ya 19 Nzeri 1959 - yapfuye ku ya 7 Gashyantare 2010) yari umunyapolitiki [[Rwanda|w'u Rwanda]] n'umunyarwandakazi . Yamaze gukora mu nzego nyinshi, zirimo imirire ndetse na serivisi rusange, yabaye umunyapolitiki uzwi nyuma ya [[Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda]] mu 1994, aho yabuze abavandimwe benshi <ref>https://fr.wikipedia.org/wiki/The_Guardian</ref> . Kanakuze yashinze ihuriro Réseau des Femmes kandi arengera uburenganzira bw’umugore mu gihe cy’amasezerano ya Arusha . Yatorewe kuba mu [[Inteko Ishinga Amategeko y’u Rwanda|nteko ishinga amategeko y'u Rwanda]] mu 2003 na 2008. Muri mandat ye, yayoboye ''Rwanda Women Parliamentary Forum'' . == Amateka == Judith Kanakuze yavutse19 Nzeri 1959 mu karere ka [[Akarere ka Rusizi|Rusizi]], mu Rwanda. Yabaye umwarimu imyaka ibiri mu ntangiriro yo mu 1980, nyuma yaje kuba inzobere mu mirire .<ref>https://fr.wikipedia.org/wiki/The_Guardian</ref> Judith akaba yarabuze abavandimwe benshi muri Genocide yakorewe abatutsi 1994 , biciwe mu rusengero rwa Kibuye <ref name="McGreal">https://fr.wikipedia.org/wiki/The_Guardian</ref> . Nyuma y’amakimbirane, yasubiye mu Rwanda avuye mu nkambi y’impunzi i Goma kugira ngo yugurure ihuriro ry’inguzanyo ry’abagore ry’inzobere mu micungire y’imari ndetse anatanga gahunda yo kwigisha no gukemura amakimbirane. Kanakuze yashinze umuryango w’abagore bo hambere Réseau des Femmes<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/The_New_Times_(Rwanda)</ref> akaba yari umujyanama mu mpera za 90. Kanakuze yari azwi nk'umuyobozi uharanira uburenganzira bw'umugore mu Rwanda, yatoranijwe kugira ngo akore muri komisiyo ishinzwe itegekonshinga ryo mu 2001 mu rwego rwo guharanira uburinganire.<ref>https://doi.org/10.1093%2Fafraf%2Fadn024</ref><ref>{{Cite web |url=https://scholarworks.gsu.edu/anthro_facpub/2 |title=Archive copy |access-date=2022-05-05 |archive-date=2024-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240401092549/https://scholarworks.gsu.edu/anthro_facpub/2/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.theguardian.com/world/2008/dec/17/rwanda-women-politics-humnan-rights</ref>n'umwe mu bagore batatu wari uri ku mwanya w'abantu 12.Yatanze ibitekerezo byinshi bijyanye n’uburinganire mu itegeko nshinga, icy'ingenzi muri byo kikaba cyarashyizeho ibipimo by’uburinganire aho abagore bagomba gushyiraho nibura 30% by’imyanya ku nzego zifata ibyemezo mu Rwanda<ref>https://doi.org/10.1093%2Fafraf%2Fadn024</ref><ref>{{Cite web |url=https://scholarworks.gsu.edu/anthro_facpub/2 |title=Archive copy |access-date=2022-05-05 |archive-date=2024-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240401092549/https://scholarworks.gsu.edu/anthro_facpub/2/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.theguardian.com/world/2008/dec/17/rwanda-women-politics-humnan-rights</ref>Imiryango itegamiye kuri leta y’abagore n’abagore ku giti cyabo bongereye Kanakuze kugira ngo bumvishe abandi bagize komisiyo. Abagore bo mu Rwanda batangiye kwinjira muri komite zigenzurwa n’abagabo kandi bamenyekana ku bindi bibazo bitari uburinganire. Kugeza mu 2003, abagore bari bafite kimwe cya kabiri cy'imyanya mu Nteko Ishinga Amategeko <ref>https://academic.oup.com/afraf/article/107/428/361/12456?login=false</ref>maze Kanakuze atorerwa umwe muri bo.<ref>https://www.inclusivesecurity.org/experts/judith-kanakuze/</ref> === Ishakiro === <references /> [[Ikiciro:Wikigap]] [[Ikiciro:Women in Politics]] 4xeifmnlu65w4wb5mvtk60jmyitlmkj Module:Wd 828 11724 133754 84816 2026-07-10T11:54:59Z Uzume 918 Update from [[d:Special:GoToLinkedPage/enwiki/Q24733825|master]] using [[mw:Synchronizer| #Synchronizer]] 133754 Scribunto text/plain -- Original module located at [[:en:Module:Wd]] and [[:en:Module:Wd/i18n]]. require("strict") local p = {} local module_arg = ... local i18n local i18nPath local function loadI18n(aliasesP, frame) local title if frame then -- current module invoked by page/template, get its title from frame title = frame:getTitle() else -- current module included by other module, get its title from ... title = module_arg end if not i18n then i18nPath = title .. "/i18n" i18n = require(i18nPath).init(aliasesP) end end p.claimCommands = { property = "property", properties = "properties", qualifier = "qualifier", qualifiers = "qualifiers", reference = "reference", references = "references" } p.generalCommands = { label = "label", title = "title", description = "description", alias = "alias", aliases = "aliases", badge = "badge", badges = "badges" } p.flags = { linked = "linked", short = "short", raw = "raw", multilanguage = "multilanguage", unit = "unit", ------------- preferred = "preferred", normal = "normal", deprecated = "deprecated", best = "best", future = "future", current = "current", former = "former", edit = "edit", editAtEnd = "edit@end", mdy = "mdy", single = "single", sourced = "sourced" } p.args = { eid = "eid", page = "page", date = "date", globalSiteId = "globalSiteId" } local aliasesP = { coord = "P625", ----------------------- image = "P18", author = "P50", authorNameString = "P2093", publisher = "P123", importedFrom = "P143", wikimediaImportURL = "P4656", statedIn = "P248", pages = "P304", language = "P407", hasPart = "P527", publicationDate = "P577", startTime = "P580", endTime = "P582", chapter = "P792", retrieved = "P813", referenceURL = "P854", sectionVerseOrParagraph = "P958", archiveURL = "P1065", title = "P1476", formatterURL = "P1630", quote = "P1683", shortName = "P1813", definingFormula = "P2534", archiveDate = "P2960", inferredFrom = "P3452", typeOfReference = "P3865", column = "P3903", subjectNamedAs = "P1810", wikidataProperty = "P1687", publishedIn = "P1433", lastUpdate = "P5017" } local aliasesQ = { percentage = "Q11229", prolepticJulianCalendar = "Q1985786", citeWeb = "Q5637226", citeQ = "Q22321052" } local parameters = { property = "%p", qualifier = "%q", reference = "%r", alias = "%a", badge = "%b", separator = "%s", general = "%x" } local formats = { property = "%p[%s][%r]", qualifier = "%q[%s][%r]", reference = "%r", propertyWithQualifier = "%p[ <span style=\"font-size:85\\%\">(%q)</span>][%s][%r]", alias = "%a[%s]", badge = "%b[%s]" } local hookNames = { -- {level_1, level_2} [parameters.property] = {"getProperty"}, [parameters.reference] = {"getReferences", "getReference"}, [parameters.qualifier] = {"getAllQualifiers"}, [parameters.qualifier.."\\d"] = {"getQualifiers", "getQualifier"}, [parameters.alias] = {"getAlias"}, [parameters.badge] = {"getBadge"} } -- default value objects, should NOT be mutated but instead copied local defaultSeparators = { ["sep"] = {" "}, ["sep%s"] = {","}, ["sep%q"] = {"; "}, ["sep%q\\d"] = {", "}, ["sep%r"] = nil, -- none ["punc"] = nil -- none } local rankTable = { ["preferred"] = 1, ["normal"] = 2, ["deprecated"] = 3 } local function replaceAlias(id) if aliasesP[id] then id = aliasesP[id] end return id end local function errorText(code, ...) local text = i18n["errors"][code] if arg then text = mw.ustring.format(text, unpack(arg)) end return text end local function throwError(errorMessage, ...) error(errorText(errorMessage, unpack(arg))) end local function replaceDecimalMark(num) return mw.ustring.gsub(num, "[.]", i18n['numeric']['decimal-mark'], 1) end local function padZeros(num, numDigits) local numZeros local negative = false if num < 0 then negative = true num = num * -1 end num = tostring(num) numZeros = numDigits - num:len() for _ = 1, numZeros do num = "0"..num end if negative then num = "-"..num end return num end local function replaceSpecialChar(chr) if chr == '_' then -- replace underscores with spaces return ' ' else return chr end end local function replaceSpecialChars(str) local chr local esc = false local strOut = "" for i = 1, #str do chr = str:sub(i,i) if not esc then if chr == '\\' then esc = true else strOut = strOut .. replaceSpecialChar(chr) end else strOut = strOut .. chr esc = false end end return strOut end local function buildWikilink(target, label) if not label or target == label then return "[[" .. target .. "]]" else return "[[" .. target .. "|" .. label .. "]]" end end -- used to make frame.args mutable, to replace #frame.args (which is always 0) -- with the actual amount and to simply copy tables local function copyTable(tIn) if not tIn then return nil end local tOut = {} for i, v in pairs(tIn) do tOut[i] = v end return tOut end -- used to merge output arrays together; -- note that it currently mutates the first input array local function mergeArrays(a1, a2) for i = 1, #a2 do a1[#a1 + 1] = a2[i] end return a1 end local function split(str, del) local out = {} local i, j = str:find(del) if i and j then out[1] = str:sub(1, i - 1) out[2] = str:sub(j + 1) else out[1] = str end return out end local function parseWikidataURL(url) local id if url:match('^http[s]?://') then id = split(url, "Q") if id[2] then return "Q" .. id[2] end end return nil end local function parseDate(dateStr, precision) precision = precision or "d" local i, j, index, ptr local parts = {nil, nil, nil} if dateStr == nil then return parts[1], parts[2], parts[3] -- year, month, day end -- 'T' for snak values, '/' for outputs with '/Julian' attached i, j = dateStr:find("[T/]") if i then dateStr = dateStr:sub(1, i-1) end local from = 1 if dateStr:sub(1,1) == "-" then -- this is a negative number, look further ahead from = 2 end index = 1 ptr = 1 i, j = dateStr:find("-", from) if i then -- year parts[index] = tonumber(dateStr:sub(ptr, i-1), 10) -- explicitly give base 10 to prevent error if parts[index] == -0 then parts[index] = tonumber("0") -- for some reason, 'parts[index] = 0' may actually store '-0', so parse from string instead end if precision == "y" then -- we're done return parts[1], parts[2], parts[3] -- year, month, day end index = index + 1 ptr = i + 1 i, j = dateStr:find("-", ptr) if i then -- month parts[index] = tonumber(dateStr:sub(ptr, i-1), 10) if precision == "m" then -- we're done return parts[1], parts[2], parts[3] -- year, month, day end index = index + 1 ptr = i + 1 end end if dateStr:sub(ptr) ~= "" then -- day if we have month, month if we have year, or year parts[index] = tonumber(dateStr:sub(ptr), 10) end return parts[1], parts[2], parts[3] -- year, month, day end local function datePrecedesDate(aY, aM, aD, bY, bM, bD) if aY == nil or bY == nil then return nil end aM = aM or 1 aD = aD or 1 bM = bM or 1 bD = bD or 1 if aY < bY then return true end if aY > bY then return false end if aM < bM then return true end if aM > bM then return false end if aD < bD then return true end return false end local function getHookName(param, index) if hookNames[param] then return hookNames[param][index] elseif param:len() > 2 then return hookNames[param:sub(1, 2).."\\d"][index] else return nil end end local function alwaysTrue() return true end -- The following function parses a format string. -- -- The example below shows how a parsed string is structured in memory. -- Variables other than 'str' and 'child' are left out for clarity's sake. -- -- Example: -- "A %p B [%s[%q1]] C [%r] D" -- -- Structure: -- [ -- { -- str = "A " -- }, -- { -- str = "%p" -- }, -- { -- str = " B ", -- child = -- [ -- { -- str = "%s", -- child = -- [ -- { -- str = "%q1" -- } -- ] -- } -- ] -- }, -- { -- str = " C ", -- child = -- [ -- { -- str = "%r" -- } -- ] -- }, -- { -- str = " D" -- } -- ] -- local function parseFormat(str) local chr, esc, param, root, cur, prev, new local params = {} local function newObject(array) local obj = {} -- new object obj.str = "" array[#array + 1] = obj -- array{object} obj.parent = array return obj end local function endParam() if param > 0 then if cur.str ~= "" then cur.str = "%"..cur.str cur.param = true params[cur.str] = true cur.parent.req[cur.str] = true prev = cur cur = newObject(cur.parent) end param = 0 end end root = {} -- array root.req = {} cur = newObject(root) prev = nil esc = false param = 0 for i = 1, #str do chr = str:sub(i,i) if not esc then if chr == '\\' then endParam() esc = true elseif chr == '%' then endParam() if cur.str ~= "" then cur = newObject(cur.parent) end param = 2 elseif chr == '[' then endParam() if prev and cur.str == "" then table.remove(cur.parent) cur = prev end cur.child = {} -- new array cur.child.req = {} cur.child.parent = cur cur = newObject(cur.child) elseif chr == ']' then endParam() if cur.parent.parent then new = newObject(cur.parent.parent.parent) if cur.str == "" then table.remove(cur.parent) end cur = new end else if param > 1 then param = param - 1 elseif param == 1 then if not chr:match('%d') then endParam() end end cur.str = cur.str .. replaceSpecialChar(chr) end else cur.str = cur.str .. chr esc = false end prev = nil end endParam() -- make sure that at least one required parameter has been defined if not next(root.req) then throwError("missing-required-parameter") end -- make sure that the separator parameter "%s" is not amongst the required parameters if root.req[parameters.separator] then throwError("extra-required-parameter", parameters.separator) end return root, params end local function sortOnRank(claims) local rankPos local ranks = {{}, {}, {}, {}} -- preferred, normal, deprecated, (default) local sorted = {} for _, v in ipairs(claims) do rankPos = rankTable[v.rank] or 4 ranks[rankPos][#ranks[rankPos] + 1] = v end sorted = ranks[1] sorted = mergeArrays(sorted, ranks[2]) sorted = mergeArrays(sorted, ranks[3]) return sorted end local function isValueInTable(searchedItem, inputTable) for _, item in pairs(inputTable) do if item == searchedItem then return true end end return false end local Config = {} -- allows for recursive calls function Config:new() local cfg = {} setmetatable(cfg, self) self.__index = self cfg.separators = { -- single value objects wrapped in arrays so that we can pass by reference ["sep"] = {copyTable(defaultSeparators["sep"])}, ["sep%s"] = {copyTable(defaultSeparators["sep%s"])}, ["sep%q"] = {copyTable(defaultSeparators["sep%q"])}, ["sep%r"] = {copyTable(defaultSeparators["sep%r"])}, ["punc"] = {copyTable(defaultSeparators["punc"])} } cfg.entity = nil cfg.entityID = nil cfg.propertyID = nil cfg.propertyValue = nil cfg.qualifierIDs = {} cfg.qualifierIDsAndValues = {} cfg.bestRank = true cfg.ranks = {true, true, false} -- preferred = true, normal = true, deprecated = false cfg.foundRank = #cfg.ranks cfg.flagBest = false cfg.flagRank = false cfg.periods = {true, true, true} -- future = true, current = true, former = true cfg.flagPeriod = false cfg.atDate = {parseDate(os.date('!%Y-%m-%d'))} -- today as {year, month, day} cfg.mdyDate = false cfg.singleClaim = false cfg.sourcedOnly = false cfg.editable = false cfg.editAtEnd = false cfg.inSitelinks = false cfg.langCode = mw.language.getContentLanguage().code cfg.langName = mw.language.fetchLanguageName(cfg.langCode, cfg.langCode) cfg.langObj = mw.language.new(cfg.langCode) cfg.siteID = mw.wikibase.getGlobalSiteId() cfg.states = {} cfg.states.qualifiersCount = 0 cfg.curState = nil cfg.prefetchedRefs = nil return cfg end local State = {} function State:new(cfg, type) local stt = {} setmetatable(stt, self) self.__index = self stt.conf = cfg stt.type = type stt.results = {} stt.parsedFormat = {} stt.separator = {} stt.movSeparator = {} stt.puncMark = {} stt.linked = false stt.rawValue = false stt.shortName = false stt.anyLanguage = false stt.unitOnly = false stt.singleValue = false return stt end -- if id == nil then item connected to current page is used function Config:getLabel(id, raw, link, short) local label = nil local prefix, title= "", nil if not id then id = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() if not id then return "" end end id = id:upper() -- just to be sure if raw then -- check if given id actually exists if mw.wikibase.isValidEntityId(id) and mw.wikibase.entityExists(id) then label = id end prefix, title = "d:Special:EntityPage/", label -- may be nil else -- try short name first if requested if short then label = p._property{aliasesP.shortName, [p.args.eid] = id} -- get short name if label == "" then label = nil end end -- get label if not label then label = mw.wikibase.getLabel(id) end end if not label then label = "" elseif link then -- build a link if requested if not title then if id:sub(1,1) == "Q" then title = mw.wikibase.getSitelink(id) elseif id:sub(1,1) == "P" then -- properties have no sitelink, link to Wikidata instead prefix, title = "d:Special:EntityPage/", id end end label = mw.text.nowiki(label) -- escape raw label text so it cannot be wikitext markup if title then label = buildWikilink(prefix .. title, label) end end return label end function Config:getEditIcon() local value = "" local prefix = "" local front = "&nbsp;" local back = "" if self.entityID:sub(1,1) == "P" then prefix = "Property:" end if self.editAtEnd then front = '<span style="float:' if self.langObj:isRTL() then front = front .. 'left' else front = front .. 'right' end front = front .. '">' back = '</span>' end value = "[[File:OOjs UI icon edit-ltr-progressive.svg|frameless|text-top|10px|alt=" .. i18n['info']['edit-on-wikidata'] .. "|link=https://www.wikidata.org/wiki/" .. prefix .. self.entityID .. "?uselang=" .. self.langCode if self.propertyID then value = value .. "#" .. self.propertyID elseif self.inSitelinks then value = value .. "#sitelinks-wikipedia" end value = value .. "|" .. i18n['info']['edit-on-wikidata'] .. "]]" return front .. value .. back end -- used to create the final output string when it's all done, so that for references the -- function extensionTag("ref", ...) is only called when they really ended up in the final output function Config:concatValues(valuesArray) local outString = "" local j, skip for i = 1, #valuesArray do -- check if this is a reference if valuesArray[i].refHash then j = i - 1 skip = false -- skip this reference if it is part of a continuous row of references that already contains the exact same reference while valuesArray[j] and valuesArray[j].refHash do if valuesArray[i].refHash == valuesArray[j].refHash then skip = true break end j = j - 1 end if not skip then -- add <ref> tag with the reference's hash as its name (to deduplicate references) outString = outString .. mw.getCurrentFrame():extensionTag("ref", valuesArray[i][1], {name = valuesArray[i].refHash}) end else outString = outString .. valuesArray[i][1] end end return outString end function Config:convertUnit(unit, raw, link, short, unitOnly) local space = " " local label = "" local itemID if unit == "" or unit == "1" then return nil end if unitOnly then space = "" end itemID = parseWikidataURL(unit) if itemID then if itemID == aliasesQ.percentage then return "%" else label = self:getLabel(itemID, raw, link, short) if label ~= "" then return space .. label end end end return "" end function State:getValue(snak) return self.conf:getValue(snak, self.rawValue, self.linked, self.shortName, self.anyLanguage, self.unitOnly, false, self.type:sub(1,2)) end function Config:getValue(snak, raw, link, short, anyLang, unitOnly, noSpecial, type) if snak.snaktype == 'value' then local datatype = snak.datavalue.type local subtype = snak.datatype local datavalue = snak.datavalue.value if datatype == 'string' then if subtype == 'url' and link then -- create link explicitly if raw then -- will render as a linked number like [1] return "[" .. datavalue .. "]" else return "[" .. datavalue .. " " .. datavalue .. "]" end elseif subtype == 'commonsMedia' then if link then return buildWikilink("c:File:" .. datavalue, datavalue) elseif not raw then return "[[File:" .. datavalue .. "]]" else return datavalue end elseif subtype == 'geo-shape' and link then return buildWikilink("c:" .. datavalue, datavalue) elseif subtype == 'math' and not raw then local attribute = nil if (type == parameters.property or (type == parameters.qualifier and self.propertyID == aliasesP.hasPart)) and snak.property == aliasesP.definingFormula then attribute = {qid = self.entityID} end return mw.getCurrentFrame():extensionTag("math", datavalue, attribute) elseif subtype == 'external-id' and link then local url = p._property{aliasesP.formatterURL, [p.args.eid] = snak.property} -- get formatter URL if url ~= "" then url = mw.ustring.gsub(url, "$1", datavalue) return "[" .. url .. " " .. datavalue .. "]" else return datavalue end else return datavalue end elseif datatype == 'monolingualtext' then if anyLang or datavalue['language'] == self.langCode then return datavalue['text'] else return nil end elseif datatype == 'quantity' then local value = "" local unit if not unitOnly then -- get value and strip + signs from front value = mw.ustring.gsub(datavalue['amount'], "^%+(.+)$", "%1") if raw then return value end -- replace decimal mark based on locale value = replaceDecimalMark(value) -- add delimiters for readability value = i18n.addDelimiters(value) end unit = self:convertUnit(datavalue['unit'], raw, link, short, unitOnly) if unit then value = value .. unit end return value elseif datatype == 'time' then local y, m, d, p, yDiv, yRound, yFull, value, calendarID, dateStr local yFactor = 1 local sign = 1 local prefix = "" local suffix = "" local mayAddCalendar = false local calendar = "" local precision = datavalue['precision'] if precision == 11 then p = "d" elseif precision == 10 then p = "m" else p = "y" yFactor = 10^(9-precision) end y, m, d = parseDate(datavalue['time'], p) if y < 0 then sign = -1 y = y * sign end -- if precision is tens/hundreds/thousands/millions/billions of years if precision <= 8 then yDiv = y / yFactor -- if precision is tens/hundreds/thousands of years if precision >= 6 then mayAddCalendar = true if precision <= 7 then -- round centuries/millenniums up (e.g. 20th century or 3rd millennium) yRound = math.ceil(yDiv) if not raw then if precision == 6 then suffix = i18n['datetime']['suffixes']['millennium'] else suffix = i18n['datetime']['suffixes']['century'] end suffix = i18n.getOrdinalSuffix(yRound) .. suffix else -- if not verbose, take the first year of the century/millennium -- (e.g. 1901 for 20th century or 2001 for 3rd millennium) yRound = (yRound - 1) * yFactor + 1 end else -- precision == 8 -- round decades down (e.g. 2010s) yRound = math.floor(yDiv) * yFactor if not raw then prefix = i18n['datetime']['prefixes']['decade-period'] suffix = i18n['datetime']['suffixes']['decade-period'] end end if raw and sign < 0 then -- if BCE then compensate for "counting backwards" -- (e.g. -2019 for 2010s BCE, -2000 for 20th century BCE or -3000 for 3rd millennium BCE) yRound = yRound + yFactor - 1 end else local yReFactor, yReDiv, yReRound -- round to nearest for tens of thousands of years or more yRound = math.floor(yDiv + 0.5) if yRound == 0 then if precision <= 2 and y ~= 0 then yReFactor = 1e6 yReDiv = y / yReFactor yReRound = math.floor(yReDiv + 0.5) if yReDiv == yReRound then -- change precision to millions of years only if we have a whole number of them precision = 3 yFactor = yReFactor yRound = yReRound end end if yRound == 0 then -- otherwise, take the unrounded (original) number of years precision = 5 yFactor = 1 yRound = y mayAddCalendar = true end end if precision >= 1 and y ~= 0 then yFull = yRound * yFactor yReFactor = 1e9 yReDiv = yFull / yReFactor yReRound = math.floor(yReDiv + 0.5) if yReDiv == yReRound then -- change precision to billions of years if we're in that range precision = 0 yFactor = yReFactor yRound = yReRound else yReFactor = 1e6 yReDiv = yFull / yReFactor yReRound = math.floor(yReDiv + 0.5) if yReDiv == yReRound then -- change precision to millions of years if we're in that range precision = 3 yFactor = yReFactor yRound = yReRound end end end if not raw then if precision == 3 then suffix = i18n['datetime']['suffixes']['million-years'] elseif precision == 0 then suffix = i18n['datetime']['suffixes']['billion-years'] else yRound = yRound * yFactor if yRound == 1 then suffix = i18n['datetime']['suffixes']['year'] else suffix = i18n['datetime']['suffixes']['years'] end end else yRound = yRound * yFactor end end else yRound = y mayAddCalendar = true end if mayAddCalendar then calendarID = parseWikidataURL(datavalue['calendarmodel']) if calendarID and calendarID == aliasesQ.prolepticJulianCalendar then if not raw then if link then calendar = " ("..buildWikilink(i18n['datetime']['julian-calendar'], i18n['datetime']['julian'])..")" else calendar = " ("..i18n['datetime']['julian']..")" end else calendar = "/"..i18n['datetime']['julian'] end end end if not raw then local ce = nil if sign < 0 then ce = i18n['datetime']['BCE'] elseif precision <= 5 then ce = i18n['datetime']['CE'] end if ce then if link then ce = buildWikilink(i18n['datetime']['common-era'], ce) end suffix = suffix .. " " .. ce end value = tostring(yRound) if m then dateStr = self.langObj:formatDate("F", "1-"..m.."-1") if d then if self.mdyDate then dateStr = dateStr .. " " .. d .. "," else dateStr = d .. " " .. dateStr end end value = dateStr .. " " .. value end value = prefix .. value .. suffix .. calendar else value = padZeros(yRound * sign, 4) if m then value = value .. "-" .. padZeros(m, 2) if d then value = value .. "-" .. padZeros(d, 2) end end value = value .. calendar end return value elseif datatype == 'globecoordinate' then -- logic from https://github.com/DataValues/Geo (v4.0.1) local precision, unitsPerDegree, numDigits, strFormat, value, globe local latitude, latConv, latValue, latLink local longitude, lonConv, lonValue, lonLink local latDirection, latDirectionN, latDirectionS, latDirectionEN local lonDirection, lonDirectionE, lonDirectionW, lonDirectionEN local degSymbol, minSymbol, secSymbol, separator local latDegrees = nil local latMinutes = nil local latSeconds = nil local lonDegrees = nil local lonMinutes = nil local lonSeconds = nil local latDegSym = "" local latMinSym = "" local latSecSym = "" local lonDegSym = "" local lonMinSym = "" local lonSecSym = "" local latDirectionEN_N = "N" local latDirectionEN_S = "S" local lonDirectionEN_E = "E" local lonDirectionEN_W = "W" if not raw then latDirectionN = i18n['coord']['latitude-north'] latDirectionS = i18n['coord']['latitude-south'] lonDirectionE = i18n['coord']['longitude-east'] lonDirectionW = i18n['coord']['longitude-west'] degSymbol = i18n['coord']['degrees'] minSymbol = i18n['coord']['minutes'] secSymbol = i18n['coord']['seconds'] separator = i18n['coord']['separator'] else latDirectionN = latDirectionEN_N latDirectionS = latDirectionEN_S lonDirectionE = lonDirectionEN_E lonDirectionW = lonDirectionEN_W degSymbol = "/" minSymbol = "/" secSymbol = "/" separator = "/" end latitude = datavalue['latitude'] longitude = datavalue['longitude'] if latitude < 0 then latDirection = latDirectionS latDirectionEN = latDirectionEN_S latitude = math.abs(latitude) else latDirection = latDirectionN latDirectionEN = latDirectionEN_N end if longitude < 0 then lonDirection = lonDirectionW lonDirectionEN = lonDirectionEN_W longitude = math.abs(longitude) else lonDirection = lonDirectionE lonDirectionEN = lonDirectionEN_E end precision = datavalue['precision'] if not precision or precision <= 0 then precision = 1 / 3600 -- precision not set (correctly), set to arcsecond end -- remove insignificant detail latitude = math.floor(latitude / precision + 0.5) * precision longitude = math.floor(longitude / precision + 0.5) * precision if precision >= 1 - (1 / 60) and precision < 1 then precision = 1 elseif precision >= (1 / 60) - (1 / 3600) and precision < (1 / 60) then precision = 1 / 60 end if precision >= 1 then unitsPerDegree = 1 elseif precision >= (1 / 60) then unitsPerDegree = 60 else unitsPerDegree = 3600 end numDigits = math.ceil(-math.log10(unitsPerDegree * precision)) if numDigits <= 0 then numDigits = tonumber("0") -- for some reason, 'numDigits = 0' may actually store '-0', so parse from string instead end strFormat = "%." .. numDigits .. "f" if precision >= 1 then latDegrees = strFormat:format(latitude) lonDegrees = strFormat:format(longitude) if not raw then latDegSym = replaceDecimalMark(latDegrees) .. degSymbol lonDegSym = replaceDecimalMark(lonDegrees) .. degSymbol else latDegSym = latDegrees .. degSymbol lonDegSym = lonDegrees .. degSymbol end else latConv = math.floor(latitude * unitsPerDegree * 10^numDigits + 0.5) / 10^numDigits lonConv = math.floor(longitude * unitsPerDegree * 10^numDigits + 0.5) / 10^numDigits if precision >= (1 / 60) then latMinutes = latConv lonMinutes = lonConv else latSeconds = latConv lonSeconds = lonConv latMinutes = math.floor(latSeconds / 60) lonMinutes = math.floor(lonSeconds / 60) latSeconds = strFormat:format(latSeconds - (latMinutes * 60)) lonSeconds = strFormat:format(lonSeconds - (lonMinutes * 60)) if not raw then latSecSym = replaceDecimalMark(latSeconds) .. secSymbol lonSecSym = replaceDecimalMark(lonSeconds) .. secSymbol else latSecSym = latSeconds .. secSymbol lonSecSym = lonSeconds .. secSymbol end end latDegrees = math.floor(latMinutes / 60) lonDegrees = math.floor(lonMinutes / 60) latDegSym = latDegrees .. degSymbol lonDegSym = lonDegrees .. degSymbol latMinutes = latMinutes - (latDegrees * 60) lonMinutes = lonMinutes - (lonDegrees * 60) if precision >= (1 / 60) then latMinutes = strFormat:format(latMinutes) lonMinutes = strFormat:format(lonMinutes) if not raw then latMinSym = replaceDecimalMark(latMinutes) .. minSymbol lonMinSym = replaceDecimalMark(lonMinutes) .. minSymbol else latMinSym = latMinutes .. minSymbol lonMinSym = lonMinutes .. minSymbol end else latMinSym = latMinutes .. minSymbol lonMinSym = lonMinutes .. minSymbol end end latValue = latDegSym .. latMinSym .. latSecSym .. latDirection lonValue = lonDegSym .. lonMinSym .. lonSecSym .. lonDirection value = latValue .. separator .. lonValue if link then globe = parseWikidataURL(datavalue['globe']) if globe then globe = mw.wikibase.getLabelByLang(globe, "en"):lower() else globe = "earth" end latLink = table.concat({latDegrees, latMinutes, latSeconds}, "_") lonLink = table.concat({lonDegrees, lonMinutes, lonSeconds}, "_") value = "[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language="..self.langCode.."&params="..latLink.."_"..latDirectionEN.."_"..lonLink.."_"..lonDirectionEN.."_globe:"..globe.." "..value.."]" end return value elseif datatype == 'wikibase-entityid' then local label local itemID = datavalue['numeric-id'] if subtype == 'wikibase-item' then itemID = "Q" .. itemID elseif subtype == 'wikibase-property' then itemID = "P" .. itemID else return '<strong class="error">' .. errorText('unknown-data-type', subtype) .. '</strong>' end label = self:getLabel(itemID, raw, link, short) if label == "" then label = nil end return label else return '<strong class="error">' .. errorText('unknown-data-type', datatype) .. '</strong>' end elseif snak.snaktype == 'somevalue' and not noSpecial then if raw then return " " -- single space represents 'somevalue' else return i18n['values']['unknown'] end elseif snak.snaktype == 'novalue' and not noSpecial then if raw then return "" -- empty string represents 'novalue' else return i18n['values']['none'] end else return nil end end function Config:getSingleRawQualifier(claim, qualifierID) local qualifiers if claim.qualifiers then qualifiers = claim.qualifiers[qualifierID] end if qualifiers and qualifiers[1] then return self:getValue(qualifiers[1], true) -- raw = true else return nil end end function Config:snakEqualsValue(snak, value) local snakValue = self:getValue(snak, true) -- raw = true if snakValue and snak.snaktype == 'value' and snak.datavalue.type == 'wikibase-entityid' then value = value:upper() end return snakValue == value end function Config:setRank(rank) local rankPos if rank == p.flags.best then self.bestRank = true self.flagBest = true -- mark that 'best' flag was given return end if rank:sub(1,9) == p.flags.preferred then rankPos = 1 elseif rank:sub(1,6) == p.flags.normal then rankPos = 2 elseif rank:sub(1,10) == p.flags.deprecated then rankPos = 3 else return end -- one of the rank flags was given, check if another one was given before if not self.flagRank then self.ranks = {false, false, false} -- no other rank flag given before, so unset ranks self.bestRank = self.flagBest -- unsets bestRank only if 'best' flag was not given before self.flagRank = true -- mark that a rank flag was given end if rank:sub(-1) == "+" then for i = rankPos, 1, -1 do self.ranks[i] = true end elseif rank:sub(-1) == "-" then for i = rankPos, #self.ranks do self.ranks[i] = true end else self.ranks[rankPos] = true end end function Config:setPeriod(period) local periodPos if period == p.flags.future then periodPos = 1 elseif period == p.flags.current then periodPos = 2 elseif period == p.flags.former then periodPos = 3 else return end -- one of the period flags was given, check if another one was given before if not self.flagPeriod then self.periods = {false, false, false} -- no other period flag given before, so unset periods self.flagPeriod = true -- mark that a period flag was given end self.periods[periodPos] = true end function Config:qualifierMatches(claim, id, value) local qualifiers if claim.qualifiers then qualifiers = claim.qualifiers[id] end if qualifiers then for _, v in pairs(qualifiers) do if self:snakEqualsValue(v, value) then return true end end elseif value == "" then -- if the qualifier is not present then treat it the same as the special value 'novalue' return true end return false end function Config:rankMatches(rankPos) if self.bestRank then return (self.ranks[rankPos] and self.foundRank >= rankPos) else return self.ranks[rankPos] end end function Config:timeMatches(claim) local startTime = nil local startTimeY = nil local startTimeM = nil local startTimeD = nil local endTime = nil local endTimeY = nil local endTimeM = nil local endTimeD = nil if self.periods[1] and self.periods[2] and self.periods[3] then -- any time return true end startTime = self:getSingleRawQualifier(claim, aliasesP.startTime) if startTime and startTime ~= "" and startTime ~= " " then startTimeY, startTimeM, startTimeD = parseDate(startTime) end endTime = self:getSingleRawQualifier(claim, aliasesP.endTime) if endTime and endTime ~= "" and endTime ~= " " then endTimeY, endTimeM, endTimeD = parseDate(endTime) end if startTimeY ~= nil and endTimeY ~= nil and datePrecedesDate(endTimeY, endTimeM, endTimeD, startTimeY, startTimeM, startTimeD) then -- invalidate end time if it precedes start time endTimeY = nil endTimeM = nil endTimeD = nil end if self.periods[1] then -- future if startTimeY and datePrecedesDate(self.atDate[1], self.atDate[2], self.atDate[3], startTimeY, startTimeM, startTimeD) then return true end end if self.periods[2] then -- current if (startTimeY == nil or not datePrecedesDate(self.atDate[1], self.atDate[2], self.atDate[3], startTimeY, startTimeM, startTimeD)) and (endTimeY == nil or datePrecedesDate(self.atDate[1], self.atDate[2], self.atDate[3], endTimeY, endTimeM, endTimeD)) then return true end end if self.periods[3] then -- former if endTimeY and not datePrecedesDate(self.atDate[1], self.atDate[2], self.atDate[3], endTimeY, endTimeM, endTimeD) then return true end end return false end function Config:processFlag(flag) if not flag then return false end if flag == p.flags.linked then self.curState.linked = true return true elseif flag == p.flags.raw then self.curState.rawValue = true if self.curState == self.states[parameters.reference] then -- raw reference values end with periods and require a separator (other than none) self.separators["sep%r"][1] = {" "} end return true elseif flag == p.flags.short then self.curState.shortName = true return true elseif flag == p.flags.multilanguage then self.curState.anyLanguage = true return true elseif flag == p.flags.unit then self.curState.unitOnly = true return true elseif flag == p.flags.mdy then self.mdyDate = true return true elseif flag == p.flags.single then self.singleClaim = true return true elseif flag == p.flags.sourced then self.sourcedOnly = true return true elseif flag == p.flags.edit then self.editable = true return true elseif flag == p.flags.editAtEnd then self.editable = true self.editAtEnd = true return true elseif flag == p.flags.best or flag:match('^'..p.flags.preferred..'[+-]?$') or flag:match('^'..p.flags.normal..'[+-]?$') or flag:match('^'..p.flags.deprecated..'[+-]?$') then self:setRank(flag) return true elseif flag == p.flags.future or flag == p.flags.current or flag == p.flags.former then self:setPeriod(flag) return true elseif flag == "" then -- ignore empty flags and carry on return true else return false end end function Config:processFlagOrCommand(flag) local param = "" if not flag then return false end if flag == p.claimCommands.property or flag == p.claimCommands.properties then param = parameters.property elseif flag == p.claimCommands.qualifier or flag == p.claimCommands.qualifiers then self.states.qualifiersCount = self.states.qualifiersCount + 1 param = parameters.qualifier .. self.states.qualifiersCount self.separators["sep"..param] = {copyTable(defaultSeparators["sep%q\\d"])} elseif flag == p.claimCommands.reference or flag == p.claimCommands.references then param = parameters.reference else return self:processFlag(flag) end if self.states[param] then return false end -- create a new state for each command self.states[param] = State:new(self, param) -- use "%x" as the general parameter name self.states[param].parsedFormat = parseFormat(parameters.general) -- will be overwritten for param=="%p" -- set the separator self.states[param].separator = self.separators["sep"..param] -- will be nil for param=="%p", which will be set separately if flag == p.claimCommands.property or flag == p.claimCommands.qualifier or flag == p.claimCommands.reference then self.states[param].singleValue = true end self.curState = self.states[param] return true end function Config:processSeparators(args) local sep for i, v in pairs(self.separators) do if args[i] then sep = replaceSpecialChars(args[i]) if sep ~= "" then self.separators[i][1] = {sep} else self.separators[i][1] = nil end end end end function Config:setFormatAndSeparators(state, parsedFormat) state.parsedFormat = parsedFormat state.separator = self.separators["sep"] state.movSeparator = self.separators["sep"..parameters.separator] state.puncMark = self.separators["punc"] end -- determines if a claim has references by prefetching them from the claim using getReferences, -- which applies some filtering that determines if a reference is actually returned, -- and caches the references for later use function State:isSourced(claim) self.conf.prefetchedRefs = self:getReferences(claim) return (#self.conf.prefetchedRefs > 0) end function State:resetCaches() -- any prefetched references of the previous claim must not be used self.conf.prefetchedRefs = nil end function State:claimMatches(claim) local matches, rankPos -- first of all, reset any cached values used for the previous claim self:resetCaches() -- if a property value was given, check if it matches the claim's property value if self.conf.propertyValue then matches = self.conf:snakEqualsValue(claim.mainsnak, self.conf.propertyValue) else matches = true end -- if any qualifier values were given, check if each matches one of the claim's qualifier values for i, v in pairs(self.conf.qualifierIDsAndValues) do matches = (matches and self.conf:qualifierMatches(claim, i, v)) end -- check if the claim's rank and time period match rankPos = rankTable[claim.rank] or 4 matches = (matches and self.conf:rankMatches(rankPos) and self.conf:timeMatches(claim)) -- if only claims with references must be returned, check if this one has any if self.conf.sourcedOnly then matches = (matches and self:isSourced(claim)) -- prefetches and caches references end return matches, rankPos end function State:out() local result -- collection of arrays with value objects local valuesArray -- array with value objects local sep = nil -- value object local out = {} -- array with value objects local function walk(formatTable, result) local valuesArray = {} -- array with value objects for i, v in pairs(formatTable.req) do if not result[i] or not result[i][1] then -- we've got no result for a parameter that is required on this level, -- so skip this level (and its children) by returning an empty result return {} end end for _, v in ipairs(formatTable) do if v.param then valuesArray = mergeArrays(valuesArray, result[v.str]) elseif v.str ~= "" then valuesArray[#valuesArray + 1] = {v.str} end if v.child then valuesArray = mergeArrays(valuesArray, walk(v.child, result)) end end return valuesArray end -- iterate through the results from back to front, so that we know when to add separators for i = #self.results, 1, -1 do result = self.results[i] -- if there is already some output, then add the separators if #out > 0 then sep = self.separator[1] -- fixed separator result[parameters.separator] = {self.movSeparator[1]} -- movable separator else sep = nil result[parameters.separator] = {self.puncMark[1]} -- optional punctuation mark end valuesArray = walk(self.parsedFormat, result) if #valuesArray > 0 then if sep then valuesArray[#valuesArray + 1] = sep end out = mergeArrays(valuesArray, out) end end -- reset state before next iteration self.results = {} return out end -- level 1 hook function State:getProperty(claim) local value = {self:getValue(claim.mainsnak)} -- create one value object if #value > 0 then return {value} -- wrap the value object in an array and return it else return {} -- return empty array if there was no value end end -- level 1 hook function State:getQualifiers(claim, param) local qualifiers if claim.qualifiers then qualifiers = claim.qualifiers[self.conf.qualifierIDs[param]] end if qualifiers then -- iterate through claim's qualifier statements to collect their values; -- return array with multiple value objects return self.conf.states[param]:iterate(qualifiers, {[parameters.general] = hookNames[parameters.qualifier.."\\d"][2], count = 1}) -- pass qualifier state with level 2 hook else return {} -- return empty array end end -- level 2 hook function State:getQualifier(snak) local value = {self:getValue(snak)} -- create one value object if #value > 0 then return {value} -- wrap the value object in an array and return it else return {} -- return empty array if there was no value end end -- level 1 hook function State:getAllQualifiers(claim, param, result, hooks) local out = {} -- array with value objects local sep = self.conf.separators["sep"..parameters.qualifier][1] -- value object -- iterate through the output of the separate "qualifier(s)" commands for i = 1, self.conf.states.qualifiersCount do -- if a hook has not been called yet, call it now if not result[parameters.qualifier..i] then self:callHook(parameters.qualifier..i, hooks, claim, result) end -- if there is output for this particular "qualifier(s)" command, then add it if result[parameters.qualifier..i] and result[parameters.qualifier..i][1] then -- if there is already some output, then add the separator if #out > 0 and sep then out[#out + 1] = sep end out = mergeArrays(out, result[parameters.qualifier..i]) end end return out end -- level 1 hook function State:getReferences(claim) if self.conf.prefetchedRefs then -- return references that have been prefetched by isSourced return self.conf.prefetchedRefs end if claim.references then -- iterate through claim's reference statements to collect their values; -- return array with multiple value objects return self.conf.states[parameters.reference]:iterate(claim.references, {[parameters.general] = hookNames[parameters.reference][2], count = 1}) -- pass reference state with level 2 hook else return {} -- return empty array end end -- level 2 hook function State:getReference(statement) local citeParamMapping = i18n['cite']['param-mapping'] local citeConfig = i18n['cite']['config'] local citeTypes = i18n['cite']['output-types'] -- will hold rendered properties of the reference which are not directly from statement.snaks, -- Namely, is URL generated from an external ID. local additionalProcessedProperties = {} -- for each citation type, there will be an associative array that associates lists of rendered properties -- to citation-template parameters local candidateParams = {} -- like above, but only associates one rendered property to each parameter; if the above variable -- contains more strings for a parameter, the strings will be assigned to numbered params (e.g. "author1") local citeParams = {} local citeErrors = {} local referenceEmpty = true -- will be set to false if at least one parameter is left unremoved local version = 12 -- increment this each time the below logic is changed to avoid conflict errors if not statement.snaks then return {} end -- don't use bot-added references referencing Wikimedia projects or containing "inferred from" (such references are not usable on Wikipedia) if statement.snaks[aliasesP.importedFrom] or statement.snaks[aliasesP.wikimediaImportURL] or statement.snaks[aliasesP.inferredFrom] then return {} end -- don't include "type of reference" if statement.snaks[aliasesP.typeOfReference] then statement.snaks[aliasesP.typeOfReference] = nil end -- don't include "image" to prevent littering if statement.snaks[aliasesP.image] then statement.snaks[aliasesP.image] = nil end -- don't include "language" if it is equal to the local one if self:getReferenceDetail(statement.snaks, aliasesP.language) == self.conf.langName then statement.snaks[aliasesP.language] = nil end if statement.snaks[aliasesP.statedIn] and not statement.snaks[aliasesP.referenceURL] then -- "stated in" was given but "reference URL" was not. -- get "Wikidata property" properties from the item in "stated in" -- if any of the returned properties of the external-id datatype is in statement.snaks, generate a link from it and use the link in the reference -- find the "Wikidata property" properties in the item from "stated in" local wikidataPropertiesOfSource = mw.text.split(p._properties{p.flags.raw, aliasesP.wikidataProperty, [p.args.eid] = self.conf:getValue(statement.snaks[aliasesP.statedIn][1], true, false)}, ", ", true) for i, wikidataPropertyOfSource in pairs(wikidataPropertiesOfSource) do if statement.snaks[wikidataPropertyOfSource] and statement.snaks[wikidataPropertyOfSource][1].datatype == "external-id" then local tempLink = self:getReferenceDetail(statement.snaks, wikidataPropertyOfSource, false, true) -- not raw, linked if mw.ustring.match(tempLink, "^%[%Z- %Z+%]$") then -- getValue returned a URL in square brackets. -- the link is in wiki markup, so strip the square brackets and the display text -- gsub also returns another, discarted value, therefore the result is assigned to tempLink first tempLink = mw.ustring.gsub(tempLink, "^%[(%Z-) %Z+%]$", "%1") additionalProcessedProperties[aliasesP.referenceURL] = {tempLink} statement.snaks[wikidataPropertyOfSource] = nil break end end end end -- initialize candidateParams and citeParams for _, citeType in ipairs(citeTypes) do candidateParams[citeType] = {} citeParams[citeType] = {} end -- fill candidateParams for _, citeType in ipairs(citeTypes) do -- This will contain value--priority pairs for each param name. local candidateValuesAndPriorities = {} -- fill candidateValuesAndPriorities for refProperty in pairs(statement.snaks) do if citeErrors[citeType] then break end repeat -- just a simple wrapper to emulate "continue" -- set mappingKey and prefix local mappingKey local prefix = "" if statement.snaks[refProperty][1].datatype == 'external-id' then mappingKey = "external-id" prefix = self.conf:getLabel(refProperty) if prefix ~= "" then prefix = prefix .. " " end else mappingKey = refProperty end local paramName = citeParamMapping[citeType][mappingKey] -- skip properties with empty parameter name if paramName == "" then break -- skip this property for this value of citeType end -- handle unknown properties in the reference if not paramName then referenceEmpty = false local error_message = errorText("unknown-property-in-ref", refProperty) assert(error_message) -- Should not be nil citeErrors[citeType] = error_message break end -- set processedProperty local processedProperty local raw = false -- if the value is wanted raw if isValueInTable(paramName, citeConfig[citeType]["raw-value-params"] or {}) then raw = true end if isValueInTable(paramName, citeConfig[citeType]["numbered-params"] or {}) then -- Multiple values may be given. processedProperty = self:getReferenceDetails(statement.snaks, refProperty, raw, self.linked, true) -- anyLang = true else -- If multiple values are given, all but the first suitable one are discarted. processedProperty = {self:getReferenceDetail(statement.snaks, refProperty, raw, self.linked and (statement.snaks[refProperty][1].datatype ~= 'url'), true)} -- link = true/false, anyLang = true end if #processedProperty == 0 then break end referenceEmpty = false -- add an empty entry to candidateValuesAndPriorities, if there isn't one already if not candidateValuesAndPriorities[paramName] then candidateValuesAndPriorities[paramName] = {} end -- find the priority of refProperty local thisPropertyPriority = -1 local thisParamPrioritization = citeConfig[citeType]["prioritization"][paramName] if thisParamPrioritization then for i_priority, i_property in ipairs(thisParamPrioritization) do if i_property == refProperty then thisPropertyPriority = i_priority end end end for _, propertyValue in pairs(processedProperty) do table.insert( candidateValuesAndPriorities[paramName], {prefix .. propertyValue, thisPropertyPriority} ) end until true end -- fill candidateParams[citeType] if not citeErrors[citeType] then local compareValuePriorities = function(pair1, pair2) if pair1[2] == -1 and pair2[2] ~= -1 then return false end if pair1[2] ~= -1 and pair2[2] == -1 then return true end return pair1[2] < pair2[2] end -- fill candidateParams[citeType][paramName] for each used param for paramName, _ in pairs(candidateValuesAndPriorities) do table.sort(candidateValuesAndPriorities[paramName], compareValuePriorities) candidateParams[citeType][paramName] = {} for _, valuePriorityPair in ipairs(candidateValuesAndPriorities[paramName]) do table.insert(candidateParams[citeType][paramName], valuePriorityPair[1]) end end end end -- handle additional properties for refProperty in pairs(additionalProcessedProperties) do for _, citeType in ipairs(citeTypes) do repeat -- skip if there already have been errors if citeErrors[citeType] then break end local paramName = citeParamMapping[citeType][refProperty] -- handle unknown properties in the reference if not paramName then -- Skip this additional property, but do not cause an error. break end if paramName == "" then break end referenceEmpty = false if not candidateParams[citeType][paramName] then candidateParams[citeType][paramName] = {} end for _, propertyValue in pairs(additionalProcessedProperties[refProperty]) do table.insert(candidateParams[citeType][paramName], propertyValue) end until true end end -- fill citeParams for _, citeType in ipairs(citeTypes) do for paramName, paramValues in pairs(candidateParams[citeType]) do if #paramValues == 1 or not isValueInTable(paramName, citeConfig[citeType]["numbered-params"] or {}) then citeParams[citeType][paramName] = paramValues[1] else -- There is more than one value for this parameter - the values will -- go into separate numbered parameters (e.g. "author1", "author2") for paramNum, paramValue in pairs(paramValues) do citeParams[citeType][paramName .. paramNum] = paramValue end end end end -- handle missing mandatory parameters for the templates for _, citeType in ipairs(citeTypes) do for _, requiredCiteParam in pairs(citeConfig[citeType]["mandatory-params"] or {}) do if not citeParams[citeType][requiredCiteParam] then -- The required param is not present. if citeErrors[citeType] then -- Do not override the previous error, if it exists. break end local error_message = errorText("missing-mandatory-param", requiredCiteParam) assert(error_message) -- Should not be nil citeErrors[citeType] = error_message end end end local citeTypeToUse = nil -- choose the output template for _, citeType in ipairs(citeTypes) do if not citeErrors[citeType] then citeTypeToUse = citeType break end end -- set refContent local refContent = "" if citeTypeToUse then local templateToUse = citeConfig[citeTypeToUse]["template"] local paramsToUse = citeParams[citeTypeToUse] if not templateToUse or templateToUse == "" then throwError("no-such-reference-template", tostring(templateToUse), i18nPath, citeTypeToUse) end -- if this module is being substituted then build a regular template call, otherwise expand the template if mw.isSubsting() then for i, v in pairs(paramsToUse) do refContent = refContent .. "|" .. i .. "=" .. v end refContent = "{{" .. templateToUse .. refContent .. "}}" else xpcall( function () refContent = mw.getCurrentFrame():expandTemplate{title=templateToUse, args=paramsToUse} end, function () throwError("no-such-reference-template", templateToUse, i18nPath, citeTypeToUse) end ) end -- If the citation couldn't be displayed using any template, but is not empty (barring ignored propeties), throw an error. elseif not referenceEmpty then refContent = errorText("malformed-reference-header") for _, citeType in ipairs(citeTypes) do refContent = refContent .. errorText("template-failure-reason", citeConfig[citeType]["template"], citeErrors[citeType]) end refContent = refContent .. errorText("malformed-reference-footer") end -- wrap refContent local ref = {} if refContent ~= "" then ref = {refContent} if not self.rawValue then -- this should become a <ref> tag, so save the reference's hash for later ref.refHash = "wikidata-" .. statement.hash .. "-v" .. (tonumber(i18n['version']) + version) end return {ref} else return {} end end -- gets a detail of one particular type for a reference function State:getReferenceDetail(snaks, dType, raw, link, anyLang) local switchLang = anyLang local value = nil if not snaks[dType] then return nil end -- if anyLang, first try the local language and otherwise any language repeat for _, v in ipairs(snaks[dType]) do value = self.conf:getValue(v, raw, link, false, anyLang and not switchLang, false, true) -- noSpecial = true if value then break end end if value or not anyLang then break end switchLang = not switchLang until anyLang and switchLang return value end -- gets the details of one particular type for a reference function State:getReferenceDetails(snaks, dType, raw, link, anyLang) local values = {} if not snaks[dType] then return {} end for _, v in ipairs(snaks[dType]) do -- if nil is returned then it will not be added to the table values[#values + 1] = self.conf:getValue(v, raw, link, false, anyLang, false, true) -- noSpecial = true end return values end -- level 1 hook function State:getAlias(object) local value = object.value local title = nil if value and self.linked then if self.conf.entityID:sub(1,1) == "Q" then title = mw.wikibase.getSitelink(self.conf.entityID) elseif self.conf.entityID:sub(1,1) == "P" then title = "d:Property:" .. self.conf.entityID end if title then value = buildWikilink(title, value) end end value = {value} -- create one value object if #value > 0 then return {value} -- wrap the value object in an array and return it else return {} -- return empty array if there was no value end end -- level 1 hook function State:getBadge(value) value = self.conf:getLabel(value, self.rawValue, self.linked, self.shortName) if value == "" then value = nil end value = {value} -- create one value object if #value > 0 then return {value} -- wrap the value object in an array and return it else return {} -- return empty array if there was no value end end function State:callHook(param, hooks, statement, result) -- call a parameter's hook if it has been defined and if it has not been called before if not result[param] and hooks[param] then local valuesArray = self[hooks[param]](self, statement, param, result, hooks) -- array with value objects -- add to the result if #valuesArray > 0 then result[param] = valuesArray result.count = result.count + 1 else result[param] = {} -- an empty array to indicate that we've tried this hook already return true -- miss == true end end return false end -- iterate through claims, claim's qualifiers or claim's references to collect values function State:iterate(statements, hooks, matchHook) matchHook = matchHook or alwaysTrue local matches = false local rankPos = nil local result, gotRequired for _, v in ipairs(statements) do -- rankPos will be nil for non-claim statements (e.g. qualifiers, references, etc.) matches, rankPos = matchHook(self, v) if matches then result = {count = 0} -- collection of arrays with value objects local function walk(formatTable) local miss for i2, v2 in pairs(formatTable.req) do -- call a hook, adding its return value to the result miss = self:callHook(i2, hooks, v, result) if miss then -- we miss a required value for this level, so return false return false end if result.count == hooks.count then -- we're done if all hooks have been called; -- returning at this point breaks the loop return true end end for _, v2 in ipairs(formatTable) do if result.count == hooks.count then -- we're done if all hooks have been called; -- returning at this point prevents further childs from being processed return true end if v2.child then walk(v2.child) end end return true end gotRequired = walk(self.parsedFormat) -- only append the result if we got values for all required parameters on the root level if gotRequired then -- if we have a rankPos (only with matchHook() for complete claims), then update the foundRank if rankPos and self.conf.foundRank > rankPos then self.conf.foundRank = rankPos end -- append the result self.results[#self.results + 1] = result -- break if we only need a single value if self.singleValue then break end end end end return self:out() end local function getEntityId(arg, eid, page, allowOmitPropPrefix, globalSiteId) local id = nil local prop = nil if arg then if arg:sub(1,1) == ":" then page = arg eid = nil elseif arg:sub(1,1):upper() == "Q" or arg:sub(1,9):lower() == "property:" or allowOmitPropPrefix then eid = arg page = nil else prop = arg end end if eid then if eid:sub(1,9):lower() == "property:" then id = replaceAlias(mw.text.trim(eid:sub(10))) if id:sub(1,1):upper() ~= "P" then id = "" end else id = replaceAlias(eid) end elseif page then if page:sub(1,1) == ":" then page = mw.text.trim(page:sub(2)) end id = mw.wikibase.getEntityIdForTitle(page, globalSiteId) or "" end if not id then id = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() or "" end id = id:upper() if not mw.wikibase.isValidEntityId(id) then id = "" end return id, prop end local function nextArg(args) local arg = args[args.pointer] if arg then args.pointer = args.pointer + 1 return mw.text.trim(arg) else return nil end end local function claimCommand(args, funcName) local cfg = Config:new() cfg:processFlagOrCommand(funcName) -- process first command (== function name) local lastArg, parsedFormat, formatParams, claims, value local hooks = {count = 0} -- set the date if given; -- must come BEFORE processing the flags if args[p.args.date] then cfg.atDate = {parseDate(args[p.args.date])} cfg.periods = {false, true, false} -- change default time constraint to 'current' end -- process flags and commands repeat lastArg = nextArg(args) until not cfg:processFlagOrCommand(lastArg) -- get the entity ID from either the positional argument, the eid argument or the page argument cfg.entityID, cfg.propertyID = getEntityId(lastArg, args[p.args.eid], args[p.args.page], false, args[p.args.globalSiteId]) if cfg.entityID == "" then return "" -- we cannot continue without a valid entity ID end cfg.entity = mw.wikibase.getEntity(cfg.entityID) if not cfg.propertyID then cfg.propertyID = nextArg(args) end cfg.propertyID = replaceAlias(cfg.propertyID) if not cfg.entity or not cfg.propertyID then return "" -- we cannot continue without an entity or a property ID end cfg.propertyID = cfg.propertyID:upper() if not cfg.entity.claims or not cfg.entity.claims[cfg.propertyID] then return "" -- there is no use to continue without any claims end claims = cfg.entity.claims[cfg.propertyID] if cfg.states.qualifiersCount > 0 then -- do further processing if "qualifier(s)" command was given if #args - args.pointer + 1 > cfg.states.qualifiersCount then -- claim ID or literal value has been given cfg.propertyValue = nextArg(args) end for i = 1, cfg.states.qualifiersCount do -- check if given qualifier ID is an alias and add it cfg.qualifierIDs[parameters.qualifier..i] = replaceAlias(nextArg(args) or ""):upper() end elseif cfg.states[parameters.reference] then -- do further processing if "reference(s)" command was given cfg.propertyValue = nextArg(args) end -- check for special property value 'somevalue' or 'novalue' if cfg.propertyValue then cfg.propertyValue = replaceSpecialChars(cfg.propertyValue) if cfg.propertyValue ~= "" and mw.text.trim(cfg.propertyValue) == "" then cfg.propertyValue = " " -- single space represents 'somevalue', whereas empty string represents 'novalue' else cfg.propertyValue = mw.text.trim(cfg.propertyValue) end end -- parse the desired format, or choose an appropriate format if args["format"] then parsedFormat, formatParams = parseFormat(args["format"]) elseif cfg.states.qualifiersCount > 0 then -- "qualifier(s)" command given if cfg.states[parameters.property] then -- "propert(y|ies)" command given parsedFormat, formatParams = parseFormat(formats.propertyWithQualifier) else parsedFormat, formatParams = parseFormat(formats.qualifier) end elseif cfg.states[parameters.property] then -- "propert(y|ies)" command given parsedFormat, formatParams = parseFormat(formats.property) else -- "reference(s)" command given parsedFormat, formatParams = parseFormat(formats.reference) end -- if a "qualifier(s)" command and no "propert(y|ies)" command has been given, make the movable separator a semicolon if cfg.states.qualifiersCount > 0 and not cfg.states[parameters.property] then cfg.separators["sep"..parameters.separator][1] = {";"} end -- if only "reference(s)" has been given, set the default separator to none (except when raw) if cfg.states[parameters.reference] and not cfg.states[parameters.property] and cfg.states.qualifiersCount == 0 and not cfg.states[parameters.reference].rawValue then cfg.separators["sep"][1] = nil end -- if exactly one "qualifier(s)" command has been given, make "sep%q" point to "sep%q1" to make them equivalent if cfg.states.qualifiersCount == 1 then cfg.separators["sep"..parameters.qualifier] = cfg.separators["sep"..parameters.qualifier.."1"] end -- process overridden separator values; -- must come AFTER tweaking the default separators cfg:processSeparators(args) -- define the hooks that should be called (getProperty, getQualifiers, getReferences); -- only define a hook if both its command ("propert(y|ies)", "reference(s)", "qualifier(s)") and its parameter ("%p", "%r", "%q1", "%q2", "%q3") have been given for i, v in pairs(cfg.states) do -- e.g. 'formatParams["%q1"] or formatParams["%q"]' to define hook even if "%q1" was not defined to be able to build a complete value for "%q" if formatParams[i] or formatParams[i:sub(1, 2)] then hooks[i] = getHookName(i, 1) hooks.count = hooks.count + 1 end end -- the "%q" parameter is not attached to a state, but is a collection of the results of multiple states (attached to "%q1", "%q2", "%q3", ...); -- so if this parameter is given then this hook must be defined separately, but only if at least one "qualifier(s)" command has been given if formatParams[parameters.qualifier] and cfg.states.qualifiersCount > 0 then hooks[parameters.qualifier] = getHookName(parameters.qualifier, 1) hooks.count = hooks.count + 1 end -- create a state for "properties" if it doesn't exist yet, which will be used as a base configuration for each claim iteration; -- must come AFTER defining the hooks if not cfg.states[parameters.property] then cfg.states[parameters.property] = State:new(cfg, parameters.property) -- if the "single" flag has been given then this state should be equivalent to "property" (singular) if cfg.singleClaim then cfg.states[parameters.property].singleValue = true end end -- if the "sourced" flag has been given then create a state for "reference" if it doesn't exist yet, using default values, -- which must exist in order to be able to determine if a claim has any references; -- must come AFTER defining the hooks if cfg.sourcedOnly and not cfg.states[parameters.reference] then cfg:processFlagOrCommand(p.claimCommands.reference) -- use singular "reference" to minimize overhead end -- set the parsed format and the separators (and optional punctuation mark); -- must come AFTER creating the additonal states cfg:setFormatAndSeparators(cfg.states[parameters.property], parsedFormat) -- process qualifier matching values, analogous to cfg.propertyValue for i, v in pairs(args) do i = tostring(i) if i:match('^[Pp]%d+$') or aliasesP[i] then v = replaceSpecialChars(v) -- check for special qualifier value 'somevalue' if v ~= "" and mw.text.trim(v) == "" then v = " " -- single space represents 'somevalue' end cfg.qualifierIDsAndValues[replaceAlias(i):upper()] = v end end -- first sort the claims on rank to pre-define the order of output (preferred first, then normal, then deprecated) claims = sortOnRank(claims) -- then iterate through the claims to collect values value = cfg:concatValues(cfg.states[parameters.property]:iterate(claims, hooks, State.claimMatches)) -- pass property state with level 1 hooks and matchHook -- if desired, add a clickable icon that may be used to edit the returned values on Wikidata if cfg.editable and value ~= "" then value = value .. cfg:getEditIcon() end return value end local function generalCommand(args, funcName) local cfg = Config:new() cfg.curState = State:new(cfg) local lastArg local value = nil repeat lastArg = nextArg(args) until not cfg:processFlag(lastArg) -- get the entity ID from either the positional argument, the eid argument or the page argument cfg.entityID = getEntityId(lastArg, args[p.args.eid], args[p.args.page], true, args[p.args.globalSiteId]) if cfg.entityID == "" or not mw.wikibase.entityExists(cfg.entityID) then return "" -- we cannot continue without an entity end -- serve according to the given command if funcName == p.generalCommands.label then value = cfg:getLabel(cfg.entityID, cfg.curState.rawValue, cfg.curState.linked, cfg.curState.shortName) elseif funcName == p.generalCommands.title then cfg.inSitelinks = true if cfg.entityID:sub(1,1) == "Q" then value = mw.wikibase.getSitelink(cfg.entityID) end if cfg.curState.linked and value then value = buildWikilink(value) end elseif funcName == p.generalCommands.description then value = mw.wikibase.getDescription(cfg.entityID) else local parsedFormat, formatParams local hooks = {count = 0} cfg.entity = mw.wikibase.getEntity(cfg.entityID) if funcName == p.generalCommands.alias or funcName == p.generalCommands.badge then cfg.curState.singleValue = true end if funcName == p.generalCommands.alias or funcName == p.generalCommands.aliases then if not cfg.entity.aliases or not cfg.entity.aliases[cfg.langCode] then return "" -- there is no use to continue without any aliasses end local aliases = cfg.entity.aliases[cfg.langCode] -- parse the desired format, or parse the default aliases format if args["format"] then parsedFormat, formatParams = parseFormat(args["format"]) else parsedFormat, formatParams = parseFormat(formats.alias) end -- process overridden separator values; -- must come AFTER tweaking the default separators cfg:processSeparators(args) -- define the hook that should be called (getAlias); -- only define the hook if the parameter ("%a") has been given if formatParams[parameters.alias] then hooks[parameters.alias] = getHookName(parameters.alias, 1) hooks.count = hooks.count + 1 end -- set the parsed format and the separators (and optional punctuation mark) cfg:setFormatAndSeparators(cfg.curState, parsedFormat) -- iterate to collect values value = cfg:concatValues(cfg.curState:iterate(aliases, hooks)) elseif funcName == p.generalCommands.badge or funcName == p.generalCommands.badges then if not cfg.entity.sitelinks or not cfg.entity.sitelinks[cfg.siteID] or not cfg.entity.sitelinks[cfg.siteID].badges then return "" -- there is no use to continue without any badges end local badges = cfg.entity.sitelinks[cfg.siteID].badges cfg.inSitelinks = true -- parse the desired format, or parse the default aliases format if args["format"] then parsedFormat, formatParams = parseFormat(args["format"]) else parsedFormat, formatParams = parseFormat(formats.badge) end -- process overridden separator values; -- must come AFTER tweaking the default separators cfg:processSeparators(args) -- define the hook that should be called (getBadge); -- only define the hook if the parameter ("%b") has been given if formatParams[parameters.badge] then hooks[parameters.badge] = getHookName(parameters.badge, 1) hooks.count = hooks.count + 1 end -- set the parsed format and the separators (and optional punctuation mark) cfg:setFormatAndSeparators(cfg.curState, parsedFormat) -- iterate to collect values value = cfg:concatValues(cfg.curState:iterate(badges, hooks)) end end value = value or "" if cfg.editable and value ~= "" then -- if desired, add a clickable icon that may be used to edit the returned value on Wikidata value = value .. cfg:getEditIcon() end return value end -- modules that include this module should call the functions with an underscore prepended, e.g.: p._property(args) local function establishCommands(commandList, commandFunc) for _, commandName in pairs(commandList) do local function wikitextWrapper(frame) local args = copyTable(frame.args) args.pointer = 1 loadI18n(aliasesP, frame) return commandFunc(args, commandName) end p[commandName] = wikitextWrapper local function luaWrapper(args) args = copyTable(args) args.pointer = 1 loadI18n(aliasesP) return commandFunc(args, commandName) end p["_" .. commandName] = luaWrapper end end establishCommands(p.claimCommands, claimCommand) establishCommands(p.generalCommands, generalCommand) -- main function that is supposed to be used by wrapper templates function p.main(frame) if not mw.wikibase then return nil end local f, args loadI18n(aliasesP, frame) -- get the parent frame to take the arguments that were passed to the wrapper template frame = frame:getParent() or frame if not frame.args[1] then throwError("no-function-specified") end f = mw.text.trim(frame.args[1]) if f == "main" then throwError("main-called-twice") end assert(p["_"..f], errorText('no-such-function', f)) -- copy arguments from immutable to mutable table args = copyTable(frame.args) -- remove the function name from the list table.remove(args, 1) return p["_"..f](args) end return p j5a6l03tjwodgrvfnv3lb4x5up93wlv Module:Wd/i18n 828 11743 133753 84836 2026-07-10T11:54:53Z Uzume 918 Update from [[d:Special:GoToLinkedPage/enwiki/Q29879601|master]] using [[mw:Synchronizer| #Synchronizer]] 133753 Scribunto text/plain -- The values and functions in this submodule should be localized per wiki. local p = {} function p.init(aliasesP) p = { ["version"] = "8", -- increment this each time the below parameters are changed to avoid reference conflict errors ["errors"] = { ["unknown-data-type"] = "Unknown or unsupported datatype '%s'.", ["missing-required-parameter"] = "No required parameters defined, needing at least one", ["extra-required-parameter"] = "Parameter '%s' must be defined as optional", ["no-function-specified"] = "You must specify a function to call", -- equal to the standard module error message ["main-called-twice"] = 'The function "main" cannot be called twice', ["no-such-function"] = 'The function "%s" does not exist', -- equal to the standard module error message ["no-such-reference-template"] = 'Error: template "%s", which is set in %s as the output template for the citation-output type "%s", does not exist', -- Parts of the error message signalling a malformed reference. ["malformed-reference-header"] = "<span style=\"color:#dd3333\">\nError: Unable to display the reference from Wikidata properly. Technical details:\n", ["malformed-reference-footer"] = "See [[Module:wd/doc#References|the documentation]] for further details.\n</span>\n[[Category:Module:Wd reference errors]]", ["template-failure-reason"] = "* Reason for the failure of {{tl|%s}}: %s\n", ["missing-mandatory-param"] = 'The output template call would miss the mandatory parameter <code>%s</code>.', ["unknown-property-in-ref"] = 'The Wikidata reference contains the property {{property|%s}}, which is not assigned to any parameter of this template.' }, ["info"] = { ["edit-on-wikidata"] = "Edit this on Wikidata" }, ["numeric"] = { ["decimal-mark"] = ".", ["delimiter"] = "," }, ["datetime"] = { ["prefixes"] = { ["decade-period"] = "" }, ["suffixes"] = { ["decade-period"] = "s", ["millennium"] = " millennium", ["century"] = " century", ["million-years"] = " million years", ["billion-years"] = " billion years", ["year"] = " year", ["years"] = " years" }, ["julian-calendar"] = "Julian calendar", -- linked page title ["julian"] = "Julian", ["BCE"] = "BCE", ["CE"] = "CE", ["common-era"] = "Common Era" -- linked page title }, ["coord"] = { ["latitude-north"] = "N", ["latitude-south"] = "S", ["longitude-east"] = "E", ["longitude-west"] = "W", ["degrees"] = "°", ["minutes"] = "'", ["seconds"] = '"', ["separator"] = ", " }, ["values"] = { ["unknown"] = "unknown", ["none"] = "none" }, ["cite"] = { ["output-types"] = {"web", "q"}, -- In this order, the output types will be tried ["param-mapping"] = { ["web"] = { -- <= left side: all allowed reference properties for *web page sources* per https://www.wikidata.org/wiki/Help:Sources -- => right side: corresponding parameter names in (equivalent of) [[:en:Template:Cite web]] (if non-existent, keep empty i.e. "") [aliasesP.statedIn] = "website", [aliasesP.referenceURL] = "url", [aliasesP.publicationDate] = "date", [aliasesP.lastUpdate] = "date", [aliasesP.retrieved] = "access-date", [aliasesP.title] = "title", [aliasesP.subjectNamedAs] = "title", [aliasesP.archiveURL] = "archive-url", [aliasesP.archiveDate] = "archive-date", [aliasesP.language] = "language", [aliasesP.author] = "author", [aliasesP.authorNameString] = "author", [aliasesP.publisher] = "publisher", [aliasesP.quote] = "quote", [aliasesP.pages] = "pages", -- extra option [aliasesP.publishedIn] = "website", [aliasesP.sectionVerseOrParagraph] = "at" }, ["q"] = { -- <= left side: all allowed reference properties for *sources other than web pages* per https://www.wikidata.org/wiki/Help:Sources -- => right side: corresponding parameter names in (equivalent of) [[:en:Template:Cite Q]] (if non-existent, keep empty i.e. "") [aliasesP.statedIn] = "1", [aliasesP.pages] = "pages", [aliasesP.column] = "at", [aliasesP.chapter] = "chapter", [aliasesP.sectionVerseOrParagraph] = "section", ["external-id"] = "id", -- used for any type of database property ID [aliasesP.title] = "title", [aliasesP.publicationDate] = "date", [aliasesP.lastUpdate] = "date", [aliasesP.retrieved] = "access-date" } }, ["config"] = { -- supported fields: -- - template: name of the template used for output -- - numbered-params: citation params accepting an arbitrary number of values by numbering the params (e.g. author1, author2) -- - raw-value-params: params taking a raw value (which means the property is rendered with getValue with raw=true) -- - mandatory-params: params that are required be in the template call (after potentially appending numbers to params listed in numbered-params) -- - prioritization: table associating a list of properties, in the order in which they are preferred, to template parameters; -- properties not mentioned here have the lowest priority; -- prioritization of properties handled through additionalProcessedProperties is unsupported; -- no key of this table can be from numbered-params -- Leaving out the "template" field causes the output type to be ignored. ["web"] = { ["template"] = "Cite web", ["numbered-params"] = {"author"}, ["mandatory-params"] = {"url"}, ["prioritization"] = { ["date"] = {aliasesP.lastUpdate, aliasesP.publicationDate}, ["title"] = {aliasesP.title, aliasesP.subjectNamedAs} } }, ["q"] = { ["template"] = "Cite Q", ["raw-value-params"] = {"1"}, -- the first, unnamed parameter of CiteQ takes a QID, not the name of the item cited ["mandatory-params"] = {"1"}, ["prioritization"] = { ["date"] = {aliasesP.lastUpdate, aliasesP.publicationDate} } } } } } p.getOrdinalSuffix = function(num) if tostring(num):sub(-2,-2) == '1' then return "th" -- 10th, 11th, 12th, 13th, ... 19th end num = tostring(num):sub(-1) if num == '1' then return "st" elseif num == '2' then return "nd" elseif num == '3' then return "rd" else return "th" end end p.addDelimiters = function(n) local left, num, right = string.match(n, "^([^%d]*%d)(%d*)(.-)$") if left and num and right then return left .. (num:reverse():gsub("(%d%d%d)", "%1" .. p['numeric']['delimiter']):reverse()) .. right else return n end end return p end return p pgkxz3kqyoyu0zj2nmtkjkdr0ntnin5 BENIMANA Ramadhan 0 13211 133749 88101 2026-07-10T10:54:25Z ~2026-39200-73 18535 UBUBIMEZE NEZA 133749 wikitext text/x-wiki THIERRY ISHIMWE ni umunyarwanda wavutse mu mwaka wa 1992,<ref>[1] [http://isimbi.rw/imyidagaduro/article/video-byinshi-kuri-bamenya-wavuze-igihe-azakorera-ubukwe VIDEO: Byinshi kuri Bamenya wavuze igihe azakorera ubukwe-Isimbi.rw]</ref> akaba yaramamaye cyane mu mwuga akora wo gukina filime aho azwi cyane ku izina BAMENYA akina yitwa muri filime y'uruhererekane yitwa BAMENYA akinamo nk'umukinnyi w'imena. ndetse akaba n'umukinnyi ukunzwe cyane mu Rwanda aho bigenda binagaragarira mu bihembo bitandukanye agenda ahabwa, urugero mu mwaka wa 2021 yawutangiye ahagaze neza cyane ko ari mu bakinnyi ba filime 5 bakunzwe mu Rwanda mu cyiciro cy'abagabo.<ref name=":0">[2] [https://inyarwanda.com/inkuru/68705/nyuma-yo-kumenyekana-muri-filime-nyarwanda-bamaze-no-kwinjir-68705.html Nyuma yo kumenyekana muri filime nyarwanda bamaze no kwinjira mu mwuga w’itangazamakuru- URUTONDE - Inyarwanda.com]</ref> == Imirimo yakoze == Yagaragaye muri filime nyinshi zitandukanye zakunzwe na benshi mu Rwanda harimo Nkuba, Ingurane y'ubusugi, Catherine n'izindi... Akaba yarabaye umunyamakuru w'igitangazamakuru Flash Tv mu kiganiro cyitwaga Taxis Moto aho yagikoranaga n'ikindi cyamamare Isimbi nawe w'umukinnyi wa filime.<ref name=":0" /> == Reba Aha == <references /> [[Ikiciro:Entertainment]] [[Ikiciro:Imyidagaduro]] cvjyh1efbpoghaw36g13vn66gaawdg4 133752 133749 2026-07-10T11:23:59Z THIERRY ISHIMWE001 18536 name 133752 wikitext text/x-wiki BENIMANA Ramadhan ni umunyarwanda wavutse mu mwaka wa 1992,<ref>[1] [http://isimbi.rw/imyidagaduro/article/video-byinshi-kuri-bamenya-wavuze-igihe-azakorera-ubukwe VIDEO: Byinshi kuri Bamenya wavuze igihe azakorera ubukwe-Isimbi.rw]</ref> akaba yaramamaye cyane mu mwuga akora wo gukina filime aho azwi cyane ku izina BAMENYA akina yitwa muri filime y'uruhererekane yitwa BAMENYA akinamo nk'umukinnyi w'imena. ndetse akaba n'umukinnyi ukunzwe cyane mu Rwanda aho bigenda binagaragarira mu bihembo bitandukanye agenda ahabwa, urugero mu mwaka wa 2021 yawutangiye ahagaze neza cyane ko ari mu bakinnyi ba filime 5 bakunzwe mu Rwanda mu cyiciro cy'abagabo.<ref name=":0">[2] [https://inyarwanda.com/inkuru/68705/nyuma-yo-kumenyekana-muri-filime-nyarwanda-bamaze-no-kwinjir-68705.html Nyuma yo kumenyekana muri filime nyarwanda bamaze no kwinjira mu mwuga w’itangazamakuru- URUTONDE - Inyarwanda.com]</ref> == Imirimo yakoze == Yagaragaye muri filime nyinshi zitandukanye zakunzwe na benshi mu Rwanda harimo Nkuba, Ingurane y'ubusugi, Catherine n'izindi... Akaba yarabaye umunyamakuru w'igitangazamakuru Flash Tv mu kiganiro cyitwaga Taxis Moto aho yagikoranaga n'ikindi cyamamare Isimbi nawe w'umukinnyi wa filime.<ref name=":0" /> == Reba Aha == <references /> [[Ikiciro:Entertainment]] [[Ikiciro:Imyidagaduro]] e3gyzreqar0d7c09c0zsbtsq5zthpl5 Murebwayire Mimir 0 13261 133740 103593 2026-07-10T08:49:02Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 133740 wikitext text/x-wiki Uyu mubyeyi [https://web.archive.org/web/20220930202338/https://www.thechoicelive.com/kwibuka28-abahanzi-bahitanywe-na-jenoside-yakorewe-abatutsi-1994-amafoto yaririmbaga muri Orchestre]<ref>{{Cite web |url=https://www.thechoicelive.com/kwibuka28-abahanzi-bahitanywe-na-jenoside-yakorewe-abatutsi-1994-amafoto |title=Archive copy |access-date=2022-09-30 |archive-date=2022-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220930202338/https://www.thechoicelive.com/kwibuka28-abahanzi-bahitanywe-na-jenoside-yakorewe-abatutsi-1994-amafoto |url-status=dead }}</ref> Les Citadins. Iyi izwi mu ndirimbo nka ‘Ancila’ ‘Rugori Rwera’ n’izindi. Nyuma ya Jenoside yakorewe Abatusti, ntawibwiraga ko u Rwanda ruzongera kuzanzamuka mu buhanzi ngo rwongere rugire abacuranzi n’umuziki rufite ubu. Mu kwiyubaka u [[Rwanda]] rwagize mu myaka 20 ishize, ntawatinya kuvuga ko no [https://umuryango.rw/index.php?page=print&id_article=55771 muri muzika hari byinshi byakozwe]<ref>https://umuryango.rw/index.php?page=print&id_article=55771</ref> kandi bitanga icyizere ko ejo hazaza hazaba ari heza.<ref>{{Cite web |url=https://menyanibi.rw/dore-bamwe-mu-bahanzi-bishwe-muri-jenoside-yakorewe-abatutsi/ |title=Archive copy |access-date=2022-09-30 |archive-date=2022-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220930213844/https://menyanibi.rw/dore-bamwe-mu-bahanzi-bishwe-muri-jenoside-yakorewe-abatutsi/ |url-status=dead }}</ref> == Reba aha == 28g87a9oo9gxddmm3zj43a2yti3oph5 Ndarama Marc 0 14569 133743 127837 2026-07-10T09:12:08Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 133743 wikitext text/x-wiki '''Ndarama Mark''' ni umunyarwanda w’umugabo akaba umuyobozi w’ikipe ikinamo abakobwa n’[[Umugore|abagore]], yahoze mu cyiciro cya kabiri cya shampiyona , ubu ikaba iri mu cyiciro cya mbere. [[YOUVIA WFC]] ni ikipe yashyizwe kandi iyoborwa na Ndarama Mark, ndetse akaba yari umukandida ku kuyobora [[FERWAFA|Ferwafa]] ku mwanya wa komiseri ushinzwe tekiniki n’ iterambere ry’umupira w’amaguru, mu [[Ishyirahamwe ry’Umupira w’Amaguru mu Rwanda|Ishyirahamwe ry'umupira w'amaguru mu Rwanda]]. Ndarama Mark umunyabugeni wagize uruhare mu gushushanya mu bitabo by'abanyeshuri bigiramo kuva 2017. <ref>https://igihe.com/imikino/football/article/tuyishimire-wagiye-muri-koma-kubera-gutsindwa-kw-ikipe-ye-amerewe-ate</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuryango.rw/index.php?page=print&id_article=61105 |title=Archive copy |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302125023/https://umuryango.rw/index.php?page=print&id_article=61105 |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.isimbi.rw/siporo/article/iminsi-3-umukinnyi-w-umunyarwanda-ari-muri-koma-kubera-gutsindwa</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.thechoicelive.com/wa-mukinnyi-wa-youvia-wfc-waguye-muri-koma-kubera-gutsindwa-yavuye-muri-koma |title=Archive copy |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302125023/https://www.thechoicelive.com/wa-mukinnyi-wa-youvia-wfc-waguye-muri-koma-kubera-gutsindwa-yavuye-muri-koma |url-status=dead }}</ref><ref>https://igihe.com/imikino/football/article/tuyishimire-wagiye-muri-koma-kubera-gutsindwa-kw-ikipe-ye-amerewe-ate</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuryango.rw/index.php?page=print&id_article=61105 |title=Archive copy |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302125023/https://umuryango.rw/index.php?page=print&id_article=61105 |url-status=dead }}</ref><ref>https://igihe.com/imikino/football/article/youvia-wfc-itarabona-amikoro-ahagije-yabonye-abatoza-bashya-barimo-baraka</ref><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/122065/youvia-wfc-yagarutse-mu-cyiciro-cya-mbere-ihigitse-as-kabuye-ya-lucky-fire-amafoto-122065.html</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2021/06/olivier-na-louis-barahatanira-kuyobora-ferwafa-hanemejwe-buri-wese-nabo-azakorana-na-bo/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301032218/https://umuseke.rw/2021/06/olivier-na-louis-barahatanira-kuyobora-ferwafa-hanemejwe-buri-wese-nabo-azakorana-na-bo/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.isimbi.rw/siporo/article/rayon-sports-yatashye-ikibuga-cy-asaga-miliyoni-500-perezida-wa-yo-ahabwa-umukoro-ukomeye</ref> === Amashakiro === [[Ikiciro:Siporo]] [[Ikiciro:Umutoza]] [[Ikiciro:Umuyobozi muri Siporo]] nsisu1wi77ct0luambdp0f3b004fxyl Muhayimpundu Ratif 0 14573 133739 127489 2026-07-10T08:44:19Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 133739 wikitext text/x-wiki '''Muhayimpundu Ratif''' ni [[umugore]] w’umunyarwanda akaba akinira ikipe y’abagore yo mu Cyiciro cya Kabiri ya Youvia WFC akaba yarabigize umwuga.<ref name=":0">https://igihe.com/imikino/football/article/tuyishimire-wagiye-muri-koma-kubera-gutsindwa-kw-ikipe-ye-amerewe-ate</ref><ref name=":1">http://www.isimbi.rw/siporo/article/iminsi-3-umukinnyi-w-umunyarwanda-ari-muri-koma-kubera-gutsindwa</ref><ref name=":2">https://www.kigalitoday.com/imikino-11/football/article/iminsi-ibiri-irashize-tuyishimire-angelique-ari-muri-koma-nyuma-yo-kunanirwa-kwakira-gutsindwa</ref><ref name=":3">{{Cite web |url=https://umuryango.rw/index.php?page=print&id_article=61105 |title=Archive copy |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302125023/https://umuryango.rw/index.php?page=print&id_article=61105 |url-status=dead }}</ref><ref name=":4">{{Cite web |url=https://byoseonline.rw/kigali-abakinnyi-bane-bananiwe-kwakira-insinzwi-bajyanwa-chuk-umwe-ari-muri-koma/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=kigali-abakinnyi-bane-bananiwe-kwakira-insinzwi-bajyanwa-chuk-umwe-ari-muri-koma |title=Archive copy |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302133440/https://byoseonline.rw/kigali-abakinnyi-bane-bananiwe-kwakira-insinzwi-bajyanwa-chuk-umwe-ari-muri-koma/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=kigali-abakinnyi-bane-bananiwe-kwakira-insinzwi-bajyanwa-chuk-umwe-ari-muri-koma |url-status=dead }}</ref><ref name=":5">https://inyarwanda.com/inkuru/114521/nyuma-yo-kunanirwa-kuzamuka-mu-cyiciro-cya-mbere-itsinzwe-na-kayonza-wfc-umukinnyi-wa-youv-114521.html</ref><ref name=":6">https://igihe.com/imikino/football/article/youvia-wfc-yazamutse-mu-cyiciro-cya-mbere-mu-bagore-yiha-umuhigo-mushya-amafoto</ref><ref name=":7">{{Cite web |url=https://www.umuringa.net/author/alpha/page/41/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302133439/https://www.umuringa.net/author/alpha/page/41/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":8">{{Cite web |url=https://www.thechoicelive.com/Sports-17?page=42 |title=Archive copy |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302134938/https://www.thechoicelive.com/Sports-17?page=42 |url-status=dead }}</ref> === AHO AKINA === Muhayimpundu Ratif akaba akina mu kibuga hagati, akaba yarazamukiye mu ishuri ry'umupira wamaguru, akinisha amaguru yombi intgo akaba ari uko bafasha kuba bazamutse mucyiciro cyisumbuyeho. Muhayimpundu <ref name=":7" />Ratif yagize ikibazo cyoguta ubwenge ubwo ikipe akinanira itabashije kuzamutse mu cyiciro cyisumbuyeho.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":4" /><ref name=":5" /><ref name=":6" /><ref name=":7" /><ref name=":8" /> === Amashakiro === [[Ikiciro:Siporo]] 01fhul775bnphspj0unz9kf34hrj3ue Kayonza WFC 0 14575 133733 127990 2026-07-10T07:19:29Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 133733 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:Paris Volley - Tourcoing Lille Métropole Volley-Ball, Championnat de France - 6 octobre 2020 - 36.jpg|thumb|Ikipe ya Kayonza WFC]] '''Kayonza WFC''' (Kayonza Women Football Club) ni ikipe y’umupira wa maguru yabigize umwuga ikinamo [[Umugore|abagore]] n’abakobwa mugukina shampiyona y’igihugu I tegurwa na [[FERWAFA]], [[Ishyirahamwe ry’Umupira w’Amaguru mu Rwanda|ishyirahamwe ry’umupira wa maguru mu Rwanda]],  ndetse n’igikombe cy’amahoro cy’igihugu. Kayonza WFC ibarizwa mu [[Akarere ka Kayonza|karere ka kayonza]]. Kayonza WFC ikaba iherereye mu karere ka kayonza.mu mujyi wa kayonza.<ref>http://www.isimbi.rw/siporo/article/iminsi-3-umukinnyi-w-umunyarwanda-ari-muri-koma-kubera-gutsindwa</ref><ref>https://777score.com/football/matches/ipm-women-vs-kayonza-women</ref><ref>{{Cite web |url=https://inyarwanda.com/index.php/inkuru/114521/nyuma-yo-kunanirwa-kuzamuka-mu-cyiciro-cya-mbere-itsinzwe-na-kayonza-wfc-umukinnyi-wa-youv-114521.html |title=Archive copy |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302135354/https://inyarwanda.com/index.php/inkuru/114521/nyuma-yo-kunanirwa-kuzamuka-mu-cyiciro-cya-mbere-itsinzwe-na-kayonza-wfc-umukinnyi-wa-youv-114521.html |url-status=dead }}</ref><ref>https://umuryango.rw/imyidagaduro/imikino/article/abakinnyi-4-b-ikipe-ya-youvia-barembye-bajyanwa-mu-bitaro-nyuma-yo-kunanirwa</ref><ref>https://igihe.com/imikino/football/article/youvia-wfc-itarabona-amikoro-ahagije-yabonye-abatoza-bashya-barimo-baraka</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.thechoicelive.com/wa-mukinnyi-wa-youvia-wfc-waguye-muri-koma-kubera-gutsindwa-yavuye-muri-koma |title=Archive copy |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302125023/https://www.thechoicelive.com/wa-mukinnyi-wa-youvia-wfc-waguye-muri-koma-kubera-gutsindwa-yavuye-muri-koma |url-status=dead }}</ref><ref>https://azscore.com/football/leagues/rwanda/rwanda-championship-women-2</ref><ref>{{Cite web |url=https://stavkiprognozy.ru/matches/rwanda-womens-league/kayonza-wfc-women-bugesera-women-29-01-23.html |title=Archive copy |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302135358/https://stavkiprognozy.ru/matches/rwanda-womens-league/kayonza-wfc-women-bugesera-women-29-01-23.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.sportybet.com/ng/lite/live/detail?fromUrl=%2Fng%2Flite%2Flive%2Flist&sportId=sr:sport:1&eventId=sr:match:39115009&marketGroupsName=Main |title=Archive copy |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302135359/https://www.sportybet.com/ng/lite/live/detail?fromUrl=/ng/lite/live/list&sportId=sr:sport:1&eventId=sr:match:39115009&marketGroupsName=Main |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2021/12/komisiyo-yimisifurire-muri-ferwafa-yahagaritse-abasifuzi-bane/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302140900/https://umuseke.rw/2021/12/komisiyo-yimisifurire-muri-ferwafa-yahagaritse-abasifuzi-bane/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/football/article/jimmy-mulisa-yifatanyije-n-akarere-ka-kayonza-mu-kwizihiza-umunsi-w-umugore-binyuze-mu-mikino</ref> === Amashakiro === [[Ikiciro:Siporo]] [[Ikiciro:Amakipe ya bagore]] jf2m5b0l77611lyewdnewx5lp9qt3st Dukuzumuremyi Marie Claire 0 14585 133717 127478 2026-07-10T03:02:25Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 133717 wikitext text/x-wiki '''Dukuzumuremyi Marie Claire''' ni umunyarwandakazi akaba  umukinnyi w’umupira w’amaguru wabigize umwuga, akaba akinira ikipe y’[[Umugore|abagore]] muri shampiyona yi cyiciro cya Kabiri mu mupira w’abagore mu [[Rwanda]] akaba akinira [[YOUVIA WFC]] akaba yarayifashije kuzamuka akayizana muri shampiyona yi cyiciro cya mbere mu marushanwa ategurwa na [[FERWAFA|Ferwafa]], [[Ishyirahamwe ry’Umupira w’Amaguru mu Rwanda|Ishirahamwe ry’umupira w’amaguru mu Rwanda]], akaba akina nka rutahizamu. <ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/football/article/iminsi-ibiri-irashize-tuyishimire-angelique-ari-muri-koma-nyuma-yo-kunanirwa-kwakira-gutsindwa</ref><ref>{{Cite web |url=https://byoseonline.rw/kigali-abakinnyi-bane-bananiwe-kwakira-insinzwi-bajyanwa-chuk-umwe-ari-muri-koma/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=kigali-abakinnyi-bane-bananiwe-kwakira-insinzwi-bajyanwa-chuk-umwe-ari-muri-koma |title=Archive copy |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302133440/https://byoseonline.rw/kigali-abakinnyi-bane-bananiwe-kwakira-insinzwi-bajyanwa-chuk-umwe-ari-muri-koma/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=kigali-abakinnyi-bane-bananiwe-kwakira-insinzwi-bajyanwa-chuk-umwe-ari-muri-koma |url-status=dead }}</ref><ref>https://igihe.com/imikino/football/article/tuyishimire-wagiye-muri-koma-kubera-gutsindwa-kw-ikipe-ye-amerewe-ate</ref><ref>http://www.isimbi.rw/siporo/article/iminsi-3-umukinnyi-w-umunyarwanda-ari-muri-koma-kubera-gutsindwa</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuryango.rw/index.php?page=print&id_article=61105 |title=Archive copy |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302125023/https://umuryango.rw/index.php?page=print&id_article=61105 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.umuringa.net/author/alpha/page/40/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302145059/https://www.umuringa.net/author/alpha/page/40/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/114521/nyuma-yo-kunanirwa-kuzamuka-mu-cyiciro-cya-mbere-itsinzwe-na-kayonza-wfc-umukinnyi-wa-youv-114521.html</ref><ref>https://allafrica.com/stories/201201300111.html</ref><ref>https://www.newtimes.co.rw/article/66798/National/six-rwandans-lined-up-for-heart-surgery-in-sudan</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.thechoicelive.com/wa-mukinnyi-wa-youvia-wfc-waguye-muri-koma-kubera-gutsindwa-yavuye-muri-koma |title=Archive copy |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302125023/https://www.thechoicelive.com/wa-mukinnyi-wa-youvia-wfc-waguye-muri-koma-kubera-gutsindwa-yavuye-muri-koma |url-status=dead }}</ref> === Amashakiro === [[Ikiciro:Siporo]] [[Ikiciro:Umukinnyi wa Ruhago]] [[Ikiciro:Abakinnyi ba siporo]] 80zthuc9l7bvw9xuhqk9b7qdy6zwiu5 Makarios Djan 0 15271 133735 93059 2026-07-10T08:04:58Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 133735 wikitext text/x-wiki '''Makarios Djan''' (wavutse ku ya 3 Kamena 1955) ni umukinnyi wo gusiganwa ku maguru wa bigize umwuga ukomoka muri Gana. Yitabiriye imikino ya metero 4 × 100 mu bagabo mu mikino Olempike yo mu 1984 .<ref>https://olympics.com/en/athletes/makarios-djan</ref><ref>https://www.olympedia.org/athletes/70645</ref><ref>https://peoplepill.com/people/makarios-djan</ref><ref>{{Cite web |url=https://profilbaru.com/Makarios_Djan |title=Archive copy |access-date=2023-03-16 |archive-date=2023-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230316102820/https://profilbaru.com/Makarios_Djan |url-status=dead }}</ref><ref>https://nuwber.com/person/563a34907686b0176b3534fe</ref><ref>https://lionsports.net/aa.aspx?hid=131</ref><ref>https://lionsports.net/aa.aspx?hid=138</ref><ref>https://www.wdsu.com/article/former-southeastern-louisiana-lions-track-star-alex-young-qualifies-for-tokyo-olympics/36821197</ref><ref>https://www.gidahatti.com/haber/14166231/tarihte-bugun-ne-oldu-10-mart-tarihte-gune-damga-vuran-olaylar</ref><ref>https://www.aa.com.tr/tr/dunya/kibris-adasinda-derin-bir-aktor-kibris-rum-ortodoks-kilisesi/2736170</ref><ref>https://www.kompasiana.com/imansyah91697/61f01ad94b660d6b7026c572/tim-koramil-11-bky-bongkar-dalang-pelaku-dan-tempat-produksi-busur-di-sudiang-makassar</ref><ref>https://www.aydinlik.com.tr/haber/soyerin-yeni-marifeti-said-nursiyi-anlatmak-344192</ref><ref>https://www.jurnas.com/artikel/55885/Peristiwa-Sejarah-15-Juli/</ref> == Reba == [[Ikiciro:Umukinnyi wa Gana]] s3szd8w4aeczdt9f6qrrilzi30y2y8x Gina Bass 0 16333 133719 106212 2026-07-10T04:06:50Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 133719 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:Gina Bass (cropped).jpg|thumb|Gina Bass]] '''Gina Bass''' (yavutse ku ya 3 Gicurasi 1995) ni umukinnyi [[Gambiya|wa Gambiya]] uhatanira gusiganwa ku maguru . Yatsindiye umudari wa bronze muri metero 200 muri Shampiyona ny'afurika muri 2016 . Bass yujuje ibisabwa mu mikino Olempike yo muri 2016 kandi yari afite ibendera rya Gambiya . <ref>{{Cite web |title=AIPS Media |url=http://www.aipsmedia.com/2016/07/29/19215/rio-2016-gambia-gina-bass}}</ref> Mu mikino Olempike yo muri 2016, yashyize ku mwanya wa 52 mu bushyuhe bwa metero 200 kandi ntiyujuje ibisabwa muri kimwe cya kabiri. <ref>{{Cite web |title=Rio 2016 |url=https://www.rio2016.com/en/athletics-standings-at-womens-200m |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160818021605/https://www.rio2016.com/en/athletics-standings-at-womens-200m |archive-date=2016-08-18 |access-date=2016-08-22 |website=Rio 2016}}</ref> Niwe w'ambere wujuje amajonjora ya Gambiya ku mukino wa nyuma mu mikino y'isi y'imikino ngororamubiri . Kugeza ubu afite agahigo kigihugu muri metero 100 na 200. Yujuje ibisabwa kugirango ahagararire Gambiya mu mikino Olempike yo muri 2020 mu bagore muri metero 100 na metero 200. <ref>{{Cite web |date=2019-08-31 |title=Gambian sprinter Gina Bass grabs WC & Olympic ticket {{!}} |url=https://www.voicegambia.com/2019/08/31/gambian-sprinter-gina-bass-grabs-wc-olympic-ticket/ |access-date=2020-02-25 |language=en-US |archive-date=2020-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200225004407/https://www.voicegambia.com/2019/08/31/gambian-sprinter-gina-bass-grabs-wc-olympic-ticket/ |url-status=dead }}</ref> Mu kwiruka metero 100, yashyizeho amateka mashya y'igihugu amasegonda agera 11.12. <ref>{{Cite web |title=Athletics - Round 1 - Heat 5 Results |url=https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/en/results/athletics/result-women-s-100m-rnd1-000500-.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210730065227/https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/en/results/athletics/result-women-s-100m-rnd1-000500-.htm |archive-date=2021-07-30 |access-date=2021-07-30}}</ref> == Amarushanwa mpuzamahanga == {| {{AchievementTable|Event=yes}} |- !colspan="6"|Representing the {{GAM}} |- |2011 |[[2011 World Youth Championships in Athletics|World Youth Championships]] |[[Lille, France]] |38th (h) |100 m |[[2011 World Youth Championships in Athletics – Girls' 100 metres|12.44]] |- |rowspan=2|2015 |rowspan=2|[[Athletics at the 2015 African Games|African Games]] |rowspan=2|[[Brazzaville, Republic of the Congo]] |13th (sf) |100 m |[[Athletics at the 2015 African Games – Women's 100 metres|11.97]] |- |13th (sf) |200 m |[[Athletics at the 2015 African Games – Women's 200 metres|24.13]] |- |rowspan=3|2016 |rowspan=2|[[2016 African Championships in Athletics|African Championships]] |rowspan=2|[[Durban, South Africa]] |10th (sf) |100 m |[[2016 African Championships in Athletics – Women's 100 metres|11.63]] |- |bgcolor=cc9966|3rd |200 m |[[2016 African Championships in Athletics – Women's 200 metres|22.92]] |- |[[Athletics at the 2016 Summer Olympics|Olympic Games]] |[[Rio de Janeiro, Brazil]] |52nd (h) |200 m |[[Athletics at the 2016 Summer Olympics – Women's 200 metres|23.43]] |- |rowspan=3|2017 |rowspan=2|[[Athletics at the 2017 Islamic Solidarity Games|Islamic Solidarity Games]] |rowspan=2|[[Baku, Azerbaijan]] |bgcolor=gold|1st |100 m |[[Athletics at the 2017 Islamic Solidarity Games – Results#100 meters 2|11.56]] |- |bgcolor=silver|2nd |200 m |[[Athletics at the 2017 Islamic Solidarity Games – Results#200 meters 2|23.15]] |- |[[2017 World Championships in Athletics|World Championships]] |[[London, United Kingdom]] |31st (h) |200 m |[[2017 World Championships in Athletics – Women's 200 metres|23.56]] |- |rowspan=4|2018 |rowspan=2|[[Athletics at the 2018 Commonwealth Games|Commonwealth Games]] |rowspan=2|[[Gold Coast, Australia]] |14th (sf) |100 m |[[Athletics at the 2018 Commonwealth Games – Women's 100 metres|11.64]] |- |13th (sf) |200 m |[[Athletics at the 2018 Commonwealth Games – Women's 200 metres|23.60]] |- |rowspan=2|[[2018 African Championships in Athletics|African Championships]] |rowspan=2|[[Asaba, Nigeria]] |8th |100 m |[[2018 African Championships in Athletics – Women's 100 metres|11.85]] |- |4th |200 m |[[2018 African Championships in Athletics – Women's 200 metres|23.40]] |- |rowspan=4|2019 |rowspan=2|[[Athletics at the 2019 African Games|African Games]] |rowspan=2|[[Rabat, Morocco]] |bgcolor=silver|2nd |100 m |[[Athletics at the 2019 African Games – Women's 100 metres|11.13]] |- |bgcolor=gold|1st |200 m |[[Athletics at the 2019 African Games – Women's 200 metres|22.58]] |- |rowspan=2|[[2019 World Athletics Championships|World Championships]] |rowspan=2|[[Doha, Qatar]] |15th (sf) |100 m |[[2019 World Athletics Championships – Women's 100 metres|11.24]] |- |6th |200 m |[[2019 World Athletics Championships – Women's 200 metres|22.71]] |- |rowspan=2|2021 |rowspan=2|[[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Olympic Games]] |rowspan=2|[[Tokyo, Japan]] |15th (sf) |100 m |[[Athletics at the 2020 Summer Olympics – Women's 100 metres|11.16]] |- |14th (sf) |200 m |[[Athletics at the 2020 Summer Olympics – Women's 200 metres|22.67]] |- |rowspan=6|2022 |[[2022 World Athletics Indoor Championships|World Indoor Championships]] |[[Belgrade, Serbia]] |23rd (sf) |60 m |[[2022 World Athletics Indoor Championships – Women's 60 metres|7.31]] |- |rowspan=2|[[2022 African Championships in Athletics|African Championships]] |rowspan=2|[[Port Louis, Mauritius]] |bgcolor=gold|1st |100 m |[[2022 African Championships in Athletics – Women's 100 metres|11.06]] |- |bgcolor=cc9966|3rd |4 × 100 m relay |[[2022 African Championships in Athletics – Women's 4 × 100 metres relay|44.97]] |- |[[2022 World Athletics Championships|World Championships]] |[[Eugene, Oregon|Eugene, United States]] |14th (sf) |200 m |[[2022 World Athletics Championships – Women's 200 metres|22.71]] |- |rowspan=2|[[Athletics at the 2021 Islamic Solidarity Games|Islamic Solidarity Games]] |rowspan=2|[[Konya, Turkey]] |bgcolor=gold|1st |200 m |[[Athletics at the 2021 Islamic Solidarity Games – Results#200 metres 2|22.63]] (w) |- |bgcolor=gold|1st |4 × 100 m relay |[[Athletics at the 2021 Islamic Solidarity Games – Results#4 × 100 metres relay 2|43.83]] |} == Ibyiza byawe bwite == '''Hanze''' * Metero 100 - 11.08 (+0.1&nbsp;m / s Mutagatifu PIerre 2022) '''NR''' * Metero 200 - 22.58 (+1.8&nbsp;m / s, Rabat 2019) '''NR''' == Reba == {{Reflist}} [[Ikiciro:Umukinni wa Gambiya]] 3lfbpgr1nsqr6d8damildrae4h60uzt Bethlehem Tilahun Alemu 0 16726 133715 132874 2026-07-10T01:41:30Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 133715 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:SoleRebels founder.png|thumb|SoleRebels CEO Bethlehem Tilahun Alemu]] [[Dosiye:SoleRebels interview Agnes Enitan Marquis with Bethlehem Tilahun Alemu.png|thumb|Bethlehem Tilahun]] Bethlehem Tilahun Alemu (yavutse 1980) ni umucuruzi wo muri [[Etiyopiya]], washinze akaba n'umuyobozi mukuru wa soleRebels, "isosiyete ikora inkweto zikoreshwa cyane muri [[Afurika]]". Bethlehem yahawe icyubahiro n’ishimwe kubera ubucuruzi bwe, ndetse n’ingamba yashyizeho zo guhindura disikuru kuri [[Afurika]] ikava mu bukene ikajya mu mwuka wo kwihangira imirimo ku mugabane, imari shingiro, ndetse n’ubukungu<ref>{{Cite web |url=https://www.solerebels.com/pages/bethlehem-tilahun-alemu |title=Archive copy |access-date=2023-06-06 |archive-date=2023-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606003352/https://www.solerebels.com/pages/bethlehem-tilahun-alemu |url-status=dead }}</ref>. Bethlehem yatangije "Repubulika y’uruhu<ref>{{Cite web |url=https://www.solerebels.com/blogs/news/13512957-exclusive-introducing-republic-of-leather |title=Archive copy |access-date=2023-06-06 |archive-date=2023-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606003352/https://www.solerebels.com/blogs/news/13512957-exclusive-introducing-republic-of-leather |url-status=dead }}</ref>", yerekana ibicuruzwa biramba by’uruhu birambye, [2] hamwe n’ubucuruzi bwa "Garden of Kawa" kugira ngo biteze imbere ikawa ya [[Etiyopiya]].<ref>{{Cite web |url=https://money.cnn.com/2017/01/31/smallbusiness/ethiopia-shoes-solerebels-coffee-bethlehem-alemu/index.html |title=Archive copy |access-date=2023-06-06 |archive-date=2023-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130042604/https://money.cnn.com/2017/01/31/smallbusiness/ethiopia-shoes-solerebels-coffee-bethlehem-alemu/index.html |url-status=dead }}</ref> [[Dosiye:SoleRebels_Bethlehem_Tilahun_Alemu.png|thumb|SoleRebels Bethlehem Tilahun Alemu]] == Ubuzima bwo hambere == Bethlehem yavukiye mu gace ka Zenebework ka [[Addis Ababa|Addis Abeba]]. Ababyeyi be bakoraga mu bitaro byaho. Alemu yize amashuri abanza n'ayisumbuye ya Leta, hanyuma akomeza kwiga ibaruramari muri kaminuza y’ubumwe<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Clinton_Foundation#Clinton_Global_Initiative_(CGI)_and_CGI_U</ref>, arangiza mu 2004. Bethlehem ni we rwiyemezamirimo wa mbere w’umugore wo muri Afurika waganiriye na Clinton Global Initiative kandi yahawe igihembo cy’umugore w’umugore w’umudage w’indashyikirwa na African Business Awards mu 2011 [[Ikiciro:Isi]] [[Ikiciro:Afurica]] [[Ikiciro:Iterambere rya Afurica]] [[Ikiciro:Iterambere ry'u Rwanda]] [[Ikiciro:Ubukungu bw’Afurika]] [[Ikiciro:Ubukungu bw’u Rwanda]] [[Ikiciro:Ubucuruzi]] [[Ikiciro:Imibereho myiza]] [[Ikiciro:Abikorera]] f7x395moq0r4wtmgtrdc3hjgmawk01o Ihuriro ry’igihugu ryita ku bafite ubumuga (NDMC) 0 17631 133726 127949 2026-07-10T04:59:15Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 133726 wikitext text/x-wiki '''Ihuriro ry’igihugu ryita ku bafite ubumuga (mu [[icyongereza]]: National Disability Mentoring Coalition-NDMC)''' rigamije gukangurira abantu kumenya akamaro n’ingaruka z’ubujyanama mu buzima bw’abafite [[ubumuga]] no kongera umubare n’ubuziranenge bwa gahunda z’abajyanama b’abafite [[ubumuga]] mu gihugu hose. Yashinzwe mu Kuboza 2014, NDMC yimukiye muri Werurwe 2018 itura mu rwego rw’abafatanyabikorwa b’Urubyiruko rufite ubumuga (PYD).<ref name=":0">{{Cite web |url=https://ndmc.pyd.org/about/ |title=Archive copy |access-date=2024-01-19 |archive-date=2024-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240119125935/https://ndmc.pyd.org/about/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.accessibility.com/org-spotlight/nonprofit/the-national-disability-mentoring-coalition-ndmc</ref><ref>{{Cite web |url=http://disabilitypolicyworks.org/ndmc/ |title=Archive copy |access-date=2024-01-19 |archive-date=2024-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240119125934/http://disabilitypolicyworks.org/ndmc/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://ncrtm.ed.gov/library/detail/national-disability-mentoring-coalition-ndmc</ref><ref>https://benderleadership.org/bender-leadership-academy-selected-for-susan-m-daniels-disability-mentoring-hall-of-fame/</ref><ref>https://oklahoma.gov/occy/newsroom/2022/oklahoma-commission-on-children-and-youth-completed-certificatio.html</ref> == Intego == Yashinzwe mu Kuboza 2014, Ihuriro ry’igihugu gishinzwe kurwanya ubumuga (NDMC) n’umuryango w’abanyamuryango ugamije kongera ubumenyi, ireme, n’ingaruka z’ubujyanama ku bafite ubumuga mu gihugu hose. == Ibikorwa == Kumenya ('''mu [[icyongereza]]: Awareness)''' - Kugaragaza uruhare rukomeye rwo gutanga inama nkingamba zo gufasha abafite ubumuga kwiteza imbere binyuze mu amasomo, akazi ndetse n’imibereho yigenga; Kwihuza ( '''mu [[icyongereza]]: Connections )''' - Korohereza itumanaho hagati y’abafatanyabikorwa no gusangira amakuru yerekeye “ikora” mu guhugura abafite ubumuga;<ref name=":0" /> Ibikoresho ('''mu [[icyongereza]]:Resources)''' - Gutanga amahugurwa, ubufasha bwa tekiniki, hamwe numuyoboro woherejwe kugirango wongere umubare wabatoza kandi ushimangire ingaruka zuburambe; Kwinjiza ('''mu [[icyongereza]]:''' '''Inclusion''' - Korohereza amahirwe yo gutoza abantu b'ingeri zinyuranye n'ubushobozi mubice byose; na Kumenyekana ('''mu [[icyongereza]]:''' '''Recognition)'''- Kubaha indashyikirwa mu gutanga inama binyuze muri Susan M. Daniels Mentoring Hall of Fame. == Indanganturo == [[Ikiciro:Ubumuga]] [[Ikiciro:Uburenganzira bwa muntu]] t48xu7dbk4pg6pgm8tnrbysfhiqkbk3 Mucunguzi Izere Joselyne 0 18106 133737 127772 2026-07-10T08:41:55Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 133737 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:Kigali city rwanda.jpg|thumb|mucunguzi numukobwa uvuka mugihugu cyurwanda mumujyi wa kigali]] '''Mucunguzi Izere Joselyne,''' ni umunyarwandakazi wavukiye mu [[akarere ka Nyaruguru]] mu [[intara y'amajyepfo]] mu mwaka 2000<ref name=":0">{{Cite web |url=https://amazuku.com/yavukiye-i-nyaruguru-nta-cyizere-cyo-kuzagera-mu-nteko-yu-bwongereza-ku-myaka-18-inkuru-ya-mucunguzi-izere-joselyne-yaguhindurira-ubuzima/ |title=Archive copy |access-date=2024-03-23 |archive-date=2025-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250222104225/https://amazuku.com/yavukiye-i-nyaruguru-nta-cyizere-cyo-kuzagera-mu-nteko-yu-bwongereza-ku-myaka-18-inkuru-ya-mucunguzi-izere-joselyne-yaguhindurira-ubuzima/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":1">{{Cite web |url=https://kura.rw/born-in-nyaruguru-she-found-herself-at-the-british-parliament-at-only-18/ |title=Archive copy |access-date=2024-03-23 |archive-date=2024-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240323160254/https://kura.rw/born-in-nyaruguru-she-found-herself-at-the-british-parliament-at-only-18/ |url-status=dead }}</ref>. Unu n'umwe mubagize itsinda "Global young influencer group" ry'umushinga Plan International, rikora ubuvugizi ku [[Isi]] hose hagamijwe kurandura inzitizi zose zikibangamiye umwana w’umukobwa mu iterambere.<ref>https://m.imvahonshya.co.rw/bamwe-mu-bagore-bitinyutse-bakora-imirimo-imenyerewe-ku-bagabo-bibateza-imbere/</ref><ref name=":2">https://www.newtimes.co.rw/article/134499/News/first-lady-calls-for-concerted-efforts-to-empower-families/amp</ref><ref name=":3">https://mobile.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/madamu-jeannette-kagame-yahamagariye-abanyarwanda-guharanira-uburenganzira-bw</ref> [[Dosiye:NyaruguruDist.png|center|thumb|Aho Izere Joselyne yavukiye]] == Amashuri == Izere afite icyiciro cya Kabiri cya Kamuniza muri Biochemistry ya kuye muri [[Kaminuza y'u Rwanda|Kaminuza y'u Rwanda.]] Izere ashimira madam nyakubahwa [[Jeannette Kagame]], kubwo imbuto yabibye mu bana b'u [[Rwanda]] binyuze mu mushinga Imbuto foundation.<ref name=":3" /><ref name=":2" /> [[Dosiye:University of Rwanda, Nyarugenge Campus.jpg|thumb|Kaminuza y'u Rwanda Joselyne yizeho]] == Akazi == Izere ni umuyobozi wa gahunda cyangwa porogaramu ([[icyongereza]]: program lead) mu mushinga uharanira uburenganzira ndetse ugafasha abakobwa kwiteza imbere, ([[icyongereza]]: [https://impanuro.org/ Impanuro Girls initiative]. Muri 2018, yitabiriye ibikorwa y’Inteko Ishinga Amategeko y’u '''''[[Ubwongereza|Bwongereza]]''''' ahagarariye i gihugu cy'u [[Rwanda]] ([[icyongereza]]: House of Lord Chamber) mu gihugu cy'[[Ubwongereza]].<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Impano == Izere ni umusizi <ref>https://olihealthmagazine.org/coronavirus-global-awareness-in-rwanda-mucunguzi-izere-joselyne-from-ur-entry-32_H187.html</ref><ref>{{Cite web |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/index.php?title=Subiza_Agatima_Impembero_Irahari&gsearch=kwibuka |title=Archive copy |access-date=2024-03-23 |archive-date=2024-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240323160300/https://genocidearchiverwanda.org.rw/index.php?title=Subiza_Agatima_Impembero_Irahari&gsearch=kwibuka |url-status=dead }}</ref> == Indanganturo == [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Umukobwa]] [[Ikiciro:Umuyobozi]] [[Ikiciro:Imiryango idaharanira inyungu]] [[Ikiciro:Umuhanzi]] [[Ikiciro:Umusizi]] 8ezm9lb2ke5av1xzru540ph70fvj82t IPRC GISHALI 0 18528 133720 105219 2026-07-10T04:27:26Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 133720 wikitext text/x-wiki <ref>https://www.iprcgishari.rp.ac.rw/</ref>first of all IPRC means that Intergrated polytechnic Regional college, it found rwamagana district gishali sector ruhimbi cell shaburondo village it is TVT college/school and it provide the following studies;agricultural engeneering,cival engeneering department,plumbing,mechanical engeneering.it[s partners include;RP,REB. https://web.archive.org/web/20240520144125/https://www.iprcgishari.rp.ac.rw/ 9jbb9lbqm5uz2pm6dthljdbvgxhi0ua Rwanda Film Office 0 19342 133746 117664 2026-07-10T10:38:04Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 133746 wikitext text/x-wiki '''Rwanda Film Office''' cyatangiye muri 2019 ni ibiro by’amafirime mu Rwanda akaba ari ikigo cy’igihugu gishinzwe iterambere ry’u [[Rwanda]] muri [[Rwanda Nziza|guverinoma y’u Rwanda]] ishinzwe guteza imbere inganda zikoresha amajwi n'amashusho cyangwa filime .<ref name=":0">{{Cite web |url=https://www.rfo.rw/about |title=Archive copy |access-date=2024-09-03 |archive-date=2024-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240903105200/https://www.rfo.rw/about |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.giz.de/en/workingwithgiz/film_industry_africa.html</ref> == Intego == * Intego y'Ikigo cya Filmi mu Rwanda ni ugutanga ibikoresho byingenzi byo kubona amakuru * Intego y'ubufasha kumishinga ya majwi mpuzamahanga .<ref name=":0" /><ref>https://www.reddit.com/r/Rwanda/comments/15htjt4/about_the_film_industry_in_rwanda/</ref> == Amashakiro == [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Ubu]] [[Ikiciro:Filimi]] q4ae0izgfcqote1km7xqj1mfbbf8p1w Lillian Mbabazi 0 19398 133734 118016 2026-07-10T07:46:15Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 133734 wikitext text/x-wiki '''Lillian Mbabazi ni''' [[Rwanda|umunyarwanda]] akaba ari umuhanzi ufata amajwi ukorera ibikorwa bye muri [[Ubugande|umuganda]] . Yavukiye muri Uganda ku babyeyi b'u Rwanda. Nk’uko byatangajwe na Uganda wamamaza muri Bryan Morel Publications, mu injyana ya muzika ya Lilian ni neo-roho ifitanye isano na R&B Band . <ref name="1R">{{Cite web |last=Edmund Kagire |date=12 October 2012 |title=Lillian Mbabazi belts out hits at Uganda Jubilee celebrations |url=https://www.theeastafrican.co.ke/Rwanda/Lifestyle/Lillian+Mbabazi+belts+out+hits+at+Uganda+Jubilee+celebrations/-/1433242/1531972/-/3ch3ao/-/index.html |access-date=17 June 2019 |location=Nairobi}}</ref> akaba Yari umunyamuryango wa Blu ya 3 . <ref name="1R" /> <ref name="2R">{{Cite web |last=Felix Eupal |date=22 May 2011 |title=Lillian Mbabazi soldiers on minus Blu3, plus baby |url=https://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=13503:lillian-mbabazi-soldiers-on-minus-blu3-plus-baby |access-date=17 June 2019 |location=Kampala |archive-date=27 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180527023821/http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=13503:lillian-mbabazi-soldiers-on-minus-blu3-plus-baby |url-status=dead }}</ref> Muri 2014, yari umwe mu bahanzi bagaragaye mu gihembwe cya kabiri cya Coke Studio Africa, yaje kandi kugaragara muri Filimi. <ref name="3R">{{Cite web |last=vclZsrcgrL |date=9 October 2014 |title=Coke Studio Africa Season 2 launched |url=https://www.hipipo.com/2014/10/09/coke-studio-africa-season-2-launched/ |access-date=17 June 2019 |publisher=Hipipo.com |location=Kampala |archive-date=2 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190402123638/https://www.hipipo.com/2014/10/09/coke-studio-africa-season-2-launched/ |url-status=dead }}</ref> == Umwuga == Mbabazi yatangiye kwitwara neza mu 2003, nyuma y’amarushanwa ya Coca-Cola Pop Star yatumye hashyirwaho Blu ya 3 . Yabonye intsinzi muri muzika hamwe nitsinda, yatsindiye Umuhanzi / Itsinda ryiza muri Uganda & Video yumuziki mwiza wo muri Uganda muri 2005 Kisima Music Awards, ndetse na filimi ikaba Video y'umwaka (Hitaji) muri Pearl of Africa Music Awards muri 2005 <ref name="4R">{{Cite web |last=PAM Awards |date=2005 |title=PAM Awards: 2005 Winners & Nominees |url=http://pamawards.com/pages/2005.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070702053829/http://pamawards.com/pages/2005.php |archive-date=2007-07-02 |access-date=17 June 2019 |publisher=[[Pearl of Africa Music Awards]] |location=Kampala |format=Archived from the original on 2 July 2007}}</ref> Yatsindiye kandi Video yumwaka ( Burrn ) muri 2007 Pearl of Africa Music Awards 2007 kandi yatorewe kuba Itsinda ryiza rya Afrika yuburasirazuba bwiza muri 2005 muri Kora Awards . <ref name="5R">{{Cite web |last=Kora Awards |date=2005 |title=Kora Awards 2005 Nominees |url=http://www.koraawards.co.za/english/musicawards_finalists.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061001100910/http://www.koraawards.co.za/english/musicawards_finalists.asp |archive-date=2006-10-01 |access-date=17 June 2019 |publisher=[[Kora Awards|The KORA All Africa Music Awards]] |format=Archived from the original on 22 February 2019}}</ref> Yatsindiye igihembo cyiza cya Album ya Afurika y'Iburasirazuba ( ''Hitaji'' ) mu bihembo bya muzika bya Tanzaniya 2005 ndetse na filimi, Video nziza yo muri Afurika y'Iburasirazuba ( Frisky ) mu 2006 muri Channel O Music Video Awards . <ref name="6R">{{Cite web |last=Biz Community Nigeria |date=7 August 2006 |title=Channel O Award Nominees Released |url=https://www.bizcommunity.com.ng/Article/157/66/11163.html |access-date=17 June 2019 |publisher=Biz Community Nigeria |location=Cape Town |archive-date=21 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221121181000/https://www.bizcommunity.com.ng/Article/157/66/11163.html |url-status=dead }}</ref> Mu mwaka wa 2010, yatowe mu ndirimbo nziza yo muri Afurika y'Iburasirazuba ( ''Aho uri'' kumwe na Radio & Weasel ) mu bihembo bya muzika bya Tanzaniya 2010 naho mu 2009, yatowe mu itsinda ryiza & Umuhanzi witwaye neza mu 2009 muri MTV Africa Music Awards 2009 . <ref>{{Cite web |date=2015-01-29 |title=Lilian Mbabazi |url=https://www.musicinafrica.net/directory/lilian-mbabazi |access-date=2020-05-27 |website=Music In Africa |language=en}}</ref> Mu mwaka wa 2010, yatangiye umwuga wenyine kandi afite indirimbo nziza nka "Vitamine" hamwe na Weasel wo muri bombi Goodlyfe Crew, Kawa na Akaga Yakoranye na Goodlyfe Crew, Navio, AY, P-Unit na Kitoko.  Mu mwaka wa 2016, Mbabazi yatsindiye igihembo cye cya mbere mu bihembo bya HiPipo Music Awards kubera ibihembo bye byo kwibuka hamwe na A Pass. <ref name="7R">{{Cite web |last=Music In Africa |date=7 December 2015 |title=Uganda's HiPipo Awards Unveil Nominees for 2016 Edition |url=https://www.musicinafrica.net/magazine/uganda%E2%80%99s-hipipo-awards-unveil-nominees-2016-edition |access-date=17 June 2019 |publisher=Music In Africa Magazine |archive-date=28 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211128141156/https://www.musicinafrica.net/magazine/uganda%E2%80%99s-hipipo-awards-unveil-nominees-2016-edition |url-status=dead }}</ref> === Radiyo === Mbabazi yatangiye gukora kuri 91.3 Capital FM, imwe mu maradiyo akomeye ya FM muri Uganda, nyuma yo kugenda kwa mugenzi wabo mukuru wa Big Breakfast Karitas Karisimbi mu myaka ya za 2000. <ref>{{Cite web |title=In the spotlight: Radio DJ: Lillian Mbabazi |url=http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1158794/spotlight-radio-dj-lillian-mbabazi |access-date=17 August 2007 |website=The New Vision}}</ref> Icyakora, yavuye kuri sitasiyo kugira ngo yibande ku mwuga we wa muzika mbere gato yuko Blu ya 3 isenyuka maze asimburwa kuri sitasiyo na Jackie Lumbasi . Nyuma yaje kwinjira kuri Radiyo yo mu mujyi <ref>{{Cite web |title=Oh yes radio! Almost slipped my mind… How did Lilian end up in radio? |url=http://ourmusiq.com/lilian-mbabazi-motherhood-music-and-mathematics/1307/m.aspx |access-date=25 February 2013 |website=Ourmusiq |archive-date=17 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210817183223/http://ourmusiq.com/lilian-mbabazi-motherhood-music-and-mathematics/1307/m.aspx |url-status=dead }}</ref> == Ubuzima bwite == Mbabazi yari afitanye umubano na nyakwigendera umucuranzi wa Radio Mowzey ( 25 Mutarama 1985 - 1 Gashyantare 2018 ), babyarana abana babiri (Asante Manzi na Izuba ). <ref name="10R">{{Cite web |last=Raphael Okello |date=17 August 2007 |title=In the spotlight: Radio DJ: Lillian Mbabazi |url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1158794/spotlight-radio-dj-lillian-mbabazi |access-date=17 June 2019 |location=Kampala}}</ref> Bivugwa ko abo bashakanye babanye kuva igihe bari muri kaminuza ya Makerere, mbere yo gutandukana kwabo amezi make kugeza mu 2015. <ref name="11R">{{Cite web |last=Big Eye Team |date=25 August 2015 |title=Mowzey Radio Is The Best Father Ever – Says Lilian Mbabazi |url=http://bigeye.ug/mowzey-radio-is-the-best-father-ever-says-lilian-mbabazi/ |access-date=17 June 2019 |publisher=Big Eye Uganda |location=Kampala}}</ref> Abashakanye bamaze kubona umwana wabo wa mbere, bahuye nibibazo byinshi amaherezo biganisha ku gutandukana. <ref name="11R" /> == Reba kandi == * Urutonde rwabacuranzi ba Uganda == Reba == {{Reflist}} [[Ikiciro:Short description is different from Wikidata]] [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Ubu]] [[Ikiciro:Filimi]] oxgrsxtobf1ad5xoy00vn2s2k9uh9jj Rwanda animation 0 20410 133747 124082 2026-07-10T10:38:44Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 133747 wikitext text/x-wiki Filim z' Inkuru zishushanyije mu Rwanda cyagwa ibyo bita (Rwanda animation) nu bwoko bwa flimi ziri gutera imbere cyane ku rwego rw' isi byumwihariko no mu Rwanda Ndetse leta y' u Rwanda ibinyujije muri minisiteri y' uburezi yemeye ko habaho kwigisha abanyeshuri babyifuza, kumenya gukora inkuru zishushanije, yaba mu mashuri yisumbuye mwishami ryitwa(Mutimedia) ariko nomuri kaminuza cyane cyane muma kaminuza yo mu rwanda urugero nka <ref>{{Cite web |url=https://www.iprckigali.rp.ac.rw/1/creative-arts-department |title=Creative Arts Department |access-date=2025-09-10 |archive-date=2025-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250517173347/http://www.iprckigali.rp.ac.rw/1/creative-arts-department |url-status=dead }}</ref> [https://www.newtimes.co.rw/article/11991/entertainment/others/exploring-the-rise-of-animtion-in-rwanda] rfz7yn6xmwfhtqtn1jxsi45aj9jwsv6 Jennifer Eliogu 0 20758 133730 124860 2026-07-10T06:52:10Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 133730 wikitext text/x-wiki   '''Jennifer Eliogu''' (wavutse kuwa 30 Mata 1976) ni umukinnyi wa filime akaba n'umuririmbyi wo muri [[Nijeriya]] <ref name=":0">{{Cite web |date=2019-04-30 |title=7 quick facts about Jennifer Eliogu at 43 |url=https://allure.vanguardngr.com/2019/04/quick-facts-about-jennifer-eliogu/ |access-date=2019-12-05 |website=Vanguard Allure |language=en-US}}</ref> uzwi cyane mu kuba umukinnyi wa filme. Mu mwaka wa 2016, Eliogu yahawe ''igihembo cyihariye cyo kumenyekana'' muri [[:en:City_People_Entertainment_Awards|City People Entertainment Awards]] kubera uruhare yagize mu ruganda rwa sinema rwo muri [[Nijeriya]].<ref>{{Cite web |date=2014-06-23 |title=SEE all the photos from the City People Entertainment Awards in Lagos » YNaija |url=https://ynaija.com/see-all-the-photos-from-the-city-people-entertainment-awards-in-lagos/ |access-date=2019-12-05 |website=YNaija |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |date=31 August 2019 |title=Talent, not nudity guarantees success in movie industry –Jenifer Eliogu |url=https://punchng.com/talent-not-nudity-guarantees-success-in-movie-industry-jenifer-eliogu/ |access-date=2019-12-05 |website=Punch Newspapers |language=en-US}}</ref> Eliogu mu 2014 kubera uruhare yagize mu kongerera ubushobozi abagore, yahawe ''igihembo cy’indashyikirwa'' mu nama nyafurika y’abayobozi bayoboye abagore yabereye muri [[Leta Zunze Ubumwe z’Amerika|Amerika]].<ref>{{Cite web |date=2014-09-04 |title=Jennifer Eliogu Bags Award In USA |url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/awol-2014-jennifer-eliogu-bags-award-in-usa/82yn64x |access-date=2019-12-05 |website=Pulse Nigeria |language=en-US |archive-date=2019-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191206004154/https://www.pulse.ng/entertainment/movies/awol-2014-jennifer-eliogu-bags-award-in-usa/82yn64x |url-status=dead }}</ref> == Ubuzima bwa mbere n'amashuri == Eliogu akomoka mu mudugudu wa Ụmụazụ muri [[:en:Uke,_Nigeria|Uke, muri Nijeriya]] [[:en:Idemili_North|Idemili]] muri [[:en:Anambra_State|Leta ya Anambra]], agace ko mu majyepfo y'uburasirazuba bwa Nijeriya ariko yakuriye muri [[:en:Lagos_State|leta ya Lagos]] iherereye mu majyepfo y'uburengerazuba bwa Nijeriya. Eliogu yabonye impamyabumenyi muri [[:en:University_of_Jos|kaminuza ya Jos]] abona n'indi [[:en:Bachelor_of_Science|ya B.Sc.]] yakuye muri [[:en:Lagos_State_University|kaminuza ya Leta ya Lagos]] . <ref name=":0"/> == Umwuga == Eliogu mu 1997 yatangiye ku mugaragaro gukina filme ahereye ku yitwa ''House on Fire'' . Eliogu yabaye ahagaritse ibya sinema yo muri Nijeriya igihe gito maze yinjira mu muziki mu buryo bw'umwuga mu mwaka wa 2012, maze asohora indirimbo ye ya mbere yise ''Ifunanya'' ndetse iza guhatanira n'igihembo cya Best R&B Video muri ''Nigeria Music Video Awards (NMVA) mri uwo mwaka.''<ref name=":1">{{Cite web |date=June 2019 |title=Jennifer Eliogu: Glittering on screen, hugging the mic so well |url=https://guardian.ng/saturday-magazine/jennifer-eliogu-glittering-on-screen-hugging-the-mic-so-well/ |access-date=2019-12-05 |website=guardian.ng}}</ref><ref name=":0"/><ref>{{Cite web |date=2014-08-09 |title=I've never been promiscuous, but...–Nollywood star, Jennifer Eliogu |url=https://thenationonlineng.net/ive-never-been-promiscuous-but-nollywood-star-jennifer-eliogu/ |access-date=2019-12-05 |website=The Nation Newspaper |language=en-US}}</ref> Mu bandi bantu bazwi muri [[:en:Nollywood|Nollywood]] yakoranye nabo harimo, Rich Tanksley, Kenneth Okolie, Susan Peters, Bolanle Ninalowo, Moyo Lawal, Desmond Elliot, Rukky Sanda n'abandi. <ref name="Kodex">{{Cite web |last=Kodex |date=2021-04-25 |title=Jennifer Eliogu Biography, Age, State, Movies, Awards, Everything About Her |url=https://basenaija.com/jennifer-eliogu-biography-age-state-movies-awards-everything-about-her/ |access-date=2021-04-27 |website=BaseNaija |language=en-US |archive-date=2021-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427232513/https://basenaija.com/jennifer-eliogu-biography-age-state-movies-awards-everything-about-her/ |url-status=dead }}</ref> ni umukinnyi ukunda gushishikariza abakinnyi ba filime bakiri bato ko impano ariyo izabageza kure atari ubwambure. <ref>{{Cite web |date=2019-08-31 |title=Talent, not nudity guarantees success in movie industry –Jenifer Eliogu |url=https://punchng.com/talent-not-nudity-guarantees-success-in-movie-industry-jenifer-eliogu/ |access-date=2022-07-23 |website=Punch Newspapers |language=en-US}}</ref> == Ibihembo no kumenyekana == === Umwuga wo gukina === Eliogu yahawe ''igihembo cyihariye cyo kumenyekana'' muri ''City People Entertainment Awards'' mu 2016. <ref name=":1"/> <ref>{{Cite web |last=Legit.ng |date=2013-02-06 |title=Actress, Jennifer Eliogu Explains Why She Left Her Husband Abroad |url=https://www.legit.ng/22788.html |access-date=2019-12-05 |website=www.legit.ng |language=en}}</ref> Afite kandi igihembo cy'indashyikirwa mu nama Nyafurika y'Abayobozi b'Abagore 2014 yabereye muri Leta zunze ubumwe za Amerika kubera uruhare yagize mu guha ubushobozi abagore. <ref name="Kodex"/> == Umwuga wa muzika == Umushinga w'umuziki wa Eliogu witwa ''Ifunanya'' watowe muri ''Video nziza ya R&B'' muri ''Nigeria Music Video Awards (NMVA)''<ref>{{Cite web |last=David |first=Tokunbo |date=2018-10-13 |title=I always knew I was coming back to music - Jennifer Eliogu, actress |url=https://www.sunnewsonline.com/i-always-knew-i-was-coming-back-to-music-jennifer-eliogu-actress/ |access-date=2019-12-05 |website=The Sun Nigeria |language=en-US}}</ref> == Ubuzima bwite == Eliogu arubatse kandi afite abana babiri. <ref>{{Cite web |date=5 November 2017 |title=I remembered Nigeria when I tasted suya in Canada – Jennifer Eliogu |url=https://punchng.com/i-remembered-nigeria-when-i-tasted-suya-in-canada-jennifer-eliogu/ |access-date=2019-12-05 |website=Punch Newspapers |language=en-US}}</ref> == Bimwe mu bikorwa yagaragayemo == * ''On The Edge (2024) nka Olly'' * ''Uno: The F in the Family (2024) Umudiyakoni'' * ''I do not Come to you by chance (2023)'' * ''Wrong attachment (2023)'' * ''Vindictive (2023)'' * ''Exit Plan (2023)'' * ''The wrong side of goodbye (2023)'' * ''Playing Hearts (2023) nka Lady Kate'' * ''Tainted (2022) nka Mama wa Mara'' * ''Love is trickster (2022)'' * ''A Frenzy of emotion (2022) Madamu Morgan'' * ''Imposter (2021) nka Skye'' * ''Dear dianne (2019) nka Nkechi'' * ''The relationship (2018) nka Mama wa Toke'' * ''Whokilled chief (2017) nka Madamu Badmus'' * ''Your fada (2017) nka Bolanle'' * ''A little white lie (2017) nka Maggie'' * ''A time to heal (2017) nka Madamu Lawson'' * ''Lonely heart (2013) nka Mildred'' * ''plane crash (2008) nk'Urukundo'' * ''sisters love (2008) nka Agnes'' * ''Risky Affair (2004) nka Judith'' * ''Faces of beauty (2004) nka Cathy snr'' * ''Love and Pride (2004)'' * ''Moment of confession (2004)'' * ''My Blood (2004)'' * ''Schemers : Abana babi (2004) nka Kanama'' * ''St Micheal (2004)'' * ''Ingrates (2004) nka Florence'' * ''love (2003)'' * ''When God says yes (2003) nka Eunice'' * ''Emergency wedding (2003) nkumuhoza'' * ''jealous lover (2003)'' * ''Blind justice (2002)'' * ''Power of love (2002) nka Cynthia'' * ''Christian marriage (2002)'' * ''Submission (2002)'' <ref>{{Cite web |title=Jennifer Eliogu {{!}} Actress |url=https://www.imdb.com/name/nm2122873/ |access-date=2024-11-04 |website=IMDb |language=en-US}}</ref> == Discography == * Akwaugo (2024) * Ezi Oyi (2024) * ASA (2023) * Onulu Ube (2022) * Olisa (2022) * Doh shirt (2021) * Golibe (2021) * brown sugar (2021) * no be lie (2021) * you and i (2021) * fantasy (2021) * Lullaby (2021) * Ifunanya (2021) * peace (2021) == Reba kandi == * [[:en:List_of_Nigerian_actors|Urutonde rw'abakinnyi ba Nigeriya]] == Amashakiro == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * Jennifer Eliogu at IMDb  7195m4lwa3vdeiudhx32m7ofb740u80 Communication access real-time translation 0 20980 133716 125580 2026-07-10T02:20:50Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 133716 wikitext text/x-wiki '''Communication access realtime translation (CART)''', byitwa kandi '''gufungura ibisobanuro''' cyangwa '''kwandikirwa igihe''' cyangwa kwandikirwa igihe nyacyo, ni izina rusange ry'imikorere ikoreshwa n'abandika amagambo y'ibiganiro (stenographe) n'abandi mu bahindura ijwi cyangwa amagambo yauzwe mu nyandiko. Umukoresha watojwe yandika amagambo nyayo yavuzwe akoresheje clavier idasanzwe ya fonetike, cyangwa uburyo bwa stenografiya, atanga ibisobanuro byizewe kandi by'ukuri <ref name=":0">{{Cite journal |title=Improving Real-Time Captioning Experiences for Deaf and Hard of Hearing Students {{!}} Proceedings of the 18th International ACM SIGACCESS Conference on Computers and Accessibility |url=https://dl.acm.org/doi/abs/10.1145/2982142.2982164 |language=EN |doi=10.1145/2982142.2982164 |s2cid=9867775 |url-access=subscription |access-date=2020-04-20}}</ref> byerekanwa kubakira kuri ecran, mudasobwa igendanwa, cyangwa ikindi gikoresho. <ref name=":1">{{Cite web |date=2012-09-11 |title=What is CART and FAQ's – Find a CART Captioning Provider |url=http://ccacaptioning.org/faqs-cart/ |access-date=2020-04-20 |website=CAPTIONING ACTIVISM AND COMMUNITY |language=en-US |archive-date=2020-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200503121408/http://ccacaptioning.org/faqs-cart/ |url-status=dead }}</ref> Abanyamwuga ba CART bafite ubumenyi bwo kongerera ubumenyi (umuvuduko nukuri) ugereranije nabanyamakuru binkiko nabandi ba stenographe. Porogaramu imvugo-y-inyandiko ikoreshwa nabanditsi bijwi kugirango batange CART. CART ni ingirakamaro mu gutuma itumanaho rigera kubantu bafite ubumuga bwo kutumva cyangwa kutumva neza,kuko igihe cyo kuvuga-ku-gihe gikora benshi bafite ikibazo cyo kutumva no kutumva. Ibisobanuro byateganijwe n’amategeko y’abanyamerika bafite ubumuga (ADA) nkimfashanyo cyangwa serivisi zifasha. <ref>{{Cite web |title=ADA Requirements: Effective Communication |url=https://www.ada.gov/effective-comm.htm |access-date=2020-04-20 |website=www.ada.gov}}</ref> Mu ishuri rifite abanyeshuri batumva cyangwa batumva neza, CART nuburyo bwiza bwo gukoresha bufatanije cyangwa aho gusobanura ururimi rw amarenga, icyakora, icyemezo cyafashwe kijyanye nigikoresho kigomba gukoreshwa kigomba gushingira kubyo abantu bakeneye serivisi bakeneye. <ref>{{Cite web |title=National Association of the Deaf - NAD |url=https://www.nad.org/resources/technology/captioning-for-access/when-is-captioning-required/ |access-date=2020-04-20 |website=www.nad.org |archive-date=2020-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423192126/https://www.nad.org/resources/technology/captioning-for-access/when-is-captioning-required/ |url-status=dead }}</ref> <ref name=":0"/> Igiciro cya serivisi CART kiri hagati ya $ 60 kugeza 200 $ kumasaha. <ref name=":1"/> Kubera iyo mpamvu, abantu bamwe bareba Automatic Speech Recognition (ASR) nka serivisi ihendutse. Ariko, ASR ntabwo isobanutse neza kandi irashobora gutinda kubisubizo, bigatuma bidafite akamaro mubihe byishuri. <ref name=":0" /> CART ishobora kandi gufasha abantu ururimi rwabo rwa mbere rutandukanye n'ururimi rukoreshwa, kugirango basobanukirwe n'abavuga bafite amajwi n'imivugire itandukanye mu bihe byinshi by'amatsinda (mu kazi, mu mashuri, mu bikorwa by'umuryango) kugira ngo babone " inyandiko y'ibivuga" kandi ibafashe no kwiga indimi. '''CART ya kure''' ikorwa hamwe nu mukoresha wahuguwe ahantu kure. Ihuza ry'ijwi nka terefone, terefone igendanwa, cyangwa mikoro ya mudasobwa ikoreshwa mu kohereza ijwi kubakoresha, kandi inyandiko nyayo yoherejwe inyuma kuri modem, interineti, cyangwa andi makuru ahuza. Mu bihugu bimwe, CART irashobora kwitwa Palantype, Velotype, STTR (kuvuga-inyandiko-mvugo). ecs1zuaeq9vwlrbgujkwa7w6f7u0zys Sign-Language Media 0 21200 133750 127320 2026-07-10T11:11:02Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 133750 wikitext text/x-wiki '''Sign-Language Media''' ni itangazamakuru rishingiye kuri sisitemu y'itangazamakuru ry'indimi z'amarenga . Ihuriro byubatswe kumiterere yikibonezamvugo igoye ikozwe muzindi ndimi z amarenga. Mubisanzwe itangazamakuru ryubatswe [[Oral languages|mundimi]] cyangwa indimi zanditse, kandi akenshi ntizihuza nururimi rwamarenga. Itangazamakuru ryururimi rwamarenga rifite '''ibintu''' byihariye: * Ijwi ntiriboneka, cyangwa kuri frequency nke cyane (bass). * Oya, cyangwa bike cyane, inyandiko irakoreshwa. * Ikadiri ya kamera yihariye yo gufunga . == Ibintu by'ingenzi == * '''Igihe cyagereranijwe:''' ** Filime - Ibitangazamakuru byo mu rurimi rw'amarenga byavutse. Filime ya mbere ikoresha ururimi rw'amarenga yakozwe mu 1902. <ref>{{Cite web |title=LibGuides: Deaf Films: Oldest Deaf Films |url=http://libguides.gallaudet.edu/content.php?pid=120564&sid=1037883 |access-date=2025-11-04 |archive-date=2019-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190710110912/http://libguides.gallaudet.edu/content.php?pid=120564&sid=1037883 |url-status=dead }}</ref> ** Video - Ibinyamakuru byerekana ururimi rw'amarenga kuri videwo biratangwa. * '''Igihe cya Digital:''' ** Video ya sisitemu na software - Imigaragarire yururimi rwamarenga yashizweho kugirango urebe ibirimo. ** Urubuga Mpuzamahanga - Amakuru mu rurimi rw'amarenga aboneka kuri buri wese. ** Videophone na webkamera - Itumanaho ryururimi rwamarenga birashoboka. ** Videotelephone igendanwa - UMTS itanga inkunga kubitumanaho bikoresha ururimi rw'amarenga. ** Vlogs - Urubuga rushya rw'amarenga rutangira kwiyongera hamwe n'imyigaragambyo yo kwamagana Jane Fernandes . ** Gukora amashusho yerekana ururimi rwamarenga ukoresheje avatar yakozwe na mudasobwa aho kuba amashusho yumuntu nyawe. ** Amashusho yerekana ururimi rwamarenga <ref>{{Cite web |title=Online Video Library {{!}} JW.ORG Videos American Sign Language {{!}} American Sign Language (ASL) |url=https://www.jw.org/ase/library/videos/#ase/categories/VODStudio |access-date=2024-12-29 |website=www.jw.org}}</ref> muburyo butandukanye bwibimenyetso arimo gukorwa hifashishijwe [[Sign-language interpreters|abasemuzi nyabo-bimenyetso]] ** Ururimi rw'amarenga rushobora kwerekanwa mu makinamico ya firime ukoresheje ecran ya kabiri yashyizwe ku ntebe, ikina amashusho y'ururimi rw'amarenga ahujwe na firime. <ref>{{Cite web |date=18 Sep 2017 |title=Deluxe Launches First Brazilian Sign Language (LIBRAS) Localization Service Outside Brazil |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/deluxe-launches-first-brazilian-sign-language-libras-localization-service-outside-brazil-300521137.html |access-date=14 Nov 2023 |website=Cision PR Newswire |publisher=Deluxe Entertainment Services Group Inc. through Cision PR Newswire}}</ref> <ref>{{Cite web |date=September 2017 |title=Accessibility & The Audio Track File |url=https://cinepedia.com/accessibility/accessibility-the-audio-track-file/ |access-date=14 November 2023 |website=Cinepedia}}</ref> == Ihuza ryo hanze == * [https://web.archive.org/web/20070312032851/http://reflecting.signfuse.com/ Gutekereza ku bimenyetso by'ururimi rw'amarenga] Archived * [http://www.signfuse.com/ Ibimenyetso by'ururimi rw'amarenga Itangazamakuru] * [http://www.joeybaer.com/ Joey Baer ASL Vlog] * [https://web.archive.org/web/20240413083804/https://johnlubotsky.com/deafcinema/ Ururimi rw'amarenga Urutonde rwa firime] * [https://web.archive.org/web/20170501165220/http://signlanguagemedia.com/ Ibimenyetso by'ururimi rw'amarenga muri Filime / TV] Archived * [http://www.media-pi.com/ Média'pi! : itangazamakuru] == Amashakiro == {{Reflist}} np1h6alzwtqclijsm8ikt9xysaj0lo0 Isaac Murwanashyaka 0 21368 133728 126655 2026-07-10T06:09:27Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 133728 wikitext text/x-wiki {{Infobox Musical Artist | background = person | honorific_prefix = | name = Isaac Murwanashyaka Nzabonimana | honorific_suffix = | image = Isaac murwanashyaka Nzabonimana 19.jpg | image_upright = | image_size = | landscape = yes | alt = | caption = | native_name = | native_name_lang = | birth_name = Isaac Murwanashyaka Nzabonimana | alias = {{hlist|King of the Stage|Isacco}} | birth_date = {{Birth date and age|1991|01|19}} | origin = [[Rwanda]] | genre = {{hlist|[[Afropop]]|[[Afrobeat]]|Afro dancehall|R&B}} | occupation = {{hlist|Singer|Songwriter|Music Producer|Logistics Manager}} | instrument = | years_active = 2012–present | label = Isacco Production | website = | module = | module2 = | module3 = }} '''Isaac Murwanashyaka Nzabonimana''' (yavutse ku ya 19 Mutarama 1991 mu [[Rwanda]] ), bakunze kwita izina rya stage '''Isacco''' ni umuririmbyi w’igifaransa n’ikinyarwanda, <ref>{{Cite web |title=Rwandese star Isacco to drop much-anticipated 2nd album ft top Kenyan artistes |url=https://www.mpasho.co.ke/entertainment/2025-04-11-rwandese-star-isacco-to-drop-much-anticipated-2nd-album |access-date=2025-07-06 |website=www.mpasho.co.ke |language=en}}</ref> akaba n'umwanditsi w'indirimbo. == Ubuzima N'amashuri == '''Isaac Murwanashyaka Nzabonimana''' yavukiye mu [[Rwanda]] akurira cyane cyane muri [[Kenya]] . Ni bucura iwabo mu bavandimwe batatu babyawe na Béata na '''Callixte Nzabonimana''' . <ref>{{Cite web |last=Osoro |first=William |date=2025-04-11 |title=Isacco: France-Based Singer Admits to Missing Chapati, Sukuma Wiki – Tuko.co.ke |url=https://www.tuko.co.ke/entertainment/music/585428-isacco-france-based-singer-admits-missing-chapati-sukuma-wiki/ |access-date=2025-07-26 |website=www.tuko.co.ke |language=en}}</ref> Mu bwana bwe muri Kenya, yatangiye gukunda umuziki hakiri kare. Nyuma yaje kwimukira mu Bufaransa gukurikirana amasomo ya Logistics anakomeza gutezimbere umwuga we wu muzika. <ref>{{Cite web |last=Kenya |first=TV47 |date=2025-06-22 |title=Rwandan-Kenyan artist Isacco set for grand return at Paris's Casino de Paris |url=https://www.tv47.digital/rwandan-kenyan-artist-isacco-set-for-grand-return-at-pariss-casino-de-paris-106211/ |access-date=2025-07-06 |website=TV47 Digital |language=en}}</ref> Isaac Murwanashyaka Nzabonimana yatandukanye n'ababyeyi be akiri muto kubera ihungabana n'ibihe bigoye byagize ingaruka ku gihugu cye muricyo Gihe gihe. <ref>{{Cite web |last=B24 |first=Rédaction |date=2025-07-21 |title=Annonce {{!}} ISACCO : Le Roi de la Scène au parcours triplement inspirant |url=https://burkina24.com/2025/07/21/annonce-isacco-le-roi-de-la-scene-au-parcours-triplement-inspirant/ |access-date=2025-07-23 |website=Burkina24.com – Actualité du Burkina Faso 24h/24 |language=fr-FR}}</ref> Kuva afite imyaka itatu, yarezwe na bakuru be babiri adahari ababyeyi be badahari. Nubwo yakuze adafite urukundo rw'ababyeyi, yahawe uburere bukomeye kandi bwita kuri benewabo, we abona ko ari ababyeyi be b'ukuri. Mu kiganiro kuri televiziyo, yagize ati: “Ndi uwo ndiwe uyu munsi kubera bo.” mucyongereza "“I am who I am today because of them.” Yongeye guhura n'ababyeyi be bamubyaye afite imyaka 21, uburambe yavuze ko butazibagirana. <ref>{{Cite web |title=Paris-based artist with Kenyan roots nominated for African music honour {{!}} Pulselive Kenya |url=https://www.pulselive.co.ke/articles/entertainment/celebrities/paris-based-artist-with-kenyan-roots-nominated-for-african-music-honour-2025072613401340703 |access-date=2025-07-26 |website=www.pulselive.co.ke |language=en}}</ref> Mu bwana bwe bwose, abantu benshi mu baturage - inshuti z'umuryango ndetse n'abo baziranye - bagize uruhare mu kumwitaho no kumererwa neza, nubwo ntaho bahuriye kandi nta kintu na kimwe bategereje. Iyi nkunga ititangiriye itama yatangajwe cyane na Isaac Murwanashyaka Nzabonimana kandi bituma agira impuhwe n’ubufatanye. <ref>{{Cite web |last=Osoro |first=William |date=2025-07-25 |title=Singer Isacco Speaks on Decade-Long Charity Mission: “It’s a Calling” – Tuko.co.ke |url=https://www.tuko.co.ke/entertainment/celebrities/597347-singer-isacco-speaks-decade-long-charity-mission-s-a-calling/ |access-date=2025-07-26 |website=www.tuko.co.ke |language=en}}</ref> Akenshi avuga ko kwiyemeza gufasha abandi bituruka kuri ubu bunararibonye bwawe: “Iyo ukoze ibyiza hafi yawe, umunsi umwe bikugarukira haba kuri wewe cyangwa ku muryango wawe.” == Umwuga wa muzika == Azwiho ubuhanga nka '''Isacco''' akitwa Umwami wa Stage kubera ibikorwa bye byimbaraga n'ubushobozi bwo gukurura abantu no kubashishikariza '''Isacco''' yatangiye urugendo rwe rwa muzika muri Kenya, aho yamenyekanye na sitidiyo zafashwe amajwi na mubyara we, Rukuz, utuganya imiziki. Yanditse indirimbo ye ya mbere, <nowiki>''</nowiki> ''Maisha Ni Mpango'' <nowiki>''</nowiki> ("Life is a Project"), yakiriye amashusho kuri radiyo yo muri Kenya kandi amuha amahirwe yo gukora nk'igitaramo cyo gutangiza ibitaramo byaho. Nubwo mu ntangiriro atigeze atekereza ko umuziki ari umwuga wabigize umwuga, '''Isacco''' yagumye mu ruhando nyuma yo kwimukira mu Bufaransa. Agezeyo, yinjiye mu ruziga rw'inshuti z'umuziki maze ashinga itsinda <nowiki>'' '</nowiki> '''IC-KS''' <nowiki>' ''</nowiki> . Nyuma y'imyaka itari mike, mugihe abagize itsinda bakurikiranye izindi nzira z'umwuga, yahisemo gutangira umwuga wenyine. Muri 2017, '''Isacco''' yasohoye indirimbo ye ya mbere ku giti cye, NONAHA ("Now '''"''' ), yahise atsindira ako kanya maze atangira urugendo rwe rwa muzika wenyine. Kuva icyo gihe, yamenyekanye kubera ijwi rye ry'ukuri, imbaraga zikomeye, hamwe na stage ikomeye. <ref>{{Cite web |last=Musumba |first=Jael |title=One on One with France-based Rwandese artist Murwanashyaka Nzabonimana aka Isacco |url=https://www.standardmedia.co.ke/counties/article/2001491337/one-on-one-with-france-based-rwandese-artist-murwanashyaka-nzabonimana-aka-isacco |access-date=2025-07-06 |website=The Standard |language=en}}</ref> Yasohoye izindi ndirimbo nyinshi, zirimo: ''Cheza'' (2018) ''Uko Ubikora'' (2020) ''Urampagije'' (2020) ''Malayika'' (2021) ''Inchallah'' (2021). <ref>{{Cite web |last=Digital |first=Release /KBC |date=2025-06-20 |title=Musician Isacco set to perform in Paris next month |url=https://www.kbc.co.ke/musician-isacco-set-to-perform-in-paris-next-month/ |access-date=2025-07-06 |website=KBC Digital |language=en-US}}</ref> Muri 2020, yashinze label ye bwite, '''ISACCO Production''', asohora zunguza afatanyije n'umuhanzi wo muri Gineya '''Lil Sako''' . Album ye ya mbere, ''On s'amuse'', yasohotse muri Nzeri 2021 kandi ikubiyemo inzira umunani. Album ya kabiri iteganijwe mu mpera za 2025, hamwe nubufatanye butandukanye n'abahanzi bo muri Kenya. <ref>{{Cite web |last=Sauce |first=The |date=2025-06-22 |title=Rwandese Musician Isacco To Perform His New Single In Paris Next Month |url=https://www.capitalfm.co.ke/thesauce/rwandese-musician-isacco-to-perform-his-new-single-in-paris-next-month/ |access-date=2025-07-06 |website=The Sauce |language=en-US}}</ref> Ibikorwa bye bikomeje kwitabwaho n’itangazamakuru mu [[Rwanda]] no [[Kenya|muri Kenya]], yemeza umwanya afite mu muziki wa diaspora nyafurika. <ref>{{Cite web |last=Osoro |first=William |date=2025-06-21 |title=Isacco: Musician with Kenyan Roots Set for Major Paris Concert – Tuko.co.ke |url=https://www.tuko.co.ke/entertainment/celebrities/593618-isacco-musician-kenyan-roots-set-major-concert/ |access-date=2025-07-06 |website=www.tuko.co.ke |language=en}}</ref> == Imikorere == Muri uwo mwaka, Isacco yakoze ibitaramo byinshi byubahwa, hamwe n'abahanzi bazwi: Frankfurt - Yasangiye stage na Dadju Élysée Montmartre (Paris) - yaririmbanye na Serge Beynaud '''Dock Pullman''' - Yakinnye na DJ Arafat, Bramsito, Passi, na Djibril Cissé, uwahoze ari umukinnyi mpuzamahanga w'umupira w'amaguru mu Bufaransa aza kuba umu DJ '''Dock Eiffel''' - Yitabiriye igitaramo cyo kwizihiza isabukuru yimyaka 25 '''ya Soum Bill''' Foire de Paris - Yakozwe nabahanzi batandukanye ba Trace Afrika Zénith de Paris - Yasangiye stage na '''Mariam Ba''' '''Les Pyramide (Port-Marly)''' - Yakoranye na Ya Levis Dalwear na '''Samy Diko''' Le Bataclan - Kuri stage hamwe na '''Djanii Alfa''' na '''Lil Saako''' <ref>{{Cite web |date=2025-04-10 |title=From humble beginnings to French citizenship: Isacco’s journey back to Kenya |url=https://www.citizen.digital/entertainment/from-humble-beginnings-to-french-citizenship-isaccos-journey-back-to-kenya-n360817 |access-date=2025-07-06 |website=Citizen Digital |language=en-KE}}</ref> == Ibihembo == 2016 - Umuhanzi mwiza w'umugabo muri Diaspora, Nshuti Awards 2017 - Umuhanzi mwiza nyafurika muri Diaspora 2022 - Umuhanzi mwiza wa Diaspora 2023 - Umuhanzi mwiza nyafurika muri Diaspora, Umusaruro wa Kara == Ibikorwa by'ubutabazi == '''Isacco''' yiyemeje cyane gushyigikira abatishoboye, cyane cyane abasaza n'abafite ubumuga. Yagaragaje ko yumva ari ingirakamaro rwose iyo kumarana nabo umwanya Abatega amatwi, no gusangira ibihe byo guhuza abantu. <ref>{{Cite web |last=Ntoyai |first=Manuel |title=Paris-based musician Isacco nominated for prestigious award, rallies netizens for support |url=https://www.tnx.africa/diaspora/article/2001524930/paris-based-musician-isacco-nominated-for-prestigious-award-rallies-netizens-for-support |access-date=2025-07-23 |website=www.tnx.africa |language=en |archive-date=2025-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250722141104/https://tnx.africa/diaspora/article/2001524930/paris-based-musician-isacco-nominated-for-prestigious-award-rallies-netizens-for-support |url-status=dead }}</ref> Kuva mu 2013, '''Isaac Murwanashyaka Nzabonimana''' yitanze buri mwaka muri '''Diyosezi ya Pilgrimage of Oise i Lourdes,''' akora nk'umurezi w'ibitaro ku basaza n'abamugaye basura. Afata inararibonye nkisoko ifatika yo gukura kugiti cye no guhumeka mubuhanzi. <ref>{{Cite web |last=B24 |first=Webmaster |date=2025-07-01 |title=Communiqué {{!}} Isacco : l’artiste qui offre une semaine de lumière à ceux que la vie a fragilisés |url=https://burkina24.com/2025/07/01/communique-isacco-lartiste-qui-offre-une-semaine-de-lumiere-a-ceux-que-la-vie-a-fragilises/ |access-date=2025-07-23 |website=Burkina24.com – Actualité du Burkina Faso 24h/24 |language=fr-FR}}</ref> Uburyo bwe bwashinze imizi muri altruisme: atanga ubufasha adategereje kugaruka, atanga igihe cye nta nyungu ateganya, kandi yizera ko gukora ibikorwa byiza nta mpamvu zidasanzwe ari isoko y'ibanze yo gusohoza umuntu ku giti cye. <ref>{{Cite web |last=Kambou |first=Sié Frédéric |date=2023-09-20 |title=Musique : Isacco, ce Rwandais qui écrit son histoire depuis la France |url=https://burkina24.com/2023/09/20/musique-isacco-cet-rwandais-qui-ecrit-son-histoire-depuis-la-france/ |access-date=2025-07-23 |website=Burkina24.com – Actualité du Burkina Faso 24h/24 |language=fr-FR}}</ref> Kuri we, ibikorwa by'ineza bikorwa muri iki gihe bishobora kugira ingaruka zirambye haba mu buzima bwe cyangwa mu buzima bw'abandi. <ref>{{Cite web |last=KAM |first=Mathias |date=2025-07-20 |title=Musique : Isacco, l’Équilibre Parfait entre Art, Foi et Leadership |url=https://www.minute.bf/musique-isacco-lequilibre-parfait-entre-art-foi-et-leadership/ |access-date=2025-07-23 |website=Minute.bf |language=fr-FR}}</ref> Iyi filozofiya ya kimuntu iramenyesha cyane uko abona isi kandi ikomeza guhindura ibyo yiyemeje n'imibereho ye. <ref>{{Cite web |last=Kenya |first=TV47 |date=2025-07-22 |title=Singer Isacco on balancing his job with musical success |url=https://www.tv47.digital/singer-isacco-on-balancing-his-job-with-musical-success-111072/ |access-date=2025-07-23 |website=TV47 Digital |language=en}}</ref> == Umwuga == '''Isaac Murwanashyaka Nzabonimana''' afite impamyabumenyi n'inzobere muri logistique. Yakoreye ibigo byinshi mpuzamahanga, <ref>{{Cite web |last=Steve |date=2025-07-17 |title=ISACCO: L’artiste au grand cœur entre musique, logistique et engagement humanitaire |url=https://senegaldirect.com/isacco-lartiste-au-grand-coeur-entre-musique-logistique-et-engagement-humanitaire/ |access-date=2025-07-23 |website=Senegal Direct |language=fr-BE}}</ref> harimo: BMW nkibice byo kugurisha ububiko Nestlé Purina nk'umukozi ushinzwe ibikoresho '''Curieux E-fluid''' nk'umuyobozi wububiko Sodexo nkumutekinisiye wibikoresho mugihe cya olempike ya Paris 2024 '''FM Logistic''' nk'umuyobozi w'itsinda '''GreenTech''' nk'umuyobozi ushinzwe ibikoresho == Ibihangano == === Imizingo === ''On s’amuse'' (2021) Album ya kabiri (iteganijwe mu mpera za 2025) === Byatoranijwe === ''Nonaha'' (2017) ''Cheza'' (2018) ''Uko Ubikora'' (2020) ''Urampagije'' (2020) ''Malayika'' (2021) ''Inchallah'' (2021) ''Zunguza'' feat. Lil Sako (2021) == Reba == {{Reflist}} [[Ikiciro:Short description is different from Wikidata]] [[Ikiciro:Pages with unreviewed translations]] mtj0x66t3js9f0nkfiw2bhyy8jp31u8 BBC y'amatigers 0 21511 133714 128123 2026-07-10T01:16:13Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 133714 wikitext text/x-wiki {{Infobox basketball club|city=[[Kigali]], Rwanda|color1=white|color2=#004809|color3=#f4bc41|league=[[Rwanda Basketball League]]|founded=2019|history='''Tigers BBC'''<br>(2019–present)|chairman=Francis Shyaka|owner=Francis Shyaka|coach=Henry Mwinuka|website={{URL|tigers.rw}}|colors=Green and Yellow<Br>{{Color box|#004809}} {{Color box|#f4bc41}}|logo=Tigers BBC logo.png|image_size=150px}}'''Tigers Basketball Club''' ni ikipe ikina umukino wa Basketball mu Rwanda. Ifite icyicaro i [[Kigali]] . Yashinzwe mu mwaka wa 2019, yinjira muri shampiyona y’umukino wa Basketball y’u Rwanda (RBL) muri 2029. Tigers Basketball Club yashinzwe na Francis Shyaka, uyu akaba na rwiyemezamirimo, kandi yahoze ari umukinnyi wa basketball. <ref>{{Cite web |last=Sikubwabo |first=Damas |date=2024-03-18 |title=Sport and business: Meet the entrepreneurs shaping Rwanda's basketball scene |url=https://www.newtimes.co.rw/article/15320/sports/basketball/sport-and-business-meet-the-entrepreneurs-shaping-rwandas-basketball-scene |access-date=2024-03-18 |website=The New Times |language=en}}</ref> Umusaruro mwiza iyi kipe yagize ni umwanya wa 4 muri shampiyona ya 2021-2022 initabira imikino ya 1/2 muri iyi shampiyona. Mu Ukuboza 2024, iyi kipe yasinyishije umutoza watsinze inshura eshanu witwa Henry Mwinuka, nk'umutoza mukuru wayo mushya. <ref>{{Cite web |last=Sikubwabo |first=Damas |date=2024-12-26 |title=Henry Mwinuka: Former Patriots coach crosses to Tigers |url=https://www.newtimes.co.rw/article/22865/sports/basketball/henry-mwinuka-former-patriots-coach-crosses-to-tigers |access-date=2025-01-05 |website=The New Times |language=en}}</ref> Ikipe ya Tigers yatwaye igikombe cyayo cya mbere mu mwaka wa 2025 ubwo yatwaraga igikombe Basketball cy'u Rwanda. <ref name=":0">{{Cite web |last=Sikubwabo |first=Damas |date=2025-10-04 |title=Hoops: Tigers win Rwanda Cup tournament |url=https://www.newtimes.co.rw/article/30216/sports/basketball/hoops-tigers-win-rwanda-cup-tournament |access-date=2025-10-06 |website=The New Times |language=en}}</ref> == Ikibuga cy'imikino == Kuva yashingwa, Tigers yakiniye mu bibuga byinshi byatanzwe na Rwanda Basketball League (RBL), ariko, ikipe ifite gahunda yo kubaka ikibuga cyayo mu gihe kizaza. <ref>{{Cite web |title=Tigers Basketball Club |url=https://tigers.rw/ |access-date=2024-09-17 |language=en-US |archive-date=2024-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917061341/https://tigers.rw/ |url-status=dead }}</ref> * <nowiki><b id="mwJg">Igikombe cya Basketball cy'u Rwanda</b></nowiki> <ref name=":0"/> ** '''Abatsinze (1):''' 2025 == Igihembwe ku gihembwe == {| class="wikitable" style="font-size:90%;text-align:center;" | style="background-color:#96CDCD;" |Ahantu ho gukinira imikino ya nyuma y'imikino |} {| class="wikitable" style="font-size:95%; text-align:center" ! rowspan="2" |Igihembwe ! rowspan="2" | Icyiciro ! rowspan="2" | Shampiyona ! colspan="5" | Igihembwe gisanzwe ! rowspan="2" | Nyuma y'igihembwe ! rowspan="2" | Amarushanwa y'igikombe ! rowspan="2" | Umutoza mukuru |- ! Kurangiza ! Yakinwe ! Intsinzi ! Ibihombo ! Intsinzi % |- | colspan="12" align="center" style="background:#004809; color:white; border:2px solid #f4bc41" | '''BBC y'amatigers''' |- ! style="background:#eee;" | 2020–21 | style="text-align:center;" | 1 | style="text-align:center;" | NBL | style="text-align:center;" | Icya 13 [ a ] | style="text-align:center;" | 14 | style="text-align:center;" | 5 | style="text-align:center;" | 9 | style="text-align:center;" | .357 | style="text-align:center;" | Ntabwo yujuje ibisabwa | | rowspan="5" | Robert Mugabe |- ! 2022 | 1 | RBL | style="background-color:#96CDCD;" | Iya kane | 24 | 15 | 9 | .625 | Imikino ya ½ cy'irangiza yatsinzwe ( Patriots ) 0–2 | |- ! style="background:#eee;" | 2023 | style="text-align:center;" | 1 | style="text-align:center;" | RBL | Iya 7 | style="text-align:center;" | 22 | style="text-align:center;" | 11 | style="text-align:center;" | 11 | style="text-align:center;" | .500 | rowspan="3" style="text-align:center;" | Ntabwo yujuje ibisabwa | |- ! style="background:#eee;" | 2024 | style="text-align:center;" | 1 | style="text-align:center;" | RBL | style="text-align:center;" | Iya 7 | style="text-align:center;" | 18 | style="text-align:center;" | 8 | style="text-align:center;" | 10 | style="text-align:center;" | .444 | Uwageze muri kimwe cya kane ( RC ) |- ! 2025 | style="text-align: center;" | 1 | style="text-align: center;" | RBL | style="text-align: center;" | Iya 5 | style="text-align: center;" | 16 | style="text-align: center;" | 10 | style="text-align: center;" | 6 | .625 | '''Uwatsinze ( RC )''' |- ! colspan="4" style="background:#eee;" | Agahigo gasanzwe k'umwaka w'imikino | style="background:#eee;" | 94 | style="background:#eee;" | 49 | style="background:#eee;" | 45 | style="background:#eee;" | .521 | colspan="3" style="background:#eee;" | '''0 batwaye igikombe cy'umwaka usanzwe''' |- ! colspan="4" style="background:#eee;" | Agahigo k'imikino ya Playoffs | style="background:#eee;" | 2 | style="background:#eee;" | 0 | style="background:#eee;" | 2 | style="background:#eee;" | .000 | colspan="3" style="background:#eee;" | '''Shampiyona 0''' |} nbq9fuu9nvszbylbf93k6pv6lrz4o86 Sadio Mané 0 21555 133748 130131 2026-07-10T10:47:23Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 133748 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:Sadio Mané - Persepolis F.C. v Al Nassr FC, 19 September 2023.jpg|thumb]]   '''Sadio Mané''' (wavutse kwi 10 Mata 1992) ni umukinnyi w'umupira w'amaguru wabigize umwuga womuri Senegali ukina nkumukinnyi wo ku ruhande rw'ibumoso mwikipe ya Al-Nassr yo muri Saudi Pro League n'ikipe y'igihugu ya Senegali . Afatwa cyane nkumwe mubakinnyi beza bomu gihecye ndetse n'umwe mubakinnyi bakomeye b'Abanyafurika bibihe byose. [ a ] Mané yatangiye umwuga wemu ikipe ya Metz yo mu cyiciro cya kabiri mu mikino ya Ligue 2 afite imyaka 19, ariko yaje kuvamo nyuma yumwaka umwe ajya mwikipe ya Red Bull Salzburg yomuri Otirishiya muri 2012 kugiciro cya €4.&nbsp;miliyoni, atsindira igikombe cya shampiyona n'igikombe cy'imbere mu gihugu mu mwaka w'imikino wa 2013-14 . Nyuma yiyo mpeshyi, Mané yerekeje mu ikipe yomu Bwongereza ya Southampton ku giciro cyanyuma cy'ikipe kingana na £11.8.&nbsp;miliyoni. Aho niho yashyizeho agahigo gashya ka Premier League ko gutsinda ibitego bitatu kunshuro ya mbere, yatsinze mumasegonda 176 ubwo batsindaga Aston Villa ibitego 6-1 muri 2015. Mané yasinye amasezerano nikipe ya Liverpool muri 2016, ku giciro cya miliyoni 34 z'amapawundi, bimugira umukinnyi uhenze cyane muri Afurika mumateka icyogihe. <ref name="BBC36642523">{{Cite web |date=28 June 2016 |title=Sadio Mané: Liverpool complete £34m signing of Southampton forward |url=https://www.bbc.com/sport/football/36642523 |access-date=28 June 2016 |website=BBC Sport}}</ref> <ref>{{Cite news |date=4 September 2016 |title=Eight things about the Premier League Africans |url=http://www.bbc.com/news/world-africa-37255038 |agency=BBC News}}</ref> Nyuma yo gukora abakinnyi batatu bakomeye bateye hamwe na Mohamed Salah na Roberto Firmino nyuma yokugenda kwa Philippe Coutinho, yafashije ikipe kugera kumikino yanyuma ya UEFA Champions League yikurikiranya muri 2018 na 2019, ayitsindira iyi ya nyuma. Yanarangije ari umukinnyi watsinze ibitego byinshi muri shampiyona ya 2018-19, atwara igikombe cya zahabu cya Premier League . Mané yaje gufasha Liverpool kurangiza imyaka 30 yo guhatanira igikombe cya shampiyona yegukanye igikombe cya shampiyona cya 2019-20 . MuUkwakira 2021, yatsinze igitego cye cya 100 cya Premier League, abumnyafurika wa gatatu ugeze kuruyu mwanya. Mané yarangije ari uwa kane nuwa kabiri mwirushanwa rya Ballon d'Or rya 2019 na 2022 ; naho muri FIFA Men's Player mwiza cyane yageze ku mwanya wa gatanu mu 2019 n'uwa kane mu 2020 . Kurwego mpuzamahanga, Mané amaze gutsinda ibitego 53 mu mikino 126 yakinnye muri Senegal kuva yatangira gukina muri 2012, kandi ubura mu bakinnyi batsinze ibitego byinshi mu gihugu cye, akaba n'uwa kabiri mu mikino yose . Yahagarariye Senegal mu mikino Olempike ya 2012, ndetse nomu mikino ya 2015, 2017, 2019, [[2021 Igikombe cya Afurika|2021]], 2023 na 2025 y'igikombe cya Afurika . Mu irushanwa ryomuri 2019, Mané yafashije Senegal kurangiza ariya kabiri, maze nyuma y'umwaka umwe, agirwa umukinnyi w'umupira w'amaguru w'umwaka muri Afurika . Ku mukino wa nyuma wa 2021, Mané yatsinze igitego cy'intsinzi mugutera penaliti byatumye Senegal iba umukinnyi wa mbere w'igikombe cy' Afurika, ndetse anagirwa umukinnyi w'irushanwa. Muri 2022, yambitswe ikamba ry'umukinnyi w'umwaka muri Afurika kunshuro yakabiri. Mané yanahagarariye igihugu cye mu gikombe cy'isi cya FIFA cya 2018, ubwo yakinnye bwakabiri muriri rushanwa. Nyuma Mané yayoboye Senegali mu gikombe cyayo cyakabiri cya AFCON mu 2025, yongera kugirwa umukinnyi mwiza w'irushanwa. == Ubuzima bwa mbere ==   Mané yavukiye mumuryango w’aba Guineya <ref>{{Cite web |date=13 October 2023 |title=Sadio Mané aurait donc pu jouer pour la Guinée ? |url=https://espacefootguinee.com/2023/10/13/sadio-mane-aurait-donc-pu-jouer-pour-la-guinee/ |access-date=13 October 2023 |website=www.espacefootguinee.com |language=fr}}</ref> i Bambali, Sédhiou, [[Senegali|muri Senegali]] . <ref name="theguardian">{{Cite web |last=Aarons |first=Ed |date=8 April 2020 |title=Sadio Mané: 'I wanted to build a hospital to give people hope' |url=https://www.theguardian.com/football/2020/apr/08/sadio-mane-documentary-made-in-senegal-liverpool |access-date=17 June 2022 |website=The Guardian}}</ref> Yakuriye mu muryango w’abanyamadini. <ref>{{Cite web |date=4 May 2024 |title=sportsdunia |url=https://www.sportsdunia.com/news/sadio-mane-early-life-clubs-family-net-worth-career-stats}}</ref> Yifuzaga umwuga mumupira wamaguru, arikose (wari imamu ) yamubujije gukina uwomukino akiri umwana. <ref>{{Cite web |date=3 December 2017 |title=Sadio Mané révèle que son père lui interdisait de jouer au foot |trans-title=Sadio Mané reveals that his father forbade him from playing football |url=https://rmcsport.bfmtv.com/football/video-sadio-mane-revele-que-son-pere-lui-interdisait-de-jouer-au-foot_AN-201712030126.html |access-date=30 April 2018 |publisher=RMC Sport News |language=fr}}</ref> Se yashakaga kashyira imbere amasomo ye yidini, <ref>{{Cite web |title=The rise of Sadio Mane |url=https://www.nordensa.com/the-rise-of-sadio-mane |access-date=2024-10-27 |website=Nordensa |language=en-US}}</ref> icyakora, se yapfuye afite imyaka irindwi. Afite imyaka 15, yahunze umudugudu w’iwabo abifashijwemo n’inshuti ye yomu bwana, Luc Djiboune, ajya i Dakar gukurikirana intego yeyo kuba umukinnyi w’umupira wamaguru; kuvicyogihe yashyigikiwe numuryango wekugira ngagere ku bushobozi bwe. <ref name="theguardian" /> == Umwuga w'ikipe == === Umwuga wa mbere === Muri 2009, ubwo yakinaga muri M'Bour, yabonwe nabashinzwe umutekano maze nyuma yerekeza kuri Génération Foot, ikipe yafashije kuzamuka mucyiciro cyakabiri mumwaka wa 2010-11. <ref name="theguardian"/> <ref name="ledauphine">{{Cite web |date=19 June 2018 |title=Sénégal: Sadio Mané, l'ascension qui fait rêver |url=https://www.ledauphine.com/sport/2018/06/19/senegal-sadio-mane-l-ascension-qui-fait-rever |access-date=17 June 2022 |website=[[Le Dauphiné libéré]] |language=fr}}</ref> === Metz === Muri 2011, Mané yinjiye muri Metz yagiranye ubufatanye na Génération Foot. <ref name="ledauphine"/> Yakinnye umukino wewa mbere kuri 14 Mutarama 2012, aza gusimbura Kévin Diaz kumunota wa 75 mu mukino batsinzwe na Bastia murugo 0-1 muri Ligue 2. <ref name="FFT">{{Cite web |last=Ratcliffe |first=Alison |date=6 February 2022 |title=The journey of Liverpool's Sadio Mane to become one of the world's best footballers |url=https://www.fourfourtwo.com/features/sadio-mane-liverpool-senegal-african-footballer-year-hospital-school-champions-league-jurgen-klopp |access-date=17 June 2022 |website=[[FourFourTwo]]}}</ref> Yakinnye imikino 19 mu mwaka we wa mbere wa shampiyona, 12 arumukinnyi ubanza, anatsinda igitego kimwe mumukino batsinzwe na Guingamp 2-5 kuri Stade Saint-Symphorien kuri 4 Gicurasi. <ref name="FFT" /> Metz yamanuwe muri Championnat National mu mpera z'uyu mwaka wa shampiyona. === Red Bull Salzburg === [[Dosiye:RBS_gegen_Metz59.JPG|thumb|Mané (iburyo) akinira Red Bull Salzburg mu 2013]] Metz yashyizeho igiciro cyifuzwa cya €2&nbsp;miliyoni kuri Mané, kandi yakuruye abantu benshi, harimo numuyobozi wa siporo wa Red Bull Salzburg yo muri Otirishiya, Ralf Rangnick . <ref name="FFT"/> Nyuma yo guhabwa poromosiyo nyinshi mumpeshyi, Metz yongereye igiciro cyayo cyogusaba kigera kuri €4.&nbsp;miliyoni, <ref name="FFT" /> maze yimukira i Salzburg kuri 31 Kanama 2012, amafaranga yagatatu menshi Metz yari yarahawe yokugura abakinnyi. <ref>{{Cite web |date=31 August 2012 |title=Sadio Mané transféré au Red Bull Salzburg |trans-title=Sadio Mané transferred to Red Bull Salzburg |url=http://www.fcmetz.com/article/Transfert/2012-08-31-17-25-55_sadio-mane-transfere-au-red-bull-salzburg.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20141103230754/http://www.fcmetz.com/article/Transfert/2012-08-31-17-25-55_sadio-mane-transfere-au-red-bull-salzburg.html |archive-date=3 November 2014 |access-date=2 September 2014 |publisher=FC Metz |language=fr}}</ref> <ref>{{Cite web |date=31 August 2014 |title=Die Bullen im Kaufrausch |trans-title=The Bulls on a spending spree |url=http://www.news.at/a/red-bull-salzburg-die-bullen-kaufrausch-340805 |access-date=2 September 2014 |website=news.at |language=de}}</ref> Yatsinze ibitego bitatu (hat-trick) byebya mbere mwikipe kuri 31 Ukwakira, ubwo batsindaga SC Kalsdorf ibitego 3-1 mumukino wagatatu w'igikombe cya Austrian Cup . <ref>{{Cite web |title=Kalsdorf 1–3 Salzburg |url=http://www.goal.com/en-ie/match/kalsdorf-vs-salzburg/1397693/lineups |access-date=23 February 2015 |website=Goal.com}}</ref> Kuri 27 Ukwakira 2013, yatsinze igitego cyecya mbere cya hat-trick muri Bundesliga yomuri Otirishiya, ubwo batsindaga Grödig ibitego 3-0 mu kibuga. <ref>{{Cite web |title=Grödig 0–3 Salzburg |url=http://www.goal.com/en-gb/match/gr%C3%B6dig-vs-salzburg/1487388/preview |access-date=23 February 2015 |website=Goal.com}}</ref> Yatsinze ikindi gitego cyagatatu ku ya 7 Gicurasi 2014 ubwo Salzburg yatsindaga Horn ibitego 7-0 mumikino yakimwe cya kabiri cy'igikombe; <ref>{{Cite news |date=7 May 2014 |title=Red Bulls in cup final after goal fest! |url=http://www.redbulls.com/en/fc-red-bull-salzburg/news/saison_2013_14/red-bulls-in-cup-final-after-goal-fest.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150223024239/http://www.redbulls.com/en/fc-red-bull-salzburg/news/saison_2013_14/red-bulls-in-cup-final-after-goal-fest.html |archive-date=23 February 2015 |access-date=23 February 2015 |publisher=FC Red Bull Salzburg}}</ref> shampiyona yarangiye ikipeye itsinze ibitego bibiri byomu gihugu. Mumpera za Kanama 2014, Mané yatumye avamuri iyi kipe, ataje mumyitozo ndetse nomu mukino ukomeye cyane kuri Salzburg icyogihe kugira ngoyegukane igikombe cya Champions League. === Southampton === ==== Igihembwe cya 2014–15 ==== Kw' itariki ya 1 Nzeri 2014, Mané yerekeje mw' ikipe ya Southampton yo mu cyiciro cya mbere ku giciro cya £11.8.&nbsp;miliyoni, asinya amasezerano y'imyaka ine. <ref>{{Cite web |date=2 September 2014 |title=Southampton sign £10m forward Sadio Mané & Toby Alderweireld |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/29025087 |access-date=3 September 2014 |website=BBC Sport}}</ref> Yakinnye umukino wewa mbere nyuma y'iminsi 22 mumukino batsinze Arsenal 2-1 mu gikombe cya League, atsinda igitego cya mbere cya Southampton. <ref>{{Cite web |date=23 September 2014 |title=Arsenal 1–2 Southampton |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/29216769 |access-date=23 September 2014 |website=BBC Sport}}</ref> Yakinnye umukino wewa mbere muri shampiyona mumukino wongeye gutsinda Queens Park Rangers 2-1 ku ya 27 Nzeri, atangira anafasha Ryan Bertrand gutsinda igitego cya mbere mu mukino. <ref>{{Cite news |date=27 September 2014 |title=Southampton 2–1 Queens Park Rangers |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/29289926 |access-date=27 September 2014 |work=BBC Sport}}</ref> Yatsinze igitego cyecya mbere muriyi kipe mumukino batsinze Sunderland 8-0 kuri 18 Ukwakira, <ref>{{Cite web |last=Reddy |first=Luke |date=18 October 2014 |title=Southampton 8–0 Sunderland |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/29580147 |access-date=18 October 2014 |website=BBC Sport}}</ref> nubwo iki gitego cyaje kwitwa igitego cya Patrick van Aanholt . <ref>{{Cite web |date=18 October 2014 |title=Southampton 8 – 0 Sunderland |url=http://www.premierleague.com/en-gb/matchday/matches/2014-2015/epl.match-stats.html/southampton-vs-sunderland |archive-url=https://web.archive.org/web/20150902121522/http://www.premierleague.com/en-gb/matchday/matches/2014-2015/epl.match-stats.html/southampton-vs-sunderland |archive-date=2 September 2015 |access-date=24 October 2014 |publisher=Premier League}}</ref> Ariko, yatsinze igitego cyecya mbere mumukino wewakurikiyeho, batsinze Stoke City 1-0 nyuma y'icyumweru kimwe. <ref>{{Cite web |last=Canavan |first=Steve |date=25 October 2014 |title=Southampton 1–0 Stoke |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/29670448 |access-date=26 October 2014 |website=BBC Sport}}</ref> Mu Ukuboza na Mutarama yatsinze ibitego mumikino itatu yikurikiranya, ubwo yakinaga na Crystal Palace, <ref>{{Cite news |date=26 December 2014 |title=Crystal Palace 1–3 Southampton |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/30544147 |access-date=2 January 2015 |work=BBC Sport}}</ref> Chelsea <ref>{{Cite news |date=28 December 2014 |title=Southampton 1–1 Chelsea |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/30566736 |access-date=2 January 2015 |work=BBC Sport}}</ref> na Arsenal . <ref>{{Cite news |date=1 January 2015 |title=Southampton 2–0 Arsenal |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/30600817 |access-date=2 January 2015 |work=BBC Sport}}</ref> Mané yatsinze ibitego bibiri mu mpera z'ikiruhuko mu mukino wa shampiyona wa Queens Park Rangers yatsinzemo 1-0 ku ya 7 Gashyantare 2015 ndetse nomu rugo yatsinzemo Crystal Palace kuya 3 Werurwe. <ref>{{Cite web |date=7 February 2015 |title=QPR 0–1 Southampton |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/31071178 |access-date=6 August 2015 |website=BBC Sport}}</ref> <ref>{{Cite web |date=3 March 2015 |title=Southampton 1–0 Crystal Palace |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/31598153 |access-date=6 August 2015 |website=BBC Sport}}</ref> Ariko, Mané yari yakuwe mu bakinnyi bambere ba Southampton ubwo batsindwaga na Liverpool 0-2 murugo kuri 22 Gashyantare nk'igihano cyogutinda kugera kukibuga. <ref>{{Cite news |date=22 February 2015 |title=Southampton: Sadio Mané dropped for being late – Koeman |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/31579123 |access-date=22 February 2015 |work=BBC Sport}}</ref> Kw' itariki ya 16 Gicurasi, ubwo Southampton yakinaga umukino wanyuma murugo muruyu mwaka w'imikino, Mané yatsinze ibitego bitatu muminota 2 n'amasegonda 56 mumukino batsinzemo Aston Villa ibitego 6-1, bituma ashyiraho agahigo gashya muri Premier League ko gutsinda ibitego bitatu byihuse cyane. Aka gahigo kari gafitwe kuva muwi 1994 na Robbie Fowler, watsinze ibitego bitatu kuri Arsenal muminota 4 n'amasegonda 33. <ref>{{Cite news |date=16 May 2015 |title=Southampton's Sadio Mané hits record hat-trick to rout Aston Villa |url=https://www.theguardian.com/football/2015/may/16/southampton-aston-villa-premier-league-match-report |work=The Guardian |agency=Press Association}}</ref> Mané yarangije shampiyona afite ibitego 10 mumikino 32 yakinnye mu marushanwa yose. ==== Igihembwe cya 2015–16 ==== [[Dosiye:Audi-_quattro-Cup_23.JPG|thumb|Mané (iburyo) akinira Southampton mu 2015]] Mané yatangiye umwaka w'imikino wa 2015-16 atsinda ibitego bibiri byatanze imipira mumukino wa gatatu wa UEFA Europa League, Vitesse Arnhem ari mu rugo, anatsinda igitego mu mukino wokwishyura, ubwo Southampton yageraga mucyiciro gikurikiraho ibitego 5-0. <ref>{{Cite web |date=30 July 2015 |title=Southampton 3–0 Vitesse Arnhem |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/33667103 |access-date=6 August 2015 |website=BBC Sport}}</ref> <ref>{{Cite web |date=6 August 2015 |title=Vitesse Arnhem 0–2 Southampton |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/33738509 |access-date=6 August 2015 |website=BBC Sport}}</ref> Kuya 2 Ukuboza, byamutwaye amasegonda 39 kugira ngafungure igitego ubwoyakinaga na Liverpool muri kimwe cyakane cyirushanwa rya League Cup, ariko Saints yaje gutsindwa ibitego 6-1 mu rugo. <ref>{{Cite news |date=2 December 2015 |title=Southampton 1–6 Liverpool |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/34918281 |access-date=2 December 2015 |work=BBC Sport}}</ref> Kuya 2 Mutarama 2016, yongeye gukurwa mubakinnyi babanzamo numutoza Ronald Koeman kumukino wabereye muri Norwich City ubwo yazaga akererewe munama mbere yumukino. <ref>{{Cite news |date=2 January 2016 |title=Sadio Mané: Southampton midfielder dropped for being late |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/35214588 |access-date=3 January 2016 |work=BBC Sport}}</ref> Yahawe ikarita itukura kuri 12 Werurwe ubwo batsindaga Stoke City ibitego 2-1 kubera kugongana na Erik Pieters, <ref>{{Cite news |last=Sharpe |first=Rich |date=13 March 2016 |title=Stoke City 1 Southampton 2: Ronald Koeman says his side will appeal against Sadio Mané's red card |url=http://www.stokesentinel.co.uk/Stoke-City-1-Southampton-2-Ronald-Koeman-says/story-28913551-detail/story.html |access-date=13 March 2016 |work=The Sentinel}}</ref> nubwo ibibyahise bivanwaho mubujurire. <ref>{{Cite web |date=15 March 2016 |title=Southampton win appeal against Sadio Mané red card |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/35803664 |access-date=15 March 2016 |website=BBC Sport}}</ref> <ref>{{Cite web |date=15 March 2016 |title=Sadio Mané's claim against red card upheld by Commission |url=http://www.thefa.com/news/governance/2016/mar/sadio-mane-southampton-red-card-appeal-upheld |access-date=15 March 2016 |publisher=The FA}}</ref> Nyuma yo kudatsinda igitego muri shampiyona mugihe cy'amezi arenga ane, Mané yatsinze ibitego bibiri mu ntsinzi ya Liverpool kubitego 3-2 ku ya 20 Werurwe 2016, <ref>{{Cite web |last=Henson |first=Mike |date=20 March 2016 |title=Southampton 3 Liverpool 2 |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/35796778 |access-date=2 May 2016 |website=BBC Sport}}</ref> akurikizaho ibitego bitanu mumikino itanu yakurikiyeho, harimo nigitego cya gatatu muntsinzi ya Manchester City ku bitego 4-2 kuya 1 Gicurasi. <ref>{{Cite news |last=Rich |first=James |date=1 May 2016 |title=Southampton's Sadio Mané in hat-trick romp against Manchester City |url=https://www.theguardian.com/football/2016/may/01/southampton-manchester-city-premier-league-match-report |access-date=2 May 2016 |work=The Guardian}}</ref> Yarangije shampiyona ari umukinnyi watsinze ibitego byinshi muri Southampton, afite ibitego 15 mumikino yose. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (October 2023)">Icyitonderwa kirakenewe</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> === Liverpool === ==== Igihembwe cya 2016–17 ==== [[Dosiye:Liver-SM_2017_(11_cropped).jpg|thumb|Mané akinira Liverpool mu 2017]] Kw'itariki ya 28 Kamena 2016, Mané yinjiye muri Liverpool kugiciro cya £34&nbsp;miliyoni (zishobora kwiyongera zikagera kuri 36£&nbsp;miliyoni) kumasezerano yimyaka itanu. Amafaranga yokugura abakinnyi yamugize umukinnyi uhenze cyane muri Afurika mumateka icyo gihe. <ref>{{Cite web |date=28 June 2016 |title=Sadio Mané: Liverpool complete £34m signing of Southampton forward |url=https://www.bbc.com/sport/football/36642523 |access-date=28 June 2016 |website=BBC Sport}}</ref> <ref>{{Cite web |date=28 June 2016 |title=Sadio Mane has medical as Liverpool agree transfer fee of £34m with Southampton |url=http://www.skysports.com/football/news/11669/10326309/sadio-mane-has-medical-as-liverpool-agree-transfer-fee-of-16334m-with-southampton |website=Sky Sports}}</ref> Kuri 14 Kanama, yakinnye umukino we wambere muri Premier League mw'ikipe ya Reds, atsinda igitego cya kane mumukino batsinzemo Arsenal 4-3 hanze. <ref>{{Cite news |last=Chowdhury |first=Saj |date=14 August 2016 |title=Liverpool held on to beat Arsenal in a stunning Premier League opening-weekend encounter at Emirates Stadium. |url=https://www.bbc.com/sport/football/37001073 |access-date=14 August 2016 |work=BBC Sport}}</ref> Nyuma yogutsindwa na Liverpool na Burnley kubera imvune yoroheje ku rutugu, Mané yagarutse mubakinnyi bambere bakinnye na Burton Albion mu gikombe cya League Cup ahoyatsinzemo ibitego bibiri mumukino batsinzemo ibitego 5-0. <ref>{{Cite web |date=23 August 2016 |title=Liverpool hit five to see of Burton in EFL Cup |url=http://www.liverpoolfc.com/news/first-team/232883-liverpool-hit-five-to-see-off-burton-in-efl-cup |access-date=23 August 2016 |publisher=Liverpool F.C.}}</ref> Kw' itariki 19 Ukuboza, Mané yatsinze igitego kimwe rukumbi muri Merseyside derby ya 227 mu minota y'inyongera bakina na Everton kuri Goodison Park . <ref>{{Cite news |date=19 December 2016 |title=Sadio Mané's injury-time winner earns Liverpool dramatic derby victory |url=https://www.theguardian.com/football/2016/dec/19/everton-liverpool-premier-league-match-report |access-date=21 December 2016 |work=The Guardian}}</ref> Kw' itariki 11 Gashyantare 2017, Mané yatsinze ibitego bibiri mu minota ibiri bakina na Tottenham Hotspur i Anfield, ibi bikaba byaratumye Liverpool itsinda shampiyona ya mbere muri 2017. <ref>{{Cite news |last=Wilson |first=Paul |date=11 February 2017 |title=Liverpool's Sadio Mané fires quickfire double to stun Tottenham |url=https://www.theguardian.com/football/2017/feb/11/liverpool-tottenham-hotspur-premier-league-match-report |access-date=12 February 2017 |work=The Guardian}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Wallace |first=Sam |last2=Bull |first2=JJ |date=12 February 2017 |title=Liverpool 2 Tottenham 0: Sadio Mané scores twice as Reds record first league win of 2017 |url=https://www.telegraph.co.uk/football/2017/02/11/liverpool-vs-tottenham-premier-league-live-score/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/football/2017/02/11/liverpool-vs-tottenham-premier-league-live-score/ |archive-date=11 January 2022 |access-date=12 February 2017 |work=The Daily Telegraph}}</ref> Kwi'tariki 20 Mata 2017, Mané yatoranyijwe mu ikipe y'umwaka ya PFA nyuma yo gutsinda ibitego 13 muri shampiyona ye yambere muri Liverpool. <ref name="PFA1617">{{Cite news |date=20 April 2017 |title=PFA teams of the year: Chelsea and Tottenham dominate Premier League XI |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/39648483 |access-date=6 May 2018 |work=BBC Sport}}</ref> Nubwo yatakaje igice cyanyuma cy'imikino kubera imvune, Mané yahawe igihembo cy'umukinnyi w'umwaka wa Liverpool ku ya 9 Gicurasi 2017. <ref>{{Cite web |last=Shaw |first=Chris |date=9 May 2017 |title=Sadio Mané takes top prizes at LFC Players' Awards |url=http://www.liverpoolfc.com/news/first-team/262799-sadio-mane-takes-top-prizes-at-lfc-players-awards |access-date=10 May 2017 |publisher=Liverpool F.C.}}</ref> ==== Igihembwe cya 2017–18 ==== Mu mukino wambere w'umwaka mushya, kuri 12 Kanama 2017, mukibuga cy'i Watford, Mané yatsinze igitego cya mbere cya Liverpool muri uyumwaka mumukino banganyije 3-3. Yagizwe umukinnyi w'ukwezi muri Premier League nyuma yogutsinda igitego kimwe muriburi mukino itatu ikipe ya Reds yakinnye muri Kanama. <ref>{{Cite news |last=Frankland |first=Josh |date=8 September 2017 |title=Liverpool's Sadio Mané wins August's Premier League Player of the Month award |url=http://www.skysports.com/football/news/11669/11025598/liverpools-sadio-mane-wins-augusts-premier-league-player-of-the-month-award |access-date=8 September 2017 |work=Sky Sports}}</ref> Kuya 9 Nzeri 2017, yahawe ikarita itukura mugice cya mbere cy'umukino batsinzwemo na Manchester City ibitego 5-0 kubera umupira mwinshi bakinanye na Ederson, <ref>{{Cite news |last=Ogden |first=Mark |date=9 September 2017 |title=Man City ease past Liverpool after Mane sees red for Ederson challenge |url=http://www.espnfc.com/blog/the-match/60/post/3199105/man-city-ease-past-liverpool-after-sadio-mane-sees-red-for-ederson-challenge |access-date=9 September 2017 |work=ESPN FC}}</ref> bituma ahagarikwa imikino itatu. <ref>{{Cite web |date=12 September 2017 |title=Sadio Mané: Liverpool lose appeal against length of ban for red card |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/41232863 |access-date=22 September 2017 |website=BBC Sport}}</ref> Mané, Mohamed Salah, Roberto Firmino na Philippe Coutinho bagize itsinda ry'abakinnyi bateye cyane bise "Fab Four" na "Fab Three" nyuma yokuva mumwaka w'imikino hagati. <ref>{{Cite news |last=Burton |first=Chris |date=20 February 2018 |title=Klopp sees Mané mojo back as part of Liverpool's 'Fab Three' |url=http://www.goal.com/en-gb/news/klopp-sees-mane-mojo-back-as-part-of-liverpools-fab-three/1mzi60n72yhyr1f4yt92n0oku1 |access-date=22 April 2018 |publisher=Goal.com}}</ref> Kuri 14 Gashyantare 2018, Mané yatsinze ibitego bitatu byambere mwikipe ya Liverpool ubwo yatsindaga Porto ibitego 5-0 mu mukino wa mberewa UEFA Champions League wo mu mwaka wa 2017-18 . <ref>{{Cite news |date=14 February 2018 |title=Sadio Mané is Liverpool's comeback king with hat-trick, says Jürgen Klopp |url=https://www.theguardian.com/football/2018/feb/14/sadio-mane-liverpool-jurgen-klopp-porto-champions-league |access-date=15 February 2018 |work=The Guardian}}</ref> Mukubikora, yabaye umukinnyi wa kabiri gusa utsinze ibitego bitatu bya gatatu mw'ikipe y'i Burayi. <ref>{{Cite web |last=Flemming |first=Scott |date=1 January 2019 |title=Records, special nights and new stars – the story of Liverpool's 2018 |url=https://www.liverpoolfc.com/news/first-team/332404-liverpool-2018-review |access-date=1 January 2019 |publisher=Liverpool F.C.}}</ref> Nyuma, atsinze igitego mu mukino batsinzemo AFC Bournemouth ibitego 3-0 ku ya 14 Mata, yarenze agahigo ka Demba Ba kogutsinda ibitego 43, aba umunyasenegali watsinze ibitego byinshi mumateka ya Premier League. <ref>{{Cite news |date=14 April 2018 |title=Mané makes Premier League history with latest Liverpool goal |url=http://www.goal.com/en-om/news/mane-makes-premier-league-history-with-latest-liverpool-goal/l41g5m3n7cwy1xk09e1ljeh2y |access-date=22 April 2018 |work=Goal.com}}</ref> Kw' itariki ya 26 Gicurasi, ubwo bakinaga umukino wa nyuma wa UEFA Champions League na Real [[Madrid]] mu 2018, Mané yatsinze igitego cya Liverpool cyokunganya ubwo batsindwaga ibitego 3-1. Mukubikora, yabaye umukinnyi wambere wa Senegali utsinze igitego kumukino wa nyuma w'irushanwa. Igitego cye cyari icya 10 muri uyu mwaka w'imikino, aho Liverpool yabaye ikipe ya mbere mumateka ifite abakinnyi batatu batsinze ibitego 10+ mumwaka umwe w'imikino wa Champions League, aho Mané yageze kuntambwe ishimishije arikumwe na bagenzi be ba rutahizamu Salah na Firmino. <ref>{{Cite news |last=Burton |first=Chris |date=26 May 2018 |title=Mané makes Champions League history for Liverpool's 'Fab Three' |url=http://www.goal.com/en/news/mane-makes-champions-league-history-for-liverpools-fab-three/1igcjwc8w03114w064vd49r2x |access-date=27 May 2018 |work=Goal.com}}</ref> ==== Igihembwe cya 2018–19 ==== Kuri 22 Ugushyingo 2018, Mané yasinye amasezerano mashya y'igihe kirekire na Liverpool. <ref>{{Cite news |date=22 November 2018 |title=Sadio Mané: Senegal forward agrees new long-term Liverpool deal |url=https://www.bbc.com/sport/football/46310219 |work=BBC Sport}}</ref> Ku ya 10 Werurwe 2019, Mané yatsinze ibitego bibiri mumukino batsinzemo Burnley ibitego 4-2, icya kabiri kikaba cyari igitego cyecya 50 mwirushanwa muri Liverpool. <ref>{{Cite news |title=Liverpool 4–2 Burnley |url=https://www.theguardian.com/football/2019/mar/10/liverpool-burnley-premier-league-match-report |access-date=10 March 2019 |work=The Guardian}}</ref> <ref>{{Cite news |title=Mané scores his 50th goal for Liverpool |url=http://www.espn.in/football/english-premier-league/23/blog/post/3794114/liverpool-buoyed-by-mane-9-10-and-firmino-8-10-to-beat-burnley |access-date=10 March 2019 |publisher=ESPN}}</ref> Ibitego bye byamugize umukinnyi wa gatanu wa Liverpool utsinze ibitego mumikino itandatu yikurikiranya ya Premier League nyuma ya Michael Owen, Fernando Torres, Luis Suárez na Salah. <ref>{{Cite news |last=Taiwo |first=Taiye |date=11 March 2019 |title=Sadio Mané reaches Liverpool milestone with brace against Burnley |url=https://www.goal.com/en-za/news/sadio-mane-reaches-liverpool-milestone-with-brace-against/17liiwuwg88ox1v3sldcstg5jw |access-date=11 March 2019 |work=Goal.com}}</ref> Nyuma y'iminsi itatu, yatsinze ibitego bibiri mumukino batsinzemo Bayern Munich ibitego 3-1 kugira ngo afashe Liverpool kugera muri kimwe cyakane cya Champions League. Mukubikora, yabaye umukinnyi watsinze ibitego byinshi hanze y'urugo mu irushanwa afite ibitego birindwi. <ref>{{Cite news |date=14 February 2019 |title=Champions League last 16: Best of the stats in Europe |url=https://www.bbc.com/sport/football/47564339 |access-date=14 March 2019 |work=BBC Sport}}</ref> Mu mukino wakurikiyeho wa Liverpool, yatsinze indi rekodi ya Ba, aba umukinnyi wa Senegali watsinze ibitego byinshi mu mwaka umwe w'imikino ya Premier League, nyuma yo gutsinda igitego cye cya 17 mumwaka w'imikino ubwo batsindaga Fulham ibitego 2-1. <ref>{{Cite news |last=Storer |first=Tom |date=17 March 2019 |title=Mané breaks Premier League record as Liverpool hot streak continues |url=https://www.goal.com/en-za/news/mane-breaks-premier-league-record-as-liverpool-hot-streak/12alut43syok81uliikiiqmosf |access-date=28 March 2019 |work=Goal.com}}</ref> Kw' itariki ya 20 Mata, yari umwe mubakinnyi batandatu batoranyijwe mubahatanira igihembo cy'umukinnyi w'umwaka wa PFA ari kumwe na mugenzi we Virgil van Dijk . <ref>{{Cite news |date=20 April 2019 |title=PFA Player of the Year: Virgil van Dijk and Raheem Sterling lead the way in six-man shortlist |url=https://www.telegraph.co.uk/football/2019/04/20/pfa-player-yearvirgil-van-dijk-raheem-sterling-lead-way-six/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/football/2019/04/20/pfa-player-yearvirgil-van-dijk-raheem-sterling-lead-way-six/ |archive-date=11 January 2022 |access-date=20 April 2019 |work=The Telegraph}}</ref> Yanatoranyijwe mu ikipe y'umwaka ya PFA arikumwe na bagenzi beba Liverpool, Trent Alexander-Arnold, Andrew Robertson na Van Dijk. <ref>{{Cite news |date=25 April 2019 |title=PFA Premier League Team of the Year |url=https://www.thepfa.com/news/2019/4/25/premier-league-team-of-the-year |access-date=16 July 2019 |publisher=Professional Footballers' Association}}</ref>   Kumunsi wa nyuma w'imikino yomu gihugu, Mané yatsinze ibitego bibiri mumukino batsinze Wolverhampton Wanderers ibitego 2-0. Ibitego bibiri yatsinze byatumye atsinda ibitego 22 muri uyumwaka, bituma asangira igihembo cya Golden Boot na Salah na Pierre-Emerick Aubameyang wa Arsenal. <ref>{{Cite web |last=Williams |first=Sam |date=12 May 2019 |title=Sadio Mane and Mohamed Salah win Premier League Golden Boot |url=https://www.liverpoolfc.com/news/first-team/349839-mohamed-salah-sadio-mane-premier-league-golden-boot |access-date=13 May 2019 |publisher=Liverpool F.C.}}</ref> Kuya 1 Kamena, Mané yafashije Liverpool gutsinda penaliti hakiri kare ku mukino wa nyuma wa UEFA Champions League 2019 ubwo bakinaga na Tottenham, nyuma y'amasegonda 24 gusa umukino utangiye, nyuma y'uko umupira wewakubiswe ukuboko kwa Moussa Sissoko mugice cy'amahina; Salah yaje gukubita umupira awukuramo maze atangira gutsinda, maze Liverpool itsinda ibitego 2-0 maze yegukana igikombe. <ref name="2018–19UCL">{{Cite news |last=McNulty |first=Phil |date=1 June 2019 |title=Tottenham Hotspur 0–2 Liverpool |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/48368443 |access-date=1 June 2019 |work=BBC Sport}}</ref> ==== Igihembwe cya 2019–20 ==== [[Dosiye:Liverpool_vs._Chelsea,_UEFA_Super_Cup_2019-08-14_53.jpg|left|thumb|Mané yatwaye igikombe cya UEFA Super Cup nyuma yo gutsinda ibitego bibiri kuri Chelsea ku mukino wa nyuma.]] [[Dosiye:FC_Salzburg_gegen_Liverpool_FC_(UEFA_Champions_League_10.Dezember_2019)_52.jpg|thumb|322x322px|Mané akinira Liverpool muri UEFA Champions League, mu Ukuboza 2019]] Kw' itariki 14 Kanama 2019, Mané yatsinze ibitego bibiri ku mukino wanyuma wa UEFA Super Cup 2019 bakinnye na Chelsea mumukino Liverpool yatsinzemo ibitego 5-4 kuri penaliti nyuma yuko umukino urangiye ari 2-2 nyuma y’iminota 120. <ref>{{Cite news |title=Adrian the hero as Liverpool beat Chelsea on penalties to win Super Cup |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/49332825 |access-date=14 August 2019 |work=BBC Sport}}</ref> Mané yagizwe umukinnyi w’umukinnyi mwiza kurusha abandi. <ref>{{Cite web |date=14 August 2018 |title=Liverpool beat Chelsea on penalties to win Super Cup |url=https://www.uefa.com/uefasupercup/news/0254-0d417f66c528-e5b666e344ce-1000--liverpool-beat-chelsea-on-penalties-to-win-super-cup/ |access-date=14 August 2018 |publisher=UEFA}}</ref> Nyuma y’ukwezi kumwe gusa, yatsinze ibitego bibiri mumukino batsinzemo Newcastle United ibitego 3-1 ndetse yongera imikino 50 yakinnye Liverpool i Anfield, umukinnyi uwo ari wewese ukina kuri sitade runaka. <ref>{{Cite web |last=Shaw |first=Chris |date=14 September 2019 |title=Sadio Mane reaches unbeaten Premier League landmark at Anfield |url=https://www.liverpoolfc.com/news/first-team/364571-sadio-mane-reaches-unbeaten-premier-league-landmark-at-anfield |access-date=14 September 2019 |publisher=Liverpool F.C.}}</ref> Kunshuro yeya 100 akina muri Premier League akinira Liverpool ku ya 5 Ukwakira, Mané yatsinze igitego cyecya 50 muri shampiyona muriyi kipe ubwo batsindaga Leicester City ibitego 2-1. <ref>{{Cite web |last=Price |first=Glenn |date=5 October 2019 |title=Liverpool 2–1 Leicester: Five talking points |url=https://www.liverpoolfc.com/news/first-team/367859-liverpool-leicester-premier-league-talking-points |access-date=5 October 2019 |publisher=Liverpool F.C.}}</ref> Kw' itariki ya 21 Ukwakira, Mané yashyizwe kurutonde rw'abakinnyi 30 bazahatanira Ballon d'Or ya 2019. <ref>{{Cite web |title=30-man shortlist for 2019 Ballon d'Or announced |url=https://www.sen.com.au/news/2019/10/21/30-man-shortlist-for-2019-ballon-dor-announced/ |access-date=21 October 2019 |website=sen}}</ref> Kw' itariki ya 2 Ukuboza yarangije ari kumwanya wakanemu guhatanira igihembo, inyuma ya Lionel Messi, mugenzi we Virgil van Dijk wa Liverpool na Cristiano Ronaldo . <ref>{{Cite news |date=2 December 2019 |title=Lionel Messi remporte le Ballon d'Or France Football pour la sixième fois de l'histoire |trans-title=Lionel Messi wins the France Football Ballon d'Or for the sixth time in history |url=https://www.francefootball.fr/news/Lionel-messi-remporte-le-ballon-d-or-france-football-pour-la-sixieme-fois-de-l-histoire/1085998 |access-date=2 December 2019 |work=France Football |language=fr}}</ref> Nyuma y'iminsi ibiri, yatsinze igitego kimwe anatanga izindi gitego ebyiri ubwo Liverpool yatsindaga Everton 5-2 muri Merseyside derby, bituma bongera imikino yabo 32 mumupira w'amaguru utaratsindwa, waragahigo gashya k'ikipe. <ref>{{Cite news |last=Bascombe |first=Chris |date=4 December 2019 |title=Liverpool put five past Everton for new unbeaten club record as Marco Silva teeters on the brink after derby defeat |url=https://www.telegraph.co.uk/football/2019/12/04/liverpool-vs-everton-premier-league-live-score-latest-updates/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/football/2019/12/04/liverpool-vs-everton-premier-league-live-score-latest-updates/ |archive-date=11 January 2022 |access-date=6 December 2019 |work=The Daily Telegraph}}</ref> Nyuma muriko kwezi, Liverpool yegukanye igikombe cy'isi cya FIFA Club cya 2019, Mané ashyiraho igitego cyatsinzwe na Firmino ku mukino wa nyuma bakinnye na Flamengo . <ref>{{Cite news |title=Firmino winner seals Club World Cup win |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/50869633?isBumped=0&postFreq=0&isEmpty=0&isProfane=0&tooLong=0&charCount=0&isAwaitingProcessPreMod=0&isSubmitted=1&filter=none&initial_page_size=10&postId=137711507 |access-date=21 December 2019 |work=BBC Sport}}</ref> Kw'itariki ya 7 Mutarama 2020, Mané yatorewe kuba umukinnyi w’umupira w’amaguru w’umwaka muri Afurika muri CAF. <ref name="Guardian070120">{{Cite news |last=Aarons |first=Ed |date=7 January 2020 |title=Liverpool's Sadio Mané named African Footballer of the Year for first time |url=https://www.theguardian.com/football/2020/jan/07/liverpools-sadio-mane-named-african-footballer-of-the-year-for-first-time |access-date=7 January 2020 |work=The Guardian}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Andrews |first=Patrick |date=8 January 2020 |title=Sadio Mané new king of Africa |url=https://football-news24.com/news/sadio-mane-new-king-of-africa/ |access-date=8 January 2020 |website=football-news24.com}}</ref> Numunyasenegali wakabiri gusa (nyuma ya El Hadji Diouf ) wegukanye ikigihembo. <ref>{{Cite web |date=7 January 2020 |title=Sadio Mané has been named the 2019 African Player of the Year |url=https://www.aljazeera.com/sports/2020/1/7/sadio-mane-has-been-named-the-2019-african-player-of-the-year |access-date=8 January 2020 |publisher=Al Jazeera}}</ref> Kuri 24 Gashyantare, Mané yatsinze igitego cy'intsinzi mumukino bakinnye na West Ham United ku bitego 3-2 mukibuga cya Premier League ubwo Liverpool yatsindaga imikino 21 mukibuga cyayo yikurikiranya, agahigo kashampiyona gasangiwe n'ikipe ya Liverpool ya Bill Shankly kuva muwi 1972, ndetse anagatsinda imikino 18 yikurikiranya mukibuga cya Premier League. <ref>{{Cite news |last=Ouzia |first=Malik |date=24 February 2020 |title=Liverpool equal Premier League winning run record with victory over West Ham |url=https://www.standard.co.uk/sport/football/liverpool-equal-premier-league-winning-run-record-a4370351.html |access-date=24 February 2020 |work=Evening Standard}}</ref> <ref>{{Cite news |title=Which Premier League records can Liverpool break? |url=https://www.premierleague.com/news/1561869 |access-date=25 February 2020 |publisher=Premier League}}</ref> Ku ya 7 Werurwe, Mané yatsinze igitego cy'intsinzi mumukino bakinnye na Bournemouth ku bitego 2-1 i Anfield ubwo Liverpool yashyiragaho agahigo gashya mu Bwongereza ko gutsinda imikino 22 yikurikiranya mukibuga cyayo. <ref>{{Cite news |title=Salah and Milner reaction: 'We showed our mentality to win' |url=https://www.liverpoolfc.com/news/first-team/389748-salah-milner-liverpool-mentality-bournemouth-reaction |access-date=7 March 2020 |publisher=Liverpool F.C.}}</ref> Liverpool yakomeje gutwara igikombe cya Premier League mumpera z'umwaka w'imikino. <ref>{{Cite web |date=26 June 2020 |title=Liverpool confirmed as Premier League champions |url=http://www.premierleague.com/news/1697247 |access-date=5 February 2021 |website=www.premierleague.com}}</ref> ==== Igihembwe cya 2020–21 ==== Kuri 20 Nzeri 2020, Mané yafunguye amanota yemuri Premier League ya 2020-21, atsinda ibitego byombi Liverpool yatsinze Chelsea ibitego 2-0. <ref>{{Cite news |title=Chelsea 0 Liverpool 2 |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/54135434 |access-date=20 September 2020 |work=BBC Sport}}</ref> Kuya 2 Ukwakira 2020, Mané yagaragaye ko arwaye [[COVID-19]] . <ref>{{Cite web |date=2 October 2020 |title=Sadio Mane tests positive for COVID-19 |url=https://www.liverpoolfc.com/news/first-team/411091-sadio-mane-tests-positive-for-covid-19 |website=Liverpool FC}}</ref> Bitewe nuko we na Liverpool bari bameze nabi, Mané yavuze ko 2020-21 ari wo mwaka mubi cyane mumwuga we. <ref>{{Cite news |date=11 May 2021 |title=Liverpool's Sadio Mané admits to enduring 'worst season of my career' |url=https://www.theguardian.com/football/2021/may/11/liverpools-sadio-mane-admits-to-enduring-worst-season-of-my-career |work=The Guardian}}</ref> Ku ya 23 Gicurasi 2021, umunsi wanyuma wa shampiyona ya shampiyona, Mané yatsinze ibitego bibiri ubwo yatsindaga Crystal Palace ibitego 2-0, bituma Liverpool ibiya gatatu ndetse ikanatwara igikombe cya Champions League . <ref>{{Cite web |date=23 May 2021 |title=Liverpool 2–0 Crystal Palace |url=https://www.bbc.com/sport/football/57132111 |website=BBC Sport}}</ref> <ref>{{Cite news |date=24 May 2021 |title=Premier League hits and misses: Farewell Sergio Aguero, Liverpool's second chance, Arsenal's glimpse of future |url=https://www.skysports.com/football/news/11661/12314477/premier-league-hits-and-misses-farewell-sergio-aguero-liverpools-second-chance-arsenals-glimpse-of-future |work=SkySports}}</ref> ==== Igihembwe cya 2021–22 ==== [[Dosiye:Liverpool_FC_gegen_1._FSV_Mainz_05_(Testspiel_23._Juli_2021)_05.jpg|thumb|Mané na Salah mu mukino wo kwitegura shampiyona ya 2021]] Kuri 18 Nzeri 2021, Mané yatsinze igitego cyecya 100 cya Liverpool mumukino batsinzemo Crystal Palace mu rugo 3-0 muri Premier League. <ref name="Mané 100" /> Igitego batsinzemo Crystal Palace cyanatumye Mané ashyiraho agahigo gashya ka Premier League aba umukinnyi wambere utsinze igitego mumikino icyenda yikurikiranya ya shampiyona bakina n'uwo bahanganye. <ref name="Mané 100">{{Cite news |title=Mané scores 100th goal in Liverpool win |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/58525384 |access-date=18 September 2021 |publisher=BBC Sport}}</ref> Kuri 16 Ukwakira, Mané yatsinze igitego cye cya 100 cya Premier League — aba umunyafurika wa gatatu ugeze ku kimenyetso nyuma ya Didier Drogba na Salah — igitego cya mbere cya Liverpool mu mukino batsinzemo Watford 5-0. <ref>{{Cite news |title=Sadio Mane: Liverpool winger reaches 100 Premier League goals to join Mohamed Salah in '100 Club' |url=https://www.skysports.com/football/news/11661/12432092/sadio-mane-liverpool-winger-reaches-100-premier-league-goals-to-join-mohamed-salah-in-100-club |access-date=16 October 2021 |work=Sky Sports}}</ref> <ref>{{Cite news |title=Watford 0-5 Liverpool: Roberto Firmino hat-trick and Mohamed Salah scores another stunner |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/58833884 |access-date=16 October 2021 |publisher=BBC Sport}}</ref> Kuya 10 Mata 2022, isabukuru yey'imyaka 30, Mané yatsinze igitego cya Liverpool cyo kunganya mumukino banganyamo 2-2 na Manchester City. <ref>{{Cite web |last=Oludare, Shina |date=11 April 2022 |title=Liverpool's Mane joins Rooney in hallowed Premier League ranks with Manchester City goal |url=https://www.goal.com/en-au/news/liverpool-s-mane-joins-rooney-in-hallowed-premier-league/bltae349183109ad807 |access-date=11 April 2022 |website=[[Goal (website)|Goal]]}}</ref> Mané yakurikiyeho ibi atsinda ibitego bibiri kuri 16 Mata kuri sitade ya Wembley muri kimwe cya kabiri cya FA Cup, mumukino batsinzemo ibitego 3-2 byafashije Liverpool kugera kumukino wa nyuma wa FA Cup kuva muri 2012, amaherezo batsinze . <ref>{{Cite news |title=Manchester City 2 Liverpool 3 |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/61120882 |access-date=27 April 2022 |work=BBC Sport}}</ref> Kuya 3 Gicurasi, yatsinze igitego cy’intsinzi mumukino batsinzemo Villarreal ibitego 3-2 hanze muri kimwe cyakabiri cya Champions League, bituma ikipe ye ikomeza gukina umukino wa nyuma, <ref>{{Cite web |last=Cunningham |first=Jack |date=4 May 2022 |title=ICONIC Liverpool star Sadio Mane equals incredible Frank Lampard stat in Champions League semi-final clash with goal in comeback win against Villarreal |url=https://talksport.com/football/1100380/liverpool-sadio-mane-equals-frank-lampard-champions-league-record/ |website=Talksport}}</ref> Liverpool yaje gutsindwa na Real Madrid igitego 1-0. <ref>{{Cite web |date=28 May 2022 |title=Real Madrid overcome Liverpool to clinch record 14th Champions League title |url=https://www.espn.com/soccer/report?gameId=634861 |website=ESBN}}</ref> Liverpool yabuze amahirwe yokugera kunshuro enye z’amateka, iba iyakabiri muri Premier League nomuri UEFA Champions League ya 2021-22 ariko itwara igikombe cya EFL na FA Cup . <ref>{{Cite news |last=Dunn |first=Carrie |date=28 May 2022 |title=Liverpool's quadruple, treble chase is over: Reds settle for double in 2021-22 |url=https://www.sportingnews.com/uk/football/news/liverpool-quadruple-chase-2021-22-reds-man-united-treble/pmwqorelovih6pge6xnpv3av#:~:text=The%20Reds%20were%20battling%20on,making%20history%20with%20a%20quadruple. |access-date=2 June 2023 |work=Sporting News}}</ref> === Bayern Munich === Kuri 22 Kamena 2022, Mané yinjiye mwikipe ya Bundesliga Bayern Munich kumasezerano n'ikipe y'Ubudage kugeza kuri 30 Kamena 2025. <ref>{{Cite web |date=22 June 2022 |title=FC Bayern sign Sadio Mané |url=https://fcbayern.com/en/news/2022/06/fc-bayern-sign-sadio-mane |website=fcbayern.com}}</ref> Byatangajwe ko amafaranga yari afite ari miliyoni 32 z'amayero (miliyoni 27.4 z'amayero) ashobora kwiyongera akagera kuri miliyoni 41 z'amayero (miliyoni 35 z'amayero) bitewe n'uko yakinnye ndetse n'ibyo yagezeho kugiti cye nomu ikipe. <ref>{{Cite news |title=Mane leaves Liverpool to join Bayern in £35m deal |url=https://www.bbc.com/sport/football/61877332 |access-date=22 June 2022 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> <ref>{{Cite web |date=22 June 2022 |title=Mane leaves Liverpool to join Bayern Munich |url=https://www.espn.com/soccer/soccer-transfers/story/4689018/liverpools-sadio-mane-joins-bayern-munichending-trophy-filled-six-years-at-anfield |access-date=22 June 2022 |website=ESPN.com}}</ref> Kuri 30 Nyakanga 2022, Mané yatangiye gukina umukino wewa mbere kumugaragaro, atangira muri DFL-Supercup ya 2022 maze atsinda igitego cyecya mbere afasha Bayern gutsinda RB Leipzig ibitego 5-3 kuri Red Bull Arena . <ref>{{Cite news |date=30 July 2022 |title=Mane scores first Bayern goal in Super Cup win |url=https://www.bbc.com/sport/football/62363061 |access-date=6 August 2022 |work=BBC Sport}}</ref> Ibi yakurikiyeho nyuma y'icyumweru kimwe atsinda igitego cyecya mbere cya Bundesliga ubwo batsindaga Eintracht Frankfurt ibitego 6-1. <ref>{{Cite web |date=5 August 2022 |title=Eintracht Frankfurt 1 Bayern Munich 6 |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/62443884 |access-date=6 August 2022 |website=BBc Sport}}</ref> Kw' itariki 8 Ugushyingo, Mané yagize imvune maze biba ngombwa kava mukibuga nyuma y'iminota 20 Bayern itsinze Werder Bremen ibitego 6-1. <ref>{{Cite web |last=Bernstein |first=Dan |date=8 November 2022 |title='This part easily splinters' - Senegal star Sadio Mane injured with Bayern Munich just before World Cup |url=https://www.goal.com/en-gh/news/senegal-star-sadio-mane-injured-with-bayern-munich-just-before-world-cup/bltfe4c010e2947b4e2 |access-date=26 February 2023 |website=Goal}}</ref> <ref>{{Cite web |date=8 November 2022 |title=Serge Gnabry hits hat-trick as Bayern Munich overpower Werder Bremen |url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/bayern-munich-werder-bremen-live-team-news-match-stats-mane-musiala-neuer-21801 |access-date=26 February 2023 |website=Bundesliga |language=en}}</ref> Iyimvune yamubujije kwitabira igikombe cy'isi cya FIFA cya 2022, biba ngombwa kabagwa mu ijosi rye ry'iburyo. <ref>{{Cite web |date=17 November 2022 |title=Sadio Mané undergoes successful surgery |url=https://fcbayern.com/en/news/2022/11/sadio-mane-undergoes-successful-surgery |access-date=26 February 2023 |website=Bayern Munich}}</ref> Yamaze amezi atatu adakina, agaruka kw' itariki ya 26 Gashyantare 2023 nk'umusimbura, aza gukina ku munota wa 65 asimbura Kingsley Coman ubwo Bayern yatsindaga Union Berlin ibitego 3-0. <ref>{{Cite web |date=26 February 2023 |title=Sadio Mane makes Bayern Munich comeback |url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/sadio-mane-injury-bayern-munich-update-comeback-senegal-21837 |access-date=26 February 2023 |website=Bundesliga |language=}}</ref> Kuri 13 Mata, Mané yahagaritswe ndetse anacibwa amande na Bayern, nyuma y'amakuru yavugaga ko yakubise mugenzi we Leroy Sané mucyumba cy'uruganiriro nyuma yogutsindwa na Manchester City mugice cyakane cya Champions League ibitego 3-0. <ref>{{Cite web |date=13 April 2023 |title=Sadio Mane: Bayern Munich suspend forward after claims he punched Leroy Sane |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/65257844 |access-date=13 April 2023 |website=BBC Sport}}</ref> Kuri 28 Gicurasi, Bayern Munich yatwaye igikombe cya Bundesliga nyuma yoguhabwa amanota abiri nikipe ya mbere ya shampiyona Borussia Dortmund . ''<ref>{{Cite news |title=1. FC Köln 1 Bayern Munich 2 |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/65714772 |access-date=29 May 2023 |work=BBC Sport}}</ref>'' === Al-Nassr === [[Dosiye:(Tehran)_Persepolis_F.C._v_Al_Nassr_FC,_19_September_2023_05.jpg|thumb|Mané (iburyo) akinira Al Nassr bakina na Persepolis muri Nzeri 2023 kuri sitade ya Azadi]] Kuya 1 Kanama 2023, ikipe ya Al Nassr yo muri Saudi Pro League yatangaje ko yasinyishije Mané. <ref>{{Cite web |date=1 August 2023 |title=Sadio Mane leaves Bayern Munich to join Cristiano Ronaldo at Al-Nassr |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/66378778 |access-date=1 August 2023 |website=BBC}}</ref> Mané yaje gutangaza ko abahoze bakinana muri Liverpool , Fabinho na Roberto Firmino, bari barigeze kuvugana nawe kugira ngo bamubwire kashobora kujya mumakipe yabo, Al-Ittihad na Al-Ahli muri Arabiya Sawudite. <ref name="Recommendation">{{Cite web |last=Davey |first=Lee |date=10 August 2023 |title=Sadio Mane reveals transfer pleas from two ex-Liverpool teammates before Saudi Arabia switch |url=https://talksport.com/football/1528003/sadio-mane-transfer-plea-liverpool-saudi-arabia/ |access-date=20 August 2023 |website=TalkSport}}</ref> Mané yavuze kandi kuwahoze ari kapiteni we, Jordan Henderson, yari yamwoherereje ubutumwa bwiza ubwo yajyaga muri Arabiya Sawudite. <ref name="Recommendation" /> Nyuma y'iminsi ibiri, yakinnye umukino wewa mbere asimbuye Abdulaziz Al-Aliwa mu gice cya mbere cy'umukino banganya na Zamalek 1-1 mu gikombe cya Arab Club Champions Cup cya 2023. <ref>{{Cite web |last=McAuley |first=John |date=4 August 2023 |title=Cristiano Ronaldo rescues Al Nassr's King Salman Cup bid as Sadio Mane makes debuts |url=https://www.thenationalnews.com/sport/football/2023/08/04/cristiano-ronaldo-rescues-al-nassrs-king-salman-cup-bid-as-sadio-mane-makes-debuts/ |access-date=4 August 2023 |website=The National}}</ref> Yatsinze igitego cyecya mbere muriyi kipe kuya 14 Kanama ubwo batsindwaga na Al-Ettifaq 2-1 muri shampiyona. <ref>{{Cite news |date=15 August 2023 |title=Gerrard's Al-Ettifaq beat Al Nassr in SPL opener despite Mane goal |url=https://www.espn.in/football/story/_/id/38192645/gerrard-al-ettifaq-beat-al-nassr-mane-opener |access-date=15 August 2023}}</ref> == Umwuga mpuzamahanga == === 2012–2017 === Mané yari mu ikipe ya Senegal mu irushanwa Olempike ryo mu 2012, kandi yatangiye buri mukino ubwo banyuraga mu itsinda rya A nk'aba kabiri imbere y'Ubwongereza mbere yogutsindwa ibitego 4-2 nyuma y'iminota y'inyongera muri kimwe cyakane cyanyuma na Mexico yaje kuba umukinnyi wambere. Mané yakuwe mu ikipe ya Senegali yitabiriye Igikombe cya Afurika cya 2015 nyuma y'imvune yagize mumukino ikipe ya Southampton yatsinzemo Arsenal ibitego 2-0 kuya 1 Mutarama 2015. <ref>{{Cite news |date=4 January 2014 |title=Sadio Mané: Senegal midfielder to miss Africa Cup of Nations |url=https://www.bbc.com/sport/0/football/30676190 |access-date=5 January 2015 |work=BBC Sport}}</ref> Nyuma yaje kugaruka mwikipe, maze atangira imikino ibiri yanyuma mumatsinda bakina na Afurika y'Epfo na Algeria mu mukino basohowe mu matsinda . <ref>{{Cite web |last=Begley |first=Emlyn |date=23 January 2015 |title=South Africa 1–1 Senegal |url=https://www.bbc.com/sport/0/football/30843618 |access-date=23 February 2015 |website=BBC Sport}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Hughes |first=Ian |date=27 January 2015 |title=Senegal 0–2 Algeria |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/30891881 |access-date=23 February 2015 |website=BBC Sport}}</ref> === 2017–2019 === Mané yahagarariye Senegal mu gikombe cya Afurika cya 2017 cyabereye muri Gabon, anatsinda igitego mumikino ibiri yambere y'igihugu, atsinda Tunisia na Zimbabwe ibitego 2-0. <ref>{{Cite web |last=Lusby |first=Jack |date=20 January 2017 |title=Senegal through to Africa Cup of Nations quarter-finals as Sadio Mane scores again |url=http://www.thisisanfield.com/2017/01/senegal-africa-cup-nations-quarter-finals-sadio-mane-scores/ |access-date=29 January 2017 |website=This is Anfield}}</ref> Nyuma yo kunganya igitego kubusa mumukino wakimwe cya kane cyanyuma na Kameruni, yahushije penaliti mu mukino wahuje Senegal n'ikipe ye, aho Senegal yasezerewe mwirushanwa. <ref>{{Cite news |date=28 January 2017 |title=Cameroon through to semi-finals after Senegal's Sadio Mané misses penalty |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/28/cameroon-senegal-sadio-mane-burkina-faso-tunisia-africa-cup-of-nations |work=The Guardian}}</ref> Muri Gicurasi 2018, Mané yashyizwe mwikipe ya Senegal yabakinnyi 23 bazitabira Igikombe cy’Isi cya FIFA cya 2018 mu Burusiya. <ref>{{Cite web |title=Revealed: Every World Cup 2018 squad – 23-man & preliminary lists & when will they be announced? |url=https://www.goal.com/en-gb/news/revealed-every-world-cup-2018-squad-23-man-preliminary-lists/oa0atsduflsv1nsf6oqk576rb |access-date=18 May 2018 |website=Goal.com}}</ref> Yatsinze igitego cyambere mumukino banganya n’Ubuyapani 2-2 mu cyiciro cy’amatsinda . <ref>{{Cite web |date=24 June 2018 |title=World Cup 2018: Japan come back twice against Senegal to draw 2–2 |url=https://www.bbc.com/sport/football/44439190 |access-date=25 June 2018 |website=BBC Sport}}</ref> Mané yatangiye imikino yose itatu ya Senegal mu matsinda ubwo yasezererwaga nyuma yicyiciro cyambere, arangiza arimunsi y’Ubuyapani ku manota y’umukino utaberanye. <ref>{{Cite web |date=28 June 2018 |title=Colombia advance to last 16, Senegal eliminated |url=https://www.fifa.com/worldcup/news/colombia-advance-to-last-16-senegal-eliminated |archive-url=https://web.archive.org/web/20180709143025/https://www.fifa.com/worldcup/news/colombia-advance-to-last-16-senegal-eliminated |archive-date=9 July 2018 |access-date=28 June 2018 |publisher=FIFA}}</ref> [[Dosiye:Finales_CAN_2021_(13).jpg|thumb|Mané mu kibuga mu ikipe ya Senegal mu [[2021 Igikombe cya Afurika|gikombe cya Afurika cya 2021]]]] Mané yongeye guhamagarwa mwikipe yanyuma ya Senegali izakina igikombe cya Afurika cya 2019. <ref>{{Cite web |date=13 June 2019 |title=Senegal announce strong AFCON squad |url=https://www.kingfut.com/2019/06/13/senegal-announce-strong-afcon-squad/ |access-date=23 June 2019 |website=KingFut}}</ref> Yatsinze ibitego bibiri anahusha penaliti mumukino batsinzemo Kenya ibitego 3-0, ubwo Senegali yarangizaga kumwanya wakabiri mu matsinda ikanagera ku cyiciro cya 16. <ref>{{Cite web |date=1 July 2019 |title=Kenya 0–3 Senegal |url=https://www.bbc.com/sport/football/48740626 |access-date=20 March 2020 |website=BBC Sport}}</ref> Mané yatsinze igitego kimwe rukumbi mumukino anahusha ikindi gitego mumukino Senegali yatsinzemo [[Imisambi ya Uganda|Uganda]] igitego 1-0 mucyiciro cya 16. <ref>{{Cite web |date=5 July 2019 |title=Uganda 0–1 Senegal |url=https://www.bbc.com/sport/football/48795601 |access-date=20 March 2020 |website=BBC Sport}}</ref> Yakinnye imikino itatu yakurikiyeho ya Senegali ubwo yageraga ku mukino wa nyuma, itsindwa na Algeria igitego 1-0 mumukino wo kwisubiramo wa Senegali wambere w'irushanwa. <ref>{{Cite web |date=19 July 2019 |title=Senegal 0–1 Algeria |url=https://www.bbc.com/sport/football/48959714 |access-date=20 March 2020 |website=BBC Sport}}</ref> Nubwo yarangije irushanwa aruwa kabiri, Mané yashyizwe mu ikipe y'irushanwa . <ref name="AFCON TOTY">{{Cite web |last=Kappel |first=David |date=21 July 2019 |title=Caf Announces Afcon Team of The Tournament |url=https://www.soccerladuma.co.za/news/articles/international/categories/afcon-2019/caf-announces-2019-africa-cup-of-nations-team-of-the-tourmanent/659542?gallery=659542&gallery-page=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607140705/https://www.soccerladuma.co.za/news/articles/international/categories/afcon-2019/caf-announces-2019-africa-cup-of-nations-team-of-the-tourmanent/659542?gallery=659542&gallery-page=1 |archive-date=7 June 2020 |access-date=25 July 2019 |website=soccerladuma.co.za}}</ref> === 2021–ubu === Mu [[2021 Igikombe cya Afurika|gikombe cya Afurika cya 2021]], Mané yakinnye muri Senegal ubwo yatsindaga irushanwa ku nshuro yambere. Mu mukino wa nyuma yakinnye na [[Misiri]] - umukino wamuhuje namugenzi wewa Liverpool Mohamed Salah - Mané yabonye penaliti yigabanuka kumunota wa 7, ariko akomeza gutsinda igitego cyatsinze mugutera penaliti. <ref>{{Cite news |last=Williams |first=Sam |date=6 February 2022 |title=Sadio Mane named AFCON player of the tournament |url=https://www.liverpoolfc.com/news/sadio-mane-named-afcon-player-tournament |access-date=7 February 2022 |work=Liverpool FC}}</ref> Uretse gutsinda igitego cyambere cyatsinzwe kugira ngo yegukane igikombe, Mané yatsinze ibitego bitatu anatanga imipira ibiri mbere y'umukino wanyuma, ndetse atorwa nk'umukinnyi w'irushanwa. <ref>{{Cite news |last=Whitehead |first=Jacob |last2=Bosher |first2=Luke |date=7 February 2022 |title=Sadio Mane named AFCON player of the tournament after Senegal triumph |url=https://www.nytimes.com/athletic/4182578/2022/02/07/sadio-mane-named-afcon-player-of-the-tournament-after-senegal-triumph/ |access-date=7 February 2022 |work=The Athletic}}</ref> Mu cyiciro cya gatatu cy'imikino yo gushaka itike yo gukina igikombe cy'isi cya 2022, yanatsinze igitego cyatsinze mu gutera penaliti ubwo bakinaga na Misiri nyuma yokunganya igitego 1-1 ku mukino wose, kugira ngo igihugu cyekijye mu gikombe cy'isi cya FIFA cya 2022. <ref>{{Cite web |date=29 March 2022 |title=World Cup 2022: Mane helps Senegal beat Egypt and qualify for Qatar after penalty shootout |url=https://www.bbc.com/sport/football/60881797 |website=BBC Sport}}</ref> Kwitariki ya 4 Kamena 2022, Mané yatsinze ibitego bitatu mumukino batsinzemo Benin ibitego 3-1 mu mikino yo guhatanira itike yo kujya mu gikombe cya Afurika cya 2023, maze abumukinnyi watsinze ibitego byinshi muri Senegal n'ibitego 32, arusha Henri Camara . <ref>{{Cite web |date=4 June 2022 |title=Sadio Mane shrugs off transfer talk in Senegal win in Nations Cup qualifier |url=https://www.bbc.com/sport/africa/61692468 |website=BBC Sport}}</ref> Kw' itariki 11 Ugushyingo 2022, Mané yashyizwe mw' ikipe y’abakinnyi 26 ba Senegal bazitabira igikombe cy’isi cya FIFA cyabereye muri Qatar muri 2022, <ref>{{Cite web |last=Balogun |first=Oladimeji |date=11 November 2022 |title=World Cup 2022: Mane Makes Senegal Squad For Qatar [FULL LIST] |url=https://allnews.ng/news/world-cup-2022-mane-makes-senegal-squad-for-qatar-full-list |access-date=11 November 2022 |website=allnews.ng}}</ref> nubwo yagize imvune ubwo Bayern Munich yatsindaga Werder Bremen ibitego 6-1 muminsi mike mbere yaho. <ref>{{Cite web |last=Balogun |first=Oladimeji |date=9 November 2022 |title=Mane Injury 'Not Too Bad' — Bayern Allay Senegal's Fear |url=https://allnews.ng/news/sane-injury-not-too-bad-bayern-allay-senegals-fear |access-date=11 November 2022 |website=allnews.ng}}</ref> Ariko, kw'itariki 17 Ugushyingo, Mané yakuwe mw' irushanwa maze ava mw' ikipe. <ref>{{Cite news |date=17 November 2022 |title=World Cup 2022: Senegal forward Sadio Mane ruled out with leg injury |url=https://www.bbc.com/sport/football/63670760 |access-date=17 November 2022 |work=BBC Sport}}</ref> Mané yakinnye umukino we wa 100 muri Senegal kuri 18 Ugushyingo muri 2023, atsinda ibitego bibiri mumukino wo guhatanira itike yo gukina igikombe cy'isi cya FIFA cya 2026 ubwo bakinaga na Sudani y'Epfo . <ref>{{Cite news |date=18 November 2023 |title=World Cup 2026 qualifiers: Sadio Mane marks 100th cap for Senegal with a double |url=https://www.bbc.com/sport/africa/67464850 |work=BBC Sport Africa}}</ref> Mu Ukuboza 2023, Mané yashyizwe mw' ikipe ya Senegali yitabiriye imikino y’igikombe cya Afurika cya 2023 yabereye muri [[Kote Divuwari|Ivory Coast]] . <ref>{{Cite web |date=29 December 2023 |title=Afcon 2023: Senegal and Sadio Mane set for defence of title |url=https://www.bbc.com/sport/africa/67840713 |access-date=29 December 2023 |website=BBC Sport Africa}}</ref> Yasoje imikino y’amatsinda afite igitego kimwe kuri Kameruni ndetse anatanga imipira ivuyemo ibitego kuri Gambia na Guinée . Hanyuma yakinnye iminota 120 yose kuri Ivory Coast mucyiciro cya 16, afasha Habib Diallo gutsinda igitego cya Senegali. Nyuma y’uko umukino urangiye banganya 1-1 nyuma y’iminota yinyongera, Senegali yakuwemo nabakiriye imikino ndetse nabayitsinze mugutera penaliti. <ref>{{Cite web |date=29 January 2024 |title=Afcon 2023: Senegal 1-1 Ivory Coast (aet, 4-5 on pens) - hosts oust holders on penalties |url=https://www.bbc.com/sport/football/68052401 |access-date=28 April 2025 |website=BBC Sport}}</ref> Kw' itariki 14 Ukwakira 2025, Mané yatsinze ibitego bibiri mumukino batsinze Mauritania ibitego 4-0, bituma Senegali yemererwa kujyamu gikombe cy'isi cya 2026. <ref>{{Cite web |date=14 October 2025 |title=Senegal Defeats Mauritania and Qualifies for the 2026 World Cup with a Sadio Mané Double |url=https://www.beinsports.com/en-us/soccer/articles/senegal-defeats-mauritania-and-qualifies-for-the-2026-world-cup-with-a-sadio-man%C3%A9-double-2025-10-14 |publisher=beIN SPORTS}}</ref> Nyuma yuwo mwaka, yahamagawe mu gikombe cya Afurika cya 2025. <ref>{{Cite web |date=14 December 2025 |title=Senegal take fitness gamble as Thiaw names injured trio in AFCON squad |url=https://www.cafonline.com/afcon2025/news/senegal-take-fitness-gamble-as-thiaw-names-injured-trio-in-afcon-squad/ |access-date=14 December 2025 |website=CAFOnline.com}}</ref> Kuri 14 Mutarama 2026, igitego cya Mané cyatsinze Misiri 1-0 muri kimwe cyakabiri mu gikombe cya Afurika . <ref>{{Cite web |date=14 January 2026 |title=Mané the hero as Senegal edge Egypt to reach TotalEnergies CAF AFCON 2025 Final |url=https://www.cafonline.com/afcon2025/news/mane-the-hero-as-senegal-edge-egypt-to-reach-totalenergies-caf-afcon-2025-final/ |publisher=CAF Online}}</ref> Kuri 18 Mutarama, Senegali yabashije gutsinda igihugu cyakira Maroc 1-0 nyuma y'iminota y'inyongera ku mukino wa nyuma, Mané atwara igikombe nkumukapiteni w'igihugu cye ndetse anahabwa igihembo cy'umukinnyi mwiza mw' irushanwa. <ref>{{Cite web |date=19 January 2026 |title=Senegal beat Morocco thanks to Gueye strike in extraordinary AFCON 2025 final: Live updates and reaction |url=https://www.nytimes.com/athletic/live-blogs/senegal-vs-morocco-afcon-2025-final-score-result/DQtU75DqxAoW/ |publisher=The New York Times}}</ref> <ref>{{Cite web |date=18 January 2026 |title=AFCON 2025: Sadio Mane wins best player - All awards at a glance- complete list |url=https://www.olympics.com/en/news/afcon-2025-sadio-mane-wins-best-player-all-awards-at-a-glance-complete-list |publisher=Olympics.com}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Stevens |first=Rob |last2=Coates |first2=Charlotte |date=18 January 2026 |title='An ambassador for African football' - Mané is Senegal's Afcon hero |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/articles/clynjj2ngy8o |access-date=19 January 2026 |work=BBC Sport}}</ref> == Umwirondoro w'umukinnyi == [[Dosiye:Spartak_Moscow_VS._Liverpool_(9).jpg|thumb|Mané mu kibuga mu ikipe ya Liverpool mu mwaka wa 2017-18 wa UEFA Champions League .]] Fabinho wahoze akinira Liverpool yasobanuye Mané nk'umukinnyi wuzuye ukina "afite imbaraga nyinshi kandi yitonze". <ref>{{Cite web |last=Burton |first=Chris |date=14 June 2019 |title=Liverpool news: 'Sadio Mané is a complete player & makes Reds tick' – Fabinho salutes 'great' Anfield colleague |url=https://www.goal.com/en-sa/news/mane-is-a-complete-player-makes-liverpool-tick-fabinho/rumcckf0xh9g1jq2mrl6a93xm |access-date=1 January 2020 |website=Goal.com}}</ref> Jamie Carragher wahoze ari myugariro wa Liverpool yise Mané "umukinnyi woku ruhande rwisi", amugereranya numukinnyi nka John Barnes wahoze akinira Liverpool. <ref>{{Cite web |date=13 October 2019 |title='World-class' Mané is a machine, says former Liverpool man Carragher |url=https://www.goal.com/en-gb/news/world-class-mane-is-a-machine-says-carragher/2le5638cd63n1bp7amg00oj3x |access-date=1 January 2020 |website=Goal.com}}</ref> Yanagereranyijwe na Cristiano Ronaldo nuwahoze ari myugariro wa Ajax Danny Blind, wamushimiye ubuhanga bwebwo gutsinda ibitego akoresheje amaguru nimitwe, hamwe no gukora "imipira itangaje". <ref>{{Cite news |last=O'Neill |first=Caoimhe |date=8 December 2019 |title=Dutch legend thinks one Liverpool star can become new Ronaldo |url=https://www.liverpoolecho.co.uk/sport/football/football-news/dutch-legend-thinks-liverpools-sadio-17384044 |access-date=1 January 2020 |work=Liverpool Echo}}</ref> Mané, umukinnyi ukina imbere mukibuga ufite ubushobozi bwo gutsinda ibitego byinshi, akaba afite umwihariko wokurangiza neza, kwihuta, ubuhanga, namayeri mugutwara ibitego, ndetse no gufata ibyemezo, kumenya gukoresha ubuhanga bwemu mikinire, guhanga udushya, ubuhanga, kuringaniza, kugenzura, gukora kumupira, nogukoresha imbaraga ze mu gukubita umupira. <ref>{{Cite web |last=Reddy |first=Melissa |date=27 August 2017 |title=Mane speeds up in race to be among Premier League's best |url=https://www.goal.com/en/news/liverpools-sadio-mane-speeds-up-in-the-race-to-be-among-the/1av6te8eir9501tr8vxckxai5i |access-date=4 March 2020 |website=Goal.com}}</ref> <ref name="rumours">{{Cite web |last=Jones |first=Matt |date=28 January 2019 |title=Sadio Mane Happy at Liverpool, Says Real Madrid Rumours Didn't Interest Him |url=https://bleacherreport.com/articles/2818029-sadio-mane-happy-at-liverpool-says-real-madrid-rumours-didnt-interest-him |access-date=4 March 2020 |website=Bleacher Report}}</ref> <ref name="quiet kid">{{Cite web |date=8 June 2018 |title=Sadio Mane was the 'quiet kid' with the superstar talent |url=https://www.usatoday.com/story/sports/soccer/2018/06/08/sadio-mane-was-the-quiet-kid-with-the-superstar-talent/35833843/ |access-date=4 March 2020 |website=USA Today}}</ref> [ <ref name="terrifying">{{Cite web |last=Austin |first=Daniel |date=14 February 2020 |title=Sadio Mané is doing something Neymar and Hazard aren't, making him a uniquely terrifying fighter |url=https://www.liverpool.com/liverpool-fc-news/features/liverpool-sadio-mane-jurgen-klopp-17742762 |access-date=4 March 2020 |publisher=Liverpool F.C.}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Marshall |first=Tyrone |date=26 February 2020 |title=Man Utd boss Solskjaer names the Club Brugge player who reminds him of Liverpool FC star Sadio Mane |url=https://www.manchestereveningnews.co.uk/sport/football/football-news/man-utd-liverpool-sadio-mane-17818963 |access-date=4 March 2020 |work=Manchester Evening News}}</ref> Yanashimiwe mw' itangazamakuru kubera ubuhanga bwemu gukina, gutanga imipira, nokumenya kugera ku myanya myiza, ahashobora gutsinda ibitego cyangwa guha amahirwe bagenzi be. <ref name="rumours" /> <ref name="quiet kid" /> <ref>{{Cite web |last=Rabinowitz |first=Joel |date=11 December 2019 |title=Sadio Mané has added a new facet to his game, eliminating his only remaining blind spot |url=https://www.liverpool.com/liverpool-fc-news/features/sadio-mane-liverpool-champions-league-17399995 |access-date=4 March 2020 |publisher=Liverpool F.C.}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Reddy |first=Melissa |date=19 August 2017 |title=Sadio Mane stars as creator and finisher as Liverpool look short of guile again |url=https://www.goal.com/en/news/sadio-mane-stars-as-creator-and-finisher-as-liverpool-look-short-/5ljdcf8sgbbc1fim2q7qmrl90 |access-date=4 March 2020 |website=Goal.com}}</ref> Azwiho kubumuntu utuje kandi ugira ubwoba, ubushobozi bwebwo guhangana n'igitutu nabwo bwagaragajwe nk'imwe mumbaraga ze zikomeye. <ref name="quiet kid" /> Uretse ubuhanga bwebwo gusatira, tekiniki, noguhanga, abakinnyi bebakomeye mukazi ko kwirwanaho nabo bagaragaje ubuhanga bwe mumikinire, ndetse n'ubushobozi bwe mukirere, nubwo afite amanota {{Convert|1.75|m|ftin|abbr=on}} . <ref name="terrifying" /> Mané ubusanzwe akina nk'umukinnyi woku ruhande rw'ibumoso, umwanya umwemerera gukata hagati nogutera izamu akoresheje ikirenge cye cy'iburyo gikomeye. <ref>{{Cite web |last=Austin |first=Daniel |date=16 February 2020 |title=Sadio Mané has become Liverpool's Arjen Robben, by doing the same in a totally opposite way |url=https://www.liverpool.com/schedule/liverpool-sadio-mane-norwich-goal-17756340 |access-date=4 March 2020 |publisher=Liverpool F.C.}}</ref> Mu gihembwe cya 2021-22, ubwo yasinyishaga Luis Díaz, Mané yatangiye gukina cyane nkarutahizamu woagati kandi atera imbere muruwo mwanya. <ref>{{Cite news |last=Pearce |first=James |date=13 May 2022 |title=Diaz's arrival has helped give outstanding Mane a new lease of life |url=https://www.nytimes.com/athletic/3254593/2022/04/17/diaz-arrival-helped-give-outstanding-mane-new-lease-life-liverpool/ |access-date=27 May 2022 |work=The Athletic}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Pearce |first=James |date=13 May 2022 |title=New deal for 'machine' Mane should be high on Liverpool's to-do list |url=https://www.nytimes.com/athletic/3305156/2022/05/11/sadio-manes-new-contract-should-be-a-priority-for-liverpool-after-keeping-title-hopes-alive/ |access-date=27 May 2022 |work=The Athletic}}</ref> Mu 2022, Kyle Walker yavuze ko Mané arumwe mu bakinnyi bakomeye cyane yigeze guhura nabo mumwuga we. <ref>{{Cite web |date=7 December 2022 |title=Kyle Walker names Mane as 'toughest opponent' over Mbappe and Neymar |url=https://www.youtube.com/watch?v=J1gBMg_A9Ww |access-date=19 March 2023 |website=YouTube}}</ref> == Umuryango n'ubugiraneza == Muri 2019, Mané yatanze £250.000 ($ 319,103 ; € 284,813 ) yokubaka ishuri mumujyi akomokamo wa Bambali, muri Senegali. <ref>{{Cite web |date=17 October 2019 |title=Sadio Mané: "Why would I want 10 Ferraris? How would that help me or the world?" |url=https://en.as.com/en/2019/10/17/soccer/1571297668_422970.html |publisher=sa.com}}</ref> Muri Werurwe 2020, Mané yatanze £41.000 ($ 52,564 ; € 46,083 ) kurikomite y'igihugu irwanya COVID-19 muri Senegali . <ref>{{Cite web |date=14 September 2022 |title=All the amazing things Sadio Mané has done for charity |url=https://www.bigissue.com/news/activism/all-the-things-afcon-winner-sadio-mane-has-done-for-charity/ |publisher=Big Issue}}</ref> Muri 2021, yatanze £500.000 ($ 684,932 ; € 561,987 ) mu kubaka ibitaro i Bambali. <ref>{{Cite web |date=22 June 2021 |title=Sadio Mane donates $693,000 to fund hospital in his hometown in Senegal |url=https://www.cnn.com/2021/06/22/football/sadio-mane-funds-hometown-hospital-spt-intl/index.html |publisher=CNN}}</ref> Byongeye kandi, yanatanze inkunga yokubaka sitasiyo ya lisansi n'ibiro by'iposita ku baturage bomu gace atuyemo, ahishuri mudasobwa zigendanwa na interineti kubuntu bivuye kuri serivisi ya interineti ya 4G yateye inkunga mu mudugudu. Muri rusange, yakoresheje arenga £700.000 ($ 958,904 ; € 786,782 ) muri izi nyubako. Byongeye kandi, yategetse buri muryango mugace atuyemo kagizwe n'abantu 2.000 guhabwa amafaranga y'inyongera kukwezi. <ref>{{Cite web |date=21 June 2022 |title=Mane uses fortune to fund hospitals and build schools - he's football's nice guy |url=https://talksport.com/football/1134288/sadio-mane-salary-village-charity-bayern-contract-liverpool/ |access-date=23 February 2023 |website=talkSPORT |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |last=H |first=Miqdad |date=19 January 2021 |title=Sadio Mane was born in a very small village in Senegal – we'll tell you more about our star's birthplace in 10 key things |url=https://tribuna.com/en/news/liverpoolfc-2021-01-19-sadio-mane-was-born-in-a-very-small-in-senegal-well-tell-you-more-about-our-stars-birthpl/ |access-date=23 February 2023 |website=Tribuna.com |language=en}}</ref> Aya mafaranga angana n'umushahara w'ukwezi kumuturage wa Senegali ku mushahara muto . <ref>{{Cite web |title=Senegal - Minimum wages 2022 {{!}} countryeconomy.com |url=https://countryeconomy.com/national-minimum-wage/senegal |access-date=23 February 2023 |website=countryeconomy.com |language=en}}</ref> Mané kandi ni intumwa ya Right To Play, umuryango mpuzamahanga udaharanira inyungu ufite intego yokongerera ubushobozi abana batishoboye. Yakoranye nuyu muryango udaharanira inyungu mugutanga uburinganire nokongerera ubushobozi abakobwa nabagore bato muri Senegali, "akamaro ko kumenya akamaro k'abakobwa n'abahungu ko kubona amahirwe yo gukina no kwiga". <ref>{{Cite web |title=Empowering girls through sport and play in Senegal |url=https://www.righttoplay.org.uk/en-uk/news/empowering-girls-through-sport-and-play-in-senegal/ |access-date=29 January 2022 |publisher=Right to Play}}</ref> == Ubuzima bwite == Ubwo yari muri Liverpool, Mané yari atuye i Allerton, muri Liverpool, kandi yibwe inshuro ebyiri, rimwe mugushyingo 2017 naryo muri Gashyantare 2019. <ref>{{Cite web |date=2 November 2017 |title=Burglars target homes of Liverpool's Mané and Lovren |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-merseyside-41848346 |access-date=20 February 2019 |website=BBC News}}</ref> <ref>{{Cite web |date=20 February 2019 |title=Sadio Mané: Liverpool forward's house burgled during Champions League match |url=https://www.bbc.co.uk/sport/47309681 |access-date=20 February 2019 |website=BBC Sport}}</ref> Ni umuyisilamu ukora akazi kandi rimwe narimwe agaragara akora du'a mbere yuko burimukino utangira. <ref>{{Cite news |last=Pearce |first=James |date=20 December 2016 |title=Sadio Mané: The little man with a big heart who has fuelled Liverpool's title challenge |url=http://www.liverpoolecho.co.uk/sport/football/football-news/sadio-mane-little-man-big-12348124 |access-date=14 January 2018 |work=Liverpool Echo}}</ref> Yagizwe Umuyobozi Mukuru w’Umuryango w’Intare w’Igihugu na Perezida wa Senegal Macky Sall nyuma yintsinzi yigihugu mugikombe cya Afurika cyo muri 2021. <ref name="reuters">{{Cite web |date=8 February 2022 |title=Cash prizes, real estate, and highest honours as Senegal celebrates Nations Cup heroes |url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/cash-prizes-real-estate-highest-honours-senegal-celebrates-nations-cup-heroes-2022-02-08/ |access-date=28 March 2023 |website=[[Reuters]]}}</ref> Yashakanye na Aisha Tamba, umurusha imyaka 13, kuri 7 Mutarama 2024 binyuze mu [[Islamu|mihango ya Isilamu]] . Ubwo bashyingiranwaga, yarafite imyaka 31 naho umugore wafite imyaka 18. <ref>{{Cite web |date=9 January 2024 |title=Sadio Mané se casa con su pareja de 18 años |url=https://as.com/tikitakas/sadio-mane-se-casa-con-su-pareja-de-18-anos-n/ |access-date=9 January 2024 |publisher=As.com |language=Spanish}}</ref> Bivugwa kobari barahuye imyaka irenga ibiri mbere yaho. <ref>{{Cite news |last=Burton |first=Chris |date=11 January 2024 |title=Father of Sadio Mane's wife Aisha Timba confirms daughter's age & admits to traditional arranged marriage for Al-Nassr star |url=https://www.goal.com/en-us/lists/father-sadio-mane-wife-aisha-timba-confirms-daughter-age-traditional-arranged-marriage-al-nassr-star/blt17048784ee0a20e0 |access-date=13 January 2024 |work=Goal.com |language=EN}}</ref> == Imibare y'umwuga == === Ikipe === {{updated|match played 14 February 2026}}<ref name="sw">{{Soccerway|sadio-mane/201602|access-date=25 August 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=FIXTURES / RESULTS 2012–13|url=http://www.ligue1.com/coupeLigue/calendrier_resultat#sai=81&jour=56 |publisher=Ligue 1 |access-date=2 September 2014}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Appearances and goals by club, season and competition ! rowspan="2" |Club ! rowspan="2" |Season ! colspan="3" |League ! colspan="2" |National cup[b] ! colspan="2" |League cup[c] ! colspan="2" |Continental ! colspan="2" |Other ! colspan="2" |Total |- !Division !Apps !Goals !Apps !Goals !Apps !Goals !Apps !Goals !Apps !Goals !Apps !Goals |- |Metz B |2011–12 |CFA |12 |2 |0 |0 |0 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |12 |2 |- | rowspan="3" |Metz |2011–12 |Ligue 2 |19 |1 |0 |0 |0 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |19 |1 |- |2012–13 |Championnat National |3 |1 |0 |0 |1 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |4 |1 |- ! colspan="2" |Total !22 !2 !0 !0 !1 !0 ! colspan="2" |— ! colspan="2" |— !23 !2 |- | rowspan="4" |Red Bull Salzburg |2012–13 |Austrian Bundesliga |26 |16 |3 |3 | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— |29 |19 |- |2013–14 |Austrian Bundesliga |33 |13 |4 |5 | colspan="2" |— |13[d] |5 | colspan="2" |— |50 |23 |- |2014–15 |Austrian Bundesliga |4 |2 |1 |1 | colspan="2" |— |3[e] |0 | colspan="2" |— |8 |3 |- ! colspan="2" |Total !63 !31 !8 !9 ! colspan="2" |— !16 !5 ! colspan="2" |— !87 !45 |- | rowspan="3" |Southampton |2014–15 |Premier League |30 |10 |0 |0 |2 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |32 |10 |- |2015–16 |Premier League |37 |11 |1 |0 |2 |3 |3[f] |1 | colspan="2" |— |43 |15 |- ! colspan="2" |Total !67 !21 !1 !0 !4 !3 !3 !1 ! colspan="2" |— !75 !25 |- | rowspan="7" |Liverpool |2016–17 |Premier League |27 |13 |0 |0 |2 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |29 |13 |- |2017–18 |Premier League |29 |10 |2 |0 |0 |0 |13[e] |10 | colspan="2" |— |44 |20 |- |2018–19 |Premier League |36 |22 |0 |0 |1 |0 |13[e] |4 | colspan="2" |— |50 |26 |- |2019–20 |Premier League |35 |18 |1 |0 |0 |0 |8[e] |2 |3[g] |2 |47 |22 |- |2020–21 |Premier League |35 |11 |2 |2 |0 |0 |10[e] |3 |1[h] |0 |48 |16 |- |2021–22 |Premier League |34 |16 |3 |2 |1 |0 |13[e] |5 | colspan="2" |— |51 |23 |- ! colspan="2" |Total !196 !90 !8 !4 !4 !0 !57 !24 !4 !2 !269 !120 |- |Bayern Munich |2022–23 |Bundesliga |25 |7 |3 |1 | colspan="2" |— |9[e] |3 |1[i] |1 |38 |12 |- | rowspan="4" |Al Nassr |2023–24 |Saudi Pro League |32 |13 |5 |4 | colspan="2" |— |8[j] |1 |5[k] |1 |50 |19 |- |2024–25 |Saudi Pro League |32 |14 |2 |1 | colspan="2" |— |11[j] |3 |2[l] |0 |47 |18 |- |2025–26 |Saudi Pro League |14 |5 |2 |0 | colspan="2" |— |5[m] |2 |1[l] |1 |22 |8 |- ! colspan="2" |Total !78 !32 !9 !5 ! colspan="2" |— !24 !6 !8 !2 !119 !45 |- ! colspan="3" |Career total !463 !185 !29 !19 !9 !3 !109 !39 !13 !5 !623 !251 |} === Mpuzamahanga === {{updated|match played 18 January 2026}}<ref name="RSSSF">{{cite web|url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/mane-intlg.html|title=Sadio Mané - Century of International Appearances|publisher=RSSSF|access-date=25 March 2025}}</ref><ref name="NFT Profile">{{NFT player|id=47674|access-date=20 January 2014}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Imikinire n'ibitego by'ikipe y'igihugu n'umwaka ! Ikipe y'igihugu ! Umwaka ! Porogaramu ! Ibitego |- | rowspan="15" | Senegali | 2012 | 6 | 2 |- | 2013 | 7 | 1 |- | 2014 | 9 | 3 |- | 2015 | 9 | 3 |- | 2016 | 7 | 1 |- | 2017 | 9 | 3 |- | 2018 | 9 | 1 |- | 2019 | 11 | 4 |- | 2020 | 2 | 2 |- | 2021 | 9 | 5 |- | 2022 | 13 | 8 |- | 2023 | 8 | 6 |- | 2024 | 12 | 6 |- | 2025 | 11 | 7 |- | 2026 | 4 | 1 |- ! colspan="2" | Igiteranyo ! 126 ! 53 |} == Ibyubahiro == '''Red Bull Salzburg''' * Bundesliga yo muri Otirishiya : 2013–14 * Igikombe cya Otirishiya : 2013–14 '''Liverpool''' * Shampiyona y'Icyiciro cya Mbere : 2019–20 <ref name="PremProfile">{{Cite web |title=Sadio Mané: Overview |url=https://www.premierleague.com/en/players/110979/Sadio-Mane/overview |access-date=9 August 2020 |publisher=Premier League}}</ref> * Igikombe cya FA : 2021–22 <ref>{{Cite news |last=McNulty |first=Phil |date=14 May 2022 |title=Chelsea 0–0 Liverpool |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/61429640 |access-date=14 May 2022 |work=BBC Sport}}</ref> * Igikombe cya EFL : 2021–22 <ref>{{Cite news |last=McNulty |first=Phil |date=27 February 2022 |title=Chelsea 0–0 Liverpool |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/60450274 |access-date=27 February 2022 |work=BBC Sport}}</ref> * UEFA Champions League : 2018–19 ; <ref name="2018–19UCL"/> uwa kabiri: 2017–18, <ref>{{Cite news |last=McNulty |first=Phil |date=26 May 2018 |title=Real Madrid 3–1 Liverpool |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44258022 |access-date=27 May 2018 |work=BBC Sport}}</ref> 2021–22 <ref>{{Cite news |last=McNulty |first=Phil |date=28 May 2022 |title=Liverpool 0–1 Real Madrid: Reds beaten in Paris as Vinicius Jr hits winner |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/61609200 |access-date=28 May 2022 |work=BBC Sport}}</ref> * Igikombe cya UEFA Super Cup : 2019 <ref>{{Cite news |last=Rose |first=Gary |date=14 August 2019 |title=Liverpool 2–2 Chelsea |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/49332825 |access-date=15 August 2019 |work=BBC Sport}}</ref> * Igikombe cy'Isi cya FIFA cy'Amakipe : 2019 <ref>{{Cite news |last=Poole |first=Harry |date=21 December 2019 |title=Liverpool 1–0 Flamengo |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/50869633 |access-date=21 December 2019 |work=BBC Sport}}</ref> '''Bayern Munich''' * Bundesliga : 2022–23 <ref>{{Cite news |date=27 May 2023 |title=Dortmund draw gifts Bayern title on thrilling final day |url=https://www.bbc.com/sport/football/65714772 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230527160105/https://www.bbc.com/sport/football/65714772 |archive-date=27 May 2023 |access-date=27 May 2023 |work=BBC Sport}}</ref> * DFL-Supercup : 2022 <ref>{{Cite web |date=30 July 2022 |title=RB Leipzig 3–5 Bayern Munich: Sadio Mane scores on debut in German Super Cup win |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/62363061 |access-date=31 July 2022 |website=BBC Sport}}</ref> '''Al-Nassr''' * Igikombe cya Arab Club Champions Cup : 2023 * Igikombe cy'Umwami cyabaye icya kabiri: 2023–24 <ref>{{Cite news |date=31 May 2024 |title=Cristiano Ronaldo in tears as Al Nassr lose King's Cup final |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/40252356/cristiano-ronaldo-tears-al-nassr-saudi-kings-cup-al-hilal |access-date=31 May 2024 |work=ESPN}}</ref> '''Senegali''' * Igikombe cy'Afurika : [[2021 Igikombe cya Afurika|2021]], 2025 ; <ref>{{Cite web |last=Williams |first=Ian |date=18 January 2026 |title=Afcon 2025: Senegal 1-0 Morocco (AET) - Late penalty award sparks chaos |url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cgk8rydnnzkt |access-date=18 January 2026 |website=BBC Sport |language=}}</ref> uwa kabiri: 2019 <ref>{{Cite news |last=Rose |first=Gary |date=19 July 2019 |title=Senegal 0–1 Algeria |url=https://www.bbc.com/sport/football/48959714 |access-date=19 July 2019 |work=BBC Sport}}</ref> '''Umuntu ku giti cye''' * Sócrates Award: 2022<ref>{{Cite news |date=17 October 2022 |title=Sadio Mane wins Socrates Award for charity work |url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/sadio-mane-wins-socrates-prize-ballon-d-or-charity-work-bayern-munich-liverpool-senegal-21592 |access-date=17 October 2022 |publisher=Bundesliga}}</ref> * King's Cup 2023–24: joint top scorer * CAF Team of the Year: 2015,<ref>{{Cite news |date=7 January 2016 |title=Aubameyang, Samatta Rule Africa |url=http://www.cafonline.com/en-US/NewsCenter/News/NewsDetails?id=rIVF4WCnlfavi%2FKHOwXX6w%3D%3D |access-date=28 December 2019 |publisher=Confederation of African Football}}</ref> 2016,<ref>{{Cite news |title=CAF – CAF Awards – Previous Editions – 2016 |url=http://www.cafonline.com/en-US/NewsCenter/News/NewsDetails?id=JjXA1yebDNx8I52tgKCOlg%3d%3d |access-date=7 January 2017 |publisher=Confederation of African Football}}</ref> 2018,<ref>{{Cite news |date=8 January 2019 |title=Salah and Mané Picked in First Africa Best 11 |url=https://fifpro.org/news/salah-mahrez-and-mane-in-first-africa-best-11/en/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190109062759/https://fifpro.org/news/salah-mahrez-and-mane-in-first-africa-best-11/en/ |archive-date=9 January 2019 |access-date=8 January 2019 |publisher=FIFPro}}</ref> 2019,<ref>{{Cite news |date=7 January 2020 |title=Mané, Oshoala named African Footballers of 2019 at CAF Awards |url=https://www.cafonline.com/awards/news/mane-oshoala-named-african-footballers-of-2019-at-caf-awards |access-date=7 January 2020 |publisher=Confederation of African Football}}</ref> 2023<ref>{{Cite web |date=12 November 2023 |title=Osimhen, Oshoala named African Men's and Women's Player of the Year at the CAF Awards 2023 |url=https://www.cafonline.com/news/osimhen-oshoala-named-african-men-s-and-women-s-player-of-the-year-at-the-caf-awards-2023/ |access-date=12 December 2023 |website=CAF |language=en-GB}}</ref> * PFA Team of the Year: 2016–17 Premier League,<ref name="PFA1617"/> 2018–19 Premier League,<ref>{{Cite news |date=25 April 2019 |title=PFA Team of the Year: Paul Pogba, Raheem Sterling and Sadio Mané included in side |url=https://www.bbc.com/sport/football/48028713 |access-date=25 April 2019 |work=BBC Sport}}</ref> 2019–20 Premier League,<ref>{{Cite news |date=8 September 2020 |title=PFA Player of the Year: Kevin de Bruyne and Beth England named 2020 winners |url=https://www.bbc.com/sport/football/54044861 |access-date=8 September 2020 |work=BBC Sport}}</ref> 2021–22 Premier League<ref>{{Cite web |date=9 June 2022 |title=Mohamed Salah and Sam Kerr win PFA player of year awards |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/61736732 |access-date=9 June 2022 |publisher=BBC Sport}}</ref> * PFA Fans' Player of the Month: August & September 2016,<ref>{{Cite web |date=29 September 2016 |title=Liverpool forward Sadio Mane wins PFA Fans' Premier League Player of the Month |url=https://www.skysports.com/football/news/11669/10595106/liverpool-forward-sadio-mane-wins-pfa-fans-premier-league-player-of-the-month |access-date=18 October 2022 |website=Sky Sports |language=}}</ref> August 2018,<ref>{{Cite web |last=Morakinyo |first=Tosin |date=3 September 2018 |title=Sadio Mane wins PFA Fans' Player of the Month award |url=https://www.goal.com/en-gh/news/sadio-mane-wins-pfa-fans-player-of-the-month-award/1ic40mztkpwu411nuaznim0za7 |access-date=18 October 2022 |website=Goal}}</ref> March 2019<ref>{{Cite web |last=Taiwo |first=Taiye |date=8 April 2019 |title=Liverpool's Sadio Mane named PFA Fans' Player of the Month |url=https://www.goal.com/en/news/liverpools-sadio-mane-named-pfa-fans-player-of-the-month/la5p9ttexgo17v44t4hx5hy3 |access-date=18 October 2022 |website=Goal}}</ref> * Premier League Player of the Month: August 2017, March 2019, November 2019<ref name="PremProfile"/> * Liverpool Fans' Player of the Season Award: 2016–17<ref>{{Cite news |date=9 May 2017 |title=Liverpool's Sadio Mané scoops two Player of the Year awards |url=http://www.skysports.com/football/news/11669/10870841/liverpools-sadio-mane-scoops-two-player-of-the-year-awards |access-date=18 May 2017 |work=Sky Sports}}</ref> * Liverpool Players' Player of the Season Award: 2016–17<ref>{{Cite news |date=9 May 2017 |title=Sadio Mané does the double at 2017 Liverpool Players' Awards |url=http://www.liverpoolecho.co.uk/sport/football/football-news/sadio-mane-double-2017-liverpool-13011798 |access-date=18 May 2017 |work=Liverpool Echo}}</ref> * Premier League Golden Boot: 2018–19 (shared)<ref name="PremProfile" /> * UEFA Champions League Squad of the Season: 2018–19<ref>{{Cite web |date=2 June 2019 |title=UEFA Champions League Squad of the Season |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0252-0e99c3f9c0f4-c762bb0ec7f4-1000--uefa-champions-league-squad-of-the-season/ |access-date=2 June 2019 |publisher=UEFA}}</ref> * UEFA Team of the Year: 2019<ref>{{Cite web |date=15 January 2020 |title=UEFA.com fans' Team of the Year 2019 revealed |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/025a-0e9f89606f80-08eb0bd0350b-1000--uefa-com-fans-team-of-the-year-2019-revealed/ |access-date=15 January 2020 |publisher=UEFA}}</ref> * [[2021 Igikombe cya Afurika|Africa Cup of Nations Player of the Tournament]]: [[2021 Igikombe cya Afurika|2021]],<ref>{{Cite news |date=8 February 2022 |title=Mane, Cissé, Mendy, Aboubakar take TotalEnergies AFCON individual awards |url=https://www.cafonline.com/press-release/news/mane-cisse-mendy-aboubakar-take-totalenergies-afcon-individual-awards |access-date=8 February 2022 |publisher=Confederation of African Football}}</ref> 2025<ref>{{Cite news |date=18 January 2026 |title=Sadio Mané, Best Player of AFCON 2025: The Coronation of Leadership |url=https://www.cafonline.com/afcon2025/news/sadio-mane-best-player-of-afcon-2025-the-coronation-of-leadership/ |access-date=18 January 2026 |publisher=Confederation of African Football}}</ref> * Africa Cup of Nations Team of the Tournament: 2019,<ref name="AFCON TOTY"/> [[2021 Igikombe cya Afurika|2021]], 2025<ref>{{Cite news |date=21 January 2026 |title=Senegal and Morocco dominate the TotalEnergies CAF AFCON Morocco 2025 Best XI |url=https://www.cafonline.com/afcon2025/news/senegal-and-morocco-dominate-the-totalenergies-caf-afcon-morocco-2025-best-xi/ |url-status=live |access-date=21 January 2026 |publisher=Confederation of African Football}}</ref> * African Footballer of the Year: 2019,<ref name="Guardian070120"/><ref>{{Cite news |date=7 January 2020 |title=Sadio Mané: Liverpool and Senegal forward named Caf African Player of the Year |url=https://www.bbc.com/sport/football/51020846 |access-date=7 January 2020 |work=BBC Sport}}</ref> 2022<ref>{{Cite web |last= |date=21 July 2022 |title=Sadio Mane awarded African player of the year |url=https://www.africanews.com/2022/07/21/sadio-mane-awarded-african-player-of-the-year/ |access-date=21 July 2022 |website=Africanews |language= |archive-date=3 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220803071352/https://www.africanews.com/2022/07/21/sadio-mane-awarded-african-player-of-the-year// |url-status=dead }}</ref> * Onze d'Or: 2018–19<ref>{{Cite web |date=6 June 2019 |title=Onze d'Or 2019, Sadio Mané le tube de l'été ! |trans-title=Onze d'Or 2019, Sadio Mané is this summer's hit! |url=https://shop.onzemondial.com/produit/numero-327-onze-dor-2019-sadio-mane-le-tube-de-lete/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607235459/https://shop.onzemondial.com/produit/numero-327-onze-dor-2019-sadio-mane-le-tube-de-lete/ |archive-date=7 June 2019 |access-date=6 June 2019 |website=Onze Mondial |language=fr}}</ref> * IFFHS Men's World Team: 2019<ref>{{Cite web |date=30 November 2019 |title=IFFHS Awards 2019 – The IFFHS Men World Team of the Year 2019 |url=https://iffhs.de/iffhs-awards-the-iffhs-men-world-team-of-the-year-2019/ |access-date=30 November 2019 |publisher=International Federation of Football History & Statistics}}</ref> * ESM Team of the Year: 2018–19<ref>{{Cite web |title=Reus, Kimmich und ter Stegen im ESM-Team der Saison |url=https://www.kicker.de/reus-kimmich-und-ter-stegen-im-esm-team-der-saison-750955/slideshow |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190630143727/https://www.kicker.de/750955/slideshow |archive-date=30 June 2019 |access-date=27 February 2020 |website=kicker |language=de}}</ref> * PFA Fans' Player of the Year: 2019–20 Premier League<ref>{{Cite news |date=17 August 2020 |title=Sadio Mane wins PFA Fans' Player of the Year award |url=https://www.liverpoolfc.com/news/first-team/405685-sadio-mane-wins-pfa-fans-player-of-the-year-award |access-date=17 August 2020 |publisher=Liverpool F.C.}}</ref> * IFFHS CAF Men Team of The Year: 2020,<ref>{{Cite web |date=13 December 2020 |title=CAF MEN TEAM 2020 by IFFHS |url=https://www.iffhs.com/index.php/posts/832 |access-date=13 December 2020 |website=IFFHS |archive-date=26 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211226202258/https://www.iffhs.com/index.php/posts/832 |url-status=dead }}</ref> 2021,<ref>{{Cite web |date=23 December 2021 |title=IFFHS MEN'S CAF TEAM OF THE YEAR 2021 |url=https://www.iffhs.com/posts/1537 |access-date=24 January 2024 |website=IFFHS |archive-date=23 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211223173945/https://www.iffhs.com/posts/1537 |url-status=dead }}</ref> 2022,<ref>{{Cite web |date=16 January 2023 |title=IFFHS MEN'S CONTINENTAL TEAMS 2022 - CAF |url=https://iffhs.com/posts/2474 |access-date=24 January 2024 |website=IFFHS |archive-date=13 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240413152219/https://iffhs.com/posts/2474 |url-status=dead }}</ref> * IFFHS CAF Men's Team of the Decade 2011–2020<ref>{{Cite web |date=28 January 2021 |title=IFFHS (International Federation of Football for History & Statistics) |url=https://www.iffhs.com/index.php/posts/926 |access-date=31 January 2021 |website=IFFHS |archive-date=12 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210612130142/https://www.iffhs.com/index.php/posts/926 |url-status=dead }}</ref> * IFFHS Best CAF Men's Player of the Year: 2020,<ref>{{Cite web |date=31 December 2020 |title=THE BEST MAN PLAYER IN CAF 2020: SADIO MANE (SENEGAL/LIVERPOOL FC) |url=https://iffhs.com/index.php/posts/870 |access-date=31 December 2020 |website=IFFHS |archive-date=12 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211112225505/https://iffhs.com/index.php/posts/870 |url-status=dead }}</ref> 2022<ref>{{Cite web |date=7 February 2023 |title=IFFHS MEN'S CONTINENTAL BEST PLAYERS 2022 - CAF |url=https://www.iffhs.com/posts/2533 |access-date=19 January 2024 |website=IFFHS}}</ref> '''Amabwiriza''' * Umuyobozi Mukuru w'Umuryango w'Igihugu w'Intare : 2022 <ref name="reuters"/> == Reba kandi ==   * Urutonde rw'inyandiko n'imibare bya Liverpool FC * Imibare n'amateka bya Premier League * Urutonde rw'abakinnyi b'umupira w'amaguru b'abagabo bafite imikino mpuzamahanga 100 cyangwa irenga * Urutonde rw'abakinnyi b'umupira w'amaguru b'abagabo bafite ibitego 50 cyangwa birenga ku rwego mpuzamahanga == Inyandiko == == Amareferensi == {{Reflist}}{{Reflist|group=note}} == Amasano yo hanze == * [https://www.liverpoolfc.com/info/sadio-mane Umwirondoro] ku rubuga rwa Liverpool FC * [https://fcbayern.com/en/teams/first-team/former-players/sadio-mane Umwirondoro] ku rubuga rwa FC Bayern Munich * Sadio Mané (archive) * Sadio Mané ( * [https://www.rsssf.org/miscellaneous/mane-intlg.html Sadio Mané yagaragaye mu ikipe mpuzamahanga] ya Rec. Sport.Soccer Statistics Foundation [[Ikiciro:Pages with unreviewed translations]] 2afprsq06xvyj4w2mh3krey9itngnp1 2025 Kwibuka Women's T20 Tournament 0 21601 133711 128272 2026-07-09T23:43:20Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 133711 wikitext text/x-wiki '''Irushanwa rya Kwibuka ry’abagore rya T20 ryomu 2025''' ryarirushanwa mpuzamahanga rya Twenty20 ( T20I) ryabereye mu [[Rwanda]] kuva kuya 3 kugeza kuya 14 Kamena 2025. <ref>{{Cite web |title=National women’s cricket team stakes pride at 2025 Kwibuka T20 |url=https://guardian.ng/sport/national-womens-cricket-team-stakes-pride-at-2025-kwibuka-t20/ |access-date=6 June 2025 |website=Guardian}}</ref> Amakipe yitabiriye ni Brezili, Kameruni, Malawi, Nijeriya, u Rwanda, Sierra Leone, Tanzaniya, Uganda na Zimbabwe High Performance XI . <ref>{{Cite web |title=Victoria Pearls in quest for fourth title at Kwibuka Tournament |url=https://kawowo.com/2025/05/27/victoria-pearls-in-quest-for-fourth-title-at-kwibuka-tournament/ |access-date=27 May 2025 |website=Kawowo Sports}}</ref> Irushanwa rya Kwibuka ryabaye ku nshuro ya cumi na rimwe ryibukije isabukuru y’imyaka 31 [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994.]] <ref>{{Cite web |title=Kwibuka Women’s T20 tournament to attract more foreign countries |url=https://www.newtimes.co.rw/article/25495/sports/cricket/kwibuka-womens-t20-tournament-to-attract-more-foreign-countries |access-date=8 April 2025 |website=New Times Rwanda}}</ref> Uganda niyo yarintwari, imaze kwegukana irushanwa ryo muri 2024. <ref>{{Cite web |title=Victoria Pearls win 4th Kwibuka title in low-scoring thriller against Zimbabwe |url=https://kawowo.com/2024/06/09/victoria-pearls-win-4th-kwibuka-title-in-low-scoring-thriller-against-zimbabwe/ |access-date=9 June 2024 |website=Kawowo Sports}}</ref> Amakipe yakinnye mu irushanwa ryo gusiganwa ku maguru, nyuma y’aho ane yambere agana murikimwe cya kabiri cy’irangiza. <ref>{{Cite web |title=Female Yellow Greens hit Rwanda for Kwibuka cricket tourney |url=https://punchng.com/female-yellow-greens-hit-rwanda-for-kwibuka-cricket-tourney/?amp |access-date=2 June 2025 |website=Punch}}</ref> U Rwanda rwarangije arurwa mbere mw' irushanwa ryo gusiganwa kumaguru, rutsinda imikino umunani mumikino icyenda. <ref>{{Cite web |title=Cricket: Rwanda edge Uganda to clinch semis at Kwibuka women’s T20 |url=https://www.newtimes.co.rw/article/27205/sports/cricket/cricket-rwanda-edge-uganda-to-clinch-semis-at-kwibuka-womens-t20 |access-date=13 June 2025 |website=New Times Rwanda}}</ref> Tanzaniya yatsinze u Rwanda amanota 16 muri kimwe cyakabiri cy’irangiza, umukino warurimo amanota make. <ref>{{Cite web |title=Cricket: Tanzania overpowers Rwanda to reach Kwibuka women's T20 final |url=https://www.newtimes.co.rw/article/27222/sports/cricket/cricket-tanzania-overpowers-rwanda-to-reach-kwibuka-womens-t20-final |access-date=14 June 2025 |website=New Times Rwanda}}</ref> Uganda yatsinzwe na Zimbabwe High Performance XI amanota 1 mukindi gice cyakabiri cy’irangiza, nyuma yogutsindwa kuva kuri 83/2 kugeza kuri 92 zose. <ref>{{Cite web |title=Zimbabwe HPC deny Victoria Pearls third consecutive Kwibuka Final |url=https://kawowo.com/2025/06/13/zimbabwe-hpc-deny-victoria-pearls-third-consecutive-kwibuka-final/ |access-date=13 June 2025 |website=Kawowo Sports}}</ref> Tanzaniya yatsinze Zimbabwe High Performance XI amanota 32 kumukino wanyuma. <ref>{{Cite web |title=Cricket: Tanzania win Kwibuka women’s T20 trophy |url=https://www.newtimes.co.rw/article/27243/sports/cricket/cricket-tanzania-win-kwibuka-womens-t20-trophy |access-date=14 June 2025 |website=New Times Rwanda}}</ref> == Amatsinda == {| class="wikitable" ! Brazil<ref>{{Cite web |title=AS ESCOLHIDAS! Elas treinaram, lutaram, sonharam… e agora estão prontas para representar o Brasil em mais um desafio internacional! |url=https://www.facebook.com/share/p/1G4ENWSYcN/ |access-date=29 May 2025 |website=Brazil Cricket Association |via=Facebook}}</ref> ! Cameroon ! Malawi<ref>{{Cite web |title=We're proud to see our Malawi Women’s National Team flying the flag high at the Kwibuka Women’s T20 Cup in Rwanda, taking place from 3rd to 14th June! |url=https://www.facebook.com/share/p/14tqLqgmEQ/ |access-date=2 June 2025 |website=Cricket Malawi |via=Facebook}}</ref> ! Nigeria<ref>{{Cite web |title=Squad reveal alert! |url=https://www.instagram.com/p/DKT7kftsQPR/ |access-date=31 May 2025 |website=Nigeria Cricket Federation |via=Instagram}}</ref> ! Rwanda<ref>{{Cite web |title=Nhamburo names squad for Kwibuka women’s T20 tournament |url=https://www.newtimes.co.rw/article/26808/sports/cricket/nhamburo-names-squad-for-kwibuka-womens-t20-tournament |access-date=29 May 2025 |website=New Times Rwanda}}</ref> ! Sierra Leone ! Tanzania<ref>{{Cite web |title=Team Tanzania is Kigali-bound! Here is the official squad representing Tanzania at the 2025 Kwibuka Women’s T20 Tournament in Rwanda |url=https://www.facebook.com/share/p/16Uk4GnZNH/ |access-date=31 May 2025 |website=Tanzania Cricket Association |via=Facebook}}</ref> ! Uganda<ref>{{Cite web |title=Tournament Preview - Victoria Pearls Target Glory at 11th Kwibuka Women's T20 Tournament in Rwanda |url=http://www.ugandacricket.com/index.php/international-competition/79-women-s-cricket/1034-tournament-preview-victoria-pearls-target-glory-at-11th-kwibuka-women-s-t20-tournament-in-rwanda |access-date=27 May 2025 |website=Uganda Cricket Association |archive-date=27 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250527180214/http://www.ugandacricket.com/index.php/international-competition/79-women-s-cricket/1034-tournament-preview-victoria-pearls-target-glory-at-11th-kwibuka-women-s-t20-tournament-in-rwanda |url-status=dead }}</ref> ! Zimbabwe XI<ref>{{Cite web |title=ZC sends Women’s HPC side to Rwanda for Kwibuka T20 tournament |url=https://www.zimcricket.org/news/3958/ZC-sends-Women%E2%80%99s-HPC-side-to-Rwanda-for-Kwibuka-T20-tournament |access-date=31 May 2025 |website=Zimbabwe Cricket}}</ref> |- | valign="top" | * Carolina Nascimento (c) * Laura Cardoso (vc) * Roberta Moretti Avery * Laura Agatha * Marianne Artur * Mayara dos Santos (wk) * Lara Moisés * Evelyn Muller * Nicole Monteiro * Maria Ribeiro * Giulia Ribeiro * Ana Sabino * Maria Silva * Lindsay Vilas Boas (wk) | valign="top" | * Michelle Ekani (c, wk) * Sonita Akenji * Marguerite Bessala * Maeva Douma * Akago Eliane * Edwige Guehoada * Elsa Kana * Clemence Manidom * Cathy Mbelel * Bernadette Mbida * Jeanne Ngono * Olive Ranedoumoun * Madaleine Sissako (wk) * Brenda Waluma | valign="top" | * Euless Chiralile (c) * Allinafe Alfonso * Christina Bwanali * Sophina Chinawe * Ketrina Chingaipe * Lidia Dimba * Eva Kabwere * Sugeni Kananji * Triphonia Luka (wk) * Febbe Malefula * Lucy Malino * Praise Maziya (wk) * Tadala Mpandakwaya * Esther Richard | valign="top" | * Favour Eseigbe (c) * Abigail Igbobie (vc, wk) * Rukayat Abdulrasak * Adeshola Adekunle * Annointed Akhigbe * Muhibat Amusa * Christabel Chukwuonye * Omosigho Eguakun * Sarah Etim (wk) * Usen Peace * Rachael Samson * Esther Sandy * Salome Sunday * Lillian Udeh | valign="top" | * Marie Bimenyimana (c) * Alice Ikuzwe * Georgette Ingabire * Rosine Irera * Henriette Ishimwe * Immaculee Muhawenimana * Belise Murekatete * Shakila Niyomuhoza * Rosette Shimwamana * Clarrisse Umutoniwase * Sylvia Usabyimana * Geovanis Uwase * Merveille Uwase (wk) * Sarah Uwera (wk) | valign="top" | * Aminata Kamara (c) * Aisha Bangura * Celina Bull * Linda Bull * Fatu Conteh (wk) * Alice Fillie * Ann Marie Kamara * Emma Kamara * Fatu Kamara * Zainab Kamara (wk) * Jane Newland * Fatmata Parkinson * Patrica Pratt * Hussainatu Sawanneh * Marie Turay | valign="top" | * Shufaa Mohamedi (c, wk) * Saumu Hussein (wk) * Sophia Jerome * Perice Kamunya * Fatuma Kibasu * Jenifer Kimaro * Sheila Kizito * Linda Massawe * Saum Mtae * Hudaa Omary * Getrude Mushi * Tabu Omary * Neema Pius * Agnes Qwele * Nasra Saidi * Mwanamvua Ushanga | valign="top" | * Janet Mbabazi (c) * Rita Musamali (vc) * Sarah Akiteng * Prosscovia Alako * Kevin Amuge * Concy Aweko * Kevin Awino (wk) * Esther Iloku * Phiona Kulume * Immaculate Nakisuuyi * Stephani Nampiina * Teddy Oyella * Sarah Tino * Sarah Walaza | valign="top" | * Nomvelo Sibanda (c) * Christabel Chatonzwa * Cathrine Chitombo * Chiedza Dhururu (wk) * Nyasha Gwanzura * Lindokuhle Mabhera * Nokutenda Makaniwa * Michelle Mavunga * Natasha Mtomba * Passionate Munorwei * Salem Museka * Vimbai Mutingwindu * Kelly Ndiraya * Loryn Phiri * Loreen Tshuma |} == Robini y'uruziga == === Imbonerahamwe y'amanota ===   === Imikino === ==== Umunsi wa mbere ==== {{Single-innings cricket match|date=3 June 2025|time=09:30|daynight=|team1={{crw-rt|RWA}}|team2={{crw|CMR}}|score1=145/4 (20 overs)|runs1=Shakila Niyomuhoza 52[[not out|*]] (45)|wickets1=Michelle Ekani 2/30 (4 overs)|score2=54 (20 overs)|runs2=Marguerite Bessala 16 (19)|wickets2=[[Marie Bimenyimana]] 3/5 (4 overs)|result=Rwanda won by 91 runs|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1487693.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga International Cricket Stadium]], [[Kigali]]|umpires=Veronique Iriho (Rwa) and [[Forster Mutizwa]] (Zim)|motm=[[Marie Bimenyimana]] (Rwa)|toss=Cameroon won the toss and elected to field.|rain=|notes=}}{{Single-innings cricket match|date=3 June 2025|time=09:45|daynight=|team1={{crw-rt|ZIM|name=Zimbabwe XI}}|team2={{crw|NGA}}|score1=104/8 (20 overs)|runs1=[[Christabel Chatonzwa]] 28 (37)|wickets1=Rachael Samson 3/24 (3 overs)|score2=98/7 (20 overs)|runs2=Sarah Etim 19 (16)|wickets2=Passionate Munorwei 3/20 (4 overs)|result=Zimbabwe XI won by 6 runs|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1487694.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga B Ground]], [[Kigali]]|umpires=Simon Kintu (Uga) and Gaston Niyibizi (Rwa)|motm=Passionate Munorwei (Zim)|toss=Nigeria won the toss and elected to field.|rain=|notes=}}{{Single-innings cricket match|date=3 June 2025|time=13:30|daynight=|team1={{crw-rt|TAN}}|team2={{crw|SLE}}|score1=152/4 (20 overs)|runs1=Neema Pius 77[[not out|*]] (62)|wickets1=Emma Kamara 2/35 (4 overs)|score2=47 (17.5 overs)|runs2=Linda Bull 7 (12)|wickets2=[[Fatuma Kibasu]] 4/6 (2.5 overs)|result=Tanzania won by 105 runs|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1487695.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga International Cricket Stadium]], [[Kigali]]|umpires=Vicky Prajapati (Rwa) and Remy Singizwa (Rwa)|motm=Neema Pius (Tan)|toss=Tanzania won the toss and elected to bat.|rain=|notes=Jenifer Kimaro (Tan) made her T20I debut.}}{{Single-innings cricket match|date=3 June 2025|time=13:45|daynight=|team1={{crw-rt|MWI}}|team2={{crw|BRA}}|score1=101/6 (20 overs)|runs1=Lidia Dimba 27 (33)|wickets1=Maria Ribeiro 3/19 (4 overs)|score2=102/3 (16.5 overs)|runs2=[[Roberta Avery]] 35[[not out|*]] (46)|wickets2=Sugeni Kananji 1/14 (3.5 overs)|result=Brazil won by 7 wickets|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1487696.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga B Ground]], [[Kigali]]|umpires=Damascene Hagenimana (Rwa) and Veronique Iriho (Rwa)|motm=Maria Ribeiro (Bra)|toss=Brazil won the toss and elected to field.|rain=|notes=Christina Bwanali, Euless Chiralile and Esther Richard (Mwi) all made their T20I debuts.}} ==== Umunsi wa kabiri ==== {{Single-innings cricket match|date=4 June 2025|time=09:30|daynight=|team1={{crw-rt|RWA}}|team2={{crw|SLE}}|score1=135/3 (20 overs)|runs1=[[Henriette Ishimwe]] 67[[not out|*]] (51)|wickets1=Linda Bull 1/16 (4 overs)|score2=80/8 (20 overs)|runs2=Aminata Kamara 26 (47)|wickets2=Sylvia Usabyimana 3/17 (4 overs)|result=Rwanda won by 55 runs|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1487697.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga International Cricket Stadium]], [[Kigali]]|umpires=Veronique Iriho (Rwa) and Simon Kintu (Uga)|motm=[[Henriette Ishimwe]] (Rwa)|toss=Rwanda won the toss and elected to bat.|rain=|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=4 June 2025|time=09:45|daynight=|team1={{crw-rt|CMR}}|team2={{crw|UGA}}|score1=42 (19.4 overs)|runs1=Jeanne Ngono 10 (24)|wickets1=[[Stephani Nampiina]] 3/3 (3.4 overs)|score2=43/0 (4.5 overs)|runs2=[[Janet Mbabazi]] 26[[not out|*]] (19)|wickets2=|result=Uganda won by 10 wickets|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1487698.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga B Ground]], [[Kigali]]|umpires=Damascene Hagenimana (Rwa) and Gaston Niyibizi (Rwa)|motm=[[Stephani Nampiina]] (Uga)|toss=Uganda won the toss and elected to field.|rain=|notes=Kevin Amuge and Sarah Tino (Uga) both made their T20I debuts.}} ----{{Single-innings cricket match|date=4 June 2025|time=13:30|daynight=|team1={{crw-rt|NGA}}|team2={{crw|BRA}}|score1=92 (20 overs)|runs1=Muhibat Amusa 21 (26)|wickets1=Marianne Artur 2/9 (3 overs)|score2=59/4 (12 overs)|runs2=[[Roberta Moretti Avery]] 27[[not out|*]] (31)|wickets2=Rachael Samson 1/7 (2 overs)|result=Brazil won by 5 runs ([[Duckworth-Lewis-Stern method|DLS method]])|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1487699.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga International Cricket Stadium]], [[Kigali]]|umpires=[[Forster Mutizwa]] (Zim) and Vicky Prajapati (Rwa)|motm=[[Roberta Moretti Avery]] (Bra)|toss=Brazil won the toss and elected to field.|rain=No further play was possible due to rain.|notes=Muhibat Amusa (Nga) made her T20I debut.}} ----{{Single-innings cricket match|date=4 June 2025|time=13:45|daynight=|team1={{crw-rt|TAN}}|team2={{crw|MWI}}|score1=121/6 (20 overs)|runs1=Neema Pius 45 (41)|wickets1=Praise Maziya 2/16 (4 overs)|score2=57/5 (9 overs)|runs2=Sugeni Kananji 19 (12)|wickets2=Agnes Qwele 1/7 (2 overs)|result=Tanzania won by 8 runs ([[Duckworth-Lewis-Stern method|DLS method]])|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1487700.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga B Ground]], [[Kigali]]|umpires=Simon Kintu (Uga) and Remy Singizwa (Rwa)|motm=Neema Pius (Tan)|toss=Tanzania won the toss and elected to bat.|rain=No further play was possible due to rain.|notes=Eva Kabwere (Mwi) made her T20I debut.}} ==== Umunsi wa gatatu ==== {{Single-innings cricket match|date=5 June 2025|time=09:30|daynight=|team1={{crw-rt|UGA}}|team2={{crw|ZIM|name=Zimbabwe XI}}|score1=105/5 (20 overs)|runs1=[[Janet Mbabazi]] 26 (27)|wickets1=[[Christabel Chatonzwa]] 2/8 (4 overs)|score2=101/9 (20 overs)|runs2=[[Christabel Chatonzwa]] 27 (20)|wickets2=[[Concy Aweko]] 2/12 (4 overs)|result=Uganda won by 4 runs|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1487701.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga International Cricket Stadium]], [[Kigali]]|umpires=Damascene Hagenimana (Rwa) and [[Forster Mutizwa]] (Zim)|motm=[[Janet Mbabazi]] (Uga)|toss=Zimbabwe XI won the toss and elected to field.|rain=|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=5 June 2025|time=09:45|daynight=|team1={{crw-rt|CMR}}|team2={{crw|SLE}}|score1=107/5 (20 overs)|runs1=Bernadette Mbida 33 (37)|wickets1=Linda Bull 3/21 (4 overs)|score2=84 (18.2 overs)|runs2=Celina Bull 35 (32)|wickets2=[[Maeva Douma]] 3/8 (4 overs)|result=Cameroon won by 23 runs|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1487702.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga B Ground]], [[Kigali]]|umpires=Veronique Iriho (Rwa) and Remy Singizwa (Rwa)|motm=[[Maeva Douma]] (Cmr)|toss=Sierra Leone won the toss and elected to field.|rain=|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=5 June 2025|time=13:30|daynight=|team1={{crw-rt|RWA}}|team2={{crw|MWI}}|score1=109/4 (20 overs)|runs1=[[Henriette Ishimwe]] 35[[not out|*]] (28)|wickets1=Esther Richard 1/15 (2 overs)|score2=60 (17.4 overs)|runs2=Sugeni Kananji 17[[not out|*]] (25)|wickets2=Alice Ikuzwe 4/9 (4 overs)|result=Rwanda won by 49 runs|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1487703.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga International Cricket Stadium]], [[Kigali]]|umpires=Gaston Niyibizi (Rwa) and Vicky Prajapati (Rwa)|motm=[[Henriette Ishimwe]] (Rwa)|toss=Malawi won the toss and elected to field.|rain=|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=5 June 2025|time=13:45|daynight=|team1={{crw-rt|TAN}}|team2={{crw|NGA}}|score1=82/9 (20 overs)|runs1=Neema Pius 21 (21)|wickets1=Usen Peace 2/9 (4 overs)|score2=83/8 (20 overs)|runs2=Favour Eseigbe 37 (49)|wickets2=Sophia Jerome 3/11 (4 overs)|result=Nigeria won by 2 wickets|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1487704.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga B Ground]], [[Kigali]]|umpires=Simon Kintu (Uga) and Remy Singizwa (Rwa)|motm=Usen Peace (Nga)|toss=Tanzania won the toss and elected to bat.|rain=|notes=}}{{Single-innings cricket match|date=6 June 2025|time=09:30|daynight=|team1={{crw-rt|ZIM|name=Zimbabwe XI}}|team2={{crw|BRA}}|score1=151/5 (20 overs)|runs1=[[Chiedza Dhururu]] 55 (59)|wickets1=Lindsay Vilas Boas 2/28 (4 overs)|score2=89/3 (20 overs)|runs2=Lindsay Vilas Boas 29 (35)|wickets2=Lindokuhle Mabhera 2/7 (3 overs)|result=Zimbabwe XI won by 62 runs|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1487705.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga International Cricket Stadium]], [[Kigali]]|umpires=Veronique Iriho (Rwa) and Simon Kintu (Uga)|motm=[[Chiedza Dhururu]] (Zim)|toss=Brazil won the toss and elected to field.|rain=|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=6 June 2025|time=09:45|daynight=|team1={{crw-rt|SLE}}|team2={{crw|UGA}}|score1=32 (11.1 overs)|runs1=Hussainatu Sawanneh 8[[not out|*]] (14)|wickets1=Kevin Amuge 5/19 (4 overs)|score2=33/0 (4.5 overs)|runs2=[[Janet Mbabazi]] 19[[not out|*]] (19)|wickets2=|result=Uganda won by 10 wickets|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1487706.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga B Ground]], [[Kigali]]|umpires=Vicky Prajapati (Rwa) and Remy Singizwa (Rwa)|motm=Kevin Amuge (Uga)|toss=Uganda won the toss and elected to field.|rain=|notes=Teddy Oyella (Uga) made her T20I debut. * Kevin Amuge (Uga) took her first [[List of five-wicket hauls in women's Twenty20 International cricket|five-wicket haul in T20Is]].{{cn|date=June 2025}}}} ----{{Single-innings cricket match|date=6 June 2025|time=13:30|daynight=|team1={{crw-rt|CMR}}|team2={{crw|MWI}}|score1=72 (19 overs)|runs1=Michelle Ekani 28 (45)|wickets1=Christina Bwanali 2/7 (2 overs)|score2=73/4 (13 overs)|runs2=Lidia Dimba 25 (21)|wickets2=Olive Ranedoumoun 2/12 (3 overs)|result=Malawi won by 6 wickets|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1487707.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga International Cricket Stadium]], [[Kigali]]|umpires=Gaston Niyibizi (Rwa) and Vicky Prajapati (Rwa)|motm=Lidia Dimba (Mwi)|toss=Malawi won the toss and elected to field.|rain=|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=6 June 2025|time=13:45|daynight=|team1={{crw-rt|RWA}}|team2={{crw|NGA}}|score1=114/7 (20 overs)|runs1=Alice Ikuzwe 37[[not out|*]] (23)|wickets1=Annointed Akhigbe 3/32 (4 overs)|score2=74 (17.3 overs)|runs2=Esther Sandy 20 (20)|wickets2=[[Henriette Ishimwe]] 3/10 (3.3 overs)|result=Rwanda won by 40 runs|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1487708.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga B Ground]], [[Kigali]]|umpires=Damascene Hagenimana (Rwa) and [[Forster Mutizwa]] (Zim)|motm=Alice Ikuzwe (Rwa)|toss=Rwanda won the toss and elected to bat.|rain=|notes=}} ==== Umunsi wa gatanu ==== {{Single-innings cricket match|date=7 June 2025|time=09:30|daynight=|team1={{crw-rt|BRA}}|team2={{crw|UGA}}|score1=80/9 (20 overs)|runs1=[[Roberta Moretti Avery]] 23 (36)|wickets1=[[Janet Mbabazi]] 4/16 (4 overs)|score2=81/3 (12.1 overs)|runs2=[[Immaculate Nakisuuyi]] 34[[not out|*]] (27)|wickets2=Nicole Monteiro 1/4 (1 over)|result=Uganda won by 7 wickets|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1487709.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga International Cricket Stadium]], [[Kigali]]|umpires=[[Forster Mutizwa]] (Zim) and Gaston Niyibizi (Rwa)|motm=[[Janet Mbabazi]] (Uga)|toss=Uganda won the toss and elected to field.|rain=|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=7 June 2025|time=09:45|daynight=|team1={{crw-rt|MWI}}|team2={{crw|SLE}}|score1=74 (19.1 overs)|runs1=Sugeni Kananji 19 (14)|wickets1=Emma Kamara 4/7 (4 overs)|score2=77/6 (15.2 overs)|runs2=Zainab Kamara 28 (23)|wickets2=Eva Kabwere 3/16 (4 overs)|result=Sierra Leone won by 4 wickets|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1487710.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga B Ground]], [[Kigali]]|umpires=Vicky Prajapati (Rwa) and Remy Singizwa (Rwa)|motm=Emma Kamara (Sle)|toss=Sierra Leone won the toss and elected to field.|rain=|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=7 June 2025|time=13:30|daynight=|team1={{crw-rt|TAN}}|team2={{crw|ZIM|name=Zimbabwe XI}}|score1=103/5 (20 overs)|runs1=Neema Pius 52 (59)|wickets1=[[Nyasha Gwanzura]] 2/9 (2 overs)|score2=64/1 (9.2 overs)|runs2=[[Nyasha Gwanzura]] 34[[not out|*]] (24)|wickets2=|result=Zimbabwe XI won by 9 wickets ([[Duckworth-Lewis-Stern method|DLS method]])|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1487711.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga International Cricket Stadium]], [[Kigali]]|umpires=Simon Kintu (Uga) and Gaston Niyibizi (Rwa)|motm=[[Nyasha Gwanzura]] (Zim)|toss=Zimbabwe XI won the toss and elected to field.|rain=Zimbabwe XI were set a revised target of 61 runs in 10 overs due to rain.|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=7 June 2025|time=13:45|daynight=|team1={{crw-rt|NGA}}|team2={{crw|CMR}}|score1=140/4 (20 overs)|runs1=Salome Sunday 53[[not out|*]] (35)|wickets1=Madaleine Sissako 1/22 (2 overs)|score2=36/6 (9 overs)|runs2=Elsa Kana 18 (20)|wickets2=Muhibat Amusa 2/4 (2 overs)|result=Nigeria won by 38 runs ([[Duckworth-Lewis-Stern method|DLS method]])|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1487712.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga B Ground]], [[Kigali]]|umpires=Damascene Hagenimana (Rwa) and Veronique Iriho (Rwa)|motm=Muhibat Amusa (Nga)|toss=Nigeria won the toss and elected to bat.|rain=Cameroon were set a revised target of 75 runs in 9 overs due to rain.|notes=}} ==== Umunsi wa gatandatu ==== {{Single-innings cricket match|date=8 June 2025|time=09:30|daynight=|team1={{crw-rt|UGA}}|team2={{crw|MWI}}|score1=103/6 (20 overs)|runs1=[[Kevin Awino]] 31 (47)|wickets1=Lucy Malino 2/14 (3 overs)|score2=53 (18 overs)|runs2=Lidia Dimba 29 (37)|wickets2=[[Stephani Nampiina]] 6/8 (4 overs)|result=Uganda won by 50 runs|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1487713.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga International Cricket Stadium]], [[Kigali]]|umpires=Simon Kintu (Uga) and [[Forster Mutizwa]] (Zim)|motm=[[Stephani Nampiina]] (Uga)|toss=Malawi won the toss and elected to field.|rain=|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=8 June 2025|time=09:45|daynight=|team1={{crw-rt|BRA}}|team2={{crw|TAN}}|score1=75 (17.3 overs)|runs1=[[Laura Cardoso (cricketer)|Laura Cardoso]] 17 (25)|wickets1=Perice Kamunya 2/11 (4 overs)|score2=76/1 (9.1 overs)|runs2=Fatuma Kibasu 47 (25)|wickets2=Marianne Artur 1/17 (2 overs)|result=Tanzania won by 9 wickets|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1487714.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga B Ground]], [[Kigali]]|umpires=Gaston Niyibizi (Rwa) and Vicky Prajapati (Rwa)|motm=Fatuma Kibasu (Tan)|toss=Tanzania won the toss and elected to field.|rain=|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=8 June 2025|time=13:30|daynight=|team1={{crw-rt|NGA}}|team2={{crw|SLE}}|score1=104 (19.4 overs)|runs1=Muhibat Amusa 23 (28)|wickets1=Celina Bull 2/10 (1.4 overs)|score2=68 (20 overs)|runs2=Emma Kamara 40[[not out|*]] (58)|wickets2=Muhibat Amusa 2/7 (4 overs)|result=Nigeria won by 36 runs|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1487715.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga International Cricket Stadium]], [[Kigali]]|umpires=Damascene Hagenimana (Rwa) and Veronique Iriho (Rwa)|motm=Muhibat Amusa (Nga)|toss=Nigeria won the toss and elected to bat.|rain=|notes=Omosigho Eguakun (Nga) made her T20I debut.}} ----{{Single-innings cricket match|date=8 June 2025|time=13:45|daynight=|team1={{crw-rt|ZIM|name=Zimbabwe XI}}|team2={{crw|RWA}}|score1=99/8 (20 overs)|runs1=[[Christabel Chatonzwa]] 41 (37)|wickets1=[[Henriette Ishimwe]] 4/15 (4 overs)|score2=103/4 (18.4 overs)|runs2=[[Marie Bimenyimana]] 29 (37)|wickets2=Michelle Mavunga 2/18 (2 overs)|result=Rwanda won by 8 wickets|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1487716.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga B Ground]], [[Kigali]]|umpires=[[Forster Mutizwa]] (Zim) and Remy Singizwa (Rwa)|motm=[[Henriette Ishimwe]] (Rwa)|toss=Zimbabwe XI won the toss and elected to bat.|rain=|notes=}} ==== Umunsi wa karindwi ==== {{Single-innings cricket match|date=10 June 2025|time=09:30|daynight=|team1={{crw-rt|UGA}}|team2={{crw|TAN}}|score1=99/6 (20 overs)|runs1=[[Janet Mbabazi]] 34 (32)|wickets1=Neema Pius 2/18 (4 overs)<br/>Mwanamvua Ushanga 2/18 (4 overs)|score2=79 (18 overs)|runs2=Neema Pius 19 (21)|wickets2=[[Stephani Nampiina]] 2/10 (2 overs)|result=Uganda won by 20 runs|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1487717.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga International Cricket Stadium]], [[Kigali]]|umpires=Gaston Niyibizi (Rwa) and Vicky Prajapati (Rwa)|motm=[[Janet Mbabazi]] (Uga)|toss=Tanzania won the toss and elected to field.|rain=|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=10 June 2025|time=09:45|daynight=|team1={{crw-rt|NGA}}|team2={{crw|MWI}}|score1=107 (19.3 overs)|runs1=Lillian Udeh 21[[not out|*]] (16)|wickets1=Lidia Dimba 3/15 (4 overs)|score2=61/9 (20 overs)|runs2=Sugeni Kananji 12 (12)|wickets2=Muhibat Amusa 4/18 (4 overs)|result=Nigeria won by 46 runs|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1487718.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga B Ground]], [[Kigali]]|umpires=Damascene Hagenimana (Rwa) and Simon Kintu (Uga)|motm=Muhibat Amusa (Nga)|toss=Malawi won the toss and elected to field.|rain=|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=10 June 2025|time=13:30|daynight=|team1={{crw-rt|ZIM|name=Zimbabwe XI}}|team2={{crw|CMR}}|score1=163/6 (20 overs)|runs1=[[Chiedza Dhururu]] 52 (44)|wickets1=[[Maeva Douma]] 3/24 (3 overs)|score2=75/8 (20 overs)|runs2=Brenda Waluma 39 (50)|wickets2=[[Nomvelo Sibanda]] 2/15 (4 overs)|result=Zimbabwe XI won by 88 runs|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1487719.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga International Cricket Stadium]], [[Kigali]]|umpires=Damascene Hagenimana (Rwa) and Veronique Iriho (Rwa)|motm=[[Nyasha Gwanzura]] (Zim)|toss=Zimbabwe XI won the toss and elected to bat.|rain=|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=10 June 2025|time=13:45|daynight=|team1={{crw-rt|RWA}}|team2={{crw|BRA}}|score1=96 (20 overs)|runs1=[[Marie Bimenyimana]] 34 (38)|wickets1=Maria Ribeiro 3/22 (4 overs)|score2=88/6 (20 overs)|runs2=[[Laura Cardoso (cricketer)|Laura Cardoso]] 38 (50)|wickets2=Rosine Irera 2/17 (4 overs)|result=Rwanda won by 8 runs|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1487720.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga B Ground]], [[Kigali]]|umpires=[[Forster Mutizwa]] (Zim) and Remy Singizwa (Rwa)|motm=Rosine Irera (Rwa)|toss=Brazil won the toss and elected to field.|rain=|notes=}} ==== Umunsi wa munani ==== {{Single-innings cricket match|date=11 June 2025|time=09:30|daynight=|team1={{crw-rt|NGA}}|team2={{crw|UGA}}|score1=73/9 (20 overs)|runs1=Muhibat Amusa 30 (52)|wickets1=[[Janet Mbabazi]] 4/16 (4 overs)|score2=69 (20 overs)|runs2=Esther Iloku 15 (30)|wickets2=Annointed Akhigbe 3/11 (4 overs)|result=Nigeria won by 4 runs|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1487721.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga International Cricket Stadium]], [[Kigali]]|umpires=Veronique Iriho (Rwa) and Vicky Prajapati (Rwa)|motm=Annointed Akhigbe (Nga)|toss=Uganda won the toss and elected to field.|rain=|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=11 June 2025|time=09:45|daynight=|team1={{crw-rt|RWA}}|team2={{crw|TAN}}|score1=74 (20 overs)|runs1=Merveille Uwase 22 (33)|wickets1=Agnes Qwele 4/7 (4 overs)|score2=78/3 (11.2 overs)|runs2=Fatuma Kibasu 41[[not out|*]] (37)|wickets2=[[Henriette Ishimwe]] 2/15 (2.2 overs)|result=Tanzania won by 7 wickets|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1487722.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga B Ground]], [[Kigali]]|umpires=Simon Kintu (Uga) and [[Forster Mutizwa]] (Zim)|motm=Agnes Qwele (Tan)|toss=Rwanda won the toss and elected to bat.|rain=|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=11 June 2025|time=13:30|daynight=|team1={{crw-rt|BRA}}|team2={{crw|CMR}}|score1=156/7 (20 overs)|runs1=Ana Sabino 43 (32)|wickets1=[[Maeva Douma]] 2/18 (3 overs)|score2=44 (13.4 overs)|runs2=Bernadette Mbida 18 (23)|wickets2=Maria Ribeiro 3/9 (4 overs)|result=Brazil won by 112 runs|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1487723.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga International Cricket Stadium]], [[Kigali]]|umpires=Gaston Niyibizi (Rwa) and Vicky Prajapati (Rwa)|motm=Maria Ribeiro (Bra)|toss=Cameroon won the toss and elected to field.|rain=|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=11 June 2025|time=13:45|daynight=|team1={{crw-rt|SLE}}|team2={{crw|ZIM|name=Zimbabwe XI}}|score1=108/3 (20 overs)|runs1=Emma Kamara 31[[not out|*]] (43)|wickets1=[[Nomvelo Sibanda]] 1/10 (4 overs)|score2=114/1 (15.5 overs)|runs2=[[Loreen Tshuma]] 59[[not out|*]] (57)|wickets2=Linda Bull 1/27 (2.5 overs)|result=Zimbabwe XI won by 9 wickets|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1487724.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga B Ground]], [[Kigali]]|umpires=Damascene Hagenimana (Rwa) and Remy Singizwa (Rwa)|motm=[[Loreen Tshuma]] (Zim)|toss=Sierra Leone won the toss and elected to bat.|rain=|notes=}} ==== Umunsi wa cyenda ==== {{Single-innings cricket match|date=12 June 2025|time=09:30|daynight=|team1={{crw-rt|TAN}}|team2={{crw|CMR}}|score1=172/3 (20 overs)|runs1=Fatuma Kibasu 59 (56)|wickets1=Clemence Manidom 1/15 (1 over)|score2=53 (18.2 overs)|runs2=Madaleine Sissako 11 (31)|wickets2=Tabu Omary 4/13 (4 overs)|result=Tanzania won by 119 runs|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1487725.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga International Cricket Stadium]], [[Kigali]]|umpires=Gaston Niyibizi (Rwa) and Remy Singizwa (Rwa)|motm=Fatuma Kibasu (Tan)|toss=Tanzania won the toss and elected to bat.|rain=|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=12 June 2025|time=09:45|daynight=|team1={{crw-rt|UGA}}|team2={{crw|RWA}}|score1=119/6 (2 overs)|runs1=[[Immaculate Nakisuuyi]] 44 (45)|wickets1=[[Henriette Ishimwe]] 3/23 (4 overs)|score2=120/5 (18.4 overs)|runs2=[[Marie Bimenyimana]] 46 (44)|wickets2=[[Stephani Nampiina]] 2/21 (4 overs)|result=Rwanda won by 5 wickets|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1487726.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga B Ground]], [[Kigali]]|umpires=Simon Kintu (Uga) and [[Forster Mutizwa]] (Zim)|motm=[[Henriette Ishimwe]] (Rwa)|toss=Rwanda won the toss and elected to field.|rain=|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=12 June 2025|time=13:30|daynight=|team1={{crw-rt|ZIM|name=Zimbabwe XI}}|team2={{crw|MWI}}|score1=125/7 (20 overs)|runs1=[[Nyasha Gwanzura]] 34 (37)|wickets1=Eva Kabwere 4/15 (4 overs)|score2=95/9 (20 overs)|runs2=Sophina Chinawe 21 (20)|wickets2=[[Nyasha Gwanzura]] 2/11 (3 overs)|result=Zimbabwe XI won by 30 runs|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1487727.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga International Cricket Stadium]], [[Kigali]]|umpires=Gaston Niyibizi (Rwa) and Vicky Prajapati (Rwa)|motm=[[Nyasha Gwanzura]] (Zim)|toss=Malawi won the toss and elected to field.|rain=|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=12 June 2025|time=13:45|daynight=|team1={{crw-rt|SLE}}|team2={{crw|BRA}}|score1=85/7 (20 overs)|runs1=Aminata Kamara 25[[not out|*]] (27)|wickets1=Lindsay Vilas Boas 4/15 (4 overs)|score2=87/2 (13.4 overs)|runs2=Laura Agatha 52[[not out|*]] (39)|wickets2=Celina Bull 1/22 (3.4 overs)|result=Brazil won by 8 wickets|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1487728.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga B Ground]], [[Kigali]]|umpires=Damascene Hagenimana (Rwa) and Veronique Iriho (Rwa)|motm=Lindsay Vilas Boas (Bra)|toss=Sierra Leone won the toss and elected to bat.|rain=|notes=}} == Igice cya kabiri == {{Single-innings cricket match|date=13 June 2025|time=09:30|daynight=|team1={{crw-rt|TAN}}|team2={{crw|RWA}}|score1=59 (15 overs)|runs1=Saum Mtae 15 (17)|wickets1=[[Marie Bimenyimana]] 5/6 (3 overs)|score2=43 (17.2 overs)|runs2=Rosette Shimwamana 15 (28)|wickets2=Agnes Qwele 4/12 (4 overs)|result=Tanzania won by 16 runs|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1487729.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga International Cricket Stadium]], [[Kigali]]|umpires=Simon Kintu (Uga) and Gaston Niyibizi (Rwa)|motm=Agnes Qwele (Tan)|toss=Rwanda won the toss and elected to field.|rain=|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=13 June 2025|time=09:45|daynight=|team1={{crw-rt|ZIM|name=Zimbabwe XI}}|team2={{crw|UGA}}|score1=93/8 (20 overs)|runs1=[[Loryn Phiri]] 32[[not out|*]] (20)|wickets1=[[Concy Aweko]] 3/10 (4 overs)|score2=92 (19.1 overs)|runs2=Esther Iloku 54 (49)|wickets2=[[Nomvelo Sibanda]] 2/17 (4 overs)|result=Zimbabwe XI won by 1 run|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1487730.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga B Ground]], [[Kigali]]|umpires=Damascene Hagenimana (Rwa) and Remy Singizwa (Rwa)|motm=[[Nomvelo Sibanda]] (Zim)|toss=Uganda won the toss and elected to field.|rain=|notes=}} == Amarushanwa yo guhatanira umwanya wa gatatu == {{Single-innings cricket match|date=14 June 2025|time=09:30|daynight=|team1={{crw-rt|UGA}}|team2={{crw|RWA}}|score1=107/5 (20 overs)|runs1=[[Immaculate Nakisuuyi]] 29 (31)|wickets1=[[Henriette Ishimwe]] 2/23 (4 overs)|score2=87/7 (20 overs)|runs2=Clarrisse Umutoniwase 29 (25)|wickets2=Sarah Tino 3/20 (4 overs)|result=Uganda won by 20 runs|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1487731.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga B Ground]], [[Kigali]]|umpires=Simon Kintu (Uga) and Vicky Prajapati (Rwa)|motm=Sarah Tino (Uga)|toss=Rwanda won the toss and elected to field.|rain=|notes=}} == Umusozo == {{Single-innings cricket match|date=14 June 2025|time=13:30|daynight=|team1={{crw-rt|TAN}}|team2={{crw|ZIM|name=Zimbabwe XI}}|score1=99/6 (20 overs)|runs1=Agnes Qwele 30 (37)|wickets1=Michelle Mavunga 2/23 (4 overs)|score2=67 (19.3 overs)|runs2=[[Nyasha Gwanzura]] 45[[not out|*]] (54)|wickets2=Mwanamvua Ushanga 4/12 (4 overs)|result=Tanzania won by 32 runs|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1487732.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga International Cricket Stadium]], [[Kigali]]|umpires=Veronique Iriho (Rwa) and [[Forster Mutizwa]] (Zim)|motm=Mwanamvua Ushanga (Tan)|toss=Tanzania won the toss and elected to bat.|rain=|notes=}} == Amareferensi == {{Reflist}} == Amasano yo hanze == * [https://www.espncricinfo.com/series/kwibuka-women-s-twenty20-tournament-2025-1487668 Urugendo rw'imikino rwabereye mu rugo kuri ESPNcricinfo] k8rcdh70dvsfpam5ylgboj7n0cnnqsx 2022 Kwibuka Women's T20 Tournament 0 21605 133710 128356 2026-07-09T23:37:20Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 133710 wikitext text/x-wiki '''Irushanwa rya Kwibuka ry’abagore rya T20 ryo mu 2022''' ryarirushanwa rya Cricket ry’abagore rya T20I (WT20I) ryabereye mu [[Rwanda]] kuva kuya 9 kugeza kuya 18 Kamena 2022. <ref>{{Cite web |title=Cricket: Zimbabwe to participate in Kwibuka Women T20 |url=https://www.newtimes.co.rw/sports/cricket-zimbabwe-participate-kwibuka-women-t20 |access-date=13 April 2022 |website=The New Times}}</ref> Iri ryari irushanwa rya munani rya Kwibuka T20 ribera buri mwaka, <ref>{{Cite web |title=Lameck Onyango Ngoche appointed Kenya head coach |url=https://www.womenscriczone.com/cricket-kenya-has-appointed-former-international-lameck-onyango-ngoche-as-the-interim-head-coach-of-the-national-team |access-date=15 April 2022 |website=Women's Criczone |archive-date=16 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220416153641/https://www.womenscriczone.com/cricket-kenya-has-appointed-former-international-lameck-onyango-ngoche-as-the-interim-head-coach-of-the-national-team/ |url-status=dead }}</ref> ryakinwe bwambere muri 2014 murwego rwo kwibuka abazize [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|jenoside yakorewe Abatutsi]] muwi 1994. <ref>{{Cite web |title=Rwanda Cricket Association embarks on Kwibuka T20 preparations |url=https://www.newtimes.co.rw/sports/rwanda-cricket-association-embarks-kwibuka-t20-preparations |access-date=21 April 2021 |website=The New Times}}</ref> Imikino yakinwe ahantu habiri mumujyi wa [[Kigali]] - [[Rwanda Cricket Stadium|Sitade Mpuzamahanga ya Cricket ya Gahanga]] na [[Ikibuga cya Cricket cya Polytechnic College kigali|IPRC Cricket Ground]] . <ref name="series">{{Cite web |title=Cricket: 11 countries set for Kwibuka Women T20 tourney |url=https://www.newtimes.co.rw/sports/cricket-11-countries-set-kwibuka-women-t20-tourney |access-date=28 April 2022 |website=The New Times}}</ref> Kenya niyo yari igikombe cy’abakandida, nyuma yo kwegukana irushanwa rya 2021. <ref>{{Cite web |title=Cause for optimism as Kenya women win Kwibuka T20 title |url=https://www.standardmedia.co.ke/sports/women-in-sports/2001415640/cause-for-optimism-as-kenya-women-win-kwibuka-t20-title |access-date=14 June 2021 |website=The Standard}}</ref> Ni ku nshuro yakane Kenya yegukanye irirushanwa. <ref>{{Cite web |title=Wetoto floors Namibia as allround Kenya romp to yet another Kwibuka T20 triumph |url=https://www.womenscriczone.com/wetoto-floors-namibia-as-allround-kenya-romp-to-yet-another-kwibuka-t20-triumph |access-date=12 June 2021 |website=Women's CricZone |archive-date=13 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210613043619/https://www.womenscriczone.com/wetoto-floors-namibia-as-allround-kenya-romp-to-yet-another-kwibuka-t20-triumph/ |url-status=dead }}</ref> Amakipe cumi n'umwe yatangajwe ko azitabira uyumwaka, ugereranyije n'andi atanu muri 2021, bigaragaza ko irushanwa rya Kwibuka rikomeje kwiyongera nokumenyekana. <ref>{{Cite web |title=11 Teams to compete in Kwibuka Women's T20 Tournament 2022 |url=https://femalecricket.com/kwibuka-t20-womens-cricket-tournament/23866-11-teams-to-compete-in-kwibuka-womens-t20-tournament-2022.html |access-date=30 April 2022 |website=Female Cricket}}</ref> Amakipe yemejwe mbere kazitabira ni u Rwanda rwakiriye imikino, Kenya yatwaye igikombe, Tanzania na Uganda zabanje kwegukana igikombe, ndetse na Botswana, Nijeriya, <ref>{{Cite web |title=Kwibuka T20 Tournament, featuring eight nations, to be held from 9th to 18th June |url=https://www.womenscriczone.com/kwibuka-t20i-tournament-set-to-feature-eight-countries |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220601082621/https://www.womenscriczone.com/kwibuka-t20i-tournament-set-to-feature-eight-countries |archive-date=1 June 2022 |access-date=1 June 2022 |website=Women's CricZone}}</ref> bagaragaye bwa mbere mw'irushanwa rya Kwibuka, Brezili, Ubudage, Ghana, Sierra Leone na Zimbabwe . <ref name="series"/> <ref>{{Cite web |title=Zim to participate in Rwanda Women T20 |url=https://www.newsday.co.zw/2022/04/zim-to-participate-in-rwanda-women-t20/ |access-date=14 April 2022 |website=News Day}}</ref> Ariko, irushanwa ryaje kugabanuka rigera ku makipe umunani. <ref>{{Cite web |title=Rwanda to play Uganda in Kwibuka T20 opener |url=https://www.newtimes.co.rw/sports/rwanda-play-uganda-kwibuka-t20-opener |access-date=1 June 2022 |website=The New Times}}</ref> Iri ryarirushanwa ryambere rya Kwibuka ryahuje amakipe aturutse hanze ya Afurika. <ref>{{Cite web |title=Kwibuka tournament underway in Rwanda |url=https://www.cricketeurope.com/DATABASE/ARTICLES2022/articles/000006/000661.shtml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206122005/https://www.cricketeurope.com/DATABASE/ARTICLES2022/articles/000006/000661.shtml |archive-date=6 December 2022 |access-date=9 June 2022 |website=Cricket Europe}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Kwibuka Tournament 2022 preview |url=https://www.talkinaboutwomenscricket.com/t20/kwibuka-tournament-2022-preview/ |access-date=9 June 2022 |website=Talkin' About Women's Cricket}}</ref> Nyuma y'iminsi itatu yambere y'imikino, Kenya na Nijeriya ntibyatsinzwe, buri kimwe kine kine kinesha. <ref>{{Cite web |title=Nigeria and Kenya win again in Kwibuka tournament |url=https://www.cricketeurope.com/DATABASE/ARTICLES2022/articles/000006/000666.shtml |access-date=10 June 2022 |website=Cricket Europe |archive-date=26 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926200928/https://cricketeurope.com/DATABASE/ARTICLES2022/articles/000006/000666.shtml |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Nigeria and Kenya still unbeaten in Kwibuka tournament |url=https://www.cricketeurope.com/DATABASE/ARTICLES2022/articles/000006/000674.shtml |access-date=11 June 2022 |website=Cricket Europe |archive-date=26 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926185923/https://cricketeurope.com/DATABASE/ARTICLES2022/articles/000006/000674.shtml |url-status=dead }}</ref> Kumunsi wakane, Tanzania yakomeje amateka yayo 100% itsinda Abanyakenya, kandi izamuka kumwanya wambere nyuma y'uko Nijeriya itsinzwe bwambere nyuma yo gutsindwa na Uganda kumanota 43 gusa. <ref>{{Cite web |title=Kwibuka tournament continues in Rwanda |url=https://www.cricketeurope.com/DATABASE/ARTICLES2022/articles/000006/000683.shtml |access-date=12 June 2022 |website=Cricket Europe |archive-date=26 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926182507/https://cricketeurope.com/DATABASE/ARTICLES2022/articles/000006/000683.shtml |url-status=dead }}</ref> Nyuma y'uko imikino yo gusiganwa kumaguru irangiye, Kenya na Tanzania itaratsindwa byaje kwegukana itike yokujya kumukino w nyuma, mugihe ikipe yakiriye iyi mikino yatsinze Uganda kumwanya wagatatu. <ref>{{Cite web |title=Cricket: Rwanda to battle Uganda for 3rd place finish |url=https://www.newtimes.co.rw/sports/cricket-rwanda-battle-uganda-3rd-place-finish |access-date=17 June 2022 |website=The New Times}}</ref> Kumunsi wa mbere w'imikino yanyuma, Ubudage bwatsinze Botswana burangiza kumwanya wa karindwi, naho Nijeriya itsinda Brezili irangiza kumwanya wa gatanu murirusange. <ref>{{Cite web |title=Kwibuka T20: Nigeria thump Brazil to finish 5th; Germany 7th after outplaying Botswana |url=https://www.womenscriczone.com/kwibuka-t20-nigeria-thump-brazil-to-finish-5th-germany-7th-after-outplaying-botswana |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206121950/https://www.womenscriczone.com/kwibuka-t20-nigeria-thump-brazil-to-finish-5th-germany-7th-after-outplaying-botswana |archive-date=6 December 2022 |access-date=17 June 2022 |website=Women's CricZone}}</ref> <ref>{{Cite web |title=The Golden Eagles in Rwanda |url=https://www.cricket.de/die-golden-eagles-in-ruanda/ |access-date=24 June 2022 |website=German Cricket Federation}}</ref> Ku munsi wanyuma w'irushanwa, Uganda yatsinze u Rwanda irangiza kumwanya wagatatu, <ref>{{Cite web |title=Tanzania beat Kenya to win Kwibuka tournament |url=https://cricketeurope.com/DATABASE/ARTICLES2022/articles/000007/000735.shtml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220618144725/https://www.cricketeurope.com/DATABASE/ARTICLES2022/articles/000007/000735.shtml |archive-date=18 June 2022 |access-date=18 June 2022 |website=CricketEurope}}</ref> na Tanzania itsinda Kenya kumukino wanyuma itwara irushanwa kunshuro yakabiri. <ref>{{Cite web |title=Kwibuka T20: Tanzania brush aside defending champions Kenya to win second title |url=https://www.womenscriczone.com/kwibuka-t20-tanzania-brush-aside-defending-champions-kenya-to-win-second-title |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220618144508/https://www.womenscriczone.com/kwibuka-t20-tanzania-brush-aside-defending-champions-kenya-to-win-second-title |archive-date=18 June 2022 |access-date=18 June 2022 |website=Women's CricZone}}</ref> Tanzaniya yari yatwaye irushanwa mugihe yari imaze gukina muri 2019, ariko ntiyashoboye kurwanira igikombe muri 2021 kubera icyorezo cya COVID-19 . <ref>{{Cite web |title=Cricket: Tanzania crowned 2022 Kwibuka Women T20 champions |url=https://www.newtimes.co.rw/sports/cricket-tanzania-crowned-2022-kwibuka-women-t20-champions |access-date=19 June 2022 |website=The New Times}}</ref> == Amatsinda == {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" ! Botswana<ref>{{Cite web |title=Women's cricket team head to Rwanda |url=https://www.thegazette.news/sport/womens-cricket-team-head-to-rwanda/ |access-date=1 June 2022 |website=The Botswana Gazette}}</ref> ! Brazil ! Germany<ref>{{Cite web |title=Kader der frauen für Ruanda turnier bekanntgegeben! |trans-title=Women's squad for Rwanda tournament announced! |url=https://www.cricket.de/kader-der-frauen-fuer-ruanda-turnier-bekanntgegeben/ |access-date=17 May 2022 |website=German Cricket Federation |language=German}}</ref> ! Kenya<ref>{{Cite web |title=Kwibuka tournament a step to great things for women cricket |url=https://www.the-star.co.ke/sports/2022-05-24-kwibuka-tournament-a-step-to-great-things-for-women-cricket/ |access-date=29 May 2022 |website=The Star}}</ref> |- | valign="top" | * Laura Mophakedi (c, wk) * Olebogeng Batisani * Onneile Keitsemang * Oratile Kgeresi * Thandiwe Legabile * Amantle Letuba * Goabilwe Matome * Thapelo Modise * Shameelah Mosweu * Tebogo Motlhabaphuti * Katlego Mpuang * Mimmie Ramafifi * Florence Samanyika * Tuelo Shadrack | valign="top" | * Roberta Moretti Avery (c) * Laura Agatha * Marianne Artur * Laura Cardoso * Evelyn de Souza (wk) * Renata de Sousa * Lara Moises * Nicole Monteiro * Carolina Nascimento * Maria Ribeiro * Maria Silva * Daniella Staddon * Lindsay Vilas Boas | valign="top" | * Anuradha Doddaballapur (c) * Milena Beresford * Stephanie Frohnmayer * Christina Gough * Wilhelmina Hornero-Garcia * Asmita Kohli * Shravya Kolcharam * Sharmaine Mannan * Suzanne McAnanama-Brereton * Antonia Meyenborg * Janet Ronalds * Sharanya Sadarangani (wk) * Karthika Vijayaraghavan (wk) * Peris Wadenpohl | valign="top" | * Queentor Abel (c) * Sharon Juma (vc, wk) * Veronica Abuga * Josephine Abwom * Lavendah Idambo * Melvin Khagoitsa * Mary Mwangi * Monicah Ndhambi * Daisy Njoroge * Mercyline Ochieng * Flavia Odhiambo * Kelvia Ogola * Venasa Ooko * Esther Wachira * Sarah Wetoto |- ! Nigeria<ref>{{Cite web |title=NCF Release final list of players for the Kwibuka Women’s tournament in Rwanda |url=https://nigeriacricket.com.ng/2022/06/05/ncf-release-final-list-of-players-for-the-kwibuka-womens-tournament-in-rwanda/ |access-date=5 June 2022 |website=Nigeria Cricket Federation}}</ref> ! Rwanda ! Tanzania<ref>{{Cite web |title=Kwibuka Tournament 2022 |url=https://www.facebook.com/100912618082627/posts/555175819322969/ |access-date=9 June 2022 |website=Tanzania Cricket Association (via Facebook)}}</ref> ! Uganda<ref>{{Cite web |title=Victoria Pearls take on Kwibuka challenge |url=http://www.ugandacricket.com/index.php/international-competition/76-men-s-cricket/886-victoria-pearls-take-on-kwibuka-challenge |access-date=7 June 2022 |website=Uganda Cricket |archive-date=12 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220612194348/http://www.ugandacricket.com/index.php/international-competition/76-men-s-cricket/886-victoria-pearls-take-on-kwibuka-challenge |url-status=dead }}</ref> |- | valign="top" | * Blessing Etim (c) * Favour Eseigbe (vc) * Kehinde Abdulquadri * Taiwo Abdulqadri * Rukayat Abdulrasak * Omonye Asika * Sarah Etim (wk) * Chinyenum George * Abigail Igbobie (wk) * Miracle Imimole * Agatha Obulor * Racheal Samson * Esther Sandy * Salome Sunday * Lillian Udeh | valign="top" | * Marie Bimenyimana (c) * Sifa Ingabire * Alice Ikuzwe * Flora Irakoze * Gisele Ishimwe * Henriette Ishimwe * Immaculee Muhawenimana * Belise Murekatete * Josiane Nyirankundineza * Cathia Uwamahoro * Clarisse Uwase * Merveille Uwase (wk) * Sarah Uwera (wk) * Margueritte Vumiliya | valign="top" | * Fatuma Kibasu (c) * Nasra Saidi (vc) * Zinaida Jeremiah * Sophia Jerome * Perice Kamunya * Linda Massawe (wk) * Shufaa Mohamedi (wk) * Saum Mtae * Hudaa Omary * Tabu Omary * Neema Pius * Agnes Qwele * Tatu Shabani * Mwanaidi Swedy | valign="top" | * Concy Aweko (c) * Janet Mbabazi (vc) * Sarah Akiteng * Evelyn Anyipo * Kevin Awino (wk) * Leona Babirye * Naome Bagenda * Susan Kakai * Phiona Kulume * Patricia Malemikia * Rita Musamali * Gloria Obukor * Shakirah Sadick * Sarah Walaza |} == Robini y'uruziga == === Imbonerahamwe y'amanota ===     Advanced to [[2022 Kwibuka Women's T20 Tournament#Final|the final]]   Advanced to [[2022 Kwibuka Women's T20 Tournament#3rd-place play-off|the third-place play-off]]   Advanced to [[2022 Kwibuka Women's T20 Tournament#5th-place play-off|the fifth-place play-off]]   Advanced to [[2022 Kwibuka Women's T20 Tournament#7th-place play-off|the seventh-place play-off]] === Imikino === ==== Umunsi wa mbere ==== {{Single-innings cricket match|date=9 June 2022|time=09:30|daynight=|team1={{crw-rt|RWA}}|team2={{crw|UGA}}|score1=68 (19.1 overs)|runs1=Margueritte Vumiliya 16 (11)|wickets1=[[Concy Aweko]] 2/12 (4 overs)|score2=69/4 (14 overs)|runs2=Gloria Obukor 34[[not out|*]] (45)|wickets2=Belise Murekatete 1/9 (2 overs)|result=Uganda won by 6 wickets|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1318373.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga International Cricket Stadium]], [[Kigali]]|umpires=John Mayeku (Uga) and Itangishaka Olivier (Rwa)|motm=[[Concy Aweko]] (Uga)|toss=Rwanda won the toss and elected to bat.|rain=|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=9 June 2022|time=09:30|daynight=|team1={{crw-rt|KEN}}|team2={{crw|BOT}}|score1=137/6 (20 overs)|runs1=Sarah Wetoto 33 (20)|wickets1=Florence Samanyika 2/15 (4 overs)|score2=102/7 (20 overs)|runs2=Thapelo Modise 61[[not out|*]] (59)|wickets2=Mary Mwangi 3/18 (3 overs)|result=Kenya won by 35 runs|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1318374.html Scorecard]|venue=[[Integrated Polytechnic Regional College Ground|IPRC Cricket Ground]], [[Kigali]]|umpires=Eric Dusabemungu (Rwa) and Temitope Onikoyi (Nga)|motm=Mary Mwangi (Ken)|toss=Kenya won the toss and elected to bat.|rain=|notes=Oratile Kgeresi (Bot) made her WT20I debut. * Mary Mwangi became the first bowler for Kenya to [[List of women's Twenty20 International cricket hat-tricks#Hat-tricks|take a hat-trick in WT20Is]].<ref>{{cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/581290.html|title=Records, Women's Twenty20 Internationals, Bowling records, Hat-tricks |work=[[ESPNcricinfo]]|access-date=9 June 2022}}</ref>}} ----{{Single-innings cricket match|date=9 June 2022|time=13:30|daynight=|team1={{crw-rt|BRA}}|team2={{crw|NGA}}|score1=53 (15.2 overs)|runs1=Evelyn de Souza 12 (22)|wickets1=Rukayat Abdulrasak 4/9 (3.2 overs)|score2=56/2 (10.5 overs)|runs2=Salome Sunday 22[[not out|*]] (17)|wickets2=Nicole Monteiro 1/4 (3 overs)|result=Nigeria won by 8 wickets|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1318375.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga International Cricket Stadium]], [[Kigali]]|umpires=Gaston Niyibizi (Rwa) and Vicky Prajapati (Rwa)|motm=Favour Eseigbe (Nga)|toss=Nigeria won the toss and elected to field.|rain=|notes=Carolina Nascimento, Maria Silva (Bra) and Rukayat Abdulrasak (Nga) all made their WT20I debuts.}} ==== Umunsi wa kabiri ==== {{Single-innings cricket match|date=10 June 2022|time=09:30|daynight=|team1={{crw-rt|UGA}}|team2={{crw|KEN}}|score1=96/8 (20 overs)|runs1=Leona Babirye 20 (36)|wickets1=Lavendah Idambo 3/13 (4 overs)|score2=97/7 (19.4 overs)|runs2=Veronica Abuga 29 (44)|wickets2=Evelyn Anyipo 3/13 (4 overs)<br/>Patricia Malemikia 3/13 (4 overs)|result=Kenya won by 3 wickets|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1318376.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga International Cricket Stadium]], [[Kigali]]|umpires=Eric Dusabemungu (Rwa) and John Mayeku (Uga)|motm=Lavendah Idambo (Ken)|toss=Uganda won the toss and elected to bat.|rain=|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=10 June 2022|time=09:30|daynight=|team1={{crw-rt|TAN}}|team2={{crw|BOT}}|score1=119/4 (20 overs)|runs1=Fatuma Kibasu 44 (51)|wickets1=Florence Samanyika 2/20 (4 overs)|score2=62 (16 overs)|runs2=Thandiwe Legabile 12[[not out|*]] (14)|wickets2=Zinaida Jeremiah 4/14 (4 overs)|result=Tanzania won by 57 runs|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1318377.html Scorecard]|venue=[[Integrated Polytechnic Regional College Ground|IPRC Cricket Ground]], [[Kigali]]|umpires=Gaston Niyibizi (Rwa) and Vicky Prajapati (Rwa)|motm=Zinaida Jeremiah (Tan)|toss=Tanzania won the toss and elected to bat.|rain=|notes=Agnes Qwele (Tan) made her WT20I debut.}} ----{{Single-innings cricket match|date=10 June 2022|time=13:30|daynight=|team1={{crw-rt|RWA}}|team2={{crw|BRA}}|score1=124/6 (20 overs)|runs1=[[Henriette Ishimwe]] 29[[not out|*]] (36)|wickets1=Maria Ribeiro 3/28 (4 overs)|score2=88/8 (20 overs)|runs2=Evelyn de Souza 35 (54)|wickets2=Margueritte Vumiliya 2/17 (4 overs)|result=Rwanda won by 36 runs|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1318378.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga International Cricket Stadium]], [[Kigali]]|umpires=Eric Dusabemungu (Rwa) and Temitope Onikoyi (Nga)|motm=[[Henriette Ishimwe]] (Rwa)|toss=Brazil won the toss and elected to field.|rain=|notes=Clarisse Uwase (Rwa) made her WT20I debut.}} ----{{Single-innings cricket match|date=10 June 2022|time=13:30|daynight=|team1={{crw-rt|GER}}|team2={{crw|NGA}}|score1=78/6 (20 overs)|runs1=[[Christina Gough]] 28 (49)|wickets1=Rachael Samson 4/13 (4 overs)|score2=79/5 (13.4 overs)|runs2=Salome Sunday 32 (40)|wickets2=Asmita Kohli 4/16 (3 overs)|result=Nigeria won by 5 wickets|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1318379.html Scorecard]|venue=[[Integrated Polytechnic Regional College Ground|IPRC Cricket Ground]], [[Kigali]]|umpires=Itangishaka Olivier (Rwa) and Vicky Prajapati (Rwa)|motm=Rachael Samson (Nga)|toss=Nigeria won the toss and elected to field.|rain=|notes=Wilhelmina Hornero-Garcia and Shravya Kolcharam (Ger) both made their WT20I debuts.}} ==== Umunsi wa gatatu ==== {{Single-innings cricket match|date=11 June 2022|time=09:30|daynight=|team1={{crw-rt|BRA}}|team2={{crw|GER}}|score1=117/8 (20 overs)|runs1=Daniella Staddon 29 (43)|wickets1=Suzanne McAnanama-Brereton 3/12 (3 overs)|score2=109/9 (20 overs)|runs2=Asmita Kohli 31 (36)|wickets2=Renata de Sousa 1/13 (4 overs)|result=Brazil won by 8 runs|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1318380.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga International Cricket Stadium]], [[Kigali]]|umpires=Eric Dusabemungu (Rwa) and Itangishaka Olivier (Rwa)|motm=Renata de Sousa (Bra)|toss=Germany won the toss and elected to field.|rain=|notes=Sharmaine Mannan (Ger) made her WT20I debut.}} ----{{Single-innings cricket match|date=11 June 2022|time=09:30|daynight=|team1={{crw-rt|UGA}}|team2={{crw|TAN}}|score1=106/6 (20 overs)|runs1=[[Kevin Awino]] 55[[not out|*]] (69)|wickets1=Nasra Saidi 2/12 (4 overs)|score2=107/5 (17.3 overs)|runs2=Saum Mtae 26 (27)|wickets2=Sarah Akiteng 3/23 (4 overs)|result=Tanzania won by 5 wickets|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1318381.html Scorecard]|venue=[[Integrated Polytechnic Regional College Ground|IPRC Cricket Ground]], [[Kigali]]|umpires=John Mayeku (Uga) and Gaston Niyibizi (Rwa)|motm=Perice Kamunya (Tan)|toss=Uganda won the toss and elected to bat.|rain=|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=11 June 2022|time=13:30|daynight=|team1={{crw-rt|RWA}}|team2={{crw|KEN}}|score1=113/4 (20 overs)|runs1=[[Gisele Ishimwe]] 56[[not out|*]] (56)|wickets1=[[Queentor Abel]] 1/11 (3 overs)|score2=114/6 (19.4 overs)|runs2=Venasa Ooko 57[[not out|*]] (55)|wickets2=[[Henriette Ishimwe]] 2/19 (4 overs)|result=Kenya won by 4 wickets|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1318382.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga International Cricket Stadium]], [[Kigali]]|umpires=Itangishaka Olivier (Rwa) and Temitope Onikoyi (Nga)|motm=Venasa Ooko (Ken)|toss=Rwanda won the toss and elected to bat.|rain=|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=11 June 2022|time=13:30|daynight=|team1={{crw-rt|BOT}}|team2={{crw|NGA}}|score1=88/5 (20 overs)|runs1=Tuelo Shadrack 26[[not out|*]] (29)|wickets1=Favour Eseigbe 2/8 (4 overs)|score2=89/3 (15.2 overs)|runs2=Omonye Asika 33[[not out|*]] (50)|wickets2=Shameelah Mosweu 2/13 (4 overs)|result=Nigeria won by 7 wickets|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1318383.html Scorecard]|venue=[[Integrated Polytechnic Regional College Ground|IPRC Cricket Ground]], [[Kigali]]|umpires=John Mayeku (Uga) and Vicky Prajapati (Rwa)|motm=Favour Eseigbe (Nga)|toss=Botswana won the toss and elected to bat.|rain=|notes=Sarah Etim (Nga) made her WT20I debut.}} ==== Umunsi wa kane ==== {{Single-innings cricket match|date=12 June 2022|time=09:30|daynight=|team1={{crw-rt|TAN}}|team2={{crw|KEN}}|score1=153/4 (20 overs)|runs1=Saum Mtae 44 (29)|wickets1=[[Queentor Abel]] 3/21 (4 overs)|score2=115 (20 overs)|runs2=[[Queentor Abel]] 44 (37)|wickets2=Agnes Qwele 2/13 (3 overs|result=Tanzania won by 38 runs|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1318384.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga International Cricket Stadium]], [[Kigali]]|umpires=John Mayeku (Uga) and Vicky Prajapati (Rwa)|motm=Nasra Saidi (Tan)|toss=Kenya won the toss and elected to field.|rain=|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=12 June 2022|time=09:30|daynight=|team1={{crw-rt|RWA}}|team2={{crw|GER}}|score1=130/6 (20 overs)|runs1=[[Marie Bimenyimana]] 35 (44)|wickets1=[[Stephanie Frohnmayer]] 2/16 (3 overs)|score2=78/7 (20 overs)|runs2=[[Christina Gough]] 26 (30)|wickets2=[[Henriette Ishimwe]] 3/16 (4 overs)|result=Rwanda won by 52 runs|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1318385.html Scorecard]|venue=[[Integrated Polytechnic Regional College Ground|IPRC Cricket Ground]], [[Kigali]]|umpires=Gaston Niyibizi (Rwa) and Temitope Onikoyi (Nga)|motm=[[Henriette Ishimwe]] (Rwa)|toss=Germany won the toss and elected to field.|rain=|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=12 June 2022|time=13:30|daynight=|team1={{crw-rt|BOT}}|team2={{crw|BRA}}|score1=113 (19.2 overs)|runs1=Shameelah Mosweu 22 (34)|wickets1=Maria Ribeiro 3/14 (3.2 overs)|score2=116/5 (19 overs)|runs2=[[Roberta Moretti Avery]] 52[[not out|*]] (31)|wickets2=Thandiwe Legabile 2/20 (2 overs)|result=Brazil won by 5 wickets|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1318386.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga International Cricket Stadium]], [[Kigali]]|umpires=Eric Dusabemungu (Rwa) and Vicky Prajapati (Rwa)|motm=[[Roberta Moretti Avery]] (Bra)|toss=Brazil won the toss and elected to field.|rain=|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=12 June 2022|time=13:30|daynight=|team1={{crw-rt|NGA}}|team2={{crw|UGA}}|score1=43 (16.4 overs)|runs1=Favour Eseigbe 11 (30)|wickets1=Patricia Malemikia 5/6 (4 overs)|score2=44/1 (8.4 overs)|runs2=[[Janet Mbabazi]] 26[[not out|*]] (30)|wickets2=Rukayat Abdulrasak 1/14 (4 overs)|result=Uganda won by 9 wickets|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1318387.html Scorecard]|venue=[[Integrated Polytechnic Regional College Ground|IPRC Cricket Ground]], [[Kigali]]|umpires=Gaston Niyibizi (Rwa) and Itangishaka Olivier (Rwa)|motm=Patricia Malemikia (Uga)|toss=Uganda won the toss and elected to field.|rain=|notes=Patricia Malemikia (Uga) took her first [[List of five-wicket hauls in women's Twenty20 International cricket|five-wicket haul in WT20Is]].<ref name="5WH">{{cite web|title=Five-wicket hauls in WT20I matches – Innings by innings|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=10;filter=advanced;orderby=start;size=100;template=results;type=bowling;view=innings;wicketsmin1=5;wicketsval1=wickets|work=[[ESPNcricinfo]]|access-date=12 June 2022}}</ref>}} ==== Umunsi wa gatanu ==== {{Single-innings cricket match|date=13 June 2022|time=09:30|daynight=|team1={{crw-rt|TAN}}|team2={{crw|GER}}|score1=147/7 (20 overs)|runs1=Fatuma Kibasu 51 (43)|wickets1=[[Christina Gough]] 2/25 (3 overs)|score2=89/7 (20 overs)|runs2=[[Christina Gough]] 41 (50)|wickets2=Zinaida Jeremiah 2/8 (4 overs)|result=Tanzania won by 58 runs|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1318388.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga International Cricket Stadium]], [[Kigali]]|umpires=Eric Dusabemungu (Rwa) and Temitope Onikoyi (Nga)|motm=Nasra Saidi (Tan)|toss=Germany won the toss and elected to field.|rain=|notes=}} ==== Umunsi wa gatandatu ==== {{Single-innings cricket match|date=14 June 2022|time=09:30|daynight=|team1={{crw-rt|KEN}}|team2={{crw|NGA}}|score1=119/5 (20 overs)|runs1=[[Queentor Abel]] 47 (50)|wickets1=Rukayat Abdulrasak 2/23 (4 overs)|score2=77/4 (20 overs)|runs2=Salome Sunday 36[[not out|*]] (47)|wickets2=Sarah Wetoto 1/18 (4 overs)|result=Kenya won by 42 runs|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1318389.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga International Cricket Stadium]], [[Kigali]]|umpires=Eric Dusabemungu (Rwa) and Itangishaka Olivier (Rwa)|motm=Sarah Wetoto (Ken)|toss=Nigeria won the toss and elected to field.|rain=|notes=Kelvia Ogola (Ken) made her WT20I debut.}} ----{{Single-innings cricket match|date=14 June 2022|time=09:30|daynight=|team1={{crw-rt|RWA}}|team2={{crw|TAN}}|score1=93/7 (20 overs)|runs1=[[Marie Bimenyimana]] 32[[not out|*]] (39)|wickets1=Tabu Omary 4/8 (4 overs)|score2=94/5 (15.1 overs)|runs2=Hudaa Omary 34[[not out|*]] (31)|wickets2=[[Gisele Ishimwe]] 2/11 (3.1 overs)|result=Tanzania won by 5 wickets|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1318390.html Scorecard]|venue=[[Integrated Polytechnic Regional College Ground|IPRC Cricket Ground]], [[Kigali]]|umpires=John Mayeku (Uga) and Temitope Onikoyi (Nga)|motm=Tabu Omary (Tan)|toss=Rwanda won the toss and elected to bat.|rain=|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=14 June 2022|time=13:30|daynight=|team1={{crw-rt|BOT}}|team2={{crw|GER}}|score1=92 (19.2 overs)|runs1=Oratile Kgeresi 16 (14)|wickets1=[[Sharanya Sadarangani]] 3/8 (4 overs)|score2=75 (14 overs)|runs2=[[Janet Ronalds]] 12 (17)|wickets2=Onneile Keitsemang 4/21 (4 overs)|result=Botswana won by 17 runs|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1318391.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga International Cricket Stadium]], [[Kigali]]|umpires=Gaston Niyibizi (Rwa) and Itangishaka Olivier (Rwa)|motm=Onneile Keitsemang (Bot)|toss=Germany won the toss and elected to field.|rain=|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=14 June 2022|time=13:30|daynight=|team1={{crw-rt|UGA}}|team2={{crw|BRA}}|score1=141/6 (20 overs)|runs1=[[Kevin Awino]] 69 (63)|wickets1=Nicole Monteiro 4/46 (4 overs)|score2=57 (17.5 overs)|runs2=Lindsay Vilas Boas 31 (46)|wickets2=[[Janet Mbabazi]] 3/8 (3.5 overs)|result=Uganda won by 84 runs|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1318392.html Scorecard]|venue=[[Integrated Polytechnic Regional College Ground|IPRC Cricket Ground]], [[Kigali]]|umpires=Temitope Onikoyi (Nga) and Vicky Prajapati (Rwa)|motm=[[Kevin Awino]] (Uga)|toss=Brazil won the toss and elected to field.|rain=|notes=}} ==== Umunsi wa karindwi ==== {{Single-innings cricket match|date=15 June 2022|time=09:30|daynight=|team1={{crw-rt|BOT}}|team2={{crw|RWA}}|score1=91/7 (20 overs)|runs1=Laura Mophakedi 22 (21)|wickets1=[[Gisele Ishimwe]] 2/14 (4 overs)|score2=93/4 (16.4 overs)|runs2=Cathia Uwamahoro 27 (28)|wickets2=Tuelo Shadrack 1/7 (1 over)|result=Rwanda won by 6 wickets|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1318393.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga International Cricket Stadium]], [[Kigali]]|umpires=John Mayeku (Uga) and Vicky Prajapati (Rwa)|motm=[[Gisele Ishimwe]] (Rwa)|toss=Botswana won the toss and elected to bat.|rain=|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=15 June 2022|time=09:30|daynight=|team1={{crw-rt|UGA}}|team2={{crw|GER}}|score1=213/1 (20 overs)|runs1=[[Kevin Awino]] 95[[not out|*]] (61)|wickets1=[[Christina Gough]] 1/16 (1.4 overs)|score2=46 (18.5 overs)|runs2=Asmita Kohli 9 (11)|wickets2=Sarah Akiteng 4/3 (4 overs)|result=Uganda won by 167 runs|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1318394.html Scorecard]|venue=[[Integrated Polytechnic Regional College Ground|IPRC Cricket Ground]], [[Kigali]]|umpires=Gaston Niyibizi (Rwa) and Itangishaka Olivier (Rwa)|motm=Sarah Akiteng (Uga)|toss=Germany won the toss and elected to field.|rain=|notes=}} ---- ----{{Single-innings cricket match|date=15 June 2022|time=13:30|daynight=|team1={{crw-rt|KEN}}|team2={{crw|BRA}}|score1=184/3 (20 overs)|runs1=[[Queentor Abel]] 51 (35)|wickets1=Carolina Nascimento 1/29 (2 overs)|score2=82 (18.3 overs)|runs2=Renata de Sousa 26 (38)|wickets2=Mercyline Ochieng 3/11 (4 overs)|result=Kenya won by 102 runs|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1318396.html Scorecard]|venue=[[Integrated Polytechnic Regional College Ground|IPRC Cricket Ground]], [[Kigali]]|umpires=Gaston Niyibizi (Rwa) and Temitope Onikoyi (Nga)|motm=Sarah Wetoto (Ken)|toss=Kenya won the toss and elected to bat.|rain=|notes=}} ==== Umunsi wa munani ==== {{Single-innings cricket match|date=16 June 2022|time=09:30|daynight=|team1={{crw-rt|BOT}}|team2={{crw|UGA}}|score1=35 (18.5 overs)|runs1=Thandiwe Legabile 7[[not out|*]] (18)|wickets1=[[Concy Aweko]] 3/5 (3.5 overs)|score2=36/1 (7.3 overs)|runs2=[[Kevin Awino]] 18[[not out|*]] (20)|wickets2=Florence Samanyika 1/15 (2 overs)|result=Uganda won by 9 wickets|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1318397.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga International Cricket Stadium]], [[Kigali]]|umpires=Gaston Niyibizi (Rwa) and Vicky Prajapati (Rwa)|motm=[[Janet Mbabazi]] (Uga)|toss=Uganda Women won the toss and elected to field.|rain=|notes=Amantle Letuba (Bot) made her WT20I debut.}} ----{{Single-innings cricket match|date=16 June 2022|time=09:30|daynight=|team1={{crw-rt|RWA}}|team2={{crw|NGA}}|score1=91/7 (20 overs)|runs1=[[Sarah Uwera]] 32 (42)|wickets1=Chinyenum George 3/18 (4 overs)|score2=68/6 (20 overs)|runs2=Blessing Etim 29[[not out|*]] (47)|wickets2=[[Marie Bimenyimana]] 2/17 (4 overs)|result=Rwanda won by 23 runs|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1318398.html Scorecard]|venue=[[Integrated Polytechnic Regional College Ground|IPRC Cricket Ground]], [[Kigali]]|umpires=Itangishaka Olivier (Rwa) and Temitope Onikoyi (Nga)|motm=[[Marie Bimenyimana]] (Rwa)|toss=Nigeria Women won the toss and elected to field.|rain=|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=16 June 2022|time=13:30|daynight=|team1={{crw-rt|KEN}}|team2={{crw|GER}}|score1=119/5 (20 overs)|runs1=Queentor Abel 24 (24)|wickets1=[[Sharanya Sadarangani]] 1/17 (4 overs)|score2=75/4 (20 overs)|runs2=[[Christina Gough]] 47[[not out|*]] (51)|wickets2=[[Queentor Abel]] 1/16 (4 overs)|result=Kenya won by 44 runs|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1318399.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga International Cricket Stadium]], [[Kigali]]|umpires=Eric Dusabemungu (Rwa) and Vicky Prajapati (Rwa)|motm=[[Queentor Abel]] (Ken)<!--According to [https://twitter.com/GoldenEagles_DE/status/1537477410853199872 Cricket Germany], Gough was Potm. Cricheroes gives potm based purely on an equation, and CI copies from there-->|toss=Kenya won the toss and elected to bat.|rain=|notes=Josephine Abwom (Ken) made her WT20I debut.}} ----{{Single-innings cricket match|date=16 June 2022|time=13:30|daynight=|team1={{crw-rt|BRA}}|team2={{crw|TAN}}|score1=57 (19.1 overs)|runs1=[[Laura Cardoso]] 17 (18)|wickets1=Tabu Omary 3/9 (3.1 overs)|score2=58/0 (7.3 overs)|runs2=Shufaa Mohamedi 24[[not out|*]] (22)|wickets2=|result=Tanzania won by 10 wickets|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1318400.html Scorecard]|venue=[[Integrated Polytechnic Regional College Ground|IPRC Cricket Ground]], [[Kigali]]|umpires=John Mayeku (Uga) and Itangishaka Olivier (Rwa)|motm=Tabu Omary (Tan)|toss=Brazil won the toss and elected to bat.|rain=|notes=}} == Imikino ya nyuma y'imikino == === Amarushanwa yo guhatanira umwanya wa 7 === {{Single-innings cricket match|date=17 June 2022|time=09:30|daynight=|team1={{crw-rt|BOT}}|team2={{crw|GER}}|score1=107/4 (20 overs)|runs1=Florence Samanyika 41 (61)|wickets1=[[Stephanie Frohnmayer]] 2/19 (4 overs)|score2=108/4 (16.1 overs)|runs2=Wilhelmina Hornero-Garcia 38[[not out|*]] (35)|wickets2=Florence Samanyika 2/20 (4 overs)|result=Germany won by 6 wickets|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1318401.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga International Cricket Stadium]], [[Kigali]]|umpires=John Mayeku (Uga) and Temitope Onikoyi (Nga)|motm=[[Stephanie Frohnmayer]] (Ger)<!--Wilhelmina Hornero-Garcia according to Cricket Germany socials-->|toss=Botswana won the toss and elected to bat.|rain=|notes=}} === Umukino wo guhatanira umwanya wa 5 === {{Single-innings cricket match|date=17 June 2022|time=13:30|daynight=|team1={{crw-rt|NGA}}|team2={{crw|BRA}}|score1=113/4 (20 overs)|runs1=Salome Sunday 32 (29)|wickets1=Carolina Nascimento 1/15 (4 overs)|score2=83/7 (20 overs)|runs2=[[Laura Cardoso (cricketer)|Laura Cardoso]] 31[[not out|*]] (43)|wickets2=Racheal Samson 1/5 (4 overs)|result=Nigeria won by 30 runs|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1318402.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga International Cricket Stadium]], [[Kigali]]|umpires=Eric Dusabemungu (Rwa) and Gaston Niyibizi (Rwa)|motm=Chinyenum George (Nga)|toss=Nigeria won the toss and elected to bat.|rain=|notes=}} === Umukino wo guhatanira umwanya wa gatatu === {{Single-innings cricket match|date=18 June 2022|time=09:00|daynight=|team1={{crw-rt|RWA}}|team2={{crw|UGA}}|score1=50 (17.2 overs)|runs1=[[Henriette Ishimwe]] 12 (16)|wickets1=[[Concy Aweko]] 3/7 (3 overs)|score2=54/2 (9.4 overs)|runs2=[[Rita Musamali]] 17[[not out|*]] (26)|wickets2=Belise Murekatete 2/20 (4 overs)|result=Uganda won by 8 wickets|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1318403.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga International Cricket Stadium]], [[Kigali]]|umpires=Temitope Onikoyi (Nga) and Vicky Prajapati (Rwa)|motm=[[Concy Aweko]] (Uga)|toss=Uganda won the toss and elected to field.|rain=|notes=}} === Umusozo === {{Single-innings cricket match|date=18 June 2022|time=13:00|daynight=|team1={{crw-rt|TAN}}|team2={{crw|KEN}}|score1=114 (20 overs)|runs1=Perice Kamunya 29 (24)|wickets1=[[Queentor Abel]] 2/19 (4 overs)|score2=70 (20 overs)|runs2=Esther Wachira 17 (34)|wickets2=Nasra Saidi 3/12 (4 overs)|result=Tanzania won by 44 runs|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1318404.html Scorecard]|venue=[[Rwanda Cricket Stadium|Gahanga International Cricket Stadium]], [[Kigali]]|umpires=John Mayeku (Uga) and Itangishaka Olivier (Rwa)|motm=Perice Kamunya (Tan)|toss=Tanzania won the toss and elected to bat.|rain=|notes=}} == Amareferensi == {{Reflist}} 5e73m88u3yz319ajnyooc0scjg6gnh1 Siporo muri Afurika 0 21895 133751 130723 2026-07-10T11:18:44Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 133751 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:El-Sayed_Nosseir_(1928).jpg|thumb|345x345px|Umunyemisiri El-Sayed Nosseir, watsindiye umudari wa zahabu mu cyiciro cy’abaremereye mu mikino Olempike yo mu mpeshyi yabereye i Amsterdam mu 1928. Ni we munyafurika wa mbere wegukanye umudari wa zahabu mu mateka y’imikino Olempike . <ref>{{Cite web |date=2025-02-13 |title=IWF120y/3 – 1928: Egypt initiates successful tradition |url=https://iwf.sport/2025/02/13/iwf120y-3-1928-egypt-initiates-successful-tradition/ |access-date=2026-02-26 |website=International Weightlifting Federation |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Hoh |first=Anchi |date=2016-08-04 |title=African Trail Blazers in the Past Summer Olympics {{!}} 4 Corners of the World |url=https://blogs.loc.gov/international-collections/2016/08/african-trail-blazers-in-the-past-summer-olympics |access-date=2026-02-26 |website=The Library of Congress}}</ref>]] '''Siporo mur'Afurika''' irateguwe, imikinomyinshi ifite shampiyona z’umwuga. [[Umupira w’amaguru]] (uzwi kandi kwizina rya ruhago) niwomukino ukunzwe cyane mu bihugu hafi ya byose [[Afurika|bya Afurika]] . Ibihugu bimwe bya Afurika, nka [[Kenya]] na [[Etiyopiya]], byiganje cyane mukwiruka intera ndende, mu gihe ibihugu bya Afurika y’Amajyaruguru nka [[Aligeriya|Alijeriya]], [[Misiri]], [[Maroke|Maroc]] na [[Tunisiya|Tuniziya]] byiganje mu [[Umupira w’intoke|mukino wa handball]] . <ref>{{Cite book |date=2020 |title=Sports in Africa, Past and Present |url=https://www.jstor.org/stable/j.ctv224tvfw |publisher=Ohio University Press |isbn=978-0-8214-2451-3 |edition=1}}</ref> Rugby na [[Umupira w’agakoni|golf]] bikunzwe cyane mu [[Afurika|bihugu bike bya Afurika]], nubwo rugby ikunzwe cyane mur'Afurika y’Epfo. <ref name=":1">{{Cite web |date=21 January 2013 |title=South African sport still divided by race &#124; World news |url=https://www.theguardian.com/world/2013/jan/21/southafrica-sport-divided-race |access-date=2015-03-31 |publisher=Theguardian.com}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2026-01-19 |title=History of African Games |url=https://sportscouncil.au.int/index.php/en/history-african-games |access-date=2026-02-26 |website=African Union Sports Council |language=en}}</ref> [[Urutonde rw'imikino gakondo muri Afurika|Siporo gakondo]] yasuzugurwaga cyane mugihe cy'ubukoloni, kandimyinshi irimogupfa cyangwa yarazimye kubera igitutu cyo kuvugurura, ariko nyinshi ziracyakunzwe nubwonta burenganzira cyangwa inkunga bya leta bifite. <ref>{{Cite book |last=Cora |first=Burnett |date=2018 |title=Sport in the African World |url=https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9781351212755-8/traditional-sports-games-eastern-central-southern-africa-cora-burnett?context=ubx&refId=d1726eed-4b8b-4b16-8b4c-15a204db9be9 |publisher=Routledge |isbn=978-1-351-21275-5 |pages=121–145 |chapter=Traditional sports and games in Eastern, Central and Southern Africa |doi=10.4324/9781351212755-8}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Keim |first=Marion |date=2014-03-26 |title=Sport and Development Policy in Africa: Results of a Collaborative Study of Selected Country Cases |url=https://books.google.com/books?id=8jsrAwAAQBAJ&dq=traditional+sport+in+africa&pg=PA7 |last2=Coning |first2=Christo de |publisher=AFRICAN SUN MeDIA |isbn=978-1-920689-20-9 |language=en}}</ref> : 193–194 Mu 2010, [[Afurika y’Epfo|Afurika y'Epfo]] yabaye igihugu cya mbere cya Afurika cyakiriye igikombe cy'isi cya FIFA . <ref>{{Cite web |title=Women's sport participation and gender equality: African women in the beautiful game |url=https://www.sciencedaily.com/releases/2015/06/150624110200.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160214065238/https://www.sciencedaily.com/releases/2015/06/150624110200.htm |archive-date=February 14, 2016 |access-date=February 18, 2016}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2010-06-09 |title=The History Of Soccer In Africa |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=127600200 |access-date=2015-03-31 |publisher=NPR.org}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Darby |first=Paul |date=8 October 2013 |title=Africa, Football and FIFA: Politics, Colonialism and Resistance - Paul Darby - Google Books |url=https://books.google.com/books?id=ccxEAQAAQBAJ&pg=PA219 |publisher=Routledge |isbn=9781135298340 |access-date=2015-03-31}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Craig |first=Steve |year=2002 |title=Sports and Games of the Ancients - Steve Craig - Google Books |url=https://books.google.com/books?id=KKlSSRq-P2QC&pg=PA3 |publisher=Bloomsbury Academic |isbn=9780313316005 |access-date=2015-03-31}}</ref> <ref>{{Cite web |date=16 August 2016 |title=12 things you didn't know about sports in Africa |url=https://www.one.org/us/2016/08/16/12-things-you-didnt-know-about-sports-in-africa/ |access-date=24 August 2016 |website=ONE |archive-date=19 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180619140102/https://www.one.org/us/2016/08/16/12-things-you-didnt-know-about-sports-in-africa/ |url-status=dead }}</ref> <ref name=":0">{{Cite web |title=Popularity and Participation of Sports in the Middle East and North Africa |url=http://www.revolutionsports.co.uk/news/wp-content/uploads/2011/11/SMGI-Middle-East-North-Africa-Report-180911final.pdf |access-date=2016-08-26 |website=Revolutionsports.co.uk}}</ref> == Amateka == Afurika ifiteamateka maremare y’imikino gakondo . Ubukoloni bw’i Burayi kuvamumpera z’ikinyejana cya cumi n’icyenda bwazanye imikino yo mu Burengerazuba bw’isi ku mugabane, mu gihe bwagabanyaga imikorere y’imikino yomugace, Abanyaburayi babonaga nk’imikino ishaje kandi irwanya Abakristo. <ref>{{Cite journal |last=Amusa |first=LO |last2=Toriola |first2=AL |date=2013-12-31 |title=The changing phases of Physical education in Africa: Can a uniquely African model emerge? |url=http://dx.doi.org/10.4314/ajpherd.v16i4.64095 |journal=African Journal for Physical Health Education, Recreation and Dance |volume=16 |issue=4 |doi=10.4314/ajpherd.v16i4.64095 |issn=1117-4315 |url-access=subscription}}</ref> Siporo mur'Afurika mbere y’ikinyejana cyamakumyabiri hagati yakinwaga cyane cyane n’Abanyaburayi. Ibi byakoreshejwe mu gukomeza gutandukanya ibyiciro by’imibereho by’amoko yombi. Uburezi rusange bwa siporo bwashyizwe mu bikorwa mumijyi y’uturere tw'Afurika kugira ngo "bube heza" kandi bunoze umusaruro w’abaturage b’Abanyaburayi. Uko urubyaro rw’abahanga b’i Burayi n’abasangwabutaka bakurikiranaga uburezi, bamenyekanye mu mikino yari yaragenewe abimukira b’i Burayi. Aho ngaho, benshi muri bo babaye indashyikirwa maze baba "Inyenyeri za Siporo z’Abanyaburayi" kandi bubahwaga kubera ubwitange bwabo bwiza. Abo bakinnyi bashyizwe mu makipe y’igihugu y’Ubwongereza n’Ubufaransa kuko hari ubushobozi bwo kugaragaza ubuhanga bwabo mu mikino. Kuvicyogihe, uturere tw'Afurika twari twarakolonijwe twahagarariwe mu ruhando mpuzamahanga rwa siporo. Abakinnyi b’abahanga muturere twa Afurika tuvuga [[Icyongereza]] n’Igifaransa bitwaga "abasadukayo b’indashyikirwa." Akenshi babaga abana b’abasirikare <nowiki><i id="mwZQ">bo muri Senegali bitwaga tirailleurs</i></nowiki> cyangwa abasirikare. Nyuma y'Intambara ya Kabiri y'Isi Yose, nomugihe cyogusana imipaka y'Uburayi, Ubwongereza n'Ubufaransa byagoranye kugumana koloni zabo, cyane cyane bitewe n'ubwikunde bw'igihugu. Nyuma y'uko Umuryango w'Ibihugu ushingwa, Ubwongereza n'Ubufaransa byiyemeje gukurikiza amahame y'ubutegetsi bwiza, yavugaga ko abaturage bafituburenganzira bwo kwihitiramo ubuyobozi bwabo. Mbere y'Intambara ya Kabiri y'Isi Yose irangiye, Afurika yafashe iya mbere kugira ngo yigenge ku burere bwa gikolonize bwashyizweho n'Ubwongereza n'Ubufaransa. Gushyira siporo mu mahanga byashingiye cyane ku bikorwa byo kwirukana ubukoloni, hamwe no kwinjizwa mu mikino Olempike. Afurika yakoresheje siporo nk'uburyo bwo kurwanya ivanguramoko no kurandura ivanguramoko rishingiye ku mwanya w'abaturage. Ubwo "abagome b'abanyacyubahiro" bagendaga bakundwa, abanyacyubahiro b'Abanyafurika bakoresheje aya mahirwe yo kurwanya ivanguramoko no guteza imbere siporo zomur'Afurika gusa, ahubwo no gushushanya ishusho ya Afurika nshya yigenga. === Igihe cya none === Mu 1956, umupiraw'amaguru waranzwe n'iterambere muri Afurika ubwo hashingwaga [[Ishyirahamwe ry’Umupira w’Amaguru muri Afrika|ishyirahamwe ry'umupira w'amaguru mur'Afurika]] . Ubumwe bw'Afurika bwagaragajwe binyuze mu mikino, ariko bwagenzurwaga n'amashyirahamwe y'imikino yo mu Burengerazuba nka FIFA . Nyamara, mu mikino Olempike ya Roma yomu 1960, abakinnyi b'abirabura b'Abanyafurika bagize icyo bageraho mu nzego zabo, ndetse banatsinda imyanya ikomeye mumpera z'irushanwa. Siporo yatumy'Afurika irushaho gushakubwigenge, kandi muriki gih'Afurika izwicyane mumikino myinshi, cyane cyane mu mupira w'amaguru. <ref name=":0"/> <ref name=":1"/> == Ibikorwaremezo == [[Dosiye:Street_soccer_in_Lagos.jpg|thumb|Umupira w'amaguru wo mu muhanda i Lagos, [[Nijeriya|muri Nijeriya]]]] Kutagira icyo bivuzemur'Afurika mumikino mpuzamahanga biterwa no kutagira ibikorwa remezo. <ref name=":2">{{Cite web |last=Powell |first=Anita |date=2012-08-12 |title=African Countries: Olympic Medals Seem Elusive |url=http://www.theroot.com/articles/world/2012/08/african_countries_olympic_medals_seem_elusive.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150712053057/http://www.theroot.com/articles/world/2012/08/african_countries_olympic_medals_seem_elusive.html |archive-date=2015-07-12 |access-date=2015-03-31 |publisher=Theroot.com}}</ref> <ref name=":3">{{Cite book |date=1987 |title=Sport in Africa: essays in social history |url=https://archive.org/details/sportinafricaess00bake |publisher=Africana Publishing Company |isbn=0841909067 |editor-last=Baker |editor-first=William J. |location=New York |oclc=15107411 |editor-last2=Mangan |editor-first2=James A. |url-access=registration}}</ref> <ref>{{Cite news |date=2012-08-14 |title=Olympics: Why Africa fell by the wayside |url=http://www.cnn.com/2012/08/13/opinion/olympics-african-village/ |access-date=2015-03-31 |publisher=CNN.com}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Djanie |first=Akua |title=Why Did Africa Come To The London Olympics? |url=http://newafricanmagazine.com/why-did-africa-come-to-the-london-olympics/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150703090100/http://newafricanmagazine.com/why-did-africa-come-to-the-london-olympics/ |archive-date=2015-07-03 |access-date=2015-03-31 |publisher=Newafricanmagazine.com}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Edwards |first=Piers |date=28 April 2016 |title=Own goal? Africa's shambolic sports management |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-36150984 |access-date=2016-07-17 |work=BBC News}}</ref> [ <ref>{{Cite web |date=12 May 2016 |title=Sports in Africa: An untapped resource for development &#124; Pambazuka News |url=http://www.pambazuka.org/global-south/sports-africa-untapped-resource-development |access-date=2016-08-26 |website=Pambazuka.org}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Chadwick |first=Simon |date=19 June 2015 |title=Why Africa's sports industry needs to step up to the plate |url=http://theconversation.com/why-africas-sports-industry-needs-to-step-up-to-the-plate-43144 |access-date=24 August 2016 |doi=10.64628/AB.us764jcnn}}</ref> <ref>{{Cite web |last=John Luiz |last2=Riyas Fadal |title=An Economic Analysis of Sports Performance in Africa |url=http://www.econrsa.org/papers/w_papers/wp162.pdf |access-date=2016-08-26 |website=Econrsa.org |archive-date=2016-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160826054606/http://www.econrsa.org/papers/w_papers/wp162.pdf |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |last=e.V. |first=Transparency International |title=Press release - Transparency International Global Corruption Report: Sport highlights scale of corruption in Africa |url=http://www.transparency.org/news/pressrelease/transparency_internationals_global_corruption_report_sport_highlights_scale |access-date=24 August 2016 |archive-date=20 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190220002831/https://www.transparency.org/news/pressrelease/transparency_internationals_global_corruption_report_sport_highlights_scale |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |date=13 August 2024 |title=Paris 2024 Olympics: How can Africa improve its performance for LA 2028? |url=https://www.bbc.co.uk/sport/olympics/articles/c4gdwy72ee5o}}</ref> == Siporo y'ikipe == === Ishyirahamwe ry'Umupira w'Amaguru === [[Dosiye:Carte_Afrique_CAF.png|right|thumb|Amashyirahamwe y'ibihugu byo mu karere ka Afurika]]       [[Umupira w’amaguru|Umupira w'amaguru w'ishyirahamwe ry'umupira w'amaguru]] (uzwi kandi ku izina rya football) ni wo mukino ukunzwe cyane muriburigihugu cya Afurika. Amakipe y'amakipe yomur'Afurika yitabira igikombe cya CAF Champions League na CAF Confederation Cup . Amakipe y'ibihugu by'Afurika yitabira igikombe cya Afurika ndetse no mu irushanwa ry'ibihugu bya Afurika kumakipe yomugace. === Umupira wa baseball === Baseball ntabwigaragara cyane mur'Afurika. Ariko, Ishyirahamwe ry’Isi rya Baseball Softball ryatangije Baseball5, ubwoko bwa baseball bwomumuhanda, hamwe n’ibihugu icyenda byashinze, [ a ] mu rwego rwo kumenyekanisha uyumukino kumugabane. <ref>{{Cite web |title=Baseball5 shines bright on the diamond |url=https://www.wbsc.org/en/news/baseball5-shining-bright-on-the-diamond |access-date=2024-11-20 |website=World Baseball Softball Confederation |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=History of WBSC Africa - wbscafrica.org |url=https://www.wbscafrica.org/en/organisation/history/history-of-wbsc-africa |access-date=2025-02-15 |website=www.wbscafrica.org}}</ref> === Umupira w'amaguru === [[Dosiye:AG_23_3x3_Basketball_53.jpg|thumb|Basketball ya 3x3 mu mikino ya Afurika ya 2023 muri Ghana]] [[Umupira w’agatebo|Umukino wa Basketball]] nawukunzwe kumugabane wose, ahowagaragaye cyanemuri Nijeriya, Tuniziya, Misiri, Senegali, Ivory Coast, Kameruni na Angola, ndetse no muri Cape Verde na Sudani y'Epfo. <ref>{{Cite web |date=24 September 2013 |title=NBA shoots for African basketball stars, courts new fan base - CNN.com |url=https://edition.cnn.com/2013/09/24/sport/nba-shoots-for-african-basketball/ |access-date=2016-07-18 |website=CNN}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Powell |first=Shaun |title=Olajuwon: Godfather of basketball in Africa |url=http://www.nba.com/2015/news/features/shaun_powell/07/30/hakeem-olajuwon-godfather-of-basketball-in-africa/ |access-date=2016-07-18 |website=NBA.com}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Tunde Eludini |date=2016-04-30 |title=INTERVIEW: Africa Basketball League surpassing expectations – CEO - Premium Times Nigeria |url=http://www.premiumtimesng.com/sports/sports-features/202664-interview-africa-basketball-league-surpassing-expectations-ceo.html |access-date=2016-07-18 |work=[[Premium Times]]}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2015-07-31 |title=NBA Africa Game a symbol of hope |url=http://www.espn.co.uk/nba/story/_/id/13354356/nba-africa-game-symbol-hope |access-date=2016-07-18 |website=Espn.co.uk}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Willens |first=Max |date=2015-08-01 |title=In Africa, NBA Will Broadcast More Than 500 Games On TV, Broadband And Mobile Next Season Through Econet Partnership |url=http://www.ibtimes.com/africa-nba-will-broadcast-more-500-games-tv-broadband-mobile-next-season-through-2357200 |access-date=2016-07-18 |website=Ibtimes.com}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2015-08-01 |title=NBA helping basketball grow in Africa with grassroots efforts |url=https://www.usatoday.com/story/sports/nba/2015/07/30/basketball-without-borders-africa-luol-deng-masai-ujiri-chris-paul-exhibition-game/30903465/ |access-date=2016-07-18 |website=Usatoday.com}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Mike Richman |date=2013-12-18 |title=Mandela Instrumental in Popularizing Basketball in Africa |url=https://www.voanews.com/a/mandela-instrumental-popularizing-basketball-africa/1812584.html |access-date=2016-07-18 |website=Voice of America}}</ref> Umunya-Nigeria Hakeem Olajuwon (watwayigikombe cya NBA inshurebyiri mwikipe ya Houston Rockets ) n'umwe mubakinnyi b'abanyamahanga beza mumateka ya NBA kandafatwa nk'ingenzi mu guteza imbere nogukurura umupira wa Basketball muri Afurika. === Cricket === [[Dosiye:2023_African_Games_01_cricket_46.jpg|thumb|Cricket ya T20 mu mikino ya Afurika ya 2023]] Cricket n'umukino ukunzwe cyanemu Bwongereza kandiwoherejwe mubindibice by'ubwami bwahoze ari Ubwongereza . <ref>{{Cite book |last=Wagg |first=Stephen |date=14 November 2017 |title=Cricket: A Political History of the Global Game, 1945-2017: 1945 to 2012 |url=https://books.google.com/books?id=844-DwAAQBAJ&q=cricket+in+ghana+history&pg=PT60 |publisher=Routledge |isbn=9781317557296 |via=Google Books}}</ref> <ref name="Duncan">{{Cite book |last=Duncan |first=Isabelle |year=2013 |title=Skirting the Boundary: A History of Women's Cricket |publisher=Robson Press |isbn=9781849545464 |location=London}}</ref> <ref name="Aglietti">{{Cite news |last=Aglietti |first=Stephanie |date=11 September 2014 |title=Rwanda cricket, growing a game of hope |url=https://sports.yahoo.com/news/rwanda-cricket-growing-game-hope-064714133--spt.html |access-date=8 April 2015 |publisher=Yahoo Sports |agency=Agence France-Presse |archive-date=17 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191017171700/https://sports.yahoo.com/news/rwanda-cricket-growing-game-hope-064714133--spt.html |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |date=2012-12-24 |title=Why cricket is gaining in popularity in Rwanda |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-20798480 |access-date=2016-07-18 |website=BBC News}}</ref> <ref>{{Cite web |date=24 March 2015 |title=Cricket World Cup: How the South African media reacted to the Black Caps' win - Sport - NZ Herald News |url=http://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&objectid=11422614 |access-date=2015-03-31 |publisher=Nzherald.co.nz}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2015-03-22 |title=The Nigerians bowled over by cricket - BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-31944995 |access-date=2015-03-31 |publisher=Bbc.co.uk}}</ref> Cricket ifitinkomoko mumajyepfo y'uburasirazuba bw'Ubwongereza. Ikunzwe cyane mu Bwongereza na Pays de Galles, no mu bice by'Ubuholandi, no mu bindi bice by'isi, cyane cyane mumajyepfo [[Afurika|y'Afurika]], [[Ositaraliya]], [[Nuveli Zelande|Nouvelle-Zélande]] no ku mugabane w'Ubuhinde . Ikinwa kugira ngo igerageze urwego rwa Cricket muri Afurika y'Epfo na Zimbabwe, kandi umusaruro ugaragara muri Kenya na Namibiya. === Hoki yo mu kibuga === Umukino wa Hockey wo mu kibuga ukunzwe muturere twahoze arutw’Ubwongereza mur'Afurika, ukaba waragaragaye cyane muri Misiri, Nijeriya, Gana, Kenya, Namibiya, Botswana, Zimbabwe cyane cyane muri Afurika y’Epfo. === Hockey yo mu rubura === Hockey yomurubura n'umukino w’abantu bake mur'Afurika, ahwibihugu bike by'Afurika byitabira. <ref>{{Cite web |title=Tunisia: the new North African home of ice hockey? |url=https://sports.yahoo.com/news/tunisia-north-african-home-ice-hockey-045839383--nhl.html |access-date=2016-10-24 |website=[[Yahoo Sports]] |archive-date=2016-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161013232738/http://sports.yahoo.com/news/tunisia-north-african-home-ice-hockey-045839383--nhl.html |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite news |date=2016-07-13 |title=Cool Runnings: Tunisia's first ever ice hockey team hopes to make history |url=http://www.middleeasteye.net/in-depth/features/cool-runnings-tunisia-s-first-ever-ice-hockey-team-hopes-make-history-sport-olympics-Belgium-563804034 |access-date=2016-10-24 |work=[[Middle East Eye]]}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2016-08-15 |title=Ice hockey gaining ground in Tunisia |url=http://www.africanews.com/2016/08/15/ice-hockey-gaining-ground-in-tunisia/ |access-date=2016-10-24 |website=Africanews.com}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2016-07-23 |title=Montrealer keen to represent Tunisia in first-ever African Ice Hockey Cup - Montreal - CBC News |url=http://www.cbc.ca/news/canada/montreal/montrealer-keen-to-represent-tunisia-in-first-ever-african-ice-hockey-cup-1.3691177 |access-date=2016-10-24 |website=Cbc.ca}}</ref> === Ishyirahamwe ry'abakina rugby === [[Dosiye:13th_African_Games_14.jpg|left|thumb|Uganda vs Madagasikari]] Ishyirahamwe ry’abakina rugby rikunzwe cyane mur'Afurika y'Epfo (inshuro 4 z'abatwaye igikombe cy'isi mu 1995, 2007, 2019 na 2023 ) kandi ibindi bihugu bifite umusaruro ugaragara nka Maroc, Namibiya, Zimbabwe na Ivory Coast . <ref>{{Cite web |date=2 May 2016 |title=South Africa's Struggle To Fix Racism In Sports |url=http://www.vocativ.com/314566/south-africa-struggles-to-fix-racism-in-sports/ |access-date=24 August 2016 |archive-date=18 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180218091132/http://www.vocativ.com/314566/south-africa-struggles-to-fix-racism-in-sports/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite news |last=Fisher |first=Ryland |date=21 January 2013 |title=South African sport still divided by race |url=https://www.theguardian.com/world/2013/jan/21/southafrica-sport-divided-race |access-date=24 August 2016 |work=The Guardian}}</ref> <ref>{{Cite book |last=David Ross Black |year=1998 |title=Rugby and the South African Nation: Sport, Cultures, Politics, and Power in ... |url=https://books.google.com/books?id=kHi7AAAAIAAJ&pg=PA122 |last2=David R. Black |last3=John Nauright |publisher=Manchester University Press |isbn=9780719049323 |page=122 |access-date=2016-07-17}}</ref> Irushanwa rikomeye ku mugabane ni Igikombe cya Afurika kirimo amakipe yokurwego rwambere rwa rugby mur'Afurika, naho Igikombe cy’iterambere rya Afurika kirimo amakipe yokurwego rwa kabiri. Ikipe ya rugby yo muri Afurika y'Epfo ni yo yonyine yitabira irushanwa mpuzamahanga, The Rugby Championship . Inyandiko ya Albert Grundlingh ivuga kungaruka siporo yagizekubwenegihugu, cyanecyane uburyo rugby yahinduye imiterere y’aba-Afrikaner kurugero runaka. Kaminuza ya Stellenbosch yasobanuwe nk'"ikipe ikomeye" ya rugby yo muri Afurika y'Epfo yari irwanya kaminuza zivuga Icyongereza zigaragaza "umuzi wa Afrikandom". <ref>{{Cite web |title=Summon 2.0 |url=https://aucegypt.summon.serialssolutions.com/#!/search?bookMark=eNqNkE1PAjEYhGtEo6xcjD8AT57At9_bo2xQSUi8GK9N231LQNzFbTHRXy-EAx49TubJzGT6pNe0DRJyQ2HMOOj71TjkL9r8LFgwJ6RPDStFCVzq07_ifCfYjjdKK3FBBiktPQjYe4JdkutZM6yXMWKHTR7m5QemK3IW3TrhgPRyt8WCvD1OX6vn0fzlaVY9zEeOCQAYlUrWSgIqI4ORQtU1Fy6KqD16XYOQUaAzFEoZfZQOqObclCXWxocotOEFuT0Eu23Axfcm2-CyW7cL6zkFqaWirCB3B2bTtZ9bTNmib9v3sBvbubWdTirFGaXaHMlVym1n91SyFOz-Kruyx6vYf3p_AXKhZGo}}</ref> === Indi mikino === [[Umupira w’intoke|Umupira w'intoki]] na [[Wasan kwallon raga|volleyball]] birakunzwe cyane cyane mur'Afurika y'Amajyaruguru. Indimikino yo mumakipe nka polo yomumazi, hockey yo mubwoko bwa roller na netball nayikunzwe mubihugu bimwe na bimwe byo mu Burasirazuba n'Amajyepfo byo muri Afurika. == Siporo ku giti cy'umuntu ku giti cye == Siporo kugiti cy’umuntu kugiti cye nayoningenzi cyane. Afurika ifitirushanwa rikomeye ry’imikino myinshi ryitwa All-Africa Games ryatangiye mu 1965 ryabereye i [[Brazzaville]], [[Kongo|Repubulika ya Kongo]] . === Siporo === [[Dosiye:Samuel_Tefera_of_Ethiopia_at_the_2018_African_Athletics_Championships.jpg|left|thumb|Shampiyona y'imikino ngororamubiri ya Afurika ya 2018 i Asaba, muri Nijeriya]] Siporo ni rimwe mumarushanwa akomeye mur'Afurika. Irirushanwa ryabaye igice cy’imikino ya Afurika kuvamu 1965. Shampiyona ya Siporo mur'Afurika yabanje kuba kabiri mumwaka kuva mu 1979. Shampiyona ya Afurika yo gusiganwa ku maguru yabanje kuba mu 1985 nyuma yaho kuva mu 2011. Shampiyona ya Afurika yo kwiruka mu misozi yabanje kuba kuva mu 2009. Byongeye kandi, amarushanwa menshi ya IAAF World Cross Country Championships yabereye muri Afurika. Irushanwampuzamahanga rya Meeting International Mohammed VI d'Athlétisme de Rabat ryabereyemuri Maroc kuvamu 2008 nk'igice cya IAAF World Challenge na IAAF Diamond League . Mbereyaho, Meeting Grand Prix IAAF de Dakar yarigice cya IAAF Grand Prix na IAAF World Challenge. Marathon ya Cape Town yabayirushanwa rya IAAF Silver Label mu 2014 n'irushanwa rya IAAF Gold Label mu 2017. Kenya na Etiyopiya byagaragaye cyane mumikino ngororamubiri mumikino Olempike yo mu mpeshyi kuva mumyaka ya 1960, cyane cyane mu kwiruka intera yo hagati n'iy'intambwe ndende. === Kugendera ku igare === [[Dosiye:Coupe_des_nations_de_cyclisme_à_Douala_06.jpg|thumb|Amarushanwa yo gusiganwa ku magare i Douala, [[Kameruni|muri Kameruni]]]] Irushanwa ry’amagare ryomumuhanda rya UCI Africa Tour ryatangiye kuba kuva mu 2005. Ikipe ya Dimension Data, yahoze ari MTN–Qhubeka, niyokipe yambere y’Abanyafurika yinjiye muri Grand Tours mu 2015. Abagize ikipe bazwi barimo Jacques Janse van Rensburg na Youcef Reguigui . Kenya n'u Rwanda biri kwiyongera mu gusiganwa ku magare ku isi. <ref>{{Cite news |last=Ben East |title=Land of Second Chances: The Impossible Rise of Rwanda's Cycling Team by Tim Lewis – review &#124; Books |url=https://www.theguardian.com/books/2013/aug/11/second-chances-rwanda-cycling-lewis-review |access-date=2016-07-19 |work=[[The Guardian]]}}</ref> <ref>{{Cite web |date=28 May 2014 |title=Kenya's cycling hero puts next generation on the right track - CNN.com |url=https://edition.cnn.com/2014/05/28/world/africa/how-to-cycle-like-a-tour/ |access-date=2016-07-19 |website=CNN}}</ref> <ref>{{Cite news |date=2014-09-13 |title=Cycling in Eritrea: Saddled with problems |url=https://www.economist.com/blogs/gametheory/2014/09/cycling-eritrea |access-date=2016-07-19 |work=[[The Economist]]}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2015-07-21 |title=Lycra in Africa: A cycling dream come true &#124; SBS News |url=http://www.sbs.com.au/news/dateline/story/lycra-africa-cycling-dream-come-true |access-date=2016-07-19 |website=Sbs.com.au |archive-date=2018-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180403175023/https://www.sbs.com.au/news/dateline/story/lycra-africa-cycling-dream-come-true |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |last=Bouchier |first=Tom |date=2016-07-12 |title=Has African cycling arrived? - CNN.com |url=https://edition.cnn.com/2016/07/12/sport/cylcing-africa-dimension-data-qhubeka/ |access-date=2016-07-19 |website=CNN}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Dabbs |first=Brian |date=20 June 2012 |title=A Dream on Two Wheels: In Country of Runners, Kenyan Cycling Team Faces Uphill Climb |url=https://www.nytimes.com/2012/06/21/sports/cycling/in-country-of-runners-kenyan-cycling-team-faces-uphill-climb.html |work=[[The New York Times]]}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Chhabra |first=Esha |title=Cycling Becomes More Inclusive: Tour de France's First Africa Team Stands Tall at the Podium |url=https://www.forbes.com/sites/eshachhabra/2015/07/10/cycling-becomes-more-inclusive-tour-de-frances-first-africa-team-stands-tall-at-the-podium/#12b28f152ebc |access-date=2016-07-19 |website=Forbes.com}}</ref> === Golf === Golf numukino ukunzekugaragara mur'Afurika. <ref>{{Cite web |last=Smart |first=Tony |date=2013-07-23 |title=10 best golf courses in Africa - CNN.com |url=https://edition.cnn.com/travel/article/best-golf-courses-africa/index.html |access-date=2016-07-17 |website=CNN}}</ref> The Sunshine Tour ifite icyicaro mur'Afurika y'Epfo ariko inasura ibindi bihugu by'abaturanyi. Amarushanwa menshi yemejwe n'irushanwa ry'i Burayi, nka South African Open, South African PGA Championship, Alfred Dunhill Championship, Nedbank Golf Challenge, Africa Open, Joburg Open, Tshwane Open , Abakinnyi ba golf bazwi cyane mur'Afurika barimo Bobby Locke, wegukanyigikombe cya British Open inshurenye mu 1949, 1950, 1952 na 1957; Gary Player, wegukanye igikombe cya British Open mu 1959, 1968 na 1974, The Masters mu 1961, 1974 na 1978, PGA Championship mu 1962 na 1972 na US Open mu 1965; Ernie Els, wegukanye igikombe cya US Open mu 1994, 1997 na British Open mu 2002 ; Nick Price, wegukanye igikombe cya PGA Championship mu 1992 na 1994 na British Open mu 1994; Retief Goosen ; Trevor Immelman ; Louis Oosthuizen na Charl Schwartzel . === Siporo y'imodoka === [[Dosiye:WRC_Safari_Rally_2021_(cropped_3).jpg|thumb|Irushanwa rya Safari muri Kenya]] Siporo y'imodoka ikunzwecyane mur'Afurika y'Epfo. Ikigihugu cyakiriye amasiganwa mpuzamahanga menshi, nka Grand Prix yo muri Afurika y'Epfo ( Formula One ), Grand Prix yo muri Afurika y'Epfo ( Grand Prix) yo gusiganwa ku magare ya moto, n'ibindi. Grand Prix yo muri Maroc ni yo Grand Prix ya mbere mur'Afurika yakiriye Formula 1 mu 1958 . Safari Rally yarimwemu marushanwa y’isi ya Rally kuvamu 1973 kugezamu 2002, mbereyo kugaruka mu 2021. Mbere Rallye Côte d'Ivoire nayo yaberaga nk'irushanwa rya WRC kuva mu irushanwa ry’isi rya Rally ku bashoferi n'abakora kuva mu 1977 kugeza mu 1992. Isiganwa rya Dakar Rally ryabereye mur'Afurika y'Amajyaruguru kuva mu 1979 kugeza mu 2007, harimo inzira ya Ruguru-Amajyepfo mu 1992 n'inzira ya Iburengerazuba-Iburasirazuba mu 2000 . Jody Scheckter niwemushoferi wenyine w’imodoka ukomoka mur'Afurika wegukanye Formula 1 mu 1979, mu gihe Tony Maggs na John Love batsinze ibitegobyinshi. Giniel de Villiers yegukanye Dakar Rally mu 2009. Muri Motos, Afurika y'Epfo yari ifite/ifite abakinnyi bazwi nka Kork Ballington, Jon Ekerold, ubu akaba na Brad Binder, mu gihe abashoferi bo muri Rhodes barimo Ray Amm na Jim Redman . === Tenisi === [[Tenisi]] numukino w’abantu bake mur'Afurika. <ref>{{Cite web |last=Schreiner |first=Tanja |date=2014-02-14 |title=Dreaming of an African tennis champion |url=http://voicesofafrica.co.za/dreaming-african-tennis-champion/ |access-date=2016-07-17 |publisher=Voices of Africa |archive-date=2017-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421055520/http://voicesofafrica.co.za/dreaming-african-tennis-champion/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |last=Gary Morley |date=2011-07-22 |title=What does the future hold for African tennis? - CNN.com |url=http://edition.cnn.com/2011/SPORT/tennis/07/22/tennis.africa.anderson.huber/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140715135537/http://edition.cnn.com/2011/SPORT/tennis/07/22/tennis.africa.anderson.huber/ |archive-date=July 15, 2014 |access-date=2016-07-17 |website=CNN}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Clarey |first=Christopher |date=25 June 2011 |title=African Tennis Players No Longer Among World's Best |url=https://www.nytimes.com/2011/06/26/sports/tennis/african-tennis-players-no-longer-among-worlds-best.html |access-date=2016-07-17 |work=[[The New York Times]]}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2014-07-01 |title=Tennis programme serves hope in Kenya slum |url=http://www.aljazeera.com/video/africa/2014/07/tennis-programme-serves-hope-kenya-slum-20147120623549544.html |access-date=2016-07-17 |publisher=Al Jazeera English}}</ref> <ref>{{Cite web |title=The story of Lagos' ill-fated 1976 Professional Tennis Tournament – Africa is a Country |url=http://africasacountry.com/2015/07/the-story-of-lagos-ill-fated-1976-professional-tennis-tournament/ |access-date=2016-07-17 |website=Africasacountry.com |archive-date=2019-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190401030837/https://www.africasacountry.com/2015/07/the-story-of-lagos-ill-fated-1976-professional-tennis-tournament |url-status=dead }}</ref> Abakinnyi bazwibarimo Kevin Anderson, Irene Bowder Peacock, Jaroslav Drobný, Cliff Drysdale, Kevin Curren, Wayne Ferreira, Johan Kriek, Brian Norton, Sandra Reynolds, Eric Sturgess, Ian Vermaak, Amanda Coetzer na Kevin Anderson . Irushanwa rya South African Open ryari mwirushanwa rya Grand Prix kuvamu 1972 kugeza mu 1989 ndetse n'irushanwa rya ATP Tour kuva mu 1990 kugeza mu 2011. === Siporo yo mu mazi === [[Dosiye:Rafts_on_Sandvlei_during_the_Kon-Tiki_Scout_Adventure_at_Lakeside_in_Cape_Town.jpg|thumb|Kon-Tiki (Umuskuti) i Cape Town, [[Afurika y’Epfo|Afurika y'Epfo]]]] Siporo zomumazi zikunzwe cyane mubihugu byokunkombe z'inyanja, kunkengero z'ibiyaga bigari n'imigezi. Gutembera mubwato, <ref>{{Cite news |date=2024-02-01 |title=What is rafting? |url=https://sportsafari.africa/activity/rafting/ |access-date=2024-02-01 |publisher=Nile Sport Safari}}</ref> gukaraba, gukaraba mumazi ni ubwoko burikwiyongera muri Kenya, Afurika y'Epfo, Zambiya, u Rwanda na Uganda. Ishobora kwishimirwa haba nk'umukino ndetse n'uburyo bw'ubukerarugendo bukora, bwagenewe amatsinda y'abitabiriye imikino itandukanye n'urwego rw'imyitozo. == Siporo yo kurwana == Hariho kandamarushanwa akomeye y’imikino yo kurwana n’imikino yo kurwana kumugabane. === Iteramakofe === [[Dosiye:DEGAN_Gabin_(_female_boxing).jpg|thumb|Iteramakofe ry'abagore]] Louis Phal niwewabaye umukinnyi wambere w’umunyafurika watwaye igikombe cy’isi cy’iteramakofe. Hari indi myaka 40 yagombaga gutsindira undimukinnyi watwaye igikombe cy’isi cy’iteramakofe mu ishusho ya Richard Ihetu . Hagati aho, nta buryo bwo kuyobora imikino y’iteramakofe bwabigize umwuga bwari buhari muri Afurika kugeza mu 1973, ubwo abahagarariye ibihugu icyenda bya Afurika bashingaga Ishyirahamwe ry’iteramakofe mur'Afurika . Kuya 30 Ukwakira 1974, Muhammad Ali na George Foreman barwaniye igikombe cy’abaremereye muri Zaire cyaje kwitwa Rumble in the Jungle . Afurika imazegutsindira igikombe cy’isi cya shampiyona nyinshi, Azumah Nelson akaba ariwe uzwi cyane. <ref>{{Cite book |last=John Nauright |date=January 1997 |title=Sport, Cultures, and Identities in South Africa |url=https://books.google.com/books?id=FhktPqiJ-PAC&pg=PA115 |publisher=A&C Black |isbn=9780718500726 |page=115 |access-date=2016-07-17}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Tim Oates |date=2008-10-07 |title=History of South African Sport: II. Boxing |url=http://bleacherreport.com/articles/66049-history-of-south-african-sport-ii-boxing |access-date=2016-07-17 |publisher=[[Bleacher Report]]}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2016-07-07 |title=Africa has 4 'world' champions - SuperSport - Boxing |url=http://www.supersport.com/boxing/south-africa/news/140113/Africa_has_4_world_champions |access-date=2016-07-17 |publisher=SuperSport}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Martin Cuddihy |date=2016-06-09 |title=Africa remembers boxing legend Muhammad Ali |url=http://thenewdaily.com.au/sport/2016/06/09/muhammad-ali-africa-remembers-boxing-legend/ |access-date=2016-07-17 |publisher=The New Daily}}</ref> [ <ref>{{Cite book |last=Bona Udeze |date=1967-02-06 |title=Why Africa?: A Continent in a Dilemma of Unanswered Questions |url=https://books.google.com/books?id=hVJYj3RGXjwC&pg=PA574 |publisher=Xlibris Corporation |isbn=9781436396844 |page=574 |access-date=2016-07-17}}</ref> [ <ref>{{Cite web |last=Edward Echwalu |date=16 May 2016 |title=Ugandan women turn to boxing to escape the slum &#124; News &#124; Africa &#124; M&G |url=http://mg.co.za/article/2016-05-16-ugandan-women-turn-to-boxing-to-escape-the-slum/ |access-date=2016-07-17 |website=Mg.co.za}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Scarlett Cornelissen |date=13 September 2013 |title=Sport Past and Present in South Africa: (Trans)forming the Nation |url=https://books.google.com/books?id=JRjcAAAAQBAJ&pg=PA47 |last2=Albert Grundlingh |publisher=Routledge |isbn=9781317988595 |page=47 |access-date=2016-07-17}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Nauright |first=John |date=1931-03-23 |title=Sports Around the World: History, Culture, and Practice |url=https://books.google.com/books?id=IkLYDgTnMxEC&pg=PA109 |last2=Parrish |first2=Charles |publisher=Bloomsbury Academic |isbn=9781598843002 |page=109 |access-date=2016-07-17}}</ref> === Judo === Afurika ntabwirabona umuntu utsinda muri Judo kwisi. <ref>{{Cite news |date=2015-04-01 |title=Judo gains popularity as Kenya targets Africa conquest |url=http://www.shanghaidaily.com/article/article_xinhua.aspx?id=275295 |access-date=2016-07-19 |work=[[Shanghai Daily]]}}</ref> Shampiyona ya Judo mur'Afurika niyo marushanwa akomeye ya Judo muri Afurika. === Karate === Karate yatangijwe bwambere mur'Afurika mumyaka ya 1960. <ref>{{Cite web |title=National Sports Authority, Ghana |url=http://www.sportsauthority.com.gh/maincat_select_discipline.cfm?disciplineID=10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402110638/http://www.sportsauthority.com.gh/maincat_select_discipline.cfm?disciplineID=10 |archive-date=2015-04-02 |access-date=2015-03-05 |publisher=Sportsauthority.com.gh}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Resnekov |first=Liam |date=2014-07-16 |title=Love and Rebellion: How Two Karatekas Fought Apartheid &#124; FIGHTLAND |url=http://fightland.vice.com/blog/love-and-rebellion-how-two-karatekas-fought-apartheid |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140725233629/http://fightland.vice.com/blog/love-and-rebellion-how-two-karatekas-fought-apartheid |archive-date=July 25, 2014 |access-date=2015-03-05 |publisher=Fightland.vice.com}}</ref> Ishyirahamwe ry’Abanyafurika ry’Ishyirahamwe rya Karate niryo rishinzwe karate muri Afurika. === Ubumenyi bw'imirwano buvanze === Abahanzi bakomeye bomur'Afurika barimo Israel Adesanya, umukinnyi wa UFC muburebure bwo hagati, Kamaru Usman, umukinnyi wa UFC muburebure bwohagati, na Francis Ngannou, umukinnyi wa UFC mu burebure bwo hejuru. Irushanwa rya Extreme Fighting Championship (ryahoze ryitwa EFC Africa) nikigo cy'Afurika y'Epfo cyashinzwe mu 2009. <ref>{{Cite web |date=18 July 2017 |title=EFC: The future of MMA resides in Africa |url=https://cagepages.com/2017/07/18/efc-future-mma-resides-africa/ |access-date=29 November 2018}}</ref> <ref>{{Cite web |title=EFC: Extreme Fighting Championship |url=http://www.efcworldwide.com |access-date=25 April 2013}}</ref> Niryo shyirahamwe ryambere ry’imikino yo kurwana ivanze ku mugabane w'Afurika. <ref>{{Cite web |date=2013-04-22 |title=MMA warrior, Demarte Pena, still EFC Africa's featherweight champ |url=http://www.dailymaverick.co.za/article/2013-04-22-mma-warrior-demarte-pena-still-efc-africas-featherweight-champ/#.V5YmM9KkoT8 |access-date=2016-07-25 |publisher=Daily Maverick}}</ref> EFC Africa 19, yabereye muri Carnival City i Johannesburg kuya 19 Mata 2013, yayoboyizindi mikino mur'Afurika aho yarebwe abantubarenga miliyoni 1.8, aho 31.3% by'abareba televiziyo muri Afurika y'Epfo ( SABC, e.tv na DStv byose hamwe) byashyizwe hamwe. Aya niyo manota menshi mu mateka ya EFC, arenga agahigo ka EFC Africa 12 kokurebwa abantu miliyoni 1.6 na 25.9% by'abareba. <ref>{{Cite web |title=EFC Africa: Latest MMA Ratings Smash Other African Sports |url=http://www.efcafrica.com/news/2013/April/efc_africa_news_article_latest_mma_ratings.php |access-date=25 April 2013 |archive-date=30 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140630090800/http://www.efcafrica.com/news/2013/April/efc_africa_news_article_latest_mma_ratings.php |url-status=dead }}</ref> EFC 85 yasubitswe kubera icyorezo cya COVID-19 . === Taekwondo === Taekwondo irimo gukuruko abantubenshi bitabira imikino Olempike. <ref>{{Cite web |date=2013-02-12 |title=Taekwondo grows dreams in Africa :: Korea.net : The official website of the Republic of Korea |url=http://www.korea.net/NewsFocus/Sports/view?articleId=105461 |access-date=2016-07-17 |website=Korea.net |archive-date=2016-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160822140619/http://www.korea.net/NewsFocus/Sports/view?articleId=105461 |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |last=Emilie Iob |date=5 July 2016 |title=Ivorian Taekwondo Champions Head to Rio Olympics |url=https://www.voanews.com/a/ivory-coast-taekwondo-champions-rio-olympics/3405403.html |access-date=2016-07-17 |website=Voice of America}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Zhang Jingya |title=Faces of Africa 09/20/2015 Legacy of a Taekwondo Master Part 2 |url=http://english.cntv.cn/2015/09/20/VIDE1442744401497543.shtml |access-date=2016-07-19 |website=English.cntv.cn |archive-date=2018-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180814132116/http://english.cntv.cn/2015/09/20/VIDE1442744401497543.shtml |url-status=dead }}</ref> Afurika irimo kuzamuka nk'ikipe ikomeye muri Taekwondo. <ref>{{Cite web |title=Africa emerges as new taekwondo force but Korea reclaim top spot |url=https://www.rio2016.com/en/news/africa-emerges-as-new-taekwondo-force-but-korea-reclaim-top-spot |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160922190500/https://www.rio2016.com/en/news/africa-emerges-as-new-taekwondo-force-but-korea-reclaim-top-spot |archive-date=22 September 2016 |access-date=24 August 2016}}</ref> <ref>{{Cite web |date=21 August 2016 |title=Rio Olympics: Africa shines in taekwondo as Ivorian Cisse wins gold |url=http://thenewsnigeria.com.ng/2016/08/rio-olympics-africa-shines-in-taekwondo-as-ivorian-cisse-wins-gold/ |access-date=24 August 2016 |website=The NEWS}}</ref> Taekwondo iyoborwa n'Ishyirahamwe ry'Abanyafurika rya Taekwondo . == Ibirori == [[Dosiye:All-Africa_Games_host_cities.png|thumb|Imijyi yabanje kwakira imikino ya Afurika]] Afurika y'Epfo yakiriye igikombe cy'isi cya Rugby cyo mu 1995, igikombe cy'isi cya Cricket cyo mu 2003 n'igikombe cy'isi cya FIFA cyo mu 2010. <ref>{{Cite web |last=Charles P. Korr |date=2013-12-05 |title=Nelson Mandela saw sport as way to connect S. Africans |url=https://www.usatoday.com/story/sports/2013/12/05/nelson-mandela-death-soccer-rugby-sports-impact-appreciation/2432659/ |access-date=2015-03-31 |publisher=Usatoday.com}}</ref> <ref>{{Cite news |date=2013-12-06 |title=For Nelson Mandela, sports were major weapon against racism |url=http://www.cnn.com/2013/12/05/world/africa/nelson-mandela-sports/ |access-date=2015-03-31 |publisher=CNN.com}}</ref> Afurika yakiriyimikino ya Pan Arab esheshatu n'imikino ya Mediterane esheshatu. Durban, Afurika y'Epfo yatangajwe nk'iyakiriye imikino ya Commonwealth yo mu 2022 mu 2015, arikoyangiwe kwakirimikino muri 2017. <ref>{{Cite news |date=2022-07-26 |title=Africa will host Commonwealth Games 'one of these days', says Miriam Moyo |url=https://www.bbc.com/sport/africa/62296284 |access-date=2025-05-31 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> Amarushanwa akomeye kumugabane w'Afurika nimikino y'Afurika, Igikombe cy'Ibihugu bya Afurika, CAF Champions League, Shampiyona ya Afurika mu mikino ngororamubiri, Shampiyona ya Afurika mu marushanwa ya Rally na Sunshine Tour . === Ibirori bya Afurika yose === * Imikino ya Afurika * Imikino yo ku mucanga muri Afurika * Imikino y'Urubyiruko rwa Afurika * Imikino ya Para y'Abanyafurika * Imikino ya Kaminuza zo muri Afurika yose * Imikino ya gisirikare ya Afurika * Shampiyona y'Afurika * [[Urutonde rw'abatsindiye imidari muri Afurika mu mikino Olempike]] === Ibirori byo mu karere === * Imikino yo mu nyanja ya Mediterane * Imikino yo ku mucanga wa Mediterane * Imikino y'Abarabu na Shampiyona * Shampiyona ya Afurika y'Amajyaruguru - Shampiyona ya Maghreb * Shampiyona y'Afurika y'Iburasirazuba * Shampiyona ya Afurika y'Iburengerazuba * Shampiyona ya Afurika yo Hagati * Shampiyona y'Afurika y'Amajyepfo * Imikino yo muri Afurika y'Iburasirazuba * Imikino yo muri Afurika y'Iburengerazuba * Imikino yo muri Afurika yo Hagati * Imikino yo muri Afurika y'Epfo * Imikino yo ku kirwa cy'inyanja y'Ubuhinde ==== Afurika y'Iburasirazuba ==== Icyiciro cya mbere cy'imikino y'Umuryango w'Afurika y'Iburasirazuba (EACoG) (2018). <ref>{{Cite web |title=East African Community |url=https://www.eac.int/index.php?option=com_content&view=article&id=1153:burundi-ready-to-host-rhe-1st-edition-of-the-eac-games&catid=139:culture-sports-news |access-date=2024-08-18 |website=www.eac.int}}</ref> # Imikino y'Umuryango w'Afurika y'Iburasirazuba (EACoG) # Imikino y'Amashuri yo muri Afurika y'Iburasirazuba (Imikino ya FEASSSA) # Igikombe cya CECAFA # Imikino n'umuco bya gisirikare bya EAC # Imikino hagati y'Inteko Ishinga Amategeko ya EAC # Imikino y'Amashuri Yisumbye yo muri Afurika y'Iburasirazuba # Imikino ya Afurika y'Iburasirazuba hagati ya Kaminuza n'izindi # Imikino y'abagore muri Kaminuza zo muri Afurika y'Iburasirazuba # Shampiyona ya Netball yo muri Afurika y'Iburasirazuba # Igikombe cya Rugby cya Afurika y'Iburasirazuba (EARC) # Igikombe cya Rugby Super Cup cyo muri Afurika y'Iburasirazuba # Igikombe cya Afurika y'Iburasirazuba # Shampiyona y'umukino wa Handball muri Afurika y'Iburasirazuba # Igikombe cya Cricket cyo muri Afurika y'Iburasirazuba # Shampiyona ya Volleyball yo ku mucanga muri Afurika y'Iburasirazuba # Siporo yo muri Afurika y'Iburasirazuba # Siporo y'Abafite Ubumuga muri Afurika y'Iburasirazuba ==== Afurika y'Amajyepfo ==== # Imikino yo muri Afurika y'Amajyepfo (Imikino ya CUCSA) <ref>{{Cite web |last=mathieu |date=2020-09-24 |title=CUCSA looks ahead to brighter future |url=https://www.fisu.net/2020/09/25/cucsa-looks-ahead-to-brighter-future/ |access-date=2024-08-18 |website=FISU |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |last=admin |title=Home |url=https://cucsa.net/ |access-date=2024-08-18 |website=Cucsa |language=en-US |archive-date=2024-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240903230515/https://cucsa.net/ |url-status=dead }}</ref> === Olempike y'imbeho === Abantu benshi bo mu bihugu by'Afurika bahagarariye ibihugu by'Afurika mu mikino Olempike y'itumba . <ref>{{Cite news |last=Macjob |first=Gbolahan Peter |date=24 February 2018 |title=Africans at the Winter Olympics: Inspirational - or glory-hunters? |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-43149991 |access-date=8 March 2018 |work=BBC News}}</ref> == Reba kandi ==   * Imikino ya gisirikare ya Afurika * Ishyirahamwe ry'imikino y'abafite ubumuga muri Afurika * Imikino y'Urubyiruko rwa Afurika * Ishyirahamwe ry'Amashyirahamwe y'Imikino ya Afurika * Ishyirahamwe rya Komite Olempike z'Igihugu za Afurika * Ishyirahamwe ry'Amashyirahamwe ya Siporo ya Kaminuza n'Amashuri Makuru * [[Urutonde rw'abatsindiye imidari muri Afurika mu mikino Olempike]] * Siporo muri Aziya * Siporo mu Burayi * Siporo muri Oseyaniya * Siporo muri Amerika y'Epfo * Siporo muri Amerika ya Ruguru == Isesengura ry'ibitabo == * Bogopa, D. (2001). ”Iterambere rya Siporo: Inzitizi n'ibisubizo muri Afurika y'Epfo”. Mu gitabo cy'impuguke mu by'imibereho y'abantu muri Afurika, vol. 8, No. 1. * Chiweshe, MK (2014). “Ikibazo cy’umupira w’amaguru muri Afurika: Ruswa, n’iterambere (ridahagije) ry’umukino ku mugabane”. Mu gitabo cy’amategeko n’ubucuruzi bya siporo muri Afurika/2014. * Keim, M. na de Coning, C. (umwanditsi) (2014). Politiki ya Siporo n'Iterambere muri Afurika: Ibisubizo by'Ubushakashatsi ku Bibazo byatoranijwe mu Gihugu. Cape Town: Ikigo cy'Ubuhanga mu bya Siporo n'Iterambere (ICESSD), Kaminuza ya Western Cape. * Mwisukha, A. na Mabagala, S. (2011). “Ibibazo by’imiyoborere muri siporo muri Afurika y’Iburasirazuba”. Inyandiko itarasohoka yatanzwe mu nama mpuzamahanga y’Ishyirahamwe ry’Imicungire ya Siporo muri Afurika yabaye ku ya 2-4 Ukuboza 2011, i Kampala, muri Uganda. Iboneka kuri http://ir-library.ku.ac.ke/handle/123456789/13541 . * Pannenborg, A. (2010): “Umupira w’amaguru muri Afurika: Ibyagaragaye ku ngaruka za politiki, imari, umuco n’amadini”, NCDO Publication Series Sports & Development. * Steiner, A (2008) “Ingorane zo guteza imbere siporo muri Ghana”, 27 Ukwakira 2008. Iboneka kuri https://www.modernghana.com/news/188252/challenges-of-sports-development-in-ghana.html . == Amareferensi == {{Reflist}}. [[Ikiciro:Pages with unreviewed translations]] 93ux3whikfifrylrd97fma1yenll5fk 3 0 23016 133708 2026-07-09T14:06:54Z Isksks 18532 Created by translating the page "[[:ha:Special:Redirect/revision/58374|3 (alƙalami)]]" 133708 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''3''' ('''tatu''') ni ikaramu, iri hagati ya [[Kabiri|2]] na 4. 364q2q40whpowgp04ojn8imq7roytyo