Wikipedia rwwiki https://rw.wikipedia.org/wiki/Intangiriro MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Itangazamakuru Ibidasanzwe Ibiganiro Umukoresha Ibiganiro by'umukoresha Wikipedia Ibiganiro kuri Wikipedia Dosiye Ibiganiro kuri dosiye MediyaWiki Ibiganiro kuri MediyaWiki Inyandikorugero Ibiganiro ku nyandikorugero Ubufasha Ibiganiro ku bufasha Ikiciro Ibiganiro ku byiciro TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Akarere ka Rutsiro 0 3261 143273 143017 2026-10-24T08:52:12Z Score Beethoven 11559 Ongeraho Palette Imirenge y'Akarere ka Rutsiro. 143273 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Akarere ka Rutsiro''' ni kamwe mu turere turindwi tugize [[Intara y'Uburengerazuba]] mu [[Rwanda]]. Kari ku [[Ikiyaga cya Kivu]]. Gafite ubuso bwa 1 157,3 km² n'abaturage 369 180. Kagizwe n'imirenge 13. == Ubuso n'imbibi == Mu majyaruguru, Akarere ka Rutsiro gahana imbibi n'[[Akarere ka Rubavu]].<ref>{{Cite web |url=https://www.rubavu.gov.rw/akarere/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=rubavu.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-22}}</ref> Mu burasirazuba hari [[Akarere ka Ngororero]].<ref>{{Cite web |url=https://www.ngororero.gov.rw/akarere/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=ngororero.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-22}}</ref> Mu majyepfo hari [[Akarere ka Karongi]].<ref>{{Cite web |url=https://www.karongi.gov.rw/akarere/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=karongi.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-21}}</ref> Mu burengerazuba, akarere gakora ku Kiyaga cya Kivu.<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.rutsiro.gov.rw/akarere/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=rutsiro.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-22}}</ref> Icyicaro cy'akarere kiri mu Murenge wa Gihango, mu Kagari ka Congo-Nil, mu Mudugudu wa Nduba. Akarere kagizwe n'[[Imirenge y’u Rwanda|imirenge]] 13, [[akagari|utugari]] 62 n'[[imidugudu]] 482. Gafite ubuso bwa 1 157,3 km² n'abaturage 369 180.<ref name="menya"/> == Imirenge == Akarere ka Rutsiro kagizwe n'imirenge 13:<ref>{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/32__rutsiro/ |title=Rutsiro (District, Rwanda) – Sectors |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-22}}</ref> {{div col|colwidth=15em}} # Boneza # Gihango # Kigeyo # Kivumu # Manihira # Mukura # Murunda # Musasa # Mushonyi # Mushubati # Nyabirasi # Ruhango # Rusebeya {{div col end}} == Ubukerarugendo n'ibidukikije == [[File:A Kivu belt Road in Rutsiro District, Western Province of Rwanda. Emmanuel Kwizera.jpg|thumb|left|Umuhanda wa Kivu Belt mu Karere ka Rutsiro]] Akarere ka Rutsiro kazwi kubera Umurwa w'Umubyeyi Bikira Mariya kuri Crête Congo-Nil. Gafite igice cya [[Pariki y'ishyamba rya Gishwati-Mukura|Pariki y'Igihugu ya Gishwati-Mukura]]. Muri iyi pariki haba inkima n'inkende. Hari kandi inzira z'ubukerarugendo za Congo Nil na Rutsiro Riverside.<ref name="menya"/> Amashyamba aterwa afite ubuso bwa hegitari 10 395. Amashyamba kimeza n'inkengero zayo afite ubuso bwa hegitari 3 706,5.<ref name="menya"/> == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Rutsiro District|Amafoto y'Akarere ka Rutsiro]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Intara n'Uturere by'u Rwanda}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Rutsiro}} [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Uturere tw’u Rwanda|Rutsiro]] [[Ikiciro:Akarere ka Rutsiro| ]] 48k6j0vjp2jrhu2926euiznwnh4v2vl Akarere ka Huye 0 3263 143252 143035 2026-10-24T08:51:39Z Score Beethoven 11559 Ongeraho Palette Imirenge y'Akarere ka Huye. 143252 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Akarere ka Huye''' ni kamwe mu turere umunani tugize [[Intara y'amajyepfo|Intara y'Amajyepfo]] mu [[Rwanda]]. Gafite ubuso bwa 581,5 km² n'abaturage 381 900. Kagizwe n'imirenge 14. == Ubuso n'imbibi == [[File:National Museum of Rwanda - Butare - Flickr - Dave Proffer (2).jpg|thumb|left|[[Ingoro ndangamurage y’Imibereho y’abanyarwanda (Rwanda)|Ingoro ndangamurage y’Imibereho y’Abanyarwanda]] i Huye]] Mu majyaruguru, Akarere ka Huye gahana imbibi n'[[Akarere ka Nyanza]]. Mu majyepfo hari [[Akarere ka Nyaruguru]]. Mu burengerazuba hari [[Akarere ka Nyamagabe]]. Mu burasirazuba hari [[Akarere ka Gisagara]].<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.huye.gov.rw/akarere/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=huye.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-22}}</ref> Akarere kagizwe n'[[Imirenge y’u Rwanda|imirenge]] 14, [[akagari|utugari]] 77 n'[[imidugudu]] 508. Gafite ubuso bwa 581,5 km². Muri 2022, gafite abaturage 381 900. Ubucucike ni abaturage 657 kuri km². Umujyi w'Akarere ka Huye ni umwe mu mijyi yunganira [[Kigali|Umujyi wa Kigali]].<ref name="menya"/> == Imirenge == Akarere ka Huye kagizwe n'imirenge 14:<ref>{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/24__huye/ |title=Huye (District, Rwanda) – Sectors |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-22}}</ref> {{div col|colwidth=15em}} # Gishamvu # Huye # Karama # [[Umurenge wa Kigoma|Kigoma]] # Kinazi # Maraba # Mbazi # Mukura # Ngoma # Ruhashya # Rusatira # Rwaniro # Simbi # [[Umurenge wa Tumba|Tumba]] {{div col end}} == Reba kandi == * [[Ishyamba rya Arboretum I Ruhande]] * [[Kaminuza y'u Rwanda]] == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Huye District|Amafoto y'Akarere ka Huye]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Intara n'Uturere by'u Rwanda}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Huye}} [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Uturere tw’u Rwanda|Huye]] [[Ikiciro:Akarere ka Huye| ]] g7syorbm8uy1fbk8qmzngoewxyqzk9r Akarere ka Nyanza 0 3264 143266 143036 2026-10-24T08:52:01Z Score Beethoven 11559 Ongeraho Palette Imirenge y'Akarere ka Nyanza. 143266 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Akarere ka Nyanza''' ni kamwe mu turere umunani tugize [[Intara y'amajyepfo|Intara y'Amajyepfo]] mu [[Rwanda]]. Kazwi nk'igicumbi cy'umuco n'amateka by'u Rwanda. Gafite ubuso bwa 671,2 km² n'abaturage 365 718. Kagizwe n'imirenge 10. == Amateka n'ubukerarugendo == [[File:King of Rwanda's Inyambo cattle in Nyanza (8).jpg|thumb|left|Inyambo z'Umwami i Nyanza]] Nyanza yabaye umurwa w'ubwami bw'u Rwanda guhera mu mwaka wa 1899. Ni yo mpamvu akarere kazwi nk'igicumbi cy'umuco n'amateka by'u Rwanda.<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.nyanza.gov.rw/akarere/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=nyanza.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-22}}</ref> Ahantu nyaburanga h'ingenzi ni Ingoro y'Amateka y'Abami mu Rukari, Ingoro yo Kwigira n'Icyuzi cya Nyamagana. Hari kandi inzira gakondo z'ubukerarugendo. Ubukungu bw'akarere bushingiye ku buhinzi, ubworozi, ubucuruzi n'ubukerarugendo.<ref name="menya"/> == Ubuso n'abaturage == Akarere ka Nyanza kagizwe n'[[Imirenge y’u Rwanda|imirenge]] 10, [[akagari|utugari]] 51 n'[[imidugudu]] 420. Gafite ubuso bwa 671,2 km². Gatuwe n'abaturage 365 718 n'ingo 93 007. Ubucucike ni abaturage 545 kuri km².<ref name="menya"/> == Imirenge == Akarere ka Nyanza kagizwe n'imirenge 10:<ref>{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/21__nyanza/ |title=Nyanza (District, Rwanda) – Sectors |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-22}}</ref> {{div col|colwidth=15em}} # Busasamana # Busoro # Cyabakamyi # Kibirizi # Kigoma # Mukingo # Muyira # Ntyazo # Nyagisozi # Rwabicuma {{div col end}} == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Nyanza District|Amafoto y'Akarere ka Nyanza]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Intara n'Uturere by'u Rwanda}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Nyanza}} [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Uturere tw’u Rwanda|Nyanza]] [[Ikiciro:Akarere ka Nyanza| ]] etz777eslfkqyzgo4rob3ok5t15zkor Akarere ka Gatsibo 0 3269 143249 142940 2026-10-24T08:51:34Z Score Beethoven 11559 Ongeraho Palette Imirenge y'Akarere ka Gatsibo. 143249 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Akarere ka Gatsibo''' ni kamwe mu turere turindwi tugize [[Intara y'Iburasirazuba]] mu [[Rwanda]]. Gaherereye iburasirazuba bw'Intara. Gafite ubuso bwa 1 585,3 km² n'abaturage 551 164. Kagizwe n'imirenge 14. == Ubuso n'imbibi == Akarere ka Gatsibo gahana imbibi n'uturere twa [[Akarere ka Nyagatare|Nyagatare]], [[Akarere ka Kayonza|Kayonza]], [[Akarere ka Rwamagana|Rwamagana]] na [[Akarere ka Gicumbi|Gicumbi]]. Akarere kagizwe n'[[Imirenge y’u Rwanda|imirenge]] 14, [[akagari|utugari]] 69 n'imidugudu 602. Gafite ubuso bwa 1 585,3 km². Muri 2022, gafite abaturage 551 164. Ibiro by'akarere biri mu Murenge wa Kabarore.<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.gatsibo.gov.rw/updates/announcements-1 |title=Menya Akarere |website=gatsibo.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-21}}</ref> == Imirenge == Akarere ka Gatsibo kagizwe n'imirenge 14:<ref>{{Cite web |url=https://www.gatsibo.gov.rw/updates/announcements/imirenge-nutugari |title=Imirenge n'utugari |website=gatsibo.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-21}}</ref> {{div col|colwidth=15em}} # [[Umurenge wa Gasange|Gasange]] # [[Umurenge wa Gatsibo|Gatsibo]] # Gitoki # Kabarore # Kageyo # [[Umurenge wa Kiramuruzi|Kiramuruzi]] # [[Umurenge wa Kiziguro|Kiziguro]] # Muhura # Murambi # Ngarama # [[Umurenge wa Nyagihanga|Nyagihanga]] # Remera # Rugarama # Rwimbogo {{div col end}} == Ubukungu == [[File:Banana plantation in Gatsibo.jpg|thumb|left|Urutoki muri Gatsibo]] Ubukungu bw'akarere bushingiye ku buhinzi, ubworozi n'ubucuruzi. Abahinzi bahinga cyane cyane ibigori, ibishyimbo n'umuceri. Muri Mata 2023, abaturage 48 % ni bo bari bafite amashanyarazi. Akarere kateganyaga kugera kuri 80 % mu mpera za 2023.<ref>{{Cite web |url=https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/gatsibo-2023-izarangira-80-bafite-umuriro-w-amashanyarazi |title=Gatsibo: 2023 izarangira 80% bafite umuriro w'amashanyarazi |website=Kigali Today |date=2023-04-26 |language=rw}}</ref> == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Gatsibo District|Amafoto y'Akarere ka Gatsibo]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Intara n'Uturere by'u Rwanda}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Gatsibo}} [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Uturere tw’u Rwanda|Gatsibo]] [[Ikiciro:Akarere ka Gatsibo| ]] 9mgorexdmc28oqe0vwm4yx5wtjgogo8 Akarere ka Karongi 0 3272 143254 142946 2026-10-24T08:51:42Z Score Beethoven 11559 Ongeraho Palette Imirenge y'Akarere ka Karongi. 143254 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Akarere ka Karongi''' ni kamwe mu turere turindwi tugize [[Intara y'Uburengerazuba]] mu [[Rwanda]]. Kari ku [[Ikiyaga cya Kivu]]. Gafite ubuso bwa 993 km² n'abaturage 373 869. Kagizwe n'imirenge 13. == Ubuso n'imbibi == Mu majyaruguru, Akarere ka Karongi gahana imbibi n'uturere twa [[Akarere ka Rutsiro|Rutsiro]] na [[Akarere ka Ngororero|Ngororero]]. Mu burasirazuba, gahana imbibi n'uturere twa [[Akarere ka Ruhango|Ruhango]] na [[Akarere ka Muhanga|Muhanga]] two mu Ntara y'Amajyepfo. Mu majyepfo hari [[Akarere ka Nyamagabe]]. Mu majyepfo ashyira uburengerazuba hari [[Akarere ka Nyamasheke]]. Mu burengerazuba, Ikiyaga cya Kivu kigabanya akarere na [[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]]. Akarere kagizwe n'[[Imirenge y’u Rwanda|imirenge]] 13, [[akagari|utugari]] 88 n'[[imidugudu]] 537. Gafite ubuso bwa 993 km². Muri 2022, gafite abaturage 373 869, ni ukuvuga abaturage 377 kuri km².<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.karongi.gov.rw/akarere/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=karongi.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-21}}</ref> == Imirenge == {{div col|colwidth=15em}} # [[Umurenge wa Bwishyura|Bwishyura]] # Gashari # Gishyita # Gitesi # Mubuga # Murambi # Murundi # Mutuntu # Rubengera # Rugabano # Ruganda # Rwankuba # Twumba {{div col end}} == Ubukungu == [[File:Mugonero Hills.jpg|thumb|left|Imisozi ya Mugonero]] Igice kimwe cy'akarere kiri ku [[Kongo Nili|Isunzu rya Kongo-Nili]]. Ubukonje bwaho butuma [[icyayi]] cya Gisovu kigira uburyohe bwihariye. Ibindi bihingwa ni ibigori, amashaza, ibirayi n'ingano. Hafi y'Ikiyaga cya Kivu bahinga ikawa, ibigori, imyumbati, ibijumba, ibishyimbo, imboga n'imbuto.<ref name="menya"/> == Ubukerarugendo == Akarere ka Karongi gafite ahantu nyaburanga henshi. Harimo [[Isoko ya nil|Isoko ya Nili]], inkengero z'Ikiyaga cya Kivu, Ibigabiro bya Rwabugiri, [[Pariki ya Nyungwe]], icyayi cya Gisovu n'[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero]].<ref name="menya"/> Akarere ka Karongi gafite ahantu habiri hari ku rutonde rw'Umurage w'Isi wa UNESCO: Ishyamba rya Nyungwe n'Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero. Ahandi hantu nyaburanga ni urutare rwa Rwabisuka mu Murenge wa Rugabano. Uru rutare rufite uburebure bwa metero 200. Hari kandi Isumo rya Coza n'umusozi wa Sakinnyaga.<ref>{{Cite web |url=https://www.igihe.com/ubukerarugendo/article/ibintu-birindwi-bigira-umwihariko-karongi-y-ubukerarugendo |title=Ibintu birindwi bibumbatiye ubwiza bwa Karongi y'ubukerarugendo |website=IGIHE |date=2025-06-08 |language=rw}}</ref> == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Karongi District|Amafoto y'Akarere ka Karongi]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Intara n'Uturere by'u Rwanda}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Karongi}} [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Uturere tw’u Rwanda|Karongi]] [[Ikiciro:Akarere ka Karongi| ]] 74rkujofi3b2xapzqs8llh1sh2jv50v Akarere ka Muhanga 0 3275 143258 143028 2026-10-24T08:51:48Z Score Beethoven 11559 Ongeraho Palette Imirenge y'Akarere ka Muhanga. 143258 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Akarere ka Muhanga''' ni kamwe mu turere umunani tugize [[Intara y'amajyepfo|Intara y'Amajyepfo]] mu [[Rwanda]]. Gafite ubuso bwa 647,7 km² n'abaturage 369 491. Kagizwe n'imirenge 12. == Ubuso n'imbibi == [[File:Busy people in Muhanga District.jpg|thumb|left|Abantu mu mujyi wa Muhanga]] Mu majyaruguru, Akarere ka Muhanga gahana imbibi n'[[Akarere ka Gakenke]]. Mu majyepfo hari [[Akarere ka Ruhango]]. Mu burasirazuba hari [[Akarere ka Kamonyi]]. Mu burengerazuba hari [[Akarere ka Ngororero]].<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.muhanga.gov.rw/akarere/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=muhanga.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-22}}</ref> Akarere kagizwe n'[[Imirenge y’u Rwanda|imirenge]] 12, [[akagari|utugari]] 63 n'[[imidugudu]] 331. Gafite ubuso bwa 647,7 km². Gatuwe n'abaturage 369 491 n'ingo 87 342. Igice cy'umujyi kigizwe n'imirenge ya Nyamabuye, Shyogwe, Cyeza na Muhanga.<ref name="menya"/> == Imirenge == Akarere ka Muhanga kagizwe n'imirenge 12:<ref>{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/27__muhanga/ |title=Muhanga (District, Rwanda) – Sectors |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-22}}</ref> {{div col|colwidth=15em}} # Cyeza # Kabacuzi # Kibangu # Kiyumba # Muhanga # Mushishiro # Nyabinoni # Nyamabuye # Nyarusange # Rongi # Rugendabari # [[Umurenge wa Shyogwe|Shyogwe]] {{div col end}} == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Muhanga District|Amafoto y'Akarere ka Muhanga]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Intara n'Uturere by'u Rwanda}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Muhanga}} [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Uturere tw’u Rwanda|Muhanga]] [[Ikiciro:Akarere ka Muhanga| ]] 5h54r8my04y76vikmdzz4111dfmets9 Akarere ka Ngoma 0 3276 143078 142944 2026-10-23T20:14:21Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 143078 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Akarere ka Ngoma''' ni kamwe mu turere turindwi tugize [[Intara y'Iburasirazuba]] mu [[Rwanda]]. Ibiro byako biri i Kibungo. Gafite ubuso bwa 867,74 km² n'abaturage 404 048. Kagizwe n'imirenge 14. == Ubuso n'imbibi == [[File:Cyasemakamba Stadium (cropped).jpg|thumb|left|Sitade ya Cyasemakamba i Kibungo]] Akarere ka Ngoma gahana imbibi n'uturere dukurikira: * mu burengerazuba bw'amajyaruguru: [[Akarere ka Rwamagana|Rwamagana]]; * mu burasirazuba bw'amajyaruguru: [[Akarere ka Kayonza|Kayonza]]; * mu burengerazuba: [[Akarere ka Bugesera|Bugesera]]; * mu burasirazuba: [[Akarere ka Kirehe|Kirehe]]; * mu majyepfo: Komini Giteranyi yo mu Ntara ya Muyinga, mu [[Uburundi]]. Ibiro by'akarere biri mu Murenge wa Kibungo, mu Kagari ka Cyasemakamba. Akarere kagizwe n'[[Imirenge y’u Rwanda|imirenge]] 14, [[akagari|utugari]] 64 n'[[imidugudu]] 473. Gafite ubuso bwa 867,74 km². Muri 2022, gafite abaturage 404 048, ni ukuvuga abaturage 469 kuri km².<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.ngoma.gov.rw/akarere/1 |title=Menya Akarere |website=ngoma.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-21}}</ref> == Imirenge == Akarere ka Ngoma kagizwe n'imirenge 14:<ref name="menya"/> {{div col|colwidth=15em}} # Gashanda # Jarama # Karembo # [[Umurenge wa Kazo|Kazo]] # Kibungo # [[Umurenge wa Mugesera|Mugesera]] # [[Umurenge wa Murama|Murama]] # Mutenderi # Remera # Rukira # Rukumberi # Rurenge # Sake # Zaza {{div col end}} == Ubukerarugendo == Akarere ka Ngoma gafite ahantu nyaburanga hakurura ba mukerarugendo. Harimo [[Ikiyaga cya Mugesera]], [[Ikiyaga cya Sake]], Ikiyaga cya Birira n'Umugezi w'Akagera. Mu Murenge wa Zaza, ku nkengero z'Ikiyaga cya Mugesera, harimo kubakwa hoteli y'inyenyeri eshanu. Yitwa Lakeside Recreation Resort.<ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/ngoma-turebe-ubwiza-bwa-hoteli-iri-kubakwa-ku-nkengero-zikiyaga-cya-mugeseraamafoto/ |title=Ngoma: Turebe ubwiza bwa hoteli iri kubakwa ku nkengero z'Ikiyaga cya Mugesera |website=Muhazi Yacu |author=Angelo Manzi |date=2024-11-09 |language=rw |access-date=2025-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241107100103/https://muhaziyacu.rw/amakuru/ngoma-turebe-ubwiza-bwa-hoteli-iri-kubakwa-ku-nkengero-zikiyaga-cya-mugeseraamafoto/ |archive-date=2024-11-07 |url-status=dead}}</ref> == Imikino == Muri 2025, amakipe ya volleyball y'Akarere ka Ngoma yegukanye igikombe cy'Umurenge Kagame Cup mu Ntara y'Iburasirazuba. Ikipe y'abagabo yatsinze iya Bugesera. Ikipe y'abagore yatsinze iya Kayonza.<ref>{{Cite web |url=https://www.ngoma.gov.rw/soma-ibindi/ngoma-yongeye-kwisubiza-igikombe-cyamarushanwa-umurenge-kagame-cup-ku-rwego-rwintara-yiburasirazuba |title=Ngoma yongeye kwisubiza igikombe cy'amarushanwa Umurenge Kagame Cup ku rwego rw'Intara y'Iburasirazuba |website=ngoma.gov.rw |language=rw |archive-url=https://web.archive.org/web/20250331113740/https://www.ngoma.gov.rw/soma-ibindi/ngoma-yongeye-kwisubiza-igikombe-cyamarushanwa-umurenge-kagame-cup-ku-rwego-rwintara-yiburasirazuba |archive-date=2025-03-31 |url-status=dead}}</ref> Mu karere, Umurenge wa Jarama wegukanye Umurenge Kagame Cup 2025 mu mupira w'amaguru. Watsinze Umurenge wa Mugesera ibitego 3-1.<ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/ngoma-jarama-yongeye-kwegukana-umurenge-kagame-cup-2025amafoto/ |title=Ngoma: Jarama yongeye kwegukana Umurenge Kagame Cup 2025 |website=Muhazi Yacu |date=2025-06-28 |language=rw}}</ref> == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Ngoma District|Amafoto y'Akarere ka Ngoma]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Intara n'Uturere by'u Rwanda}} [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Uturere tw’u Rwanda|Ngoma]] [[Ikiciro:Akarere ka Ngoma| ]] q8atuuolh84hnidkn8nkr538e317hqm 143260 143078 2026-10-24T08:51:52Z Score Beethoven 11559 Ongeraho Palette Imirenge y'Akarere ka Ngoma. 143260 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Akarere ka Ngoma''' ni kamwe mu turere turindwi tugize [[Intara y'Iburasirazuba]] mu [[Rwanda]]. Ibiro byako biri i Kibungo. Gafite ubuso bwa 867,74 km² n'abaturage 404 048. Kagizwe n'imirenge 14. == Ubuso n'imbibi == [[File:Cyasemakamba Stadium (cropped).jpg|thumb|left|Sitade ya Cyasemakamba i Kibungo]] Akarere ka Ngoma gahana imbibi n'uturere dukurikira: * mu burengerazuba bw'amajyaruguru: [[Akarere ka Rwamagana|Rwamagana]]; * mu burasirazuba bw'amajyaruguru: [[Akarere ka Kayonza|Kayonza]]; * mu burengerazuba: [[Akarere ka Bugesera|Bugesera]]; * mu burasirazuba: [[Akarere ka Kirehe|Kirehe]]; * mu majyepfo: Komini Giteranyi yo mu Ntara ya Muyinga, mu [[Uburundi]]. Ibiro by'akarere biri mu Murenge wa Kibungo, mu Kagari ka Cyasemakamba. Akarere kagizwe n'[[Imirenge y’u Rwanda|imirenge]] 14, [[akagari|utugari]] 64 n'[[imidugudu]] 473. Gafite ubuso bwa 867,74 km². Muri 2022, gafite abaturage 404 048, ni ukuvuga abaturage 469 kuri km².<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.ngoma.gov.rw/akarere/1 |title=Menya Akarere |website=ngoma.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-21}}</ref> == Imirenge == Akarere ka Ngoma kagizwe n'imirenge 14:<ref name="menya"/> {{div col|colwidth=15em}} # Gashanda # Jarama # Karembo # [[Umurenge wa Kazo|Kazo]] # Kibungo # [[Umurenge wa Mugesera|Mugesera]] # [[Umurenge wa Murama|Murama]] # Mutenderi # Remera # Rukira # Rukumberi # Rurenge # Sake # Zaza {{div col end}} == Ubukerarugendo == Akarere ka Ngoma gafite ahantu nyaburanga hakurura ba mukerarugendo. Harimo [[Ikiyaga cya Mugesera]], [[Ikiyaga cya Sake]], Ikiyaga cya Birira n'Umugezi w'Akagera. Mu Murenge wa Zaza, ku nkengero z'Ikiyaga cya Mugesera, harimo kubakwa hoteli y'inyenyeri eshanu. Yitwa Lakeside Recreation Resort.<ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/ngoma-turebe-ubwiza-bwa-hoteli-iri-kubakwa-ku-nkengero-zikiyaga-cya-mugeseraamafoto/ |title=Ngoma: Turebe ubwiza bwa hoteli iri kubakwa ku nkengero z'Ikiyaga cya Mugesera |website=Muhazi Yacu |author=Angelo Manzi |date=2024-11-09 |language=rw |access-date=2025-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241107100103/https://muhaziyacu.rw/amakuru/ngoma-turebe-ubwiza-bwa-hoteli-iri-kubakwa-ku-nkengero-zikiyaga-cya-mugeseraamafoto/ |archive-date=2024-11-07 |url-status=dead}}</ref> == Imikino == Muri 2025, amakipe ya volleyball y'Akarere ka Ngoma yegukanye igikombe cy'Umurenge Kagame Cup mu Ntara y'Iburasirazuba. Ikipe y'abagabo yatsinze iya Bugesera. Ikipe y'abagore yatsinze iya Kayonza.<ref>{{Cite web |url=https://www.ngoma.gov.rw/soma-ibindi/ngoma-yongeye-kwisubiza-igikombe-cyamarushanwa-umurenge-kagame-cup-ku-rwego-rwintara-yiburasirazuba |title=Ngoma yongeye kwisubiza igikombe cy'amarushanwa Umurenge Kagame Cup ku rwego rw'Intara y'Iburasirazuba |website=ngoma.gov.rw |language=rw |archive-url=https://web.archive.org/web/20250331113740/https://www.ngoma.gov.rw/soma-ibindi/ngoma-yongeye-kwisubiza-igikombe-cyamarushanwa-umurenge-kagame-cup-ku-rwego-rwintara-yiburasirazuba |archive-date=2025-03-31 |url-status=dead}}</ref> Mu karere, Umurenge wa Jarama wegukanye Umurenge Kagame Cup 2025 mu mupira w'amaguru. Watsinze Umurenge wa Mugesera ibitego 3-1.<ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/ngoma-jarama-yongeye-kwegukana-umurenge-kagame-cup-2025amafoto/ |title=Ngoma: Jarama yongeye kwegukana Umurenge Kagame Cup 2025 |website=Muhazi Yacu |date=2025-06-28 |language=rw}}</ref> == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Ngoma District|Amafoto y'Akarere ka Ngoma]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Intara n'Uturere by'u Rwanda}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Ngoma}} [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Uturere tw’u Rwanda|Ngoma]] [[Ikiciro:Akarere ka Ngoma| ]] klt8gz2nheadvshmeztgb7v8emp51qu Akarere ka Nyagatare 0 3277 143263 143062 2026-10-24T08:51:56Z Score Beethoven 11559 Ongeraho Palette Imirenge y'Akarere ka Nyagatare. 143263 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Akarere ka Nyagatare''' ni kamwe mu turere turindwi tugize [[Intara y'Iburasirazuba]] mu [[Rwanda]]. Gahana imbibi na [[Ubugande]] na [[Tanzaniya]]. Gafite ubuso bwa 1 919 km² n'abaturage 653 861. Kagizwe n'imirenge 14. == Ubuso n'imbibi == Icyicaro cy'akarere kiri mu Murenge wa Nyagatare, mu Kagari ka Nyagatare. Akarere ka Nyagatare gahana imbibi n'[[Akarere ka Gatsibo]] mu majyepfo n'[[Akarere ka Gicumbi]] mu burengerazuba. Gahana kandi imbibi n'Ubugande mu majyaruguru na Tanzaniya mu burasirazuba. Akarere kagizwe n'[[Imirenge y’u Rwanda|imirenge]] 14, [[akagari|utugari]] 106 n'[[imidugudu]] 628. Gafite ubuso bwa 1 919 km² n'abaturage 653 861, ni ukuvuga abaturage 373 kuri km².<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.nyagatare.gov.rw/akarere/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=nyagatare.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-21}}</ref> == Imirenge == Akarere ka Nyagatare kagizwe n'imirenge 14:<ref name="menya"/> {{div col|colwidth=15em}} # [[Umurenge wa Gatunda|Gatunda]] # Karama # [[Umurenge wa Karangazi|Karangazi]] # Katabagemu # Kiyombe # Matimba # Musheri # Mimuri # Mukama # Nyagatare # Rwempasha # Rwimiyaga # Rukomo # Tabagwe {{div col end}} == Imiterere n'ikirere == [[File:Hippo pod edit.jpg|thumb|left|Imvubu]] Akarere ka Nyagatare kagizwe ahanini n'imisozi migufi n'ibibaya. Kagira imvura nkeya n'ubushyuhe. Igihe cy'izuba gishobora kumara amezi 3 kugeza kuri 5. Umugezi munini ni Muvumba. Umugezi w'Akagera n'Umuyanja bigize umupaka na Tanzaniya n'Ubugande. Igice cya [[Pariki y'Akagera]] kiri mu Karere ka Nyagatare. Iyi pariki ibamo [[imbogo]], impala n'inyoni z'ubwoko bwinshi. Mu mugezi wa Muvumba habamo [[imvubu]]. == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Nyagatare District|Amafoto y'Akarere ka Nyagatare]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Intara n'Uturere by'u Rwanda}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Nyagatare}} [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Uturere tw’u Rwanda|Nyagatare]] [[Ikiciro:Akarere ka Nyagatare| ]] q1x8428v3ia9l75fwemog3ak34cogv9 Akarere ka Ruhango 0 3283 143270 143038 2026-10-24T08:52:07Z Score Beethoven 11559 Ongeraho Palette Imirenge y'Akarere ka Ruhango. 143270 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Akarere ka Ruhango''' ni kamwe mu turere umunani tugize [[Intara y'amajyepfo|Intara y'Amajyepfo]] mu [[Rwanda]]. Gafite ubuso bwa 628,8 km² n'abaturage 359 121. Kagizwe n'imirenge 9. == Amateka == Akarere ka Ruhango kashyizweho n'Itegeko No 29/2005 ryo ku wa 31 Ukuboza 2005. Kagizwe n'ibyari uturere twa Kabagali, Ntenyo na Ntongwe, n'Umujyi wa Ruhango.<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.ruhango.gov.rw/akarere/menya-akarere |title=Menya Akarere ka Ruhango |website=ruhango.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-22}}</ref> == Ubuso n'imbibi == [[File:Ruhango (cropped).jpg|thumb|left|Umuhanda mu mujyi wa Ruhango]] Mu majyaruguru, Akarere ka Ruhango gahana imbibi n'[[Akarere ka Muhanga]]. Mu majyepfo hari uturere twa [[Akarere ka Nyanza|Nyanza]] na [[Akarere ka Nyamagabe|Nyamagabe]]. Mu burengerazuba hari [[Akarere ka Karongi]]. Mu burasirazuba hari uturere twa [[Akarere ka Kamonyi|Kamonyi]] na [[Akarere ka Bugesera|Bugesera]]. Akarere gakora ku nzuzi za [[Umugezi wa Nyabarongo|Nyabarongo]] n'[[Umugezi w'Akanyaru|Akanyaru]].<ref name="menya"/> Akarere kagizwe n'[[Imirenge y’u Rwanda|imirenge]] 9, [[akagari|utugari]] 59 n'[[imidugudu]] 533. Gafite ubuso bwa 628,8 km². Muri 2022, gafite abaturage 359 121. Ibiro by'akarere biri mu Murenge wa Ruhango, mu Kagari ka Nyamagana. Biri ku birometero 73 uvuye mu Mujyi wa Kigali, ugana i Huye.<ref name="menya"/> == Imirenge == Akarere ka Ruhango kagabanyijemo ibice bitatu:<ref name="menya"/> * Amayaga: imirenge ya Mbuye, Kinazi na Ntongwe. * Akabagali: imirenge ya Bweramana, Kabagali na Kinihira. * Igice cyo hagati: imirenge ya Ruhango, Byimana na Mwendo. == Ubukungu == Ubukungu bw'Akarere ka Ruhango bushingiye ahanini ku buhinzi n'ubworozi. Ibihingwa by'ingenzi ni imyumbati, ibishyimbo, ibigori, umuceri n'ikawa. Akarere gafite ibishanga binini.<ref name="menya"/> == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Ruhango District|Amafoto y'Akarere ka Ruhango]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Intara n'Uturere by'u Rwanda}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Ruhango}} [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Uturere tw’u Rwanda|Ruhango]] [[Ikiciro:Akarere ka Ruhango| ]] mivjw78ssj1nmapkg0vpn13bs7vohpk Umurenge wa Gitega 0 3381 143284 133942 2026-10-24T09:38:25Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143284 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:Kigali city.jpg|right|thumb|320x320px|Umujyi wa Kigali, Umurenge wa Gitega uherereyemo.]] '''Umurenge wa Gitega''' ni umwe mu mirenge icumi igize [[Akarere ka Nyarugenge]], mu [[Umujyi wa Kigali|Mujyi wa Kigali]]. Ni umurenge ugizwe n’ibice by’umujyi gusa. == Imiterere y’ubuyobozi == Umurenge wa Gitega ugizwe n’utugari dutandatu: * Akabahizi; * Akabeza; * Gacyamo; * Kigarama; * Kinyange; * Kora.<ref name="utugari">[https://www.nyarugenge.gov.rw/en/district/sectors-and-cells « Sectors and Cells »], Akarere ka Nyarugenge.</ref> Urubuga rw’Akarere ka Nyarugenge rugaragaza ko buri kagari kayoborwa n’umunyamabanga nshingwabikorwa wako.<ref name="utugari" /> == Abaturage == Mu ibarura rusange ry’abaturage n’imiturire ryo mu 2012, Umurenge wa Gitega wari utuwe n’abaturage 28.728. Mu 2022, abaturage bari 26.668, barimo abagabo 13.699 n’abagore 12.969.<ref name="abaturage">[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/nyarugenge/1101__gitega/ « Gitega (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', hashingiwe ku mibare y’Ikigo cy’Igihugu cy’Ibarurishamibare cy’u Rwanda.</ref> Muri abo baturage, 7.152 bari munsi y’imyaka 15, abari hagati y’imyaka 15 na 64 bari 19.055 naho abafite imyaka 65 cyangwa irenga bari 461.<ref name="abaturage" /> Ibarura ryo mu 2022 ryagaragaje ko abaturage bose b’Umurenge wa Gitega bari batuye mu bice by’umujyi.<ref name="abaturage" /> == Amashakiro == {{Reflist}} [[Ikiciro:Akarere ka Nyarugenge|Gitega]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Gitega]] 105gjzbl87azq6thjal7frkjli322sj 143414 143284 2026-10-24T10:00:57Z Score Beethoven 11559 143414 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:Kigali city.jpg|right|thumb|320x320px|Umujyi wa Kigali, Umurenge wa Gitega uherereyemo.]] '''Umurenge wa Gitega''' ni umwe mu mirenge icumi igize [[Akarere ka Nyarugenge]], mu [[Umujyi wa Kigali|Mujyi wa Kigali]]. Ni umurenge ugizwe n’ibice by’umujyi gusa. == Imiterere y’ubuyobozi == Umurenge wa Gitega ugizwe n’utugari dutandatu: * Akabahizi; * Akabeza; * Gacyamo; * Kigarama; * Kinyange; * Kora.<ref name="utugari">[https://www.nyarugenge.gov.rw/en/district/sectors-and-cells « Sectors and Cells »], Akarere ka Nyarugenge.</ref> Urubuga rw’Akarere ka Nyarugenge rugaragaza ko buri kagari kayoborwa n’umunyamabanga nshingwabikorwa wako.<ref name="utugari" /> == Abaturage == Mu ibarura rusange ry’abaturage n’imiturire ryo mu 2012, Umurenge wa Gitega wari utuwe n’abaturage 28.728. Mu 2022, abaturage bari 26.668, barimo abagabo 13.699 n’abagore 12.969.<ref name="abaturage">[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/nyarugenge/1101__gitega/ « Gitega (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', hashingiwe ku mibare y’Ikigo cy’Igihugu cy’Ibarurishamibare cy’u Rwanda.</ref> Muri abo baturage, 7.152 bari munsi y’imyaka 15, abari hagati y’imyaka 15 na 64 bari 19.055 naho abafite imyaka 65 cyangwa irenga bari 461.<ref name="abaturage" /> Ibarura ryo mu 2022 ryagaragaje ko abaturage bose b’Umurenge wa Gitega bari batuye mu bice by’umujyi.<ref name="abaturage" /> == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Nyarugenge}} [[Ikiciro:Akarere ka Nyarugenge|Gitega]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Gitega]] 7aguqoqxhucbikdaeqi1n6xjmc6h8pm Umurenge wa Mageragere 0 3385 143285 133916 2026-10-24T09:38:28Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143285 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:Rwanda_Sectors.PNG|thumb|umurenge wa mageragere ugaragara ku ikarita y'u Rwanda mu mujyi wa Kigali, akarere ka Nyarugenge]] '''Umurenge wa Mageragere''' ni umwe mu mirenge icumi(10)igize [[Akarere ka Nyarugenge]], ni umurenge wahoze mu cyahoze ari [[Akarere ka Butamwa]] mbere y’ivugururwa ry’ubutegetsi.<ref name="Mageragere" /> === Ubumenyi bw'isi === Umurenge wa Mageragere ufite ubuso bwa km 2 54.8 n’abaturage '''59,747''' mu ibarura ryakozwe mu mwaka wa 2022. Ugizwe n’utugari turindwi aritwo Nyarufunzo, Kankuba, Mataba, Nyarurenzi, Runzenze, Ntungamo na Kavumu.<ref name="Mageragere" /> === Umuco === N’ubwo Mageragere iri mu mujyi wa [[Kigali]], abaturage bayo babayeho ubuzima bw’igiturage. Abo baturage barangwa nogukora ubuhinzi kandi bagakoresha ibicanwa nk'inkwi n'amakara muguteka.<ref name="Mageragere">[https://www.nyarugenge.gov.rw/soma-ibindi/mageragere-hakozwe-igikorwa-cyo-kubakira-abatishoboye « Mageragere: Hakozwe igikorwa cyo kubakira abatishoboye »], ''Akarere ka Nyarugenge'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> === Ingamba === Muri gahunda y’umwaka umwe, umurenge uzita kubikorwa bizacyemura ibibazo abawutuye bose bahura nabyo. Ibi byose kandi amurenge uzabikora utibagiwe ko bigomba kuba ibikorwa birambye,<ref>[https://www.facebook.com/tv1rwanda/posts/820281156777203/ « Abaturage b'Umurenge wa Mageragere mu Karere ka Nyarugenge batewe impungenge »], ''TV1 Rwanda'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> ni ukuvuga ko mu bizakorwa byose hazitabwa mu kubungabunga ibidukikije harwanywa isuri kandi hanarindwa amashyamba.<ref name="Mageragere" /> Ibindi ni uko isuku izakomeza kuranga abaturage ba Mageragere kandi nk’uko bizwi ko Umuturage ariwe shingiro ry’amajyambere, hazakorwa ibishoboka byose ngo abaturage barindwe indwara z’ibyorezo nka [[SIDA]] na Malariya n'izindi ndwara ziterwa nisuku nke cyangwa imirire mibi kandi banakangurirwe kujya mu bwisungane mu kwivuza.<ref name="Mageragere" /> === Iterambere === Imishinga izashyirwa mu bikorwa muri uyu mwaka ni iyo , ku baka gereza nkuru ya [[kigali]],kugeza amazi meza ku baturage,gusana ibiro by'umurenge,amashyiga ya kijyambere, gushinga ishami rya banki y'[[Abaturage Ubuzima n’Imiturire|abaturage]], kandi bunguka ubumenyi mu gukora imirimo itandukanye. [[Abaturage Rusange|Abaturage]] bazakangurirwa kuzigama, gutegura udushinga duto bskagana banki bakoroherezwa kubona ibishoro maze ibi bizatume bivana koko mu bukene.<ref>[https://imvahonshya.co.rw/umurenge-wa-mageragere-isoko-ryo-gukora-maintenance-yimashini-na-accesoires-zazo-gukora-printer-iryo-gutanga-internet-niryo-gukora-isuku/ « Umurenge wa Mageragere: Isoko ryo gukora maintenance y'imashini na accessoires zazo, gukora printer, iryo gutanga internet n'iryo gukora isuku »], ''Imvaho Nshya'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref><ref>[https://igihe.com/amakuru/muri-afurika/u-rwanda/article/impinduka-mu-iterambere-rya-mageragere-yahoze-ari-igice-kitikozwa-n-abifite « Impinduka mu iterambere rya Mageragere yahoze ari igice kitikozwa n'abifite »], ''IGIHE'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> Ku bijyanye n’inkiko gacaca uyu mwaka uzarangira amadosiye 80% y’abaregwa yaramaze kuburanishwa. Umurenge ushyize imbere imikorere myiza mu gutanga service vuba kubawugana, uyu murenge ukaba usaba inkunga y’ abawutuye bose ngo iyi gahunda izashyirwe mu bikorwa kubufatanye bwimpande zombi.<ref>[https://x.com/Mageragere_Sect « Umurenge wa Mageragere »], ''X'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> === Amashakiro === {{Reflist}} [[Category:Akarere ka Nyarugenge]] [[Category:Imirenge y’u Rwanda]] 57rpf9e6jd3w9sfs3a4u59l7wgqh05l 143420 143285 2026-10-24T10:01:02Z Score Beethoven 11559 143420 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:Rwanda_Sectors.PNG|thumb|umurenge wa mageragere ugaragara ku ikarita y'u Rwanda mu mujyi wa Kigali, akarere ka Nyarugenge]] '''Umurenge wa Mageragere''' ni umwe mu mirenge icumi(10)igize [[Akarere ka Nyarugenge]], ni umurenge wahoze mu cyahoze ari [[Akarere ka Butamwa]] mbere y’ivugururwa ry’ubutegetsi.<ref name="Mageragere" /> === Ubumenyi bw'isi === Umurenge wa Mageragere ufite ubuso bwa km 2 54.8 n’abaturage '''59,747''' mu ibarura ryakozwe mu mwaka wa 2022. Ugizwe n’utugari turindwi aritwo Nyarufunzo, Kankuba, Mataba, Nyarurenzi, Runzenze, Ntungamo na Kavumu.<ref name="Mageragere" /> === Umuco === N’ubwo Mageragere iri mu mujyi wa [[Kigali]], abaturage bayo babayeho ubuzima bw’igiturage. Abo baturage barangwa nogukora ubuhinzi kandi bagakoresha ibicanwa nk'inkwi n'amakara muguteka.<ref name="Mageragere">[https://www.nyarugenge.gov.rw/soma-ibindi/mageragere-hakozwe-igikorwa-cyo-kubakira-abatishoboye « Mageragere: Hakozwe igikorwa cyo kubakira abatishoboye »], ''Akarere ka Nyarugenge'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> === Ingamba === Muri gahunda y’umwaka umwe, umurenge uzita kubikorwa bizacyemura ibibazo abawutuye bose bahura nabyo. Ibi byose kandi amurenge uzabikora utibagiwe ko bigomba kuba ibikorwa birambye,<ref>[https://www.facebook.com/tv1rwanda/posts/820281156777203/ « Abaturage b'Umurenge wa Mageragere mu Karere ka Nyarugenge batewe impungenge »], ''TV1 Rwanda'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> ni ukuvuga ko mu bizakorwa byose hazitabwa mu kubungabunga ibidukikije harwanywa isuri kandi hanarindwa amashyamba.<ref name="Mageragere" /> Ibindi ni uko isuku izakomeza kuranga abaturage ba Mageragere kandi nk’uko bizwi ko Umuturage ariwe shingiro ry’amajyambere, hazakorwa ibishoboka byose ngo abaturage barindwe indwara z’ibyorezo nka [[SIDA]] na Malariya n'izindi ndwara ziterwa nisuku nke cyangwa imirire mibi kandi banakangurirwe kujya mu bwisungane mu kwivuza.<ref name="Mageragere" /> === Iterambere === Imishinga izashyirwa mu bikorwa muri uyu mwaka ni iyo , ku baka gereza nkuru ya [[kigali]],kugeza amazi meza ku baturage,gusana ibiro by'umurenge,amashyiga ya kijyambere, gushinga ishami rya banki y'[[Abaturage Ubuzima n’Imiturire|abaturage]], kandi bunguka ubumenyi mu gukora imirimo itandukanye. [[Abaturage Rusange|Abaturage]] bazakangurirwa kuzigama, gutegura udushinga duto bskagana banki bakoroherezwa kubona ibishoro maze ibi bizatume bivana koko mu bukene.<ref>[https://imvahonshya.co.rw/umurenge-wa-mageragere-isoko-ryo-gukora-maintenance-yimashini-na-accesoires-zazo-gukora-printer-iryo-gutanga-internet-niryo-gukora-isuku/ « Umurenge wa Mageragere: Isoko ryo gukora maintenance y'imashini na accessoires zazo, gukora printer, iryo gutanga internet n'iryo gukora isuku »], ''Imvaho Nshya'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref><ref>[https://igihe.com/amakuru/muri-afurika/u-rwanda/article/impinduka-mu-iterambere-rya-mageragere-yahoze-ari-igice-kitikozwa-n-abifite « Impinduka mu iterambere rya Mageragere yahoze ari igice kitikozwa n'abifite »], ''IGIHE'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> Ku bijyanye n’inkiko gacaca uyu mwaka uzarangira amadosiye 80% y’abaregwa yaramaze kuburanishwa. Umurenge ushyize imbere imikorere myiza mu gutanga service vuba kubawugana, uyu murenge ukaba usaba inkunga y’ abawutuye bose ngo iyi gahunda izashyirwe mu bikorwa kubufatanye bwimpande zombi.<ref>[https://x.com/Mageragere_Sect « Umurenge wa Mageragere »], ''X'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> === Amashakiro === {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Nyarugenge}} [[Category:Akarere ka Nyarugenge]] [[Category:Imirenge y’u Rwanda]] 5ask2v9yw75p2pfunyl6osjfw1due81 Umurenge wa Kanyinya 0 3387 143286 133951 2026-10-24T09:38:31Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143286 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:COVID-19 patient in severe state. Chernivtsi, Ukraine.jpg|thumb|Abarwayi ba Covid19 aho bavurirwa mu ivuriro rya Kanyinya]] '''Umurenge wa Kanyinya''' ni umwe mu mirenge icumi igize [[Akarere ka Nyarugenge]], mu [[Umujyi wa Kigali|Mujyi wa Kigali]]. Uherereye mu majyaruguru y’uburengerazuba bw’umujyi. == Imiterere y’ubuyobozi == Umurenge wa Kanyinya ugizwe n’utugari dutatu:<ref>[https://www.nyarugenge.gov.rw/akarere/imirenge-nutugali « Imirenge n’utugari »], Akarere ka Nyarugenge, yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> * Nyamweru * Nzove * Taba == Abaturage == Mu ibarura rusange ry’abaturage ryo mu 2012, Kanyinya yari ituwe n’abaturage 21.859. Mu ibarura ryo mu 2022, abaturage bariyongereye bagera kuri 31.026, barimo abagabo 15.776 n’abagore 15.250.<ref name="population">[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/nyarugenge/1102__kanyinya/ « Kanyinya (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', amakuru akomoka mu Kigo cy’Igihugu cy’Ibarurishamibare cy’u Rwanda, yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> Muri abo baturage, 16.589 bari batuye mu cyaro, naho 14.437 batuye mu gice cy’umujyi. Abari munsi y’imyaka 15 bari 11.640, abafite hagati y’imyaka 15 na 64 bari 18.732, naho abafite imyaka 65 cyangwa irenga bari 654.<ref name="population" /> == Ubukungu == Nubwo Kanyinya iri mu Mujyi wa Kigali, ubuhinzi n’ubworozi biracyafite uruhare rukomeye mu mibereho y’abaturage. Mu 2024, Akarere ka Nyarugenge kavuze ko 85% by’abatuye uyu murenge bakoraga imirimo y’ubuhinzi n’ubworozi.<ref>[https://www.nyarugenge.gov.rw/soma-ibindi/kanyinya-hizihirijwe-umunsi-mpuzamahanga-wumugore-wo-mu-cyaro « Kanyinya: Hizihirijwe Umunsi Mpuzamahanga w’Umugore wo mu Cyaro »], Akarere ka Nyarugenge, 15 Ukwakira 2024.</ref> Mu Kagari ka Taba hari site ya MAGERWA ikoreshwa mu buhinzi bwa kijyambere. Mu ntangiriro z’igihembwe cy’ihinga cya 2026A, kuri iyo site hahinzwe ibishyimbo ku buso bwa hegitari eshatu.<ref>[https://www.nyarugenge.gov.rw/soma-ibindi/nyarugenge-hatangijwe-igihembwe-cyihinga-2026a « Nyarugenge: Hatangijwe igihembwe cy’ihinga 2026A »], Akarere ka Nyarugenge, 19 Nzeri 2025.</ref> == Ibikorwa remezo == Uruganda rutunganya amazi rwa Nzove ruherereye muri Kanyinya. Rwatangiye gukora mu 2009 kandi rushobora gutunganya metero kibe 80.000 z’amazi ku munsi.<ref>[https://www.wasac.rw/en/about/water-treatment-plants « Water Treatment Plants »], WASAC Group, yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> Amazi atunganywa i Nzove afasha mu kugeza amazi meza mu bice bitandukanye by’Umujyi wa Kigali.<ref>[https://www.wasac.rw/en/public-information/news/d/the-project-to-reinforce-the-nzove-ntora-water-main-water-transmission-pipeline-inaugurated « The project to reinforce the Nzove–Ntora water main transmission pipeline inaugurated »], WASAC Group, 20 Werurwe 2024.</ref> Mu murenge wa Kanyinya kandi hari amavuriro y’ibanze ane afasha abaturage bo mu tugari dutatu tuwugize.<ref>[https://www.nyarugenge.gov.rw/soma-ibindi/nyarugenge-amavuriro-yibanze-yegereje-abaturage-serivisi-zubuzima « Nyarugenge: Amavuriro y’ibanze yegereje abaturage serivisi z’ubuzima »], Akarere ka Nyarugenge, yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} [[Category:Akarere ka Nyarugenge]] [[Category:Imirenge y’u Rwanda]] foknxahkibnabm92mi0w2rwp5kbfgtv 143416 143286 2026-10-24T10:00:59Z Score Beethoven 11559 143416 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:COVID-19 patient in severe state. Chernivtsi, Ukraine.jpg|thumb|Abarwayi ba Covid19 aho bavurirwa mu ivuriro rya Kanyinya]] '''Umurenge wa Kanyinya''' ni umwe mu mirenge icumi igize [[Akarere ka Nyarugenge]], mu [[Umujyi wa Kigali|Mujyi wa Kigali]]. Uherereye mu majyaruguru y’uburengerazuba bw’umujyi. == Imiterere y’ubuyobozi == Umurenge wa Kanyinya ugizwe n’utugari dutatu:<ref>[https://www.nyarugenge.gov.rw/akarere/imirenge-nutugali « Imirenge n’utugari »], Akarere ka Nyarugenge, yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> * Nyamweru * Nzove * Taba == Abaturage == Mu ibarura rusange ry’abaturage ryo mu 2012, Kanyinya yari ituwe n’abaturage 21.859. Mu ibarura ryo mu 2022, abaturage bariyongereye bagera kuri 31.026, barimo abagabo 15.776 n’abagore 15.250.<ref name="population">[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/nyarugenge/1102__kanyinya/ « Kanyinya (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', amakuru akomoka mu Kigo cy’Igihugu cy’Ibarurishamibare cy’u Rwanda, yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> Muri abo baturage, 16.589 bari batuye mu cyaro, naho 14.437 batuye mu gice cy’umujyi. Abari munsi y’imyaka 15 bari 11.640, abafite hagati y’imyaka 15 na 64 bari 18.732, naho abafite imyaka 65 cyangwa irenga bari 654.<ref name="population" /> == Ubukungu == Nubwo Kanyinya iri mu Mujyi wa Kigali, ubuhinzi n’ubworozi biracyafite uruhare rukomeye mu mibereho y’abaturage. Mu 2024, Akarere ka Nyarugenge kavuze ko 85% by’abatuye uyu murenge bakoraga imirimo y’ubuhinzi n’ubworozi.<ref>[https://www.nyarugenge.gov.rw/soma-ibindi/kanyinya-hizihirijwe-umunsi-mpuzamahanga-wumugore-wo-mu-cyaro « Kanyinya: Hizihirijwe Umunsi Mpuzamahanga w’Umugore wo mu Cyaro »], Akarere ka Nyarugenge, 15 Ukwakira 2024.</ref> Mu Kagari ka Taba hari site ya MAGERWA ikoreshwa mu buhinzi bwa kijyambere. Mu ntangiriro z’igihembwe cy’ihinga cya 2026A, kuri iyo site hahinzwe ibishyimbo ku buso bwa hegitari eshatu.<ref>[https://www.nyarugenge.gov.rw/soma-ibindi/nyarugenge-hatangijwe-igihembwe-cyihinga-2026a « Nyarugenge: Hatangijwe igihembwe cy’ihinga 2026A »], Akarere ka Nyarugenge, 19 Nzeri 2025.</ref> == Ibikorwa remezo == Uruganda rutunganya amazi rwa Nzove ruherereye muri Kanyinya. Rwatangiye gukora mu 2009 kandi rushobora gutunganya metero kibe 80.000 z’amazi ku munsi.<ref>[https://www.wasac.rw/en/about/water-treatment-plants « Water Treatment Plants »], WASAC Group, yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> Amazi atunganywa i Nzove afasha mu kugeza amazi meza mu bice bitandukanye by’Umujyi wa Kigali.<ref>[https://www.wasac.rw/en/public-information/news/d/the-project-to-reinforce-the-nzove-ntora-water-main-water-transmission-pipeline-inaugurated « The project to reinforce the Nzove–Ntora water main transmission pipeline inaugurated »], WASAC Group, 20 Werurwe 2024.</ref> Mu murenge wa Kanyinya kandi hari amavuriro y’ibanze ane afasha abaturage bo mu tugari dutatu tuwugize.<ref>[https://www.nyarugenge.gov.rw/soma-ibindi/nyarugenge-amavuriro-yibanze-yegereje-abaturage-serivisi-zubuzima « Nyarugenge: Amavuriro y’ibanze yegereje abaturage serivisi z’ubuzima »], Akarere ka Nyarugenge, yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Nyarugenge}} [[Category:Akarere ka Nyarugenge]] [[Category:Imirenge y’u Rwanda]] 93am2a957so1wd6hhis7jte0vde9ivu Umurenge wa Kimisagara 0 3389 143287 139129 2026-10-24T09:38:34Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143287 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:Kimisagara.jpg|thumb|Imiturire y'abaturage b'umurenge wa Kimisagara mu mujyi wa KIGALI]] '''Umurenge wa Kimisagara''', ni umwe mu Mirenge icumi igize [[Akarere ka Nyarugenge]]. Umurenge wa kimisagara uri mu marembo y’Umujyi wa [[Kigali]] kandi uhana imbibi n’Imirenge ya : :Kigali: Iburengerazuba; :Gatsat A : Mu majyaruguru; :Gitega, Muhima: Iburasirazuba; :Ny Akabanda na Rwezamneyo : Amajyepfo. Ufite ubuso bungana na 3.19 km2 n’umubare w’abaturage bangana na 34472. Ugizwe kandi n’Utugali dutatu aritwo: Kimisagara, Katabaro, Kamuhoza. Utugari twose tugizwe n’[[imidugudu]] 48. Ingo zigize Umurenge zingana na 7042. Abaturage bagize Umurenge wa Kimisagara batunzwe ahanini n’imirimo ihemba, ubucuruzi buciriritse ndetse n’ibimina bibafasha kugera ku gishoro. [[Dosiye:Houses_of_Kimisagara.jpg|thumb|Kimisagara]] Nk’uko Umurage ari ishingiro ry’ubukungu [[igihugu]] cyacu giteho byinshi, akwiye gusigasirwa ahabwa ibyangombwa by’ibanze birimo ubumenyi no kurindwa indwara n’ibindi bya muhungabanya. Kugirango iyi mihigo igerweho ningombwa ko habaho ubufatanye hagati y’ abaturage n’Ubuyobozi bityo buri wese agatanga umusanzu we. Umurenge wiyemeje gutanga serivisi nziza kandi zihuse utibagiwe no guteza imbere ibikorwa by’amajyambere, Akarere n’izindi nzego z’Ubuyobozi zizadufasha kugera ku Ntego. Ukeneye kumenya Umurenge wa Kimisagara byisumbuyeho wabaza Umunyamabanga Nshingwabikorwa [[Category:Akarere ka Nyarugenge]] [[Category:Imirenge y’u Rwanda]] bzsqa8jrgabq6938z1haqk12elffbau 143419 143287 2026-10-24T10:01:01Z Score Beethoven 11559 143419 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:Kimisagara.jpg|thumb|Imiturire y'abaturage b'umurenge wa Kimisagara mu mujyi wa KIGALI]] '''Umurenge wa Kimisagara''', ni umwe mu Mirenge icumi igize [[Akarere ka Nyarugenge]]. Umurenge wa kimisagara uri mu marembo y’Umujyi wa [[Kigali]] kandi uhana imbibi n’Imirenge ya : :Kigali: Iburengerazuba; :Gatsat A : Mu majyaruguru; :Gitega, Muhima: Iburasirazuba; :Ny Akabanda na Rwezamneyo : Amajyepfo. Ufite ubuso bungana na 3.19 km2 n’umubare w’abaturage bangana na 34472. Ugizwe kandi n’Utugali dutatu aritwo: Kimisagara, Katabaro, Kamuhoza. Utugari twose tugizwe n’[[imidugudu]] 48. Ingo zigize Umurenge zingana na 7042. Abaturage bagize Umurenge wa Kimisagara batunzwe ahanini n’imirimo ihemba, ubucuruzi buciriritse ndetse n’ibimina bibafasha kugera ku gishoro. [[Dosiye:Houses_of_Kimisagara.jpg|thumb|Kimisagara]] Nk’uko Umurage ari ishingiro ry’ubukungu [[igihugu]] cyacu giteho byinshi, akwiye gusigasirwa ahabwa ibyangombwa by’ibanze birimo ubumenyi no kurindwa indwara n’ibindi bya muhungabanya. Kugirango iyi mihigo igerweho ningombwa ko habaho ubufatanye hagati y’ abaturage n’Ubuyobozi bityo buri wese agatanga umusanzu we. Umurenge wiyemeje gutanga serivisi nziza kandi zihuse utibagiwe no guteza imbere ibikorwa by’amajyambere, Akarere n’izindi nzego z’Ubuyobozi zizadufasha kugera ku Ntego. Ukeneye kumenya Umurenge wa Kimisagara byisumbuyeho wabaza Umunyamabanga Nshingwabikorwa {{Palette Imirenge y'Akarere ka Nyarugenge}} [[Category:Akarere ka Nyarugenge]] [[Category:Imirenge y’u Rwanda]] o78cxxr3mmyo3gy6v124dicck7r0ptz Uturere tw’u Rwanda 0 3391 143280 132864 2026-10-24T09:25:15Z Score Beethoven 11559 143280 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Uturere tw’u Rwanda''' ni inzego z’ubutegetsi z’[[Rwanda|u Rwanda]] ziri munsi y’intara. U Rwanda rufite uturere 30. Uturere 27 turi mu [[Intara z’u Rwanda|ntara]] enye. Uturere dutatu turi mu [[Kigali|Mujyi wa Kigali]]. Uturere twashyizweho n’Itegeko Ngenga ryo ku wa 31 Ukuboza 2005. Akarere kayoborwa na [[Meya]] n’Inama Njyanama y’Akarere. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, akarere gafite abaturage benshi ni Gasabo. == Amateka == Itegeko Ngenga N° 29/2005 ryo ku wa 31 Ukuboza 2005 rigena inzego z’imitegekere y’u Rwanda.<ref name="itegeko">{{Cite web |url=https://archive.gazettes.africa/archive/rw/2005/rw-government-gazette-dated-2005-12-31-no-special.pdf |title=Organic Law N° 29/2005 of 31/12/2005 determining the administrative entities of the Republic of Rwanda |website=Official Gazette of the Republic of Rwanda |date=2005-12-31 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> Iri tegeko ryashyizeho uturere 30.<ref name="itegeko"/> Umujyi wa Kigali ufite uturere 3. Intara y’Amajyaruguru ifite uturere 5. Intara y’Amajyepfo ifite uturere 8. Intara y’Iburasirazuba ifite uturere 7. Intara y’Iburengerazuba ifite uturere 7.<ref name="itegeko"/> == Imiyoborere == Inzego z’ubutegetsi bw’u Rwanda zikurikirana zitya: [[Intara z’u Rwanda|Intara]] → Uturere → [[Imirenge y’u Rwanda|Imirenge]] → [[Akagari|Utugari]] → [[Imidugudu]]. Buri karere gafite Inama Njyanama y’Akarere na Meya.<ref name="sng">{{Cite web |url=https://www.sng-wofi.org/country_profiles/rwanda.html |title=Rwanda |website=World Observatory on Subnational Government Finance and Investment (SNG-WOFI) |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> Inama Njyanama ishyiraho ingamba z’iterambere ry’akarere. Inama Njyanama yemeza kandi ingengo y’imari y’akarere.<ref name="sng"/> Meya atorerwa manda y’imyaka itanu. Iyo manda ishobora kongerwa rimwe gusa.<ref name="mayors">{{Cite web |url=https://allafrica.com/stories/202603270097.html |title=Rwanda: What to Know Ahead of District Mayoral Elections |author=Tonny Mwiseneza |website=AllAfrica (The New Times) |date=2026-03-27 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> Uturere dutatu tw’Umujyi wa Kigali ni Gasabo, Kicukiro na Nyarugenge. Utwo turere ntitufite ubuzimagatozi nk’utundi turere. Abayobozi b’utwo turere bashyirwaho na Leta.<ref name="sng"/> == Urutonde rw’uturere == Imbonerahamwe ikurikira igaragaza uturere 30 n’umubare w’abaturage babaruwe mu 2012 no mu 2022.<ref name="citypop">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/admin/ |title=Rwanda: Administrative Division (Provinces and Districts) |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:right;" ! Intara !! Akarere !! Abaturage (2012) !! Abaturage (2022) |- | rowspan="3" style="text-align:center;" | [[File:Rwanda KigaliDists.png|120px]]<br />[[Kigali|Umujyi wa Kigali]] | style="text-align:left;" | 1. [[Akarere ka Gasabo|Gasabo]] || {{formatnum:529561}} || {{formatnum:879505}} |- | style="text-align:left;" | 2. [[Akarere ka Kicukiro|Kicukiro]] || {{formatnum:318564}} || {{formatnum:491731}} |- | style="text-align:left;" | 3. [[Akarere ka Nyarugenge|Nyarugenge]] || {{formatnum:284561}} || {{formatnum:374319}} |- | rowspan="5" style="text-align:center;" | [[File:Rwanda NorthDists.png|120px]]<br />[[Intara y’Amajyaruguru y’u Rwanda|Intara y’Amajyaruguru]] | style="text-align:left;" | 1. [[Akarere ka Burera|Burera]] || {{formatnum:336582}} || {{formatnum:387729}} |- | style="text-align:left;" | 2. [[Akarere ka Gakenke|Gakenke]] || {{formatnum:338234}} || {{formatnum:365292}} |- | style="text-align:left;" | 3. [[Akarere ka Gicumbi|Gicumbi]] || {{formatnum:395606}} || {{formatnum:448824}} |- | style="text-align:left;" | 4. [[Akarere ka Musanze|Musanze]] || {{formatnum:368267}} || {{formatnum:476522}} |- | style="text-align:left;" | 5. [[Akarere ka Rulindo|Rulindo]] || {{formatnum:287681}} || {{formatnum:360144}} |- | rowspan="8" style="text-align:center;" | [[File:Rwanda SouthDists.png|120px]]<br />[[Intara y'amajyepfo|Intara y’Amajyepfo]] | style="text-align:left;" | 1. [[Akarere ka Gisagara|Gisagara]] || {{formatnum:322506}} || {{formatnum:397051}} |- | style="text-align:left;" | 2. [[Akarere ka Huye|Huye]] || {{formatnum:328398}} || {{formatnum:381900}} |- | style="text-align:left;" | 3. [[Akarere ka Kamonyi|Kamonyi]] || {{formatnum:340501}} || {{formatnum:450849}} |- | style="text-align:left;" | 4. [[Akarere ka Muhanga|Muhanga]] || {{formatnum:319141}} || {{formatnum:358433}} |- | style="text-align:left;" | 5. [[Akarere ka Nyamagabe|Nyamagabe]] || {{formatnum:341491}} || {{formatnum:371501}} |- | style="text-align:left;" | 6. [[Akarere ka Nyanza|Nyanza]] || {{formatnum:323719}} || {{formatnum:365718}} |- | style="text-align:left;" | 7. [[Akarere ka Nyaruguru|Nyaruguru]] || {{formatnum:294334}} || {{formatnum:318126}} |- | style="text-align:left;" | 8. [[Akarere ka Ruhango|Ruhango]] || {{formatnum:319885}} || {{formatnum:359121}} |- | rowspan="7" style="text-align:center;" | [[File:Rwanda EastDists.png|120px]]<br />[[Intara y'Iburasirazuba|Intara y’Iburasirazuba]] | style="text-align:left;" | 1. [[Akarere ka Bugesera|Bugesera]] || {{formatnum:361914}} || {{formatnum:551103}} |- | style="text-align:left;" | 2. [[Akarere ka Gatsibo|Gatsibo]] || {{formatnum:433020}} || {{formatnum:551164}} |- | style="text-align:left;" | 3. [[Akarere ka Kayonza|Kayonza]] || {{formatnum:344157}} || {{formatnum:457156}} |- | style="text-align:left;" | 4. [[Akarere ka Kirehe|Kirehe]] || {{formatnum:340368}} || {{formatnum:460860}} |- | style="text-align:left;" | 5. [[Akarere ka Ngoma|Ngoma]] || {{formatnum:336928}} || {{formatnum:404048}} |- | style="text-align:left;" | 6. [[Akarere ka Nyagatare|Nyagatare]] || {{formatnum:465855}} || {{formatnum:653861}} |- | style="text-align:left;" | 7. [[Akarere ka Rwamagana|Rwamagana]] || {{formatnum:313461}} || {{formatnum:484953}} |- | rowspan="7" style="text-align:center;" | [[File:Rwanda WestDists.png|120px]]<br />[[Intara y'Uburengerazuba|Intara y’Iburengerazuba]] | style="text-align:left;" | 1. [[Akarere ka Karongi|Karongi]] || {{formatnum:331808}} || {{formatnum:373869}} |- | style="text-align:left;" | 2. [[Akarere ka Ngororero|Ngororero]] || {{formatnum:333713}} || {{formatnum:367955}} |- | style="text-align:left;" | 3. [[Akarere ka Nyabihu|Nyabihu]] || {{formatnum:294740}} || {{formatnum:319047}} |- | style="text-align:left;" | 4. [[Akarere ka Nyamasheke|Nyamasheke]] || {{formatnum:381804}} || {{formatnum:434221}} |- | style="text-align:left;" | 5. [[Akarere ka Rubavu|Rubavu]] || {{formatnum:403662}} || {{formatnum:546683}} |- | style="text-align:left;" | 6. [[Akarere ka Rusizi|Rusizi]] || {{formatnum:400858}} || {{formatnum:485529}} |- | style="text-align:left;" | 7. [[Akarere ka Rutsiro|Rutsiro]] || {{formatnum:324654}} || {{formatnum:369180}} |- ! colspan="2" style="text-align:left;" | U Rwanda !! {{formatnum:10515973}} !! {{formatnum:13246394}} |} == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Districts of Rwanda|Amafoto n’amakarita y’uturere tw’u Rwanda]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Intara n'Uturere by'u Rwanda}} [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Uturere tw’u Rwanda| ]] jylosbe0od2qc2q0pw6v28xqtqu5aws Umurenge wa Muhima 0 3392 143288 133976 2026-10-24T09:38:37Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143288 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:2013-06-05_13-32-12_Rwanda_Kigali_-_Muhima.JPG|thumb|Umudugudu wa Muhima]] Umurenge wa Muhima ni umwe mu mirenge icumi (10) igize [[Akarere ka Nyarugenge]]. Nyuma y’ivugurura ry’imitegerekere y’[[Igihugu]] ugizwe n’[[utugari]] turindwi (7) ari two: [[Akagari ka Nyabugogo|Nyabugogo]], [[Akagari ka Kabeza|Kabeza]], [[Akagari ka Tetero|Tetero]], [[Akagari k’Amahoro|Amahoro]], [[Akagari ka Kabasengerezi|Kabasengerezi]], [[Akagari ka Rugenge|Rugenge]] n’[[Akagari k’Ubumwe|Ubumwe]]. Utwo tugari natwo tukaba tugizwe n’[[Imidugudu]] 39. Umurenge wa Muhima uhana imbibi n’umurenge wa Kimisagara, Gitega na Nyarugenge, n’umwe mu mirenge y’[[Akarere ka Gasabo]]. Ukaba ufite ubuso bungana na km² 2,92 n’abaturage 48.466 dukurikije ibyatangajwe n’ibarura rusange ryo mu mwaka w’2002. Ni ukuvuga ko uwo murenge utuwe ku bucucike bw’abaturage 16.598/km². Ibi bikaba bisobanura imiturire y’akajagari irangwa muri uwo murenge. Tubifurije ku rwungukiraho byinshi mu bijyanye na serivisi ndetse n’amakuru ajyanye n’umurenge wanyu. == Imiyoboro == [[Dosiye:Umurenge w'aJuru.jpg|thumb|Umurenge w'aJuru]] * [https://web.archive.org/web/20101230145827/http://muhimasector.net/ Urubuga rw’Umurenge wa Muhima] {{Reflist}} [[Ikiciro:Akarere ka Nyarugenge]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] 3cxunjp08kegaaqdn8yv0zmpg4o1arn 143421 143288 2026-10-24T10:01:04Z Score Beethoven 11559 143421 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:2013-06-05_13-32-12_Rwanda_Kigali_-_Muhima.JPG|thumb|Umudugudu wa Muhima]] Umurenge wa Muhima ni umwe mu mirenge icumi (10) igize [[Akarere ka Nyarugenge]]. Nyuma y’ivugurura ry’imitegerekere y’[[Igihugu]] ugizwe n’[[utugari]] turindwi (7) ari two: [[Akagari ka Nyabugogo|Nyabugogo]], [[Akagari ka Kabeza|Kabeza]], [[Akagari ka Tetero|Tetero]], [[Akagari k’Amahoro|Amahoro]], [[Akagari ka Kabasengerezi|Kabasengerezi]], [[Akagari ka Rugenge|Rugenge]] n’[[Akagari k’Ubumwe|Ubumwe]]. Utwo tugari natwo tukaba tugizwe n’[[Imidugudu]] 39. Umurenge wa Muhima uhana imbibi n’umurenge wa Kimisagara, Gitega na Nyarugenge, n’umwe mu mirenge y’[[Akarere ka Gasabo]]. Ukaba ufite ubuso bungana na km² 2,92 n’abaturage 48.466 dukurikije ibyatangajwe n’ibarura rusange ryo mu mwaka w’2002. Ni ukuvuga ko uwo murenge utuwe ku bucucike bw’abaturage 16.598/km². Ibi bikaba bisobanura imiturire y’akajagari irangwa muri uwo murenge. Tubifurije ku rwungukiraho byinshi mu bijyanye na serivisi ndetse n’amakuru ajyanye n’umurenge wanyu. == Imiyoboro == [[Dosiye:Umurenge w'aJuru.jpg|thumb|Umurenge w'aJuru]] * [https://web.archive.org/web/20101230145827/http://muhimasector.net/ Urubuga rw’Umurenge wa Muhima] {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Nyarugenge}} [[Ikiciro:Akarere ka Nyarugenge]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] 0ngvz43tzrmqvlyeea8op9ux5i56csx Imirenge y’u Rwanda 0 3397 143292 143049 2026-10-24T09:45:34Z Score Beethoven 11559 143292 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Imirenge y’u Rwanda | image = [[File:Rwanda Sectors.PNG|260px|Ikarita y’imirenge y’u Rwanda]] | caption = Ikarita y’imirenge y’u Rwanda | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda]] | label2 = Urwego | data2 = Urwego rwa gatatu rw’imitegekere | label3 = Iri mu | data3 = [[Uturere tw’u Rwanda|Uturere]] (30) | label4 = Igabanyijemo | data4 = [[Utugari]] | label5 = Umubare | data5 = 416 | label6 = Yashyizweho | data6 = 1 Mutarama 2006 }} '''Imirenge''' (ubumwe: '''umurenge'''; mu [[Igifaransa|Gifaransa]]: ''secteurs''; mu [[Icyongereza]]: ''sectors'') ni inzego z’imiyoborere y’igihugu ziri ku rwego rwa gatatu mu [[Rwanda]], nyuma y’[[Intara y’u Rwanda|intara]] n’[[Uturere tw’u Rwanda|uturere]]. U Rwanda rufite imirenge 416 iri mu turere 30. == Imiterere == Inzego z’imitegekere y’u Rwanda zikurikirana zitya: [[Intara y’u Rwanda|Intara]] → [[Uturere tw’u Rwanda|Uturere]] → Imirenge → [[Utugari]] → [[Imidugudu]] Buri karere kagabanyijemo imirenge. Buri murenge ugabanyijemo utugari. Buri kagari kagabanyijemo imidugudu.<ref name="sng">{{Cite web |url=https://www.sng-wofi.org/country_profiles/rwanda.html |title=Country and territory profiles – Rwanda |website=World Observatory on Subnational Government Finance and Investment (SNG-WOFI) |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> U Rwanda rufite imirenge 416 iri mu turere 30.<ref name="citypop">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/ |title=Rwanda: Division in Sectors |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> Iyi miterere yashyizweho n’ivugurura ry’inzego z’imitegekere y’igihugu. Iryo vugurura ryatangiye gukurikizwa ku wa 1 Mutarama 2006. Intara 12 zasimbujwe intara 4 n’Umujyi wa Kigali. Izo nzego eshanu zigabanyijemo uturere 30.<ref name="statoids">{{Cite web |title=Provinces of Rwanda |url=https://statoids.com/urw.html |website=Statoids |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Ubuyobozi == Umurenge ugira inzego ebyiri: Inama Njyanama y’umurenge n’Ubunyamabanga Nshingwabikorwa bw’umurenge. Ubunyamabanga Nshingwabikorwa bufite Umunyamabanga Nshingwabikorwa w’umurenge.<ref name="itegeko2013">{{Cite web |url=https://extranet.who.int/cpcd/sites/default/files/public_file_repository/RWA_Rwanda_Law-determining-the-organisation-and-functioning-of-decentralized-administrative-bodies_2013.pdf |title=Law Nº 87/2013 of 11/09/2013 determining the organisation and functioning of decentralized administrative entities |website=Official Gazette of the Republic of Rwanda |date=2013-10-30 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> Umurenge, akagari n’umudugudu nta buzimagatozi bifite.<ref name="itegeko2013"/> Abagize Inama Njyanama y’umurenge ntibatorwa n’abaturage mu buryo butaziguye. Batorwa mu bagize inama njyanama z’utugari.<ref name="sng"/> == Imibare muri rusange == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! Intara / Umujyi !! Uturere !! Imirenge<ref name="citypop"/> |- | style="text-align:left" | [[Kigali|Umujyi wa Kigali]] || 3 || 35 |- | style="text-align:left" | [[Intara y'amajyepfo|Intara y’Amajyepfo]] || 8 || 101 |- | style="text-align:left" | [[Intara y'Uburengerazuba|Intara y’Iburengerazuba]] || 7 || 96 |- | style="text-align:left" | [[Intara y’Amajyaruguru y’u Rwanda|Intara y’Amajyaruguru]] || 5 || 89 |- | style="text-align:left" | [[Intara y'Iburasirazuba|Intara y’Iburasirazuba]] || 7 || 95 |- ! Igiteranyo !! 30 !! 416 |} == Urutonde rw’imirenge == Urutonde rukurikira rugaragaza imirenge y’akarere kamwe kamwe, ikurikiranye hakurikijwe inyuguti. Imirenge myinshi ifite amazina amwe iri mu turere dutandukanye (urugero: Remera, Karama, Ngoma, Murambi…). === Umujyi wa Kigali === {| class="wikitable" ! Ikarita !! Akarere !! Umubare !! Imirenge |- | [[File:GasaboDist.png|70px|Ikarita y’Akarere ka Gasabo]] | '''[[Akarere ka Gasabo|Gasabo]]''' | style="text-align:center" | 15 | [[Umurenge wa Bumbogo|Bumbogo]] · [[Umurenge wa Gatsata|Gatsata]] · [[Umurenge wa Gikomero|Gikomero]] · [[Gisozi]] · [[Umurenge wa Jabana|Jabana]] · [[Umurenge wa Jali|Jali]] · [[Umurenge wa Kacyiru|Kacyiru]] · [[Umurenge wa Kimihurura|Kimihurura]] · [[Umurenge wa Kimironko|Kimironko]] · [[Umurenge wa Kinyinya|Kinyinya]] · [[Umurenge wa Ndera|Ndera]] · [[Umurenge wa Nduba|Nduba]] · [[Umurenge wa Remera (Gasabo)|Remera]] · [[Umurenge wa Rusororo|Rusororo]] · [[Umurenge wa Rutunga|Rutunga]] |- | [[File:KicukiroDist.png|70px|Ikarita y’Akarere ka Kicukiro]] | '''[[Akarere ka Kicukiro|Kicukiro]]''' | style="text-align:center" | 10 | [[Umurenge wa Gahanga|Gahanga]] · [[Umurenge wa Gatenga|Gatenga]] · [[Gikondo]] · [[Umurenge wa Kagarama|Kagarama]] · [[Umurenge wa Kanombe|Kanombe]] · [[Umurenge wa Kicukiro|Kicukiro]] · [[Umurenge wa Kigarama (Kicukiro)|Kigarama]] · [[Umurenge wa Masaka|Masaka]] · [[Umurenge wa Niboye|Niboye]] · [[Umurenge wa Nyarugunga|Nyarugunga]] |- | [[File:NyarugengeDist.png|70px|Ikarita y’Akarere ka Nyarugenge]] | '''[[Akarere ka Nyarugenge|Nyarugenge]]''' | style="text-align:center" | 10 | [[Umurenge wa Gitega|Gitega]] · [[Umurenge wa Kanyinya|Kanyinya]] · [[Umurenge wa Kigali|Kigali]] · [[Umurenge wa Kimisagara|Kimisagara]] · [[Umurenge wa Mageragere|Mageragere]] · [[Umurenge wa Muhima|Muhima]] · [[Umurenge wa Nyakabanda|Nyakabanda]] · [[Nyamirambo]] · [[Umurenge wa Nyarugenge (Nyarugenge)|Nyarugenge]] · [[Rwezamenyo]] |- ! colspan="2" | Igiteranyo !! 35 !! |} === Intara y’Amajyepfo === {| class="wikitable" ! Ikarita !! Akarere !! Umubare !! Imirenge |- | [[File:GisagaraDist.png|70px|Ikarita y’Akarere ka Gisagara]] | '''[[Akarere ka Gisagara|Gisagara]]''' | style="text-align:center" | 13 | [[Umurenge wa Gikonko|Gikonko]] · [[Umurenge wa Gishubi|Gishubi]] · [[Umurenge wa Kansi|Kansi]] · [[Umurenge wa Kibirizi|Kibilizi]] · [[Umurenge wa Kigembe|Kigembe]] · [[Umurenge wa Mamba|Mamba]] · [[Umurenge wa Muganza (Gisagara)|Muganza]] · [[Umurenge wa Mugombwa|Mugombwa]] · [[Umurenge wa Mukindo|Mukindo]] · [[Umurenge wa Musha (Gisagara)|Musha]] · [[Umurenge wa Ndora|Ndora]] · [[Umurenge wa Nyanza|Nyanza]] · [[Umurenge wa Save|Save]] |- | [[File:HuyeDist.png|70px|Ikarita y’Akarere ka Huye]] | '''[[Akarere ka Huye|Huye]]''' | style="text-align:center" | 14 | [[Umurenge wa Gishamvu|Gishamvu]] · [[Umurenge wa Huye|Huye]] · [[Umurenge wa Karama (Huye)|Karama]] · [[Umurenge wa Kigoma|Kigoma]] · [[Umurenge wa Kinazi (Huye)|Kinazi]] · [[Umurenge wa Maraba|Maraba]] · [[Umurenge wa Mbazi (Huye)|Mbazi]] · [[Umurenge wa Mukura (Huye)|Mukura]] · [[Umurenge wa Ngoma (Huye)|Ngoma]] · [[Umurenge wa Ruhashya|Ruhashya]] · [[Umurenge wa Rusatira|Rusatira]] · [[Umurenge wa Rwaniro|Rwaniro]] · [[Umurenge wa Simbi|Simbi]] · [[Umurenge wa Tumba|Tumba]] |- | [[File:KamonyiDist.png|70px|Ikarita y’Akarere ka Kamonyi]] | '''[[Akarere ka Kamonyi|Kamonyi]]''' | style="text-align:center" | 12 | [[Umurenge wa Gacurabwenge|Gacurabwenge]] · [[Umurenge wa Karama (Kamonyi)|Karama]] · [[Umurenge wa Kayenzi|Kayenzi]] · [[Umurenge wa Kayumbu|Kayumbu]] · [[Umurenge wa Mugina|Mugina]] · [[Umurenge wa Musambira|Musambira]] · [[Umurenge wa Ngamba|Ngamba]] · [[Umurenge wa Nyamiyaga (Kamonyi)|Nyamiyaga]] · [[Umurenge wa Nyarubaka|Nyarubaka]] · [[Umurenge wa Rugalika|Rugalika]] · [[Umurenge wa Rukoma|Rukoma]] · [[Umurenge wa Runda|Runda]] |- | [[File:MuhangaDist.png|70px|Ikarita y’Akarere ka Muhanga]] | '''[[Akarere ka Muhanga|Muhanga]]''' | style="text-align:center" | 12 | [[Umurenge wa Cyeza|Cyeza]] · [[Umurenge wa Kabacuzi|Kabacuzi]] · [[Umurenge wa Kibangu|Kibangu]] · [[Umurenge wa Kiyumba|Kiyumba]] · [[Umurenge wa Muhanga|Muhanga]] · [[Umurenge wa Mushishiro|Mushishiro]] · [[Umurenge wa Nyabinoni|Nyabinoni]] · [[Umurenge wa Nyamabuye|Nyamabuye]] · [[Umurenge wa Nyarusange|Nyarusange]] · [[Umurenge wa Rongi|Rongi]] · [[Umurenge wa Rugendabari (Muhanga)|Rugendabari]] · [[Umurenge wa Shyogwe|Shyogwe]] |- | [[File:NyamagabeDist.png|70px|Ikarita y’Akarere ka Nyamagabe]] | '''[[Akarere ka Nyamagabe|Nyamagabe]]''' | style="text-align:center" | 17 | [[Umurenge wa Buruhukiro|Buruhukiro]] · [[Umurenge wa Cyanika (Nyamagabe)|Cyanika]] · [[Umurenge wa Gasaka|Gasaka]] · [[Umurenge wa Gatare|Gatare]] · [[Umurenge wa Kaduha|Kaduha]] · [[Umurenge wa Kamegeli|Kamegeli]] · [[Umurenge wa Kibirizi (Nyamagabe)|Kibirizi]] · [[Umurenge wa Kibumbwe|Kibumbwe]] · [[Umurenge wa Kitabi|Kitabi]] · [[Umurenge wa Mbazi (Nyamagabe)|Mbazi]] · [[Umurenge wa Mugano|Mugano]] · [[Umurenge wa Musange|Musange]] · [[Umurenge wa Musebeya|Musebeya]] · [[Umurenge wa Mushubi|Mushubi]] · [[Umurenge wa Nkomane|Nkomane]] · [[Umurenge wa Tare|Tare]] · [[Umurenge wa Uwinkingi|Uwinkingi]] |- | [[File:NyanzaDist.png|70px|Ikarita y’Akarere ka Nyanza]] | '''[[Akarere ka Nyanza|Nyanza]]''' | style="text-align:center" | 10 | [[Busasamana]] · [[Umurenge wa Busoro|Busoro]] · [[Umurenge wa Cyabakamyi|Cyabakamyi]] · [[Umurenge wa Kibirizi (Nyanza)|Kibirizi]] · [[Umurenge wa Kigoma (Nyanza)|Kigoma]] · [[Umurenge wa Mukingo|Mukingo]] · [[Umurenge wa Muyira|Muyira]] · [[Umurenge wa Ntyazo|Ntyazo]] · [[Umurenge wa Nyagisozi (Nyanza)|Nyagisozi]] · [[Umurenge wa Rwabicuma|Rwabicuma]] |- | [[File:NyaruguruDist.png|70px|Ikarita y’Akarere ka Nyaruguru]] | '''[[Akarere ka Nyaruguru|Nyaruguru]]''' | style="text-align:center" | 14 | [[Umurenge wa Busanze|Busanze]] · [[Umurenge wa Cyahinda|Cyahinda]] · [[Umurenge wa Kibeho|Kibeho]] · [[Umurenge wa Kivu|Kivu]] · [[Umurenge wa Mata|Mata]] · [[Umurenge wa Muganza (Nyaruguru)|Muganza]] · [[Umurenge wa Munini|Munini]] · [[Umurenge wa Ngera|Ngera]] · [[Umurenge wa Ngoma|Ngoma]] · [[Umurenge wa Nyabimata|Nyabimata]] · [[Umurenge wa Nyagisozi|Nyagisozi]] · [[Umurenge wa Ruheru|Ruheru]] · [[Umurenge wa Ruramba|Ruramba]] · [[Umurenge wa Rusenge|Rusenge]] |- | [[File:RuhangoDist.png|70px|Ikarita y’Akarere ka Ruhango]] | '''[[Akarere ka Ruhango|Ruhango]]''' | style="text-align:center" | 9 | [[Umurenge wa Bweramana|Bweramana]] · [[Umurenge wa Byimana|Byimana]] · [[Umurenge wa Kabagari|Kabagari]] · [[Umurenge wa Kinazi (Ruhango)|Kinazi]] · [[Umurenge wa Kinihira (Ruhango)|Kinihira]] · [[Umurenge wa Mbuye|Mbuye]] · [[Umurenge wa Mwendo|Mwendo]] · [[Umurenge wa Ntongwe|Ntongwe]] · [[Umurenge wa Ruhango (Ruhango)|Ruhango]] |- ! colspan="2" | Igiteranyo !! 101 !! |} === Intara y’Iburengerazuba === {| class="wikitable" ! Ikarita !! Akarere !! Umubare !! Imirenge |- | [[File:KarongiDist.png|70px|Ikarita y’Akarere ka Karongi]] | '''[[Akarere ka Karongi|Karongi]]''' | style="text-align:center" | 13 | [[Umurenge wa Bwishyura|Bwishyura]] · [[Umurenge wa Gashari|Gashari]] · [[Umurenge wa Gishyita|Gishyita]] · [[Umurenge wa Gitesi|Gitesi]] · [[Umurenge wa Mubuga|Mubuga]] · [[Umurenge wa Murambi (Karongi)|Murambi]] · [[Umurenge wa Murundi (Karongi)|Murundi]] · [[Umurenge wa Mutuntu|Mutuntu]] · [[Umurenge wa Rubengera|Rubengera]] · [[Umurenge wa Rugabano|Rugabano]] · [[Umurenge wa Ruganda|Ruganda]] · [[Umurenge wa Rwankuba|Rwankuba]] · [[Umurenge wa Twumba|Twumba]] |- | [[File:NgororeroDist.png|70px|Ikarita y’Akarere ka Ngororero]] | '''[[Akarere ka Ngororero|Ngororero]]''' | style="text-align:center" | 13 | [[Umurenge wa Bwira|Bwira]] · [[Umurenge wa Gatumba|Gatumba]] · [[Umurenge wa Hindiro|Hindiro]] · [[Umurenge wa Kabaya|Kabaya]] · [[Umurenge wa Kageyo (Ngororero)|Kageyo]] · [[Umurenge wa Kavumu|Kavumu]] · [[Umurenge wa Matyazo|Matyazo]] · [[Umurenge wa Muhanda|Muhanda]] · [[Umurenge wa Muhororo|Muhororo]] · [[Umurenge wa Ndaro|Ndaro]] · [[Umurenge wa Ngororero|Ngororero]] · [[Umurenge wa Nyange|Nyange]] · [[Umurenge wa Sovu|Sovu]] |- | [[File:NyabihuDist.png|70px|Ikarita y’Akarere ka Nyabihu]] | '''[[Akarere ka Nyabihu|Nyabihu]]''' | style="text-align:center" | 12 | [[Umurenge wa Bigogwe|Bigogwe]] · [[Umurenge wa Jenda|Jenda]] · [[Umurenge wa Jomba|Jomba]] · [[Umurenge wa Kabatwa|Kabatwa]] · [[Umurenge wa Karago|Karago]] · [[Umurenge wa Kintobo|Kintobo]] · [[Umurenge wa Mukamira|Mukamira]] · [[Umurenge wa Muringa|Muringa]] · [[Umurenge wa Rambura|Rambura]] · [[Umurenge wa Rugera|Rugera]] · [[Umurenge wa Rurembo|Rurembo]] · [[Umurenge wa Shyira|Shyira]] |- | [[File:NyamashekeDist.png|70px|Ikarita y’Akarere ka Nyamasheke]] | '''[[Akarere ka Nyamasheke|Nyamasheke]]''' | style="text-align:center" | 15 | [[Umurenge wa Bushekeri|Bushekeri]] · [[Umurenge wa Bushenge|Bushenge]] · [[Umurenge wa Cyato|Cyato]] · [[Umurenge wa Gihombo|Gihombo]] · [[Umurenge wa Kagano|Kagano]] · [[Umurenge wa Kanjongo|Kanjongo]] · [[Umurenge wa Karambi|Karambi]] · [[Umurenge wa Karengera|Karengera]] · [[Umurenge wa Kirimbi|Kirimbi]] · [[Umurenge wa Macuba|Macuba]] · [[Umurenge wa Mahembe|Mahembe]] · [[Umurenge wa Nyabitekeri|Nyabitekeri]] · [[Umurenge wa Rangiro|Rangiro]] · [[Umurenge wa Ruharambuga|Ruharambuga]] · [[Umurenge wa Shangi|Shangi]] |- | [[File:RubavuDist.png|70px|Ikarita y’Akarere ka Rubavu]] | '''[[Akarere ka Rubavu|Rubavu]]''' | style="text-align:center" | 12 | [[Umurenge wa Bugeshi|Bugeshi]] · [[Umurenge wa Busasamana|Busasamana]] · [[Umurenge wa Cyanzarwe|Cyanzarwe]] · [[Umurenge wa Gisenyi|Gisenyi]] · [[Umurenge wa Kanama|Kanama]] · [[Umurenge wa Kanzenze|Kanzenze]] · [[Umurenge wa Mudende|Mudende]] · [[Umurenge wa Nyakiliba|Nyakiliba]] · [[Umurenge wa Nyamyumba|Nyamyumba]] · [[Umurenge wa Nyundo|Nyundo]] · [[Umurenge wa Rubavu|Rubavu]] · [[Umurenge wa Rugerero|Rugerero]] |- | [[File:RusiziDist.png|70px|Ikarita y’Akarere ka Rusizi]] | '''[[Akarere ka Rusizi|Rusizi]]''' | style="text-align:center" | 18 | [[Umurenge wa Bugarama|Bugarama]] · [[Umurenge wa Butare|Butare]] · [[Umurenge wa Bweyeye|Bweyeye]] · [[Umurenge wa Gashonga|Gashonga]] · [[Umurenge wa Giheke|Giheke]] · [[Umurenge wa Gihundwe|Gihundwe]] · [[Umurenge wa Gikundamvura|Gikundamvura]] · [[Umurenge wa Gitambi|Gitambi]] · [[Umurenge wa Kamembe|Kamembe]] · [[Umurenge wa Muganza|Muganza]] · [[Umurenge wa Mururu|Mururu]] · [[Umurenge wa Nkanka|Nkanka]] · [[Umurenge wa Nkombo|Nkombo]] · [[Umurenge wa Nkungu|Nkungu]] · [[Umurenge wa Nyakabuye|Nyakabuye]] · [[Umurenge wa Nyakarenzo|Nyakarenzo]] · [[Umurenge wa Nzahaha|Nzahaha]] · [[Umurenge wa Rwimbogo (Rusizi)|Rwimbogo]] |- | [[File:RutsiroDist.png|70px|Ikarita y’Akarere ka Rutsiro]] | '''[[Akarere ka Rutsiro|Rutsiro]]''' | style="text-align:center" | 13 | [[Umurenge wa Boneza|Boneza]] · [[Umurenge wa Gihango|Gihango]] · [[Umurenge wa Kigeyo|Kigeyo]] · [[Umurenge wa Kivumu|Kivumu]] · [[Umurenge wa Manihira|Manihira]] · [[Umurenge wa Mukura (Rutsiro)|Mukura]] · [[Umurenge wa Murunda|Murunda]] · [[Umurenge wa Musasa|Musasa]] · [[Umurenge wa Mushonyi|Mushonyi]] · [[Umurenge wa Mushubati|Mushubati]] · [[Umurenge wa Nyabirasi|Nyabirasi]] · [[Umurenge wa Ruhango (Rutsiro)|Ruhango]] · [[Umurenge wa Rusebeya|Rusebeya]] |- ! colspan="2" | Igiteranyo !! 96 !! |} === Intara y’Amajyaruguru === {| class="wikitable" ! Ikarita !! Akarere !! Umubare !! Imirenge |- | [[File:BureraDist.png|70px|Ikarita y’Akarere ka Burera]] | '''[[Akarere ka Burera|Burera]]''' | style="text-align:center" | 17 | [[Umurenge wa Bungwe|Bungwe]] · [[Umurenge wa Butaro|Butaro]] · [[Umurenge wa Cyanika (Burera)|Cyanika]] · [[Umurenge wa Cyeru|Cyeru]] · [[Umurenge wa Gahunga|Gahunga]] · [[Umurenge wa Gatebe|Gatebe]] · [[Umurenge wa Gitovu|Gitovu]] · [[Umurenge wa Kagogo|Kagogo]] · [[Umurenge wa Kinoni|Kinoni]] · [[Umurenge wa Kinyababa|Kinyababa]] · [[Umurenge wa Kivuye|Kivuye]] · [[Umurenge wa Nemba (Burera)|Nemba]] · [[Umurenge wa Rugarama (Burera)|Rugarama]] · [[Umurenge wa Rugendabari (Burera)|Rugendabari]] · [[Umurenge wa Ruhunde|Ruhunde]] · [[Umurenge wa Rusarabuge|Rusarabuge]] · [[Umurenge wa Rwerere|Rwerere]] |- | [[File:GakenkeDist.png|70px|Ikarita y’Akarere ka Gakenke]] | '''[[Akarere ka Gakenke|Gakenke]]''' | style="text-align:center" | 19 | [[Umurenge wa Busengo|Busengo]] · [[Umurenge wa Coko|Coko]] · [[Umurenge wa Cyabingo|Cyabingo]] · [[Umurenge wa Gakenke|Gakenke]] · [[Umurenge wa Gashenyi|Gashenyi]] · [[Umurenge wa Janja|Janja]] · [[Umurenge wa Kamubuga|Kamubuga]] · [[Umurenge wa Karambo|Karambo]] · [[Umurenge wa Kivuruga|Kivuruga]] · [[Umurenge wa Mataba|Mataba]] · [[Umurenge wa Minazi|Minazi]] · [[Umurenge wa Mugunga|Mugunga]] · [[Umurenge wa Muhondo|Muhondo]] · [[Umurenge wa Muyongwe|Muyongwe]] · [[Umurenge wa Muzo|Muzo]] · [[Umurenge wa Nemba|Nemba]] · [[Umurenge wa Ruli|Ruli]] · [[Umurenge wa Rusasa|Rusasa]] · [[Umurenge wa Rushashi|Rushashi]] |- | [[File:GicumbiDist.png|70px|Ikarita y’Akarere ka Gicumbi]] | '''[[Akarere ka Gicumbi|Gicumbi]]''' | style="text-align:center" | 21 | [[Umurenge wa Bukure|Bukure]] · [[Umurenge wa Bwisige|Bwisige]] · [[Byumba]] · [[Umurenge wa Cyumba|Cyumba]] · [[Umurenge wa Giti|Giti]] · [[Umurenge wa Kageyo (Gicumbi)|Kageyo]] · [[Umurenge wa Kaniga|Kaniga]] · [[Umurenge wa Manyagiro|Manyagiro]] · [[Umurenge wa Miyove|Miyove]] · [[Umurenge wa Mukarange (Gicumbi)|Mukarange]] · [[Umurenge wa Muko (Gicumbi)|Muko]] · [[Umurenge wa Mutete|Mutete]] · [[Nyamiyaga]] · [[Umurenge wa Nyankenke|Nyankenke]] · [[Umurenge wa Rubaya|Rubaya]] · [[Umurenge wa Rukomo (Gicumbi)|Rukomo]] · [[Umurenge wa Rushaki|Rushaki]] · [[Umurenge wa Rutare|Rutare]] · [[Umurenge wa Ruvune|Ruvune]] · [[Umurenge wa Rwamiko|Rwamiko]] · [[Umurenge wa Shangasha|Shangasha]] |- | [[File:MusanzeDist.png|70px|Ikarita y’Akarere ka Musanze]] | '''[[Akarere ka Musanze|Musanze]]''' | style="text-align:center" | 15 | [[Umurenge wa Busogo|Busogo]] · [[Umurenge wa Cyuve|Cyuve]] · [[Umurenge wa Gacaca|Gacaca]] · [[Umurenge wa Gashaki|Gashaki]] · [[Umurenge wa Gataraga|Gataraga]] · [[Umurenge wa Kimonyi|Kimonyi]] · [[Umurenge wa Kinigi|Kinigi]] · [[Umurenge wa Muhoza|Muhoza]] · [[Umurenge wa Muko (Musanze)|Muko]] · [[Umurenge wa Musanze|Musanze]] · [[Umurenge wa Nkotsi|Nkotsi]] · [[Umurenge wa Nyange (Musanze)|Nyange]] · [[Umurenge wa Remera (Musanze)|Remera]] · [[Umurenge wa Rwaza|Rwaza]] · [[Umurenge wa Shingiro|Shingiro]] |- | [[File:RulindoDist.png|70px|Ikarita y’Akarere ka Rulindo]] | '''[[Akarere ka Rulindo|Rulindo]]''' | style="text-align:center" | 17 | [[Umurenge wa Base|Base]] · [[Umurenge wa Burega|Burega]] · [[Umurenge wa Bushoki|Bushoki]] · [[Umurenge wa Buyoga|Buyoga]] · [[Umurenge wa Cyinzuzi|Cyinzuzi]] · [[Umurenge wa Cyungo|Cyungo]] · [[Umurenge wa Kinihira (Rulindo)|Kinihira]] · [[Umurenge wa Kisaro|Kisaro]] · [[Umurenge wa Masoro|Masoro]] · [[Umurenge wa Mbogo|Mbogo]] · [[Umurenge wa Murambi|Murambi]] · [[Umurenge wa Ngoma (Rulindo)|Ngoma]] · [[Umurenge wa Ntarabana|Ntarabana]] · [[Umurenge wa Rukozo|Rukozo]] · [[Umurenge wa Rusiga|Rusiga]] · [[Umurenge wa Shyorongi|Shyorongi]] · [[Umurenge wa Tumba (Rulindo)|Tumba]] |- ! colspan="2" | Igiteranyo !! 89 !! |} === Intara y’Iburasirazuba === {| class="wikitable" ! Ikarita !! Akarere !! Umubare !! Imirenge |- | [[File:BugeseraDist.png|70px|Ikarita y’Akarere ka Bugesera]] | '''[[Akarere ka Bugesera|Bugesera]]''' | style="text-align:center" | 15 | [[Gashora]] · [[Umurenge wa Juru|Juru]] · [[Umurenge wa Kamabuye|Kamabuye]] · [[Umurenge wa Mareba|Mareba]] · [[Umurenge wa Mayange|Mayange]] · [[Umurenge wa Musenyi|Musenyi]] · [[Umurenge wa Mwogo|Mwogo]] · [[Umurenge wa Ngeruka|Ngeruka]] · [[Umurenge wa Ntarama|Ntarama]] · [[Nyamata]] · [[Umurenge wa Nyarugenge|Nyarugenge]] · [[Rilima]] · [[Umurenge wa Ruhuha|Ruhuha]] · [[Umurenge wa Rweru|Rweru]] · [[Umurenge wa Shyara|Shyara]] |- | [[File:GatsiboDist.png|70px|Ikarita y’Akarere ka Gatsibo]] | '''[[Akarere ka Gatsibo|Gatsibo]]''' | style="text-align:center" | 14 | [[Umurenge wa Gasange|Gasange]] · [[Umurenge wa Gatsibo|Gatsibo]] · [[Umurenge wa Gitoki|Gitoki]] · [[Umurenge wa Kabarore|Kabarore]] · [[Umurenge wa Kageyo (Gatsibo)|Kageyo]] · [[Umurenge wa Kiramuruzi|Kiramuruzi]] · [[Umurenge wa Kiziguro|Kiziguro]] · [[Muhura]] · [[Umurenge wa Murambi (Gatsibo)|Murambi]] · [[Umurenge wa Ngarama|Ngarama]] · [[Umurenge wa Nyagihanga|Nyagihanga]] · [[Umurenge wa Remera (Gatsibo)|Remera]] · [[Umurenge wa Rugarama (Gatsibo)|Rugarama]] · [[Umurenge wa Rwimbogo (Gatsibo)|Rwimbogo]] |- | [[File:KayonzaDist.png|70px|Ikarita y’Akarere ka Kayonza]] | '''[[Akarere ka Kayonza|Kayonza]]''' | style="text-align:center" | 12 | [[Umurenge wa Gahini|Gahini]] · [[Umurenge wa Kabare|Kabare]] · [[Umurenge wa Kabarondo|Kabarondo]] · [[Umurenge wa Mukarange|Mukarange]] · [[Umurenge wa Murama|Murama]] · [[Umurenge wa Murundi|Murundi]] · [[Umurenge wa Mwiri|Mwiri]] · [[Umurenge wa Ndego|Ndego]] · [[Umurenge wa Nyamirama|Nyamirama]] · [[Umurenge wa Rukara|Rukara]] · [[Umurenge wa Ruramira|Ruramira]] · [[Umurenge wa Rwinkwavu|Rwinkwavu]] |- | [[File:KireheDist.png|70px|Ikarita y’Akarere ka Kirehe]] | '''[[Akarere ka Kirehe|Kirehe]]''' | style="text-align:center" | 12 | [[Umurenge wa Gahara|Gahara]] · [[Umurenge wa Gatore|Gatore]] · [[Umurenge wa Kigarama (Kirehe)|Kigarama]] · [[Umurenge wa Kigina|Kigina]] · [[Umurenge wa Kirehe|Kirehe]] · [[Umurenge wa Mahama|Mahama]] · [[Umurenge wa Mpanga|Mpanga]] · [[Umurenge wa Musaza|Musaza]] · [[Umurenge wa Mushikiri|Mushikiri]] · [[Umurenge wa Nasho|Nasho]] · [[Umurenge wa Nyamugari|Nyamugari]] · [[Umurenge wa Nyarubuye|Nyarubuye]] |- | [[File:NgomaDist.png|70px|Ikarita y’Akarere ka Ngoma]] | '''[[Akarere ka Ngoma|Ngoma]]''' | style="text-align:center" | 14 | [[Umurenge wa Gashanda|Gashanda]] · [[Jarama]] · [[Umurenge wa Karembo|Karembo]] · [[Umurenge wa Kazo|Kazo]] · [[Umurenge wa Kibungo|Kibungo]] · [[Umurenge wa Mugesera|Mugesera]] · [[Umurenge wa Murama (Ngoma)|Murama]] · [[Umurenge wa Mutenderi|Mutenderi]] · [[Umurenge wa Remera (Ngoma)|Remera]] · [[Umurenge wa Rukira|Rukira]] · [[Umurenge wa Rukumberi|Rukumberi]] · [[Umurenge wa Rurenge|Rurenge]] · [[Umurenge wa Sake|Sake]] · [[Umurenge wa Zaza|Zaza]] |- | [[File:NyagatareDist.png|70px|Ikarita y’Akarere ka Nyagatare]] | '''[[Akarere ka Nyagatare|Nyagatare]]''' | style="text-align:center" | 14 | [[Umurenge wa Gatunda|Gatunda]] · [[Umurenge wa Karama (Nyagatare)|Karama]] · [[Umurenge wa Karangazi|Karangazi]] · [[Umurenge wa Katabagemu|Katabagemu]] · [[Umurenge wa Kiyombe|Kiyombe]] · [[Umurenge wa Matimba|Matimba]] · [[Umurenge wa Mimuli|Mimuli]] · [[Umurenge wa Mukama|Mukama]] · [[Umurenge wa Musheli|Musheli]] · [[Umurenge wa Nyagatare|Nyagatare]] · [[Umurenge wa Rukomo (Nyagatare)|Rukomo]] · [[Umurenge wa Rwempasha|Rwempasha]] · [[Umurenge wa Rwimiyaga|Rwimiyaga]] · [[Umurenge wa Tabagwe|Tabagwe]] |- | [[File:RwamaganaDist.png|70px|Ikarita y’Akarere ka Rwamagana]] | '''[[Akarere ka Rwamagana|Rwamagana]]''' | style="text-align:center" | 14 | [[Umurenge wa Fumbwe|Fumbwe]] · [[Umurenge wa Gahengeri|Gahengeri]] · [[Umurenge wa Gishari|Gishari]] · [[Umurenge wa Karenge|Karenge]] · [[Umurenge wa Kigabiro|Kigabiro]] · [[Umurenge wa Muhazi|Muhazi]] · [[Munyaga]] · [[Umurenge wa Munyiginya|Munyiginya]] · [[Umurenge wa Musha|Musha]] · [[Umurenge wa Muyumbu|Muyumbu]] · [[Umurenge wa Mwulire|Mwulire]] · [[Umurenge wa Nyakariro|Nyakariro]] · [[Umurenge wa Nzige|Nzige]] · [[Umurenge wa Rubona|Rubona]] |- ! colspan="2" | Igiteranyo !! 95 !! |} == Inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == * [[Intara y’u Rwanda]] * [[Uturere tw’u Rwanda]] * [[Utugari]] * [[Imidugudu]] == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Sectors of Rwanda|Amafoto y’imirenge y’u Rwanda]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Intara n'Uturere by'u Rwanda}} [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda| ]] [[Ikiciro:Rwanda]] 5o00tv37p0drzjddhik0r68ycfcyyi3 Akagari 0 3401 143293 142270 2026-10-24T09:47:38Z Score Beethoven 11559 143293 wikitext text/x-wiki [[File:Ibiro b'akagari mu Rwanda 02.jpg|thumb|Ibiro by'akagari mu Rwanda]] '''Akagari''' (ubwinshi: ''utugari'') ni urwego rw'imitegekere y'u Rwanda ruri munsi y'[[Imirenge y’u Rwanda|umurenge]]. Akagari kagizwe n'[[imidugudu]]. U Rwanda rufite utugari 2 148. Akagari kayoborwa n'Ubunyamabanga Nshingwabikorwa. Gafite kandi Inama Njyanama. == Imiterere == Imitegekere y'u Rwanda ifite inzego eshanu. Izo nzego ni [[Intara z’u Rwanda|intara]] n'[[Umujyi wa Kigali]], [[Uturere tw’u Rwanda|uturere]], imirenge, utugari n'imidugudu. U Rwanda rufite uturere 30, imirenge 416, utugari 2 148 n'imidugudu 14 837.<ref name="clgf">{{Cite web |url=http://www.clgf.org.uk/default/assets/File/Country_profiles/Rwanda.pdf |title=The local government system in Rwanda: Country profile 2017–18 |publisher=Commonwealth Local Government Forum |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> Iyi miterere ishingiye ku Itegeko Ngenga No 29 ryo mu 2005.<ref name="clgf" /> == Imikorere == Itegeko No 87/2013 ryo ku wa 11 Nzeri 2013 rigena imitunganyirize n'imikorere y'inzego z'imitegekere y'Igihugu zegerejwe abaturage. Iri tegeko rigena inshingano z'akagari. Rigena kandi Inama Njyanama y'akagari n'Ubunyamabanga Nshingwabikorwa bwako. Ubunyamabanga Nshingwabikorwa buyoborwa n'Umunyamabanga Nshingwabikorwa w'akagari.<ref name="itegeko">{{Cite web |url=https://extranet.who.int/cpcd/sites/default/files/public_file_repository/RWA_Rwanda_Law-determining-the-organisation-and-functioning-of-decentralized-administrative-bodies_2013.pdf |title=Law nº 87/2013 of 11/09/2013 determining the organisation and functioning of decentralized administrative entities |website=Official Gazette of the Republic of Rwanda |date=2013-10-30 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Inama Njyanama y'akagari == Abajyanama b'akagari batorerwa manda y'imyaka itanu.<ref name="clgf" /> Inama Njyanama y'akagari igizwe na:<ref name="nt">{{Cite web |url=https://allafrica.com/stories/202607200030.html |title=Rwanda: A Closer Look At Local Government Structure Ahead of 2026 Elections |author=Michel Nkurunziza |website=The New Times |via=AllAfrica |date=2026-07-19 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> * umujyanama rusange umwe uhagarariye buri mudugudu; * abajyanama b'abagore, nibura 30% by'abagize inama; * abahuzabikorwa b'Inama y'Igihugu y'Abagore, b'Inama y'Igihugu y'Urubyiruko n'ab'Inama y'Igihugu y'Abantu bafite Ubumuga ku rwego rw'akagari; * uhagarariye abayobozi b'amashuri y'incuke; * uhagarariye abarimu b'amashuri abanza; * uhagarariye abikorera. Akagari gatora umujyanama rusange umwe. Uwo mujyanama ahagararira akagari mu Nama Njyanama y'umurenge.<ref name="nt" /> == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Cells of Rwanda|Amafoto y'utugari tw'u Rwanda]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Intara n'Uturere by'u Rwanda}} [[Ikiciro:Utugari tw’u Rwanda| ]] 7xq3d5gjgnm51ggxbacn2esdk9jrv1g 143295 143293 2026-10-24T09:54:16Z Score Beethoven 11559 143295 wikitext text/x-wiki {{Infobox | above = Akagari | image = [[File:Ibiro b'akagari mu Rwanda 02.jpg|frameless|upright=1.1]] | caption = Ibiro by'akagari mu Rwanda | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda]] | label2 = Ubwoko | data2 = Urwego rw'imitegekere | label3 = Ruri munsi ya | data3 = [[Imirenge y’u Rwanda|Umurenge]] | label4 = Rugizwe na | data4 = [[Imidugudu]] | label5 = Umubare | data5 = 2 148 | label6 = Ubuyobozi | data6 = Ubunyamabanga Nshingwabikorwa | label7 = Inama | data7 = Inama Njyanama y'akagari | label8 = Itegeko | data8 = Itegeko No 87/2013 }} '''Akagari''' (ubwinshi: ''utugari'') ni urwego rw'imitegekere y'u Rwanda ruri munsi y'[[Imirenge y’u Rwanda|umurenge]]. Akagari kagizwe n'[[imidugudu]]. U Rwanda rufite utugari 2 148. Akagari kayoborwa n'Ubunyamabanga Nshingwabikorwa. Gafite kandi Inama Njyanama. == Imiterere == Imitegekere y'u Rwanda ifite inzego eshanu. Izo nzego ni [[Intara z’u Rwanda|intara]] n'[[Umujyi wa Kigali]], [[Uturere tw’u Rwanda|uturere]], imirenge, utugari n'imidugudu. U Rwanda rufite uturere 30, imirenge 416, utugari 2 148 n'imidugudu 14 837.<ref name="clgf">{{Cite web |url=http://www.clgf.org.uk/default/assets/File/Country_profiles/Rwanda.pdf |title=The local government system in Rwanda: Country profile 2017–18 |publisher=Commonwealth Local Government Forum |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> Iyi miterere ishingiye ku Itegeko Ngenga No 29 ryo mu 2005.<ref name="clgf" /> == Imikorere == Itegeko No 87/2013 ryo ku wa 11 Nzeri 2013 rigena imitunganyirize n'imikorere y'inzego z'imitegekere y'Igihugu zegerejwe abaturage. Iri tegeko rigena inshingano z'akagari. Rigena kandi Inama Njyanama y'akagari n'Ubunyamabanga Nshingwabikorwa bwako. Ubunyamabanga Nshingwabikorwa buyoborwa n'Umunyamabanga Nshingwabikorwa w'akagari.<ref name="itegeko">{{Cite web |url=https://extranet.who.int/cpcd/sites/default/files/public_file_repository/RWA_Rwanda_Law-determining-the-organisation-and-functioning-of-decentralized-administrative-bodies_2013.pdf |title=Law nº 87/2013 of 11/09/2013 determining the organisation and functioning of decentralized administrative entities |website=Official Gazette of the Republic of Rwanda |date=2013-10-30 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Inama Njyanama y'akagari == Abajyanama b'akagari batorerwa manda y'imyaka itanu.<ref name="clgf" /> Inama Njyanama y'akagari igizwe na:<ref name="nt">{{Cite web |url=https://allafrica.com/stories/202607200030.html |title=Rwanda: A Closer Look At Local Government Structure Ahead of 2026 Elections |author=Michel Nkurunziza |website=The New Times |via=AllAfrica |date=2026-07-19 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> * umujyanama rusange umwe uhagarariye buri mudugudu; * abajyanama b'abagore, nibura 30% by'abagize inama; * abahuzabikorwa b'Inama y'Igihugu y'Abagore, b'Inama y'Igihugu y'Urubyiruko n'ab'Inama y'Igihugu y'Abantu bafite Ubumuga ku rwego rw'akagari; * uhagarariye abayobozi b'amashuri y'incuke; * uhagarariye abarimu b'amashuri abanza; * uhagarariye abikorera. Akagari gatora umujyanama rusange umwe. Uwo mujyanama ahagararira akagari mu Nama Njyanama y'umurenge.<ref name="nt" /> == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Cells of Rwanda|Amafoto y'utugari tw'u Rwanda]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Intara n'Uturere by'u Rwanda}} [[Ikiciro:Utugari tw’u Rwanda| ]] 9kpeluhsppo159mic1uuqr4ceif9yis Akarere ka Burera 0 3418 143246 143018 2026-10-24T08:51:29Z Score Beethoven 11559 Ongeraho Palette Imirenge y'Akarere ka Burera. 143246 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Akarere ka Burera''' ni kamwe mu turere dutanu tugize [[Intara y’Amajyaruguru y’u Rwanda|Intara y'Amajyaruguru]] mu [[Rwanda]]. Gahana imbibi na [[Ubugande|Uganda]]. Gafite ubuso bwa 644,5 km² n'abaturage 387 729. Kagizwe n'imirenge 17. == Ubuso n'imbibi == [[File:THE HARVEST TRANSPORTER.jpg|thumb|left|Igare ritwara umusaruro mu Karere ka Burera]] Akarere ka Burera gahana imbibi na Uganda ku birometero 63. Imirenge 6 muri 17 ikora kuri Uganda. Akarere gahana kandi imbibi n'uturere twa [[Akarere ka Gakenke|Gakenke]], [[Akarere ka Musanze|Musanze]], [[Akarere ka Rulindo|Rulindo]] na [[Akarere ka Gicumbi|Gicumbi]].<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.burera.gov.rw/akarere/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=burera.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-22}}</ref> Akarere kagizwe n'[[Imirenge y’u Rwanda|imirenge]] 17, [[akagari|utugari]] 69 n'[[imidugudu]] 571. Gafite ubuso bwa 644,5 km². Muri 2022, gafite abaturage 387 729. Abagabo ni 184 782, abagore ni 202 947.<ref name="menya"/> Muri Kamena 2024, hatashywe inyubako nshya y'ibiro by'akarere. Iri mu Murenge wa Rusarabuye, mu Kagari ka Kabona, mu Mudugudu wa Rutuku.<ref>{{Cite web |url=https://igihe.com/mu-rwanda/article/hatashywe-inyubako-y-ibiro-by-akarere-ka-burera-yatwaye-hafi-miliyari-eshatu |title=Hatashywe inyubako y'Ibiro by'Akarere ka Burera yatwaye hafi miliyari 3 Frw |website=IGIHE |date=2024-06-18 |language=rw}}</ref> == Imirenge == Akarere ka Burera kagizwe n'imirenge 17:<ref>{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/44__burera/ |title=Burera (District, Rwanda) – Sectors |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-22}}</ref> {{div col|colwidth=15em}} # Bungwe # Butaro # Cyanika # Cyeru # [[Umurenge wa Gahunga|Gahunga]] # Gatebe # Gitovu # Kagogo # Kinoni # Kinyababa # Kivuye # Nemba # Rugarama # Rugengabari # Ruhunde # Rusarabuye # Rwerere {{div col end}} == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Burera District|Amafoto y'Akarere ka Burera]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Intara n'Uturere by'u Rwanda}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Burera}} [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Uturere tw’u Rwanda|Burera]] [[Ikiciro:Akarere ka Burera| ]] cl9z5utys21jpgt46eobv2dtdr90ss9 Laura Bush 0 6076 143082 114433 2026-10-23T22:06:45Z Juppi lantteineen 19213 143082 wikitext text/x-wiki [[File:Laura Bush portrait.jpg|thumb|250px|<span style="color:grey;">Laura Bush umugore wa George W. Bush (2005)</span>]] [[Dosiye:Laura_Bush_and_a_little_girl.jpg|thumb|Laura Bush n'umwana we (2007)]] '''Laura Lane Welch Bush''' (4 Ugushyingo 1946) ni madamu wa Perezida [[George W. Bush]]. [[Category:Abagore]] [[Category:Abanyamerika]] 8hnozwh32nuyto959qknr4i906n17ir Denis Sassou Nguesso 0 6169 143085 140955 2026-10-23T23:47:17Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 143085 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Denis Sassou Nguesso | image = Denis Sassou Nguesso on April 29, 2026 (cropped).jpg | image_size = 220px | caption = Denis Sassou Nguesso ku ya 29 Mata 2026 | birth_date = 23 Ugushyingo 1943 | birth_place = Edou, Oyo, [[Repubulika ya Kongo]] | nationality = Umunyekongo | occupation = Umusirikare, umunyapolitiki | title = Perezida wa [[Repubulika ya Kongo]] | term = 1979–1992; kuva ku ya 25 Ukwakira 1997 | predecessor = Pascal Lissouba | party = Parti congolais du travail (PCT) | spouse = Antoinette Sassou Nguesso }} '''Denis Sassou Nguesso''' (yavutse ku ya 23 Ugushyingo 1943 i Edou) ni umusirikare akaba n'umunyapolitiki wa [[Repubulika ya Kongo]], Perezida w'icyo gihugu kuva mu 1997, nyuma yo kuba yarakiyoboye bwa mbere kuva mu 1979 kugeza mu 1992. Ni umwe mu bayobozi b'ibihugu bamaze igihe kirekire ku butegetsi muri Afurika. Mu gihe cya manda ye ya mbere, yayoboye ishyaka rimwe rya gikomunisiti, Parti congolais du travail (PCT). Mu 1990, yemeye amashyaka menshi, ariko mu 1992 atsindwa amatora ya perezida. Yagarutse ku butegetsi mu 1997, inyeshyamba ze, Cobras, zifashijwe n'ingabo za [[Angola]], zimaze guhirika Perezida Pascal Lissouba mu ntambara y'abenegihugu. Kuva icyo gihe, yatsinze amatora ya 2002, 2009, 2016, 2021 na 2026, kandi mu 2015 yahinduye Itegeko Nshinga kugira ngo ashobore kongera kwiyamamaza. Ubutegetsi bwe bwakunze kuvugwamo ibirego bya ruswa no kunyereza umutungo wa leta. == Ubuzima bwe bwa mbere == Sassou Nguesso yavukiye i Edou, umudugudu uri hafi y'Oyo mu majyaruguru ya Kongo, mu bwoko bw'Abambochi <ref name="E10">{{cite web |title=République du Congo (Congo-Brazzaville) : information indiquant s'il existe des signes distinctifs visibles entre les membres de l'ethnie Mbochi et les autres ethnies en termes d'apparence, de pratiques et de styles de vie; information indiquant s'il est possible de déterminer par son nom l'appartenance d'une personne à l'ethnie Mbochi |url=https://www.refworld.org/docid/469cda50c.html |website=refworld.org |date=2007-02-23}}</ref><ref name="E11">{{cite web |language=fr |title=Congo-Brazzaville : Denis Sassou Nguesso, le joueur de poker |url=http://www.jeuneafrique.com/140289/politique/congo-brazzaville-denis-sassou-nguesso-le-joueur-de-poker/ |website=Jeune Afrique |date=2012-08-30}}</ref>. Ni bucura bw'abana ba Julien Nguesso, wari umutware w'abahigi, na Émilienne Mouebara <ref name="E12">{{cite web |language=fr |author=Antoine Daniel Kongo |title=Congo-Brazzaville: Denis Sassou Nguesso, premier président de la Nouvelle République |url=http://fr.allafrica.com/stories/201603240843.html |website=allAfrica |date=2016-03-24 |access-date=2025-12-14}}</ref><ref name="E13">{{cite web |language=fr |author=Germaine Mapanga |title=Denis Sassou Nguesso " Lékufé ", notable à 10 ans |url=http://lesechos-congobrazza.com/politique/3163-denis-sassou-nguesso-lekufe-notable-a-10-ans |website=allAfrica |date=2017-06-26 |access-date=2025-12-14}}</ref><ref name="F3">{{cite web |language=fr |title=Denis Sassou-Nguesso |url=https://www.parismatch.com/bio/denis-sassou-nguesso |website=parismatch.com |access-date=2025-11-16}}</ref>. Yize amashuri abanza i Fort-Rousset (ubu ni Owando), hanyuma mu ishuri nderabarezi rya Dolisie kuva mu 1956 kugeza mu 1960 <ref name="E14">{{cite web |language=fr |title=Liste des présidents de la République du Congo Brazzaville |url=http://www.consulatgeneralcongo.com/index.php?option=com_content&view=article&id=31&Itemid=167 |website=Consulate General of Congo in Tunis |date=2014-08-17}}</ref>. == Umwuga wa gisirikare == Mu 1960, mbere gato y'uko igihugu kibona ubwigenge, Sassou Nguesso yinjiye mu gisirikare <ref name="E15">{{cite web |author=Barry Turner |title=The Statesman's Yearbook 2010: The Politics, Cultures and Economies of the World |url=https://books.google.com/books?id=YpLlDQAAQBAJ&q=Isidore+Mvouba+1954&pg=PA352 |website=Springer |date=2009}}</ref>. Yahawe imyitozo ya gisirikare muri [[Aligeriya]], hanyuma mu ishuri ry'abasirikare barwanira ku butaka rya Saint-Maixent, mu [[Ubufaransa]] <ref name="E14" />. Yabaye umwe mu basirikare bakuru ba mbere b'umutwe w'abasirikare barwanira mu kirere wa mbere w'ingabo za Kongo, washinzwe na Marien Ngouabi mu 1965; nyuma yayoboye uwo mutwe, ingabo n'akarere ka gisirikare ka [[Brazzaville]], hanyuma ishami ry'ubutasi <ref name="E14" /><ref name="E17">{{cite web |author=Brigitte NOUAILLE-DEGORCE |title=NGOUABI MARIEN (1938–1977) |url=https://www.universalis.fr/encyclopedie/marien-ngouabi/ |website=Universalis |date=1999-01-19 |access-date=2025-12-14}}</ref>. Yabaye koloneli mu 1978, nyuma aba jenerali mu 1989 <ref name="E14" />. == Intangiriro y'umwuga wa politiki == Mu 1968, Sassou Nguesso yagize uruhare muri kudeta yahiritse Perezida Alphonse Massamba-Débat, ishyira Marien Ngouabi ku butegetsi, maze aba umwe mu bagize Inama y'Igihugu y'Impinduramatwara <ref name="E18">{{cite web |title=LISTE DES MEMBRES FONDATEURS DU CONSEIL NATIONAL DE LA RÉVOLUTION (21 décembre 1968) |url=http://congo-liberty.com/?p=24588 |website=congo-liberty.com |access-date=2021-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210807111149/http://congo-liberty.com/?p=24588 |archive-date=2021-08-07 |url-status=dead}}</ref><ref name="E20">{{cite web |title=LISTE DES MEMBRES FONDATEURS DU CONSEIL NATIONAL DE LA RÉVOLUTION (21 décembre 1968) |url=http://congo-liberty.com/?p=24588 |website=congo-liberty.com |access-date=2021-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210807111149/http://congo-liberty.com/?p=24588 |archive-date=2021-08-07 |url-status=dead}}</ref>. Mu Ukuboza 1969, yatorewe kuba umwe mu bagize komite nkuru ya mbere y'ishyaka rishya rya gikomunisiti, Parti congolais du travail (PCT) <ref name="E24">{{cite web |title=Accession de Marien Ngouabi à la présidence de la République du Congo |url=https://perspective.usherbrooke.ca/bilan/servlet/BMEve/1052 |website=perspective.usherbrooke.ca |access-date=2025-12-14}}</ref>. Ku ya 18 Gicurasi 1973, yagizwe umuyobozi w'umutekano wa leta, hanyuma Minisitiri w'Ingabo n'Umutekano afite imyaka 32 <ref name="E28">{{cite web |title=Journal officiel de la république populaire du congo |url=https://www.sgg.cg/JO/1973/congo-jo-1973-11.pdf |website=Journal officiel de la république populaire du congo}}</ref><ref name="E30">{{cite web |language=fr |author=Sabine Cessou |title=Congo-Brazzaville: Denis Sassou-Nguesso en dix dates |url=https://www.rfi.fr/fr/afrique/20151023-congo-brazzaville-denis-sassou-nguesso-dix-dates-referendum |website=RFI |date=2015-10-23 |access-date=2025-12-14}}</ref>. Ku ya 18 Werurwe 1977, Perezida Ngouabi yarishwe <ref name="E33">{{cite web |language=fr |author=Michel Arseneault |title=Il y a 40 ans, la mort d'un président au marxisme 'bien tempéré' à Brazzaville |url=https://www.rfi.fr/fr/afrique/20170317-congo-il-y-40-ans-assassinat-brazzaville-president-marien-ngouabi-marxisme-bien-tem |website=RFI |date=2017-03-17 |access-date=2025-12-14}}</ref>. Komite ya gisirikare ya PCT iyobowe na Sassou Nguesso yahise ifata ubutegetsi; yayoboye igihugu by'agateganyo, mbere yo guha umwanya Jenerali Joachim Yhombi-Opango, akaguma kuba visi-perezida wa mbere wa komite na Minisitiri w'Ingabo <ref name="E33" /><ref name="E37">{{cite web |title=Accession de Denis Sassou-Nguesso à la présidence de la République populaire du Congo |url=https://perspective.usherbrooke.ca/bilan/servlet/BMEve/1275 |website=perspective.usherbrooke.ca |access-date=2021-08-08}}</ref>. == Manda ya mbere (1979–1992) == Ku ya 8 Gashyantare 1979, Sassou Nguesso yagizwe perezida w'agateganyo, hanyuma ku ya 31 Werurwe 1979 yemezwa nk'umuyobozi wa komite nkuru ya PCT na Perezida wa Repubulika <ref name="E37" /><ref name="E39">{{cite web |title=Le premier congrès extraordinaire du parti congolais du travail |url=http://www.particongolaisdutravail.org/histoire-suite1.html |website=particongolaisdutravail.org |access-date=2021-08-08}}</ref>. Nubwo yafatwaga nk'uri ku ruhande rw'Ubumwe bw'Abasoviyeti, yagiranye umubano ukomeye n'Ubufaransa, kandi ikigo cy'Abafaransa cya peteroli Elf Aquitaine cyagize uruhare rukomeye mu bucukuzi bwa peteroli ya Kongo <ref name="E33" /><ref name="E43">{{cite web |title=Le pétrole congolais d'Elf, huile de la Françafrique |url=https://www.lemonde.fr/evasion-fiscale/article/2018/04/10/le-petrole-congolais-d-elf-huile-de-la-francafrique_5283337_4862750.html |website=Le Monde.fr |date=2018-04-10}}</ref>. Kuva mu 1986 kugeza mu 1987, yayoboye Umuryango w'Ubumwe bw'Afurika (OUA). Mu 1990, yemeye amashyaka menshi, maze mu 1991 Inama y'Igihugu imwambura ububasha bwo kuyobora, akomeza kuba umukuru w'igihugu w'icyubahiro gusa <ref name="E46">{{cite web |language=en |author=Kenneth B. Noble |title=Congo Political Conference Gives Africa a Democratic Model |url=https://www.nytimes.com/1991/06/25/world/congo-political-conference-gives-africa-a-democratic-model.html |website=The New York Times |date=1991-06-25 |access-date=2021-08-24}}</ref>. Mu matora ya perezida yo muri Kanama 1992, yabaye uwa gatatu n'amajwi 17%, ashyigikira Pascal Lissouba watsinze icyiciro cya kabiri <ref name="E47">{{cite web |title=CONGO-BRAZZAVILLE |url=https://media.africaportal.org/documents/paper41.pdf |access-date=2021-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210814204328/https://media.africaportal.org/documents/paper41.pdf |archive-date=2021-08-14 |url-status=dead}}</ref><ref name="E49">{{cite web |language=fr |title=Congo Chambre parlementaire : Sénat - Élections tenues en 1992 |url=http://archive.ipu.org/parline-f/reports/arc/1370_92.htm |website=archive.ipu.org |access-date=2021-08-08}}</ref>. == Intambara z'abenegihugu no kugaruka ku butegetsi == Mu Ugushyingo 1993, intambara y'abenegihugu yadutse nyuma y'impaka ku byavuye mu matora y'abadepite, imitwe yitwaje intwaro ishyigikiye Lissouba irwana n'iya Bernard Kolélas (Ninjas) n'iya Sassou Nguesso (Cobras) <ref name="E50">{{cite web |title=Chambre parlementaire: Assemblée nationale |url=http://archive.ipu.org/parline-f/reports/arc/1071_93.htm |website=archive.ipu.org |access-date=2025-12-14}}</ref><ref name="E51">{{cite web |title=Congo-Brazzaville: Bulletin spécial d'IRIN sur les milices au Congo |url=https://reliefweb.int/report/congo/congo-brazzaville-bulletin-sp%C3%A9cial-dirin-sur-les-milices-au-congo |website=reliefweb.int |access-date=2025-12-14}}</ref>. Sassou Nguesso yamaze amezi arindwi i Paris mu 1996, agaruka muri Mutarama 1997 kwitegura amatora ya perezida <ref name="E52">{{cite web |language=fr |title=Entre arbitraire et impunite: les droits de l'homme au Congo-Brazzaville |url=http://www.fidh.org/rapports/congo.htm |date=April 1998 |access-date=2026-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071114133125/http://www.fidh.org/rapports/congo.htm |archive-date=2007-11-14 |url-status=dead}}</ref>. Ku ya 5 Kamena 1997, ingabo za leta zagose inzu ye i Brazzaville, bituma intambara ya kabiri y'abenegihugu yaduka hagati y'ingabo za leta n'umutwe we, Cobras <ref name="E53">{{cite web |author=Patrice Yengo |title=" Chacun aura sa part " : les fondements historiques de la (re)production de la " guerre " à Brazzaville |url=https://www.persee.fr/doc/cea_0008-0055_1998_num_38_150_1811 |website=Cahiers d'Études africaines |date=1998}}</ref>. Ku ya 18 Nzeri, ingabo za Angola zinjiye mu ntambara zimushyigikiye, maze mu Ukwakira Lissouba ahunga igihugu; ku ya 25 Ukwakira 1997, Sassou Nguesso yarahiriye kuba Perezida <ref name="E52" /><ref name="E53" />. Yakuyeho Itegeko Nshinga rya 1992, arisimbuza itegeko ryamuhaye ububasha bwinshi <ref name="E56">{{cite web |title=Country Information and Policy Unit, Immigration and Nationality Directorate, Home Office, United Kingdom |url=https://www.refworld.org/pdfid/3df4aadc0.pdf |date=October 2002 |access-date=2025-12-14}}</ref>. Imirwano yakomeje kugeza ku masezerano y'amahoro yo mu Ukuboza 1999, ishyira iherezo ku ntambara yasize abantu bari hagati ya 8 000 na 10 000 bapfuye n'abagera ku 800 000 bavuye mu byabo <ref name="E57">{{cite web |author=Hanlie de Beer |title=Congo-Brazzaville: The deep end of the Pool |url=https://issafrica.org/research/papers/congo-brazzaville-the-deep-end-of-the-pool |website=Institute for Security Studies |date=1999-09-02 |access-date=2021-08-14}}</ref><ref name="E59">{{cite web |title=ACCORD DU 29 DECEMBRE 1999 A BRAZZAVILLE |url=https://www.peaceau.org/uploads/congobraz-29-12-1999.pdf |access-date=2025-12-14}}</ref>. == Perezida kuva mu 1997 == Mu matora ya perezida yo ku ya 10 Werurwe 2002, umukandida w'ingenzi utavuga rumwe n'ubutegetsi akaba yarivanyemo, Sassou Nguesso yatsinze n'amajwi 89,41% <ref name="E60">{{cite web |language=en |title=Congolese Opposition Leader Withdraws From Presidential Race – 2002-03-09 |url=https://www.voanews.com/archive/congolese-opposition-leader-withdraws-presidential-race-2002-03-09 |website=Voice of America |access-date=2021-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210814204327/https://www.voanews.com/archive/congolese-opposition-leader-withdraws-presidential-race-2002-03-09 |archive-date=2021-08-14 |url-status=dead}}</ref><ref name="E61">{{cite web |title=CONGO ELECTION PRESIDENTIELLE 10 MARS 2002 |url=https://www.ecoi.net/en/file/local/1411900/625_tmpphpogQZdH.pdf |access-date=2025-12-14}}</ref>. Muri Mutarama 2006, yatorewe kuyobora Umuryango w'Afurika Yunze Ubumwe <ref name="E62">{{cite web |language=fr |title=UA: Denis Sassou Nguesso au lieu d'Omar el-Béchir |url=https://www.dw.com/fr/ua-denis-sassou-nguesso-au-lieu-domar-el-b%C3%A9chir/a-2886664 |website=Deutsche Welle |date=2006-01-24 |access-date=2021-08-14}}</ref>. Muri Nyakanga 2009, yongeye gutorwa n'amajwi 78,61%, mu gihe abatavuga rumwe n'ubutegetsi bari baretse kwitabira amatora <ref name="E64">{{cite web |title=Congo leader in pardon for ex-president at start of new term |url=http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5g_1c-B0FlV37Bpumy0UGd69KnElw |access-date=2026-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140225075845/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5g_1c-B0FlV37Bpumy0UGd69KnElw |archive-date=2014-02-25 |url-status=bot: unknown}}</ref>. Mu 2015, yateguye kamarampaka ku Itegeko Nshinga rishya ryamwemereraga kongera kwiyamamaza; ryemejwe n'amajwi 92,96%, ariko abatavuga rumwe n'ubutegetsi bavuga ko ubwitabire bwari buke <ref name="E65">{{cite web |title=Congo Republic president says expects referendum over third term |url=https://www.reuters.com/article/us-congo-president-idUSKBN0MN25N20150327}}</ref><ref name="E66">{{cite web |title=More than 90% vote to allow Congo leader's bid to extend rule |url=https://news.yahoo.com/more-90-vote-allow-congo-leaders-bid-extend-071858967.html}}</ref><ref name="E67">{{cite web |language=en |title=Congo referendum should be annulled due to low turnout, opposition says |url=https://www.reuters.com/article/us-congo-politics-idUSKCN0SK1C120151026 |website=Reuters |date=2015-10-26 |access-date=2022-07-23}}</ref>. Yongeye gutorwa mu 2016 (60%) <ref name="E68">{{cite web |language=en |author=Christian Elion |title=Congo's Sassou Nguesso wins re-election, opposition vows protests |url=https://www.reuters.com/article/us-congo-election-idUSKCN0WQ0MQ |website=Reuters |date=2016-03-24 |access-date=2021-08-15}}</ref>, mu 2021 (88,57%) <ref name="F58">{{cite web |language=fr |title=Présidentielle au Congo : Denis Sassou Nguesso réélu président avec 88,57% des voix selon les résultats provisoires |url=https://information.tv5monde.com/afrique/presidentielle-au-congo-denis-sassou-nguesso-reelu-president-avec-8857-des-voix-selon-les |website=TV5MONDE - Informations |date=2021-03-23 |access-date=2025-11-16}}</ref><ref name="F59">{{cite web |language=fr |title=Election au Congo-Brazzaville : Denis Sassou-Nguesso réélu sans surprise avec 88,57 % des voix |url=https://www.lemonde.fr/afrique/article/2021/03/23/au-congo-brazzaville-denis-sassou-nguesso-reelu-sans-surprise-avec-88-57-des-voix_6074196_3212.html |website=Le Monde |date=2021-03-23 |access-date=2025-11-16}}</ref> no mu Werurwe 2026 (94,82%) <ref name="E72">{{cite web |author=Louis Okamba |title=Republic of Congo's president reelected to fifth term, provisional results show |url=https://apnews.com/article/republic-of-congo-president-election-a7e32fea3127f90dabfc838eedd83d21 |website=AP |date=2026-03-17 |access-date=2026-03-17}}</ref><ref name="F70">{{cite web |language=fr |title=Congo-Brazzaville: Denis Sassou-Nguesso déclaré vainqueur de la présidentielle pour la cinquième fois consécutive |url=https://www.rfi.fr/fr/afrique/20260317-congo-brazzaville-denis-sassou-nguesso-%C3%A9lu-pr%C3%A9sident-pour-la-cinqui%C3%A8me-fois-cons%C3%A9cutive |website=Radio France internationale}}</ref>. Mu matora ya 2021, umukandida wa kabiri, Guy-Brice Parfait Kolélas, yapfuye azize COVID-19 bukeye bw'amatora <ref name="F59" />. Nk'umuyobozi w'akanama k'Umuryango w'Afurika Yunze Ubumwe gashinzwe ikibazo cya [[Libiya]], yagize uruhare mu gushaka umuti w'icyo kibazo, ndetse muri Ukuboza 2024 asura Tripoli na Benghazi <ref name="E73">{{cite web |language=fr |author=Frédéric Ange Touré |title=La Libye au cœur d'une rencontre entre Denis Sassou N'Guesso et le Cheikh Farhat Jaâbiri |url=https://lejournaldelafrique.com/lafrique-daujourdhui/la-libye-au-coeur-dune-rencontre-entre-denis-sassou-nguesso-et-le-cheikh-farhat-jaabiri/ |website=Le Journal de l'Afrique |date=2021-06-20 |access-date=2021-08-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627222341/https://lejournaldelafrique.com/lafrique-daujourdhui/la-libye-au-coeur-dune-rencontre-entre-denis-sassou-nguesso-et-le-cheikh-farhat-jaabiri/ |archive-date=2021-06-27 |url-status=dead}}</ref><ref name="F63">{{cite web |language=fr |title=Visite en Libye de Sassou Nguesso, président du Haut comité de l'UA: quel rôle pour l'Afrique dans la réconciliation? |url=https://www.rfi.fr/fr/afrique/20241212-visite-libye-sassou-nguesso-pr%C3%A9sident-du-haut-comit%C3%A9-ua-quel-r%C3%B4le-pour-l-afrique-dans-la-r%C3%A9conciliation |website=RFI |date=2024-12-12 |access-date=2025-05-24}}</ref>. Yashishikarije guverinoma z'u [[Rwanda]] n'iya [[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]] kuganira kugira ngo intambara yo mu burasirazuba bwa Kongo irangire <ref name="F64">{{cite web |language=fr |title=En tête-à-tête - Conflit en RD Congo : pour Denis Sassou-Nguesso, "une guerre régionale" est possible |url=https://www.france24.com/fr/%C3%A9missions/en-t%C3%AAte-%C3%A0-t%C3%AAte/20250216-conflit-en-rd-congo-pour-denis-sassou-nguesso-une-guerre-r%C3%A9gionale-est-possible |website=France 24 |date=2025-02-16 |access-date=2025-05-24}}</ref>. Yateguye kandi inama y'Ibibaya Bitatu (''Sommet des trois Bassins'') i Brazzaville mu Ukwakira 2023, igamije kurengera amashyamba y'inzitane <ref name="F65">{{cite web |language=fr |title=Quels sont les enjeux du sommet des Trois Bassins forestiers tropicaux qui s’est ouvert à Brazzaville ? |url=https://www.lepoint.fr/afrique/quels-sont-les-enjeux-du-sommet-des-trois-bassins-forestiers-tropicaux-qui-s-est-ouvert-a-brazzaville-26-10-2023-2540920_3826.php |website=Le Point |date=2023-10-26 |access-date=2025-05-24}}</ref>. Kuva muri Nzeri 2025, ayoboye inama y'abakuru b'ibihugu bya CEMAC <ref name="F68">{{cite web |language=fr |title=Sommet de la Cémac: Denis Sassou-Nguesso succède à Faustin-Archange Touadéra à la tête de l'organisation |url=https://www.rfi.fr/fr/afrique/20250911-sommet-de-la-cemac-denis-sassou-nguesso-succ%C3%A8de-%C3%A0-faustin-archange-touad%C3%A9ra-%C3%A0-la-t%C3%AAte-de-l-organisation |website=RFI |date=2025-09-11 |access-date=2025-09-12}}</ref>. == Ibirego bya ruswa == Mu Mata 2007, imiryango ya Sherpa na Survie yareze mu Bufaransa abakuru b'ibihugu bitanu b'Afurika n'imiryango yabo, barimo Sassou Nguesso, ibashinja guhisha umutungo wanyerejwe muri leta, mu rubanza ruzwi nka « imitungo yabonetse mu buryo butemewe » (''biens mal acquis'') <ref name="F71">{{cite web |language=fr |title=Chronologie de l'affaire dite des "biens mal acquis" |url=https://information.tv5monde.com/afrique/chronologie-de-l-affaire-dite-des-biens-mal-acquis-176396 |website=TV5MONDE |date=2017-06-21 |access-date=2022-07-15}}</ref>. Mu 2010, Urukiko rusesa imanza rw'Ubufaransa rwemeye ko ikirego gikurikiranwa. Mu Nyakanga 2007, umuryango Global Witness wagaragaje ko umuhungu we, Denis Christel Sassou Nguesso, yaba yarakoresheje amafaranga y'ubucuruzi bwa peteroli mu kugura ibintu by'agaciro i Paris na Dubai <ref name="E78">{{cite web |title=Denis christel sassou nguesso credit card |url=http://www.globalwitness.org/media_library_get.php/439/en/denis_christel_sassou_nguesso_credit_card_bill.pdf |website=www.globalwitness.org |access-date=2025-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100902191741/http://www.globalwitness.org/media_library_get.php/439/en/denis_christel_sassou_nguesso_credit_card_bill.pdf |archive-date=2010-09-02 |url-status=dead}}</ref>. Mu Ukwakira 2021, izina rye ryagaragaye mu nyandiko zizwi nka ''Pandora Papers'', zavuze ko mu 1998, nyuma gato yo gusubira ku butegetsi, handitswe ikigo cyitwa Inter African Investment mu birwa bya Virginie by'Abongereza, ahantu hazwiho kudasoresha <ref name="F61">{{cite web |language=fr |title=Journal de l'Afrique - "Pandora papers" : plusieurs chefs d'État africains cités par une enquête journalistique |url=https://www.france24.com/fr/%C3%A9missions/journal-de-l-afrique/20211004-plusieurs-chefs-d-etat-africains-cit%C3%A9s-dans-les-pandora-papers |website=France 24 |date=2021-10-04 |access-date=2021-10-05}}</ref><ref name="E82">{{cite web |language=en |author=Kate Hairsine |title=Pandora Papers expose African leaders' offshore secrets |url=https://www.dw.com/en/pandora-papers-expose-african-leaders-offshore-secrets/a-59399552 |website=dw.com |date=2021-04-10 |access-date=2025-04-11}}</ref>. Guverinoma ye yahakanye uruhare urwo ari rwo rwose muri icyo kibazo <ref name="F62">{{cite web |language=fr |title=«Pandora Papers»: le gouvernement congolais dément l'implication du président Sassou-Nguesso |url=https://www.rfi.fr/fr/afrique/20211006-pandora-papers-le-gouvernement-congolais-d%C3%A9ment-l-implication-du-pr%C3%A9sident-sassou-nguesso |website=RFI |date=2021-10-06 |access-date=2022-03-20}}</ref>. Muri Mutarama 2026, yavuzwe mu kibazo cya ruswa gifitanye isano n'ikigo cya peteroli cyo muri Noruveje, Petronor; guverinoma ye ibyita gusebanya <ref name="F77">{{cite web |language=fr |title=Deux Norvégiens et Petronor inculpés pour «corruption aggravée» à «grande échelle» au Congo-Brazzaville |url=https://www.rfi.fr/fr/afrique/20260126-deux-norv%C3%A9giens-inculp%C3%A9s-de-corruption-pour-le-versement-de-pots-de-vin-au-pr%C3%A9sident-congolais-sassou-nguesso |website=rfi |date=2026-01-26 |access-date=2026-01-28}}</ref>. Ku butegetsi bwe, ubukungu bwagiye buzamuka, ariko igihugu gifite umwenda munini, kandi abaturage benshi baracyabaho mu bukene nubwo igihugu gikungahaye kuri peteroli n'amabuye y'agaciro <ref name="F78">{{cite web |language=fr |title=Le Congo-Brazzaville n’en a pas fini avec ses dettes cachées |url=https://www.lemonde.fr/afrique/article/2019/07/11/le-congo-brazzaville-n-a-pas-fini-avec-ses-dettes-cachees_5488215_3212.html |website=Le Monde |date=2019-07-11 |access-date=2025-11-16}}</ref><ref name="F81">{{cite web |language=fr |title=Denis Sassou N'Guesso « Je n'ai pas pillé les richesses du Congo » |url=https://www.lexpress.fr/actualite/monde/afrique/denis-sassou-n-guesso-je-n-ai-pas-pille-les-richesses-du-congo_773835.html |website=LExpress.fr |date=2009-07-10 |access-date=2020-05-12}}</ref>. == Ubuzima bwite == Sassou Nguesso yashakanye na Antoinette Tchibota <ref name="F4">{{cite web |language=fr |title=Le RDPS fait faux bond à Denis et Antoinette Sassou avec le ’NON" au changement de Constitution |url=http://www.congopage.com/Le-RDPS-fait-faux-bond-a-Denis-et-Antoinette-Sassou-avec-le-NON-au-chengement-de-Constitution |website=CongoPage |date=2015-05-27 |access-date=2026-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160205204258/http://www.congopage.com/Le-RDPS-fait-faux-bond-a-Denis-et-Antoinette-Sassou-avec-le-NON-au-chengement-de-Constitution |archive-date=2016-02-05 |url-status=dead}}</ref>. Afite abana benshi; umukobwa we, Édith Lucie, yashakanye na Perezida wa [[Gabon]], Omar Bongo, mu 1989 <ref name="F5">{{cite web |language=fr |title=CONGO/FRANCE • Sassou lègue l'héritage d'Edith à ses petits-enfants - 06/10/2011 - La Lettre du Continent |url=https://www.africaintelligence.fr/afrique-centrale/2011/10/06/sassou-legue-l-heritage-d-edith-a-ses-petits-enfants,93372254-gra |website=Africa Intelligence |date=2011-10-04 |access-date=2025-11-16}}</ref>. == Amashakiro == {{reflist}} [[Category:Abagabo]] [[Category:Abaperezida]] [[Category:Abanyapolitiki]] [[Category:Abantu bakiriho muri Afurika]] [[Category:Repubulika ya Kongo]] d03or8ouy9bqvhji5ozuja7iynyr1r1 Jean-Marie Guéhenno 0 6251 143179 141293 2026-10-24T06:34:29Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 143179 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Jean-Marie Guéhenno | image = Jean-Marie Guéhenno February 2015.jpg | caption = Jean-Marie Guéhenno mu 2015 | birth_date = 30 Ukwakira 1949 | birth_place = [[Paris]], [[Ubufaransa]] | nationality = Umufaransa | occupation = Umudipolomate | known_for = Umunyamabanga Mukuru Wungirije wa Loni ushinzwe ibikorwa byo kubungabunga amahoro (2000–2008) }} '''Jean-Marie Guéhenno''' (yavutse ku wa 30 Ukwakira 1949 i [[Paris]]) ni umudipolomate w’[[Ubufaransa|Umufaransa]]. Kuva mu 2000 kugeza mu 2008, yabaye Umunyamabanga Mukuru Wungirije w’[[Umuryango w’Abibumye|Umuryango w’Abibumbye]] (Loni) ushinzwe ibikorwa byo kubungabunga amahoro (''Peacekeeping Operations''). == Ubuzima n’amashuri == Ni umuhungu w’umwanditsi Jean Guéhenno na Annie Guéhenno, wari mu barwanyi ba ''Résistance'' mu gihe cy’Intambara ya Kabiri y’Isi.<ref>{{Cite news |title=Annie Guéhenno, résistante et écrivain |url=https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2006/05/08/annie-guehenno-resistante-et-ecrivain_769364_3382.html |newspaper=Le Monde |date=2006-05-08 |language=fr}}</ref> Yize muri École normale supérieure no muri École nationale d’administration (ENA), nyuma akora muri ''Cour des comptes''. Yayoboye ishami rishinzwe igenamigambi rya politiki mu Minisiteri y’Ububanyi n’Amahanga y’Ubufaransa (1989–1993), hanyuma ayobora Institut des hautes études de défense nationale (IHEDN) kuva mu 1998 kugeza mu 2000. == Umwuga muri Loni == [[File:Jean-Marie Guehenno at Chatham House 2015.jpg|thumb|Guéhenno i Chatham House (Londres) mu 2015]] Yashyizweho na [[Kofi Annan]], ayobora ibikorwa bya Loni byo kubungabunga amahoro kuva ku wa 1 Ukwakira 2000. Muri icyo gihe ibyo bikorwa byagutse kurusha ikindi gihe cyose, bigera ku bakozi bagera ku 130 000 mu butumwa 18. Yavuye kuri uwo mwanya mu 2008.<ref>{{Cite news |title=Le Français Jean-Marie Guéhenno va quitter l'ONU |url=https://www.lemonde.fr/organisations-internationales/article/2008/03/06/le-francais-jean-marie-guehenno-va-quitter-l-onu_1019286_3220.html |newspaper=Le Monde |date=2008-03-06 |language=fr}}</ref> Kuva muri Werurwe kugeza muri Nyakanga 2012, yabaye Intumwa Yihariye Wungirije ya Loni n’Umuryango w’Ibihugu by’Abarabu muri [[Siriya]].<ref>{{Cite web |title=SG/A/1337 |url=http://www.un.org/News/Press/docs/2012/sga1337.doc.htm |website=un.org |year=2012 |language=en}}</ref> == Indi mirimo == * Kuva mu mpera za 2010: Perezida w’inama y’ubuyobozi ya ''Centre for Humanitarian Dialogue'' (Genève). * 2012–2013: yayoboye isuzuma rya politiki y’umutekano n’ingabo z’Ubufaransa ryasabwe na Perezida [[François Hollande]]. * Kanama 2014: yagizwe Perezida w’''International Crisis Group'', asimbura Louise Arbour.<ref>{{Cite web |title=Jean-Marie Guéhenno |url=http://www.crisisgroup.org/fr/apropos/Staff/Advocacy%20offices/Brussels%20HQ/guehenno-jean-marie.aspx |website=crisisgroup.org |language=fr |access-date=2023-09-28 |archive-url=https://archive.wikiwix.com/cache/20190604185350/http://www.crisisgroup.org/fr/apropos/Staff/Advocacy%20offices/Brussels%20HQ/guehenno-jean-marie.aspx |archive-date=2019-06-04 |url-status=bot: unknown}}</ref> * 2021: umwarimu (''Kent Visiting Professor'') muri Kaminuza ya Columbia ([[Leta Zunze Ubumwe z’Amerika]]).<ref>{{Cite web |title=Kent Global Leadership Program on Conflict Resolution |url=https://www.sipa.columbia.edu/ideas-lab/kent-global-leadership-program-conflict-resolution |website=Columbia SIPA |language=en |access-date=2021-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120204607/https://www.sipa.columbia.edu/ideas-lab/kent-global-leadership-program-conflict-resolution |archive-date=2021-01-20 |url-status=dead}}</ref> Yahawe impeta ya ''Légion d’honneur'' (Officier) n’iya ''Bundesverdienstkreuz'' y’[[Ubudage]] (Commandeur). == Inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Umuryango w’Abibumye]] * [[Siriya]] {{DEFAULTSORT:Guéhenno, Jean-Marie}} [[Ikiciro:Abafaransa]] [[Ikiciro:Abanyapolitiki]] [[Ikiciro:Abagabo]] 8imol406j178klkv1ii245m9jm2k8u8 Umurenge wa Rubona 0 7030 143289 134021 2026-10-24T09:38:40Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143289 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:Rwamagana_district_Map.jpg|thumb|Umurenge wa Rubona ugaragara ku ikarita y'Akarere ka Rwamagana]] [[Dosiye:A_Banana,_on_of_the_Rwandan_local_food.jpg|thumb|Abaturage b'uyu murenge bakora umwuga w'ubuhinzi bw'ibitoki]] '''Umurenge wa Rubona''' ni umwe mu mirenge 14 igize [[Akarere ka Rwamagana]]. Uherereye mu majyepfo y'akarere, ukaba uhana imbibi n'[[Umurenge wa Mwulire]] mu majyaruguru, [[Umurenge wa Munyaga]] na [[Umurenge wa Kigabiro]] mu burasirazuba, [[Umurenge wa Nzige]] mu burengerazuba n'[[Akarere ka Ngoma]] mu majyepfo, aho bigabanywa n'[[Ikiyaga cya Mugesera]]. Umurenge wa Rubona ugizwe n'utugari dutandatu (6) ari two:<ref>{{Cite web |url=https://www.rwamagana.gov.rw/akarere/abanyamabanga-nshingwabikorwa-bimirenge |title=Imirenge n'Utugari |website=Akarere ka Rwamagana |language=rw |access-date=2024-05-21 |archive-date=2023-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230616031406/https://www.rwamagana.gov.rw/akarere/abanyamabanga-nshingwabikorwa-bimirenge |url-status=dead }}</ref> # Byinza (Imidugudu 8) # Kabatasi (Imidugudu 10) # Kabuye (Imidugudu 4) # Karambi (Imidugudu 5) # Mabare (Imidugudu 8) # Nawe (Imidugudu 3) Umurenge ugizwe n'imidugudu 38 yose hamwe. Umurenge wa Rubona ufite ubuso bwa 55,53 km<sup>2</sup>, ukaba utuwe n'abaturage 24.196 (ibarura rya 2012). Uyu murenge kandi wageze muri finali y'imikino y'Umurenge Kagame Cup ku rwego rw'Akarere ka Rwamagana, hamwe n'Umurenge wa Gishali. == Uburezi == * Ibigo by'amashuri yisumbuye: 4 ** Agahozo Shalom Youth Village ** Groupe Scolaire Rubona (12YBE) ** École Secondaire de Mabare (9YBE) ** GS Nawe * Ikigo cy'amashuri y'imyuga: ** Tubona Vocational Training Centre (yahoze ari CFJ) * Ibigo by'amashuri abanza: 4 ** EP Nawe ** EP Mabare ** EP Byinza ** EP [[Rubona]] == Ubuvuzi == * Ikigo Nderabuzima cya Rubona. == Ibikorwaremezo == Muri uyu murenge hari urugomero rw'amashanyarazi akomoka ku mirasire y'izuba ndetse n'isoko rya kijyambere. == Inyandiko zifashishijwe == {{Reflist}} [[Ikiciro:Akarere ka Rwamagana]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] 2udhpvsnvumua74y7ga02kdy1zhnymg 143481 143289 2026-10-24T10:01:58Z Score Beethoven 11559 143481 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:Rwamagana_district_Map.jpg|thumb|Umurenge wa Rubona ugaragara ku ikarita y'Akarere ka Rwamagana]] [[Dosiye:A_Banana,_on_of_the_Rwandan_local_food.jpg|thumb|Abaturage b'uyu murenge bakora umwuga w'ubuhinzi bw'ibitoki]] '''Umurenge wa Rubona''' ni umwe mu mirenge 14 igize [[Akarere ka Rwamagana]]. Uherereye mu majyepfo y'akarere, ukaba uhana imbibi n'[[Umurenge wa Mwulire]] mu majyaruguru, [[Umurenge wa Munyaga]] na [[Umurenge wa Kigabiro]] mu burasirazuba, [[Umurenge wa Nzige]] mu burengerazuba n'[[Akarere ka Ngoma]] mu majyepfo, aho bigabanywa n'[[Ikiyaga cya Mugesera]]. Umurenge wa Rubona ugizwe n'utugari dutandatu (6) ari two:<ref>{{Cite web |url=https://www.rwamagana.gov.rw/akarere/abanyamabanga-nshingwabikorwa-bimirenge |title=Imirenge n'Utugari |website=Akarere ka Rwamagana |language=rw |access-date=2024-05-21 |archive-date=2023-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230616031406/https://www.rwamagana.gov.rw/akarere/abanyamabanga-nshingwabikorwa-bimirenge |url-status=dead }}</ref> # Byinza (Imidugudu 8) # Kabatasi (Imidugudu 10) # Kabuye (Imidugudu 4) # Karambi (Imidugudu 5) # Mabare (Imidugudu 8) # Nawe (Imidugudu 3) Umurenge ugizwe n'imidugudu 38 yose hamwe. Umurenge wa Rubona ufite ubuso bwa 55,53 km<sup>2</sup>, ukaba utuwe n'abaturage 24.196 (ibarura rya 2012). Uyu murenge kandi wageze muri finali y'imikino y'Umurenge Kagame Cup ku rwego rw'Akarere ka Rwamagana, hamwe n'Umurenge wa Gishali. == Uburezi == * Ibigo by'amashuri yisumbuye: 4 ** Agahozo Shalom Youth Village ** Groupe Scolaire Rubona (12YBE) ** École Secondaire de Mabare (9YBE) ** GS Nawe * Ikigo cy'amashuri y'imyuga: ** Tubona Vocational Training Centre (yahoze ari CFJ) * Ibigo by'amashuri abanza: 4 ** EP Nawe ** EP Mabare ** EP Byinza ** EP [[Rubona]] == Ubuvuzi == * Ikigo Nderabuzima cya Rubona. == Ibikorwaremezo == Muri uyu murenge hari urugomero rw'amashanyarazi akomoka ku mirasire y'izuba ndetse n'isoko rya kijyambere. == Inyandiko zifashishijwe == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Rwamagana}} [[Ikiciro:Akarere ka Rwamagana]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] jkt8zrz2d8nzd7vk88g5moqvuortul5 Akarere ka Gakenke 0 7449 143247 143019 2026-10-24T08:51:30Z Score Beethoven 11559 Ongeraho Palette Imirenge y'Akarere ka Gakenke. 143247 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Akarere ka Gakenke''' ni kamwe mu turere dutanu tugize [[Intara y’Amajyaruguru y’u Rwanda|Intara y'Amajyaruguru]] mu [[Rwanda]]. Gafite ubuso bwa 704,06 km² n'abaturage 365 292. Kagizwe n'imirenge 19. == Ubuso n'imbibi == [[File:Kabuye Hike.jpg|thumb|left|Imisozi yo mu Karere ka Gakenke]] Mu majyaruguru, Akarere ka Gakenke gahana imbibi n'[[Akarere ka Musanze]]. Mu burengerazuba hari uturere twa [[Akarere ka Nyabihu|Nyabihu]] na [[Akarere ka Ngororero|Ngororero]]. Mu majyepfo ashyira uburengerazuba hari [[Akarere ka Muhanga]]. Mu majyepfo hari [[Akarere ka Kamonyi]]. Mu burasirazuba hari [[Akarere ka Rulindo]]. Mu majyaruguru ashyira uburasirazuba hari [[Akarere ka Burera]].<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.gakenke.gov.rw/akarere/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=gakenke.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-22}}</ref> Ibiro by'akarere biri mu Murenge wa Gakenke, mu Kagari ka Rusagara, mu Mudugudu wa Kabaya. Akarere kagizwe n'[[Imirenge y’u Rwanda|imirenge]] 19, [[akagari|utugari]] 97 n'[[imidugudu]] 617. Gafite ubuso bwa 704,06 km².<ref name="menya"/> Muri 2022, akarere kari gatuwe n'abaturage 365 292. Abagore ni 192 692, abagabo ni 172 600. Ubucucike ni abaturage 520 kuri km².<ref name="menya"/> Abaturage 96 % batuye mu cyaro.<ref name="nisr">{{Cite web |url=https://www.statistics.gov.rw/sites/default/files/2025-05/Gakenke.pdf |title=Fifth Population and Housing Census, Rwanda, 2022: District Profile, Gakenke |publisher=NISR |date=2023-09-01 |language=en |access-date=2026-10-22}}</ref> == Imirenge == Akarere ka Gakenke kagizwe n'imirenge 19:<ref name="menya"/> {{div col|colwidth=15em}} # Busengo # Coko # Cyabingo # Gakenke # Gashenyi # [[Janja sector|Janja]] # Kamubuga # Karambo # Kivuruga # Mataba # Minazi # Mugunga # Muhondo # Muyongwe # Muzo # [[Umurenge wa Nemba|Nemba]] # Ruli # Rusasa # [[Umurenge wa Rushashi|Rushashi]] {{div col end}} == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Gakenke District|Amafoto y'Akarere ka Gakenke]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Intara n'Uturere by'u Rwanda}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Gakenke}} [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Uturere tw’u Rwanda|Gakenke]] [[Ikiciro:Akarere ka Gakenke| ]] 8zwan2riqqa5kj4tjs9k8ky2nsm88eh Umurenge wa Sovu 0 7502 143402 134357 2026-10-24T10:00:46Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143402 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:Green Hills in Rwanda.jpg|thumb|Imisozi ihinzemo icyayi hafi y’Umurenge wa Sovu.]] [[Dosiye:NgororeroDist.png|thumb|Umurenge wa Sovu ugaragara ku ikarita y’Akarere ka Ngororero.]] [[Dosiye:LL-Q33573 (kin)-Adeline07-Sovu.wav|thumb|Uko izina Sovu rivugwa.]] '''Umurenge wa Sovu''' ni umwe mu [[Imirenge y’u Rwanda|mirenge]] 13 igize [[Akarere ka Ngororero]], mu [[Intara y'Uburengerazuba]] bw’u [[Rwanda]]. == Ubumenyi bw’isi == Umurenge wa Sovu ufite ubuso bwa kilometero kare 54,68. Uherereye hafi ya [[Pariki y'Igihugu ya Gishwati-Mukura]] kandi uhana imbibi n’imirenge ya Bwira, Kageyo na Kavumu.<ref name="citypopulation">[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/ngororero/3513__sovu/ « Sovu (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref><ref>[https://www.ngororero.gov.rw/index.php?eID=dumpFile&f=21943&t=f&token=75b4a66b55db52006881b56cfee7ea9bafc67339 « Ngororero District Map »], ''Akarere ka Ngororero'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Imiterere y’ubuyobozi == Umurenge wa Sovu ugizwe n’utugari dutandatu: * Birembo; * Kagano; * Kanyana; * Musenyi; * Nyabipfura; * Rutovu.<ref>[https://gitlab.com/Bercove/rwanda-locations/-/blob/master/Rwanda_Locations.json « Rwanda Locations »], ''GitLab'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Abaturage == Ibarura rusange ry’abaturage ryo mu 2022 ryagaragaje ko Umurenge wa Sovu wari utuwe n’abaturage 31.966. Ubucucike bw’abaturage bwari abantu 585 kuri kilometero kare. Mu 2012, umurenge wari utuwe n’abaturage 26.855.<ref name="citypopulation"/> == Ibikorwa n’ubukungu == Ubuhinzi bw’icyayi buri mu bikorwa by’ingenzi by’ubukungu muri Sovu. Imiterere y’ubutaka n’ikirere byo muri Sovu, Kageyo, Kavumu na Muhanda bibereye ubuhinzi bw’icyayi.<ref>[https://adaptationataltitude.org/wp-content/uploads/2023/05/social_assessment.pdf « Social Assessment: Ngororero District »], ''Akarere ka Ngororero'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> Ubworozi bw’amatungo magufi na bwo bukorwa muri Sovu. Amwe mu makoperative y’urubyiruko yo muri uyu murenge yahawe inkoko n’ingurube kugira ngo afashe urubyiruko kwihangira imirimo.<ref>[https://web.archive.org/web/20220711154204/https://www.ngororero.gov.rw/news-detail-1/urubyiruko-rwo-mu-mirenge-ya-sovu-na-gatumba-mu-rugamba-rwo-kwivana-mu-bukene-n-ubushomeri « Urubyiruko rwo mu mirenge ya Sovu na Gatumba mu rugamba rwo kwivana mu bukene n’ubushomeri »], ''Akarere ka Ngororero'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} [[Ikiciro:Akarere ka Ngororero|Sovu]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Sovu]] o6uayjnhvm5k2jsp8ytfmibulbfodps 143406 143402 2026-10-24T10:00:49Z Score Beethoven 11559 143406 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:Green Hills in Rwanda.jpg|thumb|Imisozi ihinzemo icyayi hafi y’Umurenge wa Sovu.]] [[Dosiye:NgororeroDist.png|thumb|Umurenge wa Sovu ugaragara ku ikarita y’Akarere ka Ngororero.]] [[Dosiye:LL-Q33573 (kin)-Adeline07-Sovu.wav|thumb|Uko izina Sovu rivugwa.]] '''Umurenge wa Sovu''' ni umwe mu [[Imirenge y’u Rwanda|mirenge]] 13 igize [[Akarere ka Ngororero]], mu [[Intara y'Uburengerazuba]] bw’u [[Rwanda]]. == Ubumenyi bw’isi == Umurenge wa Sovu ufite ubuso bwa kilometero kare 54,68. Uherereye hafi ya [[Pariki y'Igihugu ya Gishwati-Mukura]] kandi uhana imbibi n’imirenge ya Bwira, Kageyo na Kavumu.<ref name="citypopulation">[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/ngororero/3513__sovu/ « Sovu (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref><ref>[https://www.ngororero.gov.rw/index.php?eID=dumpFile&f=21943&t=f&token=75b4a66b55db52006881b56cfee7ea9bafc67339 « Ngororero District Map »], ''Akarere ka Ngororero'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Imiterere y’ubuyobozi == Umurenge wa Sovu ugizwe n’utugari dutandatu: * Birembo; * Kagano; * Kanyana; * Musenyi; * Nyabipfura; * Rutovu.<ref>[https://gitlab.com/Bercove/rwanda-locations/-/blob/master/Rwanda_Locations.json « Rwanda Locations »], ''GitLab'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Abaturage == Ibarura rusange ry’abaturage ryo mu 2022 ryagaragaje ko Umurenge wa Sovu wari utuwe n’abaturage 31.966. Ubucucike bw’abaturage bwari abantu 585 kuri kilometero kare. Mu 2012, umurenge wari utuwe n’abaturage 26.855.<ref name="citypopulation"/> == Ibikorwa n’ubukungu == Ubuhinzi bw’icyayi buri mu bikorwa by’ingenzi by’ubukungu muri Sovu. Imiterere y’ubutaka n’ikirere byo muri Sovu, Kageyo, Kavumu na Muhanda bibereye ubuhinzi bw’icyayi.<ref>[https://adaptationataltitude.org/wp-content/uploads/2023/05/social_assessment.pdf « Social Assessment: Ngororero District »], ''Akarere ka Ngororero'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> Ubworozi bw’amatungo magufi na bwo bukorwa muri Sovu. Amwe mu makoperative y’urubyiruko yo muri uyu murenge yahawe inkoko n’ingurube kugira ngo afashe urubyiruko kwihangira imirimo.<ref>[https://web.archive.org/web/20220711154204/https://www.ngororero.gov.rw/news-detail-1/urubyiruko-rwo-mu-mirenge-ya-sovu-na-gatumba-mu-rugamba-rwo-kwivana-mu-bukene-n-ubushomeri « Urubyiruko rwo mu mirenge ya Sovu na Gatumba mu rugamba rwo kwivana mu bukene n’ubushomeri »], ''Akarere ka Ngororero'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Ngororero}} [[Ikiciro:Akarere ka Ngororero|Sovu]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Sovu]] teto37i33y9mun9y1rgsg8g7b3p1knm Umurenge wa Kiziguro 0 7518 143323 123933 2026-10-24T09:59:31Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143323 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:Gatsibo_district_map.jpg|thumb|Umurenge wa Kiziguro uherereye mu Karere ka Gatsibo mu intara y'iburasirazuba bw'u Rwanda.]] [[Dosiye:Genocide_Memorial,_Butare_-_Flickr_-_Dave_Proffer.jpg|thumb|Umurenge wa kiziguro niwo wubatsemo urwibutso rw'akarere ka Gatsibo ruruhukiyemo imibiri y'abazize genocide muri mata1994]] '''Umurenge wa Kiziguro''' numwe mu mirenge igize [[Akarere ka Gatsibo|akarere ka gatsibo]],Iyi nkuru ni iya gravity magazine copyright 2014 [[Ikiciro:Akarere ka Gatsibo]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Kiziguro]] 6uv4dtlbp0wvky7blx5o84jmgolji53 143362 143323 2026-10-24T10:00:10Z Score Beethoven 11559 143362 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:Gatsibo_district_map.jpg|thumb|Umurenge wa Kiziguro uherereye mu Karere ka Gatsibo mu intara y'iburasirazuba bw'u Rwanda.]] [[Dosiye:Genocide_Memorial,_Butare_-_Flickr_-_Dave_Proffer.jpg|thumb|Umurenge wa kiziguro niwo wubatsemo urwibutso rw'akarere ka Gatsibo ruruhukiyemo imibiri y'abazize genocide muri mata1994]] '''Umurenge wa Kiziguro''' numwe mu mirenge igize [[Akarere ka Gatsibo|akarere ka gatsibo]],Iyi nkuru ni iya gravity magazine copyright 2014 {{Palette Imirenge y'Akarere ka Gatsibo}} [[Ikiciro:Akarere ka Gatsibo]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Kiziguro]] dz2sk5v1vd0o1leegwjpusfq97hujo6 Umurenge wa Rutunga 0 7823 143074 142274 2026-10-23T18:16:54Z Score Beethoven 11559 143074 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Umurenge wa Rutunga''' ni umwe mu mirenge 15 igize [[Akarere ka Gasabo]], mu [[Kigali|Mujyi wa Kigali]], mu [[Rwanda]]. Ugizwe n'utugari 6. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, Umurenge wa Rutunga wari utuwe n'abaturage 22 468. Muri uyu murenge hari urwibutso rwa [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]]. == Ubuso n'utugari == [[Dosiye:Rwanda, Gasabo District.png|thumb|left|upright=0.5|Akarere ka Gasabo]] Umurenge wa Rutunga ni umwe mu mirenge 15 y'Akarere ka Gasabo. Ufite ubuso bwa km² 42,71.<ref name="citypop">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/12__gasabo/ |title=Gasabo (District, Rwanda) – Sectors |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-23}}</ref> Ugizwe n'[[Akagari|utugari]] 6:<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.gasabo.gov.rw/about/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=gasabo.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-23}}</ref> {{div col|colwidth=15em}} * Gasabo * Kabaliza * Kacyatwa * Kagabiro * Kibenga * Ndatemwa {{div col end}} {{clear|left}} == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2012, Umurenge wa Rutunga wari utuwe n'abaturage 17 906. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, wari utuwe n'abaturage 22 468.<ref name="citypop" /> == Urwibutso rwa Jenoside == Mu Murenge wa Rutunga hari urwibutso rwa [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]]. Ku rwibutso rwa Rutunga habarurwa abazize Jenoside 141.<ref>{{Cite web |url=https://www.newtimes.co.rw/article/26503/news/kwibuka/rwanda-medical-supply-honours-genocide-victims |title=Rwanda Medical Supply honours Genocide victims |last=Ufitiwabo |first=Aurore Teta |website=The New Times |date=2025-05-17 |language=en |access-date=2026-10-23}}</ref> == Inyandiko == {{Reflist}} [[Ikiciro:Akarere ka Gasabo]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Rutunga]] nlepriuouqsffconchhw78i5p869zmr 143357 143074 2026-10-24T10:00:04Z Score Beethoven 11559 143357 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Umurenge wa Rutunga''' ni umwe mu mirenge 15 igize [[Akarere ka Gasabo]], mu [[Kigali|Mujyi wa Kigali]], mu [[Rwanda]]. Ugizwe n'utugari 6. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, Umurenge wa Rutunga wari utuwe n'abaturage 22 468. Muri uyu murenge hari urwibutso rwa [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]]. == Ubuso n'utugari == [[Dosiye:Rwanda, Gasabo District.png|thumb|left|upright=0.5|Akarere ka Gasabo]] Umurenge wa Rutunga ni umwe mu mirenge 15 y'Akarere ka Gasabo. Ufite ubuso bwa km² 42,71.<ref name="citypop">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/12__gasabo/ |title=Gasabo (District, Rwanda) – Sectors |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-23}}</ref> Ugizwe n'[[Akagari|utugari]] 6:<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.gasabo.gov.rw/about/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=gasabo.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-23}}</ref> {{div col|colwidth=15em}} * Gasabo * Kabaliza * Kacyatwa * Kagabiro * Kibenga * Ndatemwa {{div col end}} {{clear|left}} == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2012, Umurenge wa Rutunga wari utuwe n'abaturage 17 906. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, wari utuwe n'abaturage 22 468.<ref name="citypop" /> == Urwibutso rwa Jenoside == Mu Murenge wa Rutunga hari urwibutso rwa [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]]. Ku rwibutso rwa Rutunga habarurwa abazize Jenoside 141.<ref>{{Cite web |url=https://www.newtimes.co.rw/article/26503/news/kwibuka/rwanda-medical-supply-honours-genocide-victims |title=Rwanda Medical Supply honours Genocide victims |last=Ufitiwabo |first=Aurore Teta |website=The New Times |date=2025-05-17 |language=en |access-date=2026-10-23}}</ref> == Inyandiko == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Gasabo}} [[Ikiciro:Akarere ka Gasabo]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Rutunga]] mc394jxk0olibdjodywithtrvr549s5 143405 143357 2026-10-24T10:00:49Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143405 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Rutunga''' ni umwe mu mirenge 15 igize [[Akarere ka Gasabo]], mu [[Kigali|Mujyi wa Kigali]], mu [[Rwanda]]. Ugizwe n'utugari 6. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, Umurenge wa Rutunga wari utuwe n'abaturage 22 468. Muri uyu murenge hari urwibutso rwa [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]]. == Ubuso n'utugari == [[Dosiye:Rwanda, Gasabo District.png|thumb|left|upright=0.5|Akarere ka Gasabo]] Umurenge wa Rutunga ni umwe mu mirenge 15 y'Akarere ka Gasabo. Ufite ubuso bwa km² 42,71.<ref name="citypop">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/12__gasabo/ |title=Gasabo (District, Rwanda) – Sectors |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-23}}</ref> Ugizwe n'[[Akagari|utugari]] 6:<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.gasabo.gov.rw/about/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=gasabo.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-23}}</ref> {{div col|colwidth=15em}} * Gasabo * Kabaliza * Kacyatwa * Kagabiro * Kibenga * Ndatemwa {{div col end}} {{clear|left}} == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2012, Umurenge wa Rutunga wari utuwe n'abaturage 17 906. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, wari utuwe n'abaturage 22 468.<ref name="citypop" /> == Urwibutso rwa Jenoside == Mu Murenge wa Rutunga hari urwibutso rwa [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]]. Ku rwibutso rwa Rutunga habarurwa abazize Jenoside 141.<ref>{{Cite web |url=https://www.newtimes.co.rw/article/26503/news/kwibuka/rwanda-medical-supply-honours-genocide-victims |title=Rwanda Medical Supply honours Genocide victims |last=Ufitiwabo |first=Aurore Teta |website=The New Times |date=2025-05-17 |language=en |access-date=2026-10-23}}</ref> == Inyandiko == {{Reflist}} [[Ikiciro:Akarere ka Gasabo]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Rutunga]] 4t304cdvjb36t0wj82hx4k447p0584c 143521 143405 2026-10-24T10:18:05Z Score Beethoven 11559 143521 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Rutunga''' ni umwe mu mirenge 15 igize [[Akarere ka Gasabo]], mu [[Kigali|Mujyi wa Kigali]], mu [[Rwanda]]. Ugizwe n'utugari 6. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, Umurenge wa Rutunga wari utuwe n'abaturage 22 468. Muri uyu murenge hari urwibutso rwa [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]]. == Ubuso n'utugari == [[Dosiye:Rwanda, Gasabo District.png|thumb|left|upright=0.5|Akarere ka Gasabo]] Umurenge wa Rutunga ni umwe mu mirenge 15 y'Akarere ka Gasabo. Ufite ubuso bwa km² 42,71.<ref name="citypop">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/12__gasabo/ |title=Gasabo (District, Rwanda) – Sectors |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-23}}</ref> Ugizwe n'[[Akagari|utugari]] 6:<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.gasabo.gov.rw/about/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=gasabo.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-23}}</ref> {{div col|colwidth=15em}} * Gasabo * Kabaliza * Kacyatwa * Kagabiro * Kibenga * Ndatemwa {{div col end}} {{clear|left}} == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2012, Umurenge wa Rutunga wari utuwe n'abaturage 17 906. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, wari utuwe n'abaturage 22 468.<ref name="citypop" /> == Urwibutso rwa Jenoside == Mu Murenge wa Rutunga hari urwibutso rwa [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]]. Ku rwibutso rwa Rutunga habarurwa abazize Jenoside 141.<ref>{{Cite web |url=https://www.newtimes.co.rw/article/26503/news/kwibuka/rwanda-medical-supply-honours-genocide-victims |title=Rwanda Medical Supply honours Genocide victims |last=Ufitiwabo |first=Aurore Teta |website=The New Times |date=2025-05-17 |language=en |access-date=2026-10-23}}</ref> == Inyandiko == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Gasabo}} [[Ikiciro:Akarere ka Gasabo]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Rutunga]] dx5bbejrgzjau1y2onqk286v7p4oasu Umurenge wa Mimuri 0 7896 143418 116042 2026-10-24T10:01:01Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143418 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:Nyagatare_District_Map.jpg|thumb|Umurenge wa Mimuli numwe mu mirenge 14 igize akarere ka Nyagatare |418x418px]] [[Dosiye:Climbing_beans9_lo_(4108181011).jpg|thumb|Abaturage batuye muri uyu murenge wa Mimuli batunzwe n'imirimo y'ubuhinzi cyane ubw'ibishyimbo n'ibitoki.|306x306px]] Umurenge wa Mumuli uherereye mu Karere ka Nyagatare mu gice cyahoze muri Komini Ngarama. qnazu2191vjnbq9g2cx8m7uyv3drcoz Umurenge wa Niboye 0 7914 143324 104812 2026-10-24T09:59:34Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143324 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:KicukiroDist.png|thumb|Umurenge wa Niboyi ubarizwa mu akarere ka Kicukiro]] Umurenge wa Niboye ni umwe mu mirenge igize akarere ka Kicukiro! Uhana imbibi n'umurenge wa Kicukiro ndetse n'umurenge wa Kanombe igize akarere ka Kicukiro, ndetse n'umurenge wa Remera uri mu karere ka Gasabo. [[Dosiye:Niboye_Sector.jpg|thumb|Niboye Sector]] d5zxyr0glkfscdke06sx79dfomgiz33 143389 143324 2026-10-24T10:00:34Z Score Beethoven 11559 143389 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:KicukiroDist.png|thumb|Umurenge wa Niboyi ubarizwa mu akarere ka Kicukiro]] Umurenge wa Niboye ni umwe mu mirenge igize akarere ka Kicukiro! Uhana imbibi n'umurenge wa Kicukiro ndetse n'umurenge wa Kanombe igize akarere ka Kicukiro, ndetse n'umurenge wa Remera uri mu karere ka Gasabo. [[Dosiye:Niboye_Sector.jpg|thumb|Niboye Sector]] {{Palette Imirenge y'Akarere ka Kicukiro}} 2w0zzkmj5eled3ilyqvm5rbdedp5kup Umurenge wa Jali 0 7940 143072 138939 2026-10-23T15:29:01Z Score Beethoven 11559 143072 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Umurenge wa Jali''' ni umwe mu mirenge 15 igize [[Akarere ka Gasabo]], mu [[Kigali|Mujyi wa Kigali]], mu [[Rwanda]]. Ugizwe n'utugari 7. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, Umurenge wa Jali wari utuwe n'abaturage 41 156. Muri uyu murenge hari urwibutso rwa [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]]. == Ubuso n'utugari == [[Dosiye:Rwanda, Gasabo District.png|thumb|left|upright=0.5|Akarere ka Gasabo]] Umurenge wa Jali ni umwe mu mirenge 15 y'Akarere ka Gasabo. Ufite ubuso bwa km² 37,37.<ref name="citypop">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/12__gasabo/ |title=Gasabo (District, Rwanda) – Sectors |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-23}}</ref> Ugizwe n'[[Akagari|utugari]] 7:<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.gasabo.gov.rw/about/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=gasabo.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-23}}</ref> {{div col|colwidth=15em}} * Agateko * Buhiza * Muko * Nkusi * Nyabuliba * Nyakabungo * Nyamitanga {{div col end}} {{clear|left}} == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2012, Umurenge wa Jali wari utuwe n'abaturage 25 057. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, wari utuwe n'abaturage 41 156.<ref name="citypop" /> == Urwibutso rwa Jenoside == Mu Murenge wa Jali hari urwibutso rwa [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]]. Ku rwibutso rwa Jali habarurwa abazize Jenoside barenga 25 023.<ref>{{Cite web |url=https://www.newtimes.co.rw/article/26503/news/kwibuka/rwanda-medical-supply-honours-genocide-victims |title=Rwanda Medical Supply honours Genocide victims |last=Ufitiwabo |first=Aurore Teta |website=The New Times |date=2025-05-17 |language=en |access-date=2026-10-23}}</ref> == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Jali Sector|Amafoto y'Umurenge wa Jali]] kuri Wikimedia Commons [[Ikiciro:Akarere ka Gasabo]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Jali]] b5fq794cerqhidx8nkn7mtkubj6865e 143297 143072 2026-10-24T09:58:22Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143297 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Jali''' ni umwe mu mirenge 15 igize [[Akarere ka Gasabo]], mu [[Kigali|Mujyi wa Kigali]], mu [[Rwanda]]. Ugizwe n'utugari 7. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, Umurenge wa Jali wari utuwe n'abaturage 41 156. Muri uyu murenge hari urwibutso rwa [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]]. == Ubuso n'utugari == [[Dosiye:Rwanda, Gasabo District.png|thumb|left|upright=0.5|Akarere ka Gasabo]] Umurenge wa Jali ni umwe mu mirenge 15 y'Akarere ka Gasabo. Ufite ubuso bwa km² 37,37.<ref name="citypop">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/12__gasabo/ |title=Gasabo (District, Rwanda) – Sectors |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-23}}</ref> Ugizwe n'[[Akagari|utugari]] 7:<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.gasabo.gov.rw/about/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=gasabo.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-23}}</ref> {{div col|colwidth=15em}} * Agateko * Buhiza * Muko * Nkusi * Nyabuliba * Nyakabungo * Nyamitanga {{div col end}} {{clear|left}} == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2012, Umurenge wa Jali wari utuwe n'abaturage 25 057. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, wari utuwe n'abaturage 41 156.<ref name="citypop" /> == Urwibutso rwa Jenoside == Mu Murenge wa Jali hari urwibutso rwa [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]]. Ku rwibutso rwa Jali habarurwa abazize Jenoside barenga 25 023.<ref>{{Cite web |url=https://www.newtimes.co.rw/article/26503/news/kwibuka/rwanda-medical-supply-honours-genocide-victims |title=Rwanda Medical Supply honours Genocide victims |last=Ufitiwabo |first=Aurore Teta |website=The New Times |date=2025-05-17 |language=en |access-date=2026-10-23}}</ref> == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Jali Sector|Amafoto y'Umurenge wa Jali]] kuri Wikimedia Commons [[Ikiciro:Akarere ka Gasabo]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Jali]] e3bhb94g556q42ii2xx3h2mkkswq22s 143346 143297 2026-10-24T09:59:54Z Score Beethoven 11559 143346 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Jali''' ni umwe mu mirenge 15 igize [[Akarere ka Gasabo]], mu [[Kigali|Mujyi wa Kigali]], mu [[Rwanda]]. Ugizwe n'utugari 7. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, Umurenge wa Jali wari utuwe n'abaturage 41 156. Muri uyu murenge hari urwibutso rwa [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]]. == Ubuso n'utugari == [[Dosiye:Rwanda, Gasabo District.png|thumb|left|upright=0.5|Akarere ka Gasabo]] Umurenge wa Jali ni umwe mu mirenge 15 y'Akarere ka Gasabo. Ufite ubuso bwa km² 37,37.<ref name="citypop">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/12__gasabo/ |title=Gasabo (District, Rwanda) – Sectors |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-23}}</ref> Ugizwe n'[[Akagari|utugari]] 7:<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.gasabo.gov.rw/about/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=gasabo.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-23}}</ref> {{div col|colwidth=15em}} * Agateko * Buhiza * Muko * Nkusi * Nyabuliba * Nyakabungo * Nyamitanga {{div col end}} {{clear|left}} == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2012, Umurenge wa Jali wari utuwe n'abaturage 25 057. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, wari utuwe n'abaturage 41 156.<ref name="citypop" /> == Urwibutso rwa Jenoside == Mu Murenge wa Jali hari urwibutso rwa [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]]. Ku rwibutso rwa Jali habarurwa abazize Jenoside barenga 25 023.<ref>{{Cite web |url=https://www.newtimes.co.rw/article/26503/news/kwibuka/rwanda-medical-supply-honours-genocide-victims |title=Rwanda Medical Supply honours Genocide victims |last=Ufitiwabo |first=Aurore Teta |website=The New Times |date=2025-05-17 |language=en |access-date=2026-10-23}}</ref> == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Jali Sector|Amafoto y'Umurenge wa Jali]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Imirenge y'Akarere ka Gasabo}} [[Ikiciro:Akarere ka Gasabo]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Jali]] kjd5khgcxb6qi1itvu59sswrr4x21v7 Umurenge wa Muhoza 0 7990 143328 114132 2026-10-24T09:59:37Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143328 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:MusanzeDist.png|thumb|Akarere ka Musanze Musanze kaboneka mu majyaruguru y'u Rwanda|432x432px]] [[Dosiye:Musanze_(Ruhengeri),_2018.jpg|thumb|Umurenge wa Muhoza uherereye mu mujyi wa Musanze (Ruhengeri), mu intara y'amajyaruguru]] [[Dosiye:Musanze's_Volcano_(46355800961).jpg|thumb|Aka karere ka musanze kamenyerewe mo ibirunga byinshi n'ubuhinzi bw'ibirayi]] Umurenge wa muhoza ukaba ari Umurenge urimo ubuyobozi bw'akarere ka musanze, akaba ari naho umugi uri byumwihariko. . . . . evcx5ms9hub7v7aiq1jxf4xqjtjw8jc 143394 143328 2026-10-24T10:00:39Z Score Beethoven 11559 143394 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:MusanzeDist.png|thumb|Akarere ka Musanze Musanze kaboneka mu majyaruguru y'u Rwanda|432x432px]] [[Dosiye:Musanze_(Ruhengeri),_2018.jpg|thumb|Umurenge wa Muhoza uherereye mu mujyi wa Musanze (Ruhengeri), mu intara y'amajyaruguru]] [[Dosiye:Musanze's_Volcano_(46355800961).jpg|thumb|Aka karere ka musanze kamenyerewe mo ibirunga byinshi n'ubuhinzi bw'ibirayi]] Umurenge wa muhoza ukaba ari Umurenge urimo ubuyobozi bw'akarere ka musanze, akaba ari naho umugi uri byumwihariko. . . . . {{Palette Imirenge y'Akarere ka Musanze}} 5gel3xq1v8hpxv1b3vvut17db4ovhl7 Umurenge wa Bumbogo 0 8018 143070 133978 2026-10-23T15:05:41Z Score Beethoven 11559 143070 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Umurenge wa Bumbogo''' ni umwe mu mirenge 15 igize [[Akarere ka Gasabo]], mu [[Kigali|Mujyi wa Kigali]], mu [[Rwanda]]. Ugizwe n'utugari 7. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, Umurenge wa Bumbogo wari utuwe n'abaturage 112 899. == Utugari == [[Dosiye:Rwanda landscape view.jpg|thumb|left|Bumbogo, harebewe mu Murenge wa Ndera]] Umurenge wa Bumbogo ni umwe mu mirenge 15 y'Akarere ka Gasabo. Ugizwe n'[[Akagari|utugari]] 7:<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.gasabo.gov.rw/about/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=gasabo.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-23}}</ref> {{div col|colwidth=15em}} * Kinyaga * Musave * Mvuzo * Ngara * Nkuzuzu * Nyabikenke * Nyagasozi {{div col end}} == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2012, Umurenge wa Bumbogo wari utuwe n'abaturage 35 381. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, wari utuwe n'abaturage 112 899.<ref name="citypop">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/12__gasabo/ |title=Gasabo (District, Rwanda) – Sectors |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-23}}</ref> == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Bumbogo Sector|Amafoto y'Umurenge wa Bumbogo]] kuri Wikimedia Commons [[Ikiciro:Akarere ka Gasabo]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Bumbogo]] l47dm6lhc0vkz483pn20lzmuskygve8 143298 143070 2026-10-24T09:58:25Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143298 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Bumbogo''' ni umwe mu mirenge 15 igize [[Akarere ka Gasabo]], mu [[Kigali|Mujyi wa Kigali]], mu [[Rwanda]]. Ugizwe n'utugari 7. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, Umurenge wa Bumbogo wari utuwe n'abaturage 112 899. == Utugari == [[Dosiye:Rwanda landscape view.jpg|thumb|left|Bumbogo, harebewe mu Murenge wa Ndera]] Umurenge wa Bumbogo ni umwe mu mirenge 15 y'Akarere ka Gasabo. Ugizwe n'[[Akagari|utugari]] 7:<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.gasabo.gov.rw/about/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=gasabo.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-23}}</ref> {{div col|colwidth=15em}} * Kinyaga * Musave * Mvuzo * Ngara * Nkuzuzu * Nyabikenke * Nyagasozi {{div col end}} == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2012, Umurenge wa Bumbogo wari utuwe n'abaturage 35 381. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, wari utuwe n'abaturage 112 899.<ref name="citypop">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/12__gasabo/ |title=Gasabo (District, Rwanda) – Sectors |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-23}}</ref> == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Bumbogo Sector|Amafoto y'Umurenge wa Bumbogo]] kuri Wikimedia Commons [[Ikiciro:Akarere ka Gasabo]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Bumbogo]] anqjwkq8ys5dwm5qk49nuhz2t1bu2sb 143339 143298 2026-10-24T09:59:47Z Score Beethoven 11559 143339 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Bumbogo''' ni umwe mu mirenge 15 igize [[Akarere ka Gasabo]], mu [[Kigali|Mujyi wa Kigali]], mu [[Rwanda]]. Ugizwe n'utugari 7. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, Umurenge wa Bumbogo wari utuwe n'abaturage 112 899. == Utugari == [[Dosiye:Rwanda landscape view.jpg|thumb|left|Bumbogo, harebewe mu Murenge wa Ndera]] Umurenge wa Bumbogo ni umwe mu mirenge 15 y'Akarere ka Gasabo. Ugizwe n'[[Akagari|utugari]] 7:<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.gasabo.gov.rw/about/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=gasabo.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-23}}</ref> {{div col|colwidth=15em}} * Kinyaga * Musave * Mvuzo * Ngara * Nkuzuzu * Nyabikenke * Nyagasozi {{div col end}} == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2012, Umurenge wa Bumbogo wari utuwe n'abaturage 35 381. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, wari utuwe n'abaturage 112 899.<ref name="citypop">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/12__gasabo/ |title=Gasabo (District, Rwanda) – Sectors |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-23}}</ref> == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Bumbogo Sector|Amafoto y'Umurenge wa Bumbogo]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Imirenge y'Akarere ka Gasabo}} [[Ikiciro:Akarere ka Gasabo]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Bumbogo]] 4aqd11ngushp79b7vr4u3fzkzoqv1ul Umurenge wa Nyundo 0 8019 143331 133984 2026-10-24T09:59:40Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143331 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Nyundo''' ni umwe mu mirenge cumi n'ibiri igize [[Akarere ka Rubavu]] mu [[Intara y'Uburengerazuba|Ntara y'Uburengerazuba]], ukaba warahoze muri perefegitura ya Gisenyi mbere y'uko zikurwaho. [[Dosiye:Gisenyi_majengo.jpg|thumb|Imiturire y'abaturage batuye Umurenge wa Nyundo muri Rubavu]] Mu bushakashatsi bwakozwe ku mibereho y'abaturage n'ingo mu mwaka wa 2022 n'Ikigo cy'Igihugu gishinzwe Ibarurishamibare, bwagaragaje ko Umurenge wa Nyundo<ref>{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/rubavu/3310__nyundo/ |title=Nyundo (Sector, Rwanda) - Population Statistics, Charts, Map and Location |website=City Population |language=en }}</ref>: * ufite ubuso bungana na km² 31.50; * utuwe n'abaturage bagera ku 42.305, aho 52.6% ari abagore naho 47.4% ari abagabo. Muri bo, 54.7% bari hagati y'imyaka 15 na 64, 41.9% bari munsi y'imyaka 15 naho 3.4% bari hejuru y'imyaka 64; * utuwe n'abaturage basaga 1.343 kuri km²; * 39.5% batuye mu mijyi mu gihe 60.5% batuye mu cyaro. Umurenge wa Nyundo uhana imbibi n'[[Umurenge wa Nyamyumba|Umurenge wa Nyamyumba]], [[Umurenge wa Rugerero|Umurenge wa Rugerero]], [[Umurenge wa Kanama|Umurenge wa Kanama]] ndetse na [[Umurenge wa Nyakiriba|Umurenge wa Nyakiriba]]. == Reba == {{Reflist}} [[Ikiciro:Akarere ka Rubavu]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] gelb1b08jqom2qddcqv3edth54kvyhf 143459 143331 2026-10-24T10:01:38Z Score Beethoven 11559 143459 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Nyundo''' ni umwe mu mirenge cumi n'ibiri igize [[Akarere ka Rubavu]] mu [[Intara y'Uburengerazuba|Ntara y'Uburengerazuba]], ukaba warahoze muri perefegitura ya Gisenyi mbere y'uko zikurwaho. [[Dosiye:Gisenyi_majengo.jpg|thumb|Imiturire y'abaturage batuye Umurenge wa Nyundo muri Rubavu]] Mu bushakashatsi bwakozwe ku mibereho y'abaturage n'ingo mu mwaka wa 2022 n'Ikigo cy'Igihugu gishinzwe Ibarurishamibare, bwagaragaje ko Umurenge wa Nyundo<ref>{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/rubavu/3310__nyundo/ |title=Nyundo (Sector, Rwanda) - Population Statistics, Charts, Map and Location |website=City Population |language=en }}</ref>: * ufite ubuso bungana na km² 31.50; * utuwe n'abaturage bagera ku 42.305, aho 52.6% ari abagore naho 47.4% ari abagabo. Muri bo, 54.7% bari hagati y'imyaka 15 na 64, 41.9% bari munsi y'imyaka 15 naho 3.4% bari hejuru y'imyaka 64; * utuwe n'abaturage basaga 1.343 kuri km²; * 39.5% batuye mu mijyi mu gihe 60.5% batuye mu cyaro. Umurenge wa Nyundo uhana imbibi n'[[Umurenge wa Nyamyumba|Umurenge wa Nyamyumba]], [[Umurenge wa Rugerero|Umurenge wa Rugerero]], [[Umurenge wa Kanama|Umurenge wa Kanama]] ndetse na [[Umurenge wa Nyakiriba|Umurenge wa Nyakiriba]]. == Reba == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Rubavu}} [[Ikiciro:Akarere ka Rubavu]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] p5ds4hckjaal5e7ld574fbuqgnm7sel Akarere ka Gisagara 0 8024 143251 143023 2026-10-24T08:51:37Z Score Beethoven 11559 Ongeraho Palette Imirenge y'Akarere ka Gisagara. 143251 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Akarere ka Gisagara''' ni kamwe mu turere umunani tugize [[Intara y'amajyepfo|Intara y'Amajyepfo]] mu [[Rwanda]]. Gahana imbibi n'[[Uburundi]]. Gafite ubuso bwa 679 km² n'abaturage 397 051. Kagizwe n'imirenge 13. == Ubuso n'imbibi == [[File:Marie (Rwanda FrontLines, January 2013) (8223413021).jpg|thumb|left|upright|Umubyeyi n'abana be imbere y'inzu yabo mu Karere ka Gisagara]] Akarere ka Gisagara gaherereye mu majyepfo y'Intara y'Amajyepfo. Mu majyepfo no mu burasirazuba, gahana imbibi n'Uburundi. Mu majyaruguru hari [[Akarere ka Nyanza]]. Mu burengerazuba hari uturere twa [[Akarere ka Nyaruguru|Nyaruguru]] na [[Akarere ka Huye|Huye]].<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.gisagara.gov.rw/akarere/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=gisagara.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-22}}</ref> Akarere kagizwe n'[[Imirenge y’u Rwanda|imirenge]] 13, [[akagari|utugari]] 59 n'[[imidugudu]] 524. Gafite ubuso bwa 679 km² n'abaturage 397 051. Ubucucike ni abaturage 584 kuri km².<ref name="menya"/> Icyicaro cy'akarere kiri i Ndora.<ref>{{Cite web |url=https://www.gisagara.gov.rw/fileadmin/user_upload/gisagara/Inyandiko/Gisagara_District_Development_Strategy_for_2018-2024-2.pdf |title=Gisagara District Development Strategy 2018–2024 |website=gisagara.gov.rw |language=en |access-date=2026-10-22}}</ref> == Imirenge == Akarere ka Gisagara kagizwe n'imirenge 13:<ref>{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/22__gisagara/ |title=Gisagara (District, Rwanda) – Sectors |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-22}}</ref> {{div col|colwidth=15em}} # Gikonko # Gishubi # Kansi # Kibirizi # Kigembe # Mamba # [[Umurenge wa Muganza|Muganza]] # [[Umurenge wa Mugombwa|Mugombwa]] # Mukindo # Musha # Ndora # Nyanza # Save {{div col end}} == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Gisagara District|Amafoto y'Akarere ka Gisagara]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Intara n'Uturere by'u Rwanda}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Gisagara}} [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Uturere tw’u Rwanda|Gisagara]] [[Ikiciro:Akarere ka Gisagara| ]] cz29db62dutjc6ouusncv1h0w37ktbs Umurenge wa Kacyiru 0 8033 143076 136744 2026-10-23T18:21:45Z Score Beethoven 11559 143076 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Umurenge wa Kacyiru''' ni umwe mu mirenge 15 igize [[Akarere ka Gasabo]], mu [[Kigali|Mujyi wa Kigali]], mu [[Rwanda]]. Ugizwe n'utugari 3. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, Umurenge wa Kacyiru wari utuwe n'abaturage 30 036. == Ubuso n'utugari == [[Dosiye:Rwanda, Gasabo District.png|thumb|left|upright=0.5|Akarere ka Gasabo]] Umurenge wa Kacyiru ni umwe mu mirenge 15 y'Akarere ka Gasabo. Ufite ubuso bwa km² 5,78.<ref name="citypop">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/12__gasabo/ |title=Gasabo (District, Rwanda) – Sectors |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-23}}</ref> Ugizwe n'[[Akagari|utugari]] 3:<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.gasabo.gov.rw/about/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=gasabo.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-23}}</ref> {{div col|colwidth=15em}} * Kamatamu * Kamutwa * Kibaza {{div col end}} {{clear|left}} == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2012, Umurenge wa Kacyiru wari utuwe n'abaturage 37 088. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, wari utuwe n'abaturage 30 036.<ref name="citypop" /> Umubare w'abaturage wagabanutse hagati ya 2012 na 2022. == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Kacyiru Sector|Amafoto y'Umurenge wa Kacyiru]] kuri Wikimedia Commons [[Ikiciro:Akarere ka Gasabo]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Kacyiru]] lajjhneskxbt1xj4x5yk2te2gqe5485 143299 143076 2026-10-24T09:58:27Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143299 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Kacyiru''' ni umwe mu mirenge 15 igize [[Akarere ka Gasabo]], mu [[Kigali|Mujyi wa Kigali]], mu [[Rwanda]]. Ugizwe n'utugari 3. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, Umurenge wa Kacyiru wari utuwe n'abaturage 30 036. == Ubuso n'utugari == [[Dosiye:Rwanda, Gasabo District.png|thumb|left|upright=0.5|Akarere ka Gasabo]] Umurenge wa Kacyiru ni umwe mu mirenge 15 y'Akarere ka Gasabo. Ufite ubuso bwa km² 5,78.<ref name="citypop">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/12__gasabo/ |title=Gasabo (District, Rwanda) – Sectors |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-23}}</ref> Ugizwe n'[[Akagari|utugari]] 3:<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.gasabo.gov.rw/about/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=gasabo.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-23}}</ref> {{div col|colwidth=15em}} * Kamatamu * Kamutwa * Kibaza {{div col end}} {{clear|left}} == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2012, Umurenge wa Kacyiru wari utuwe n'abaturage 37 088. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, wari utuwe n'abaturage 30 036.<ref name="citypop" /> Umubare w'abaturage wagabanutse hagati ya 2012 na 2022. == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Kacyiru Sector|Amafoto y'Umurenge wa Kacyiru]] kuri Wikimedia Commons [[Ikiciro:Akarere ka Gasabo]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Kacyiru]] s62i92qhsncq5ls3rb4f1gc0ecxas89 143348 143299 2026-10-24T09:59:56Z Score Beethoven 11559 143348 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Kacyiru''' ni umwe mu mirenge 15 igize [[Akarere ka Gasabo]], mu [[Kigali|Mujyi wa Kigali]], mu [[Rwanda]]. Ugizwe n'utugari 3. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, Umurenge wa Kacyiru wari utuwe n'abaturage 30 036. == Ubuso n'utugari == [[Dosiye:Rwanda, Gasabo District.png|thumb|left|upright=0.5|Akarere ka Gasabo]] Umurenge wa Kacyiru ni umwe mu mirenge 15 y'Akarere ka Gasabo. Ufite ubuso bwa km² 5,78.<ref name="citypop">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/12__gasabo/ |title=Gasabo (District, Rwanda) – Sectors |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-23}}</ref> Ugizwe n'[[Akagari|utugari]] 3:<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.gasabo.gov.rw/about/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=gasabo.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-23}}</ref> {{div col|colwidth=15em}} * Kamatamu * Kamutwa * Kibaza {{div col end}} {{clear|left}} == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2012, Umurenge wa Kacyiru wari utuwe n'abaturage 37 088. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, wari utuwe n'abaturage 30 036.<ref name="citypop" /> Umubare w'abaturage wagabanutse hagati ya 2012 na 2022. == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Kacyiru Sector|Amafoto y'Umurenge wa Kacyiru]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Imirenge y'Akarere ka Gasabo}} [[Ikiciro:Akarere ka Gasabo]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Kacyiru]] ake78385m2l1l5ohjailyhmoim7aemb Umurenge wa Muganza 0 8034 143334 133947 2026-10-24T09:59:43Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143334 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:RusiziDist.png|thumb|309x309px|Ikarita y’Akarere ka Rusizi, Umurenge wa Muganza uherereyemo.]] [[Dosiye:Rusizi_town.jpg|thumb|303x303px|Agace ko mu Karere ka Rusizi.]] '''Umurenge wa Muganza''' ni umwe mu mirenge 18 igize [[Akarere ka Rusizi]], mu [[Intara y’Iburengerazuba]] y’u Rwanda. Uyu murenge urimo igice cy’umujyi wa Bugarama, uruganda rwa CIMERWA n’igice cy’ikibaya cya Bugarama gihingwamo umuceri. Ntugomba kwitiranywa n’indi mirenge yitwa Muganza iri mu turere twa Gisagara na Nyaruguru. == Imiterere y’ubuyobozi == Umurenge wa Muganza ugizwe n’utugari dutatu: * Cyarukara; * Gakoni; * Shara.<ref>[https://web.archive.org/web/20210118173804/https://rusizi.gov.rw/index.php?id=156 « Imirenge n’utugari bigize Akarere ka Rusizi »], Akarere ka Rusizi, urupapuro rwabitswe ku wa 18 Mutarama 2021.</ref> == Abaturage == Mu ibarura rusange ry’abaturage n’imiturire ryo mu 2012, Umurenge wa Muganza wari utuwe n’abaturage 27.344. Mu 2022, abaturage bari bageze kuri 32.849, barimo abagore 17.241 n’abagabo 15.608.<ref name="abaturage">[https://citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/rusizi/3610__muganza/ « Muganza (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', hashingiwe ku mibare y’Ikigo cy’Igihugu cy’Ibarurishamibare cy’u Rwanda.</ref> Muri abo baturage, 32.421 bari batuye mu bice by’umujyi naho 428 bakaba bari batuye mu bice by’icyaro.<ref name="abaturage" /> == Ubukungu == === Uruganda rwa sima === Mu Murenge wa Muganza ni ho hubatse uruganda rwa CIMERWA rukora sima. Uruganda ruherereye hafi y’umujyi wa Bugarama kandi ni rumwe mu nganda zikomeye zikora ibikoresho by’ubwubatsi mu Rwanda.<ref>[https://cimerwa.rw/ « CIMERWA »], urubuga rwemewe rwa CIMERWA.</ref> === Ubuhinzi bw’umuceri === Bamwe mu baturage bo mu Murenge wa Muganza bahinga umuceri mu kibaya cya Bugarama. Iki kibaya gihinzwamo umuceri n’abahinzi bo mu mirenge ya Bugarama, Gikundamvura, Nyakabuye na Muganza.<ref>[https://www.topafricanews.com/2025/11/13/rwanda-to-invest-rwf-42-billion-in-expanding-and-rehabilitating-bugarama-marshland/ « Rwanda to invest Rwf 42 billion in expanding and rehabilitating Bugarama Marshland »], ''Top Africa News''.</ref> Mu 2024, icyicaro cy’ishyirahamwe ry’abahinzi b’umuceri bo mu kibaya cya Bugarama cyari giherereye mu Murenge wa Muganza.<ref>Elias Hakizimana, [https://rwandainspirer.com/rusizi-some-farmers-have-yet-to-receive-payment-for-their-rice-stuck-in-storage/ « Rusizi: Some farmers have yet to receive payment for their rice stuck in storage »], ''Rwanda Inspirer'', 31 Ukwakira 2024.</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} [[Ikiciro:Akarere ka Rusizi|Muganza]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Muganza]] 3ox6gsx28pz6wlko36sn2nh4w3yv020 143435 143334 2026-10-24T10:01:16Z Score Beethoven 11559 143435 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:RusiziDist.png|thumb|309x309px|Ikarita y’Akarere ka Rusizi, Umurenge wa Muganza uherereyemo.]] [[Dosiye:Rusizi_town.jpg|thumb|303x303px|Agace ko mu Karere ka Rusizi.]] '''Umurenge wa Muganza''' ni umwe mu mirenge 18 igize [[Akarere ka Rusizi]], mu [[Intara y’Iburengerazuba]] y’u Rwanda. Uyu murenge urimo igice cy’umujyi wa Bugarama, uruganda rwa CIMERWA n’igice cy’ikibaya cya Bugarama gihingwamo umuceri. Ntugomba kwitiranywa n’indi mirenge yitwa Muganza iri mu turere twa Gisagara na Nyaruguru. == Imiterere y’ubuyobozi == Umurenge wa Muganza ugizwe n’utugari dutatu: * Cyarukara; * Gakoni; * Shara.<ref>[https://web.archive.org/web/20210118173804/https://rusizi.gov.rw/index.php?id=156 « Imirenge n’utugari bigize Akarere ka Rusizi »], Akarere ka Rusizi, urupapuro rwabitswe ku wa 18 Mutarama 2021.</ref> == Abaturage == Mu ibarura rusange ry’abaturage n’imiturire ryo mu 2012, Umurenge wa Muganza wari utuwe n’abaturage 27.344. Mu 2022, abaturage bari bageze kuri 32.849, barimo abagore 17.241 n’abagabo 15.608.<ref name="abaturage">[https://citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/rusizi/3610__muganza/ « Muganza (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', hashingiwe ku mibare y’Ikigo cy’Igihugu cy’Ibarurishamibare cy’u Rwanda.</ref> Muri abo baturage, 32.421 bari batuye mu bice by’umujyi naho 428 bakaba bari batuye mu bice by’icyaro.<ref name="abaturage" /> == Ubukungu == === Uruganda rwa sima === Mu Murenge wa Muganza ni ho hubatse uruganda rwa CIMERWA rukora sima. Uruganda ruherereye hafi y’umujyi wa Bugarama kandi ni rumwe mu nganda zikomeye zikora ibikoresho by’ubwubatsi mu Rwanda.<ref>[https://cimerwa.rw/ « CIMERWA »], urubuga rwemewe rwa CIMERWA.</ref> === Ubuhinzi bw’umuceri === Bamwe mu baturage bo mu Murenge wa Muganza bahinga umuceri mu kibaya cya Bugarama. Iki kibaya gihinzwamo umuceri n’abahinzi bo mu mirenge ya Bugarama, Gikundamvura, Nyakabuye na Muganza.<ref>[https://www.topafricanews.com/2025/11/13/rwanda-to-invest-rwf-42-billion-in-expanding-and-rehabilitating-bugarama-marshland/ « Rwanda to invest Rwf 42 billion in expanding and rehabilitating Bugarama Marshland »], ''Top Africa News''.</ref> Mu 2024, icyicaro cy’ishyirahamwe ry’abahinzi b’umuceri bo mu kibaya cya Bugarama cyari giherereye mu Murenge wa Muganza.<ref>Elias Hakizimana, [https://rwandainspirer.com/rusizi-some-farmers-have-yet-to-receive-payment-for-their-rice-stuck-in-storage/ « Rusizi: Some farmers have yet to receive payment for their rice stuck in storage »], ''Rwanda Inspirer'', 31 Ukwakira 2024.</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Nyaruguru}} [[Ikiciro:Akarere ka Rusizi|Muganza]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Muganza]] m5swc6g5o96j6g9to5q0fobvaby718b Umurenge wa Nyakariro 0 8042 143337 134019 2026-10-24T09:59:46Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143337 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:Rwamagana_district_Map.jpg|thumb|Umurenge wa Nyakariro uri mu karere ka Rwamagana]] '''Umurenge wa Nyakariro''' uherereye mu [[Akarere ka Rwamagana|karere ka Rwamagana]], mu [[Intara y’Iburasirazuba|Ntara y'Iburasirazuba]]. Uyu murenge ugizwe n'utugari dutanu (5):<ref>{{Cite web |url=https://www.rwamagana.gov.rw/akarere/abanyamabanga-nshingwabikorwa-bimirenge |title=Abanyamabanga Nshingwabikorwa b'Imirenge |website=Akarere ka Rwamagana |language=rw |access-date=2024-05-23 |archive-date=2023-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230616031406/https://www.rwamagana.gov.rw/akarere/abanyamabanga-nshingwabikorwa-bimirenge |url-status=dead }}</ref> # Bihembe # Gishore # Rwimbogo # Gatare # Munini == Inyandiko zifashishijwe == {{Reflist}} [[Ikiciro:Akarere ka Rwamagana]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] 9hcc6jtroxckl6myuf1i437juxatzxh 143479 143337 2026-10-24T10:01:56Z Score Beethoven 11559 143479 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:Rwamagana_district_Map.jpg|thumb|Umurenge wa Nyakariro uri mu karere ka Rwamagana]] '''Umurenge wa Nyakariro''' uherereye mu [[Akarere ka Rwamagana|karere ka Rwamagana]], mu [[Intara y’Iburasirazuba|Ntara y'Iburasirazuba]]. Uyu murenge ugizwe n'utugari dutanu (5):<ref>{{Cite web |url=https://www.rwamagana.gov.rw/akarere/abanyamabanga-nshingwabikorwa-bimirenge |title=Abanyamabanga Nshingwabikorwa b'Imirenge |website=Akarere ka Rwamagana |language=rw |access-date=2024-05-23 |archive-date=2023-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230616031406/https://www.rwamagana.gov.rw/akarere/abanyamabanga-nshingwabikorwa-bimirenge |url-status=dead }}</ref> # Bihembe # Gishore # Rwimbogo # Gatare # Munini == Inyandiko zifashishijwe == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Rwamagana}} [[Ikiciro:Akarere ka Rwamagana]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] 4k6l9c5um2aosojfsnz8bdj7z36nce3 Umurenge wa Murambi 0 8047 143465 133926 2026-10-24T10:01:44Z Score Beethoven 11559 143465 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:RulindoDist.png|thumb|Umurenge wa Murambi ugaragara ku ikarita y’Akarere ka Rulindo.]] [[Dosiye:Road in Rulindo, Rwanda.jpg|thumb|Umuhanda wo mu Karere ka Rulindo.]] [[Dosiye:LL-Q33573 (kin)-Adeline07-Murambi.wav|thumb|Uko izina Murambi rivugwa.]] '''Umurenge wa Murambi''' ni umwe mu [[Imirenge y’u Rwanda|mirenge]] igize [[Akarere ka Rulindo]], mu [[Intara y'Amajyaruguru]] y’u [[Rwanda]]. == Ubumenyi bw’isi == Umurenge wa Murambi ufite ubuso bwa kilometero kare 29,52.<ref name="citypopulation">[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/rulindo/4111__murambi/ « Murambi (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> Ugizwe n’utugari tune: * Bubangu; * Gatwa; * Mugambazi; * Mvuzo.<ref>[https://web.archive.org/web/20230215193230/https://www.rulindo.gov.rw/about/menya-akarere « Menya Akarere ka Rulindo »], ''Akarere ka Rulindo'', inyandiko yabitswe ku wa 15 Gashyantare 2023, yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Abaturage == Ibarura rusange ry’abaturage ryo mu 2022 ryagaragaje ko Umurenge wa Murambi wari utuwe n’abaturage 27.283. Ubucucike bw’abaturage bwari abantu 924 kuri kilometero kare. Mu 2012, umurenge wari utuwe n’abaturage 17.892.<ref name="citypopulation"/> == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Rulindo}} [[Ikiciro:Akarere ka Rulindo]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Murambi]] 3h7kkbl30npb8jlh34t4leuunm9eiqf Umurenge wa Karangazi 0 8115 143300 120414 2026-10-24T09:58:30Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143300 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:NyagatareMap.jpg|thumb|Ikarita yerekana imiterere y'akarere ka Nyagatare|328x328px]] [[Dosiye:Nyagatare_(6158896919).jpg|thumb|Imiturire y'abaturage batuye umurenge wa karangazi muri Nyagatare|199x199px]] [[Dosiye:Vache_de_Nyagatare_15.JPG|thumb|Abaturage benshi batuye uyu murenge wa Karangazi bakora cyane ubworozi bw'inka nk'umwuga wabo ubatungiye imiryango.]] '''Umurenge wa Karangazi''' ni umwe mu mirenge igize [[akarere ka Nyagatare]]. Ukaba ari umurenge urangwa n'ibikorwa by'ubuhinzi n'ubworozi bw'inka. Uhana imbibi na pariki y'Akagera. Karangazi akaba ariwo murenge munini mu Rwanda. [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] [[Ikiciro:Akarere ka Nyagatare]] 4ffpz88780jalgfrkwdj4oi7eqqfgv2 143410 143300 2026-10-24T10:00:53Z Score Beethoven 11559 143410 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:NyagatareMap.jpg|thumb|Ikarita yerekana imiterere y'akarere ka Nyagatare|328x328px]] [[Dosiye:Nyagatare_(6158896919).jpg|thumb|Imiturire y'abaturage batuye umurenge wa karangazi muri Nyagatare|199x199px]] [[Dosiye:Vache_de_Nyagatare_15.JPG|thumb|Abaturage benshi batuye uyu murenge wa Karangazi bakora cyane ubworozi bw'inka nk'umwuga wabo ubatungiye imiryango.]] '''Umurenge wa Karangazi''' ni umwe mu mirenge igize [[akarere ka Nyagatare]]. Ukaba ari umurenge urangwa n'ibikorwa by'ubuhinzi n'ubworozi bw'inka. Uhana imbibi na pariki y'Akagera. Karangazi akaba ariwo murenge munini mu Rwanda. {{Palette Imirenge y'Akarere ka Nyagatare}} [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] [[Ikiciro:Akarere ka Nyagatare]] eipsq2xochtwng5wtq5qnfn62mt28dy Umurenge wa Kabarondo 0 8121 143301 134288 2026-10-24T09:58:32Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143301 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Kabarondo''' ni umujyi n’umurenge byo mu [[Rwanda|Repubulika y’u Rwanda]]. == Aho iherereye == Kabarondo iherereye mu [[Akarere ka Kayonza]], mu [[Intara y'Iburasirazuba]]. Iri mu majyepfo y’iburasirazuba bw’u Rwanda, ku muhanda mukuru RN3 uva i [[Kigali]] ukagera i [[Nyakasanza]] muri [[Tanzaniya]]. Kabarondo iri ku ntera y’umuhanda ingana na kilometero 83 mu majyepfo y’iburasirazuba bwa Kigali, umurwa mukuru n’umujyi munini w’u Rwanda.<ref>[http://distancecalculator.globefeed.com/Rwanda_Distance_Result.asp?fromplace=Kabarondo%2C%20Eastern%20Province%2C%20Rwanda&toplace=Kigali%2C%20Rwanda%2C&dt1=ChIJ-wK3gLs32xkR2GYvhen81co&dt2=ChIJl-fYjiWk3BkRyAsdQaU2K_M « Road Distance Between Kigali and Kabarondo With Map »], ''Globefeed.com'', yasuwe ku wa 27 Gicurasi 2015.</ref> Kabarondo iherereye ku nganyagihugu za 2°00′38″ S na 30°33′27″ E, ni ukuvuga ku bubangikane bwa −2.010556 no ku burebure bwa 30.557500.<ref>[https://www.google.com/maps/place/2%C2%B000'38.0%22S+30%C2%B033'27.0%22E/@-2.0105556,30.5575,17z/data=!3m1!4b1!4m2!3m1!1s0x0:0x0 « Location of Kabarondo, Rwanda at Google Maps »], ''Google Maps'', yasuwe ku wa 27 Gicurasi 2015.</ref> == Ahantu h’ingenzi == Ahantu h’ingenzi hari muri Kabarondo cyangwa hafi yayo ni aha: * Ibiro by’ubuyobozi bwa Kabarondo; * Isoko rikuru rya Kabarondo; * Kabarondo Boys Centre, ikigo cyashinzwe mu 2010 n’amashyirahamwe Streets Ahead Children's Centre Association na Property Professionals Breakfast Club SACCA;<ref>[https://web.archive.org/web/20150527201446/https://www.wjr.org.uk/news/a-new-boy-s-centre-in-kabarondo-rwanda/ « A New Boys' Centre in Kabarondo, Rwanda »], ''World Jewish Relief'', 6 Ukuboza 2010, yasuwe ku wa 27 Gicurasi 2015.</ref> * Ikigo cy’imyuga cya Kabarondo; * Parikingi ya tagisi ya Kabarondo.<ref>Claudia Gasana, [https://web.archive.org/web/20150527185803/http://www.rwandaexpress.rw/lifestyle/34147/kabarondo-residents-decry-lack-public-toilets/ « Kabarondo Residents Decry Lack of Public Toilets »], ''Rwanda Express'', 23 Gicurasi 2015, yasuwe ku wa 27 Gicurasi 2015.</ref> == Reba kandi == * [[Urutonde rwa banki zo mu Rwanda]] == Inyandiko n’amashakiro == {{reflist}} == Imiyoboro yo hanze == * [https://web.archive.org/web/20240915103206/https://www.handinhandinternational.org/casestudy/business-as-usual-clementines-climb-from-farmer-to-leader/ Business As Usual: Clementine's Climb From Farmer To Leader] * [https://www.newtimes.co.rw/section/article/2011-05-05/30890/ Kabarondo Traders Warned On Tax Fraud] [[Category:Akarere ka Kayonza]] tkvmqognqtkdax5vge0v9ygspq7e0ko 143375 143301 2026-10-24T10:00:21Z Score Beethoven 11559 143375 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Kabarondo''' ni umujyi n’umurenge byo mu [[Rwanda|Repubulika y’u Rwanda]]. == Aho iherereye == Kabarondo iherereye mu [[Akarere ka Kayonza]], mu [[Intara y'Iburasirazuba]]. Iri mu majyepfo y’iburasirazuba bw’u Rwanda, ku muhanda mukuru RN3 uva i [[Kigali]] ukagera i [[Nyakasanza]] muri [[Tanzaniya]]. Kabarondo iri ku ntera y’umuhanda ingana na kilometero 83 mu majyepfo y’iburasirazuba bwa Kigali, umurwa mukuru n’umujyi munini w’u Rwanda.<ref>[http://distancecalculator.globefeed.com/Rwanda_Distance_Result.asp?fromplace=Kabarondo%2C%20Eastern%20Province%2C%20Rwanda&toplace=Kigali%2C%20Rwanda%2C&dt1=ChIJ-wK3gLs32xkR2GYvhen81co&dt2=ChIJl-fYjiWk3BkRyAsdQaU2K_M « Road Distance Between Kigali and Kabarondo With Map »], ''Globefeed.com'', yasuwe ku wa 27 Gicurasi 2015.</ref> Kabarondo iherereye ku nganyagihugu za 2°00′38″ S na 30°33′27″ E, ni ukuvuga ku bubangikane bwa −2.010556 no ku burebure bwa 30.557500.<ref>[https://www.google.com/maps/place/2%C2%B000'38.0%22S+30%C2%B033'27.0%22E/@-2.0105556,30.5575,17z/data=!3m1!4b1!4m2!3m1!1s0x0:0x0 « Location of Kabarondo, Rwanda at Google Maps »], ''Google Maps'', yasuwe ku wa 27 Gicurasi 2015.</ref> == Ahantu h’ingenzi == Ahantu h’ingenzi hari muri Kabarondo cyangwa hafi yayo ni aha: * Ibiro by’ubuyobozi bwa Kabarondo; * Isoko rikuru rya Kabarondo; * Kabarondo Boys Centre, ikigo cyashinzwe mu 2010 n’amashyirahamwe Streets Ahead Children's Centre Association na Property Professionals Breakfast Club SACCA;<ref>[https://web.archive.org/web/20150527201446/https://www.wjr.org.uk/news/a-new-boy-s-centre-in-kabarondo-rwanda/ « A New Boys' Centre in Kabarondo, Rwanda »], ''World Jewish Relief'', 6 Ukuboza 2010, yasuwe ku wa 27 Gicurasi 2015.</ref> * Ikigo cy’imyuga cya Kabarondo; * Parikingi ya tagisi ya Kabarondo.<ref>Claudia Gasana, [https://web.archive.org/web/20150527185803/http://www.rwandaexpress.rw/lifestyle/34147/kabarondo-residents-decry-lack-public-toilets/ « Kabarondo Residents Decry Lack of Public Toilets »], ''Rwanda Express'', 23 Gicurasi 2015, yasuwe ku wa 27 Gicurasi 2015.</ref> == Reba kandi == * [[Urutonde rwa banki zo mu Rwanda]] == Inyandiko n’amashakiro == {{reflist}} == Imiyoboro yo hanze == * [https://web.archive.org/web/20240915103206/https://www.handinhandinternational.org/casestudy/business-as-usual-clementines-climb-from-farmer-to-leader/ Business As Usual: Clementine's Climb From Farmer To Leader] * [https://www.newtimes.co.rw/section/article/2011-05-05/30890/ Kabarondo Traders Warned On Tax Fraud] {{Palette Imirenge y'Akarere ka Kayonza}} [[Category:Akarere ka Kayonza]] 9giyzfvn04mn9vtbmcf2frojs5t9ylx Umurenge wa Kibirizi (Gisagara) 0 8167 143422 133935 2026-10-24T10:01:04Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143422 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:GisagaraDist.png|thumb|Ikarita y’Akarere ka Gisagara igaragaza aho Umurenge wa Kibilizi uherereye.]] '''Umurenge wa Kibilizi''' ni umwe mu mirenge igize [[Akarere ka Gisagara]], mu [[Intara y’Amajyepfo]] y’u Rwanda. p6077twdaac06r1sndsxgjljvu7t8fk Umurenge wa Gasaka 0 8171 143411 134069 2026-10-24T10:00:55Z Score Beethoven 11559 143411 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:NyamagabeDist.png|thumb|356x356px|Ikarita y’Akarere ka Nyamagabe, Umurenge wa Gasaka uherereyemo.]] [[Dosiye:Hills_of_Nyamagabe_in_Rwanda.jpg|thumb|356x356px|Imisozi yo mu Karere ka Nyamagabe.]] [[Dosiye:Site touristique ku gasaka ka inarunyonga.jpg|thumb|Ahantu nyaburanga ho mu Murenge wa Gasaka.]] '''Umurenge wa Gasaka''' ni umwe mu mirenge 17 igize [[Akarere ka Nyamagabe]], mu [[Intara y’Amajyepfo]]. Muri uyu murenge ni ho hari icyicaro cy’Akarere ka Nyamagabe n’igice kinini cy’umujyi wa Nyamagabe. == Imiterere y’ubuyobozi == Akarere ka Nyamagabe kagizwe n’imirenge 17, [[Akagari|utugari]] 92 n’imidugudu 536.<ref>[https://www.nyamagabe.gov.rw/ « Akarere ka Nyamagabe »], urubuga rwemewe rw’Akarere ka Nyamagabe.</ref> Umurenge wa Gasaka ugizwe n’utugari dutanu: * Gasaka; * Gatovu; * Ngiryi; * Nyamugari; * Nyarusange. Utugari twawo tugabanyijemo imidugudu 27. == Abaturage == Umurenge wa Gasaka wari utuwe n’abaturage 41.522 mu 2012. Mu ibarura rusange ry’abaturage n’imiturire ryo mu 2022, abaturage bari bageze kuri 41.558, barimo [[Umugore|abagore]] 22.069 n’abagabo 19.489.<ref name="abaturage">[https://citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/nyamagabe/2503__gasaka/ « Gasaka (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', hashingiwe ku mibare y’Ikigo cy’Igihugu cy’Ibarurishamibare cy’u Rwanda.</ref> Muri abo baturage, 29.582 bari batuye mu bice by’umujyi naho 11.976 bakaba bari batuye mu bice by’icyaro.<ref name="abaturage" /> == Ibikorwa n’ubukungu == Abaturage bo mu bice by’icyaro by’Umurenge wa Gasaka bakora cyane cyane ubuhinzi n’ubworozi. Mu bihingwa bihingwa muri ako gace harimo ibigori, ibishyimbo n’ibirayi. Umurenge kandi urimo udusantere tw’ubucuruzi n’igice cy’umujyi wa Nyamagabe, bikaba bituma ubucuruzi na serivisi na byo bigira uruhare mu bukungu bwawo. == Isuku, umutekano n’imibereho myiza == Mu 2024, Umurenge wa Gasaka wabaye uwa mbere mu mirenge 101 yo mu Ntara y’Amajyepfo mu marushanwa yari agamije guteza imbere isuku, umutekano no kurwanya igwingira mu bana. Umurenge wahembwe imodoka yashyikirijwe ubuyobozi bwawo ku wa 19 Kamena 2024.<ref name="isuku">Marie Claire Joyeuse, [https://www.kigalitoday.com/amakuru/mu-rwanda/article/nyamagabe-umurenge-wa-gasaka-wegukanye-imodoka-y-igihembo-cy-isuku-n-umutekano « Nyamagabe: Umurenge wa Gasaka wegukanye imodoka y’igihembo cy’isuku n’umutekano »], ''Kigali Today'', 21 Kamena 2024.</ref> Mu bikorwa byatumye umurenge uhabwa icyo gihembo harimo gutunganya ingo, kugira uturima tw’imboga n’ibiti by’imbuto, gusukura udusantere tw’ubucuruzi no kwitabira amarondo. Ibigo by’amashuri n’ibigo by’ubuvuzi na byo byitabiriye ibikorwa byo guhinga imbuto n’ibihumyo hagamijwe kurwanya igwingira mu bana.<ref name="isuku" /> == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Nyamagabe}} [[Ikiciro:Akarere ka Nyamagabe|Gasaka]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Gasaka]] iujprghxpaz2cwq8f11haou9pp817e0 143425 143411 2026-10-24T10:01:07Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143425 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:NyamagabeDist.png|thumb|356x356px|Ikarita y’Akarere ka Nyamagabe, Umurenge wa Gasaka uherereyemo.]] [[Dosiye:Hills_of_Nyamagabe_in_Rwanda.jpg|thumb|356x356px|Imisozi yo mu Karere ka Nyamagabe.]] [[Dosiye:Site touristique ku gasaka ka inarunyonga.jpg|thumb|Ahantu nyaburanga ho mu Murenge wa Gasaka.]] '''Umurenge wa Gasaka''' ni umwe mu mirenge 17 igize [[Akarere ka Nyamagabe]], mu [[Intara y’Amajyepfo]]. Muri uyu murenge ni ho hari icyicaro cy’Akarere ka Nyamagabe n’igice kinini cy’umujyi wa Nyamagabe. == Imiterere y’ubuyobozi == Akarere ka Nyamagabe kagizwe n’imirenge 17, [[Akagari|utugari]] 92 n’imidugudu 536.<ref>[https://www.nyamagabe.gov.rw/ « Akarere ka Nyamagabe »], urubuga rwemewe rw’Akarere ka Nyamagabe.</ref> Umurenge wa Gasaka ugizwe n’utugari dutanu: * Gasaka; * Gatovu; * Ngiryi; * Nyamugari; * Nyarusange. Utugari twawo tugabanyijemo imidugudu 27. == Abaturage == Umurenge wa Gasaka wari utuwe n’abaturage 41.522 mu 2012. Mu ibarura rusange ry’abaturage n’imiturire ryo mu 2022, abaturage bari bageze kuri 41.558, barimo [[Umugore|abagore]] 22.069 n’abagabo 19.489.<ref name="abaturage">[https://citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/nyamagabe/2503__gasaka/ « Gasaka (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', hashingiwe ku mibare y’Ikigo cy’Igihugu cy’Ibarurishamibare cy’u Rwanda.</ref> Muri abo baturage, 29.582 bari batuye mu bice by’umujyi naho 11.976 bakaba bari batuye mu bice by’icyaro.<ref name="abaturage" /> == Ibikorwa n’ubukungu == Abaturage bo mu bice by’icyaro by’Umurenge wa Gasaka bakora cyane cyane ubuhinzi n’ubworozi. Mu bihingwa bihingwa muri ako gace harimo ibigori, ibishyimbo n’ibirayi. Umurenge kandi urimo udusantere tw’ubucuruzi n’igice cy’umujyi wa Nyamagabe, bikaba bituma ubucuruzi na serivisi na byo bigira uruhare mu bukungu bwawo. == Isuku, umutekano n’imibereho myiza == Mu 2024, Umurenge wa Gasaka wabaye uwa mbere mu mirenge 101 yo mu Ntara y’Amajyepfo mu marushanwa yari agamije guteza imbere isuku, umutekano no kurwanya igwingira mu bana. Umurenge wahembwe imodoka yashyikirijwe ubuyobozi bwawo ku wa 19 Kamena 2024.<ref name="isuku">Marie Claire Joyeuse, [https://www.kigalitoday.com/amakuru/mu-rwanda/article/nyamagabe-umurenge-wa-gasaka-wegukanye-imodoka-y-igihembo-cy-isuku-n-umutekano « Nyamagabe: Umurenge wa Gasaka wegukanye imodoka y’igihembo cy’isuku n’umutekano »], ''Kigali Today'', 21 Kamena 2024.</ref> Mu bikorwa byatumye umurenge uhabwa icyo gihembo harimo gutunganya ingo, kugira uturima tw’imboga n’ibiti by’imbuto, gusukura udusantere tw’ubucuruzi no kwitabira amarondo. Ibigo by’amashuri n’ibigo by’ubuvuzi na byo byitabiriye ibikorwa byo guhinga imbuto n’ibihumyo hagamijwe kurwanya igwingira mu bana.<ref name="isuku" /> == Amashakiro == {{Reflist}} [[Ikiciro:Akarere ka Nyamagabe|Gasaka]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Gasaka]] jcz6f74rfagysadwl8wcj6c3qegzqkw 143541 143425 2026-10-24T10:18:30Z Score Beethoven 11559 143541 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:NyamagabeDist.png|thumb|356x356px|Ikarita y’Akarere ka Nyamagabe, Umurenge wa Gasaka uherereyemo.]] [[Dosiye:Hills_of_Nyamagabe_in_Rwanda.jpg|thumb|356x356px|Imisozi yo mu Karere ka Nyamagabe.]] [[Dosiye:Site touristique ku gasaka ka inarunyonga.jpg|thumb|Ahantu nyaburanga ho mu Murenge wa Gasaka.]] '''Umurenge wa Gasaka''' ni umwe mu mirenge 17 igize [[Akarere ka Nyamagabe]], mu [[Intara y’Amajyepfo]]. Muri uyu murenge ni ho hari icyicaro cy’Akarere ka Nyamagabe n’igice kinini cy’umujyi wa Nyamagabe. == Imiterere y’ubuyobozi == Akarere ka Nyamagabe kagizwe n’imirenge 17, [[Akagari|utugari]] 92 n’imidugudu 536.<ref>[https://www.nyamagabe.gov.rw/ « Akarere ka Nyamagabe »], urubuga rwemewe rw’Akarere ka Nyamagabe.</ref> Umurenge wa Gasaka ugizwe n’utugari dutanu: * Gasaka; * Gatovu; * Ngiryi; * Nyamugari; * Nyarusange. Utugari twawo tugabanyijemo imidugudu 27. == Abaturage == Umurenge wa Gasaka wari utuwe n’abaturage 41.522 mu 2012. Mu ibarura rusange ry’abaturage n’imiturire ryo mu 2022, abaturage bari bageze kuri 41.558, barimo [[Umugore|abagore]] 22.069 n’abagabo 19.489.<ref name="abaturage">[https://citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/nyamagabe/2503__gasaka/ « Gasaka (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', hashingiwe ku mibare y’Ikigo cy’Igihugu cy’Ibarurishamibare cy’u Rwanda.</ref> Muri abo baturage, 29.582 bari batuye mu bice by’umujyi naho 11.976 bakaba bari batuye mu bice by’icyaro.<ref name="abaturage" /> == Ibikorwa n’ubukungu == Abaturage bo mu bice by’icyaro by’Umurenge wa Gasaka bakora cyane cyane ubuhinzi n’ubworozi. Mu bihingwa bihingwa muri ako gace harimo ibigori, ibishyimbo n’ibirayi. Umurenge kandi urimo udusantere tw’ubucuruzi n’igice cy’umujyi wa Nyamagabe, bikaba bituma ubucuruzi na serivisi na byo bigira uruhare mu bukungu bwawo. == Isuku, umutekano n’imibereho myiza == Mu 2024, Umurenge wa Gasaka wabaye uwa mbere mu mirenge 101 yo mu Ntara y’Amajyepfo mu marushanwa yari agamije guteza imbere isuku, umutekano no kurwanya igwingira mu bana. Umurenge wahembwe imodoka yashyikirijwe ubuyobozi bwawo ku wa 19 Kamena 2024.<ref name="isuku">Marie Claire Joyeuse, [https://www.kigalitoday.com/amakuru/mu-rwanda/article/nyamagabe-umurenge-wa-gasaka-wegukanye-imodoka-y-igihembo-cy-isuku-n-umutekano « Nyamagabe: Umurenge wa Gasaka wegukanye imodoka y’igihembo cy’isuku n’umutekano »], ''Kigali Today'', 21 Kamena 2024.</ref> Mu bikorwa byatumye umurenge uhabwa icyo gihembo harimo gutunganya ingo, kugira uturima tw’imboga n’ibiti by’imbuto, gusukura udusantere tw’ubucuruzi no kwitabira amarondo. Ibigo by’amashuri n’ibigo by’ubuvuzi na byo byitabiriye ibikorwa byo guhinga imbuto n’ibihumyo hagamijwe kurwanya igwingira mu bana.<ref name="isuku" /> == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Nyamagabe}} [[Ikiciro:Akarere ka Nyamagabe|Gasaka]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Gasaka]] gxsjc3k02ujwewguawd4ddob780wv13 Umurenge wa Mugombwa 0 8194 143367 133946 2026-10-24T10:00:13Z Score Beethoven 11559 143367 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:GisagaraDist.png|thumb|295x295px|Ikarita y’Akarere ka Gisagara, Umurenge wa Mugombwa uherereyemo.]] '''Umurenge wa Mugombwa''' ni umwe mu mirenge 13 igize [[Akarere ka Gisagara]], mu [[Intara y’Amajyepfo]] y’u Rwanda. == Abaturage == Mu ibarura rusange ry’abaturage n’imiturire ryo mu 2012, Umurenge wa Mugombwa wari utuwe n’abaturage 22.712. Mu 2022, abaturage bari bageze kuri 36.469, barimo abagore 19.353 n’abagabo 17.116.<ref name="abaturage">[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/gisagara/2208__mugombwa/ « Mugombwa (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', hashingiwe ku mibare y’Ikigo cy’Igihugu cy’Ibarurishamibare cy’u Rwanda.</ref> Ibarura ryo mu 2022 ryagaragaje ko abaturage bose b’Umurenge wa Mugombwa bari batuye mu bice by’icyaro.<ref name="abaturage" /> == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Gisagara}} [[Ikiciro:Akarere ka Gisagara|Mugombwa]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Mugombwa]] 7dj6dx8mdi7ti85oe7vi6gyp813g378 143428 143367 2026-10-24T10:01:10Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143428 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:GisagaraDist.png|thumb|295x295px|Ikarita y’Akarere ka Gisagara, Umurenge wa Mugombwa uherereyemo.]] '''Umurenge wa Mugombwa''' ni umwe mu mirenge 13 igize [[Akarere ka Gisagara]], mu [[Intara y’Amajyepfo]] y’u Rwanda. == Abaturage == Mu ibarura rusange ry’abaturage n’imiturire ryo mu 2012, Umurenge wa Mugombwa wari utuwe n’abaturage 22.712. Mu 2022, abaturage bari bageze kuri 36.469, barimo abagore 19.353 n’abagabo 17.116.<ref name="abaturage">[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/gisagara/2208__mugombwa/ « Mugombwa (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', hashingiwe ku mibare y’Ikigo cy’Igihugu cy’Ibarurishamibare cy’u Rwanda.</ref> Ibarura ryo mu 2022 ryagaragaje ko abaturage bose b’Umurenge wa Mugombwa bari batuye mu bice by’icyaro.<ref name="abaturage" /> == Amashakiro == {{Reflist}} [[Ikiciro:Akarere ka Gisagara|Mugombwa]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Mugombwa]] 2xgholo1vhc7w21jfrczgxpy48woed3 143524 143428 2026-10-24T10:18:09Z Score Beethoven 11559 143524 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:GisagaraDist.png|thumb|295x295px|Ikarita y’Akarere ka Gisagara, Umurenge wa Mugombwa uherereyemo.]] '''Umurenge wa Mugombwa''' ni umwe mu mirenge 13 igize [[Akarere ka Gisagara]], mu [[Intara y’Amajyepfo]] y’u Rwanda. == Abaturage == Mu ibarura rusange ry’abaturage n’imiturire ryo mu 2012, Umurenge wa Mugombwa wari utuwe n’abaturage 22.712. Mu 2022, abaturage bari bageze kuri 36.469, barimo abagore 19.353 n’abagabo 17.116.<ref name="abaturage">[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/gisagara/2208__mugombwa/ « Mugombwa (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', hashingiwe ku mibare y’Ikigo cy’Igihugu cy’Ibarurishamibare cy’u Rwanda.</ref> Ibarura ryo mu 2022 ryagaragaje ko abaturage bose b’Umurenge wa Mugombwa bari batuye mu bice by’icyaro.<ref name="abaturage" /> == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Gisagara}} [[Ikiciro:Akarere ka Gisagara|Mugombwa]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Mugombwa]] p0ukya6tai0i0kxhz920ltgfcs60osa Umurenge wa Gasange 0 8196 143302 117948 2026-10-24T09:58:34Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143302 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:Gatsibo_district_map.jpg|thumb|Gatsibo district map]] Uyu ni umwe mu mirenge magana ane na cumi n'itandatu(416) igize igihugu cy'u Rwanda, Gasange ihereye mu [[Akarere ka Gatsibo|karere ka Gatsibo]] mu ntara y'iburasirazuba. [[Category:Imirenge y’u Rwanda]] [[Category:Akarere ka Gatsibo]] jkvphjen97fsrihho5be0qiagju5qok 143358 143302 2026-10-24T10:00:06Z Score Beethoven 11559 143358 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:Gatsibo_district_map.jpg|thumb|Gatsibo district map]] Uyu ni umwe mu mirenge magana ane na cumi n'itandatu(416) igize igihugu cy'u Rwanda, Gasange ihereye mu [[Akarere ka Gatsibo|karere ka Gatsibo]] mu ntara y'iburasirazuba. {{Palette Imirenge y'Akarere ka Gatsibo}} [[Category:Imirenge y’u Rwanda]] [[Category:Akarere ka Gatsibo]] l7n9st52ayu0wkxi20x2aome072iz3t Umurenge wa Ndera 0 8197 143071 131015 2026-10-23T15:06:37Z Score Beethoven 11559 143071 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Umurenge wa Ndera''' ni umwe mu mirenge 15 igize [[Akarere ka Gasabo]], mu [[Kigali|Mujyi wa Kigali]], mu [[Rwanda]]. Ugizwe n'utugari 6. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, Umurenge wa Ndera wari utuwe n'abaturage 95 164. Muri uyu murenge hari inzibutso ebyiri za [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]]. == Ubuso n'utugari == [[Dosiye:Rwanda, Gasabo District.png|thumb|left|upright=0.5|Akarere ka Gasabo]] Umurenge wa Ndera ni umwe mu mirenge 15 y'Akarere ka Gasabo. Ufite ubuso bwa km² 50,38.<ref name="citypop">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/12__gasabo/ |title=Gasabo (District, Rwanda) – Sectors |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-23}}</ref> Ugizwe n'[[Akagari|utugari]] 6:<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.gasabo.gov.rw/about/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=gasabo.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-23}}</ref> {{div col|colwidth=15em}} * Bwiza * Cyaruzinge * Kibenga * Masoro * Mukuyu * Rudashya {{div col end}} {{clear|left}} == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2012, Umurenge wa Ndera wari utuwe n'abaturage 41 764. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, wari utuwe n'abaturage 95 164.<ref name="citypop" /> == Inzibutso za Jenoside == [[Dosiye:Ndera Hospital.jpg|thumb|left|upright=0.6|[[Ibitaro bya Ndera]]]] Mu Murenge wa Ndera hari inzibutso ebyiri za [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]]. Ku rwibutso rwa Petit Séminaire ya Ndera habarurwa abazize Jenoside 8 004. Ku rwibutso rwa Caraes Ndera habarurwa abazize Jenoside 32 030.<ref>{{Cite web |url=https://www.newtimes.co.rw/article/26503/news/kwibuka/rwanda-medical-supply-honours-genocide-victims |title=Rwanda Medical Supply honours Genocide victims |last=Ufitiwabo |first=Aurore Teta |website=The New Times |date=2025-05-17 |language=en |access-date=2026-10-23}}</ref> {{clear|left}} == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Ndera Sector|Amafoto y'Umurenge wa Ndera]] kuri Wikimedia Commons [[Ikiciro:Akarere ka Gasabo]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Ndera]] khpp3s17nz67oyl9n8vk5umomb5oxo1 143341 143071 2026-10-24T09:59:49Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143341 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Ndera''' ni umwe mu mirenge 15 igize [[Akarere ka Gasabo]], mu [[Kigali|Mujyi wa Kigali]], mu [[Rwanda]]. Ugizwe n'utugari 6. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, Umurenge wa Ndera wari utuwe n'abaturage 95 164. Muri uyu murenge hari inzibutso ebyiri za [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]]. == Ubuso n'utugari == [[Dosiye:Rwanda, Gasabo District.png|thumb|left|upright=0.5|Akarere ka Gasabo]] Umurenge wa Ndera ni umwe mu mirenge 15 y'Akarere ka Gasabo. Ufite ubuso bwa km² 50,38.<ref name="citypop">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/12__gasabo/ |title=Gasabo (District, Rwanda) – Sectors |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-23}}</ref> Ugizwe n'[[Akagari|utugari]] 6:<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.gasabo.gov.rw/about/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=gasabo.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-23}}</ref> {{div col|colwidth=15em}} * Bwiza * Cyaruzinge * Kibenga * Masoro * Mukuyu * Rudashya {{div col end}} {{clear|left}} == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2012, Umurenge wa Ndera wari utuwe n'abaturage 41 764. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, wari utuwe n'abaturage 95 164.<ref name="citypop" /> == Inzibutso za Jenoside == [[Dosiye:Ndera Hospital.jpg|thumb|left|upright=0.6|[[Ibitaro bya Ndera]]]] Mu Murenge wa Ndera hari inzibutso ebyiri za [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]]. Ku rwibutso rwa Petit Séminaire ya Ndera habarurwa abazize Jenoside 8 004. Ku rwibutso rwa Caraes Ndera habarurwa abazize Jenoside 32 030.<ref>{{Cite web |url=https://www.newtimes.co.rw/article/26503/news/kwibuka/rwanda-medical-supply-honours-genocide-victims |title=Rwanda Medical Supply honours Genocide victims |last=Ufitiwabo |first=Aurore Teta |website=The New Times |date=2025-05-17 |language=en |access-date=2026-10-23}}</ref> {{clear|left}} == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Ndera Sector|Amafoto y'Umurenge wa Ndera]] kuri Wikimedia Commons [[Ikiciro:Akarere ka Gasabo]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Ndera]] c0aw0zjdaq5wqm7y88tqqpcl3kcao3p 143354 143341 2026-10-24T10:00:01Z Score Beethoven 11559 143354 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Ndera''' ni umwe mu mirenge 15 igize [[Akarere ka Gasabo]], mu [[Kigali|Mujyi wa Kigali]], mu [[Rwanda]]. Ugizwe n'utugari 6. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, Umurenge wa Ndera wari utuwe n'abaturage 95 164. Muri uyu murenge hari inzibutso ebyiri za [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]]. == Ubuso n'utugari == [[Dosiye:Rwanda, Gasabo District.png|thumb|left|upright=0.5|Akarere ka Gasabo]] Umurenge wa Ndera ni umwe mu mirenge 15 y'Akarere ka Gasabo. Ufite ubuso bwa km² 50,38.<ref name="citypop">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/12__gasabo/ |title=Gasabo (District, Rwanda) – Sectors |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-23}}</ref> Ugizwe n'[[Akagari|utugari]] 6:<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.gasabo.gov.rw/about/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=gasabo.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-23}}</ref> {{div col|colwidth=15em}} * Bwiza * Cyaruzinge * Kibenga * Masoro * Mukuyu * Rudashya {{div col end}} {{clear|left}} == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2012, Umurenge wa Ndera wari utuwe n'abaturage 41 764. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, wari utuwe n'abaturage 95 164.<ref name="citypop" /> == Inzibutso za Jenoside == [[Dosiye:Ndera Hospital.jpg|thumb|left|upright=0.6|[[Ibitaro bya Ndera]]]] Mu Murenge wa Ndera hari inzibutso ebyiri za [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]]. Ku rwibutso rwa Petit Séminaire ya Ndera habarurwa abazize Jenoside 8 004. Ku rwibutso rwa Caraes Ndera habarurwa abazize Jenoside 32 030.<ref>{{Cite web |url=https://www.newtimes.co.rw/article/26503/news/kwibuka/rwanda-medical-supply-honours-genocide-victims |title=Rwanda Medical Supply honours Genocide victims |last=Ufitiwabo |first=Aurore Teta |website=The New Times |date=2025-05-17 |language=en |access-date=2026-10-23}}</ref> {{clear|left}} == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Ndera Sector|Amafoto y'Umurenge wa Ndera]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Imirenge y'Akarere ka Gasabo}} [[Ikiciro:Akarere ka Gasabo]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Ndera]] t2gsyxj3ejc0kwlv9gnnzjuvkv6obnk Umurenge wa Gahunga 0 8199 143303 133952 2026-10-24T09:58:37Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143303 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:BureraDist.png|thumb|Ikarita y'akarere ka Burera ]] '''Umurenge wa Gahunga''' ni umwe mu mirenge 17 igize [[Akarere ka Burera]], mu [[Intara y’Amajyaruguru]] y’u Rwanda. == Imiterere y’ubuyobozi == Umurenge wa Gahunga ugizwe n’utugari dutanu:<ref>[https://gitlab.com/Bercove/rwanda-locations/-/blob/master/Rwanda_Locations.json « Rwanda Locations »], urutonde rw’inzego z’imitegekere y’u Rwanda, rwasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> * Buramba * Gisizi * Kidakama * Nyangwe * Rwasa == Abaturage == Mu ibarura rusange ry’abaturage ryo mu 2012, Umurenge wa Gahunga wari utuwe n’abaturage 25.637. Mu ibarura ryo mu 2022, abaturage bariyongereye bagera kuri 28.059, barimo abagore 14.777 n’abagabo 13.282.<ref name="population">[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/burera/4405__gahunga/ « Gahunga (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', amakuru akomoka mu Kigo cy’Igihugu cy’Ibarurishamibare cy’u Rwanda, yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> Muri abo baturage, 22.209 bari batuye mu cyaro, naho 5.850 batuye mu gice cy’umujyi. Abari munsi y’imyaka 15 bari 10.006, abafite hagati y’imyaka 15 na 64 bari 16.635, naho abafite imyaka 65 cyangwa irenga bari 1.418.<ref name="population" /> == Ibikorwa remezo == Mu 2012, abaturage 270 bo mu tugari twa Nyangwe na Buramba bakusanyije amafaranga y’u Rwanda miliyoni 160 kugira ngo imidugudu irindwi yo muri ibyo bice igezweho amashanyarazi. Umuyoboro wari uteganyijwe ku burebure bwa kilometero eshanu.<ref>[https://www.newtimes.co.rw/article/66170/National/gahunga-residents-raise-rwf160million-for-power-connection « Gahunga residents raise Rwf160 million for power connection »], ''The New Times'', 13 Mutarama 2012.</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} [[Ikiciro:Akarere ka Burera|Gahunga]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Gahunga]] 6utt71r3h9kh01v1mn2qe66l4b9mr6p 143335 143303 2026-10-24T09:59:43Z Score Beethoven 11559 143335 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:BureraDist.png|thumb|Ikarita y'akarere ka Burera ]] '''Umurenge wa Gahunga''' ni umwe mu mirenge 17 igize [[Akarere ka Burera]], mu [[Intara y’Amajyaruguru]] y’u Rwanda. == Imiterere y’ubuyobozi == Umurenge wa Gahunga ugizwe n’utugari dutanu:<ref>[https://gitlab.com/Bercove/rwanda-locations/-/blob/master/Rwanda_Locations.json « Rwanda Locations »], urutonde rw’inzego z’imitegekere y’u Rwanda, rwasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> * Buramba * Gisizi * Kidakama * Nyangwe * Rwasa == Abaturage == Mu ibarura rusange ry’abaturage ryo mu 2012, Umurenge wa Gahunga wari utuwe n’abaturage 25.637. Mu ibarura ryo mu 2022, abaturage bariyongereye bagera kuri 28.059, barimo abagore 14.777 n’abagabo 13.282.<ref name="population">[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/burera/4405__gahunga/ « Gahunga (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', amakuru akomoka mu Kigo cy’Igihugu cy’Ibarurishamibare cy’u Rwanda, yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> Muri abo baturage, 22.209 bari batuye mu cyaro, naho 5.850 batuye mu gice cy’umujyi. Abari munsi y’imyaka 15 bari 10.006, abafite hagati y’imyaka 15 na 64 bari 16.635, naho abafite imyaka 65 cyangwa irenga bari 1.418.<ref name="population" /> == Ibikorwa remezo == Mu 2012, abaturage 270 bo mu tugari twa Nyangwe na Buramba bakusanyije amafaranga y’u Rwanda miliyoni 160 kugira ngo imidugudu irindwi yo muri ibyo bice igezweho amashanyarazi. Umuyoboro wari uteganyijwe ku burebure bwa kilometero eshanu.<ref>[https://www.newtimes.co.rw/article/66170/National/gahunga-residents-raise-rwf160million-for-power-connection « Gahunga residents raise Rwf160 million for power connection »], ''The New Times'', 13 Mutarama 2012.</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Burera}} [[Ikiciro:Akarere ka Burera|Gahunga]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Gahunga]] 03ktxvblj6s2nxrdt69wy1vuachabyx Umurenge wa Nyagihanga 0 8244 143364 123929 2026-10-24T10:00:11Z Score Beethoven 11559 143364 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:Gatsibo_district_map.jpg|thumb|283x283px|Umurenge wa Nyagihanga uherereye mu karere ka Gatsibo mu intara y'iburasirazuba bw'u Rwanda.]] [[Dosiye:Banana_plantation_in_Gatsibo.jpg|thumb|Uyu murenge ukungahaye k'ubuhinzi bw'ibitoki.]] http://www.topafricanews.com/2019/05/02/gatsibo-fh-rwanda-inaugurate-mayange-primary-school/ {{Palette Imirenge y'Akarere ka Gatsibo}} [[Ikiciro:Akarere ka Gatsibo]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Nyagihanga]] fsw70nqxloew42f5bizkbkv2io8seij 143431 143364 2026-10-24T10:01:13Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143431 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:Gatsibo_district_map.jpg|thumb|283x283px|Umurenge wa Nyagihanga uherereye mu karere ka Gatsibo mu intara y'iburasirazuba bw'u Rwanda.]] [[Dosiye:Banana_plantation_in_Gatsibo.jpg|thumb|Uyu murenge ukungahaye k'ubuhinzi bw'ibitoki.]] http://www.topafricanews.com/2019/05/02/gatsibo-fh-rwanda-inaugurate-mayange-primary-school/ [[Ikiciro:Akarere ka Gatsibo]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Nyagihanga]] bep4r9ncqezy379j62qbv7vo374w1z4 143522 143431 2026-10-24T10:18:07Z Score Beethoven 11559 143522 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:Gatsibo_district_map.jpg|thumb|283x283px|Umurenge wa Nyagihanga uherereye mu karere ka Gatsibo mu intara y'iburasirazuba bw'u Rwanda.]] [[Dosiye:Banana_plantation_in_Gatsibo.jpg|thumb|Uyu murenge ukungahaye k'ubuhinzi bw'ibitoki.]] http://www.topafricanews.com/2019/05/02/gatsibo-fh-rwanda-inaugurate-mayange-primary-school/ {{Palette Imirenge y'Akarere ka Gatsibo}} [[Ikiciro:Akarere ka Gatsibo]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Nyagihanga]] cqpn4tfndbafgn6i7nmmg4udny6ve90 Umurenge wa Shyogwe 0 8248 143393 133943 2026-10-24T10:00:38Z Score Beethoven 11559 143393 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:Muhanga_Business_City_Monument.jpg|thumb|Ikibumbano kiri mu mujyi wa Muhanga, igice cyawo kikaba giherereye mu Murenge wa Shyogwe.]] '''Umurenge wa Shyogwe''' ni umwe mu mirenge 12 igize [[Akarere ka Muhanga]], mu [[Intara y’Amajyepfo]] y’u Rwanda. Igice cyawo kiri mu mujyi wa Muhanga, ikindi kikaba kigizwe n’uduce tw’icyaro. == Imiterere y’ubuyobozi == Umurenge wa Shyogwe ugizwe n’utugari tune: * Kinini; * Mbare; * Mubuga; * Ruli. == Abaturage == Mu ibarura rusange ry’abaturage n’imiturire ryo mu 2012, Umurenge wa Shyogwe wari utuwe n’abaturage 44.771. Mu 2022, abaturage bari bageze kuri 50.966, barimo abagabo 27.407 n’abagore 23.559.<ref name="abaturage">[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/muhanga/2712__shyogwe/ « Shyogwe (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', hashingiwe ku mibare y’Ikigo cy’Igihugu cy’Ibarurishamibare cy’u Rwanda.</ref> Muri abo baturage bo mu 2022, abari batuye mu bice by’umujyi bari 33.573 naho abari batuye mu bice by’icyaro bari 17.393.<ref name="abaturage" /> == Ibikorwa remezo == Ku wa 31 Nyakanga 2025, hatashywe ikiraro cyo mu kirere gifite uburebure bwa metero 65 gihuza Umurenge wa Shyogwe n’Umurenge wa Byimana wo mu Karere ka Ruhango. Icyo kiraro cyari kigenewe koroshya ingendo z’abaturage bajya ku isoko ryo mu Kinini no ku Kigo Nderabuzima cya Shyogwe.<ref>[https://www.muhanga.gov.rw/soma-ibindi/hatashywe-ikiraro-cyo-mu-kirere-gihuza-akarere-ka-muhanga-na-ruhango « Hatashywe ikiraro cyo mu kirere gihuza Akarere ka Muhanga na Ruhango »], Akarere ka Muhanga, 31 Nyakanga 2025.</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Muhanga}} [[Ikiciro:Akarere ka Muhanga|Shyogwe]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Shyogwe]] 3giscqsi9tgme86d9nme0egtngvxv1i 143434 143393 2026-10-24T10:01:16Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143434 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:Muhanga_Business_City_Monument.jpg|thumb|Ikibumbano kiri mu mujyi wa Muhanga, igice cyawo kikaba giherereye mu Murenge wa Shyogwe.]] '''Umurenge wa Shyogwe''' ni umwe mu mirenge 12 igize [[Akarere ka Muhanga]], mu [[Intara y’Amajyepfo]] y’u Rwanda. Igice cyawo kiri mu mujyi wa Muhanga, ikindi kikaba kigizwe n’uduce tw’icyaro. == Imiterere y’ubuyobozi == Umurenge wa Shyogwe ugizwe n’utugari tune: * Kinini; * Mbare; * Mubuga; * Ruli. == Abaturage == Mu ibarura rusange ry’abaturage n’imiturire ryo mu 2012, Umurenge wa Shyogwe wari utuwe n’abaturage 44.771. Mu 2022, abaturage bari bageze kuri 50.966, barimo abagabo 27.407 n’abagore 23.559.<ref name="abaturage">[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/muhanga/2712__shyogwe/ « Shyogwe (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', hashingiwe ku mibare y’Ikigo cy’Igihugu cy’Ibarurishamibare cy’u Rwanda.</ref> Muri abo baturage bo mu 2022, abari batuye mu bice by’umujyi bari 33.573 naho abari batuye mu bice by’icyaro bari 17.393.<ref name="abaturage" /> == Ibikorwa remezo == Ku wa 31 Nyakanga 2025, hatashywe ikiraro cyo mu kirere gifite uburebure bwa metero 65 gihuza Umurenge wa Shyogwe n’Umurenge wa Byimana wo mu Karere ka Ruhango. Icyo kiraro cyari kigenewe koroshya ingendo z’abaturage bajya ku isoko ryo mu Kinini no ku Kigo Nderabuzima cya Shyogwe.<ref>[https://www.muhanga.gov.rw/soma-ibindi/hatashywe-ikiraro-cyo-mu-kirere-gihuza-akarere-ka-muhanga-na-ruhango « Hatashywe ikiraro cyo mu kirere gihuza Akarere ka Muhanga na Ruhango »], Akarere ka Muhanga, 31 Nyakanga 2025.</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} [[Ikiciro:Akarere ka Muhanga|Shyogwe]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Shyogwe]] dbef02xmowxu2r2esoa7qp9a4xj94i1 143534 143434 2026-10-24T10:18:23Z Score Beethoven 11559 143534 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:Muhanga_Business_City_Monument.jpg|thumb|Ikibumbano kiri mu mujyi wa Muhanga, igice cyawo kikaba giherereye mu Murenge wa Shyogwe.]] '''Umurenge wa Shyogwe''' ni umwe mu mirenge 12 igize [[Akarere ka Muhanga]], mu [[Intara y’Amajyepfo]] y’u Rwanda. Igice cyawo kiri mu mujyi wa Muhanga, ikindi kikaba kigizwe n’uduce tw’icyaro. == Imiterere y’ubuyobozi == Umurenge wa Shyogwe ugizwe n’utugari tune: * Kinini; * Mbare; * Mubuga; * Ruli. == Abaturage == Mu ibarura rusange ry’abaturage n’imiturire ryo mu 2012, Umurenge wa Shyogwe wari utuwe n’abaturage 44.771. Mu 2022, abaturage bari bageze kuri 50.966, barimo abagabo 27.407 n’abagore 23.559.<ref name="abaturage">[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/muhanga/2712__shyogwe/ « Shyogwe (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', hashingiwe ku mibare y’Ikigo cy’Igihugu cy’Ibarurishamibare cy’u Rwanda.</ref> Muri abo baturage bo mu 2022, abari batuye mu bice by’umujyi bari 33.573 naho abari batuye mu bice by’icyaro bari 17.393.<ref name="abaturage" /> == Ibikorwa remezo == Ku wa 31 Nyakanga 2025, hatashywe ikiraro cyo mu kirere gifite uburebure bwa metero 65 gihuza Umurenge wa Shyogwe n’Umurenge wa Byimana wo mu Karere ka Ruhango. Icyo kiraro cyari kigenewe koroshya ingendo z’abaturage bajya ku isoko ryo mu Kinini no ku Kigo Nderabuzima cya Shyogwe.<ref>[https://www.muhanga.gov.rw/soma-ibindi/hatashywe-ikiraro-cyo-mu-kirere-gihuza-akarere-ka-muhanga-na-ruhango « Hatashywe ikiraro cyo mu kirere gihuza Akarere ka Muhanga na Ruhango »], Akarere ka Muhanga, 31 Nyakanga 2025.</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Muhanga}} [[Ikiciro:Akarere ka Muhanga|Shyogwe]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Shyogwe]] 3ir3kya94he77uccrgc9zzho6p60sgs Akarere ka Rulindo 0 8265 143271 143034 2026-10-24T08:52:09Z Score Beethoven 11559 Ongeraho Palette Imirenge y'Akarere ka Rulindo. 143271 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Akarere ka Rulindo''' ni kamwe mu turere dutanu tugize [[Intara y’Amajyaruguru y’u Rwanda|Intara y'Amajyaruguru]] mu [[Rwanda]]. Gafite ubuso bwa 567 km² n'abaturage 360 144. Kagizwe n'imirenge 17. == Ubuso n'imbibi == [[File:IKIRENGE cultural monument.jpg|thumb|left|upright|Ishusho ya Ruganzu II Ndoli mu Karere ka Rulindo]] Akarere ka Rulindo gahana imbibi n'uturere twa [[Akarere ka Nyarugenge|Nyarugenge]] na [[Akarere ka Gasabo|Gasabo]] two mu [[Kigali|Mujyi wa Kigali]]. Gahana kandi imbibi n'[[Akarere ka Kamonyi]] ko mu [[Intara y'amajyepfo|Ntara y'Amajyepfo]]. Mu Ntara y'Amajyaruguru, gahana imbibi n'uturere twa [[Akarere ka Gakenke|Gakenke]] na [[Akarere ka Burera|Burera]].<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.rulindo.gov.rw/akarere/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=rulindo.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-22}}</ref> Akarere kagizwe n'[[Imirenge y’u Rwanda|imirenge]] 17, [[akagari|utugari]] 71 n'[[imidugudu]] 494. Gafite ubuso bwa 567 km². Gatuwe n'abaturage 360 144. Abagore ni 188 295, abagabo ni 171 849. Ubucucike ni abaturage 635 kuri km².<ref name="menya"/> == Imirenge == Akarere ka Rulindo kagizwe n'imirenge 17:<ref name="menya"/> {{div col|colwidth=15em}} # Base # Burega # [[Umurenge wa Bushoki|Bushoki]] # Buyoga # Cyinzuzi # Cyungo # Kinihira # Kisaro # Masoro # Mbogo # [[Umurenge wa Murambi|Murambi]] # Ngoma # Ntarabana # Rukozo # Rusiga # Shyorongi # Tumba {{div col end}} == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Rulindo District|Amafoto y'Akarere ka Rulindo]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Intara n'Uturere by'u Rwanda}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Rulindo}} [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Uturere tw’u Rwanda|Rulindo]] [[Ikiciro:Akarere ka Rulindo| ]] obxz14ztefzd0jjekyqnkgrmj7s9xpu Umurenge wa Bigogwe 0 8290 143304 131531 2026-10-24T09:58:39Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143304 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:NyabihuDist.png|thumb|Umurenge wa Bigogwe uri mu akarere ka Nyabihu]] [[Dosiye:Urutare_rutangaje_ibere_rya_bigogwe.jpg|thumb|Urutare rutangaje ibere rya bigogwe]] [[Dosiye:LL-Q33573 (kin)-Adeline07-Bigogwe.wav|thumb|Sound of Bigogwe]] utugri twa bigogwe e2gzhulacze2wajus17qo6f31zvc37u 143407 143304 2026-10-24T10:00:51Z Score Beethoven 11559 143407 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:NyabihuDist.png|thumb|Umurenge wa Bigogwe uri mu akarere ka Nyabihu]] [[Dosiye:Urutare_rutangaje_ibere_rya_bigogwe.jpg|thumb|Urutare rutangaje ibere rya bigogwe]] [[Dosiye:LL-Q33573 (kin)-Adeline07-Bigogwe.wav|thumb|Sound of Bigogwe]] utugri twa bigogwe {{Palette Imirenge y'Akarere ka Nyabihu}} 2dvw1t1l1e5mi4jg3b0hucn4hpp03yz Umurenge wa Bushoki 0 8298 143305 126900 2026-10-24T09:58:42Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143305 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:RulindoDist.png|thumb|Umurenge wa Bushoki uherereye mu Karere ka Rulindo ]] Umurenge was bushoki uherereye my [[Akarere ka Rulindo|karere ka rulindo]] == Imiyoboro == * [https://web.archive.org/web/20230215193230/https://www.rulindo.gov.rw/about/menya-akarere Menya Rulindo] * [https://www.geonames.org/11186739/bushoki.html GeoNames] [[Category:Akarere ka Rulindo]] [[Category:Imirenge y’u Rwanda]] 0r02gr2kedv3wjzygo70hp1p4818wd0 143463 143305 2026-10-24T10:01:42Z Score Beethoven 11559 143463 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:RulindoDist.png|thumb|Umurenge wa Bushoki uherereye mu Karere ka Rulindo ]] Umurenge was bushoki uherereye my [[Akarere ka Rulindo|karere ka rulindo]] == Imiyoboro == * [https://web.archive.org/web/20230215193230/https://www.rulindo.gov.rw/about/menya-akarere Menya Rulindo] * [https://www.geonames.org/11186739/bushoki.html GeoNames] {{Palette Imirenge y'Akarere ka Rulindo}} [[Category:Akarere ka Rulindo]] [[Category:Imirenge y’u Rwanda]] bqrace7i2jy4cikomjpydejc362g00i Umurenge wa Kamegeri 0 8302 143438 133939 2026-10-24T10:01:19Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143438 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:RW_Nyamagabe_(Gikongoro)_(2).jpg|thumb|Agace ko mu Karere ka Nyamagabe, mu Ntara y’Amajyepfo.]] [[Dosiye:NyamagabeDist.png|thumb|Ikarita y’Akarere ka Nyamagabe, Umurenge wa Kamegeri uherereyemo.]] [[Dosiye:Kitabi_-_Nyaruguru_hills.jpg|thumb|Imisozi n’imyaka y’icyayi mu gace ka Kitabi, mu Karere ka Nyamagabe.]] '''Umurenge wa Kamegeri''' ni umwe mu mirenge 17 igize [[Akarere ka Nyamagabe]], mu [[Intara y’Amajyepfo]] y’u Rwanda. Ni umurenge w’icyaro. == Imiterere y’ubuyobozi == Urubuga rwemewe rw’Akarere ka Nyamagabe rushyira Kamegeri ku rutonde rw’imirenge 17 igize ako karere.<ref>[https://www.nyamagabe.gov.rw/ « Akarere ka Nyamagabe »], urubuga rwemewe rw’Akarere ka Nyamagabe.</ref> Umurenge wa Kamegeri ugizwe n’utugari dutanu: * Bwama; * Kamegeri; * Kizi; * Nyarusiza; * Rususa. == Abaturage == Mu ibarura rusange ry’abaturage n’imiturire ryo mu 2012, Umurenge wa Kamegeri wari utuwe n’abaturage 13.579. Mu 2022, abaturage bari bageze kuri 14.400, barimo abagore 7.618 n’abagabo 6.782.<ref name="abaturage">[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/nyamagabe/2506__kamegeri/ « Kamegeri (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', hashingiwe ku mibare y’Ikigo cy’Igihugu cy’Ibarurishamibare cy’u Rwanda.</ref> Ibarura ryo mu 2022 ryagaragaje ko abaturage bose b’umurenge bari batuye mu bice by’icyaro.<ref name="abaturage" /> == Ibikorwa n’ubukungu == Ubuhinzi n’ubworozi biri mu bikorwa by’ingenzi by’abaturage bo mu Murenge wa Kamegeri. Amashyamba na yo agira uruhare mu bukungu bw’ako gace, ariko abaturage bagashishikarizwa kuyabungabunga no gutera ibiti. == Imibereho y’abaturage == Ku wa 13 Gicurasi 2025, ubuyobozi bw’Intara y’Amajyepfo n’ubw’Akarere ka Nyamagabe bwagiranye inteko n’abaturage mu Kagari ka Bwama. Muri iyo nama, abaturage bashishikarijwe gukorera hamwe, kwizigamira, kujyana abana ku ishuri no kwitabira gahunda z’ubwisungane mu kwivuza.<ref>[https://www.nyamagabe.gov.rw/default-title-9/kamegeri-guverineri-kayitesi-yasabye-abaturage-gukorera-hamwe « Kamegeri: Guverineri Kayitesi yasabye abaturage gukorera hamwe »], Akarere ka Nyamagabe, 13 Gicurasi 2025.</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} [[Ikiciro:Akarere ka Nyamagabe|Kamegeri]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Kamegeri]] 5gz41yl7eyrtqyp0q3m7u92kmeb8rsy 143554 143438 2026-10-24T10:19:07Z Score Beethoven 11559 143554 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:RW_Nyamagabe_(Gikongoro)_(2).jpg|thumb|Agace ko mu Karere ka Nyamagabe, mu Ntara y’Amajyepfo.]] [[Dosiye:NyamagabeDist.png|thumb|Ikarita y’Akarere ka Nyamagabe, Umurenge wa Kamegeri uherereyemo.]] [[Dosiye:Kitabi_-_Nyaruguru_hills.jpg|thumb|Imisozi n’imyaka y’icyayi mu gace ka Kitabi, mu Karere ka Nyamagabe.]] '''Umurenge wa Kamegeri''' ni umwe mu mirenge 17 igize [[Akarere ka Nyamagabe]], mu [[Intara y’Amajyepfo]] y’u Rwanda. Ni umurenge w’icyaro. == Imiterere y’ubuyobozi == Urubuga rwemewe rw’Akarere ka Nyamagabe rushyira Kamegeri ku rutonde rw’imirenge 17 igize ako karere.<ref>[https://www.nyamagabe.gov.rw/ « Akarere ka Nyamagabe »], urubuga rwemewe rw’Akarere ka Nyamagabe.</ref> Umurenge wa Kamegeri ugizwe n’utugari dutanu: * Bwama; * Kamegeri; * Kizi; * Nyarusiza; * Rususa. == Abaturage == Mu ibarura rusange ry’abaturage n’imiturire ryo mu 2012, Umurenge wa Kamegeri wari utuwe n’abaturage 13.579. Mu 2022, abaturage bari bageze kuri 14.400, barimo abagore 7.618 n’abagabo 6.782.<ref name="abaturage">[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/nyamagabe/2506__kamegeri/ « Kamegeri (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', hashingiwe ku mibare y’Ikigo cy’Igihugu cy’Ibarurishamibare cy’u Rwanda.</ref> Ibarura ryo mu 2022 ryagaragaje ko abaturage bose b’umurenge bari batuye mu bice by’icyaro.<ref name="abaturage" /> == Ibikorwa n’ubukungu == Ubuhinzi n’ubworozi biri mu bikorwa by’ingenzi by’abaturage bo mu Murenge wa Kamegeri. Amashyamba na yo agira uruhare mu bukungu bw’ako gace, ariko abaturage bagashishikarizwa kuyabungabunga no gutera ibiti. == Imibereho y’abaturage == Ku wa 13 Gicurasi 2025, ubuyobozi bw’Intara y’Amajyepfo n’ubw’Akarere ka Nyamagabe bwagiranye inteko n’abaturage mu Kagari ka Bwama. Muri iyo nama, abaturage bashishikarijwe gukorera hamwe, kwizigamira, kujyana abana ku ishuri no kwitabira gahunda z’ubwisungane mu kwivuza.<ref>[https://www.nyamagabe.gov.rw/default-title-9/kamegeri-guverineri-kayitesi-yasabye-abaturage-gukorera-hamwe « Kamegeri: Guverineri Kayitesi yasabye abaturage gukorera hamwe »], Akarere ka Nyamagabe, 13 Gicurasi 2025.</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Nyamagabe}} [[Ikiciro:Akarere ka Nyamagabe|Kamegeri]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Kamegeri]] 3nmoeqjyzd0kx879hcdudpdqxrazgy1 Umurenge wa Kigoma (Huye) 0 8312 143441 134354 2026-10-24T10:01:22Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143441 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:Panorama_of_Valley_View_-_Huye-Butare_-_Southern_Rwanda.jpg|thumb|229x229px|Agace ko mu Karere ka Huye, mu Ntara y’Amajyepfo.]] '''Umurenge wa Kigoma''' ni umwe mu mirenge 14 igize [[Akarere ka Huye]], mu [[Intara y’Amajyepfo]]. Icyicaro cyawo giherereye mu Kagari ka Musebeya. == Ubuyobozi == Urubuga rwemewe rw’Akarere ka Huye rushyira Kigoma ku rutonde rw’imirenge 14 igize ako karere.<ref name="Huye">[https://web.archive.org/web/20230803202107/https://www.huye.gov.rw/menya-akarere « Menya Akarere ka Huye »], urubuga rwemewe rw’Akarere ka Huye.</ref> Umurenge wa Kigoma ugizwe n’utugari umunani: * Gishihe; * Kabatwa; * Kabuga; * Karambi; * Musebeya; * Nyabisindu; * Rugarama; * Shanga.<ref name="Huye" /> == Abaturage == Mu ibarura rusange ry’abaturage n’imiturire ryo mu 2022, Umurenge wa Kigoma wari utuwe n’abaturage 25.455, bavuye ku 24.786 bari bahabaruwe mu 2012. Umurenge ufite ubuso bwa kilometero kare 51,09.<ref>[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/ « Rwanda: Administrative Division in Sectors »], ''City Population'', hashingiwe ku mibare y’Ikigo cy’Igihugu cy’Ibarurishamibare cy’u Rwanda.</ref> == Imikino == Mu 2023, ikipe y’abakobwa y’Umurenge wa Kigoma yegukanye igikombe cy’Intara y’Amajyepfo mu marushanwa ya Umurenge Kagame Cup, nyuma yo gutsinda ikipe y’Umurenge wa Mukindo wo mu Karere ka Gisagara.<ref>[https://www.huye.gov.rw/default-title-9/umurenge-wa-kigoma-watwaye-igikombe-mu-ntara-yamajyepfo-cyirushanwa-umurenge-kagame-cup « Umurenge wa Kigoma watwaye igikombe mu Ntara y’Amajyepfo cy’irushanwa “Umurenge Kagame Cup” »], Akarere ka Huye, 13 Gicurasi 2023.</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} [[Ikiciro:Akarere ka Huye|Kigoma]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Kigoma]] j2pqve8wzr55t4eth0nfrozvjy1jztr 143555 143441 2026-10-24T10:19:07Z Score Beethoven 11559 143555 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:Panorama_of_Valley_View_-_Huye-Butare_-_Southern_Rwanda.jpg|thumb|229x229px|Agace ko mu Karere ka Huye, mu Ntara y’Amajyepfo.]] '''Umurenge wa Kigoma''' ni umwe mu mirenge 14 igize [[Akarere ka Huye]], mu [[Intara y’Amajyepfo]]. Icyicaro cyawo giherereye mu Kagari ka Musebeya. == Ubuyobozi == Urubuga rwemewe rw’Akarere ka Huye rushyira Kigoma ku rutonde rw’imirenge 14 igize ako karere.<ref name="Huye">[https://web.archive.org/web/20230803202107/https://www.huye.gov.rw/menya-akarere « Menya Akarere ka Huye »], urubuga rwemewe rw’Akarere ka Huye.</ref> Umurenge wa Kigoma ugizwe n’utugari umunani: * Gishihe; * Kabatwa; * Kabuga; * Karambi; * Musebeya; * Nyabisindu; * Rugarama; * Shanga.<ref name="Huye" /> == Abaturage == Mu ibarura rusange ry’abaturage n’imiturire ryo mu 2022, Umurenge wa Kigoma wari utuwe n’abaturage 25.455, bavuye ku 24.786 bari bahabaruwe mu 2012. Umurenge ufite ubuso bwa kilometero kare 51,09.<ref>[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/ « Rwanda: Administrative Division in Sectors »], ''City Population'', hashingiwe ku mibare y’Ikigo cy’Igihugu cy’Ibarurishamibare cy’u Rwanda.</ref> == Imikino == Mu 2023, ikipe y’abakobwa y’Umurenge wa Kigoma yegukanye igikombe cy’Intara y’Amajyepfo mu marushanwa ya Umurenge Kagame Cup, nyuma yo gutsinda ikipe y’Umurenge wa Mukindo wo mu Karere ka Gisagara.<ref>[https://www.huye.gov.rw/default-title-9/umurenge-wa-kigoma-watwaye-igikombe-mu-ntara-yamajyepfo-cyirushanwa-umurenge-kagame-cup « Umurenge wa Kigoma watwaye igikombe mu Ntara y’Amajyepfo cy’irushanwa “Umurenge Kagame Cup” »], Akarere ka Huye, 13 Gicurasi 2023.</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Huye}} [[Ikiciro:Akarere ka Huye|Kigoma]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Kigoma]] 29vmhf7d6wb08kqdmdvf5owrupeebv4 Umurenge wa Nemba 0 8321 143336 133950 2026-10-24T09:59:44Z Score Beethoven 11559 143336 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:GakenkeDist.png|thumb|Ikarita y’Akarere ka Gakenke, Umurenge wa Nemba uherereyemo.|280x280px]] [[Dosiye:Farmers_to_the_market,Gakenke,_Rwanda.jpg|thumb|Abahinzi bajya ku isoko mu Karere ka Gakenke.]] [[Dosiye:LL-Q33573 (kin)-Anne Peline-Nemba.wav|thumb|Izina « Nemba » rivugwa mu Kinyarwanda.]] '''Umurenge wa Nemba''' ni umwe mu mirenge 19 igize [[Akarere ka Gakenke]], mu [[Intara y’Amajyaruguru]] y’u Rwanda. == Imiterere y’ubuyobozi == Umurenge wa Nemba ugizwe n’utugari tune: * Buranga * Gahinga * Gisozi * Mucaca Akarere ka Gakenke muri rusange kagizwe n’imirenge 19, utugari 97 n’imidugudu 617.<ref>[https://www.gakenke.gov.rw/en/translate-to-english-akarere/about-district « About District »], Akarere ka Gakenke, yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Abaturage == Mu ibarura rusange ry’abaturage ryo mu 2012, Umurenge wa Nemba wari utuwe n’abaturage 15.643. Mu ibarura ryo mu 2022, abaturage bariyongereye bagera kuri 16.854.<ref>[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/42__gakenke/ « Gakenke District: subdivision »], ''City Population'', amakuru akomoka mu Kigo cy’Igihugu cy’Ibarurishamibare cy’u Rwanda, yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Ibikorwa remezo == Ibitaro by’Akarere bya Nemba biherereye mu Kagari ka Mucaca. Ni bimwe mu bitaro bitatu by’uturere bikorera mu Karere ka Gakenke, hamwe n’Ibitaro bya Gatonde n’Ibitaro bya Ruli.<ref>[https://www.moh.gov.rw/affiliates-teaching-hospitals/hospitals « Public Hospitals in Rwanda »], Minisiteri y’Ubuzima y’u Rwanda, yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> Bitanga serivisi zirimo ubutabazi bwihutirwa, kubaga, kuvura abana, kubyaza, ubuvuzi bw’amenyo, ubuvuzi bw’amaso na serivisi za laboratwari.<ref>[https://www.nembahospital.rw/1/services/clinical-services « Clinical services »], Ibitaro bya Nemba, yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> Umuhanda ureshya na kilometero 2,15 uhuza isantere ya Gakenke n’ikibuga cy’umupira cya Nemba. Igice cyawo gikomeza kigana ku Bitaro bya Nemba, Paruwasi ya Nemba n’ibigo by’amashuri byo muri uwo murenge.<ref>[https://www.gakenke.gov.rw/soma-ibindi/gakenke-abaturage-barishimira-ikorwa-ryumuhanda-gakenke-centre-nemba « Gakenke: Abaturage barishimira ikorwa ry’umuhanda Gakenke Centre–Nemba »], Akarere ka Gakenke, yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Gakenke}} [[Ikiciro:Akarere ka Gakenke|Nemba]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Nemba]] 1i275t5xyrd0vlao5iq56ao0gffut2l 143344 143336 2026-10-24T09:59:52Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143344 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:GakenkeDist.png|thumb|Ikarita y’Akarere ka Gakenke, Umurenge wa Nemba uherereyemo.|280x280px]] [[Dosiye:Farmers_to_the_market,Gakenke,_Rwanda.jpg|thumb|Abahinzi bajya ku isoko mu Karere ka Gakenke.]] [[Dosiye:LL-Q33573 (kin)-Anne Peline-Nemba.wav|thumb|Izina « Nemba » rivugwa mu Kinyarwanda.]] '''Umurenge wa Nemba''' ni umwe mu mirenge 19 igize [[Akarere ka Gakenke]], mu [[Intara y’Amajyaruguru]] y’u Rwanda. == Imiterere y’ubuyobozi == Umurenge wa Nemba ugizwe n’utugari tune: * Buranga * Gahinga * Gisozi * Mucaca Akarere ka Gakenke muri rusange kagizwe n’imirenge 19, utugari 97 n’imidugudu 617.<ref>[https://www.gakenke.gov.rw/en/translate-to-english-akarere/about-district « About District »], Akarere ka Gakenke, yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Abaturage == Mu ibarura rusange ry’abaturage ryo mu 2012, Umurenge wa Nemba wari utuwe n’abaturage 15.643. Mu ibarura ryo mu 2022, abaturage bariyongereye bagera kuri 16.854.<ref>[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/42__gakenke/ « Gakenke District: subdivision »], ''City Population'', amakuru akomoka mu Kigo cy’Igihugu cy’Ibarurishamibare cy’u Rwanda, yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Ibikorwa remezo == Ibitaro by’Akarere bya Nemba biherereye mu Kagari ka Mucaca. Ni bimwe mu bitaro bitatu by’uturere bikorera mu Karere ka Gakenke, hamwe n’Ibitaro bya Gatonde n’Ibitaro bya Ruli.<ref>[https://www.moh.gov.rw/affiliates-teaching-hospitals/hospitals « Public Hospitals in Rwanda »], Minisiteri y’Ubuzima y’u Rwanda, yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> Bitanga serivisi zirimo ubutabazi bwihutirwa, kubaga, kuvura abana, kubyaza, ubuvuzi bw’amenyo, ubuvuzi bw’amaso na serivisi za laboratwari.<ref>[https://www.nembahospital.rw/1/services/clinical-services « Clinical services »], Ibitaro bya Nemba, yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> Umuhanda ureshya na kilometero 2,15 uhuza isantere ya Gakenke n’ikibuga cy’umupira cya Nemba. Igice cyawo gikomeza kigana ku Bitaro bya Nemba, Paruwasi ya Nemba n’ibigo by’amashuri byo muri uwo murenge.<ref>[https://www.gakenke.gov.rw/soma-ibindi/gakenke-abaturage-barishimira-ikorwa-ryumuhanda-gakenke-centre-nemba « Gakenke: Abaturage barishimira ikorwa ry’umuhanda Gakenke Centre–Nemba »], Akarere ka Gakenke, yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} [[Ikiciro:Akarere ka Gakenke|Nemba]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Nemba]] 32mr1zvcee3wltkcmhf95opwzisqufi 143519 143344 2026-10-24T10:18:03Z Score Beethoven 11559 143519 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:GakenkeDist.png|thumb|Ikarita y’Akarere ka Gakenke, Umurenge wa Nemba uherereyemo.|280x280px]] [[Dosiye:Farmers_to_the_market,Gakenke,_Rwanda.jpg|thumb|Abahinzi bajya ku isoko mu Karere ka Gakenke.]] [[Dosiye:LL-Q33573 (kin)-Anne Peline-Nemba.wav|thumb|Izina « Nemba » rivugwa mu Kinyarwanda.]] '''Umurenge wa Nemba''' ni umwe mu mirenge 19 igize [[Akarere ka Gakenke]], mu [[Intara y’Amajyaruguru]] y’u Rwanda. == Imiterere y’ubuyobozi == Umurenge wa Nemba ugizwe n’utugari tune: * Buranga * Gahinga * Gisozi * Mucaca Akarere ka Gakenke muri rusange kagizwe n’imirenge 19, utugari 97 n’imidugudu 617.<ref>[https://www.gakenke.gov.rw/en/translate-to-english-akarere/about-district « About District »], Akarere ka Gakenke, yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Abaturage == Mu ibarura rusange ry’abaturage ryo mu 2012, Umurenge wa Nemba wari utuwe n’abaturage 15.643. Mu ibarura ryo mu 2022, abaturage bariyongereye bagera kuri 16.854.<ref>[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/42__gakenke/ « Gakenke District: subdivision »], ''City Population'', amakuru akomoka mu Kigo cy’Igihugu cy’Ibarurishamibare cy’u Rwanda, yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Ibikorwa remezo == Ibitaro by’Akarere bya Nemba biherereye mu Kagari ka Mucaca. Ni bimwe mu bitaro bitatu by’uturere bikorera mu Karere ka Gakenke, hamwe n’Ibitaro bya Gatonde n’Ibitaro bya Ruli.<ref>[https://www.moh.gov.rw/affiliates-teaching-hospitals/hospitals « Public Hospitals in Rwanda »], Minisiteri y’Ubuzima y’u Rwanda, yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> Bitanga serivisi zirimo ubutabazi bwihutirwa, kubaga, kuvura abana, kubyaza, ubuvuzi bw’amenyo, ubuvuzi bw’amaso na serivisi za laboratwari.<ref>[https://www.nembahospital.rw/1/services/clinical-services « Clinical services »], Ibitaro bya Nemba, yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> Umuhanda ureshya na kilometero 2,15 uhuza isantere ya Gakenke n’ikibuga cy’umupira cya Nemba. Igice cyawo gikomeza kigana ku Bitaro bya Nemba, Paruwasi ya Nemba n’ibigo by’amashuri byo muri uwo murenge.<ref>[https://www.gakenke.gov.rw/soma-ibindi/gakenke-abaturage-barishimira-ikorwa-ryumuhanda-gakenke-centre-nemba « Gakenke: Abaturage barishimira ikorwa ry’umuhanda Gakenke Centre–Nemba »], Akarere ka Gakenke, yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Gakenke}} [[Ikiciro:Akarere ka Gakenke|Nemba]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Nemba]] 9w3hwjymxmh1zrbosykwqrxa9e8tpop Umurenge wa Nyarugunga 0 8324 143390 77711 2026-10-24T10:00:36Z Score Beethoven 11559 143390 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:KicukiroDist.png|thumb|Umurenge wa Nyarugunga uherereye mu Karere ka Kicukiro mu mujyi wa Kigali]] [[Akagari ka Kamashashi]] [[Akagari ka Nonko]] [[Akagari ka Rwimbogo]] {{Palette Imirenge y'Akarere ka Kicukiro}} 41v3bt9c4su1hupfle2b9wx9xxypiij 143444 143390 2026-10-24T10:01:25Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143444 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:KicukiroDist.png|thumb|Umurenge wa Nyarugunga uherereye mu Karere ka Kicukiro mu mujyi wa Kigali]] [[Akagari ka Kamashashi]] [[Akagari ka Nonko]] [[Akagari ka Rwimbogo]] 449741lhye87n1liuieean5akd4v100 143533 143444 2026-10-24T10:18:21Z Score Beethoven 11559 143533 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:KicukiroDist.png|thumb|Umurenge wa Nyarugunga uherereye mu Karere ka Kicukiro mu mujyi wa Kigali]] [[Akagari ka Kamashashi]] [[Akagari ka Nonko]] [[Akagari ka Rwimbogo]] {{Palette Imirenge y'Akarere ka Kicukiro}} 1bkcnkdprh1kvztl34g1x9nxzcqop3l Akarere ka Kamonyi 0 8337 143253 143061 2026-10-24T08:51:40Z Score Beethoven 11559 Ongeraho Palette Imirenge y'Akarere ka Kamonyi. 143253 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Akarere ka Kamonyi''' ni kamwe mu turere umunani tugize [[Intara y'amajyepfo|Intara y'Amajyepfo]] mu [[Rwanda]]. Gafite ubuso bwa 655,5 km² n'abaturage 450 849. Kagizwe n'imirenge 12. == Ubuso n'imbibi == Akarere ka Kamonyi gahana imbibi n'uturere dutanu: [[Akarere ka Muhanga|Muhanga]], [[Akarere ka Ruhango|Ruhango]], [[Akarere ka Nyarugenge|Nyarugenge]], [[Akarere ka Gakenke|Gakenke]] na [[Akarere ka Bugesera|Bugesera]].<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.kamonyi.gov.rw/akarere/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=kamonyi.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-22}}</ref> Akarere kagizwe n'[[Imirenge y’u Rwanda|imirenge]] 12, [[akagari|utugari]] 59 n'[[imidugudu]] 317. Gafite ubuso bwa 655,5 km² n'abaturage 450 849. Ubucucike ni abaturage 688 kuri km². Ibiro by'akarere biri mu Murenge wa Gacurabwenge, mu Kagari ka Gihinga, mu Mudugudu wa Ryabitana.<ref name="menya"/> == Imirenge == Akarere ka Kamonyi kagizwe n'imirenge 12:<ref>{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/28__kamonyi/ |title=Kamonyi (District, Rwanda) – Sectors |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-22}}</ref> {{div col|colwidth=15em}} # Gacurabwenge # Karama # [[Umurenge wa Kayenzi|Kayenzi]] # Kayumbu # Mugina # Musambira # Ngamba # Nyamiyaga # Nyarubaka # Rugarika # Rukoma # Runda {{div col end}} == Amateka n'ubukerarugendo == [[File:IBITARE BYA MASHYIGA 2.jpg|thumb|left|Ibitare bya Mashyiga mu Karere ka Kamonyi]] Akarere ka Kamonyi gafite ahantu nyaburanga hatandukanye. Ijuru rya Kamonyi riri mu Murenge wa Gacurabwenge. Aho ni ho Umwami [[Yuhi III Mazimpaka|Yuhi Mazimpaka]] yari atuye. Umuhungu we [[Cyilima II Rujugira|Cyirima Rujugira]] yatuye ku musozi wa Gaseke, mu Murenge wa Kayenzi. I Muganza, mu Murenge wa Karama, hari ishyamba ryashyingurwagamo abami.<ref name="menya"/> == Ubukungu == Akarere ka Kamonyi keramo imyumbati. Ubutaka bwahujwe ku buso bwa hegitari 2 800 bwo guhinga imyumbati.<ref name="menya"/> == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Kamonyi District|Amafoto y'Akarere ka Kamonyi]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Intara n'Uturere by'u Rwanda}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Kamonyi}} [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Uturere tw’u Rwanda|Kamonyi]] [[Ikiciro:Akarere ka Kamonyi| ]] 2uo2ymodwyj655q4hz2gmtswxzdtb00 Umurenge wa Nyamugari 0 8339 143347 100930 2026-10-24T09:59:55Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143347 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} umurenge wanyamugali uherereye muri kirehe uhaña imbibi na : mahama,kigina,kigalama,nyarubuye, tanzania(rusumo border) ukaba ugizwe nutugali 5 aritwo 1.bukora 2.nyamugali 3.kagasa 4.kazizi 5.kiyanzi ibiro byumurenge byubatse mukagali ka nyamugali ibihingwa bihingwa ni : amasaka,ibigori,ibishyimbo,imyumbati source:hodal from nyamugali/bukora [[Dosiye:Woman_in_the_market_selling_cassava.jpg|thumb|Imyumbati ni kimwe mu bihingwa bitunze cyane abaturage batuye umurenge wa Nyamugali]] [[Dosiye:Bean_sean_bean.jpg|thumb|Abaturage b'umurenge wa Nyamugali batunzwe n'ubuhinzi bw' ibishyimbo]] pfsyypyba2h63jqp7g8e7rmsqcqebdo 143391 143347 2026-10-24T10:00:37Z Score Beethoven 11559 143391 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} umurenge wanyamugali uherereye muri kirehe uhaña imbibi na : mahama,kigina,kigalama,nyarubuye, tanzania(rusumo border) ukaba ugizwe nutugali 5 aritwo 1.bukora 2.nyamugali 3.kagasa 4.kazizi 5.kiyanzi ibiro byumurenge byubatse mukagali ka nyamugali ibihingwa bihingwa ni : amasaka,ibigori,ibishyimbo,imyumbati source:hodal from nyamugali/bukora [[Dosiye:Woman_in_the_market_selling_cassava.jpg|thumb|Imyumbati ni kimwe mu bihingwa bitunze cyane abaturage batuye umurenge wa Nyamugali]] [[Dosiye:Bean_sean_bean.jpg|thumb|Abaturage b'umurenge wa Nyamugali batunzwe n'ubuhinzi bw' ibishyimbo]] {{Palette Imirenge y'Akarere ka Kirehe}} n1gndgj3djsnf5x6gk1p7hzfxgbgmyr Akarere ka Kirehe 0 8341 143257 142943 2026-10-24T08:51:47Z Score Beethoven 11559 Ongeraho Palette Imirenge y'Akarere ka Kirehe. 143257 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Akarere ka Kirehe''' ni kamwe mu turere turindwi tugize [[Intara y'Iburasirazuba]] mu [[Rwanda]]. Gaherereye mu majyepfo y'iburasirazuba bw'u Rwanda. Gafite ubuso bwa 1 118,5 km² n'abaturage 460 860. Kagizwe n'imirenge 12. == Ubuso n'imbibi == Akarere ka Kirehe kari ku birometero 133 uvuye mu [[Umujyi wa Kigali]]. Ibiro by'akarere biri mu Murenge wa Kirehe, mu Kagari ka Nyabikokora. Umugezi w'Akagera ni wo mupaka w'akarere na [[Tanzaniya]] mu burasirazuba. Mu majyepfo, akarere gahana imbibi n'[[Uburundi]] na Tanzaniya. Mu burengerazuba hari [[Akarere ka Ngoma]]. Mu majyaruguru hari [[Akarere ka Kayonza]]. Akarere kagizwe n'[[Imirenge y’u Rwanda|imirenge]] 12, [[akagari|utugari]] 60 n'[[imidugudu]] 612. Gafite ubuso bwa 1 118,5 km² n'abaturage 460 860.<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.kirehe.gov.rw/about/senior-management-1 |title=Menya Akarere |website=kirehe.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-21}}</ref> == Imirenge == Akarere ka Kirehe kagizwe n'imirenge 12:<ref>{{Cite web |url=https://www.kirehe.gov.rw/akarere/njyanama-1-1 |title=Imirenge n'Utugari |website=kirehe.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-21}}</ref> {{div col|colwidth=15em}} # Gahara # Gatore # Kigarama # Kigina # Kirehe # Mahama # Mpanga # Musaza # Mushikiri # Nasho # [[Umurenge wa Nyamugari|Nyamugari]] # Nyarubuye {{div col end}} == Ubukungu n'ubukerarugendo == [[File:RusumoFalls2.jpg|thumb|left|Umugezi w'Akagera i Rusumo]] Ubukungu bw'akarere bushingiye ahanini ku buhinzi n'ubworozi. Mu Murenge wa Mushikiri, abahinzi b'ibitoki bagurisha toni zisaga 200 z'ibitoki buri kwezi. Muri 2025, abafatanyabikorwa b'akarere batanze miliyari 6 z'amafaranga y'u Rwanda mu ngengo y'imari ya 2024/2025.<ref>{{Cite web |url=https://mobile.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/abafatanyabikorwa-b-akarere-ka-kirehe-batanze-miliyari-6-frw-mu-ngengo-y-imari |title=Abafatanyabikorwa b'Akarere ka Kirehe batanze miliyari 6 Frw mu ngengo y'imari ya 2024/2025 |website=IGIHE |date=2025-05-21 |language=rw}}</ref> Akarere ka Kirehe gafite umupaka mpuzamahanga wa Rusumo. Uyu mupaka uhuza u Rwanda na Tanzaniya. Mu karere hari amahoteli arimo East Gate Hotel na Matunda Resort Beach Hotel.<ref name="menya"/> [[Isumo rya Rusumo]] riri ku mupaka w'u Rwanda na Tanzaniya, mu mirenge ya Kigarama na Nyamugari.<ref>{{Cite web |url=https://www.kirehe.gov.rw/default-7a9e1f5473 |title=Menya Akarere |website=kirehe.gov.rw |language=rw |archive-url=https://web.archive.org/web/20230321211229/https://www.kirehe.gov.rw/default-7a9e1f5473 |archive-date=2023-03-21 |url-status=dead}}</ref> == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Kirehe District|Amafoto y'Akarere ka Kirehe]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Intara n'Uturere by'u Rwanda}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Kirehe}} [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Uturere tw’u Rwanda|Kirehe]] [[Ikiciro:Akarere ka Kirehe| ]] m3go5z1oq9ee2vxwr9hy1mdslfu7vl2 Umurenge wa Nyakabanda 0 8366 143423 115369 2026-10-24T10:01:05Z Score Beethoven 11559 143423 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:NyarugengeDist.png|thumb|Umurenge wa Nyarugunga uri mu karere ka Nyarugenge mu mujyi wa Kigali.|369x369px]] Akagari ka Nyakabanda I Akagari ka Nyakabanda II Akagari ka Munanira I Akagari ka Munanira II {{Palette Imirenge y'Akarere ka Nyarugenge}} mi7ou9n180bfz96da9m4g8idzo592kt 143448 143423 2026-10-24T10:01:28Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143448 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:NyarugengeDist.png|thumb|Umurenge wa Nyarugunga uri mu karere ka Nyarugenge mu mujyi wa Kigali.|369x369px]] Akagari ka Nyakabanda I Akagari ka Nyakabanda II Akagari ka Munanira I Akagari ka Munanira II cj7rn1m8hmfmp0buevf7f6wvnaivgif 143543 143448 2026-10-24T10:18:33Z Score Beethoven 11559 143543 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:NyarugengeDist.png|thumb|Umurenge wa Nyarugunga uri mu karere ka Nyarugenge mu mujyi wa Kigali.|369x369px]] Akagari ka Nyakabanda I Akagari ka Nyakabanda II Akagari ka Munanira I Akagari ka Munanira II {{Palette Imirenge y'Akarere ka Nyarugenge}} 7lbdlkcfrr51st280c1vjg6zwo7nvrp Akarere ka Gasabo 0 8380 143066 143039 2026-10-23T13:38:20Z Score Beethoven 11559 143066 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Akarere ka Gasabo''' ni kamwe mu turere dutatu tugize [[Kigali|Umujyi wa Kigali]], mu [[Rwanda]]. Gafite ubuso bwa 430,3 km² n'abaturage 879 505. Kagizwe n'imirenge 15. == Ubuso n'imbibi == [[File:Cossypha heuglini in Rwanda 582504595.jpg|thumb|left|Inyoni (''Cossypha heuglini'') mu Karere ka Gasabo]] Akarere ka Gasabo gaherereye mu majyaruguru y'uburasirazuba bw'Umujyi wa Kigali. Mu majyepfo, gahana imbibi n'[[Akarere ka Kicukiro]]. Mu majyaruguru hari [[Akarere ka Gicumbi]]. Mu burasirazuba hari [[Akarere ka Rwamagana]]. Mu burengerazuba hari [[Akarere ka Nyarugenge]].<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.gasabo.gov.rw/about/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=gasabo.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-22}}</ref> Icyicaro cy'akarere kiri mu Murenge wa Remera, mu Kagari ka Nyarutarama. Akarere kagizwe n'[[Imirenge y’u Rwanda|imirenge]] 15, [[akagari|utugari]] 73 n'[[imidugudu]] 485. Gafite ubuso bwa 430,3 km².<ref name="menya"/> Muri 2022, kari gatuwe n'abaturage 879 505.<ref name="citypop">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/12__gasabo/ |title=Gasabo (District, Rwanda) – Sectors |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-22}}</ref> == Imirenge == Akarere ka Gasabo kagizwe n'imirenge 15:<ref name="menya"/> {{div col|colwidth=15em}} # [[Umurenge wa Bumbogo|Bumbogo]] # Gatsata # [[Umurenge wa Gikomero|Gikomero]] # Gisozi # Jabana # [[Umurenge wa Jali|Jali]] # [[Umurenge wa Kacyiru|Kacyiru]] # [[Umurenge wa Kimihurura|Kimihurura]] # Kimironko # Kinyinya # [[Umurenge wa Ndera|Ndera]] # Nduba # Remera # Rusororo # [[Umurenge wa Rutunga|Rutunga]] {{div col end}} == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Gasabo District|Amafoto y'Akarere ka Gasabo]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Intara n'Uturere by'u Rwanda}} [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Uturere tw’u Rwanda|Gasabo]] [[Ikiciro:Akarere ka Gasabo| ]] jnvzibbnllsf5r9lobcq9uoy5055a2g 143093 143066 2026-10-24T02:23:18Z Score Beethoven 11559 143093 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Akarere ka Gasabo''' ni kamwe mu turere dutatu tugize [[Kigali|Umujyi wa Kigali]], mu [[Rwanda]]. Gafite ubuso bwa 430,3 km² n'abaturage 879 505. Kagizwe n'imirenge 15. == Ubuso n'imbibi == [[File:Cossypha heuglini in Rwanda 582504595.jpg|thumb|left|Inyoni (''Cossypha heuglini'') mu Karere ka Gasabo]] Akarere ka Gasabo gaherereye mu majyaruguru y'uburasirazuba bw'Umujyi wa Kigali. Mu majyepfo, gahana imbibi n'[[Akarere ka Kicukiro]]. Mu majyaruguru hari [[Akarere ka Gicumbi]]. Mu burasirazuba hari [[Akarere ka Rwamagana]]. Mu burengerazuba hari [[Akarere ka Nyarugenge]].<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.gasabo.gov.rw/about/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=gasabo.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-22}}</ref> Icyicaro cy'akarere kiri mu Murenge wa Remera, mu Kagari ka Nyarutarama. Akarere kagizwe n'[[Imirenge y’u Rwanda|imirenge]] 15, [[akagari|utugari]] 73 n'[[imidugudu]] 485. Gafite ubuso bwa 430,3 km².<ref name="menya"/> Muri 2022, kari gatuwe n'abaturage 879 505.<ref name="citypop">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/12__gasabo/ |title=Gasabo (District, Rwanda) – Sectors |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-22}}</ref> == Imirenge == Akarere ka Gasabo kagizwe n'imirenge 15:<ref name="menya"/> {{div col|colwidth=15em}} # [[Umurenge wa Bumbogo|Bumbogo]] # [[Umurenge wa Gatsata|Gatsata]] # [[Umurenge wa Gikomero|Gikomero]] # [[Gisozi]] # [[Umurenge wa Jabana|Jabana]] # [[Umurenge wa Jali|Jali]] # [[Umurenge wa Kacyiru|Kacyiru]] # [[Kimihurura]] # [[Umurenge wa Kimironko|Kimironko]] # Kinyinya # [[Umurenge wa Ndera|Ndera]] # Nduba # Remera # Rusororo # [[Umurenge wa Rutunga|Rutunga]] {{div col end}} == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Gasabo District|Amafoto y'Akarere ka Gasabo]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Intara n'Uturere by'u Rwanda}} [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Uturere tw’u Rwanda|Gasabo]] [[Ikiciro:Akarere ka Gasabo| ]] 4n9uojbuimmb67ard1h5zptmpg7cgl1 143248 143093 2026-10-24T08:51:32Z Score Beethoven 11559 Ongeraho Palette Imirenge y'Akarere ka Gasabo. 143248 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Akarere ka Gasabo''' ni kamwe mu turere dutatu tugize [[Kigali|Umujyi wa Kigali]], mu [[Rwanda]]. Gafite ubuso bwa 430,3 km² n'abaturage 879 505. Kagizwe n'imirenge 15. == Ubuso n'imbibi == [[File:Cossypha heuglini in Rwanda 582504595.jpg|thumb|left|Inyoni (''Cossypha heuglini'') mu Karere ka Gasabo]] Akarere ka Gasabo gaherereye mu majyaruguru y'uburasirazuba bw'Umujyi wa Kigali. Mu majyepfo, gahana imbibi n'[[Akarere ka Kicukiro]]. Mu majyaruguru hari [[Akarere ka Gicumbi]]. Mu burasirazuba hari [[Akarere ka Rwamagana]]. Mu burengerazuba hari [[Akarere ka Nyarugenge]].<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.gasabo.gov.rw/about/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=gasabo.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-22}}</ref> Icyicaro cy'akarere kiri mu Murenge wa Remera, mu Kagari ka Nyarutarama. Akarere kagizwe n'[[Imirenge y’u Rwanda|imirenge]] 15, [[akagari|utugari]] 73 n'[[imidugudu]] 485. Gafite ubuso bwa 430,3 km².<ref name="menya"/> Muri 2022, kari gatuwe n'abaturage 879 505.<ref name="citypop">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/12__gasabo/ |title=Gasabo (District, Rwanda) – Sectors |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-22}}</ref> == Imirenge == Akarere ka Gasabo kagizwe n'imirenge 15:<ref name="menya"/> {{div col|colwidth=15em}} # [[Umurenge wa Bumbogo|Bumbogo]] # [[Umurenge wa Gatsata|Gatsata]] # [[Umurenge wa Gikomero|Gikomero]] # [[Gisozi]] # [[Umurenge wa Jabana|Jabana]] # [[Umurenge wa Jali|Jali]] # [[Umurenge wa Kacyiru|Kacyiru]] # [[Kimihurura]] # [[Umurenge wa Kimironko|Kimironko]] # Kinyinya # [[Umurenge wa Ndera|Ndera]] # Nduba # Remera # Rusororo # [[Umurenge wa Rutunga|Rutunga]] {{div col end}} == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Gasabo District|Amafoto y'Akarere ka Gasabo]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Intara n'Uturere by'u Rwanda}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Gasabo}} [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Uturere tw’u Rwanda|Gasabo]] [[Ikiciro:Akarere ka Gasabo| ]] ip2ab5y0w5g1u168edf22efnjti18v3 Akarere ka Bugesera 0 8387 143245 142939 2026-10-24T08:51:27Z Score Beethoven 11559 Ongeraho Palette Imirenge y'Akarere ka Bugesera. 143245 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Akarere ka Bugesera''' ni kamwe mu turere turindwi tugize [[Intara y'Iburasirazuba]] mu [[Rwanda]]. Gaherereye mu majyepfo y'iburasirazuba bw'u Rwanda. Gahana imbibi n'[[Uburundi]]. Akarere ka Bugesera gafite ubuso bwa 1 337 km² n'abaturage 551 103. Kagizwe n'imirenge 15. == Ubuso n'imbibi == Akarere ka Bugesera gahana imbibi n'Uburundi. Gahana kandi imbibi n'uturere twa [[Akarere ka Ngoma|Ngoma]], [[Akarere ka Rwamagana|Rwamagana]], [[Akarere ka Kicukiro|Kicukiro]], [[Akarere ka Nyarugenge|Nyarugenge]], [[Akarere ka Kamonyi|Kamonyi]], [[Akarere ka Ruhango|Ruhango]] na [[Akarere ka Nyanza|Nyanza]]. Akarere kagizwe n'[[Imirenge y’u Rwanda|imirenge]] 15, [[akagari|utugari]] 72 n'[[imidugudu]] 581. Gafite ubuso bwa 1 337 km². Muri 2022, gafite abaturage 551 103.<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.bugesera.gov.rw/akarere/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=bugesera.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-21}}</ref> == Imirenge == Akarere ka Bugesera kagizwe n'imirenge 15:<ref name="menya"/> {{div col|colwidth=15em}} # [[Gashora]] # [[Umurenge wa Juru|Juru]] # [[Umurenge wa Kamabuye|Kamabuye]] # Mareba # [[Umurenge wa Mayange|Mayange]] # Musenyi # Mwogo # Ngeruka # [[Umurenge wa Ntarama|Ntarama]] # Nyamata # [[Umurenge wa Nyarugenge|Nyarugenge]] # Rilima # Ruhuha # Rweru # Shyara {{div col end}} Buri kagari kayoborwa n'Umunyamabanga Nshingwabikorwa. Afatanya n'ushinzwe imibereho myiza n'iterambere (SEDO). Akagari ni rwo rwego rwegereye abaturage.<ref name="bugesera">{{Cite web |url=https://www.bugesera.gov.rw/default-05333b7a14 |title=Menya Akarere ka Bugesera |website=bugesera.gov.rw |language=rw |access-date=2024-05-22 |archive-date=2024-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240502214410/https://www.bugesera.gov.rw/default-05333b7a14 |url-status=dead}}</ref> == Kwibuka == [[File:Nyamata Genocide memorial.jpg|thumb|left|Urwibutso rwa Nyamata]] [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamata]] ruri mu Karere ka Bugesera. Ruruhukiyemo imibiri y'abasaga 45 000. Bishwe muri Nyamata no mu nkengero zayo muri [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] mu 1994.<ref>{{Cite web |url=https://www.kigalitoday.com/kwibuka/article/bugesera-urubyiruko-rwasuye-urwibutso-rwa-jenoside-rwa-nyamata |title=Bugesera: Urubyiruko rwasuye urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamata |website=Kigali Today |date=2024-05-18 |language=rw}}</ref> == Ubukungu n'ibikorwa remezo == Akarere ka Bugesera kari mu birometero 15 uvuye mu Mujyi wa [[Kigali]].<ref name="bugesera"/> [[Ikibuga muzamahanga cy'indege cya Bugesera]] kiri kubakwa mu Murenge wa Rilima.<ref name="bugesera"/> Muri 2019, sosiyete [[Qatar Airways]] yemeye gufata imigabane 60 % y'iki kibuga.<ref>{{Cite web |url=https://www.aljazeera.com/economy/2019/12/10/qatar-airways-to-take-60-stake-in-rwanda-international-airport/ |title=Qatar Airways to take 60% stake in Rwanda international airport |website=Al Jazeera |date=2019-12-10 |language=en}}</ref> Mu Murenge wa [[Gashora]] hari inganda nyinshi. Muri zo harimo Imana Steel Rwanda, uruganda rukora ibyuma by'ubwubatsi. Mu [[Umurenge wa Ntarama|Murenge wa Ntarama]] hari uruganda rukora amasabune n'impapuro z'isuku.<ref name="bugesera"/> === Amazi n'amashanyarazi === Muri Mutarama 2025, mu [[Umurenge wa Nyarugenge|Murenge wa Nyarugenge]] hatashywe ibikorwa remezo by'amazi. Byatwaye miliyoni 750 z'amafaranga y'u Rwanda. Harimo umuyoboro w'amazi wa kilometero 28,2. Uwo muyoboro uha amazi abaturage basaga 11 400. Hubatswe kandi ibigega 2 n'amavomo 27. Amavomo 7 yari yarangiritse yarasanwe.<ref>{{Cite web |url=https://imvahonshya.co.rw/bugesera-huzuye-ibikorwa-remezo-byisuku-nisukura-bya-miliyoni-750-frw/ |title=Bugesera: Huzuye ibikorwa remezo by'isuku n'isukura bya miliyoni 750 Frw |website=Imvaho Nshya |date=2025-02-01 |language=rw}}</ref> Mu Murenge wa Musenyi, ingo 292 zahawe umuriro w'amashanyarazi. Akarere kateganyaga ko abaturage bose bazaba bafite amashanyarazi mu 2024.<ref>{{Cite web |url=https://www.bugesera.gov.rw/soma-ibindi/ingo-292-zabonye-umuriro-wamashrazi-muri-musenyi |title=Ingo 292 zabonye umuriro w'amashanyarazi muri Musenyi |website=bugesera.gov.rw |language=rw |access-date=2025-04-01 |archive-date=2026-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260118044913/https://www.bugesera.gov.rw/soma-ibindi/ingo-292-zabonye-umuriro-wamashrazi-muri-musenyi |url-status=dead}}</ref> === Imihanda n'amasoko === Muri Kanama 2024, hatangijwe imirimo yo gushyira kaburimbo ku mihanda 7 yo mu mujyi wa [[Nyamata]]. Iyo mihanda ifite uburebure bwa kilometero 2,1. Imirimo yari iteganyijwe kumara amezi 8.<ref>{{Cite web |url=https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/nyamata-mu-mezi-umunani-imihanda-itandukanye-izaba-irimo-kaburimbo |title=Nyamata: Mu mezi umunani imihanda itandukanye izaba irimo kaburimbo |website=Kigali Today |date=2024-08-19 |language=rw}}</ref> Akarere gafite amasoko menshi. Muri yo harimo isoko rya Nyamata, irya Ntarama, irya Musenyi n'irya Rilima. === Ubuhinzi n'ubworozi === Abaturage benshi b'Akarere ka Bugesera batunzwe n'ubuhinzi. Bahinga cyane cyane ibihingwa ngandurarugo. Muri byo harimo ibirayi, ibigori, [[soya]], [[ibijumba]], imyumbati, amateke, intoryi n'ingano. Bahinga kandi umuceri n'[[ikawa]]. Abahinzi bahura n'imbogamizi nyinshi. Muri zo harimo imihindagurikire y'ikirere, ubutaka busharira no kubura imbuto. Aborozi borora inka, inkoko, intama, [[ihene]] n'imbata. Bahura n'imbogamizi zirimo kubura ubwatsi, kubura amazi, ibirondwe n'indwara. Mu Murenge wa Mayange hari umushinga wa ABUSOL wo korora inkoko zitanga amagi. Muri 2021, wari ufite inkoko zisaga 80 000.<ref>{{Cite web |url=https://www.bugesera.gov.rw/soma-ibindi/minisitiri-wubuhinzi-niterambere-ryicyaro-muri-repubulika-ya-centre-afrika-yasuye-bugesera |title=Minisitiri w'Ubuhinzi n'Iterambere ry'Icyaro muri Repubulika ya Centre Afrika yasuye Bugesera |website=bugesera.gov.rw |language=rw |access-date=2025-04-01 |archive-date=2026-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260117214649/https://www.bugesera.gov.rw/soma-ibindi/minisitiri-wubuhinzi-niterambere-ryicyaro-muri-repubulika-ya-centre-afrika-yasuye-bugesera |url-status=dead}}</ref> == Uburezi n'ubuzima == Mu myaka 30 ishize, Akarere ka Bugesera kari gafite amashuri yisumbuye 2 gusa. Muri 2024, kari gafite amashuri yisumbuye 71. Icyo gihe, umuyobozi w'akarere yari Richard Mutabazi.<ref>{{Cite web |url=https://www.kigalitoday.com/uburezi/amashuri/article/bugesera-bishimira-ko-bageze-ku-mashuri-yisumbuye-71-bavuye-kuri-abiri |title=Bugesera: Bishimira ko bageze ku mashuri yisumbuye 71 bavuye kuri abiri |website=Kigali Today |date=2024-01-12 |language=rw}}</ref> Amashuri yigisha imyuga arimo Nelson Mandela TSS na Ruhuha VTC.<ref>{{Cite web |url=https://www.nesa.gov.rw/index.php?eID=dumpFile&t=f&f=107855&token=d5b9029cec31aec755594cf2471c1c32a2424bd8 |title=List of accredited schools in Bugesera District for the school year 2024-2025 |website=NESA |language=en}}</ref> Ibitaro bya Nyamata bitanga serivisi z'ubuzima ku baturage 434 668 bo mu Karere ka Bugesera n'uturere duturanye. Bigenzura ibigo nderabuzima 15.<ref>{{Cite web |url=https://nyamatahospital.prod.risa.rw/about-us/nyamata-dh |title=Nyamata District Hospital |website=nyamatahospital.prod.risa.rw |language=en}}</ref> == Imikino == [[Bugesera Fc|Bugesera FC]] ni ikipe y'umupira w'amaguru y'Akarere ka Bugesera. == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Bugesera District|Amafoto y'Akarere ka Bugesera]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Intara n'Uturere by'u Rwanda}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Bugesera}} [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Uturere tw’u Rwanda|Bugesera]] [[Ikiciro:Akarere ka Bugesera| ]] 7nokqlatcnyukv332ad3e9fkomvq67i Umurenge wa Gatsibo 0 8388 143306 77694 2026-10-24T09:58:44Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143306 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:GatsiboMap.jpg|thumb|Umurenge wa Gatsibo uherereye mu karere ka Gatsibo mu burengerazuba bw'u Rwanda]] '''Gatsibo''' ni umurenge umwe mu mirenge 15 iherereye mu karere ka Gatsibo kari mu ntara y'iburasirazuba [[Category:Akarere ka Gatsibo]] [[Category:Imirenge y’u Rwanda]] 1a361eb9bivpo4qpphwh9obfnnlglzp 143360 143306 2026-10-24T10:00:07Z Score Beethoven 11559 143360 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:GatsiboMap.jpg|thumb|Umurenge wa Gatsibo uherereye mu karere ka Gatsibo mu burengerazuba bw'u Rwanda]] '''Gatsibo''' ni umurenge umwe mu mirenge 15 iherereye mu karere ka Gatsibo kari mu ntara y'iburasirazuba {{Palette Imirenge y'Akarere ka Gatsibo}} [[Category:Akarere ka Gatsibo]] [[Category:Imirenge y’u Rwanda]] f4k4ogigov5c36d1vc4oi0batnl8b2f Akarere ka Kayonza 0 8389 143255 142942 2026-10-24T08:51:44Z Score Beethoven 11559 Ongeraho Palette Imirenge y'Akarere ka Kayonza. 143255 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Akarere ka Kayonza''' ni kamwe mu turere turindwi tugize [[Intara y'Iburasirazuba]] mu [[Rwanda]]. Gafite ubuso bwa 1 935 km² n'abaturage 457 156. Kagizwe n'imirenge 12. Ni amarembo ya [[Pariki y'Akagera]]. == Amateka == Akarere ka Kayonza kagizwe n'icyahoze ari uturere twa Rukara, Kabarondo na Cyarubare. Kagizwe kandi n'imirenge 2 yahoze ari iy'Akarere ka Muhazi: Nyagatovu na Mukarange.<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.kayonza.gov.rw/akarere/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=kayonza.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-21}}</ref> == Ubuso n'imbibi == Akarere ka Kayonza gahana imbibi n'[[Akarere ka Rwamagana]] mu burengerazuba n'[[Akarere ka Gatsibo]] mu majyaruguru. Gahana kandi imbibi n'uturere twa [[Akarere ka Ngoma|Ngoma]] na [[Akarere ka Kirehe|Kirehe]], n'igihugu cya [[Tanzaniya]]. Akarere kagizwe n'[[Imirenge y’u Rwanda|imirenge]] 12, [[akagari|utugari]] 50 n'[[imidugudu]] 421. Gafite ubuso bwa 1 935 km². Muri 2022, gafite abaturage 457 156, ni ukuvuga abaturage 236 kuri km². Kazwiho ahantu nyaburanga, imisozi, ibiyaga n'amashuri menshi.<ref name="menya"/> == Imirenge == Akarere ka Kayonza kagizwe n'imirenge 12:<ref name="menya"/> {{div col|colwidth=15em}} # [[Umurenge wa Gahini|Gahini]] # [[Umurenge wa Kabare|Kabare]] # [[Umurenge wa Kabarondo|Kabarondo]] # [[Umurenge wa Mukarange|Mukarange]] # [[Umurenge wa Murama|Murama]] # [[Umurenge wa Murundi|Murundi]] # [[Umurenge wa Mwiri|Mwiri]] # [[Umurenge wa Ndego|Ndego]] # [[Umurenge wa Nyamirama|Nyamirama]] # Rukara # Ruramira # [[Umurenge wa Rwinkwavu|Rwinkwavu]] {{div col end}} == Ubukerarugendo == [[File:Akagera natinal park.jpg|thumb|left|Inzira muri Pariki y'Akagera]] Akarere ka Kayonza ni amarembo ya [[Pariki y'Akagera]]. Iyi pariki iri mu Ntara y'Iburasirazuba, ku mupaka wa Tanzaniya. Ibamo intare, ingwe, inzovu, inkura n'imbogo. Muri pariki hari amacumbi arimo Ruzizi Tented Lodge, Wilderness Magashi na Karenge Bush Camp.<ref>{{Cite web |url=https://visitakagera.org/ |title=Akagera National Park |website=visitakagera.org |language=en |access-date=2026-10-21}}</ref> == Ubukungu == Ubukungu bw'akarere bushingiye ku buhinzi, ubucuruzi n'ubukerarugendo. Muri Ukuboza 2020, abafashamyumvire 29 bahuguwe ku buhinzi bubungabunga ubutaka. Bahuguwe na Mennonite Central Committee (MCC) ku bufatanye na PAM. Bagomba gufasha abahinzi 2 000 bo mu karere. Mu karere hari amabanki n'ibigo by'imari birimo [[Banki ya Kigali]] na Umwalimu SACCO. Amashuri arimo GS Kabare, GS Kabarondo, EP Barebereho na ES Cyinzovu. == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Kayonza District|Amafoto y'Akarere ka Kayonza]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Intara n'Uturere by'u Rwanda}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Kayonza}} [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Uturere tw’u Rwanda|Kayonza]] [[Ikiciro:Akarere ka Kayonza| ]] i879dy01qxq7ewv0eb0tvejijvgffl8 Akarere ka Rwamagana 0 8398 143274 142923 2026-10-24T08:52:14Z Score Beethoven 11559 Ongeraho Palette Imirenge y'Akarere ka Rwamagana. 143274 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Akarere ka Rwamagana''' ni kamwe mu turere turindwi tugize [[Intara y'Iburasirazuba]] mu [[Rwanda]]. Ni ko karimo icyicaro cy'Intara. Umujyi mukuru wako ni [[Rwamagana]]. Akarere ka Rwamagana gafite ubuso bwa 682 km² n'abaturage 484 953. Kagizwe n'imirenge 14. == Amateka == [[File:Sign_of_rwamagana.jpg|thumb|left|Icyapa cya Rwamagana]] Akarere ka Rwamagana kashyizweho n'itegeko muri Mutarama 2006.<ref name="menya"/> Kagizwe n'icyari Akarere ka Muhazi n'icyari Akarere ka Bicumbi. Kagizwe kandi n'imirenge 2 yari iya [[Akarere ka Gasabo|Gasabo]] (Fumbwe na Mununu) n'imirenge 3 yari iya Kabarondo (Kaduha, Rweru na Nkungu). Hiyongereyeho icyari Umujyi wa Rwamagana. == Ubuso n'imbibi == Akarere ka Rwamagana gahana imbibi n'uturere dukurikira: * mu majyaruguru: [[Akarere ka Gatsibo|Gatsibo]] na [[Akarere ka Gicumbi|Gicumbi]]; * mu burasirazuba: [[Akarere ka Kayonza|Kayonza]]; * mu majyepfo: [[Akarere ka Ngoma|Ngoma]] na [[Akarere ka Bugesera|Bugesera]]; * mu burengerazuba: [[Akarere ka Kicukiro|Kicukiro]] na [[Akarere ka Gasabo|Gasabo]]. Akarere kagizwe n'[[Imirenge y’u Rwanda|imirenge]] 14, utugari 82 n'[[imidugudu]] 474. Gafite ubuso bwa 682 km². Muri 2022, gafite abaturage 484 953, ni ukuvuga abaturage 711 kuri km².<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.rwamagana.gov.rw/default-e9d7c2d4f1 |title=Akarere ka Rwamagana |website=rwamagana.gov.rw |language=rw |access-date=2024-05-17 |archive-date=2023-12-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231218135359/https://www.rwamagana.gov.rw/default-e9d7c2d4f1 |url-status=dead}}</ref> == Imirenge == Akarere ka Rwamagana kagizwe n'imirenge 14:<ref>{{Cite web |url=https://www.rwamagana.gov.rw/akarere/abanyamabanga-nshingwabikorwa-bimirenge |title=Imirenge n'Utugari |website=rwamagana.gov.rw |language=rw |access-date=2025-03-22 |archive-date=2023-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230616031406/https://www.rwamagana.gov.rw/akarere/abanyamabanga-nshingwabikorwa-bimirenge |url-status=dead}}</ref> {{div col|colwidth=15em}} # Fumbwe # Gahengeri # [[Umurenge wa Gishari|Gishari]] # Karenge # [[Umurenge wa Kigabiro|Kigabiro]] # Muhazi # Munyaga # Munyiginya # [[Umurenge wa Musha|Musha]] # Muyumbu # [[Umurenge wa Mwulire|Mwulire]] # [[Umurenge wa Nyakariro|Nyakariro]] # Nzige # [[Umurenge wa Rubona|Rubona]] {{div col end}} == Ubuyobozi == Radjab Mbonyumuvunyi ni umuyobozi w'akarere kuva muri Gashyantare 2016. [[Umutoni Jeanne|Jeanne Umutoni]] ni umuyobozi w'akarere wungirije ushinzwe imibereho myiza.<ref>{{Cite web |url=https://www.rwamagana.gov.rw/akarere/komite-nyobozi |title=Komite nyobozi |website=rwamagana.gov.rw |language=rw |access-date=2024-05-10 |archive-date=2023-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230802225831/https://www.rwamagana.gov.rw/akarere/komite-nyobozi |url-status=dead}}</ref> == Ubukungu n'ibikorwa remezo == Ubutaka bw'Akarere ka Rwamagana burera. Akarere kazwi cyane ku kwera [[igitoki|ibitoki]]. Akarere gafite ibikorwa remezo byinshi. Harimo [[IPRC Gishari]], ikigo nderabuzima cya Gishari n'ishuri rya Polisi y'u Rwanda (PTS Gishari). Harimo kandi amashuri, imihanda igezweho, amahoteri, amabanki, uruganda rutunganya amazi rwa Muhazi, Bella Flowers na gereza ya Nsinda. Isoko rya kijyambere rya Rwamagana riri mu [[Umurenge wa Kigabiro|Murenge wa Kigabiro]]. Mu Karere ka Rwamagana hari kandi ishami rya [[Banki Nkuru y'u Rwanda]] mu Ntara y'Iburasirazuba.<ref>{{Cite web |url=https://www.kigalitoday.com/ubukungu/ubwiteganyirize/article/rwamagana-bnr-yatashye-inyubako-y-ishami-ryayo-mu-ntara-y-iburasirazuba |title=Rwamagana: BNR yatashye inyubako y'ishami ryayo mu Ntara y'Iburasirazuba |website=Kigali Today |date=2014-09-27 |language=rw}}</ref> === Amashuri === Ibigo by'amashuri birimo GS Gishari, GS Ruhunda, GS Gati, GS Nsinda, GS Kavumu, Centre for Champion na EP Nyagahinga. === Imikino === Akarere ka Rwamagana gacumbikiye amakipe menshi y'umupira w'amaguru. Classic FC ikina mu cyiciro cya gatatu. Muhazi United FC ikina mu cyiciro cya mbere kuva muri 2022.<ref>{{Cite web |url=https://www.ktpress.rw/2023/06/rwamagana-city-changes-name-to-muhazi-united/ |title=Rwamagana City changes name to Muhazi United |website=KT Press |date=2023-06-28 |language=en}}</ref> == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Rwamagana District|Amafoto y'Akarere ka Rwamagana]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Intara n'Uturere by'u Rwanda}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Rwamagana}} [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Uturere tw’u Rwanda|Rwamagana]] [[Ikiciro:Akarere ka Rwamagana| ]] qa54evhft4oqjqaxa1ffbom9i7cs0wy Akarere ka Gicumbi 0 8406 143250 143021 2026-10-24T08:51:36Z Score Beethoven 11559 Ongeraho Palette Imirenge y'Akarere ka Gicumbi. 143250 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Akarere ka Gicumbi''' ni kamwe mu turere dutanu tugize [[Intara y’Amajyaruguru y’u Rwanda|Intara y'Amajyaruguru]] mu [[Rwanda]]. Gaherereye mu burasirazuba bw'iyi ntara. Umujyi wako mukuru ni [[Byumba]]. Gafite ubuso bwa 828,9 km² n'abaturage 448 824. Kagizwe n'imirenge 21. == Ubuso n'imbibi == [[File:Igishanga.jpg|thumb|left|Igishanga mu Karere ka Gicumbi]] Mu majyaruguru, Akarere ka Gicumbi gahana imbibi n'[[Akarere ka Burera]] na [[Ubugande|Uganda]]. Mu burasirazuba hari uturere twa [[Akarere ka Nyagatare|Nyagatare]] na [[Akarere ka Gatsibo|Gatsibo]]. Mu majyepfo hari [[Akarere ka Gasabo]] n'agace gato ka [[Akarere ka Rwamagana|Rwamagana]], ku nkengero z'[[Ikiyaga cya Muhazi]]. Mu burengerazuba hari [[Akarere ka Rulindo]].<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.gicumbi.gov.rw/akarere/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=gicumbi.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-22}}</ref> Akarere kagizwe n'[[Imirenge y’u Rwanda|imirenge]] 21, [[akagari|utugari]] 109 n'[[imidugudu]] 630. Gafite ubuso bwa 828,9 km² n'abaturage 448 824. Ubucucike ni abaturage 541,5 kuri km².<ref name="menya"/> Umujyi mukuru w'akarere ni Byumba.<ref>{{Cite web |url=https://www.mineduc.gov.rw/fileadmin/user_upload/Mineduc/SPIU_Documents/ESMP/gicumbi/GICUMBI_DISTRICT-_ESMP_FOR_CONSTRUCTION_OF_CLASSROOMS_AND_LATRINES_SUB-PROJECTS_UNDER_RWANDA_QBE-HCD_PROJECT.pdf |title=Gicumbi District – ESMP for construction of classrooms and latrines sub-projects under Rwanda QBE-HCD project |publisher=MINEDUC |language=en |access-date=2026-10-22}}</ref> == Imirenge == Akarere ka Gicumbi kagizwe n'imirenge 21:<ref>{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/45__gicumbi/ |title=Gicumbi (District, Rwanda) – Sectors |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-22}}</ref> {{div col|colwidth=15em}} # Bukure # Bwisige # [[Byumba]] # Cyumba # Giti # Kageyo # Kaniga # Manyagiro # Miyove # Mukarange # Muko # Mutete # Nyamiyaga # [[Umurenge wa Nyankenke|Nyankenke]] # Rubaya # Rukomo # Rushaki # Rutare # Ruvune # Rwamiko # Shangasha {{div col end}} == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Gicumbi District|Amafoto y'Akarere ka Gicumbi]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Intara n'Uturere by'u Rwanda}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Gicumbi}} [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Uturere tw’u Rwanda|Gicumbi]] [[Ikiciro:Akarere ka Gicumbi| ]] 4lyx1jfna58pustpeh8tb4hqzim2149 Akarere ka Kicukiro 0 8407 143256 143040 2026-10-24T08:51:45Z Score Beethoven 11559 Ongeraho Palette Imirenge y'Akarere ka Kicukiro. 143256 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Akarere ka Kicukiro''' ni kamwe mu turere dutatu tugize [[Kigali|Umujyi wa Kigali]], mu [[Rwanda]]. Gafite ubuso bwa 166,7 km² n'abaturage 491 731. Kagizwe n'imirenge 10. == Ubuso n'imbibi == [[File:Nyanza-KicukiroMemorialGarden03.jpg|thumb|left|Ubusitani bw'[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyanza-Kicukiro]]]] Akarere ka Kicukiro gaherereye mu burasirazuba bw'amajyepfo bw'Umujyi wa Kigali. Mu majyepfo, gahana imbibi n'[[Akarere ka Bugesera]]. Mu majyaruguru hari [[Akarere ka Gasabo]]. Mu burasirazuba hari [[Akarere ka Rwamagana]]. Mu burengerazuba hari [[Akarere ka Nyarugenge]]. Icyicaro cy'akarere kiri mu Murenge wa Kagarama, mu Kagari ka Rukatsa.<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.kicukiro.gov.rw/akarere/menya-akarere |title=Menya Kicukiro |website=kicukiro.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-22}}</ref> Akarere ka Kicukiro gafite ubuso bwa 166,7 km². Muri 2022, kari gatuwe n'abaturage 491 731.<ref name="citypop">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/13__kicukiro/ |title=Kicukiro (District, Rwanda) – Sectors |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-22}}</ref> == Ubukerarugendo == Mu Karere ka Kicukiro hari Ikibuga Mpuzamahanga cy'Indege cya Kigali, amahoteli n'ubusitani bwakira ibirori. Mu Murenge wa Gatenga hari Kigali Cultural Village, igicumbi cy'umuco. Mu Murenge wa Gahanga hari ikibuga mpuzamahanga cy'umukino wa Cricket.<ref name="menya"/> == Imirenge == Akarere ka Kicukiro kagizwe n'imirenge 10:<ref name="citypop"/> {{div col|colwidth=15em}} # Gahanga # [[Umurenge wa Gatenga|Gatenga]] # Gikondo # Kagarama # Kanombe # Kicukiro # Kigarama # Masaka # [[Umurenge wa Niboye|Niboye]] # [[Umurenge wa Nyarugunga|Nyarugunga]] {{div col end}} == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Kicukiro District|Amafoto y'Akarere ka Kicukiro]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Intara n'Uturere by'u Rwanda}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Kicukiro}} [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Uturere tw’u Rwanda|Kicukiro]] [[Ikiciro:Akarere ka Kicukiro| ]] f89yrl4ad96x1uyyzmg9rfskr6sfdr5 Akarere ka Nyarugenge 0 8408 143267 143041 2026-10-24T08:52:03Z Score Beethoven 11559 Ongeraho Palette Imirenge y'Akarere ka Nyarugenge. 143267 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Akarere ka Nyarugenge''' ni kamwe mu turere dutatu tugize [[Kigali|Umujyi wa Kigali]], mu [[Rwanda]]. Gafite ubuso bwa 134 km² n'abaturage 374 319. Kagizwe n'imirenge 10. == Ubuso n'abaturage == [[File:Nyabarongo River and its surrounding mountain in Rwanda taken at top of Karama (cropped).jpg|thumb|left|upright=1.6|[[Nyabarongo]] n'imisozi iyikikije, birebewe i Karama]] Akarere ka Nyarugenge gafite ubuso bwa 134 km². Muri 2022, kari gatuwe n'abaturage 374 319. Muri bo, abagabo ni 195 780, abagore ni 178 539.<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.nyarugenge.gov.rw/akarere/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=nyarugenge.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-22}}</ref> Abaturage 315 899 babaga mu mujyi.<ref name="citypop">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/11__nyarugenge/ |title=Nyarugenge (District, Rwanda) – Sectors |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-22}}</ref> Icyicaro cy'akarere kiri mu Murenge wa Nyarugenge, mu Kagari ka Kiyovu, mu Mudugudu wa Nyarurembo.<ref name="menya"/> == Imirenge == Akarere ka Nyarugenge kagizwe n'imirenge 10, utugari 47 n'imidugudu 350:<ref name="menya"/><ref name="citypop"/> {{div col|colwidth=15em}} # [[Umurenge wa Gitega|Gitega]] # [[Umurenge wa Kanyinya|Kanyinya]] # [[Umurenge wa Kigali|Kigali]] # [[Umurenge wa Kimisagara|Kimisagara]] # [[Umurenge wa Mageragere|Mageragere]] # [[Umurenge wa Muhima|Muhima]] # [[Umurenge wa Nyakabanda|Nyakabanda]] # [[Umurenge wa Nyamirambo|Nyamirambo]] # [[Umurenge wa Nyarugenge|Nyarugenge]] # [[Umurenge wa Rwezamenyo|Rwezamenyo]] {{div col end}} == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Nyarugenge District|Amafoto y'Akarere ka Nyarugenge]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Intara n'Uturere by'u Rwanda}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Nyarugenge}} [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Uturere tw’u Rwanda|Nyarugenge]] [[Ikiciro:Akarere ka Nyarugenge| ]] [[Ikiciro:Umujyi wa Kigali]] teamtqcqz66tlq0da187wknemw855ny Akarere ka Musanze 0 8409 143259 143022 2026-10-24T08:51:50Z Score Beethoven 11559 Ongeraho Palette Imirenge y'Akarere ka Musanze. 143259 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Akarere ka Musanze''' ni kamwe mu turere dutanu tugize [[Intara y’Amajyaruguru y’u Rwanda|Intara y'Amajyaruguru]] mu [[Rwanda]]. Gafite ubuso bwa 530,2 km² n'abaturage 476 522. Kagizwe n'imirenge 15. == Amateka == Akarere ka Musanze kashyizweho n'Itegeko No 29/2005 ryo ku wa 23 Ukuboza 2005. Gakomoka ku cyahoze ari Umujyi wa Ruhengeri, Akarere ka Mutobo n'Akarere ka Kinigi. Kagizwe kandi n'imirenge 14 y'icyahoze ari Akarere ka Bugarura n'imirenge 3 y'icyahoze ari Akarere ka Bukamba.<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.musanze.gov.rw/akarere/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=musanze.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-22}}</ref> == Ubuso n'abaturage == [[File:Sabyinyo Volcano, Kinigi sector, Musanze district, Rwanda.jpg|thumb|left|Ikirunga cya Sabyinyo, kigaragara mu Murenge wa Kinigi]] Akarere ka Musanze gafite ubuso bwa 530,2 km². Muri ubwo buso harimo km² 60 za [[Pariki y’Igihugu y’Ibirunga]] na km² 28 z'[[Ikiyaga cya Ruhondo]]. Akarere kagizwe n'[[Imirenge y’u Rwanda|imirenge]] 15, [[akagari|utugari]] 68 n'[[imidugudu]] 432.<ref name="igihe">{{Cite web |url=https://igihe.com/ubukerarugendo/article/iwabo-w-ingagi-ku-gicumbi-cy-ubukerarugendo-musanze-iri-kugirwa-nshya-amafoto |title=Iwabo w'ingagi, ku gicumbi cy'ubukerarugendo! Musanze iri kugirwa nshya (Amafoto) |website=IGIHE |date=2023-08-27 |language=rw}}</ref> Muri 2022, Akarere ka Musanze kari gatuwe n'abaturage 476 522.<ref name="citypop">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/43__musanze/ |title=Musanze (District, Rwanda) – Sectors |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-22}}</ref> == Imirenge == Akarere ka Musanze kagizwe n'imirenge 15:<ref name="menya"/> {{div col|colwidth=15em}} # Busogo # Cyuve # Gacaca # Gashaki # Gataraga # Kimonyi # Kinigi # [[Umurenge wa Muhoza|Muhoza]] # Muko # [[Umurenge wa Musanze|Musanze]] # Nkotsi # Nyange # Remera # Rwaza # Shingiro {{div col end}} == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Musanze District|Amafoto y'Akarere ka Musanze]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Intara n'Uturere by'u Rwanda}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Musanze}} [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Uturere tw’u Rwanda|Musanze]] [[Ikiciro:Akarere ka Musanze| ]] 2t5xmeol6aw8svrr3vwznqi7zfxxbx5 Akarere ka Nyamagabe 0 8411 143264 143032 2026-10-24T08:51:58Z Score Beethoven 11559 Ongeraho Palette Imirenge y'Akarere ka Nyamagabe. 143264 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Akarere ka Nyamagabe''' ni kamwe mu turere umunani tugize [[Intara y'amajyepfo|Intara y'Amajyepfo]] mu [[Rwanda]]. Gafite ubuso bwa 1 090 km² n'abaturage 371 501. Kagizwe n'imirenge 17. == Ubuso n'abaturage == [[File:The Baby and The Puppy.jpg|thumb|left|Umwana n'imbwa ye, mu nzira ijya muri [[Pariki ya Nyungwe]]]] Akarere ka Nyamagabe kagizwe n'[[Imirenge y’u Rwanda|imirenge]] 17, [[akagari|utugari]] 92 n'[[imidugudu]] 536. Gafite ubuso bwa 1 090 km². Gatuwe n'abaturage 371 501. Ibiro by'akarere biri mu Murenge wa Gasaka, mu Kagari ka Nyamugari, mu Mudugudu wa Nyarusange.<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.nyamagabe.gov.rw/akarere/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=nyamagabe.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-22}}</ref> == Imirenge == Akarere ka Nyamagabe kagizwe n'imirenge 17:<ref name="menya"/> {{div col|colwidth=15em}} # Buruhukiro # Cyanika # [[Umurenge wa Gasaka|Gasaka]] # Gatare # Kaduha # [[Umurenge wa Kamegeli|Kamegeli]] # Kibirizi # Kibumbwe # Kitabi # Mbazi # Mugano # [[Umurenge wa Musange|Musange]] # Musebeya # Mushubi # Nkomane # Tare # Uwinkingi {{div col end}} == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Nyamagabe District|Amafoto y'Akarere ka Nyamagabe]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Intara n'Uturere by'u Rwanda}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Nyamagabe}} [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Uturere tw’u Rwanda|Nyamagabe]] [[Ikiciro:Akarere ka Nyamagabe| ]] bkj57trgx1ww1yhvhbqf7yorbtvwneo Akarere ka Nyaruguru 0 8412 143268 143037 2026-10-24T08:52:04Z Score Beethoven 11559 Ongeraho Palette Imirenge y'Akarere ka Nyaruguru. 143268 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Akarere ka Nyaruguru''' ni kamwe mu turere umunani tugize [[Intara y'amajyepfo|Intara y'Amajyepfo]] mu [[Rwanda]]. Gahana imbibi n'[[Uburundi]]. Gafite ubuso bwa 1 010 km² n'abaturage 318 126. Kagizwe n'imirenge 14. == Ubuso n'imbibi == [[File:Kibeho Forest at Nyaruguru District.jpg|thumb|left|Ishyamba mu Karere ka Nyaruguru]] Akarere ka Nyaruguru gahana imbibi n'uturere twa [[Akarere ka Nyamagabe|Nyamagabe]], [[Akarere ka Huye|Huye]] na [[Akarere ka Gisagara|Gisagara]]. Gahana kandi imbibi n'Uburundi na [[Pariki ya Nyungwe]].<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.nyaruguru.gov.rw/akarere/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=nyaruguru.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-22}}</ref> Akarere kagizwe n'[[Imirenge y’u Rwanda|imirenge]] 14, [[akagari|utugari]] 72 n'[[imidugudu]] 332. Gafite ubuso bwa 1 010 km² n'abaturage 318 126.<ref name="menya"/> == Ubukungu n'ubukerarugendo == Akarere ka Nyaruguru kazwi ku bukerarugendo bushingiye ku iyobokamana. Ubuhinzi bw'[[icyayi]] ni bwo shingiro ry'ubukungu bw'akarere.<ref name="menya"/> I [[Kibeho]] ni ho habaye amabonekerwa ya Bikira Mariya.<ref>{{Cite web |url=https://www.kibeho-cana.org/a-brief-history-of-the-apparitions-of-our-lady-of-kibeho |title=A brief history of the apparitions of Our Lady of Kibeho |website=kibeho-cana.org |language=en |access-date=2026-10-22}}</ref> == Imirenge == Akarere ka Nyaruguru kagizwe n'imirenge 14:<ref>{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/23__nyaruguru/ |title=Nyaruguru (District, Rwanda) – Sectors |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-22}}</ref> {{div col|colwidth=15em}} # [[Umurenge wa Busanze|Busanze]] # [[Umurenge wa Cyahinda|Cyahinda]] # [[Umurenge wa Kibeho|Kibeho]] # [[Umurenge wa Kivu|Kivu]] # [[Umurenge wa Mata|Mata]] # [[Umurenge wa Muganza|Muganza]] # [[Umurenge wa Munini|Munini]] # [[Umurenge wa Ngera|Ngera]] # [[Umurenge wa Ngoma|Ngoma]] # [[Umurenge wa Nyabimata|Nyabimata]] # [[Umurenge wa Nyagisozi|Nyagisozi]] # [[Umurenge wa Ruheru|Ruheru]] # [[Umurenge wa Ruramba|Ruramba]] # [[Umurenge wa Rusenge|Rusenge]] {{div col end}} == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Nyaruguru District|Amafoto y'Akarere ka Nyaruguru]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Intara n'Uturere by'u Rwanda}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Nyaruguru}} [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Uturere tw’u Rwanda|Nyaruguru]] [[Ikiciro:Akarere ka Nyaruguru| ]] 5ubw10wa8ykmmw2a613s5ufy25ccyml Akarere ka Ngororero 0 8413 143261 142973 2026-10-24T08:51:53Z Score Beethoven 11559 Ongeraho Palette Imirenge y'Akarere ka Ngororero. 143261 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Akarere ka Ngororero''' ni kamwe mu turere turindwi tugize [[Intara y'Uburengerazuba]] mu [[Rwanda]]. Kagizwe n'imisozi miremire n'ibibaya. Gafite ubuso bwa 679 km² n'abaturage 367 955. Kagizwe n'imirenge 13. == Ubuso n'imbibi == Mu burengerazuba, Akarere ka Ngororero gahana imbibi n'[[Akarere ka Rutsiro]]. Mu majyaruguru hari [[Akarere ka Nyabihu]]. Mu majyaruguru ashyira iburasirazuba hari [[Akarere ka Gakenke]]. Mu majyepfo hari [[Akarere ka Karongi]]. Mu burasirazuba hari [[Akarere ka Muhanga]]. Ibiro by'akarere biri ku muhanda Muhanga–Ngororero–Mukamira. Biri ku birometero 46,6 uvuye i Muhanga. Akarere kagizwe n'[[Imirenge y’u Rwanda|imirenge]] 13, [[akagari|utugari]] 73 n'[[imidugudu]] 416. Gafite ubuso bwa 679 km². Muri 2022, gafite abaturage 367 955, ni ukuvuga abaturage 551 kuri km².<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.ngororero.gov.rw/akarere/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=ngororero.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-22}}</ref> == Imiterere == [[File:Green Hills in Rwanda.jpg|thumb|left|Imisozi yo mu Karere ka Ngororero]] Ubutumburuke bw'akarere buri hagati ya metero 1 460 na metero 2 883. Umusozi muremure ni Bweru, mu Murenge wa Muhanda. Ufite ubutumburuke bwa metero 2 883. Izindi mpinga ndende ziri mu ishyamba rya Gishwati. Ubushyuhe buringaniye ni 18 °C.<ref name="menya"/> Akarere gafite amazi menshi. Kari mu kibaya cy'uruzi rwa [[Nili]]. Umugezi w'ingenzi ni [[Umugezi wa Nyabarongo|Nyabarongo]]. Indi migezi ni Rubagabaga, Mukungwa, Satinsyi, Muhembe na Kibirira.<ref name="menya"/> == Imirenge == {{div col|colwidth=15em}} # Bwira # Gatumba # Hindiro # Kabaya # Kageyo # Kavumu # Matyazo # Muhanda # Muhororo # Ndaro # [[Umurenge wa Ngororero|Ngororero]] # [[Umurenge wa Nyange|Nyange]] # [[Umurenge wa Sovu|Sovu]] {{div col end}} == Ubukerarugendo == Ahantu nyaburanga ho mu Karere ka Ngororero harimo Umukore wa [[Kigeli IV Rwabugiri|Rwabugiri]], [[Pariki y'ishyamba rya Gishwati-Mukura|Pariki ya Gishwati-Mukura]] n'inzuri za Gishwati.<ref name="menya"/> == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Ngororero District|Amafoto y'Akarere ka Ngororero]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Intara n'Uturere by'u Rwanda}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Ngororero}} [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Uturere tw’u Rwanda|Ngororero]] [[Ikiciro:Akarere ka Ngororero| ]] ts7l6r9ejr6vp2nnieaupa81u5qsf7r Akarere ka Nyabihu 0 8417 143262 142990 2026-10-24T08:51:55Z Score Beethoven 11559 Ongeraho Palette Imirenge y'Akarere ka Nyabihu. 143262 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Akarere ka Nyabihu''' ni kamwe mu turere turindwi tugize [[Intara y'Uburengerazuba]] mu [[Rwanda]]. Ibiro byako biri mu Murenge wa Mukamira. Gafite ubuso bwa 531,5 km² n'abaturage 319 047. Kagizwe n'imirenge 12. == Ubuso n'imbibi == [[File:Nyabihu image (cropped).jpg|thumb|left|Imisozi yo mu Karere ka Nyabihu]] Akarere ka Nyabihu gahana imbibi n'uturere twa [[Akarere ka Rubavu|Rubavu]], [[Akarere ka Musanze|Musanze]], [[Akarere ka Ngororero|Ngororero]] na [[Akarere ka Rutsiro|Rutsiro]]. Gahana kandi imbibi na [[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]].<ref>{{Cite web |url=https://francegenocidetutsi.org/NyabihuDistrict.pdf |title=Nyabihu District |website=francegenocidetutsi.org |format=PDF |language=en}}</ref> Ibiro by'akarere biri mu Murenge wa Mukamira, mu Kagari ka Rubaya, mu Mudugudu wa Cyivugiza. Akarere kagizwe n'[[Imirenge y’u Rwanda|imirenge]] 12, [[akagari|utugari]] 73 n'[[imidugudu]] 473. Gafite ubuso bwa 531,5 km² n'abaturage 319 047.<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.nyabihu.gov.rw/akarere/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=nyabihu.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-22}}</ref> Akarere kazwi cyane kubera ahantu nyaburanga, imisozi n'ibiyaga. Kazwi kandi kubera amashuri menshi n'ibiranga amateka.<ref name="menya"/> == Imirenge == {{div col|colwidth=15em}} # [[Umurenge wa Bigogwe|Bigogwe]] # Jenda # Jomba # Kabatwa # Karago # Kintobo # Mukamira # Muringa # Rambura # Rugera # Rurembo # Shyira {{div col end}} == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Nyabihu District|Amafoto y'Akarere ka Nyabihu]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Intara n'Uturere by'u Rwanda}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Nyabihu}} [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Uturere tw’u Rwanda|Nyabihu]] [[Ikiciro:Akarere ka Nyabihu| ]] pzwi53yomndkvmtk1in7et2rlh0n0ms Akarere ka Rusizi 0 8418 143272 143016 2026-10-24T08:52:10Z Score Beethoven 11559 Ongeraho Palette Imirenge y'Akarere ka Rusizi. 143272 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Akarere ka Rusizi''' ni kamwe mu turere turindwi tugize [[Intara y'Uburengerazuba]] mu [[Rwanda]]. Kari ku [[Ikiyaga cya Kivu]]. Gahana imbibi n'[[Uburundi]] na [[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]]. Gafite ubuso bwa 940,95 km² n'abaturage 485 539. Kagizwe n'imirenge 18. == Ubuso n'imbibi == Mu majyepfo, Akarere ka Rusizi gahana imbibi n'Uburundi. Umugezi wa Ruhwa ni wo mupaka. Mu burengerazuba hari Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo. Ikiyaga cya Kivu n'[[Umugezi wa Rusizi]] ni byo bitandukanya ibihugu byombi.<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.rusizi.gov.rw/akarere/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=rusizi.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-22}}</ref> Akarere kagizwe n'[[Imirenge y’u Rwanda|imirenge]] 18, [[akagari|utugari]] 93 n'[[imidugudu]] 596. Gafite ubuso bwa 940,95 km². Muri 2022, gafite abaturage 485 539. Umujyi wa Rusizi ni umwe mu mijyi itandatu yunganira [[Kigali|Umujyi wa Kigali]].<ref name="menya"/> == Imirenge == Akarere ka Rusizi kagizwe n'imirenge 18:<ref>{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/36__rusizi |title=Rusizi (District, Rwanda) – Sectors |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-22}}</ref> {{div col|colwidth=15em}} # Bugarama # [[Umurenge wa Butare|Butare]] # Bweyeye # Gashonga # [[Umurenge wa Giheke|Giheke]] # Gihundwe # Gikundamvura # Gitambi # Kamembe # [[Umurenge wa Muganza|Muganza]] # Mururu # Nkanka # Nkombo # [[Umurenge wa Nkungu|Nkungu]] # Nyakabuye # Nyakarenzo # Nzahaha # Rwimbogo {{div col end}} == Ubukungu == [[File:Tea Plantations, Rusizi District, Rwanda.jpg|thumb|left|Icyayi mu Karere ka Rusizi]] Akarere ka Rusizi gahinga [[umuceli]] mu kibaya cya Bugarama. Gahinga kandi [[icyayi]], [[ikawa]], imbuto, urutoki, ibigori, ibishyimbo n'imyumbati. Aborozi borora inka, ihene n'ingurube. Mu Kiyaga cya Kivu harobwa amafi n'isambaza.<ref name="menya"/> == Ubukerarugendo == Ahantu nyaburanga ho mu Karere ka Rusizi harimo Ikiyaga cya Kivu, amashyuza ya Bugarama n'ishyamba rya Cyamudongo. Harimo kandi [[Pariki ya Nyungwe]], Umugezi wa Rusizi n'[[Ikibuga cy'indege cya Kamembe]].<ref name="menya"/> == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Rusizi District|Amafoto y'Akarere ka Rusizi]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Intara n'Uturere by'u Rwanda}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Rusizi}} [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Uturere tw’u Rwanda|Rusizi]] [[Ikiciro:Akarere ka Rusizi| ]] s0oe2s8tv3o9ci6yslficjeoxn7401u Akarere ka Nyamasheke 0 8431 143265 142999 2026-10-24T08:51:59Z Score Beethoven 11559 Ongeraho Palette Imirenge y'Akarere ka Nyamasheke. 143265 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Akarere ka Nyamasheke''' ni kamwe mu turere turindwi tugize [[Intara y'Uburengerazuba]] mu [[Rwanda]]. Kari ku [[Ikiyaga cya Kivu]]. Gafite ubuso bwa 1 174 km² n'abaturage 434 221. Kagizwe n'imirenge 15. == Ubuso n'imbibi == Mu majyepfo, Akarere ka Nyamasheke gahana imbibi n'[[Akarere ka Rusizi]]. Mu majyaruguru hari [[Akarere ka Karongi]]. Mu burasirazuba hari [[Akarere ka Nyamagabe]]. Mu burengerazuba hari [[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]].<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.nyamasheke.gov.rw/akarere/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=nyamasheke.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-22}}</ref> Ibiro by'akarere biri mu Murenge wa Kagano, mu Kagari ka Ninzi, mu Mudugudu wa Gikuyu. Akarere kagizwe n'[[Imirenge y’u Rwanda|imirenge]] 15, [[akagari|utugari]] 68 n'[[imidugudu]] 588. Gafite ubuso bwa 1 174 km² n'abaturage 434 221.<ref name="menya"/> == Imirenge == Akarere ka Nyamasheke kagizwe n'imirenge 15:<ref>{{Cite web |url=https://www.nyamasheke.gov.rw/akarere/abayozi-bimirenge |title=Abayozi b'Imirenge |website=nyamasheke.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-22}}</ref> {{div col|colwidth=15em}} # Bushekeri # Bushenge # Cyato # Gihombo # Kagano # Kanjongo # Karambi # Karengera # Kirimbi # Macuba # Mahembe # Nyabitekeri # Rangiro # Ruharambuga # Shangi {{div col end}} == Ubukungu == [[File:Green tea nyamasheke.jpg|thumb|left|Icyayi mu Karere ka Nyamasheke]] Ubuhinzi ni imwe mu nkingi zikomeye z'ubukungu bw'akarere. Ubutaka bwaho bubereye guhinga [[ikawa]] n'[[icyayi]]. Akarere gafite inganda eshatu zitunganya icyayi.<ref name="menya"/> Akarere ka Nyamasheke kazwi mu bukerarugendo. Gafite [[Pariki ya Nyungwe]] n'Ikiyaga cya Kivu. Hari amahirwe mu mahoteli, mu macumbi no mu burobyi.<ref name="menya"/> == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Nyamasheke District|Amafoto y'Akarere ka Nyamasheke]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Intara n'Uturere by'u Rwanda}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Nyamasheke}} [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Uturere tw’u Rwanda|Nyamasheke]] [[Ikiciro:Akarere ka Nyamasheke| ]] rn2n8rr5e3g20lknskj4gcrjz7sk3fl Umurenge wa Tumba 0 8433 143451 133940 2026-10-24T10:01:31Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143451 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:HuyeDist.png|thumb|Ikarita y’Akarere ka Huye, Umurenge wa Tumba uherereyemo.]] [[Dosiye:Huye_mainstreet_Rwanda_taken_June_2009.jpg|thumb|Umuhanda mukuru mu mujyi wa Huye mu 2009.]] '''Umurenge wa Tumba''' ni umwe mu mirenge 14 igize [[Akarere ka Huye]], mu [[Intara y’Amajyepfo]] y’u Rwanda. Igice kinini cy’abaturage bawo gituye mu bice by’umujyi wa Huye. == Imiterere y’ubuyobozi == Umurenge wa Tumba ugizwe n’utugari dutanu: * Cyarwa; * Cyimana; * Gitwa; * Mpare; * Rango B.<ref>[https://web.archive.org/web/20200920134411/http://www.huye.gov.rw/index.php?id=83 « Imiterere y’ubuyobozi bw’Akarere ka Huye »], Akarere ka Huye, urupapuro rwabitswe ku wa 20 Nzeri 2020.</ref> == Abaturage == Mu ibarura rusange ry’abaturage n’imiturire ryo mu 2012, Umurenge wa Tumba wari utuwe n’abaturage 31.399. Muri uwo mwaka wari umurenge utuwe n’abantu benshi kurusha indi mirenge y’Akarere ka Huye.<ref>[https://web.archive.org/web/20210117054544/https://huye.gov.rw/fileadmin/templates/document/Huye_DDS_2018-2024.pdf ''Huye District Development Strategy 2018–2024''], Akarere ka Huye.</ref> Mu 2022, abaturage bari bageze kuri 37.153, barimo abagore 19.366 n’abagabo 17.787. Tumba yari igifite abaturage benshi kurusha indi mirenge 13 y’Akarere ka Huye.<ref name="abaturage">[https://citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/huye/2414__tumba/ « Tumba (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', hashingiwe ku mibare y’Ikigo cy’Igihugu cy’Ibarurishamibare cy’u Rwanda.</ref> Muri abo baturage, 30.529 bari batuye mu bice by’umujyi naho 6.624 bakaba bari batuye mu bice by’icyaro.<ref name="abaturage" /> == Ubumenyi bw’isi == Umurenge wa Tumba ufite ubuso bwa kilometero kare 17,93.<ref>[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Tumba_Sector_(Huye) « Tumba Sector (Huye) »], ''Wikimedia Commons''.</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} [[Ikiciro:Akarere ka Huye|Tumba]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Tumba]] 4idon0dempazusse7r0d6ln3pjbfbwo 143466 143451 2026-10-24T10:01:45Z Score Beethoven 11559 143466 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:HuyeDist.png|thumb|Ikarita y’Akarere ka Huye, Umurenge wa Tumba uherereyemo.]] [[Dosiye:Huye_mainstreet_Rwanda_taken_June_2009.jpg|thumb|Umuhanda mukuru mu mujyi wa Huye mu 2009.]] '''Umurenge wa Tumba''' ni umwe mu mirenge 14 igize [[Akarere ka Huye]], mu [[Intara y’Amajyepfo]] y’u Rwanda. Igice kinini cy’abaturage bawo gituye mu bice by’umujyi wa Huye. == Imiterere y’ubuyobozi == Umurenge wa Tumba ugizwe n’utugari dutanu: * Cyarwa; * Cyimana; * Gitwa; * Mpare; * Rango B.<ref>[https://web.archive.org/web/20200920134411/http://www.huye.gov.rw/index.php?id=83 « Imiterere y’ubuyobozi bw’Akarere ka Huye »], Akarere ka Huye, urupapuro rwabitswe ku wa 20 Nzeri 2020.</ref> == Abaturage == Mu ibarura rusange ry’abaturage n’imiturire ryo mu 2012, Umurenge wa Tumba wari utuwe n’abaturage 31.399. Muri uwo mwaka wari umurenge utuwe n’abantu benshi kurusha indi mirenge y’Akarere ka Huye.<ref>[https://web.archive.org/web/20210117054544/https://huye.gov.rw/fileadmin/templates/document/Huye_DDS_2018-2024.pdf ''Huye District Development Strategy 2018–2024''], Akarere ka Huye.</ref> Mu 2022, abaturage bari bageze kuri 37.153, barimo abagore 19.366 n’abagabo 17.787. Tumba yari igifite abaturage benshi kurusha indi mirenge 13 y’Akarere ka Huye.<ref name="abaturage">[https://citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/huye/2414__tumba/ « Tumba (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', hashingiwe ku mibare y’Ikigo cy’Igihugu cy’Ibarurishamibare cy’u Rwanda.</ref> Muri abo baturage, 30.529 bari batuye mu bice by’umujyi naho 6.624 bakaba bari batuye mu bice by’icyaro.<ref name="abaturage" /> == Ubumenyi bw’isi == Umurenge wa Tumba ufite ubuso bwa kilometero kare 17,93.<ref>[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Tumba_Sector_(Huye) « Tumba Sector (Huye) »], ''Wikimedia Commons''.</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Rulindo}} [[Ikiciro:Akarere ka Huye|Tumba]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Tumba]] 3oq9f0nkpio5mqnpvpuj3p9vok5dsyj Umurenge wa Gashora 0 8452 143325 126217 2026-10-24T09:59:34Z Score Beethoven 11559 143325 wikitext text/x-wiki [[File:Gashora Girls Academy.jpg|thumb]] '''Gashora''' ni umwe mu mirenge cumi n'itanu(15) igize [[akarere ka Bugesera]] mu ntara y'[[IBurasirazuba|Uburasirazuba.]]Akaba ari umurenge ufite ubuso bungana na kilometero kare 98.8Km2, mu ibarura ryo mu 2012 ryakozwe n'ikigo cy'igihugu cy'ibarurishamibare cyagaragaje ko uyu murenge utuwe n'abaturage Ibihumbi cumi na bitatu magana inani na mirongo icyenda na baridwi(13,897) .Akaba ari umurenge ubarizwamo ikigo cy'ishuri cya [https://web.archive.org/web/20201028173407/https://www.ggast.org/about Gashora Girls Academy] .Bimwe mu byiza by'uyu murenge akaba ari nk'ifamu y'amafi ahabarizwa ya [https://www.tripadvisor.com/Attraction_Review-g5970461-d12966750-Reviews-Lakeside_Fish_Farm-Gashora_Eastern_Province.html Lakeside Fish farm].Ubukungu bw'uyu murenge bukaba ahanini bushingiye ku buhinzi, aho byibura benshi mu baturage b'uyu murenge batuzwe nabwo. [[Dosiye:BugeseraDist.png|left|thumb|420x420px|Bugesera]] [[Dosiye:Bugesera_district_map.jpg|left|thumb|170x170px|Ikarita y'Akarere ka Bugesera ]] == Amahoteli == La Palisse Gashora - Ikaba iherere mu murenge wa Gashora ku nkegoro z'ikiyaga<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.bugesera.gov.rw/index.php?id=72 |accessdate=2020-09-28 |archive-date=2020-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201024211410/http://bugesera.gov.rw/index.php?id=72 |deadurl=yes }}</ref>. == Gashora Girls Academy == [[Dosiye:Gashora_Girls_Academy.jpg|thumb|Gashora Girls Academy]] Gashora Girls Academy ni ishuri ryisumbuye ,riherereye mu murenge wa Gashora, Akarere ka Bugesera mu ntara y’Iburasirazuba. Ishuri rya Gashora Girls Academy ryatangiye mu mwaka 2011 rikaba ari ishuri rifite amashami yose yigisha ibijyanye n’ubumenyi n’ikorana buhanga. == Ishakiro == {{Palette Imirenge y'Akarere ka Bugesera}} [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] [[Ikiciro:Akarere ka Bugesera]] fok48pk1l6u847ewifsl678wgbur98x Umurenge wa Kiramuruzi 0 8453 143307 133915 2026-10-24T09:58:47Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143307 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:Kiramuruzi.jpg|thumb|Umurenge wa Kiramuruzi mu karere ka Gatsibo]] '''Kiramuruzi''' ni umurenge uherereye mu [[Akarere ka Gatsibo|karere ka Gatsibo]] mu ntara y'iburasirazuba<ref>[https://web.archive.org/web/20201024135910/https://gatsibo.gov.rw/index.php?id=83 « Umurenge wa Kiramuruzi »], ''Akarere ka Gatsibo'', inyandiko yabitswe ku wa 24 Ukwakira 2020, yasuwe ku wa 25 Nzeri 2020.</ref>. === Amashakiro === {{Reflist}} [[Ikiciro:Akarere ka Gatsibo]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] e8uqb5xcd1k71ged3tdxsy5d0jlgzhy 143361 143307 2026-10-24T10:00:08Z Score Beethoven 11559 143361 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:Kiramuruzi.jpg|thumb|Umurenge wa Kiramuruzi mu karere ka Gatsibo]] '''Kiramuruzi''' ni umurenge uherereye mu [[Akarere ka Gatsibo|karere ka Gatsibo]] mu ntara y'iburasirazuba<ref>[https://web.archive.org/web/20201024135910/https://gatsibo.gov.rw/index.php?id=83 « Umurenge wa Kiramuruzi »], ''Akarere ka Gatsibo'', inyandiko yabitswe ku wa 24 Ukwakira 2020, yasuwe ku wa 25 Nzeri 2020.</ref>. === Amashakiro === {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Gatsibo}} [[Ikiciro:Akarere ka Gatsibo]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] 8n2uupzslji4w6ylbn8d71scwyg9jnq Akarere ka Rubavu 0 8465 143269 143005 2026-10-24T08:52:06Z Score Beethoven 11559 Ongeraho Palette Imirenge y'Akarere ka Rubavu. 143269 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Akarere ka Rubavu''' ni kamwe mu turere turindwi tugize [[Intara y'Uburengerazuba]] mu [[Rwanda]]. Kari ku [[Ikiyaga cya Kivu]], ku mupaka na [[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]]. Gafite ubuso bwa 388,3 km² n'abaturage 546 683. Kagizwe n'imirenge 12. == Ubuso n'imbibi == Mu burengerazuba, Akarere ka Rubavu gahana imbibi n'umujyi wa [[Goma]] muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo. Mu burasirazuba hari [[Akarere ka Nyabihu]]. Mu majyepfo hari [[Akarere ka Rutsiro]].<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.rubavu.gov.rw/akarere/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=rubavu.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-22}}</ref> Ibiro by'akarere biri mu Murenge wa Gisenyi, mu Kagari ka Nengo, ku nkombe z'Ikiyaga cya Kivu. Akarere kagizwe n'[[Imirenge y’u Rwanda|imirenge]] 12, [[akagari|utugari]] 79 n'[[imidugudu]] 525. Gafite ubuso bwa 388,3 km². Muri 2022, gafite abaturage 546 683.<ref name="menya"/> == Imirenge == {{div col|colwidth=15em}} # [[Umurenge wa Bugeshi|Bugeshi]] # [[Umurenge wa Busasamana|Busasamana]] # [[Umurenge wa Cyanzarwe|Cyanzarwe]] # [[Umurenge wa Gisenyi|Gisenyi]] # [[Umurenge wa Kanama|Kanama]] # [[Umurenge wa Kanzenze|Kanzenze]] # [[Umurenge wa Mudende|Mudende]] # [[Umurenge wa Nyakiliba|Nyakiriba]] # [[Umurenge wa Nyamyumba|Nyamyumba]] # [[Umurenge wa Nyundo|Nyundo]] # [[Umurenge wa Rubavu|Rubavu]] # [[Umurenge wa Rugerero|Rugerero]] {{div col end}} == Ubukungu == [[File:Men ride a boat in Kivu Lake in Rubavu District, Rwanda. Emmanuel Kwizera.jpg|thumb|left|Ubwato ku Kiyaga cya Kivu mu Karere ka Rubavu]] Rubavu ni igicumbi cy'ubucuruzi mpuzamahanga. Imipaka ya Petite Barrière, Grande Barrière na Kabuhanga ihuza u Rwanda na Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo. Icyambu cya Nyamyumba gihuza akarere n'utundi turere dukora ku Kiyaga cya Kivu.<ref name="menya"/> Akarere gakunzwe n'abakerarugendo. Bakururwa n'Ikiyaga cya Kivu, amashyuza ya Nyamyumba, amahoteli n'imisozi nka Rubavu na Nengo.<ref name="menya"/> == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Rubavu District|Amafoto y'Akarere ka Rubavu]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Intara n'Uturere by'u Rwanda}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Rubavu}} [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Uturere tw’u Rwanda|Rubavu]] [[Ikiciro:Akarere ka Rubavu| ]] 8rn942ylr6roe0mwddc7llu9bn96cga Umurenge wa Ntarama 0 8469 143330 135809 2026-10-24T09:59:39Z Score Beethoven 11559 143330 wikitext text/x-wiki = Intangiriro = [[Dosiye:Bugesera_district_map.jpg|thumb|185x185px|Umurenge wa Ntarama uri mu karere ka Bugesera ]] [[Dosiye:Amazing_Bugesera_plains.jpg|thumb|152x152px|Abaturage b'umurenge wa Ntarama mu karere ka Bugesera batunzwe n'imiimo itandukanye irimo iyubuhinzi,n' ubworozi]] '''Ntarama''' ni umurenge w'umugi wa Nyamata mu [[Akarere ka Bugesera|Karere ka Bugesera]], cyane ko ariwo murenge ushyikiramo iyo uturutse i kigari uza i Bugesera unyuze ku muhanda wa kaburimbo, Ukaba igizwe n'utugari dutatu Cyugaro, Kanzenze na Kibungo. Uyu murenge ufite ubuso bunini budatuwe ndetse ukaba ukeneye abashora imari yabo cyane mu buhinzi.<ref>{{Cite web |title=Republika y’u Rwanda Intara y’lburasirazuba Akarere ka Bugesera |url=http://www.bugesera.gov.rw/index.php?id=72 |website=bugesera.gov.rw |accessdate=2020-09-28 |archive-date=2020-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201024211410/http://bugesera.gov.rw/index.php?id=72 |url-status=}}</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Bugesera}} [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] [[Ikiciro:Akarere ka Bugesera]] 12rz99qshu3aw4itcit24n89gq0n5j6 143350 143330 2026-10-24T09:59:58Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143350 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} = Intangiriro = [[Dosiye:Bugesera_district_map.jpg|thumb|185x185px|Umurenge wa Ntarama uri mu karere ka Bugesera ]] [[Dosiye:Amazing_Bugesera_plains.jpg|thumb|152x152px|Abaturage b'umurenge wa Ntarama mu karere ka Bugesera batunzwe n'imiimo itandukanye irimo iyubuhinzi,n' ubworozi]] '''Ntarama''' ni umurenge w'umugi wa Nyamata mu [[Akarere ka Bugesera|Karere ka Bugesera]], cyane ko ariwo murenge ushyikiramo iyo uturutse i kigari uza i Bugesera unyuze ku muhanda wa kaburimbo, Ukaba igizwe n'utugari dutatu Cyugaro, Kanzenze na Kibungo. Uyu murenge ufite ubuso bunini budatuwe ndetse ukaba ukeneye abashora imari yabo cyane mu buhinzi.<ref>{{Cite web |title=Republika y’u Rwanda Intara y’lburasirazuba Akarere ka Bugesera |url=http://www.bugesera.gov.rw/index.php?id=72 |website=bugesera.gov.rw |accessdate=2020-09-28 |archive-date=2020-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201024211410/http://bugesera.gov.rw/index.php?id=72 |url-status=}}</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] [[Ikiciro:Akarere ka Bugesera]] m4b3f4ezbfanz477gp24soiyel0j47d 143517 143350 2026-10-24T10:18:00Z Score Beethoven 11559 143517 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} = Intangiriro = [[Dosiye:Bugesera_district_map.jpg|thumb|185x185px|Umurenge wa Ntarama uri mu karere ka Bugesera ]] [[Dosiye:Amazing_Bugesera_plains.jpg|thumb|152x152px|Abaturage b'umurenge wa Ntarama mu karere ka Bugesera batunzwe n'imiimo itandukanye irimo iyubuhinzi,n' ubworozi]] '''Ntarama''' ni umurenge w'umugi wa Nyamata mu [[Akarere ka Bugesera|Karere ka Bugesera]], cyane ko ariwo murenge ushyikiramo iyo uturutse i kigari uza i Bugesera unyuze ku muhanda wa kaburimbo, Ukaba igizwe n'utugari dutatu Cyugaro, Kanzenze na Kibungo. Uyu murenge ufite ubuso bunini budatuwe ndetse ukaba ukeneye abashora imari yabo cyane mu buhinzi.<ref>{{Cite web |title=Republika y’u Rwanda Intara y’lburasirazuba Akarere ka Bugesera |url=http://www.bugesera.gov.rw/index.php?id=72 |website=bugesera.gov.rw |accessdate=2020-09-28 |archive-date=2020-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201024211410/http://bugesera.gov.rw/index.php?id=72 |url-status=}}</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Bugesera}} [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] [[Ikiciro:Akarere ka Bugesera]] 3klbmdn95oxcgiwwm3t4e3u3coafozz Umurenge wa Juru 0 8472 143308 104990 2026-10-24T09:58:49Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143308 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[File:Umurenge w'aJuru.jpg|thumb]] [[Dosiye:Bugesera_district_map.jpg|thumb|Bugesera district map]] '''Juru''' numwe mu mirenge cumi n'itanu igize [[akarere ka Bugesera]],Akaba ari umurenge uherereye ahagiye kubakwa ikibuga K'indege cya Bugesera.Mwibarura ry'akozwe nikigo cy'igihugu cy'ibarurisha mibare mu mwaka w' ibihumbi bibiri na cumi na kabiri (2012) ryagaragajeko juru yarituwe nabaturage Ibihumbi makumyabiri na bitatu ma ganatandatu mirongo iridwi na batatu(23673).akaba ari umurenge ahanini ukungahaye ku buhinzi bushingiye mukwiteza imbere kwaburi muturage ,akaba kandi ari umurenge ufite ibikorwa remezo nko kuba hagiye kubakwa ikibuga cy'indege cya bugesera kizaba gihuriraho indege z'ibihugu bitandukanye ,hakaba habarizwa nu mushinga utunganya amazi wa [http://www.bugesera.gov.rw/index.php?id=167&L=3&tx_news_pi1%5Bnews%5D=131&tx_news_pi1%5Bcontroller%5D=News&tx_news_pi1%5Baction%5D=detail&cHash=2b7fd71572a41283212346a227da9f89 Greenwater cleaning solution] wazanye igisubizo cyiza kubatuye uwo murenge. [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] [[Ikiciro:Akarere ka Bugesera]] 3ir7gza011h4beftzb1gze704zohss4 143326 143308 2026-10-24T09:59:35Z Score Beethoven 11559 143326 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[File:Umurenge w'aJuru.jpg|thumb]] [[Dosiye:Bugesera_district_map.jpg|thumb|Bugesera district map]] '''Juru''' numwe mu mirenge cumi n'itanu igize [[akarere ka Bugesera]],Akaba ari umurenge uherereye ahagiye kubakwa ikibuga K'indege cya Bugesera.Mwibarura ry'akozwe nikigo cy'igihugu cy'ibarurisha mibare mu mwaka w' ibihumbi bibiri na cumi na kabiri (2012) ryagaragajeko juru yarituwe nabaturage Ibihumbi makumyabiri na bitatu ma ganatandatu mirongo iridwi na batatu(23673).akaba ari umurenge ahanini ukungahaye ku buhinzi bushingiye mukwiteza imbere kwaburi muturage ,akaba kandi ari umurenge ufite ibikorwa remezo nko kuba hagiye kubakwa ikibuga cy'indege cya bugesera kizaba gihuriraho indege z'ibihugu bitandukanye ,hakaba habarizwa nu mushinga utunganya amazi wa [http://www.bugesera.gov.rw/index.php?id=167&L=3&tx_news_pi1%5Bnews%5D=131&tx_news_pi1%5Bcontroller%5D=News&tx_news_pi1%5Baction%5D=detail&cHash=2b7fd71572a41283212346a227da9f89 Greenwater cleaning solution] wazanye igisubizo cyiza kubatuye uwo murenge. {{Palette Imirenge y'Akarere ka Bugesera}} [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] [[Ikiciro:Akarere ka Bugesera]] 9do5hz5kcmjwzjpuub5060shxfi9dmu Umurenge wa Rilima 0 8549 143333 133456 2026-10-24T09:59:42Z Score Beethoven 11559 143333 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:Rilima school complex in Rwanda (6008545388).jpg|thumb|rilima|273x273px]] '''Rilima''' n'umujyi uri mu majyepfo y'uburasirazuba [[Rwanda|bw'u Rwanda]] . Niwo mujyi wegereye ikibuga cyindege mpuzamahanga cya Bugesera . == Aho Uherereye == Rilima iherereye mu [[Akarere ka Bugesera|Karere ka Bugesera]], [[Intara y’Iburasirazuba|Intara y'Iburasirazuba]], mu majyepfo ya [[Kigali]], [[Umurwa|umurwa mukuru]] w'igihugu n'umujyi munini mu gihugu. Aho iherereye ni 42.5 kilometres (26.4 mi), kumuhanda, mumajyepfo ya Kigali. Imiterere ya geografiya ya Rilima ni: 02 ° 09'35.0 "S, 30 ° 13'31.0" E (Ubunini: -2.159722; Uburebure: 30.225278). Rilima iherereye ku butumburuke bwa 1,394 metres (4,573 ft) hejuru yinyanja. == Incamake == [[Dosiye:BugeseraMap.jpg|thumb|Map]] Rilima irashobora kugera i Kigali, mugihe cisaha imwe n'imodoka yigenga. Mu bigo biboneka mu mujyi cyangwa hafi yacyo harimo [https://web.archive.org/web/20201020104431/http://rilimaorthopaedic.rw/ Centre Orthopédique Sainte Marie Rilima] (Ibitaro bya Saint Mary's Othopedic Hospital Rilima), ibitaro bifite ibitanda 70 by’inzobere mu kuvura ibibazo by’imyororokere y’abana, birimo ibirenge by’amaguru, amaguru n'amaguru. [[Dosiye:Performance of a traditional dance at Rilima school (6007998045).jpg|thumb|kwiyerekana]] Ikindi kigo kiboneka muri uyu mujyi, ni Gereza ya Rilima, ifunzwe n'abagororwa barenga 7.400, abenshi muri bo bakaba bategereje kuburanishwa. Ikigo nderabuzima cya Rilima ni ikigo nderabuzima cyegereye ibiryo ibiryo ku bagore n'abana bafite ibibazo by'imirire. Itegeka ababyeyi uburyo bwo gutegura ibiryo byatanzwe kugirango bagere ku nyungu nziza. Ababyeyi nabo bigishwa uburyo bwo guhinga imboga zifite intungamubiri. Serivisi zo kuboneza urubyaro, imikorere myiza yisuku no guhitamo indyo yuzuye irigishwa. Ikigo giheruka kuza i Rilima ni ikibuga cy’indege mpuzamahanga cya Bugesera, cyatangiye kubakwa muri Kanama 2017, kandi biteganijwe ko icyiciro cya mbere kizarangira mu 2019. == Reba kandi == * [[Nyamata]] == Reba == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Bugesera}} tfr9isewl5acoptklbzycyfeik0j2mt Cyanzayire Aloysie 0 8718 143083 122441 2026-10-23T23:19:12Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 143083 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:Lord_Judge_(51111275854).jpg|thumb|Inteko y'abacamanza|213x213px]] '''Cyanzayire Aloysie''' ( wavutse mu 1964) ni [[Umunyarwandakazi]] w'[[umunyamategeko]] wabaye perezida w'urukiko rw'ikirenga rwu [[Rwanda]]. == Amateka ye == === Ubuzima bwe bwite === [[Dosiye:RuhangoDist.png|thumb|214x214px|Cyanzayire yavukiye mu karere ka Ruhango]] '''Cyanzayire Aloysie''' yavutse kuwa 11 Gashyantare 1964 avukira mu [[Akarere ka Ruhango|karere ka Ruhango]], mu ntara ya amajyepfo. Cyanzayire ni [[imfura]] mu muryango we akaba avukana na abahungu barindwi. Cyanzayire arubatse afite abana batatu.<ref name=":0">https://www.newtimes.co.rw/section/read/63097</ref><ref name=":1">{{Cite web |url=https://www.africanwomeninlaw.com/african-women-in-law/Aloysie-Cyanzayire |title=Archive copy |access-date=2021-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208092131/https://www.africanwomeninlaw.com/african-women-in-law/Aloysie-Cyanzayire |archive-date=2021-02-08 |url-status=dead}}</ref> === Amashuri yize === '''Cyanzayire Aloysie''' yize ikiciro rusange cya amashuri yisumbuye i [[Save]] hanyuma akomereza mu ishuri rya abakobwa ku [[Nyundo]]. Cyanzayire kandi afite impamyabumenyi y'ikiciro cya kabiri cya kaminuza mu mategeko yakuze muri [[Kaminuza nkuru y’u Rwanda|Kaminuza nkuru y'u Rwanda]] mu mwaka 1989. Cyanzayire yaje kwiga muri [[National School of Magistrates]] i [[Paris]] mu [[Ubufaransa|Bufaransa]] kuva mu 1991 kugera mu 1993.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> === Imirimo yakoze === [[Dosiye:Old_Rockhampton_Magistrates_Court.jpg|thumb|Aloysia Cyanzayire yabaye Umucamanza w'Urukiko rwa Mbere rw'Iremezo mu Rwanda|219x219px]] Mu 1990, Cyanzayire yabaye Umucamanza w'Urukiko rwa Mbere rw'Iremezo mbere yo gusubira kwiga. Kuva mu 1995 kugera mu 2000 yakoze imirimo itandukanye muri Minisiteri y'ubutabera mu Rwanda ariyo Umuyobozi w'Ubushinjacyaha n'imibanire n'inzego z'Ubucamanza, Umuyobozi ushinzwe gutegura amategeko, aza no kuba umunyamabanga wiyo Minisiteri. Cyanzayire kandi yaje kuba Visi peresida w'urukiko rw'ikirenga n'umuyobozi w'inkiko Gacaca kuva mu 2000 kugera 2003. Kuva mu 2003 kugera 2011, '''Cyanzayire''' yabaye umucamanza mukuru mu rukiko rw'ikirenga.<ref name=":1" /> Cyanzayire Aloysie yabaye umuvunyi mukuru kuva mu 2014 kugera mu 2017.<ref>https://www.ombudsman.gov.rw/tumenye/abandi-bayoboye-urwego-rwumuvunyi</ref> Ubu akaba ari umucamanza mu rukiko rw'ikirenga.<ref>https://web.archive.org/web/20210122002152/https://www.judiciary.gov.rw/index.php?id=242</ref> == Ibindi wareba == # [[Rugege Sam]] # [[Tito Rutaremara]] # [[Murekezi Anastase]] # [https://web.archive.org/web/20210213050403/https://www.judiciary.gov.rw/index.php?id=41&L=2 Urukiko rw'ikirenga] # [https://www.ombudsman.gov.rw/ Urwego rw’Umuvunyi] == Reba == <references /> [[Category:Rwanda]] [[Category:Ubutabera]] [[Category:Abagore]] [[Category:Abagore ba abayobozi]] [[Category:Ubucamanza]] [[Category:Abanyamategeko]] [[Category:Akarere ka Ruhango]] buliijssy2xb5lqhzxd3y4vl93lnrfx Rugamba Cyprien 0 8740 143090 140160 2026-10-24T01:41:24Z Score Beethoven 11559 143090 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Rugamba Cyprien | image = Cyprien Rugamba (cropped).jpg | caption = Rugamba Cyprien i Kigali mu 1992 | birth_name = Sirikare | birth_date = 1935 | birth_place = Karama, [[Akarere ka Nyamagabe|Nyamagabe]], [[Rwanda]] | death_date = 7 Mata 1994 | death_place = [[Kimihurura]], [[Kigali]], Rwanda | nationality = Umunyarwanda | occupation = Umusizi, umwanditsi, umushakashatsi, umuhimbyi w'indirimbo | known_for = Itorero Amasimbi n'Amakombe | spouse = Daphrose Mukansanga (1965–1994) | children = 10 }} '''Rugamba Cyprien''' (cyangwa Rugamba Sipiriyani; 1935 – 7 Mata 1994) yari umusizi, umwanditsi, umushakashatsi n'umuhimbyi w'indirimbo w'Umunyarwanda. Yamenyekanye cyane binyuze mu itorero rye « Amasimbi n'Amakombe ». Yahimbye indirimbo zirenga 400. Mu 1990, Rugamba n'umugore we Daphrose Mukansanga batangije Communauté de l'Emmanuel mu Rwanda. Bishwe ku ya 7 Mata 1994, ku munsi wa mbere wa [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]], hamwe n'abana babo batandatu. Mu 2015, [[Kiliziya Gatolika]] yatangije inzira yo kubashyira mu bahire. == Ubuzima == [[File:Cyprien et Daphrose Rugamba (Kigali, Rwanda, 1992) - Cropped.jpg|thumb|left|Rugamba Cyprien n'umugore we Daphrose i Kigali mu 1992]] === Ubwana n'amashuri === Rugamba Cyprien yavutse mu 1935. Yavukiye ku Muyange, i Karama, mu cyahoze ari Komini Karama, muri Gikongoro. Aha hantu hari nko mu birometero 12 uvuye mu Mujyi wa Nyamagabe.<ref name="kt" /> Ababyeyi be ni Bicakungeri Michel na Nyirakinani Tereziya. Yari umwana wa kane mu muryango. Akivuka yiswe Sirikare. Nyuma yihitiyemo izina rya Rugamba.<ref name="kt" /> Rugamba yize amashuri abanza muri paruwasi ya Cyanika, ubu ni mu [[Akarere ka Nyamagabe]]. Yari umuhanga cyane, bituma asimbuka imyaka ibiri.<ref name="kt" /> Yakomereje amashuri yisumbuye muri Seminari Ntoya ya Mutagatifu Lewo i [[Kabgayi]]. Nyuma yagiye muri Seminari Nkuru ya Nyakibanda. Yifuzaga kuba padiri.<ref name="kt" /> Ari i Nyakibanda, Rugamba yaretse kwemera Imana. Yari yarababajwe n'inyigisho z'amacakubiri za bamwe mu bihaye Imana. Yari kandi yaracengewe n'ibitekerezo bya filozofiya bya Jean-Paul Sartre. Yaretse inzira y'ubupadiri.<ref name="kt" /> Rugamba yakomereje kaminuza i [[Bujumbura]], mu ishami ry'amateka. Nyuma yize icyiciro cya gatatu cya kaminuza muri Kaminuza ya Louvain, mu [[Ububiligi]].<ref name="kt" /><ref name="um" /> Akiri umunyeshuri, yahimbaga indirimbo kandi akandika ibitabo.<ref name="kt" /> === Umwuga === Rugamba yagarutse mu Rwanda. Yakoze muri Minisiteri y'Uburezi. Nyuma yabaye Perefe wa Kibuye mu gihe cy'umwaka umwe. Yayoboye kandi ishuri nderabarezi rya IPN. Nyuma yakoze mu kigo cy'ubushakashatsi IRST i [[Butare]], kugeza mu 1989.<ref name="kt" /><ref name="um" /> Yagize uruhare mu kubungabunga umuco nyarwanda mu nzu ndangamurage y'i Butare.<ref name="kt" /> Ku ngoma y'Umwami [[Mutara III Rudahigwa]], Rugamba yataramaga mu bitaramo by'i Bwami. Aho yahawe izina rya « Rwamo rw'Impundu ».<ref name="kt" /> Yashinze itorero « Amasimbi n'Amakombe ». Iri torero ryaririmbaga indirimbo ze.<ref name="um" /> Rugamba yahimbye indirimbo zirenga 400.<ref name="um" /> Ariko ntiyaririmbaga mu ndirimbo ze. Yarazandikaga, agatoza abaririmbyi.<ref name="kt" /> Zimwe mu ndirimbo ze ni « Ntumpeho », « Inda nini » na « Agaca ». Zashishikarizaga Abanyarwanda kuba inyangamugayo no kugira ubumwe.<ref name="um" /> === Umuryango n'ukwemera === Rugamba yakundaga umukobwa witwa Mukangiro Saverina. Yamuhimbiye ibisigo n'indirimbo, nka « Musaninyange ».<ref name="kt" /> Mu 1963, Mukangiro Saverina yishwe azira ko ari Umututsi. Yishwe kuri Noheli, ajugunywa mu [[Umugezi wa Mwogo|mugezi wa Mwogo]].<ref name="kt" /> Mu 1965, Rugamba yashakanye na Daphrose Mukansanga, mubyara wa Saverina.<ref name="kt" /><ref name="vn" /> Babyaranye abana icumi.<ref name="um" /> Mu 1982, nyuma y'uburwayi, Rugamba yongeye kwemera Imana.<ref name="vn" /> Yari avuye kwivuza mu Bubiligi. Mu ndege, yumvise ijwi rimusaba guhinduka. Kuva icyo gihe, yahimbye indirimbo nyinshi zihimbaza Imana.<ref name="kt" /> Mu 1990, Rugamba na Daphrose batangije Communauté de l'Emmanuel mu Rwanda. Igiterane cya mbere cy'uyu muryango cyabaye ku ya 22–23 Nzeri 1990.<ref name="vn" /> Bashinze kandi ikigo gifasha abana bo mu muhanda.<ref name="bbc" /> === Urupfu n'inzira yo kuba umuhire === Rugamba yari atuye ku [[Kimihurura]], hafi y'ishuri rya IFAK. Hafi aho hari ikigo cy'abasirikare barindaga Perezida [[Juvénal Habyarimana]]. Rugamba yari aturanye na [[Théoneste Bagosora]]. Yari ku rutonde rw'abagombaga kwicwa.<ref name="kt" /> Indege ya Perezida Habyarimana yaguye ku ya 6 Mata 1994. Ku ya 7 Mata 1994, abasirikare barinda Perezida bishe Rugamba, umugore we n'abana babo batandatu. Babiciye mu rugo rwabo.<ref name="vn" /> Umwana umwe, Cirdare Rugamba, yarokotse nubwo yarashwe. Abahungu babiri, Olivier Rugamba na [[Dorcy Rugamba]], ntibari mu rugo. Bari i Butare.<ref name="kt" /> Ku ya 18 Nzeri 2015, Kiliziya Gatolika yatangije inzira yo gushyira Rugamba na Daphrose mu bahire. Iki gikorwa cyabereye i Kigali.<ref name="vn" /><ref name="bbc" /> Ku ya 23 Nzeri 2021, Karidinali [[Antoine Kambanda]] yasoje icyiciro cy'iperereza rya diyosezi. Dosiye yoherejwe i Roma.<ref name="emm" /> == Inyandiko == {{Reflist|refs= <ref name="kt">{{Cite web |url=https://www.kigalitoday.com/inkuru-zicukumbuye/article/wari-uzi-ko-rugamba-sipiriyani-atigeze-aririmba-mu-ndirimbo-ze |title=Wari uzi ko Rugamba Sipiriyani atigeze aririmba mu ndirimbo ze? |author=Nsengumukiza Prudence |website=Kigali Today |date=2017-09-30 |language=rw |access-date=2026-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207083938/https://www.kigalitoday.com/inkuru-zicukumbuye/article/wari-uzi-ko-rugamba-sipiriyani-atigeze-aririmba-mu-ndirimbo-ze |archive-date=2021-12-07 |url-status=live}}</ref> <ref name="um">{{Cite web |url=http://www.umuryango.rw/imyidagaduro/article/amateka-ya-rugamba-sipiriyani-wishwe-muri-jenoside |title=Amateka ya Rugamba Sipiriyani, wishwe muri Jenoside |author=Muhire Jason |website=Umuryango |date=2018-04-07 |language=rw |access-date=2026-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200219183138/http://www.umuryango.rw/imyidagaduro/article/amateka-ya-rugamba-sipiriyani-wishwe-muri-jenoside |archive-date=2020-02-19 |url-status=dead}}</ref> <ref name="bbc">{{Cite web |url=https://www.bbc.com/gahuza/amakuru/2015/09/150918_rugamba |title=Rugamba Cyprien mu nzira y'abahire |website=BBC Gahuza |date=2015-09-18 |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="vn">{{Cite web |url=https://www.vaticannews.va/fr/afrique/news/2021-10/rwanda-la-famille-rugamba-modele-d-unite-de-famille.html |title=Rwanda : La famille Rugamba, modèle d'unité de famille |author=Donatien Nyembo |website=Vatican News |date=2021-10-01 |language=fr |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="emm">{{Cite web |url=https://emmanuel.info/en/rugamba-family-closure-of-the-diocesan-phase-of-the-beatification-process/ |title=Rugamba family: closure of the diocesan phase of the beatification process |website=Communauté de l'Emmanuel |date=2021-10-07 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> }} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Dorcy Rugamba]] * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994]] === Ihuza ryo hanze === * [https://emmanuel.info/en/category/cyprien-daphrose-rugamba/ Cyprien na Daphrose Rugamba] kuri emmanuel.info (mu Cyongereza) {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda}} {{DEFAULTSORT:Rugamba, Cyprien}} [[Ikiciro:Abanyarwanda]] [[Ikiciro:Abagabo]] [[Ikiciro:Abahanzi]] [[Ikiciro:Umwanditsi]] [[Ikiciro:Umuziki]] d8yv1c61q3h0fjte085q0j55u5vpp47 Imidugudu 0 8805 143294 76988 2026-10-24T09:54:02Z Score Beethoven 11559 143294 wikitext text/x-wiki {{Infobox | above = Imidugudu | image = [[File:Kamonyi district new development Imidugudu Setlement.jpg|260px]] | caption = Umudugudu mushya mu [[Akarere ka Kamonyi]] | label1 = Ubumwe | data1 = Umudugudu | label2 = Ubwoko | data2 = Urwego rw'ubuyobozi | label3 = Igihugu | data3 = [[Rwanda]] | label4 = Urwego rubukuriye | data4 = [[Akagari]] | label5 = Umubare | data5 = 14 837 }} '''Imidugudu''' (ubumwe: '''umudugudu''') ni urwego rw'ubuyobozi ruto kurusha izindi mu [[Rwanda]]. Umudugudu uri mu [[Akagari|kagari]]. Akagari kari mu murenge. Umurenge uri mu [[Akarere|karere]]. Akarere kari mu [[Intara|ntara]] cyangwa mu Mujyi wa [[Kigali]]. Ijambo "imidugudu" rivuga kandi politiki y'imiturire yatangiye mu 1996. Iyo politiki yasabaga abatuye mu cyaro gutura hamwe mu midugudu. == Imiterere == U Rwanda rufite imidugudu 14 837.<ref name="clgf">{{Cite web |url=https://www.clgf.org.uk/rwanda |title=Rwanda |website=Commonwealth Local Government Forum |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> Iyo midugudu iri mu tugari 2 148.<ref name="clgf"/> Utwo tugari turi mu mirenge 416.<ref name="clgf"/> Imirenge iri mu turere 30.<ref name="clgf"/> == Amateka == Ku itariki ya 13 Ukuboza 1996, Inama y'Abaminisitiri yemeje politiki nshya y'imiturire.<ref name="hrw4">{{Cite web |url=https://www.hrw.org/reports/2001/rwanda/rwnvilg-04.htm |title=Uprooting the Rural Poor in Rwanda – IV. The National Habitat Policy |website=Human Rights Watch |date=May 2001 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> Iyo politiki yasabaga abatuye mu cyaro bose guhindura uko batuye.<ref name="hrw4"/> Bagombaga gutura hamwe mu midugudu.<ref name="hrw4"/> Imwe mu ntego zayo yari ugukemura ikibazo cy'ubutaka buke. Indi ntego yari kurengera ibidukikije no guteza imbere imihanda.<ref name="hrw4"/> Human Rights Watch yanenze uko iyo politiki yashyizwe mu bikorwa. Ivuga ko yahungabanyije uburenganzira bwa muntu bw'abaturage ibihumbi mirongo.<ref>{{Cite web |url=https://www.hrw.org/reports/2001/rwanda/rwnvilg-17.htm |title=Uprooting the Rural Poor in Rwanda – XVII. Conclusion |website=Human Rights Watch |date=May 2001 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Villages in Rwanda|Amafoto y'imidugudu yo mu Rwanda]] kuri Wikimedia Commons [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Politiki]] 06uds8060mqa8x4b8rq3y9tvxmmnr0j Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali 0 8892 143126 139636 2026-10-24T02:58:54Z Score Beethoven 11559 143126 wikitext text/x-wiki {{Databox|excludeProperties=Q6405906|useImage=[[File:Kigali Genocide Memorial site.jpg|Kigali_Genocide_Memorial_site]] [[File:Kigali Memorial Centre 3.jpg|Kigali_Memorial_Centre_3]]}} '''Urwibutso rwa [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside]] rwa Kigali''' ni ikigo kiruhukiyemo imibiri y'abatutsi barenga 250,000 bishwe muri jenocide yakorewe abatutsi muwi 1994 .<ref name=":0">https://igihe.com/amakuru/muri-afurika/u-rwanda/article/fortebet-yunamiye-abazize-jenoside-yakorewe-abatutsi-amafoto</ref> Ibi nibyo bishingirwaho bihamya ko [[Jenoside mu Rwanda]] yari umugambi wateguwe ndetse ugashyirwa mu bikorwa. Iki kigo cyashyizweho kugirango genocide itazongera kubaho ukundi ndetse n' abashyitsi n’abanyeshuri bifuza kumva no kumenya ibyabaye mbere na nyuma ya [[Jenoside mu Rwanda|Jenoside yakorewe abatutsi mu Rwanda]] mu 1994. Uru ni urwibutso ruhoraho ku baguye muri jenoside kandi hakaba ari ahantu ababuze ababo bashobora gushyingura imiryango yabo n'inshuti zabo. Iki Ikigo gicungwa kandi kiyobowe na Aegis Trust mu izina rya komisiyo y'igihugu ishinzwe kurwanya jenoside (CNLG). == Aho ruherereye == Urwibutso ndetse ari nayo nzu ibitse amateka iri ku [[Akarere ka Gasabo|Gisozi]] nk' iminota icumi uvuye hagati mu mugi wa Kigali. <ref name="kgm">[https://web.archive.org/web/20250909215218/https://kgm.rw/ Kigali Genocide Memorial], KGM.rw, Retrieved 2 March 2016</ref> {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Kigali ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Amavu n'amavuko == [[Dosiye:Kigali Genocide Memorial site.jpg|thumb|urwibutso Rwa Kigali]] [[File:Kigali Memorial Centre 7.jpg|thumb|Urwibutso rwa jenoside rwa Kigali]] [[Dosiye:Kigali Genocide Memorial.jpg|thumb|urwibutso rwa Kigali]] [[Dosiye:Rwandan Genocide Murambi skulls.jpg|thumb|Urwibutso]] Muri Mata 1994, raporo z’ubwicanyi bwibasiye imbaga mu Rwanda zatangiye kwandikwa no gukwirakwizwa ku isi yose. Hakozwe bike kugirango jenoside ihagarare mu Rwanda. Ku bantu bo hanze, itsembabwoko ryagaragajwe nk'ihohoterwa rishingiye ku moko, abatutsi bishwe n'Abahutu. Umubare wabantu bishwe mubyukuri ntushobora kumenyekana; ibigereranyo bitandukanye bigaragaza hagati ya 500.000 na miliyoni Irenga. Umubare w'abantu bishwe wemejwe ko ari hafi ya 800.000 bishwe mu gihe k'iminsi ijana jenocide yamaze iri gukorwa<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/hagaragaye-imibare-mishya-y-abishwe-muri-jenoside-yakorewe-abatutsi</ref> . == Amateka == [[File:Skull_and_Belongings_of_Genocide_Victims_-_Genocide_Memorial_Center_-_Kigali_-_Rwanda.jpg|thumb| Ibimenyetso simusiga by'abazize Jenoside yakorewe abatutsi muri iki kigo]] Mu 2000, Njyanama y'Umujyi wa [[Kigali]] yatangiye umurimo wo kubaka iyi nyubako, amaherezo yagombaga guhinduka Urwibutso. Aegis Trust yaratumiwe kugirango ifashe iki cyifuzo cyikigo kibe impamo. Aegis Trust noneho yatangiye gukusanya amakuru aturutse kwisi yose kugirango ikore Ibishushanyo bitatu mbonera kuri iyi nzu<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://cnlg.gov.rw/index.php?id=116 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210608115900/https://cnlg.gov.rw/index.php?id=116 |archive-date=2021-06-08 |access-date=2021-06-08}}</ref>. Buri gishushanyo cyasohowe mu ndimi eshatu, byatunganirijwe mu gihugu cy' U [[Ubwongereza|Bwongereza]] ku cyicaro gikuru cya Aegis n'itsinda ryabo ryashushanyaga, hanyuma byoherezwa mu [[Rwanda]] kugira ngo ishyirwe mu bikorwa<ref>https://aegistrust.enthuse.com/profile</ref>. Uru rwibutso ni kimwe mu bigo bitandatu bikomeye byo mu [[Rwanda]] bifasha mu kwibuka jenoside yakorewe abatutsi mu [[Rwanda]]. Ibindi ni Urwibutso rwa Murambi, Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero, n’Urwibutso rwa Jenoside rwa Ntarama hamwe na [[Nyamata]] na Nyarubuye. <ref name="unesco">[https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5753/ Sites mémoriaux du génocide : Nyamata, Murambi, Bisesero et Gisozi], UNESCO, Retrieved 2 March 2015</ref> Imibiri y'abazize jenocide yazanywe muri uru rwibutso ivanywe mu murwa mukuru wose nyuma yo gusigara mu muhanda cyangwa gutabwa mu ruzi. Bashyinguwe hamwe bangana 100.000. Urwibutso rwafunguwe mu 1999. <ref>{{Cite web |url=https://cnlg.gov.rw/index.php?id=81&L=1 |title=Archive copy |access-date=2021-06-08 |archive-date=2021-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210630071047/https://cnlg.gov.rw/index.php?id=81&L=1 |url-status=dead }}</ref> Iki kigo cyatangiye igihe Inama Njyanama y’Umujyi wa [[Kigali]] na Komisiyo y’[[igihugu]] y’u [[Rwanda]] ishinzwe kurwanya Jenoside bafatanyaga n'umuryango wo mu Bwongereza ushinzwe gukumira jenoside witwa Aegis Trust mu gufungura ikigo cy’Urwibutso rwa Jenoside rwa [[Kigali]]. Muri Mata 2004, ku isabukuru y'imyaka 10 jenoside ishegeshe u [[Rwanda]], hafunguwe urwibutso rwa Jenoside rwa [[Kigali]]. Igisubizo cy’abacitse ku icumu rya jenoside ku ishyirwaho kwiki kigo nticyari giteganijwe. Mu cyumweru cya mbere, abarokotse barenga 1.500 basuye buri munsi iki kigo. Mu mezi atatu ya mbere iki kigo cyafunguwemo, abantu bagera ku 60.000 baturutse mu nzego zitandukanye barahasuye. Abashyitsi barenga 7,000 bari baturutse mu mahanga. == Ikigo == Iki kigo cyashyizweho nk'Urwibutso, ariko kandi gisobanura amateka yu [[Rwanda]] rwabanjirije iki gikorwa. ugereranyije nizindi nzibutso zitandukanye kwisi harimo nko mu [[Ubudage|Budage]], [[Ubuyapani]], [[Kambodiya|Kamboje]], na [[Bosiniya na Herizegovina|Bosiniya]]. Bitandukanye n’inkambi zahoze zikoranyirizwagamo imfungwa ahitwa Auschwitz Birkenau, urwibutso rwa Gisozi rurimo ibisigazwa by’abantu n’ibikoresho n’intwaro byakoreshejwe mu gusenya no kwica bagenzi babo. <ref>{{Cite web |url=http://imvahonshya.co.rw/menya-amateka-yurwibutso-rwa-jenoside-rwa-gisozi/ |title=Archive copy |access-date=2021-06-08 |archive-date=2021-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210608122648/http://imvahonshya.co.rw/menya-amateka-yurwibutso-rwa-jenoside-rwa-gisozi/ |url-status=dead }}</ref> Igorofa yo hejuru yiki kigo irimo aho bakorera imurikagurisha hatatu hahoraho, amashusho menshi agaragaza itsembabwoko ryabaye mu 1994, agafasha mu kwerekana amateka mabi yaranze U [[Rwanda]]. ahabanza hari urwibutso rw'abana, hamwe namafoto y'ubuzima bwabo, aherekejwe nibisobanuro byimbitse kubyerekeye ibikinisho bakundaga, amagambo yabo yanyuma nuburyo bishwe. Ahandi uhasanga kandi imurikagurisha ku mateka y’ihohoterwa ryakozwe muri jenoside ku isi. Ahandi hagizwe nikigo cy’Uburezi aho bigishiriza amateka, Ubusitani bw’Urwibutso n’ikigo cy’igihugu cyita ku nyandiko za Jenoside zigira uruhare mu guha icyubahiro abapfuye kandi zagizwe igikoresho gikomeye cy’uburezi ku gisekuru kizaza. Urwibutso rwa [[Kigali]] ni mpuzamahanga. cyakira ingeri zose zabantu kandi gifite akamaro mu buryo mpuzamahanga, kigenewe kurinda no guhangana n’ibibazo mpuzamahanga byibasira inyoko muntu. [[Dosiye:Kigali Genocide Memorial (6817416143).jpg|thumb|kigali memorial site ]] Imishinga ya Audiovisual na GPS y'inyandiko yerekana kandi igatanga ubuhamya bwabacitse ku icumu no kwandika inzira y'inkiko Gacaca. Urwibutso rwagize abashyitsi ibihumbi magana birenga. Urwibutso rusozwa n’ibice byerekana uko u [[Rwanda]] rwashakishije ubutabera binyuze mu rukiko mpuzamahanga rwa Arusha ndetse n’inkiko zacu zihariye za Gacaca (inkiko gakondo ziyobowe n'abakuru b'imidugudu). Urugendo rwamajwi rurimo amateka y'ubukoroni bwafashwe nk'intandaro yo kubiba amacakubiri mu Rwanda narwo ruboneka muri iki kigo. Kandi uko gusura bigenda bitera imbere, imurikagurisha rigenda rikomera, niko abashyitsi bumva ’ibyaha byabereye hano no gukwirakwiza ubuhamya bwa videwo ku barokotse jenocide. Komisiyo yaturutse mu Nama Njyanama y'Umujyi wa [[Kigali]] yagombaga guteza imbere urwibutso, aho abazize jenoside bagera ku 250.000 <ref name=":0" /> bashyinguwe mu mva rusange mu kigo cy’urwibutso n’imurikagurisha rihoraho hagamijwe inyungu z’abacitse ku icumu n’urubyiruko. Aegis Trust icunga Urwibutso rwa Jenoside rwa [[Kigali]] kandi ikaruteza imbere nk'ishuri ry’uburezi ku rubyiruko rwejo hazaza. == Videwo zivuga ku amateka == Dusure urwibutso rwa kigali igice cya mbere <ref>https://www.youtube.com/watch?v=y59IOrcTr3M</ref> Dusure urwibutso rwa kigali igice cya kabiri <ref>https://www.youtube.com/watch?v=WeJ-H8pjJs0</ref> == Reba ==  {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [https://web.archive.org/web/20250909215218/https://kgm.rw/ Urubuga rwa Urwibutso rwa Jenoside] * [https://web.archive.org/web/20200720072109/http://www.genocidearchiverwanda.org.rw/ Ububiko bwa Jenoside yo mu Rwanda] * [http://www.aegistrust.org Icyizere cya Aegis] * [https://web.archive.org/web/20131228141350/http://www.kigaligenocidememorial.org/old/centre/index.html Urwibutso rwa Kigali] {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} [[Category:Akarere ka Gasabo]] [[Category:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] [[Category:Kigali]] [[Category:Rwanda]] [[Category:Urwibutso]] pal0bjxlz5ebpbq4etrkbf4ocwxusxd Umurenge wa Nyamirambo 0 8896 143424 142288 2026-10-24T10:01:06Z Score Beethoven 11559 143424 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:Nyamirambo.jpg|thumb|181x181px|Umurenge wa Nyamirambo uherereye mu Karere ka Nyarugenge]] [[Dosiye:Green_mosque_Kigali.jpg|thumb|171x171px|Umusigiti w'abayisilamu batuye munce za Nyamirambo]] Umurenge wa Nyamirambo ni umwe mu mirenge icumi [[Imirenge y’u Rwanda|igize]]<ref>[https://nyarugenge.gov.rw/]</ref> akarere ka Nyarugenge, ukaba ugizwe n'utugari dutandukanye, kamwe muri two akaba ari akagari ka Mumena, kabarizwamo ibikorwa remezo bitandukanye, twavuga; nk'amashuri: Ex: College St Andre, EP St Nicolas, etc... Paruwasi St Charles Lwanga (Cyangwa Paruwasi yitiriwe Mutagatifu Karoli Lwanga, Ikibuga cy'Umupira w'amaguru cyitwa Sitade Mumena [[Dosiye:St Charles Lwanga Nyamirambo Front side.jpg|center|thumb|St charles Lwanga Nyamirambo]] == Inyandiko == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Nyarugenge}} c0vrpmgsjlkczwtyfhpy177ly81nnts Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamata 0 8899 143101 142301 2026-10-24T02:55:48Z Score Beethoven 11559 143101 wikitext text/x-wiki [[File:Nyamata Genocide Herdenkingssite.jpg|thumb|Urwibutso rwa jenoside yakorewe abatutsi i Nyamata<ref>https://commons.wikimedia.org/w/index.php?search=Urwibutso+rwa+jenocide+rwa+Nyamata&title=Special%3AMediaSearch&type=image </ref>]] [[Dosiye:Delegates Arrive with Genocide Commemoration Bouquets - Catholic Church Memorial - Nyamata - Rwanda.jpg|thumb|Urwibutso rwa jenoside yakorewe abatutsi muri Nyamata]] [[Dosiye:Interior of Catholic Church Genocide Memorial Site with Piled Clothes of Victims - Nyamata - Rwanda.jpg|thumb|urwibutso rwa jenoside yakorewe abatutsi rwa Nyamata]] [[Dosiye:Rwandan Genocide Murambi skulls.jpg|thumb|Urwibutso]]{{Databox|excludeProperties=Q24964550}}{{Databox|excludeProperties=Q24964550|useImage=[[File:Nyamata Genocide memorial.jpg|Nyamata_Genocide_memorial]]}} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamata''' rwubatswe ku cyahoze ari urusengero mu birometero 30 uvuye mu majyepfo ya [[Kigali]] mu [[Rwanda]], hibukirwa [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|itsembabwoko ryo]] mu [[Rwanda]] mu 1994. Imibiri y'abantu 50.000 yashyinguwe hano. <ref name="lp">[http://www.lonelyplanet.com/rwanda/sights/religious/nyamata-church Nyamata church], Lonely Planet, Retrieved 4 March 2016</ref> [[Dosiye:Nyamata_Memorial_Site_Rwanda.JPG|thumb|Urwibutso rwa Nyamata Rwanda]] == Aho ruherereye == Uru rwibutso ni rumwe mu hantu hatandatu hibukirwa [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe abatutsi]] mu [[Rwanda]]. Abandi ni Urwibutso rwa Jenoside rwa Murambi, [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero]], [[Urwibutso rwa jenoside rwa Ntarama|Urwibutso rwa Jenoside rwa Ntarama]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali|Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigal]][[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali|i]], n'Urwibutso rwa Nyarubuye. <ref name="unesco">[https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5753/ Sites mémoriaux du génocide : Nyamata, Murambi, Bisesero et Gisozi], UNESCO, Retrieved 4 March 2015</ref> Hariho nizindi nzibutso zisaga 250 zanditswe zibitse imibiri y'abatutsi benshi bishwe muri jenoside yo mu [[Rwanda]]. {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Nyamata ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Amateka == [[File:Nyamata_Memorial_Site_13.jpg|thumb| Ibisigazwa by'imibiri mu rwibutso rwa Jenoside rwa Nyamata]] [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Itsembabwoko mu Rwanda]] ryatangiye muri Mata 1994. Abatutsi benshi bahungiye mu byitwaga amatorero yafatwaga nk'ahantu abantu babonera umutekano mu by'ukuri hatavogerwa. Abantu bagera ku 10,000 bahungiye muri uru rusengero barifungirana. Inkuta z'iyi nzu yari urusengero yerekana uburyo abakoze genocide baciye umwobo mu rukuta rw'iyo nzu kugira ngo grenade zishobore kujugunywa muri uru rusengero maze zice imbaga yari yaruhungiyemo. Nyuma y'ibyo, abantu bari imbere bararashwe abandi bicishwa imihoro. Igisenge cy'itorero cyerekana imyobo y'amasasu kandi igitambaro cy'urutambiro kiracyafite amaraso. Ibyinshi mu bisigazwa byarashyinguwe ariko hasigaye imyenda n'indangamuntu. <ref name="archive">[https://web.archive.org/web/20200720072109/http://www.genocidearchiverwanda.org.rw/ Genocide Archive of Rwanda]</ref> Indangamuntu nizo zagaragazaga abantu nk'abatutsi cyangwa abahutu. Abantu bo muri aka gace kegeranye n'urusengero nyuma y'ubwicanyi bwakorewe kuri iryo torero nabo barishwe. Ibisigazwa byabantu 50.000 byashyinguwe hano. <ref name="lp"/> == Inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == * [[Jean Hatzfeld]] * [[Nyamata]]  == Ihuza ryo hanze == * [https://www.theguardian.com/world/ng-interactive/2014/jul/04/-sp-rwanda-genocide-nyamata-liberation-day-photography Umunsi wo Kwibohoza kwa Nyamata], urugendo rwa panoramic muri 2014, The Guardian * [https://web.archive.org/web/20200720072109/http://www.genocidearchiverwanda.org.rw/ Ububiko bwa Jenoside yo mu Rwanda] {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Genocide]] [[Ikiciro:Ubukerarugendo mu Rwanda]] 0ot72ckndq0eqhy2wzrsh1yyx8e2ic4 143169 143101 2026-10-24T03:06:47Z Score Beethoven 11559 143169 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamata | image = [[Dosiye:Nyamata Genocide Memorial Church - Flickr - Dave Proffer (11).jpg|280px]] | caption = Kiliziya ya Nyamata, ubu ni urwibutso | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = [[Intara y'Iburasirazuba|Iburasirazuba]] | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Bugesera|Bugesera]] | label4 = Umurenge | data4 = Nyamata | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Rwibuka | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (1994) | label7 = Umurage w'Isi | data7 = UNESCO (2023) | label8 = Aho ruherereye | data8 = {{Coord|-2.148995|30.093687|type:landmark_region:RW|display=inline}} }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamata''' ni urwibutso rwa [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] mu 1994. Ruri i [[Nyamata]], mu [[Akarere ka Bugesera|Karere ka Bugesera]], mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y'Iburasirazuba]] y'u [[Rwanda]]. Rwubatswe ahahoze ari kiliziya ya [[Kiliziya Gatolika]] ya Nyamata. Muri Mata 1994, Abatutsi benshi bahungiye muri iyi kiliziya. Abantu hafi 10.000 bahiciwe. Imva rusange ziri inyuma ya kiliziya zishyinguyemo imibiri isaga 45.000. Kuva mu 2023, uru rwibutso ruri ku rutonde rw'Umurage w'Isi wa UNESCO. == Aho ruherereye == === Aho biherereye === Urwibutso rwa Nyamata ruri mu Karere ka Bugesera. Ruri mu birometero bigera kuri 35 uvuye i [[Kigali]].<ref name="mds">{{Cite web |title=Rwanda – the genocide of the Tutsis |url=https://www.memorialdelashoah.org/en/upload/minisites/rwanda/fiches/memorial-nyamata-genocide-fiche314.html |website=Mémorial de la Shoah |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> Urwibutso rwashyizwe muri kiliziya gatolika ya Paruwasi ya Nyamata.<ref name="gar">{{Cite web |title=Nyamata Memorial |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/Nyamata_Memorial |website=Genocide Archive of Rwanda |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> Iyo kiliziya yubatswe mu 1980.<ref name="unesco">{{Cite web |title=Memorial sites of the Genocide: Nyamata, Murambi, Gisozi and Bisesero |url=https://whc.unesco.org/en/list/1586/ |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> === Ubwicanyi bwabereye muri kiliziya === Muri Mata 1994, Abatutsi benshi bahungiye muri iyi kiliziya. Bafunze urugi rwayo rw'icyuma.<ref name="mds"/> Ku wa 10 Mata 1994, abantu hafi 10.000 bishwe imbere no hanze ya kiliziya.<ref name="mds"/> Abicanyi bateye za gerenade muri kiliziya. Ibisasu byasize imyobo mu gisenge.<ref name="cnn">{{Cite web |last1=Foster |first1=Max |last2=Said-Moorhouse |first2=Lauren |title=Prince Charles meets genocide survivors in Rwanda |url=https://www.wral.com/archive/20343145/ |website=WRAL (CNN) |date=2022-06-22 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> === Imiterere rusange === {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Nyamata ni rumwe mu nzibutso esheshatu za Jenoside zo ku rwego rw'igihugu.<ref name="gar"/> Izindi ni [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Murambi]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Ntarama]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali]] na [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyarubuye]]. == Amateka == Nyuma ya Jenoside, kiliziya yahindutse urwibutso. Ku wa 11 Mata 1997, Kiliziya Gatolika yaretse gukoresha iyi nyubako nka kiliziya. Buri mwaka, ku wa 11 Mata, hibukwa abahiciwe.<ref name="gar"/> Mu 2023, UNESCO yashyize uru rwibutso ku rutonde rw'Umurage w'Isi. Rwashyizweho hamwe n'inzibutso za Murambi, [[Gisozi]] na Bisesero.<ref name="unesco"/><ref>{{Cite web |title=Rwanda genocide sites, WWI cemeteries added to World Heritage list |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/9/21/rwanda-genocide-sites-wwi-cemeteries-added-to-world-heritage-list |website=Al Jazeera |date=2023-09-21 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Ibiranga urwibutso == [[Dosiye:Interior of Catholic Church Genocide Memorial Site with Piled Clothes of Victims - Nyamata - Rwanda.jpg|left|thumb|Imyenda y'abiciwe muri kiliziya ya Nyamata]] Imbere muri kiliziya hari imyenda n'ibintu by'abahiciwe. Urutambiro rutwikiriwe n'igitambaro kiriho amaraso.<ref name="cnn"/> === Imibare === Imva rusange ziri inyuma ya kiliziya. Zishyinguyemo imibiri 45.308 y'abiciwe muri kiliziya no mu nkengero zayo.<ref name="gar"/> Imibiri mishya iracyazanwa aha.<ref name="cnn"/> == Inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] * [[Akarere ka Bugesera]] * [[Nyamata]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Ntarama]] * [[Jean Hatzfeld]] === Ihuza ryo hanze === {{Commonscat|Nyamata Memorial Site}} * [https://genocidearchiverwanda.org.rw/Nyamata_Memorial Nyamata Memorial] ku rubuga rwa Genocide Archive of Rwanda * [https://www.theguardian.com/world/ng-interactive/2014/jul/04/-sp-rwanda-genocide-nyamata-liberation-day-photography Rwanda: a scene from the genocide], ''The Guardian'', 2014 (mu Cyongereza) {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Nyamata, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Bugesera]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] [[Ikiciro:Ubukerarugendo mu Rwanda]] 0p0b4hpqdrg02byzvm92q4uwk5dvxw8 Urwibutso rwa Jenoside rwa Ntarama 0 8917 143140 140424 2026-10-24T02:59:25Z Score Beethoven 11559 143140 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:Ntrama Church Altar.jpg|thumb|Kiliziya ya Ntarama yahinduwe u rwibutso]] [[Dosiye:Ntarama Church Genocide Memorial - Flickr - Dave Proffer (6).jpg|thumb|urwibutso rwa Ntarama]] [[Dosiye:Ntarama Church Genocide Memorial - Flickr - Dave Proffer (4).jpg|thumb|urwibutso rwa Ntarama]] [[Dosiye:Nyamata Genocide Memorial Church (463763161).jpg|thumb|Urwibutso]] '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Ntarama''' ni rumwe mu nzibutso ndangamurage esheshatu zibitse amateka ya jenoside mu [[Rwanda]] . Abantu barenga 5.000 biciwe hano mu cyahoze ari i [[Kiliziya Gatolika|kiliziya gatolika]] ya Ntarama. == Imiterere rusange == {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Ntarama ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Aho Ruherereye == Urwibutso rwa jenoside rwa Ntarama ruherereye mu [[Akarere ka Bugesera|Karere ka Bugesera]] . Ni urugendo rw'isaha imwe mu majyepfo ya [[Kigali]], [[Umurwa|umurwa mukuru]] w'igihugu n'umujyi munini mu gihugu. <ref name="al">[https://web.archive.org/web/20180801033551/https://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/07/20127113823416137.html Remembering Rwanda's genocide], Catherine Wambua, 1 July 2012, Al Jazeera, Retrieved 2 March 2016</ref> [[Dosiye:Exterior of Ntarama Genocide Memorial Site - Rwanda - 02.jpg|thumb|Urwibutso rwa Ntarama]] [[Dosiye:Ntrama Church - Remains and clothing.jpg|thumb|urwibutso rwa Ntarama]] Zaza na Sake biri mu majyepfo y'uburasirazuba gusa na [[Akarere ka Ngoma|Kibungo]] naho [[Nyamata]] niyo unyuramo ujya i Ntarama. Ikibuga cy'indege cya [[Umurenge wa Nemba|Nemba]] i Bugesera kiri hafi aho. <ref>[http://www.latlongwiki.com/?l=-2.1097&g=30.3744&title=Ntarama,%20Rwanda Ntarama], LatLongWiki, Retrieved 2 March 2016</ref> == Incamake == [[Dosiye:Ntarama_Church_Genocide_Memorial_-_Flickr_-_Dave_Proffer_(9).jpg|thumb| Ibimenyetso byabapfiriye hano]] Iyahoze ari kiliziya Gatolika ya Ntarama ubu ni urwibutso. Abantu barenga 5.000 biciweyo hano ku ya 15 Mata 1994 mu gihe cya [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|jenoside yakorewe abatutsi]] mu [[Rwanda]] 1994. <ref name="al"/> Uru rwibutso ni rumwe mu nzibutso zikomeye mu [[Rwanda Nziza|Rwanda]] bibukiraho kandi rugasigasira amateka ya jenoside yakorewe abatutsi mu Rwanda. Ahandi ni Urwibutso rwa Murambi, [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali]] n'ahandi harimo i [[Nyamata]], Bisesero na Nyarubuye. <ref name="unesco">[https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5753/ Sites mémoriaux du génocide : Nyamata, Murambi, Bisesero et Gisozi], UNESCO, Retrieved 2 March 2015</ref> == Reba ==   * [https://web.archive.org/web/20200720072109/http://www.genocidearchiverwanda.org.rw/ Ububiko bwa Jenoside bwo mu Rwanda] *[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali]] *[[Urwibutso rwa jenocide rwa Nyamata]] == Ihuza ryo hanze == [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Urwibutso]] {{Reflist}} {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] hqqvibd3a6omuddnmticrh4abhayw5i 143180 143140 2026-10-24T06:36:49Z Score Beethoven 11559 143180 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Ntarama | image = [[Dosiye:Exterior of Ntarama Genocide Memorial Site - Rwanda - 01.jpg|280px]] | caption = Kiliziya ya Ntarama, ubu ni urwibutso | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = [[Intara y'Iburasirazuba|Iburasirazuba]] | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Bugesera|Bugesera]] | label4 = Umurenge | data4 = [[Umurenge wa Ntarama|Ntarama]] | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Rwibuka | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (1994) | label7 = Aho ruherereye | data7 = {{Coord|-2.11259|30.0501|type:landmark_region:RW|display=inline}} }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Ntarama''' ni urwibutso rwa [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] mu 1994. Ruri mu [[Umurenge wa Ntarama|Murenge wa Ntarama]], mu [[Akarere ka Bugesera|Karere ka Bugesera]], mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y'Iburasirazuba]] y'u [[Rwanda]]. Rwubatswe ahahoze ari kiliziya ya [[Kiliziya Gatolika]] ya Ntarama. Muri Mata 1994, Abatutsi benshi bahungiye muri iyi kiliziya. Abantu hafi 5.000 bahiciwe. == Aho ruherereye == === Aho biherereye === [[Dosiye:Ntrama Church - Remains and clothing.jpg|left|thumb|Ibisigazwa n'imyenda by'abiciwe muri kiliziya ya Ntarama]] Urwibutso rwa Ntarama ruri mu Karere ka Bugesera. Ruri mu majyepfo ya [[Kigali]]. Ni urugendo rw'imodoka rw'isaha imwe uvuye i Kigali.<ref name="aj">{{Cite web |author=Catherine Wambua-Soi |title=Remembering Rwanda's genocide |url=https://www.aljazeera.com/features/2012/7/1/remembering-rwandas-genocide |website=Al Jazeera |date=2012-07-01 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> Urwibutso ruri muri kiliziya ntoya ya Kiliziya Gatolika, yubatswe mu matafari atukura.<ref name="aj"/> === Ubwicanyi bwabereye muri kiliziya === Muri Mata 1994, Abatutsi benshi bahungiye muri kiliziya ya Ntarama. Ku wa 15 Mata 1994, abicanyi batangiye kubica.<ref name="aj"/><ref name="kt">{{Cite web |author=Sam Nkurunziza |title=Kwibuka 32: Resistance, Refuge, and Survival in the Face of Genocide |url=https://www.ktpress.rw/2026/04/kwibuka-32-resistance-refuge-and-survival-in-the-face-of-genocide/ |website=KT Press |date=2026-04-16 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> Abatutsi bagera ku 5.000 biciwe muri iyi kiliziya.<ref name="aj"/><ref name="omeka">{{Cite web |title=Ntarama |url=https://rwandanmemorials.omeka.net/exhibits/show/copelandresearchvisit/ntarama |website=Rwandan Genocide Memorials |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> Inyuma ya kiliziya hari inyubako yahoze ari ishuri. Abana bato biciwe muri iyo nyubako.<ref name="aj"/> === Imiterere rusange === {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Ntarama ni urwibutso rwa Jenoside rwo ku rwego rw'igihugu.<ref name="omeka"/> Ruri hafi y'[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamata]], na rwo ruri mu Karere ka Bugesera. == Ibiranga urwibutso == Mu gice cy'inyuma cya kiliziya hari imitwe n'amagufa by'abiciwe. Imyenda y'abiciwe imanitse ku nkuta. Mu gice cy'imbere cya kiliziya hari amasanduku arimo ibindi bisigazwa. Abasura urwibutso bahashyira indabo. Inkuta z'inyubako yahoze ari ishuri ziracyariho amaraso.<ref name="aj"/> == Inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] * [[Akarere ka Bugesera]] * [[Umurenge wa Ntarama]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamata]] === Ihuza ryo hanze === {{Commonscat|Ntarama Memorial Site}} * [https://rwandanmemorials.omeka.net/exhibits/show/copelandresearchvisit/ntarama Ntarama] ku rubuga rwa Rwandan Genocide Memorials (mu Cyongereza) {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Ntarama, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Bugesera]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] a6ogqcc5t03lkkkmtxlyq3d8esfh31r Ishyamba rya Arboretum I Ruhande 0 8947 143175 143029 2026-10-24T05:40:50Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 143175 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Ishyamba rya Arboretum I Ruhande''' (mu Gifaransa: ''Arboretum de Ruhande''; mu Cyongereza: ''Ruhande Arboretum'') ni ishyamba ry'ubushakashatsi riri mu [[Akarere ka Huye|Karere ka Huye]], mu [[Intara y'amajyepfo|Ntara y'Amajyepfo]] y'[[Rwanda|u Rwanda]]. Riteye ku gasozi ka Ruhande. Rikikije [[Kaminuza y'u Rwanda]], Ishami rya Huye. Iri shyamba ryatewe mu gihe cy'abakoloni, mu 1933 cyangwa mu 1934. Rifite ubuso bwa hegitari 200. Ririmo amoko menshi y'ibiti. Kuva mu 2018, riri mu mushinga ''Queen's Commonwealth Canopy''. == Amateka == Ishyamba rya Arboretum ryatewe ku gasozi ka Ruhande mu 1933.<ref name="kt" /><ref name="fao" /> Izindi nkomoko zivuga ko ryatewe mu 1934.<ref name="inyarwanda" /><ref name="pf" /> Ryatewe ku busabe bw'umuyobozi w'abakoloni muri [[Rwanda-Urundi]].<ref name="kt" /><ref name="inyarwanda" /> Urubuga Petit Futé ruvuga ko ryashinzwe n'Abafurere b'Urukundo (''Frères de la Charité'').<ref name="pf" /> Ku wa 14 Gashyantare 2018, Inama y'Abaminisitiri yemeje ko iri shyamba rishyirwa mu mushinga ''Queen's Commonwealth Canopy''.<ref name="kt" /><ref name="igihe" /> Uyu mushinga ugamije kubungabunga amashyamba mu bihugu bigize Commonwealth.<ref name="igihe" /> == Jenoside yakorewe Abatutsi == Mu gihe cya [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]], ku wa 21 Mata 1994, [[Abatutsi]] benshi biciwe mu ishyamba rya Arboretum no muri [[Kaminuza nkuru y’u Rwanda]].<ref name="cnlg" /> Kaminuza yari ikikijwe na bariyeri. Imwe yari kwa Sebukangaga, ku irembo rinini. Indi yari ku Mukoni. Abicanyi bakoze umukwabu wo guhiga Abatutsi bari bihishe mu ishyamba. Bagendaga ku murongo, barabavumbura, barabica. Mu bishwe harimo abanyeshuri, abarimu n'abakozi ba Kaminuza.<ref name="cnlg" /> == Imiterere == [[Dosiye:Arboretum of Ruhande in Rwanda.jpg|thumb|left|Inyamaswa mu ishyamba rya Arboretum I Ruhande]] Ishyamba rifite ubuso bwa hegitari 200.<ref name="kt" /><ref name="fao" /> Riri ku butumburuke bwa metero 1 700.<ref name="fao" /> Ririmo amoko 148 y'ibiti by'amababi n'amoko 56 y'ibiti by'inshinge.<ref name="kt" /><ref name="fao" /> Harimo ibiti byo mu Rwanda n'ibiti byaturutse mu mahanga.<ref name="kt" /> Urubuga rw'umushinga ''Queen's Commonwealth Canopy'' ruvuga ko ririmo ibiti bigera ku 320 000 by'amoko 178.<ref name="qcc" /> Iri shyamba ribamo [[Inkima|inkima]], [[Inyoni|inyoni]], [[Uducurama|uducurama]] n'udukoko twinshi.<ref name="kt" /><ref name="qcc" /> == Imicungire n'akamaro == Kera, iri shyamba ryari mu nshingano z'Ikigo cy'Ubushakashatsi mu by'Ubuhinzi mu Rwanda (ISAR).<ref name="fao" /> Ubu ricungwa na [[RAB|Ikigo cy'Igihugu gishinzwe guteza imbere Ubuhinzi n'Ubworozi (RAB)]].<ref name="inyarwanda" /> Minisiteri ishinzwe amashyamba n'ibidukikije na yo igira uruhare mu micungire yaryo.<ref name="fao" /> Kera, buri wese yashoboraga kurijyamo. Ubu ni ahantu harinzwe. Ushaka kurisura agomba kubanza guhabwa uruhushya.<ref name="inyarwanda" /> Iri shyamba rikoreshwa mu [[Ubushakashatsi|bushakashatsi]] ku mashyamba.<ref name="kt" /><ref name="fao" /> Hasarurwamo imbuto z'ibiti n'inkwi.<ref name="fao" /> Riha akazi abaturage bo mu midugudu icumi irikikije.<ref name="fao" /> Abanyeshuri ba Kaminuza bajya kuryigiramo. Abandi barikoreramo [[Umukino|siporo]], cyane cyane kwiruka.<ref name="inyarwanda" /> == Inyandiko == {{Reflist|refs= <ref name="kt">{{Cite web |url=https://www.ktpress.rw/2018/02/rwanda-selects-ruhande-arboretum-for-queen-elizabeth-canopy/ |title=Rwanda Selects Ruhande Arboretum for Queen Elizabeth Canopy |last=Niyonzima |first=Oswald |website=KT Press |date=2018-02-15 |access-date=2026-10-22 |language=en}}</ref> <ref name="fao">{{Cite web |url=https://www.fao.org/3/Y4853E/y4853e11.htm |title=Ruhande Arboretum, Rwanda |website=FAO |access-date=2026-10-22 |language=en}}</ref> <ref name="inyarwanda">{{Cite web |url=https://inyarwanda.com/inkuru/97743/menya-byinshi-kuri-arboretum-ishyamba-rikikije-ur-huye-rimaze-imyaka-86-97743.html |title=Menya byinshi kuri Arboretum ishyamba rikikije UR-Huye rimaze imyaka 86 |last=Uwera |first=Ange |website=InyaRwanda |date=2020-06-24 |access-date=2026-10-22}}</ref> <ref name="pf">{{Cite web |url=https://www.petitfute.com/v45359-butare-huye/c1173-visites-points-d-interet/c971-parc-jardin/154880-arboretum-de-ruhande.html |title=Arboretum de Ruhande |website=Petit Futé |access-date=2026-10-22 |language=fr}}</ref> <ref name="igihe">{{Cite web |url=https://www.igihe.com/ibidukikije/ibungabunga/article/arboretum-ya-kaminuza-yashyizwe-mu-mushinga-wa-commonwealth-ugamije |title=Arboretum ya Kaminuza yashyizwe mu mushinga wa Commonwealth ugamije kubungabunga amashyamba |website=IGIHE |date=2018-02-16 |access-date=2026-10-22}}</ref> <ref name="qcc">{{Cite web |url=https://queenscommonwealthcanopy.org/projects/arboretum-of-ruhande/ |title=Arboretum of Ruhande |website=The Queen's Commonwealth Canopy |access-date=2026-10-22 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20230617232926/https://queenscommonwealthcanopy.org/projects/arboretum-of-ruhande/ |archive-date=2023-06-17 |url-status=dead}}</ref> <ref name="cnlg">{{Cite web |url=https://cnlg.gov.rw/index.php?id=87&L=1&tx_news_pi1%5Bnews%5D=4129&tx_news_pi1%5Bcontroller%5D=News&tx_news_pi1%5Baction%5D=detail&cHash=2ee91fbe24e248bdd2ad1473d7ce80d3 |title=Tariki ya 21 Mata 1994: uko Jenoside yakorewe Abatutsi yakozwe hirya no hino mu gihugu |publisher=CNLG |date=2020-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207134236/https://cnlg.gov.rw/index.php?id=87&L=1&tx_news_pi1%5Bnews%5D=4129&tx_news_pi1%5Bcontroller%5D=News&tx_news_pi1%5Baction%5D=detail&cHash=2ee91fbe24e248bdd2ad1473d7ce80d3 |archive-date=2021-12-07 |url-status=dead |access-date=2026-10-22}}</ref> }} == Ihuza ryo hanze == * {{Cite web |url=https://gupea.ub.gu.se/items/7be74cd1-cb58-4603-a022-dd1f8a9518eb |title=Carbon stock and fluxes in Nyungwe forest and Ruhande Arboretum in Rwanda |last=Nsabimana |first=Donat |publisher=University of Gothenburg |date=2009 |language=en}} * [[commons:Category:Arboretum of Ruhande|Amafoto y'ishyamba rya Arboretum I Ruhande]] kuri Wikimedia Commons {{DEFAULTSORT:Arboretum I Ruhande}} [[Ikiciro:Amashyamba]] [[Ikiciro:Akarere ka Huye]] [[Ikiciro:Ibidukikije]] [[Ikiciro:Rwanda]] ncpz0hl4gevw093hjy9gi5svnrfa0ob Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero 0 8960 143105 140882 2026-10-24T02:58:07Z Score Beethoven 11559 143105 wikitext text/x-wiki {{Databox|excludeProperties=Q24964531|useImage=[[File:BiseseroGenocideMemorial25.jpg|BiseseroGenocideMemorial25]]}} [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero]]<ref>{{Cite web |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/Bisesero_Memorial |title=Archive copy |access-date=2026-04-17 |archive-date=2025-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250804125628/https://genocidearchiverwanda.org.rw/Bisesero_Memorial |url-status=dead }}</ref>ni urwibutso ruherereye hafi y’umujyi wa Kibuye, mu karere ka [[Akarere ka Karongi|Karongi]] mu Ntara y’Iburengerazuba bw’u [[Rwanda]], rukaba ruzwi cyane kubera amateka yihariye yaranze aka gace aho Abatutsi bahatuye bagaragaje ubutwari budasanzwe bwo kwirwanaho mu gihe cya [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]], bakifashisha amabuye n’inkoni mu guhangana n’interahamwe zari zifite intwaro zikomeye; hagati y’ukwezi kwa Gicurasi na Kamena 1994, ibi bitero byarakomeje bikaza kuganisha ku bwicanyi ndengakamere bwahitanye Abatutsi barenga 40,000, ari na yo mpamvu uyu munsi uru rwibutso ari ahantu ho kuzirikana no guha icyubahiro abazize jenoside, ndetse rukaba n’ikimenyetso cy’ubutwari n’ubudaheranwa byaranze abaharwaniye ubuzima bwabo. == Imiterere rusange == {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Bisesero ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Inkuru irambuye == Mu kwezi kwa Gicurasi 1994, [https://web.archive.org/web/20210523011842/https://www.kwibuka.rw/memorial_sites/bisesero-memorial-site/ abaturage baturutse] <ref>{{Cite web |url=https://www.kwibuka.rw/memorial_sites/bisesero-memorial-site/ |title=Archive copy |access-date=2021-06-30 |archive-date=2021-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210523011842/https://www.kwibuka.rw/memorial_sites/bisesero-memorial-site/ |url-status=dead }}</ref>mu mirenge ituranye baza guhungira i Bisesero. Uko ubwicanyi bwibasiye [[Abatutsi]],bwagendaga bwiyongera uko bwije n'uko bukeye, abantu bakoze urugendo rw'ibirometero kugira ngo bajyane impunzi. Ubwo ubwicanyi bwatangiraga,abaturage ba Bisesero bari biteguye bihagije kurwana aho kugwa mu ntagondwa z'interahamwe. [[Dosiye:Bisesero Genocide Memorial - Near Karongi-Kibuye - Western Rwanda.jpg|thumb|Urwibusto rwa jenoside yakorewe abatutsi Bisesero ]] [https://web.archive.org/web/20210523011842/https://www.kwibuka.rw/memorial_sites/bisesero-memorial-site/ Bitegetswe n'umusaza]<ref>{{Cite web |url=https://www.kwibuka.rw/memorial_sites/bisesero-memorial-site/ |title=Archive copy |access-date=2021-06-30 |archive-date=2021-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210523011842/https://www.kwibuka.rw/memorial_sites/bisesero-memorial-site/ |url-status=dead }}</ref> umwe n'umuturage witwa [[Aminadabu Birara]]<ref>{{Cite web |url=https://www.kwibuka.rw/memorial_sites/bisesero-memorial-site/ |title=Archive copy |access-date=2021-06-30 |archive-date=2021-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210523011842/https://www.kwibuka.rw/memorial_sites/bisesero-memorial-site/ |url-status=dead }}</ref>, abatutsi ba Bisesero bateguye amayeri yo kurwanya interahamwe zaje gutera umudugudu wabo. Bisesero ni agace k'imisozi, abatutsi bategekwa kwifata hejuru y'umusozi witwa Muyira aho bashoboraga kubona interahamwe hejuru. Gusa abarwanyi b'abatutsi bari bemerewe ni abagabo n’abahungu bari bafite imbaraga zihagije zo guhangana, mu gihe abana n’abagore bitwikiriye inyuma y’umusozi umwe. Muri ako kanya intwaro ikomeye ku batutsi bahigwaga ba Bisesero yari amabuye n'amacumu make<ref>{{Cite web |url=https://www.kwibuka.rw/memorial_sites/bisesero-memorial-site/ |title=Archive copy |access-date=2021-06-30 |archive-date=2021-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210523011842/https://www.kwibuka.rw/memorial_sites/bisesero-memorial-site/ |url-status=dead }}</ref>. == Jenoside ikomeye == Ku ya 13 Gicurasi, interahamwe zimaze kumenya ko abatutsi ba Bisesero biteguye kwirwanaho,interahamwe zashatse intwaro zikomeye (Mortar 81, 82 n’intwaro nyinshi ziremereye) ziva mu mpande zose z’u Rwanda ndetse n’ingabo nyinshi zirimo abasivili b’Abahutu boherejwe i [https://web.archive.org/web/20210523011842/https://www.kwibuka.rw/memorial_sites/bisesero-memorial-site/ Bisesero kurangiza abaturage.]<ref>{{Cite web |url=https://www.kwibuka.rw/memorial_sites/bisesero-memorial-site/ |title=Archive copy |access-date=2021-06-30 |archive-date=2021-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210523011842/https://www.kwibuka.rw/memorial_sites/bisesero-memorial-site/ |url-status=dead }}</ref> Bageze i Bisesero, [https://web.archive.org/web/20210523011842/https://www.kwibuka.rw/memorial_sites/bisesero-memorial-site/ abatutsi barenga 4000]<ref>{{Cite web |url=https://www.kwibuka.rw/memorial_sites/bisesero-memorial-site/ |title=Archive copy |access-date=2021-06-30 |archive-date=2021-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210523011842/https://www.kwibuka.rw/memorial_sites/bisesero-memorial-site/ |url-status=dead }}</ref> bari bateraniye hejuru y’umusozi wa Muyira bafite amabuye n'amacumu biteguye kwirwanaho. Mortar 81 na 82s zahanganye numusozi zirekura amasasu manini mu gihe intagondwa z'interahamwe zazamutse umusozi. Muri icyo gihe, abatutsi ba Bisesero bari bazi ko bagabweho igitero - ku muntu wese wagerageje kuzamuka hejuru yateraga amabuye n'amacumu mu rwego rwo kwirwanaho<ref>{{Cite web |url=https://www.kwibuka.rw/memorial_sites/bisesero-memorial-site/ |title=Archive copy |access-date=2021-06-30 |archive-date=2021-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210523011842/https://www.kwibuka.rw/memorial_sites/bisesero-memorial-site/ |url-status=dead }}</ref>. [[Dosiye:Bisesero Genocide Memorial Centre 02.jpg|thumb|abacu bazize Jenoside]] N'ubwo abatutsi benshi bapfuye, abatutsi bake barokotse bagerageje gukomeza kwirwanaho kugeza ku ya 13 kamena igihe Abafaransa bafashaga interahamwe kwica abatutsi .<ref>{{Cite web |url=https://www.kwibuka.rw/memorial_sites/bisesero-memorial-site/ |title=Archive copy |access-date=2021-06-30 |archive-date=2021-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210523011842/https://www.kwibuka.rw/memorial_sites/bisesero-memorial-site/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Bisesero_Genocide_Memorial_Centre</ref> == Igitero cy'Abafaransa == Ku ya 27 Kamena, [[:en:Bisesero_Genocide_Memorial_Centre|Abafaransa bateye Bisesero]]<ref>{{Cite web |url=https://www.kwibuka.rw/memorial_sites/bisesero-memorial-site/ |title=Archive copy |access-date=2021-06-30 |archive-date=2021-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210523011842/https://www.kwibuka.rw/memorial_sites/bisesero-memorial-site/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Bisesero_Genocide_Memorial_Centre</ref> baje bavuga ko bafite umugambi wo kubungabunga umutekano no guhagarika jenoside. Bahageze bavugana n'umuntu Eric wahoze ari umwarimu muri kiriya gihe, yari azi [[igifaransa]]. Ibintu byari bikomeje gutera ubwoba n'ubwo abatutsi bavuga ko bavuye mu bwihisho bashaka ubufasha bw’ingabo z’Ubufaransa. Nyuma yaho (ingabo z'Ubufaransa) barabihakana bavuga ko bazagaruka nyuma y'iminsi itatu kugira ngo batabare. Umunyamakuru w'Umufaransa [[Patrick de Saint-Exupéry]] wa ''Le Figaro'', wari kumwe n'ingabo z'Ubufaransa muri ''Opération Turquoise'', yiboneye ibyabereye i Bisesero icyo gihe, maze nyuma abyandikaho inkuru n'ibitabo. [[Dosiye:Bisesero Genocide Memorial Centre 03.jpg|alt=imibiri|thumb|285x285px|Imibiri ya Bazize Jenoside]] Ntibyatinze ingabo z'Ubufaransa zimaze kugenda, interehamwe zagarutse kurangiza ibyo zatangiye. Ku ikubitiro ubwicanyi bw'Abatutsi bwakomeje ku manywa, ariko kuri iyi nshuro baza kwica amanywa n'ijoro kugira ngo barangize abatutsi bose mbere yuko Abafaransa bagaruka nyuma y'iminsi 3. Ijoro ryo ku ya 30 Kamena Abafaransa baragarutse basanga hafi ya bose bishwe kandi wenda kimwe cya kane cy'ibihumbi bazima ariko bakomeretse cyane. Kugeza ubu urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero rwubatswe mu 1997 rufite inyubako eshatu zuzuyemo imibiri y'abazize jenocide kandi kuri ubu hakaba hakomeje kubakwa inzibutso aho hazashyingurwa imibiri 50-60.000.<ref>{{Cite web |url=https://www.kwibuka.rw/memorial_sites/bisesero-memorial-site/ |title=Archive copy |access-date=2021-06-30 |archive-date=2021-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210523011842/https://www.kwibuka.rw/memorial_sites/bisesero-memorial-site/ |url-status=dead }}</ref> == Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero == [[:en:Bisesero_Genocide_Memorial_Centre|Uru rwibutso]]<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Bisesero_Genocide_Memorial_Centre</ref> ni rumwe mu nzibutso zikomeye bibukiraho jenoside yakorewe abatutsi mu 1994. Ku wa 20 nzeri 2023 nibwo urwibutso rwa jenocide yakorewe abatutsi mu 1994 rwa Bisesero rwashyizwe mu nzibutso zikomeye n'izindi zirimo Murambi,[[Nyamata]] n'urwa Gisozi. Nyuma y'umwaka rushyizwemo; abarusura bavuye ku 4.592 mu 2023 bagera ku 10.170 mu 2024.<ref>https://www.igihe.com/amakuru/article/abasura-urwibutso-rwa-jenoside-rwa-bisesero-bikubye-kabiri-nyuma-yo-gushyirwa</ref> == Izindi nzibutso z'itsembabwoko mu Rwanda == Uru rwibutso ni kimwe mu bigo bitandatu bikomeye byo mu Rwanda bibuka itsembabwoko ry’abatutsi mu mwaka wa 1994. Ahandi ni [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali|Urwibutso rwa Kigali]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Murambi|Urwibutso rwa Murambi]] n’[[Urwibutso rwa jenoside rwa Ntarama|Urwibutso rwa Jenoside rwa Ntarama]] n’ahandi i [[Nyamata]] na [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyarubuye|Nyarubuye]].<ref>{{Cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5753/ |title=Sites mémoriaux du génocide : Nyamata, Murambi, Bisesero et Gisozi |publisher=UNESCO |access-date=2 Werurwe 2015}}</ref> Urwibutso ruherereye ku birometero 60 uvuye i Kibuye.<ref>{{Cite web |url=http://www.huffingtonpost.com/noam-schimmel/rwanda-genocide_b_1656970.html |title=Bisesero: The Hill of Resistance |author=Noam Schimmel |publisher=Huffington Post |date=2012 |access-date=3 Werurwe 2016}}</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} 1.https://www.kwibuka.rw/memorial_sites/bisesero-memorial-site/ 2.https://www.nyungweforestnationalpark.org/bisesero-genocide-memorial-centre/ 3.https://en.wikipedia.org/wiki/Bisesero_Genocide_Memorial_Centre {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} odp8f3mi9z0055cj098d12bgi6r3ley Umurenge wa Murundi 0 9006 143353 133920 2026-10-24T10:00:01Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143353 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:LL-Q33573 (kin)-Adeline07-Murundi.wav|thumb|Uko izina Murundi rivugwa.]] [[Dosiye:Cow monument.jpg|thumb|Ikibumbano cy’inka kigaragaza akamaro k’ubworozi mu Murenge wa Murundi.]] [[Dosiye:Kayonza district map.jpg|thumb|Ikarita yerekana imirenge igize Akarere ka Kayonza.]] '''Umurenge wa Murundi''' ni umwe mu [[Imirenge y’u Rwanda|mirenge]] 12 igize [[Akarere ka Kayonza]], mu [[Intara y'Iburasirazuba]] bw’u [[Rwanda]]. == Ubumenyi bw’isi == Umurenge wa Murundi ufite ubuso bwa kilometero kare 490,97. Ugizwe n’utugari tune ari two Buhabwa, Karambi, Murundi na Ryamanyoni.<ref name="citypopulation">[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/kayonza/5406__murundi/ « Murundi (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> Uhana imbibi n’Umurenge wa Rwimbogo mu majyaruguru, [[Umurenge wa Mwiri|Mwiri]] mu majyepfo y’iburasirazuba, [[Gahini]] mu majyepfo, [[Rukara]] mu majyepfo y’iburengerazuba, ndetse na Kiziguro na Rugarama mu burengerazuba. Igice cyawo cy’iburasirazuba giherereye muri [[Pariki y’Akagera]]. == Abaturage == Ibarura rusange ry’abaturage ryo mu 2022 ryagaragaje ko Umurenge wa Murundi wari utuwe n’abaturage 57.809. Mu 2012 wari ufite abaturage 35.742.<ref name="citypopulation"/> == Ubukungu == Ubuhinzi n’ubworozi biri mu bikorwa by’ingenzi by’ubukungu bikorerwa muri Murundi. Muri uyu murenge hubatswe ibigega bifata amazi akoreshwa mu bworozi.<ref>[https://www.kayonza.gov.rw/soma-ibindi/depite-mutesi-anita-yifatanyije-nabaturage-bo-mu-murenge-wa-murundi-kwizihiza-umunsi-mukuru-wumuganura « Depite Mutesi Anita yifatanyije n’abaturage bo mu Murenge wa Murundi kwizihiza Umunsi mukuru w’Umuganura »], ''Akarere ka Kayonza'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> Mu gishanga cya Gacaca hakorera koperative Duterimbere Murundi ihuza abahinzi b’umuceri. Iyo koperative yashinzwe mu 2013 kandi ikorera hagati y’utugari twa Ryamanyoni na Karambi.<ref>[https://duterimberemurundi.rw/ « Duterimbere Murundi Cooperative »], ''Duterimbere Murundi'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} [[Ikiciro:Akarere ka Kayonza]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] dlj9kpsyw6m0yui2d16tkocc4dkp6ry 143380 143353 2026-10-24T10:00:26Z Score Beethoven 11559 143380 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:LL-Q33573 (kin)-Adeline07-Murundi.wav|thumb|Uko izina Murundi rivugwa.]] [[Dosiye:Cow monument.jpg|thumb|Ikibumbano cy’inka kigaragaza akamaro k’ubworozi mu Murenge wa Murundi.]] [[Dosiye:Kayonza district map.jpg|thumb|Ikarita yerekana imirenge igize Akarere ka Kayonza.]] '''Umurenge wa Murundi''' ni umwe mu [[Imirenge y’u Rwanda|mirenge]] 12 igize [[Akarere ka Kayonza]], mu [[Intara y'Iburasirazuba]] bw’u [[Rwanda]]. == Ubumenyi bw’isi == Umurenge wa Murundi ufite ubuso bwa kilometero kare 490,97. Ugizwe n’utugari tune ari two Buhabwa, Karambi, Murundi na Ryamanyoni.<ref name="citypopulation">[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/kayonza/5406__murundi/ « Murundi (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> Uhana imbibi n’Umurenge wa Rwimbogo mu majyaruguru, [[Umurenge wa Mwiri|Mwiri]] mu majyepfo y’iburasirazuba, [[Gahini]] mu majyepfo, [[Rukara]] mu majyepfo y’iburengerazuba, ndetse na Kiziguro na Rugarama mu burengerazuba. Igice cyawo cy’iburasirazuba giherereye muri [[Pariki y’Akagera]]. == Abaturage == Ibarura rusange ry’abaturage ryo mu 2022 ryagaragaje ko Umurenge wa Murundi wari utuwe n’abaturage 57.809. Mu 2012 wari ufite abaturage 35.742.<ref name="citypopulation"/> == Ubukungu == Ubuhinzi n’ubworozi biri mu bikorwa by’ingenzi by’ubukungu bikorerwa muri Murundi. Muri uyu murenge hubatswe ibigega bifata amazi akoreshwa mu bworozi.<ref>[https://www.kayonza.gov.rw/soma-ibindi/depite-mutesi-anita-yifatanyije-nabaturage-bo-mu-murenge-wa-murundi-kwizihiza-umunsi-mukuru-wumuganura « Depite Mutesi Anita yifatanyije n’abaturage bo mu Murenge wa Murundi kwizihiza Umunsi mukuru w’Umuganura »], ''Akarere ka Kayonza'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> Mu gishanga cya Gacaca hakorera koperative Duterimbere Murundi ihuza abahinzi b’umuceri. Iyo koperative yashinzwe mu 2013 kandi ikorera hagati y’utugari twa Ryamanyoni na Karambi.<ref>[https://duterimberemurundi.rw/ « Duterimbere Murundi Cooperative »], ''Duterimbere Murundi'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Kayonza}} [[Ikiciro:Akarere ka Kayonza]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] guyyeo08hz1f36rcaue9i41a8cv4fm5 Emmanuel Mugisha 0 9198 143211 133738 2026-10-24T08:40:44Z Score Beethoven 11559 143211 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Emmanuel Mugisha | other_names = Clapton Kibonke | nationality = Umunyarwanda | occupation = Umukinnyi wa filime, umunyarwenya, umuhanzi | known_for = ''[[SEBURIKOKO|Seburikoko]]'', ''Umuturanyi'' | spouse = Umutoni Jacqueline }} '''Emmanuel Mugisha''', uzwi nka Clapton Kibonke cyangwa Clapton Kibonge, ni umukinnyi wa filime n'umunyarwenya wo mu [[Rwanda]]. Azwi cyane muri filime y'uruhererekane ''[[SEBURIKOKO|Seburikoko]]''. Aririmba kandi indirimbo zihimbaza Imana. Mu 2023, Mugisha yatsindiye igihembo cy'umukinnyi w'umugabo mwiza muri [[Rwanda Movie Awards|Rwanda International Movie Awards]]. == Ubuzima == === Umwuga === Mu 2016, Mugisha yari umunyarwenya n'umukinnyi wa filime. Yari amaze gukina muri filime nyinshi z'uruhererekane, harimo ''Seburikoko''.<ref name="nt2016"/> Yamenyekanye kandi mu bikorwa byo gusetsa, cyane cyane ari kumwe na Day Makers.<ref name="kt2020"/> Mugisha ni n'umuhanzi uririmba indirimbo zihimbaza Imana.<ref name="tera2018"/> Mu 2020, mu gihe cya Guma mu Rugo, Mugisha yanditse filime yise ''Umuturanyi''. Iyi filime ivanga urukundo no gusetsa. Yayishyize ku rubuga rwe rwa YouTube.<ref name="kt2020"/> Mu 2021, Mugisha yavuze ko atavuye mu gusetsa. Yavuze ko asigaye asetsa abantu binyuze muri filime.<ref name="rush2021"/> Muri Werurwe 2023, Mugisha yari mu bakinnyi b'abagabo bahataniraga ibihembo bya Rwanda International Movie Awards, kubera filime ''Umuturanyi''.<ref name="iny2023"/> Ku ya 1 Mata 2023, yatsindiye igihembo cy'umukinnyi w'umugabo mwiza (''Best Actor'').<ref name="nt2023"/> Mu 2025, Mugisha yamuritse filime ye nshya yitwa ''Deceiver''.<ref name="iny2025"/> === Ubuzima bwite === Ku ya 18 Ukwakira 2018, Mugisha yasezeranye imbere y'amategeko na Umutoni Jacqueline. Umuhango wabereye mu [[Umurenge wa Niboye|Murenge wa Niboye]], mu [[Akarere ka Kicukiro]].<ref name="tera2018"/> == Inyandiko == {{Reflist|refs= <ref name="nt2016">{{Cite web |url=https://www.newtimes.co.rw/section/read/201773 |title='I act to excite people,' says Mugisha |author=Sharon Kantengwa |website=The New Times |date=2016-07-16 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="kt2020">{{Cite web |url=https://www.kigalitoday.com/imyidagaduro/sinema/article/igihe-cya-gumamurugo-kibonke-yanditse-filimi-yise-umuturanyi |title=Mu gihe cya #GumaMuRugo Kibonke yanditse filimi yise 'Umuturanyi' |author=Gentil Gedeon Ntirenganya |website=Kigali Today |date=2020-04-21 |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="rush2021">{{Cite web |url=https://rushyashya.net/mugisha-emmanuel-clapton-uzwi-nka-kibonke-yavuze-ko-ataretse-ibikorwa-byo-gusetsa-ajya-imbere-yabantu-bizwi-nka-standup-comedy-asobanura-ko-kuri-ubu-ahubwo-yahisemo-kuyikora-mu-buryo-bwa-filimi/ |title=Mugisha Emmanuel Clapton uzwi nka Kibonke yavuze ko ataretse ibikorwa byo gusetsa |website=Rushyashya |date=2021-03-11 |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="iny2023">{{Cite web |url=https://inyarwanda.com/rw/amakuru/bahavu-madederi-clapton-na-papa-sava-mu-bahataniye-ibihembo-rwanda-international-movie-awa-126686 |title=Bahavu, Madederi, Clapton na Papa Sava mu bahataniye ibihembo Rwanda International Movie Awards |author=Janvier Iyamuremye |website=InyaRwanda |date=2023-03-03 |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="nt2023">{{Cite web |url=https://www.newtimes.co.rw/article/6343/entertainment/cinema/winners-at-the-rwanda-international-movie-awards |title=Winners at the Rwanda International Movie Awards |author=Eliane Irakoze |website=The New Times |date=2023-04-02 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="iny2025">{{Cite web |url=https://inyarwanda.com/en/news/clapton-kibonges-deceiver-premiere-celebrating-success-and-love-in-rwandan-cinema-1754142905796 |title=Clapton Kibonge's 'Deceiver' Premiere: Celebrating Success and Love in Rwandan Cinema |author=Janvier Iyamuremye |website=InyaRwanda |date=2025-08-02 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="tera2018">{{Cite web |url=https://teradignews.rw/clapton-kibonke-yasezeranye-mu-mategeko-numukunzi-we-utwite-amafoto/ |title=Clapton Kibonke yasezeranye mu mategeko n'umukunzi we |author=Vainqueur Mahoro |website=Teradig News |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> }} {{DEFAULTSORT:Mugisha, Emmanuel}} [[Ikiciro:Abanyarwanda]] [[Ikiciro:Abagabo]] [[Ikiciro:Abakinnyi ba firime]] [[Ikiciro:Abanyarwenya]] [[Ikiciro:Filimi]] 77ecbo4rqnzyh39j96easwbvpnzubmg 143212 143211 2026-10-24T08:41:13Z Score Beethoven 11559 Score Beethoven moved page [[Mugisha Emmanuel]] to [[Emmanuel Mugisha]]: Kwimurira ku izina Emmanuel Mugisha (izina ribanza mbere y'irindi) 143211 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Emmanuel Mugisha | other_names = Clapton Kibonke | nationality = Umunyarwanda | occupation = Umukinnyi wa filime, umunyarwenya, umuhanzi | known_for = ''[[SEBURIKOKO|Seburikoko]]'', ''Umuturanyi'' | spouse = Umutoni Jacqueline }} '''Emmanuel Mugisha''', uzwi nka Clapton Kibonke cyangwa Clapton Kibonge, ni umukinnyi wa filime n'umunyarwenya wo mu [[Rwanda]]. Azwi cyane muri filime y'uruhererekane ''[[SEBURIKOKO|Seburikoko]]''. Aririmba kandi indirimbo zihimbaza Imana. Mu 2023, Mugisha yatsindiye igihembo cy'umukinnyi w'umugabo mwiza muri [[Rwanda Movie Awards|Rwanda International Movie Awards]]. == Ubuzima == === Umwuga === Mu 2016, Mugisha yari umunyarwenya n'umukinnyi wa filime. Yari amaze gukina muri filime nyinshi z'uruhererekane, harimo ''Seburikoko''.<ref name="nt2016"/> Yamenyekanye kandi mu bikorwa byo gusetsa, cyane cyane ari kumwe na Day Makers.<ref name="kt2020"/> Mugisha ni n'umuhanzi uririmba indirimbo zihimbaza Imana.<ref name="tera2018"/> Mu 2020, mu gihe cya Guma mu Rugo, Mugisha yanditse filime yise ''Umuturanyi''. Iyi filime ivanga urukundo no gusetsa. Yayishyize ku rubuga rwe rwa YouTube.<ref name="kt2020"/> Mu 2021, Mugisha yavuze ko atavuye mu gusetsa. Yavuze ko asigaye asetsa abantu binyuze muri filime.<ref name="rush2021"/> Muri Werurwe 2023, Mugisha yari mu bakinnyi b'abagabo bahataniraga ibihembo bya Rwanda International Movie Awards, kubera filime ''Umuturanyi''.<ref name="iny2023"/> Ku ya 1 Mata 2023, yatsindiye igihembo cy'umukinnyi w'umugabo mwiza (''Best Actor'').<ref name="nt2023"/> Mu 2025, Mugisha yamuritse filime ye nshya yitwa ''Deceiver''.<ref name="iny2025"/> === Ubuzima bwite === Ku ya 18 Ukwakira 2018, Mugisha yasezeranye imbere y'amategeko na Umutoni Jacqueline. Umuhango wabereye mu [[Umurenge wa Niboye|Murenge wa Niboye]], mu [[Akarere ka Kicukiro]].<ref name="tera2018"/> == Inyandiko == {{Reflist|refs= <ref name="nt2016">{{Cite web |url=https://www.newtimes.co.rw/section/read/201773 |title='I act to excite people,' says Mugisha |author=Sharon Kantengwa |website=The New Times |date=2016-07-16 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="kt2020">{{Cite web |url=https://www.kigalitoday.com/imyidagaduro/sinema/article/igihe-cya-gumamurugo-kibonke-yanditse-filimi-yise-umuturanyi |title=Mu gihe cya #GumaMuRugo Kibonke yanditse filimi yise 'Umuturanyi' |author=Gentil Gedeon Ntirenganya |website=Kigali Today |date=2020-04-21 |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="rush2021">{{Cite web |url=https://rushyashya.net/mugisha-emmanuel-clapton-uzwi-nka-kibonke-yavuze-ko-ataretse-ibikorwa-byo-gusetsa-ajya-imbere-yabantu-bizwi-nka-standup-comedy-asobanura-ko-kuri-ubu-ahubwo-yahisemo-kuyikora-mu-buryo-bwa-filimi/ |title=Mugisha Emmanuel Clapton uzwi nka Kibonke yavuze ko ataretse ibikorwa byo gusetsa |website=Rushyashya |date=2021-03-11 |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="iny2023">{{Cite web |url=https://inyarwanda.com/rw/amakuru/bahavu-madederi-clapton-na-papa-sava-mu-bahataniye-ibihembo-rwanda-international-movie-awa-126686 |title=Bahavu, Madederi, Clapton na Papa Sava mu bahataniye ibihembo Rwanda International Movie Awards |author=Janvier Iyamuremye |website=InyaRwanda |date=2023-03-03 |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="nt2023">{{Cite web |url=https://www.newtimes.co.rw/article/6343/entertainment/cinema/winners-at-the-rwanda-international-movie-awards |title=Winners at the Rwanda International Movie Awards |author=Eliane Irakoze |website=The New Times |date=2023-04-02 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="iny2025">{{Cite web |url=https://inyarwanda.com/en/news/clapton-kibonges-deceiver-premiere-celebrating-success-and-love-in-rwandan-cinema-1754142905796 |title=Clapton Kibonge's 'Deceiver' Premiere: Celebrating Success and Love in Rwandan Cinema |author=Janvier Iyamuremye |website=InyaRwanda |date=2025-08-02 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="tera2018">{{Cite web |url=https://teradignews.rw/clapton-kibonke-yasezeranye-mu-mategeko-numukunzi-we-utwite-amafoto/ |title=Clapton Kibonke yasezeranye mu mategeko n'umukunzi we |author=Vainqueur Mahoro |website=Teradig News |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> }} {{DEFAULTSORT:Mugisha, Emmanuel}} [[Ikiciro:Abanyarwanda]] [[Ikiciro:Abagabo]] [[Ikiciro:Abakinnyi ba firime]] [[Ikiciro:Abanyarwenya]] [[Ikiciro:Filimi]] 77ecbo4rqnzyh39j96easwbvpnzubmg Jeannette Bahavu 0 9208 143197 134091 2026-10-24T07:40:49Z Score Beethoven 11559 143197 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Jeannette Bahavu | nationality = Umunyarwandakazi | occupation = Umukinnyi wa filime, umunyamakuru | known_for = ''City Maid'', ''Impanga'' | spouse = Ndayirukiye Fleury }} '''Jeannette Bahavu''' (amazina yose: Usanase Bahavu Jeannette) ni umukinnyi wa filime wo mu [[Rwanda]]. Azwi ku ruhare rwa Diane muri filime y'uruhererekane ''City Maid''. Azwi kandi muri filime y'uruhererekane ''Impanga''. Mu 2023, Bahavu yatsindiye igihembo cy'umukinnyi ukunzwe cyane muri [[Rwanda Movie Awards|Rwanda International Movie Awards]]. == Ubuzima == === Umwuga === Mu 2018, Bahavu yakinaga muri filime y'uruhererekane ''City Maid''. Iyi filime yacaga kuri Televiziyo y'u Rwanda (TVR). Bahavu yakinaga uruhare rwa Diane, mushiki wa Nick. Yakinnye kandi muri filime ''Umuziranenge''. Yagaragaye no mu mashusho y'indirimbo ''Ku ndunduro'' ya [[Social Mula]].<ref name="iny2018"/> Mu 2018 kandi, Bahavu yatangiye gukora itangazamakuru kuri Authentic TV. Yayoboraga ikiganiro ''Christian Celebrity Show''. Iki kiganiro cyacaga buri wa Gatandatu.<ref name="iny2018"/> Nyuma, Bahavu yamenyekanye muri filime y'uruhererekane ''Impanga''.<ref name="ibya2020"/><ref name="igihe2021"/> Ku ya 1 Mata 2023, Bahavu yatsindiye igihembo cy'umukinnyi ukunzwe cyane (''People's Choice'') muri Rwanda International Movie Awards.<ref name="aa2023"/> Ibi bihembo bitegurwa na Ishusho Arts, iyobowe na [[Jackson Mucyo]].<ref name="choice2023"/> Igihembo cyari imodoka. Iyi modoka yatinze gutangwa. Bahavu yayihawe ku ya 16 Gicurasi 2023.<ref name="aa2023"/><ref name="choice2023"/> === Ubuzima bwite === Bahavu n'umugabo we Ndayirukiye Fleury bamenyanye mu 2015. Batangiye gukundana mu 2016.<ref name="igihe2021"/> Basezeranye imbere y'amategeko ku ya 17 Ukuboza 2020.<ref name="ibya2020"/> Ubukwe bwabo bwabaye ku ya 27 Werurwe 2021.<ref name="igihe2021"/> Ndayirukiye Fleury ni we ureberera umwuga wa Bahavu.<ref name="choice2023"/> == Inyandiko == {{Reflist|refs= <ref name="iny2018">{{Cite web |url=https://inyarwanda.com/rw/amakuru/usanase-bahavu-jannette-uzwi-nka-diane-muri-filime-ya-city-m-81569 |title=Usanase Bahavu Jeannette uzwi nka Diane muri filime ya City Maid yamaze kwinjira mu itangazamakuru |author=Emmy Nsengiyumva |website=InyaRwanda |date=2018-04-18 |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="ibya2020">{{Cite web |url=https://ibyamamare.com/usanase-bahavu-jeannette-wamenyekanye-nka-diane-muri-filime-ya-city-yasezeranye-imbere-yamategekoamafoto/ |title=Usanase Bahavu Jeannette wamenyekanye nka Diane muri Filime ya City yasezeranye imbere y'amategeko |author=Niyomukiza Hirwa Hassan |website=Ibyamamare |date=2020-12-19 |language=rw |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111120229/https://ibyamamare.com/usanase-bahavu-jeannette-wamenyekanye-nka-diane-muri-filime-ya-city-yasezeranye-imbere-yamategekoamafoto/ |archive-date=2021-11-11 |url-status=dead |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="igihe2021">{{Cite web |url=https://mobile.igihe.com/imyidagaduro/article/bahavu-jeannette-umaze-kubaka-izina-muri-filime-impanga-aritegura-kwibaruka |title=Umukinnyi wa filime Bahavu Jeannette aritegura kwibaruka imfura |author=Emmy Nsengiyumva |website=IGIHE |date=2021-10-22 |language=rw |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111120230/https://mobile.igihe.com/imyidagaduro/article/bahavu-jeannette-umaze-kubaka-izina-muri-filime-impanga-aritegura-kwibaruka |archive-date=2021-11-11 |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="aa2023">{{Cite web |url=https://allafrica.com/stories/202305180095.html |title=Rwanda: Bahavu Finally Gets Car She Won at Rwanda International Movie Awards |website=AllAfrica |date=2023-05-18 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="choice2023">{{Cite web |url=https://www.thechoicelive.com/nyuma-ya-rwaserera-bahavu-jeannette-yabonye-imodoka-ye |title=Nyuma ya rwaserera Bahavu Jeannette yabonye imodoka ye |author=Ildephonse Nkundabanyanga |website=The Choice Live |date=2023-05-17 |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> }} {{DEFAULTSORT:Bahavu, Jeannette}} [[Ikiciro:Abanyarwanda]] [[Ikiciro:Abagore]] [[Ikiciro:Abahanzi ba abanyarwanda]] [[Ikiciro:Filime nyarwanda]] ay2dp4j74p2epg4qduot9y4mk6sc77u 143198 143197 2026-10-24T07:46:41Z Score Beethoven 11559 Score Beethoven moved page [[Bahavu Usanase Jeannette]] to [[Jeannette Bahavu]]: Kwimurira ku izina Jeannette Bahavu (izina ribanza mbere y'irindi) 143197 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Jeannette Bahavu | nationality = Umunyarwandakazi | occupation = Umukinnyi wa filime, umunyamakuru | known_for = ''City Maid'', ''Impanga'' | spouse = Ndayirukiye Fleury }} '''Jeannette Bahavu''' (amazina yose: Usanase Bahavu Jeannette) ni umukinnyi wa filime wo mu [[Rwanda]]. Azwi ku ruhare rwa Diane muri filime y'uruhererekane ''City Maid''. Azwi kandi muri filime y'uruhererekane ''Impanga''. Mu 2023, Bahavu yatsindiye igihembo cy'umukinnyi ukunzwe cyane muri [[Rwanda Movie Awards|Rwanda International Movie Awards]]. == Ubuzima == === Umwuga === Mu 2018, Bahavu yakinaga muri filime y'uruhererekane ''City Maid''. Iyi filime yacaga kuri Televiziyo y'u Rwanda (TVR). Bahavu yakinaga uruhare rwa Diane, mushiki wa Nick. Yakinnye kandi muri filime ''Umuziranenge''. Yagaragaye no mu mashusho y'indirimbo ''Ku ndunduro'' ya [[Social Mula]].<ref name="iny2018"/> Mu 2018 kandi, Bahavu yatangiye gukora itangazamakuru kuri Authentic TV. Yayoboraga ikiganiro ''Christian Celebrity Show''. Iki kiganiro cyacaga buri wa Gatandatu.<ref name="iny2018"/> Nyuma, Bahavu yamenyekanye muri filime y'uruhererekane ''Impanga''.<ref name="ibya2020"/><ref name="igihe2021"/> Ku ya 1 Mata 2023, Bahavu yatsindiye igihembo cy'umukinnyi ukunzwe cyane (''People's Choice'') muri Rwanda International Movie Awards.<ref name="aa2023"/> Ibi bihembo bitegurwa na Ishusho Arts, iyobowe na [[Jackson Mucyo]].<ref name="choice2023"/> Igihembo cyari imodoka. Iyi modoka yatinze gutangwa. Bahavu yayihawe ku ya 16 Gicurasi 2023.<ref name="aa2023"/><ref name="choice2023"/> === Ubuzima bwite === Bahavu n'umugabo we Ndayirukiye Fleury bamenyanye mu 2015. Batangiye gukundana mu 2016.<ref name="igihe2021"/> Basezeranye imbere y'amategeko ku ya 17 Ukuboza 2020.<ref name="ibya2020"/> Ubukwe bwabo bwabaye ku ya 27 Werurwe 2021.<ref name="igihe2021"/> Ndayirukiye Fleury ni we ureberera umwuga wa Bahavu.<ref name="choice2023"/> == Inyandiko == {{Reflist|refs= <ref name="iny2018">{{Cite web |url=https://inyarwanda.com/rw/amakuru/usanase-bahavu-jannette-uzwi-nka-diane-muri-filime-ya-city-m-81569 |title=Usanase Bahavu Jeannette uzwi nka Diane muri filime ya City Maid yamaze kwinjira mu itangazamakuru |author=Emmy Nsengiyumva |website=InyaRwanda |date=2018-04-18 |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="ibya2020">{{Cite web |url=https://ibyamamare.com/usanase-bahavu-jeannette-wamenyekanye-nka-diane-muri-filime-ya-city-yasezeranye-imbere-yamategekoamafoto/ |title=Usanase Bahavu Jeannette wamenyekanye nka Diane muri Filime ya City yasezeranye imbere y'amategeko |author=Niyomukiza Hirwa Hassan |website=Ibyamamare |date=2020-12-19 |language=rw |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111120229/https://ibyamamare.com/usanase-bahavu-jeannette-wamenyekanye-nka-diane-muri-filime-ya-city-yasezeranye-imbere-yamategekoamafoto/ |archive-date=2021-11-11 |url-status=dead |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="igihe2021">{{Cite web |url=https://mobile.igihe.com/imyidagaduro/article/bahavu-jeannette-umaze-kubaka-izina-muri-filime-impanga-aritegura-kwibaruka |title=Umukinnyi wa filime Bahavu Jeannette aritegura kwibaruka imfura |author=Emmy Nsengiyumva |website=IGIHE |date=2021-10-22 |language=rw |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111120230/https://mobile.igihe.com/imyidagaduro/article/bahavu-jeannette-umaze-kubaka-izina-muri-filime-impanga-aritegura-kwibaruka |archive-date=2021-11-11 |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="aa2023">{{Cite web |url=https://allafrica.com/stories/202305180095.html |title=Rwanda: Bahavu Finally Gets Car She Won at Rwanda International Movie Awards |website=AllAfrica |date=2023-05-18 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="choice2023">{{Cite web |url=https://www.thechoicelive.com/nyuma-ya-rwaserera-bahavu-jeannette-yabonye-imodoka-ye |title=Nyuma ya rwaserera Bahavu Jeannette yabonye imodoka ye |author=Ildephonse Nkundabanyanga |website=The Choice Live |date=2023-05-17 |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> }} {{DEFAULTSORT:Bahavu, Jeannette}} [[Ikiciro:Abanyarwanda]] [[Ikiciro:Abagore]] [[Ikiciro:Abahanzi ba abanyarwanda]] [[Ikiciro:Filime nyarwanda]] ay2dp4j74p2epg4qduot9y4mk6sc77u Aïcha Macky 0 9428 143080 125095 2026-10-23T21:29:57Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 143080 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:Nigeria - Location Map (2013) - NGA - UNOCHA.svg|thumb|aicha yavukiye muri nijeriya ninaho yakuriye ninaho yakomereje umwuga we]] '''Aïcha Macky''' (8 Mutarama 1982), ni umukinnyi wa firime wo muri [[Nigeri|Nigeriya]] ndetse na sociologue . Azwi cyane nkumuyobozi wa documentaire''[[:en:The_Fruitless_Tree|The Fruitless Tree]]''.<ref>http://www.andanafilms.com/catalogueFiche.php?idFiche=1289&req3=Aicha%20Macky</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.institutfrancais.com/en/work/the-fruitless-tree-arbre-sans-fruit-by-aicha-macky |title=Archive copy |access-date=2021-11-15 |archive-date=2020-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201023074358/https://www.institutfrancais.com/en/work/the-fruitless-tree-arbre-sans-fruit-by-aicha-macky |url-status=dead }}</ref> == Ubuzima bwite == Yavutse ku ya 8 Mutarama 1982. Igihe yari afite imyaka itanu, nyina yapfuye amaze kubyara<ref>{{Cite web |url=https://www.institutfrancais.com/en/portrait/aicha-macky |title=Archive copy |access-date=2021-11-15 |archive-date=2021-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115091800/https://www.institutfrancais.com/en/portrait/aicha-macky |url-status=dead }}</ref>. Yabonye impamyabumenyi ya Master I muri Audiovisual and Creative Documentary muri Institut de Formation aux Techniques de l'Information et de la Communication (Training Institute for Information and Communication Technologies: IFTIC) muri [[Nigeriya]] nyuma arangiza icyiciro cya kabiri cya Master II muri Sociology no muri Gukora Film documentaire muri Kaminuza ya Gaston Berger muri [[Senegali|Sénégal]] muri 2013.<ref>https://africanfilmny.org/directors/aicha-macky/</ref> == Umwuga == Mu mwaka wa 2011, Macky yerekanye bwa mbere bugufi ''Moi et ma maigreur'' yari yerekeranye n'imyumvire yoroheje y'abatuye [[Nigeriya]]<ref>http://africultures.com/personnes?no=35192</ref>. Amaze gutsinda bwa mbere, yakoze bwa kabiri bugufi bwa ''Savoir faire le lit'', butera kwibaza ku makimbirane hagati y'ababyeyi n'abakobwa bo muri [[Nigeriya]] ku bijyanye n'uburere bw'imibonano mpuzabitsina. Mu mwaka wa 2016, yakoze filime ye ya mbere yerekana filime ''L'Arbre sans imbuto'' yibanze ku rugamba rw’umugore ufite ubugumba, guhuza ubuzima bwe<ref>http://news.aniamey.com/h/107030.html</ref>. Iyi filime yarashimiwe kandi yegukana ibihembo birenga 50 mu birori ku isi. Nyuma yaje kugurwa mbere numuyoboro wa NHK wu [[Buyapani]]<ref>{{Cite web |url=https://www.lesahel.org/aicha-macky-laureate-au-fespaco-2021-avec-son-film-zinder-au-nom-de-letat-le-president-de-la-republique-a-pris-lengagement-de-mettre-un-milliard-de-francs-cfa-dans-le-cinema/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115091801/https://www.lesahel.org/aicha-macky-laureate-au-fespaco-2021-avec-son-film-zinder-au-nom-de-letat-le-president-de-la-republique-a-pris-lengagement-de-mettre-un-milliard-de-francs-cfa-dans-le-cinema/ |archive-date=2021-11-15 |url-status=dead}}</ref>. Muri Kamena 2016, filime yatsindiye igihembo cya documentaire muri Afrika Movie Academy Awards (AMAA).<ref>https://www.actuniger.com/culture/17485-cinema-le-documentaire-zinder-d-aicha-macky-en-selection-officielle-de-la-27e-edition-du-fespaco.html</ref> Usibye gukora firime, ni n'umwarimu w'abarimu muri sinema igendanwa<ref>https://cinemasdafrique.asso.fr/realisateurs/aicha-macky/</ref>. Ayobora abakiri bato kuzamura ireme muri firime ngufi zivuga ku makimbirane nyayo mu bihugu bihana imbibi nka [[Nijeriya]], [[Libiya]], [[Kameruni]], [[Burukina Faso|Burkina]] Faso na [[Mali]]. Yatsindiye igihembo cya Alumni of Young African Leaders Initiative (YALI)<ref>https://www.fnac.com/ia4151248/Aicha-Macky</ref>, iyi ikaba ari gahunda y'Abanyamerika yatangijwe n'uwahoze ari perezida [[Barack Obama]] . Nyuma yaje guhabwa izina rya Ordre des Arts et des Lettres na minisitiri w’umuco wa Repubulika [[Ubufaransa|y’Ubufaransa]] kubera ubwitange yagize mu mibereho myiza y’abaturage ba [[Nigeriya]] na sinema<ref>https://africasacountry.com/author/aicha-macky</ref>. Macky yazamuwe mu ntera ya Knight of Academic Palms yo muri Repubulika ya [[Nigeriya]] hanyuma Knight of Arts. Yakoze kandi nka Ambasaderi-wagenwe na Oasis Niger incubator center ishinzwe kongerera ubushobozi abagore n’abakobwa. Hagati aho, ni umwe mu bagize komite mpuzamahanga ishinzwe umurage wa sinema nyafurika (CPCA)<ref>{{Cite web |url=https://viedestar.com/aicha-elhadj-macky-fruit-de-larbre-africain-des-cineastes/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-15 |archive-date=2021-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115093303/https://viedestar.com/aicha-elhadj-macky-fruit-de-larbre-africain-des-cineastes/ |url-status=dead }}</ref>. == Amashusho == {| class="wikitable" !Year !Film !Role !Genre |- |2011 |''Moi et ma maigreur'' (Me and My Yhinness) |Director |Short film |- |2013 |''Savoir faire le lit'' (Know How To Make The Bed) |Director |Short film |- |2016 |''L'Arbre sans fruit'' ([[:en:The_Fruitless_Tree|The Fruitless Tree]]) |Director |Documentary |} == references == [[Ikiciro:Filimi]] [[Ikiciro:Afurika]] 376u8tpigv0jz0460ff7ou4bna59nrp Aline Munezero 0 9446 143167 135130 2026-10-24T03:05:52Z Score Beethoven 11559 Score Beethoven moved page [[Munezero Aline]] to [[Aline Munezero]] 135130 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:Rwanda - Location Map (2011) - RWA - UNOCHA.svg|thumb|MUNEZERO ALINE yakuriye mu Rwanda ninaho yavukiye]] '''Munezero Aline''' (wavutse 1994), ni umukinnyi wa filimi mu [[Rwanda]] <ref>{{Cite web |url=https://ibyamamare.com/aline-uzwi-nka-bijoux-muri-bamenya-abantu-benshi-bamaze-igihe-bibaza-ku-miterere-ningano-yumubiri-we-yavuze-ko-atigeze-yiyongeresha-ikibuno-ahubwo-ngo-nibiryo-arikurya-birikumuyobokaamafoto/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-15 |archive-date=2021-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115133431/https://ibyamamare.com/aline-uzwi-nka-bijoux-muri-bamenya-abantu-benshi-bamaze-igihe-bibaza-ku-miterere-ningano-yumubiri-we-yavuze-ko-atigeze-yiyongeresha-ikibuno-ahubwo-ngo-nibiryo-arikurya-birikumuyobokaamafoto/ |url-status=dead }}</ref>. Umwe mu bakinnyi ba filime bazwi cyane mu [[Rwanda]], Aline azwi cyane ku ruhare 'Milika' muri filime izwi cyane ''Gica'' <ref>https://inyarwanda.com/inkuru/75918/munezero-aline-uri-mubahatanira-igihembo-cy-umukinnyi-wa-fil-75918.html</ref>. == Ubuzima bwite == Yavutse mu 1994 i [[Kigali]], mu [[Rwanda]] nk'umukobwa w'imfura w'umuryango ufite barumuna be batanu. Kuri ubu atuye mu karere ka [[Gasabo]] mu murenge wa [[Kimironko]]. Yasezeranye ku ya 28 Kanama 2020<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/102575/munezero-aline-bijoux-yatandukanye-numusore-wamwambitse-impeta-ahita-akundana-nundi-102575.html</ref>.<ref>{{Cite web |url=http://kigalisource.rw/2020/08/28/aline-munezero-uzwi-nka-bijoux-muri-bamenya-yambitswe-impeta-numukunzi-we-banitegura-kurushingana-amafoto/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-15 |archive-date=2021-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115133438/http://kigalisource.rw/2020/08/28/aline-munezero-uzwi-nka-bijoux-muri-bamenya-yambitswe-impeta-numukunzi-we-banitegura-kurushingana-amafoto/ |url-status=dead }}</ref> == Umwuga == Yakinnye muri firime zigera ku munani, zirimo''Gica'', ''My Husband'', ''My Lady'', ''The King'', ''Bazirunge'' and ''City Maid''. . Yahisemo kandi umukinnyi wa Filime uzwi cyane muri Rwanda Film Award mu 2016<ref>{{Cite web |url=https://igicumbinews.co.rw/rwanda-umukinnyikazi-wa-filime-yatandukanye-numusore-uherutse-kumwambika-impeta-anayimusubije-arayanga-ahubwo-yikundira-undi/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-15 |archive-date=2021-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115134934/https://igicumbinews.co.rw/rwanda-umukinnyikazi-wa-filime-yatandukanye-numusore-uherutse-kumwambika-impeta-anayimusubije-arayanga-ahubwo-yikundira-undi/ |url-status=dead }}</ref>.<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/75918/munezero-aline-uri-mubahatanira-igihembo-cy-umukinnyi-wa-fil-75918.html</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} [[Ikiciro:Afurika]] [[Ikiciro:Filimi]] ar71agsr4u82zxroowqbbwammdkurce 143172 143167 2026-10-24T03:12:18Z Score Beethoven 11559 143172 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:Rwanda - Location Map (2011) - RWA - UNOCHA.svg|thumb|Aline Munezero yakuriye mu Rwanda ninaho yavukiye]] '''Aline Munezero''' (wavutse 1994), ni umukinnyi wa filimi mu [[Rwanda]] <ref>{{Cite web |url=https://ibyamamare.com/aline-uzwi-nka-bijoux-muri-bamenya-abantu-benshi-bamaze-igihe-bibaza-ku-miterere-ningano-yumubiri-we-yavuze-ko-atigeze-yiyongeresha-ikibuno-ahubwo-ngo-nibiryo-arikurya-birikumuyobokaamafoto/ |title=Aline uzwi nka Bijoux muri Bamenya, abantu benshi bamaze igihe bibaza ku miterere n’ingano y’umubiri we, yavuze ko atigeze yiyongeresha ikibuno ahubwo ngo nibiryo arikurya birikumuyoboka (Amafoto) |website=IBYAMAMARE.com |date=2021-03-31 |language=rw |access-date=2021-11-15 |archive-date=2021-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115133431/https://ibyamamare.com/aline-uzwi-nka-bijoux-muri-bamenya-abantu-benshi-bamaze-igihe-bibaza-ku-miterere-ningano-yumubiri-we-yavuze-ko-atigeze-yiyongeresha-ikibuno-ahubwo-ngo-nibiryo-arikurya-birikumuyobokaamafoto/ |url-status=dead }}</ref>. Umwe mu bakinnyi ba filime bazwi cyane mu [[Rwanda]], Aline azwi cyane ku ruhare 'Milika' muri filime izwi cyane ''Gica'' <ref>https://inyarwanda.com/inkuru/75918/munezero-aline-uri-mubahatanira-igihembo-cy-umukinnyi-wa-fil-75918.html</ref>. == Ubuzima bwite == Yavutse mu 1994 i [[Kigali]], mu [[Rwanda]] nk'umukobwa w'imfura w'umuryango ufite barumuna be batanu. Kuri ubu atuye mu [[Akarere ka Gasabo|karere ka Gasabo]] mu [[Umurenge wa Kimironko|murenge wa Kimironko]]. Yasezeranye ku ya 28 Kanama 2020<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/102575/munezero-aline-bijoux-yatandukanye-numusore-wamwambitse-impeta-ahita-akundana-nundi-102575.html</ref>.<ref>{{Cite web |url=http://kigalisource.rw/2020/08/28/aline-munezero-uzwi-nka-bijoux-muri-bamenya-yambitswe-impeta-numukunzi-we-banitegura-kurushingana-amafoto/ |title=Aline Munezero uzwi nka Bijoux muri “Bamenya” yambitswe impeta n’umukunzi we banitegura kurushingana (Amafoto) |website=Kigali Source |date=2020-08-28 |language=rw |access-date=2021-11-15 |archive-date=2021-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115133438/http://kigalisource.rw/2020/08/28/aline-munezero-uzwi-nka-bijoux-muri-bamenya-yambitswe-impeta-numukunzi-we-banitegura-kurushingana-amafoto/ |url-status=dead }}</ref> == Umwuga == Yakinnye muri firime zigera ku munani, zirimo''Gica'', ''My Husband'', ''My Lady'', ''The King'', ''Bazirunge'' and ''City Maid''. . Yahisemo kandi umukinnyi wa Filime uzwi cyane muri Rwanda Film Award mu 2016<ref>{{Cite web |url=https://igicumbinews.co.rw/rwanda-umukinnyikazi-wa-filime-yatandukanye-numusore-uherutse-kumwambika-impeta-anayimusubije-arayanga-ahubwo-yikundira-undi/ |title=Rwanda: Umukinnyikazi wa Filime yatandukanye n'umusore uherutse kumwambika impeta anayimusubije arayanga ahubwo yikundira undi |website=Igicumbi News |date=2021-01-23 |language=rw |access-date=2021-11-15 |archive-date=2021-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115134934/https://igicumbinews.co.rw/rwanda-umukinnyikazi-wa-filime-yatandukanye-numusore-uherutse-kumwambika-impeta-anayimusubije-arayanga-ahubwo-yikundira-undi/ |url-status=dead }}</ref>.<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/75918/munezero-aline-uri-mubahatanira-igihembo-cy-umukinnyi-wa-fil-75918.html</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Munezero, Aline}} [[Ikiciro:Afurika]] [[Ikiciro:Filimi]] 8uj07qpyselcjxvmwi01wn74uk3rt9r 143178 143172 2026-10-24T06:34:10Z Score Beethoven 11559 143178 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Aline Munezero | birth_date = 1994 | birth_place = [[Kigali]], [[Rwanda]] | nationality = Umunyarwandakazi | occupation = Umukinnyi wa filime | known_for = « Bijoux » muri ''[[Bamenya]]'' }} '''Aline Munezero''' (yavutse mu 1994) ni umukinnyi wa filime w'Umunyarwandakazi. Azwi ku izina rya « Bijoux » mu rukurikirane rwa filime ''[[Bamenya]]''. Azwi kandi ku izina rya « Milika ». Aline Munezero yatangiye gukina filime mu 2016. Yari umwe mu bahataniraga igihembo cy'umukinnyi wa filime ukunzwe cyane wa 2016 muri Rwanda Movie Awards. == Ubuzima == === Ubwana n'intangiriro === Aline Munezero yavutse mu 1994, i [[Kigali]]. Ni imfura mu bana batanu.<ref name="ny2017" /><ref name="ny2021" /> Umuryango we utuye mu [[Umurenge wa Kimironko|Murenge wa Kimironko]], mu [[Akarere ka Gasabo]].<ref name="ny2017" /> Akiri umwana, yayoboraga abandi bana mu mikino.<ref name="ny2021" /> === Umwuga === Aline Munezero yatangiye gukina filime mu 2016.<ref name="ny2021" /> Mu 2017, yavuze ko yari amaze gukina muri filime zigera ku munani. Muri zo harimo ''Gica'', ''Umugabo wanjye'', ''Nyirabayazana'', ''Sakabaka'', ''Bazirunge'' na ''City Maid''.<ref name="ny2017" /> Icyo gihe yari azwi ku izina rya « Milika ».<ref name="ny2017" /> Yari umwe mu bakinnyi 10 b'abagore bahataniraga igihembo cy'umukinnyi wa filime ukunzwe cyane wa 2016 muri Rwanda Movie Awards. Ibi bihembo byateguwe na Ishusho Arts.<ref name="ny2017" /> Nyuma yamenyekanye ku izina rya « Bijoux » mu rukurikirane rwa filime ''[[Bamenya]]''. ''Bamenya'' itambuka kuri YouTube. Aline Munezero yagaragaye kandi muri filime za televiziyo no mu mashusho y'indirimbo.<ref name="ny2021" /> == Inyandiko == {{Reflist|refs= <ref name="ny2017">{{Cite web |url=https://inyarwanda.com/inkuru/75918/munezero-aline-uri-mubahatanira-igihembo-cy-umukinnyi-wa-fil-75918.html |title=Munezero Aline uri mu bahatanira igihembo cy'umukinnyi wa filime ukunzwe kurusha abandi mu Rwanda ni muntu ki? |author=Ndayisaba Ben Claude |website=InyaRwanda |date=2017-06-18 |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="ny2021">{{Cite web |url=https://inyarwanda.com/inkuru/102575/munezero-aline-bijoux-yatandukanye-numusore-wamwambitse-impeta-ahita-akundana-nundi-102575.html |title=Munezero Aline 'Bijoux' yatandukanye n'umusore wamwambitse impeta, ahita akundana n'undi |author=Janvier Iyamuremye |website=InyaRwanda |date=2021-01-23 |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> }} == Reba kandi == * [[Bamenya]] {{DEFAULTSORT:Munezero, Aline}} [[Ikiciro:Abanyarwanda]] [[Ikiciro:Abagore]] [[Ikiciro:Filimi]] d6o7ln7paecvnbo61qfa8q2fr1pv0kt 143181 143178 2026-10-24T06:40:36Z Score Beethoven 11559 143181 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Aline Munezero | birth_date = 1994 | birth_place = [[Kigali]], [[Rwanda]] | nationality = Umunyarwandakazi | occupation = Umukinnyi wa filime | known_for = « Bijoux » muri ''[[Bamenya]]'' }} '''Aline Munezero''' (yavutse mu 1994) ni umukinnyi wa filime w'Umunyarwandakazi. Azwi ku izina rya « Bijoux » mu rukurikirane rwa filime ''[[Bamenya]]''. Azwi kandi ku izina rya « Milika ». Aline Munezero yatangiye gukina filime mu 2016. Yari umwe mu bahataniraga igihembo cy'umukinnyi wa filime ukunzwe cyane wa 2016 muri [[Rwanda Movie Awards]]. == Ubuzima == === Ubwana n'intangiriro === Aline Munezero yavutse mu 1994, i [[Kigali]]. Ni imfura mu bana batanu.<ref name="ny2017" /><ref name="ny2021" /> Umuryango we utuye mu [[Umurenge wa Kimironko|Murenge wa Kimironko]], mu [[Akarere ka Gasabo]].<ref name="ny2017" /> Akiri umwana, yayoboraga abandi bana mu mikino.<ref name="ny2021" /> === Umwuga === Aline Munezero yatangiye gukina filime mu 2016.<ref name="ny2021" /> Mu 2017, yavuze ko yari amaze gukina muri filime zigera ku munani. Muri zo harimo ''Gica'', ''Umugabo wanjye'', ''Nyirabayazana'', ''Sakabaka'', ''Bazirunge'' na ''City Maid''.<ref name="ny2017" /> Icyo gihe yari azwi ku izina rya « Milika ».<ref name="ny2017" /> Yari umwe mu bakinnyi 10 b'abagore bahataniraga igihembo cy'umukinnyi wa filime ukunzwe cyane wa 2016 muri Rwanda Movie Awards. Ibi bihembo byateguwe na Ishusho Arts.<ref name="ny2017" /> Nyuma yamenyekanye ku izina rya « Bijoux » mu rukurikirane rwa filime ''[[Bamenya]]''. ''Bamenya'' itambuka kuri YouTube. Aline Munezero yagaragaye kandi muri filime za televiziyo no mu mashusho y'indirimbo.<ref name="ny2021" /> == Inyandiko == {{Reflist|refs= <ref name="ny2017">{{Cite web |url=https://inyarwanda.com/inkuru/75918/munezero-aline-uri-mubahatanira-igihembo-cy-umukinnyi-wa-fil-75918.html |title=Munezero Aline uri mu bahatanira igihembo cy'umukinnyi wa filime ukunzwe kurusha abandi mu Rwanda ni muntu ki? |author=Ndayisaba Ben Claude |website=InyaRwanda |date=2017-06-18 |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="ny2021">{{Cite web |url=https://inyarwanda.com/inkuru/102575/munezero-aline-bijoux-yatandukanye-numusore-wamwambitse-impeta-ahita-akundana-nundi-102575.html |title=Munezero Aline 'Bijoux' yatandukanye n'umusore wamwambitse impeta, ahita akundana n'undi |author=Janvier Iyamuremye |website=InyaRwanda |date=2021-01-23 |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> }} == Reba kandi == * [[Bamenya]] * [[Rwanda Movie Awards]] {{DEFAULTSORT:Munezero, Aline}} [[Ikiciro:Abanyarwanda]] [[Ikiciro:Abagore]] [[Ikiciro:Filimi]] ld7pirs8o84dvqb318ih3sdj2s7oprw Saphine Kirenga 0 9460 143540 116708 2026-10-24T10:18:30Z Score Beethoven 11559 143540 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Saphine Kirenga | nationality = Umunyarwandakazi | occupation = Umukinnyi wa filime, umuforomo | known_for = ''[[SEBURIKOKO|Seburikoko]]'', ''Shady Commitment'' }} '''Saphine Kirenga''' ni umukinnyi wa filime wo mu [[Rwanda]]. Ni n'umuforomo. Azwi ku ruhare rwa Kantengwa muri filime y'uruhererekane ''[[SEBURIKOKO|Seburikoko]]''. Saphine Kirenga yatsindiye kenshi igihembo cy'umukinnyi w'umugore mwiza muri [[Rwanda Movie Awards]]. == Ubuzima == === Ubwana n'amashuri === Se wa Saphine Kirenga ni Kirenga Louis. Yari umunyezamu w'[[Amavubi]] na Rayon Sports. Yapfuye Saphine akiri muto. Saphine Kirenga yize ubuforomo mu mashuri yisumbuye. Aho ni ho yavumburiye impano yo gukina filime.<ref name="igihe2021"/> === Umwuga === Saphine Kirenga yakinnye filime ye ya mbere mu 2012. Iyo filime yitwa ''Amapingu y'Urukundo''. Nyuma yamenyekanye ku ruhare rwa Kantengwa muri ''Seburikoko''.<ref name="igihe2021"/> Yatsindiye igihembo cy'umukinnyi w'umugore mwiza muri Rwanda Movie Awards imyaka itatu ikurikiranye.<ref name="igihe2021"/> Muri Werurwe 2020, Rwanda International Movie Awards zatanzwe bwa mbere. Saphine Kirenga yatsindiye igihembo cy'umukinnyi w'umugore mwiza (''Best Actress''), kubera filime ''Shady Commitment''. Iyo filime yatsindiye kandi igihembo cya filime ndende nziza.<ref name="iny2020"/> == Inyandiko == {{Reflist|refs= <ref name="igihe2021">{{Cite web |url=https://igihe.com/imyidagaduro/article/ise-yakiniye-rayon-sports-ibyo-wamenya-kuri-kirenga-saphine-umuganga-wihebeye |title=Se yakiniye Rayon Sports! Ibyo wamenya kuri Kirenga Saphine, umuforomokazi wihebeye gukina sinema |author=Emmy Nsengiyumva |website=IGIHE |date=2021-09-24 |language=rw |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115145124/https://igihe.com/imyidagaduro/article/ise-yakiniye-rayon-sports-ibyo-wamenya-kuri-kirenga-saphine-umuganga-wihebeye |archive-date=2021-11-15 |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="iny2020">{{Cite web |url=https://inyarwanda.com/inkuru/95815/papa-sava-mama-nick-bamenya-mu-begukanye-ibihembo-bya-rwanda-international-movie-awards-am-95815.html |title=Papa Sava, Mama Nick, Bamenya mu begukanye ibihembo bya Rwanda International Movie Awards |author=Janvier Iyamuremye |website=InyaRwanda |date=2020-03-08 |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> }} {{DEFAULTSORT:Kirenga, Saphine}} [[Ikiciro:Abanyarwanda]] [[Ikiciro:Abagore]] [[Ikiciro:Filime nyarwanda]] [[Ikiciro:Filimi]] b4cszs11wsiag61cb5dundz69tphr7x Didier Kamanzi 0 9463 143558 127548 2026-10-24T10:24:01Z Score Beethoven 11559 143558 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Didier Kamanzi | other_names = Max Well | birth_date = 11 Ugushyingo 1985 | birth_place = [[Uburundi]] | nationality = Umunyarwanda | occupation = Umukinnyi wa filime, umukinnyi wa rugby, umunyabugeni | known_for = ''Rwasa'' }} '''Didier Kamanzi''' (yavutse ku ya 11 Ugushyingo 1985) ni umukinnyi wa filime wo mu [[Rwanda]]. Azwi ku izina rya Max Well, umupolisi yakinnye muri filime ''Rwasa''. Didier Kamanzi akina kandi rugby mu ikipe y'igihugu y'u Rwanda. Ni n'umunyabugeni. == Ubuzima == === Ubwana === Didier Kamanzi yavutse ku ya 11 Ugushyingo 1985, mu [[Uburundi]]. Ni umwana wa gatatu mu muryango w'abana batandatu. Nyuma yatahutse mu Rwanda. Mu 2017, yari atuye i [[Nyamirambo]], mu mujyi wa [[Kigali]].<ref name="iny2017"/> === Umwuga === Didier Kamanzi yatangiye gukina filime mu 2010. Yamenyekanye muri filime ''Rwasa'', aho yakinnye ari umupolisi witwa Max Well.<ref name="iny2017"/> Yakinnye kandi muri filime nyinshi, nka ''Ryangombe'', ''Rwasibo'', ''Igitekerezo'', ''Catherine'', ''Urugamba'' na ''City Maid''.<ref name="iny2016"/><ref name="iny2017"/> Mu 2017, Kamanzi yari mu bakinnyi 10 b'abagabo bahataniraga igihembo cy'umukinnyi ukunzwe cyane wa 2016 muri [[Rwanda Movie Awards]].<ref name="iny2017"/> Didier Kamanzi akina rugby. Mu 2011, yari kapiteni w'ikipe y'igihugu y'u Rwanda, Silverbacks, mu mukino wa rugby w'abakinnyi 15.<ref name="nt2011"/> Mu 2017, yakiniraga ikipe ya Thousand Hills RFC.<ref name="nt2017"/> Ni n'umunyabugeni ushushanya amashusho.<ref name="iny2016"/><ref name="iny2017"/> == Inyandiko == {{Reflist|refs= <ref name="iny2016">{{Cite web |url=https://inyarwanda.com/inkuru/70539/umukinnyi-wa-filime-didier-kamanzi-70539.html |title=Umukinnyi wa Filime Didier Kamanzi (Max Well) yamaze kwinjira mu bugeni |author=Ndayisaba Ben Claude |website=InyaRwanda |date=2016-08-11 |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="iny2017">{{Cite web |url=https://inyarwanda.com/inkuru/75905/kamanzi-didier-uri-mubahatanira-igihembo-cy-umukinnyi-wa-fil-75905.html |title=Kamanzi Didier uri mu bahatanira igihembo cy'umukinnyi wa filime wakunzwe |author=Ndayisaba Ben Claude |website=InyaRwanda |date=2017-06-17 |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="nt2011">{{Cite web |url=https://www.newtimes.co.rw/section/read/29428 |title=Hong Kong rugby 10s: Profiles of the Silverbacks |website=The New Times |date=2011-03-19 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="nt2017">{{Cite web |url=https://www.newtimes.co.rw/section/read/207029 |title=1000 Hills set to defend national rugby league title |website=The New Times |date=2017-01-11 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> }} {{DEFAULTSORT:Kamanzi, Didier}} [[Ikiciro:Abanyarwanda]] [[Ikiciro:Abagabo]] [[Ikiciro:Filime nyarwanda]] [[Ikiciro:Filimi]] net86xyyazue7xadleh1oj39s4av7qp Umurenge wa Jarama 0 10010 143397 126713 2026-10-24T10:00:42Z Score Beethoven 11559 143397 wikitext text/x-wiki '''Umurenge wa Jarama''' uherereye mu majyepfo y'[[akarere ka Ngoma]] mu ntara y'Iburasirazuba. Ni umurenge utuwe n'abaturage basaga gato 32,000 (2025) abana n'abakuru. Ufite utugari 5: - KARENGE - IHANIKA - JARAMA - KIBIMBA - KIGOMA. Isoko (Market) ry'umurenge rikomeye riri mukagari ka KIGOMA aho bita MUBAHA. Uyu murenge ni umusozi umeze nk<nowiki>'ikirwa kuko uri mukibaya cy'akagera kimwe nutundi turwa tukigaragaramo hafi aho nka MAZANE na SHARITA. Ni ''AKANIGO'' konyine gahuza uyu musozi wa JARAMA n'</nowiki>ubutaka busanzwe bwo kugihugu. Bityo umuzenguruko wawo wose ni ikibaya kirimo ituyaga tugera kuri dutanu, ariko kimwe muri two kijya kuba kinini kitwa IKIYAGA CYA SAKE kiri hagati ya JARAMA, SAKE na RUKUMBERI. NB''': AKANIGO:''' Ni ubutaka buto cyane bungana n'igisate cy'umuhanda (ubunigo) buri hagati y'umurenge wa SAKE n'umurenge wa JARAMA ahantu imodoka ebyiri zitabasha kunyuranamo, bufite metero 6 z'ubugari na metero 14 z'uburebure kuva hakurya, na metero 25 z'ubutumburuke uvuye kuri nivaeu y 'igishanga iburyo n'ibumoso. Ni umurenge mwiza cyane kuko ubonekamo amahirwe menshi: '''- Ufite ikibaya kiri kuruhande rw'amajyepho n'uburengerazuba bwawo gihingwa:''' Mubusanzwe, igice kinini cy'ikibaya cy'akagera, ntigihingwa kubera imyuzure uyu mugezi uhora uteza munzira yawo. Uruhande rwa JARAMA ho, siko bimeze. hakurya y'Akagera hari ikiyaga kinini cya RWERU nk'ikimenyetso cy'uko hakurya hari kubutumburuke buri hasi ugereranyije no kuruhande rwa JARAMA. Iki kiyaga gihura n'akagera binyuze MURUHAGE ruhoraho, rurusha ubugari akagera. ('''Uruhage'''=Inzira amazi ameneramo asohoka mumugezi akiroha ahandi hantu akenshi biterwa n'imyuzure). Iyo hateye imyuzure iciriritse, aho kugirango amazi yirohe mukibaya cya JARAMA, ubutumburuke bw'amazi y'ikiyaga cya RWERU, nibwo buzamuka. Kereka imvura yo mukwezi kwa kane niyo inyuzamo ikaba nyinshi, noneho amazi y'urweru akabasha kuzamuka akagera kubutumburuke mw'ikibaya cya JARAMA, ubwo nibwo akuka akiroha mukibaya cya JARAMA. Ibi bituma abaturage ba JARAMA bahora bejeje kubera iki kibaya mubusanzwe kigaragara nk'icyaruta ubutaka batuyeho igasozi. - '''Ibiyaga birobwamo amafi amoko yose:''' Nk'uko uyu murenge uzengurutswe n'utuyaga twinshi, ibi bituma abaturage bahorana umusaruro w'amafi, harimo izikura zikarenza 12Kg. '''- Ubutaka bwigasozi burera cyane:''' Kimwe n'ahandi hose mukarere ka NGOMA, ubutaka bwa JARAMA buhorana imvura nziza, kandi burarumbuka. - '''Abantu baturuka impande z'igihugu zose:''' Bitewe nimiterere y'uyu musozi washoboraga gutinyika, watuwe mumyaka itari iya kera aho abantu bimpande z'igihugu zose, uwabaga yabuze umuganane w'ubutaka mumuryango iwabo, yajyaga kwifatira ubw'ubuntu i JARAMA. Ibi byatumye hahurira abantu baturuka imihanda yose, ubwo budasa nabwo babubyaza amahirwe menshi. Muburengerazuba no Mumajyepho y'uburengerazuba bwuyu murenge,Uhana imbibi n'umurenge wa RWERU wo mukarere ka BUGESERA, bikagabannywa n'uruzi rw'Akagera. Amajyaruguru y'uburengerazuba, uhana urubibi n'umurenge wa RUKUMBERI. AMAJYARUGURU hari umurenge wa Sake. Muburasirazuba hari umurenge wa MUTENDERI. Mumajyepho y'uburasirazuba bwa JARAMA, uhana urubibi n'igihugu cy' [Uburundi|Burundi]] mu ntara ya Kirundo. '''Umwanditsi''' : NYANDWI Pierre Célestin HSO/JARAMA Sector pynycel@yahoo.fr Tel: 0728282817 {{Palette Imirenge y'Akarere ka Ngoma}} e1necevu2rxyoy7fkeq3nai93pmd7ll Umurenge wa Gatenga 0 12816 143309 106850 2026-10-24T09:58:51Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143309 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Gatenga''' ni umwe mu mirenge icumi igize akarere ka [[Akarere ka Kicukiro|Kicukiro]] <ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/indi-mikino/article/gatenga-imikino-yatumye-abaturage-bumva-gahunda-nyinshi-za-leta-mu-munsi-umwe</ref>, mu mujyi wa [[Kigali]] , umurenge wa Gatenga ugizwe n'utugari tune ari two Nyanza, Gatenga, Nyarurama na Karambo <ref>https://www.kicukiro.gov.rw/akarere/menya-akarere</ref> [[Dosiye:Gatenga_health_center.jpg|thumb|right|Ifoto igaragaza ikigo nderabuzima cya Gatenga.]] == Amashakiro == {{reflist}} [[Ikiciro:Akarere ka Kicukiro|Gatenga]] lkh9csiaa5ltspx4cvad7g2df28qkw6 143387 143309 2026-10-24T10:00:33Z Score Beethoven 11559 143387 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Gatenga''' ni umwe mu mirenge icumi igize akarere ka [[Akarere ka Kicukiro|Kicukiro]] <ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/indi-mikino/article/gatenga-imikino-yatumye-abaturage-bumva-gahunda-nyinshi-za-leta-mu-munsi-umwe</ref>, mu mujyi wa [[Kigali]] , umurenge wa Gatenga ugizwe n'utugari tune ari two Nyanza, Gatenga, Nyarurama na Karambo <ref>https://www.kicukiro.gov.rw/akarere/menya-akarere</ref> [[Dosiye:Gatenga_health_center.jpg|thumb|right|Ifoto igaragaza ikigo nderabuzima cya Gatenga.]] == Amashakiro == {{reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Kicukiro}} [[Ikiciro:Akarere ka Kicukiro|Gatenga]] psjephxk297v54384du8aipjbkel2by Umurenge wa Kazo 0 13270 143398 88730 2026-10-24T10:00:43Z Score Beethoven 11559 143398 wikitext text/x-wiki UMURENGE WA KAZO NI UMWE MU YIGIZE AKARERE KA NGOMA. KAZO YAMENYEKANYE CYANE MU MATEKA YO HAMBERE KUKO HASHYIZWE URUKIKO RWA MBERE MU GISKA CYATWARAGA NA GACINYA KA NYIRINKWAYA. IZINA KAZO RIKOMOKA KU KUBA KU GASOZI K'INYAMBO(AGASOZI KAAZO). UYU MURENGE UHEREYE MU NTANZI Z'UMUJYI WA KIBUNGO UFITE SENTERE ZIZWI NKA KIBIMBA, GAHULIRE, KARAMA, KAZO, MUSAMVU-GITURUSU, RUGENGE, NYAMAGANA.(BYANDITSWE NA TUYISHIME JEAN DE DIEU( JADO-FILS). {{Palette Imirenge y'Akarere ka Ngoma}} ftly8b9htrsfq7fqr3wjpxpe9dcetc6 Urwibutso rwa Jenoside rwa Murambi 0 13503 143133 140425 2026-10-24T02:59:09Z Score Beethoven 11559 143133 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:Panorama of Schoolgrounds Murambi Genocide Memorial Site.jpg|thumb|455x455px|Urwibutso Rwa Jenoside yakorewe abatutsi rwa Murambi.]] [[Dosiye:RW Murambi (1) (16638079334).jpg|thumb|imbere mu rwibutso rwa jenocide rwa murambi]] '''Urwibutso rwa Murambi''' ni rumwe mu nzibutso z’ingenzi zibumbatiye amateka ya [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] mu 1994 mu [[Rwanda]]. Ruherereye mu majyepfo y’u [[Rwanda Nziza|Rwanda,]] hafi y’umujyi wa Nyamagabe umurenge wa Cyanika, akagari ka Murambi, mu mudugudu wa Gasiza<ref>https://igihe.com/amakuru/article/mbabazi-ari-gukora-urugendo-rwo-kwibuka-jenoside-rw-ibilometero-280-n-amaguru</ref>. Ahubatse uru rwibutso hahoze hari ishuri rya tekiniki rya Murambi, aho Abatutsi benshi bari barahahungiye bizeye ubuhungiro n’umutekano mu gihe cya [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|jenoside.]], bakahicirwa mu buryo bw’agashinyaguro, bikaba ari kimwe mu byabayeho by’agahinda gakomeye mu mateka y’u [[Rwanda Rwacu|Rwanda.]] Mu rwibutso rwa Murambi haruhukiye imibiri y’Abatutsi bishwe bazira uko bavutse muri Jenoside mu 1994, barenga ibihumbi 50, aho guhera tariki 21 Mata 1994 biciwe mu ishuri ryisumbuye ryari ricyubakwa.<ref>[https://www.kigalitoday.com/amakuru/mu-rwanda/article/umushinjacyaha-w-u-bufaransa-yababajwe-n-amateka-ya-jenoside-i-murambi#:~:text=Jean%2DFran%C3%A7ois%20Ricard%20mu%20Rwibutso%20rwa,mu%20ishuri%20ryisumbuye%20ryari%20ricyubakwa. https://www.kigalitoday.com/amakuru/mu-rwanda/article/umushinjacyaha-w-u-bufaransa-yababajwe-n-amateka-ya-jenoside-i-murambi#:~:text=Jean%2DFran%C3%A7ois%20Ricard%20mu%20Rwibutso%20rwa,mu%20ishuri%20ryisumbuye%20ryari%20ricyubakwa.]</ref> Muri iki gihe, Urwibutso rwa Murambi ni ahantu ho kwibuka no gusigasira amateka, hagamijwe guha icyubahiro abazize jenoside Yakorewe Abatutsi no kwigisha abakiriho akamaro ko kurwanya ingengabitekerezo yayo, bityo hubakwa ejo hazaza harangwa n’amahoro n’ubumwe.<ref>{{Cite web |url=https://www.nyamagabe.gov.rw/default-title-9/kwibuka28-mu-rwibutso-rwa-jenoside-rwa-murambi-hibutswe-abarenga-50000-bahashyinguye |title=Archive copy |access-date=2026-04-17 |archive-date=2025-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821035411/https://www.nyamagabe.gov.rw/default-title-9/kwibuka28-mu-rwibutso-rwa-jenoside-rwa-murambi-hibutswe-abarenga-50000-bahashyinguye |url-status=dead }}</ref><ref>https://ibuka.rw/memorial-sites/murambi</ref> == Imiterere rusange == {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Murambi ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Uko Rwabayeho == Uru rwibutso ni rumwe mu nzibuto esheshatu zizwi cyane mu Rwanda bibukiraho [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu w' 1994 mu Rwanda]] . Ahandi ni [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali|Urwibutso rwa Kigali]] ku Gisozi, [[Urwibutso rwa jenoside rwa Ntarama|Urwibutso rwa Ntarama]],[[Urwibutso rwa jenocide rwa Nyamata|Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamata]], Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero n'urwibutso rwa Jenoside rwa Nyarubuye . <ref name="unesco">[https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5753/ Sites mémoriaux du génocide : Nyamata, Murambi, Bisesero et Gisozi], UNESCO, Retrieved 2 March 2015</ref> [[Dosiye:Mummified_victims_of_the_Rwandan_genocide_(1994)_at_Murambi_Technical_School.gif|thumb| imibiri y'abazize jenoside yakorewe abatutsi. (ifoto yafashwe mu 2001)]]Aha niho habereye [[wiktionary:massacre|ubwicanyi]] mu gihe cya jenoside yakorewe Abatutsi yo mu 1994. Igihe ubwicanyi bwatangiraga, [[Abatutsi|abatutsi bo]] muri ako karere bagerageje kwihisha mu rusengero rwaho. Icyakora, umwepiskopi (umushumba wa kiliziya muri diyosezi) n'umuyobozi w'akarere babashukishije umutego babohereza mu ishuri rya tekiniki, bavuga ko ingabo [[Ubufaransa|z'Abafaransa]] zizabarindira. <ref name="archive">[https://web.archive.org/web/20220717074239/https://genocidearchiverwanda.org.rw/index.php/Murambi_Memorial Murambi Memorial], GencideArchiveRwanda.org, Retrieved 3 March 2016</ref> Ku ya 16 Mata 1994, abarenga abatutsi 65,000 bagiye mu ishuri. Abatutsi bamaze kuhagera, nta mazi cyangwa ibiryo byatanzwe. Ibi byakozwe kugirango abaturage bafite intege nke zo kwirwanaho. Nyuma yo kwirwanaho iminsi mike bakoresheje amabuye, abatutsi barengewe ku ya 21 Mata. Abasirikare b'Abafaransa baburiwe irengero maze ishuri ryibasirwa n’intagondwa z’Abahutu [[Interahamwe]] . Abatutsi bagera ku 20.000 biciwe kuri iryo shuri, kandi abashoboye gutoroka hafi ya bose bishwe bukeye ubwo bagerageza kwihisha mu rusengero rwegereye. <ref>{{Cite web |title=Numbers (HRW Report - Leave None to Tell the Story: Genocide in Rwanda, March 1999) |url=https://www.hrw.org/reports/1999/rwanda/Geno1-3-04.htm |access-date=2022-03-31 |website=www.hrw.org}}</ref> Umubare w'abantu bapfuye bagera ku 50,000 watanzwe na guverinoma utabariyemo n'umubare w'imibiri yataburuwe, ndetse n'abatarashyinguwe mu cyubahiro. <ref>{{Cite web |title=Through A Glass Darkly |url=http://maps.cga.harvard.edu/rwanda/murambi.html |access-date=2022-04-04 |website=maps.cga.harvard.edu |archive-date=2022-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220530114035/http://maps.cga.harvard.edu/rwanda/murambi.html |url-status=dead }}</ref> Nk’uko umuyobozi w’urwibutso abitangaza, Abafaransa bazanye ibikoresho biremereye byo gucukura ibyobo byinshi aho hashyizwe imibiri ibihumbi. Bahise bashyira ikibuga cya volley ball hejuru yimva rusange kugirango bagerageze guhisha ibyabaye  . Mu mibiri yerekanwe ubu harimo iy'abana n'impinja. Abantu 34 gusa ni bo bitekerezwa ko barokotse ubwo bwicanyi bwabereye i Murambi. <ref name="archive"/>[[Dosiye:Genocide_Victims_Rwanda_Photo_by_Sascha_Grabow.jpg|thumb| imibiri y'abazize jenoside yakorewe abatutsi mri 1994. (ifoto yafashwe mu 2001)]]Urwibutso rwashinzwe ku ya 21 Mata 1995. rukaba rurimo imva 50,000. <ref name="archive"/> Inyubako y'ishuri ubu ni inzu ndangamurage ya jenoside yerekana amagufwa hamwe n'imibiri ya bamwe mu bihumbi by'abantu biciwe mu Ntara ya Gikongoro mu 1994. Mu bushakashatsi yakoze ku nzibutso za jenoside yakorewe [[Abanyarwanda]], Timothy Longman avuga ko nubwo imirambo yerekanwa i Murambi itangwa nk'iy'abantu biciwe aho, mu byukuri ko ari imirambo yazanywe i Murambi iturutse mu turere tuyikikije. Abiciwe i Murambi bashyinguwe mu mva rusange aho bari mu 1996. <ref>Longman, Timothy. ''Memory and Justice in Post-Genocide Rwanda''. New York: Cambridge University Press, 2017, pp. 6-7.</ref>. videwo ivuga ku mateka y'urwibutso rwa murambi<ref>https://www.youtube.com/watch?v=zgCSIAr3hJo</ref>.Ku wa 06 Mata 2024, ni bwo Ishami ry’Umuryango w’Abibumbye ryita ku Burezi, Ubumenyi n’Umuco, UNESCO ryashyikirije Urwibutso rwa Jenoside rwa Murambi, ikimenyetso kirushyira bidasubirwaho mu Murage w’Isi nkahantu habumbatiye amateka.<ref>{{Cite web |url=https://www.nyamagabe.gov.rw/default-title-9/nyamagabe-umuyobozi-wa-unesco-yashyize-ikimenyetso-ku-rwibutso-rwa-jenoside-rwa-murambi-kigaragaza-ko-rwinjijwe-mu-murage-wisi |title=Archive copy |access-date=2026-05-15 |archive-date=2025-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251116154416/https://www.nyamagabe.gov.rw/default-title-9/nyamagabe-umuyobozi-wa-unesco-yashyize-ikimenyetso-ku-rwibutso-rwa-jenoside-rwa-murambi-kigaragaza-ko-rwinjijwe-mu-murage-wisi |url-status=dead }}</ref> == Reba urwibutso == Tembera urwibutso rwa jenoside yakorewe abatutsi muri Murambi hamwe n'urugendo rwo kuri murandasi (virtualtour) <ref>http://gmvirtualtour.minubumwe.gov.rw/murambi/</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] {{Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda mu 1994}} 7g4zof8rirbdwsupwut0j2ct0mfdv4e Ubuzima bwiza bwibidukikije ni Ubuzima bwiza bwa muntu. 0 14037 143069 136433 2026-10-23T14:31:50Z BYUKUSENGE Jacques 19210 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 143069 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:Monument imge.jpg|thumb|Ifoto yerekana ibidukikije bisukuye.]] Kubungabunga ibidukikije ni bimumwe mubikorwa umuntu akora kugirango akomeze kubungabunga ubuzima bwe. ibidukikije iyo bisukuye bituma abantu bahumeka umwuka mwiza bityo ikigereranyo cyabapfa biturutse muguhumeka umwuka mubi kigabanyuka.<ref>https://igihe.com/amakuru/mu-mahanga/article/guhumeka-umwuka-mwiza-byashyizwe-mu-burenganzira-bwa-muntu</ref> Mu Gushyingo 2022, Perezida wa Komisiyo y’Igihugu y’Uburenganzira bwa Muntu, Mukasine Marie Claire, yavuze ku kamaro ko kubungabunga ibidukikije, kurwanya isuri no kubahiriza uburenganzira bwa muntu kandi avuga ko kwita kubidukikije bifite uruhare runini mu kubaho neza kwa muntu.<ref>https://www.kigalitoday.com/ibidukikije/ibimera/article/kubungabunga-ibidukikije-bifitanye-isano-no-kurengera-uburenganzira-bwa-muntu-mukasine</ref> == Rema == REMA ni ikigo cy'igihugu gishinzwe kwita kubidukikije mu [[Rwanda]]. <ref>https://mobile.igihe.com/ibidukikije/article/rema-yahawe-miliyoni-100-frw-azifashishwa-mu-kuzitira-pariki-ya-nyandungu</ref> kuwa 13 kanama 2018, ikigo cy'igihugu kirengera ibidukikije mu Rwanda cyashyize hanze igazeti ku ibidukikije. iy'igazeti ikaba ikubiyemo imitwe itandukanye harimo kubungabunga no kurengara ibidukikije kamere, amahame remezo agenga kibungabunga ibidukikije, kubungabunga no kurengera ibidukikije biva mubikorwa bya muntu, ibikorwa bibujijwe n'ibihano nibindi. <ref name=":0">{{Cite web |url=https://rema.gov.rw/fileadmin/templates/Documents/Law_on_environment.pdf |title=Archive copy |access-date=2023-02-21 |archive-date=2024-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240528101410/https://rema.gov.rw/fileadmin/templates/Documents/Law_on_environment.pdf |url-status=dead }}</ref> [[Dosiye:Hopetoun_falls.jpg|thumb]] === Amahame remezo agenga ibidukikije === * Ihame ryo kuringa; rifasha mugukumira cyangwa kugabanya ingaruka mbi kubidukikije. * Ihame bw'uburambe kubidukikije; rifasha guha amahirwe angana ibisekuruza bitadukanye. * Ihame ry'uko uwagije abihanirwa; rifasha guca intege ibikorwa byo kwagiza ibidukikije no guhana uwarenze ku mategeko. * Ihame ryo kumenyesha no gushishikariza kubugabunga ibidukikije; rifasha kunoza imyumvire kubijyanye n'ibidukikije no kubibungabunga. * Ihame ry'ubufatanye; rifasha gushyira hamwe imbaraga zo kubungabunga ibidukikije.<ref name=":0" /> == Uruhare rwa Leta == Leta ifite inshingano rusange zo kwita, kubungabunga no kugenzura ibidukikije, no gufatanya n'izindi Leta mu gufata ibyemezo birwanya ubuhunyanye burenze imipaka. Buri rwego mu nzego za leta, imiryango itegamiye kuri leta n'abantu ku giti cyabo bagomba kubugabunga ibidukikije.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |url=https://menyanibi.rw/menya-itegeko-rigenga-ibidukikije-mu-rwanda-2/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-21 |archive-date=2023-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221122639/https://menyanibi.rw/menya-itegeko-rigenga-ibidukikije-mu-rwanda-2/ |url-status=dead }}</ref> [[Dosiye:Hortus_Haren_d.j.b_09.jpg|thumb|'ibidukikije ]] == Uruhare rw'ibidukikije mwiterambere ry'ubukungu == 57 ku ijana by'Abanyarwanda higajemo [[Umugore|abagore]] bari mubukene bukabije mu mwaka 2009.Gushyira mu bikorwa imigambi y’igihugu n’imigambi mpuzamahanga y’iterambere rirambye n’ ibikorwa byo kugabanya ubukene bisaba ko u Rwanda rushyira ibidukikije n’amahame yumwimerere yo gucunga neza umutungo mu rwego rw’igenenamigambi ry’igihugu ryerekeranye n’iterambere mu bukungu. Ubukungu na bwo bujyana n’ibidukikije mu buryo bwinshi bugaragara. Ibikorwa ngengabukungu byose harimo Kubyaza umusaruro, kuwukoresha no gutaba imyanda bibera mu bidukikije. Ibidukikije n’umutungo kamere ni byo musingi w’ibikorwa byo mu nzego zose.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |url=https://www.rema.gov.rw/soe/kinya.pdf |title=Archive copy |access-date=2023-02-21 |archive-date=2021-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204321/https://www.rema.gov.rw/soe/kinya.pdf |url-status=dead }}</ref> [[Dosiye:Vermont_(48910827388).jpg|thumb|'ibidukikije]] == Ihuzwa ry'ibidukikije n'uburenganzira bwa muntu == Umwuka mwiza uturuka mu bidukikije bisukuye, bikaba ari uburenganzira bwa muntu,guhumeka umwuka mwiza bikaba byaratangajwe n' Akanama Gashinzwe Uburenganzira bwa muntu mu [[Umuryango w’Abibumye|Muryango w’Abibumbye]]. Uyu mwanzuro utowe hashize imyaka irenga 20, kuko wazanywe ahagana 1990 ariko ibihugu bimwe nabimwe bikanga kuwutora.<ref>https://igihe.com/amakuru/mu-mahanga/article/guhumeka-umwuka-mwiza-byashyizwe-mu-burenganzira-bwa-muntu</ref> [[Dosiye:Viru_Bog,_Parque_Nacional_Lahemaa,_Estonia,_2012-08-12,_DD_56.JPG|thumb|'ibidukikije ]] == Ibigize ibidukikije kamere == [[Dosiye:Mountains img.jpg|thumb|300x300px|Ifoto yerekana imisozi n'amashyamba ( nkibidukikije kamere).]] Ibidukikije kamere bivugwako ari ibidukikije karemano, harimo; imisozi, ibishanga, amazi, ubutaka namashyamba kimeza.<ref>https://www.google.com/search?q=amashyamba+kimeza&rlz=1C1CHBD_enRW1042RW1042&oq=amashyamba+kimeza&aqs=chrome..69i57.11353j0j7&sourceid=chrome&ie=UTF-8</ref> [[Dosiye:Biebrza_NP_in_Dolistowo.jpg|thumb|'ibidukikije ]] == Amafatizoshingiro == <references /> ia6vlsu7w827se5tifv9b14t5lk05ax IPM wfc 0 14597 143099 138184 2026-10-24T02:42:15Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 143099 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:Algérie - Arménie - 20140531 - Yacine Brahimi (Alg) face à Taron Voskanyan (Arm).jpg|thumb|IPM wfc]] '''IPM wfc''' ( Institut Paroissiale de Mukarange, Women Football Club)  ni [[ikipe]] y’umupira wa maguru wa babigize umwuga. Ni ikipe igaragaramo [[Umugore|abagore]] n’[[Umugore|abakobwa]] mugukina shampiyona y’igihugu I tegurwa na [[FERWAFA]], [[Ishyirahamwe ry’Umupira w’Amaguru mu Rwanda|Ishyirahamwe ry’umupira w’amaguru mu Rwanda]] ndetse n’[[Igikombe cy’Amahoro|igikombe cy’amahoro]] cy’igihugu. IPM wfc ikina mu shampiyona y’icyiciro cya mbere cyu mu mupira w’amaguru mu [[Rwanda]] mu [[Umugore|bagore]], ikaba yaratweye irushanwa rya [[Amashuri Makuru|Amashuri]] Kagame Cup ndetse , IPM WFC yatwaye igikombe cya Shampiyona y'ikiciro cya kabiri mu [[Umugore|bagore]] muri 2022 kugeza 2023. <ref>https://mobile.igihe.com/imikino/football/article/as-kigali-wfc-yashyikirijwe-igikombe-cya-shampiyona</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuyoboro.rw/index.php/2022/02/28/imbamutima-za-kayitesi-wegukanye-igikombe-muri-as-kigali-yabagore/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302173741/https://umuyoboro.rw/index.php/2022/02/28/imbamutima-za-kayitesi-wegukanye-igikombe-muri-as-kigali-yabagore/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://rushyashya.net/amavubi-yageze-muri-senegal-aho-yitegura-gukina-umunsi-wa-kabiri-wa-afcon2023-reg-vc-na-apr-wvc-zegukanye-gmt-2022-ibyaranze-impera-zicyumweru-muri-siporo/</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2022/05/igikombe-cyamahoro-cyabagore-as-kigali-na-kamonyi-zitwaye-neza/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302154052/https://umuseke.rw/2022/05/igikombe-cyamahoro-cyabagore-as-kigali-na-kamonyi-zitwaye-neza/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://rwanda-football.com/as-kigali-yongeye-kwegukana-igikombe-cya-shampiyona-yabagore/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302202645/http://rwanda-football.com/as-kigali-yongeye-kwegukana-igikombe-cya-shampiyona-yabagore/ |archive-date=2023-03-02 |url-status=dead}}</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/football/article/iminsi-ibiri-irashize-tuyishimire-angelique-ari-muri-koma-nyuma-yo-kunanirwa-kwakira-gutsindwa</ref><ref>https://www.isimbi.rw/siporo/article/abasifuzi-5-bahagaritswe-abakomiseri-2-bahagarikwa-amezi-6</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.thechoicelive.com/abasifuzi-basifuriye-rayon-sports-na-etoile-de-lest-nabandi-bahagaritswe |title=Archive copy |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302202645/https://www.thechoicelive.com/abasifuzi-basifuriye-rayon-sports-na-etoile-de-lest-nabandi-bahagaritswe |url-status=dead }}</ref><ref>https://umuryango.rw/imyidagaduro/imikino/article/abakinnyi-4-b-ikipe-ya-youvia-barembye-bajyanwa-mu-bitaro-nyuma-yo-kunanirwa</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} [[Ikiciro:Siporo]] [[Ikiciro:Ikipe ya bagore]] lnklawwg7qpjqt6vc9xxjvtrg7rr3zh Umurenge wa Bugeshi 0 14664 143310 133921 2026-10-24T09:58:54Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143310 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:LL-Q33573 (kin)-IRAKOZE Anastase-Bugeshi.wav|thumb|Uko izina Bugeshi rivugwa.]] '''Umurenge wa Bugeshi''' ni umwe mu [[Imirenge y’u Rwanda|mirenge]] 12 igize [[Akarere ka Rubavu]], mu [[Intara y'Uburengerazuba]] bw’u [[Rwanda]].<ref name="kigali-today">Eric Muvara, [https://www.kigalitoday.com/ubukungu/iterambere/article/abaturage-biyubakiye-ibiro-by-umurenge-byuzuye-bitwaye-miliyoni-196rwf « Abaturage biyubakiye ibiro by’umurenge byuzuye bitwaye miliyoni 196 RWF »], ''[[Kigali Today]]'', 4 Ukuboza 2017, yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Abaturage == Umurenge wa Bugeshi ufite ubuso bwa kilometero kare 31,05. Ibarura rusange ry’abaturage ryo mu 2022 ryagaragaje ko wari utuwe n’abaturage 33.892, barimo abagore 17.636 n’abagabo 16.256. Ubucucike bw’abaturage bwari abantu 1.092 kuri kilometero kare.<ref name="citypopulation">[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/rubavu/3301__bugeshi/ « Bugeshi (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> Mu baturage bose, 12.786 bari bafite imyaka iri munsi ya 15, abagera kuri 19.885 bari hagati y’imyaka 15 na 64, naho 1.221 bari bafite imyaka 65 cyangwa irenga. Abaturage 29.599 bari batuye mu cyaro, mu gihe 4.293 bari batuye mu mijyi.<ref name="citypopulation"/> == Ibikorwa remezo == Mu 2017, abaturage ba Bugeshi biyubakiye ibiro bishya by’umurenge bifite agaciro ka miliyoni 196 z’amafaranga y’u Rwanda. Akarere ka Rubavu katanze miliyoni 70, andi mafaranga atangwa n’abaturage, banagize uruhare mu mirimo yo kubaka binyuze mu muganda.<ref name="kigali-today"/> Muri uwo mwaka, Umurenge wa Bugeshi wabaye uwa kabiri mu Rwanda mu bikorwa by’umuganda.<ref name="kigali-today"/> == Amashakiro == {{Reflist}} [[Ikiciro:Akarere ka Rubavu]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Bugeshi]] ets92kk7xix3hq1zq4hjtsd9mx729ns 143447 143310 2026-10-24T10:01:27Z Score Beethoven 11559 143447 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:LL-Q33573 (kin)-IRAKOZE Anastase-Bugeshi.wav|thumb|Uko izina Bugeshi rivugwa.]] '''Umurenge wa Bugeshi''' ni umwe mu [[Imirenge y’u Rwanda|mirenge]] 12 igize [[Akarere ka Rubavu]], mu [[Intara y'Uburengerazuba]] bw’u [[Rwanda]].<ref name="kigali-today">Eric Muvara, [https://www.kigalitoday.com/ubukungu/iterambere/article/abaturage-biyubakiye-ibiro-by-umurenge-byuzuye-bitwaye-miliyoni-196rwf « Abaturage biyubakiye ibiro by’umurenge byuzuye bitwaye miliyoni 196 RWF »], ''[[Kigali Today]]'', 4 Ukuboza 2017, yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Abaturage == Umurenge wa Bugeshi ufite ubuso bwa kilometero kare 31,05. Ibarura rusange ry’abaturage ryo mu 2022 ryagaragaje ko wari utuwe n’abaturage 33.892, barimo abagore 17.636 n’abagabo 16.256. Ubucucike bw’abaturage bwari abantu 1.092 kuri kilometero kare.<ref name="citypopulation">[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/rubavu/3301__bugeshi/ « Bugeshi (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> Mu baturage bose, 12.786 bari bafite imyaka iri munsi ya 15, abagera kuri 19.885 bari hagati y’imyaka 15 na 64, naho 1.221 bari bafite imyaka 65 cyangwa irenga. Abaturage 29.599 bari batuye mu cyaro, mu gihe 4.293 bari batuye mu mijyi.<ref name="citypopulation"/> == Ibikorwa remezo == Mu 2017, abaturage ba Bugeshi biyubakiye ibiro bishya by’umurenge bifite agaciro ka miliyoni 196 z’amafaranga y’u Rwanda. Akarere ka Rubavu katanze miliyoni 70, andi mafaranga atangwa n’abaturage, banagize uruhare mu mirimo yo kubaka binyuze mu muganda.<ref name="kigali-today"/> Muri uwo mwaka, Umurenge wa Bugeshi wabaye uwa kabiri mu Rwanda mu bikorwa by’umuganda.<ref name="kigali-today"/> == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Rubavu}} [[Ikiciro:Akarere ka Rubavu]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Bugeshi]] bb3528qs8soxq8fnbdm9r2o8o5l87rv Umurenge wa Busanze 0 14673 143311 138148 2026-10-24T09:58:56Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143311 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} Umurenge wa Busanze uhererereye mu majyepfo. Ni umwe mu mirenge igize [[akarere ka Nyaruguru]]<ref>https://sobanukirwa.rw/rw/body/busanze_sector</ref>. == Amashakiro == {{Reflist}} [[Ikiciro:Intara y'amajyepfo]] [[Ikiciro:Akarere ka Nyaruguru]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] 1yyoizk3ns1kenr0l95hhbmdtntqtu4 143427 143311 2026-10-24T10:01:09Z Score Beethoven 11559 143427 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} Umurenge wa Busanze uhererereye mu majyepfo. Ni umwe mu mirenge igize [[akarere ka Nyaruguru]]<ref>https://sobanukirwa.rw/rw/body/busanze_sector</ref>. == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Nyaruguru}} [[Ikiciro:Intara y'amajyepfo]] [[Ikiciro:Akarere ka Nyaruguru]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] c3up7h5z5i8dty9m3rvgqv5x205i144 Umurenge wa Cyahinda 0 14674 143312 138488 2026-10-24T09:58:59Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143312 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} Umurenge wa Cyahinda uhererereye mu majyepfo. Ni umwe mu mirenge igize [[akarere ka Nyaruguru]]<ref>https://www.kigalitoday.com/umutekano/imbere-mu-gihugu/Cyahinda-Babangamiwe-n-igikuku-kegereye-ingo-z-abaturage</ref>. == Amashakiro == {{Reflist}} [[Ikiciro:Intara y'amajyepfo]] [[Ikiciro:Akarere ka Nyaruguru]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] p76phwzg77uvxig4drmzdner85vlsyy 143429 143312 2026-10-24T10:01:10Z Score Beethoven 11559 143429 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} Umurenge wa Cyahinda uhererereye mu majyepfo. Ni umwe mu mirenge igize [[akarere ka Nyaruguru]]<ref>https://www.kigalitoday.com/umutekano/imbere-mu-gihugu/Cyahinda-Babangamiwe-n-igikuku-kegereye-ingo-z-abaturage</ref>. == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Nyaruguru}} [[Ikiciro:Intara y'amajyepfo]] [[Ikiciro:Akarere ka Nyaruguru]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] pq5h2ia07j5d7szjk2djz3q6tw86irq Umurenge wa Kivu 0 14676 143313 138726 2026-10-24T09:59:01Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143313 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} Umurenge wa Kivu uhererereye mu [[Intara y'amajyepfo|majyepfo]]. Ni umwe mu mirenge igize [[akarere ka Nyaruguru]]<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/gitifu-n-abagoronome-batatu-bafunzwe-bakekwaho-kunyereza-imbuto-n-ifumbire</ref>. == Amashakiro == {{Reflist}} [[Ikiciro:Intara y'amajyepfo]] [[Ikiciro:Akarere ka Nyaruguru]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] 6yx1o5aiyhxm6t0zks01l3ty53zai4h 143432 143313 2026-10-24T10:01:13Z Score Beethoven 11559 143432 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} Umurenge wa Kivu uhererereye mu [[Intara y'amajyepfo|majyepfo]]. Ni umwe mu mirenge igize [[akarere ka Nyaruguru]]<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/gitifu-n-abagoronome-batatu-bafunzwe-bakekwaho-kunyereza-imbuto-n-ifumbire</ref>. == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Nyaruguru}} [[Ikiciro:Intara y'amajyepfo]] [[Ikiciro:Akarere ka Nyaruguru]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] ho64bg0d8kqf094zs327w91dt76433i Umurenge wa Mata 0 14677 143356 134902 2026-10-24T10:00:04Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143356 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} Umurenge wa Mata uhererereye mu [[Intara y'amajyepfo|majyepfo]]. Ni umwe mu mirenge igize [[akarere ka Nyaruguru]]<ref>https://www.kigalitoday.com/umutekano/imbere-mu-gihugu/Mata-Umuzamu-wa-SACCO-yaguye-mu-gico-cy-abajura</ref>. n'umurenge ufite ubutaka bunini buhingwa igihingwa cy'icyayi. uyu murenge uzwi cyane kuruganda rw'icyayi ruherereye muri uyu murenge. == Amashakiro == {{Reflist}} [[Ikiciro:Intara y'amajyepfo]] [[Ikiciro:Akarere ka Nyaruguru]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] c24xci0oeu9tczg4ppi3k4s6tsmhpu2 143433 143356 2026-10-24T10:01:14Z Score Beethoven 11559 143433 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} Umurenge wa Mata uhererereye mu [[Intara y'amajyepfo|majyepfo]]. Ni umwe mu mirenge igize [[akarere ka Nyaruguru]]<ref>https://www.kigalitoday.com/umutekano/imbere-mu-gihugu/Mata-Umuzamu-wa-SACCO-yaguye-mu-gico-cy-abajura</ref>. n'umurenge ufite ubutaka bunini buhingwa igihingwa cy'icyayi. uyu murenge uzwi cyane kuruganda rw'icyayi ruherereye muri uyu murenge. == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Nyaruguru}} [[Ikiciro:Intara y'amajyepfo]] [[Ikiciro:Akarere ka Nyaruguru]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] rlujac67i2tsk4pc6j6wm4r1lmz3014 Umurenge wa Munini 0 14678 143359 133973 2026-10-24T10:00:07Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143359 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} Umurenge wa Munini uhererereye mu [[Intara y'amajyepfo|majyepfo]]. Ni umwe mu mirenge igize [[akarere ka Nyaruguru]]<ref>{{Cite web |url=https://www.kigalitoday.com/imikino-11/football/Nyaruguru-Munini-yihariye-ibikombe-muri-Umurenge-Kagame-Cup |title=Nyaruguru: Munini yihariye ibikombe muri "Umurenge Kagame Cup" |website=Kigali Today |language=rw }}</ref>. == Amashakiro == {{Reflist}} [[Ikiciro:Intara y'amajyepfo]] [[Ikiciro:Akarere ka Nyaruguru]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] m9f18s02xuxxd3uw5pp3br9g42ev38a 143436 143359 2026-10-24T10:01:17Z Score Beethoven 11559 143436 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} Umurenge wa Munini uhererereye mu [[Intara y'amajyepfo|majyepfo]]. Ni umwe mu mirenge igize [[akarere ka Nyaruguru]]<ref>{{Cite web |url=https://www.kigalitoday.com/imikino-11/football/Nyaruguru-Munini-yihariye-ibikombe-muri-Umurenge-Kagame-Cup |title=Nyaruguru: Munini yihariye ibikombe muri "Umurenge Kagame Cup" |website=Kigali Today |language=rw }}</ref>. == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Nyaruguru}} [[Ikiciro:Intara y'amajyepfo]] [[Ikiciro:Akarere ka Nyaruguru]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] j0mrs0zykdjecmih34qt3nuipdzbe47 Umurenge wa Ngera 0 14679 143363 138309 2026-10-24T10:00:10Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143363 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} Umurenge wa Ngera uhererereye mu [[Intara y'amajyepfo|majyepfo]]. Ni umwe mu mirenge igize [[akarere ka Nyaruguru]]<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/ngera-bamwe-mu-baturage-binubira-kutagerwaho-na-gahunda-za-leta</ref>. == Amashakiro == {{Reflist}} [[Ikiciro:Intara y'amajyepfo]] [[Ikiciro:Akarere ka Nyaruguru]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] 91rpoatoxaixfvfuvcw745bo8bm85ym 143437 143363 2026-10-24T10:01:18Z Score Beethoven 11559 143437 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} Umurenge wa Ngera uhererereye mu [[Intara y'amajyepfo|majyepfo]]. Ni umwe mu mirenge igize [[akarere ka Nyaruguru]]<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/ngera-bamwe-mu-baturage-binubira-kutagerwaho-na-gahunda-za-leta</ref>. == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Nyaruguru}} [[Ikiciro:Intara y'amajyepfo]] [[Ikiciro:Akarere ka Nyaruguru]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] 0uqdevyh5vvhjx92lrt8fc1s48ylhvj Umurenge wa Ngoma 0 14680 143366 134064 2026-10-24T10:00:13Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143366 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Ngoma''' ni umwe mu mirenge 14 igize [[Akarere ka Nyaruguru]], mu [[Intara y’Amajyepfo]] y’u Rwanda. Ntugomba kwitiranywa n’indi mirenge yitwa Ngoma iri mu turere twa Huye na Rulindo. == Imiterere y’ubuyobozi == Akarere ka Nyaruguru kagizwe n’imirenge 14, [[Akagari|utugari]] 72 n’imidugudu 332. Ngoma iri ku rutonde rw’imirenge igize ako karere.<ref>[https://www.nyaruguru.gov.rw/en/ « Nyaruguru District »], urubuga rwemewe rw’Akarere ka Nyaruguru.</ref> == Abaturage == Mu ibarura rusange ry’abaturage n’imiturire ryo mu 2012, Umurenge wa Ngoma wari utuwe n’abaturage 22.950. Mu 2022, abaturage bari bageze kuri 24.358, barimo [[Umugore|abagore]] 12.844 n’abagabo 11.514.<ref name="abaturage">[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/nyaruguru/2309__ngoma/ « Ngoma (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', hashingiwe ku mibare y’Ikigo cy’Igihugu cy’Ibarurishamibare cy’u Rwanda.</ref> Muri abo baturage, 9.786 bari munsi y’imyaka 15, abari hagati y’imyaka 15 na 64 bari 13.221 naho abafite imyaka 65 cyangwa irenga bari 1.351.<ref name="abaturage" /> Ibarura ryo mu 2022 ryagaragaje ko abaturage bose b’Umurenge wa Ngoma bari batuye mu bice by’icyaro.<ref name="abaturage" /> == Amashakiro == {{Reflist}} [[Ikiciro:Akarere ka Nyaruguru|Ngoma]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Ngoma]] 5xyykfg67dsl26got98j765ehp6l3t6 143439 143366 2026-10-24T10:01:20Z Score Beethoven 11559 143439 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Ngoma''' ni umwe mu mirenge 14 igize [[Akarere ka Nyaruguru]], mu [[Intara y’Amajyepfo]] y’u Rwanda. Ntugomba kwitiranywa n’indi mirenge yitwa Ngoma iri mu turere twa Huye na Rulindo. == Imiterere y’ubuyobozi == Akarere ka Nyaruguru kagizwe n’imirenge 14, [[Akagari|utugari]] 72 n’imidugudu 332. Ngoma iri ku rutonde rw’imirenge igize ako karere.<ref>[https://www.nyaruguru.gov.rw/en/ « Nyaruguru District »], urubuga rwemewe rw’Akarere ka Nyaruguru.</ref> == Abaturage == Mu ibarura rusange ry’abaturage n’imiturire ryo mu 2012, Umurenge wa Ngoma wari utuwe n’abaturage 22.950. Mu 2022, abaturage bari bageze kuri 24.358, barimo [[Umugore|abagore]] 12.844 n’abagabo 11.514.<ref name="abaturage">[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/nyaruguru/2309__ngoma/ « Ngoma (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', hashingiwe ku mibare y’Ikigo cy’Igihugu cy’Ibarurishamibare cy’u Rwanda.</ref> Muri abo baturage, 9.786 bari munsi y’imyaka 15, abari hagati y’imyaka 15 na 64 bari 13.221 naho abafite imyaka 65 cyangwa irenga bari 1.351.<ref name="abaturage" /> Ibarura ryo mu 2022 ryagaragaje ko abaturage bose b’Umurenge wa Ngoma bari batuye mu bice by’icyaro.<ref name="abaturage" /> == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Nyaruguru}} [[Ikiciro:Akarere ka Nyaruguru|Ngoma]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Ngoma]] 4e4nqrw8scd3iodmdr6ufkjiqgslswj Umurenge wa Nyabimata 0 14681 143369 133979 2026-10-24T10:00:16Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143369 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} Umurenge wa Nyabimata uhererereye mu [[Intara y'amajyepfo|majyepfo]]. Ni umwe mu mirenge igize [[Akarere ka Nyaruguru]]<ref>{{Cite web |url=https://umuryango.rw/amakuru/mu-rwanda/umutekano/article/nyaruguru-abantu-bitwaje-imbunda-bateye-nyabimata-bica-abantu-bakomeretsa |title=Nyaruguru: Abantu bitwaje imbunda bateye Nyabimata bica abantu, bakomeretsa Gitifu banatwika imodoka ye n’icumbi yabagamo |website=Umuryango |language=rw }}</ref>. == Amashakiro == {{Reflist}} [[Ikiciro:Intara y'amajyepfo]] [[Ikiciro:Akarere ka Nyaruguru]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] j1yb87sby4p93xgebnwv2caolkolxwy 143440 143369 2026-10-24T10:01:21Z Score Beethoven 11559 143440 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} Umurenge wa Nyabimata uhererereye mu [[Intara y'amajyepfo|majyepfo]]. Ni umwe mu mirenge igize [[Akarere ka Nyaruguru]]<ref>{{Cite web |url=https://umuryango.rw/amakuru/mu-rwanda/umutekano/article/nyaruguru-abantu-bitwaje-imbunda-bateye-nyabimata-bica-abantu-bakomeretsa |title=Nyaruguru: Abantu bitwaje imbunda bateye Nyabimata bica abantu, bakomeretsa Gitifu banatwika imodoka ye n’icumbi yabagamo |website=Umuryango |language=rw }}</ref>. == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Nyaruguru}} [[Ikiciro:Intara y'amajyepfo]] [[Ikiciro:Akarere ka Nyaruguru]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] 7dks5v4nmfza49q7sgwrbof9wnoadjf Umurenge wa Nyagisozi 0 14682 143373 133981 2026-10-24T10:00:19Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143373 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} Umurenge wa Nyagisozi uhererereye mu [[Intara y'amajyepfo|majyepfo]]. Ni umwe mu mirenge igize [[Akarere ka Nyaruguru]]<ref>{{Cite web |url=https://bwiza.com/?Disi-Dieudonne-yasabiye-Gitifu-w-Umurenge-wa-Nyagisozi-ikiruhuko-igihe |title=Disi Dieudonne yasabiye Gitifu w'Umurenge wa Nyagisozi ikiruhuko igihe kitazwi |website=Bwiza |language=rw }}</ref>. == Amashakiro == {{Reflist}} [[Ikiciro:Intara y'amajyepfo]] [[Ikiciro:Akarere ka Nyaruguru]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] ci9g3h5jyatw1lpegmw9bzvycxl4vr7 143442 143373 2026-10-24T10:01:22Z Score Beethoven 11559 143442 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} Umurenge wa Nyagisozi uhererereye mu [[Intara y'amajyepfo|majyepfo]]. Ni umwe mu mirenge igize [[Akarere ka Nyaruguru]]<ref>{{Cite web |url=https://bwiza.com/?Disi-Dieudonne-yasabiye-Gitifu-w-Umurenge-wa-Nyagisozi-ikiruhuko-igihe |title=Disi Dieudonne yasabiye Gitifu w'Umurenge wa Nyagisozi ikiruhuko igihe kitazwi |website=Bwiza |language=rw }}</ref>. == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Nyaruguru}} [[Ikiciro:Intara y'amajyepfo]] [[Ikiciro:Akarere ka Nyaruguru]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] c0ats6h9lig3fnhrr8rixxpl90vd67d Umurenge wa Ruheru 0 14683 143376 137987 2026-10-24T10:00:22Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143376 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} Umurenge wa Ruheru uhererereye mu [[Intara y'amajyepfo|majyepfo]]. Ni umwe mu mirenge igize [[akarere ka Nyaruguru]]<ref>{{Cite web |url=https://kiny.taarifa.rw/i-ruheru-muri-nyaruguru-hari-ubutumwa-batanga/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-05 |archive-date=2023-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305194934/https://kiny.taarifa.rw/i-ruheru-muri-nyaruguru-hari-ubutumwa-batanga/ |url-status=dead }}</ref>. == Amashakiro == {{Reflist}} [[Ikiciro:Intara y'amajyepfo]] [[Ikiciro:Akarere ka Nyaruguru]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] 7u4co2u76z9wm1nk2zg91veqqcbl8g5 143443 143376 2026-10-24T10:01:24Z Score Beethoven 11559 143443 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} Umurenge wa Ruheru uhererereye mu [[Intara y'amajyepfo|majyepfo]]. Ni umwe mu mirenge igize [[akarere ka Nyaruguru]]<ref>{{Cite web |url=https://kiny.taarifa.rw/i-ruheru-muri-nyaruguru-hari-ubutumwa-batanga/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-05 |archive-date=2023-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305194934/https://kiny.taarifa.rw/i-ruheru-muri-nyaruguru-hari-ubutumwa-batanga/ |url-status=dead }}</ref>. == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Nyaruguru}} [[Ikiciro:Intara y'amajyepfo]] [[Ikiciro:Akarere ka Nyaruguru]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] 7s4mo3gy6n9kvhx1eosgza7rcd2ew8h Umurenge wa Ruramba 0 14684 143378 133987 2026-10-24T10:00:25Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143378 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:RW_Nyamagabe_(Gikongoro)_(2).jpg|thumb|RW Nyamagabe (Gikongoro) (2)]] Umurenge wa Ruramba uhererereye mu [[Intara y'amajyepfo|majyepfo]]. Ni umwe mu mirenge igize [[Akarere ka Nyaruguru]]<ref>{{Cite web |url=https://bwiza.com/?Nyaruguru-Ruramba-Bavuga-ko-iterambere-ryabo-ridindira-kubera-kutagira-umuriro |title=Nyaruguru: Ruramba bavuga ko iterambere ryabo ridindira kubera kutagira umuriro |website=Bwiza |language=rw }}</ref>. == Ibikorwaremezo == Ruramba ni umwe mu mirenge y'Akarere ka Nyaruguru itaragiraga amashanyarazi.<ref>{{Cite web |url=https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/nyaruguru-umurenge-wa-ruramba-watangiye-kubona-amashanyarazi |title=Nyaruguru: Umurenge wa Ruramba watangiye kubona amashanyarazi |website=IGIHE |language=rw }}</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} [[Ikiciro:Intara y'amajyepfo]] [[Ikiciro:Akarere ka Nyaruguru]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] q35mjscj1cf248t52jib4fgei91vrxc 143445 143378 2026-10-24T10:01:25Z Score Beethoven 11559 143445 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:RW_Nyamagabe_(Gikongoro)_(2).jpg|thumb|RW Nyamagabe (Gikongoro) (2)]] Umurenge wa Ruramba uhererereye mu [[Intara y'amajyepfo|majyepfo]]. Ni umwe mu mirenge igize [[Akarere ka Nyaruguru]]<ref>{{Cite web |url=https://bwiza.com/?Nyaruguru-Ruramba-Bavuga-ko-iterambere-ryabo-ridindira-kubera-kutagira-umuriro |title=Nyaruguru: Ruramba bavuga ko iterambere ryabo ridindira kubera kutagira umuriro |website=Bwiza |language=rw }}</ref>. == Ibikorwaremezo == Ruramba ni umwe mu mirenge y'Akarere ka Nyaruguru itaragiraga amashanyarazi.<ref>{{Cite web |url=https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/nyaruguru-umurenge-wa-ruramba-watangiye-kubona-amashanyarazi |title=Nyaruguru: Umurenge wa Ruramba watangiye kubona amashanyarazi |website=IGIHE |language=rw }}</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Nyaruguru}} [[Ikiciro:Intara y'amajyepfo]] [[Ikiciro:Akarere ka Nyaruguru]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] dfqo485xl5n2t76jsnuj5j6dg3cgxoq Umurenge wa Rusenge 0 14685 143408 137761 2026-10-24T10:00:52Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143408 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} Umurenge wa Rusenge uhererereye mu [[Intara y'amajyepfo|majyepfo]]. Ni umwe mu mirenge igize [[akarere ka Nyaruguru]]<ref>{{Cite web |url=https://rugali.com/abaturage-batuye-mu-kagari-ka-rusenge-umurenge-wa-rusenge-ho-mu-karere-ka-nyaruguru-baratangaza-ko-kuva-bavuka-binywera-amazi-yimigezi-itemba/ |title=Abaturage batuye mu Kagari ka Rusenge, Umurenge wa Rusenge ho mu Karere ka Nyaruguru baratangaza ko kuva bavuka binywera amazi y’imigezi itemba |website=Rugali |language=rw }}</ref>. == Amashakiro == {{Reflist}} [[Ikiciro:Intara y'amajyepfo]] [[Ikiciro:Akarere ka Nyaruguru]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] ni18fm8cchizfr6ysukupe1e2fcedep 143446 143408 2026-10-24T10:01:26Z Score Beethoven 11559 143446 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} Umurenge wa Rusenge uhererereye mu [[Intara y'amajyepfo|majyepfo]]. Ni umwe mu mirenge igize [[akarere ka Nyaruguru]]<ref>{{Cite web |url=https://rugali.com/abaturage-batuye-mu-kagari-ka-rusenge-umurenge-wa-rusenge-ho-mu-karere-ka-nyaruguru-baratangaza-ko-kuva-bavuka-binywera-amazi-yimigezi-itemba/ |title=Abaturage batuye mu Kagari ka Rusenge, Umurenge wa Rusenge ho mu Karere ka Nyaruguru baratangaza ko kuva bavuka binywera amazi y’imigezi itemba |website=Rugali |language=rw }}</ref>. == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Nyaruguru}} [[Ikiciro:Intara y'amajyepfo]] [[Ikiciro:Akarere ka Nyaruguru]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] pi89p72fd08rgnizrt3829ppbv29821 Emmanuel Ojo 0 17093 143086 114701 2026-10-24T00:41:07Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 143086 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:Logo RedTech Informatica.png|thumb|emmaneul ojo]] Emmanuel O. Ojo (Ph.D) ni CEO wa sosiyeti ya Redtech, kuri ubu ni Umwarimu wungirije wa siyanse ya politiki (Politiki igereranya). Ari ku rutonde rw'abakozi ba kaminuza nkuru ya Ilorin, muri Leta ya Kwara, muri [[Nijeriya]]. <ref>{{Cite web |url=https://us.sagepub.com/en-us/nam/author/emmanuel-ojo |title=Archive copy |access-date=2023-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230615233201/https://us.sagepub.com/en-us/nam/author/emmanuel-ojo |archive-date=2023-06-15 |url-status=dead}}</ref><ref>https://africa.businessinsider.com/local/leaders/redtech-ceo-emmanuel-ojo-discusses-challenges-and-sustainable-solutions-for-deepening/1tymrdq</ref><ref>https://www.voices.com/profile/emmanuel-ojo</ref> == Ishakiro == [[Ikiciro:Afurika]] [[Ikiciro:Rwiyemezamirimo]] [[Ikiciro:Ikoranabuhanga mu itumanaho n'isakazabumenyi mu majyambere]] olnydan1q1u7qoakoacj7f3yqcqugzg Umurenge wa Mwiri 0 17355 143381 133972 2026-10-24T10:00:28Z Score Beethoven 11559 143381 wikitext text/x-wiki Umurenge wa Mwiri ndetse n'uwa Murundi ni imwe mu mirenge y'icyahoze ari urweya rw'umubali wa Kabeja nk'uko amateka abivuga. {{Palette Imirenge y'Akarere ka Kayonza}} [[Ikiciro:Akarere ka Kayonza]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] 5t0j5npvgaw8agi0gfaxhlit8n4mgi7 143382 143381 2026-10-24T10:00:28Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143382 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} Umurenge wa Mwiri ndetse n'uwa Murundi ni imwe mu mirenge y'icyahoze ari urweya rw'umubali wa Kabeja nk'uko amateka abivuga. [[Ikiciro:Akarere ka Kayonza]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] 46gkrmrx4erbec9ycur76yskv9noiw9 143529 143382 2026-10-24T10:18:16Z Score Beethoven 11559 143529 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} Umurenge wa Mwiri ndetse n'uwa Murundi ni imwe mu mirenge y'icyahoze ari urweya rw'umubali wa Kabeja nk'uko amateka abivuga. {{Palette Imirenge y'Akarere ka Kayonza}} [[Ikiciro:Akarere ka Kayonza]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] qpw798a0qh6cyo4kr8fzrmqvyy836fw John Dramani Mahama 0 17388 143183 142388 2026-10-24T06:43:11Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 143183 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = John Dramani Mahama | image = John Mahama in Yokohama (cropped).jpg | image_size = 220px | caption = John Dramani Mahama | birth_date = 29 Ugushyingo 1958 | birth_place = Damongo, [[Gana]] | nationality = Umunyagana | alma_mater = Kaminuza ya Gana (Legon), Ishuri rikuru ry'ubumenyi bw'imibereho rya Moscou | occupation = Umwarimu, umunyapolitiki | title = Perezida wa [[Gana]] | term = 2012–2017; kuva ku ya 7 Mutarama 2025 | predecessor = Nana Akufo-Addo | party = National Democratic Congress (NDC) | spouse = Lordina Mahama | children = 5 }} '''John Dramani Mahama''' (yavutse ku ya 29 Ugushyingo 1958 i Damongo) ni umunyapolitiki wa [[Gana]], Perezida w'icyo gihugu kuva muri Mutarama 2025, nyuma yo kuba yarakiyoboye kuva mu 2012 kugeza mu 2017. Umuyoboke w'ishyaka rya National Democratic Congress (NDC), yabaye umudepite, Minisitiri w'Itumanaho, hanyuma Visi-Perezida ku butegetsi bwa John Atta Mills. Yabaye Perezida ku ya 24 Nyakanga 2012, nyuma y'urupfu rwa Mills, aba visi-perezida wa mbere usimbuye perezida upfuye ndetse n'umukuru w'igihugu wa mbere wa Gana wavutse nyuma y'ubwigenge bwa 1957. Yatsinzwe amatora ya 2016 n'aya 2020 na Nana Akufo-Addo, ariko yongera gutorwa mu 2024, aba perezida wa mbere wa Gana utorewe manda ya kabiri itakurikiranye n'iya mbere. == Ubuzima bwe bwa mbere n'amashuri == Mahama ni Umugonja ukomoka i Bole, mu ntara ya Savannah; yavukiye i Damongo, mu karere ka Gonja y'Iburengerazuba <ref name="E12">{{cite web |author=Charles Quist-Adade |title=Africa's Many Divides and Africa's Future:Pursuing Nkrumah's Vision of Pan-Africanism in an Era of Globalization |url=https://books.google.com/books?id=MpXWCgAAQBAJ&dq=john+mahama+gonja&pg=PA70 |website=Cambridge Scholars Publishing}}</ref><ref name="E13">{{cite web |title=Guang people |url=https://www.britannica.com/topic/Guang-people |website=Encyclopædia Britannica |access-date=2025-08-07}}</ref><ref name="E14">{{cite web |language=en |title=John Mahama: Achievements, Date of Birth, Biography, & Age |url=https://www.britannica.com/biography/John-Mahama |website=Britannica |date=2024-12-09 |access-date=2024-12-13}}</ref>. Se, Emmanuel Adama Mahama, wari umuhinzi w'umuceri akaba n'umwarimu, yari umudepite wa mbere wa Gonja y'Iburengerazuba n'umuyobozi wa mbere w'Intara y'Amajyaruguru ku butegetsi bwa Kwame Nkrumah, hanyuma aba umujyanama wa Perezida Hilla Limann <ref name="E15">{{cite web |language=en |author=Emmanuel Ayamga |title='That's my dad in smock' – Mahama shares photo of his father among Nkrumah's Ministers |url=https://www.pulse.com.gh/news/local/john-mahama-shares-photo-of-his-father-among-kwame-nkrumahs-ministers/6pbhlb8 |website=Pulse Ghana |date=2022-03-06 |access-date=2024-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240716144711/https://www.pulse.com.gh/news/local/john-mahama-shares-photo-of-his-father-among-kwame-nkrumahs-ministers/6pbhlb8 |archive-date=2024-07-16 |url-status=dead}}</ref>. Yize amashuri abanza i Accra, mu ishuri rya Newtown n'irya Achimota, n'amashuri yisumbuye muri Ghana Secondary School i Tamale. Yize muri Kaminuza ya Gana i Legon, abona impamyabumenyi y'icyiciro cya mbere mu mateka mu 1981, n'impamyabumenyi y'icyiciro cya nyuma ya kaminuza mu itumanaho mu 1986. Yize kandi ubumenyi bw'imitekerereze y'imibereho mu ishuri rikuru ry'ubumenyi bw'imibereho rya Moscou, mu Bumwe bw'Abasoviyeti, ahabona impamyabumenyi mu 1988 <ref name="F1">{{cite web |language=en |title=John Dramani Mahama Biography |url=http://www.ghanatoghana.com/Ghanahomepage/john-dramani-mahama-biography |website=ghanatoghana.com |date=2011-01-16 |access-date=2026-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120912122210/http://www.ghanatoghana.com/Ghanahomepage/john-dramani-mahama-biography |archive-date=2012-09-12 |url-status=bot: unknown}}</ref><ref name="E23">{{cite web |title=John Dramani Mahama Biography |url=http://www.ghanatoghana.com/Ghanahomepage/john-dramani-mahama-biography |access-date=2012-07-24}}</ref><ref name="E16">{{cite web |language=en |title=John Dramani Mahama, Biography |url=https://www.ghanaweb.com/person/John-Dramani-Mahama-1349 |website=www.ghanaweb.com |access-date=2026-02-08}}</ref>. == Umwuga mbere ya politiki == Nyuma ya kaminuza, Mahama yabaye umwarimu mu mashuri yisumbuye <ref name="E17">{{cite web |title=John Mahama biography, plus links to book reviews and excerpts. |url=http://www.bookbrowse.com/biographies/index.cfm/author_number/2199/john-mahama |website=BookBrowse |access-date=2015-06-05}}</ref>. Kuva mu 1991 kugeza mu 1995, yakoraga muri ambasade y'Ubuyapani i [[Accra]], ashinzwe amakuru, umuco n'ubushakashatsi <ref name="E18">{{cite web |title=Ghana |url=http://www.johnmahama.org/node/1 |website=johnmahama. |access-date=2015-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303231801/http://www.johnmahama.org/node/1 |archive-date=2016-03-03 |url-status=dead}}</ref>. Kuva mu 1995 kugeza mu 1996, yakoreye umuryango urwanya ubukene Plan International muri Gana <ref name="E23" />. == Umwuga wa politiki == Mu matora ya 1996, Mahama yatorewe kuba umudepite uhagarariye Bole/Bamboi <ref name="E20">{{cite web |language=en |title=John Mahama: Biography, Education, Age, & Facts |url=https://www.britannica.com/biography/John-Mahama |website=britannica |access-date=2023-08-12}}</ref>. Muri Mata 1997, yagizwe Minisitiri wungirije w'Itumanaho, hanyuma Minisitiri w'Itumanaho kuva mu Ugushyingo 1998 kugeza muri Mutarama 2001 ku butegetsi bwa Jerry Rawlings <ref name="E21">{{cite web |language=en |title=John Dramani Mahama - My Story - The beginning |url=https://www.johnmahama.org/my-story |website=www.johnmahama.org |access-date=2024-10-16}}</ref><ref name="E22">{{cite web |title=John Mahama Biography |url=http://people.peacefmonline.com/profiles/245/biography/ |access-date=2026-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120728052946/http://people.peacefmonline.com/profiles/245/biography/ |archive-date=2012-07-28 |url-status=dead}}</ref>. Yongeye gutorwa mu 2000 no mu 2004 <ref name="E23" />. Mu 2003, yabaye umwe mu bagize Inteko Ishinga Amategeko Nyafurika <ref name="E19">{{cite web |title=Upcoming Events |url=http://www.ceibs.edu/today/events/55601.shtml |website=ceibs education |access-date=2015-06-05}}</ref>. Mu matora ya 2008, yatorewe kuba Visi-Perezida iruhande rwa John Atta Mills, arahira ku ya 7 Mutarama 2009 <ref name="E27">{{cite web |title=John Dramani Mahama Biography: Profile |url=https://www.peacefmonline.com/ghana/people/politicians/john_dramani_mahama/biography/ |website=peacefmonline |access-date=2023-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810231933/https://www.peacefmonline.com/ghana/people/politicians/john_dramani_mahama/biography/ |archive-date=2023-08-10 |url-status=dead}}</ref>. Yayoboye itsinda ry'igihugu rishinzwe imicungire y'ubukungu, n'inama zishinzwe ingabo na polisi <ref name="E5">{{cite web |language=en |title=Is John Mahama truly an opposition leader? |url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/features/Is-John-Mahama-truly-an-opposition-leader-1749854 |website=GhanaWeb |date=2023-04-15 |access-date=2023-08-09}}</ref><ref name="E26">{{cite web |title=John Dramani Mahama |url=https://mobile.ghanaweb.com/person/John-Dramani-Mahama-1349}}</ref>. == Manda ya mbere (2012–2017) == Ku ya 24 Nyakanga 2012, nyuma y'urupfu rwa Perezida John Atta Mills, Mahama yarahiriye kuba Perezida wa Gana imbere ya Perezida w'Urukiko rw'Ikirenga, Georgina Wood <ref name="F2">{{cite web |language=fr |author=Lomé Mensah |title=Ghana: La présidente de la Cour Suprême en poste |url=http://www.afriquemidi.com/Ghana-La-presidente-de-la-Cour-Supreme-en-poste_a89.html |website=AfriqueMidi.com |date=2016-06-04 |access-date=2026-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161111203103/http://www.afriquemidi.com/Ghana-La-presidente-de-la-Cour-Supreme-en-poste_a89.html |archive-date=2016-11-11 |url-status=dead}}</ref><ref name="E28">{{cite web |title=Ghana's President John Atta Mills dies |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-18972107 |website=BBC News |date=2012-07-24 |access-date=2012-07-24}}</ref>. Mu matora yo ku ya 7 n'iya 8 Ukuboza 2012, yatsinze ku cyiciro cya mbere n'amajwi 50,70%, imbere ya Nana Akufo-Addo (47,74%) <ref name="E9">{{cite web |title=Ghana election: John Mahama declared winner |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-20661599 |website=BBC News |date=2012-12-10}}</ref>, maze arahira ku ya 7 Mutarama 2013 <ref name="F4">{{cite web |language=fr |title=Ghana: jour d'investiture pour John Dramani Mahama malgré le recours de l'opposition |url=http://www.rfi.fr/afrique/20130107-ghana-jour-investiture-president-john-dramani-mahama-recours-opposition-nana-akufo-addo |website=RFI |date=2013-01-08}}</ref><ref name="E31">{{cite web |author=Michael Ofori Amanfo Boateng |title=11 Heads of States to attend Mahama's inauguration |url=http://edition.myjoyonline.com/pages/news/201212/99293.php |website=myjoyonline. |access-date=2015-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303222102/http://edition.myjoyonline.com/pages/news/201212/99293.php |archive-date=2016-03-03 |url-status=dead}}</ref>. Ishyaka rya Akufo-Addo ryareze ibyavuye mu matora, ariko ku ya 29 Kanama 2013 Urukiko rw'Ikirenga rutesha agaciro ikirego cyabo <ref name="F5">{{cite web |language=fr |author=Jérôme Perrot |title=Ghana, le défi démocratique |url=http://www.lejournalinternational.fr/Ghana-le-defi-democratique_a1271.html |website=Le Journal International |date=2013-09-22}}</ref><ref name="E24">{{cite web |title=Dr. John Dramani Mahama, President |url=http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/republic/president.php |website=ghanaweb. |access-date=2015-06-05}}</ref>. Ku ya 30 Werurwe 2014, Mahama yatorewe kuyobora Umuryango w'Ubukungu w'Ibihugu bya Afurika y'Iburengerazuba (CEDEAO) <ref name="E33">{{cite web |title=Mahama named West African bloc head |url=http://www.sbs.com.au/news/article/2014/03/30/mahama-named-west-african-bloc-head |website=News |date=2014-03-30 |access-date=2015-06-05}}</ref>. Mu 2015, Gana yahuye n'ikibazo gikomeye cy'ibura ry'amashanyarazi, kizwi ku izina rya « ''dumsor'' », cyagize ingaruka ku bukungu kandi gitera imyigaragambyo <ref name="F12">{{cite web |language=fr |title=On the Causes and Effects of Exchange Rate Volatility on Economic Growth: Evidence from Ghana |url=https://doi.org/10.1080/15228916.2017.1247330 |website=Journal of African Business |date=2016-11-28 |access-date=2025-05-14}}</ref><ref name="F13">{{cite web |language=fr |title=Ghana : quels défis économiques ?: |url=https://www.cairn.info/ghana-quels-defis-economiques-2019--1000000148901-page-1.htm?ref=doi |website=CrossRef |date=2019-06-03 |access-date=2025-05-14}}</ref>. Mu 2016, umunyamakuru Manasseh Azure Awuni yagaragaje ko Mahama yahawe imodoka y'agaciro k'amadolari 100 000 n'umushoramari wo muri [[Burukina Faso]]; komisiyo ishinzwe uburenganzira bwa muntu (CHRAJ) yasanze yarishe amabwiriza ajyanye n'impano, ariko ko atari ruswa kuko yari yarashyikirije leta iyo modoka <ref name="E40">{{cite web |language=en |title=Ghana's president and the $100,000 Burkinabe car gift controversy |url=https://www.africanews.com/2016/06/16/ghana-s-president-and-the-100000-burkinabe-car-gift-controversy/ |website=Africanews |date=2024-08-13 |access-date=2025-03-16}}</ref><ref name="E41">{{cite web |language=en |title=Ford gift saga: Mahama violated gift policy; but .. - CHRAJ |url=https://www.graphic.com.gh/news/general-news/mahama-violated-gift-policy-but-not-culpable-for-bribery-chraj.html |website=Daily Graphic |date=2016-09-29 |access-date=2025-03-16}}</ref><ref name="E42">{{cite web |language=en |title=Ford Saga: Mahama Breached 'Gift Policy' – CHRAJ |url=https://www.modernghana.com/news/723140/ford-saga-mahama-breached-gift-policy-chraj.amp |website=Modern Ghana |date=2016-09-29 |access-date=2025-03-16}}</ref>. Mu matora yo mu Ukuboza 2016, yatsinzwe na Akufo-Addo, amubona n'amajwi 44,4% kuri 53,5%, maze yemera gutsindwa <ref name="E36">{{cite web |title=Ghana: Akufo-Addo wins presidential election |url=http://www.aljazeera.com/news/2016/12/ghana-akufo-addo-wins-presidential-election-161209172455364.html |access-date=2016-12-16}}</ref><ref name="F6">{{cite web |language=fr |author=Rédaction du Monde |title=Le nouveau président ghanéen investi |url=https://www.lemonde.fr/afrique/article/2017/01/07/le-nouveau-president-ghaneen-investi_5059307_3212.html#CzS55u3zu6XPmgBd.99 |website=Le Monde |date=2017-01-07}}</ref>. Yabaye perezida wa mbere wa Gana utongeye gutorerwa manda ya kabiri ikurikiranye <ref name="E5" />. Muri uko kwezi, yari mu itsinda rya CEDEAO ryahuzaga Perezida Yahya Jammeh na [[Adama Barrow]] muri [[Gambiya]] <ref name="F7">{{cite web |language=fr |title=Notre succès en Gambie témoigne de la pertinence de la CEDEAO – Mahama |url=https://citifmonline.com/2017/02/our-success-in-the-gambia-signifies-ecowas-relevance-mahama/ |access-date=2026-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127130333/https://citifmonline.com/2017/02/our-success-in-the-gambia-signifies-ecowas-relevance-mahama/ |archive-date=2024-11-27 |url-status=dead}}</ref><ref name="E37">{{cite web |language=en |title=Happy to be part of The Gambia success - Mahama |url=http://www.myjoyonline.com/lifestyle/2017/February-19th/happy-to-be-part-of-the-gambia-success-mahama.php |website=Myjoyonline.com |date=2017-02-19 |access-date=2017-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170222052854/http://www.myjoyonline.com/lifestyle/2017/February-19th/happy-to-be-part-of-the-gambia-success-mahama.php |archive-date=2017-02-22 |url-status=dead}}</ref>. == Hagati ya manda zombi == Muri Gashyantare 2019, NDC yamutanze nk'umukandida mu matora ya 2020 <ref name="E43">{{cite web |language=en |title=Ghana's ex-President Mahama nominated to contest 2020 election |url=https://www.reuters.com/article/us-ghana-politics-idUSKCN1QG246 |website=Reuters |date=2019-02-27 |access-date=2020-01-19}}</ref><ref name="E44">{{cite web |language=en |author=Nii Larte Lartey |title=Mahama sweeps 95% votes to become NDC flagbearer for 2020 |url=https://citinewsroom.com/2019/02/mahama-sweeps-95-votes-to-become-ndc-flagbearer-for-2020/ |website=Citinewsroom |date=2019-02-23 |access-date=2020-12-08}}</ref>; ku ya 4 Ukuboza 2020, we na Akufo-Addo basinye amasezerano y'amahoro <ref name="E47">{{cite web |language=en |author=Juliet Akyaa Safo |title=Akufo-Addo, Mahama sign Election Peace Pact 2020 |url=https://www.graphic.com.gh/news/general-news/akufo-addo-mahama-sign-election-peace-pact-2020.html |website=Daily Graphic |date=2020-12-04 |access-date=2020-12-08}}</ref>, ariko Akufo-Addo yongera gutsinda n'amajwi 51,6% <ref name="E49">{{cite web |author=Ekow Dontoh |title=Ghana's President Vows to Restore Growth After Election Win |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-12-09/ghana-s-president-akufo-addo-wins-re-election-with-52-of-vote |website=Bloomberg News |date=2020-12-09 |access-date=2020-12-10}}</ref>. Ku ya 14 Gicurasi 2023, Mahama yongeye gutorwa nk'umukandida wa NDC mu matora ya 2024, n'amajwi 98,9% <ref name="E51">{{cite web |language=en |title=Mahama wins NDC presidential primary, calls for unity |url=https://www.graphic.com.gh/news/politics/john-mahama-wins-ndcs-presidential-primary.html |website=Daily Graphic |date=2023-05-14 |access-date=2023-05-14}}</ref><ref name="F9">{{cite web |language=fr |title=He was a bit wild - John Mahama's wife |url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/He-was-a-bit-wild-John-Mahama-s-wife-142278}}</ref>. == Manda ya kabiri (kuva mu 2025) == Mu matora ya perezida yo ku ya 7 Ukuboza 2024, Mahama yatsinze Visi-Perezida Mahamudu Bawumia, wemeye gutsindwa bukeye <ref name="E55">{{cite web |language=en |title=#GhanaPolls2024: Bawumia concedes defeat to Mahama |url=https://citinewsroom.com/2024/12/bawumia-concedes-defeat-congratulates-mahama/ |date=2024-12-08 |access-date=2024-12-08}}</ref>; komisiyo y'amatora yemeje itsinzi ye n'amajwi 56,55% <ref name="F10">{{cite web |language=fr |title=«Ce n’est plus un novice»: au Ghana, John Mahama remporte la présidentielle avec 56% des voix |url=https://www.rfi.fr/fr/afrique/20241209-ce-n-est-plus-un-novice-au-ghana-john-mahama-remporte-la-pr%C3%A9sidentielle-avec-56-des-voix |website=RFI |date=2024-12-10}}</ref>. Yarahiye ku ya 7 Mutarama 2025 <ref name="F11">{{cite web |language=fr |title=Ghana: John Mahama, le retour au pouvoir d'un ancien président |url=https://www.boursedirect.fr/fr/actualites/categorie/politique/ghana-john-malama-le-retour-au-pouvoir-d-un-ancien-president-afp-914f68433529179cfbbe4c02e0bf7d4bd94ae78b}}</ref><ref name="E56">{{cite web |language=en |title=Ghana's John Mahama returns as president |url=https://www.africanews.com/2025/01/07/ghanas-john-mahama-returns-as-president/ |website=Africanews |date=2025-01-07 |access-date=2025-01-07}}</ref>. Itegeko Nshinga rya Gana ntirimwemerera kongera kwiyamamaza mu 2028. Mu bikorwa bye bya mbere, yatangije iperereza ku mushinga wa Katederali y'igihugu wari wemejwe n'uwo yasimbuye, wanengwaga ikiguzi cyawo <ref name="E57">{{cite web |language=en |title=Ghana to probe former president's huge cathedral project |url=https://www.france24.com/en/live-news/20250115-ghana-to-probe-former-president-s-huge-cathedral-project |website=France 24 |date=2025-01-15 |access-date=2025-01-15}}</ref>, kandi abuza abayobozi ba leta ingendo zitari ngombwa <ref name="E58">{{cite web |language=en |title=Ghana bans first-class travel for government officials |url=https://www.africanews.com/2025/02/10/ghana-bans-first-class-travel-for-government-officials/ |website=Africanews |date=2025-02-10 |access-date=2025-02-11}}</ref>. Ku ya 22 Mata 2025, yahagaritse ku mirimo Perezida w'Urukiko rw'Ikirenga, Gertrude Torkornoo, maze ku ya 1 Nzeri 2025 aramwirukana nyuma y'inama ya komite yakoze iperereza <ref name="E59">{{cite web |language=en |title=Ghana: President Mahama suspends Chief Justice Gertrude Torkornoo |url=https://www.africanews.com/2025/04/22/ghana-president-mahama-suspends-chief-justice-gertrude-torkornoo/ |website=Africanews |date=2025-04-23 |access-date=2025-04-23}}</ref><ref name="E60">{{cite web |language=en |title=Ghana chief justice sacked over allegations of misuse of public funds |url=https://www.bbc.com/news/articles/czxyxe55yjdo |website=BBC |date=2025-09-02 |access-date=2025-09-02}}</ref>. Mu 2025, yasabye inganda za peteroli kwihutisha ubucukuzi bwa peteroli muri Gana, mu gihe yiyemezaga no kongera ingufu zisukuye <ref name="F14">{{cite web |language=fr |title=Ghana: le président Mahama appelle les investisseurs à "pomper du pétrole comme s'il n'y avait pas de lendemain" |url=https://www.connaissancedesenergies.org/afp/ghana-le-president-mahama-appelle-les-investisseurs-pomper-du-petrole-comme-sil-ny-avait-pas-de-lendemain-250513 |website=www.connaissancedesenergies.org |date=2025-05-13 |access-date=2025-05-14}}</ref>. == Ubuzima bwite == Mahama yashakanye na Lordina Mahama, bafitanye abana batanu <ref name="E62">{{cite web |language=en |title=Mahama's son, Asiedu Nketia's nephew: Four Ghanaian footballers who are related to politicians |url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/SportsArchive/Mahama-s-son-Asiedu-Nketia-s-nephew-Four-Ghanaian-footballers-who-are-related-to-politicians-1545800 |website=GhanaWeb |date=2022-05-25 |access-date=2022-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230813180720/https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/SportsArchive/Mahama-s-son-Asiedu-Nketia-s-nephew-Four-Ghanaian-footballers-who-are-related-to-politicians-1545800 |archive-date=2023-08-13 |url-status=dead}}</ref>. Yavukiye mu Itorero ry'Abaperesibiteriyani, ariko mu 2001 yinjira mu Itorero rya Assemblies of God, iry'umugore we <ref name="E22" /><ref name="F15">{{cite web |language=fr |title=He was a bit wild - John Mahama's wife |url=https://www.voaafrique.com/a/le-principal-parti-d-opposition-choisit-john-dramani-mahama-pour-la-pr%C3%A9sidentielle-de-2024/7092829.html}}</ref>. Umuryango we urimo Abakristo n'Abayisilamu <ref name="E63">{{cite web |title=John Dramani Mahama Sworn-in As New President of Ghana, Calls For Unity Among Ghanaians |url=http://www.gbcghana.com/index.php?id=1.977333 |access-date=2026-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131002102354/http://www.gbcghana.com/index.php?id=1.977333 |archive-date=2013-10-02 |url-status=dead}}</ref>. Yanditse mu binyamakuru byinshi, harimo ''The New York Times'' <ref name="E17" /><ref name="E66">{{cite web |title=BRING BACK OUR GIRLS: African Heads of State Send Support to Nigeria |url=http://www.ebony.com/news-views/bring-back-our-girls-african-heads-of-state-send-support-to-nigeria-304#.axzz31cRnVxcy |website=EBONY |access-date=2015-06-05}}</ref>, kandi akunda umuziki wa Afrobeat, cyane cyane uwa Fela Kuti <ref name="E70">{{cite web |title=Ghana's Mahama: writer, music fan and president-elect |url=http://newsinfo.inquirer.net/321487/ghanas-mahama-writer-music-fan-and-president-elect |website=Philippine Daily Inquirer |access-date=2015-06-05}}</ref>. Murumuna we ni umucuruzi Ibrahim Mahama <ref name="E71">{{cite web |author=Magdalene Teiko Larnyoh |title=A wholly-owned Ghanaian cement company, Dzata Cement to offer competitive price as cement price goes up |url=https://africa.businessinsider.com/local/markets/a-wholly-owned-ghanaian-cement-company-dzata-cement-to-offer-competitive-price-as/z6s811w |website=Business Insider Africa |date=2021-05-12 |access-date=2021-10-05}}</ref>. == Amashakiro == {{reflist}} [[Category:Abagabo]] [[Category:Abaperezida]] [[Category:Abanyapolitiki]] [[Category:Abantu bakiriho muri Afurika]] [[Category:Gana]] 3ys0zjcdgxcucw5e12kpeb989hvh39j Umurenge wa Nyarugenge 0 17444 143332 134071 2026-10-24T09:59:40Z Score Beethoven 11559 143332 wikitext text/x-wiki '''Umurenge wa Nyarugenge''' mu [[Akarere ka Bugesera|karere ka Bugesera]] witiriranwa n'undi wa Nyarugenge uri mu mujyi wa [[Kigali]], uri kuri Km60 uvuye Kigali Rondpoint. Umurenge wa Nyarugenge ya Bugesera uhana imbibi n'uwa [[Umurenge wa Ruhuha|Ruhuha]], [[Umurenge wa Mareba|Mareba]] na [[Umurenge wa Shyara|Shyara]], uwa [[Umurenge wa Busoro|Busoro]] wo mu [[Akarere ka Nyanza|karere ka Nyanza]], [[Intara y'amajyepfo|intara y'Amajyepfo]], unyuze ku cyambu cya Rwabusoro, n'igihugu cy'[[Uburundi|uBurundi]] hakurya y'[[Ikiyaga cya Cohoha|ikiyaga cya Cyohoha sud]]. Ni umurenge munini cyane kandi ufite ibyiza byinshi by'ubukerarugendo, harimo nk'umuhanda uhuza [[Intara y'Iburasirazuba|intara y'uBurasirazuba]] n'iy'Amajyepfo, agasozi ka Ngoma kahoze ari ingoro y'Abami b'uBugesera bitwaga Nsoro, ubuhinzi bw'umuceri buhambaye n'amacumbi meza yakira abakora ubukerarurugendo mpuzabantu (Social Tourism in Rwanda) == Imiyoboro == * [https://web.archive.org/web/20240502214410/https://www.bugesera.gov.rw/default-05333b7a14 ''Menya Bugesera'']. ''bugesera.gov.rw'' {{Palette Imirenge y'Akarere ka Bugesera}} [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] [[Ikiciro:Akarere ka Bugesera]] nhtlxsjk053cag0fb1jfx3jn95xuqhx 143385 143332 2026-10-24T10:00:31Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143385 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Nyarugenge''' mu [[Akarere ka Bugesera|karere ka Bugesera]] witiriranwa n'undi wa Nyarugenge uri mu mujyi wa [[Kigali]], uri kuri Km60 uvuye Kigali Rondpoint. Umurenge wa Nyarugenge ya Bugesera uhana imbibi n'uwa [[Umurenge wa Ruhuha|Ruhuha]], [[Umurenge wa Mareba|Mareba]] na [[Umurenge wa Shyara|Shyara]], uwa [[Umurenge wa Busoro|Busoro]] wo mu [[Akarere ka Nyanza|karere ka Nyanza]], [[Intara y'amajyepfo|intara y'Amajyepfo]], unyuze ku cyambu cya Rwabusoro, n'igihugu cy'[[Uburundi|uBurundi]] hakurya y'[[Ikiyaga cya Cohoha|ikiyaga cya Cyohoha sud]]. Ni umurenge munini cyane kandi ufite ibyiza byinshi by'ubukerarugendo, harimo nk'umuhanda uhuza [[Intara y'Iburasirazuba|intara y'uBurasirazuba]] n'iy'Amajyepfo, agasozi ka Ngoma kahoze ari ingoro y'Abami b'uBugesera bitwaga Nsoro, ubuhinzi bw'umuceri buhambaye n'amacumbi meza yakira abakora ubukerarurugendo mpuzabantu (Social Tourism in Rwanda) == Imiyoboro == * [https://web.archive.org/web/20240502214410/https://www.bugesera.gov.rw/default-05333b7a14 ''Menya Bugesera'']. ''bugesera.gov.rw'' [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] [[Ikiciro:Akarere ka Bugesera]] kc2xc9xzjeglq1ltuflwe16n43qa93f 143518 143385 2026-10-24T10:18:02Z Score Beethoven 11559 143518 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Nyarugenge''' mu [[Akarere ka Bugesera|karere ka Bugesera]] witiriranwa n'undi wa Nyarugenge uri mu mujyi wa [[Kigali]], uri kuri Km60 uvuye Kigali Rondpoint. Umurenge wa Nyarugenge ya Bugesera uhana imbibi n'uwa [[Umurenge wa Ruhuha|Ruhuha]], [[Umurenge wa Mareba|Mareba]] na [[Umurenge wa Shyara|Shyara]], uwa [[Umurenge wa Busoro|Busoro]] wo mu [[Akarere ka Nyanza|karere ka Nyanza]], [[Intara y'amajyepfo|intara y'Amajyepfo]], unyuze ku cyambu cya Rwabusoro, n'igihugu cy'[[Uburundi|uBurundi]] hakurya y'[[Ikiyaga cya Cohoha|ikiyaga cya Cyohoha sud]]. Ni umurenge munini cyane kandi ufite ibyiza byinshi by'ubukerarugendo, harimo nk'umuhanda uhuza [[Intara y'Iburasirazuba|intara y'uBurasirazuba]] n'iy'Amajyepfo, agasozi ka Ngoma kahoze ari ingoro y'Abami b'uBugesera bitwaga Nsoro, ubuhinzi bw'umuceri buhambaye n'amacumbi meza yakira abakora ubukerarurugendo mpuzabantu (Social Tourism in Rwanda) == Imiyoboro == * [https://web.archive.org/web/20240502214410/https://www.bugesera.gov.rw/default-05333b7a14 ''Menya Bugesera'']. ''bugesera.gov.rw'' {{Palette Imirenge y'Akarere ka Bugesera}} [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] [[Ikiciro:Akarere ka Bugesera]] 3t8dwa6ixfqqm32hwjp0nlp058sz64p Umurenge wa Kigabiro 0 17484 143314 134015 2026-10-24T09:59:04Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143314 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa kigabiro''' ni umwe mumirenge igize akarere ka [[Akarere ka Rwamagana|Rwamagana]]. ukaba uherereye mu ntara y' [[Intara y’Iburasirazuba|iburasirazuba]]<ref>[https://www.kigalitoday.com/ubukungu/iterambere/Kigabiro-Urubyiruko-rwungutse-igishoro-cy-ibikoresho-by-imyuga ''Kigabiro: Urubyiruko rwungutse igishoro cy’ibikoresho by’imyuga''], 14-02-2015, [[Kigali Today]]</ref>. Umurenge wa kigabiro uyoborwa n' Umunyamabanga nshingwabikorwa witwa RUSHIMISHA Marc. Umurenge wa kigabiro w' ubatsemo [https://mobile.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/gare-ya-rwamagana-irimo-na-internet-yatashywe-nyuma-yo-gutwara-asaga-miliyoni gare] igezweho yakarere ka [[Rwamagana]] Kandi nihohubatsemo Ibirobyakarereka Rwamagana Mumurengew'a[[kigabiro]] Dusangamo Ikibugabakoreraho ibizamini byuruhushya Rwaburundu Rwogutwara ibinyabiziga [[Dosiye:RWAMAGANA Coffee Monument.jpg|thumb|kigabiro]] AMASHAKIRO<ref>[https://web.archive.org/web/20230616031406/https://www.rwamagana.gov.rw/akarere/abanyamabanga-nshingwabikorwa-bimirenge Imirenge n'Utugari], rwamagana.gov.rw</ref> == Inyandiko zifashishijwe == [[Ikiciro:Akarere ka Rwamagana]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] <references />uyu murenge wa KIGABIRO ugizwe nutugari dutanu(5): # nyagasenyi # sibagire # sovu # cyanya # bwiza.<ref>https://muhaziyacu.rw/ingenzi/umuhinde-rwamagana-yubatse-ikigo-cyishuri-agiha-akarere/</ref> gwq1nntl4xxywbw2l08ze2eu9ojh1t8 143473 143314 2026-10-24T10:01:51Z Score Beethoven 11559 143473 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa kigabiro''' ni umwe mumirenge igize akarere ka [[Akarere ka Rwamagana|Rwamagana]]. ukaba uherereye mu ntara y' [[Intara y’Iburasirazuba|iburasirazuba]]<ref>[https://www.kigalitoday.com/ubukungu/iterambere/Kigabiro-Urubyiruko-rwungutse-igishoro-cy-ibikoresho-by-imyuga ''Kigabiro: Urubyiruko rwungutse igishoro cy’ibikoresho by’imyuga''], 14-02-2015, [[Kigali Today]]</ref>. Umurenge wa kigabiro uyoborwa n' Umunyamabanga nshingwabikorwa witwa RUSHIMISHA Marc. Umurenge wa kigabiro w' ubatsemo [https://mobile.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/gare-ya-rwamagana-irimo-na-internet-yatashywe-nyuma-yo-gutwara-asaga-miliyoni gare] igezweho yakarere ka [[Rwamagana]] Kandi nihohubatsemo Ibirobyakarereka Rwamagana Mumurengew'a[[kigabiro]] Dusangamo Ikibugabakoreraho ibizamini byuruhushya Rwaburundu Rwogutwara ibinyabiziga [[Dosiye:RWAMAGANA Coffee Monument.jpg|thumb|kigabiro]] AMASHAKIRO<ref>[https://web.archive.org/web/20230616031406/https://www.rwamagana.gov.rw/akarere/abanyamabanga-nshingwabikorwa-bimirenge Imirenge n'Utugari], rwamagana.gov.rw</ref> == Inyandiko zifashishijwe == {{Palette Imirenge y'Akarere ka Rwamagana}} [[Ikiciro:Akarere ka Rwamagana]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] <references />uyu murenge wa KIGABIRO ugizwe nutugari dutanu(5): # nyagasenyi # sibagire # sovu # cyanya # bwiza.<ref>https://muhaziyacu.rw/ingenzi/umuhinde-rwamagana-yubatse-ikigo-cyishuri-agiha-akarere/</ref> nfo5sdqukpw0hdemxojux3ad3c5mdmh Umurenge wa Gishari 0 17486 143315 134014 2026-10-24T09:59:07Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143315 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:Rwamagana district Economy.jpg|thumb|143x143px|Ikibumbano gisobanura ubukungu n’iterambere mu Karere ka Rwamagana.]] '''Umurenge wa Gishari''' ni umwe mu [[Imirenge y’u Rwanda|mirenge]] igize [[Akarere ka Rwamagana]], mu [[Intara y'Iburasirazuba]] bw’u [[Rwanda]].<ref>[https://www.geonames.org/11186794/gishali.html « Gishali »], ''GeoNames'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Ubuyobozi == Umurenge wa Gishari uyoborwa n’umunyamabanga nshingwabikorwa Ntwari Emmanuel.<ref name="rwamagana">[https://web.archive.org/web/20230616031406/https://www.rwamagana.gov.rw/akarere/abanyamabanga-nshingwabikorwa-bimirenge « Imirenge n’Utugari »], ''Akarere ka Rwamagana'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Imiterere y’ubuyobozi == Umurenge wa Gishari ugizwe na selile zirindwi (7): Kavumu, Binunga, Bwinsanga, Kinyana, Gati, Ruhunda, na Ruhimbi. Icyicaro cy’umurenge giherereye mu kagari ka Ruhimbi, gafite ibikorwa remezo nka sitasiyo ya polisi n’ishuri rya Bella Flowers. Imirimo irakomeje, harimo no kubaka umuhanda uhuza Kwakarangara na Ikavumu, ahari ishuri ry’indabyo rya Bella (Indabo). Muri uyu murenge kandi harimo ishuri rya GS St. Poul Gishari, riherereye mu kagari ka Bwinsanga hafi ya sitasiyo ya polisi, ndetse n’ishuri rya GS Saint Robert Ruhunda, riherereye mu kagari ka Kabinunga<ref name="rwamagana" />. Umurenge wa Gishari ugizwe n’utugari turindwi: * Kavumu; * Binunga; * [[Akagari ka Bwinsanga|Bwinsanga]]; * Kinyana; * Gati; * Ruhunda; * Ruhimbi.<ref name="rwamagana"/> Icyicaro cy’Umurenge wa Gishari giherereye mu Kagari ka Ruhimbi. == Amashakiro == {{Reflist}} [[Ikiciro:Akarere ka Rwamagana]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] e0r1jt93s76epqxy8a3kczw0g1gam7n 143371 143315 2026-10-24T10:00:18Z Score Beethoven 11559 143371 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:Rwamagana district Economy.jpg|thumb|143x143px|Ikibumbano gisobanura ubukungu n’iterambere mu Karere ka Rwamagana.]] '''Umurenge wa Gishari''' ni umwe mu [[Imirenge y’u Rwanda|mirenge]] igize [[Akarere ka Rwamagana]], mu [[Intara y'Iburasirazuba]] bw’u [[Rwanda]].<ref>[https://www.geonames.org/11186794/gishali.html « Gishali »], ''GeoNames'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Ubuyobozi == Umurenge wa Gishari uyoborwa n’umunyamabanga nshingwabikorwa Ntwari Emmanuel.<ref name="rwamagana">[https://web.archive.org/web/20230616031406/https://www.rwamagana.gov.rw/akarere/abanyamabanga-nshingwabikorwa-bimirenge « Imirenge n’Utugari »], ''Akarere ka Rwamagana'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Imiterere y’ubuyobozi == Umurenge wa Gishari ugizwe na selile zirindwi (7): Kavumu, Binunga, Bwinsanga, Kinyana, Gati, Ruhunda, na Ruhimbi. Icyicaro cy’umurenge giherereye mu kagari ka Ruhimbi, gafite ibikorwa remezo nka sitasiyo ya polisi n’ishuri rya Bella Flowers. Imirimo irakomeje, harimo no kubaka umuhanda uhuza Kwakarangara na Ikavumu, ahari ishuri ry’indabyo rya Bella (Indabo). Muri uyu murenge kandi harimo ishuri rya GS St. Poul Gishari, riherereye mu kagari ka Bwinsanga hafi ya sitasiyo ya polisi, ndetse n’ishuri rya GS Saint Robert Ruhunda, riherereye mu kagari ka Kabinunga<ref name="rwamagana" />. Umurenge wa Gishari ugizwe n’utugari turindwi: * Kavumu; * Binunga; * [[Akagari ka Bwinsanga|Bwinsanga]]; * Kinyana; * Gati; * Ruhunda; * Ruhimbi.<ref name="rwamagana"/> Icyicaro cy’Umurenge wa Gishari giherereye mu Kagari ka Ruhimbi. == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Karongi}} [[Ikiciro:Akarere ka Rwamagana]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] cdk6qvje6ueliptxo4607pk0g4xfype 143472 143371 2026-10-24T10:01:50Z Score Beethoven 11559 143472 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:Rwamagana district Economy.jpg|thumb|143x143px|Ikibumbano gisobanura ubukungu n’iterambere mu Karere ka Rwamagana.]] '''Umurenge wa Gishari''' ni umwe mu [[Imirenge y’u Rwanda|mirenge]] igize [[Akarere ka Rwamagana]], mu [[Intara y'Iburasirazuba]] bw’u [[Rwanda]].<ref>[https://www.geonames.org/11186794/gishali.html « Gishali »], ''GeoNames'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Ubuyobozi == Umurenge wa Gishari uyoborwa n’umunyamabanga nshingwabikorwa Ntwari Emmanuel.<ref name="rwamagana">[https://web.archive.org/web/20230616031406/https://www.rwamagana.gov.rw/akarere/abanyamabanga-nshingwabikorwa-bimirenge « Imirenge n’Utugari »], ''Akarere ka Rwamagana'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Imiterere y’ubuyobozi == Umurenge wa Gishari ugizwe na selile zirindwi (7): Kavumu, Binunga, Bwinsanga, Kinyana, Gati, Ruhunda, na Ruhimbi. Icyicaro cy’umurenge giherereye mu kagari ka Ruhimbi, gafite ibikorwa remezo nka sitasiyo ya polisi n’ishuri rya Bella Flowers. Imirimo irakomeje, harimo no kubaka umuhanda uhuza Kwakarangara na Ikavumu, ahari ishuri ry’indabyo rya Bella (Indabo). Muri uyu murenge kandi harimo ishuri rya GS St. Poul Gishari, riherereye mu kagari ka Bwinsanga hafi ya sitasiyo ya polisi, ndetse n’ishuri rya GS Saint Robert Ruhunda, riherereye mu kagari ka Kabinunga<ref name="rwamagana" />. Umurenge wa Gishari ugizwe n’utugari turindwi: * Kavumu; * Binunga; * [[Akagari ka Bwinsanga|Bwinsanga]]; * Kinyana; * Gati; * Ruhunda; * Ruhimbi.<ref name="rwamagana"/> Icyicaro cy’Umurenge wa Gishari giherereye mu Kagari ka Ruhimbi. == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Karongi}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Rwamagana}} [[Ikiciro:Akarere ka Rwamagana]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] j8wy5pjhm1lg3ia2us9c8c2oauim48s Umurenge wa Musanze 0 17689 143396 101923 2026-10-24T10:00:40Z Score Beethoven 11559 143396 wikitext text/x-wiki Umurenge wa Musanze ugizwe mutugari 5 1. Cyabagarura 2. Garuka 3. Kabazungu 4. Nyarubuye 5. Rwambogo {{Palette Imirenge y'Akarere ka Musanze}} mz38wzkdqerzalxavg4l3zctgmyyqcp 143454 143396 2026-10-24T10:01:34Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143454 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} Umurenge wa Musanze ugizwe mutugari 5 1. Cyabagarura 2. Garuka 3. Kabazungu 4. Nyarubuye 5. Rwambogo fbjypzvkyu5npmhgyeypadk763tu1xl 143535 143454 2026-10-24T10:18:24Z Score Beethoven 11559 143535 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} Umurenge wa Musanze ugizwe mutugari 5 1. Cyabagarura 2. Garuka 3. Kabazungu 4. Nyarubuye 5. Rwambogo {{Palette Imirenge y'Akarere ka Musanze}} 9zxblbg64nbg0eqx1cc4g9bwr7r2mjx Gasaro Helen Nathalie 0 18083 143089 109843 2026-10-24T01:35:19Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 143089 wikitext text/x-wiki Gasaro Helen Nathalie, ni umuyobozi ushinzwe ishami muri Amerika, Loni n’imiryango mpuzamahanga ([[Icyongereza]]: Division Manager in charge of Americas, UN and International Organizations) kuva ku wa 27 Gashyantare 2024. <ref>https://m.imvahonshya.co.rw/ibyemezo-byinama-yabaminisitiri-yo-ku-wa-27-gashyantare-2024/</ref> == Amateka == Nathalie Gasaro yabaye umufasha wihariye wa Minisitiri w’ububanyi n’amahanga n’ubufatanye mpuzamahanga bwa [[Rwanda|Repubulika y’u Rwanda]]. Yinjiye muri Minisiteri muri 2019 aho yagiye akora mu nzego zitandukanye. Yanditse inyandiko kubinyamakuru byigisha nibisohokayandikiro mubijyanye n'ubuyobozi, abimukira, ubucuruzi, ingufu, inshingano rusange mubigo, n'ibindi.<ref>https://www.un.org/pga/77/nathalie-gasaro/</ref><ref>https://www.un.org/pga/77/2023/03/17/first-blog-nathalie-gasaro/</ref> == Amashuri == [[Dosiye:Department of Biotechnology - Indian Institute of Technology - Kharagpur - West Midnapore 2013-01-26 3709.JPG|thumb|Chartered Management Institute - UK Aho Nathalie yakuye impamyabumenyi]] Nathalie afite impamyabumenyi mu mibanire n’ubucuruzi n’ubuyobozi (Mu [[Icyongereza|icyongereze]]: International Relations and Business Management and Leadership from Chartered Management Institute-UK), akaba n'umuhanga mukuvuga ururimi rw' [[igifaransa]] na [[Ikinyarwanda|Kinyarwanda]].<ref>{{Cite web |url=https://uk.sagepub.com/en-gb/afr/author/nathalie-gasaro |title=Archive copy |access-date=2024-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240322082917/https://uk.sagepub.com/en-gb/afr/author/nathalie-gasaro |archive-date=2024-03-22 |url-status=dead}}</ref> == Indanganturo == [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Abagore ba abayobozi]] [[Ikiciro:Abagore babanyapolitike]] [[Ikiciro:Minisitiri]] gr5wgpwhuep0kgkp0jsep1f38261epm Isobel Acquah 0 18092 143176 135242 2026-10-24T05:58:38Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 143176 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:Isobel redmond crop.jpg|thumb|isobe; acquah]] '''Isobel Acquah''' n'umucuruzi wujuje ibyangombwa kandi umunyamategeko wunganira ibigo ufite uburambe mu ishoramari rya banki no gushora imari. Ni umunyamwuga ufite uburambe bwimyaka irenga 20 muby'amategeko n'ubucuruzi mu nkiko nyinshi zo mu [[Burayi|Burayi,]] [[Aziya]], Uburasirazuba bwo hagati na [[Afurika]].<ref name=":0">https://www.certafoundation.rw/our-team</ref><ref>https://en.igihe.com/news/article/falas-annual-conference-2023-uniting-africa-s-youth-for-change</ref><ref name=":1">https://www.certafoundation.rw/our-team</ref><ref>https://alt-network.com/save-the-date-alt-network-summit-2024-is-coming-to-kigali-rwanda/</ref> == Amashuri == Isobel afite impamyabumenyi y'icyiciro cya Kabiri cya Kaminuza mu by'amategeko yakuye muri kaminuza ya Londere mu [[Ubwongereza|Bwongereza]] (afite uburambe mu by'amategeko yakuye muri kaminuza ya Cologne,mu [[Ubudage|Budage]]) na MA mu itumanaho ry’imico itandukanye yakuye muri kaminuza ya Birkbeck, mu [[Ubwongereza|Bwongereza]]. Yujuje ibisabwa kugira ngo akore amategeko mu [[Ubwongereza|Bwongereza]] no muri [[Gana]].<ref name=":1" /> == Akazi == [[Dosiye:Merrill Lynch - panoramio.jpg|thumb|Banki ya America Merril Lynch, Isobel yakozemo]] [[Dosiye:CMS Law Tax Future 2021 New Logo.svg|thumb|Ikirango cya CMS Isobel yakozemo]] Ubunararibonye yakoze mu kazi bukubiyemo gutera inkunga umutungo (indege z’amasosiyete, umutungo wo mu nyanja, ikoranabuhanga), imyenda n’imigabane, gutegura imishinga mito n'iciriritse ikoresha ikoranabuhanga mu ishoramari no gutanga ibisubizo byubaka kubakiriya ba sosiyete.<ref>{{Cite web |url=https://www.africanwomeninlaw.com/amandla-women-to-watch |title=Archive copy |access-date=2024-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240322114341/https://www.africanwomeninlaw.com/amandla-women-to-watch |archive-date=2024-03-22 |url-status=dead}}</ref> Yakoranye n’abakora imari, abatangiza Tech hamwe n’amasosiyete manini kugira ngo batange ubugenzuzi bw’amategeko n’ibikorwa, imiyoborere n’ibigo, imicungire y’ubucuruzi ndetse n’inkunga ikwiye ku bashoramari b’amahanga. Ni ibicuruzwa bya Banki ya Amerika Merrill Lynch (UK / [[Amerika]]), CMS Cameron McKenna Law ([[Ubwongereza|UK]] / [[Ububiligi]]), Itsinda rya Whitaker ([[Gana]]), AB & David Law ([[Gana]] / [[Amerika]]), Yaro Capital ([[Gana]]) na Globetrotters Afurika yemewe ([[Gana]] / [[Senegali]]).<ref name=":2">{{Cite web |url=https://www.thepearlsafehaven.org/team/isobel-adjoa-acquah |title=Archive copy |access-date=2024-03-22 |archive-date=2024-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240322114341/https://www.thepearlsafehaven.org/team/isobel-adjoa-acquah |url-status=dead }}</ref><ref name=":0" /> [[Dosiye:AB & David Africa.png|thumb|Ikirango cya AB & David, Isobel yakozemo]] Nk’umuvugizi w'urubyiruko mu nzego zitandukanye, Isobel yakoranye na Banki ya Amerika Merrill Lynch (UK) gutegura no gushyira mu bikorwa gahunda yabo yo kwimenyereza umwuga muri [[Afurika]] no gutanga amahugurwa ku bimenyereza umwuga ndetse n’abanyeshuri bageze muri za kaminuza. Yashyizwe mu nama nyobozi ya mbere ya YALI [[Afurika]] y’iburengerazuba, yatewe inkunga n’ikigo cya Leta zunze ubumwe z’[[Amerika]] gishinzwe iterambere mpuzamahanga (USAID) na Mastercard Foundation, yagenzuye ihinduka rikomeye ry’abasore barenga 4000 b’Abanyafurika, harimo n’abagore bagaragaye binyuze muri CAMFED. Ni nyampinga mu buyobozi bw'urubyiruko muri [[Afurika]] kandi yorohereza amasomo yo kongerera ubushobozi abanyeshuri na ba rwiyemezamirimo bakiri bato ku bufatanye na UNFPA ([[Gana]]), kaminuza ya Ashesi ([[Gana]]), kaminuza ya Legon ([[Gana]]) na kaminuza nyafurika y'ubuyobozi (u [[Rwanda]]). == Ibyo akunda == Isobel ashishikajwe no kuvuganira umugore n'urubyiruko muri rusange. Ni umunyamuryango washinze umutwe wa [[Gana]] w'Ihuriro Mpuzamahanga ry’Abagore, umuyoboro mpuzamahanga ukwira mu bihugu 33 bifite intego imwe yo guteza imbere ubuyobozi bw’umugore no guharanira uburinganire ku isi yose. Mu byo akunda harimo gusoma, ubuhanzi bugezweho, kwandika no gutembera.<ref name=":0" /> == Ibikorwa bwite == Yashinze Lady Initiative muri [[Gana]], yibasiye abakobwa barenga 300 ndetse anashinga Pearl Safe Haven, yibanda ku guharanira no gusubiza mu buzima busanzwe abarokotse ihohoterwa rishingiye ku gitsina.<ref name=":2" /> == Amashakiro == {{Reflist}} [[Ikiciro:Afurika]] [[Ikiciro:Gana]] [[Ikiciro:Rwanda]] [[Ikiciro:Abagore ba abayobozi]] [[Ikiciro:Abagore mu bucuruzi]] [[Ikiciro:Abagore babanyapolitike]] fkjfflf17kw54yry9yu2rdemr2cbr46 Urwibutso rwa Jenoside rwa Rebero 0 18372 143150 134748 2026-10-24T02:59:47Z Score Beethoven 11559 143150 wikitext text/x-wiki Urwibutso rwa jenoside rwa Rebero ruherereye mu akarere ka Rurindo rushyinguye mo imibiri isaga 21 y'abanyapolitike kandi rukaba rwraatoranyijwe nkurwibutso rubitse amateka y'abanyapolitike bishwe bazira kurwanya itegurwa nishyira mu bikorwa jenocide yakorewe abatutsi 1994 . == Imiterere rusange == {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Rebero ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Impamvu == Urwo rwibutso rwari rushyinguyemo abanyapolitike 21 hakaba hari yongereyemo abandi 9 bakaba bangana 21 hatabariwemo abasanzwe bahashyinguwe muri abo banyapolitike harimo<ref>https://igihe.com/amakuru/rwanda/article/abakozi-ba-canal-canal-box-na-zacu-entertainment-basuye-urwibutso-rwa-jenoside</ref> # Boniface Ngurinzira # Jean Gualbert Rumiya # Jean Baptista Habyarimana # Godfley Ruzindana # Theonieste Gafaranga # Callixte Ndagijimana<ref>https://www.kigalitoday.com/kwibuka/article/menya-amateka-y-abanyapolitiki-icyenda-bongewe-ku-rwibutso-rwa-rebero</ref>. == References == <references /> {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} [[Category:Kigali]] gd2vwm87vxj2fzwz66cq7qxsixz6vx4 Umurenge wa Mwulire 0 18416 143388 136536 2026-10-24T10:00:34Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143388 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} * [[Umurenge wa mwurire]] umurenge wa Mwurire uherereye mu karerer ka rwamagana ukaba uhana imbibi n'umirenge Gishali,Munyiginya,Rubona ,Musha,ndetse na .kigabiro ==== Uyumurenge ugizwe nu tugari dutandatu: ==== * bushenyi * mwulire * ntunga * bicumbi.<ref>[https://web.archive.org/web/20230616031406/https://www.rwamagana.gov.rw/akarere/abanyamabanga-nshingwabikorwa-bimirenge Imirenge n'Utugari] rwamagana.gov.rw</ref> * AMASHAKIRO == Inyandiko zifashishijwe == <references /> [[Ikiciro:Akarere ka Rwamagana]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] sgm43mft9t1jxoo5kbh5mfbar0co04f 143478 143388 2026-10-24T10:01:55Z Score Beethoven 11559 143478 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} * [[Umurenge wa mwurire]] umurenge wa Mwurire uherereye mu karerer ka rwamagana ukaba uhana imbibi n'umirenge Gishali,Munyiginya,Rubona ,Musha,ndetse na .kigabiro ==== Uyumurenge ugizwe nu tugari dutandatu: ==== * bushenyi * mwulire * ntunga * bicumbi.<ref>[https://web.archive.org/web/20230616031406/https://www.rwamagana.gov.rw/akarere/abanyamabanga-nshingwabikorwa-bimirenge Imirenge n'Utugari] rwamagana.gov.rw</ref> * AMASHAKIRO == Inyandiko zifashishijwe == <references /> {{Palette Imirenge y'Akarere ka Rwamagana}} [[Ikiciro:Akarere ka Rwamagana]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] huzf8fziezw5kwxcdebwiufe4oa89zu Umurenge wa Musha 0 18440 143392 134017 2026-10-24T10:00:37Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143392 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Musha''' ni umwe mu mirenge 14 igize [[Akarere ka Rwamagana]], mu [[Intara y’Iburasirazuba]] y’u Rwanda. Ubucukuzi bw’amabuye y’agaciro, cyane cyane amabati na tantale, buri mu bikorwa by’ubukungu bikorerwa muri uyu murenge. == Imiterere y’ubuyobozi == Umurenge wa Musha ugizwe n’utugari dutandatu: * Akabare; * Budahanda; * Kagarama; * Musha; * Nyabisindu; * Nyakabanda.<ref>[https://web.archive.org/web/20230616031406/https://www.rwamagana.gov.rw/akarere/abanyamabanga-nshingwabikorwa-bimirenge « Imirenge n’Utugari »], Akarere ka Rwamagana.</ref> Umurenge uhana imbibi n’imirenge ya Murambi, Munyiginya, Mwulire, Gahengeri na Fumbwe. == Abaturage == Mu ibarura rusange ry’abaturage n’imiturire ryo mu 2012, Umurenge wa Musha wari utuwe n’abaturage 21.145. Mu 2022, abaturage bari bageze kuri 27.525, barimo abagore 14.316 n’abagabo 13.209.<ref name="abaturage">[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/rwamagana/5109__musha/ « Musha (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', hashingiwe ku mibare y’Ikigo cy’Igihugu cy’Ibarurishamibare cy’u Rwanda.</ref> Muri abo baturage, 25.918 bari batuye mu bice by’icyaro naho 1.607 bakaba bari batuye mu bice by’umujyi.<ref name="abaturage" /> == Ubucukuzi bw’amabuye y’agaciro == Mu Murenge wa Musha habarizwa ibirombe bya Musha bicukurwamo cyane cyane amabati na tantale. Ibyo birombe biri mu ruhushya rw’ubucukuzi rufite ubuso bwa hegitari 6.094 kandi biherereye ku birometero hafi 45 uvuye i Kigali.<ref name="Trinity">[https://trinity-metals.com/en/projects/musha-mine « Trinity Musha Mines »], Trinity Metals.</ref> Trinity Metals, ikigo gikoresha ibyo birombe, gitangaza ko Musha ari cyo kirombe cya kabiri gitanga amabati menshi mu Rwanda nyuma y’icya Rutongo. Ikirombe gitanga toni z’amabati ziri hagati ya 30 na 40 buri kwezi kandi kigaha akazi abantu barenga 2.200.<ref name="Trinity" /> Mu 2025, hatangajwe gahunda yo kongera ubushobozi bw’uruganda rutunganya amabuye acukurwa muri Musha no gutangira gucukura tantale ku rugero rwagutse.<ref>[https://www.rwandainzimbabwe.gov.rw/actualites/info-details/trinity-metals-plans-100m-investment-in-rwanda-mineral-operations « Trinity Metals plans $100m investment in Rwanda mineral operations »], Ambasade y’u Rwanda muri Zimbabwe.</ref> Ubucukuzi butemewe na bwo bwagiye butera impanuka muri uyu murenge. Mu 2017, Polisi y’u Rwanda yasabye abaturage kwirinda kwinjira mu birombe nta ruhushya cyangwa ibikoresho by’umutekano.<ref>[https://police.gov.rw/media/news-detail/news/police-warns-against-illegal-mining-as-one-dies-in-rwamagana/ « Police warns against illegal mining as one dies in Rwamagana »], Polisi y’u Rwanda, 18 Werurwe 2017.</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} [[Ikiciro:Akarere ka Rwamagana|Musha]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Musha]] 52tm4b11xn6b7gezbyfn87nyg3pjl5j 143476 143392 2026-10-24T10:01:54Z Score Beethoven 11559 143476 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Musha''' ni umwe mu mirenge 14 igize [[Akarere ka Rwamagana]], mu [[Intara y’Iburasirazuba]] y’u Rwanda. Ubucukuzi bw’amabuye y’agaciro, cyane cyane amabati na tantale, buri mu bikorwa by’ubukungu bikorerwa muri uyu murenge. == Imiterere y’ubuyobozi == Umurenge wa Musha ugizwe n’utugari dutandatu: * Akabare; * Budahanda; * Kagarama; * Musha; * Nyabisindu; * Nyakabanda.<ref>[https://web.archive.org/web/20230616031406/https://www.rwamagana.gov.rw/akarere/abanyamabanga-nshingwabikorwa-bimirenge « Imirenge n’Utugari »], Akarere ka Rwamagana.</ref> Umurenge uhana imbibi n’imirenge ya Murambi, Munyiginya, Mwulire, Gahengeri na Fumbwe. == Abaturage == Mu ibarura rusange ry’abaturage n’imiturire ryo mu 2012, Umurenge wa Musha wari utuwe n’abaturage 21.145. Mu 2022, abaturage bari bageze kuri 27.525, barimo abagore 14.316 n’abagabo 13.209.<ref name="abaturage">[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/rwamagana/5109__musha/ « Musha (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', hashingiwe ku mibare y’Ikigo cy’Igihugu cy’Ibarurishamibare cy’u Rwanda.</ref> Muri abo baturage, 25.918 bari batuye mu bice by’icyaro naho 1.607 bakaba bari batuye mu bice by’umujyi.<ref name="abaturage" /> == Ubucukuzi bw’amabuye y’agaciro == Mu Murenge wa Musha habarizwa ibirombe bya Musha bicukurwamo cyane cyane amabati na tantale. Ibyo birombe biri mu ruhushya rw’ubucukuzi rufite ubuso bwa hegitari 6.094 kandi biherereye ku birometero hafi 45 uvuye i Kigali.<ref name="Trinity">[https://trinity-metals.com/en/projects/musha-mine « Trinity Musha Mines »], Trinity Metals.</ref> Trinity Metals, ikigo gikoresha ibyo birombe, gitangaza ko Musha ari cyo kirombe cya kabiri gitanga amabati menshi mu Rwanda nyuma y’icya Rutongo. Ikirombe gitanga toni z’amabati ziri hagati ya 30 na 40 buri kwezi kandi kigaha akazi abantu barenga 2.200.<ref name="Trinity" /> Mu 2025, hatangajwe gahunda yo kongera ubushobozi bw’uruganda rutunganya amabuye acukurwa muri Musha no gutangira gucukura tantale ku rugero rwagutse.<ref>[https://www.rwandainzimbabwe.gov.rw/actualites/info-details/trinity-metals-plans-100m-investment-in-rwanda-mineral-operations « Trinity Metals plans $100m investment in Rwanda mineral operations »], Ambasade y’u Rwanda muri Zimbabwe.</ref> Ubucukuzi butemewe na bwo bwagiye butera impanuka muri uyu murenge. Mu 2017, Polisi y’u Rwanda yasabye abaturage kwirinda kwinjira mu birombe nta ruhushya cyangwa ibikoresho by’umutekano.<ref>[https://police.gov.rw/media/news-detail/news/police-warns-against-illegal-mining-as-one-dies-in-rwamagana/ « Police warns against illegal mining as one dies in Rwamagana »], Polisi y’u Rwanda, 18 Werurwe 2017.</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Rwamagana}} [[Ikiciro:Akarere ka Rwamagana|Musha]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Musha]] pe9ix0mfqb5g4a6ce3p02ttkgv8u6aq Umurenge wa Nzige 0 18453 143457 134024 2026-10-24T10:01:37Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143457 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} umurenge wa nzige numwe mumirenge igize akarere ka rwamagana ukaba uhana imbibi n' umurenge wa fumbwe,nzige,gahengeri niyindi yo mukarere ka Rwamagana ukaba ugizwe nutugari tune aritwo murama, akanzu ,rugarama na kigarama Kandi ukaba ukungahaye kubuhinzi bw'urutoki nindi myaka. == ibikorwa mumurenge wa nzige == 1.Ubuhinzi 2.ubworozi nibindi == umunyamabanga nshingwabikorwa w' umurenge nabutugari == Umunyamabanga nshingwabikorwa w' umurenge wa nzige Mr. NIYOMWUNGERI Richard 0783406803 Umurenge wa Nzige ugizwe n'Utugari tune(4) dukurikira: Murama Umunyamabanga nshingwabikorwa Giramahoro Nestor 0787858490 Akanzu Umunyamabanga nshingwabikorwa w'agateganyo Mukabarinda Florence 0787858491 Kigarama Umunyamabanga nshingwabikorwa Tuyishime Valens 0787858492 Rugarama Umunyamabanga nshingwabikorwa Musengimana Betty 0787858493 == ishakiro == https://web.archive.org/web/20230616031406/https://www.rwamagana.gov.rw/akarere/abanyamabanga-nshingwabikorwa-bimirenge 8mgmc6l9g6fnlq3ie60htx7f8sefg4q Umurenge wa Fumbwe 0 18548 143461 134023 2026-10-24T10:01:40Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143461 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} Umurenge wa FUMBWE ni umurenge uherereye mukarere ka RWAMAGANA. NI UMURENGE MWIZA CYANE .uyu murenge ukaba uhana imbibi n'umurenge wa gahengeri na nyakariro. = UMUYOBOZI = Umunyamabanga nshingwabikorwa wa fumbwe yitwa Mr.MUHIGIRWA David = UTUGARI TUGIZE FUMBWE = FUMBWE ni umurenge ugizwe nutugari dutandatu(6): # nyakakunga # nyagasambu # mununu # nyarubuye # [[Dosiye:Rwamagana district Map.jpg|thumb|ikarita ya rwamagana]]nyamirama # sasabirago.<ref>{{Cite web |url=https://www.rwamagana.gov.rw/akarere/abanyamabanga-nshingwabikorwa-bimirenge |title=Archive copy |access-date=2024-05-21 |archive-date=2023-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230616031406/https://www.rwamagana.gov.rw/akarere/abanyamabanga-nshingwabikorwa-bimirenge |url-status=dead }}</ref> <references /> == Abanyamabanga b'utugari two mumurenge wa fumbwe == Nyakagunga Umunyamabanga nshingwabikorwa Uwimanimpaye Dieudone 0787858200 Nyagasambu Umunyamabanga nshingwabikorwa Nirere Marie Chantal 0787858201 Mununu Umunyamabanga nshingwabikorwa Gisagara Jean Bosco 0787858202 Nyarubuye Umunyamabanga nshingwabikorwa Ngerageze Charles 0787858203 Nyamirama Umunyamabanga nshingwabikorwa Muhongayire Sandrine 0787858204 Sasabirago Umunyamabanga nshingwabikorwa Bayisenge Alphonsine 0787858205 8yhiqx7iva7ktt9offi3tdhsd0oyh4q Umurenge wa Rurenge 0 18571 143401 133986 2026-10-24T10:00:45Z Score Beethoven 11559 143401 wikitext text/x-wiki '''Umurenge wa Rurenge''' uherereye mu [[Akarere ka Ngoma|karere ka Ngoma]] mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y'Iburasirazuba]]. Ugizwe n'utugari dutandatu ari two:<ref>{{Cite web |url=http://197.243.22.137/ngoma/fileadmin/_migrated/content_uploads/urutonde_rw_utugali_tugize_akarere_ka_ngoma.pdf |title=Urutonde rw'utugari tugize Akarere ka Ngoma |website=Akarere ka Ngoma |language=rw }}</ref> * Musya * Akagarama * Rwikubo * Rujyese * Muhurire * Rujambara == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Ngoma}} [[Ikiciro:Akarere ka Ngoma]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] ldnieoxtt2vnu1fl8cn7c4aggfasnm9 143412 143401 2026-10-24T10:00:55Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143412 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Rurenge''' uherereye mu [[Akarere ka Ngoma|karere ka Ngoma]] mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y'Iburasirazuba]]. Ugizwe n'utugari dutandatu ari two:<ref>{{Cite web |url=http://197.243.22.137/ngoma/fileadmin/_migrated/content_uploads/urutonde_rw_utugali_tugize_akarere_ka_ngoma.pdf |title=Urutonde rw'utugari tugize Akarere ka Ngoma |website=Akarere ka Ngoma |language=rw }}</ref> * Musya * Akagarama * Rwikubo * Rujyese * Muhurire * Rujambara == Amashakiro == {{Reflist}} [[Ikiciro:Akarere ka Ngoma]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] 6xti51e3v9f1znzuz6bw37talinv45q 143537 143412 2026-10-24T10:18:26Z Score Beethoven 11559 143537 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Rurenge''' uherereye mu [[Akarere ka Ngoma|karere ka Ngoma]] mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y'Iburasirazuba]]. Ugizwe n'utugari dutandatu ari two:<ref>{{Cite web |url=http://197.243.22.137/ngoma/fileadmin/_migrated/content_uploads/urutonde_rw_utugali_tugize_akarere_ka_ngoma.pdf |title=Urutonde rw'utugari tugize Akarere ka Ngoma |website=Akarere ka Ngoma |language=rw }}</ref> * Musya * Akagarama * Rwikubo * Rujyese * Muhurire * Rujambara == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Ngoma}} [[Ikiciro:Akarere ka Ngoma]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] sobzkpeums23d5ujnhqqejk5ejpc386 Umurenge wa Munyiginya 0 18666 143475 133988 2026-10-24T10:01:53Z Score Beethoven 11559 143475 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:RwamaganaMap.jpg|thumb]] [[Dosiye:Rwamagana district Map.jpg|thumb|152x152px|Umurenge wa Munyiginya]] '''Umurenge wa Munyiginya''' ni umwe mu mirenge igize [[Akarere ka Rwamagana]], mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y'Iburasirazuba]]. Ibarura rusange ry'abaturage ryo mu mwaka wa 2022 ryagaragaje ko wari utuwe n'abaturage 24.197.<ref>{{Cite web |url=https://citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/rwamagana/5108__munyiginya/ |title=Munyiginya (Sector, Rwanda) - Population Statistics, Charts, Map and Location |website=City Population |language=en }}</ref> == Inyandiko zifashishijwe == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Rwamagana}} [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] [[Ikiciro:Akarere ka Rwamagana]] 77u0hpvz1kghmqio79s117i01nofixf Mashariki African Film Festival 0 18687 143190 137505 2026-10-24T07:15:04Z Score Beethoven 11559 143190 wikitext text/x-wiki {{Infobox | above = Mashariki African Film Festival | image = [[File:Filmaker Anirban Mitra with The judges panel of Mashariki film festival.jpg|260px]] | caption = Anirban Mitra hamwe n'abagize akanama nkemurampaka k'iserukiramuco | label1 = Ahantu | data1 = [[Kigali]], [[Rwanda]] | label2 = Ryatangiye | data2 = 2015 | label3 = Umuyobozi | data3 = Tresor Senga | label4 = Urubuga | data4 = [https://www.masharikifestival.org masharikifestival.org] }} '''Mashariki African Film Festival''' (MAFF) ni iserukiramuco rya filime ribera i [[Kigali]], mu [[Rwanda]]. Ryerekana kandi rigahemba filime zo muri Afurika. Ryatangiye mu 2015. Riyoborwa na Tresor Senga. Muri iri serukiramuco herekanwa filime, hatangwa amahugurwa kandi haba ibiganiro. Mu 2025, iserukiramuco ryabaye ku nshuro ya 11. == Amateka == Iserukiramuco rya mbere ryabaye kuva ku ya 8 kugeza ku ya 14 Werurwe 2015, i Kigali. Igihembo cya filime nziza cyahawe ''Virgem Margarida'' ya Licínio Azevedo, wo muri Mozambike.<ref name="artmatters" /> Iserukiramuco rya gatatu ryabaye kuva ku ya 25 kugeza ku ya 31 Werurwe 2017. Ryabereye muri Kigali Conference and Exhibition Village. Insanganyamatsiko yaryo yari « My Story, My Passion, My Journey ».<ref name="tea2017" /> Floriane Kaneza ni we wari umuyobozi waryo. Abakora filime barindwi bo mu Rwanda no muri Afurika bahawe ibihembo.<ref name="nt2017" /> Muri Werurwe 2020, iserukiramuco ryarasubitswe. Byari biteganyijwe ko rigaruka muri Kanama 2021.<ref name="nt2021" /> Ku ya 25 Ugushyingo 2023, iserukiramuco rya cyenda ryatangijwe muri Kigali Conference and Exhibition Village. Ryafunguwe na Sandrine Umutoni, Umunyamabanga wa Leta muri Minisiteri y'Urubyiruko. Abategura iserukiramuco bakiriye filime zigera ku 2 300. Bahisemo filime 72, mu byiciro bya filime ndende, filime ngufi na filime mbarankuru. Muri iri serukiramuco herekanywe filime, hatangwa amahugurwa kandi haba ibiganiro. Ryajyanye n'imurikagurisha rya sinema ryitwa « Masharket ».<ref name="ny2023" /> Iserukiramuco rya 11 ryabaye kuva ku ya 22 kugeza ku ya 29 Ugushyingo 2025.<ref name="nile2025" /> Abahagarariye Netflix na Amazon Prime bari bitezwe muri iri serukiramuco.<ref name="aa2025" /> Igihembo cya filime mbarankuru nziza cyahawe ''Memories of Love Returned'' ya Ntare Guma Mbaho Mwine. Muri uwo mwaka, ibihembo by'umukinnyi mwiza w'umugabo n'umukinnyi mwiza w'umugore byatanzwe bwa mbere.<ref name="nile2025" /> == Inyandiko == {{Reflist|refs= <ref name="artmatters">{{Cite web |url=https://artmatters.info/2015/03/rwandas-mashariki-african-film-festival-announces-winners/ |title=Rwanda's Mashariki African Film Festival Announces Winners |author=Ogova Ondego |website=ArtMatters.Info |date=2015-03-15 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="tea2017">{{Cite web |url=https://www.theeastafrican.co.ke/tea/rwanda-today/lifestyle/mashariki-film-festival-returns-for-third-edition--1363600 |title=Mashariki film festival returns for third edition |website=The EastAfrican |date=2017-03-24 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="nt2017">{{Cite web |url=https://www.newtimes.co.rw/article/139508/Lifestyle/floriane-kaneza-on-the-just-concluded-mashariki-african-film-festival |title=Floriane Kaneza on the just concluded Mashariki African Film Festival |author=Moses Opobo |website=The New Times |date=2017-04-06 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="nt2021">{{Cite web |url=https://www.newtimes.co.rw/entertainment/mashariki-africa-film-festival-returns |title=Mashariki Africa Film Festival returns |author=Bertrand Byishimo |website=The New Times |date=2021-01-10 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="ny2023">{{Cite web |url=https://inyarwanda.com/inkuru/136930/hatangijwe-iserukiramuco-rya-mashariki-urubyiruko-rusabwa-kutagira-amahirwe-rwitesha-136930.html |title=Hatangijwe iserukiramuco rya Mashariki, urubyiruko rusabwa kutagira amahirwe rwitesha |website=InyaRwanda |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="aa2025">{{Cite web |url=https://allafrica.com/stories/202510010023.html |title=Rwanda: Amazon Prime, Netflix Delegates to Attend Mashariki African Film Festival |website=AllAfrica |date=2025-10-01 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="nile2025">{{Cite web |url=https://allafrica.com/stories/202512020111.html |title=Uganda Wins Best Documentary At 11th Mashariki African Film Festival in Kigali |author=Jacobs Seaman Odongo |website=Nile Post (AllAfrica) |date=2025-12-01 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> }} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Rwanda Movie Awards]] === Ihuza ryo hanze === * [https://www.masharikifestival.org Urubuga rwa Mashariki African Film Festival] * [[commons:Category:Mashariki African Film Festival|Amafoto ya Mashariki African Film Festival]] kuri Wikimedia Commons [[Ikiciro:Filimi]] [[Ikiciro:Rwanda]] fiwgsgijpg6jjzk6yv110a504j8wf0z 143191 143190 2026-10-24T07:19:06Z Score Beethoven 11559 143191 wikitext text/x-wiki {{Infobox | above = Mashariki African Film Festival | image = [[File:Filmaker Anirban Mitra with The judges panel of Mashariki film festival.jpg|260px]] | caption = Anirban Mitra hamwe n'abagize akanama nkemurampaka k'iserukiramuco | label1 = Ahantu | data1 = [[Kigali]], [[Rwanda]] | label2 = Ryatangiye | data2 = 2015 | label3 = Umuyobozi | data3 = Tresor Senga | label4 = Urubuga | data4 = [https://www.masharikifestival.org masharikifestival.org] }} '''Mashariki African Film Festival''' (MAFF) ni iserukiramuco rya filime ribera i [[Kigali]], mu [[Rwanda]]. Ryerekana kandi rigahemba filime zo muri Afurika. Ryatangiye mu 2015. Riyoborwa na Tresor Senga. Muri iri serukiramuco herekanwa filime, hatangwa amahugurwa kandi haba ibiganiro. Mu 2025, iserukiramuco ryabaye ku nshuro ya 11. == Amateka == Iserukiramuco rya mbere ryabaye kuva ku ya 8 kugeza ku ya 14 Werurwe 2015, i Kigali. Igihembo cya filime nziza cyahawe ''Virgem Margarida'' ya Licínio Azevedo, wo muri Mozambike.<ref name="artmatters" /> Iserukiramuco rya gatatu ryabaye kuva ku ya 25 kugeza ku ya 31 Werurwe 2017. Ryabereye muri Kigali Conference and Exhibition Village. Insanganyamatsiko yaryo yari « My Story, My Passion, My Journey ».<ref name="tea2017" /> Floriane Kaneza ni we wari umuyobozi waryo. Abakora filime barindwi bo mu Rwanda no muri Afurika bahawe ibihembo.<ref name="nt2017" /> Muri Werurwe 2020, iserukiramuco ryarasubitswe. Byari biteganyijwe ko rigaruka muri Kanama 2021.<ref name="nt2021" /> Ku ya 25 Ugushyingo 2023, iserukiramuco rya cyenda ryatangijwe muri Kigali Conference and Exhibition Village. Ryafunguwe na Sandrine Umutoni, Umunyamabanga wa Leta muri Minisiteri y'Urubyiruko. Abategura iserukiramuco bakiriye filime zigera ku 2 300. Bahisemo filime 72, mu byiciro bya filime ndende, filime ngufi na filime mbarankuru. Muri iri serukiramuco herekanywe filime, hatangwa amahugurwa kandi haba ibiganiro. Ryajyanye n'imurikagurisha rya sinema ryitwa « Masharket ».<ref name="ny2023" /> Iserukiramuco rya 11 ryabaye kuva ku ya 22 kugeza ku ya 29 Ugushyingo 2025.<ref name="nile2025" /> Abahagarariye Netflix na Amazon Prime bari bitezwe muri iri serukiramuco.<ref name="aa2025" /> Igihembo cya filime mbarankuru nziza cyahawe ''Memories of Love Returned'' ya Ntare Guma Mbaho Mwine. Muri uwo mwaka, ibihembo by'umukinnyi mwiza w'umugabo n'umukinnyi mwiza w'umugore byatanzwe bwa mbere.<ref name="nile2025" /> == Inyandiko == {{Reflist|refs= <ref name="artmatters">{{Cite web |url=https://artmatters.info/2015/03/rwandas-mashariki-african-film-festival-announces-winners/ |title=Rwanda's Mashariki African Film Festival Announces Winners |author=Ogova Ondego |website=ArtMatters.Info |date=2015-03-15 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="tea2017">{{Cite web |url=https://www.theeastafrican.co.ke/tea/rwanda-today/lifestyle/mashariki-film-festival-returns-for-third-edition--1363600 |title=Mashariki film festival returns for third edition |website=The EastAfrican |date=2017-03-24 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="nt2017">{{Cite web |url=https://www.newtimes.co.rw/article/139508/Lifestyle/floriane-kaneza-on-the-just-concluded-mashariki-african-film-festival |title=Floriane Kaneza on the just concluded Mashariki African Film Festival |author=Moses Opobo |website=The New Times |date=2017-04-06 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="nt2021">{{Cite web |url=https://www.newtimes.co.rw/entertainment/mashariki-africa-film-festival-returns |title=Mashariki Africa Film Festival returns |author=Bertrand Byishimo |website=The New Times |date=2021-01-10 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="ny2023">{{Cite web |url=https://inyarwanda.com/inkuru/136930/hatangijwe-iserukiramuco-rya-mashariki-urubyiruko-rusabwa-kutagira-amahirwe-rwitesha-136930.html |title=Hatangijwe iserukiramuco rya Mashariki, urubyiruko rusabwa kutagira amahirwe rwitesha |website=InyaRwanda |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="aa2025">{{Cite web |url=https://allafrica.com/stories/202510010023.html |title=Rwanda: Amazon Prime, Netflix Delegates to Attend Mashariki African Film Festival |website=AllAfrica |date=2025-10-01 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="nile2025">{{Cite web |url=https://allafrica.com/stories/202512020111.html |title=Uganda Wins Best Documentary At 11th Mashariki African Film Festival in Kigali |author=Jacobs Seaman Odongo |website=Nile Post (AllAfrica) |date=2025-12-01 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> }} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Rwanda Movie Awards]] === Ihuza ryo hanze === {{Commonscat|Mashariki African Film Festival}} * [https://www.masharikifestival.org Urubuga rwa Mashariki African Film Festival] * [[commons:Category:Mashariki African Film Festival|Amafoto ya Mashariki African Film Festival]] kuri Wikimedia Commons [[Ikiciro:Filimi]] [[Ikiciro:Rwanda]] 59s7fu54c72nz8aecqc8gzk41ib61qu Umurenge wa Mutenderi 0 18752 143464 106055 2026-10-24T10:01:43Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143464 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:Ngoma district map.jpg|thumb|ngoma districts]] Uumurenge wa mutenderi ni umwe mu murenge uri mu karere ka ngoma. 0db4pk5czyh0mc9f3vyyduhbjmmc5pv Umurenge wa Nkungu 0 19728 143467 134062 2026-10-24T10:01:46Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143467 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Nkungu''' ni umwe mu [[Imirenge y’u Rwanda|mirenge]] 18 igize [[Akarere ka Rusizi]], mu [[Intara y'Uburengerazuba]] bw’u [[Rwanda]]. == Ubumenyi bw’isi == Umurenge wa Nkungu ufite ubuso bwa kilometero kare 38,23. Uhana imbibi n’imirenge ya Giheke, Nyakarenzo, Nyakabuye na Gitambi yo mu Karere ka Rusizi, ndetse na Karengera na Ruharambuga yo mu [[Akarere ka Nyamasheke]].<ref name="citypopulation">[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/rusizi/3614__nkungu/ « Nkungu (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Imiterere y’ubuyobozi == Umurenge wa Nkungu ugizwe n’utugari tune n’imidugudu 40: * '''Gatare''': Bahuro, Cyandarama, Kimpundu, Kivugiza, Madaho, Njambwe, Rubona na Rutegamatwi; * '''Kiziguro''': Byugaro, Gasarabuye, Kabigohe, Kabuga, Kabuganza, Kadashya, Kamabuye, Karongoro, Mpinga, Mukenke, Rebero na Ryamibuga; * '''Mataba''': Gashashi, Gatagara, Gatondo, Gikombe, Honga, Kabinyugwe, Kamajumba, Migazo, Muhora, Rubona na Rwamaraba; * '''Ryamuhirwa''': Gako, Gatarange, Kigurwe, Kinanira, Kiyanza, Nyarushishi, Rugabe, Rususa na Ryamaraza.<ref>[https://gitlab.com/Bercove/rwanda-locations/-/blob/master/Rwanda_Locations.json « Rwanda Locations »], ''GitLab'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Abaturage == Ibarura rusange ry’abaturage ryo mu 2022 ryagaragaje ko Umurenge wa Nkungu wari utuwe n’abaturage 21.696. Ubucucike bw’abaturage bwari abantu 568 kuri kilometero kare. Mu 2012, umurenge wari utuwe n’abaturage 20.697.<ref name="citypopulation"/> == Ubuzima == Umurenge ufite [[Ikigo nderabuzima|Ikigo Nderabuzima]] cya Nkungu, gitanga serivisi z’ubuvuzi ku baturage bo muri Nkungu no mu bice biyikikije.<ref>[https://www.newtimes.co.rw/article/26101/health-centre-lacks-crucial-equipment « Health Centre lacks crucial equipment »], ''The New Times'', 23 Nzeri 2009, yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Ibikorwa, ubukungu == Ubuhinzi n’ubworozi biri mu bikorwa by’ingenzi by’ubukungu muri Nkungu. Icyayi kiri mu bihingwa bihingwa muri uyu murenge, aho bamwe mu baturage bakora mu mirima y’icyayi ihabwa umusaruro n’uruganda rwa Shagasha.<ref>Muhire Donatien, [https://umuseke.rw/inkuba-yatwaye-ubuzima-bwumuntu/ « Inkuba yatwaye ubuzima bw’umuntu »], ''Umuseke'', 30 Nzeri 2025, yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> Muri Nkungu kandi hakorera ishyirahamwe Zirarese Nkungu rikusanya amata y’aborozi kugira ngo agezwe ku isoko. Mu 2018 ryubakiwe inyubako ifite agaciro ka miliyoni 17,5 z’amafaranga y’u Rwanda ku bufatanye bwa Caritas ya Diyosezi ya Cyangugu n’Urwego rw’Igihugu rw’Iterambere.<ref>Fidèle Nshimiyimana, [https://www.diocesecyangugu.com/en/cyangugu-diocesan-caritas-has-built-a-house-for-zirarese-nkungu/ « Cyangugu Diocesan Caritas has built a house for “Zirarese Nkungu” »], ''Diyosezi Gatolika ya Cyangugu'', 6 Ukuboza 2018, yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> Ishyamba rya Cyamudongo, riri hafi y’umurenge, ni igice cya [[Pariki y'Igihugu ya Nyungwe]] kandi ribamo inyamaswa zirimo [[inguge]] zo mu bwoko bw’impundu.<ref name="caritas">[https://www.diocesecyangugu.com/en/cyangugu-diocesan-caritas-has-built-a-house-for-zirarese-nkungu/ « Cyangugu Diocesan Caritas has built a house for “Zirarese Nkungu” »], ''Diyosezi Gatolika ya Cyangugu'', 6 Ukuboza 2018, yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} [[Ikiciro:Akarere ka Rusizi]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Nkungu]] l9l3a4oafeuktaaepmf3qd2jrpnm3ef 143470 143467 2026-10-24T10:01:49Z Score Beethoven 11559 143470 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Nkungu''' ni umwe mu [[Imirenge y’u Rwanda|mirenge]] 18 igize [[Akarere ka Rusizi]], mu [[Intara y'Uburengerazuba]] bw’u [[Rwanda]]. == Ubumenyi bw’isi == Umurenge wa Nkungu ufite ubuso bwa kilometero kare 38,23. Uhana imbibi n’imirenge ya Giheke, Nyakarenzo, Nyakabuye na Gitambi yo mu Karere ka Rusizi, ndetse na Karengera na Ruharambuga yo mu [[Akarere ka Nyamasheke]].<ref name="citypopulation">[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/rusizi/3614__nkungu/ « Nkungu (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Imiterere y’ubuyobozi == Umurenge wa Nkungu ugizwe n’utugari tune n’imidugudu 40: * '''Gatare''': Bahuro, Cyandarama, Kimpundu, Kivugiza, Madaho, Njambwe, Rubona na Rutegamatwi; * '''Kiziguro''': Byugaro, Gasarabuye, Kabigohe, Kabuga, Kabuganza, Kadashya, Kamabuye, Karongoro, Mpinga, Mukenke, Rebero na Ryamibuga; * '''Mataba''': Gashashi, Gatagara, Gatondo, Gikombe, Honga, Kabinyugwe, Kamajumba, Migazo, Muhora, Rubona na Rwamaraba; * '''Ryamuhirwa''': Gako, Gatarange, Kigurwe, Kinanira, Kiyanza, Nyarushishi, Rugabe, Rususa na Ryamaraza.<ref>[https://gitlab.com/Bercove/rwanda-locations/-/blob/master/Rwanda_Locations.json « Rwanda Locations »], ''GitLab'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Abaturage == Ibarura rusange ry’abaturage ryo mu 2022 ryagaragaje ko Umurenge wa Nkungu wari utuwe n’abaturage 21.696. Ubucucike bw’abaturage bwari abantu 568 kuri kilometero kare. Mu 2012, umurenge wari utuwe n’abaturage 20.697.<ref name="citypopulation"/> == Ubuzima == Umurenge ufite [[Ikigo nderabuzima|Ikigo Nderabuzima]] cya Nkungu, gitanga serivisi z’ubuvuzi ku baturage bo muri Nkungu no mu bice biyikikije.<ref>[https://www.newtimes.co.rw/article/26101/health-centre-lacks-crucial-equipment « Health Centre lacks crucial equipment »], ''The New Times'', 23 Nzeri 2009, yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Ibikorwa, ubukungu == Ubuhinzi n’ubworozi biri mu bikorwa by’ingenzi by’ubukungu muri Nkungu. Icyayi kiri mu bihingwa bihingwa muri uyu murenge, aho bamwe mu baturage bakora mu mirima y’icyayi ihabwa umusaruro n’uruganda rwa Shagasha.<ref>Muhire Donatien, [https://umuseke.rw/inkuba-yatwaye-ubuzima-bwumuntu/ « Inkuba yatwaye ubuzima bw’umuntu »], ''Umuseke'', 30 Nzeri 2025, yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> Muri Nkungu kandi hakorera ishyirahamwe Zirarese Nkungu rikusanya amata y’aborozi kugira ngo agezwe ku isoko. Mu 2018 ryubakiwe inyubako ifite agaciro ka miliyoni 17,5 z’amafaranga y’u Rwanda ku bufatanye bwa Caritas ya Diyosezi ya Cyangugu n’Urwego rw’Igihugu rw’Iterambere.<ref>Fidèle Nshimiyimana, [https://www.diocesecyangugu.com/en/cyangugu-diocesan-caritas-has-built-a-house-for-zirarese-nkungu/ « Cyangugu Diocesan Caritas has built a house for “Zirarese Nkungu” »], ''Diyosezi Gatolika ya Cyangugu'', 6 Ukuboza 2018, yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> Ishyamba rya Cyamudongo, riri hafi y’umurenge, ni igice cya [[Pariki y'Igihugu ya Nyungwe]] kandi ribamo inyamaswa zirimo [[inguge]] zo mu bwoko bw’impundu.<ref name="caritas">[https://www.diocesecyangugu.com/en/cyangugu-diocesan-caritas-has-built-a-house-for-zirarese-nkungu/ « Cyangugu Diocesan Caritas has built a house for “Zirarese Nkungu” »], ''Diyosezi Gatolika ya Cyangugu'', 6 Ukuboza 2018, yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Rusizi}} [[Ikiciro:Akarere ka Rusizi]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Nkungu]] fmqwcrnldvp78b8uejsx1vlf8fvc9rn Umurenge wa Giheke 0 19731 143469 134353 2026-10-24T10:01:47Z Score Beethoven 11559 143469 wikitext text/x-wiki '''Umurenge wa Giheke''' ni umwe mu [[Imirenge y’u Rwanda|mirenge]] 18 igize [[Akarere ka Rusizi]], mu [[Intara y'Uburengerazuba]] bw’u [[Rwanda]]. == Ubumenyi bw’isi == Umurenge wa Giheke ufite ubuso bwa kilometero kare 35,80. Uhana imbibi n’imirenge ya Gihundwe, Nkungu na Nkanka yo mu Karere ka Rusizi, ndetse na Bushenge na Ruharambuga yo mu [[Akarere ka Nyamasheke]].<ref name="citypopulation">[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/rusizi/3605__giheke/ « Giheke (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Imiterere y’ubuyobozi == Umurenge wa Giheke ugizwe n’utugari umunani n’imidugudu 36: * '''Cyendajuru''': Burembo, Kabeza, Kibakure na Murinzi; * '''Gakomeye''': Buzi, Gacyamo, Kabuga, Kagarama na Ruvumbu; * '''Giheke''': Karambo, Murambi, Rugombo, Rwumvangoma na Wimana; * '''Kamashangi''': Gitwa, Isha, Kamuhozi na Rukombe; * '''Kigenge''': Gahinga, Gahurubuka na Rwamiko; * '''Ntura''': Bubanga, Kabujyogoro, Kabyuma, Karambi, Kavuye, Kigenge, Ntura na Rebero; * '''Rwega''': Impala, Kanoga na Rwega; * '''Turambi''': Kamuhoza, Munyove, Rwinkwavu na Turambi.<ref>[https://gitlab.com/Bercove/rwanda-locations/-/blob/master/Rwanda_Locations.json « Rwanda Locations »], ''GitLab'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Abaturage == Ibarura rusange ry’abaturage ryo mu 2022 ryagaragaje ko Umurenge wa Giheke wari utuwe n’abaturage 20.740. Ubucucike bw’abaturage bwari abantu 579 kuri kilometero kare. Mu 2012, umurenge wari utuwe n’abaturage 19.359.<ref name="citypopulation"/> == Ubukungu == Ubuhinzi bw’icyayi n’ikawa buri mu bikorwa by’ingenzi by’ubukungu muri Giheke. Muri uyu murenge hari uruganda rwa Shagasha rutunganya icyayi gihingwa n’abahinzi bo muri ako gace. Uruganda rwashinzwe mu 1963 kandi rukorana n’amakoperative y’abahinzi b’icyayi.<ref>[https://visitrusizi.com/parks-and-attractions/rusizi-a-hub-for-sustainable-agriculture/ « Rusizi — A Hub for Sustainable Agriculture »], ''Visit Rusizi'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> Koperative Gisuma Coffee, ikorera mu Kagari ka Kigenge, yatangiye gukora mu 2010. Ikusanya kandi igatunganya ikawa y’abahinzi bo muri ako gace.<ref>[https://web.archive.org/web/20231128192130/http://gisumacoffee.rw/about « Our Story »], ''Gisuma Coffee'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> Muri Giheke kandi hakorera Giheke Dairy, ikusanya kandi igatunganya amata y’aborozi.<ref>[https://gihekedairy.rw/contact.html « Giheke Dairy »], ''Giheke Dairy'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Ubuzima == Abaturage ba Giheke bavurirwa ku Kigo Nderabuzima cya Giheke. Mu Kagari ka Ntura kandi hashyizweho iposita y’ubuzima kugira ngo serivisi z’ubuvuzi zirushaho kwegera abaturage bari basanzwe bakora urugendo rurenga kilometero zirindwi bajya ku kigo nderabuzima.<ref>[https://worldconnect.global/projects/acquisition-of-equipment-for-ntura-health-post « Acquisition of drugs, equipment and health staff for Ntura Health Post »], ''World Connect'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> Giheke yari kandi mu mirenge yatoranyijwe mu mushinga wo kubaka amaposita arindwi y’ubuzima mu Karere ka Rusizi, watangiye mu 2020.<ref>[https://www.aimf.asso.fr/actualite/construction-de-7-postes-de-sante-a-rusizi-rwanda-les-travaux-avancent/ « Construction de sept postes de santé à Rusizi »], ''Association internationale des maires francophones'', 26 Mutarama 2021, yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Rusizi}} [[Ikiciro:Akarere ka Rusizi]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Giheke]] alkqisy74lwktd5znyadcpi6npeh3em 143471 143469 2026-10-24T10:01:49Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143471 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Giheke''' ni umwe mu [[Imirenge y’u Rwanda|mirenge]] 18 igize [[Akarere ka Rusizi]], mu [[Intara y'Uburengerazuba]] bw’u [[Rwanda]]. == Ubumenyi bw’isi == Umurenge wa Giheke ufite ubuso bwa kilometero kare 35,80. Uhana imbibi n’imirenge ya Gihundwe, Nkungu na Nkanka yo mu Karere ka Rusizi, ndetse na Bushenge na Ruharambuga yo mu [[Akarere ka Nyamasheke]].<ref name="citypopulation">[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/rusizi/3605__giheke/ « Giheke (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Imiterere y’ubuyobozi == Umurenge wa Giheke ugizwe n’utugari umunani n’imidugudu 36: * '''Cyendajuru''': Burembo, Kabeza, Kibakure na Murinzi; * '''Gakomeye''': Buzi, Gacyamo, Kabuga, Kagarama na Ruvumbu; * '''Giheke''': Karambo, Murambi, Rugombo, Rwumvangoma na Wimana; * '''Kamashangi''': Gitwa, Isha, Kamuhozi na Rukombe; * '''Kigenge''': Gahinga, Gahurubuka na Rwamiko; * '''Ntura''': Bubanga, Kabujyogoro, Kabyuma, Karambi, Kavuye, Kigenge, Ntura na Rebero; * '''Rwega''': Impala, Kanoga na Rwega; * '''Turambi''': Kamuhoza, Munyove, Rwinkwavu na Turambi.<ref>[https://gitlab.com/Bercove/rwanda-locations/-/blob/master/Rwanda_Locations.json « Rwanda Locations »], ''GitLab'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Abaturage == Ibarura rusange ry’abaturage ryo mu 2022 ryagaragaje ko Umurenge wa Giheke wari utuwe n’abaturage 20.740. Ubucucike bw’abaturage bwari abantu 579 kuri kilometero kare. Mu 2012, umurenge wari utuwe n’abaturage 19.359.<ref name="citypopulation"/> == Ubukungu == Ubuhinzi bw’icyayi n’ikawa buri mu bikorwa by’ingenzi by’ubukungu muri Giheke. Muri uyu murenge hari uruganda rwa Shagasha rutunganya icyayi gihingwa n’abahinzi bo muri ako gace. Uruganda rwashinzwe mu 1963 kandi rukorana n’amakoperative y’abahinzi b’icyayi.<ref>[https://visitrusizi.com/parks-and-attractions/rusizi-a-hub-for-sustainable-agriculture/ « Rusizi — A Hub for Sustainable Agriculture »], ''Visit Rusizi'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> Koperative Gisuma Coffee, ikorera mu Kagari ka Kigenge, yatangiye gukora mu 2010. Ikusanya kandi igatunganya ikawa y’abahinzi bo muri ako gace.<ref>[https://web.archive.org/web/20231128192130/http://gisumacoffee.rw/about « Our Story »], ''Gisuma Coffee'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> Muri Giheke kandi hakorera Giheke Dairy, ikusanya kandi igatunganya amata y’aborozi.<ref>[https://gihekedairy.rw/contact.html « Giheke Dairy »], ''Giheke Dairy'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Ubuzima == Abaturage ba Giheke bavurirwa ku Kigo Nderabuzima cya Giheke. Mu Kagari ka Ntura kandi hashyizweho iposita y’ubuzima kugira ngo serivisi z’ubuvuzi zirushaho kwegera abaturage bari basanzwe bakora urugendo rurenga kilometero zirindwi bajya ku kigo nderabuzima.<ref>[https://worldconnect.global/projects/acquisition-of-equipment-for-ntura-health-post « Acquisition of drugs, equipment and health staff for Ntura Health Post »], ''World Connect'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> Giheke yari kandi mu mirenge yatoranyijwe mu mushinga wo kubaka amaposita arindwi y’ubuzima mu Karere ka Rusizi, watangiye mu 2020.<ref>[https://www.aimf.asso.fr/actualite/construction-de-7-postes-de-sante-a-rusizi-rwanda-les-travaux-avancent/ « Construction de sept postes de santé à Rusizi »], ''Association internationale des maires francophones'', 26 Mutarama 2021, yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} [[Ikiciro:Akarere ka Rusizi]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Giheke]] jofk1a9a3g3fb69vkogl9wr07zg94jb 143553 143471 2026-10-24T10:18:46Z Score Beethoven 11559 143553 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Giheke''' ni umwe mu [[Imirenge y’u Rwanda|mirenge]] 18 igize [[Akarere ka Rusizi]], mu [[Intara y'Uburengerazuba]] bw’u [[Rwanda]]. == Ubumenyi bw’isi == Umurenge wa Giheke ufite ubuso bwa kilometero kare 35,80. Uhana imbibi n’imirenge ya Gihundwe, Nkungu na Nkanka yo mu Karere ka Rusizi, ndetse na Bushenge na Ruharambuga yo mu [[Akarere ka Nyamasheke]].<ref name="citypopulation">[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/rusizi/3605__giheke/ « Giheke (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Imiterere y’ubuyobozi == Umurenge wa Giheke ugizwe n’utugari umunani n’imidugudu 36: * '''Cyendajuru''': Burembo, Kabeza, Kibakure na Murinzi; * '''Gakomeye''': Buzi, Gacyamo, Kabuga, Kagarama na Ruvumbu; * '''Giheke''': Karambo, Murambi, Rugombo, Rwumvangoma na Wimana; * '''Kamashangi''': Gitwa, Isha, Kamuhozi na Rukombe; * '''Kigenge''': Gahinga, Gahurubuka na Rwamiko; * '''Ntura''': Bubanga, Kabujyogoro, Kabyuma, Karambi, Kavuye, Kigenge, Ntura na Rebero; * '''Rwega''': Impala, Kanoga na Rwega; * '''Turambi''': Kamuhoza, Munyove, Rwinkwavu na Turambi.<ref>[https://gitlab.com/Bercove/rwanda-locations/-/blob/master/Rwanda_Locations.json « Rwanda Locations »], ''GitLab'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Abaturage == Ibarura rusange ry’abaturage ryo mu 2022 ryagaragaje ko Umurenge wa Giheke wari utuwe n’abaturage 20.740. Ubucucike bw’abaturage bwari abantu 579 kuri kilometero kare. Mu 2012, umurenge wari utuwe n’abaturage 19.359.<ref name="citypopulation"/> == Ubukungu == Ubuhinzi bw’icyayi n’ikawa buri mu bikorwa by’ingenzi by’ubukungu muri Giheke. Muri uyu murenge hari uruganda rwa Shagasha rutunganya icyayi gihingwa n’abahinzi bo muri ako gace. Uruganda rwashinzwe mu 1963 kandi rukorana n’amakoperative y’abahinzi b’icyayi.<ref>[https://visitrusizi.com/parks-and-attractions/rusizi-a-hub-for-sustainable-agriculture/ « Rusizi — A Hub for Sustainable Agriculture »], ''Visit Rusizi'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> Koperative Gisuma Coffee, ikorera mu Kagari ka Kigenge, yatangiye gukora mu 2010. Ikusanya kandi igatunganya ikawa y’abahinzi bo muri ako gace.<ref>[https://web.archive.org/web/20231128192130/http://gisumacoffee.rw/about « Our Story »], ''Gisuma Coffee'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> Muri Giheke kandi hakorera Giheke Dairy, ikusanya kandi igatunganya amata y’aborozi.<ref>[https://gihekedairy.rw/contact.html « Giheke Dairy »], ''Giheke Dairy'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Ubuzima == Abaturage ba Giheke bavurirwa ku Kigo Nderabuzima cya Giheke. Mu Kagari ka Ntura kandi hashyizweho iposita y’ubuzima kugira ngo serivisi z’ubuvuzi zirushaho kwegera abaturage bari basanzwe bakora urugendo rurenga kilometero zirindwi bajya ku kigo nderabuzima.<ref>[https://worldconnect.global/projects/acquisition-of-equipment-for-ntura-health-post « Acquisition of drugs, equipment and health staff for Ntura Health Post »], ''World Connect'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> Giheke yari kandi mu mirenge yatoranyijwe mu mushinga wo kubaka amaposita arindwi y’ubuzima mu Karere ka Rusizi, watangiye mu 2020.<ref>[https://www.aimf.asso.fr/actualite/construction-de-7-postes-de-sante-a-rusizi-rwanda-les-travaux-avancent/ « Construction de sept postes de santé à Rusizi »], ''Association internationale des maires francophones'', 26 Mutarama 2021, yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Rusizi}} [[Ikiciro:Akarere ka Rusizi]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Giheke]] kzqqu882yftbg3q3hr74rvdtzqeb73b Umurenge wa Butare 0 19741 143468 119780 2026-10-24T10:01:46Z Score Beethoven 11559 143468 wikitext text/x-wiki Menya neza amakuru y'umurenge wa Butare Butare ni umwe mu mirenge magana ane na cumi n'itandatu (416) igize igihugu cy'u Rwanda.Ugaragara kandi na none mu mirenge 18 y'akarere ka Rusizi ko mu Burengerazuba bw'u Rwanda.Umurenge wa Butare ufite ubudasa bwo kuba imwe mu mirenge kandi ihana imbibi n'igihugu k'igituranyi cy'UBURUNDI. Ubwa wo ukikijwe n'imirenge ikurikira: Umurenge wa Gikundamvura, Umurenge wa Bugarama,Umurenge wa Nyakabuye. UTUGALI TW'UMURENGE WA BUTARE Umurenge wa Butare ugizwe n'utugari tune (4 Villages) dukurikira: 1.Akagali ka Gatanda 2.Akagali ka Gatereri 3.Akagali ka Nyamihanda 4. Akagali ka Rwambogo. {{Palette Imirenge y'Akarere ka Rusizi}} i8doozjksgtb8km6mna9e0sx51uxfqm 143474 143468 2026-10-24T10:01:52Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143474 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} Menya neza amakuru y'umurenge wa Butare Butare ni umwe mu mirenge magana ane na cumi n'itandatu (416) igize igihugu cy'u Rwanda.Ugaragara kandi na none mu mirenge 18 y'akarere ka Rusizi ko mu Burengerazuba bw'u Rwanda.Umurenge wa Butare ufite ubudasa bwo kuba imwe mu mirenge kandi ihana imbibi n'igihugu k'igituranyi cy'UBURUNDI. Ubwa wo ukikijwe n'imirenge ikurikira: Umurenge wa Gikundamvura, Umurenge wa Bugarama,Umurenge wa Nyakabuye. UTUGALI TW'UMURENGE WA BUTARE Umurenge wa Butare ugizwe n'utugari tune (4 Villages) dukurikira: 1.Akagali ka Gatanda 2.Akagali ka Gatereri 3.Akagali ka Nyamihanda 4. Akagali ka Rwambogo. hgndx7a05533xah6alhyx7mqp85n2dy 143552 143474 2026-10-24T10:18:45Z Score Beethoven 11559 143552 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} Menya neza amakuru y'umurenge wa Butare Butare ni umwe mu mirenge magana ane na cumi n'itandatu (416) igize igihugu cy'u Rwanda.Ugaragara kandi na none mu mirenge 18 y'akarere ka Rusizi ko mu Burengerazuba bw'u Rwanda.Umurenge wa Butare ufite ubudasa bwo kuba imwe mu mirenge kandi ihana imbibi n'igihugu k'igituranyi cy'UBURUNDI. Ubwa wo ukikijwe n'imirenge ikurikira: Umurenge wa Gikundamvura, Umurenge wa Bugarama,Umurenge wa Nyakabuye. UTUGALI TW'UMURENGE WA BUTARE Umurenge wa Butare ugizwe n'utugari tune (4 Villages) dukurikira: 1.Akagali ka Gatanda 2.Akagali ka Gatereri 3.Akagali ka Nyamihanda 4. Akagali ka Rwambogo. {{Palette Imirenge y'Akarere ka Rusizi}} mzay2d8w6o86vhcgm8a671ggz3ybgrb Umurenge wa Byumba 0 19884 143557 142599 2026-10-24T10:19:09Z Score Beethoven 11559 143557 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = Byumba | short_description = no | type = Umujyi n'[[Imirenge y’u Rwanda|umurenge]] | image_skyline = Diocese.jpg | image_caption = Diyosezi Gatolika ya Byumba | image_map = RW-Byumba.png | map_caption = Aho Byumba iherereye mu Rwanda | subdivision_type = Igihugu | subdivision_name = [[Rwanda]] | subdivision_type1 = Intara | subdivision_name1 = [[Intara y’Amajyaruguru y’u Rwanda|Amajyaruguru]] | subdivision_type2 = Akarere | subdivision_name2 = [[Akarere ka Gicumbi|Gicumbi]] | population_as_of = 2022 | population_footnotes = <ref name="citypop"/> | population_total = 43134 | coordinates = {{coord|1|34|34|S|30|04|03|E|region:RW_type:city|display=inline}} }} '''Byumba''' ni umujyi n'umurenge biri mu majyaruguru y'[[Rwanda|u Rwanda]]. Ni umurwa mukuru w'[[Akarere ka Gicumbi]], mu [[Intara y’Amajyaruguru y’u Rwanda|Ntara y'Amajyaruguru]]. Byumba iri nko muri kilometero 60 mu majyaruguru ya [[Kigali]]. Iri hafi y'umupaka w'u Rwanda n'[[Ubugande]]. Uyu mujyi witwa kandi umujyi wa Gicumbi. == Amateka == Kugeza mu 2006, Byumba yari umurwa mukuru wa Perefegitura ya Byumba. Mu 2002, perefegitura zahindutse intara. Ku wa 1 Mutarama 2006, u Rwanda rwavuye ku ntara 12 rujya ku ntara 5. Intara ya Byumba yavuyeho. Igice kinini cyayo cyashyizwe mu Ntara y'Amajyaruguru.<ref name="statoids"/> == Imiterere == [[File:Isoko.jpg|thumb|left|upright=0.8|Isoko i Byumba]] Byumba iri mu karere k'imisozi miremire. Ubutumburuke bwaho buri hagati ya metero 1 800 na 2 500.<ref name="nt"/> Ikirere cyaho kirakonja.<ref name="nt"/> Byumba iri nko muri kilometero 60 mu majyaruguru ya Kigali.<ref name="nt"/> Iri nko muri kilometero 30 z'umuhanda uvuye i Gatuna, ku mupaka n'Ubugande.<ref name="gatuna"/> Umujyi wa Gicumbi ni wo mujyi wa kabiri mu bunini mu Ntara y'Amajyaruguru, nyuma ya Musanze. Igice kinini cyawo kiri mu Murenge wa Byumba. Ikindi gice kiri mu Murenge wa Kaniga.<ref name="kt"/> == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2022, Umurenge wa Byumba wari utuwe n'abaturage 43 134. Muri bo, abaturage 19 270 babaga mu mujyi. Mu 2012, uyu murenge wari utuwe n'abaturage 36 401.<ref name="citypop"/> == Ubukungu == Abaturage benshi batunzwe n'[[ubuhinzi]] n'ubworozi. Ubucuruzi bwo mu mujyi ni bwo bubinjiriza amafaranga cyane.<ref name="umuseke"/> Mu mujyi hubakwa inyubako nshya. Hubakwa kandi imihanda ya kaburimbo.<ref name="kt"/> == Ibigo by'ingenzi == Byumba ni icyicaro cya [[Diyosezi Gatolika ya Byumba]]. Iyi diyosezi yashinzwe ku wa 5 Ugushyingo 1981.<ref name="ch"/> Kaminuza y'Ikoranabuhanga n'Ubugeni ya Byumba (UTAB) iri i Byumba.<ref name="kab"/> [[Ibitaro bya Byumba]] na byo biri muri uyu mujyi.<ref name="kt"/> Umuryango ''SOS Children's Villages'' wita ku bana b'imfubyi. Watangiye gukorera i Byumba mu 1997.<ref name="sos"/> == Abantu bazwi == * [[Donald Kaberuka]], impuguke mu bukungu * [[Umutesi Marie Béatrice]], umwanditsi == Inyandiko == {{Reflist|refs= <ref name="citypop">{{Cite web |title=Byumba (Sector, Rwanda) |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/gicumbi/4503__byumba/ |website=City Population |access-date=2026-10-19 |language=en}}</ref> <ref name="nt">{{Cite web |title=Sleepy Byumba town |url=https://www.newtimes.co.rw/article/92308/sleepy-byumba-town |website=The New Times |date=2013-05-10 |access-date=2026-10-19 |language=en}}</ref> <ref name="gatuna">{{Cite web |title=Distance from Gatuna to Byumba |url=http://www.distancesfrom.com/rw/distance-from-Gatuna-to-Byumba/DistanceHistory/5363252.aspx |website=DistancesFrom.com |access-date=2026-10-19 |language=en}}</ref> <ref name="statoids">{{Cite web |title=Provinces of Rwanda |url=https://statoids.com/urw.html |website=Statoids |access-date=2026-10-19 |language=en}}</ref> <ref name="ch">{{Cite web |title=Diocese of Byumba |url=https://www.catholic-hierarchy.org/diocese/dbyum.html |website=Catholic-Hierarchy |access-date=2026-10-19 |language=en}}</ref> <ref name="kab">{{Cite web |title=University of Technology and Arts of Byumba (UTAB) |url=https://www.kab.ac.ug/?p=23816 |website=Kabale University |access-date=2026-10-19 |language=en}}</ref> <ref name="kt">{{Cite web |title=Umujyi wa Gicumbi uratera imbere umunsi ku wundi (Amafoto) |url=https://www.kigalitoday.com/amakuru/mu-rwanda/article/umujyi-wa-gicumbi-uratera-imbere-umunsi-ku-wundi-amafoto |website=Kigali Today |author=Servilien Mutuyimana |date=2024-03-06 |access-date=2026-10-19}}</ref> <ref name="umuseke">{{Cite web |title=I Gicumbi barifuza ko umujyi wabo wunganira uwa Kigali |url=https://umuseke.rw/i-gicumbi-barifuza-ko-umujyi-wabo-wunganira-uwa-kigali/ |website=Umuseke |author=Raymond Tuyishimire |date=2026-03-30 |access-date=2026-10-19}}</ref> <ref name="sos">{{Cite web |title=Byumba |url=https://sos-barnebyer.no/?p=4450 |website=SOS-barnebyer |access-date=2026-10-19 |language=en}}</ref> }} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Akarere ka Gicumbi]] * [[Imirenge y’u Rwanda]] * [[Diyosezi Gatolika ya Byumba]] === Ihuza ryo hanze === {{Commonscat|Byumba (City)}} * [https://www.gicumbi.gov.rw/ Urubuga rw'Akarere ka Gicumbi] {{Palette Imirenge y'Akarere ka Gicumbi}} [[Ikiciro:Imijyi]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] [[Ikiciro:Akarere ka Gicumbi]] [[Ikiciro:Intara y’Amajyaruguru y’U Rwanda]] is18wibnh8fz9o8wdefhbvlcmkugtn8 Umurenge wa Mutete 0 19901 143480 131557 2026-10-24T10:01:58Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143480 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:LL-Q33573 (kin)-Nirere evangeline-Mutete.wav|thumb|right|alt=PRONOUNCIATION OF MUTETE SECTOR|Mutete sector]] umurenge wa mutete n'umwe mu mirenge makumyabiri n'umwe (21) igize [[Akarere ka Gicumbi|akarere ka gicumbi.]] uyu murenge ukaba uherereye mumajyepfo y'aka karere Kandi uhana imbibi n'umurenge wa nyamiyaga.<ref>https://www.wikidata.org/wiki/Q18814618</ref> Muri uyu murenge hanyuramo umugezi witwa muyanza<ref>https://igihe.com/amakuru/muri-afurika/u-rwanda/gicumbi-mu-murenge-wa-mutete-amazi-yabaye-ingume</ref>ukaba uhana imbibi n'akarere karulindo mumagepfo no muburengera zuba bwawo, mumajyaruguru yawo uhana imbibi n'umurenge wa rukomo,iburasirazuba bwawo uhana imbi n'umurenge wa rutare numurenge wa nyamiyaga. . Umurenge wa mutete urimo ibikorwa remezo byinshi bitanga umusaruro kugihugu. Mumurenge wa mutete harimo isoko rinini cyane rihuza akarere ka gicumbi na karurindo. Kandi mu murenge wa mutete hanyuramo n'umuhanda munini wa Kigali-gatuna.sibyogusa hubatsemo amavuriro n'amashuri. 182msih52kue44njny7a873v5yqkm9s Umurenge wa Kageyo (Gicumbi) 0 19923 143482 133092 2026-10-24T10:02:01Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143482 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:LL-Q33573 (kin)-Nirere evangeline-Kageyo.wav|thumb|right|alt=PRONOUNCIATION OF KAGEYO|UMURENGE WA KAGEYO]] '''Umurenge wa Kageyo''' Kageyo ni umwe mu mirenge igize [[Akarere ka Gicumbi]], kari mu [[Intara y’Amajyaruguru y’u Rwanda|Ntara y'Amajyaruguru]] y'u [[Rwanda]]. Kageyo ni imwe mu mirenge ikora cyane mu bijyanye n’ubuhinzi, ndetse ikaba ifite uruhare rukomeye mu iterambere ry’ubukungu bw’Akarere ka Gicumbi n’Intara y’Amajyaruguru muri rusange. Kageyo ikungahaye ku bikorwa by’ubuhinzi, aho abaturage benshi bakora cyane mu buhinzi bw’ibiribwa nk'ibishyimbo, ibirayi n’ibindi. Muri uyu murenge kandi, ubuhinzi bw'ibiti by'imbuto n'ibindi byifashishwa mu buhinzi buraboneka, ndetse na gahunda z’ubworozi ziri gutera imbere. Kageyo kandi ifite umuco w'ubufatanye hagati y’abaturage mu bikorwa by’iterambere, aho usanga abatuye muri uyu murenge bakorera hamwe mu gukemura ibibazo by'iterambere no guharanira imibereho myiza. Hari kandi ibikorwa byo kubaka ibikorwa remezo bitandukanye byafashije abaturage mu kwihutisha iterambere. Kageyo ni ahantu huzuyemo amateka n'umuco, aho abaturage bagira uruhare mu guteza imbere igihugu no kubaka ejo hazaza h'akarere. Abaturage ba Kageyo kandi bakomeje kwitabira ibikorwa by’uburezi, ubuzima, n’ubuhinzi kugira ngo bategure ahazaza heza kuri bo n’ahandi mu gihugu. === Imiterere y’akarere === Kageyo iherereye mu Majyaruguru y’u Rwanda, ikaba ituranye n’imirenge nka Byumba, Rubaya, na Rwankuba. Ni umuryango ufite abaturage benshi, kandi ukora cyane mu buhinzi n'ubworozi. Kageyo ikaba ifite imirima ikungahaye ku musaruro w’ibiribwa nk'ibishyimbo, umuceri, ibigori, ibirayi, n’ibindi bihingwa by’ibiribwa. === Ibikorwa Remezo === Kageyo ifite ibikorwa remezo bihagije ariko hakiri ibyifuzo byo kubikomeza gukomeza, cyane cyane mu rwego rw’imihanda, amashuri, n’amavuriro. Muri rusange, imihanda iragenda ikomeza, nubwo hari aho isaba gukora neza kugirango ifashe abaturage kubona serivisi z’ibanze mu buryo bworoshye. * '''Amashuri''': Kageyo ifite amashuri y'incuke, abanza, ayisumbuye, ndetse n'amashuri y'imyuga n'ubumenyingiro. Intego ni ukongera umubare w'abana biga neza kandi bakabona ubumenyi buhagije. * '''Amavuriro''': Mu rwego rw’ubuzima, Kageyo ifite amavuriro y'ibanze mu mirenge, ariko hakiri ibyifuzo byo kongera ibigo nderabuzima kugira ngo abaturage babone serivisi z’ubuzima vuba kandi neza. * '''Amazi n’isuku''': Kageyo ifite gahunda yo gukwirakwiza amazi meza mu baturage no kubungabunga isuku. Hari ibikorwa byo kubaka ibyumba by’isuku, ndetse hakaba harakozwe imiyoboro y’amazi kugira ngo abaturage babashe kubona amazi mu buryo bworoshye. === Ubuyobozi === Kageyo ifite ubuyobozi bukora neza mu gukemura ibibazo by’abaturage no guteza imbere umuryango. Ubuyobozi bw’umurenge bugendera ku mitekerereze y'ubuyobozi bw'igihugu bwibanda ku iterambere rirambye. Ubuyobozi bushingiye ku buyobozi bw’umurenge, bukaba bukorana n’inzego z’ibanze ndetse n’inzego z’igihugu mu gushyira mu bikorwa gahunda z’uburezi, ubuzima, imiyoboro y’amazi, n’ubukungu. Ubuyobozi bw’umurenge bukorana n’abaturage mu guhindura imibereho yabo no kubafasha kugera ku ntego z'iterambere. === Imiterere y’Abaturage === Abaturage ba Kageyo bakora cyane mu buhinzi, ubworozi, ndetse no mu bindi bikorwa by’ubucuruzi. Kageyo ifite umuco mwiza w’ubufatanye hagati y’abaturage, aho bafatanya mu bikorwa byo gukemura ibibazo by’imibereho myiza, ubukungu, ndetse n’ibikorwa by’uburezi. Hari amahugurwa atangwa mu bice bitandukanye byo mu murenge, kugira ngo abaturage babashe guhindura ubuzima bwabo binyuze mu bushobozi bwabo n’ubufatanye. === Imihigo n’Iterambere === Kageyo yihariye iterambere mu by’ubuhinzi, aho abaturage bagenda bakoresha uburyo bugezweho bwo guhinga no kongera umusaruro. Hari gahunda z’ubukungu zigamije guteza imbere imirimo y’abaturage, nko kubaha amahugurwa ku guhinga ku buryo bugezweho, kongera umusaruro no guhindura uburyo bwo guhinga. Kageyo kandi iteganya kongera ibikorwa remezo by’ubuzima, uburezi n’imiyoboro, kugira ngo abaturage babone serivisi z'ibanze ku buryo bworoshye. === Amahoro n’Umutekano === Mu bijyanye n’umutekano, Kageyo ifite ubufatanye bukomeye hagati y’abaturage n’inzego z’umutekano, aho abaturage batanga amakuru ku gihe kugira ngo habeho gukumira ibibazo by’umutekano. Hari gahunda zo kubaka umutekano w’abaturage, guteza imbere ubumenyi ku bijyanye n'ubuzima bwo mu mutwe, ndetse no kubungabunga ubusugire bw’umutekano mu mirenge yose ya Kageyo. === Imihigo y’ahazaza === Intego ya Kageyo ni ukugera ku iterambere rirambye, binyuze mu guhanga udushya, guteza imbere ubuhinzi, ubworozi, ndetse n’ubucuruzi. Gukomeza kubaka ibikorwa remezo, kongera ubushobozi bw’abaturage, no gufasha mu iterambere ry’uburezi ni bimwe mu by’ingenzi bigamije guteza imbere abaturage ba Kageyo. Muri rusange, Kageyo ni umurenge ufite uruhare rukomeye mu iterambere ry’Akarere ka Gicumbi, kandi abaturage bafite umutima wo kubaka igihugu cyabo no guteza imbere umuryango. frgd7ufvrl5ials97i1v4du9hbid0l6 Umurenge wa Kabare 0 19924 143206 121016 2026-10-24T08:09:51Z Score Beethoven 11559 143206 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q21406611}} '''Umurenge wa Kabare''' ni umwe mu mirenge 12 igize [[Akarere ka Kayonza]], mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y'Iburasirazuba]] y'u [[Rwanda]]. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, Umurenge wa Kabare wari utuwe n'abaturage 40 228. == Imiterere == Umurenge wa Kabare ni umwe mu mirenge 12 y'Akarere ka Kayonza.<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.kayonza.gov.rw/about/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=kayonza.gov.rw |language=rw |archive-url=https://web.archive.org/web/20241221122045/https://www.kayonza.gov.rw/about/menya-akarere |archive-date=2024-12-21 |url-status=dead |access-date=2026-10-24}}</ref> Ufite ubuso bwa km² 110,7.<ref name="cp">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/kayonza/5402__kabare/ |title=Kabare (Sector, Rwanda) – Population Statistics, Charts, Map and Location |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2012, Umurenge wa Kabare wari utuwe n'abaturage 34 460. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, wari utuwe n'abaturage 40 228. Abagabo bari 19 336. Abagore bari 20 892. Abaturage bose batuye mu cyaro.<ref name="cp"/> == Inyandiko == {{Reflist}} [[Ikiciro:Akarere ka Kayonza]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Kabare]] 7vk42i3e2kalryw9fsh2nynewop9mkk 143209 143206 2026-10-24T08:31:50Z Score Beethoven 11559 143209 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q21406611}} '''Umurenge wa Kabare''' ni umwe mu mirenge 12 igize [[Akarere ka Kayonza]], mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y'Iburasirazuba]] y'u [[Rwanda]]. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, Umurenge wa Kabare wari utuwe n'abaturage 40 228. == Imiterere == Umurenge wa Kabare ni umwe mu mirenge 12 y'Akarere ka Kayonza.<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.kayonza.gov.rw/about/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=kayonza.gov.rw |language=rw |archive-url=https://web.archive.org/web/20241221122045/https://www.kayonza.gov.rw/about/menya-akarere |archive-date=2024-12-21 |url-status=dead |access-date=2026-10-24}}</ref> Ufite ubuso bwa km² 110,7.<ref name="cp">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/kayonza/5402__kabare/ |title=Kabare (Sector, Rwanda) – Population Statistics, Charts, Map and Location |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2012, Umurenge wa Kabare wari utuwe n'abaturage 34 460. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, wari utuwe n'abaturage 40 228. Abagabo bari 19 336. Abagore bari 20 892. Abaturage bose batuye mu cyaro.<ref name="cp"/> == Inyandiko == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere|Kayonza}} [[Ikiciro:Akarere ka Kayonza]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Kabare]] qwaxicijz3y00hdcqvwhoaag4qoh6rj 143316 143209 2026-10-24T09:59:10Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143316 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Kabare''' ni umwe mu mirenge 12 igize [[Akarere ka Kayonza]], mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y'Iburasirazuba]] y'u [[Rwanda]]. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, Umurenge wa Kabare wari utuwe n'abaturage 40 228. == Imiterere == Umurenge wa Kabare ni umwe mu mirenge 12 y'Akarere ka Kayonza.<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.kayonza.gov.rw/about/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=kayonza.gov.rw |language=rw |archive-url=https://web.archive.org/web/20241221122045/https://www.kayonza.gov.rw/about/menya-akarere |archive-date=2024-12-21 |url-status=dead |access-date=2026-10-24}}</ref> Ufite ubuso bwa km² 110,7.<ref name="cp">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/kayonza/5402__kabare/ |title=Kabare (Sector, Rwanda) – Population Statistics, Charts, Map and Location |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2012, Umurenge wa Kabare wari utuwe n'abaturage 34 460. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, wari utuwe n'abaturage 40 228. Abagabo bari 19 336. Abagore bari 20 892. Abaturage bose batuye mu cyaro.<ref name="cp"/> == Inyandiko == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere|Kayonza}} [[Ikiciro:Akarere ka Kayonza]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Kabare]] 7uemqpvdzoswpkv9tmaq7te8csaax6w 143374 143316 2026-10-24T10:00:20Z Score Beethoven 11559 143374 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Kabare''' ni umwe mu mirenge 12 igize [[Akarere ka Kayonza]], mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y'Iburasirazuba]] y'u [[Rwanda]]. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, Umurenge wa Kabare wari utuwe n'abaturage 40 228. == Imiterere == Umurenge wa Kabare ni umwe mu mirenge 12 y'Akarere ka Kayonza.<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.kayonza.gov.rw/about/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=kayonza.gov.rw |language=rw |archive-url=https://web.archive.org/web/20241221122045/https://www.kayonza.gov.rw/about/menya-akarere |archive-date=2024-12-21 |url-status=dead |access-date=2026-10-24}}</ref> Ufite ubuso bwa km² 110,7.<ref name="cp">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/kayonza/5402__kabare/ |title=Kabare (Sector, Rwanda) – Population Statistics, Charts, Map and Location |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2012, Umurenge wa Kabare wari utuwe n'abaturage 34 460. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, wari utuwe n'abaturage 40 228. Abagabo bari 19 336. Abagore bari 20 892. Abaturage bose batuye mu cyaro.<ref name="cp"/> == Inyandiko == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Kayonza}} [[Ikiciro:Akarere ka Kayonza]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Kabare]] oov0kjca1dkok7xtdzpys6qscwumm05 Umurenge wa Gahini 0 19927 143203 121022 2026-10-24T08:01:24Z Score Beethoven 11559 143203 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q5516919}} '''Umurenge wa Gahini''' ni umwe mu mirenge igize [[Akarere ka Kayonza]], mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y'Iburasirazuba]] y'u [[Rwanda]]. Uri hafi y'[[Ikiyaga cya Muhazi]]. Mu 2022, uyu murenge wari utuwe n'abaturage 46 009. Gahini ifite ibitaro binini. Ni n'icyicaro cya Diyosezi ya Gahini y'Itorero Angilikani ry'u Rwanda. == Imiterere == Umurenge wa Gahini ufite ubuso bwa km² 201,7.<ref name="cp">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/kayonza/5401__gahini/ |title=Gahini (Sector, Rwanda) – Population Statistics, Charts, Map and Location |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> Agace ka Gahini kari ku musozi, ku butumburuke bwa metero 1 520.<ref name="cp"/> Kari hafi y'Ikiyaga cya Muhazi.<ref name="nt">{{Cite news |url=https://www.newtimes.co.rw/article/89671/the-different-faces-of-gahini |title=The different faces of Gahini |work=The New Times |date=2013-03-15 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2012, Umurenge wa Gahini wari utuwe n'abaturage 32 650. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, wari utuwe n'abaturage 46 009. Abagabo bari 22 449. Abagore bari 23 560. Abaturage 38 092 batuye mu cyaro. Abaturage 7 917 batuye mu mujyi.<ref name="cp"/> == Amateka == Umuryango w'abamisiyoneri Church Missionary Society (CMS) wahisemo Gahini. Wahubatse ivugabutumwa, ibitaro n'amashuri.<ref name="nt"/> Muganga Joe Church yatangiye imirimo y'ubuvuzi i Gahini nyuma ya 1927. Ububyutse bwo muri Afurika y'Iburasirazuba (''East African Revival'') bwagaragaye bwa mbere i Gahini.<ref name="dacb">{{Cite web |url=https://dacb.org/stories/rwanda/church-johne/ |title=Church, John and Decima (A) |author=H. H. Osborn |website=Dictionary of African Christian Biography |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> Uyu munsi, Gahini ni icyicaro cya Diyosezi ya Gahini y'Itorero Angilikani ry'u Rwanda.<ref name="nt"/> == Ubuvuzi == Ibitaro bya Gahini byashinzwe na CMS. Ni bimwe mu bitaro binini by'Intara y'Iburasirazuba. Bitanga serivisi zo kubyaza no kubaga amagufa. Bivura kandi virusi itera SIDA n'indwara z'amaso. Bifite ikigo cyita ku bafite ubumuga.<ref name="nt"/> == Ubukerarugendo == [[Dosiye:Passenger tour boat on Lake Muhazi, Rwanda, Africa.jpg|thumb|left|Ubwato butwara abagenzi ku Kiyaga cya Muhazi]] Inkombe y'Ikiyaga cya Muhazi ni ahantu nyaburanga h'ingenzi. Seeds of Peace Centre na Jambo Beach bisurwa n'abakerarugendo. Benshi bahahagarara bajya cyangwa bava muri Pariki y'Igihugu y'Akagera. Bakora ingendo mu bwato, uburobyi no kureba inyoni.<ref name="nt"/> == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Lake Muhazi|Amafoto y'Ikiyaga cya Muhazi]] kuri Wikimedia Commons [[Ikiciro:Akarere ka Kayonza]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Gahini]] ofvg3145cx0rlpjb9t2bb5uqck9bv5j 143317 143203 2026-10-24T09:59:13Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143317 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Gahini''' ni umwe mu mirenge igize [[Akarere ka Kayonza]], mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y'Iburasirazuba]] y'u [[Rwanda]]. Uri hafi y'[[Ikiyaga cya Muhazi]]. Mu 2022, uyu murenge wari utuwe n'abaturage 46 009. Gahini ifite ibitaro binini. Ni n'icyicaro cya Diyosezi ya Gahini y'Itorero Angilikani ry'u Rwanda. == Imiterere == Umurenge wa Gahini ufite ubuso bwa km² 201,7.<ref name="cp">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/kayonza/5401__gahini/ |title=Gahini (Sector, Rwanda) – Population Statistics, Charts, Map and Location |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> Agace ka Gahini kari ku musozi, ku butumburuke bwa metero 1 520.<ref name="cp"/> Kari hafi y'Ikiyaga cya Muhazi.<ref name="nt">{{Cite news |url=https://www.newtimes.co.rw/article/89671/the-different-faces-of-gahini |title=The different faces of Gahini |work=The New Times |date=2013-03-15 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2012, Umurenge wa Gahini wari utuwe n'abaturage 32 650. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, wari utuwe n'abaturage 46 009. Abagabo bari 22 449. Abagore bari 23 560. Abaturage 38 092 batuye mu cyaro. Abaturage 7 917 batuye mu mujyi.<ref name="cp"/> == Amateka == Umuryango w'abamisiyoneri Church Missionary Society (CMS) wahisemo Gahini. Wahubatse ivugabutumwa, ibitaro n'amashuri.<ref name="nt"/> Muganga Joe Church yatangiye imirimo y'ubuvuzi i Gahini nyuma ya 1927. Ububyutse bwo muri Afurika y'Iburasirazuba (''East African Revival'') bwagaragaye bwa mbere i Gahini.<ref name="dacb">{{Cite web |url=https://dacb.org/stories/rwanda/church-johne/ |title=Church, John and Decima (A) |author=H. H. Osborn |website=Dictionary of African Christian Biography |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> Uyu munsi, Gahini ni icyicaro cya Diyosezi ya Gahini y'Itorero Angilikani ry'u Rwanda.<ref name="nt"/> == Ubuvuzi == Ibitaro bya Gahini byashinzwe na CMS. Ni bimwe mu bitaro binini by'Intara y'Iburasirazuba. Bitanga serivisi zo kubyaza no kubaga amagufa. Bivura kandi virusi itera SIDA n'indwara z'amaso. Bifite ikigo cyita ku bafite ubumuga.<ref name="nt"/> == Ubukerarugendo == [[Dosiye:Passenger tour boat on Lake Muhazi, Rwanda, Africa.jpg|thumb|left|Ubwato butwara abagenzi ku Kiyaga cya Muhazi]] Inkombe y'Ikiyaga cya Muhazi ni ahantu nyaburanga h'ingenzi. Seeds of Peace Centre na Jambo Beach bisurwa n'abakerarugendo. Benshi bahahagarara bajya cyangwa bava muri Pariki y'Igihugu y'Akagera. Bakora ingendo mu bwato, uburobyi no kureba inyoni.<ref name="nt"/> == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Lake Muhazi|Amafoto y'Ikiyaga cya Muhazi]] kuri Wikimedia Commons [[Ikiciro:Akarere ka Kayonza]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Gahini]] 6a3g1tlc1fu0fa9ucozxgxdd9qmhzcj 143372 143317 2026-10-24T10:00:19Z Score Beethoven 11559 143372 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Gahini''' ni umwe mu mirenge igize [[Akarere ka Kayonza]], mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y'Iburasirazuba]] y'u [[Rwanda]]. Uri hafi y'[[Ikiyaga cya Muhazi]]. Mu 2022, uyu murenge wari utuwe n'abaturage 46 009. Gahini ifite ibitaro binini. Ni n'icyicaro cya Diyosezi ya Gahini y'Itorero Angilikani ry'u Rwanda. == Imiterere == Umurenge wa Gahini ufite ubuso bwa km² 201,7.<ref name="cp">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/kayonza/5401__gahini/ |title=Gahini (Sector, Rwanda) – Population Statistics, Charts, Map and Location |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> Agace ka Gahini kari ku musozi, ku butumburuke bwa metero 1 520.<ref name="cp"/> Kari hafi y'Ikiyaga cya Muhazi.<ref name="nt">{{Cite news |url=https://www.newtimes.co.rw/article/89671/the-different-faces-of-gahini |title=The different faces of Gahini |work=The New Times |date=2013-03-15 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2012, Umurenge wa Gahini wari utuwe n'abaturage 32 650. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, wari utuwe n'abaturage 46 009. Abagabo bari 22 449. Abagore bari 23 560. Abaturage 38 092 batuye mu cyaro. Abaturage 7 917 batuye mu mujyi.<ref name="cp"/> == Amateka == Umuryango w'abamisiyoneri Church Missionary Society (CMS) wahisemo Gahini. Wahubatse ivugabutumwa, ibitaro n'amashuri.<ref name="nt"/> Muganga Joe Church yatangiye imirimo y'ubuvuzi i Gahini nyuma ya 1927. Ububyutse bwo muri Afurika y'Iburasirazuba (''East African Revival'') bwagaragaye bwa mbere i Gahini.<ref name="dacb">{{Cite web |url=https://dacb.org/stories/rwanda/church-johne/ |title=Church, John and Decima (A) |author=H. H. Osborn |website=Dictionary of African Christian Biography |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> Uyu munsi, Gahini ni icyicaro cya Diyosezi ya Gahini y'Itorero Angilikani ry'u Rwanda.<ref name="nt"/> == Ubuvuzi == Ibitaro bya Gahini byashinzwe na CMS. Ni bimwe mu bitaro binini by'Intara y'Iburasirazuba. Bitanga serivisi zo kubyaza no kubaga amagufa. Bivura kandi virusi itera SIDA n'indwara z'amaso. Bifite ikigo cyita ku bafite ubumuga.<ref name="nt"/> == Ubukerarugendo == [[Dosiye:Passenger tour boat on Lake Muhazi, Rwanda, Africa.jpg|thumb|left|Ubwato butwara abagenzi ku Kiyaga cya Muhazi]] Inkombe y'Ikiyaga cya Muhazi ni ahantu nyaburanga h'ingenzi. Seeds of Peace Centre na Jambo Beach bisurwa n'abakerarugendo. Benshi bahahagarara bajya cyangwa bava muri Pariki y'Igihugu y'Akagera. Bakora ingendo mu bwato, uburobyi no kureba inyoni.<ref name="nt"/> == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Lake Muhazi|Amafoto y'Ikiyaga cya Muhazi]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Imirenge y'Akarere ka Kayonza}} [[Ikiciro:Akarere ka Kayonza]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Gahini]] f8k4fgn0fiwni9jsnqqu5saezfi4f0s Umurenge wa Runda 0 19950 143483 138930 2026-10-24T10:02:04Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143483 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} == Umurenge wa runda == Runda ni umurenge mu karere ka kamonyi, kari mu Ntra y'amajyepfo y'uRwanda. umujyi mukuru w'umurenge wa runda ni Ruyenzi. uyu murenge ufite ubuso bungana na kilometero kare 51.2,kandi uherereye ku y'uruzi rwa Nyabarongo mu burasizuba. Nkuko imibare yo mu ibarura ry'abaturage rya 2022 ibigaragaza, Runda ifite abatuye 72,778 ikaba yateye imbere cyane ugereranyije n'abaturage 34'839bari batuye muri uyu uyu murenge muri 2012. Abagabo n'[[Umugore|abagore]] basanzwe babana mu bwiganzire bwiza, Aho abagabo bangana 49% naho abagore bakaba 51%. Ikigero cy'imyaka kigaragaza ko abatuye umurenge wa Runda ari abato, aho abana bari munsi y’imyaka 14 ari 25,627, abakuze bari hagati y’imyaka 15 na 64 ni 45,028, naho abageze mu zabukuru bafite imyaka 65 n'irenga ni 1,980. Runda yabonye iterambere rinini mu by'imijyi,cyane mu bice bya kamuhanda na Ruyenzi, aho umubare w'abaturage wiyongereye uva kuri 12,995 mu 2012 ukagera kuri 66,151 mu 2022. iyi mikurire y'yumujyi ikomeje kuzana ibibazo birimo ubkene bw'ibikoreshoby'ibanze no gukoresha ubutaka [[Ubuhinzi|bw'ubuhinzi]] mu gukora imiturire. Umurenge warunda wagiye w'ubaka ibikorwa by'iterambere mu muryango. Muri rusange, umurenge wa Runda ugaragaza ihuriro ry'imyifatire y'iteramber n'imijyi mu Rwanda, ukagira ubushake bwo gukomeza gukura no kubungabunga ubuhinzi nk'umurenge w'igihugu. bvmprzfmwzn5vz6xh55fd7v04u6vgil Umurenge wa Kisaro 0 19956 143484 126902 2026-10-24T10:02:07Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143484 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} * akarere ka rulindo ni kamwe mu turere tugize intara y'amajyaruguru <u>IMIRENGE IRI MU KARERE KA RULINDO</u> * Rulindo ifite imirenge17 ariyo: # Kisaro # Burega # Base # Bushoki # Byoga # Cyinzuzi # Cyungo # Kinihira # Masoro # Mbogo # Murambi # Ngoma # Ntarabana # Rukozo # Rusiga # Shyorongi # Tumba <u>BURI MURENGE N'UMUNYAMABANGA WAWO</u> # Base: SHABANI jean claude # Kisaro: UWAMAHORO Tresphore # burega: NYINAWUMUNTU domitille # Bushoki: MUTUYIMANA jeanette # Buyoga: MANIRAFASHA JEAN d'amour # Cyinzuzi: BENDA Theophile # Cyungo; NKUSI Dontier # Kinihira: BIRIMABAGABO Edoard # Masoro: KABAYIZA Alcade # Mbogo: MUZINDUTSI Martin # Murambi: RUBAYITA Eric # Ngoma: GAHENDA Innocent # Ntarabana: NIZEYIMANA Theophile # Rukozo: NTABANGANYIMANA Jean pierre<ref>{{Cite web |url=https://www.rulindo.gov.rw/about/menya-akarere |title=Archive copy |access-date=2025-04-02 |archive-date=2023-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230215193230/https://www.rulindo.gov.rw/about/menya-akarere |url-status=dead }}</ref> # Rusiga: SEBAGABO Nkuzingoma zazou # Shyorongi: Mbera buroha redrigue # Tumba: RUTAZIGWA Theodore Kisaro ni umwe mu mirenge igize akarere ka rulindo<ref>{{Cite web |url=https://www.rulindo.gov.rw/about/menya-akarere |title=Archive copy |access-date=2025-04-02 |archive-date=2023-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230215193230/https://www.rulindo.gov.rw/about/menya-akarere |url-status=dead }}</ref> <u>IBIKORWA REMEZO BIRI MU MURENGE WA KISAROa</u> * Inganda * Amavuriro * Amashuri * Amasoko * Imihanda * immuzt6bluh6wpqbo7nj2fswwm43pi4 Umurenge wa Rubaya 0 19958 143485 136738 2026-10-24T10:02:10Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143485 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} UMURENGE WA RUBAYA;umurenge wa rubaya ni imwe mu mirenge igize [[Akarere ka Gicumbi|akarere ka gicumbi]] gaherereye muntara <ref>kigali</ref>yamaryaruguru AHANTU UMARENGE WA RUBAYA UHEREREYE<ref>umuseke</ref> .umurenge wa rubaya wegeranye nigihugu cya UGANDA UKABA WEGERANYE NUMURENGE WA CYUMBA<ref>umuseke</ref> IBIKORWA BYUBUKUNGU BIKORERWA MUMURENGE WA RUBAYA<ref>gisagara</ref> .UBUHINZI .UBWOROZI .UBUCURUZI .[[Uburobyi|UBUROBYI]] [[Dosiye:Tea Plantation Workers in Sri Lanka 2.jpg|thumb|tea farming]] BIMWE MUBIHIGWA BIHINGWA MUMURENGE WA RUBAYA .icyayi .ikawa dr3z0igpwy57al2nl81r0mwq6mpjkkf Umurenge wa Mukarange 0 19959 143210 134355 2026-10-24T08:38:19Z Score Beethoven 11559 143210 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q21445390}} '''Umurenge wa Mukarange''' ni umwe mu mirenge 12 igize [[Akarere ka Kayonza]], mu [[Intara y’Iburasirazuba|Ntara y’Iburasirazuba]] y’u [[Rwanda]]. Umujyi wa Kayonza n’icyicaro cy’Akarere ka Kayonza biherereye muri uyu murenge. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, Umurenge wa Mukarange wari utuwe n’abaturage 54 818. == Utugari == Akarere ka Kayonza kagizwe n’imirenge 12, utugari 50 n’imidugudu 421.<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.kayonza.gov.rw/about/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=kayonza.gov.rw |language=rw |archive-url=https://web.archive.org/web/20241221122045/https://www.kayonza.gov.rw/about/menya-akarere |archive-date=2024-12-21 |url-status=dead |access-date=2026-10-24}}</ref> Umurenge wa Mukarange ugizwe n’[[Akagari|utugari]] 5: {{div col|colwidth=15em}} * Bwiza * Kayonza * Mburabuturo * Nyagatovu * Rugendabari {{div col end}} == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2012, Umurenge wa Mukarange wari utuwe n’abaturage 42 055. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, wari utuwe n’abaturage 54 818. Abagore bari 28 074. Abagabo bari 26 744.<ref name="cp">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/kayonza/5404__mukarange/ |title=Mukarange (Sector, Rwanda) – Population Statistics, Charts, Map and Location |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> Abaturage 29 476 bari batuye mu mujyi. Abaturage 25 342 bari batuye mu cyaro. Abari munsi y’imyaka 15 bari 20 896. Abafite hagati y’imyaka 15 na 64 bari 32 271. Abafite imyaka 65 cyangwa irenga bari 1 651.<ref name="cp"/> == Ubukungu == Ubuhinzi n’ubucuruzi ni bimwe mu bikorwa by’ubukungu muri Mukarange. Muri uyu murenge hubatswe ububiko, ubwanikiro n’ubwumishirizo bw’imyaka. Ibyo bikorwa remezo bigamije kugabanya umusaruro wangirika nyuma yo gusarura. Bigamije kandi kongera agaciro k’ibikomoka ku buhinzi.<ref name="rubingisa">{{Cite web |url=http://www.kayonza.gov.rw/soma-ibindi/kayonza-goverineri-rubingisa-yasuye-ibikorwaremezo-bibikwamo-bikanatunganyirizwamo-umusaruro-ukomoka-ku-buhinzi |title=Kayonza: Goverineri Rubingisa yasuye ibikorwaremezo bibikwamo bikanatunganyirizwamo umusaruro ukomoka ku buhinzi |website=kayonza.gov.rw |publisher=Akarere ka Kayonza |date=2025-10-28 |language=rw |archive-url=https://web.archive.org/web/20251110024449/http://www.kayonza.gov.rw/soma-ibindi/kayonza-goverineri-rubingisa-yasuye-ibikorwaremezo-bibikwamo-bikanatunganyirizwamo-umusaruro-ukomoka-ku-buhinzi |archive-date=2025-11-10 |access-date=2026-10-24}}</ref> == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Mukarange Sector|Amafoto y’Umurenge wa Mukarange]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Imirenge y'Akarere|Kayonza}} [[Ikiciro:Akarere ka Kayonza|Mukarange]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Mukarange]] 60jvqlxcsq39z5cgxavv852fx5cy98n 143377 143210 2026-10-24T10:00:23Z Score Beethoven 11559 143377 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q21445390}} '''Umurenge wa Mukarange''' ni umwe mu mirenge 12 igize [[Akarere ka Kayonza]], mu [[Intara y’Iburasirazuba|Ntara y’Iburasirazuba]] y’u [[Rwanda]]. Umujyi wa Kayonza n’icyicaro cy’Akarere ka Kayonza biherereye muri uyu murenge. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, Umurenge wa Mukarange wari utuwe n’abaturage 54 818. == Utugari == Akarere ka Kayonza kagizwe n’imirenge 12, utugari 50 n’imidugudu 421.<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.kayonza.gov.rw/about/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=kayonza.gov.rw |language=rw |archive-url=https://web.archive.org/web/20241221122045/https://www.kayonza.gov.rw/about/menya-akarere |archive-date=2024-12-21 |url-status=dead |access-date=2026-10-24}}</ref> Umurenge wa Mukarange ugizwe n’[[Akagari|utugari]] 5: {{div col|colwidth=15em}} * Bwiza * Kayonza * Mburabuturo * Nyagatovu * Rugendabari {{div col end}} == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2012, Umurenge wa Mukarange wari utuwe n’abaturage 42 055. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, wari utuwe n’abaturage 54 818. Abagore bari 28 074. Abagabo bari 26 744.<ref name="cp">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/kayonza/5404__mukarange/ |title=Mukarange (Sector, Rwanda) – Population Statistics, Charts, Map and Location |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> Abaturage 29 476 bari batuye mu mujyi. Abaturage 25 342 bari batuye mu cyaro. Abari munsi y’imyaka 15 bari 20 896. Abafite hagati y’imyaka 15 na 64 bari 32 271. Abafite imyaka 65 cyangwa irenga bari 1 651.<ref name="cp"/> == Ubukungu == Ubuhinzi n’ubucuruzi ni bimwe mu bikorwa by’ubukungu muri Mukarange. Muri uyu murenge hubatswe ububiko, ubwanikiro n’ubwumishirizo bw’imyaka. Ibyo bikorwa remezo bigamije kugabanya umusaruro wangirika nyuma yo gusarura. Bigamije kandi kongera agaciro k’ibikomoka ku buhinzi.<ref name="rubingisa">{{Cite web |url=http://www.kayonza.gov.rw/soma-ibindi/kayonza-goverineri-rubingisa-yasuye-ibikorwaremezo-bibikwamo-bikanatunganyirizwamo-umusaruro-ukomoka-ku-buhinzi |title=Kayonza: Goverineri Rubingisa yasuye ibikorwaremezo bibikwamo bikanatunganyirizwamo umusaruro ukomoka ku buhinzi |website=kayonza.gov.rw |publisher=Akarere ka Kayonza |date=2025-10-28 |language=rw |archive-url=https://web.archive.org/web/20251110024449/http://www.kayonza.gov.rw/soma-ibindi/kayonza-goverineri-rubingisa-yasuye-ibikorwaremezo-bibikwamo-bikanatunganyirizwamo-umusaruro-ukomoka-ku-buhinzi |archive-date=2025-11-10 |access-date=2026-10-24}}</ref> == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Mukarange Sector|Amafoto y’Umurenge wa Mukarange]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Imirenge y'Akarere ka Kayonza}} [[Ikiciro:Akarere ka Kayonza|Mukarange]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Mukarange]] quxmbxbkxjpwmmqx097b383euyu95rd 143395 143377 2026-10-24T10:00:40Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143395 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Mukarange''' ni umwe mu mirenge 12 igize [[Akarere ka Kayonza]], mu [[Intara y’Iburasirazuba|Ntara y’Iburasirazuba]] y’u [[Rwanda]]. Umujyi wa Kayonza n’icyicaro cy’Akarere ka Kayonza biherereye muri uyu murenge. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, Umurenge wa Mukarange wari utuwe n’abaturage 54 818. == Utugari == Akarere ka Kayonza kagizwe n’imirenge 12, utugari 50 n’imidugudu 421.<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.kayonza.gov.rw/about/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=kayonza.gov.rw |language=rw |archive-url=https://web.archive.org/web/20241221122045/https://www.kayonza.gov.rw/about/menya-akarere |archive-date=2024-12-21 |url-status=dead |access-date=2026-10-24}}</ref> Umurenge wa Mukarange ugizwe n’[[Akagari|utugari]] 5: {{div col|colwidth=15em}} * Bwiza * Kayonza * Mburabuturo * Nyagatovu * Rugendabari {{div col end}} == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2012, Umurenge wa Mukarange wari utuwe n’abaturage 42 055. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, wari utuwe n’abaturage 54 818. Abagore bari 28 074. Abagabo bari 26 744.<ref name="cp">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/kayonza/5404__mukarange/ |title=Mukarange (Sector, Rwanda) – Population Statistics, Charts, Map and Location |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> Abaturage 29 476 bari batuye mu mujyi. Abaturage 25 342 bari batuye mu cyaro. Abari munsi y’imyaka 15 bari 20 896. Abafite hagati y’imyaka 15 na 64 bari 32 271. Abafite imyaka 65 cyangwa irenga bari 1 651.<ref name="cp"/> == Ubukungu == Ubuhinzi n’ubucuruzi ni bimwe mu bikorwa by’ubukungu muri Mukarange. Muri uyu murenge hubatswe ububiko, ubwanikiro n’ubwumishirizo bw’imyaka. Ibyo bikorwa remezo bigamije kugabanya umusaruro wangirika nyuma yo gusarura. Bigamije kandi kongera agaciro k’ibikomoka ku buhinzi.<ref name="rubingisa">{{Cite web |url=http://www.kayonza.gov.rw/soma-ibindi/kayonza-goverineri-rubingisa-yasuye-ibikorwaremezo-bibikwamo-bikanatunganyirizwamo-umusaruro-ukomoka-ku-buhinzi |title=Kayonza: Goverineri Rubingisa yasuye ibikorwaremezo bibikwamo bikanatunganyirizwamo umusaruro ukomoka ku buhinzi |website=kayonza.gov.rw |publisher=Akarere ka Kayonza |date=2025-10-28 |language=rw |archive-url=https://web.archive.org/web/20251110024449/http://www.kayonza.gov.rw/soma-ibindi/kayonza-goverineri-rubingisa-yasuye-ibikorwaremezo-bibikwamo-bikanatunganyirizwamo-umusaruro-ukomoka-ku-buhinzi |archive-date=2025-11-10 |access-date=2026-10-24}}</ref> == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Mukarange Sector|Amafoto y’Umurenge wa Mukarange]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Imirenge y'Akarere|Kayonza}} [[Ikiciro:Akarere ka Kayonza|Mukarange]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Mukarange]] cnjzjppa9ell1hnvdovfjieds0pjwc2 143527 143395 2026-10-24T10:18:13Z Score Beethoven 11559 143527 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Mukarange''' ni umwe mu mirenge 12 igize [[Akarere ka Kayonza]], mu [[Intara y’Iburasirazuba|Ntara y’Iburasirazuba]] y’u [[Rwanda]]. Umujyi wa Kayonza n’icyicaro cy’Akarere ka Kayonza biherereye muri uyu murenge. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, Umurenge wa Mukarange wari utuwe n’abaturage 54 818. == Utugari == Akarere ka Kayonza kagizwe n’imirenge 12, utugari 50 n’imidugudu 421.<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.kayonza.gov.rw/about/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=kayonza.gov.rw |language=rw |archive-url=https://web.archive.org/web/20241221122045/https://www.kayonza.gov.rw/about/menya-akarere |archive-date=2024-12-21 |url-status=dead |access-date=2026-10-24}}</ref> Umurenge wa Mukarange ugizwe n’[[Akagari|utugari]] 5: {{div col|colwidth=15em}} * Bwiza * Kayonza * Mburabuturo * Nyagatovu * Rugendabari {{div col end}} == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2012, Umurenge wa Mukarange wari utuwe n’abaturage 42 055. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, wari utuwe n’abaturage 54 818. Abagore bari 28 074. Abagabo bari 26 744.<ref name="cp">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/kayonza/5404__mukarange/ |title=Mukarange (Sector, Rwanda) – Population Statistics, Charts, Map and Location |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> Abaturage 29 476 bari batuye mu mujyi. Abaturage 25 342 bari batuye mu cyaro. Abari munsi y’imyaka 15 bari 20 896. Abafite hagati y’imyaka 15 na 64 bari 32 271. Abafite imyaka 65 cyangwa irenga bari 1 651.<ref name="cp"/> == Ubukungu == Ubuhinzi n’ubucuruzi ni bimwe mu bikorwa by’ubukungu muri Mukarange. Muri uyu murenge hubatswe ububiko, ubwanikiro n’ubwumishirizo bw’imyaka. Ibyo bikorwa remezo bigamije kugabanya umusaruro wangirika nyuma yo gusarura. Bigamije kandi kongera agaciro k’ibikomoka ku buhinzi.<ref name="rubingisa">{{Cite web |url=http://www.kayonza.gov.rw/soma-ibindi/kayonza-goverineri-rubingisa-yasuye-ibikorwaremezo-bibikwamo-bikanatunganyirizwamo-umusaruro-ukomoka-ku-buhinzi |title=Kayonza: Goverineri Rubingisa yasuye ibikorwaremezo bibikwamo bikanatunganyirizwamo umusaruro ukomoka ku buhinzi |website=kayonza.gov.rw |publisher=Akarere ka Kayonza |date=2025-10-28 |language=rw |archive-url=https://web.archive.org/web/20251110024449/http://www.kayonza.gov.rw/soma-ibindi/kayonza-goverineri-rubingisa-yasuye-ibikorwaremezo-bibikwamo-bikanatunganyirizwamo-umusaruro-ukomoka-ku-buhinzi |archive-date=2025-11-10 |access-date=2026-10-24}}</ref> == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Mukarange Sector|Amafoto y’Umurenge wa Mukarange]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Imirenge y'Akarere ka Kayonza}} [[Ikiciro:Akarere ka Kayonza|Mukarange]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Mukarange]] 151bcwgdqs1eqqrhtje8lness3jotmf Umurenge wa Murama 0 19960 143214 142519 2026-10-24T08:45:47Z Score Beethoven 11559 143214 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q21445420}} '''Umurenge wa Murama''' ni umwe mu mirenge 12 igize [[Akarere ka Kayonza]], mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y'Iburasirazuba]] y'u [[Rwanda]]. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, Umurenge wa Murama wari utuwe n'abaturage 23 381. == Imiterere == Umurenge wa Murama ni umwe mu mirenge 12 y'Akarere ka Kayonza.<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.kayonza.gov.rw/about/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=kayonza.gov.rw |language=rw |archive-url=https://web.archive.org/web/20241221122045/https://www.kayonza.gov.rw/about/menya-akarere |archive-date=2024-12-21 |url-status=dead |access-date=2026-10-24}}</ref> Ufite ubuso bwa km² 69,06.<ref name="cp">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/kayonza/5405__murama/ |title=Murama (Sector, Rwanda) – Population Statistics, Charts, Map and Location |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2012, Umurenge wa Murama wari utuwe n'abaturage 19 945. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, wari utuwe n'abaturage 23 381. Abagabo bari 11 169. Abagore bari 12 212. Abaturage bose batuye mu cyaro.<ref name="cp"/> == Inyandiko == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere|Kayonza}} [[Ikiciro:Akarere ka Kayonza|Murama]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Murama]] f4qeclgxe7d5ainpw1e0hbo1i464pdj 143379 143214 2026-10-24T10:00:24Z Score Beethoven 11559 143379 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q21445420}} '''Umurenge wa Murama''' ni umwe mu mirenge 12 igize [[Akarere ka Kayonza]], mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y'Iburasirazuba]] y'u [[Rwanda]]. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, Umurenge wa Murama wari utuwe n'abaturage 23 381. == Imiterere == Umurenge wa Murama ni umwe mu mirenge 12 y'Akarere ka Kayonza.<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.kayonza.gov.rw/about/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=kayonza.gov.rw |language=rw |archive-url=https://web.archive.org/web/20241221122045/https://www.kayonza.gov.rw/about/menya-akarere |archive-date=2024-12-21 |url-status=dead |access-date=2026-10-24}}</ref> Ufite ubuso bwa km² 69,06.<ref name="cp">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/kayonza/5405__murama/ |title=Murama (Sector, Rwanda) – Population Statistics, Charts, Map and Location |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2012, Umurenge wa Murama wari utuwe n'abaturage 19 945. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, wari utuwe n'abaturage 23 381. Abagabo bari 11 169. Abagore bari 12 212. Abaturage bose batuye mu cyaro.<ref name="cp"/> == Inyandiko == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Kayonza}} [[Ikiciro:Akarere ka Kayonza|Murama]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Murama]] l998d2ibtis3wsmv2d3lr5d2yrtlwp6 143399 143379 2026-10-24T10:00:43Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143399 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Murama''' ni umwe mu mirenge 12 igize [[Akarere ka Kayonza]], mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y'Iburasirazuba]] y'u [[Rwanda]]. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, Umurenge wa Murama wari utuwe n'abaturage 23 381. == Imiterere == Umurenge wa Murama ni umwe mu mirenge 12 y'Akarere ka Kayonza.<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.kayonza.gov.rw/about/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=kayonza.gov.rw |language=rw |archive-url=https://web.archive.org/web/20241221122045/https://www.kayonza.gov.rw/about/menya-akarere |archive-date=2024-12-21 |url-status=dead |access-date=2026-10-24}}</ref> Ufite ubuso bwa km² 69,06.<ref name="cp">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/kayonza/5405__murama/ |title=Murama (Sector, Rwanda) – Population Statistics, Charts, Map and Location |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2012, Umurenge wa Murama wari utuwe n'abaturage 19 945. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, wari utuwe n'abaturage 23 381. Abagabo bari 11 169. Abagore bari 12 212. Abaturage bose batuye mu cyaro.<ref name="cp"/> == Inyandiko == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere|Kayonza}} [[Ikiciro:Akarere ka Kayonza|Murama]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Murama]] 8x1t7rfhxdnh090y1f0dnmvef1dcoqe 143528 143399 2026-10-24T10:18:15Z Score Beethoven 11559 143528 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Murama''' ni umwe mu mirenge 12 igize [[Akarere ka Kayonza]], mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y'Iburasirazuba]] y'u [[Rwanda]]. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, Umurenge wa Murama wari utuwe n'abaturage 23 381. == Imiterere == Umurenge wa Murama ni umwe mu mirenge 12 y'Akarere ka Kayonza.<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.kayonza.gov.rw/about/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=kayonza.gov.rw |language=rw |archive-url=https://web.archive.org/web/20241221122045/https://www.kayonza.gov.rw/about/menya-akarere |archive-date=2024-12-21 |url-status=dead |access-date=2026-10-24}}</ref> Ufite ubuso bwa km² 69,06.<ref name="cp">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/kayonza/5405__murama/ |title=Murama (Sector, Rwanda) – Population Statistics, Charts, Map and Location |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2012, Umurenge wa Murama wari utuwe n'abaturage 19 945. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, wari utuwe n'abaturage 23 381. Abagabo bari 11 169. Abagore bari 12 212. Abaturage bose batuye mu cyaro.<ref name="cp"/> == Inyandiko == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Kayonza}} [[Ikiciro:Akarere ka Kayonza|Murama]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Murama]] psc14hjy5mre8t0k0fnjf90fhrr8cbc Umurenge wa Ndego 0 19961 143383 138957 2026-10-24T10:00:29Z Score Beethoven 11559 143383 wikitext text/x-wiki '''Umurenge wa Ndego''' uherereye mu '''Karere ka Kayonza''', mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y'Iburasirazuba]] y'u Rwanda. Ni umwe mu mirenge ikomeye muri aka karere, kandi ufite ibikorwa bitandukanye by'ubukungu, ubuhinzi, uburezi, ndetse n'iterambere mu bice bitandukanye. Dore amwe mu makuru ajyanye n'umurenge wa Ndego:<ref>umurenge wa ndego mu karere ka kayonza</ref> === 1. Aho uherereye: === * Umurenge wa '''Ndego''' uherereye mu karere ka '''Kayonza''', ni umwe mu mirenge y'iburasirazuba bw'akarere. Uyu murenge uhana imbibi n’imirenge nka '''Nyamirama''', '''Mukarange''', '''Rukomo''', n’indi mirenge yo mu karere ka Kayonza. * Ndego ni ahantu heza, kandi umurenge uhuza ibikorwa bitandukanye by'ubukungu, ubucuruzi, n'iterambere ry'imibereho myiza y’abaturage. === 2. Ubuhinzi n'Ubworozi: === * '''Ubuhinzi''' ni kimwe mu bikorwa by'ingenzi muri uyu murenge. Abaturage bakora ubuhinzi bw'ibirayi, ibishyimbo, imyumbati, imbuto, ndetse n'ibihingwa by’icyatsi. Ndego ni ahantu hakunze kugaragara ubuhinzi bw'imbuto ndetse n’ibindi bihingwa bituma abaturage babasha kubona ibiribwa bihagije. * '''Ubworozi''' nabwo bufite uruhare runini muri Ndego, aho abaturage borora amatungo atandukanye nka inka, intama, n'ihene. Ubworozi butuma abaturage babasha kubona umusaruro ukomoka ku matungo ndetse no kongera ubukungu bwabo. === 3. Imiyoborere n'Ibikorwa by'ubuyobozi: === * '''Ibiro by'umurenge:''' Umurenge wa Ndego ufite ibiro by'umurenge aho abaturage bashobora kubona serivisi zitandukanye, harimo gusaba ibyangombwa, gukemura ibibazo by’ubuyobozi, no kubona ubufasha muri gahunda zitandukanye. * '''Imiyoborere myiza:''' Umurenge wa Ndego ufite ubuyobozi bukorana n’abaturage mu bikorwa by’iterambere. Buri mwaka hakorwa gahunda zo guteza imbere imibereho myiza y’abaturage, gukemura ibibazo by’abaturage, ndetse no gufasha mu bikorwa by’iterambere ry’ubukungu. === 4. Uburezi: === * '''Amashuri:''' Ndego ifite amashuri abanza ndetse n’amashuri yisumbuye, aho abana biga bakabona ubumenyi bujyanye n'igihe. Ibi bituma abana bo muri Ndego bagira amahirwe yo kwiga no kubona uburezi bufite ireme. * '''Imfashanyigisho:''' Abaturage bafite gahunda nyinshi z'uburezi, aho bafasha abana kubona ubumenyi bujyanye n’ibihe. Hari kandi gahunda zo kwimakaza uburezi bw'abana b'abakobwa, uburinganire, ndetse no kurandura ubujiji. === 5. Ibikorwa by'ubuzima: === * '''Ibigo nderabuzima:''' Umurenge wa Ndego ufite ibigo by'ubuvuzi (ibigo nderabuzima) bitandukanye, bitanga serivisi z’ubuzima, harimo kwita ku buzima bw’abaturage, ubuvuzi bw’ibanze, n'ubuzima rusange. * '''Serivisi z'ubuzima:''' Abaturage ba Ndego barashishikarizwa gukoresha serivisi z'ubuzima, harimo kugana ibigo nderabuzima kugira ngo barusheho kugira imibereho myiza no kwita ku buzima bwabo. === 6. Imihanda n'Ibikorwaremezo: === * '''Imihanda:''' Umurenge wa Ndego ufite imihanda myiza ifasha abaturage n'abagenzi kugera ku bice bitandukanye by'akarere ka Kayonza. Imihanda ihuza uyu murenge n'indi mirenge mu karere ka Kayonza ndetse no mu bindi bice bya Nyamirama na [[Rwamagana Solar Power Station|Rwamagana]]. * '''Ibikorwaremezo:''' Hari ibikorwa by'ibikorwaremezo nk'amashanyarazi, amazi meza, ndetse no kongera imiyoborere mu guhanga imirimo itandukanye mu murenge. === 7. Iterambere ry'ubukungu: === * '''Imishinga y'iterambere:''' Umurenge wa Ndego ufite imishinga inyuranye igamije guteza imbere ubuhinzi, ubworozi, ndetse no guteza imbere ubucuruzi bw'abaturage. Hari gahunda zigamije kongera umusaruro w’ubuhinzi no kubungabunga ubuziranenge bw’ibiribwa. * '''Ubucuruzi:''' Ndego ni ahantu hasanzwe haboneka amasoko aho abaturage bashobora kugurisha ibicuruzwa byabo ndetse no kubona ibikoresho bakeneye mu buzima bwa buri munsi. === 8. Imishinga y'Iterambere n'Ubukerarugendo: === * '''Iterambere ry'ubukerarugendo:''' Nubwo umurenge wa Ndego utaba ahantu hazwi cyane ku rwego mpuzamahanga, ariko hari amahirwe yo kuzamura ubukerarugendo mu bijyanye no gusura ibikorwa by’ubuhinzi ndetse n'ubworozi. Ubukerarugendo bushobora gufasha mu kwerekana uburyo abatuye muri uyu murenge babasha gukora no kwiteza imbere. === 9. Imibereho Myiza n'Uburinganire: === * '''Uburinganire n'ubuzima bwiza:''' Mu rwego rwo guteza imbere imibereho myiza, umurenge wa Ndego ukora cyane mu kwimakaza uburinganire, guteza imbere [[Umugore|abagore]], no kubafasha kwiteza imbere mu bikorwa bitandukanye by'ubuzima, uburezi, n’ubukungu. {{Palette Imirenge y'Akarere ka Kayonza}} ds9owdmfm923izac956iwx28qnryki5 143486 143383 2026-10-24T10:02:13Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143486 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Ndego''' uherereye mu '''Karere ka Kayonza''', mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y'Iburasirazuba]] y'u Rwanda. Ni umwe mu mirenge ikomeye muri aka karere, kandi ufite ibikorwa bitandukanye by'ubukungu, ubuhinzi, uburezi, ndetse n'iterambere mu bice bitandukanye. Dore amwe mu makuru ajyanye n'umurenge wa Ndego:<ref>umurenge wa ndego mu karere ka kayonza</ref> === 1. Aho uherereye: === * Umurenge wa '''Ndego''' uherereye mu karere ka '''Kayonza''', ni umwe mu mirenge y'iburasirazuba bw'akarere. Uyu murenge uhana imbibi n’imirenge nka '''Nyamirama''', '''Mukarange''', '''Rukomo''', n’indi mirenge yo mu karere ka Kayonza. * Ndego ni ahantu heza, kandi umurenge uhuza ibikorwa bitandukanye by'ubukungu, ubucuruzi, n'iterambere ry'imibereho myiza y’abaturage. === 2. Ubuhinzi n'Ubworozi: === * '''Ubuhinzi''' ni kimwe mu bikorwa by'ingenzi muri uyu murenge. Abaturage bakora ubuhinzi bw'ibirayi, ibishyimbo, imyumbati, imbuto, ndetse n'ibihingwa by’icyatsi. Ndego ni ahantu hakunze kugaragara ubuhinzi bw'imbuto ndetse n’ibindi bihingwa bituma abaturage babasha kubona ibiribwa bihagije. * '''Ubworozi''' nabwo bufite uruhare runini muri Ndego, aho abaturage borora amatungo atandukanye nka inka, intama, n'ihene. Ubworozi butuma abaturage babasha kubona umusaruro ukomoka ku matungo ndetse no kongera ubukungu bwabo. === 3. Imiyoborere n'Ibikorwa by'ubuyobozi: === * '''Ibiro by'umurenge:''' Umurenge wa Ndego ufite ibiro by'umurenge aho abaturage bashobora kubona serivisi zitandukanye, harimo gusaba ibyangombwa, gukemura ibibazo by’ubuyobozi, no kubona ubufasha muri gahunda zitandukanye. * '''Imiyoborere myiza:''' Umurenge wa Ndego ufite ubuyobozi bukorana n’abaturage mu bikorwa by’iterambere. Buri mwaka hakorwa gahunda zo guteza imbere imibereho myiza y’abaturage, gukemura ibibazo by’abaturage, ndetse no gufasha mu bikorwa by’iterambere ry’ubukungu. === 4. Uburezi: === * '''Amashuri:''' Ndego ifite amashuri abanza ndetse n’amashuri yisumbuye, aho abana biga bakabona ubumenyi bujyanye n'igihe. Ibi bituma abana bo muri Ndego bagira amahirwe yo kwiga no kubona uburezi bufite ireme. * '''Imfashanyigisho:''' Abaturage bafite gahunda nyinshi z'uburezi, aho bafasha abana kubona ubumenyi bujyanye n’ibihe. Hari kandi gahunda zo kwimakaza uburezi bw'abana b'abakobwa, uburinganire, ndetse no kurandura ubujiji. === 5. Ibikorwa by'ubuzima: === * '''Ibigo nderabuzima:''' Umurenge wa Ndego ufite ibigo by'ubuvuzi (ibigo nderabuzima) bitandukanye, bitanga serivisi z’ubuzima, harimo kwita ku buzima bw’abaturage, ubuvuzi bw’ibanze, n'ubuzima rusange. * '''Serivisi z'ubuzima:''' Abaturage ba Ndego barashishikarizwa gukoresha serivisi z'ubuzima, harimo kugana ibigo nderabuzima kugira ngo barusheho kugira imibereho myiza no kwita ku buzima bwabo. === 6. Imihanda n'Ibikorwaremezo: === * '''Imihanda:''' Umurenge wa Ndego ufite imihanda myiza ifasha abaturage n'abagenzi kugera ku bice bitandukanye by'akarere ka Kayonza. Imihanda ihuza uyu murenge n'indi mirenge mu karere ka Kayonza ndetse no mu bindi bice bya Nyamirama na [[Rwamagana Solar Power Station|Rwamagana]]. * '''Ibikorwaremezo:''' Hari ibikorwa by'ibikorwaremezo nk'amashanyarazi, amazi meza, ndetse no kongera imiyoborere mu guhanga imirimo itandukanye mu murenge. === 7. Iterambere ry'ubukungu: === * '''Imishinga y'iterambere:''' Umurenge wa Ndego ufite imishinga inyuranye igamije guteza imbere ubuhinzi, ubworozi, ndetse no guteza imbere ubucuruzi bw'abaturage. Hari gahunda zigamije kongera umusaruro w’ubuhinzi no kubungabunga ubuziranenge bw’ibiribwa. * '''Ubucuruzi:''' Ndego ni ahantu hasanzwe haboneka amasoko aho abaturage bashobora kugurisha ibicuruzwa byabo ndetse no kubona ibikoresho bakeneye mu buzima bwa buri munsi. === 8. Imishinga y'Iterambere n'Ubukerarugendo: === * '''Iterambere ry'ubukerarugendo:''' Nubwo umurenge wa Ndego utaba ahantu hazwi cyane ku rwego mpuzamahanga, ariko hari amahirwe yo kuzamura ubukerarugendo mu bijyanye no gusura ibikorwa by’ubuhinzi ndetse n'ubworozi. Ubukerarugendo bushobora gufasha mu kwerekana uburyo abatuye muri uyu murenge babasha gukora no kwiteza imbere. === 9. Imibereho Myiza n'Uburinganire: === * '''Uburinganire n'ubuzima bwiza:''' Mu rwego rwo guteza imbere imibereho myiza, umurenge wa Ndego ukora cyane mu kwimakaza uburinganire, guteza imbere [[Umugore|abagore]], no kubafasha kwiteza imbere mu bikorwa bitandukanye by'ubuzima, uburezi, n’ubukungu. 8id4g7y34xmhds2egwibo2ny5lh8se5 143530 143486 2026-10-24T10:18:17Z Score Beethoven 11559 143530 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Ndego''' uherereye mu '''Karere ka Kayonza''', mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y'Iburasirazuba]] y'u Rwanda. Ni umwe mu mirenge ikomeye muri aka karere, kandi ufite ibikorwa bitandukanye by'ubukungu, ubuhinzi, uburezi, ndetse n'iterambere mu bice bitandukanye. Dore amwe mu makuru ajyanye n'umurenge wa Ndego:<ref>umurenge wa ndego mu karere ka kayonza</ref> === 1. Aho uherereye: === * Umurenge wa '''Ndego''' uherereye mu karere ka '''Kayonza''', ni umwe mu mirenge y'iburasirazuba bw'akarere. Uyu murenge uhana imbibi n’imirenge nka '''Nyamirama''', '''Mukarange''', '''Rukomo''', n’indi mirenge yo mu karere ka Kayonza. * Ndego ni ahantu heza, kandi umurenge uhuza ibikorwa bitandukanye by'ubukungu, ubucuruzi, n'iterambere ry'imibereho myiza y’abaturage. === 2. Ubuhinzi n'Ubworozi: === * '''Ubuhinzi''' ni kimwe mu bikorwa by'ingenzi muri uyu murenge. Abaturage bakora ubuhinzi bw'ibirayi, ibishyimbo, imyumbati, imbuto, ndetse n'ibihingwa by’icyatsi. Ndego ni ahantu hakunze kugaragara ubuhinzi bw'imbuto ndetse n’ibindi bihingwa bituma abaturage babasha kubona ibiribwa bihagije. * '''Ubworozi''' nabwo bufite uruhare runini muri Ndego, aho abaturage borora amatungo atandukanye nka inka, intama, n'ihene. Ubworozi butuma abaturage babasha kubona umusaruro ukomoka ku matungo ndetse no kongera ubukungu bwabo. === 3. Imiyoborere n'Ibikorwa by'ubuyobozi: === * '''Ibiro by'umurenge:''' Umurenge wa Ndego ufite ibiro by'umurenge aho abaturage bashobora kubona serivisi zitandukanye, harimo gusaba ibyangombwa, gukemura ibibazo by’ubuyobozi, no kubona ubufasha muri gahunda zitandukanye. * '''Imiyoborere myiza:''' Umurenge wa Ndego ufite ubuyobozi bukorana n’abaturage mu bikorwa by’iterambere. Buri mwaka hakorwa gahunda zo guteza imbere imibereho myiza y’abaturage, gukemura ibibazo by’abaturage, ndetse no gufasha mu bikorwa by’iterambere ry’ubukungu. === 4. Uburezi: === * '''Amashuri:''' Ndego ifite amashuri abanza ndetse n’amashuri yisumbuye, aho abana biga bakabona ubumenyi bujyanye n'igihe. Ibi bituma abana bo muri Ndego bagira amahirwe yo kwiga no kubona uburezi bufite ireme. * '''Imfashanyigisho:''' Abaturage bafite gahunda nyinshi z'uburezi, aho bafasha abana kubona ubumenyi bujyanye n’ibihe. Hari kandi gahunda zo kwimakaza uburezi bw'abana b'abakobwa, uburinganire, ndetse no kurandura ubujiji. === 5. Ibikorwa by'ubuzima: === * '''Ibigo nderabuzima:''' Umurenge wa Ndego ufite ibigo by'ubuvuzi (ibigo nderabuzima) bitandukanye, bitanga serivisi z’ubuzima, harimo kwita ku buzima bw’abaturage, ubuvuzi bw’ibanze, n'ubuzima rusange. * '''Serivisi z'ubuzima:''' Abaturage ba Ndego barashishikarizwa gukoresha serivisi z'ubuzima, harimo kugana ibigo nderabuzima kugira ngo barusheho kugira imibereho myiza no kwita ku buzima bwabo. === 6. Imihanda n'Ibikorwaremezo: === * '''Imihanda:''' Umurenge wa Ndego ufite imihanda myiza ifasha abaturage n'abagenzi kugera ku bice bitandukanye by'akarere ka Kayonza. Imihanda ihuza uyu murenge n'indi mirenge mu karere ka Kayonza ndetse no mu bindi bice bya Nyamirama na [[Rwamagana Solar Power Station|Rwamagana]]. * '''Ibikorwaremezo:''' Hari ibikorwa by'ibikorwaremezo nk'amashanyarazi, amazi meza, ndetse no kongera imiyoborere mu guhanga imirimo itandukanye mu murenge. === 7. Iterambere ry'ubukungu: === * '''Imishinga y'iterambere:''' Umurenge wa Ndego ufite imishinga inyuranye igamije guteza imbere ubuhinzi, ubworozi, ndetse no guteza imbere ubucuruzi bw'abaturage. Hari gahunda zigamije kongera umusaruro w’ubuhinzi no kubungabunga ubuziranenge bw’ibiribwa. * '''Ubucuruzi:''' Ndego ni ahantu hasanzwe haboneka amasoko aho abaturage bashobora kugurisha ibicuruzwa byabo ndetse no kubona ibikoresho bakeneye mu buzima bwa buri munsi. === 8. Imishinga y'Iterambere n'Ubukerarugendo: === * '''Iterambere ry'ubukerarugendo:''' Nubwo umurenge wa Ndego utaba ahantu hazwi cyane ku rwego mpuzamahanga, ariko hari amahirwe yo kuzamura ubukerarugendo mu bijyanye no gusura ibikorwa by’ubuhinzi ndetse n'ubworozi. Ubukerarugendo bushobora gufasha mu kwerekana uburyo abatuye muri uyu murenge babasha gukora no kwiteza imbere. === 9. Imibereho Myiza n'Uburinganire: === * '''Uburinganire n'ubuzima bwiza:''' Mu rwego rwo guteza imbere imibereho myiza, umurenge wa Ndego ukora cyane mu kwimakaza uburinganire, guteza imbere [[Umugore|abagore]], no kubafasha kwiteza imbere mu bikorwa bitandukanye by'ubuzima, uburezi, n’ubukungu. {{Palette Imirenge y'Akarere ka Kayonza}} n1hyglro7r3t5e6ht4tbyu3hwfq9ze8 Umurenge wa Kayenzi 0 19962 143368 135024 2026-10-24T10:00:15Z Score Beethoven 11559 143368 wikitext text/x-wiki == Umurenge wa Kayenzi == Kayenzi ni imwe mu mirenge mu mirenge 12 igize Akarere ka kamonyi kari mu ntara y'amajyepfo y'uRwanda. Uyu murenge ugira ururhare mu miyoborere ya Leta n'iterambere ry'abaturage. '''Aho iherereye:''' Kayenzi iherereye mu Karere Ka Kamonyi, kari mu ntara y'amajyepfo y'uRwanda. Uyu murenge ugizwe n'imidugudu itandukanye, buri mudugudu ukagira umwihariko wawo mu mico n'imibereho y'abaturage. '''Abaturage:''' Nkuko imibare ya nyuma y'ibarura rusange ry'abaturage ryakozwe mu 2022, Kayenzi ifite abaturage 25,209, barimo abagabo 12,289 n'abagore 12,920. Ibisobanuro ku kigero cy’imyaka by’abaturage ni ibi bikurikira: * '''Abari mu kigero cy’imyaka 0-14:''' 8,559 * '''Abari mu kigero cy’imyaka 15-64:''' 14,982 * '''Abageze mu myaka 65 n’abarengeje:''' 1,631 '''Uruhare mu miyoborere:''' Kayenzi ni umuryango w'imiyoborere, ufite uruhare mu gutanga serivisi ku baturage no gushyira mubikorwa gahunda z'iterambere zigmije kuzamura imibereho y'abaturage . mugihe ushaka byinshi cyangwa ufite ibibazo byihariye kuri kayenzi, byaba byiza ushakiye amakuru ku biro by'Akarere Ka Kamonyi cyangwa ukagana ururbuga rwa ministeri y'Ubutegetsi bw'igihugu.<ref>{{Cite web |url=https://www.kamonyi.gov.rw/default-title-8/umurenge-wa-kayenzi-niwo-wegukanye-ibikombe-byamarushanwa-umurenge-kagame-cup2022-2023 |title=Archive copy |access-date=2025-04-02 |archive-date=2025-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926224618/https://www.kamonyi.gov.rw/default-title-8/umurenge-wa-kayenzi-niwo-wegukanye-ibikombe-byamarushanwa-umurenge-kagame-cup2022-2023 |url-status=dead }}</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Kamonyi}} ojnxte0u3gd21izrjemgqnqm2bwed62 143487 143368 2026-10-24T10:02:16Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143487 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} == Umurenge wa Kayenzi == Kayenzi ni imwe mu mirenge mu mirenge 12 igize Akarere ka kamonyi kari mu ntara y'amajyepfo y'uRwanda. Uyu murenge ugira ururhare mu miyoborere ya Leta n'iterambere ry'abaturage. '''Aho iherereye:''' Kayenzi iherereye mu Karere Ka Kamonyi, kari mu ntara y'amajyepfo y'uRwanda. Uyu murenge ugizwe n'imidugudu itandukanye, buri mudugudu ukagira umwihariko wawo mu mico n'imibereho y'abaturage. '''Abaturage:''' Nkuko imibare ya nyuma y'ibarura rusange ry'abaturage ryakozwe mu 2022, Kayenzi ifite abaturage 25,209, barimo abagabo 12,289 n'abagore 12,920. Ibisobanuro ku kigero cy’imyaka by’abaturage ni ibi bikurikira: * '''Abari mu kigero cy’imyaka 0-14:''' 8,559 * '''Abari mu kigero cy’imyaka 15-64:''' 14,982 * '''Abageze mu myaka 65 n’abarengeje:''' 1,631 '''Uruhare mu miyoborere:''' Kayenzi ni umuryango w'imiyoborere, ufite uruhare mu gutanga serivisi ku baturage no gushyira mubikorwa gahunda z'iterambere zigmije kuzamura imibereho y'abaturage . mugihe ushaka byinshi cyangwa ufite ibibazo byihariye kuri kayenzi, byaba byiza ushakiye amakuru ku biro by'Akarere Ka Kamonyi cyangwa ukagana ururbuga rwa ministeri y'Ubutegetsi bw'igihugu.<ref>{{Cite web |url=https://www.kamonyi.gov.rw/default-title-8/umurenge-wa-kayenzi-niwo-wegukanye-ibikombe-byamarushanwa-umurenge-kagame-cup2022-2023 |title=Archive copy |access-date=2025-04-02 |archive-date=2025-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926224618/https://www.kamonyi.gov.rw/default-title-8/umurenge-wa-kayenzi-niwo-wegukanye-ibikombe-byamarushanwa-umurenge-kagame-cup2022-2023 |url-status=dead }}</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} amt20x25fr6kca6010sdzjbx40di3o3 143525 143487 2026-10-24T10:18:11Z Score Beethoven 11559 143525 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} == Umurenge wa Kayenzi == Kayenzi ni imwe mu mirenge mu mirenge 12 igize Akarere ka kamonyi kari mu ntara y'amajyepfo y'uRwanda. Uyu murenge ugira ururhare mu miyoborere ya Leta n'iterambere ry'abaturage. '''Aho iherereye:''' Kayenzi iherereye mu Karere Ka Kamonyi, kari mu ntara y'amajyepfo y'uRwanda. Uyu murenge ugizwe n'imidugudu itandukanye, buri mudugudu ukagira umwihariko wawo mu mico n'imibereho y'abaturage. '''Abaturage:''' Nkuko imibare ya nyuma y'ibarura rusange ry'abaturage ryakozwe mu 2022, Kayenzi ifite abaturage 25,209, barimo abagabo 12,289 n'abagore 12,920. Ibisobanuro ku kigero cy’imyaka by’abaturage ni ibi bikurikira: * '''Abari mu kigero cy’imyaka 0-14:''' 8,559 * '''Abari mu kigero cy’imyaka 15-64:''' 14,982 * '''Abageze mu myaka 65 n’abarengeje:''' 1,631 '''Uruhare mu miyoborere:''' Kayenzi ni umuryango w'imiyoborere, ufite uruhare mu gutanga serivisi ku baturage no gushyira mubikorwa gahunda z'iterambere zigmije kuzamura imibereho y'abaturage . mugihe ushaka byinshi cyangwa ufite ibibazo byihariye kuri kayenzi, byaba byiza ushakiye amakuru ku biro by'Akarere Ka Kamonyi cyangwa ukagana ururbuga rwa ministeri y'Ubutegetsi bw'igihugu.<ref>{{Cite web |url=https://www.kamonyi.gov.rw/default-title-8/umurenge-wa-kayenzi-niwo-wegukanye-ibikombe-byamarushanwa-umurenge-kagame-cup2022-2023 |title=Archive copy |access-date=2025-04-02 |archive-date=2025-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926224618/https://www.kamonyi.gov.rw/default-title-8/umurenge-wa-kayenzi-niwo-wegukanye-ibikombe-byamarushanwa-umurenge-kagame-cup2022-2023 |url-status=dead }}</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Kamonyi}} 70ud7ps2u21ypkut8m02fmbvsbrnk1u Umurenge wa Nyamirama 0 19963 143384 138948 2026-10-24T10:00:30Z Score Beethoven 11559 143384 wikitext text/x-wiki '''Umurenge wa Nyamirama''' uherereye mu '''Karere ka Kayonza''', mu [[Intara y'Iburasirazuba|ntara y'Iburasirazuba]] y'u Rwanda. Ni umwe mu mirenge y'ingenzi muri aka karere, ukaba ufite ibikorwa by'ubukungu, ubuhinzi, ubucuruzi, uburezi, n'iterambere mu bice bitandukanye. Dore amwe mu makuru ajyanye n'umurenge wa Nyamirama:<ref>umurenge wa Nyamirama</ref> === 1. Aho uherereye: === * Umurenge wa '''Nyamirama''' uherereye mu karere ka '''Kayonza''', mu gice k'Iburasirazuba bw’u Rwanda. Uyu murenge uhana imbibi n’imirenge nka '''Mukarange''', '''Rukomo''', '''Ndego''', '''Murama''', n’indi mirenge yo mu karere ka Kayonza. * Nyamirama ni ahantu heza hatuwe cyane kandi harangwa n'imihanda myiza, bigatuma abatuye uyu murenge babasha kugera ku bindi bice by’akarere ndetse n’imijyi itandukanye. === 2. Ubuhinzi n'Ubworozi: === * '''Ubuhinzi''' ni kimwe mu bikorwa by'ingenzi muri Nyamirama. Abaturage bakora ubuhinzi bw'ibirayi, ibishyimbo, imyumbati, imbuto, ndetse n'ibihingwa by’icyatsi. Nyamirama ifite ubuso bw'ubutaka bwera kandi ahantu hatoranyijwe ku buhinzi, aho abaturage babasha kubona umusaruro w'ibiribwa bihagije. * '''Ubworozi''' na bwo bufite uruhare runini muri uyu murenge, aho abaturage borora amatungo atandukanye nk'inka, intama n'ihene. Ubworozi butuma abaturage babasha kubona umusaruro ukomoka ku matungo ndetse no kongera ubukungu bwabo. === 3. Imiyoborere n'Ibikorwa by'ubuyobozi: === * '''Ibiro by'umurenge:''' Umurenge wa Nyamirama ufite ibiro by'umurenge aho abaturage bashobora kubona serivisi zitandukanye, harimo gusaba ibyangombwa, gukemura ibibazo by’ubuyobozi, no kubona ubufasha muri gahunda zitandukanye. * '''Imiyoborere myiza:''' Mu murenge wa Nyamirama, ubuyobozi bugenda bushingira ku kwita ku mibereho y’abaturage, gukora imishinga y'iterambere, no kugera ku ntego z'iterambere rirambye. Abaturage bagira uruhare mu migendekere y'ibikorwa byo guteza imbere umurenge. === 4. Uburezi: === * '''Amashuri:''' Nyamirama ifite amashuri abanza ndetse n’amashuri yisumbuye, aho abana biga bakabona ubumenyi bujyanye n'igihe. Ibi bituma abana bo muri Nyamirama bagira amahirwe yo kwiga no kubona uburezi bufite ireme. * '''Imfashanyigisho:''' Abaturage n'abana bafite gahunda nyinshi z'uburezi, aho bafasha abana kubona ubumenyi bujyanye n’ibihe. Hari kandi gahunda zo kwimakaza uburezi bw'abana b'abakobwa, uburinganire, ndetse no kurandura ubujiji. === 5. Ibikorwa by'ubuzima: === * '''Ibigo nderabuzima:''' Umurenge wa Nyamirama ufite ibigo by'ubuvuzi (ibigo nderabuzima) bitandukanye, bitanga serivisi z’ubuzima, harimo kwita ku buzima bw’abaturage, ubuvuzi bw’ibanze, n'ubuzima rusange. Hari n'amavuriro agenewe abantu bafite indwara zihariye. * '''Serivisi z'ubuzima:''' Abaturage ba Nyamirama barashishikarizwa gukoresha serivisi z'ubuzima, harimo kugana ibigo nderabuzima kugira ngo barusheho kugira imibereho myiza no kwita ku buzima bwabo. === 6. Imihanda n'Ibikorwaremezo: === * '''Imihanda:''' Umurenge wa Nyamirama ufite imihanda myiza ifasha abaturage n'abagenzi kugera ku bice bitandukanye by'akarere ka Kayonza. Imihanda ihuza uyu murenge n'indi mirenge mu karere ka Kayonza ndetse no mu bindi bice bya Nyamirama na [[Rwamagana Solar Power Station|Rwamagana]]. * '''Ibikorwaremezo:''' Hari ibikorwa by'ibikorwaremezo nk'amashanyarazi, amazi meza, ndetse no kongera imiyoborere mu guhanga imirimo itandukanye mu murenge. === 7. Iterambere ry'ubukungu: === * '''Imishinga y'iterambere:''' Umurenge wa Nyamirama ufite imishinga inyuranye igamije guteza imbere ubuhinzi, ubworozi, ndetse no guteza imbere ubucuruzi bw'abaturage. Hari gahunda zigamije kongera umusaruro w’ubuhinzi no kubungabunga ubuziranenge bw’ibiribwa. * '''Ubucuruzi:''' Nyamirama ni ahantu hasanzwe haboneka amasoko aho abaturage bashobora kugurisha ibicuruzwa byabo ndetse no kubona ibikoresho bakeneye mu buzima bwa buri munsi. === 8. Imishinga y'Iterambere n'Ubukerarugendo: === * '''Iterambere ry'ubukerarugendo:''' Nubwo umurenge wa Nyamirama utaba ahantu hazwi cyane ku rwego mpuzamahanga, ariko hari amahirwe yo kuzamura ubukerarugendo mu bijyanye no gusura ibikorwa by’ubuhinzi ndetse n'ubworozi. Ubukerarugendo bushobora gufasha mu kwerekana uburyo abatuye muri uyu murenge babasha gukora no kwiteza imbere. === 9. Imibereho Myiza n'Uburinganire: === * '''Uburinganire n'ubuzima bwiza:''' Mu rwego rwo guteza imbere imibereho myiza, umurenge wa Nyamirama ukora cyane mu kwimakaza uburinganire, guteza imbere [[Umugore|abagore]], no kubafasha kwiteza imbere mu bikorwa bitandukanye by'ubuzima, uburezi, n’ubukungu. {{Palette Imirenge y'Akarere ka Kayonza}} ex090kb7q8kpqifbsqr76p618m9462d 143488 143384 2026-10-24T10:02:19Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143488 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Nyamirama''' uherereye mu '''Karere ka Kayonza''', mu [[Intara y'Iburasirazuba|ntara y'Iburasirazuba]] y'u Rwanda. Ni umwe mu mirenge y'ingenzi muri aka karere, ukaba ufite ibikorwa by'ubukungu, ubuhinzi, ubucuruzi, uburezi, n'iterambere mu bice bitandukanye. Dore amwe mu makuru ajyanye n'umurenge wa Nyamirama:<ref>umurenge wa Nyamirama</ref> === 1. Aho uherereye: === * Umurenge wa '''Nyamirama''' uherereye mu karere ka '''Kayonza''', mu gice k'Iburasirazuba bw’u Rwanda. Uyu murenge uhana imbibi n’imirenge nka '''Mukarange''', '''Rukomo''', '''Ndego''', '''Murama''', n’indi mirenge yo mu karere ka Kayonza. * Nyamirama ni ahantu heza hatuwe cyane kandi harangwa n'imihanda myiza, bigatuma abatuye uyu murenge babasha kugera ku bindi bice by’akarere ndetse n’imijyi itandukanye. === 2. Ubuhinzi n'Ubworozi: === * '''Ubuhinzi''' ni kimwe mu bikorwa by'ingenzi muri Nyamirama. Abaturage bakora ubuhinzi bw'ibirayi, ibishyimbo, imyumbati, imbuto, ndetse n'ibihingwa by’icyatsi. Nyamirama ifite ubuso bw'ubutaka bwera kandi ahantu hatoranyijwe ku buhinzi, aho abaturage babasha kubona umusaruro w'ibiribwa bihagije. * '''Ubworozi''' na bwo bufite uruhare runini muri uyu murenge, aho abaturage borora amatungo atandukanye nk'inka, intama n'ihene. Ubworozi butuma abaturage babasha kubona umusaruro ukomoka ku matungo ndetse no kongera ubukungu bwabo. === 3. Imiyoborere n'Ibikorwa by'ubuyobozi: === * '''Ibiro by'umurenge:''' Umurenge wa Nyamirama ufite ibiro by'umurenge aho abaturage bashobora kubona serivisi zitandukanye, harimo gusaba ibyangombwa, gukemura ibibazo by’ubuyobozi, no kubona ubufasha muri gahunda zitandukanye. * '''Imiyoborere myiza:''' Mu murenge wa Nyamirama, ubuyobozi bugenda bushingira ku kwita ku mibereho y’abaturage, gukora imishinga y'iterambere, no kugera ku ntego z'iterambere rirambye. Abaturage bagira uruhare mu migendekere y'ibikorwa byo guteza imbere umurenge. === 4. Uburezi: === * '''Amashuri:''' Nyamirama ifite amashuri abanza ndetse n’amashuri yisumbuye, aho abana biga bakabona ubumenyi bujyanye n'igihe. Ibi bituma abana bo muri Nyamirama bagira amahirwe yo kwiga no kubona uburezi bufite ireme. * '''Imfashanyigisho:''' Abaturage n'abana bafite gahunda nyinshi z'uburezi, aho bafasha abana kubona ubumenyi bujyanye n’ibihe. Hari kandi gahunda zo kwimakaza uburezi bw'abana b'abakobwa, uburinganire, ndetse no kurandura ubujiji. === 5. Ibikorwa by'ubuzima: === * '''Ibigo nderabuzima:''' Umurenge wa Nyamirama ufite ibigo by'ubuvuzi (ibigo nderabuzima) bitandukanye, bitanga serivisi z’ubuzima, harimo kwita ku buzima bw’abaturage, ubuvuzi bw’ibanze, n'ubuzima rusange. Hari n'amavuriro agenewe abantu bafite indwara zihariye. * '''Serivisi z'ubuzima:''' Abaturage ba Nyamirama barashishikarizwa gukoresha serivisi z'ubuzima, harimo kugana ibigo nderabuzima kugira ngo barusheho kugira imibereho myiza no kwita ku buzima bwabo. === 6. Imihanda n'Ibikorwaremezo: === * '''Imihanda:''' Umurenge wa Nyamirama ufite imihanda myiza ifasha abaturage n'abagenzi kugera ku bice bitandukanye by'akarere ka Kayonza. Imihanda ihuza uyu murenge n'indi mirenge mu karere ka Kayonza ndetse no mu bindi bice bya Nyamirama na [[Rwamagana Solar Power Station|Rwamagana]]. * '''Ibikorwaremezo:''' Hari ibikorwa by'ibikorwaremezo nk'amashanyarazi, amazi meza, ndetse no kongera imiyoborere mu guhanga imirimo itandukanye mu murenge. === 7. Iterambere ry'ubukungu: === * '''Imishinga y'iterambere:''' Umurenge wa Nyamirama ufite imishinga inyuranye igamije guteza imbere ubuhinzi, ubworozi, ndetse no guteza imbere ubucuruzi bw'abaturage. Hari gahunda zigamije kongera umusaruro w’ubuhinzi no kubungabunga ubuziranenge bw’ibiribwa. * '''Ubucuruzi:''' Nyamirama ni ahantu hasanzwe haboneka amasoko aho abaturage bashobora kugurisha ibicuruzwa byabo ndetse no kubona ibikoresho bakeneye mu buzima bwa buri munsi. === 8. Imishinga y'Iterambere n'Ubukerarugendo: === * '''Iterambere ry'ubukerarugendo:''' Nubwo umurenge wa Nyamirama utaba ahantu hazwi cyane ku rwego mpuzamahanga, ariko hari amahirwe yo kuzamura ubukerarugendo mu bijyanye no gusura ibikorwa by’ubuhinzi ndetse n'ubworozi. Ubukerarugendo bushobora gufasha mu kwerekana uburyo abatuye muri uyu murenge babasha gukora no kwiteza imbere. === 9. Imibereho Myiza n'Uburinganire: === * '''Uburinganire n'ubuzima bwiza:''' Mu rwego rwo guteza imbere imibereho myiza, umurenge wa Nyamirama ukora cyane mu kwimakaza uburinganire, guteza imbere [[Umugore|abagore]], no kubafasha kwiteza imbere mu bikorwa bitandukanye by'ubuzima, uburezi, n’ubukungu. 3p8xye3c90792r315qfzam9gqjl1v6v 143531 143488 2026-10-24T10:18:19Z Score Beethoven 11559 143531 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Nyamirama''' uherereye mu '''Karere ka Kayonza''', mu [[Intara y'Iburasirazuba|ntara y'Iburasirazuba]] y'u Rwanda. Ni umwe mu mirenge y'ingenzi muri aka karere, ukaba ufite ibikorwa by'ubukungu, ubuhinzi, ubucuruzi, uburezi, n'iterambere mu bice bitandukanye. Dore amwe mu makuru ajyanye n'umurenge wa Nyamirama:<ref>umurenge wa Nyamirama</ref> === 1. Aho uherereye: === * Umurenge wa '''Nyamirama''' uherereye mu karere ka '''Kayonza''', mu gice k'Iburasirazuba bw’u Rwanda. Uyu murenge uhana imbibi n’imirenge nka '''Mukarange''', '''Rukomo''', '''Ndego''', '''Murama''', n’indi mirenge yo mu karere ka Kayonza. * Nyamirama ni ahantu heza hatuwe cyane kandi harangwa n'imihanda myiza, bigatuma abatuye uyu murenge babasha kugera ku bindi bice by’akarere ndetse n’imijyi itandukanye. === 2. Ubuhinzi n'Ubworozi: === * '''Ubuhinzi''' ni kimwe mu bikorwa by'ingenzi muri Nyamirama. Abaturage bakora ubuhinzi bw'ibirayi, ibishyimbo, imyumbati, imbuto, ndetse n'ibihingwa by’icyatsi. Nyamirama ifite ubuso bw'ubutaka bwera kandi ahantu hatoranyijwe ku buhinzi, aho abaturage babasha kubona umusaruro w'ibiribwa bihagije. * '''Ubworozi''' na bwo bufite uruhare runini muri uyu murenge, aho abaturage borora amatungo atandukanye nk'inka, intama n'ihene. Ubworozi butuma abaturage babasha kubona umusaruro ukomoka ku matungo ndetse no kongera ubukungu bwabo. === 3. Imiyoborere n'Ibikorwa by'ubuyobozi: === * '''Ibiro by'umurenge:''' Umurenge wa Nyamirama ufite ibiro by'umurenge aho abaturage bashobora kubona serivisi zitandukanye, harimo gusaba ibyangombwa, gukemura ibibazo by’ubuyobozi, no kubona ubufasha muri gahunda zitandukanye. * '''Imiyoborere myiza:''' Mu murenge wa Nyamirama, ubuyobozi bugenda bushingira ku kwita ku mibereho y’abaturage, gukora imishinga y'iterambere, no kugera ku ntego z'iterambere rirambye. Abaturage bagira uruhare mu migendekere y'ibikorwa byo guteza imbere umurenge. === 4. Uburezi: === * '''Amashuri:''' Nyamirama ifite amashuri abanza ndetse n’amashuri yisumbuye, aho abana biga bakabona ubumenyi bujyanye n'igihe. Ibi bituma abana bo muri Nyamirama bagira amahirwe yo kwiga no kubona uburezi bufite ireme. * '''Imfashanyigisho:''' Abaturage n'abana bafite gahunda nyinshi z'uburezi, aho bafasha abana kubona ubumenyi bujyanye n’ibihe. Hari kandi gahunda zo kwimakaza uburezi bw'abana b'abakobwa, uburinganire, ndetse no kurandura ubujiji. === 5. Ibikorwa by'ubuzima: === * '''Ibigo nderabuzima:''' Umurenge wa Nyamirama ufite ibigo by'ubuvuzi (ibigo nderabuzima) bitandukanye, bitanga serivisi z’ubuzima, harimo kwita ku buzima bw’abaturage, ubuvuzi bw’ibanze, n'ubuzima rusange. Hari n'amavuriro agenewe abantu bafite indwara zihariye. * '''Serivisi z'ubuzima:''' Abaturage ba Nyamirama barashishikarizwa gukoresha serivisi z'ubuzima, harimo kugana ibigo nderabuzima kugira ngo barusheho kugira imibereho myiza no kwita ku buzima bwabo. === 6. Imihanda n'Ibikorwaremezo: === * '''Imihanda:''' Umurenge wa Nyamirama ufite imihanda myiza ifasha abaturage n'abagenzi kugera ku bice bitandukanye by'akarere ka Kayonza. Imihanda ihuza uyu murenge n'indi mirenge mu karere ka Kayonza ndetse no mu bindi bice bya Nyamirama na [[Rwamagana Solar Power Station|Rwamagana]]. * '''Ibikorwaremezo:''' Hari ibikorwa by'ibikorwaremezo nk'amashanyarazi, amazi meza, ndetse no kongera imiyoborere mu guhanga imirimo itandukanye mu murenge. === 7. Iterambere ry'ubukungu: === * '''Imishinga y'iterambere:''' Umurenge wa Nyamirama ufite imishinga inyuranye igamije guteza imbere ubuhinzi, ubworozi, ndetse no guteza imbere ubucuruzi bw'abaturage. Hari gahunda zigamije kongera umusaruro w’ubuhinzi no kubungabunga ubuziranenge bw’ibiribwa. * '''Ubucuruzi:''' Nyamirama ni ahantu hasanzwe haboneka amasoko aho abaturage bashobora kugurisha ibicuruzwa byabo ndetse no kubona ibikoresho bakeneye mu buzima bwa buri munsi. === 8. Imishinga y'Iterambere n'Ubukerarugendo: === * '''Iterambere ry'ubukerarugendo:''' Nubwo umurenge wa Nyamirama utaba ahantu hazwi cyane ku rwego mpuzamahanga, ariko hari amahirwe yo kuzamura ubukerarugendo mu bijyanye no gusura ibikorwa by’ubuhinzi ndetse n'ubworozi. Ubukerarugendo bushobora gufasha mu kwerekana uburyo abatuye muri uyu murenge babasha gukora no kwiteza imbere. === 9. Imibereho Myiza n'Uburinganire: === * '''Uburinganire n'ubuzima bwiza:''' Mu rwego rwo guteza imbere imibereho myiza, umurenge wa Nyamirama ukora cyane mu kwimakaza uburinganire, guteza imbere [[Umugore|abagore]], no kubafasha kwiteza imbere mu bikorwa bitandukanye by'ubuzima, uburezi, n’ubukungu. {{Palette Imirenge y'Akarere ka Kayonza}} r4jznyghg5glq87c5k5t4xxf55p8xfl Umurenge wa Kigarama (Kicukiro) 0 19967 143489 128048 2026-10-24T10:02:22Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143489 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} == UMURENGE WA KIGARAMA ni imwe mu mirenge igize Akarere ka Kicukiro mu Mujyi wa Kigali, mu Rwanda<ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2024/06/kicukiro-umurenge-wa-kigarama-wahize-gukomeza-gusigasira-ibyagezweho/ |title=Archive copy |access-date=2025-04-02 |archive-date=2024-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240624192948/https://umuseke.rw/2024/06/kicukiro-umurenge-wa-kigarama-wahize-gukomeza-gusigasira-ibyagezweho/ |url-status=dead }}</ref> == Kigarama iri mu bice by'iburasirazuba bwa Kigali, ikaba igizwe n'imidugudu itandukanye. Ni ahantu haturanye n'imirenge nka Niboye, Gikondo, na Kabuye. Kigarama ni umurenge wateye imbere mu bijyanye n'ubucuruzi, ibikorwa by'ubuhinzi n'ubworozi, ndetse n'ibikorwa remezo nka amazi, amashanyarazi n'ibikorwa by'uburezi. Uyu murenge kandi urafite ibikorwa byinshi by'iterambere ku rwego rw'umujyi wa Kigali. Hari byinshi byagiye bikorwa muri Kigarama, harimo imihanda mishya, amahugurwa atandukanye ku baturage ndetse n'ibikorwa by'ubwuzuzanye mu bice bitandukanye by'ubuzima. Mu Murenge wa Kigarama, hari ibikorwa remezo byinshi byateye imbere mu myaka yashize, bigamije guteza imbere imibereho myiza y'abaturage ndetse no kubafasha kugira ubuzima bwiza. Bimwe muri ibyo bikorwa remezo birimo:<ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2024/06/kicukiro-umurenge-wa-kigarama-wahize-gukomeza-gusigasira-ibyagezweho/ |title=Archive copy |access-date=2025-04-02 |archive-date=2024-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240624192948/https://umuseke.rw/2024/06/kicukiro-umurenge-wa-kigarama-wahize-gukomeza-gusigasira-ibyagezweho/ |url-status=dead }}</ref> # '''Imihanda n'ubwikorezi''': #* Kigarama ifite imihanda myiza isukuye, imwe ikaba yari yaratewe imbere cyane mu buryo bwo kubaka no kongera ubushobozi bw’imihanda, bikaba byorohereza abatuye muri uyu murenge kugenda neza. #* Hari kandi gahunda yo kubaka no kunoza ibikorwaremezo by’imihanda, harimo no gukora imihanda y’ibyuma, ibikorwa bihamye mu gufasha abagenzi bava cyangwa bajya muri Kigarama. # '''Amazi n'amashanyarazi''': #* Kigarama ifite gahunda yo kugeza amazi meza ku baturage benshi, aho imishinga itandukanye yo kuyageza mu baturage yatangiye gutanga umusaruro.[[Dosiye:AMAZI INGABO ZA RUGANZU ZANYOYEHO 2.jpg|center|thumb|388x388px|AMAZI Y'AMASOKO]] #* Mu bijyanye n'amashanyarazi, umurenge wa Kigarama nawo warageze ku baturage benshi, hakaba ibikorwa byo kugera ku ntego yo kugira amashanyarazi mu ngo zose, mu rwego rwo guteza imbere imibereho myiza.[[Dosiye:RusumoFalls1.jpg|center|thumb|379x379px|URUGOMERO RW'AMASHANYARAZI]] # '''Uburezi''': #* Hari amashuri y'incuke, abanza, ayisumbuye ndetse n'amashuri y'ubumenyingiro (TVET), biri mu murenge wa Kigarama. Ibi bikorwa bituma abana b'abaturage bo muri Kigarama babona amahirwe yo kwiga.<ref>https://www.kigalitoday.com/uburezi/amashuri/</ref>[[Dosiye:Gukosora abanyeshuri.jpg|center|thumb|358x358px|UBUREZI MU M'UMASHURI]]Gahunda y'amashuri y'ubumenyi n'ikoranabuhanga nayo igenda iteza imbere uru rwego, binyuze mu gushyiraho ibigo bishya by'uburezi.[[Dosiye:School Environment.jpg|center|thumb|350x350px|AMASHURI]] # '''Ubuvuzi''': #* Mu rwego rw’ubuzima, Kigarama ifite ibigo nderabuzima bibiri byagiye bikorwa muri uyu murenge. Ibi bitanga serivisi z’ubuvuzi ku baturage, bigatuma abaturiye Kigarama babona ubuvuzi bw’ibanze hafi yabo.<ref>https://help.unhcr.org/rwanda/rw/services/health-services/</ref> Hari kandi ibikorwa by’ubuzima bigamije kwigisha abaturage uburyo bwo kwirinda indwara no kubafasha kugera ku buvuzi bwiza.[[Dosiye:Gikondo health center.jpg|center|thumb|378x378px|INYUBAKO ZI KORWAMO UBUVUZI]] # '''Imishinga y'iterambere''': #* Kigarama ifite ibikorwa byinshi by’iterambere mu rwego rw’ubuhinzi n'ubworozi, ahanini bigamije gufasha abaturage mu kubona ibiribwa bihagije no guteza imbere ubukungu bwabo.<ref>https://mobile.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/imishinga-y-iterambere-y-u-bubiligi-u-rwanda-rwahagaritse-yari-ifite-agacero-k</ref>[[Dosiye:Ubuhinzi bw'ibishyimbo.jpg|left|thumb|UBUHINZI]] #* [[Dosiye:Poultry Farm in Namakkal, Tamil Nadu.jpg|center|thumb|UBWOROZI]]Hari ibikorwa by'ubucuruzi, aho abaturage benshi batuye muri Kigarama bashobora gukorera mu masoko cyangwa guhanga imishinga itandukanye ifasha mu iterambere ry'ubukungu bw'umurenge.[[Dosiye:Ubucuruzi bw'ibiribwa.jpg|center|thumb|UBUCURUZI]] # '''Ikoranabuhanga''': #* Kigarama irimo gutera intambwe mu gukoresha ikoranabuhanga mu buzima bwa buri munsi. Hari ibikorwa byo guteza imbere ibikorwa byo guhanahana amakuru, kubaka ibigo by'ikoranabuhanga, no gukoresha ikoranabuhanga mu bucuruzi, uburezi, ndetse no mu buvuzi.<ref>https://www.bbc.com/gahuza/topics/cnq68qdw70zt</ref>[[Dosiye:Opening the new surgical ward at the Laniado hospital (FL45842507).jpg|center|thumb|IKORANA BUHANGA MU BUVUZI]] 552pccl1koilqic5zem3solyeegahfr Umurenge wa Rwinkwavu 0 19968 143196 121172 2026-10-24T07:33:34Z Score Beethoven 11559 143196 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q21445455}} '''Umurenge wa Rwinkwavu''' ni umwe mu [[Imirenge y’u Rwanda|mirenge]] igize [[Akarere ka Kayonza]], mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y'Iburasirazuba]] y'u [[Rwanda]]. Mu 2022, uyu murenge wari utuwe n'abaturage 36 774. Uzwiho ubucukuzi bwa [[Gasegereti|gasegereti]]. Ibitaro by'Akarere bya Rwinkwavu biri muri uyu murenge. == Imiterere == [[Dosiye:Rwandan boy on bicycle (Rwinkwavu, Feb. 2020).jpg|thumb|left|Umwana ku igare i Rwinkwavu (2020)]] Umurenge wa Rwinkwavu ufite ubuso bwa km² 92,32.<ref name="cp">{{Cite web |url=https://citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/kayonza/5412__rwinkwavu/ |title=Rwinkwavu (Sector, Rwanda) – Population Statistics, Charts, Map and Location |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> Uri ku butumburuke bwa metero 1 425 ugereranyije.<ref name="geonames">{{Cite web |url=https://www.geonames.org/11186525/rwinkwavu.html |title=Rwinkwavu |website=GeoNames |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> Umurenge ugizwe n'utugari tune: Gihinga, Mbarara, Mukoyoyo na Nkondo. Uhana imbibi n'[[Umurenge wa Mwiri]] mu majyaruguru. Uhana imbibi n'[[Umurenge wa Kabare]] mu burasirazuba. Uhana imbibi n'[[Umurenge wa Murama]] mu majyepfo. Uhana imbibi n'[[Umurenge wa Kabarondo]] mu majyepfo y'uburengerazuba. Uhana imbibi n'[[Umurenge wa Nyamirama]] mu burengerazuba. == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2022, Umurenge wa Rwinkwavu wari ufite abaturage 36 774. Abagabo bari 17 822. Abagore bari 18 952. Mu 2012, abaturage bari 28 225. Hagati ya 2012 na 2022, abaturage biyongereye ku kigero cya 2,7 % buri mwaka. Mu 2022, ubucucike bwari abantu 398 kuri km². Abaturage bose batuye mu cyaro.<ref name="cp"/> == Ubukungu == Umurenge wa Rwinkwavu uzwiho ubucukuzi bw'amabuye y'agaciro. Hacukurwa [[Gasegereti|gasegereti]]. Ibirombe bya gasegereti biri ku buso bwa hegitari zirenga 2 000. Ibyo birombe biri mu mirenge ya Rwinkwavu, Rukara na Mwiri. Bikoresha abakozi barenga 800. Ubucukuzi butemewe n'amategeko ni ikibazo muri aka gace.<ref name="skillings">{{Cite web |url=https://www.skillings.net/?p=48822 |title=Illegal Miners Plague Rwanda Cassiterite Trade |website=Skillings Mining Review |date=2023-11-11 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Ubuvuzi == Ibitaro by'Akarere bya Rwinkwavu biri muri uyu murenge. Umuryango Partners In Health ukorera mu Rwanda kuva mu 2005. Mu Rwanda, uwo muryango witwa Inshuti Mu Buzima. Ufasha Ibitaro by'Akarere bya Rwinkwavu.<ref name="pih">{{Cite web |url=https://www.pih.org/country/rwanda |title=Rwanda |website=Partners In Health |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> Mu 2005, aka gace kari gafite ikigo nderabuzima kimwe gusa. Nta muganga wari uhari.<ref name="pih2015">{{Cite web |url=https://www.pih.org/article/rwandan-staff-reflect-on-ten-years-of-service |title=10 Years in Rwanda: Leaders Reflect |website=Partners In Health |date=2015-08-27 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Ubwikorezi == Umuhanda w'igihugu NR25 unyura mu gice cy'iburasirazuba cy'umurenge. Umuhanda w'akarere uwuvaho ugana mu majyepfo y'uburengerazuba.<ref name="rtda">{{Cite web |title=Classified Road Network Map 2022 |url=https://www.rtda.gov.rw/fileadmin/_migrated/content_uploads/Road_network_map/2022/Classified_Road_Network_Ao_Map_2022.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20240105160045/https://www.rtda.gov.rw/fileadmin/_migrated/content_uploads/Road_network_map/2022/Classified_Road_Network_Ao_Map_2022.pdf |archive-date=2024-01-05 |access-date=2024-10-06 |website=rtda.gov.rw |publisher=Rwanda Transport Development Agency |language=en |format=PDF}}</ref> == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Rwinkwavu Sector|Amafoto y'Umurenge wa Rwinkwavu]] kuri Wikimedia Commons [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Rwinkwavu]] [[Ikiciro:Akarere ka Kayonza|Rwinkwavu]] mt52teghsp6kb70z571oi6qvpqiivrk 143386 143196 2026-10-24T10:00:31Z Score Beethoven 11559 143386 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q21445455}} '''Umurenge wa Rwinkwavu''' ni umwe mu [[Imirenge y’u Rwanda|mirenge]] igize [[Akarere ka Kayonza]], mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y'Iburasirazuba]] y'u [[Rwanda]]. Mu 2022, uyu murenge wari utuwe n'abaturage 36 774. Uzwiho ubucukuzi bwa [[Gasegereti|gasegereti]]. Ibitaro by'Akarere bya Rwinkwavu biri muri uyu murenge. == Imiterere == [[Dosiye:Rwandan boy on bicycle (Rwinkwavu, Feb. 2020).jpg|thumb|left|Umwana ku igare i Rwinkwavu (2020)]] Umurenge wa Rwinkwavu ufite ubuso bwa km² 92,32.<ref name="cp">{{Cite web |url=https://citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/kayonza/5412__rwinkwavu/ |title=Rwinkwavu (Sector, Rwanda) – Population Statistics, Charts, Map and Location |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> Uri ku butumburuke bwa metero 1 425 ugereranyije.<ref name="geonames">{{Cite web |url=https://www.geonames.org/11186525/rwinkwavu.html |title=Rwinkwavu |website=GeoNames |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> Umurenge ugizwe n'utugari tune: Gihinga, Mbarara, Mukoyoyo na Nkondo. Uhana imbibi n'[[Umurenge wa Mwiri]] mu majyaruguru. Uhana imbibi n'[[Umurenge wa Kabare]] mu burasirazuba. Uhana imbibi n'[[Umurenge wa Murama]] mu majyepfo. Uhana imbibi n'[[Umurenge wa Kabarondo]] mu majyepfo y'uburengerazuba. Uhana imbibi n'[[Umurenge wa Nyamirama]] mu burengerazuba. == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2022, Umurenge wa Rwinkwavu wari ufite abaturage 36 774. Abagabo bari 17 822. Abagore bari 18 952. Mu 2012, abaturage bari 28 225. Hagati ya 2012 na 2022, abaturage biyongereye ku kigero cya 2,7 % buri mwaka. Mu 2022, ubucucike bwari abantu 398 kuri km². Abaturage bose batuye mu cyaro.<ref name="cp"/> == Ubukungu == Umurenge wa Rwinkwavu uzwiho ubucukuzi bw'amabuye y'agaciro. Hacukurwa [[Gasegereti|gasegereti]]. Ibirombe bya gasegereti biri ku buso bwa hegitari zirenga 2 000. Ibyo birombe biri mu mirenge ya Rwinkwavu, Rukara na Mwiri. Bikoresha abakozi barenga 800. Ubucukuzi butemewe n'amategeko ni ikibazo muri aka gace.<ref name="skillings">{{Cite web |url=https://www.skillings.net/?p=48822 |title=Illegal Miners Plague Rwanda Cassiterite Trade |website=Skillings Mining Review |date=2023-11-11 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Ubuvuzi == Ibitaro by'Akarere bya Rwinkwavu biri muri uyu murenge. Umuryango Partners In Health ukorera mu Rwanda kuva mu 2005. Mu Rwanda, uwo muryango witwa Inshuti Mu Buzima. Ufasha Ibitaro by'Akarere bya Rwinkwavu.<ref name="pih">{{Cite web |url=https://www.pih.org/country/rwanda |title=Rwanda |website=Partners In Health |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> Mu 2005, aka gace kari gafite ikigo nderabuzima kimwe gusa. Nta muganga wari uhari.<ref name="pih2015">{{Cite web |url=https://www.pih.org/article/rwandan-staff-reflect-on-ten-years-of-service |title=10 Years in Rwanda: Leaders Reflect |website=Partners In Health |date=2015-08-27 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Ubwikorezi == Umuhanda w'igihugu NR25 unyura mu gice cy'iburasirazuba cy'umurenge. Umuhanda w'akarere uwuvaho ugana mu majyepfo y'uburengerazuba.<ref name="rtda">{{Cite web |title=Classified Road Network Map 2022 |url=https://www.rtda.gov.rw/fileadmin/_migrated/content_uploads/Road_network_map/2022/Classified_Road_Network_Ao_Map_2022.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20240105160045/https://www.rtda.gov.rw/fileadmin/_migrated/content_uploads/Road_network_map/2022/Classified_Road_Network_Ao_Map_2022.pdf |archive-date=2024-01-05 |access-date=2024-10-06 |website=rtda.gov.rw |publisher=Rwanda Transport Development Agency |language=en |format=PDF}}</ref> == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Rwinkwavu Sector|Amafoto y'Umurenge wa Rwinkwavu]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Imirenge y'Akarere ka Kayonza}} [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Rwinkwavu]] [[Ikiciro:Akarere ka Kayonza|Rwinkwavu]] fc30n8plldj9zubd3xytj6jvvokwe96 143415 143386 2026-10-24T10:00:58Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143415 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Rwinkwavu''' ni umwe mu [[Imirenge y’u Rwanda|mirenge]] igize [[Akarere ka Kayonza]], mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y'Iburasirazuba]] y'u [[Rwanda]]. Mu 2022, uyu murenge wari utuwe n'abaturage 36 774. Uzwiho ubucukuzi bwa [[Gasegereti|gasegereti]]. Ibitaro by'Akarere bya Rwinkwavu biri muri uyu murenge. == Imiterere == [[Dosiye:Rwandan boy on bicycle (Rwinkwavu, Feb. 2020).jpg|thumb|left|Umwana ku igare i Rwinkwavu (2020)]] Umurenge wa Rwinkwavu ufite ubuso bwa km² 92,32.<ref name="cp">{{Cite web |url=https://citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/kayonza/5412__rwinkwavu/ |title=Rwinkwavu (Sector, Rwanda) – Population Statistics, Charts, Map and Location |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> Uri ku butumburuke bwa metero 1 425 ugereranyije.<ref name="geonames">{{Cite web |url=https://www.geonames.org/11186525/rwinkwavu.html |title=Rwinkwavu |website=GeoNames |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> Umurenge ugizwe n'utugari tune: Gihinga, Mbarara, Mukoyoyo na Nkondo. Uhana imbibi n'[[Umurenge wa Mwiri]] mu majyaruguru. Uhana imbibi n'[[Umurenge wa Kabare]] mu burasirazuba. Uhana imbibi n'[[Umurenge wa Murama]] mu majyepfo. Uhana imbibi n'[[Umurenge wa Kabarondo]] mu majyepfo y'uburengerazuba. Uhana imbibi n'[[Umurenge wa Nyamirama]] mu burengerazuba. == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2022, Umurenge wa Rwinkwavu wari ufite abaturage 36 774. Abagabo bari 17 822. Abagore bari 18 952. Mu 2012, abaturage bari 28 225. Hagati ya 2012 na 2022, abaturage biyongereye ku kigero cya 2,7 % buri mwaka. Mu 2022, ubucucike bwari abantu 398 kuri km². Abaturage bose batuye mu cyaro.<ref name="cp"/> == Ubukungu == Umurenge wa Rwinkwavu uzwiho ubucukuzi bw'amabuye y'agaciro. Hacukurwa [[Gasegereti|gasegereti]]. Ibirombe bya gasegereti biri ku buso bwa hegitari zirenga 2 000. Ibyo birombe biri mu mirenge ya Rwinkwavu, Rukara na Mwiri. Bikoresha abakozi barenga 800. Ubucukuzi butemewe n'amategeko ni ikibazo muri aka gace.<ref name="skillings">{{Cite web |url=https://www.skillings.net/?p=48822 |title=Illegal Miners Plague Rwanda Cassiterite Trade |website=Skillings Mining Review |date=2023-11-11 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Ubuvuzi == Ibitaro by'Akarere bya Rwinkwavu biri muri uyu murenge. Umuryango Partners In Health ukorera mu Rwanda kuva mu 2005. Mu Rwanda, uwo muryango witwa Inshuti Mu Buzima. Ufasha Ibitaro by'Akarere bya Rwinkwavu.<ref name="pih">{{Cite web |url=https://www.pih.org/country/rwanda |title=Rwanda |website=Partners In Health |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> Mu 2005, aka gace kari gafite ikigo nderabuzima kimwe gusa. Nta muganga wari uhari.<ref name="pih2015">{{Cite web |url=https://www.pih.org/article/rwandan-staff-reflect-on-ten-years-of-service |title=10 Years in Rwanda: Leaders Reflect |website=Partners In Health |date=2015-08-27 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Ubwikorezi == Umuhanda w'igihugu NR25 unyura mu gice cy'iburasirazuba cy'umurenge. Umuhanda w'akarere uwuvaho ugana mu majyepfo y'uburengerazuba.<ref name="rtda">{{Cite web |title=Classified Road Network Map 2022 |url=https://www.rtda.gov.rw/fileadmin/_migrated/content_uploads/Road_network_map/2022/Classified_Road_Network_Ao_Map_2022.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20240105160045/https://www.rtda.gov.rw/fileadmin/_migrated/content_uploads/Road_network_map/2022/Classified_Road_Network_Ao_Map_2022.pdf |archive-date=2024-01-05 |access-date=2024-10-06 |website=rtda.gov.rw |publisher=Rwanda Transport Development Agency |language=en |format=PDF}}</ref> == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Rwinkwavu Sector|Amafoto y'Umurenge wa Rwinkwavu]] kuri Wikimedia Commons [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Rwinkwavu]] [[Ikiciro:Akarere ka Kayonza|Rwinkwavu]] n65gqdwx2bjucuph7oa2xmq1tpp72nx 143532 143415 2026-10-24T10:18:20Z Score Beethoven 11559 143532 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Rwinkwavu''' ni umwe mu [[Imirenge y’u Rwanda|mirenge]] igize [[Akarere ka Kayonza]], mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y'Iburasirazuba]] y'u [[Rwanda]]. Mu 2022, uyu murenge wari utuwe n'abaturage 36 774. Uzwiho ubucukuzi bwa [[Gasegereti|gasegereti]]. Ibitaro by'Akarere bya Rwinkwavu biri muri uyu murenge. == Imiterere == [[Dosiye:Rwandan boy on bicycle (Rwinkwavu, Feb. 2020).jpg|thumb|left|Umwana ku igare i Rwinkwavu (2020)]] Umurenge wa Rwinkwavu ufite ubuso bwa km² 92,32.<ref name="cp">{{Cite web |url=https://citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/kayonza/5412__rwinkwavu/ |title=Rwinkwavu (Sector, Rwanda) – Population Statistics, Charts, Map and Location |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> Uri ku butumburuke bwa metero 1 425 ugereranyije.<ref name="geonames">{{Cite web |url=https://www.geonames.org/11186525/rwinkwavu.html |title=Rwinkwavu |website=GeoNames |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> Umurenge ugizwe n'utugari tune: Gihinga, Mbarara, Mukoyoyo na Nkondo. Uhana imbibi n'[[Umurenge wa Mwiri]] mu majyaruguru. Uhana imbibi n'[[Umurenge wa Kabare]] mu burasirazuba. Uhana imbibi n'[[Umurenge wa Murama]] mu majyepfo. Uhana imbibi n'[[Umurenge wa Kabarondo]] mu majyepfo y'uburengerazuba. Uhana imbibi n'[[Umurenge wa Nyamirama]] mu burengerazuba. == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2022, Umurenge wa Rwinkwavu wari ufite abaturage 36 774. Abagabo bari 17 822. Abagore bari 18 952. Mu 2012, abaturage bari 28 225. Hagati ya 2012 na 2022, abaturage biyongereye ku kigero cya 2,7 % buri mwaka. Mu 2022, ubucucike bwari abantu 398 kuri km². Abaturage bose batuye mu cyaro.<ref name="cp"/> == Ubukungu == Umurenge wa Rwinkwavu uzwiho ubucukuzi bw'amabuye y'agaciro. Hacukurwa [[Gasegereti|gasegereti]]. Ibirombe bya gasegereti biri ku buso bwa hegitari zirenga 2 000. Ibyo birombe biri mu mirenge ya Rwinkwavu, Rukara na Mwiri. Bikoresha abakozi barenga 800. Ubucukuzi butemewe n'amategeko ni ikibazo muri aka gace.<ref name="skillings">{{Cite web |url=https://www.skillings.net/?p=48822 |title=Illegal Miners Plague Rwanda Cassiterite Trade |website=Skillings Mining Review |date=2023-11-11 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Ubuvuzi == Ibitaro by'Akarere bya Rwinkwavu biri muri uyu murenge. Umuryango Partners In Health ukorera mu Rwanda kuva mu 2005. Mu Rwanda, uwo muryango witwa Inshuti Mu Buzima. Ufasha Ibitaro by'Akarere bya Rwinkwavu.<ref name="pih">{{Cite web |url=https://www.pih.org/country/rwanda |title=Rwanda |website=Partners In Health |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> Mu 2005, aka gace kari gafite ikigo nderabuzima kimwe gusa. Nta muganga wari uhari.<ref name="pih2015">{{Cite web |url=https://www.pih.org/article/rwandan-staff-reflect-on-ten-years-of-service |title=10 Years in Rwanda: Leaders Reflect |website=Partners In Health |date=2015-08-27 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Ubwikorezi == Umuhanda w'igihugu NR25 unyura mu gice cy'iburasirazuba cy'umurenge. Umuhanda w'akarere uwuvaho ugana mu majyepfo y'uburengerazuba.<ref name="rtda">{{Cite web |title=Classified Road Network Map 2022 |url=https://www.rtda.gov.rw/fileadmin/_migrated/content_uploads/Road_network_map/2022/Classified_Road_Network_Ao_Map_2022.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20240105160045/https://www.rtda.gov.rw/fileadmin/_migrated/content_uploads/Road_network_map/2022/Classified_Road_Network_Ao_Map_2022.pdf |archive-date=2024-01-05 |access-date=2024-10-06 |website=rtda.gov.rw |publisher=Rwanda Transport Development Agency |language=en |format=PDF}}</ref> == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Rwinkwavu Sector|Amafoto y'Umurenge wa Rwinkwavu]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Imirenge y'Akarere ka Kayonza}} [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Rwinkwavu]] [[Ikiciro:Akarere ka Kayonza|Rwinkwavu]] jifkgoqke032bv0byfbky92zwxie481 Umurenge wa Mugesera 0 20080 143400 134290 2026-10-24T10:00:44Z Score Beethoven 11559 143400 wikitext text/x-wiki Umurenge wa mugesera washimiwe ko wakoze neza umuganda mumwaka ushize wa 2015-2016.wanashimiwe ku gikorwa cyiza cyo kubaka inzu polisi izajya ikoreramo,kuko kigaragaza uruhare mu gusigasira umutekano wo nkingi y'iterambere rirambye.<ref>{{Cite web |url=https://www.ngoma.gov.rw/soma-ibindi/mu-muganda-wukwezi-umurenge-wa-mugesera-warashimiwe |title=Archive copy |access-date=2025-05-07 |archive-date=2025-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250507150007/https://www.ngoma.gov.rw/soma-ibindi/mu-muganda-wukwezi-umurenge-wa-mugesera-warashimiwe |url-status=dead }}</ref> {{Palette Imirenge y'Akarere ka Ngoma}} 2j5bzb48msa8q4qsgk60hca1jw4fly3 143490 143400 2026-10-24T10:02:25Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143490 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} Umurenge wa mugesera washimiwe ko wakoze neza umuganda mumwaka ushize wa 2015-2016.wanashimiwe ku gikorwa cyiza cyo kubaka inzu polisi izajya ikoreramo,kuko kigaragaza uruhare mu gusigasira umutekano wo nkingi y'iterambere rirambye.<ref>{{Cite web |url=https://www.ngoma.gov.rw/soma-ibindi/mu-muganda-wukwezi-umurenge-wa-mugesera-warashimiwe |title=Archive copy |access-date=2025-05-07 |archive-date=2025-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250507150007/https://www.ngoma.gov.rw/soma-ibindi/mu-muganda-wukwezi-umurenge-wa-mugesera-warashimiwe |url-status=dead }}</ref> gzd8w5164edaqg9ump6wnl3rld50bqc 143536 143490 2026-10-24T10:18:25Z Score Beethoven 11559 143536 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} Umurenge wa mugesera washimiwe ko wakoze neza umuganda mumwaka ushize wa 2015-2016.wanashimiwe ku gikorwa cyiza cyo kubaka inzu polisi izajya ikoreramo,kuko kigaragaza uruhare mu gusigasira umutekano wo nkingi y'iterambere rirambye.<ref>{{Cite web |url=https://www.ngoma.gov.rw/soma-ibindi/mu-muganda-wukwezi-umurenge-wa-mugesera-warashimiwe |title=Archive copy |access-date=2025-05-07 |archive-date=2025-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250507150007/https://www.ngoma.gov.rw/soma-ibindi/mu-muganda-wukwezi-umurenge-wa-mugesera-warashimiwe |url-status=dead }}</ref> {{Palette Imirenge y'Akarere ka Ngoma}} 4sytjjdhmjxtw92bxjez2g0e95f14eg Umurenge wa Kivuye 0 20094 143491 122506 2026-10-24T10:02:28Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143491 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} umurenge wakivuye ni umwe muyigize akarere kaburera wegeranye nigihugu cya uganda umurenge wakivuye ufite utugari tune{4} muri utwo tugari harimo akagari ka murwa gashanje nyirataba bukwashuri g8kw1btrep881rtdfuf3js37mhd9e72 Umurenge wa Gatunda 0 20096 143409 122524 2026-10-24T10:00:52Z Score Beethoven 11559 143409 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:Hospital room ubt.jpeg|thumb|ibitaro]] akarere kanyagatare gafite imirenge myinshi harimo umurenge wa gatunda .<ref>NIYOGISUBIZO Honorine</ref> [[Dosiye:Hospital room ubt.jpeg|thumb|ibitaro]] uwo murenge ufite ibitaro byiza byatumye abaturage bishimira serivisi zitangwa na bayobozi baho. Nyiransabimana Francine wo mu Murenge wa Rukomo we yagize ati "Iyo byabaga ari ngombwa ko umuntu baramubaga, yajyaga Nyagatare, ugasanga haruzuye kubera ko abarwayi babaga ari benshi. Ibitaro byaraje biradufasha, nk’ubu nageze hano nka Saa Moya, narangije gutanga ibizamini no guca mu cyuma. Ibintu byaroroshye ntabwo tukijya kure." Bishimangirwa kandi na Cyomukama wo mu Kagari ka Karambo, Umurenge wa Kiyombe. We yagize ati "Hano naharwarije umuhungu wari wahuye n’impanuka none umudamu we nawe yaje kubyarira hano ku bitaro. Turashimira Perezida wa Repubulika waduhaye ibi bitaro bikatugera hafi, n’ubundi serivisi ushaka ukayibona." Umuyobozi w’Akarere ka Nyagatare, Gasana Stephen, yavuze ko ibi bitaro uretse kuba byaregereje serivisi z’ubuvuzi abaturage ariko zatumye n’umwanya bakoreshaga, bityo bakabasha kwiteza imbere. Ati “Byoroheye umuturage aho ajya gusaba serivisi hafi ariko hari n’ibyo yatakarizaga muri uko kujya kure. Umuturage nawe ntanahendwe n’izo serivisi, urugendo rurerure ndetse n’uwarwaye ntazahare kubera ko aba yivurije hafi kandi hakiri kare. Ni ibitaro byatugiriye akamaro cyane {{Palette Imirenge y'Akarere ka Nyagatare}} 50kb5wdcubmoj76vak80mzt25z5rsiu 143492 143409 2026-10-24T10:02:30Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143492 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:Hospital room ubt.jpeg|thumb|ibitaro]] akarere kanyagatare gafite imirenge myinshi harimo umurenge wa gatunda .<ref>NIYOGISUBIZO Honorine</ref> [[Dosiye:Hospital room ubt.jpeg|thumb|ibitaro]] uwo murenge ufite ibitaro byiza byatumye abaturage bishimira serivisi zitangwa na bayobozi baho. Nyiransabimana Francine wo mu Murenge wa Rukomo we yagize ati "Iyo byabaga ari ngombwa ko umuntu baramubaga, yajyaga Nyagatare, ugasanga haruzuye kubera ko abarwayi babaga ari benshi. Ibitaro byaraje biradufasha, nk’ubu nageze hano nka Saa Moya, narangije gutanga ibizamini no guca mu cyuma. Ibintu byaroroshye ntabwo tukijya kure." Bishimangirwa kandi na Cyomukama wo mu Kagari ka Karambo, Umurenge wa Kiyombe. We yagize ati "Hano naharwarije umuhungu wari wahuye n’impanuka none umudamu we nawe yaje kubyarira hano ku bitaro. Turashimira Perezida wa Repubulika waduhaye ibi bitaro bikatugera hafi, n’ubundi serivisi ushaka ukayibona." Umuyobozi w’Akarere ka Nyagatare, Gasana Stephen, yavuze ko ibi bitaro uretse kuba byaregereje serivisi z’ubuvuzi abaturage ariko zatumye n’umwanya bakoreshaga, bityo bakabasha kwiteza imbere. Ati “Byoroheye umuturage aho ajya gusaba serivisi hafi ariko hari n’ibyo yatakarizaga muri uko kujya kure. Umuturage nawe ntanahendwe n’izo serivisi, urugendo rurerure ndetse n’uwarwaye ntazahare kubera ko aba yivurije hafi kandi hakiri kare. Ni ibitaro byatugiriye akamaro cyane jsrholduzfy5cuy66npr71v7u35btm4 143539 143492 2026-10-24T10:18:29Z Score Beethoven 11559 143539 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:Hospital room ubt.jpeg|thumb|ibitaro]] akarere kanyagatare gafite imirenge myinshi harimo umurenge wa gatunda .<ref>NIYOGISUBIZO Honorine</ref> [[Dosiye:Hospital room ubt.jpeg|thumb|ibitaro]] uwo murenge ufite ibitaro byiza byatumye abaturage bishimira serivisi zitangwa na bayobozi baho. Nyiransabimana Francine wo mu Murenge wa Rukomo we yagize ati "Iyo byabaga ari ngombwa ko umuntu baramubaga, yajyaga Nyagatare, ugasanga haruzuye kubera ko abarwayi babaga ari benshi. Ibitaro byaraje biradufasha, nk’ubu nageze hano nka Saa Moya, narangije gutanga ibizamini no guca mu cyuma. Ibintu byaroroshye ntabwo tukijya kure." Bishimangirwa kandi na Cyomukama wo mu Kagari ka Karambo, Umurenge wa Kiyombe. We yagize ati "Hano naharwarije umuhungu wari wahuye n’impanuka none umudamu we nawe yaje kubyarira hano ku bitaro. Turashimira Perezida wa Repubulika waduhaye ibi bitaro bikatugera hafi, n’ubundi serivisi ushaka ukayibona." Umuyobozi w’Akarere ka Nyagatare, Gasana Stephen, yavuze ko ibi bitaro uretse kuba byaregereje serivisi z’ubuvuzi abaturage ariko zatumye n’umwanya bakoreshaga, bityo bakabasha kwiteza imbere. Ati “Byoroheye umuturage aho ajya gusaba serivisi hafi ariko hari n’ibyo yatakarizaga muri uko kujya kure. Umuturage nawe ntanahendwe n’izo serivisi, urugendo rurerure ndetse n’uwarwaye ntazahare kubera ko aba yivurije hafi kandi hakiri kare. Ni ibitaro byatugiriye akamaro cyane {{Palette Imirenge y'Akarere ka Nyagatare}} 2i7cfe5317saydu36weo4zp8jpiuhd3 Umurenge wa Butaro 0 20104 143493 122523 2026-10-24T10:02:33Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143493 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} umurenge wa butaro ni umwe mumirenge igize akarere kaburera iromo isoko rya rusumo ririmo uimo urugezi hakabamo lake burera 39tk8e13zprb3wuhwj9sdhdm7v58lzr Umurenge wa Ngororero 0 20142 143403 133932 2026-10-24T10:00:47Z Score Beethoven 11559 143403 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:LL-Q33573 (kin)-Adeline07-Ngororero.wav|thumb|Uko izina Ngororero rivugwa]] '''Umurenge wa Ngororero''' ni umwe mu mirenge 13 igize [[Akarere ka Ngororero]], mu [[Intara y'Iburengerazuba]]. Muri uyu murenge ni ho hari icyicaro cy’akarere n’umujyi wa Ngororero. == Ubumenyi bw’isi == Umurenge wa Ngororero uherereye hagati mu Karere ka Ngororero. Ufite ubuso bwa kilometero kare 58,50.<ref name="abaturage">[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/ngororero/3511__ngororero/ « Ngororero (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', hashingiwe ku mibare y’Ikigo cy’Igihugu cy’Ibarurishamibare cy’u Rwanda.</ref> Uhana imbibi n’imirenge ya Sovu, Hindiro, Bwira na Kabaya.<ref>[https://www.ngororero.gov.rw/index.php?eID=dumpFile&f=21943&t=f&token=75b4a66b55db52006881b56cfee7ea9bafc67339 Ikarita y’Akarere ka Ngororero], urubuga rw’Akarere ka Ngororero.</ref> == Imiterere y’ubuyobozi == Umurenge wa Ngororero ugizwe n’utugari dutandatu: * Kaseke; * Kazabe; * Mugano; * Nyange; * Rususa; * Torero. Akarere ka Ngororero kagizwe n’imirenge 13, utugari 73 n’imidugudu 419.<ref>[https://www.ngororero.gov.rw/ « Akarere ka Ngororero »], urubuga rwemewe rw’Akarere ka Ngororero.</ref> == Abaturage == Ibarura rusange ry’abaturage n’imiturire ryo mu 2022 ryagaragaje ko Umurenge wa Ngororero wari utuwe n’abaturage 38.823, bavuye ku 34.559 bari bahabaruwe mu 2012.<ref name="abaturage" /> Muri abo baturage bo mu 2022, abagore bari 20.569 naho abagabo bari 18.254. == Ubwikorezi == Umurenge wa Ngororero unyurwamo n’umuhanda Muhanga–Ngororero–Kabaya–Mukamira. Icyicaro cy’Akarere ka Ngororero kiri kuri uwo muhanda, ku birometero 46,6 uvuye i Muhanga no ku birometero 60 ugana i Mukamira.<ref>[https://www.ngororero.gov.rw/ « Menya Akarere ka Ngororero »], urubuga rwemewe rw’Akarere ka Ngororero.</ref> Inyigo y’iterambere ry’ubukungu bw’Akarere ka Ngororero yagaragaje ko imwe mu mihanda ihuza ibice by’akarere yari ikeneye kuvugururwa kugira ngo yoroshye ubwikorezi n’ubucuruzi.<ref>[https://www.ngororero.gov.rw/fileadmin/user_upload/ngororero/Inyandiko/Igenamigambi/Ngororero_District__LED_Strategy__final_doc_approved_by_DC__31_January_2018__new.pdf ''Local Economic Development Strategy for Ngororero District, 2018–2024''], Akarere ka Ngororero, Mutarama 2018.</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Ngororero}} [[Ikiciro:Akarere ka Ngororero|Ngororero]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Ngororero]] 67ai72sfdzulbrzk29l7ckllub68rnd Umurenge wa Kamabuye 0 20156 143327 123083 2026-10-24T09:59:37Z Score Beethoven 11559 143327 wikitext text/x-wiki umurenge wa kamabuye ni umwe mu mirenge igize akarere ka bugesera mu burasirazuba bw'urwanda ukaba ugizwe nibibaya ndetse hagakunda no gushyuha cyane hakaba hari ibikorwa remezo bitandukanye ndetse abaturage biganje bakaba ari abahinzi. * Kamabuye ikaba igizwe nabaturage '''24,502''' mu ibarura ryakozwe <small>Population [2022]</small> <small>aho igitsinagore cyiganje nabaturage 12542 naho abagabo bakaba bake numubare wa 11,960</small> {| class="wikitable" |+ !imyaka !umubare |- |0-14 |10155 |- |15-64 |13115 |- |65+ |1232 |} * kamabuye kandi ikaba ifite ubuso bungana na '''240.6/km²''' <small>Population Density [2022]</small> <small>byavuye mwibarura ryabaye mumwaka wa 2022</small> {{Palette Imirenge y'Akarere ka Bugesera}} gt83mpwya5d1osj76d5qibjyhuz98ed 143494 143327 2026-10-24T10:02:36Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143494 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} umurenge wa kamabuye ni umwe mu mirenge igize akarere ka bugesera mu burasirazuba bw'urwanda ukaba ugizwe nibibaya ndetse hagakunda no gushyuha cyane hakaba hari ibikorwa remezo bitandukanye ndetse abaturage biganje bakaba ari abahinzi. * Kamabuye ikaba igizwe nabaturage '''24,502''' mu ibarura ryakozwe <small>Population [2022]</small> <small>aho igitsinagore cyiganje nabaturage 12542 naho abagabo bakaba bake numubare wa 11,960</small> {| class="wikitable" |+ !imyaka !umubare |- |0-14 |10155 |- |15-64 |13115 |- |65+ |1232 |} * kamabuye kandi ikaba ifite ubuso bungana na '''240.6/km²''' <small>Population Density [2022]</small> <small>byavuye mwibarura ryabaye mumwaka wa 2022</small> 52s1ljbj8h1bdiw3zkzl9t4wust4r5o 143515 143494 2026-10-24T10:17:58Z Score Beethoven 11559 143515 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} umurenge wa kamabuye ni umwe mu mirenge igize akarere ka bugesera mu burasirazuba bw'urwanda ukaba ugizwe nibibaya ndetse hagakunda no gushyuha cyane hakaba hari ibikorwa remezo bitandukanye ndetse abaturage biganje bakaba ari abahinzi. * Kamabuye ikaba igizwe nabaturage '''24,502''' mu ibarura ryakozwe <small>Population [2022]</small> <small>aho igitsinagore cyiganje nabaturage 12542 naho abagabo bakaba bake numubare wa 11,960</small> {| class="wikitable" |+ !imyaka !umubare |- |0-14 |10155 |- |15-64 |13115 |- |65+ |1232 |} * kamabuye kandi ikaba ifite ubuso bungana na '''240.6/km²''' <small>Population Density [2022]</small> <small>byavuye mwibarura ryabaye mumwaka wa 2022</small> {{Palette Imirenge y'Akarere ka Bugesera}} 1jcgy8gdnq849ln0bcjfm3uhkzh78if Umurenge wa Kanama 0 20157 143453 131540 2026-10-24T10:01:33Z Score Beethoven 11559 143453 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:RubavuDist.png|thumb|417x417px|Akarere ka Rubavu aho Umurenge wa Kanama uherereye]] [[Dosiye:LL-Q33573 (kin)-IRAKOZE Anastase-Kanama.wav|thumb|Sound of Kanama]] '''Umurenge wa Kanama''' ni umwe mu mirenge cumi n'ibiri igize [[Akarere ka Rubavu]] mu [[Intara y'Uburengerazuba|Ntara y'uburengerazuba]] ukaba warahoze muri prefegitura ya Gisenyi mbere yuko zikurwaho. Mubushakashatsi bwakoze bwerekana imibereho yabaturage ndetse n'ingo mu mwaka wa 2022 n'ikigo cy'igihugu gishinzwe ibarurisha mibare bwagaragajeko, Umurenge wa Kanama:<ref>[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/rubavu/3305__kanama/ Kanama (Sector, Rwanda) - Population Statistics, Charts, Map and Location]</ref> * ufite ubuso bungana na km² 42.91 * utuwe n'abaturage bagera mu bihumbi 37,584 aho 52.8% ari abagore naho 47.2% ari abagabo. 54.5% bakaba bari hagati y'imyaka 15 na 64, 42.7% bakaba bari munsi y'imyaka 15 naho 2.8% bakaba bari hejuru ya 64. * ufite utuwe kuri km² 1 nabaturage basaga 876 * 43.9% ari umugi mugihe 56.1% ari icyaro. {| class="wikitable" |+Uko abaturage b'Umurenge wa Kanama bagiye batandukana mu myaka !Imyaka !Umubare wabo |- |80+ |185 |- |70-79 |434 |- |60-69 |1,047 |- |50-59 |1,579 |- |40-49 |2,848 |- |30-39 |5,174 |- |20-29 |5,868 |- |10-19 |9,530 |- |0-9 |10,919 |} Umurenge wa Kanama ukaba uhana imbibi n'umurenge wa Nyundo, Nyakiriba ndetse na Kanzenze == Reba == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Rubavu}} oy4wd7980g5mqwyiv446z3j24ghl2gk 143495 143453 2026-10-24T10:02:39Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143495 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:RubavuDist.png|thumb|417x417px|Akarere ka Rubavu aho Umurenge wa Kanama uherereye]] [[Dosiye:LL-Q33573 (kin)-IRAKOZE Anastase-Kanama.wav|thumb|Sound of Kanama]] '''Umurenge wa Kanama''' ni umwe mu mirenge cumi n'ibiri igize [[Akarere ka Rubavu]] mu [[Intara y'Uburengerazuba|Ntara y'uburengerazuba]] ukaba warahoze muri prefegitura ya Gisenyi mbere yuko zikurwaho. Mubushakashatsi bwakoze bwerekana imibereho yabaturage ndetse n'ingo mu mwaka wa 2022 n'ikigo cy'igihugu gishinzwe ibarurisha mibare bwagaragajeko, Umurenge wa Kanama:<ref>[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/rubavu/3305__kanama/ Kanama (Sector, Rwanda) - Population Statistics, Charts, Map and Location]</ref> * ufite ubuso bungana na km² 42.91 * utuwe n'abaturage bagera mu bihumbi 37,584 aho 52.8% ari abagore naho 47.2% ari abagabo. 54.5% bakaba bari hagati y'imyaka 15 na 64, 42.7% bakaba bari munsi y'imyaka 15 naho 2.8% bakaba bari hejuru ya 64. * ufite utuwe kuri km² 1 nabaturage basaga 876 * 43.9% ari umugi mugihe 56.1% ari icyaro. {| class="wikitable" |+Uko abaturage b'Umurenge wa Kanama bagiye batandukana mu myaka !Imyaka !Umubare wabo |- |80+ |185 |- |70-79 |434 |- |60-69 |1,047 |- |50-59 |1,579 |- |40-49 |2,848 |- |30-39 |5,174 |- |20-29 |5,868 |- |10-19 |9,530 |- |0-9 |10,919 |} Umurenge wa Kanama ukaba uhana imbibi n'umurenge wa Nyundo, Nyakiriba ndetse na Kanzenze == Reba == {{Reflist}} 96jg7q6uvkli9ykygibct3tb3tacpof 143546 143495 2026-10-24T10:18:37Z Score Beethoven 11559 143546 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:RubavuDist.png|thumb|417x417px|Akarere ka Rubavu aho Umurenge wa Kanama uherereye]] [[Dosiye:LL-Q33573 (kin)-IRAKOZE Anastase-Kanama.wav|thumb|Sound of Kanama]] '''Umurenge wa Kanama''' ni umwe mu mirenge cumi n'ibiri igize [[Akarere ka Rubavu]] mu [[Intara y'Uburengerazuba|Ntara y'uburengerazuba]] ukaba warahoze muri prefegitura ya Gisenyi mbere yuko zikurwaho. Mubushakashatsi bwakoze bwerekana imibereho yabaturage ndetse n'ingo mu mwaka wa 2022 n'ikigo cy'igihugu gishinzwe ibarurisha mibare bwagaragajeko, Umurenge wa Kanama:<ref>[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/rubavu/3305__kanama/ Kanama (Sector, Rwanda) - Population Statistics, Charts, Map and Location]</ref> * ufite ubuso bungana na km² 42.91 * utuwe n'abaturage bagera mu bihumbi 37,584 aho 52.8% ari abagore naho 47.2% ari abagabo. 54.5% bakaba bari hagati y'imyaka 15 na 64, 42.7% bakaba bari munsi y'imyaka 15 naho 2.8% bakaba bari hejuru ya 64. * ufite utuwe kuri km² 1 nabaturage basaga 876 * 43.9% ari umugi mugihe 56.1% ari icyaro. {| class="wikitable" |+Uko abaturage b'Umurenge wa Kanama bagiye batandukana mu myaka !Imyaka !Umubare wabo |- |80+ |185 |- |70-79 |434 |- |60-69 |1,047 |- |50-59 |1,579 |- |40-49 |2,848 |- |30-39 |5,174 |- |20-29 |5,868 |- |10-19 |9,530 |- |0-9 |10,919 |} Umurenge wa Kanama ukaba uhana imbibi n'umurenge wa Nyundo, Nyakiriba ndetse na Kanzenze == Reba == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Rubavu}} 0rmwcoehl3303nyxxzl2n4dyjljuk7m Umurenge wa Mpanga 0 20159 143496 136077 2026-10-24T10:02:42Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143496 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} mpanga ni umwe mumirenge igize akarere ka kirehe gaherereye mu ntara yiburasirazuba ukabauhana imbibi nimirenge nka nasho, nyarubuye, mahama etc. uyumurenge numwe mu itatse neza murwanda nibibaya === ibyiza byo muri mpanga === === ''1. ibiyaga'' === === ''2. amashyamba'' === 3. amabuye nimisozi <ref>[[:de:Mpanga_(Sektor)|Mpanga (sector) - Wikipedia, the free encyclopedia]]</ref> 5zzd07coxjblni80vzhhenkqgelnoj6 Umurenge wa Busasamana 0 20169 143449 133922 2026-10-24T10:01:29Z Score Beethoven 11559 143449 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:LL-Q33573 (kin)-IRAKOZE Anastase-Busasamana.wav|thumb|Uko izina Busasamana rivugwa.]] '''Umurenge wa Busasamana''' ni umwe mu [[Imirenge y’u Rwanda|mirenge]] 12 igize [[Akarere ka Rubavu]], mu [[Intara y'Uburengerazuba]] bw’u [[Rwanda]]. == Imiterere y’ubuyobozi == Busasamana ni umwe mu mirenge 12 y’Akarere ka Rubavu.<ref name="citypopulation">[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/rubavu/3302__busasamana/ « Busasamana (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Abaturage == Umurenge wa Busasamana ufite ubuso bwa kilometero kare 35,15. Ibarura rusange ry’abaturage ryo mu 2022 ryagaragaje ko wari utuwe n’abaturage 40.542, barimo abagore 21.143 n’abagabo 19.399. Ubucucike bw’abaturage bwari abantu 1.153 kuri kilometero kare.<ref name="citypopulation"/> Mu baturage bose, 17.379 bari bafite imyaka iri munsi ya 15, abagera kuri 21.831 bari hagati y’imyaka 15 na 64, naho 1.332 bari bafite imyaka 65 cyangwa irenga.<ref name="citypopulation"/> Abaturage 36.007 bari batuye mu cyaro, bangana na 88,8% by’abaturage bose, mu gihe 4.535 bari batuye mu mijyi, bangana na 11,2%.<ref name="citypopulation"/> == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Rubavu}} [[Ikiciro:Akarere ka Rubavu]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Busasamana]] imh14iux8bqhf36xrgai5ob08p2jxex Umurenge wa Mayange 0 20170 143329 135851 2026-10-24T09:59:38Z Score Beethoven 11559 143329 wikitext text/x-wiki umurenge wa Mayange ni umwe mu mirenge igize akarere ka bugesera mu burasirazuba bw'urwanda ukaba ugizwe nibibaya ndetse hagakunda no gushyuha cyane hakaba hari ibikorwa remezo bitandukanye ndetse abaturage biganje bakaba ari abahinzi.<ref>https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/bugesera/5705__mayange/ </ref> * Kamabuye ikaba igizwe nabaturage '''54,084 <small>Population [2022]</small>''' mu ibarura ryakozwe <small>aho igitsinag</small><small>abo cyiganje nabaturage 27433 naho abagore bakaba bake numubare wa 26651</small> {| class="wikitable" |+ !imyaka !umubare |- |0-14 |20,475 |- |15-64 |31,715 |- |65+ |1,894 |} * kamabuye kandi ikaba ifite ubuso bungana na '''368.4/km²''' <small>Population Density [2022]</small> <small>byavuye mwibarura ryabaye mumwaka wa 2022</small> == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Bugesera}} jbfcr4bd87gnt5svehck6vmm5bmff3o 143497 143329 2026-10-24T10:02:45Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143497 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} umurenge wa Mayange ni umwe mu mirenge igize akarere ka bugesera mu burasirazuba bw'urwanda ukaba ugizwe nibibaya ndetse hagakunda no gushyuha cyane hakaba hari ibikorwa remezo bitandukanye ndetse abaturage biganje bakaba ari abahinzi.<ref>https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/bugesera/5705__mayange/ </ref> * Kamabuye ikaba igizwe nabaturage '''54,084 <small>Population [2022]</small>''' mu ibarura ryakozwe <small>aho igitsinag</small><small>abo cyiganje nabaturage 27433 naho abagore bakaba bake numubare wa 26651</small> {| class="wikitable" |+ !imyaka !umubare |- |0-14 |20,475 |- |15-64 |31,715 |- |65+ |1,894 |} * kamabuye kandi ikaba ifite ubuso bungana na '''368.4/km²''' <small>Population Density [2022]</small> <small>byavuye mwibarura ryabaye mumwaka wa 2022</small> == Amashakiro == {{Reflist}} 9bru8c3eso9xyhp3o11m4olj8i4wzfd 143516 143497 2026-10-24T10:17:59Z Score Beethoven 11559 143516 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} umurenge wa Mayange ni umwe mu mirenge igize akarere ka bugesera mu burasirazuba bw'urwanda ukaba ugizwe nibibaya ndetse hagakunda no gushyuha cyane hakaba hari ibikorwa remezo bitandukanye ndetse abaturage biganje bakaba ari abahinzi.<ref>https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/bugesera/5705__mayange/ </ref> * Kamabuye ikaba igizwe nabaturage '''54,084 <small>Population [2022]</small>''' mu ibarura ryakozwe <small>aho igitsinag</small><small>abo cyiganje nabaturage 27433 naho abagore bakaba bake numubare wa 26651</small> {| class="wikitable" |+ !imyaka !umubare |- |0-14 |20,475 |- |15-64 |31,715 |- |65+ |1,894 |} * kamabuye kandi ikaba ifite ubuso bungana na '''368.4/km²''' <small>Population Density [2022]</small> <small>byavuye mwibarura ryabaye mumwaka wa 2022</small> == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Bugesera}} po7f8foytskm4wm0o4q3925mc7g2k3y Umurenge wa Cyanzarwe 0 20175 143450 134061 2026-10-24T10:01:30Z Score Beethoven 11559 143450 wikitext text/x-wiki '''Umurenge wa Cyanzarwe''' ni umwe mu [[Imirenge y’u Rwanda|mirenge]] 12 igize [[Akarere ka Rubavu]], mu [[Intara y'Uburengerazuba]] bw’u [[Rwanda]]. == Ubumenyi bw’isi == Umurenge wa Cyanzarwe ufite ubuso bwa kilometero kare 34,80. Uhana imbibi n’imirenge ya [[Busasamana]], Kanzenze, Rubavu na Nyakiriba.<ref name="citypopulation">[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/rubavu/3303__cyanzarwe/ « Cyanzarwe (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Abaturage == Ibarura rusange ry’abaturage ryo mu 2022 ryagaragaje ko Umurenge wa Cyanzarwe wari utuwe n’abaturage 38.977, barimo [[Umugore|abagore]] 20.315 n’abagabo 18.662. Ubucucike bw’abaturage bwari abantu 1.120 kuri kilometero kare.<ref name="citypopulation"/> Mu baturage bose, 17.700 bari bafite imyaka iri munsi ya 15, abagera kuri 20.147 bari hagati y’imyaka 15 na 64, naho 1.130 bari bafite imyaka 65 cyangwa irenga. Abaturage 32.456 bari batuye mu cyaro, mu gihe 6.521 bari batuye mu mijyi.<ref name="citypopulation"/> {| class="wikitable" |+ Abaturage hakurikijwe ibyiciro by’imyaka mu 2022 ! Icyiciro cy’imyaka ! Umubare w’abaturage |- | Imyaka 80 cyangwa irenga | 193 |- | Imyaka 70–79 | 467 |- | Imyaka 60–69 | 1.184 |- | Imyaka 50–59 | 1.540 |- | Imyaka 40–49 | 2.926 |- | Imyaka 30–39 | 4.856 |- | Imyaka 20–29 | 5.464 |- | Imyaka 10–19 | 10.232 |- | Imyaka 0–9 | 12.115 |} <ref name="citypopulation"/> Mu 2012, Umurenge wa Cyanzarwe wari utuwe n’abaturage 29.615. Umubare w’abaturage wariyongereye ugera kuri 38.977 mu 2022.<ref name="citypopulation"/> == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Rubavu}} [[Ikiciro:Akarere ka Rubavu]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Cyanzarwe]] lg43dh2w7d3fb5kyg3i6iagpis4zaxo 143498 143450 2026-10-24T10:02:50Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143498 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Cyanzarwe''' ni umwe mu [[Imirenge y’u Rwanda|mirenge]] 12 igize [[Akarere ka Rubavu]], mu [[Intara y'Uburengerazuba]] bw’u [[Rwanda]]. == Ubumenyi bw’isi == Umurenge wa Cyanzarwe ufite ubuso bwa kilometero kare 34,80. Uhana imbibi n’imirenge ya [[Busasamana]], Kanzenze, Rubavu na Nyakiriba.<ref name="citypopulation">[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/rubavu/3303__cyanzarwe/ « Cyanzarwe (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Abaturage == Ibarura rusange ry’abaturage ryo mu 2022 ryagaragaje ko Umurenge wa Cyanzarwe wari utuwe n’abaturage 38.977, barimo [[Umugore|abagore]] 20.315 n’abagabo 18.662. Ubucucike bw’abaturage bwari abantu 1.120 kuri kilometero kare.<ref name="citypopulation"/> Mu baturage bose, 17.700 bari bafite imyaka iri munsi ya 15, abagera kuri 20.147 bari hagati y’imyaka 15 na 64, naho 1.130 bari bafite imyaka 65 cyangwa irenga. Abaturage 32.456 bari batuye mu cyaro, mu gihe 6.521 bari batuye mu mijyi.<ref name="citypopulation"/> {| class="wikitable" |+ Abaturage hakurikijwe ibyiciro by’imyaka mu 2022 ! Icyiciro cy’imyaka ! Umubare w’abaturage |- | Imyaka 80 cyangwa irenga | 193 |- | Imyaka 70–79 | 467 |- | Imyaka 60–69 | 1.184 |- | Imyaka 50–59 | 1.540 |- | Imyaka 40–49 | 2.926 |- | Imyaka 30–39 | 4.856 |- | Imyaka 20–29 | 5.464 |- | Imyaka 10–19 | 10.232 |- | Imyaka 0–9 | 12.115 |} <ref name="citypopulation"/> Mu 2012, Umurenge wa Cyanzarwe wari utuwe n’abaturage 29.615. Umubare w’abaturage wariyongereye ugera kuri 38.977 mu 2022.<ref name="citypopulation"/> == Amashakiro == {{Reflist}} [[Ikiciro:Akarere ka Rubavu]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Cyanzarwe]] armythbikank5kuko8atp6vh5ucecjz 143544 143498 2026-10-24T10:18:34Z Score Beethoven 11559 143544 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Cyanzarwe''' ni umwe mu [[Imirenge y’u Rwanda|mirenge]] 12 igize [[Akarere ka Rubavu]], mu [[Intara y'Uburengerazuba]] bw’u [[Rwanda]]. == Ubumenyi bw’isi == Umurenge wa Cyanzarwe ufite ubuso bwa kilometero kare 34,80. Uhana imbibi n’imirenge ya [[Busasamana]], Kanzenze, Rubavu na Nyakiriba.<ref name="citypopulation">[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/rubavu/3303__cyanzarwe/ « Cyanzarwe (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Abaturage == Ibarura rusange ry’abaturage ryo mu 2022 ryagaragaje ko Umurenge wa Cyanzarwe wari utuwe n’abaturage 38.977, barimo [[Umugore|abagore]] 20.315 n’abagabo 18.662. Ubucucike bw’abaturage bwari abantu 1.120 kuri kilometero kare.<ref name="citypopulation"/> Mu baturage bose, 17.700 bari bafite imyaka iri munsi ya 15, abagera kuri 20.147 bari hagati y’imyaka 15 na 64, naho 1.130 bari bafite imyaka 65 cyangwa irenga. Abaturage 32.456 bari batuye mu cyaro, mu gihe 6.521 bari batuye mu mijyi.<ref name="citypopulation"/> {| class="wikitable" |+ Abaturage hakurikijwe ibyiciro by’imyaka mu 2022 ! Icyiciro cy’imyaka ! Umubare w’abaturage |- | Imyaka 80 cyangwa irenga | 193 |- | Imyaka 70–79 | 467 |- | Imyaka 60–69 | 1.184 |- | Imyaka 50–59 | 1.540 |- | Imyaka 40–49 | 2.926 |- | Imyaka 30–39 | 4.856 |- | Imyaka 20–29 | 5.464 |- | Imyaka 10–19 | 10.232 |- | Imyaka 0–9 | 12.115 |} <ref name="citypopulation"/> Mu 2012, Umurenge wa Cyanzarwe wari utuwe n’abaturage 29.615. Umubare w’abaturage wariyongereye ugera kuri 38.977 mu 2022.<ref name="citypopulation"/> == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Rubavu}} [[Ikiciro:Akarere ka Rubavu]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Cyanzarwe]] 9spf3x1ic97r6k6zo5w9tqs4zkbhqc6 Umurenge wa Gisenyi 0 20177 143452 133924 2026-10-24T10:01:31Z Score Beethoven 11559 143452 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:LL-Q33573 (kin)-IRAKOZE Anastase-Gisenyi.wav|thumb|Uko izina Gisenyi rivugwa.]] [[Dosiye:The streets of Rubavu-Gisenyi.jpg|thumb|Agace ko mu Murenge wa Gisenyi.]] '''Umurenge wa Gisenyi''' ni umwe mu [[Imirenge y’u Rwanda|mirenge]] 12 igize [[Akarere ka Rubavu]], mu [[Intara y'Uburengerazuba]] bw’u [[Rwanda]]. == Ubumenyi bw’isi == Umurenge wa Gisenyi ufite ubuso bwa kilometero kare 11,25. Uhana imbibi n’[[Umurenge wa Rubavu]] ndetse n’[[Umurenge wa Rugerero]].<ref name="citypopulation">[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/rubavu/3304__g4isenyi/ « Gisenyi (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Abaturage == Ibarura rusange ry’abaturage ryo mu 2022 ryagaragaje ko Umurenge wa Gisenyi wari utuwe n’abaturage 51.594, barimo abagore 26.138 n’abagabo 25.456. Ubucucike bw’abaturage bwari abantu 4.587 kuri kilometero kare.<ref name="citypopulation"/> Mu baturage bose, 15.271 bari bafite imyaka iri munsi ya 15, abagera kuri 34.721 bari hagati y’imyaka 15 na 64, naho 1.602 bari bafite imyaka 65 cyangwa irenga. Abaturage bose b’umurenge bari batuye mu gice cy’umujyi.<ref name="citypopulation"/> Mu 2012, Umurenge wa Gisenyi wari utuwe n’abaturage 53.603; bityo umubare w’abaturage wagabanutse hagati ya 2012 na 2022.<ref name="citypopulation"/> == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Rubavu}} [[Ikiciro:Akarere ka Rubavu]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Gisenyi]] e7ue27gbyvo87zi6bnazjnw092y4w7h 143499 143452 2026-10-24T10:02:53Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143499 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:LL-Q33573 (kin)-IRAKOZE Anastase-Gisenyi.wav|thumb|Uko izina Gisenyi rivugwa.]] [[Dosiye:The streets of Rubavu-Gisenyi.jpg|thumb|Agace ko mu Murenge wa Gisenyi.]] '''Umurenge wa Gisenyi''' ni umwe mu [[Imirenge y’u Rwanda|mirenge]] 12 igize [[Akarere ka Rubavu]], mu [[Intara y'Uburengerazuba]] bw’u [[Rwanda]]. == Ubumenyi bw’isi == Umurenge wa Gisenyi ufite ubuso bwa kilometero kare 11,25. Uhana imbibi n’[[Umurenge wa Rubavu]] ndetse n’[[Umurenge wa Rugerero]].<ref name="citypopulation">[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/rubavu/3304__g4isenyi/ « Gisenyi (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Abaturage == Ibarura rusange ry’abaturage ryo mu 2022 ryagaragaje ko Umurenge wa Gisenyi wari utuwe n’abaturage 51.594, barimo abagore 26.138 n’abagabo 25.456. Ubucucike bw’abaturage bwari abantu 4.587 kuri kilometero kare.<ref name="citypopulation"/> Mu baturage bose, 15.271 bari bafite imyaka iri munsi ya 15, abagera kuri 34.721 bari hagati y’imyaka 15 na 64, naho 1.602 bari bafite imyaka 65 cyangwa irenga. Abaturage bose b’umurenge bari batuye mu gice cy’umujyi.<ref name="citypopulation"/> Mu 2012, Umurenge wa Gisenyi wari utuwe n’abaturage 53.603; bityo umubare w’abaturage wagabanutse hagati ya 2012 na 2022.<ref name="citypopulation"/> == Amashakiro == {{Reflist}} [[Ikiciro:Akarere ka Rubavu]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Gisenyi]] bl8jv9zuj3519hl9whhwy0u8fqovjok 143545 143499 2026-10-24T10:18:35Z Score Beethoven 11559 143545 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:LL-Q33573 (kin)-IRAKOZE Anastase-Gisenyi.wav|thumb|Uko izina Gisenyi rivugwa.]] [[Dosiye:The streets of Rubavu-Gisenyi.jpg|thumb|Agace ko mu Murenge wa Gisenyi.]] '''Umurenge wa Gisenyi''' ni umwe mu [[Imirenge y’u Rwanda|mirenge]] 12 igize [[Akarere ka Rubavu]], mu [[Intara y'Uburengerazuba]] bw’u [[Rwanda]]. == Ubumenyi bw’isi == Umurenge wa Gisenyi ufite ubuso bwa kilometero kare 11,25. Uhana imbibi n’[[Umurenge wa Rubavu]] ndetse n’[[Umurenge wa Rugerero]].<ref name="citypopulation">[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/rubavu/3304__g4isenyi/ « Gisenyi (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Abaturage == Ibarura rusange ry’abaturage ryo mu 2022 ryagaragaje ko Umurenge wa Gisenyi wari utuwe n’abaturage 51.594, barimo abagore 26.138 n’abagabo 25.456. Ubucucike bw’abaturage bwari abantu 4.587 kuri kilometero kare.<ref name="citypopulation"/> Mu baturage bose, 15.271 bari bafite imyaka iri munsi ya 15, abagera kuri 34.721 bari hagati y’imyaka 15 na 64, naho 1.602 bari bafite imyaka 65 cyangwa irenga. Abaturage bose b’umurenge bari batuye mu gice cy’umujyi.<ref name="citypopulation"/> Mu 2012, Umurenge wa Gisenyi wari utuwe n’abaturage 53.603; bityo umubare w’abaturage wagabanutse hagati ya 2012 na 2022.<ref name="citypopulation"/> == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Rubavu}} [[Ikiciro:Akarere ka Rubavu]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Gisenyi]] hq48mys0sff4akztqj8wpoete8m78ul Umurenge wa Kanzenze 0 20178 143455 135437 2026-10-24T10:01:34Z Score Beethoven 11559 143455 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:LL-Q33573 (kin)-IRAKOZE Anastase-Kanzenze.wav|thumb|Sound of Kanzenze]] '''Umurenge wa''' '''Kanzenze''' ni umwe mu mirenge cumi n'ibiri igize [[Akarere ka Rubavu]] mu [[Intara y'Uburengerazuba|Ntara y'uburengerazuba]] ukaba warahoze muri prefegitura ya Kanzenze mucyahoze ari komine ya kanzenze mbere yuko zikurwaho.<ref>[https://www.statoids.com/yrw.html Rwanda Districts]</ref> Mubushakashatsi bwakozwe bwerekana imibereho y'abaturage ndetse n'ingo mu mwaka wa 2022 n'ikigo cy'igihugu gishinzwe ibarurisha mibare bwagaragajeko, Umurenge wa Kanzenze<ref>[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/rubavu/3306__kanzenze/ Kanzenze (Sector, Rwanda) - Population Statistics, Charts, Map and Location]</ref>: * ufite ubuso bungana na km² 22.59 * utuwe n'abaturage bagera mu bihumbi 23,127 aho 53.2% ari abagore naho 46.8% ari abagabo. 54.9% bakaba bari hagati y'imyaka 15 na 64, 41.5% bakaba bari munsi y'imyaka 15 naho 3.6% bakaba bari hejuru ya 64. * utuwe kuri km² 1 nabaturage basaga 1,024 * 80.6% ari umugi mugihe 19.4% ari icyaro {| class="wikitable" |+Imiturire mu murenge wa Kanzenze !Agace !Umubare w'abaturage |- |Icyaro |4,488 |- |Umugi |18,639 |} Umurenge wa Kanzenze ukaba uhana imbibi n' [[Umurenge wa Cyanzarwe|umurenge wa cyanzarwe]], [[Umurenge wa Nyakiriba|Nyakiriba]], [[Umurenge wa mutenderi|Mudende]] ndetse nu wa [[Umurenge wa Busasamana|Busasamana]]. == Reba == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Rubavu}} 616621cwf2rx6cys6v5y2hhy1k3kv27 143500 143455 2026-10-24T10:02:56Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143500 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:LL-Q33573 (kin)-IRAKOZE Anastase-Kanzenze.wav|thumb|Sound of Kanzenze]] '''Umurenge wa''' '''Kanzenze''' ni umwe mu mirenge cumi n'ibiri igize [[Akarere ka Rubavu]] mu [[Intara y'Uburengerazuba|Ntara y'uburengerazuba]] ukaba warahoze muri prefegitura ya Kanzenze mucyahoze ari komine ya kanzenze mbere yuko zikurwaho.<ref>[https://www.statoids.com/yrw.html Rwanda Districts]</ref> Mubushakashatsi bwakozwe bwerekana imibereho y'abaturage ndetse n'ingo mu mwaka wa 2022 n'ikigo cy'igihugu gishinzwe ibarurisha mibare bwagaragajeko, Umurenge wa Kanzenze<ref>[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/rubavu/3306__kanzenze/ Kanzenze (Sector, Rwanda) - Population Statistics, Charts, Map and Location]</ref>: * ufite ubuso bungana na km² 22.59 * utuwe n'abaturage bagera mu bihumbi 23,127 aho 53.2% ari abagore naho 46.8% ari abagabo. 54.9% bakaba bari hagati y'imyaka 15 na 64, 41.5% bakaba bari munsi y'imyaka 15 naho 3.6% bakaba bari hejuru ya 64. * utuwe kuri km² 1 nabaturage basaga 1,024 * 80.6% ari umugi mugihe 19.4% ari icyaro {| class="wikitable" |+Imiturire mu murenge wa Kanzenze !Agace !Umubare w'abaturage |- |Icyaro |4,488 |- |Umugi |18,639 |} Umurenge wa Kanzenze ukaba uhana imbibi n' [[Umurenge wa Cyanzarwe|umurenge wa cyanzarwe]], [[Umurenge wa Nyakiriba|Nyakiriba]], [[Umurenge wa mutenderi|Mudende]] ndetse nu wa [[Umurenge wa Busasamana|Busasamana]]. == Reba == {{Reflist}} nk04seqiu9dljz8hamak8xq2ae7ckoo 143547 143500 2026-10-24T10:18:38Z Score Beethoven 11559 143547 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:LL-Q33573 (kin)-IRAKOZE Anastase-Kanzenze.wav|thumb|Sound of Kanzenze]] '''Umurenge wa''' '''Kanzenze''' ni umwe mu mirenge cumi n'ibiri igize [[Akarere ka Rubavu]] mu [[Intara y'Uburengerazuba|Ntara y'uburengerazuba]] ukaba warahoze muri prefegitura ya Kanzenze mucyahoze ari komine ya kanzenze mbere yuko zikurwaho.<ref>[https://www.statoids.com/yrw.html Rwanda Districts]</ref> Mubushakashatsi bwakozwe bwerekana imibereho y'abaturage ndetse n'ingo mu mwaka wa 2022 n'ikigo cy'igihugu gishinzwe ibarurisha mibare bwagaragajeko, Umurenge wa Kanzenze<ref>[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/rubavu/3306__kanzenze/ Kanzenze (Sector, Rwanda) - Population Statistics, Charts, Map and Location]</ref>: * ufite ubuso bungana na km² 22.59 * utuwe n'abaturage bagera mu bihumbi 23,127 aho 53.2% ari abagore naho 46.8% ari abagabo. 54.9% bakaba bari hagati y'imyaka 15 na 64, 41.5% bakaba bari munsi y'imyaka 15 naho 3.6% bakaba bari hejuru ya 64. * utuwe kuri km² 1 nabaturage basaga 1,024 * 80.6% ari umugi mugihe 19.4% ari icyaro {| class="wikitable" |+Imiturire mu murenge wa Kanzenze !Agace !Umubare w'abaturage |- |Icyaro |4,488 |- |Umugi |18,639 |} Umurenge wa Kanzenze ukaba uhana imbibi n' [[Umurenge wa Cyanzarwe|umurenge wa cyanzarwe]], [[Umurenge wa Nyakiriba|Nyakiriba]], [[Umurenge wa mutenderi|Mudende]] ndetse nu wa [[Umurenge wa Busasamana|Busasamana]]. == Reba == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Rubavu}} huzx2954hhyx9n7m4hft0eerbm5m56u Umurenge wa Mudende 0 20180 143456 131537 2026-10-24T10:01:36Z Score Beethoven 11559 143456 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:LL-Q33573 (kin)-IRAKOZE Anastase-Mudende.wav|thumb|Sound of Mudende]] '''Umurenge wa Mudende''' ni umwe mu mirenge cumi n'ibiri igize [[Akarere ka Rubavu]] mu [[Intara y'Uburengerazuba|Ntara y'uburengerazuba]] ukaba warahoze muri prefegitura ya Mudende mucyahoze ari komine ya Mutura mbere yuko zikurwaho muri 2002.'''<ref>[https://www.statoids.com/yrw.html Rwanda Districts]</ref>''' Mubushakashatsi bwakozwe bwerekana imibereho y'abaturage ndetse n'ingo mu mwaka wa 2022 n'ikigo cy'igihugu gishinzwe ibarurisha mibare bwagaragajeko, Umurenge wa Mudende<ref>[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/rubavu/3307__mudende/ Mudende (Sector, Rwanda) - Population Statistics, Charts, Map and Location]</ref>: * ufite ubuso bungana na km² 33.10 * utuwe n'abaturage bagera mu bihumbi 32,077 aho 52.4% ari abagore naho 47.6% ari abagabo. 56.1% bakaba bari hagati y'imyaka 15 na 64, 40.9% bakaba bari munsi y'imyaka 15 naho 3.1% bakaba bari hejuru ya 64. * utuwe kuri km² 1 nabaturage basaga 969.0 * 26.1% ari umugi mugihe 73.9% ari icyaro {| class="wikitable" |+Imiturire mu murenge wa Mudende !Agace !Umubare w'abaturage |- |Icyaro |23,707 |- |Umugi |8,370 |} Umurenge wa Mudende ukaba uhana imbibi n'[[Umurenge wa Bugeshi|umurenge wa]] [[Umurenge wa Bugeshi|Bugeshi]], [[Umurenge wa Busasamana|Busasamana]] [[Umurenge wa Cyanzarwe|Cyanzarwe]] ndetse nu wa [[Umurenge wa kanzenze|Kanzenze]]. == Reba == <references responsive="1"></references> {{Palette Imirenge y'Akarere ka Rubavu}} 5ii5fu8v25dlfchv5ng1on6swn4gtjv 143501 143456 2026-10-24T10:02:59Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143501 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:LL-Q33573 (kin)-IRAKOZE Anastase-Mudende.wav|thumb|Sound of Mudende]] '''Umurenge wa Mudende''' ni umwe mu mirenge cumi n'ibiri igize [[Akarere ka Rubavu]] mu [[Intara y'Uburengerazuba|Ntara y'uburengerazuba]] ukaba warahoze muri prefegitura ya Mudende mucyahoze ari komine ya Mutura mbere yuko zikurwaho muri 2002.'''<ref>[https://www.statoids.com/yrw.html Rwanda Districts]</ref>''' Mubushakashatsi bwakozwe bwerekana imibereho y'abaturage ndetse n'ingo mu mwaka wa 2022 n'ikigo cy'igihugu gishinzwe ibarurisha mibare bwagaragajeko, Umurenge wa Mudende<ref>[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/rubavu/3307__mudende/ Mudende (Sector, Rwanda) - Population Statistics, Charts, Map and Location]</ref>: * ufite ubuso bungana na km² 33.10 * utuwe n'abaturage bagera mu bihumbi 32,077 aho 52.4% ari abagore naho 47.6% ari abagabo. 56.1% bakaba bari hagati y'imyaka 15 na 64, 40.9% bakaba bari munsi y'imyaka 15 naho 3.1% bakaba bari hejuru ya 64. * utuwe kuri km² 1 nabaturage basaga 969.0 * 26.1% ari umugi mugihe 73.9% ari icyaro {| class="wikitable" |+Imiturire mu murenge wa Mudende !Agace !Umubare w'abaturage |- |Icyaro |23,707 |- |Umugi |8,370 |} Umurenge wa Mudende ukaba uhana imbibi n'[[Umurenge wa Bugeshi|umurenge wa]] [[Umurenge wa Bugeshi|Bugeshi]], [[Umurenge wa Busasamana|Busasamana]] [[Umurenge wa Cyanzarwe|Cyanzarwe]] ndetse nu wa [[Umurenge wa kanzenze|Kanzenze]]. == Reba == <references responsive="1"></references> ally08in35mlzo0b9379r4um4mpnm46 143548 143501 2026-10-24T10:18:39Z Score Beethoven 11559 143548 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:LL-Q33573 (kin)-IRAKOZE Anastase-Mudende.wav|thumb|Sound of Mudende]] '''Umurenge wa Mudende''' ni umwe mu mirenge cumi n'ibiri igize [[Akarere ka Rubavu]] mu [[Intara y'Uburengerazuba|Ntara y'uburengerazuba]] ukaba warahoze muri prefegitura ya Mudende mucyahoze ari komine ya Mutura mbere yuko zikurwaho muri 2002.'''<ref>[https://www.statoids.com/yrw.html Rwanda Districts]</ref>''' Mubushakashatsi bwakozwe bwerekana imibereho y'abaturage ndetse n'ingo mu mwaka wa 2022 n'ikigo cy'igihugu gishinzwe ibarurisha mibare bwagaragajeko, Umurenge wa Mudende<ref>[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/rubavu/3307__mudende/ Mudende (Sector, Rwanda) - Population Statistics, Charts, Map and Location]</ref>: * ufite ubuso bungana na km² 33.10 * utuwe n'abaturage bagera mu bihumbi 32,077 aho 52.4% ari abagore naho 47.6% ari abagabo. 56.1% bakaba bari hagati y'imyaka 15 na 64, 40.9% bakaba bari munsi y'imyaka 15 naho 3.1% bakaba bari hejuru ya 64. * utuwe kuri km² 1 nabaturage basaga 969.0 * 26.1% ari umugi mugihe 73.9% ari icyaro {| class="wikitable" |+Imiturire mu murenge wa Mudende !Agace !Umubare w'abaturage |- |Icyaro |23,707 |- |Umugi |8,370 |} Umurenge wa Mudende ukaba uhana imbibi n'[[Umurenge wa Bugeshi|umurenge wa]] [[Umurenge wa Bugeshi|Bugeshi]], [[Umurenge wa Busasamana|Busasamana]] [[Umurenge wa Cyanzarwe|Cyanzarwe]] ndetse nu wa [[Umurenge wa kanzenze|Kanzenze]]. == Reba == <references responsive="1"></references> {{Palette Imirenge y'Akarere ka Rubavu}} 54qz7roht9p42gpgidkqc4sjbphr84h Umurenge wa Nyakiriba 0 20181 143502 131541 2026-10-24T10:03:02Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143502 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:LL-Q33573 (kin)-IRAKOZE Anastase-Nyakiliba.wav|thumb|Sound of Nyakiliba]] '''Umurenge wa Nyakiliba''' ni umwe mu mirenge cumi n'ibiri igize [[Akarere ka Rubavu]] mu [[Intara y'Uburengerazuba|Ntara y'uburengerazuba]] ukaba warahoze muri prefegitura ya Nyakiliba mucyahoze ari komine ya Mutura mbere yuko zikurwaho.'''<ref>[https://www.statoids.com/yrw.html Rwanda Districts]</ref>''' Mubushakashatsi bwakozwe bwerekana imibereho y'abaturage ndetse n'ingo mu mwaka wa 2022 n'ikigo cy'igihugu gishinzwe ibarurisha mibare bwagaragajeko, Umurenge wa Nyakiliba<ref>[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/rubavu/3308__nyakiriba/ Nyakiriba (Sector, Rwanda) - Population Statistics, Charts, Map and Location]</ref>: * ufite ubuso bungana na km² 21.90 * utuwe n'abaturage bagera mu bihumbi 50,834 aho 43.4% ari abagore naho 56.6% ari abagabo. 61.5% bakaba bari hagati y'imyaka 15 na 64, 35.2% bakaba bari munsi y'imyaka 15 naho 3.3% bakaba bari hejuru ya 64. * utuwe kuri km² 1 nabaturage basaga 2,321 * 48% ari umugi mugihe 52% ari icyaro {| class="wikitable" |+Imiturire mu murenge wa Nyakiliba !Agace !Umubare w'abaturage |- |Icyaro |26.449 |- |Umugi |24,385 |} Umurenge wa Nyakiliba ukaba uhana imbibi n'[[umurenge wa Rubavu]], [[Umurenge wa Cyanzarwe|Cyanzarwe]], [[Umurenge wa Kanzenze|Kanzenze]], [[Umurenge wa Nyamyumba|Nyamyumba]], [[Umurenge wa Nyundo|Nyundo]], [[Umurenge wa Kanama|Kanama]] ndetse nu wa [[Umurenge wa Rugerero|Rugerero]]. == Reba == <references responsive="1"></references> a2bouuwosk1i8g5yhpod43961tymbyv Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyarubuye 0 20182 143147 137139 2026-10-24T02:59:40Z Score Beethoven 11559 143147 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyarubuye | image = [[Dosiye:NyarubuyeGenocideMemorial03.jpg|250px]] | caption = Urwinjiriro rw'Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyarubuye | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = [[Intara y'Iburasirazuba]] | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Kirehe]] | label4 = Umurenge | data4 = [[Nyarubuye]] | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Icyo rwibukiraho | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994]] }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyarubuye''' ni urwibutso rwibuka Abatutsi bishwe ku bwinshi muri Mata 1994 i [[Nyarubuye]], mu [[Intara y'Iburasirazuba]] bw'u [[Rwanda]], hafi y'umupaka uhuza u Rwanda na [[Tanzaniya]], mu gihe cya [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994]]. == Aho ruherereye == === Ahantu === Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyarubuye ruherereye i [[Nyarubuye]], mu [[Akarere ka Kirehe]], mu [[Intara y'Iburasirazuba]], mu burasirazuba bw'u [[Rwanda]], hafi y'umupaka uhuza u Rwanda na [[Tanzaniya]].<ref>{{Cite web |url=https://www.gorillaexpeditions.com/genocide-memorial-sites-in-rwanda.html |title=Genocide Memorial Sites in Rwanda |website=Gorilla Expeditions |language=en |access-date=2025-07-27 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://artsandculture.google.com/asset/nyarubuye-genocide-memorial-0000/fgEoty3moPu4Ng |title=Nyarubuye Genocide Memorial - Government of Rwanda |website=Google Arts & Culture |language=en |access-date=2025-07-27 }}</ref> === Imiterere y'aho === [[Dosiye:Communes of Rwanda in 1994.svg|thumb|Komini zo mu Rwanda mu 1994.]] Nyarubuye iri mu gice cy'iburasirazuba bw'u Rwanda, hafi y'umupaka wa Tanzaniya. Aka gace kari mu duce twibasiwe n'ubwicanyi bukomeye mu gihe cya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994. === Imiterere rusange === {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Nyarubuye ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Amateka == [[Dosiye:NyarubuyeGenocideMemorial03.jpg|left|thumb|Urwinjiriro rw'Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyarubuye, Kanama 2025.]] Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyarubuye rwashyizwe ahari [[Kiliziya Gatolika|kiliziya Gatolika]] ya Nyarubuye. Ku wa 15 Mata 1994, Abatutsi ibihumbi bari bahahungiye bizeye ko bahabona umutekano barishwe.<ref>{{Cite web |url=https://infosgrandslacs.info/productions/rehabilitation-du-site-memorial-du-genocide-de-nyarubuye |title=Réhabilitation du site mémorial du génocide de Nyarubuye |author=pmartinot |website=IGL - Infos Grands Lacs |date=2015-10-29 |access-date=2025-07-27 |language=fr }}</ref> Ubwicanyi bwabereye i Nyarubuye bwari bumwe mu bwicanyi bukomeye bwakozwe mu gihe cya [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994]].<ref>{{Cite web |url=https://www.parliament.gov.rw/news-detail?tx_news_pi1%5Baction%5D=detail&tx_news_pi1%5Bcontroller%5D=News&tx_news_pi1%5Bnews%5D=7972&cHash=0aea406dc26d94e42c152297fc32b71e |title=By conserving genocide archaeological facts, we defeat genocide deniers and revisionists - Mukabalisa Donatille |website=Parliament of Rwanda |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20220715115833/https://www.parliament.gov.rw/news-detail?tx_news_pi1%5Baction%5D=detail&tx_news_pi1%5Bcontroller%5D=News&tx_news_pi1%5Bnews%5D=7972&cHash=0aea406dc26d94e42c152297fc32b71e |archive-date=2022-07-15 |access-date=2025-07-27 |url-status=live }}</ref> Urwibutso rushyinguyemo imibiri y'abantu barenga 51.000 bazize Jenoside.<ref>{{Cite web |url=http://genocidememorials.cga.harvard.edu/nyarubuye.html |title=Through A Glass Darkly |website=Harvard University |language=en |access-date=2025-07-27 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://artsandculture.google.com/story/rwanda-s-genocide-memorial-sites/3AWxDwZwSfN6UQ |title=Rwanda's Genocide Memorial Sites |website=Google Arts & Culture |language=en |access-date=2025-07-27 }}</ref> Abarokotse Jenoside bo muri Nyarubuye bavuga ko ubwicanyi bwahabereye bwakoranywe ubugome bukabije.<ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/i-nyarubuye-jenoside-yakoranwe-ubugome-bwindengakamere/ |title=I Nyarubuye Jenoside yakoranwe ubugome bw’indengakamere |website=MUHAZI YACU |language=rw |access-date=2026-09-11 }}</ref> == Umwihariko == [[Dosiye:NyarubuyeGenocideMemorial07.jpg|thumb|Icyapa cy'Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyarubuye, Kanama 2025.]] Urwibutso rwa Nyarubuye ruzwiho kuba rwarabungabunze bimwe mu bice bya kiliziya yangijwe mu gihe cy'ubwicanyi. Muri uru rwibutso herekanwa imyambaro, amagufwa n'ibikoresho by'abazize Jenoside, kugira ngo bibere abarusura ibimenyetso by'ibyabereye aho.<ref>{{Cite web |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/Nyarubuye_Memorial |title=Nyarubuye Memorial |website=Genocide Archive of Rwanda |language=en |access-date=2025-07-27 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.kagerasafaris.com/rwanda-genocide-memorial-centres/ |title=Rwanda Genocide Memorial Centres |website=Kagera Safaris |date=2017-02-10 |language=en |access-date=2025-07-27 }}</ref> Abasura urwibutso banerekwa bimwe mu bimenyetso by'ubwicanyi bwakorewe Abatutsi i Nyarubuye. Harimo ibikoresho n'ahantu bifitanye isano n'ubwicanyi bwakorewe abari bahungiye muri Paruwasi ya Nyarubuye.<ref>{{Cite web |url=https://www.kigalitoday.com/kwibuka/article/amateka-y-urwibutso-rwa-nyarubuye-abera-ndengakamere-ku-barusura |title=Amateka y’urwibutso rwa Nyarubuye abera ndengakamere ku barusura |author=Servilien Mutuyimana |website=Kigali Today |date=2016-05-24 |language=rw |access-date=2026-09-11 }}</ref> Urwibutso rusurwa n'abantu ku giti cyabo, amatsinda ndetse n'intumwa zo mu Rwanda no mu mahanga. Runaberamo ibikorwa byo kwibuka no kunamira abazize Jenoside yakorewe Abatutsi.<ref>{{Cite web |url=https://www.fic.gov.rw/updates/news-detail/fic-staff-members-paid-tribute-to-genocide-victims-at-nyarubuye-genocide-memorial-site |title=FIC staff members paid tribute to genocide victims at Nyarubuye Genocide Memorial site |author=Financial Intelligence Centre |website=Financial Intelligence Centre |language=en |access-date=2025-07-27 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.dark-tourism.com/index.php/526-nyarubuye-genocide-memorial-rwanda |title=Nyarubuye, Rwanda |website=Dark Tourism |language=en |access-date=2025-07-27 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/Nyarubuye_Memorial_Video |title=Nyarubuye Memorial |author=Genocide Archive of Rwanda |website=Genocide Archive of Rwanda |language=en |access-date=2025-07-27 }}</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} == Reba na none == === Ingingo zijyanye === * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994]] * [[Urwibutso rwa Jenoside]] * [[Inzibutso za Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda]] * [[Nyarubuye]] * [[Akarere ka Kirehe]] * [[Intara y'Iburasirazuba]] === Ibitabo byifashishijwe === * {{Cite book |language=fr |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide |title=Identification des sites du génocide d’avril à juillet 1994 |location=Kigali |publisher=CNLG |year=2017 |url=https://francegenocidetutsi.org/IdentificationSitesGenocideAvrilJuillet1994.pdf }} * {{Cite book |language=en |author=Philippe Denis |title=The Genocide against the Tutsi, and the Rwandan Churches: Between Grief and Denial |location=Woodbridge |publisher=James Currey |series=Religion in Transforming Africa |volume=9 |year=2022 |pages=358 |isbn=9781847012906 |url=https://boydellandbrewer.com/9781800103818/the-genocide-against-the-tutsi-and-the-rwandan-churches/ |access-date=2025-09-17 }} === Imiyoboro yo hanze === {{Commons category|Nyarubuye Genocide Memorial}} * [https://genocidearchiverwanda.org.rw/Nyarubuye_Memorial Nyarubuye Memorial] ku rubuga rwa Genocide Archive of Rwanda {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Nyarubuye, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Inzibutso za Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda]] [[Ikiciro:Jenoside yakorewe Abatutsi]] [[Ikiciro:Akarere ka Kirehe]] [[Ikiciro:Intara y'Iburasirazuba]] sa3y8zn8ztah0hlecputxnx671d2b5l Umurenge wa Nyamyumba 0 20183 143458 123124 2026-10-24T10:01:37Z Score Beethoven 11559 143458 wikitext text/x-wiki '''Umurenge wa Nyamyumba''' ni umwe mu mirenge cumi n'ibiri igize [[Akarere ka Rubavu]] mu [[Intara y'Uburengerazuba|Ntara y'uburengerazuba]] ukaba warahoze muri prefegitura ya Gisenyi mucyahoze ari komine ya Gisenyi mbere yuko zikurwaho.'''<ref>[https://www.statoids.com/yrw.html Rwanda Districts]</ref>''' Mubushakashatsi bwakozwe bwerekana imibereho y'abaturage ndetse n'ingo mu mwaka wa 2022 n'ikigo cy'igihugu gishinzwe ibarurisha mibare bwagaragajeko, Umurenge wa Nyamyumba<ref>[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/rubavu/3309__nyamyumba/ Nyamyumba (Sector, Rwanda) - Population Statistics, Charts, Map and Location]</ref>: * ufite ubuso bungana na km² 23.34 * utuwe n'abaturage bagera mu bihumbi 48,718 aho 51.3% ari abagore naho 48.7% ari abagabo. 55.2% bakaba bari hagati y'imyaka 15 na 64, 41.6% bakaba bari munsi y'imyaka 15 naho 3.2% bakaba bari hejuru ya 64. * utuwe kuri km² 1 nabaturage basaga 2,087 * 41.8% ari umugi mugihe 58.2% ari icyaro {| class="wikitable" |+Imiturire mu murenge wa Nyamyumba !Agace !Umubare w'abaturage |- |Icyaro |28,359 |- |Umugi |20,359 |} Umurenge wa Nyamyumba ukaba uhana imbibi n'[[Umurenge wa rugerero|umurenge wa]] [[Umurenge wa rugerero|Rugerero]] ndetse nu wa [[Umurenge wa Nyundo|Nyundo]]. == Reba == <references responsive="1"></references> {{Palette Imirenge y'Akarere ka Rubavu}} 4piea3t5knse4lralv1um56haelfnlu 143503 143458 2026-10-24T10:03:05Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143503 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Nyamyumba''' ni umwe mu mirenge cumi n'ibiri igize [[Akarere ka Rubavu]] mu [[Intara y'Uburengerazuba|Ntara y'uburengerazuba]] ukaba warahoze muri prefegitura ya Gisenyi mucyahoze ari komine ya Gisenyi mbere yuko zikurwaho.'''<ref>[https://www.statoids.com/yrw.html Rwanda Districts]</ref>''' Mubushakashatsi bwakozwe bwerekana imibereho y'abaturage ndetse n'ingo mu mwaka wa 2022 n'ikigo cy'igihugu gishinzwe ibarurisha mibare bwagaragajeko, Umurenge wa Nyamyumba<ref>[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/rubavu/3309__nyamyumba/ Nyamyumba (Sector, Rwanda) - Population Statistics, Charts, Map and Location]</ref>: * ufite ubuso bungana na km² 23.34 * utuwe n'abaturage bagera mu bihumbi 48,718 aho 51.3% ari abagore naho 48.7% ari abagabo. 55.2% bakaba bari hagati y'imyaka 15 na 64, 41.6% bakaba bari munsi y'imyaka 15 naho 3.2% bakaba bari hejuru ya 64. * utuwe kuri km² 1 nabaturage basaga 2,087 * 41.8% ari umugi mugihe 58.2% ari icyaro {| class="wikitable" |+Imiturire mu murenge wa Nyamyumba !Agace !Umubare w'abaturage |- |Icyaro |28,359 |- |Umugi |20,359 |} Umurenge wa Nyamyumba ukaba uhana imbibi n'[[Umurenge wa rugerero|umurenge wa]] [[Umurenge wa rugerero|Rugerero]] ndetse nu wa [[Umurenge wa Nyundo|Nyundo]]. == Reba == <references responsive="1"></references> 8v27knb2ldn0ul7wtb1fddym7hfk1v8 143549 143503 2026-10-24T10:18:41Z Score Beethoven 11559 143549 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Nyamyumba''' ni umwe mu mirenge cumi n'ibiri igize [[Akarere ka Rubavu]] mu [[Intara y'Uburengerazuba|Ntara y'uburengerazuba]] ukaba warahoze muri prefegitura ya Gisenyi mucyahoze ari komine ya Gisenyi mbere yuko zikurwaho.'''<ref>[https://www.statoids.com/yrw.html Rwanda Districts]</ref>''' Mubushakashatsi bwakozwe bwerekana imibereho y'abaturage ndetse n'ingo mu mwaka wa 2022 n'ikigo cy'igihugu gishinzwe ibarurisha mibare bwagaragajeko, Umurenge wa Nyamyumba<ref>[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/rubavu/3309__nyamyumba/ Nyamyumba (Sector, Rwanda) - Population Statistics, Charts, Map and Location]</ref>: * ufite ubuso bungana na km² 23.34 * utuwe n'abaturage bagera mu bihumbi 48,718 aho 51.3% ari abagore naho 48.7% ari abagabo. 55.2% bakaba bari hagati y'imyaka 15 na 64, 41.6% bakaba bari munsi y'imyaka 15 naho 3.2% bakaba bari hejuru ya 64. * utuwe kuri km² 1 nabaturage basaga 2,087 * 41.8% ari umugi mugihe 58.2% ari icyaro {| class="wikitable" |+Imiturire mu murenge wa Nyamyumba !Agace !Umubare w'abaturage |- |Icyaro |28,359 |- |Umugi |20,359 |} Umurenge wa Nyamyumba ukaba uhana imbibi n'[[Umurenge wa rugerero|umurenge wa]] [[Umurenge wa rugerero|Rugerero]] ndetse nu wa [[Umurenge wa Nyundo|Nyundo]]. == Reba == <references responsive="1"></references> {{Palette Imirenge y'Akarere ka Rubavu}} 4mpsf2xntqhop9fl5p15fxh3j89olmo Umurenge wa Rubavu 0 20184 143460 123129 2026-10-24T10:01:39Z Score Beethoven 11559 143460 wikitext text/x-wiki '''Umurenge wa Rubavu''' ni umwe mu mirenge cumi n'ibiri igize [[Akarere ka Rubavu]] mu [[Intara y'Uburengerazuba|Ntara y'uburengerazuba]] ukaba warahoze muri prefegitura ya Gisenyi mucyahoze ari komine ya Gisenyi mbere yuko zikurwaho.'''<ref>[https://www.statoids.com/yrw.html Rwanda Districts]</ref>''' [[Dosiye:Rubavu near Muhungwe Mountain.jpg|thumb|Mu murenge wa Rubavu]] Mubushakashatsi bwakozwe bwerekana imibereho y'abaturage ndetse n'ingo mu mwaka wa 2022 n'ikigo cy'igihugu gishinzwe ibarurisha mibare bwagaragajeko, Umurenge wa Rubavu<ref>[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/rubavu/3311__rubavu/ Rubavu (Sector, Rwanda) - Population Statistics, Charts, Map and Location]</ref>: * ufite ubuso bungana na km² 25.68 * utuwe n'abaturage bagera mu bihumbi 80,107 aho 51.6% ari abagore naho 48.4% ari abagabo. 55.3% bakaba bari hagati y'imyaka 15 na 64, 42.5% bakaba bari munsi y'imyaka 15 naho 2.3% bakaba bari hejuru ya 64. * utuwe kuri km² 1 nabaturage basaga 3,120 * 82.3% ari umugi mugihe 17.7% ari icyaro {| class="wikitable" |+Imiturire mu murenge wa Rubavu !Agace !Umubare w'abaturage |- |Icyaro |14,212 |- |Umugi |65,895 |} Umurenge wa Rubavu ukaba uhana imbibi n'[[Umurenge wa Gisenyi|umurenge wa]] [[Umurenge wa Gisenyi|Gisenyi]], [[Umurenge wa Cyanzarwe|Cyanzarwe]], [[Umurenge wa Nyakiliba|Nyakiriba]] ndetse nu wa [[Umurenge wa Rugerero|Rugerero]]. == Reba == <references responsive="1"></references> {{Palette Imirenge y'Akarere ka Rubavu}} 54fvsbroxw6xzov7ntzflh97e9hwp0n 143504 143460 2026-10-24T10:03:08Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143504 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Rubavu''' ni umwe mu mirenge cumi n'ibiri igize [[Akarere ka Rubavu]] mu [[Intara y'Uburengerazuba|Ntara y'uburengerazuba]] ukaba warahoze muri prefegitura ya Gisenyi mucyahoze ari komine ya Gisenyi mbere yuko zikurwaho.'''<ref>[https://www.statoids.com/yrw.html Rwanda Districts]</ref>''' [[Dosiye:Rubavu near Muhungwe Mountain.jpg|thumb|Mu murenge wa Rubavu]] Mubushakashatsi bwakozwe bwerekana imibereho y'abaturage ndetse n'ingo mu mwaka wa 2022 n'ikigo cy'igihugu gishinzwe ibarurisha mibare bwagaragajeko, Umurenge wa Rubavu<ref>[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/rubavu/3311__rubavu/ Rubavu (Sector, Rwanda) - Population Statistics, Charts, Map and Location]</ref>: * ufite ubuso bungana na km² 25.68 * utuwe n'abaturage bagera mu bihumbi 80,107 aho 51.6% ari abagore naho 48.4% ari abagabo. 55.3% bakaba bari hagati y'imyaka 15 na 64, 42.5% bakaba bari munsi y'imyaka 15 naho 2.3% bakaba bari hejuru ya 64. * utuwe kuri km² 1 nabaturage basaga 3,120 * 82.3% ari umugi mugihe 17.7% ari icyaro {| class="wikitable" |+Imiturire mu murenge wa Rubavu !Agace !Umubare w'abaturage |- |Icyaro |14,212 |- |Umugi |65,895 |} Umurenge wa Rubavu ukaba uhana imbibi n'[[Umurenge wa Gisenyi|umurenge wa]] [[Umurenge wa Gisenyi|Gisenyi]], [[Umurenge wa Cyanzarwe|Cyanzarwe]], [[Umurenge wa Nyakiliba|Nyakiriba]] ndetse nu wa [[Umurenge wa Rugerero|Rugerero]]. == Reba == <references responsive="1"></references> 8hc45ookeqaz8h97cw8rf5oqkbs2di1 143550 143504 2026-10-24T10:18:42Z Score Beethoven 11559 143550 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Rubavu''' ni umwe mu mirenge cumi n'ibiri igize [[Akarere ka Rubavu]] mu [[Intara y'Uburengerazuba|Ntara y'uburengerazuba]] ukaba warahoze muri prefegitura ya Gisenyi mucyahoze ari komine ya Gisenyi mbere yuko zikurwaho.'''<ref>[https://www.statoids.com/yrw.html Rwanda Districts]</ref>''' [[Dosiye:Rubavu near Muhungwe Mountain.jpg|thumb|Mu murenge wa Rubavu]] Mubushakashatsi bwakozwe bwerekana imibereho y'abaturage ndetse n'ingo mu mwaka wa 2022 n'ikigo cy'igihugu gishinzwe ibarurisha mibare bwagaragajeko, Umurenge wa Rubavu<ref>[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/rubavu/3311__rubavu/ Rubavu (Sector, Rwanda) - Population Statistics, Charts, Map and Location]</ref>: * ufite ubuso bungana na km² 25.68 * utuwe n'abaturage bagera mu bihumbi 80,107 aho 51.6% ari abagore naho 48.4% ari abagabo. 55.3% bakaba bari hagati y'imyaka 15 na 64, 42.5% bakaba bari munsi y'imyaka 15 naho 2.3% bakaba bari hejuru ya 64. * utuwe kuri km² 1 nabaturage basaga 3,120 * 82.3% ari umugi mugihe 17.7% ari icyaro {| class="wikitable" |+Imiturire mu murenge wa Rubavu !Agace !Umubare w'abaturage |- |Icyaro |14,212 |- |Umugi |65,895 |} Umurenge wa Rubavu ukaba uhana imbibi n'[[Umurenge wa Gisenyi|umurenge wa]] [[Umurenge wa Gisenyi|Gisenyi]], [[Umurenge wa Cyanzarwe|Cyanzarwe]], [[Umurenge wa Nyakiliba|Nyakiriba]] ndetse nu wa [[Umurenge wa Rugerero|Rugerero]]. == Reba == <references responsive="1"></references> {{Palette Imirenge y'Akarere ka Rubavu}} ew0wf5f9xlhsometx40ahks8fkrqevf Umurenge wa Rugerero 0 20185 143462 134906 2026-10-24T10:01:41Z Score Beethoven 11559 143462 wikitext text/x-wiki '''Umurenge wa Rugerero''' ni umwe mu mirenge cumi n'ibiri igize [[Akarere ka Rubavu]] mu [[Intara y'Uburengerazuba|Ntara y'uburengerazuba]] ukaba warahoze muri prefegitura ya Gisenyi mucyahoze ari komine ya Gisenyi mbere yuko zikurwaho.<ref>[https://www.statoids.com/yrw.html Rwanda Districts]</ref> [[Dosiye:Rugerero Monument.jpg|thumb|Ikibumbano kiri m'umurenge wa Rugerero]] Mubushakashatsi bwakozwe bwerekana imibereho y'abaturage ndetse n'ingo mu mwaka wa 2022 n'ikigo cy'igihugu gishinzwe ibarurisha mibare bwagaragajeko, Umurenge wa Rugerero<ref>[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/rubavu/3312__rugerero/ Rugerero (Sector, Rwanda) - Population Statistics, Charts, Map and Location]</ref>: * ufite ubuso bungana na km² 25.31 * utuwe n'abaturage bagera mu bihumbi 66,926 aho 51.6% ari abagore naho 48.4% ari abagabo. 55.6% bakaba bari hagati y'imyaka 15 na 64, 42.1% bakaba bari munsi y'imyaka 15 naho 2.3% bakaba bari hejuru ya 64. * utuwe kuri km² 1 nabaturage basaga 2,644 * 84.7% ari umugi mugihe 15.3% ari icyaro {| class="wikitable" |+Imiturire mu murenge wa Rugerero !Agace !Umubare w'abaturage |- |Icyaro |10,273 |- |Umugi |56,653 |} Umurenge wa Rugerero ukaba uhana imbibi n'[[Umurenge wa Rubavu|umurenge wa]] [[Umurenge wa Rubavu|Rubavu]], [[Umurenge wa Gisenyi|Gisenyi]], [[Umurenge wa Nyundo|Nyundo]] ndetse nu wa [[Umurenge wa Nyamyumba|Nyamyumba]] == Reba == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Rubavu}} to49si68my7m8dhswhaati27unx90n7 143505 143462 2026-10-24T10:03:11Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143505 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Rugerero''' ni umwe mu mirenge cumi n'ibiri igize [[Akarere ka Rubavu]] mu [[Intara y'Uburengerazuba|Ntara y'uburengerazuba]] ukaba warahoze muri prefegitura ya Gisenyi mucyahoze ari komine ya Gisenyi mbere yuko zikurwaho.<ref>[https://www.statoids.com/yrw.html Rwanda Districts]</ref> [[Dosiye:Rugerero Monument.jpg|thumb|Ikibumbano kiri m'umurenge wa Rugerero]] Mubushakashatsi bwakozwe bwerekana imibereho y'abaturage ndetse n'ingo mu mwaka wa 2022 n'ikigo cy'igihugu gishinzwe ibarurisha mibare bwagaragajeko, Umurenge wa Rugerero<ref>[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/rubavu/3312__rugerero/ Rugerero (Sector, Rwanda) - Population Statistics, Charts, Map and Location]</ref>: * ufite ubuso bungana na km² 25.31 * utuwe n'abaturage bagera mu bihumbi 66,926 aho 51.6% ari abagore naho 48.4% ari abagabo. 55.6% bakaba bari hagati y'imyaka 15 na 64, 42.1% bakaba bari munsi y'imyaka 15 naho 2.3% bakaba bari hejuru ya 64. * utuwe kuri km² 1 nabaturage basaga 2,644 * 84.7% ari umugi mugihe 15.3% ari icyaro {| class="wikitable" |+Imiturire mu murenge wa Rugerero !Agace !Umubare w'abaturage |- |Icyaro |10,273 |- |Umugi |56,653 |} Umurenge wa Rugerero ukaba uhana imbibi n'[[Umurenge wa Rubavu|umurenge wa]] [[Umurenge wa Rubavu|Rubavu]], [[Umurenge wa Gisenyi|Gisenyi]], [[Umurenge wa Nyundo|Nyundo]] ndetse nu wa [[Umurenge wa Nyamyumba|Nyamyumba]] == Reba == {{Reflist}} 0axh5bjc1wptj8ifl9jt9f17wdx2zco 143551 143505 2026-10-24T10:18:43Z Score Beethoven 11559 143551 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Rugerero''' ni umwe mu mirenge cumi n'ibiri igize [[Akarere ka Rubavu]] mu [[Intara y'Uburengerazuba|Ntara y'uburengerazuba]] ukaba warahoze muri prefegitura ya Gisenyi mucyahoze ari komine ya Gisenyi mbere yuko zikurwaho.<ref>[https://www.statoids.com/yrw.html Rwanda Districts]</ref> [[Dosiye:Rugerero Monument.jpg|thumb|Ikibumbano kiri m'umurenge wa Rugerero]] Mubushakashatsi bwakozwe bwerekana imibereho y'abaturage ndetse n'ingo mu mwaka wa 2022 n'ikigo cy'igihugu gishinzwe ibarurisha mibare bwagaragajeko, Umurenge wa Rugerero<ref>[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/rubavu/3312__rugerero/ Rugerero (Sector, Rwanda) - Population Statistics, Charts, Map and Location]</ref>: * ufite ubuso bungana na km² 25.31 * utuwe n'abaturage bagera mu bihumbi 66,926 aho 51.6% ari abagore naho 48.4% ari abagabo. 55.6% bakaba bari hagati y'imyaka 15 na 64, 42.1% bakaba bari munsi y'imyaka 15 naho 2.3% bakaba bari hejuru ya 64. * utuwe kuri km² 1 nabaturage basaga 2,644 * 84.7% ari umugi mugihe 15.3% ari icyaro {| class="wikitable" |+Imiturire mu murenge wa Rugerero !Agace !Umubare w'abaturage |- |Icyaro |10,273 |- |Umugi |56,653 |} Umurenge wa Rugerero ukaba uhana imbibi n'[[Umurenge wa Rubavu|umurenge wa]] [[Umurenge wa Rubavu|Rubavu]], [[Umurenge wa Gisenyi|Gisenyi]], [[Umurenge wa Nyundo|Nyundo]] ndetse nu wa [[Umurenge wa Nyamyumba|Nyamyumba]] == Reba == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Rubavu}} d3o957th1e4bdz1twlnuq08i18lnn71 Urwibutso rwa Jenoside rwa Kabuye 0 20186 143117 142821 2026-10-24T02:58:34Z Score Beethoven 11559 143117 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Kabuye | image = [[Dosiye:KabuyeGenocideMemorial16.jpg|280px]] | caption = Urwibutso rwa Jenoside rwa Kabuye (Kanama 2025) | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = [[Intara y'amajyepfo|Amajyepfo]] | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Gisagara|Gisagara]] | label4 = Umurenge | data4 = Ndora | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Rwibuka | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (1994) | label7 = Aho ruherereye | data7 = {{Coord|-2.594662|29.833564|type:landmark_region:RW|display=inline}} }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Kabuye''' ni ahantu ho kwibukira no gushyingura abazize [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]]. Ruri i Kabuye, mu Murenge wa Ndora, mu [[Akarere ka Gisagara]], mu [[Intara y'amajyepfo|Intara y'Amajyepfo]], mu [[Rwanda]]. Uru rwibutso ruruhukiyemo imibiri irenga 50&nbsp;000 y'abazize Jenoside. Myinshi muri iyo mibiri yahimuriwe mu 2018, ivanywe mu mva rusange zo mu karere. == Aho ruherereye == [[Dosiye:KabuyeGenocideMemorial14.jpg|left|thumb|Urwibutso rwa Kabuye (Kanama 2025)]] Urwibutso ruri i Kabuye, mu Murenge wa Ndora, mu Karere ka Gisagara.<ref name="KT2018b">{{Cite news |title=Biggest Relocation of Genocide Remains Takes Place in Ex-President's Birthplace |url=https://www.ktpress.rw/2018/06/biggest-relocation-of-genocide-remains-takes-place-in-ex-presidents-birthplace/ |work=KT Press |date=2018-06-10 |language=en |access-date=2026-06-12}}</ref> Uru rwibutso ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri mu gihugu hose. Izi nzibutso ni ahantu ho gushyingura, kwibuka no kuzirikana abazize Jenoside.<ref name="GAR">{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-06-11}}</ref> {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Kabuye ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Amateka == Mu 1994, Ndora yari mu cyahoze ari [[Perefegitura ya Butare]]. Komisiyo y'Igihugu yo Kurwanya Jenoside (CNLG) ivuga ko abayobozi b'igihugu n'ab'inzego z'ibanze bagize uruhare mu bwicanyi muri iyi perefegitura. Abayobozi, abasirikare n'Interahamwe barabigizemo uruhare.<ref name="CNLG">{{Cite report |author=National Commission for the Fight against Genocide |title=Preparation and Execution of the Genocide Perpetrated Against Tutsi in Rwanda |location=Kigali |date=January 2021 |format=PDF |url=https://francegenocidetutsi.org/GenocidePlanificationCnlgJanuary2021.pdf |language=en |access-date=2026-06-12}}</ref> Nk'uko KT Press ibivuga, urwibutso rw'agateganyo rw'i Kabuye rwari ahantu Perezida w'agateganyo Théodore Sindikubwabo yavugiye ijambo rikangurira abantu kwica. Sindikubwabo yavukiye muri ako gace.<ref name="KT2018b" /> Muri Gashyantare 2018, Akarere ka Gisagara katangaje ko kazimurira imibiri irenga 50&nbsp;000 mu rwibutso rushya rw'i Kabuye. Uwo mushinga wari kuzatwara amafaranga y'u Rwanda miliyoni 500. Intego yari ugushyingura abazize Jenoside mu cyubahiro.<ref name="KT2018a">{{Cite news |last=Ngabonziza |first=Dan |title=Gisagara District to Move 50,000 Genocide Remains |url=https://www.ktpress.rw/2018/02/gisagara-district-to-move-50000-genocide-remains/ |work=KT Press |date=2018-02-13 |language=en |access-date=2026-06-11}}</ref> Muri Kamena 2018, imibiri irenga 43&nbsp;000 yimuriwe mu rwibutso rushya. Iyo mibiri yari ishyinguye mu mva rusange nyinshi zo mu Murenge wa Ndora.<ref name="NT2018">{{Cite news |title=Over 43,000 Genocide victims moved to new memorial in Gisagara District |url=https://www.newtimes.co.rw/article/153832/News/over-43000-genocide-victims-moved-to-new-memorial-in-gisagara-district |work=The New Times |date=2018-06-11 |language=en |access-date=2026-06-12}}</ref><ref name="KT2018b" /> == Kwibuka == Buri mwaka, urwibutso rwakira imihango yo ''Kwibuka'' iteganywa n'amategeko.<ref>{{Cite web |title=Law governing ceremonies to commemorate the Genocide against the Tutsi |url=https://rwandalii.org/akn/rw/act/law/2016/15/eng@2016-05-30/source |website=RwandaLII |date=2016-05-30 |language=en |access-date=2026-06-11}}</ref> Ibigo bya Leta na byo byitabira iyi mihango. Urugero, abakozi b'Ikigo cy'Imisoro n'Amahoro (RRA) basuye urwibutso mu 2024. Batanze kandi amafaranga yo kugurira inka abarokotse Jenoside bo mu Karere ka Gisagara.<ref name="RRA">{{Cite web |title=RRA Staff Donates Cows to Genocide Survivors in Gisagara |url=https://www.rra.gov.rw/en/home?tx_news_pi1%5Baction%5D=detail&tx_news_pi1%5Bcontroller%5D=News&tx_news_pi1%5Bnews%5D=1969 |website=Rwanda Revenue Authority |language=en |access-date=2026-06-12}}</ref> == Inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] * [[Akarere ka Gisagara]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Cyarwa]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibuye]] === Ihuza ryo hanze === {{Commonscat|Kabuye Genocide Memorial}} {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Kabuye, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Gisagara]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] 3nl1nwgwwfzpk71wzvj85tx4wg4ax03 Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibuye 0 20187 143125 140427 2026-10-24T02:58:51Z Score Beethoven 11559 143125 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibuye | image = [[Dosiye:Vue arrière du mémorial de Kibuyé.png|280px]] | caption = Inyuma y'inyubako y'urwibutso rwa Kibuye (Ugushyingo 2022) | label1 = Andi mazina | data1 = Urwibutso rwa Gatwaro | label2 = Igihugu | data2 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label3 = Intara | data3 = Iburengerazuba | label4 = Akarere | data4 = [[Akarere ka Karongi|Karongi]] | label5 = Umujyi | data5 = [[Kibuye, Rwanda|Kibuye]] | label6 = Rwibuka | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (Mata 1994) | label7 = Aho ruherereye | data7 = {{Coord|-2.068037|29.347835|type:landmark_region:RW|display=inline}} }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibuye''', ubu ruzwi nk'urwibutso rwa Jenoside yakorewe Abatutsi rwa Gatwaro, rwibuka ubwicanyi bwakorewe Abatutsi muri Mata 1994 i [[Kibuye, Rwanda|Kibuye]], umujyi muto uherereye mu burengerazuba bw'u Rwanda ku nkombe z'[[Ikiyaga cya Kivu|ikiyaga cya Kivu]]<ref>{{Cite web |url=https://www.karongi.gov.rw/akarere/imirenge-nutugari |title=Imirenge n'utugari |website=Akarere ka Karongi |language=rw |access-date=2026-04-18 |archive-date=2026-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260108140458/https://www.karongi.gov.rw/akarere/imirenge-nutugari |url-status=dead }}</ref>, mu gihe cya [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda]].<ref>{{Cite web |title=Tariki ya 11 Mata 1994: uko Jenoside yakorewe Abatutsi yakozwe hirya no hino mu gihugu |url=https://www.minubumwe.gov.rw/news-detail/tariki-ya-11-mata-1994-uko-jenoside-yakorewe-abatutsi-yakozwe-hirya-no-hino-mu-gihugu |website=MINUBUMWE |language=rw |access-date=2026-09-28}}</ref> Urwibutso rwubatswe ahahoze urusengero rya kera, iruhande rwa sitade ishaje ya Gatwaro ahiciwe Abatutsi bari bakusanyirijwe kandi bafungiwe n’inzego z’ibanze. Ku kibanza cyahoze ari sitade, ubu hubatswe ishuri ryegeranye n'urwibutso. == Aho ruherereye == [[Dosiye:Vue du mémorial du génocide des Tutsis à Kibuye.png|thumb|Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibuye, rurebewe aho imodoka zihagarara (Ugushyingo 2022)]] Urwibutso rwubatswe aho [[abatutsi]] benshi, bari bagotewe aho, biciwe. Ikibanza cyubatswe aho paruwasi yitiriwe Mutagatifu Petero ya Kibuye yahoze, hafi y’ahahoze sitade ya Gatwaro, ubu yasimbuwe n’ishuri ribanza.<ref>{{Cite web |title=Genocide In Gatwaro Stadium |url=https://www.travelorwanda.com/places-to-visit/genocide-in-gatwaro-stadium/ |website=Travelorwanda |language=en |access-date=2026-09-28}}</ref><ref>{{Cite web |title=Kibuye, Rwanda - 2008 août - Stade Gatwaro ce mémorial, pour les 10,000 massacrés au stade Kibuye, se trouve sur le côté du terrain du stade. Insid Photo Stock - Alamy |url=https://www.alamyimages.fr/kibuye-rwanda-2008-aout-stade-gatwaro-ce-memorial-pour-les-10000-massacres-au-stade-kibuye-se-trouve-sur-le-cote-du-terrain-du-stade-insid-image437153747.html |access-date=2022-12-17 |website=www.alamyimages.fr |language=fr}}</ref> Uru rwibutso ni rumwe mu nzibutso z'igihugu cy'u Rwanda zibuka [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]]. Izindi ni [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Murambi]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero]]<ref>{{Cite web |title=Bisesero Genocide Memorial – Virtual tour |url=http://gmvirtualtour.minubumwe.gov.rw/bisesero/ |website=MINUBUMWE |language=en |access-date=2026-09-28}}</ref>, [[Urwibutso rwa jenoside rwa Ntarama|Urwibutso rwa Jenoside rwa Ntarama]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali]] n'[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyarubuye]].<ref name="unesco">{{Cite web |title=Sites mémoriaux du génocide : Nyamata, Murambi, Bisesero et Gisozi |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5753/ |access-date=2022-12-18 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=fr}}</ref> Hari inzibutso nyinshi n'imva rusange mu nkengero z'urwibutso rwa Kibuye; zimwe mu mva rusange zaratunganyijwe, naho imibiri yari ahandi yimurirwa i Kibuye. Hirya no hino mu Rwanda hari n'izindi nzibutso nyinshi zibuka Jenoside yakorewe Abatutsi.<ref>{{Cite web |url=https://www.westernprovince.gov.rw/en/amakuru/karongi-hibutswe-abatutsi-biciwe-muri-sitade-gatwaro-no-mu-nkengero-zaho |title=Karongi: Hibutswe Abatutsi biciwe muri Sitade Gatwaro no mu nkengero zaho |website=Intara y'Iburengerazuba |language=rw |access-date=2025-07-16 |archive-date=2025-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250802180114/https://www.westernprovince.gov.rw/en/amakuru/karongi-hibutswe-abatutsi-biciwe-muri-sitade-gatwaro-no-mu-nkengero-zaho |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Kibuye Genocide Memorial Site - Rwanda |url=https://www.gorillaugandasafaris.com/Kibuye-genocide-memorial-site/ |access-date=2022-12-16 |website=Gorilla Trekking Uganda |language=en}}</ref> {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Kibuye ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Amateka y'ubwicanyi == [[Dosiye:Environs de Kibuye.png|left|thumb|260x260px|Inkengero za Kibuye (Ugushyingo 2022)]] Umubare munini w'abategetsi b'u Rwanda mu gihe cya Jenoside waturukaga mu majyaruguru no mu burengerazuba bw'igihugu. Kubera ko [[Ishyaka FPR - Inkotanyi|FPR Inkotanyi]] yinjiye mu Rwanda iturutse mu majyaruguru, mu duce two mu majyaruguru y'igihugu no mu mijyi nka [[Umujyi wa Rubavu|Gisenyi]] na Kibuye, abayobozi ba Leta batanze disikuru zikangurira abantu Jenoside. Dukurikije ibarura rusange ry’abaturage ryo mu 1991, Abatutsi bo mu cyahoze ari perefegitura ya Kibuye bari 71&nbsp;225, ni ukuvuga 15% by'abaturage.<ref name="kimonyo">{{Cite book |last=Kimonyo |first=Jean-Paul |title=Rwanda, un génocide populaire |publisher=Karthala |date=2008 |isbn=978-2-8111-4267-4 |url=https://books.google.be/books?id=9TT-375VpxkC&pg=PA450 |language=fr |access-date=2022-12-17}}</ref> [[León Mugesera|Léon Mugesera]], umurwanashyaka wa [[Ihuriro ry’igihugu riharanira demokarasi n’iterambere|MRND]], yavugiye i Gisenyi ku wa 22 Ugushyingo 1992<ref name=":1">{{Cite web |title=25e Commémoration du Génocide perpétré contre les Tutsis |url=http://kwibuka.rw/wp-content/uploads/2019/03/Kwibuka25_Booklet_French_Web.pdf?_t=1555320707 |website=kwibuka.rw |language=fr |access-date=2025-07-16 |archive-date=2023-04-30 |archive-url=https://archive.wikiwix.com/cache/20230430065746/http://kwibuka.rw/wp-content/uploads/2019/03/Kwibuka25_Booklet_French_Web.pdf?_t=1555320707 |url-status=dead }}</ref>: {{Blockquote|Ubu ndabwira mwebwe Batutsi, mwa nyenzi mwe. Mbamenyesha ko igihugu cyanyu ari Etiyopiya, kandi vuba aha tugiye kubasubizayo tubanyujije muri Nyabarongo. Kuri iyi nshuro, tuzica n'abana.}} Kuva ku wa 20 kugeza ku wa 22 Gashyantare 1993, i Kibuye habaye ubundi bwicanyi bw’Abatutsi bwakozwe n’abarwanashyaka ba MRND na CDR<ref name=":1"/>; ubwo bwicanyi bwabaye no muri perefegitura za Byumba, Gisenyi na Ruhengeri. Ku wa 4 Kanama 1993, hasinywe amasezerano y’amahoro ya Arusha. Ku wa 17 Mata 1994, hagabwe igitero gihuriweho kuri sitade ya Gatwaro, ku kigo cya paruwasi yitiriwe Mutagatifu Mikayeli ya Kibuye no ku ishuri ry’ubuhinzi rya Nyamishaba.<ref name="kimonyo"/> Perefe Clément Kayishema ni we watanze ikimenyetso cy'ubwicanyi, yica Umututsi wa mbere, Ezekiyeli Munyakaragwe.<ref>{{Cite web |author=République du Rwanda |title=Le 18 avril 1994 : la mise en œuvre du génocide contre les Tutsi à travers tout le pays |url=https://ibuka.ch/download/Planification%20du%20Genocide,%2018%20avril,%201994 |language=fr |access-date=2025-07-16 |archive-date=2022-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217185646/https://ibuka.ch/download/Planification%20du%20Genocide,%2018%20avril,%201994 |url-status=dead }}</ref> [[Dosiye:Une des fosses communes de Kibuye.png|thumb|375x375px|Imwe mu mva rusange ziruhukiyemo imibiri y'abazize Jenoside yakorewe Abatutsi i Kibuye (Ugushyingo 2022)]] Umuganga w’Umudage wari i Kibuye igihe ubwicanyi bwatangiraga avuga ko ku munsi ubanziriza ubwicanyi i Kibuye hari impunzi z’Abatutsi zigera ku 10&nbsp;000: izigera ku 5&nbsp;000 zari muri sitade ya Gatwaro, izindi ibihumbi byinshi zari mu kigo cya paruwasi ya Mutagatifu Mikayeli.<ref name="kimonyo"/><ref>{{Cite web |title=Karongi: Abarenga 15000 biciwe muri Stade Gatwaro bashyinguwe mu rwibutso rushya |url=https://flash.rw/2019/07/02/karongi-abarenga-15000-biciwe-muri-stade-gatwaro-bashyinguwe-mu-rwibutso-rushya/ |website=Flash.rw |date=2019-07-02 |language=rw}}</ref> Nk’uko Koloneli Patrick Sartre, wakoze iperereza ku ngabo z’Ubufaransa zari mu Rwanda mu gihe cya Jenoside, abivuga<ref>{{Cite web |title=Gen Sartre yicujije gukingira ikibaba Muhayimana uri kuburanishwa ku ruhare rwe muri Jenoside |url=https://www.igihe.com/ubutabera-2047/article/gen-sartre-yicujije-gukingira-ikibaba-muhayimana-uri-kuburanishwa-ku-ruhare-rwe |website=IGIHE |date=2021-12-05 |language=rw |access-date=2026-09-28}}</ref>, Abatutsi 12&nbsp;000 biciwe ku wa 16 no ku wa 17 Mata kuri sitade ya Gatwaro, mu kigo cya paruwasi ya Kibuye no mu nkengero zaho. Liyetona Koloneli Éric de Stabenrath yasobanuye ko yasanze imirambo 4&nbsp;300 igerekeranye kuri paruwasi, kandi avuga ko muri sitade habonetse imirambo iri hagati ya 7&nbsp;000 na 9&nbsp;000.<ref name="kimonyo"/><ref>{{Cite web |url=https://www.karongi.gov.rw/soma-ibikurikira/kwibuka-ku-nshuro-ya-31-jenoside-yakorewe-abatutsi-byatangiriye-ku-rwibutso-rwa-gatwaro |title=Kwibuka ku nshuro ya 31 Jenoside yakorewe Abatutsi byatangiriye ku Rwibutso rwa Gatwaro |website=Akarere ka Karongi |language=rw |access-date=2025-07-16 |archive-date=2025-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250802180157/https://www.karongi.gov.rw/soma-ibikurikira/kwibuka-ku-nshuro-ya-31-jenoside-yakorewe-abatutsi-byatangiriye-ku-rwibutso-rwa-gatwaro |url-status=dead }}</ref> Mu 2020, abarokotse Jenoside yakorewe Abatutsi bari bagishakisha imibiri y'ababo ngo ishyingurwe mu cyubahiro ku rwibutso.<ref>{{Cite web |last=AFP |date=2021-01-27 |title=Rwanda: dans l'abîme du génocide, l'extraordinaire survie à l'innommable d'Albertine |url=https://www.challenges.fr/monde/dans-l-abime-du-genocide-l-extraordinaire-survie-a-l-innommable-d-albertine_747940 |access-date=2022-12-17 |website=Challenges |language=fr}}</ref><ref>{{Cite web |title=Hommage au courage Dossier : Docteur Blam Wolfgang |url=http://www.francegenocidetutsi.org/NzarambaWolfgangBlam.pdf |website=francegenocidetutsi.org |language=fr}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Dumas |first=Hélène |title=Juger le génocide sur les collines. Une étude des procès Gacaca au Rwanda (2006-2012) |journal=L’Atelier du Centre de recherches historiques |date=2014-03-27 |issn=1760-7914 |doi=10.4000/acrh.5498 |url=https://journals.openedition.org/acrh/5498 |language=fr |access-date=2022-12-18}}</ref> Mu 2017, Claude Muhayimana, Umunyarwanda wari impunzi mu [[Ubufaransa]] akaba yarakoraga i Rouen, yarezwe mu Bufaransa ubufatanyacyaha mu bwicanyi bwabereye i Kibuye, ashinjwa kuba yaratwaye interahamwe mu modoka azijyana aho Abatutsi bicirwaga mu 1994.<ref>{{Cite web |title=A Rouen, un Franco-Rwandais renvoyé aux assises pour "complicité" dans le génocide des Tutsi |url=https://france3-regions.francetvinfo.fr/normandie/seine-maritime/rouen/rouen-franco-rwandais-renvoye-aux-assises-complicite-genocide-tutsi-1370043.html |access-date=2022-12-17 |website=France 3 Normandie |language=fr}}</ref> == Inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Kibuye, Rwanda|Kibuye]] * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] === Ihuza ryo hanze === {{Commonscat|Kibuye Genocide Memorial}} * [https://web.archive.org/web/20200720072109/http://www.genocidearchiverwanda.org.rw/ Ububiko bw'amateka ya Jenoside mu Rwanda] * [https://www.minubumwe.gov.rw/ MINUBUMWE] – Minisiteri y'Ubumwe bw'Abanyarwanda n'Inshingano Mboneragihugu === Ibitabo === * {{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide (CNLG) |title=Identification des sites du génocide d’avril à juillet 1994 |publisher=CNLG |location=Kigali |year=2019 |url=https://francegenocidetutsi.org/IdentificationSitesGenocideAvrilJuillet1994.pdf |format=PDF |language=fr}} {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Kibuye, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] hfzdknx4kpvkfdop0muljwzu4tifghf Kigali (umurenge) 0 20223 143556 123256 2026-10-24T10:19:08Z Score Beethoven 11559 143556 wikitext text/x-wiki   {| class="wikitable" | |} UMURENGE WA KIGALI {| class="wikitable" ! colspan="2" |Kigali |- | colspan="2" |Sector |- | colspan="2" |Location in Rwanda |- | colspan="2" |Coordinates: 1°56′59″S 30°3′31″E |- !Country | Rwanda |- !Province |Kigali Province |- !District |Nyarugenge |- ! colspan="2" |Area |- ! • Total |29.38 km<sup>2</sup> (11.34 sq mi) |- !Elevation |1,444 m (4,738 ft) |- ! colspan="2" |Population (2022 census) |- ! • Total |61,499 |- ! • Density |2,100/km<sup>2</sup> (5,400/sq mi) |- ! |(2022 census) |- !Time zone |UTC+2 (CAT) |- ! • Summer (DST) |UTC+2 (''not observed'') |} '''Kigali ni''' Umurenge uherereye '''mu''' Kigali ni Umurenge uherereye mu [[Akarere ka Nyarugenge|Karere ka Nyarugenge]], mu burengerazuba bw'Umujyi wa [[Kigali]], mugihugu cy' [[Rwanda|u Rwanda]]. <ref>{{Cite web |title=Kigali (Sector, Rwanda) - Population Statistics, Charts, Map and Location |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/nyarugenge/1103__kigali/ |access-date=2023-12-21 |website=www.citypopulation.de}}</ref> == UbUbumenyi mwisumenyi bw'isi == Umurenge wa Kigali uhana imbibi z'iburengerazuba n'urugabano rukorwa [[Umugezi wa Nyabarongo|nuruzi rwa Nyabarongo]]. Ku mupaka wo mumajyaruguru, uhana imbibi n'umugezi wa <nowiki><b>Nyabugogo</b></nowiki>''',''' ugize kimwe mu bigize uruzi rwa Nyabarongo. Uburebure bwo hejuru y'inyanja bw'Umurenge wa kigali ni metero 1,444. <ref>{{Cite web |title=GeoNames.org |url=https://www.geonames.org/11186546/gisozi.html |access-date=2025-05-18 |website=www.geonames.org}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Google Maps |url=https://www.google.com/maps/@-1.942696,30.0147743,13z?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI1MDUxMy4xIKXMDSoASAFQAw== |access-date=2025-05-17 |website=Google Maps |language=en}}</ref> == Imibare y'abaturage == Mu mwaka wa 2012, Umurenge wa kigali wari utuwe n'abaturage bagera ku 30,023. == Imirenge == Akarere ka Nyarugenge kagabanijemo [[Imirenge y’u Rwanda|imirenge]] 10, ariyo: Gitega, Kanyinya, Kigali, [[Umurenge wa Kimisagara|Kimisagara]], [[Umurenge wa Mageragere|Mageragere]], [[Umurenge wa Muhima|Muhima]], Nyakabanda, [[Nyamirambo]], Nyarugenge, na Rwezamenyo. <ref>{{Cite web |title=nyarugenge.gow.rw |url=https://www.nyarugenge.gov.rw/index.php?eID=dumpFile&t=f&f=22076&token=c8375955669c511102b39c10e5e9c6a795f70fc4#:~:text=Nyarugenge%20is%20one%20of%20the,and%20355%20quarters%20(Imidugudu).}}</ref> == Ahantu hatuwe == Umurenge wa kigali ugabanyijemo ibice bikurikira: Kankuba, Kavumu, Ntugama, Runzenze, Nyarurenzi, Mataba, na Nyarufunzo. == Reba == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Nyarugenge}} [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] r57nt445c9xpsbnoexh4bofg6dakpbt Umurenge wa Gisozi 0 20313 143077 140583 2026-10-23T19:45:53Z Score Beethoven 11559 143077 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Umurenge wa Gisozi''' ni umwe mu mirenge 15 igize [[Akarere ka Gasabo]], mu [[Kigali|Mujyi wa Kigali]], mu [[Rwanda]]. Ugizwe n'utugari 2. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, Umurenge wa Gisozi wari utuwe n'abaturage 75 611. Muri uyu murenge hari [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali]]. == Ubuso n'utugari == [[Dosiye:Rwanda, Gasabo District.png|thumb|left|upright=0.5|Akarere ka Gasabo]] Umurenge wa Gisozi ni umwe mu mirenge 15 y'Akarere ka Gasabo. Ufite ubuso bwa km² 8,30.<ref name="citypop">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/12__gasabo/ |title=Gasabo (District, Rwanda) – Sectors |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-23}}</ref> Ugizwe n'[[Akagari|utugari]] 2:<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.gasabo.gov.rw/about/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=gasabo.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-23}}</ref> {{div col|colwidth=15em}} * Musezero * Ruhango {{div col end}} {{clear|left}} == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2012, Umurenge wa Gisozi wari utuwe n'abaturage 44 003. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, wari utuwe n'abaturage 75 611.<ref name="citypop" /> == Urwibutso rwa Jenoside == Mu Murenge wa Gisozi hari [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali]]. Mu mwaka wa 2023, UNESCO yashyize inzibutso enye za Jenoside mu murage w'isi. Urwibutso rwa Kigali ni rumwe muri izo nzibutso.<ref>{{Cite web |url=https://www.unesco.org/en/days/tutsi-genocide |title=International Day of Reflection on the 1994 Genocide against the Tutsi in Rwanda |website=UNESCO |language=en |access-date=2026-10-23}}</ref> == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Gisozi Sector|Amafoto y'Umurenge wa Gisozi]] kuri Wikimedia Commons [[Ikiciro:Akarere ka Gasabo]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Gisozi]] omns2iax3vay2ojuql2vrruahmqubjl 143343 143077 2026-10-24T09:59:51Z Score Beethoven 11559 143343 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Umurenge wa Gisozi''' ni umwe mu mirenge 15 igize [[Akarere ka Gasabo]], mu [[Kigali|Mujyi wa Kigali]], mu [[Rwanda]]. Ugizwe n'utugari 2. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, Umurenge wa Gisozi wari utuwe n'abaturage 75 611. Muri uyu murenge hari [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali]]. == Ubuso n'utugari == [[Dosiye:Rwanda, Gasabo District.png|thumb|left|upright=0.5|Akarere ka Gasabo]] Umurenge wa Gisozi ni umwe mu mirenge 15 y'Akarere ka Gasabo. Ufite ubuso bwa km² 8,30.<ref name="citypop">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/12__gasabo/ |title=Gasabo (District, Rwanda) – Sectors |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-23}}</ref> Ugizwe n'[[Akagari|utugari]] 2:<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.gasabo.gov.rw/about/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=gasabo.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-23}}</ref> {{div col|colwidth=15em}} * Musezero * Ruhango {{div col end}} {{clear|left}} == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2012, Umurenge wa Gisozi wari utuwe n'abaturage 44 003. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, wari utuwe n'abaturage 75 611.<ref name="citypop" /> == Urwibutso rwa Jenoside == Mu Murenge wa Gisozi hari [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali]]. Mu mwaka wa 2023, UNESCO yashyize inzibutso enye za Jenoside mu murage w'isi. Urwibutso rwa Kigali ni rumwe muri izo nzibutso.<ref>{{Cite web |url=https://www.unesco.org/en/days/tutsi-genocide |title=International Day of Reflection on the 1994 Genocide against the Tutsi in Rwanda |website=UNESCO |language=en |access-date=2026-10-23}}</ref> == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Gisozi Sector|Amafoto y'Umurenge wa Gisozi]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Imirenge y'Akarere ka Gasabo}} [[Ikiciro:Akarere ka Gasabo]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Gisozi]] rvhlz65a9bf1iuz4g38dftfvvcjx54l Umurenge wa Remera 0 20316 143355 141641 2026-10-24T10:00:03Z Score Beethoven 11559 143355 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement}}'''Remera''' ni umwe mu [[Imirenge y’u Rwanda|Mirenge]] 15 yo mu [[Akarere ka Gasabo|Karere ka Gasabo]] mu murwa mukuru wa [[Kigali]] mu [[Rwanda]]. == Ubumenyi bw'isi == Remera ifite ubuso bwa 7.3 km² kandi iherereye ku butumburuke bwa metero 1,450 <ref name="citypopulation">{{Cite web |title=Ruanda: Gliederung in Sektoren |url=https://www.citypopulation.de/de/rwanda/sector/admin/ |access-date=2024-08-29 |website=citypopulation.de |language=de}} </ref> <ref name="geonames">{{Cite web |title=Remera |url=https://www.geonames.org/11186561/remera.html |access-date=2024-08-29 |website=[[GeoNames]] |language=en}} </ref> Umurenge wa Remera ugabanijwemo selile enye: [[Rukiri I]], [[Rukiri II]], [[Nyabisindu (Remera)|Nyabisindu]] na [[Kigali|Nyarutarama]].<ref name="gasabo">{{Cite web |title=Menya Gasabo |url=https://www.gasabo.gov.rw/about/menya-akarere |access-date=2024-08-29 |website=gasabo.gov.rw |language=rw}} </ref> Imirenge ituranye ni Kinyinya mu majyaruguru, [[Akarere ka Gasabo|Kimironko]] mu burasirazuba, [[Umurenge wa Niboye|Niboye]] mu majyepfo, [[Akarere ka Kicukiro|Kicukiro]] mu majyepfo y'uburengerazuba, [[Kimihurura]] mu burengerazuba na [[Umurenge wa Kacyiru|Kacyiru]] mu majyaruguru y'uburengerazuba.<ref>https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/kigali-umuturage-yageneye-umurenge-wa-remera-imodoka</ref><ref>https://mapcarta.com/W177860304</ref> <ref name="citypopulation" /> <ref>{{Cite web |date=2015-02-20 |title=Remera-Kisimenti booming : un nouveau centre d’affaires hyperactif à Kigali |url=https://fr.igihe.com/remera-kisimenti-booming-un-nouveau-centre-d.html |access-date=2025-08-02 |website=IGIHE |language=fr-FR}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2011-10-08 |title=Gasabo : De fortes mesures de sécurité ont été prises dans le secteur de Remera |url=https://fr.igihe.com/gasabo-de-fortes-mesures-de-securite-ont-ete.html |access-date=2025-08-02 |website=IGIHE |language=fr-FR}}</ref> == Demokarasi == Ibarura ryakozwe mu mwaka wa 2022, abaturage bari 38.648. Imyaka icumi mbere yaho, yari 43.279, ibyo bikaba bingana no kugabanuka kw'abaturage buri mwaka 1,1% hagati ya 2012 na 2022 <ref name="citypopulation"/> <ref name="nisr">{{Cite web |title=RPHC5 - District Profile - Gasabo |url=https://statistics.gov.rw/publication/rphc5-district-profile-gasabo |access-date=2024-08-29 |publisher=[[National Institute of Statistics of Rwanda]] (NISR) |language=en}} </ref> == Umuco == Igice cya Rukiri II cy'umurenge, kirimo [[Sitade y'Igihugu Amahoro|Stade Amahoro]] na [[Kigali BK Arena|BK Arena]], kibamo ibikoresho binini by'imikino i Kigali.<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/abaturiye-stade-amahoro-bahawe-igihe-ntarengwa-cyo-kuvugurura-inyubako-zabo</ref> <ref name="geonames"/> <ref>{{Cite web |date=2025-05-23 |title=Le Gouvernement lance un nouveau projet de relogement à Nyabisindu |url=https://fr.igihe.com/Le-Gouvernement-lance-un-nouveau-projet-de-relogement-a-Nyabisindu.html |access-date=2025-08-02 |website=IGIHE |language=fr-FR |archive-date=2025-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250621230655/https://fr.igihe.com/Le-Gouvernement-lance-un-nouveau-projet-de-relogement-a-Nyabisindu.html |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |date=2025-05-23 |title=Le Gouvernement lance un nouveau projet de relogement à Nyabisindu |url=https://fr.igihe.com/Le-Gouvernement-lance-un-nouveau-projet-de-relogement-a-Nyabisindu.html |access-date=2025-08-02 |website=IGIHE |language=fr-FR |archive-date=2025-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250621230655/https://fr.igihe.com/Le-Gouvernement-lance-un-nouveau-projet-de-relogement-a-Nyabisindu.html |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |last=KASSIM YUSSUF |date=27 OCT 2022 |title=Le Rwanda se dote d’un stade ultra moderne d’ici 2024 |url=https://www.rba.co.rw/post/Le-Rwanda-se-dote-dun-stade-ultra-moderne-dici-2024 |website=RBA |language=fr}}</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Gasabo}} bn4k6rm79o2gq5mqziwk7bojzye65j0 Rwinkwavu 0 20355 143192 123732 2026-10-24T07:27:39Z Score Beethoven 11559 Redirected page to [[Umurenge wa Rwinkwavu]] 143192 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Umurenge wa Rwinkwavu]] k1uxvo2vy8di0cxh4ea1dl1iy1d2km1 Indoto 0 20374 143513 137615 2026-10-24T10:04:33Z Score Beethoven 11559 143513 wikitext text/x-wiki {{Infobox | above = Indoto | label1 = Ubwoko | data1 = Filime y'uruhererekane | label2 = Igihugu | data2 = [[Rwanda]] | label3 = Ururimi | data3 = [[Ikinyarwanda]] | label4 = Yakozwe na | data4 = [[Misago Nelly Wilson]] | label5 = Televiziyo | data5 = Televiziyo y'u Rwanda (RTV) | label6 = Yatangiye | data6 = 2020 }} '''Indoto''' ni filime y'uruhererekane yo mu [[Rwanda]]. Yakozwe na [[Misago Nelly Wilson]]. Itambuka kuri Televiziyo y'u Rwanda (RTV). Yatangiye muri Mutarama 2020. Mu 2023, umukinnyi Phionah Igihozo yahawe igihembo kubera uruhare rwe muri ''Indoto''. == Inkuru == ''Indoto'' ivuga ku musore witwa Muhire. Muhire arangiza amashuri yisumbuye. Ashakisha akazi ariko ntakabone. Inshuti ye yo mu bwana imujyana mu mujyi, ikamubeshya. Muhire atakaza ibyo yari afite. Nyuma, abona akazi ko kurinda izamu. Asubira no mu ishuri. Urukundo n'umukobwa w'umukire rumurangaza mu masomo, rukamushyira mu kaga.<ref name="rm2019"/> == Amateka == Misago Nelly Wilson ni we wakoze ''Indoto''. Yari yarakoze kandi filime ''[[SEBURIKOKO|Seburikoko]]'' na ''City Maid''. ''Indoto'' yatangiye gutambuka kuri RTV muri Mutarama 2020.<ref name="rm2019"/> Ku ya 1 Mata 2023, Phionah Igihozo yatsindiye igihembo cy'umukinnyi w'umugore mwiza wungirije (''Best Supporting Actress'') muri [[Rwanda Movie Awards|Rwanda International Movie Awards]], kubera ''Indoto''.<ref name="nt2023"/> == Inyandiko == {{Reflist|refs= <ref name="rm2019">{{Cite web |url=https://rwandamagazine.com/imyidagaduro/article/indoto-indi-serie-ifite-inkuru-iryoshye-uzajya-ukurikira-kuri-rtv |title='Indoto', indi 'Serie' ifite inkuru iryoshye uzajya ukurikira kuri RTV |author=Christophe Renzaho |website=Rwanda Magazine |date=2019-12-14 |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="nt2023">{{Cite web |url=https://www.newtimes.co.rw/article/6343/entertainment/cinema/winners-at-the-rwanda-international-movie-awards |title=Winners at the Rwanda International Movie Awards |author=Eliane Irakoze |website=The New Times |date=2023-04-02 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> }} [[Ikiciro:Filime nyarwanda]] [[Ikiciro:Filimi]] oxgpabu7na7787nyuxdfp3ltj4kr7gh List of Teletext Services 0 20922 143204 135005 2026-10-24T08:01:42Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 143204 wikitext text/x-wiki Teletext ni serivisi yo gushakisha amakuru kuri tereviziyo yatejwe imbere mu [[Ubwongereza|Bwongereza]] mu ntangiriro ya za 70. Itanga urutonde rwamakuru ashingiye kumyandiko, mubisanzwe harimo amakuru yigihugu, mpuzamahanga na siporo, ikirere na gahunda za TV. Ibisobanuro (cyangwa gufunga ibisobanuro ) amakuru nayo yoherezwa mubimenyetso bya teletext, mubisanzwe kurupapuro 888 <ref>{{Cite book |last=Kawamoto |first=Kevin |year=2003 |title=Digital Journalism: Emerging Media and the Changing Horizons of Journalism |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=0-7425-2681-X |page=32}}</ref> cyangwa 777. Serivisi zitari nke ziboneka kuri tereviziyo zatejwe imbere mu bindi bihugu, zimwe muri zo zagerageje gukemura imbogamizi za sisitemu yatejwe imbere n’Ubwongereza, hamwe n’ibishushanyo byoroheje hamwe n’ubunini bwa page. == Serivise zikora kandi zidahagarikwa na teletext byigihugu == * Umuyoboro wo hejuru * TVSH * Mediaset * RAI * SAT.1 [[Dosiye:ORF1-Teletext-09-08-2017.png|thumb|ORF teletext]] * Inyandiko ya ORF ( ORF1, <ref name=":1">{{Cite web |title=teletext.ORF.at |url=http://teletext.orf.at/channel/orf1/page/100/1 |access-date=2018-04-02}}</ref> ORF2, <ref name=":0">{{Cite web |title=teletext.ORF.at |url=http://teletext.orf.at/channel/orf2/page/100/1 |access-date=2018-04-02}}</ref> ORF3 <ref>{{Cite web |title=teletext.ORF.at |url=http://teletext.orf.at/channel/orfiii/page/100/1 |access-date=2018-04-02}}</ref> ) * Inyandiko ya siporo ya ORF ( ORF Sport Yongeyeho <ref name=":6">{{Cite web |title=teletext.ORF.at |url=http://teletext.orf.at/channel/sportplus/page/100/1 |access-date=2018-04-02}}</ref> ) * TW1 Inyandiko ( TW1 ) * 3Ibyanditswe ( 3sat ) * ATV INYANDIKO ( ATV ) * Igice cya 4 Inyandiko ( Puls 4 ) * Sat1 Österreich Inyandiko (Sat 1 Österreich) * Inyandiko ya ProSieben Otirishiya ( Pro 7 Österreich ) * kabel eins inyandiko Otirishiya ( Kabel 1 Österreich ) * RTLtext AT ( RTL Österreich ) * Inyandiko ya RTL II KURI (RTL 2) * Otirishiya 9 Inyandiko (Otirishiya 9) * Televiziyo ya Tirol <ref>{{Cite journal |last=Lehner |first=Rolf Dieter |date=2022-02-25 |title=The Beneficial Shock |journal=Eurasian Crossroads |volume=3 |issue=1 |doi=10.55269/eurcrossrd.3.010150208 |doi-broken-date=1 July 2025 |issn=2713-251X |doi-access=free |article-number=010150208}}</ref> === Bosiniya na Herzegovina === * BHT1 Inyandiko ( BHT1 ) - urwego nyamukuru rwa leta ya tereviziyo rusange muri [[Bosiniya na Herizegovina|Bosiniya na Herzegovina]] * FTV Inyandiko ( FTV ) - urwego rwa tereviziyo rusange * Inyandiko ya RTRS ( RTRS ) - urwego rwa tereviziyo rusange === Bulugariya === * Inyandiko ya BNT ( BNT1, BNT2, BNT3, BNT4 ) - umuyoboro rusange wa leta rusange wo muri [[Bulugariya]] === Korowasiya === * HTV TTXT ( Radiotelevision ya Korowasiya ) <ref>{{Cite web |title=HRT: Teletekst |url=https://teletekst.hrt.hr/100-01.HTML |website=teletekst.hrt.hr}}</ref> * Inyandiko ya Nova ( Nova TV ) * Inyandiko ya RTL ( Televizija ya RTL ) === Repubulika ya Ceki === * Teletext ČT <ref>{{Cite web |title=Teletext ČT |url=http://www.ceskatelevize.cz/teletext/ct/ |access-date=2018-04-02}}</ref> ==== Serivisi zidahwitse ==== * Teletext Nova <ref>{{Cite web |title=Unofficial teletext |url=http://www.e-teletext.cz/teletext/podstranka-1-titulni-strana-stranka-100-nova/ |access-date=2018-04-02 |archive-date=2018-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180402225651/http://www.e-teletext.cz/teletext/podstranka-1-titulni-strana-stranka-100-nova/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Teletext Nova |url=http://www.solmonte.cz/teletext-nova/ |access-date=2018-04-02 |archive-date=2020-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200110115323/https://solmonte.cz/teletext-nova/ |url-status=dead }}</ref> * Prima Teletext <ref>{{Cite web |title=Unofficial teletext |url=http://www.e-teletext.cz/teletext/podstranka-1-titulni-strana-stranka-100-prima/ |access-date=2018-04-02 |archive-date=2018-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180402225717/http://www.e-teletext.cz/teletext/podstranka-1-titulni-strana-stranka-100-prima/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Teletext Prima |url=http://www.solmonte.cz/teletext-prima/ |access-date=2018-04-02 |archive-date=2019-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626224112/https://www.solmonte.cz/teletext-prima/ |url-status=dead }}</ref> * Prima Cool Teletext <ref>{{Cite web |title=Prima Cool Teletext |url=http://www.solmonte.cz/teletext-primacool/ |access-date=2018-04-02 |archive-date=2020-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200326191820/https://www.solmonte.cz/teletext-primacool/ |url-status=dead }}</ref> * Prima Urukundo Teletext <ref>{{Cite web |title=Primo Love Teletext |url=http://www.solmonte.cz/teletext-primalove/ |access-date=2018-04-02 |archive-date=2020-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200110114643/https://solmonte.cz/teletext-primalove/ |url-status=dead }}</ref> * Teletext TV Barrandov <ref>{{Cite web |title=Teletext TV Barrandov |url=http://www.e-teletext.cz/teletext/podstranka-1-titulni-strana-stranka-100/ |access-date=2018-04-02 |archive-date=2018-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180402225721/http://www.e-teletext.cz/teletext/podstranka-1-titulni-strana-stranka-100/ |url-status=dead }}</ref> * Teletext TV Óčko <ref name=":5">{{Cite web |title=Teletext TV Óčko |url=http://www.e-teletext.cz/teletext/podstranka-1-titulni-strana-stranka-100-tv-ocko/ |access-date=2018-04-02 |archive-date=2018-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180402225631/http://www.e-teletext.cz/teletext/podstranka-1-titulni-strana-stranka-100-tv-ocko/ |url-status=dead }}</ref> === Danemark === * DR Tekst-TV ( Radiyo Danmarks ) * TV2 Tekst-TV ( TV2 Yemeye televiziyo ya digitale, ariko areka serivisi muri 2019) * Viasat Tekst-TV ( Viasat ) === Finlande === Umuyoboro rusange ukoreshwa mu murwa [[Finilande|wa Finlande]] Yle ufite Teletext (Yle Teksti-TV). yerekana amakuru, siporo na gahunda amakuru kumasaha. Urupapuro rwinsanganyamatsiko ku kirere, urujya n'uruza, akazi no kwidagadura. <ref>{{Cite web |title=Mikä Teksti-tv? |url=http://www.yle.fi/tekstitv/arkisto/mika_teksti-tv/ |access-date=10 August 2015 |publisher=Yle |language=Finnish}}</ref> Teksti-TV nayo ifite amakuru mucyongereza kurupapuro rwa 190. * Yle Teksti-TV ( Yle ) * MTV3 Tekstikanava ( MTV3 ) (idahwitse) * TekstiNelonen ( Nelonen ) (idahwitse) * Subteksti ( Sub ) (idahwitse) === Ubufaransa === [[Dosiye:Arte_Teletext_Page_100,_2016-04-04.png|thumb|ARTE Ubufaransa urupapuro rwanyuma rwa televiziyo "murugo"]] [[Dosiye:France_2_Teletext_page_100_(2007).png|thumb|Ubufaransa 2 urupapuro rwitangiriro]] [[Dosiye:Antiope_à_Moscou-Portail_Tourisme.jpg|thumb|Urupapuro rwa sisitemu ya Antiope]] === Ubudage === [[Dosiye:ARD-Teletext-2020-05-07.png|thumb|ARD teletext]] [[Dosiye:Teletext_Level_1.0_and_2.5_BR.PNG|thumb|BR Urwego 1.0 na 2.5 teletext]] [[Dosiye:RTL_Teletext_homepage.jpg|thumb|Urupapuro rwibanze rwa RTL Teletext nkuko bigaragara muri Romania]] * ARD <ref>{{Cite web |title=ARD Text, der Teletext des Ersten Deutschen Fernsehens &#124; Startseite |url=https://www.ard-text.de/ |website=Erstes Deutsches Fernsehen (ARD)}}</ref> (hamwe nabanyamakuru bose bo mukarere ) * ZDF: ( ZDF, <ref>{{Cite web |title=ZDFtext |url=http://int-teletext.zdf.de/teletext/zdf |website=int-teletext.zdf.de |access-date=2025-10-22 |archive-date=2021-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725023141/https://int-teletext.zdf.de/teletext/zdf/ |url-status=dead }}</ref> ZDFneo, <ref>{{Cite web |title=ZDFtext |url=http://int-teletext.zdf.de/teletext/zdfneo |website=int-teletext.zdf.de |access-date=2025-10-22 |archive-date=2021-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210613114630/http://int-teletext.zdf.de/teletext/zdfneo/ |url-status=dead }}</ref> ZDFinfo <ref>{{Cite web |title=ZDFtext |url=http://int-teletext.zdf.de/teletext/zdfinfo |website=int-teletext.zdf.de |access-date=2025-10-22 |archive-date=2021-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725015019/https://int-teletext.zdf.de/teletext/zdfinfo/ |url-status=dead }}</ref> ) * ARD & ZDF: KiKa, <ref>{{Cite web |date=25 January 2019 |title=Willkommen im KiKA-TEXT |url=https://www.kika.de/kikatext/kikatext-start100.html |website=kika.de}}</ref> Phoenix * RTL Deutschland : ( RTL, <ref>{{Cite web |title=RTL Fernsehprogramm von heute - aktuelles TV Programm |url=http://www.rtl.de/cms/service/footer-navigation/teletext.html}}</ref> VOX, <ref name=":2">{{Cite web |title=Teletext |url=https://www.vox.de/cms/service/footer-navigation/teletext.html |website=vox.de |access-date=2025-10-22 |archive-date=2023-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231001210240/https://www.vox.de/cms/service/footer-navigation/teletext.html |url-status=dead }}</ref> RTL II, ... n'abandi) * ProSiebenSat.1 : ( ProSieben, Sat.1, kabel eins, ... n'abandi) <ref name="SevenOne">{{Cite web |title=TV &#124; Teletext - Viewer |url=http://www.sevenonemedia.de/tv/portfolio/teletext/teletext-viewer |website=Sevenone}}</ref> * Tele 5 <ref name="SevenOne" /> * Imikino1 <ref name="SevenOne" /> * Welt <ref name="SevenOne" /> * ... n'abandi === Ubugereki === * NERIT (Imiyoboro ya tereviziyo ya Leta N1, N Imikino ) * Ihagaritse, ntigikora. * * Hagati ( Umuyoboro wa Mega, Umuyoboro winyenyeri, TV ya siporo, Inyongera3) * Amakuru ya Hellas ( ANT1, TV ya Alpha, Umuyoboro uhindura, TV YAKOZE ) * Itsinda rya Metromedia (Vergina, Nickelodeon, Haguruka, Smile, Nickelodeon Plus, Super TV Halkidiki, Umuyoboro wa Iyoniya, Atlas TV) === Hongiriya === [[Dosiye:Duna_Text.jpg|thumb|Duna TV teletext]] [[Dosiye:Mtva-teletext.jpg|thumb|MTVA teletext]] [[Dosiye:Rtl_klub_-_text.jpg|thumb|RTL Klub teletext]] * m1Ibyanditswe ( m1 ) * m2Ibyanditswe ( m2 ) * TV2 Inyandiko ( TV2 ) * Klub inyandiko ( RTL Klub ) * Viasat 3 ( Viasat 3 ) === Isilande === * RÚV textavarp (Televiziyo rusange ya Islande RÚV) iboneka kuri [http://textavarp.is Textavarp.is] <ref>{{Cite web |title=Textavarp.is |url=http://www.textavarp.is/100/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20020609151736/http://www.textavarp.is/100/ |archive-date=9 June 2002}}</ref> === Irilande === * RTÉ Aertel ( RTÉ Umwe, RTÉ 2, RTÉjr na RTÉ Amakuru ) Kugeza ubu, serivisi irahagaritswe. <ref>{{Cite web |date=2 October 2023 |title=RTÉ to close the Aertel service – About RTÉ |url=https://about.rte.ie/2023/10/02/rte-to-close-the-aertel-service/ |access-date=2023-10-02 |website=about.rte.ie |archive-url=https://web.archive.org/web/20231002190715/https://about.rte.ie/2023/10/02/rte-to-close-the-aertel-service/ |archive-date=2023-10-02 |url-status=dead}}</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} ajgn64vbjznr92t577f6drssh2hs5ib Dorcy Rugamba 0 21382 143092 133338 2026-10-24T02:18:45Z Score Beethoven 11559 143092 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Dorcy Rugamba | image = Dorcy Rugamba (born 1969) in the video 'Dorcy Rugamba - Les enfants gâtés de Butare'.png | caption = Dorcy Rugamba mu 2026 | birth_name = Dorcy Ingeli Rugamba | birth_date = 1969 | birth_place = [[Rwanda]] | nationality = Umunyarwanda | education = [[Kaminuza nkuru y’u Rwanda]]<br />Conservatoire royal de Liège | occupation = Umwanditsi, umukinnyi w'ikinamico, umubyinnyi, umuyobozi w'ikinamico | father = [[Rugamba Cyprien]] | mother = Daphrose Mukansanga | known_for = ''Rwanda 94'', ''Hewa Rwanda'' }} '''Dorcy Rugamba''' (yavutse mu 1969) ni umwanditsi, umukinnyi w'ikinamico, umubyinnyi n'umuyobozi w'ikinamico w'Umunyarwanda. Ni umuhungu wa [[Rugamba Cyprien]] na Daphrose Mukansanga. Ababyeyi be n'abavandimwe be benshi bishwe muri [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]]. Ibikorwa bye byinshi bivuga kuri iyo Jenoside. Mu 2012, Dorcy Rugamba yashinze Rwanda Arts Initiative. Mu 2024, yari umuyobozi w'ubuhanzi wa Kigali Triennial ya mbere. Mu 2024 kandi, yasohoye igitabo ''Hewa Rwanda, une lettre aux absents''. Mu 2026, yasohoye igitabo cy'inkuru ''Les enfants gâtés de Butare''. == Ubuzima == [[File:Dorcy Rugamba 2026.jpg|thumb|left|upright|Dorcy Rugamba i Marsoui, muri [[Kanada]], mu 2026]] === Ubwana n'amashuri === Dorcy Rugamba yavutse mu 1969, mu Rwanda.<ref name="africities" /> Se ni [[Rugamba Cyprien]]. Rugamba Cyprien yari umwanditsi, umuhimbyi w'indirimbo n'imbyino, akaba n'umushakashatsi. Ni we winjije Dorcy mu buhanzi.<ref name="automne" /> Dorcy yatojwe imbyino gakondo z'[[Intore]].<ref name="africities" /> Dorcy yize ibijyanye n'imiti (farumasi) muri [[Kaminuza nkuru y’u Rwanda]] no muri Kaminuza Gatolika ya Louvain.<ref name="africities" /> Mu 1992, yashinze itorero ry'imbyino n'ikinamico « Isango » i [[Butare]].<ref name="africities" /> Ku ya 7 Mata 1994, Dorcy n'umuvandimwe we Olivier ntibari mu rugo i Kigali. Bari i Butare kwa nyirasenge.<ref name="kt" /> Uwo munsi, abasirikare bishe ababyeyi be n'abavandimwe be batandatu.<ref name="kt" /><ref name="abc" /> Umuvandimwe we Cirdare ni we warokotse mu rugo.<ref name="kt" /> Dorcy yize ikinamico muri Conservatoire royal de Liège, mu [[Ububiligi]]. Yahawe igihembo cya mbere mu buhanzi bw'ikinamico.<ref name="africities" /><ref name="automne" /> === Umwuga === Dorcy Rugamba ni umwe mu banditsi batandatu b'ikinamico ''Rwanda 94''. Itsinda ry'ikinamico Groupov ryayerekanye mu iserukiramuco rya Avignon, mu Bufaransa, mu 1999. Iyi kinamico yahawe ibihembo byinshi mu Bubiligi no mu Bufaransa. Mu 2004, yerekaniwe mu Rwanda: i Butare, i Kigali n'i [[Bisesero]].<ref name="africities" /> Mu 2001, Dorcy yashinze « Ateliers Urwintore » i Kigali. Ni ahantu ho kwigisha, guhanga no gukora ubushakashatsi mu buhanzi.<ref name="africities" /> Mu 2005, yayoboye ikinamico ''L'Instruction'' ya Peter Weiss. Iyi kinamico ivuga ku rubanza rw'abakoze ibyaha muri Auschwitz. Yerekanywe mu Rwanda, mu Bufaransa, mu Bubiligi, mu Bwongereza, mu Buyapani no muri Amerika.<ref name="africities" /> Hagati ya 2004 na 2008, Dorcy yakinnye mu makinamico yayobowe na Peter Brook, Rosa Gasquet na Milo Rau.<ref name="africities" /> Dorcy yanditse ikinamico ''Bloody Niggers!''.<ref name="automne" /> Muri Mata 2011, ikinamico ye ''Gamblers, or the Last War of the Soldier Hungry'' yerekanywe bwa mbere i Antwerp, mu Bubiligi.<ref name="africities" /> Mu 2012, Dorcy yashinze Rwanda Arts Initiative i Kigali. Ni ikigo giteza imbere ubuhanzi.<ref name="ispa" /><ref name="tnwb" /> Iki kigo cyateguye imishinga ye nka ''Planet Kigali'' na ''Umurinzi''.<ref name="ispa" /> ''Umurinzi'' yakozwe mu 2019, mu kwibuka ku nshuro ya 25 Jenoside yakorewe Abatutsi.<ref name="automne" /><ref name="newtimes" /> Muri Werurwe 2020, Dorcy yakoze ''Les restes suprêmes''. Iki gihangano kivuga ku murage w'Afurika uri mu nzu ndangamurage z'i Burayi. Cyerekanywe muri Biennale ya Dakar mu 2022.<ref name="automne" /> Mu Ukwakira 2020, yatangiye gukorana na Abderrahmane Sissako kuri opera ''Le vol du Boli'', i [[Paris]]. Umuziki wayo wahimbwe na Damon Albarn.<ref name="automne" /> Muri Gashyantare 2024, Dorcy yari umuyobozi w'ubuhanzi wa Kigali Triennial ya mbere.<ref name="automne" /><ref name="ispa" /> Yakinnye kandi muri filime ''Neptune Frost'' ya Saul Williams na [[Uwizeyimana Anisziya|Anisia Uzeyman]].<ref name="paste" /> Dorcy aba hagati ya [[Buruseli]] na Kigali.<ref name="automne" /> === Ibitabo === Muri Werurwe 2024, Dorcy yasohoye igitabo ''Hewa Rwanda, une lettre aux absents'' muri Éditions JC Lattès.<ref name="automne" /> Muri iki gitabo, yandikira ababyeyi be n'abandi bapfuye. Avuga ku bwana bwe n'ubusore bwe i Kigali.<ref name="tnwb" /> Iki gitabo cyashyizwe ku rutonde rwa mbere rw'igihembo Renaudot, mu cyiciro cy'inyandiko (''essai'').<ref name="brittle" /> Iki gitabo cyahinduwe igitaramo giherekejwe n'umuziki. Dorcy agikorana n'umucuranzi w'Umunyasenegali Majnun.<ref name="tnwb" /> Cyerekanywe i Buruseli mu Ukwakira 2024.<ref name="tnwb" /> Muri Werurwe 2025, cyerekanywe mu iserukiramuco rya Adelaide, muri Ositaraliya.<ref name="abc" /> Mu 2026, cyari muri gahunda ya Biennale Teatro y'i Venise.<ref name="biennale" /> Muri Kanama 2026, Dorcy yasohoye igitabo cy'inkuru ''Les enfants gâtés de Butare'' muri JC Lattès. Iki gitabo kivuga ku mujyi wa Butare mbere ya Jenoside.<ref name="actualitte" /> == Inyandiko == {{Reflist|refs= <ref name="kt">{{Cite web |url=https://www.kigalitoday.com/inkuru-zicukumbuye/article/wari-uzi-ko-rugamba-sipiriyani-atigeze-aririmba-mu-ndirimbo-ze |title=Wari uzi ko Rugamba Sipiriyani atigeze aririmba mu ndirimbo ze? |author=Nsengumukiza Prudence |website=Kigali Today |date=2017-09-30 |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="africities">{{Cite web |url=https://www.africities.org/speakers/dorcy-rugamba/ |title=Dorcy Rugamba |website=Africities |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="automne">{{Cite web |url=https://www.festival-automne.com/en/artists/dorcy-rugamba |title=Dorcy Rugamba |website=Festival d'Automne |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="abc">{{Cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2025-02-25/hewa-rwanda-letter-to-the-absent-adelaide-festival-dorcy-rugamba/104966770 |title=Dorcy Rugamba shares a story both devastating and hopeful in Hewa Rwanda: Letter to the Absent |author=Anna Kelsey-Sugg, Rosa Ellen |website=ABC News |date=2025-02-25 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="ispa">{{Cite web |url=https://www.ispa.org/page/congress_ny25_speaker_dorcy |title=ISPA 2025 New York Congress – Dorcy Rugamba |website=ISPA |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="tnwb">{{Cite web |url=https://www.theatrenational.be/en/activities/3823-hewa-rwanda-lettre-aux-absents-o |title=Hewa Rwanda Lettre aux absents • Dorcy Rugamba, Majnun |website=Théâtre National Wallonie-Bruxelles |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="newtimes">{{Cite web |url=https://www.newtimes.co.rw/article/165738/Lifestyle/rugamba-on-creating-memories-among-genocide-survivors-through-performing-arts |title=Rugamba on creating memories among Genocide survivors through performing arts |author=Eddie Nsabimana |website=The New Times |date=2019-04-13 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="paste">{{Cite web |url=https://www.pastemagazine.com/movies/saul-williams/neptune-frost-review |title=Neptune Frost Seeks Liberation through Afrofuturist Anticolonialism |author=Kevin Fox Jr. |website=Paste |date=2022-06-01 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="brittle">{{Cite web |url=https://brittlepaper.com/2024/09/these-are-the-african-books-longlisted-on-prestigious-french-prizes-prix-goncourt-and-prix-renaudot/ |title=These are the African Books Longlisted on Prestigious French Prizes Prix Goncourt and Prix Renaudot |author=Blue Noeske |website=Brittle Paper |date=2024-09-16 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="biennale">{{Cite web |url=https://www.labiennale.org/en/theatre/2026/theatre-performances/dorcy-rugamba-hewa-rwanda-letter-absent |title=Dorcy Rugamba – Hewa Rwanda, Letter to the absent |website=La Biennale di Venezia |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="actualitte">{{Cite web |url=https://actualitte.com/article/133353/avant-critiques/butare-la-ville-avant-la-nuit |title=Butare, la ville avant la nuit |author=Nicolas Gary |website=ActuaLitté |date=2026-08-18 |language=fr |access-date=2026-10-24}}</ref> }} == Reba kandi == * [[Rugamba Cyprien]] * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994]] {{DEFAULTSORT:Rugamba, Dorcy}} [[Ikiciro:Abanyarwanda]] [[Ikiciro:Abagabo]] [[Ikiciro:Abahanzi]] [[Ikiciro:Umwanditsi]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] p7majvlvbgcrtoqjjdw6d8hhlyueztw Module:Databox 828 21469 143281 143058 2026-10-24T09:34:31Z Score Beethoven 11559 143281 Scribunto text/plain -- This extended version of Databox is stored at https://sv.wikipedia.org/wiki/Modul:Databox, but can be used by other languages -- Versions: (Besides minor adjustments to the property_blacklist and layout) -- 2024-03-03 Parameter "keep_title_case" to not change first letter to upper case (default false) -- 2023-06-18 Shows monolingualtext but only in local language - and maximum one value per property -- Can show any commonsMedia file that has media caption qualifier in the local language, or with content in ("language of work" qualifier) the local language -- Can show several maps if several coordinates, limited by parameter maxFiles (default 1). -- 2023-06-11 Locator map image shown if it has media caption in the local language -- 2020-05-25 Hide "is instance of" -> "human" -- 2020-05-25 Category:Databox that shows qid code -- 2020-05-24 Years linked to articles. Decades, centuries and millennia formated in local language. -- 2020-05-13 P155 (follows) and P156 (followed by) merged into one "Chronology" list, also showing current object. -- Parameter "list_separator" for replacing comma in lists. -- 2020-05-10 Parameter "era" for choosing if year "BCE" (or similar in local language) should be replaced by "BC", empty string or other. -- Upper-case initial letter of P31 (instance of). -- 2020-05-05 P31 hidden if too long list. Administrative wiki category if too long list. -- 2020-05-02 More than two parent/child levels in bulleted list. -- 2020-05-01 Property short names based on P1813. Image legend/caption. -- 2020-04-28 Properties linked to articles (based on Property:P1629 of the property). -- Datatype "url" not shown (except for official web site). Input parameter "levels". -- 2020-04-27 Two higher and two lower levels of child and parent items shown as bulleted list for some properties -- 2020-04-21 Parameters "width", "height", "zoom" and "list_length". Soft hyphens auto-inserted in long property names. -- 2020-04-18 (Monolingual text strings hidden.) Property name hidden if no good value. First image shown if several images. -- 2020-04-16 Description shown (only in local language). First letter of label upper-case. -- 2020-04-13 Values of datatype "quantity" shown. Pen hidden in printout. -- 2020-04-13 Mapframe code copied from the 2019-03-04 af.wikipedia.org version. -- 2020-04-07 Imported from the 2019-04-26 fr.wikipedia.org version -- Kinyarwanda labels for common properties local rw_labels = { P17 = "Igihugu", P279 = "Ni ubwoko bwa", P361 = "Igice cya", P30 = "Umugabane", P36 = "Umurwa mukuru", P37 = "Ururimi rwemewe", P47 = "Ihana imbibi na", P131 = "Iherereye muri", P138 = "Yitiriwe", P150 = "Igizwe na", P194 = "Inteko ishinga amategeko", P206 = "Iri ku nkombe ya", P421 = "Umukandara w'isaha", P463 = "Umunyamuryango wa", P571 = "Yashinzwe", P610 = "Impinga ndende", P625 = "Aho iherereye", P856 = "Urubuga rwemewe", P1082 = "Abaturage", P1313 = "Umwanya w'umuyobozi", P1376 = "Umurwa mukuru wa", P1448 = "Izina ryemewe", P1705 = "Izina ry'umwimerere", P2043 = "Uburebure", P2044 = "Ubutumburuke", P2046 = "Ubuso", P2049 = "Ubugari", P2936 = "Indimi zikoreshwa", P3896 = "Imbibi ku ikarita", P6 = "Umuyobozi", P8744 = "Ubukungu", } -- Blocked properties: local property_blacklist = { 'P6186', -- category for eponymous categories 'P10280', -- category for honorary citizens of entity 'P1036', -- DDC 'P1149', -- LCC 'P1150', -- RVK 'P1151', -- topic's main Wikimedia portal 'P1190', -- UDC 'P1193', -- prevalence (often different value in different countries) 'P1200', -- bodies of water basin category 'P1204', -- Wikimedia portal's main topic 'P1282', -- OSM tag or key 'P1299', -- depicted by 'P1343', -- described by source 'P1382', -- coincident with 'P1402', -- Foundational Model of Anatomy ID 'P1423', -- template's main topic 'P1424', -- topic's main template 'P1433', -- published in 'P1438', -- Jewish Encyclopedia ID (Russian)e 'P1461', -- Patientplus ID 'P1464', -- category for people born here 'P1465', -- category for people who died here 'P1472', -- Commons Creator page 'P1559', -- name in native language 'P1612', -- Commons Institution page 'P1687', -- Wikidata main property for this item 'P1692', -- ICD-9-CM code 'P1709', -- equivalent class 'P1740', -- category for films shot at this location 'P1748', -- NCI Thesaurus ID 'P1753', -- list related to category 'P1754', -- category related to list 'P1791', -- category of people buried here 'P1792', -- category of associated people 'P1793', -- format as a regex 'P1814', -- Japanese name in kana 'P1830', -- owner of (seldom useful) 'P1889', -- different from 'P1921', -- Wikidata RDF URI format 'P1963', -- properties for this type 'P1987', -- MCN code 'P2033', -- Category for pictures taken with camera 'P217', -- inventory number 'P2176', -- drug used for treatment (we avoid medical advise) 'P2184', -- History of subject. (Should be shown if article in local language) 'P2263', -- ISOCat id 'P2283', -- Uses 'P2293', -- genetic association 'P2354', -- list article (seldom available in local language) 'P2445', -- metasubclass of 'P2517', -- category for recipients of this award 'P2540', -- Aarne–Thompson–Uther Tale Type Index 'P2559', -- Wikidata usage instructions 'P2572', -- hashtag 'P2670', -- has parts of the class 'P2737', -- union of 'P2738', -- disjoint union of 'P2817', -- appears in the heritage monument list 'P2860', -- cites 'P2888', -- exact match 'P2959', -- permanent duplicated item 'P301', -- category's main topic 'P3113', -- does not have part 'P3176', -- uses property 'P360', --is a list of 'P3722', -- Commons maps category 'P373', -- Commons category 'P3761', -- IPv4 range 'P3876', -- category for alumni of educational institution 'P3921', -- Wikidata SPARQL query equivalent 'P3950', -- narrower external class 'P4195', -- category for employees of the organization 'P4224', --category contains 'P4354', -- search formatter URL 'P460', -- said to be the same as 'P4839', -- Wolfram Language entity code 'P487', -- Unicode character 'P4969', -- derivative work 'P5008', -- on focus list of Wikimedia project 'P5125', -- wikimedia outline 'P528', -- catalog code 'P553', -- web site account 'P5692', -- Wikidata dummy value 'P5869', -- model item 'P5996', -- Category for films in this language 'P6104', -- Maintained by Wikiproject 'P6112', -- category for members of a team 'P6216', -- copyright status 'P6344', -- rural population 'P6365', -- member category 'P667', -- ICPC 2 ID 'P6686', -- musical motif (not supported) 'P7084', -- related category 'P747', -- editions 'P7561', -- for the interior of the item 'P7763', -- copyright status as a creator 'P7782', -- category for ship name 'P7867', -- category for maps 'P7973', -- quantity symbol (LaTeX) 'P8402', -- open data portal 'P859', -- sponsor 'P8596', -- category for multimedia files depicting exterior views of this item 'P8687', -- social media followers 'P8933', -- category for the view from the item 'P8989', -- category for the view of the item 'P910', -- topic's main category 'P935', -- Commons gallery 'P944', -- Code of nomenclature 'P968', -- email 'P971', -- category combines topics 'P972', -- catalogue 'P989', -- spoken text. (Should be shown if in local language) } -- Exceptions to the datatype blocking: local property_whitelist = { 'P856', -- official website 'P3896',-- geoshape 'P345', -- IMDB id 'P6375' -- street address } -- Properties with higher level items: local properties_with_parents = { 'P131', -- located in the administrative territorial entity 'P144', -- based on 'P155', -- follows 'P171', -- parent taxon 'P276', -- location 'P279', -- subclass of 'P361', -- part of 'P706', -- located on terrain feature 'P749', -- parent organization 'P807', -- separated/forked from 'P1365', -- replaced 'P1647', -- subproperty of 'P3730' -- next higher rank } local properties_with_children = { -- Properties with lower level items: 'P150', -- contains administrative territorial entity 'P156', -- followed by 'P355', -- subsidiary 'P527', -- has part 'P1012', -- contains 'P1366', -- replaced by 'P3729', -- next lower rank 'P4330', -- contains 'P7888' -- merged into } local function buildInteractiveMap(width, point, item_id, zoom) --Utility function to build maps local geojson = { { type = 'Feature', geometry = { type = "Point", coordinates = {point.longitude, point.latitude} }, properties = { title = point.text or '', ['marker-symbol'] = point.marker or 'marker', ['marker-color'] = point.markercolor or "#224422", } } } local args = { ['height'] = width, ['width'] = width, ['frameless'] = 'frameless', ['align'] = 'center', ['latitude'] = point.latitude, ['longitude'] = point.longitude, ['zoom'] = zoom, ['lang'] = lang -- fallbacks to wiki language if local name is missing. ) } return mw.getCurrentFrame():extensionTag('mapframe', mw.text.jsonEncode(geojson), args) end function Set(list) -- values to booleans with keys local set = {} for _, l in pairs(list) do set[l] = true end return set end function listCase(str) -- Capitalizes first visible character of list produced by formatStatements() -- Example: <span><span>[[link|first item]]</span>, <span>second item</span></span> -- --> <span><span>[[link|First item]]</span>, <span>second item</span></span> return str :gsub('^<span><span>%[%[(.-)|(.-)%]%]</span>', function(a,b) return '<span><span>[[' .. a .. '|' .. b:gsub('^%l', string.upper) .. ']]</span>' end) :gsub('^<span><span>(%l)', function(a) return '<span><span>' ..string.upper(a) end) end function listSeparate(str, list_separator) -- Replaces comma in list produced by formatStatements() -- Example: list_separator = ';<br>' -- str = <span><span>[[link|first item]]</span>, <span>second item</span></span> -- -> <span><span>[[link|first item]]</span>;<br> <span>second item</span></span> if list_separator ~= ',' then return str :gsub('</span>,', '</span>'..list_separator) else return str end end function hyphenate(str, lang) -- Inserts soft hyphens in long words, typically before each consonant that is followed by a vowel (lower-case letters) -- Should work good enough for most languages. Language specific exceptions may be added. local nonHyphenatedLanguages = Set{'ar', 'he', 'zh', 'ja', 'ko', 'vi', 'fa', 'ps'} if nonHyphenatedLanguages[lang] then -- Not languages without alphabetic writing system or with few vowels return str end result = '' for word in str:gmatch("%S+") do if #word < 10 then result = result .. ' ' .. word else result = result .. ' ' .. word:sub(1,3) -- Not too early in word .. word:sub(4) :gsub("([bcdfghjklmnpqrstvwxzđçčĉñŋĝĥĵŝšŧžßÐðþğşśćńŁżźбвгжийклмнпрст]" .. "[aouåeiyäöæøáéíóúýàèâêëüãŭœāēīōūəąęóадеёзоу])", "&shy;%1") -- Insert soft-hyphens before each consonant that is followed by vowel :gsub("&shy;([\128-\193])", "%1" ) -- Revert split of two-byte UTF-8 character :gsub("-(%a?%a?%a?%a?)&shy;", "-%1"):gsub("&shy;(%a?%a?%a?%a?)-", "%1-") -- Not too near a hard hyphen -- Some Scandinavian exceptions for wikidata properties, relevant to similar languages: :gsub("&shy;x", "x&shy;") -- Example: tids-komp-le-xi-tet -> tids-komp-lex-i-tet :gsub("sc&shy;h", "&shy;sch") -- Example: sc-h -> -sch :gsub("ss&shy;j", "s&shy;sj")-- Example: ss-j-> s-sj :gsub("n&shy;g", "ng&shy;") -- Example: n-g -> ng- :gsub("ngs", "ngs&shy;") -- Example: Befolk-ningsg-rup-pe -> Befolk-nings-g-rup-pe, Rege-ring-s-che-fens -> Rege-rings-chefens :gsub("g&shy;rup&shy;pe", "&shy;gruppe") -- Example: g-rup-pe -> -gruppe :gsub("nist&shy;ra", "nis&shy;tra") -- Example: admi-nist-ra-tion -> admi-nis-tra-tion :gsub("&shy;ror&shy;ga[&shy;]*n", "r&shy;organ") -- Example: dotte-ror-ga-ni-sa-tion -> dotter-organi-sa-tion :gsub("&shy;rob[&shy;]*jek", "r&shy;objek") -- Example: dot-te-rob-jekt -> dot-ter-objekt :gsub("s&shy;ta&shy;tus", "&shy;status") -- Example: skydds-status :gsub("k&shy;las[&shy;]*s", "&shy;klass") -- Example: deci-malk-las-si-fi-ka-tion -> deci-mal-klas-si-fi-ka-tion :gsub("&shy;nom&shy;rå&shy;de", "n&shy;område") -- Example: vatte-nom-rå-de -> vatten-område :gsub("&shy;som&shy;rå&shy;de", "s&shy;område") -- Example: Rets-gyl-dig-hed-som-rå-de -> Rets-gyl-dig-heds-om-rå-de :gsub("ra&shy;lort", "ral&shy;ort") -- Example: central-ort :gsub("s&shy;kydd", "&shy;skydd") -- Example: Kul-turs-kydd -> Kul-tur-skydd :gsub("k&shy;ri&shy;te&shy;ri", "&shy;kri&shy;te&shy;ri")-- Example: Värld-sarvsk-ri-te-rium -> Värld-sarvs-kri-te-rium :gsub("guasp&shy;he", "gua&shy;sphe") -- Example: lingua-sphere :gsub("gars&shy;kap", "gar&shy;skap") -- Example: medbor-gars-kap -> medbor-gar-skap :gsub("k&shy;var&shy;ter", "&shy;kvarter") -- Example: Hovedk-var-ter -> Hoved-kvarter :gsub("s&shy;ted", "&shy;sted") -- Example: Pro-duk-tionss-ted -> Pro-duk-tions-sted :gsub("t&shy;rä&shy;dan&shy;de", "&shy;trä&shy;dan&shy;de") -- Example: plats för förs-ta framt-rä-dan-de -> plats för förs-ta fram-trä-dan-de :gsub("&shy;&shy;", "&shy;") -- Example -- -> - end end return result:sub(2,-1) -- :gsub("&shy;", "-") -- Show soft hyphens as hard hyphens. Only for sandboxed test purposes. end function year(str, lang, replaceTime) -- Postprocesses years (datatype time) in local language -- Incorrect formating of the first decade. if lang == 'sv' then str = str :gsub("<span>0</span>", "<span>00-talet</span>") :gsub("<span>0 BCE</span>", "<span>00-talet f.v.t.</span>") end -- Replace BCE with BC (or corresponding in local language) depending on era template parameter: if replaceTime then for p,r in pairs(replaceTime) do str = str:gsub(p, r) end end -- Link years to articles: str = str :gsub("([%s>])(%d?%d?%d?%d)</span>", "%1[[%2]]</span>") -- April 1852 -> April [[1852]] :gsub("([%s>])(%d?%d?%d?%d) ([%a%.]*)</span>", "%1[[%2 %3]]</span>") -- April 20 BCE -> April [[20 BCE]] -- Format decades, centuries and millennias correctly in local language, and link to articles: if lang=='sv' then str = str :gsub("(%d?1%d)%.? år([h|t])(%a+)det?", "%1:e år%2%3det") -- 12. årtusende -> 12:e årtusendet :gsub("(%d?%d?[1-2])%.? år([h|t])(%a+)det?", "%1:a år%2%3det") -- 2. århundrade -> 2:a århundradet :gsub("(%d?%d?[0,3-9])%.? år([h|t])(%a+)det?", "%1:e år%2%3det") -- 13 århundrandet f.Kr. -> 13:e århundradet f.Kr :gsub("<span>(%d?%d?%d?)00-talet</span>", "<span>[[%100-talet (decennium)]]</span>") -- 1900-talet -> [[1900-talet (årtionde)]] :gsub("<span>(%d?%d?%d?)00-talet ([%a%.]*)</span>", "<span>[[%100-talet (decennium) %2]]</span>") -- 100-talet f.Kr. -> [[100-talet f.Kr. (decennium)]] :gsub("(%d?%d?%d):[a|e] århundradet", function(a) return tonumber(a)-1 .. '00-talet' end) -- 21:a århundradet -> 2000-talet :gsub("<span>(%d+)-talet</span>", "<span>[[%1-talet]]</span>") -- 2000-talet -> [[2000-talet]] :gsub("<span>(%d+)-talet ([%a%.]*)</span>", "<span>[[%1-talet %2]]</span>") -- 000-talet f.Kr. -> [[000-talet f.Kr.]] :gsub("(%d?%d?%d):[a|e] årtusendet", function(a) return tonumber(a)-1 .. '000-talet' end) -- 2:a århundradet -> 2000-talet :gsub("<span>(%d+)-talet</span>", "<span>[[%1-talet (millennium)]]</span>") -- 2000-talet -> [[2000-talet (millennium)]] :gsub("<span>(%d+)-talet ([%a%.]*)</span>", "<span>[[%1-talet %2 (millennium)]]</span>") -- 0000-talet f.Kr. -> [[0000-talet f.Kr. (millennium)]] end return str end local p = {} function p.databox(frame) local args = frame:getParent().args local itemId = nil if args.item then itemId = args.item end local item = mw.wikibase.getEntity(itemId) if item == nil then mw.addWarning("Wikidata item not found") return "" end local width = '260' -- default max width of template, image and map, and height of map if args.width then width = args.width end local height = '240' -- default max height of image. hidden if <= 0. if args.height then height = args.height end local zoom = 12 -- default map zoom level. hidden if <0. if args.zoom then zoom = tonumber(args.zoom) end local list_length = 8 -- default max no of values in lists if args.list_length then list_length = tonumber(args.list_length) end local list_separator = ',' -- default no replacement of comma in lists if args.list_separator then list_separator = args.list_separator end local levels = 3 -- default max no of child and parent levels if args.levels then levels = tonumber(args.levels) end local maxFiles = 1 -- default max no of coordinate location maps if args.maxFiles then maxFiles = tonumber(args.maxFiles) end local langObject = mw.language.getContentLanguage() local lang = langObject:getCode() local langIdDict = { -- Dictionary for translating language code to language Wikidata item id ['af'] = 'Q14196', ['atj'] = 'Q56590', ['be-tarask'] = 'Q8937989', ['ca'] = 'Q7026', ['ceb'] = 'Q33239', ['ckb'] = 'Q36811', ['cs'] = 'Q9056', ['da'] = 'Q9035', ['dag'] = 'Q32238', ['de'] = 'Q188', ['en'] = 'Q1860', ['es'] = 'Q1321', ['ewe'] = 'Q30005', ['fi'] = 'Q1412', ['fa'] = 'Q9168', ['fr'] = 'Q150', ['frr'] = 'Q28224', ['haw'] = 'Q33569', ['he'] = 'Q9288', ['hi'] = 'Q1568', ['it'] = 'Q652', ['ja'] = 'Q5287', ['kab'] = 'Q35853', ['ko'] = 'Q9176', ['mzn'] = 'Q13356', ['nap'] = 'Q33845', ['nds'] = 'Q25433', ['nl'] = 'Q10000', ['no'] = 'Q9043', ['nqo'] = 'Q18546266', ['pap'] = 'Q33856', ['pl'] = 'Q809', ['pcm'] = 'Q33655', ['pt'] = 'Q5146', ['ru'] = 'Q7737', ['rue'] = 'Q26245', ['sh'] = 'Q9301', ['sv'] = 'Q9027', ['tr'] = 'Q256', ['uk'] = 'Q8798', ['vi'] = 'Q9199', ['zh'] = 'Q7850' } local dump = '' local langId -- Local language Wikidata item id langId = langIdDict[lang] or nil local edit_message = mw.message.new('vector-view-edit'):plain() .. ' Wikidata' -- Date formating local bceDict = { -- Dictionary: Before current era (BCE) in different languages ['da'] = 'f.v.t.', ['en'] = 'BCE', ['sv'] = 'f.v.t.' } local bcDict = { -- Dictionary: Before Christ (BC) in different languages ['da'] = 'f.Kr.', ['en'] = 'BC', ['sv'] = 'f.Kr.' } local bc = bcDict[lang] or 'BC' local bce = bceDict[lang] or 'BCE' local era = bc -- default era if args.era then if args.era == 'BC' then era = bc -- replace 'BCE' by 'BC' in content language elseif args.era == 'BCE' then era = bce -- replace 'BC' by 'BCE' in content language else era = args.era -- replace 'BCE' and 'BC' by arbitrary argument value, for example empty string end end local replaceTime = {} -- global variable replaceTime[' BCE'] = ' '..era replaceTime[' '..bce] = ' '..era replaceTime[' '..bc] = ' '..era local noValueDict = { -- Dictionary: No value ['da'] = 'ingen værdi', ['en'] = 'no value', ['sv'] = 'inget värde' } local wikicategory = '' local databoxRoot = mw.html.create('div') :addClass('infobox') :css({ float = 'right', clear = 'right', border = '1px solid #aaa', ['background-color'] = '#f9f9f9', ['width'] = width .. 'px', padding = '0 0.4em', margin = '0 0 0.4em 0.4em', }) --Title local title = item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text if args.keep_title_case == nil or #args.keep_title_case == 0 or args.keep_title_case == 'false' then title = langObject:ucfirst(title) end databoxRoot:tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['background-color'] = 'LightGrey', padding = '0em 0.4', margin = '0em 0', ['font-size'] = '120%', ['font-weight'] = 'bold', }) :wikitext(title) --Description local descr, descrLang = item:getDescriptionWithLang() if descrLang == lang then -- Do not show any fallback language databoxRoot:tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['vertical-align'] = 'text-top', ['font-size'] = '90%', ['line-height'] = '140%', padding = '0.2em 0.4', margin = '0.0em 0.4', ['padding-bottom'] = '0.5em', }) :wikitext(langObject:ucfirst(descr):sub(1,-1)) :wikitext('<sup class="noprint Inline-Template">&nbsp;[[File:Arbcom_ru_editing.svg|' .. edit_message .. '|8px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. ']]</sup>') end --Show first good image with legend/caption in content language, or first good image if tonumber(height) > 0 then local images = item:getBestStatements('P18') -- p18 is 'image' if #images >= 1 then local image = images[1] for _, i in pairs(images) do if i.qualifiers and i.qualifiers.P2096 then -- P2096 is 'caption' for _, c in pairs(i.qualifiers.P2096) do if c.snaktype == 'value' and c.datavalue.value.language == lang then caption = c image = i break end end end if caption then break end end if image.mainsnak.snaktype == 'value' then databoxRoot :tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', padding = '0.0em 0.4', }) :wikitext('[[File:' .. image.mainsnak.datavalue.value .. '|frameless|' .. width .. 'x' .. height .. 'px]]') if caption then databoxRoot :tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['font-size'] = '90%', ['line-height'] = '140%', ['padding-bottom'] = '0.5em', }) :wikitext(caption.datavalue.value.text) :wikitext('<sup class="noprint Inline-Template">&nbsp;[[File:Arbcom_ru_editing.svg|' .. edit_message .. '|8px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#' .. 'P18' .. ']]</sup>') end end end end --Table: local dataTable = databoxRoot :tag('table') :css({ ['text-align'] = 'left', ['font-size'] = '90%', ['line-height'] = '140%', ['hyphens'] = 'auto', -- works only in some browsers and languages ['word-break'] = 'break-word', ['width'] = '100%', ['table-layout'] = 'fixed', ['padding-bottom'] = '0.5em', }) --Instance of: local dataValues local statements = item:getBestStatements('P31') if #statements > list_length then -- Hide too long list of values if lang == 'sv' then wikicategory = wikicategory .. '[[Kategori:Databox med dold lång lista]]' end elseif #statements >= 1 then dataValues=item:formatStatements('P31').value if lang == 'sv' then if dataValues:match("<span>%[%[Människa|människa%]%]</span>") then -- Remove 'is instance of' -> 'human' TODO: Same for other languages if #statements == 1 then dataValues = '' else dataValues = dataValues:gsub("<span>%[%[Människa|människa%]%]</span>,?%s?", "") end end elseif lang == 'da' then if dataValues:match("<span>%[%[Menneske|menneske%]%]</span>") then -- Remove 'is instance of' -> 'human' if #statements == 1 then dataValues = '' else dataValues = dataValues:gsub("<span>%[%[Menneske|menneske%]%]</span>,?%s?", "") end end end dataValues = dataValues:gsub(", </span>$", "</span>") -- Removing ending comma after removed ", human" if #dataValues > 0 then dataValues=listCase(dataValues) dataTable:tag('caption') :css({ ['background-color'] = 'LightGrey', ['font-weight'] = 'bold', ['margin-top'] = '0.4em', margin = '0.5em 0', padding = '1em 1', }) :wikitext(dataValues) :wikitext('<sup class="noprint Inline-Template">&nbsp;[[File:Arbcom_ru_editing.svg|' .. edit_message .. '|8px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#P31' .. ']]</sup>') if #statements >= math.max(list_length-3,3) and lang == 'sv' then -- warning of long list but not too long list wikicategory = wikicategory .. '[[Kategori:Databox med lång lista]]' end end end local properties = mw.wikibase.orderProperties(item:getProperties()) local property_blacklist_hash = Set(property_blacklist) property_blacklist_hash['P18'] = true --Showed separately property_blacklist_hash['P31'] = true --Showed separately local property_whitelist_hash = Set(property_whitelist) local properties_with_parents_hash = Set(properties_with_parents) local properties_with_children_hash = Set(properties_with_children) local countryid = ' ' pcall(function () countryid = item.claims['P17'][1].mainsnak.datavalue.value.id end) for _, property in pairs(properties) do local datatype = item.claims[property][1].mainsnak.datatype local statements = item:getBestStatements(property) if ( (datatype ~= 'external-id' and datatype ~= 'commonsMedia' and datatype ~= 'url') or property_whitelist_hash[property] ) and not property_blacklist_hash[property] and 1 <= #statements then if #statements > list_length then if lang == 'sv' then wikicategory = wikicategory .. '[[Kategori:Databox med dold lång lista]]' end else local propertyValue = item:formatStatements(property) propertyValue.label = langObject:ucfirst(hyphenate(propertyValue.label, lang)) -- left table cell content local rwLabel = rw_labels[property] if rwLabel then propertyValue.label = rwLabel end local propertyEntity = mw.wikibase.getEntity(property) -- Time consuming if propertyEntity then -- Replace property name by short name if only one in content language: if propertyEntity['claims']['P1813'] then local shortNames = propertyEntity['claims']['P1813'] -- 'P1813' = short name. shortname = '' for _, s in pairs(shortNames) do if s.mainsnak.snaktype == 'value' and s.mainsnak.datavalue.value.language == lang then -- (Should check that only one value is in the content lang) if #shortname > 0 then shortname = '' break -- Several shortnames in the local language end shortname = s.mainsnak.datavalue.value.text end end if #shortname > 0 then propertyValue.label = langObject:ucfirst(hyphenate(shortname, lang)) end end -- Link row label (property name) to related article in content language: local propertySubjects = propertyEntity:getBestStatements('P1629') -- 'P1629 = subject item of this property' if #propertySubjects == 1 and propertyEntity['claims']['P1629'][1].mainsnak.snaktype == 'value' then local subjectItemQid = propertyEntity['claims']['P1629'][1].mainsnak.datavalue.value.id articleSitelink = mw.wikibase.getSitelink(subjectItemQid) if articleSitelink ~= nil then -- Property subject item has local article propertyValue.label = '[[' .. articleSitelink .. '|' .. propertyValue.label .. ']]' end end end local dataValues -- right table cell content if #statements == 1 and levels >= 2 and (properties_with_parents_hash[property] or properties_with_children_hash[property]) then dataValues = propertyValue.value if merged_chronology and property == 'P156' then -- If 'P155' (follows) already shown as bulleted list, P156 (followed by) should be part of same list. propertyValue.label = '' -- Hide 'Followed by' in left column end if property == 'P155' or property == 'P156' then -- follows or followed by dataValues = '• ' .. dataValues end local level = {} -- Show parent/child item if any: if item['claims'][property][1].mainsnak.snaktype == 'value' then level[1] = {} level[1].value = item['claims'][property][1].mainsnak.datavalue.value -- (Can give non-best statement?) level[1].item = mw.wikibase.getEntity(level[1].value.id) -- Time consuming level[1].statements = mw.wikibase.getBestStatements(level[1].item.id, property) end if item['claims'][property][1].mainsnak.snaktype == 'value' and #level[1].statements == 1 and level[1].statements[1].mainsnak.datavalue then level[1].qid = level[1].statements[1].mainsnak.datavalue.value.id if level[1].qid ~= countryid then -- do not repeat country as administrative belonging or place level[1].propertyValue = level[1].item:formatStatements(property) if level[1].propertyValue then -- Show multi-level list as bulleted list: if not (property == 'P155' or property == 'P156') then dataValues = '• ' .. dataValues end level[1].qid = level[1].statements[1].mainsnak.datavalue.value.id if properties_with_children_hash[property] then -- next lower level / child item: put in end of the list. if property == 'P156' then -- follows dataValues = dataValues .. '<br/>• ' .. level[1].propertyValue.value else -- indent dataValues = dataValues .. '<br/>' .. '&nbsp;• ' .. level[1].propertyValue.value end else -- next higher level / parent item: put first in list if property == 'P155' then -- followed by dataValues = '• ' .. level[1].propertyValue.value .. '<br/>' .. dataValues else -- indent dataValues = '• ' .. level[1].propertyValue.value .. '<br/>&nbsp;' .. dataValues end end local lc = 2 -- level counter while lc<levels and level[lc-1].item.claims[property][1].mainsnak.datavalue do level[lc]={} level[lc].value = level[lc-1].item.claims[property][1].mainsnak.datavalue.value -- (Best statement?) level[lc].item = mw.wikibase.getEntity(level[lc].value.id) -- Time consuming level[lc].statements = mw.wikibase.getBestStatements(level[lc].item.id, property) if #level[lc].statements > 0 and level[lc].statements[1].mainsnak.datavalue then level[lc].qid = level[lc].statements[1].mainsnak.datavalue.value.id if #level[lc].statements == 1 and level[lc].qid ~= countryid -- do not repeat country as administrative belonging or place then level[lc].propertyValue = level[lc].item:formatStatements(property) -- (Best statement?) if properties_with_children_hash[property] then -- next lower level / child item if property == 'P156' then -- follows dataValues = dataValues .. '<br/>' .. '• ' .. level[lc].propertyValue.value else -- indent dataValues = dataValues .. '<br/>' .. string.rep('&nbsp;', lc) .. '• ' .. level[lc].propertyValue.value end else -- next higher level / parent item if property == 'P155' then -- followed by dataValues = '• ' .. level[lc].propertyValue.value .. '<br/>' .. dataValues else -- indent dataValues = '• ' .. level[lc].propertyValue.value .. '<br/>&nbsp;' .. dataValues:gsub('<br/>', '<br/>&nbsp;') end end lc = lc+1 else break end else break end end -- while lc if lang == 'sv' then wikicategory = wikicategory .. '[[Kategori:Databox med ' .. lc .. ' nivåer]]' end end end end if property == 'P155' then -- P155 (follows) was a bulleted list if level[1] then followed_by = mw.wikibase.getBestStatements(level[1].item.id, 'P156') if followed_by and #followed_by == 1 then -- P156 (followed by) may also be a bulleted list -- Show merged chronology list, including this wikidata object dataValues = dataValues .. "<p>• \'\'\'" .. item:getLabel() .. "\'\'\'" if lang == 'da' or lang == 'sv' then propertyValue.label = 'Kronologi' merged_chronology = true end if lang == 'en' then propertyValue.label = 'Chronology' merged_chronology = true end end end end else -- not a multi-level list if datatype == 'url' then -- only show first url if statements[1].mainsnak.snaktype == 'value' then if #statements[1].mainsnak.datavalue.value>40 then -- replace long url by "link" if lang == 'sv' then dataValues = frame:preprocess('[' .. statements[1].mainsnak.datavalue.value .. ' länk]') else dataValues = frame:preprocess('[' .. statements[1].mainsnak.datavalue.value .. ' link]') end else -- hide "https://" or "http:// and / in the end" dataValues = frame:preprocess('[' .. statements[1].mainsnak.datavalue.value .. ' ' .. statements[1].mainsnak.datavalue.value:gsub('https?://', ''):gsub('/$', '') .. ']') end end elseif datatype == 'geo-shape' then -- only show first geo-shape if lang == 'sv' then dataValues = frame:preprocess('[https://commons.wikimedia.org/wiki/' .. statements[1].mainsnak.datavalue.value:gsub(' ', '_') .. ' kartlänk]') else dataValues = frame:preprocess('[https://commons.wikimedia.org/wiki/' .. statements[1].mainsnak.datavalue.value:gsub(' ', '_') .. ' link]') end elseif datatype == 'monolingualtext' then for _, s in pairs(statements) do if s.mainsnak.snaktype == 'value' and s.mainsnak.datavalue.value.language == lang then dataValues = frame:preprocess(s.mainsnak.datavalue.value) if lang == 'sv' then wikicategory = wikicategory .. '[[Kategori:Databox med monolingualtext]]' end break -- Maximum one monolingualtext per property end end else dataValues = frame:preprocess(propertyValue.value) if #statements > 1 then dataValues = listSeparate(dataValues, list_separator) end if datatype == 'time' then dataValues = year(dataValues, lang, replaceTime) end if #statements >= math.max(list_length-3,3) and lang == 'sv' then --Warning on long but not hidden list wikicategory = wikicategory .. '[[Kategori:Databox med lång lista]]' end end end -- Replace "no value" with a dash: if dataValues and noValueDict[lang] then dataValues = dataValues:gsub('<span>' .. noValueDict[lang] .. '</span>', '<span>–</span>') end -- Render table row: if dataValues and dataValues ~= '<span>–</span>' then dataTable:tag('tr') :tag('th') :css({ ['vertical-align'] = 'text-top', }) :attr('scope', 'row') :attr('colspan', '1') :wikitext(frame:preprocess(propertyValue.label)):done() :tag('td') :css({ ['vertical-align'] = 'text-top', }) :attr('colspan', '2') :wikitext(dataValues) :wikitext('<sup class="noprint Inline-Template">&nbsp;[[File:Arbcom_ru_editing.svg|' .. edit_message .. '|8px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#' .. property .. ']]</sup>') end -- if dataValues end -- if #statements end -- if datatype end -- for property --Automatic coordinate location map(s) if zoom >= 0 then local coordinates_statements = item:getBestStatements('P625') -- P625 is coordinate location local cnt = 0 for _, s in pairs(coordinates_statements) do if s.mainsnak.datavalue and s.mainsnak.datavalue.value.globe == 'http://www.wikidata.org/entity/Q2' then cnt = cnt + 1 databoxRoot:wikitext(buildInteractiveMap(width, s.mainsnak.datavalue.value, item.id, zoom)) if lang == 'sv' then if cnt == 1 then wikicategory = wikicategory .. '[[Kategori:Sidor med kartor skapade med Databox]]' .. ' ' else wikicategory = wikicategory .. '[[Kategori:Sidor med flera kartor skapade med Databox]]' .. ' ' end end end if cnt >= maxFiles then break -- Show maximum maxFiles maps or coordinates. end end -- for end --Other commonsMedia files: show first good file for each property that have media legend in content language if tonumber(height) > 0 then for _, property in pairs(properties) do local datatype = item.claims[property][1].mainsnak.datatype local statements = item:getBestStatements(property) if (datatype == 'commonsMedia') and not property_blacklist_hash[property] and property ~= 'P18' then -- Image showed separately local files = item:getBestStatements(property) if #files >= 1 then local file local caption for _, i in pairs(files) do if i.qualifiers then if i.qualifiers.P2096 then -- P2096 is 'caption' for _, q in pairs(i.qualifiers.P2096) do if q.snaktype == 'value' and q.datavalue.value.language == lang then caption = q file = i break end end elseif langId and i.qualifiers.P407 then -- P407 is 'language of work or name' for _, q in pairs(i.qualifiers.P407) do if q.snaktype == 'value' and q.datavalue.value.id == langId -- local language then file = i break end end end end -- if i.qualifiers if file then break end end -- for _, i in pairs(files) if file then if caption then databoxRoot :tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', padding = '0.0em 0.4', }) :wikitext('[[File:' .. file.mainsnak.datavalue.value .. '|frameless|' .. width .. 'x' .. height .. 'px]]') databoxRoot :tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['font-size'] = '90%', ['line-height'] = '140%', ['padding-bottom'] = '0.5em', }) :wikitext(caption.datavalue.value.text) :wikitext('<sup class="noprint Inline-Template">&nbsp;[[File:Arbcom_ru_editing.svg|' .. edit_message .. '|8px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#' .. property .. ']]</sup>') else -- no caption databoxRoot :tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', padding = '0.0em 0.4', }) :wikitext('[[File:' .. file.mainsnak.datavalue.value .. '|frameless|' .. width .. 'x' .. height .. 'px]]') databoxRoot :tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['font-size'] = '90%', ['line-height'] = '140%', ['padding-bottom'] = '0.5em', }) end -- if caption if lang == 'sv' then if property == 'P242' then -- P242 is 'locator map image' wikicategory = wikicategory .. '[[Kategori:Sidor med översiktskartor skapade med Databox]]' .. ' ' else wikicategory = wikicategory .. '[[Kategori:Sidor med andra mediafiler i Databox]]' .. ' ' end end end -- if file end -- if #files end -- if datatype end -- for _, property end -- if height --Category if mw.title.getCurrentTitle().namespace == 0 then -- Only in main namespace if tostring(databoxRoot):match('<span>Q%d+</span>') then if lang == 'da' then wikicategory = wikicategory .. '[[Kategori:Databox der viser Qid-kode]]' .. ' ' elseif lang == 'sv' then wikicategory = wikicategory .. '[[Kategori:Databox som visar qid-kod]]' .. ' ' elseif lang == 'en' then wikicategory = wikicategory .. '[[Category:Databox that shows qid code]]' .. ' ' elseif lang == 'frr' then wikicategory = wikicategory .. '[[Kategorie:Databox mit Qid-Code]]' .. ' ' end end if #wikicategory then databoxRoot:wikitext(wikicategory) end end if #dump then databoxRoot:wikitext(dump) end return tostring(databoxRoot) end -- function return p qrel5rf600wm6661uodr8ytxas82szn Umurenge wa Nyange 0 21503 143404 134356 2026-10-24T10:00:48Z Score Beethoven 11559 143404 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:LL-Q33573 (kin)-Adeline07-Nyange.wav|thumb|Uko izina Nyange rivugwa.]] [[Dosiye:LL-Q33573 (kin)-DERRICK KWIZERA-NYANGE CENTRE.wav|thumb|Uko izina Nyange Centre rivugwa.]] '''Umurenge wa Nyange''' ni umwe mu [[Imirenge y’u Rwanda|mirenge]] igize [[Akarere ka Ngororero]], mu [[Intara y'Uburengerazuba]] bw’u [[Rwanda]]. == Ubumenyi bw’isi == Umurenge wa Nyange ufite ubuso bwa kilometero kare 54,37. Uherereye mu majyepfo y’Akarere ka Ngororero, hafi y’imbibi z’[[Akarere ka Muhanga]]. Igice cy’imbibi zawo gikurikira [[uruzi rwa Nyabarongo]].<ref name="citypopulation">[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/ngororero/3512__nyange/ « Nyange (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> Urugomero rw’amashanyarazi rwa Nyabarongo I ruherereye hakurya y’uruzi, mu Murenge wa Mushishiro wo mu Karere ka Muhanga. Amazi y’urugomero ari mu gace k’imisozi ihanamye kandi akoreshwa mu gutanga amashanyarazi.<ref>[https://waterportal.rwb.rw/sites/default/files/2017-06/Upper%20Nyabarongo%20Rehabilitation%20Plan.pdf « Upper Nyabarongo Catchment Rehabilitation Plan »], ''Rwanda Water Resources Board'', 2017, yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Abaturage == Ibarura rusange ry’abaturage ryo mu 2022 ryagaragaje ko Umurenge wa Nyange wari utuwe n’abaturage 24.859. Ubucucike bw’abaturage bwari abantu 457 kuri kilometero kare. Mu 2012, umurenge wari utuwe n’abaturage 21.932.<ref name="citypopulation"/> == Ibikorwa n’ubukungu == Ubuhinzi, ubworozi, ubucuruzi n’ubucukuzi bw’amabuye y’agaciro biri mu bikorwa by’ubukungu bikorerwa muri Nyange. Akarere ka Ngororero kari mu duce tw’icyogogo cya Nyabarongo yo haruguru turangwamo ibikorwa byinshi by’ubucukuzi bw’amabuye y’agaciro.<ref>[https://waterportal.rwb.rw/sites/default/files/2017-06/Upper%20Nyabarongo%20Rehabilitation%20Plan.pdf « Upper Nyabarongo Catchment Rehabilitation Plan »], ''Rwanda Water Resources Board'', 2017, yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> Mu murenge kandi hari ikigo cy’ikoranabuhanga gifasha abaturage n’abacuruzi bato kunguka ubumenyi mu gukoresha mudasobwa n’ikoranabuhanga mu bucuruzi.<ref>[https://web.archive.org/web/20250716053957/https://www.ngororero.gov.rw/news-detail-1/ngororero-3 « DOT Rwanda yongereye ingufu Telecenter y’Umurenge wa Nyange »], ''Akarere ka Ngororero'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Amateka == Mu Murenge wa Nyange hari urwibutso rw’abazize [[Jenoside yakorewe Abatutsi]] mu 1994. Aho hantu hakoreshwa mu kwibuka abazize Jenoside no kwigisha amateka y’ingaruka z’imiyoborere ishingiye ku ivangura.<ref>[https://www.rgb.rw/updates/news-detail/the-history-of-nyange-is-an-essential-lesson-for-rgb-staff-profshyaka-anastase « The history of Nyange is an essential lesson for RGB staff »], ''Rwanda Governance Board'', 8 Kamena 2018, yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> Nyange izwi kandi kubera abanyeshuri bo mu ishuri ryisumbuye rya Nyange banze kwitandukanya hakurikijwe ubwoko igihe ishuri ryabo ryagabwagaho igitero mu ijoro ryo ku wa 18 rishyira ku wa 19 Werurwe 1997. Abo banyeshuri bashyizwe mu cyiciro cy’Intwari z’Imena.<ref>[https://www.ngororero.gov.rw/news-detail-1/ngororero-intwari-zimena-zabanyeshuli-bi-nyange-mu-mateka-yu-rwanda « Intwari z’Imena z’abanyeshuri b’i Nyange mu mateka y’u Rwanda »], ''Akarere ka Ngororero'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Ngororero}} [[Ikiciro:Akarere ka Ngororero]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Nyange]] p08g133eeylqzsi578mxcxv9jj7g1j5 143506 143404 2026-10-24T10:03:14Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143506 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:LL-Q33573 (kin)-Adeline07-Nyange.wav|thumb|Uko izina Nyange rivugwa.]] [[Dosiye:LL-Q33573 (kin)-DERRICK KWIZERA-NYANGE CENTRE.wav|thumb|Uko izina Nyange Centre rivugwa.]] '''Umurenge wa Nyange''' ni umwe mu [[Imirenge y’u Rwanda|mirenge]] igize [[Akarere ka Ngororero]], mu [[Intara y'Uburengerazuba]] bw’u [[Rwanda]]. == Ubumenyi bw’isi == Umurenge wa Nyange ufite ubuso bwa kilometero kare 54,37. Uherereye mu majyepfo y’Akarere ka Ngororero, hafi y’imbibi z’[[Akarere ka Muhanga]]. Igice cy’imbibi zawo gikurikira [[uruzi rwa Nyabarongo]].<ref name="citypopulation">[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/ngororero/3512__nyange/ « Nyange (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> Urugomero rw’amashanyarazi rwa Nyabarongo I ruherereye hakurya y’uruzi, mu Murenge wa Mushishiro wo mu Karere ka Muhanga. Amazi y’urugomero ari mu gace k’imisozi ihanamye kandi akoreshwa mu gutanga amashanyarazi.<ref>[https://waterportal.rwb.rw/sites/default/files/2017-06/Upper%20Nyabarongo%20Rehabilitation%20Plan.pdf « Upper Nyabarongo Catchment Rehabilitation Plan »], ''Rwanda Water Resources Board'', 2017, yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Abaturage == Ibarura rusange ry’abaturage ryo mu 2022 ryagaragaje ko Umurenge wa Nyange wari utuwe n’abaturage 24.859. Ubucucike bw’abaturage bwari abantu 457 kuri kilometero kare. Mu 2012, umurenge wari utuwe n’abaturage 21.932.<ref name="citypopulation"/> == Ibikorwa n’ubukungu == Ubuhinzi, ubworozi, ubucuruzi n’ubucukuzi bw’amabuye y’agaciro biri mu bikorwa by’ubukungu bikorerwa muri Nyange. Akarere ka Ngororero kari mu duce tw’icyogogo cya Nyabarongo yo haruguru turangwamo ibikorwa byinshi by’ubucukuzi bw’amabuye y’agaciro.<ref>[https://waterportal.rwb.rw/sites/default/files/2017-06/Upper%20Nyabarongo%20Rehabilitation%20Plan.pdf « Upper Nyabarongo Catchment Rehabilitation Plan »], ''Rwanda Water Resources Board'', 2017, yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> Mu murenge kandi hari ikigo cy’ikoranabuhanga gifasha abaturage n’abacuruzi bato kunguka ubumenyi mu gukoresha mudasobwa n’ikoranabuhanga mu bucuruzi.<ref>[https://web.archive.org/web/20250716053957/https://www.ngororero.gov.rw/news-detail-1/ngororero-3 « DOT Rwanda yongereye ingufu Telecenter y’Umurenge wa Nyange »], ''Akarere ka Ngororero'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Amateka == Mu Murenge wa Nyange hari urwibutso rw’abazize [[Jenoside yakorewe Abatutsi]] mu 1994. Aho hantu hakoreshwa mu kwibuka abazize Jenoside no kwigisha amateka y’ingaruka z’imiyoborere ishingiye ku ivangura.<ref>[https://www.rgb.rw/updates/news-detail/the-history-of-nyange-is-an-essential-lesson-for-rgb-staff-profshyaka-anastase « The history of Nyange is an essential lesson for RGB staff »], ''Rwanda Governance Board'', 8 Kamena 2018, yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> Nyange izwi kandi kubera abanyeshuri bo mu ishuri ryisumbuye rya Nyange banze kwitandukanya hakurikijwe ubwoko igihe ishuri ryabo ryagabwagaho igitero mu ijoro ryo ku wa 18 rishyira ku wa 19 Werurwe 1997. Abo banyeshuri bashyizwe mu cyiciro cy’Intwari z’Imena.<ref>[https://www.ngororero.gov.rw/news-detail-1/ngororero-intwari-zimena-zabanyeshuli-bi-nyange-mu-mateka-yu-rwanda « Intwari z’Imena z’abanyeshuri b’i Nyange mu mateka y’u Rwanda »], ''Akarere ka Ngororero'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} [[Ikiciro:Akarere ka Ngororero]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Nyange]] 22yh23bilu0bjrycv73w4idfzdvc2qz 143538 143506 2026-10-24T10:18:28Z Score Beethoven 11559 143538 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:LL-Q33573 (kin)-Adeline07-Nyange.wav|thumb|Uko izina Nyange rivugwa.]] [[Dosiye:LL-Q33573 (kin)-DERRICK KWIZERA-NYANGE CENTRE.wav|thumb|Uko izina Nyange Centre rivugwa.]] '''Umurenge wa Nyange''' ni umwe mu [[Imirenge y’u Rwanda|mirenge]] igize [[Akarere ka Ngororero]], mu [[Intara y'Uburengerazuba]] bw’u [[Rwanda]]. == Ubumenyi bw’isi == Umurenge wa Nyange ufite ubuso bwa kilometero kare 54,37. Uherereye mu majyepfo y’Akarere ka Ngororero, hafi y’imbibi z’[[Akarere ka Muhanga]]. Igice cy’imbibi zawo gikurikira [[uruzi rwa Nyabarongo]].<ref name="citypopulation">[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/ngororero/3512__nyange/ « Nyange (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> Urugomero rw’amashanyarazi rwa Nyabarongo I ruherereye hakurya y’uruzi, mu Murenge wa Mushishiro wo mu Karere ka Muhanga. Amazi y’urugomero ari mu gace k’imisozi ihanamye kandi akoreshwa mu gutanga amashanyarazi.<ref>[https://waterportal.rwb.rw/sites/default/files/2017-06/Upper%20Nyabarongo%20Rehabilitation%20Plan.pdf « Upper Nyabarongo Catchment Rehabilitation Plan »], ''Rwanda Water Resources Board'', 2017, yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Abaturage == Ibarura rusange ry’abaturage ryo mu 2022 ryagaragaje ko Umurenge wa Nyange wari utuwe n’abaturage 24.859. Ubucucike bw’abaturage bwari abantu 457 kuri kilometero kare. Mu 2012, umurenge wari utuwe n’abaturage 21.932.<ref name="citypopulation"/> == Ibikorwa n’ubukungu == Ubuhinzi, ubworozi, ubucuruzi n’ubucukuzi bw’amabuye y’agaciro biri mu bikorwa by’ubukungu bikorerwa muri Nyange. Akarere ka Ngororero kari mu duce tw’icyogogo cya Nyabarongo yo haruguru turangwamo ibikorwa byinshi by’ubucukuzi bw’amabuye y’agaciro.<ref>[https://waterportal.rwb.rw/sites/default/files/2017-06/Upper%20Nyabarongo%20Rehabilitation%20Plan.pdf « Upper Nyabarongo Catchment Rehabilitation Plan »], ''Rwanda Water Resources Board'', 2017, yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> Mu murenge kandi hari ikigo cy’ikoranabuhanga gifasha abaturage n’abacuruzi bato kunguka ubumenyi mu gukoresha mudasobwa n’ikoranabuhanga mu bucuruzi.<ref>[https://web.archive.org/web/20250716053957/https://www.ngororero.gov.rw/news-detail-1/ngororero-3 « DOT Rwanda yongereye ingufu Telecenter y’Umurenge wa Nyange »], ''Akarere ka Ngororero'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Amateka == Mu Murenge wa Nyange hari urwibutso rw’abazize [[Jenoside yakorewe Abatutsi]] mu 1994. Aho hantu hakoreshwa mu kwibuka abazize Jenoside no kwigisha amateka y’ingaruka z’imiyoborere ishingiye ku ivangura.<ref>[https://www.rgb.rw/updates/news-detail/the-history-of-nyange-is-an-essential-lesson-for-rgb-staff-profshyaka-anastase « The history of Nyange is an essential lesson for RGB staff »], ''Rwanda Governance Board'', 8 Kamena 2018, yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> Nyange izwi kandi kubera abanyeshuri bo mu ishuri ryisumbuye rya Nyange banze kwitandukanya hakurikijwe ubwoko igihe ishuri ryabo ryagabwagaho igitero mu ijoro ryo ku wa 18 rishyira ku wa 19 Werurwe 1997. Abo banyeshuri bashyizwe mu cyiciro cy’Intwari z’Imena.<ref>[https://www.ngororero.gov.rw/news-detail-1/ngororero-intwari-zimena-zabanyeshuli-bi-nyange-mu-mateka-yu-rwanda « Intwari z’Imena z’abanyeshuri b’i Nyange mu mateka y’u Rwanda »], ''Akarere ka Ngororero'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Ngororero}} [[Ikiciro:Akarere ka Ngororero]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Nyange]] 0y1k4ngqgg9ydavdohmaf0ne9egnpqq Alex Nduwayo 0 21823 143079 128962 2026-10-23T20:21:28Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 143079 wikitext text/x-wiki = Alex Nduwayo = {{Databox|excludeProperties=138498785}} '''Alex Nduwayo''' ni umukinnyi w'umupira w'amaguru w'Umunyarwanda ukina ku mwanya wa myugaririro muri APR FC yamuguze mu mpeshyi ya 2025 imukuye muri Gasogi United. Azwi mu marushanwa y’imbere mu gihugu cy’u Rwanda no mu bikorwa by’umupira w’amaguru byateguwe na FERWAFA. <ref>https://mobile.igihe.com/imikino/football/article/apr-fc-yaguze-myugariro-wa-gasogi-united</ref> <ref>{{Cite web |url=https://peopletv.rw/apr-yaguze-alex-nduwayo-wakiniraga-gasogi-united/ |title=Archive copy |access-date=2026-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260114203515/https://peopletv.rw/apr-yaguze-alex-nduwayo-wakiniraga-gasogi-united/ |archive-date=2026-01-14 |url-status=dead}}</ref> == Ubuzima bwe bwa mbere == Alex Nduwayo yavukiye mu Rwanda ku wa (shyiramo itariki niba ihari). Yatangiye gukina [[umupira w’amaguru]] akiri muto mu makipe y’abato, aho yagaragaje impano yihariye mu (shyiramo umwanya akinaho cyangwa irushanwa yigaragajemo). == Umwuga we mu makipe == Yakinye mu makipe atandukanye arimo: * [[Gasogi United]] * [[APR FC]] Mu gihe yakinaga muri APR FC, afitemo amasezerano y' imyaka ine aho azajya ahembwa ibihumbi 900k buri kwezi. yitabiriye amarushanwa nka Shampiyona y’u Rwanda, [[Igikombe cy’Amahoro]], nayandi. <ref>https://inyarwanda.com/en/news/nduwayo-alexis-joins-apr-fc-a-career-defining-move-for-the-rising-football-star-1750843643749</ref> == Ikipe y’igihugu == Niba yarahamagawe mu ikipe y’igihugu, andika gutya: Nduwayo yahamagawe mu Ikipe y’Igihugu y’u Rwanda, izwi nka '''Amavubi''', mu mwaka wa 2025. Yitabiriye irushanwa rya [[CECAFA]]. == Inkomoko == pt6hc5gpcz65nxlizkwqayqeqokg7vp Ikipe y'igihugu y'abagore ya hockey yo mu kibuga muri Uganda 0 22129 143173 140614 2026-10-24T04:16:09Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 143173 wikitext text/x-wiki {{Infobox national field hockey team|name=Uganda|image=|size=|nickname=|association=[[Uganda Hockey Association]]|confederation=[[African Hockey Federation|AfHF]] ([[Africa]])|coach=[[Moses Nsereko Christopher]]<ref name="ugandahockey.1">{{Cite web|date=2021-10-04|title=ugandahockey Twitter - announce the appointment of the Technical bench|url=https://twitter.com/ugandahockey/status/1445131490040426506}}</ref>|assistant=|manager=Bridgit Baine<ref name="ugandahockey.1"/>|captain=|most caps=|top scorer=|rank={{FIH Women's World Rankings|UGA}}|World cup apps=|World cup first=|World cup best=|Olympic apps=|Olympic first=|Olympic best=|Regional name=[[Women's Hockey Africa Cup of Nations|Africa Cup of Nations]]|Regional cup apps=1|Regional cup first=[[2022 Women's Hockey Africa Cup of Nations|2022]]|Regional cup best=8th ([[2022 Women's Hockey Africa Cup of Nations|2022]])|type=women|medaltemplates=}} '''Ikipe y'igihugu y'abagore ya Uganda ya Hockey''' ihagarariye [[Ubugande|Uganda]] mumarushanwa mpuzamahanga ya Hockey y'abagore kandigenzurwa n'Ishyirahamwe rya Hockey rya Uganda, urwego rushinzwe Hockey yomukibuga muri Uganda. <ref>{{Cite web |title=Uganda - FIH |url=http://fih.ch/inside-fih/our-members/ugandahf/ |access-date=5 March 2020 |website=fih.ch |publisher=[[International Hockey Federation]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20200108015221/http://www.fih.ch/inside-fih/our-members/ugandahf/ |archive-date=8 January 2020 |url-status=dead}}</ref> Irikumwanya wa 77 kwisi n'ishyirahamwe mpuzamahanga rya Hockey . == Agahigo k'irushanwa == === Igikombe cy'Afurika cy'Ibihugu === * 2022 – 8 * 2025 – WD === Imikino Olempike ya Afurika === * 2019 - ''Kwimuka'' * 2023 – ''Kwimuka'' == Iterambere ry'imbere mu gihugu n'amashyirahamwe. == Uruhare rw'abagore mumukino wa Hockey mugihugu cya Uganda rwariyongereye mu myaka yashize. Ishyirahamwe ry'abagore rya UHA rihuriweho n'amakipe yohirya nohino mugihugu ahatanira kuri Sitade y'Igihugu ya Hockey i Lugogo, Kampala . Amakipe nka Wananchi, Kampala Hockey Club (KHC Swans) n'andi atwara shampiyona, ashyigikira iterambere ry'impano no gutanga amahirwe yo gutoranya abakinnyi mu gihugu. <ref>{{Cite web |last=Mugalu |first=Jeremiah |date=2025-02-11 |title=2025 Uganda Hockey League & Cup: New Season Fixtures Released |url=https://nnalubaalesports.com/2025-uganda-hockey-league-and-ugandan-cup-fixtures-revealed-ahead-of-new-season/ |access-date=2025-12-19 |website=Nnalubaale Sports |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20250806173053/https://nnalubaalesports.com/2025-uganda-hockey-league-and-ugandan-cup-fixtures-revealed-ahead-of-new-season/ |archive-date=2025-08-06 |url-status=dead}}</ref> == Ubwitabire bw'abana bato n'urubyiruko == Mubikorwa byokubaka inzira y’ikipe y’abagore bakuruharimo kwitabira amarushanwa y’abakiri bato ku mugabane w’Afurika; Urugero, ikipe y’abagore ya Uganda y’abatarengeje imyaka 21 yashyizwe ku mugaragaro mu irushanwa ry’igikombe cya Afurika cy’abakiri bato cya 2025 i Windhoek, [[Namibiya|muri Namibiya]] ifiticyizere cyokwemererwa gukina igikombe cy’isi cy’abakiri bato cya 2025 i [[Santiago de Chile|Santiago]], [[Shili|muri Chili]] . <ref>{{Cite web |last=Nambafu |first=Grace |date=2025-04-15 |title=Uganda U-21 Women’s Hockey Team Aims for World Cup Slot at Junior Africa Cup |url=https://nbssport.co.ug/2025/04/15/uganda-u-21-womens-hockey-team-aims-for-world-cup-slot-at-junior-africa-cup/ |access-date=2025-12-19 |website=NBS Sport |language=en-US |archive-date=2026-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260209135630/https://nbssport.co.ug/2025/04/15/uganda-u-21-womens-hockey-team-aims-for-world-cup-slot-at-junior-africa-cup/ |url-status=dead }}</ref> == Imiterere y'ikipe == Amakipe yatangajwe kwazakina imikino mpuzamahanga arimabakinnyi baturutse mumakipe akomeye yo muri Uganda muri shampiyona y'imbere mu gihugu. Ikipe yo mu 2024 yakiniye Zambezi Hockey Series yari irimo abakinnyi baturutse mumakipe yomukarere nka Weatherhead Hockey Club, Wananchi na KHC Swans bagaragaza impano y'abagore muri hockey mugihugu. <ref>{{Cite web |last=joshuamasawi |date=2024-05-31 |title=Uganda Hockey Association Announces Final Squads for 2024 Zambezi Hockey Series |url=https://2bobsports.com/2024/05/31/uganda-hockey-association-announces-final-squads-for-2024-zambezi-hockey-series/ |access-date=2025-12-19 |website=2bob Sports |language=en-US}}</ref> == Reba kandi == * Ikipe y'igihugu ya Uganda ya Hockey == Amareferensi == {{Reflist}}{{Africa women's national field hockey teams}}{{National sports teams of Uganda}} 7385yuim1b578a19ubyz0k8rxminmlf Urwibutso rwa Jenoside rwa Kiziguro 0 22507 143129 135055 2026-10-24T02:59:00Z Score Beethoven 11559 143129 wikitext text/x-wiki {{Databox|useImage=[[File:KiziguroGenocideMemorial03.jpg|Kiziguro Genocide Memorial]]}} '''Urwibutso rwa Jenoside yakorewe Abatutsi rwa Kiziguro''' ni urwibutso ruherereye mu murenge wa [[Kiziguro]], mu karere ka [[Akarere ka Gatsibo|Gatsibo]], mu [[Rwanda]]. Rushyinguyemo imibiri y'Abatutsi bishwe muri [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994]]. == Aho ruherereye == Urwibutso rwa Kiziguro ruherereye mu murenge wa Kiziguro, mu karere ka Gatsibo. Ni ahantu ho kwibuka, gusobanukirwa amateka no guha icyubahiro Abatutsi bishwe muri Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994<ref>{{Cite web |title=Hashyinguwe mu cyubahiro imibiri ibihumbi 5,269 mu rwibutso rwa Kiziguro |url=https://www.gatsibo.gov.rw/soma-ibindi/hashyinguwe-mu-cyubahiro-imibiri-ibihumbi-5269-mu-rwibutso-rwa-kiziguro |website=Akarere ka Gatsibo |language=rw}}</ref>. == Amateka == {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Mu minsi ya mbere ya Jenoside yakorewe Abatutsi, Abatutsi benshi bo mu cyahoze ari komini Murambi no mu nkengero zaho bahungiye kuri Paruwasi Gatolika ya Kiziguro. Bizeraga ko bashobora kuharokokera<ref name="Minubumwe11Mata">{{Cite web |title=Tariki ya 11 Mata 1994: uko Jenoside yakorewe Abatutsi yakozwe hirya no hino mu gihugu |url=https://www.minubumwe.gov.rw/news-detail/tariki-ya-11-mata-1994-uko-jenoside-yakorewe-abatutsi-yakozwe-hirya-no-hino-mu-gihugu |website=MINUBUMWE |language=rw}}</ref>. Ku wa 11 Mata 1994, abagabye igitero barimo Interahamwe, abasirikare n'abandi bafatanyije na bo bateye Abatutsi bari bahungiye kuri paruwasi. Ubwicanyi bwatangiye mu gitondo bukomeza kugeza nimugoroba<ref name="Minubumwe11Mata" />. Abari bahungiye kuri Paruwasi ya Kiziguro biciwe mu bice bitandukanye by'iyo paruwasi. Muri ibyo bice harimo igikari cy'abapadiri, hafi y'amashuri, ku bitaro bya Kiziguro no mu nkengero z'urusengero. Imibiri ya bamwe mu bishwe yajugunywe mu byobo byari hafi aho, indi ijugunywa mu rwobo rurerure rwari munsi y'amashuri<ref name="Minubumwe11Mata" />. Jenoside muri ako gace yateguwe kandi ishyirwa mu bikorwa n'abayobozi b'inzego nkuru n'iz'ibanze, bafatanyije n'Interahamwe n'abasirikare baturutse mu bigo bya gisirikare bitandukanye<ref name="Minubumwe11Mata" />.[[Dosiye:KiziguroGenocideMemorial03.jpg|thumb|339x339px|Urwibutso rwa Jenoside rwa Kiziguro|left]] == Urwibutso == Nyuma ya Jenoside, hashyizweho Urwibutso rwa Kiziguro kugira ngo rushyingurwemo imibiri y'abishwe kandi rubungabunge amateka y'ibyabereye muri ako gace. Urwibutso rushyinguyemo imibiri y'abazize Jenoside irenga ibihumbi 20.132. Mu gihe cyo kwibuka ku nshuro ya 31, hashyinguwe mu cyubahiro indi mibiri 21 yari imaze kuboneka<ref name="Minubumwe11Mata" />. Urwibutso rwa Kiziguro rufasha mu bikorwa byo kwibuka, kwigisha amateka ya Jenoside yakorewe Abatutsi no guhangana n'ipfobya n'ihakana rya Jenoside. == Reba kandi == * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994]] * [[Kiziguro]] * [[Akarere ka Gatsibo]] * [[Urwibutso rwa Jenoside]] == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} [[Ikiciro:Akarere ka Gatsibo]] 5iokibyqb2p6fj8jnc71bby94obnqy5 Urwibutso rwa Jenoside rwa Muyumbu 0 22510 143137 139522 2026-10-24T02:59:18Z Score Beethoven 11559 143137 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Muyumbu | image = [[Dosiye:MuyumbuGenocideMemorial08.jpg|250px]] | caption = Urwibutso rwa Jenoside yakorewe Abatutsi rwa Muyumbu mu 2025 | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = [[Intara y'Iburasirazuba]] | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Rwamagana]] | label4 = Umurenge | data4 = [[Muyumbu]] | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Gushyingura bwa mbere | data6 = 13 Ugushyingo 1994 | label7 = Imibiri ishyinguye | data7 = 14 401 (2026) }} '''Urwibutso rwa Jenoside yakorewe Abatutsi rwa Muyumbu''' ni urwibutso ruherereye mu Murenge wa [[Muyumbu]], [[Akarere ka Rwamagana]], mu [[Intara y'Iburasirazuba]] y'u [[Rwanda]]. Rwibukirwaho Abatutsi bishwe muri [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]], kandi ni hamwe mu hantu ha mbere hashyizweho mu Rwanda hagamijwe gushyingura mu cyubahiro no kwibuka abazize Jenoside. Mu 2026, amakuru yatangajwe yagaragazaga ko urwibutso rwari rushyinguyemo imibiri 14 401. == Imiterere rusange == {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Muyumbu ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Aho urwibutso ruherereye == Urwibutso ruherereye mu Murenge wa [[Muyumbu]], mu [[Akarere ka Rwamagana]], mu [[Intara y'Iburasirazuba]], iburasirazuba bwa [[Kigali]].<ref name="NewTimes2017">{{Cite news |last=Ntirenganya |first=Emmanuel |title=Muyumbu, home to Rwanda’s first Genocide memorial |url=https://www.newtimes.co.rw/article/139897/News/muyumbu-home-to-rwandaas-first-genocide-memorial |work=The New Times |date=2017-04-20 |access-date=2026-09-11 |language=en }}</ref> [[Dosiye:MuyumbuGenocideMemorial18.jpg|thumb|left|Umuhanda uri hafi y'Urwibutso rwa Jenoside rwa Muyumbu, Kanama 2025.]] Muyumbu ni kamwe mu duce two mu Karere ka Rwamagana twegereye umujyi wa Kigali. Urwibutso ni rumwe mu nzibutso zashyizweho mu Rwanda kugira ngo zibungabunge amateka ya Jenoside yakorewe Abatutsi kandi zibe ahantu ho kunamira no gushyingura mu cyubahiro abazize Jenoside. == Amateka == Ku wa 13 Ugushyingo 1994, i Muyumbu hashyinguwe mu cyubahiro imibiri 400 y'Abatutsi bishwe muri Jenoside. Amakuru yatangajwe mu 2026 avuga ko icyo ari cyo gikorwa cya mbere cyo gushyingura mu rwibutso rwa Jenoside cyabaye mu Rwanda.<ref name="Muhazi29042026">{{Cite web |last=Hakizimana |first=Yussuf |title=Amafoto: Ibyaranze igikorwa cy’abakozi ba Jibu cyo Kwibuka 32 Jenoside yakorewe Abatutsi ku Muyumbu |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/amafoto-ibyaranze-igikorwa-cyabakozi-ba-jibu-cyo-kwibuka-32-jenoside-yakorewe-abatutsi-ku-muyumbu/ |website=Muhazi Yacu |date=2026-04-29 |access-date=2026-09-11 |language=rw }}</ref> ''The New Times'' na yo yagaragaje Muyumbu nk'ahari urwibutso rwa mbere rwa Jenoside mu Rwanda.<ref name="NewTimes2017" /> Mu Mata 2017, indi mibiri 26 yashyinguwe mu cyubahiro kuri uru rwibutso.<ref name="NewTimes2017" /> Ku wa 11 Mata 2022, hashyinguwe indi mibiri icumi yari yabonetse, irimo irindwi yabonetse mu Murenge wa [[Nzige]] n'itatu yabonetse mu Murenge wa Muyumbu. Icyo gihe iyi mibiri yiyongereye ku 14 309 yari isanzwe ishyinguye muri uru rwibutso, bituma yose iba 14 319.<ref name="Rwamagana2022">{{Cite web |title=Depite Beline Uwineza yifatanyije n’Abanyarwamagana mu gikorwa cyo kwibuka Abatutsi biciwe ku Muyumbu no mu nkengero zaho, hanashyingurwa mu cyubahiro imibiri 10 yabonetse |url=https://www.rwamagana.gov.rw/amakuru/andi-makuru/depite-beline-uwineza-yifatanyije-nabanyarwamagana-mu-gikorwa-cyo-kwibuka-abatutsi-biciwe-ku-muyumbu-no-mu-nkengero-zaho-hanashyingurwa-mu-cyubahiro-imibiri-10-yabonetse-1 |website=Akarere ka Rwamagana |date=2022-04-11 |access-date=2026-09-11 |language=rw }}</ref> [[Dosiye:MuyumbuGenocideMemorial16.jpg|thumb|Ahashyinguwe imibiri y'Abatutsi bishwe muri Jenoside ku Rwibutso rwa Muyumbu, Kanama 2025.]] Ku wa 11 Mata 2026, hashyinguwe mu cyubahiro indi mibiri ine yari iherutse kuboneka.<ref name="Muhazi11042026">{{Cite web |last=Hakizimana |first=Yussuf |title=Rwamagana: Hashyinguwe mu cyubahiro imibiri yabonetse y’abishwe muri Jenoside |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/rwamagana-hashyinguwe-mu-cyubahiro-imibiri-yabonetse-yabishwe-muri-jenoside/ |website=Muhazi Yacu |date=2026-04-11 |access-date=2026-09-11 |language=rw }}</ref> Ku wa 29 Mata 2026, ''Muhazi Yacu'' yatangaje ko urwibutso rwari rushyinguyemo imibiri 14 401.<ref name="Muhazi29042026" /> == Kwibuka no kubungabunga amateka == Ku Rwibutso rwa Jenoside rwa Muyumbu habera ibikorwa byo [[Kwibuka]] abazize Jenoside yakorewe Abatutsi, kunamira abahashyinguye no gushyingura mu cyubahiro imibiri igenda iboneka.<ref name="Rwamagana2022" /><ref name="Migeprof2026">{{Cite web |title=Minister Uwimana urges youth to reject genocide ideology and protect Rwanda’s unity |url=https://migeprof.gov.rw/news-detail/minister-uwimana-urges-youth-to-reject-genocide-ideology-and-protect-rwandas-unity |website=Ministry of Gender and Family Promotion |date=2026-04-11 |access-date=2026-09-11 |language=en }}</ref> Abayobozi b'Akarere ka Rwamagana bagaragaje ko ibikorwa byo kwibuka bifasha no kwigisha urubyiruko amateka ya Jenoside, ubumwe, kubana neza no kurwanya ingengabitekerezo ya Jenoside.<ref name="Rwamagana2022" /> Mu 2026, Perezida wa [[IBUKA]] mu Karere ka Rwamagana, Musabyeyezu Dative, yagaragaje impungenge z'uko hakiri imibiri y'abazize Jenoside itaraboneka kubera ko hari abantu bataratanga amakuru y'aho yajugunywe. Minisitiri w'Uburinganire n'Iterambere ry'Umuryango, Uwimana Consolée, na we yasabye abafite ayo makuru kuyatanga kugira ngo imibiri itaraboneka ishobore gushyingurwa mu cyubahiro.<ref name="Muhazi11042026" /><ref name="Migeprof2026" /> == Amashakiro == {{Reflist}} == Reba kandi == === Inyandiko zijyanye === * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994]] * [[Urwibutso rwa Jenoside]] * [[Kwibuka]] * [[Akarere ka Rwamagana]] * [[Intara y'Iburasirazuba]] === Ibitabo byifashishijwe === * {{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide (CNLG) |title=Identification des sites du génocide d’avril à juillet 1994 |location=Kigali |publisher=CNLG |year=2019 |url=https://francegenocidetutsi.org/IdentificationSitesGenocideAvrilJuillet1994.pdf |format=PDF |language=fr |access-date=2026-09-11 }} === Imbuga zo hanze === * {{Commons category|Muyumbu Genocide Memorial}} {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Muyumbu, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Inzibutso za jenoside yakorewe abatutsi mu Rwanda]] [[Ikiciro:Akarere ka Rwamagana]] sjofpasod4dj8g1v69uyntn63y1zped Urwibutso rwa Jenoside rwa Mutete 0 22512 143136 136191 2026-10-24T02:59:15Z Score Beethoven 11559 143136 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:LL-Q33573 (kin)-Nirere evangeline-Urwibutso rwa Mutete.wav|thumb|right|alt=PRONOUNCIATION OF Jenoside MUTETE|URWIBUTSO RWA MUTETE]] [[Dosiye:Mutete genocide memorial 2.jpg|thumb|urwibutso rwa jenocide rwa mutete mu karere ka Gicumbi]] {{Databox|excludeProperties=Q130760046|useImage=[[File:Mutete genocide memorial 2.jpg|Mutete_genocide_memorial_2]]}}Urwibutso rwa Jenoside rwa [[Umurenge wa mutete|Mutete]] <ref name=":0">https://kigalitoday.com/kwibuka/article/gicumbi-imirimo-yo-kwagura-urwibutso-rwa-jenoside-rwa-mutete-igeze-ku-musozo</ref>ni urwibutso rushyingurwemo imibiri 1,095 ya abazize [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]].<ref name=":1">[https://www.kigalitoday.com/kwibuka/article/gicumbi-huzuye-urwibutso-rwatwaye-asaga-miliyari-y-amanyarwanda#:~:text=bibangamiye%20imibereho%20yabo.-,Minisitiri%20w'Ubutegetsi%20bw'igihugu%2C%20Jean%20Claude%20Musabyimana,rwibutso%20rwa%20Mutete%20ni%201095. https://www.kigalitoday.com/kwibuka/article/gicumbi-huzuye-urwibutso-rwatwaye-asaga-miliyari-y-amanyarwanda#:~:text=bibangamiye%20imibereho%20yabo.-,Minisitiri%20w'Ubutegetsi%20bw'igihugu%2C%20Jean%20Claude%20Musabyimana,rwibutso%20rwa%20Mutete%20ni%201095.]</ref> [[Dosiye:Mutete genocide memorial 7.jpg|thumb|'''Mutete genocide memorial'''<ref>https://commons.wikimedia.org/w/index.php?search=+mutete+genocide+memorial&title=Special%3AMediaSearch&type=image</ref>]] == Aho ruherereye == Urwibutso rwa Jenoside rwa Mutete ruherereye mu [[Umurenge wa mutete|murenge wa Mutete]], mu Karere ka [[Akarere ka Gicumbi|Gicumbi]], mu ntara y’Amajyaruguru y’u [[Rwanda]].<ref name=":1" /> {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Mutete ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Amateka == Amateka y'urwibutso rwa Jenoside rwa Mutete mbere y’uko ruvugururwa agaragaza ko rwari rushyinguwemo imibiri 1,049 y'abazize jenocide ya mu buryo bworoheje imibiri y’abazize Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 biciwe mu murenge wa Mutete n’inkengero zaho.<ref>https://www.kigalitoday.com/kwibuka/article/gicumbi-huzuye-urwibutso-rwatwaye-asaga-miliyari-y-amanyarwanda</ref> Mu gihe cya Jenoside n’imyaka ya mbere yakurikiyeho, abaharokokeye n’abaturage bashyinguye ababo mu mva rusange zitari zifite ibikorwa remezo bihagije cyangwa imiterere ijyanye n’icyubahiro gikwiye<ref name=":0" />. Uru rwibutso rwabanje kuba rudafite inyubako zihagije, rutunganijwe neza cyangwa ibisobanuro birambuye ku mateka, bikagabanya ubushobozi bwo kwakira abarusura no gutanga inyigisho zihagije ku mateka ya Jenoside. Nyuma, Leta n’abafatanyabikorwa batangiye ibikorwa byo kuruvugurura no kurushyira ku rwego rushimangira icyubahiro cy’abahashyinguye no kurufasha kuba ahantu hizewe ho kwibukira no kwigira ku mateka<ref>[https://mobile.igihe.com/amakuru/muri-afurika/u-rwanda/article/gicumbi-imibiri-46-y-abishwe-muri-jenoside-yakorewe-abatutsi-yashyinguwe-mu#:~:text=Abashyinguwe%20mu%20cyubahiro%20bashyizwe%20mu,y'Abatutsi%20bishwe%20muri%20Jenoside. https://mobile.igihe.com/amakuru/muri-afurika/u-rwanda/article/gicumbi-imibiri-46-y-abishwe-muri-jenoside-yakorewe-abatutsi-yashyinguwe-mu#:~:text=Abashyinguwe%20mu%20cyubahiro%20bashyizwe%20mu,y'Abatutsi%20bishwe%20muri%20Jenoside.]</ref>. == Ivurugurura ryur'urwibutso == Uru rwibutso rwa Mutete rwari rusanzwe rushyinguwemo imibiri 1,049 ariko rutaravugururwa, muri iyo 33 yavanywe mu ngo z'abantu aho yari ishyinguwe naho 13 yavanywe mu rundi rwibutso rwa Nyamiyaga aho bita mataba, ubu uru rwibutso ruruhukiyemo imibiri igera ku 1095<ref>https://ijambo.net/content/GicumbiImibiri-46-yAbazize-Jenoside-yakorewe-Abatutsi-yashyinguwe-mu-rwibutso-rwa-Mutete.php</ref>. Amateka yaranze Mutete mu gihe cya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 ni amateka akomeye kandi ababaje, agaragaza ubwicanyi bukabije, ubuhunzi n’ingaruka zikomeye ku baturage. Mutete ni agace kari mu Majyaruguru y’u Rwanda (mu Karere ka Gicumbi ubu). Jenoside itangiye muri Mata 1994, ubwicanyi bwahise butangira no muri aka gace, cyane cyane bwibasira Abatutsi. Ibyabaye muri Mutete Abatutsi benshi bo muri Mutete barishwe mu buryo bw’agashinyaguro n’interahamwe. Hari abagerageje guhungira mu misozi no mu mashyamba, ariko benshi baricwaga bakurikiranywe. Abaturage bamwe bashatse guhungira ku mipaka ya Uganda kubera ko Mutete yegereye umupaka, ariko si bose bahageze neza. Abari abayobozi cyangwa abari bafite ububasha muri ako gace bagize uruhare mu gutegura no gushyigikira ubwicanyi. Ubutabazi n’ihagarikwa rya Jenoside. Jenoside yaje guhagarikwa n’ingabo za Rwanda Patriotic Front, zagiye zifata uduce dutandukanye tw’igihugu harimo n’aka gace ka Mutete. Ibi byatumye ubwicanyi buhagarara, nubwo hari hashize iminsi myinshi abantu bamaze kwicwa. Ingaruka ku baturage ba Mutete Abantu benshi bahasize ubuzima. Hari imiryango yatsembwe burundu. Abacitse ku icumu basigaye bafite ibikomere byo ku mubiri no ku mutima. Abaturage benshi bahungiye mu bihugu by’abaturanyi mbere yo kugaruka nyuma. 5. Kwibuka no kubaka ubumwe Uyu munsi, Mutete kimwe n’ahandi mu Rwanda, hibandwa ku: Kwibuka Jenoside buri mwaka mu gihe cya Kwibuka. Kwigisha amateka nyayo kugira ngo Jenoside itazongera kubaho ukundi. Kubaka ubumwe n’ubwiyunge hagati y’Abanyarwanda. == Inkomoko == {{Reflist}} {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} [[Ikiciro:Urwibutso rwa jenocide mu Rwanda]] k6kzir11io79pmztdu3ie30k9636637 Urwibutso rwa Jenoside rwa Mukarange 0 22515 143194 136210 2026-10-24T07:30:45Z Score Beethoven 11559 Redirected page to [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kayonza-Mukarange]] 143194 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kayonza-Mukarange]] djx09bo4s7kwn1c9pp7s9l543odfp4j Urwibutso rwa Jenoside rwa Rutare 0 22517 143161 136207 2026-10-24T03:00:38Z Score Beethoven 11559 143161 wikitext text/x-wiki {{Databox|excludeProperties=Q139432491}} [[Dosiye:Kigali Memorial Centre 3.jpg|thumb]] Urwibutso rwa Jenoside yakorewe Abatutsi rwa [[Umurengarutare|Rutare]]<ref name=":0">https://imvahonshya.co.rw/gicumbi-hibutswe-abatutsi-bashyinguwe-ku-rwibutso-rwa-rutare/</ref> ni rumwe mu nzibutso zibumbatiye amateka n’ukuri ku byabaye mu [[Rwanda]] mu gihe cya [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]]<ref>[[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994]]</ref>. Ruherereye mu Murenge wa Rutare, [[Akarere ka Gicumbi]] mu [[Intara y’Amajyaruguru y’u Rwanda|Ntara y’Amajyaruguru]]. Uru rwibutso rushyinguyemo mu cyubahiro imibiri isaga 2,000 y’abazize Jenoside, rukaba ahantu ho kwibukira, kwigira amateka no gushishikariza abaturarwanda n’abashyitsi kwimakaza ubumwe n’ubwiyunge. Nk’izindi nzibutso zo mu gihugu, [https://imvahonshya.co.rw/gicumbi-hibutswe-abatutsi-bashyinguwe-ku-rwibutso-rwa-rutare/ Urwibutso rwa Rutare] rufite uruhare rukomeye mu kubungabunga amateka, guha icyubahiro abishwe muri Jenoside no gukomeza guhangana n’ingaruka za Jenoside<ref name=":1">https://www.kigalitoday.com/kwibuka/article/twirwanyeho-dukoresha-amabuye-n-intwaro-gakondo-kugeza-ubwo-hitabajwe-abajepe-ba-habyarimana-ubuhamya</ref>. == Imiterere rusange == {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Rutare ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Amateka == Amateka y’Urwibutso rwa Rutare ashingiye ku byabaye mu cyahoze ari Komini Rutare muri Perefegitura ya Byumba, aho Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 yatwaye ubuzima bw' Abatutsi benshi bazira uko bavutse. Muri ako gace, nk’ahandi henshi mu gihugu, Jenoside yateguwe igihe kirekire hashingiwe ku macakubiri n’urwango byabibwe n’ubutegetsi bwariho icyo gihe.Mu gihe cya Jenoside, Abatutsi benshi bo mu Murenge wa Rutare bahigwaga [[Interahamwe|n’interahamwe]] <ref>[[Interahamwe]]</ref>ndetse n’abasirikare, Abatutsi bamwe bakicirwa mu ngo zabo abandi bakicirwa mu bice bari bahungiyemo bashaka ubuhungiro. Hari n’abagerageje kwihisha cyangwa guhunga, ariko benshi baricwa. Nyuma y’uko Jenoside ihagaritswe n’Ingabo za [[Ishyaka FPR - Inkotanyi|RPA-Inkotanyi]]<ref>[[Ishyaka FPR - Inkotanyi]]</ref>, hatangiye igikorwa cyo gushakisha imibiri y’Abatutsi bishwe kugira ngo ishyingurwe mu cyubahiro.Urwibutso rwa Rutare rwashyizweho kugira ngo ruhuze kandi rusigasire imibiri y’Abatutsi bishwe muri Jenoside, ndetse rukaba n’ahantu ho kwigisha amateka y’ukuri ku byabaye. Kugeza ubu, uru rwibutso ruruhukiyemo imibiri igera kuri 275 y’abazize Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994<ref name=":0" />.Uretse kuba ari ahashyinguwe Abatutsi bishwe, uru rwibutso rukoreshwa mu bikorwa byo kwibuka buri mwaka, cyane cyane mu cyumweru cy’icyunamo n’iminsi 100 yo kwibuka Jenoside, aho abaturage, abayobozi n’abashyitsi bahahurira bagasubiza amaso inyuma, bagaha icyubahiro abazize Jenoside, ndetse bagafata ingamba zo kurwanya ingengabitekerezo ya Jenoside no kubaka ejo hazaza harangwa n’amahoro n’ubumwe<ref name=":1" />. === Bumwe mu buhamya bw'Aabatutsi barokotse Jenoside muri Rutare: === Gutangiza icyumweru cy'icyunamo n'iminsi 100 yo kwibuka ku nshuro ya 32 [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]]<ref name=":2">https://ukwelitimes.com/gicumbi-abarokotse-jenoside-yakorewe-abatutsi-mu-1994-bashimiye-inkotanyi-zayihagaritse</ref>, mu karere ka Gicumbi, byabereye mu Murenge wa Rutare kuwa Kabiri tariki ya 7 Mata 2026.Mu buhamya bwa Higiro Damas warokokeye Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 mu cyahoze ari komini Rutare muri perefegitura ya Byumba, yagarutse ku buryo higishijwe amacakubiri n'ivangura mu Banyarwanda nuko urwango rwo kwanga [[Abatutsi]] rwabibwe n'ubutegetsi imyaka myinshi kugeza ubwo habaga Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994.Higiro yavuze ko muri Jenoside yakorewe Abatutsi yahizwe n'interahamwe zashakaga kumwica ndetse ko bigeze no kumubika bavuga ko yapfuye mu byukuri ataribyo, anashimira Inkotanyi zarokoye Abatutsi barimo abari bahunguye ku mupadiri ukomoka muri Espagne .Yagize ati "Iyo mvura rero imbera igisubizo, nzamuka muri iyo mvura ndaza ngaruka aha ariko kubera ko bambonye manuka ntibambone nzamuka baramutse babwira ab'iwacu ko napfuye, naguye ahangaha."Kamizikunze Anastase Perezida wa [[IBUKA]] mu karere ka Gicumbi yashimiye Inkotanyi zemeye kwitanga zihagarika Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994.Yagize ati "Hari abo dushima bakoze ijoro n'amanywa aribo Nkotanyi ndetse na hano i Rutare niko byagenze, hari abasirikare bitanze, yemwe hari n'abasiviri bitanze, kugirango uyu munsi tube turiho, birumvikana hari n'abatakaje ubuzima bwabo kugirango baturokore<ref name=":2" />." == Amashakiro == <references /> {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} [[Ikiciro:Inzibutso za jenocide yakorewe abatutsi mu Rwanda]] 2dgkt4l1subg1k7bof5yhbpaiku4bmz Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibungo - Ngoma 0 22520 143124 135908 2026-10-24T02:58:49Z Score Beethoven 11559 143124 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibungo-Ngoma}} {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibungo-Ngoma | image = [[Dosiye:Kibungo-Ngoma Genocide MemorIal19.jpg|250px]] | caption = Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibungo-Ngoma mu 2025 | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = [[Intara y'Iburasirazuba]] | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Ngoma]] | label4 = Umurenge | data4 = [[Kibungo]] | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Ryubatswe bwa mbere | data6 = 1997 | label7 = Imibiri ishyinguye | data7 = isaga 25 000 (2026) }} {{Coord|-2.164772|30.541550|display=title}} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibungo-Ngoma''' ni urwibutso rwa [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] ruherereye mu Murenge wa [[Kibungo]], mu [[Akarere ka Ngoma]], mu [[Intara y'Iburasirazuba]] y'u [[Rwanda]]. Rushyinguwemo imibiri y'Abatutsi bishwe muri Jenoside mu Mujyi wa Kibungo no mu bice bitandukanye by'icyahoze ari Perefegitura ya Kibungo. Mu 2026, amakuru yatangajwe yagaragazaga ko urwibutso rwari rushyinguwemo imibiri isaga 25 000. Urwibutso ni ahantu ho kunamira abazize Jenoside, gushyingura mu cyubahiro imibiri igenda iboneka no kubungabunga amateka ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu cyahoze ari Perefegitura ya Kibungo. == Imiterere rusange == {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Kibungo - Ngoma ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Aho urwibutso ruherereye == Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibungo-Ngoma ruherereye mu Murenge wa [[Kibungo]], ari na wo urimo umujyi ukoreramo ubuyobozi bw'[[Akarere ka Ngoma]], mu [[Intara y'Iburasirazuba]].<ref name="Ngoma2024">{{Cite web |title=Ku rwibutso rwa Jenoside rwa Kibungo niho hatangirijwe gahunda zo Kwibuka ku nshuro ya 30 Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 mu Karere ka Ngoma |url=https://www.ngoma.gov.rw/soma-ibindi/ku-rwibutso-rwa-jenoside-rwa-kibungo-niho-hatangirijwe-gahunda-zo-kwibuka-ku-nshuro-ya-30-jenoside-yakorewe-abatutsi-mu-1994-mu-karere-ka-ngoma |website=Akarere ka Ngoma |publisher=Guverinoma y'u Rwanda |date=2024-04-07 |access-date=2026-09-11 |language=rw }}</ref> Urwibutso ruri ku bipimo by'isi bya 2°09′53.18″ S na 30°32′29.58″ E.<ref name="Commons">{{Cite web |title=Kibungo-Ngoma Genocide Memorial |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Kibungo-Ngoma_Genocide_Memorial |website=Wikimedia Commons |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=2026-09-11 |language=en }}</ref> [[Dosiye:Kibungo-Ngoma Genocide MemorIal03.jpg|thumb|left|Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibungo-Ngoma, Kanama 2025.]] Kibungo yari icyicaro cy'icyahoze ari Perefegitura ya Kibungo. Iyo perefegitura yari igizwe n'amakomini 11 ari yo Kayonza, Rutonde, Muhazi, Rukara, Kabarondo, Kigarama, Birenga, Mugesera, Sake, Rukira na Rusumo. Ubu uturere twaho tugabanyijwemo ahanini [[Akarere ka Rwamagana|Rwamagana]], [[Akarere ka Kayonza|Kayonza]], Ngoma na [[Akarere ka Kirehe|Kirehe]].<ref name="Hitimana2019">{{Cite book |last=Hitimana |first=Justine |title=Le Génocide commis contre les Tutsi dans la Préfecture de Kibungo de 1990 à 1994 |location=Kigali |publisher=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide |year=2019 |url=https://francegenocidetutsi.org/GenocideKibungoCnlg.pdf |format=PDF |language=fr |access-date=2026-09-11 }}</ref> == Amateka == === Jenoside mu cyahoze ari Perefegitura ya Kibungo === Ubushakashatsi bwakozwe na [[Komisiyo y'Igihugu yo Kurwanya Jenoside]] (CNLG) bugaragaza ko Abatutsi bo mu cyahoze ari Perefegitura ya Kibungo bahuye n'ivangura, itotezwa n'ubwicanyi mu myaka yabanjirije Jenoside yo mu 1994. Ubushakashatsi bwa CNLG bugaragaza ko mu 1994 ubwicanyi bwakorewe Abatutsi muri iyo perefegitura bwabaye cyane hagati ya tariki ya 7 n'iya 27 Mata.<ref name="Hitimana2019" /> Mu Mujyi wa Kibungo, ahantu Abatutsi benshi bahungiye harimo Economat ya Kibungo, yari imwe mu nyubako z'[[Diyosezi ya Kibungo]], ibitaro n'ahandi batekerezaga ko bashobora kubona ubuhungiro.<ref name="Hitimana2019" /> Ku wa 13 Mata 1994, abicanyi bageze kuri Economat ya Kibungo bagamije gutera ubwoba Abatutsi bari bahahungiye. Ku wa 15 Mata, abasirikare n'Interahamwe bagabye ibitero kuri iyo Economat, hicwa benshi mu bari bayihungiyemo.<ref name="Hitimana2019" /> Amakuru y'ubuyobozi bw'Intara y'Iburasirazuba agaragaza kandi ko ku wa 15 Mata 1994 Abatutsi benshi bari bahungiye kuri Economat ya Kibungo no mu Bitaro bya Kibungo bishwe.<ref name="Eastern2025">{{Cite web |title=Kibungo: Imibiri 8 y’abazize Jenoside Yakorewe Abatutsi yashyinguwe mu cyubahiro |url=https://www.easternprovince.gov.rw/ibindi/kibungo-imibiri-8-yabazize-jenoside-yakorewe-abatutsi-yashyinguwe-mu-cyubahiro-1 |website=Intara y'Iburasirazuba |publisher=Guverinoma y'u Rwanda |date=2025-04-15 |access-date=2026-09-11 |language=rw }}</ref> Ubushakashatsi bwa CNLG bugaragaza ko mu cyahoze ari Perefegitura ya Kibungo hari imitwe yitwaraga gisirikare n'Interahamwe zari zaratojwe mbere ya Jenoside, kandi ko abayobozi benshi bo mu nzego z'ibanze bagize uruhare mu gutegura no gushyira mu bikorwa ubwicanyi.<ref name="Hitimana2019" /> === Ishyirwaho n'iyubakwa ry'urwibutso === Nyuma yo guhagarika Jenoside, hatangiye ibikorwa byo gushakisha imibiri y'Abatutsi bishwe, kuyikura mu mva rusange no mu handi yari yarajugunywe, no kuyishyingura mu cyubahiro. Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibungo rwubatswe bwa mbere mu 1997, hamwe n'izindi nzibutso zari zarashyizweho muri ako gace. Uko imyaka yagiye ishira, hagaragaye ko inyubako ya mbere itari ihagije mu kubungabunga neza imibiri yari irushyinguwemo, bituma hatangira gahunda yo kuruvugurura no kurwubaka ku buryo bugezweho.<ref name="KigaliToday2015">{{Cite web |last=Gakwaya |first=Jean Claude |title=Ngoma: Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibungo rwongeye kugarukwaho |url=https://www.kigalitoday.com/kwibuka/article/ngoma-urwibutso-rwa-jenoside-rwa-kibungo-rwongeye-kugarukwaho |website=Kigali Today |date=2015-04-16 |access-date=2026-09-11 |language=rw }}</ref> Mu rwego rwo kubungabunga inzibutso no guhuriza hamwe imibiri yari ishyinguye mu nzibutso nto, Akarere ka Ngoma kagiye gateganya inzibutso nke z'ingenzi zo ku rwego rw'Akarere. Urwibutso rwa Kibungo rwari rumwe muri zo.<ref name="Remera2014">{{Cite web |last=Gakwaya |first=Jean Claude |title=Ngoma: Hagarutswe ku kibazo cy’urwibutso rwa Remera rwagonzwe n’umuhanda |url=https://www.kigalitoday.com/kwibuka/Ngoma-Hagarutswe-ku-kibazo-cy-urwibutso-rwa-Remera-rwagonzwe-n-umuhanda |website=Kigali Today |date=2014-04-16 |access-date=2026-09-11 |language=rw }}</ref> [[Dosiye:Kibungo-Ngoma Genocide MemorIal15.jpg|thumb|Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibungo-Ngoma mu Kanama 2025.]] === Gushyingura imibiri mu cyubahiro === Ku wa 15 Mata 2017, imibiri y'Abatutsi basaga 7 000 bishwe muri Jenoside, yari yarakuwe mu bice bitandukanye by'Akarere ka Ngoma, yashyinguwe mu cyubahiro mu Rwibutso rwa Jenoside rwa Kibungo.<ref name="NewTimes2017">{{Cite news |title=Over 7000 Genocide victims get decent burial in Ngoma District |url=https://www.newtimes.co.rw/article/139798/News/over-7000-genocide-victims-get-decent-burial-in-ngoma-district |work=The New Times |date=2017-04-17 |access-date=2026-09-11 |language=en }}</ref> Mu 2024, ubuyobozi bw'Akarere ka Ngoma bwatangaje ko urwibutso rwari rushyinguwemo imibiri y'Abatutsi basaga 25 000 bazize Jenoside yakorewe Abatutsi.<ref name="Ngoma2024" /> Ku wa 15 Mata 2025, mu gihe cyo [[Kwibuka]] ku nshuro ya 31 Jenoside yakorewe Abatutsi, hashyinguwe mu cyubahiro indi mibiri umunani y'Abatutsi bishwe muri Jenoside. Iyo mibiri yari yarabonetse mu Mirenge ya [[Remera (Ngoma)|Remera]] na Kibungo.<ref name="Eastern2025" /><ref name="NewTimes2025">{{Cite news |last=Nkangura |first=Emmanuel |title=April 14–15, 1994, Kibungo’s 'darkest days' during Genocide against the Tutsi |url=https://www.newtimes.co.rw/article/25713/news/kwibuka/april-1415-1994-kibungos-darkest-days-during-genocide-against-the-tutsi |work=The New Times |date=2025-04-16 |access-date=2026-09-11 |language=en }}</ref> Mu 2026, mu gihe cyo Kwibuka ku nshuro ya 32, amakuru yatangajwe yongeye kugaragaza ko imibiri y'Abatutsi basaga 25 000 yari iruhukiye mu Rwibutso rwa Jenoside rwa Kibungo-Ngoma.<ref name="Rebero2026">{{Cite web |last=Niringiyimana |first=Egide |title=Ngoma-Kibungo: imibiri ibihumbi 25 niyo iruhukiye mu rwibutso rwa Kibungo |url=https://rebero.rw/2026/04/15/ngoma-kibungo-imibiri-ibihumbi-25-niyo-iruhukiye-mu-rwibutso-rwa-kibungo/ |website=Rebero |date=2026-04-15 |access-date=2026-09-11 |language=rw }}</ref> == Kwibuka no kubungabunga amateka == Ku Rwibutso rwa Jenoside rwa Kibungo-Ngoma habera ibikorwa byo [[Kwibuka]] abazize Jenoside yakorewe Abatutsi. Mu Karere ka Ngoma, uru rwibutso ni hamwe mu hantu h'ingenzi habera imihango yo gutangiza no gukomeza ibikorwa byo kwibuka ku rwego rw'Akarere.<ref name="Ngoma2024" /> Muri ibyo bikorwa, abarokotse Jenoside batanga ubuhamya, abayobozi n'abaturage bakunamira abahashyinguye kandi bagashyira indabo ku mva. Ibikorwa byo kwibuka bikoreshwa kandi mu kwigisha amateka ya Jenoside, gushishikariza urubyiruko kuyamenya no kurwanya ingengabitekerezo ya Jenoside.<ref name="Ngoma2024" /><ref name="Eastern2025" /> Ubuyobozi bw'Akarere ka Ngoma n'Intara y'Iburasirazuba bwagiye busaba abaturage bafite amakuru y'aho hakiri imibiri y'Abatutsi bishwe muri Jenoside kuyatanga kugira ngo iyo mibiri iboneke kandi ishyingurwe mu cyubahiro.<ref name="Ngoma2024" /><ref name="Eastern2025" /> Mu 2026, abayobozi bongeye gushimangira ko kubungabunga amateka y'ibyabereye i Kibungo ari uburyo bwo gufasha abarokotse n'abazavuka kumenya amateka no kurwanya ihakana n'ipfobya rya Jenoside yakorewe Abatutsi.<ref name="Rebero2026" /> == Amashakiro == {{Reflist}} == Reba kandi == === Inyandiko zijyanye === * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994]] * [[Urwibutso rwa Jenoside]] * [[Kwibuka]] * [[Kibungo]] * [[Akarere ka Ngoma]] * [[Intara y'Iburasirazuba]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Rukumberi]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Zaza]] === Ibitabo byifashishijwe === * {{Cite book |last=Hitimana |first=Justine |title=Le Génocide commis contre les Tutsi dans la Préfecture de Kibungo de 1990 à 1994 |location=Kigali |publisher=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide |year=2019 |url=https://francegenocidetutsi.org/GenocideKibungoCnlg.pdf |format=PDF |language=fr |access-date=2026-09-11 }} * {{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide (CNLG) |title=Identification des sites du génocide d’avril à juillet 1994 |location=Kigali |publisher=CNLG |year=2019 |url=https://francegenocidetutsi.org/IdentificationSitesGenocideAvrilJuillet1994.pdf |format=PDF |language=fr |access-date=2026-09-11 }} * {{Cite journal |last1=Dumas |first1=Hélène |last2=Korman |first2=Rémi |title=Espaces de la mémoire du génocide des Tutsis au Rwanda : mémoriaux et lieux de mémoire |journal=Afrique contemporaine |issue=238 |year=2011 |pages=11–27 |doi=10.3917/afco.238.0011 |url=https://shs.cairn.info/revue-afrique-contemporaine1-2011-2-page-11 |language=fr }} === Imbuga zo hanze === * {{Commons category|Kibungo-Ngoma Genocide Memorial}} {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Kibungo-Ngoma, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Inzibutso za jenoside yakorewe abatutsi mu Rwanda]] [[Ikiciro:Akarere ka Ngoma]] [[Ikiciro:Intara y'Iburasirazuba]] khl78cxcgkyk4mmokzbjs1ygutkbid0 Urwibutso rwa Jenoside rwa Rwamagana 0 22523 143162 142732 2026-10-24T03:00:41Z Score Beethoven 11559 143162 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Rwamagana | image = [[Dosiye:RwamaganaGenocideMemorial03.jpg|280px]] | caption = Urwibutso rwa Jenoside rwa Rwamagana (Kanama 2025) | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = [[Intara y'Iburasirazuba|Iburasirazuba]] | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Rwamagana|Rwamagana]] | label4 = Umurenge | data4 = [[Umurenge wa Kigabiro|Kigabiro]] | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Rwibuka | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (1994) | label7 = Aho biherereye | data7 = {{Coord|-1.952284|30.42696|display=inline}} }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Rwamagana''' ni urwibutso rwa [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]]. Ruri mu [[Umurenge wa Kigabiro|Murenge wa Kigabiro]], mu [[Akarere ka Rwamagana]], mu [[Intara y'Iburasirazuba]] y'[[Rwanda|u Rwanda]]. Urwibutso rushyinguyemo abazize Jenoside. Ni ahantu ho kwibuka no kunamira abazize Jenoside. Akarere ka Rwamagana gafite izindi nzibutso nyinshi za Jenoside. == Aho ruherereye == [[Dosiye:RwamaganaGenocideMemorial08.jpg|thumb|left|Inyubako y'idini iri imbere y'urwibutso (Kanama 2025)]] Urwibutso ruri mu Murenge wa Kigabiro, mu Karere ka Rwamagana. Ako karere kari mu Ntara y'Iburasirazuba. {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Rwamagana ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu. Inzibutso za Jenoside zikoreshwa mu gushyingura mu cyubahiro, kunamira, kubika amateka no kwibuka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-06-11}}</ref> Inzibutso enye za Jenoside zo mu Rwanda ziri ku rutonde rw'Umurage w'Isi wa UNESCO. Izo nzibutso ni [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamata|Nyamata]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Murambi|Murambi]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali|Gisozi]] na [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero|Bisesero]].<ref>{{Cite web |title=Sites mémoriaux du génocide : Nyamata, Murambi, Gisozi et Bisesero |url=https://whc.unesco.org/fr/list/1586/ |website=Centre du patrimoine mondial de l'UNESCO |language=fr |access-date=2026-10-19}}</ref> == Amateka == Urwibutso rwa Rwamagana rufitanye isano n'ubwicanyi bwabereye mu cyahoze ari Perefegitura ya Kibungo. Ruri mu nzibutso zashyizweho nyuma ya 1994 mu Karere ka Rwamagana. Mu 2022, ''KT Press'' yavuze ko Akarere ka Rwamagana gafite inzibutso 11. Izo nzibutso zishyinguyemo nibura abazize Jenoside 83&nbsp;729.<ref name="KTP2022">{{Cite web |title=Kwibuka 28: We Are Encouraged When People Visit Us – Genocide Widows |url=https://www.ktpress.rw/2022/04/kwibuka-28-we-are-encouraged-when-people-visit-us-genocide-widows/ |website=KT Press |date=2022-04-22 |language=en |access-date=2026-10-19}}</ref> Mu 2023, ''The New Times'' yatanze umubare wa 83&nbsp;851.<ref name="NT2023b">{{Cite news |title=Rwamagana: Children killed in Genocide commemorated |url=https://www.newtimes.co.rw/article/6822/news/kwibuka/rwamagana-children-killed-in-genocide-commemorated |work=The New Times |date=2023-04-21 |language=en |access-date=2026-10-19}}</ref> Mu Karere ka Rwamagana, ubwicanyi buzwi cyane ni ubwabereye i Mwulire. Abatutsi benshi bahungiye ku musozi wa Mwulire. Birwanyeho hafi ibyumweru bibiri. Nyuma, [[Interahamwe]] zifashijwe n'abayobozi n'ingabo za Leta zarabishe. Nibura abantu 15&nbsp;000 biciwe ku musozi wa Mwulire.<ref name="KTP2025">{{Cite web |title=Genocide Survivors Seek Funds to Complete Memorial Site Where Victims Fought Back |url=https://www.ktpress.rw/2025/06/genocide-survivors-seek-funds-to-complete-memorial-site-where-victims-fought-back/ |website=KT Press |date=2025-06-28 |language=en |access-date=2026-10-19}}</ref> Imibiri y'abazize Jenoside iracyashyingurwa mu cyubahiro. Urugero, muri Mata 2024, imibiri 128 yashyinguwe mu rwibutso rwa Mwulire.<ref>{{Cite news |title=Kwibuka 30: Over 120 Genocide victims given decent burial at Mwulire Genocide Memorial |url=https://www.newtimes.co.rw/article/16114/news/kwibuka/kwibuka-30-over-120-genocide-victims-given-decent-burial-at-mwulire-genocide-memorial |work=The New Times |date=2024-04-20 |language=en |access-date=2026-10-19}}</ref> Mu 2023, ubuyobozi bw'akarere bwavuze ko inzibutso 11 zizahurizwa hamwe. Zizasigara ari inzibutso 6.<ref name="NT2023">{{Cite news |author=Michel Nkurunziza |title=Kwibuka: Rwanda to consolidate Genocide memorials |url=https://www.newtimes.co.rw/article/6484/news/kwibuka/kwibuka-rwanda-to-consolidate-genocide-memorials |work=The New Times |date=2023-04-07 |language=en |access-date=2026-10-19}}</ref> Iteka ryo mu 2019 rigena uko inzibutso za Jenoside zihurizwa hamwe.<ref>{{Cite web |title=Ministerial Order determining Modalities for Consolidation of Memorial Sites for the Genocide against the Tutsi |url=https://rwandalii.org/akn/rw/act/po/2019/61/eng%402019-05-27/source |website=RwandaLII |date=2019-05-27 |language=en |access-date=2026-10-19}}</ref> == Kwibuka == Buri mwaka, imihango yo ''[[Kwibuka]]'' ibera mu Karere ka Rwamagana. Urugero, mu 2019 imihango yabereye ku rwibutso rwa Mwulire.<ref>{{Cite news |title=Rwamagana residents pay tribute to Genocide victims |url=https://www.newtimes.co.rw/article/165907/News/rwamagana-residents-pay-tribute-to-genocide-victims |work=The New Times |date=2019-04-20 |language=en |access-date=2026-10-19}}</ref> Mu 2023, imihango yo kwibuka abana bishwe muri Jenoside yabereye i Sovu, mu Murenge wa Kigabiro.<ref name="NT2023b" /> Itegeko ryo mu 2016 rigena imihango yo kwibuka Jenoside yakorewe Abatutsi. Iryo tegeko rigena kandi imicungire y'inzibutso za Jenoside.<ref>{{Cite web |title=Law governing ceremonies to commemorate the Genocide against the Tutsi |url=https://rwandalii.org/akn/rw/act/law/2016/15/eng@2016-05-30/source |website=RwandaLII |date=2016-05-30 |language=en |access-date=2026-10-19}}</ref> == Amafoto == <gallery mode="packed" heights="130"> Dosiye:RwamaganaGenocideMemorial02.jpg|Urwibutso (Kanama 2025) Dosiye:RwamaganaGenocideMemorial01.jpg|Urwibutso (Kanama 2025) Dosiye:RwamaganaGenocideMemorial07.jpg|Urwibutso (Kanama 2025) </gallery> == Inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] * [[Akarere ka Rwamagana]] * [[Umurenge wa Kigabiro]] * [[Kwibuka]] === Ihuza ryo hanze === * {{Commonscat|Rwamagana Genocide Memorial}} === Ibitabo === * {{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide |title=Jenoside yakorewe Abatutsi mu yahoze ari perefegitura ya Kibungo |location=Kigali |publisher=CNLG |year=2019 |language=rw}} * {{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide |title=Identification des sites du génocide d’avril à juillet 1994 |location=Kigali |publisher=CNLG |year=2019 |url=https://francegenocidetutsi.org/IdentificationSitesGenocideAvrilJuillet1994.pdf |format=PDF |language=fr}} * {{Cite book |last=Denis |first=Philippe |title=The Genocide against the Tutsi, and the Rwandan Churches: Between Grief and Denial |series=Religion in Transforming Africa |volume=9 |publisher=James Currey |location=Woodbridge |year=2022 |isbn=9781847012906 |language=en}} {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Rwamagana, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Rwamagana]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] ikfd1n6adwa9j8uof5kf65kasrrttds Urwibutso rwa Jenoside rwa Mvuzo 0 22567 143138 136209 2026-10-24T02:59:20Z Score Beethoven 11559 143138 wikitext text/x-wiki {{Databox|excludeProperties=Q135483886}} Urwibutso rwa Jenoside rwa Mvuzo ruherereye mu Karere ka [[Akarere ka Rulindo|Rulindo]] mu Ntara y’Amajyaruguru y’u [[Rwanda]]. Rwibukirwaho Abatutsi bishwe muri [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]], cyane cyane abiciwe ku misozi ya [[Umusozi wa Mvuzo|Mvuzo]] na Mugote. Muri uru rwibutso hashyinguwe imibiri isaga 6,700, rukaba ruri mu nzibutso z'ingenzi ho kwibukira amateka ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 muri ako gace.<ref name=":0">https://kigalitoday.com/kwibuka/article/menya-mvuzo-na-mugote-aho-%C2%BD-cy-abatutsi-bari-bahatuye-cyazimye </ref> == Imiterere rusange == {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Mvuzo ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Aho ruherereye<ref name=":0" /> == Urwibutso rwa Mvuzo ruherereye mu Murenge wa Murambi, mu Karere ka Rulindo. [[Umusozi wa Mvuzo]] uteganye n’uwa Mugote uherereye mu Murenge wa Ngoma, iyo misozi yombi igakikizwa n’imirenge ya Cyinzuzi, Burega, Masoro na Ntarabana, ahahoze ari Komini Buriza. Aka gace kazwi kandi nka Remera y’Abaforongo, gafite amateka y'u Rwanda ya kera ajyanye n’Igikomangoma [[Mibambwe I Sekarongoro I Mutabazi|Mibambwe I Sekarongoro]] I Mutabazi uzwi nka Forongo<ref name=":1">https://www.northernprovince.gov.rw/ibindi/kwibuka29-ku-rwibutso-rwa-jenoside-rwa-mvuzo-hashyinguwe-mu-cyubahiro-imibiri-itatu-yabazize-jenoside-yakorewe-abatutsi</ref>. == Amateka ya Jenoside == <ref name=":0" />Mbere ya Jenoside, Mvuzo na Mugote byari bituwe n’Abatutsi benshi babanaga n’abandi baturage mu mahoro. Icyakora, mu gihe cya Jenoside, ako gace kabaye hamwe mu habaye ubwicanyi bwakorewe Abatutsi mu buryo bukomeye bitewe n’imiterere yaho igoye guhunga no kwihisha, ndetse no kuba hari ibirindiro bikomeye by’ingabo za FAR zari zifite intwaro zikomeye. Jenoside yaho yahawe ingufu n’abayobozi bakomeye b’icyo gihe bakomokaga muri ako gace, barimo abanyapolitiki ba [[:en:National_Revolutionary_Movement_for_Development|MRND]].<ref name=":1" /> [[Interahamwe]] zakoraga Jenoside zari zarahuguriwe i Gako, zikora ubwicanyi bukomeye zica Abatutsi ziyobowe n’abari bazwi cyane muri ako gace. By’umwihariko, ubukangurambaga bwakozwe n’abayobozi nka Mathieu Ngirumpatse bwafashije gukwirakwiza ingengabitekerezo ya Jenoside, bufashwa n’indirimbo z’urwango zakwirakwizwaga muri icyo gihe. Jenoside yabereye muri ako gace yatumye imiryango myinshi y’Abatutsi izima burundu; bivugwa ko hafi kimwe cya kabiri cy’imiryango yaho cyarimbuwe ku buryo nta warokotse wo gusigara atanga ubuhamya. Jenoside muri aka gace yarangiye itinze ugereranije n’ahandi mu gihugu, kuko ingabo za FAR zari zigihanganye n’Inkotanyi kugeza ku itariki ya 5 Nyakanga 1994.<ref name=":0" /> <ref name=":0" />Nyuma ya Jenoside, hubatswe urwibutso rwa Mvuzo rushyingurwamo imibiri y’abazize Jenoside, nubwo kugeza n’ubu hari imibiri igishakishwa kugira ngo ishyingurwe mu cyubahiro. Uru rwibutso rukoreshwa mu bikorwa byo kwibuka no kwigisha amateka ya Jenoside, ndetse rukaba ikimenyetso cy’ingaruka Jenoside yasize muri aka gace. == Amashakiro; == <references /> {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} [[Ikiciro:Urwibutso rwa jenocide mu Rwanda]] 3kp4bbjxngi0w45xv4i30ut52b4z3mu Umurenge wa Musange 0 22568 143413 134291 2026-10-24T10:00:56Z Score Beethoven 11559 143413 wikitext text/x-wiki '''Umurenge wa Musange''' ni umwe mu mirenge 17 igize [[Akarere ka Nyamagabe]], mu [[Intara y’Amajyepfo]] y’u Rwanda. Ni umurenge w’icyaro, aho ubuhinzi n’ubworozi biri mu bikorwa by’ingenzi by’abaturage. == Imiterere y’ubuyobozi == Urubuga rwemewe rw’Akarere ka Nyamagabe rushyira Musange ku rutonde rw’imirenge 17 igize ako karere.<ref>[https://www.nyamagabe.gov.rw/ « Akarere ka Nyamagabe »], urubuga rwemewe rw’Akarere ka Nyamagabe.</ref> Umurenge wa Musange ugizwe n’utugari dutandatu: * Gasave; * Jenda; * Masagara; * Masangano; * Masizi; * Nyagisozi. Icyicaro cy’umurenge giherereye mu Kagari ka Jenda. == Abaturage == Mu ibarura rusange ry’abaturage n’imiturire ryo mu 2012, Umurenge wa Musange wari utuwe n’abaturage 18.680. Mu 2022, abaturage bari bageze kuri 20.345, barimo abagore 10.460 n’abagabo 9.885.<ref name="abaturage">[https://citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/nyamagabe/2512__musange/ « Musange (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', hashingiwe ku mibare y’Ikigo cy’Igihugu cy’Ibarurishamibare cy’u Rwanda.</ref> Ibarura ryo mu 2022 ryagaragaje ko abaturage bose b’umurenge bari batuye mu bice by’icyaro.<ref name="abaturage" /> == Ibikorwa n’ubukungu == Abaturage bo mu Murenge wa Musange bakora cyane cyane ubuhinzi n’ubworozi. Mu matungo yororwa harimo inka, ihene, ingurube n’andi matungo magufi. == Uburezi == Umurenge wa Musange urimo amashuri y’inshuke, abanza n’ayisumbuye. Mu bigo by’amashuri bivugwa muri uyu murenge harimo GS Mutakara, GS Gasave na GS Musange. GS Musange kandi ifite ishami ry’amashuri y’imyuga n’ubumenyingiro. == Ibikorwa remezo == Umuhanda wa Gasaka–Musange uhuza umurenge n’umujyi wa Nyamagabe. Mu 2012, ubuyobozi bw’Akarere ka Nyamagabe bwatangaje gahunda yo gutunganya uwo muhanda wari ufite uburebure bwa kilometero 30, kugira ngo woroshye ingendo no kugeza umusaruro w’ubuhinzi ku masoko.<ref>Emmanuel Nshimiyimana, [https://kigalitoday.com/ubukungu/iterambere/article/nyamagabe-umuhanda-uhuza-umurenge-wa-musange-n-umujyi-wa-nyamagabe-ugiye « Nyamagabe: Umuhanda uhuza Umurenge wa Musange n’umujyi wa Nyamagabe ugiye gukorwa »], ''Kigali Today'', 25 Ukwakira 2012.</ref> == Imishinga y’iterambere == Umuryango GiveDirectly watangije umushinga wo gutanga amafaranga ku ngo zo mu Murenge wa Musange. Ubuyobozi bw’Akarere ka Nyamagabe bwatangaje ko ingo zari kuzuza ibisabwa zari guhabwa amafaranga arenga 800.000 mu byiciro bibiri.<ref name="GiveDirectly">[https://web.archive.org/web/20220628000429/https://www.nyamagabe.gov.rw/default-title-9/musange-hatangijwe-umushinga-ugiye-kunganira-iterambere-ryabaturage « Musange hatangijwe umushinga ugiye kunganira iterambere ry’abaturage »], Akarere ka Nyamagabe.</ref> Abakozi ba GiveDirectly batangaje ko bari gusura ingo no gukusanya amakuru, kandi abaturage basabwa kwirinda abantu babaka ruswa kugira ngo babandike muri uwo mushinga. Inkunga yari igenewe gufasha imiryango gukora ibikorwa by’iterambere, birimo kugura amatungo no kuvugurura amazu.<ref name="GiveDirectly" /> == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Nyamagabe}} [[Ikiciro:Akarere ka Nyamagabe|Musange]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Musange]] ppjd1pdzc3jgzo2tuvnwwfb8826yab1 143507 143413 2026-10-24T10:03:17Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143507 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Musange''' ni umwe mu mirenge 17 igize [[Akarere ka Nyamagabe]], mu [[Intara y’Amajyepfo]] y’u Rwanda. Ni umurenge w’icyaro, aho ubuhinzi n’ubworozi biri mu bikorwa by’ingenzi by’abaturage. == Imiterere y’ubuyobozi == Urubuga rwemewe rw’Akarere ka Nyamagabe rushyira Musange ku rutonde rw’imirenge 17 igize ako karere.<ref>[https://www.nyamagabe.gov.rw/ « Akarere ka Nyamagabe »], urubuga rwemewe rw’Akarere ka Nyamagabe.</ref> Umurenge wa Musange ugizwe n’utugari dutandatu: * Gasave; * Jenda; * Masagara; * Masangano; * Masizi; * Nyagisozi. Icyicaro cy’umurenge giherereye mu Kagari ka Jenda. == Abaturage == Mu ibarura rusange ry’abaturage n’imiturire ryo mu 2012, Umurenge wa Musange wari utuwe n’abaturage 18.680. Mu 2022, abaturage bari bageze kuri 20.345, barimo abagore 10.460 n’abagabo 9.885.<ref name="abaturage">[https://citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/nyamagabe/2512__musange/ « Musange (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', hashingiwe ku mibare y’Ikigo cy’Igihugu cy’Ibarurishamibare cy’u Rwanda.</ref> Ibarura ryo mu 2022 ryagaragaje ko abaturage bose b’umurenge bari batuye mu bice by’icyaro.<ref name="abaturage" /> == Ibikorwa n’ubukungu == Abaturage bo mu Murenge wa Musange bakora cyane cyane ubuhinzi n’ubworozi. Mu matungo yororwa harimo inka, ihene, ingurube n’andi matungo magufi. == Uburezi == Umurenge wa Musange urimo amashuri y’inshuke, abanza n’ayisumbuye. Mu bigo by’amashuri bivugwa muri uyu murenge harimo GS Mutakara, GS Gasave na GS Musange. GS Musange kandi ifite ishami ry’amashuri y’imyuga n’ubumenyingiro. == Ibikorwa remezo == Umuhanda wa Gasaka–Musange uhuza umurenge n’umujyi wa Nyamagabe. Mu 2012, ubuyobozi bw’Akarere ka Nyamagabe bwatangaje gahunda yo gutunganya uwo muhanda wari ufite uburebure bwa kilometero 30, kugira ngo woroshye ingendo no kugeza umusaruro w’ubuhinzi ku masoko.<ref>Emmanuel Nshimiyimana, [https://kigalitoday.com/ubukungu/iterambere/article/nyamagabe-umuhanda-uhuza-umurenge-wa-musange-n-umujyi-wa-nyamagabe-ugiye « Nyamagabe: Umuhanda uhuza Umurenge wa Musange n’umujyi wa Nyamagabe ugiye gukorwa »], ''Kigali Today'', 25 Ukwakira 2012.</ref> == Imishinga y’iterambere == Umuryango GiveDirectly watangije umushinga wo gutanga amafaranga ku ngo zo mu Murenge wa Musange. Ubuyobozi bw’Akarere ka Nyamagabe bwatangaje ko ingo zari kuzuza ibisabwa zari guhabwa amafaranga arenga 800.000 mu byiciro bibiri.<ref name="GiveDirectly">[https://web.archive.org/web/20220628000429/https://www.nyamagabe.gov.rw/default-title-9/musange-hatangijwe-umushinga-ugiye-kunganira-iterambere-ryabaturage « Musange hatangijwe umushinga ugiye kunganira iterambere ry’abaturage »], Akarere ka Nyamagabe.</ref> Abakozi ba GiveDirectly batangaje ko bari gusura ingo no gukusanya amakuru, kandi abaturage basabwa kwirinda abantu babaka ruswa kugira ngo babandike muri uwo mushinga. Inkunga yari igenewe gufasha imiryango gukora ibikorwa by’iterambere, birimo kugura amatungo no kuvugurura amazu.<ref name="GiveDirectly" /> == Amashakiro == {{Reflist}} [[Ikiciro:Akarere ka Nyamagabe|Musange]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Musange]] tkuxkc0gga5bo44zk7j009gvywrac0a 143542 143507 2026-10-24T10:18:32Z Score Beethoven 11559 143542 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Musange''' ni umwe mu mirenge 17 igize [[Akarere ka Nyamagabe]], mu [[Intara y’Amajyepfo]] y’u Rwanda. Ni umurenge w’icyaro, aho ubuhinzi n’ubworozi biri mu bikorwa by’ingenzi by’abaturage. == Imiterere y’ubuyobozi == Urubuga rwemewe rw’Akarere ka Nyamagabe rushyira Musange ku rutonde rw’imirenge 17 igize ako karere.<ref>[https://www.nyamagabe.gov.rw/ « Akarere ka Nyamagabe »], urubuga rwemewe rw’Akarere ka Nyamagabe.</ref> Umurenge wa Musange ugizwe n’utugari dutandatu: * Gasave; * Jenda; * Masagara; * Masangano; * Masizi; * Nyagisozi. Icyicaro cy’umurenge giherereye mu Kagari ka Jenda. == Abaturage == Mu ibarura rusange ry’abaturage n’imiturire ryo mu 2012, Umurenge wa Musange wari utuwe n’abaturage 18.680. Mu 2022, abaturage bari bageze kuri 20.345, barimo abagore 10.460 n’abagabo 9.885.<ref name="abaturage">[https://citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/nyamagabe/2512__musange/ « Musange (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', hashingiwe ku mibare y’Ikigo cy’Igihugu cy’Ibarurishamibare cy’u Rwanda.</ref> Ibarura ryo mu 2022 ryagaragaje ko abaturage bose b’umurenge bari batuye mu bice by’icyaro.<ref name="abaturage" /> == Ibikorwa n’ubukungu == Abaturage bo mu Murenge wa Musange bakora cyane cyane ubuhinzi n’ubworozi. Mu matungo yororwa harimo inka, ihene, ingurube n’andi matungo magufi. == Uburezi == Umurenge wa Musange urimo amashuri y’inshuke, abanza n’ayisumbuye. Mu bigo by’amashuri bivugwa muri uyu murenge harimo GS Mutakara, GS Gasave na GS Musange. GS Musange kandi ifite ishami ry’amashuri y’imyuga n’ubumenyingiro. == Ibikorwa remezo == Umuhanda wa Gasaka–Musange uhuza umurenge n’umujyi wa Nyamagabe. Mu 2012, ubuyobozi bw’Akarere ka Nyamagabe bwatangaje gahunda yo gutunganya uwo muhanda wari ufite uburebure bwa kilometero 30, kugira ngo woroshye ingendo no kugeza umusaruro w’ubuhinzi ku masoko.<ref>Emmanuel Nshimiyimana, [https://kigalitoday.com/ubukungu/iterambere/article/nyamagabe-umuhanda-uhuza-umurenge-wa-musange-n-umujyi-wa-nyamagabe-ugiye « Nyamagabe: Umuhanda uhuza Umurenge wa Musange n’umujyi wa Nyamagabe ugiye gukorwa »], ''Kigali Today'', 25 Ukwakira 2012.</ref> == Imishinga y’iterambere == Umuryango GiveDirectly watangije umushinga wo gutanga amafaranga ku ngo zo mu Murenge wa Musange. Ubuyobozi bw’Akarere ka Nyamagabe bwatangaje ko ingo zari kuzuza ibisabwa zari guhabwa amafaranga arenga 800.000 mu byiciro bibiri.<ref name="GiveDirectly">[https://web.archive.org/web/20220628000429/https://www.nyamagabe.gov.rw/default-title-9/musange-hatangijwe-umushinga-ugiye-kunganira-iterambere-ryabaturage « Musange hatangijwe umushinga ugiye kunganira iterambere ry’abaturage »], Akarere ka Nyamagabe.</ref> Abakozi ba GiveDirectly batangaje ko bari gusura ingo no gukusanya amakuru, kandi abaturage basabwa kwirinda abantu babaka ruswa kugira ngo babandike muri uwo mushinga. Inkunga yari igenewe gufasha imiryango gukora ibikorwa by’iterambere, birimo kugura amatungo no kuvugurura amazu.<ref name="GiveDirectly" /> == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Nyamagabe}} [[Ikiciro:Akarere ka Nyamagabe|Musange]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Musange]] crv1fgj4wjrydqkstiaanksz8slxl2f Urwibutso rwa Jenoside rwa Gashora 0 22619 143112 136206 2026-10-24T02:58:23Z Score Beethoven 11559 143112 wikitext text/x-wiki {{Databox|excludeProperties=Q136387397}}'''Urwibutso rwa Jenoside rwa Gashora''' <ref>https://www.bugesera.gov.rw/soma-ibindi/kwibuka31-abatuye-icyahoze-ari-gashora-bitabiriye-umugoroba-wo-kwibuka</ref>, ni urwibutso rushyinguyemo imibiri isaga 5,200 y'Abatutsi bishwe muri Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 . [[Dosiye:GashoraGenocideMemorial09.jpg|alt=Urwibutso rwa Jenoside rwa Gashora ruherereye mu Karere ka Bugesera, rushyinguyemo imibiri isaga 5,200 y'Abatutsi bazize Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994|thumb|urwibutso rwa jenocide rwa gashora mu karere ka bugesera]] == Imiterere rusange == {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Gashora ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Aho ruherereye<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/amakuru/mu-rwanda/article/gashora-imibiri-52-yabonetse-nyuma-y-imyaka-32-ishize-jenoside-ihagaritswe-yashyinguwe-mu-cyubahiro</ref> == Urwibutso rwa Jenoside rwa [[Gashora|Gashora,]]<nowiki/>ruherereye mu Karere ka Bugesera, Intara y'Iburasirazuba, rushyinguyemo imibiri isaga 5,200 y'Abatutsi bazize [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]]. Uru rwibutso rwibukiramo cyane cyane abiciwe mu cyahoze ari [[Kaminuza nkuru y’u Rwanda|Komini]] Gashora, harimo n'abishwe nyuma yo guhungira kuri ISAR Karama na Kiliziya.<ref>https://www.bugesera.gov.rw/soma-ibindi/kwibuka31-abatuye-icyahoze-ari-gashora-bitabiriye-umugoroba-wo-kwibuka</ref> [[Dosiye:GashoraGenocideMemorial11.jpg|alt=ahagana mumarembo|thumb|urwibuitso rwa jenocide rwa g<ref>https://commons.wikimedia.org/w/index.php?search=Gashora+Genocide+Memorial&title=Special%3AMediaSearch&type=image</ref>ashora mu karere ka bugesera mu Rwanda ]] == Amateka<ref name=":0" /> == Mu gihe cya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, agace ka Gashora kari mu hiciwe Abatutsi benshi cyane. Abatutsi benshi bahungiye mu nsengero, ku bigo by’amashuri no mu bice batekerezaga ko byari kubarinda, ariko bicirwayo n[[Interahamwe|’Interahamwe]] hamwe n’abasirikare bari bafatanyije na Leta yariho icyo gihe. Abenshi biciwe: * mu gice cya Gashora, * i Rilima, * i Rweru, * no mu nkengero z’ibiyaga bya [[Akarere ka Bugesera|Bugesera]]. Hari n’abajugunywe mu byobo cyangwa mu bishanga, bituma hari imibiri yakomeje kuboneka nyuma y’imyaka myinshi Jenoside ihagaritswe. == Amashakiro == <references /> {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} [[Ikiciro:Inzibutso za jenocide yakorewe abatutsi mu Rwanda]] a5l9ilwgzjuyk4rj37ukhclsstcic6u Umurenge wa Nyankenke 0 22620 143365 136092 2026-10-24T10:00:12Z Score Beethoven 11559 143365 wikitext text/x-wiki {{Databox|excludeProperties=Q139769234}}Umurenge wa Nyankenke<ref>https://www.gicumbi.gov.rw/soma-ibindi/nyankenke-imiryango-14-yahawe-inka-muri-gahunda-ya-girinka</ref> ni umwe mu mirenge igize [[Akarere ka Gicumbi]] mu [[Intara y’Amajyaruguru y’u Rwanda|Ntara y'Amajyaruguru mu Rwanda]]. Uyu murenge uzwiho imirimo y'ubuhinzi, imishinga y'iterambere rya VUP, ndetse n'ibikorwa byo kubungabunga ibidukikije n'imibereho myiza y'abaturage, nk'uko bigaragazwa n'amakuru atangwa n'Akarere ka Gicumbi == Amashakiro == <references /> {{Palette Imirenge y'Akarere ka Gicumbi}} [[Ikiciro:Uturere tw’u Rwanda]] r3023f3b84aah01dtatufiyi10fh65l 143508 143365 2026-10-24T10:03:20Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143508 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} Umurenge wa Nyankenke<ref>https://www.gicumbi.gov.rw/soma-ibindi/nyankenke-imiryango-14-yahawe-inka-muri-gahunda-ya-girinka</ref> ni umwe mu mirenge igize [[Akarere ka Gicumbi]] mu [[Intara y’Amajyaruguru y’u Rwanda|Ntara y'Amajyaruguru mu Rwanda]]. Uyu murenge uzwiho imirimo y'ubuhinzi, imishinga y'iterambere rya VUP, ndetse n'ibikorwa byo kubungabunga ibidukikije n'imibereho myiza y'abaturage, nk'uko bigaragazwa n'amakuru atangwa n'Akarere ka Gicumbi == Amashakiro == <references /> [[Ikiciro:Uturere tw’u Rwanda]] mc4oc2bduzs5vzrsfv9q74tk7deytdp 143523 143508 2026-10-24T10:18:08Z Score Beethoven 11559 143523 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} Umurenge wa Nyankenke<ref>https://www.gicumbi.gov.rw/soma-ibindi/nyankenke-imiryango-14-yahawe-inka-muri-gahunda-ya-girinka</ref> ni umwe mu mirenge igize [[Akarere ka Gicumbi]] mu [[Intara y’Amajyaruguru y’u Rwanda|Ntara y'Amajyaruguru mu Rwanda]]. Uyu murenge uzwiho imirimo y'ubuhinzi, imishinga y'iterambere rya VUP, ndetse n'ibikorwa byo kubungabunga ibidukikije n'imibereho myiza y'abaturage, nk'uko bigaragazwa n'amakuru atangwa n'Akarere ka Gicumbi == Amashakiro == <references /> {{Palette Imirenge y'Akarere ka Gicumbi}} [[Ikiciro:Uturere tw’u Rwanda]] iroi0xv0xwjf2y5hh2ox5ozvgi5unz4 Inyandikorugero:Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda 10 22669 143075 142779 2026-10-23T18:20:01Z Score Beethoven 11559 143075 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda | state = {{{state|uncollapsed}}} | title = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda mu 1994]] | listclass = hlist | groupstyle = text-align:left; width:3em; white-space:normal; | below = [[Bibliografiya na firime]] | group1 = Ingingo rusange | list1 = [[Amateka y'u Rwanda]] • [[Amoko mu Rwanda]] • [[Uruhare rw'Ubufaransa muri jenoside y'Abatutsi mu Rwanda]] • [[Bahutu Manifesto]] • [[Inshingano y'abinjira n'abasohoka muri Banyarwanda]] • [[Guverinoma y'agateganyo y'u Rwanda]] • [[Imbaraga z'Abahutu]] • [[Icyemezo cya Akayesu]] • [[Akazu]] • [[Interahamwe]] • [[Kangura]] • [[Kanguka (ikinyamakuru)|Kanguka]] • [[Parmehutu]] • [[MINUAR]] • [[Komisiyo y’amateka y’Abafaransa ku ruhare rw’Ubufaransa mu Rwanda]] • [[Retour à Kigali, une affaire française|''Retour à Kigali'']] • [[Igikorwa cya Noroît]] • [[Igikorwa Silver Back]] • [[Igikorwa Amaryllis]] • [[Amategeko arwanya ingengabitekerezo ya jenoside]] • [[Gushyira mu byiciro abakekwaho itsembabwoko mu Rwanda]] • [[Abarezwe na ICTR]] • [[Iteka rya Minisitiri ryerekeranye no kwibuka Jenoside yakorewe Abatutsi|Iteka ryerekeranye no kwibuka]] • [[Fred Rwigema]] • [[Ishyaka FPR - Inkotanyi|FPR-Inkotanyi]] • [[Ubwicanyi bwa Kibilira]] | group2 = Ibyabaye n'abagize uruhare | list2 = [[Ihanurwa ry'indege ya Perezida Habyarimana]] • [[Ubwicanyi bw'Ishuri rya ETO]] • [[Ubwicanyi bwa Bagogwe]] • [[Ubwicanyi bwa Bugesera]] • [[Impamvu za jenoside]] • [[Uruhare rw'umuryango mpuzamahanga muri Jenoside yakorewe Abatutsi|Umuryango mpuzamahanga]] • [[Inzego z’amadini]] • [[Ihohoterwa rishingiye ku gitsina nk'intwaro ya jenoside]] • [[Ingaruka za jenocide|Ingaruka za jenoside]] • [[Ubutabera mpuzamahanga (ICTR)]] • [[Uruhare rw'itangazamakuru]] • [[Guhakana jenoside yakorewe Abatutsi]] • [[Ikibazo cy'impunzi mu Karere k'Ibiyaga Bigari]] • [[Bisesero]] • [[Ubwicanyi bwa Ndera]] • [[Mutarama 1998 ubwicanyi bwabereye i Gisenyi]] • [[Ikigeragezo cya Butare Bane]] • [[Jean-Claude Lafourcade]] • [[Jean Varret]] • [[Jean-Christophe Klotz]] | group3 = Ahantu n'amashyirahamwe | list3 = {{Navbox|child | groupstyle = text-align:left; width:1.5em; white-space:normal; | group1 = Amashyirahamwe n'ahandi h'ingenzi | list1 = [[Ibuka]] • [[Komisiyo y'igihugu ishinzwe kurwanya Jenoside]] • [[Ihuriro ry'abarenganyijwe bo mu Rwanda]] • [[Hôtel des Mille Collines|Mille Collines]] • [[Ingoro Ndangamurage y'Amateka y'Urugamba rwo guhagarika Genocide|Ingoro ndangamurage yo kurwanya Jenoside]] • [[Saint Famille|Itorero ry'umuryango mutagatifu i Kigali]] • [[Aegis Trust]] | group2 = Urutonde rw'ibibanza | list2 = {{Navbox|child | groupstyle = text-align:left; width:1.5em; white-space:normal; | group1 = [[Kigali|Umujyi wa Kigali]] | list1 = [[Urwibutso rw'Abasirikare b'Ababiligi|Abasirikare b'Ababiligi]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Gahanga|Gahanga]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Jabana|Jabana]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibagabaga|Kibagabaga]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali|Kigali (Gisozi)]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyanza-Kicukiro|Kigali (Nyanza-Kicukiro)]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kinyinya|Kinyinya]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Rebero|Rebero]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Rubirizi|Rubirizi]] • Rutunga | group2 = [[Intara y’Amajyaruguru y’u Rwanda|Intara y'Amajyaruguru]] | list2 = [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Musanze|Musanze]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Mutete|Mutete]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Mvuzo|Mvuzo]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Rusiga|Rusiga]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Rutare|Rutare]] | group3 = [[Intara y'amajyepfo|Intara y'Amajyepfo]] | list3 = [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Cyabakamyi|Cyabakamyi]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Cyahinda|Cyahinda]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Cyanika|Cyanika]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Cyarwa|Cyarwa]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kabgayi|Kabgayi]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kabuye|Kabuye]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kaduha|Kaduha]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kamonyi|Kamonyi]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Karama|Karama]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibeho|Kibeho]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibilizi|Kibilizi]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kinazi|Kinazi]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Mayunzwe|Mayunzwe]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Mugombwa|Mugombwa]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Murambi|Murambi]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyanza|Nyanza]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Rubona|Rubona]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Ruhashya|Ruhashya]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Songa|Songa]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa UNR Butare|UNR Butare]] | group4 = [[Intara y'Iburasirazuba]] | list4 = [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Gashora|Gashora]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Mukarange|Kayonza-Mukarange]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibungo - Ngoma|Kibungo-Ngoma]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kiziguro|Kiziguro]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Muyumbu|Muyumbu]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Ntarama|Ntarama]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamata|Nyamata]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamirama|Nyamirama]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyarubuye|Nyarubuye]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Remera|Remera]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Rukara|Rukara]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Rukira|Rukira]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Rukumberi|Rukumberi]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Rwamagana|Rwamagana]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Zaza|Zaza]] | group5 = [[Intara y'Uburengerazuba|Intara y'Iburengerazuba]] | list5 = [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bazize|Bazize]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bigogwe|Bigogwe]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Birogo|Birogo]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero|Bisesero]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Gashirabwoba|Gashirabwoba]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Giheke|Giheke]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Gisenyi|Gisenyi]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kamembe|Kamembe]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibuye|Kibuye]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Murugo Mutagatifu Jean|Murugo Mutagatifu Jean (Kibuye)]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Mugonero|Mugonero]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Ngororero|Ngororero]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamasheke|Nyamasheke]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamishaba|Nyamishaba (Kibuye)]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyange|Nyange]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyarushishi|Nyarushishi]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyundo|Nyundo]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Rubengera|Rubengera]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Shangi|Shangi]] | group6 = Hanze y'u Rwanda | list6 = [[Stele i Paris]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Ggolo|Ggolo]] <small>(Uganda)</small> • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kasensero|Kasensero]] <small>(Uganda)</small> • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Lambu|Lambu]] <small>(Uganda)</small> }} }} | group4 = Abatangabuhamya n'abanditsi | list4 = [[Élie Sagatwa]] • [[Patrick de Saint-Exupéry]] • [[Aminadabu Birara]] • [[Christian Quesnot]] • [[Charles Habonimana]] • [[Dafroza Gauthier]] • [[Milgitha Kösser]] • [[Thierry Prungnaud]] • [[Paul Barril]] • [[Vincent Duclert]] • [[Rosalie Gicanda]] • [[Nyiramavugo Kankazi Radegonde|Radegonde Nyiramavugo Kankazi]] • [[Henri Blanchard]] • [[Jean Hatzfeld]] • [[Boniface Ngulinzira]] • [[Scholastique Mukasonga|Scholastica Mukasonga]] • [[Annick Kayitesi-Jozan]] • [[Yolande Mukagasana]] • [[Monique Mujawamariya]] • [[Antoine Mugesera]] • [[Jean Varret]] • [[Tharcisse Sinzi]] • [[Roméo Dallaire]] • [[Luc Marchal]] • [[Bernard Ntuyahaga]] • [[Mbaye Diagne]] • [[Édouard Kayihura]] | group5 = Abanyarwanda b'intwari | list5 = [[Damas Gisimba]] • [[Célestin Hakizimana]] • [[Zura Karuhimbi]] • [[Joseph Niyomugabo]] • [[Rugamba Cyprien|Cyprien na Daphrose Rugamba]] • [[Agathe Uwilingiyimana]] | group6 = Abashinjwa cyangwa abahamijwe ibyaha | list6 = [[Jean-Paul Akayesu]] • [[Valerie Bemeriki]] • [[Théoneste Bagosora]] • [[Simon Bikindi]] • [[Augustin Bizimana]] • [[Laurent Bucyibaruta]] • [[Jean-Baptiste Gatete]] • [[Kantano Habimana]] • [[Agathe Habyarimana]] • [[Philippe Hategekimana]] • [[Félicien Kabuga]] • [[Robert Kajuga]] • [[Jean Kambanda]] • [[Jean de Dieu Kamuhanda]] • [[Edouard Karemera]] • [[Clément Kayishema]] • [[Maria Kisito]] • [[Callixte Mbarushimana]] • [[Protais Mpiranya]] • [[León Mugesera|Leon Mugesera]] • [[Claude Muhayimana]] • [[Angeline Mukandutiye]] • [[Bernard Munyagishari]] • [[Sosthène Munyemana]] • [[Beatrice Munyenyezi]] • [[Wenceslas Munyeshyaka]] • [[Alfred Musema]] • [[Ferdinand Nahimana]] • [[Augustin Ngirabatware]] • [[Mathieu Ngirumpatse]] • [[Hassan Ngeze]] • [[Eliezer Niyitegeka]] • [[Ildephonse Nizeyimana]] • [[Aloys Ntiwiragabo]] • [[Pauline Nyiramasuhuko]] • [[Tharcisse Renzaho]] • [[Emmanuel Rukundo]] • [[Georges Rutaganda]] • [[Venant Rutunga]] • [[Onesphore Rwabukombe]] • [[Eugene Rwamucyo]] • [[Athanase Seromba]] • [[Elizaphan Ntakirutimana]] • [[Pascal Simbikangwa]] • [[Theodore Sindikubwabo]] • [[Charles Twagira]] • [[Protais Zigiranyirazo]] • [[Fulgence Niyonteze]] • [[Samuel Imanishimwe]] • [[Théodore Munyangabe]] • [[Augustin Bizimungu]] • [[Froduald Karamira]] • [[Tito Barahira]] • [[Octavien Ngenzi]] • [[Jean-Baptiste Gakwerere]] }} <noinclude> {{Documentation}} {{Documentation subpage}} <!-- Andika ibisobanuro munsi y'iyi mirongo, hejuru y'agasanduku "add categories". --> == Icyerekezo == Iyi ni palette (icyitegererezo cy'urutonde rw'ihuza / navbox) igizwe n'ihuza ry'ingingo zijyanye na [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda mu 1994]]. == Ikoreshwa == Iyi palette ishyirwa mu ntangiriro cyangwa mu iherezo ry'ingingo zerekeye Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda, hakoreshejwe: <pre> {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda}} </pre> Niba ushaka ko igaragara ifunguye (itagoyeka) ku ntangiriro: <pre> {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} </pre> Niba ushaka ko igoyeka (ihishe) mu buryo busanzwe: <pre> {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=collapsed}} </pre> == Ingero == {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda}} {{DEFAULTSORT:Jenoside Rwanda}} [[Ikiciro:Palette y'Intambara muri Afurika]] [[Ikiciro:Palette y'Amateka y'u Rwanda]] </noinclude> l69hlkropsbt0po02drn6s0thpllpzq Umurenge wa Rushashi 0 22673 143338 142975 2026-10-24T09:59:46Z Score Beethoven 11559 143338 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:LL-Q33573 (kin)-Anne Peline-Rushashi.wav|thumb|Izina « Rushashi » rivugwa mu Kinyarwanda.]] '''Umurenge wa Rushashi''' ni umwe mu mirenge 19 igize [[Akarere ka Gakenke]], mu [[Intara y’Amajyaruguru]] y’u Rwanda. == Imiterere y’ubuyobozi == Akarere ka Gakenke kagizwe n’imirenge 19, [[Akagari|utugari]] 97 n’imidugudu 617.<ref>[https://www.gakenke.gov.rw/en/translate-to-english-akarere/about-district « About District »], Akarere ka Gakenke, yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> Rushashi igizwe n’utugari umunani: * Burimba * Busanane * Joma * Kageyo * Mbogo * Razi * Rwankuba * Shyombwe <ref>[https://www.mindat.org/feature-11186766.html « Rushashi, Gakenke District, Northern Province, Rwanda »], ''Mindat'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2012, Umurenge wa Rushashi wari utuwe n’abaturage 17.806. Mu 2022, abaturage bari 18.835, barimo [[Umugore|abagore]] 9.861 n’abagabo 8.974.<ref name="population">[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/gakenke/4219__rushashi/ « Rushashi (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', amakuru akomoka mu Kigo cy’Igihugu cy’Ibarurishamibare cy’u Rwanda, yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> Muri abo baturage, 6.368 bari munsi y’imyaka 15, abari hagati y’imyaka 15 na 64 bari 11.194, naho abafite imyaka 65 cyangwa irenga bari 1.273. Mu ibarura ryo mu 2022, abaturage bose ba Rushashi bashyizwe mu cyiciro cy’abatuye mu cyaro.<ref name="population" /> == Ibikorwa, ubukungu == Ubuhinzi, cyane cyane ubw’ikawa, buri mu bikorwa by’ubukungu bikorerwa muri Rushashi. Koperative Abakundakawa Rushashi yari ifite abanyamuryango 2.109 mu 2022, barimo abagore 1.067. Muri uwo mwaka, koperative yohereje ku isoko mpuzamahanga toni 200 z’ikawa itunganyije, ziyinjiriza amafaranga y’u Rwanda arenga miliyari 1,3.<ref>[https://www.gakenke.gov.rw/soma-ibindi/abahinzi-bibumbiye-muri-koperative-abakundakawa-rushashi-bahembwe-ibikoresho-namatungo-bifite-agaciro-ka-miliyoni-128 « Abahinzi bibumbiye muri Koperative Abakundakawa Rushashi bahembwe ibikoresho n’amatungo bifite agaciro ka miliyoni 128 »], Akarere ka Gakenke, 24 Gicurasi 2022.</ref> Igishushanyombonera cy’Akarere ka Gakenke giteganya guteza imbere isantere ya Rushashi. Aho iherereye ku muhanda uhuza Giticyinyoni, Ruli na Gakenke hafasha mu bucuruzi bw’imyaka, ibiribwa n’ibindi bicuruzwa.<ref>[https://fr.scribd.com/document/1003107094/MINISTERIAL-ORDER-N-004-25-10-TC-OF-28-07-2025-ESTABLISHING-LAND-USE-AND-DEVELOPMENT-MASTER-PLAN-OF-GAKENKE-DISTRICT « Gakenke District Land Use and Development Master Plan 2023–2050 »], ''Official Gazette'', 30 Nyakanga 2025.</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Gakenke}} [[Ikiciro:Akarere ka Gakenke|Rushashi]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Rushashi]] rxwwfxt7u1ei7jkag7a5kuswtc5kcek 143509 143338 2026-10-24T10:03:23Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143509 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:LL-Q33573 (kin)-Anne Peline-Rushashi.wav|thumb|Izina « Rushashi » rivugwa mu Kinyarwanda.]] '''Umurenge wa Rushashi''' ni umwe mu mirenge 19 igize [[Akarere ka Gakenke]], mu [[Intara y’Amajyaruguru]] y’u Rwanda. == Imiterere y’ubuyobozi == Akarere ka Gakenke kagizwe n’imirenge 19, [[Akagari|utugari]] 97 n’imidugudu 617.<ref>[https://www.gakenke.gov.rw/en/translate-to-english-akarere/about-district « About District »], Akarere ka Gakenke, yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> Rushashi igizwe n’utugari umunani: * Burimba * Busanane * Joma * Kageyo * Mbogo * Razi * Rwankuba * Shyombwe <ref>[https://www.mindat.org/feature-11186766.html « Rushashi, Gakenke District, Northern Province, Rwanda »], ''Mindat'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2012, Umurenge wa Rushashi wari utuwe n’abaturage 17.806. Mu 2022, abaturage bari 18.835, barimo [[Umugore|abagore]] 9.861 n’abagabo 8.974.<ref name="population">[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/gakenke/4219__rushashi/ « Rushashi (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', amakuru akomoka mu Kigo cy’Igihugu cy’Ibarurishamibare cy’u Rwanda, yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> Muri abo baturage, 6.368 bari munsi y’imyaka 15, abari hagati y’imyaka 15 na 64 bari 11.194, naho abafite imyaka 65 cyangwa irenga bari 1.273. Mu ibarura ryo mu 2022, abaturage bose ba Rushashi bashyizwe mu cyiciro cy’abatuye mu cyaro.<ref name="population" /> == Ibikorwa, ubukungu == Ubuhinzi, cyane cyane ubw’ikawa, buri mu bikorwa by’ubukungu bikorerwa muri Rushashi. Koperative Abakundakawa Rushashi yari ifite abanyamuryango 2.109 mu 2022, barimo abagore 1.067. Muri uwo mwaka, koperative yohereje ku isoko mpuzamahanga toni 200 z’ikawa itunganyije, ziyinjiriza amafaranga y’u Rwanda arenga miliyari 1,3.<ref>[https://www.gakenke.gov.rw/soma-ibindi/abahinzi-bibumbiye-muri-koperative-abakundakawa-rushashi-bahembwe-ibikoresho-namatungo-bifite-agaciro-ka-miliyoni-128 « Abahinzi bibumbiye muri Koperative Abakundakawa Rushashi bahembwe ibikoresho n’amatungo bifite agaciro ka miliyoni 128 »], Akarere ka Gakenke, 24 Gicurasi 2022.</ref> Igishushanyombonera cy’Akarere ka Gakenke giteganya guteza imbere isantere ya Rushashi. Aho iherereye ku muhanda uhuza Giticyinyoni, Ruli na Gakenke hafasha mu bucuruzi bw’imyaka, ibiribwa n’ibindi bicuruzwa.<ref>[https://fr.scribd.com/document/1003107094/MINISTERIAL-ORDER-N-004-25-10-TC-OF-28-07-2025-ESTABLISHING-LAND-USE-AND-DEVELOPMENT-MASTER-PLAN-OF-GAKENKE-DISTRICT « Gakenke District Land Use and Development Master Plan 2023–2050 »], ''Official Gazette'', 30 Nyakanga 2025.</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} [[Ikiciro:Akarere ka Gakenke|Rushashi]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Rushashi]] e36ciusdw4c9qjrvx8k1pum8nzshivx 143520 143509 2026-10-24T10:18:04Z Score Beethoven 11559 143520 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:LL-Q33573 (kin)-Anne Peline-Rushashi.wav|thumb|Izina « Rushashi » rivugwa mu Kinyarwanda.]] '''Umurenge wa Rushashi''' ni umwe mu mirenge 19 igize [[Akarere ka Gakenke]], mu [[Intara y’Amajyaruguru]] y’u Rwanda. == Imiterere y’ubuyobozi == Akarere ka Gakenke kagizwe n’imirenge 19, [[Akagari|utugari]] 97 n’imidugudu 617.<ref>[https://www.gakenke.gov.rw/en/translate-to-english-akarere/about-district « About District »], Akarere ka Gakenke, yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> Rushashi igizwe n’utugari umunani: * Burimba * Busanane * Joma * Kageyo * Mbogo * Razi * Rwankuba * Shyombwe <ref>[https://www.mindat.org/feature-11186766.html « Rushashi, Gakenke District, Northern Province, Rwanda »], ''Mindat'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2012, Umurenge wa Rushashi wari utuwe n’abaturage 17.806. Mu 2022, abaturage bari 18.835, barimo [[Umugore|abagore]] 9.861 n’abagabo 8.974.<ref name="population">[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/gakenke/4219__rushashi/ « Rushashi (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', amakuru akomoka mu Kigo cy’Igihugu cy’Ibarurishamibare cy’u Rwanda, yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> Muri abo baturage, 6.368 bari munsi y’imyaka 15, abari hagati y’imyaka 15 na 64 bari 11.194, naho abafite imyaka 65 cyangwa irenga bari 1.273. Mu ibarura ryo mu 2022, abaturage bose ba Rushashi bashyizwe mu cyiciro cy’abatuye mu cyaro.<ref name="population" /> == Ibikorwa, ubukungu == Ubuhinzi, cyane cyane ubw’ikawa, buri mu bikorwa by’ubukungu bikorerwa muri Rushashi. Koperative Abakundakawa Rushashi yari ifite abanyamuryango 2.109 mu 2022, barimo abagore 1.067. Muri uwo mwaka, koperative yohereje ku isoko mpuzamahanga toni 200 z’ikawa itunganyije, ziyinjiriza amafaranga y’u Rwanda arenga miliyari 1,3.<ref>[https://www.gakenke.gov.rw/soma-ibindi/abahinzi-bibumbiye-muri-koperative-abakundakawa-rushashi-bahembwe-ibikoresho-namatungo-bifite-agaciro-ka-miliyoni-128 « Abahinzi bibumbiye muri Koperative Abakundakawa Rushashi bahembwe ibikoresho n’amatungo bifite agaciro ka miliyoni 128 »], Akarere ka Gakenke, 24 Gicurasi 2022.</ref> Igishushanyombonera cy’Akarere ka Gakenke giteganya guteza imbere isantere ya Rushashi. Aho iherereye ku muhanda uhuza Giticyinyoni, Ruli na Gakenke hafasha mu bucuruzi bw’imyaka, ibiribwa n’ibindi bicuruzwa.<ref>[https://fr.scribd.com/document/1003107094/MINISTERIAL-ORDER-N-004-25-10-TC-OF-28-07-2025-ESTABLISHING-LAND-USE-AND-DEVELOPMENT-MASTER-PLAN-OF-GAKENKE-DISTRICT « Gakenke District Land Use and Development Master Plan 2023–2050 »], ''Official Gazette'', 30 Nyakanga 2025.</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Gakenke}} [[Ikiciro:Akarere ka Gakenke|Rushashi]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Rushashi]] 3l4obyfmndl5dba14ydolimt8qk2kii Umurenge wa Rusasa 0 22675 143510 138977 2026-10-24T10:03:26Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143510 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} [[Dosiye:LL-Q33573 (kin)-Anne Peline-Rusasa.wav|thumb|Rusasa umurenge wa karere ka Gakenke]] '''Umurenge wa Rusasa''' Umurenge wa Rusasa ni umwe mu mirenge 19 igize Akarere ka Gakenke mu [[Intara y’Amajyaruguru y’u Rwanda|Ntara y'Amajyaruguru]]. Uyoborwa n'Umunyamabanga Nshingwabikorwa (Executive Secretary) witwa Uwimana Dieudonné. <ref>umurenge wa Rusasa mu karere ka Gakenke</ref> Niba ukeneye serivisi zihariye, kugera kuri izi nyandiko za Leta n'izindi nkuru z'ingenzi zerekeye [[Imirenge y’u Rwanda|imirenge]] y'u Rwanda byagufasha:<ref>umurenge wa Rusasa</ref> * Kureba imirenge yose igize igihugu ku Imirenge y'u Rwanda kuri Wikipedia. * Kumenya andi makuru n'amateka y'Akarere ka Gakenke ku Mbuga y'Akarere ka Gakenke. j4hodrsb2ddk0iigskafy6nbhawlvgp Ikiyaga cya Cyohoha y'amajyaruguru 0 22926 143174 138460 2026-10-24T04:24:49Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 143174 wikitext text/x-wiki '''Ikiyaga cya Cyohoha y'Amajyaruguruni''' ni ikiyaga cyo mu [[Rwanda]] giherereye mu [[Akarere ka Bugesera|karere ka Bugesera]], mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y'Iburasirazuba]] bw'u [[Rwanda]] <ref>{{Cite web |title=Lac Cyohoha Nord lake, Eastern Province, Rwanda |url=https://rw.geoview.info/lac_cyohoha_nord,202320 |access-date=2025-06-09 |website=rw.geoview.info}}</ref> . == Ubumenyi bw'isi == <mapframe text="OpenStreetMap-Karte" latitude="-2.245" longitude="30.112" zoom="12" width="220" height="220" align="left"> { "type": "ExternalData", "service": "geoshape", "ids": "Q35721059", "properties": { "fill-opacity": 0.1,"stroke": "#3b78cb" } } </mapframe>Ikiyaga cya Cyohoha y'Amajyaruguru giherereye mu majyaruguru y'Ikiyaga [[Ikiyaga cya Cohoha|cya Cyohoha y'Amajyepfo]] . Amazi anyura mu kiyaga ava mu gishanga cya Murago mu [[Uburundi|Burundi]], maze agatemba ajya mu ruzi rw' Akanyaru mu burengerazuba. <ref>{{Cite web |title=Burundi : sécurité alimentaire et réconciliation – DW – 01/01/2012 |url=https://www.dw.com/fr/burundi-s%C3%A9curit%C3%A9-alimentaire-et-r%C3%A9conciliation/a-15639531 |access-date=2025-06-09 |website=dw.com |language=fr}}</ref> , <ref>{{Cite web |title=Lac Cohoha |url=https://africafantastic.bi/index.php/explore/12-lac-cohoha |access-date=2025-06-09 |website=africafantastic.bi |language=en-gb |archive-url=https://web.archive.org/web/20260617224152/https://africafantastic.bi/index.php/explore/12-lac-cohoha |archive-date=2026-06-17 |url-status=dead}}</ref> Ariko, ubuso bw'amazi bw'ikiyaga cya Cyohoha y'Amajyaruguru bwaragabanutse cyane, ku buryo bwari bwumye kuva mu ntangiriro za 2000. Ubuso bw'amazi busigaye ni kilometero kare 0,56. <ref name="waterportal_akanyaru">{{Cite web |title=Akanyaru Catchment (NAKN) |url=https://waterportal.rwb.rw/index.php/catchment-level-1/25 |access-date=2024-02-15 |website=Rwanda Water Portal |language=en}}</ref> Mbere, mu gihe cy'imyuzure, bwari kilometero kare 12. Ikiyaga gito cyari gifite uburebure bwa kilometero 12 n'ubugari bwa kilometero 1. <ref name="Hughes1992">{{Cite book |last=Hughes |first=R. H. |date=1992 |title=A Directory of African Wetlands |url=https://portals.iucn.org/library/sites/library/files/documents/1992-007.pdf |last2=Hughes |first2=J. S. |publisher=[[IUCN]] |isbn=2-88032-949-3 |page=199–210 |language=en |format=PDF |access-date=2024-02-15}}</ref> , <ref>{{Cite web |title=Lac Cyohoha Nord (Cyohohanord Lac) Carte (Plan), Photos et la meteo - (Rwanda): lac - Latitude:-2.24444 and Longitude:30.1283 |url=https://fr.getamap.net/cartes/rwanda/kigali/_cyohohanord_lac/ |access-date=2025-06-09 |website=fr.getamap.net}}</ref> == Ibimera n'inyamaswa == Ubwoko bw'ibimera byiganje biboneka muri iki kiyaga harimo iminywamazi, amarebe, urubobi ( <ref name="rema">{{Cite web |date=2021-12 |title=Effectiveness and Sustainability of Aquatic Invasive Plants Management in Lake Cyohoha North |url=https://www.rema.gov.rw/fileadmin/user_upload/Effectiveness_and_Sustainability_of_Aquatic_Invasive_Plants_Management_in_Lake_Cyohoha_North.pdf |access-date=2024-02-15 |website=Rwanda Environment Management Authority |language=en |format=PDF |archive-date=2024-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240215223507/https://www.rema.gov.rw/fileadmin/user_upload/Effectiveness_and_Sustainability_of_Aquatic_Invasive_Plants_Management_in_Lake_Cyohoha_North.pdf |url-status=dead }}</ref> . Inyamaswa zo mu mafi zirimo tilapiya, n'ifi yo mu bwoko bw'inkara zo muri Afurika bene ayo mafi agira umubiri unyerera ntago agira amagaragamba ni ifi ziboneka muri Afurika. == Reba kandi == * [[Urutonde rwibiyaga byu Rwanda|Urutonde rw'ibiyaga byo mu Rwanda]] == Amashakiro == {{Reflist}} 250ho7z8slaf9nwextlc031lpffdj8d Umurenge wa Bwishyura 0 23034 143370 133917 2026-10-24T10:00:16Z Score Beethoven 11559 143370 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = Bwishyura | settlement_type = [[Imirenge y’u Rwanda|Umurenge]] | subdivision_type = Igihugu | subdivision_name = [[Rwanda]] | subdivision_type1 = Intara | subdivision_name1 = [[Intara y'Uburengerazuba]] | subdivision_type2 = Akarere | subdivision_name2 = [[Akarere ka Karongi]] | population_as_of = 2022 | population_total = 40720 }} '''Bwishyura''' ni umwe mu [[Imirenge y’u Rwanda|mirenge]] igize [[Akarere ka Karongi]], mu [[Intara y'Uburengerazuba]] bw’u [[Rwanda]]. Ufite ubuso bwa kilometero kare 46,21. Ibarura rusange ry’abaturage ryo mu 2022 ryagaragaje ko wari utuwe n’abaturage 40.720.<ref>[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/karongi/3101__bwishyura/ « Bwishyura (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Karongi}} [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] [[Ikiciro:Akarere ka Karongi]] bf8fo6fcju6gb5zy46xjm00t4ssvzp2 143511 143370 2026-10-24T10:03:29Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143511 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Bwishyura''' ni umwe mu [[Imirenge y’u Rwanda|mirenge]] igize [[Akarere ka Karongi]], mu [[Intara y'Uburengerazuba]] bw’u [[Rwanda]]. Ufite ubuso bwa kilometero kare 46,21. Ibarura rusange ry’abaturage ryo mu 2022 ryagaragaje ko wari utuwe n’abaturage 40.720.<ref>[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/karongi/3101__bwishyura/ « Bwishyura (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] [[Ikiciro:Akarere ka Karongi]] g90k1xseh2tw7f5lunu13d08ly2xttj 143526 143511 2026-10-24T10:18:12Z Score Beethoven 11559 143526 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Bwishyura''' ni umwe mu [[Imirenge y’u Rwanda|mirenge]] igize [[Akarere ka Karongi]], mu [[Intara y'Uburengerazuba]] bw’u [[Rwanda]]. Ufite ubuso bwa kilometero kare 46,21. Ibarura rusange ry’abaturage ryo mu 2022 ryagaragaje ko wari utuwe n’abaturage 40.720.<ref>[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/karongi/3101__bwishyura/ « Bwishyura (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', yasuwe ku wa 21 Nyakanga 2026.</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Karongi}} [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] [[Ikiciro:Akarere ka Karongi]] f7gdcl2pn5cvlfj5jimn0amnw49in2x Urwibutso rwa Jenoside rwa Kamembe 0 23108 143119 140429 2026-10-24T02:58:38Z Score Beethoven 11559 143119 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Kamembe | image = [[Dosiye:KamembeGenocideMemorial02.jpg|280px]] | caption = Imbuga y'urwibutso rwa Kamembe (22 Kanama 2025) | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = [[Intara y'Uburengerazuba|Iburengerazuba]] | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Rusizi|Rusizi]] | label4 = Umurenge | data4 = Kamembe | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Rwibuka | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (1994) | label7 = Aho ruherereye | data7 = {{Coord|-2.487684|28.901106|type:landmark_region:RW|display=inline}} }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Kamembe''' ni urwibutso ruherereye i Kamembe, mu [[Akarere ka Rusizi]], mu [[Intara y'Uburengerazuba]] y'u [[Rwanda]]. Rushyinguyemo kandi rwibukirwamo Abatutsi bishwe muri [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]], by'umwihariko abiciwe mu cyahoze ari Perefegitura ya [[Cyangugu]]. Kuri uru rwibutso hanabera ibikorwa ngarukamwaka byo [[Kwibuka]]. == Aho ruherereye == === Imiterere rusange === {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Kamembe ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> [[Dosiye:Communes of Rwanda in 1994.svg|thumb|Amakomini y'u Rwanda mu 1994]] Urwibutso rwa Jenoside rwa Kamembe ni rumwe mu [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|nzibutso n'imva rusange nyinshi]] ziri mu Rwanda no hanze yarwo, zibumbatiye amateka ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994. Zimwe mu nzibutso za Jenoside, nk'[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Murambi]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali]] n'[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero]], zashyizwe mu Murage w'Isi wa UNESCO. === Aho biherereye === [[Dosiye:KamembeGenocideMemorial01.jpg|left|thumb|300px|Ikiyaga cya Kivu n'umujyi wa Kamembe, urebewe ku rwibutso (22 Kanama 2025)]] Urwibutso rwa Jenoside rwa Kamembe ruherereye iruhande rwa Sitade Kamarampaka, mu Murenge wa Kamembe, Akarere ka [[Akarere ka Rusizi|Rusizi]], mu Ntara y'Iburengerazuba, hafi y'[[Ikiyaga cya Kivu]]. {{clear}} == Amateka == Kamembe iherereye mu cyahoze ari Perefegitura ya [[Cyangugu]], aho itotezwa ry'Abatutsi (kumeneshwa, gufungwa n'ubundi bugizi bwa nabi) ryatangiye kuva mu 1959, rikongera gukaza umurego mu 1963–1964 no mu 1973.<ref name="CNLG" /> Hagati ya 1990 na 1994, gutegura no gushyira mu bikorwa Jenoside byitabiriwe n'abayobozi ba Leta, ab'inzego z'ubutegetsi n'iz'umutekano kugeza ku rwego rw'ibanze; abasivili baratojwe bahabwa intwaro, kandi bariyeri zishyirwa mu mujyi wa Kamembe no mu nkengero zawo.<ref name="CNLG" /><ref>{{Cite web |title=Journée de commémoration du génocide des Tutsi |url=https://www.ofpra.gouv.fr/actualites/journee-de-commemoration-du-genocide-des-tutsi |website=Ofpra |language=fr |access-date=2025-10-21}}</ref><ref name="gabiro">{{Cite web |last=Gabiro |first=Gabriel |title=Cyangugu se redécouvre, dix ans après le génocide |url=https://www.justiceinfo.net/fr/7455-cyangugu-se-redecouvre-dix-ans-apres-le-genocide-par-gabriel-gabiro4245.html |website=JusticeInfo.net |date=2004-03-02 |language=fr |access-date=2025-10-21}}</ref> Nyuma y'ihanurwa ry'indege ku wa 6 Mata 1994, ubwicanyi bwakajije umurego muri perefegitura; i Cyangugu bwakomeje kugeza mu mpera za Kanama 1994, nyuma y'ahandi henshi mu gihugu.<ref name="homogene">{{Cite web |title=19.09.2001 - TPIR/Cyangugu - Cyangugu était politiquement homogène pendant le Génocide, selon un expert |url=https://www.justiceinfo.net/fr/6409-19092001-tpircyangugu-cyangugu-etait-politiquement-homogene-pendant-le-genocide-selon-un-exp3199.html |website=JusticeInfo.net |date=2001-09-18 |language=fr |access-date=2025-10-21}}</ref><ref name="venancia">{{Cite web |title=Testimony of Venancia, a survivor of the Rwandan genocide |url=https://www.un.org/en/preventgenocide/rwanda/assets/pdf/survivor-testimonies/47%20-%20Venancia%202009.pdf |website=United Nations |format=PDF |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Rwanda: La défense du commandant de Cyangugu plaide contre un procès conjoint |url=https://reliefweb.int/report/rwanda/rwanda-la-d%C3%A9fense-du-commandant-de-cyangugu-plaide-contre-un-proc%C3%A8s-conjoint |website=ReliefWeb |date=1999-08-10 |language=fr |access-date=2025-10-21}}</ref><ref name="mdr">{{Cite book |author=Commission parlementaire rwandaise d’enquête sur l’idéologie du génocide |title=Rapport de la Commission parlementaire sur l’idéologie du génocide |publisher=Ministère de la Réconciliation et du Développement du Rwanda |location=Kigali |year=2008 |url=http://www.mdrwi.org/rapports%20et%20doc/documents/rap%20commission%20parl%20ideologie%20genocide.pdf |format=PDF |language=fr |access-date=2025-10-22}}</ref> Kuba ingabo za Opération Turquoise zari i Kamembe (muri « Zone humanitaire sûre ») ntibyabujije ibyaha gukomeza; hari ibikorwa by'ubugizi bwa nabi byavuzwe kandi abenshi mu bakoze Jenoside bahungiye mu yahoze ari Zayire, ubu ni [[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]].<ref name="CNLG" /><ref>{{Cite web |last=Ndorimana |first=Jean |title=Un témoin oculaire et auriculaire du génocide perpétré contre les Tutsi dans l’ex-préfecture Cyangugu réagit au communiqué de Théobald Rutihunza |url=https://francegenocidetutsi.org/JenosideCyanguguRutihunza.pdf |website=francegenocidetutsi.org |format=PDF |language=fr}}</ref> Urwibutso rwa Kamembe rwubatswe kugira ngo rushyingure mu cyubahiro imibiri y'abazize Jenoside, rubungabunge amazina y'abamenyekanye kandi rube ahantu ho kwibukira no kwigisha amateka, cyane cyane mu bikorwa ngarukamwaka byo ''Kwibuka''.<ref name="CNLG" /><ref name="mutwarasibo">{{Cite journal |last=Mutwarasibo |first=Ernest |title=Organisation et exécution du génocide des Tutsi |journal=Revue d’Histoire de la Shoah |volume=190 |issue=1 |pages=67–81 |date=2009 |issn=2111-885X |doi=10.3917/rhsho.190.0067 |url=https://shs.cairn.info/revue-d-histoire-de-la-shoah-2009-1-page-67 |language=fr |access-date=2025-10-21}}</ref> === Amateka rusange (1959–1993) === Amateka y'itotezwa ry'Abatutsi mu cyahoze ari Perefegitura ya [[Cyangugu]] ni maremare, kandi yatangiye kuva mu 1959.<ref name="CNLG">{{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide (CNLG) |title=Jenoside yakorewe Abatutsi mu yahoze ari Perefegitura ya Cyangugu |publisher=CNLG |location=Kigali |year=2019 |format=PDF |language=rw |url=https://www.minubumwe.gov.rw/index.php?eID=dumpFile&t=f&f=62375&token=469fde1fcd0c49528de3d70184b7a35b80677e38}}</ref> === Ubwicanyi bwabaye mbere ya Jenoside yo mu 1994 === Mu mvururu zo hagati ya 1959 na 1961, Abatutsi barishwe, amazu yabo aratwikwa, imitungo yabo irasahurwa, birukanwa mu kazi no mu mashuri, bituma abarokotse bahungira mu [[Uburundi|Burundi]] no mu yahoze ari Zayire.<ref name="CNLG" /> Guhera mu mpera za 1960, abanyapolitiki, cyane cyane abarwanashyaka ba PARMEHUTU, babibye urwango, bituma guhera mu Ugushyingo 1960 haba ubukangurambaga bukomeye bwo guhohotera no kumenesha Abatutsi.<ref name="CNLG" /> Mu mvururu za 1963–1964, ubwicanyi bwageze ku rwego rukabije mu 1963: Abatutsi benshi bishwe ku itegeko rya perefe Pascal Ngirabatware, wiswe « Gahini ». Imyaka ya 1964 na 1973 yibukwa nk'« itazibagirana » kubera ubwicanyi, kwirukanwa mu mashuri no mu kazi ndetse no kwamburwa imitungo.<ref name="CNLG" /> Muri Gashyantare 1964, ikinyamakuru ''La Tribune de Lausanne'' cyise ibyo bikorwa « jenoside nyayo mu Rwanda », naho ikinyamakuru ''France Soir'' kivuga iyicwa ry'« Abatutsi 12.000 ».<ref name="CNLG" /> Mu 1973, mbere y'uko Perezida [[Grégoire Kayibanda]] ahirikwa ku butegetsi na [[Juvénal Habyarimana]], Perefegitura ya Cyangugu yibasiwe n'imvururu zikomeye. Abatutsi birukanwe mu mashuri no mu kazi, imidugudu yabo iratwikwa kandi imitungo yabo irasahurwa.<ref name="CNLG" /> Ubwo bwicanyi bwo mu 1973 bwiswe « Kajwangara », kubera ko ababukoraga biyoberanyaga bitera umucanga (''jwangara'') bahiga Abatutsi.<ref name="CNLG" /> Imyiteguro ya Jenoside yatangiye mu 1990. Guhera mu Ukwakira 1990, Abatutsi bo muri ako gace baratotejwe bikomeye, barahohoterwa kandi barafungwa bashinjwa gukorana n'[[Ishyaka FPR - Inkotanyi|Inkotanyi]].<ref name="CNLG" /> Ibinyamakuru nka ''Kangura'' na ''Imvaho'' byakwirakwijwe cyane muri perefegitura bibiba urwango.<ref name="CNLG" /> === Ishyirwa mu bikorwa rya Jenoside i Kamembe mu 1994 === Komini Kamembe yari icyicaro cya Perefegitura ya [[Cyangugu]], irimo inzego z'ubuyobozi bwa gisivili n'iza gisirikare, harimo n'inkambi ya gisirikare ya Karambo yayoborwaga na Liyetona Samuel Imanishimwe mu 1994.<ref name="CNLG" /> Jenoside yatangiye mu cyahoze ari Komini Kamembe ku wa 7 Mata 1994, mu mujyi wa Kamembe.<ref name="CNLG" /> Mu ba mbere bishwe harimo Dogiteri Ignace Nagapfizi, wari umuyobozi w'ubuvuzi mu Karere k'Ubuzima ka Cyangugu akaba n'umurwanashyaka w'ishyaka PL; yishwe maze atwikirwa imbere y'urugo rwe ahitwa i Mucyo, ahagana saa yine za mu gitondo. Abandi Batutsi bari bazwi mu mujyi na bo barishwe, barimo Karangwa (umucuruzi ukomeye akaba n'umurwanashyaka wa PSD), Anicet Niyonzima (umurwanashyaka wa PL), Ndayisaba n'umuryango we, na Kongo (umucuruzi).<ref name="CNLG" /> Ubwicanyi bwahise bukwira muri komini yose, bworoherejwe n'imyiteguro n'ibikoresho [[Interahamwe]] zari zarahawe.<ref name="CNLG" /> === Ahabereye ubwicanyi n'abagizemo uruhare === [[Dosiye:KamembeGenocideMemorial04.jpg|thumb|374px|Sitade Kamarampaka, hafi y'urwibutso, hamwe mu hiciwe Abatutsi mu 1994 (22 Kanama 2025)]] Mu cyahoze ari Segiteri Kamembe, Abatutsi biciwe i Kadasomwa, kuri Sitade Kamarampaka n'inkengero zayo, mu cyahoze ari Selire ya Gatovu no mu nkengero z'umujyi. Ku wa 14 Mata 1994, Abatutsi bari bahunze ubwicanyi bava muri Komini Gisuma biciwe i Kadasomwa.<ref name="CNLG" /> Mu mujyi wa Kamembe hari bariyeri zikomeye, harimo iy'i Cyapa ku muhanda wa kaburimbo, yashyizweho nyuma y'igitero cya FPR-Inkotanyi cyo mu Ukwakira 1990.<ref name="CNLG" /> Yabanje gucungwa n'abajandarume, nyuma icungwa n'Interahamwe, ikurwaho muri Nyakanga 1994 ubwo Guverinoma y'abatabazi yahungiraga muri Kongo.<ref name="CNLG" /> Mu bashinjwa cyane ubwicanyi bwabereye kuri Sitade Kamarampaka no mu nkengero zayo harimo perefe wa Cyangugu, Liyetona Samuel Imanishimwe wayoboraga inkambi ya gisirikare ya Karambo, umushinjacyaha w'i Cyangugu, umuyobozi wa jandarumeri y'i Cyangugu na burugumesitiri wa Kamembe.<ref name="CNLG" /> == Ibiranga urwibutso == [[Dosiye:KamembeGenocideMemorial05.jpg|left|thumb|300px|Urwibutso rwa Kamembe rurebewe ku muhanda uri munsi y'imbuga yarwo (22 Kanama 2025)]] Urwibutso rwa Jenoside rwa Kamembe rushyinguyemo imibiri y'Abatutsi biciwe ahantu hatandukanye mu cyahoze ari Komini Kamembe no muri Cyangugu: kuri Sitade Kamarampaka n'inkengero zayo, i Kadasomwa, kuri Paruwasi ya Katedarali ya Cyangugu n'inkengero zayo, mu mujyi wa Kamembe no mu karere k'amashuri ka Gihundwe.<ref name="CNLG" /> {{clear}} === Umwihariko wa Jenoside mu cyahoze ari Perefegitura ya Cyangugu === Jenoside yakorewe Abatutsi muri Perefegitura ya Cyangugu ifite umwihariko ugaragara: ==== Ubugome bukabije no kurya abantu ==== Perefegitura izwiho ubugome bukabije bw'ubwicanyi bwahabereye. Hakorewe iyicarubozo rikomeye, harimo gutemagura abishwe no kotsa inyama zabo ku mishito ngo ziribwe.<ref>{{Cite web |title=10.09.2001 - TPIR/Cyangugu - L'ancien commandant Imanishimwe accusé de cannibalisme |url=https://www.justiceinfo.net/fr/6453-10092001-tpircyangugu-lancien-commandant-imanishimwe-accuse-de-cannibalisme3243.html |website=JusticeInfo.net |date=2001-09-09 |language=fr |access-date=2025-10-22}}</ref><ref name="CNLG" /> ==== Igihe yamaze n'uruhare rw'abaturage ==== Ishyirwa mu bikorwa rya Jenoside i Cyangugu ryaranzwe n'igihe kirekire ryamaze ndetse n'uruhare runini rw'ingeri zinyuranye z'abaturage.<ref name="CNLG" /> ==== Uruhare rwa Opération Turquoise ==== Jenoside yabereye no muri « Zone humanitaire sûre » (ZHS) yagenzurwaga n'ingabo z'Abafaransa za Opération Turquoise, yarimo Cyangugu, Gikongoro na Kibuye.<ref name="CNLG" /> Ingabo z'Abafaransa, inyinshi zari zifite ibirindiro ku kibuga cy'indege cya Kamembe, zishinjwa gukorana n'Interahamwe n'abajandarume kuri bariyeri zo mu mujyi wa Cyangugu.<ref name="CNLG" /> Abatutsi biciwe ku kibuga cy'indege izo ngabo zihari, kandi abakoze Jenoside bahungiye muri ZHS.<ref name="CNLG" /> ==== Uruhare rw'abayobozi ==== Abayobozi benshi b'icyahoze ari Perefegitura ya Cyangugu baburanishijwe ku ruhare bagize mu gutegura no gushyira mu bikorwa Jenoside.<ref name="CNLG" /> Muri bo harimo Liyetona Samuel Imanishimwe, waburanishijwe n'Urukiko Mpanabyaha Mpuzamahanga rwashyiriweho u Rwanda (TPIR), wahoze ari perefe Emmanuel Bagambiki (wagizwe umwere na TPIR), ndetse na ba burugumesitiri b'amakomini nka Jean-Napoléon Mubiligi wa Kamembe, bahamijwe ibyaha n'inkiko Gacaca.<ref name="CNLG" /> [[Dosiye:KamembeGenocideMemorial08.jpg|thumb|300px|Umuryango mukuru winjira mu rwibutso (22 Kanama 2025)]] Kubera ko ruri hafi ya Sitade Kamarampaka n'umujyi wa Cyangugu (Kamembe), Urwibutso rwa Kamembe ni ahantu h'ingenzi ho kwibuka amateka mabi n'umwihariko w'ubugome bwa Jenoside muri iyi yahoze ari perefegitura.<ref name="CNLG" /> Rufite ibyumba by'imurikabikorwa n'imva rusange zibungabungiwemo imibiri y'abishwe, ndetse n'ahantu ho kwibukira hifashishwa mu bikorwa bya ''Kwibuka''.<ref name="CNLG" /> == Inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] * [[Cyangugu]] * [[Akarere ka Rusizi]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibuye]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Murambi]] === Ihuza ryo hanze === {{Commonscat|Kamembe Genocide Memorial}} === Ibitabo === * {{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide (CNLG) |title=Jenoside yakorewe Abatutsi mu yahoze ari Perefegitura ya Cyangugu |publisher=CNLG |location=Kigali |year=2019 |format=PDF |language=rw |url=https://www.minubumwe.gov.rw/index.php?eID=dumpFile&t=f&f=62375&token=469fde1fcd0c49528de3d70184b7a35b80677e38}} * {{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide (CNLG) |title=Identification des sites du génocide d’avril à juillet 1994 |publisher=CNLG |location=Kigali |year=2019 |url=https://francegenocidetutsi.org/IdentificationSitesGenocideAvrilJuillet1994.pdf |format=PDF |language=fr}} {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Kamembe, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Rusizi]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] 3e2949u08wnxy8olw9rtt7ynk14ubj0 Urwibutso rwa Jenoside rwa Gashirabwoba 0 23109 143111 139528 2026-10-24T02:58:21Z Score Beethoven 11559 143111 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Gashirabwoba | image = [[Dosiye:GashirabwobaGenocideMemorial16.jpg|250px]] | caption = Urwibutso rwa Jenoside yakorewe Abatutsi rwa Gashirabwoba mu 2025 | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = [[Intara y'Iburengerazuba]] | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Nyamasheke]] | label4 = Umurenge | data4 = [[Bushenge]] | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Gushyingura ku mugaragaro | data6 = 26 Gicurasi 2019 | label7 = Imibiri yashyinguwe | data7 = 15 629 (2019) }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Gashirabwoba''' ni urwibutso ruherereye mu Murenge wa [[Bushenge]], mu [[Akarere ka Nyamasheke]], [[Intara y'Iburengerazuba]], mu [[Rwanda]]. Rwibuka Abatutsi biciwe i Gashirabwoba no mu bindi bice bya Nyamasheke mu gihe cya [[Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]]. == Aho ruherereye == Urwibutso rwa Jenoside rwa Gashirabwoba ruherereye mu Murenge wa Bushenge, Akarere ka Nyamasheke, mu Ntara y'Iburengerazuba, hafi y'[[Ikiyaga cya Kivu]].<ref name="newtimes2019">{{cite web |last=Nkurunziza |first=Michel |title=Nyamasheke: 15,629 Genocide victims accorded decent burial |website=[[The New Times (Rwanda)|The New Times]] |date=2019-05-28 |url=https://www.newtimes.co.rw/article/166913/News/nyamasheke-15629-genocide-victims-accorded-decent-burial |access-date=2025-07-29 |language=en }}</ref> [[Dosiye:Communes of Rwanda in 1994.svg|thumb|Amakomini y'u Rwanda mu 1994]] [[Dosiye:GashirabwobaGenocideMemorial10.jpg|thumb|295px|Ahashyinguwe abazize Jenoside harebwa uhereye ku nyubako nkuru, Kanama 2025]] Urwibutso rwa Gashirabwoba ni rumwe mu nzibutso n'ahantu hashyinguwe abazize Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda. Mu nzibutso zo mu Rwanda, iza [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamata|Nyamata]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Murambi|Murambi]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali|Gisozi]] na [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero|Bisesero]] zanditswe ku rutonde rw'[[Umurage w'isi|Umurage w'Isi]] rwa [[UNESCO]].<ref>{{cite web |title=Sites mémoriaux du génocide : Nyamata, Murambi, Gisozi et Bisesero (bien en série du Patrimoine mondial) |website=UNESCO |url=https://whc.unesco.org/fr/list/1586/ |access-date=2025-08-15 |language=fr }}</ref> {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Gashirabwoba ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Amateka == Urwibutso rwa Gashirabwoba rwashyizweho kugira ngo rubungabunge amateka kandi rwibuke Abatutsi biciwe i Gashirabwoba no mu tundi duce tw'Akarere ka Nyamasheke mu gihe cya Jenoside yakorewe Abatutsi. Mu 2017, hatangijwe imirimo yo kubaka urwibutso rushya rwa Gashirabwoba, umushinga wari uteganyijwe gutwara amafaranga y'u Rwanda arenga miliyoni 400.<ref>{{cite web |title=Nyamasheke launches construction of a genocide memorial worth over Rwf 400 million |website=IGIHE |date=2017-01-20 |url=https://en.igihe.com/news/nyamasheke-launches-construction-of-a-genocide |access-date=2025-07-29 |language=en }}</ref> Ku wa 26 Gicurasi 2019, imibiri 15 629 y'abazize Jenoside yashyinguwe mu cyubahiro kuri uru rwibutso. Muri yo harimo imibiri 13 577 yari isanzwe ishyinguye i Gashirabwoba, 1 039 yakuwe ku rwibutso rwa Giheke, 675 yakuwe ku rwa Muyange, 268 yakuwe i Kidashira n'imibiri 70 yari yarashyinguwe mu ngo zo mu Murenge wa Bushenge.<ref name="cnlg">{{cite book |title=Jenoside yakorewe Abatutsi mu yahoze ari Perefegitura ya Cyangugu |publisher=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide (CNLG) |location=Kigali |year=2019 |language=rw |url=https://www.minubumwe.gov.rw/fileadmin/user_upload/MINUBUMWE/Publications/BOOKS_ON_GENOCIDE_AGAINST_TUTSI/Jenoside_yakorewe_Abatutsi_muyahoze_ari_Perefegitura_ya_Cyangungu_updated_2024.pdf }}</ref><ref name="newtimes2019" /> Iyo mihango yahuje abarokotse Jenoside, abayobozi n'abaturage, kandi yari igamije guha icyubahiro imibiri yari yarabonetse cyangwa yari yarashyinguwe ahandi mbere yo kwimurirwa i Gashirabwoba.<ref name="newtimes2019" /> Mu 2025, indi mibiri 30 y'abazize Jenoside yashyinguwe mu cyubahiro muri Nyamasheke mu muhango wabereye ku rwibutso rwa Gashirabwoba.<ref>{{cite web |last=Uwamaliya |first=Florence |title=Nyamasheke: 30 Genocide Victims Laid to Rest in Dignity |website=Imena News |date=2025-07-01 |url=https://imenanews.com/nyamasheke-30-genocide-victims-laid-to-rest-in-dignity/ |access-date=2025-07-29 |language=en }}</ref> == Ibiranga urwibutso == [[Dosiye:GashirabwobaGenocideMemorial14.jpg|thumb|322px|Ahaparikwa imodoka imbere y'inyubako nkuru, ahahoze ikibuga cy'umupira cyiciwemo Abatutsi mu 1994, Kanama 2025]] Urwibutso rufite ahashyinguwe imibiri y'abazize Jenoside, inyubako zagenewe ibikorwa byo kwibuka n'ahantu ho kwigishiriza amateka ya Jenoside yakorewe Abatutsi. Raporo ya CNLG ivuga kandi ko urwibutso rufite isomero ryagenewe kubikwamo ibitabo n'inyandiko zivuga ku mateka ya Jenoside.<ref name="cnlg" /> Urwibutso runakoreshwa mu bikorwa byo kwigisha no kurwanya [[Guhakana Jenoside yakorewe Abatutsi|ihakanwa rya Jenoside]]. Mu mihango yo kwibuka, rwakira abarokotse Jenoside, abanyeshuri, abayobozi b'amadini n'abahagarariye inzego za Leta.<ref>{{cite web |last=Ngoboka |first=Theogene |title=Séjour du Père Paul HABERT dans le Diocèse de Cyangugu |website=Diocèse Catholique de Cyangugu |date=2024-07-30 |url=https://www.diocesecyangugu.com/sejour-du-pere-paul-habert-dans-le-diocese-de-cyangugu/ |access-date=2025-07-29 |language=fr }}</ref> == Reba kandi == * [[Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda]] * [[Akarere ka Nyamasheke]] * [[Intara y'Iburengerazuba]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero]] == Ibitabo n'inyandiko == * {{cite book |title=Jenoside yakorewe Abatutsi mu yahoze ari Perefegitura ya Cyangugu |publisher=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide (CNLG) |location=Kigali |year=2019 |language=rw |url=https://www.minubumwe.gov.rw/fileadmin/user_upload/MINUBUMWE/Publications/BOOKS_ON_GENOCIDE_AGAINST_TUTSI/Jenoside_yakorewe_Abatutsi_muyahoze_ari_Perefegitura_ya_Cyangungu_updated_2024.pdf }} * {{cite book |title=Identification des sites du génocide d’avril à juillet 1994 |publisher=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide (CNLG) |location=Kigali |year=2019 |url=https://francegenocidetutsi.org/IdentificationSitesGenocideAvrilJuillet1994.pdf |format=PDF |language=fr }} == Ahandi wabona amakuru == {{Commonscat|Gashirabwoba Genocide Memorial}} == Inyandiko zifashishijwe == {{Reflist}} {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Gashirabwoba, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Nyamasheke]] amx00sqiaqf5xj2sk04s6bp27e1p5hy Urwibutso rwa Jenoside rwa Remera 0 23110 143152 139530 2026-10-24T02:59:49Z Score Beethoven 11559 143152 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Remera | image = [[Dosiye:RemeraGenocideMemorial10.jpg|250px]] | caption = Urwibutso rwa Jenoside yakorewe Abatutsi rwa Remera mu 2025 | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = [[Intara y'Iburasirazuba]] | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Ngoma]] | label4 = Umurenge | data4 = [[Remera]] | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Remera''' ni urwibutso rwa [[Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] ruherereye mu Murenge wa [[Remera]], mu [[Akarere ka Ngoma]], [[Intara y'Iburasirazuba]], mu [[Rwanda]]. Rushyinguyemo imibiri y'Abatutsi biciwe mu cyahoze ari Komini Kigarama, by'umwihariko abiciwe ku biro by'iyo komini no mu nkengero zabyo. == Aho ruherereye == Urwibutso ruherereye hafi y'ibiro by'Umurenge wa Remera, mu gice cy'icyaro cy'Akarere ka Ngoma. Ruri hafi y'umuhanda, ibintu byateje ikibazo mu 2014 ubwo imbago z'umuhanda zageraga ku butaka bw'urwibutso.<ref name="KT2014">{{cite web |last=Gakwaya |first=Jean Claude |title=Ngoma: Hagarutswe ku kibazo cy’urwibutso rwa Remera rwagonzwe n’umuhanda |url=https://www.kigalitoday.com/kwibuka/Ngoma-Hagarutswe-ku-kibazo-cy-urwibutso-rwa-Remera-rwagonzwe-n-umuhanda |website=Kigali Today |date=2014-04-16 |access-date=2026-09-23 |language=rw }}</ref> [[Dosiye:RemeraGenocideMemorial01.jpg|thumb|left|325px|Inyubako y'ubuyobozi iri hafi y'urwibutso, Kanama 2025]] [[Dosiye:Communes of Rwanda in 1994.svg|thumb|Amakomini y'u Rwanda mu 1994]] Mu mitegekere yahozeho mbere ya 1994, Remera yari umwe mu mirenge 11 ya Komini Kigarama yo muri Perefegitura ya Kibungo. Indi mirenge yari Kabare I, Kabare II, Rurenge, Gasetsa, Kaberangwe, Vumwe, Gashanda, Fukwe, Rubona na Kansana.<ref name="Hitimana">{{cite book |last=Hitimana |first=Justine |title=Le génocide commis contre les Tutsi dans la préfecture de Kibungo de 1990 à 1994 |publisher=Commission nationale de lutte contre le génocide |location=Kigali |pages=34–35, 245–248 |language=fr }}</ref> Bamwe mu bayobozi bo muri Perefegitura ya Kibungo bagize uruhare mu gutegura no gushyira mu bikorwa Jenoside bakomokaga muri Komini Kigarama. Muri ako gace, Interahamwe n'indi mitwe yitwaraga gisirikare yagize uruhare mu kwibasira Abatutsi mbere no mu gihe cya Jenoside.<ref name="Hitimana" /> Nyuma ya Jenoside, mu Rwanda hashyizweho inzibutso zitandukanye zo gushyinguramo imibiri y'abazize Jenoside, kubungabunga amateka no gutanga ahantu ho kwibuka no kwigisha.<ref name="DumasKorman">{{cite journal |last1=Dumas |first1=Hélène |last2=Korman |first2=Rémi |title=Espaces de la mémoire du génocide des Tutsi au Rwanda |journal=Afrique contemporaine |issue=238 |year=2011 |pages=9–23 |language=fr }}</ref> {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Remera ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Amateka == === Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 === Nyuma y'ihanurwa ry'indege yari itwaye Perezida [[Juvénal Habyarimana]] ku wa 6 Mata 1994, Abatutsi benshi bo mu mirenge ya Komini Kigarama bahungiye ku biro bya komini byari i Remera bashaka ubuhungiro.<ref name="Hitimana" /> Mu gitondo cyo ku wa 7 Mata, Interahamwe zari zashyize bariyeri ku mihanda ijya ku biro bya komini zatangiye guhagarika no kwibasira Abatutsi bashakaga kuhagera. Raporo ya CNLG ivuga ko abantu bari hagati ya 1 500 na 2 000 bari bamaze guteranira ku biro bya komini, mu gihe abandi, harimo abakomeretse, bakomezaga kuhagera.<ref name="Hitimana" /> Ku wa 8 Mata 1994, burugumesitiri Emmanuel Mugiraneza, Colonel Pierre Célestin Rwagafilita na Minisitiri Prosper Mugiraneza bagiye ku biro bya komini aho Abatutsi bari bahungiye babasabye kubarinda. Nyuma gato y'uko bahavuye, Interahamwe witwaga Emmanuel Muhinda yateye gerenade mu bantu bari bateraniye aho, yica bamwe abandi barakomereka; ubwicanyi bwakomeje nyuma y'icyo gitero.<ref name="Hitimana" /> Ku wa 11 Mata, Interahamwe zongeye gutera abari bahungiye ku biro bya komini. Brigadier Pierre Musonera wagerageje kubarinda yambuwe intwaro ku mabwiriza y'abayobozi, nyuma aricwa.<ref name="Hitimana" /> Ku wa 12 Mata, Lieutenant-colonel Anselme Nkuriyekubona yajyanye n'abasirikare, Interahamwe n'abari mu mutwe wa Simba Bataliani kongera gutera Abatutsi bari ku biro bya komini. Igitero kinini cyakurikiyeho ku wa 15 Mata 1994 cyibasiye benshi mu bari bakiri aho.<ref name="Hitimana" /> Nyuma y'uko [[Front patriotique rwandais|Ingabo za FPR]] zifashe Komini Kigarama ahagana ku wa 20 Mata, bamwe mu barokotse bavanywe aho bajyanwa kuvurwa. Raporo ya CNLG ishyira Remera mu hantu h'ingenzi habereye ubwicanyi muri Komini Kigarama hagati ya 7 na 15 Mata 1994, kandi ivuga ko hari abantu batwitswe ari bazima abandi bagashyingurwa mu cyobo cyari hafi y'ibiro bya komini.<ref name="Hitimana" /> === Ishyirwaho n'iterambere ry'urwibutso === Nyuma ya Jenoside, imibiri y'abiciwe mu cyahoze ari Komini Kigarama yaravanywe ahantu hatandukanye, ishyirwa mu rwibutso rwubatswe i Remera ku butaka bwariho ibiro bya komini.<ref name="Rapport1996">{{cite book |author=Commission pour le mémorial du génocide et des massacres au Rwanda |title=Rapport préliminaire d’identification des sites du génocide et des massacres d’avril-juillet 1994 au Rwanda |publisher=Ministère de l’Enseignement supérieur, de la Recherche scientifique et de la Culture |location=Kigali |year=1996 |page=180 |language=fr }}</ref> Mu 2014, ubuyobozi bw'Akarere ka Ngoma bwavuze ko urwibutso rwari ruri hafi cyane y'umuhanda kandi ko rwagombaga kwimurwa kubera imiterere y'ahantu. Hari gahunda yo kwimurira imibiri y'abantu bagera ku 2 900 ku [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibungo-Ngoma]], rumwe mu nzibutso zari zaratoranyijwe ku rwego rw'akarere.<ref name="KT2014" /> Mu gihe cyo gusoza icyumweru cyo kwibuka muri Mata 2014, abarokotse bo mu Murenge wa Remera basabye ko imibiri y'ababo yaguma i Remera kugira ngo amateka y'ubwicanyi bwabereye mu cyahoze ari Komini Kigarama akomeze kubungabungwa aho yabereye. Imiryango y'abazize Jenoside n'abayobozi b'amadini banasabye kugira uruhare mu kubaka urwibutso rwujuje ibisabwa aho kwimurira imibiri i Kibungo.<ref name="KT2014" /> [[Dosiye:RemeraGenocideMemorial10.jpg|thumb|369px|Urwibutso rwa Remera ruri imbere y'ibiro by'ubuyobozi, Kanama 2025]] == Ibiranga urwibutso == Urwibutso rwa Remera rufite ahashyinguwe hamwe imibiri y'abazize Jenoside n'ahantu ho gukorera imihango ngarukamwaka yo [[Kwibuka]].<ref name="KT2014" /><ref name="DumasKorman" /> Rukoreshwa kandi nk'ahantu hahurira abarokotse, imiryango y'abazize Jenoside n'abaturage bo mu cyahoze ari Komini Kigarama. Mu bikorwa byo kwibuka habamo ubuhamya, ibiganiro ku mateka no kwigisha kurwanya [[Guhakana Jenoside yakorewe Abatutsi|guhakana no gupfobya Jenoside yakorewe Abatutsi]].<ref name="KT2014" /><ref name="DumasKorman" /> == Reba kandi == * [[Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibungo-Ngoma]] * [[Akarere ka Ngoma]] * [[Intara y'Iburasirazuba]] == Ibitabo n'inyandiko == * {{cite book |author=Commission pour le mémorial du génocide et des massacres au Rwanda |title=Rapport préliminaire d’identification des sites du génocide et des massacres d’avril-juillet 1994 au Rwanda |publisher=Ministère de l’Enseignement supérieur, de la Recherche scientifique et de la Culture |location=Kigali |year=1996 |pages=219 |language=fr }} * {{cite book |last=Hitimana |first=Justine |title=Le génocide commis contre les Tutsi dans la préfecture de Kibungo de 1990 à 1994 |publisher=Commission nationale de lutte contre le génocide |location=Kigali |language=fr }} * {{cite journal |last1=Dumas |first1=Hélène |last2=Korman |first2=Rémi |title=Espaces de la mémoire du génocide des Tutsi au Rwanda |journal=Afrique contemporaine |issue=238 |year=2011 |pages=9–23 |language=fr }} == Ahandi wabona amakuru == {{Commonscat|Remera Genocide Memorial}} == Inyandiko zifashishijwe == {{Reflist}} {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Remera, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Ngoma]] pr1r4s0gkvocw03rlisjrwalo1bz6dh Urwibutso rwa Jenoside rwa Rukara 0 23111 143157 140827 2026-10-24T03:00:30Z Score Beethoven 11559 143157 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Rukara | image = [[Dosiye:RukaraGenocideMemorial07.jpg|250px]] | caption = Urwibutso rwa Jenoside yakorewe Abatutsi rwa Rukara mu 2025 | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = [[Intara y'Iburasirazuba]] | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Kayonza]] | label4 = Umurenge | data4 = [[Rukara]] | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Imibiri yashyinguwe | data6 = Abarenga 8 000 (2014) | label7 = Aho ruherereye | data7 = {{coord|-1.7943694|30.5061000|display=inline}} }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Rukara''' ni urwibutso rwa [[Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] ruherereye mu Murenge wa [[Rukara]], mu [[Akarere ka Kayonza]], [[Intara y'Iburasirazuba]], mu [[Rwanda]]. Rushyinguyemo kandi rwibukirwamo Abatutsi biciwe i Rukara no mu duce tuyikikije. == Aho ruherereye == Urwibutso ruherereye mu Murenge wa Rukara, mu Karere ka Kayonza, Intara y'Iburasirazuba. Ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri muri ako karere.<ref>{{cite web |title=Kwibuka Flame of Remembrance Travels to Kayonza District |url=https://police.gov.rw/media/news-detail/news/kwibuka-flame-of-remembrance-travels-to-kayonza-district/ |website=Rwanda National Police |date=2014-03-16 |access-date=2026-05-28 |language=en }}</ref> Urwibutso rwa Rukara ni rumwe mu nzibutso zibungabunga imibiri y'abazize Jenoside, zikakira ibikorwa byo [[Kwibuka]] kandi zigafasha mu kubungabunga no kwigisha amateka ya Jenoside yakorewe Abatutsi.<ref>{{cite web |title=Kwibuka |url=https://kwibuka.rw/ |website=Kwibuka |access-date=2026-05-28 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20260528165555/https://kwibuka.rw/ |archive-date=2026-05-28 |url-status=dead }}</ref> {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Rukara ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Amateka == Mu gihe cya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, ubwicanyi bwabereye i Rukara no mu nkengero zaho, by'umwihariko hafi ya misiyoni gatolika ya Rukara. Amafoto yafashwe muri Gicurasi 1994 agaragaza imibiri n'ibisigazwa by'abantu ku butaka bwa misiyoni, aho Abatutsi babarirwa mu magana bishwe muri Mata 1994.<ref>{{cite web |title=Skeletal remains strewn on the grounds of the Catholic mission May 5, 1994 in Rukara, Rwanda |url=https://francegenocidetutsi.org/RukaraPeterson.html.en |website=France Génocide Tutsi |date=1994-05-05 |access-date=2026-05-28 |language=en }}</ref> Muri Gicurasi 2014, imibiri y'abazize Jenoside barenga 8 000 yashyinguwe mu cyubahiro ku rwibutso rwa Rukara mu Karere ka Kayonza.<ref>{{cite web |title=Remains of 8,000 Genocide victims buried in Kayonza |url=https://www.newtimes.co.rw/article/107227/National/remains-of-8000-genocide-victims-buried-in-kayonza |website=The New Times |date=2014-05-26 |access-date=2026-05-28 |language=en }}</ref> == Ibiranga urwibutso == Urwibutso rwa Rukara rufitanye isano n'ubwicanyi bwakorewe Abatutsi muri Rukara no mu nkengero zaho. Rukoreshwa nk'ahantu ho kunamira abazize Jenoside no kwibukira abashyinguwe kuri urwo rwibutso. Mu bihe byo Kwibuka, urwibutso rusurwa n'abarokotse Jenoside, imiryango y'abazize Jenoside, abaturage n'abandi basura aho hantu kugira ngo bibuke kandi bunamire abazize Jenoside.<ref>{{cite web |title=SPONSORED: AOS commemorates and donates to Genocide survivors in Kayonza |url=https://www.newtimes.co.rw/article/141797/News/sponsored-aos-commemorates-and-donates-to-genocide-survivors-in-kayonza |website=The New Times |date=2017-06-26 |access-date=2026-05-28 |language=en }}</ref> == Reba kandi == * [[Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda]] * [[Akarere ka Kayonza]] * [[Intara y'Iburasirazuba]] * [[Kwibuka]] == Ahandi wabona amakuru == {{Commonscat|Rukara Genocide Memorial}} == Inyandiko zifashishijwe == {{Reflist}} {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Rukara, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Kayonza]] go14upqdnuw282jaxmbngddhac4t23q Urwibutso rwa Jenoside rwa Bigogwe 0 23124 143103 142809 2026-10-24T02:58:03Z Score Beethoven 11559 143103 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Bigogwe | image = [[Dosiye:BigogweGenocideMemorial08.jpg|280px]] | caption = Urwibutso rwa Jenoside rwa Bigogwe (Kanama 2025) | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = [[Intara y'Uburengerazuba|Iburengerazuba]] | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Rubavu|Rubavu]] | label4 = Umurenge | data4 = [[Umurenge wa Kanzenze|Kanzenze]] | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Rwibuka | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (1994) | label7 = Imibiri ishyinguyemo | data7 = 9&nbsp;042 | label8 = Aho ruherereye | data8 = {{Coord|-1.641409|29.395046|type:landmark_region:RW|display=inline}} }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Bigogwe''' ni urwibutso rwa [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]]. Ruri i Bigogwe, mu [[Umurenge wa Kanzenze]], mu [[Akarere ka Rubavu]], mu [[Intara y'Uburengerazuba]]. Urwibutso rushyinguyemo imibiri 9&nbsp;042 y'abazize Jenoside. Abo bantu biciwe mu yahoze ari komini Mutura na Rwerere. Urwibutso rwavuguruwe kandi rwagurwa hagati ya 2023 na 2025. == Imiterere rusange == {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Bigogwe ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Amateka == [[Dosiye:BigogweGenocideMemorial10.jpg|left|thumb|Imbere h'inyubako nkuru y'urwibutso (Kanama 2025)]] Mu gihe cya Jenoside yo mu 1994, Abatutsi benshi biciwe i Bigogwe no mu nkengero zaho.<ref name="allafrica2014">{{Cite web |title=Rwanda: The Story of Genocide in Bigogwe |url=http://allafrica.com/stories/201405010375.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20140502063114/http://allafrica.com/stories/201405010375.html |archive-date=2014-05-02 |url-status=dead |website=allAfrica.com |language=en |access-date=2025-07-30}}</ref> Ubwicanyi bwakorewe ahantu henshi. Bimwe muri ibyo bice biri mu [[Akarere ka Nyabihu]]: Bigogwe, Jenda na Kabatwa. Ibindi biri mu [[Akarere ka Rubavu]]: Kanzenze na [[Umurenge wa Mudende|Mudende]].<ref name="allafrica2025" /> Ibyo bice byari mu yahoze ari komini Mutura na Rwerere.<ref name="allafrica2025" /><ref name="nchr" /> Umuryango Ibuka wo mu Karere ka Rubavu uvuga ko ubwicanyi bwakozwe cyane n'abasirikare b'abakomando. Abo basirikare bari mu kigo cya gisirikare cya Bigogwe.<ref name="allafrica2025" /> == Ivugururwa == Mbere y'ivugururwa, aha hari imva rusange gusa. Iyo mva ntiyari yujuje ibisabwa ku rwibutso rwa Jenoside.<ref name="allafrica2025" /> Imirimo yo kuvugurura no kwagura urwibutso yatangiye ku wa 18 Werurwe 2023.<ref name="anvcg" /> Mu gihe cy'imirimo, imibiri yimuriwe by'agateganyo mu [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyundo]].<ref name="nt2023">{{Cite news |last=Ingabire |first=Gina |title=Renovation of Bigogwe Genocide memorial site gets underway |url=https://www.newtimes.co.rw/article/6056/news/rwanda/renovation-ofbigogwe-genocide-memorial-site-gets-underway |work=The New Times |date=2023-03-23 |language=en |access-date=2026-10-19}}</ref> Ku wa 10 Mata 2023, abakozi babonye gerenade mu gihe bacukuraga. Nta muntu wakomeretse. [[RIB]] yatwaye iyo gerenade. Imirimo yakomeje uwo munsi.<ref name="anvcg">{{Cite web |title=17/04/2023 Ruanda |url=https://biografiadiunabomba.anvcg.it/?p=659514 |website=Biografia di una bomba (ANVCG) |date=2023-04-17 |language=en |access-date=2026-10-19}}</ref> Imirimo yarangiye mu 2025. Yatwaye amafaranga y'u Rwanda arenga miliyari imwe.<ref name="nt2025">{{Cite news |last=Nsanzimana |first=Germain |title=Expansion of Bigogwe Genocide Memorial completed |url=https://www.newtimes.co.rw/article/26295/news/kwibuka/expansion-of-bigogwe-genocide-memorial-completed |work=The New Times |date=2025-05-09 |language=en |access-date=2026-10-19}}</ref> Imibiri yari iteganyijwe kugarurwa mu rwibutso ku wa 16 Gicurasi 2025.<ref name="allafrica2025">{{Cite news |last=Nsanzimana |first=Germain |title=Rwanda: Expansion of Bigogwe Genocide Memorial Completed |url=https://allafrica.com/stories/202505090156.html |work=The New Times (via allAfrica.com) |date=2025-05-09 |language=en |access-date=2026-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250724041851/https://allafrica.com/stories/202505090156.html |archive-date=2025-07-24 |url-status=dead}}</ref> == Ibiranga urwibutso == Urwibutso rushya rufite imva rusange iri munsi y'ubutaka. Rufite kandi urumuri rw'icyizere. Hari igice cy'amateka, aho kwakirira abashyitsi, inzu mberabyombi n'ibiro. Hari n'ubusitani bw'urwibutso. Urwibutso rufite uburyo bwo kuzimya inkongi na kamera z'umutekano.<ref name="allafrica2025" /> Urwibutso ruri hafi y'urutare rwitwa [[Ibere rya Bigogwe]]. == Kwibuka == Urwibutso rwakira ibikorwa byo [[Kwibuka]] abazize Jenoside. Ku wa 15 Gicurasi 2026, abantu bafashe umunota wo guceceka ku rwibutso. Uwarokotse Jenoside i Bigogwe yatanze ubuhamya.<ref name="nt2026">{{Cite news |last=Nsanzimana |first=Germain |title='They hunted us with dogs': Bigogwe Genocide survivor recounts ordeal |url=https://www.newtimes.co.rw/article/35731/news/kwibuka/they-hunted-us-with-dogs-bigogwe-genocide-survivor-recounts-ordeal |work=The New Times |date=2026-05-17 |language=en |access-date=2026-10-19}}</ref> Ku wa 29 Gicurasi 2026, Komisiyo y'Igihugu y'Uburenganzira bwa Muntu yibukiye kuri uru rwibutso.<ref name="nchr">{{Cite web |title=Kwibuka32: NCHR Commemorates the Genocide Against the Tutsi at Bigogwe Memorial Site |url=https://www.cndp.org.rw/news-details/kwibuka32-nchr-commemorates-the-genocide-against-the-tutsi-at-bigogwe-memorial-site |website=National Commission for Human Rights |date=2026-05-29 |language=en |access-date=2026-10-19}}</ref> == Amafoto == <gallery mode="packed" heights="130"> BigogweGenocideMemorial01.jpg|Ubusitani n'Ibere rya Bigogwe BigogweGenocideMemorial02.jpg|Ubusitani bw'urwibutso BigogweGenocideMemorial05.jpg|Irembo ry'urwibutso BigogweGenocideMemorial09.jpg|Urukuta n'ubusitani </gallery> == Inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyundo]] * [[Ibere rya Bigogwe]] * [[Umurenge wa Bigogwe]] === Ihuza ryo hanze === {{Commonscat|Bigogwe Genocide Memorial}} === Ibitabo === * {{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide (CNLG) |title=Identification des sites du génocide d’avril à juillet 1994 |publisher=CNLG |location=Kigali |year=2019 |url=https://francegenocidetutsi.org/IdentificationSitesGenocideAvrilJuillet1994.pdf |format=PDF |language=fr}} {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Bigogwe, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Rubavu]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] c7vuyfq5am3kewlnx2jvca6ndr9e302 Urwibutso rwa Jenoside rwa Rubengera 0 23125 143153 140431 2026-10-24T02:59:51Z Score Beethoven 11559 143153 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Rubengera | image = [[Dosiye:RubengeraGenocideMemorial02.jpg|280px]] | caption = Urwibutso rwa Jenoside rwa Rubengera | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = [[Intara y'Uburengerazuba|Iburengerazuba]] | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Karongi|Karongi]] | label4 = Umurenge | data4 = Rubengera | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Rwibuka | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (1994) | label7 = Aho ruherereye | data7 = {{Coord|-2.052214|29.414945|type:landmark_region:RW|display=inline}} }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Rubengera''' ni ahantu ho kwibukira [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda]] haherereye i Rubengera, mu [[Akarere ka Karongi]], mu [[Intara y'Uburengerazuba]], mu [[Rwanda]]. Ruruhukiyemo imibiri 3&nbsp;439 y'abazize Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, biciwe mu cyahoze ari Komini Mabanza, igice kimwe cyayo kikaba ari cyo Murenge wa Rubengera w'ubu. == Aho ruherereye == === Aho biherereye === [[Dosiye:RubengeraGenocideMemorial01.jpg|left|thumb|Icyapa kigaragaza aho urwibutso ruherereye (Kanama 2026)]] Urwibutso rwubatswe mu Murenge wa Rubengera, mu [[Akarere ka Karongi]], mu [[Intara y'Uburengerazuba]]. Ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri mu Karere ka Karongi, hamwe n'iza [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero|Bisesero]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibuye|Gatwaro]], Mubuga, Nyamishaba n'ahandi hantu ho kwibukira ho mu nzego z'ibanze. === Imiterere rusange === {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Rubengera ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> Ahari urwibutso rwa Rubengera ni mu gice cy'icyahoze ari Komini Mabanza, mu cyahoze ari Perefegitura ya Kibuye. Mu gihe cyo Kwibuka ku nshuro ya 31 Jenoside yakorewe Abatutsi, cyabaye ku wa 24 Mata 2025, Akarere ka Karongi kagaragaje ko uru rwibutso rwibukirwamo Abatutsi biciwe mu cyahoze ari Komini Mabanza, ubu ni Umurenge wa Rubengera.<ref name="Karongi2025">{{Cite web |title=Hibutswe Abatutsi biciwe ahahoze ari Komini Mabanza, Rubengera y'ubu |url=https://www.karongi.gov.rw/soma-ibikurikira/hibutswe-abatutsi-biciwe-ahahoze-ari-komini-mabanza-rubengera-yubu |website=Akarere ka Karongi |date=2025-04-24 |language=rw |access-date=2026-06-12}}</ref> {{clear}} == Amateka == === Imiterere n'ubwicanyi === Urwibutso rubungabunga urwibutso rw'abazize Jenoside yakorewe Abatutsi mu cyahoze ari Komini Mabanza no mu Murenge wa Rubengera w'ubu.<ref name="Karongi2025" /> Akarere ka Karongi kavuga ko hashyinguwe imibiri 3&nbsp;439 y'abazize Jenoside.<ref name="Karongi2025" /> === Kugira aha hantu ahantu ho kwibukira === Nyuma ya Jenoside, Rubengera yabaye ahantu ho gushyingura no kwibukira abiciwe mu cyahoze ari Komini Mabanza. Mu rwego rwa ''[[Kwibuka]]'', hategurwa ibikorwa byo kwibuka birimo urugendo rwo kwibuka, kunamira imibiri ishyinguye no gushyira indabo ku mva.<ref name="Karongi2025" /> Mu gihe cyo kwibuka cyo mu 2025, abahagarariye Akarere na Ibuka bibukije ko ari ngombwa gufasha abarokotse, kurwanya ingengabitekerezo ya Jenoside no kumenya ahantu hakiri imibiri y'abazize Jenoside itarashyingurwa mu cyubahiro.<ref name="Karongi2025" /> === Ivugururwa ry'urwibutso === [[Dosiye:Communes of Rwanda in 1994.svg|thumb|Amakomini y'u Rwanda mu 1994]] Mu ntangiriro z'imyaka ya 2010, i Rubengera hubatswe urwibutso rushya. Mu 2012, umuryango World Vision watanze amafaranga y'u Rwanda miliyoni 30 yo kubaka imva rusange nshya igenewe abazize Jenoside yakorewe Abatutsi. Uwo mushinga watangijwe nyuma y'uko urwibutso rwa kera rwangiritse, rwangijwe n'amazi y'imvura no gusaza kw'inyubako. Ibuye ry'ifatizo ryashyizweho ku wa 14 Kamena 2012, hafi y'imva rusange ya kera.<ref>{{Cite web |title=New Genocide Memorial Center Built in Rubengera sector |url=https://www.sightsofrwanda.com/news/karongi-new-genocide-memorial-center-built-in-rubengera-sector/ |website=Sights of Rwanda |date=2012-07-27 |language=en |access-date=2026-06-12}}</ref> == Ibiranga urwibutso == [[Dosiye:RubengeraGenocideMemorial04.jpg|left|thumb|Urwibutso rwa Jenoside rwa Rubengera]] Urwibutso rwa Rubengera rubungabunga urwibutso rw'Abatutsi biciwe mu cyahoze ari Komini Mabanza, igice kimwe cyayo kikaba ari Umurenge wa Rubengera w'ubu. Akarere ka Karongi kavuga ko hashyinguwe imibiri 3&nbsp;439 y'abazize Jenoside.<ref name="Karongi2025" /> Uko Jenoside yagenze mu cyahoze ari Komini Mabanza byanditswe mu bushakashatsi bwa Philip Verwimp ku Perefegitura ya Kibuye. Ubwo bushakashatsi, bushingiye ku gitabo cya Ibuka kibaruramo abazize Jenoside bagera ku 59&nbsp;050 muri perefegitura, bugaragaza ko Abatutsi 9&nbsp;257 bo muri Komini Mabanza bishwe, ni ukuvuga hafi 86% by'Abatutsi bo muri iyo komini; abarokotse babaruwe ni 1&nbsp;477.<ref name="verwimp">{{Cite journal |last=Verwimp |first=Philip |title=Death and survival during the 1994 genocide in Rwanda |journal=Population Studies |volume=58 |issue=2 |date=March 2004 |pages=233–245 |url=https://francegenocidetutsi.org/VerwimpKibuye.pdf |language=en |access-date=2026-06-12}}</ref> Ubushakashatsi bwa Verwimp bugaragaza kandi ko amahirwe yo kurokoka yatandukanaga bitewe n'amasegiteri ya Mabanza. Abatutsi batagiye kuri sitade y'umupira w'amaguru ya Kibuye n'abahungiye mu misozi aho bagerageje kwirwanaho bagize amahirwe menshi yo kurokoka kurusha abakusanyirijwe ahantu hanini hahurizwaga abantu benshi.<ref name="verwimp" /> Segiteri ya Rubengera iri mu masegiteri yakorewe isesengura ry'imibare ku irokoka mu cyahoze ari Komini Mabanza.<ref name="verwimp" /> Inyandiko z'ubucamanza zerekeye Ignace Bagilishema, wahoze ari burugumesitiri wa Mabanza, na zo zigaragaza ko amatsinda y'[[Interahamwe]] yanyuraga muri Segiteri ya Rubengera. Mu ibaruwa yo ku wa 24 Kamena 1994, Bagilishema avuga ko Interahamwe zaturutse i Gisenyi kuza kongera ingufu mu bitero byagabwe ku Batutsi bo mu Bisesero hagati ya 19 na 22 Kamena 1994 zagombaga guhagarara mu isantere ya Rubengera, i Mabanza, kugira ngo zihagabe igitero. Iyo nyandiko ivuga kandi bariyeri yari yashyizwe imbere y'ibiro bya komini n'amasasu yatumye abaturage bo muri Segiteri ya Rubengera bahunga.<ref>{{Cite web |title=Letter from Ignace Bagilishema, bourgmestre of Mabanza commune |url=https://francegenocidetutsi.org/Bagilisheme24juin1994en.pdf |website=France Génocide Tutsi |date=1994-06-24 |format=PDF |language=en |access-date=2026-06-12}}</ref> Ubu urwibutso ni ahantu ho gushyingura no kwibukira. Mu gihe cyo Kwibuka ku nshuro ya 31 cyabereye i Rubengera ku wa 24 Mata 2025, umuhango warimo urugendo rugana ku rwibutso, kunamira imibiri ishyinguye no gushyira indabo ku mva.<ref name="Karongi2025" /> Abayobozi b'inzego z'ibanze n'abahagarariye Ibuka basabye ko hakomeza gushakishwa ahantu hashobora kuba hakiri imibiri y'abazize Jenoside itarashyingurwa mu cyubahiro.<ref name="Karongi2025" /> {{clear}} == Inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibuye]] * [[Akarere ka Karongi]] === Ihuza ryo hanze === {{Commonscat|Rubengera Genocide Memorial}} {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Rubengera, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Karongi]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] 7cqxfs724q7lafxkavwf6j9ocwftr5m Urwibutso rwa Jenoside rwa Mugonero 0 23126 143132 140823 2026-10-24T02:59:07Z Score Beethoven 11559 143132 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Mugonero | image = [[Dosiye:NgomaMugoneroGenocideMemorial03.jpg|280px]] | caption = Urwibutso rwa Jenoside rwa Ngoma-Mugonero (Kanama 2025) | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = [[Intara y'Uburengerazuba|Iburengerazuba]] | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Karongi|Karongi]] | label4 = Aho ruri | data4 = Mugonero | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Rwibuka | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (Mata 1994) | label7 = Aho ruherereye | data7 = {{Coord|-2.180090|29.291429|type:landmark_region:RW|display=inline}} }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Mugonero''' rwibuka ubwicanyi bwakorewe Abatutsi muri Mata 1994 i Mugonero, mu [[Intara y'Uburengerazuba]] y'u [[Rwanda]], mu gihe cya [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda mu 1994]]. Urwibutso ruri ahahoze ibitaro by'Abadiventisiti aho ibihumbi by'[[Abatutsi]] byiciwe ku wa 16 Mata 1994, kandi ruruhukiyemo imibiri y'abazize Jenoside isaga 17&nbsp;000. Rurangwa n'inzu ibitsemo amagufwa, ibyapa by'urwibutso, ibishushanyo bibajwe bigaragaza ubugizi bwa nabi n'ivangura Abatutsi bakorewe, ndetse n'amagambo yanditse mu [[Ikinyarwanda]] agaragaza ku mugaragaro ubwoko bwabo, ibyatumye kugeza mu 2009 ruba urwibutso rwihariye mu Rwanda. Rufatwa nka kimwe mu bimenyetso by'ingenzi bya Jenoside, rukaberamo kenshi imihango yo kwibuka ya Leta kandi rugasurwa n'abantu baturutse mu gihugu no mu mahanga. == Aho ruherereye == === Aho biherereye === Urwibutso rwa Jenoside rwa Mugonero ruherereye mu [[Akarere ka Karongi]], mu [[Intara y'Uburengerazuba]], ku kigo cy'ibitaro by'Abadiventisiti bya Mugonero, hafi y'[[Ikiyaga cya Kivu]].<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorial Sites in Rwanda |url=https://www.gorillaexpeditions.com/genocide-memorial-sites-in-rwanda.html |website=Gorilla Expeditions |language=en |access-date=2025-07-27}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mugonero Genocide Memorial |url=https://artsandculture.google.com/asset/mugonero-genocide-memorial-government-of-rwanda/IQEb8x2Qo-8c5g |website=Google Arts & Culture |language=en}}</ref> Ikibanza cyarwo cyegeranye n'icya Kaminuza y'Abadiventisiti yo muri Afurika yo Hagati.<ref>{{Cite web |title=Adventist University of Central Africa – Nursing Campus |url=https://www.google.com/maps/place/ADVENTIST+UNIVERSITY+OF+CENTRAL+AFRICA+NURSING+CAMPUS/@-2.1804378,29.2911464,387m |website=Google Maps |access-date=2025-09-21}}</ref> === Imiterere rusange === {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Mugonero ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> [[Dosiye:Communes of Rwanda in 1994.svg|thumb|Amakomini y'u Rwanda mu 1994]] Urwibutso rwa Jenoside rwa Mugonero ni rumwe mu [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|nzibutso n'imva rusange nyinshi]] ziri ku butaka bw'u [[Rwanda]] no mu mahanga, zifitanye isano na Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994. Enye muri zo — [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamata|Nyamata]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Murambi|Murambi]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali|Gisozi]] na [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero|Bisesero]] — zashyizwe mu Murage w'Isi wa UNESCO.<ref>{{Cite web |title=Sites mémoriaux du génocide : Nyamata, Murambi, Gisozi et Bisesero |url=https://whc.unesco.org/fr/list/1586/ |website=UNESCO |language=fr |access-date=2025-08-15}}</ref> == Amateka == [[Dosiye:NgomaMugoneroGenocideMemorial02.jpg|left|thumb|Umuhanda wegereye urwibutso rwa Jenoside rwa Ngoma-Mugonero (Kanama 2025)]] Urwibutso rwa Mugonero rwubatswe ahari ibitaro by'Abadiventisiti aho, ku wa 16 Mata 1994, ibihumbi by'Abatutsi, barimo abarwayi, abakozi b'ibitaro, abapasitori n'imiryango yabo, bishwe nyuma yo guhungira muri icyo kigo cy'ibitaro.<ref name="harvard">{{Cite web |title=Through A Glass Darkly |url=http://genocidememorials.cga.harvard.edu/mugonero.html |website=Harvard University |language=en |access-date=2026-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706185609/http://genocidememorials.cga.harvard.edu/mugonero.html |archive-date=2024-07-06 |url-status=dead}}</ref><ref name="dumas">{{Cite journal |last1=Dumas |first1=Hélène |last2=Korman |first2=Rémi |title=Espaces de la mémoire du génocide des Tutsis au Rwanda : mémoriaux et lieux de mémoire |journal=Afrique contemporaine |issue=238 |pages=11–27 |date=2011-12-20 |issn=0002-0478 |doi=10.3917/afco.238.0011 |url=https://shs.cairn.info/revue-afrique-contemporaine1-2011-2-page-11 |language=fr |access-date=2025-09-21}}</ref> Aha hantu ni kimwe mu bimenyetso bikomeye by'ubwicanyi bwa Jenoside yo mu 1994, kandi ubu haruhukiye imibiri y'abazize Jenoside isaga 17&nbsp;000.<ref>{{Cite web |title=FIC commemorates the Genocide against the Tutsi at Mugonero |url=https://www.fic.gov.rw/updates/news-detail/fic-commemorates-the-genocide-against-the-tutsi-at-mugonero |website=fic.gov.rw |language=en}} (ihuza ntirigikora kuva ku wa 17 Kanama 2026)</ref><ref>{{Cite web |last=Osborn |first=Ronald |title=No Sanctuary in Mugonero: Notes on Rwanda, Revival, and Reform |url=https://spectrummagazine.org/news/no-sanctuary-mugonero-notes-rwanda-revival-and-reform/ |website=Spectrum Magazine |date=2010-10-16 |language=en |access-date=2025-07-27}}</ref> {{clear}} == Ibiranga urwibutso == [[Dosiye:NgomaMugoneroGenocideMemorial01.jpg|thumb|Urwibutso rwa Jenoside rwa Ngoma-Mugonero (Kanama 2025)]] Urwibutso rwa Jenoside rwa Mugonero rurangwa n'ibintu byinshi byihariye mu rwego rwo kwibuka no mu bimenyetso. Rurimo inzu ibitsemo amagufwa, ibyapa by'urwibutso n'ahantu ho kunamira,<ref>{{Cite web |title=Adventists to Build Genocide Memorial in Mugonero, Rwanda |url=https://atoday.org/adventists-to-build-genocide-memorial-in-mugonero-rwanda/ |website=Adventist Today |date=2018-04-23 |language=en |access-date=2025-07-27}}</ref> ndetse n'ibishushanyo bibajwe byihariye byubatswe ku bwinjiriro bw'urwibutso.<ref name="dumas" /> Ibyo bishushanyo bigizwe n'igice cya sima giteretseho umuhoro n'ubuhiri buteyeho imisumari, bikikijwe n'ibipfunsi bibiri bica iminyururu. Ibyo bikoresho bigereranya ubugizi bwa nabi bwa Jenoside, naho amaboko aboshye n'iminyururu agereranya ivangura rihoraho Abatutsi bakorewe.{{efn|Ibishushanyo by'urwibutso rwa Mugonero, byubatswe mu ntangiriro z'imyaka ya 2000, byatewe inkunga kandi bitekerezwa na Paul Muvunyi, warokotse Jenoside akaba yarabuze umuryango we wose mu bwicanyi bwo muri Mata 1994.<ref name="dumas" />}} Inyubako iri iruhande, ibitsemo amagufwa y'abishwe, yanditseho mu Kinyarwanda amagambo agaragaza ku mugaragaro ko abishwe bari Abatutsi: « ''Urwibutso rw’inzirakarengane z’Abatutsi bazize itsembabwoko ryo muri mata 1994, bishwe bunyamaswa Leta y’abagome irebera tuzahora tubibuka'' ».<ref name="dumas" /> Kugeza mu 2009, uru rwibutso ni rwo rwonyine mu Rwanda rwagaragazaga ku mugaragaro ubwoko bw'abishwe, bituma ruba urwibutso rwihariye mu nzibutso z'igihugu. Ibyo bishushanyo n'ayo magambo byateje impaka: bamwe babibonagamo inzitizi ku bwiyunge, abandi bashima uruhare rwabyo mu kubungabunga urwibutso rwihariye rw'Abatutsi bishwe.<ref name="dumas" /> Buri mwaka hano habera imihango ya Leta, cyane cyane ku wa 7 cyangwa ku wa 16 Mata,<ref name="dumas" /> mu gihe cyagenwe cyo kwibuka Jenoside buri mwaka (''[[Kwibuka]]''), kandi urwibutso rusurwa n'abantu baturutse mu Rwanda no mu mahanga.<ref>{{Cite web |title=Mugonero Genocide Memorial |url=https://www.dark-tourism.com/index.php/rwanda/15-countries/individual-chapters/260-mugonero-genocide-memorial-rwanda |website=dark-tourism.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Rwanda's Genocide Memorial Sites |url=https://artsandculture.google.com/story/rwanda-s-genocide-memorial-sites/3AWxDwZwSfN6UQ |website=Google Arts & Culture |language=en |access-date=2025-07-27}}</ref><ref>{{Cite web |title=Un pasteur et un médecin en procès pour génocide |url=https://unictr.irmct.org/fr/actualit%C3%A9s/un-pasteur-et-un-m%C3%A9decin-en-proc%C3%A8s-pour-g%C3%A9nocide |website=Tribunal pénal international pour le Rwanda |language=fr |access-date=2025-07-27}}</ref> == Ibisobanuro == {{notelist}} == Inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero]] * [[Akarere ka Karongi]] === Ihuza ryo hanze === {{Commonscat|Ngoma-Mugonero Genocide Memorial}} === Ibitabo === * {{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide (CNLG) |title=Identification des sites du génocide d’avril à juillet 1994 |publisher=CNLG |location=Kigali |year=2017 |url=https://francegenocidetutsi.org/IdentificationSitesGenocideAvrilJuillet1994.pdf |format=PDF |language=fr}} {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Mugonero, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Karongi]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] lxz9txsufduawc933ygpglpb8vaj4p5 Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamasheke 0 23127 143141 140824 2026-10-24T02:59:26Z Score Beethoven 11559 143141 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamasheke | image = [[Dosiye:Nyamasheke Genocide Memorial 01.jpg|280px]] | caption = Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamasheke (Kanama 2025) | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = [[Intara y'Uburengerazuba|Iburengerazuba]] | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Nyamasheke|Nyamasheke]] | label4 = Umujyi | data4 = Nyamasheke | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Rwibuka | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (Mata 1994) | label7 = Aho ruherereye | data7 = {{Coord|-2.333249|29.109524|type:landmark_region:RW|display=inline}} }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamasheke''' rwibuka ubwicanyi bwakorewe Abatutsi muri Mata 1994 i Nyamasheke, mu [[Intara y'Uburengerazuba]] y'u [[Rwanda]], mu gihe cya [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda mu 1994]]. == Aho ruherereye == === Aho biherereye === Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamasheke ruherereye mu mujyi wa Nyamasheke, icyicaro cy'[[Akarere ka Nyamasheke]], ku nkombe z'[[Ikiyaga cya Kivu]], mu [[Intara y'Uburengerazuba]] y'u [[Rwanda]].<ref>{{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide (CNLG) |title=Identification des sites du génocide d’avril à juillet 1994 |publisher=CNLG |location=Kigali |year=2019 |url=https://francegenocidetutsi.org/IdentificationSitesGenocideAvrilJuillet1994.pdf#page=9 |format=PDF |page=9 |language=fr}}</ref><ref name="dewilde">{{Cite web |author=Vincent de Wilde |title=Mémorial du Génocide à Nyamasheke |url=http://vincentdewilde.photodeck.com/media/9c893c88-7101-4b38-aa41-cf5cfd924961-memorial-du-genocide-a-nyamasheke-genocide-memorial-in-nyamas |website=Vincent de Wilde Photography |language=en |access-date=2025-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251002224351/http://vincentdewilde.photodeck.com/media/9c893c88-7101-4b38-aa41-cf5cfd924961-memorial-du-genocide-a-nyamasheke-genocide-memorial-in-nyamas |archive-date=2025-10-02 |url-status=dead}}</ref> === Imiterere rusange === {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Nyamasheke ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> [[Dosiye:Communes of Rwanda in 1994.svg|thumb|Amakomini y'u Rwanda mu 1994]] Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamasheke ni rumwe mu [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|nzibutso n'imva rusange nyinshi]] ziri ku butaka bw'u Rwanda no hanze yabwo, zifitanye isano na Jenoside yo mu 1994. Inzibutso enye zashyizwe mu Murage w'Isi wa UNESCO: [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamata|Nyamata]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Murambi|Murambi]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali|Gisozi]] na [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero|Bisesero]].<ref>{{Cite web |title=Sites mémoriaux du génocide : Nyamata, Murambi, Gisozi et Bisesero |url=https://whc.unesco.org/fr/list/1586/ |website=UNESCO |language=fr |access-date=2025-08-15}}</ref> == Amateka == [[Dosiye:Nyamasheke Genocide Memorial 02.jpg|left|thumb|Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamasheke (Kanama 2025)]] Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamasheke rwashyizweho kugira ngo habe ahantu ho kwibukira no gushyingura mu cyubahiro abazize [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] muri aka karere. Haruhukiye abazize Jenoside basaga 15&nbsp;000, benshi muri bo bakaba barashyinguwe mu mihango yo gushyingura mu cyubahiro itegurwa buri mwaka.<ref>{{Cite web |last=Uwamaliya |first=Florence |title=Nyamasheke: 30 Genocide Victims Laid to Rest in Dignity |url=https://imenanews.com/nyamasheke-30-genocide-victims-laid-to-rest-in-dignity/ |website=Imena News |date=2025-07-01 |language=en |access-date=2025-07-27}}</ref><ref>{{Cite news |last=Nkurunziza |first=Michel |title=Nyamasheke: 15,629 Genocide victims accorded decent burial |url=https://www.newtimes.co.rw/article/166913/News/nyamasheke-15629-genocide-victims-accorded-decent-burial |work=The New Times |date=2019-05-28 |language=en |access-date=2025-07-27}}</ref> Urwibutso rwakorewe amavugurura n'isanwa rikomeye, cyane cyane guhera mu 2012, kugira ngo hasubizwe ibyifuzo by'abarokotse kandi urwibutso rurusheho kubungabungwa.<ref>{{Cite web |title=Nyamasheke launches construction of a genocide memorial worth over Rwf 400 million |url=https://en.igihe.com/news/nyamasheke-launches-construction-of-a-genocide |website=IGIHE |date=2017-01-20 |language=en |access-date=2025-07-27}}</ref><ref>{{Cite web |title=Nyamasheke memorial site under reconstruction after recent ruins |url=https://www.sightsofrwanda.com/news/nyamasheke-memorial-site-under-reconstruction-after-recent-ruins/ |website=Sights of Rwanda |date=2012-10-06 |language=en |access-date=2025-07-27}}</ref><ref>{{Cite news |author=Times Reporter |title=Residents build memorial site |url=https://www.newtimes.co.rw/article/25073/residents-build-memorial-site |work=The New Times |date=2009-09-03 |language=en |access-date=2025-07-27}}</ref> Uruhare rw'abarokotse n'abaturage bo muri ako gace mu kubaka no kwita ku rwibutso rukunze kugarukwaho.<!-- Inkomoko ebyiri zikurikira ntizagenzuwe: umwanditsi w'inyandiko ya scispace ntazwi, kandi inyandiko ya Korman ivuga ku nsengero zabaye inzibutso; ntibigaragara ko zivuga kuri Nyamasheke. --><ref>{{Cite web |title=The Politics of Mourning: Survivor Contributions to Memorials in Post-Genocide Rwanda |url=https://scispace.com/pdf/the-politics-of-mourning-survivor-contributions-to-memorials-4hlg0bv09v.pdf |format=PDF |website=scispace.com |publisher=University of Bath |date=2010 |language=en |access-date=2025-07-27}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Korman |first=Rémi |title=Espaces sacrés et sites de massacre après le génocide des Tutsi : les enjeux de la patrimonialisation des églises au Rwanda |journal=Vingtième Siècle. Revue d'histoire |issue=137 |pages=155–168 |date=2018 |issn=0294-1759 |url=https://www.jstor.org/stable/26541448 |language=fr |access-date=2025-07-27}}</ref> {{clear}} == Ibiranga urwibutso == [[Dosiye:Nyamasheke Genocide Memorial 03.jpg|thumb|Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamasheke (Kanama 2025)]] Urwibutso rwa Nyamasheke ruzwiho kuba hafi y'[[Ikiyaga cya Kivu]] n'imyubakire yarwo yoroheje.<!-- Inkomoko iri ku iherezo ry'iki gika ivuga gusa ishyingurwa ryo mu 2019; ibi bivugwa ku myubakire ntibifite inkomoko. --> Buri mwaka rwakira imihango yo kwibuka no gushyingura imibiri mu cyubahiro mu mva rusange. Imiryango n'abarokotse bahaza kunamira ababo.<ref>{{Cite web |title=Rwanda: Nyamasheke - 15,629 Bodies of Genocide Victims Accorded Decent Burial |url=https://allafrica.com/stories/201905290070.html |url-access=subscription |website=allAfrica.com |date=2019-05-29 |language=en |access-date=2025-07-27}}</ref> Kuri uru rwibutso hari imurikabikorwa ry'amafoto n'ibyapa by'urwibutso, kandi ni ahantu ho kwigishiriza amahoro no gukumira Jenoside.<ref name="dewilde" /><!-- Inkomoko ni urubuga rw'umufotozi; hakenewe inkomoko yizewe. --> == Ibisobanuro n'inyandiko == === Inyandiko === {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] === Ihuza ryo hanze === {{Commonscat|Nyamasheke Genocide Memorial}} === Ibitabo === * {{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide (CNLG) |title=Jenoside yakorewe Abatutsi mu yahoze ari Perefegitura ya Cyangugu |publisher=CNLG |location=Kigali |year=2019 |format=PDF |language=rw |url=https://www.minubumwe.gov.rw/index.php?eID=dumpFile&t=f&f=62375&token=469fde1fcd0c49528de3d70184b7a35b80677e38}} * {{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide (CNLG) |title=Identification des sites du génocide d’avril à juillet 1994 |publisher=CNLG |location=Kigali |year=2019 |url=https://francegenocidetutsi.org/IdentificationSitesGenocideAvrilJuillet1994.pdf |format=PDF |language=fr}} {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Nyamasheke, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Nyamasheke]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] mla8aw427lxl9hv64fvzzc2ffdtms4p Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyundo 0 23129 143149 140826 2026-10-24T02:59:44Z Score Beethoven 11559 143149 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyundo | image = [[Dosiye:NyundoGenocideMemorial01.jpg|280px]] | caption = Imbere h'urwibutso (Kanama 2025) | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = [[Intara y'Uburengerazuba|Iburengerazuba]] | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Rubavu|Rubavu]] | label4 = Umurenge | data4 = Nyundo | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Rwibuka | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (Mata–Gicurasi 1994) | label7 = Aho ruherereye | data7 = {{Coord|-1.706385|29.326511|type:landmark_region:RW|display=inline}} }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyundo''' ni ahantu ho kwibukira haherereye i Nyundo, mu [[Akarere ka Rubavu]], mu [[Rwanda]]. Rwibuka [[Abatutsi]] biciwe muri paruwasi ya Nyundo no mu masegiteri ayikikije hagati y'itariki ya 7 Mata n'iya 2 Gicurasi 1994, mu gihe cya [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda]]. == Aho ruherereye == [[Dosiye:NyundoGenocideMemorial11.jpg|thumb|Icyapa cyerekana inzira igana ku rwibutso uturutse ku muhanda munini (Kanama 2025)]] Urwibutso ruri mu Murenge wa Nyundo, mu [[Akarere ka Rubavu]], mu [[Intara y'Uburengerazuba]], hafi ya Katedrali ya Nyundo n'[[Umugezi wa Sebeya|umugezi wa Sebeya]].<ref name="cnlg">{{Cite book |author=Commission nationale de lutte contre le génocide (CNLG) |title=Identification des sites du génocide d’avril à juillet 1994 |publisher=CNLG |location=Kigali |year=2019 |url=https://francegenocidetutsi.org/IdentificationSitesGenocideAvrilJuillet1994.pdf |format=PDF |language=fr |access-date=2025-07-27}}</ref><ref name="gar">{{Cite web |author=Genocide Archive of Rwanda |title=Nyundo Memorial |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/Nyundo_Memorial |website=Genocide Archive of Rwanda |language=en |access-date=2025-07-27}}</ref> Ni rumwe mu nzibutso, amarimbi n'imva rusange za kera bifitanye isano na Jenoside yo mu 1994. Enye muri izo nzibutso — [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamata|Nyamata]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Murambi|Murambi]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali|Gisozi]] na [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero|Bisesero]] — zashyizwe ku rutonde rw'Umurage w'Isi wa UNESCO kuva mu 2023.<ref>{{Cite web |title=Sites mémoriaux du génocide : Nyamata, Murambi, Gisozi et Bisesero |url=https://whc.unesco.org/fr/list/1586/ |website=UNESCO |language=fr |access-date=2025-08-15}}</ref> {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Nyundo ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Amateka == === Ubwicanyi bwo muri Mata na Gicurasi 1994 === [[Dosiye:Communes of Rwanda in 1994.svg|thumb|Amakomini y'u Rwanda mu 1994]] Ibitero ku Batutsi b'i Nyundo byatangiye ku wa 7 Mata 1994, bukeye bw'ihanurwa ry'indege ya Perezida [[Juvénal Habyarimana]], bikomeza kugeza ku wa 2 Gicurasi 1994. Abarwanashyaka b'[[Interahamwe]] n'aba CDR bateye imiryango y'Abatutsi yari ituye muri ako gace. Bamwe mu bagabye ibitero bari bambaye imyambaro imwe cyangwa bitwikiriye amakoma kugira ngo bamenyane.<ref name="gar" /> Abatutsi benshi bahungiye mu kigo cya paruwasi gatolika ya Nyundo, bibwira ko bahakingirwa. Abari bakusanyirijwe mu nyubako za Kiliziya baragoswe, barabica. Muri bo harimo abagore n'abana bari bahungiye muri shapeli.<ref name="gar" /> Ububiko bw'amateka ya Jenoside (Genocide Archive of Rwanda) bubarura abazize Jenoside bagera kuri 851 bashyinguye muri uru rwibutso. Uwo mubare urimo abiciwe mu kigo cya paruwasi ya Nyundo n'abaturutse mu masegiteri ya Nyundo, Kanama na Rugerero.<ref name="gar" /> Inyandiko ya kera y'ikarita y'Ikigo gishinzwe isesengura ry'imiterere y'ahantu (Center for Geographic Analysis) cya Kaminuza ya Harvard yo ivuga imibiri igera ku 2&nbsp;100, itavuga niba uwo mubare ureba agace kamwe cyangwa igihe kimwe cyo gushyingura.<ref>{{Cite web |title=Nyundo Genocide Memorial |url=http://genocidememorials.cga.harvard.edu/nyundo.html |website=Center for Geographic Analysis, Harvard University |language=en |access-date=2025-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130327210039/http://genocidememorials.cga.harvard.edu/nyundo.html |archive-date=2013-03-27 |url-status=dead}}</ref> === Ishyirwaho n'iyimurwa ry'urwibutso === [[Dosiye:NyundoGenocideMemorial03.jpg|thumb|left|Aho urwibutso rwahoze (Kanama 2025)]] Nyuma ya Jenoside hubatswe urwibutso rwa mbere kugira ngo abazize Jenoside bashyingurwe kandi imiryango ibone aho kunamira ababo. Icyo gihe rwari mu kigo cya Kiliziya cya Nyundo, hagati y'ishuri n'iseminari.<!-- Nta nkomoko mu ngingo y'Igifaransa. --> Mu 2012, imyuzure y'umugezi wa Sebeya yangije urwibutso n'imva. Kubera ko ubutaka bwaho bwari bworoshye kwangirika, abayobozi bafashe icyemezo cyo kwimurira urwibutso ahantu hatibasirwa cyane n'imyuzure.<ref name="gar" /> Urwibutso rushya rugamije kubungabunga imibiri, amazina n'amateka y'abiciwe muri paruwasi no mu masegiteri ayikikije. Rwifashishwa kandi mu gutegura imihango yo kwibuka no kugeza amateka ya Jenoside ku bandi.<!-- Nta nkomoko mu ngingo y'Igifaransa. --> {{clear}} == Abazize Jenoside n'urwibutso rwa Diyosezi == [[Dosiye:NyundoGenocideMemorial06.jpg|thumb|Amafoto y'abapadiri n'abihayimana bishwe muri Jenoside, amurikwa mu rwibutso (Kanama 2025)]] Urwibutso rurimo aho babika amagufwa, imva rusange, ibyapa byanditseho amazina y'abazize Jenoside bamenyekanye n'amafoto y'abihayimana bishwe mu 1994.<ref name="nt2024">{{Cite news |last=Nsanzimana |first=Germain |title=Survivors call for “proper preservation” of Nyundo Diocese genocide history |url=https://www.newtimes.co.rw/article/15883/news/kwibuka/survivors-call-for-proper-preservation-of-nyundo-diocese-genocide-history |work=The New Times |date=2024-04-10 |language=en |access-date=2025-09-17}}</ref> Umwepiskopi wa Nyundo, Anaclet Mwumvaneza, avuga ko uru rwibutso ari ho hashyinguwe abapadiri benshi ba Diyosezi bishwe muri Jenoside. Umushakashatsi Tom Ndahiro ahuza kandi aha hantu n'amateka y'abihayimana barwanyije ingengabitekerezo y'amoko n'ivangura, barimo uwahoze ari Umwepiskopi [[Aloys Bigirumwami]].<ref name="nt2024" /> Donatha Mukeshimana, warokotse Jenoside wo mu Murenge wa Nyundo, avuga ko imibiri y'abamwe mu bishwe yatemaguwe mbere yo gutwarwa mu ngorofani ikajugunywa mu byobo rusange. Avuga ko imibiri myinshi itaraboneka cyangwa ngo imenyekane.<ref name="nt2024" /> == Kwibuka no kubungabunga urwibutso == Urwibutso rwakira imigoroba yo kwibuka, misa n'imihango yo kwibuka itegurwa mu gihe cya ''[[Kwibuka]]'' buri mwaka. Imiryango y'abazize Jenoside, abarokotse, abahagarariye Diyosezi n'abayobozi b'inzego z'ibanze bahaza kunamira abishwe.<!-- Nta nkomoko mu ngingo y'Igifaransa. --> Abarokotse basaba ko amateka y'ubwicanyi bwakorewe muri Diyosezi ya Nyundo yandikwa neza kandi akagezwa ku barusura. Basaba kandi ko amafoto, ubuhamya n'ibintu bifitanye isano n'abishwe bibikwa neza.<ref name="nt2024" /> Amashyirahamwe y'abarokotse, arimo Ibuka, agira uruhare mu bikorwa byo kwibuka no kugeza amateka ya Nyundo ku rubyiruko.<ref>{{Cite web |title=Nyundo |url=https://www.ibuka.app/nyundo/ |website=Ibuka Mémoire et Justice |language=fr |access-date=2025-07-27}}</ref> == Ibisobanuro n'inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == === Ibitabo === * {{Cite book |author=Commission nationale de lutte contre le génocide (CNLG) |title=Identification des sites du génocide d’avril à juillet 1994 |publisher=CNLG |location=Kigali |year=2019 |url=https://francegenocidetutsi.org/IdentificationSitesGenocideAvrilJuillet1994.pdf |format=PDF |language=fr}} * {{Cite book |last=Denis |first=Philippe |title=The Genocide against the Tutsi, and the Rwandan Churches: Between Grief and Denial |location=Woodbridge |publisher=James Currey |series=Religion in Transforming Africa, 9 |year=2022 |isbn=9781847012906 |url=https://boydellandbrewer.com/9781800103818/the-genocide-against-the-tutsi-and-the-rwandan-churches/ |language=en |access-date=2025-09-17}} === Ingingo zijyanye === * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994]] * [[Kiliziya Gatolika]] === Ihuza ryo hanze === {{Commonscat|Nyundo Genocide Memorial}} * {{Cite web |title=Nyundo Memorial |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/Nyundo_Memorial |website=Genocide Archive of Rwanda |language=en}} {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Nyundo, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Rubavu]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] 1y21d98jxpp92ycwse3adg3xp6gkimy Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibeho 0 23133 143122 140435 2026-10-24T02:58:45Z Score Beethoven 11559 143122 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibeho | image = [[Dosiye:KibehoGenocideMemorial02.jpg|280px]] | caption = Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibeho (Kanama 2025) | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = Amajyepfo | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Nyaruguru|Nyaruguru]] | label4 = Umurenge | data4 = [[Kibeho]] | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Rwibuka | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (Mata 1994) | label7 = Aho ruherereye | data7 = {{Coord|-2.644822|29.553655|type:landmark_region:RW|display=inline}} }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibeho''' rwibuka ubwicanyi bwakorewe [[Abatutsi]] muri Mata 1994 i [[Kibeho]], mu Ntara y'Amajyepfo y'u [[Rwanda]], mu gihe cya [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda mu 1994]]. == Aho ruherereye == === Aho biherereye === Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibeho ruherereye i [[Kibeho]], mu [[Akarere ka Nyaruguru]], mu Ntara y'Amajyepfo y'u [[Rwanda]], hafi y'ahantu h'[[Ibonekerwa ry’i Kibeho|amabonekerwa ya Bikira Mariya]].<ref name="gar">{{Cite web |title=Kibeho Memorial |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/Kibeho_Memorial |website=Genocide Archive of Rwanda |language=en |access-date=2025-07-27}}</ref><!-- Ingingo y'Igifaransa yifashisha kandi urubuga mindtrip.ai; ntirwashyizwe hano kuko ari urubuga rwandikwa n'ikoranabuhanga (AI), atari inkomoko yizewe. --> === Imiterere rusange === {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Kibeho ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> [[Dosiye:Communes of Rwanda in 1994.svg|thumb|Amakomini y'u Rwanda mu 1994]] == Amateka == [[Dosiye:KibehoGenocideMemorial09.jpg|left|thumb|Imbere h'urwibutso (Kanama 2025)]] Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibeho rwubatswe aho, muri Mata 1994, ibihumbi by'[[Abatutsi]] byiciwe nyuma yo guhungira muri Kiliziya Gatolika no mu nkengero zayo. Aha hantu habereye ubwicanyi bw'ubugome bukabije, bwagizemo uruhare abasivili n'abarwanashyaka b'umutwe w'[[Interahamwe]]. Nyuma ya Jenoside, hubatswe urwibutso rwo guha icyubahiro abazize Jenoside basaga 28&nbsp;000, imibiri yabo ikaba iruhukiye mu mva rusange.<ref name="gar" /><ref>{{Cite journal |last=Korman |first=Rémi |title=Rwanda (épisode 2) |journal=Témoigner. Entre histoire et mémoire |issue=118 |pages=223–225 |date=2014-10-01 |issn=2031-4183 |doi=10.4000/temoigner.1077 |url=https://journals.openedition.org/temoigner/1077 |language=fr |access-date=2025-07-27}}</ref><ref>{{Cite web |title=Kibeho Genocide Memorial |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/vts/Kibeho%20Files/index.htm |website=Genocide Archive of Rwanda |language=en |access-date=2025-07-27}}</ref> {{clear}} == Ibiranga urwibutso == [[Dosiye:KibehoGenocideMemorial06.jpg|thumb|Paruwasi Gatolika iteganye n'urwibutso (Kanama 2025)]] Urwibutso rwa Kibeho rurangwa na Kiliziya ya Bikira Mariya w'Ababara, yangiritse cyane muri Jenoside, n'imurikwa ry'imyenda, amafoto n'ibintu bwite by'abazize Jenoside. Buri mwaka rwakira imihango yo kwibuka kandi rusurwa n'Abanyarwanda benshi n'abanyamahanga, cyane cyane kubera isano rufitanye n'[[Ibonekerwa ry’i Kibeho|amabonekerwa ya Bikira Mariya i Kibeho]].<ref>{{Cite web |title=Kibeho Genocide Memorial Archives |url=http://diplomatmagazine.eu/tag/kibeho-genocide-memorial/ |website=Diplomat Magazine |language=en |access-date=2025-07-27}}</ref><!-- Ingingo y'Igifaransa ishingira iki gika kuri mindtrip.ai (urubuga rwandikwa na AI), ku rupapuro rw'ibirango rwa Diplomat Magazine no ku nyandiko ya Australian War Memorial ivuga ku bwicanyi bwabereye mu nkambi ya Kibeho mu 1995, atari kuri Jenoside yo mu 1994. Ibivugwa hano (izina rya kiliziya, imurikwa ry'imyenda n'amafoto) bikeneye inkomoko yizewe. --> == Ibisobanuro n'inyandiko == === Inyandiko === {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * Laurent Bucyibaruta * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] * [[Ibonekerwa ry’i Kibeho]] === Ihuza ryo hanze === {{Commonscat|Kibeho Genocide Memorial}} === Ibitabo === * {{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide (CNLG) |title=Identification des sites du génocide d’avril à juillet 1994 |publisher=CNLG |location=Kigali |year=2019 |url=https://francegenocidetutsi.org/IdentificationSitesGenocideAvrilJuillet1994.pdf |format=PDF |language=fr}} * {{Cite journal |last=Korman |first=Rémi |title=Espaces sacrés et sites de massacre après le génocide des Tutsi : les enjeux de la patrimonialisation des églises au Rwanda |journal=Vingtième Siècle. Revue d'histoire |issue=137 |pages=155–167 |publisher=Presses de Sciences Po |year=2018 |issn=0294-1759 |doi=10.3917/ving.137.0155 |url=https://www.cairn.info/revue-vingtieme-siecle-revue-d-histoire-2018-1-page-155.htm |language=fr}} {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Kibeho, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Nyaruguru]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] c1mbqsipwgt584rdruxgebii2a66vux Urwibutso rwa Jenoside rwa Gisenyi 0 23135 143114 140645 2026-10-24T02:58:27Z Score Beethoven 11559 143114 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Gisenyi | image = [[Dosiye:Vue du mémorial du génocide à Gisenyi.png|280px]] | caption = Urwibutso rwa Jenoside rwa Gisenyi, rurebewe inyuma y'urugo rwarwo (Ugushyingo 2022) | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = [[Intara y'Uburengerazuba|Iburengerazuba]] | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Rubavu|Rubavu]] | label4 = Umujyi | data4 = [[Umujyi wa Rubavu|Gisenyi]] | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Rwibuka | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (1994) | label7 = Aho ruherereye | data7 = {{Coord|-1.673485|29.265346|type:landmark_region:RW|display=inline}} }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Gisenyi''' ruherereye mu gice cyo hejuru cy'umujyi wa [[Umujyi wa Rubavu|Gisenyi]], hafi y'aho usohokera werekeza mu majyaruguru. Rwibuka [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda]] yo mu 1994. Harashyinguye abantu bagera ku 12&nbsp;000. == Aho ruherereye == [[Dosiye:Mémorial du génocide à Gisenyi au Rwanda.png|left|thumb|259px|Urwibutso rwa Jenoside rwa Gisenyi, rurebewe inyuma y'urugo rwarwo (Ugushyingo 2022)]] Uru rwibutso ni rumwe mu zitubatswe ahahoze kiliziya.<!-- Nta nkomoko mu ngingo y'Igifaransa. --> Ni rumwe mu [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|nzibutso z'igihugu]] zo mu Rwanda zibuka Jenoside yakorewe Abatutsi. Izindi ni [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Murambi]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Ntarama]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali]] n'[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyarubuye]].<ref>{{Cite web |title=Sites mémoriaux du génocide : Nyamata, Murambi, Gisozi et Bisesero |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5753/ |website=UNESCO |language=fr |access-date=2015-03-04}}</ref><!-- Mu ngingo y'Igifaransa umutwe w'iyi nkomoko wanditswe nabi (« Gisenyi » aho kuba « Nyamata »); hano wakosowe. --> Mu Rwanda hari inzibutso zisaga 250 zanditse zibuka Jenoside.<ref>{{Cite web |title=Gisenyi Genocide Memorial Site - Rwanda |url=https://www.gorillaugandasafaris.com/gisenyi-genocide-memorial-site/ |website=Gorilla Trekking Uganda |language=en |access-date=2022-12-16}}</ref> {{clear}} {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Gisenyi ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Amateka == Urwibutso ni ho hashyinguye abantu bagera ku 12&nbsp;000.<ref>{{Cite web |title=Rwanda Genocide Memorial Sites |url=https://visitrwandatour.com/destinations/rwanda-genocide-memorial-sites/ |website=Visit Rwanda Tour |language=en |access-date=2022-12-16}}</ref><ref>{{Cite web |title=Genocide Memorial Park |url=https://barefootartists.org/the-rwanda-healing-project/genocide-memorial-park/ |website=Barefoot Artists |language=en |access-date=2023-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331100749/https://barefootartists.org/the-rwanda-healing-project/genocide-memorial-park/ |archive-date=2023-03-31 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=Gisenyi Genocide memorial center Rwanda |url=https://www.rwandagorillatrekking.com/genocide/gisenyi-memorial-site.html |website=Rwanda Gorilla Trekking |date=2014-02-01 |language=en |access-date=2022-12-16}}</ref> Ni rwo rwa mbere rwubatswe na Ibuka.<ref name="maasai">{{Cite web |title=Rwanda Genocide Memorial Sites |url=https://www.maasaimarakenyapark.com/information/rwanda-genocide-memorial-sites/ |website=Maasai Mara National Reserve |date=2021-07-21 |language=en |access-date=2022-12-16}}</ref> Harimo imva y'Umunyamerikakazi washinze ikigo cyita ku mfubyi.<ref>{{Cite web |title=Memorial Sites in Rwanda - Rwanda Genocide tour |url=https://www.habariugandatours.com/memorial-sites-rwanda/ |website=Habari Uganda Tours |date=2019-12-29 |language=en |access-date=2023-05-01}}</ref><ref name="maasai" /><ref>{{Cite web |title=Identification des sites du génocide et des massacres (février 1996) |url=https://francegenocidetutsi.org/MemorialGenocideIdentificationSitesGenocideFevrier1996.pdf |format=PDF |website=France Génocide Tutsi |language=fr}}</ref><!-- Inkomoko nyinshi z'iki gika ni imbuga z'ibigo by'ubukerarugendo. Ibivugwa ku mva y'Umunyamerikakazi (izina rye ntirivugwa) bikeneye inkomoko yizewe. --> Ku wa 22 Ugushyingo 1992, [[León Mugesera|Léon Mugesera]], icyo gihe wari mu biro bya politiki bya [[Ihuriro ry’igihugu riharanira demokarasi n’iterambere|MRND]], yavugiye i Gisenyi ati:<ref>{{Cite web |title=25e Commémoration du Génocide perpétré contre les Tutsis |url=http://kwibuka.rw/wp-content/uploads/2019/03/Kwibuka25_Booklet_French_Web.pdf |archive-url=https://archive.wikiwix.com/cache/20230430065746/http://kwibuka.rw/wp-content/uploads/2019/03/Kwibuka25_Booklet_French_Web.pdf?_t=1555320707 |archive-date=2023-04-30 |url-status=dead |website=kwibuka.rw |language=fr}}</ref> {{Blockquote|Ubu ndabwira mwebwe Batutsi, mwa nyenzi mwe. Mbamenyesha ko igihugu cyanyu ari Etiyopiya, kandi vuba aha tugiye kubasubizayo tubanyujije muri Nyabarongo. Kuri iyi nshuro, tuzica n'abana.}} == Inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == * [[Umujyi wa Rubavu|Gisenyi]] * Ubwicanyi bwo muri Mutarama 1998 i Gisenyi == Ihuza ryo hanze == {{Commonscat|Gisenyi Genocide Memorial}} * [https://web.archive.org/web/20200720072109/http://www.genocidearchiverwanda.org.rw/ Ububiko bw'amateka ya Jenoside mu Rwanda] === Ibitabo === * {{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide (CNLG) |title=Identification des sites du génocide d’avril à juillet 1994 |publisher=CNLG |location=Kigali |year=2019 |url=https://francegenocidetutsi.org/IdentificationSitesGenocideAvrilJuillet1994.pdf |format=PDF |language=fr}} {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Gisenyi, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Rubavu]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] bwl48p7r500gwh4le3soehhpa3tslnx Urwibutso rwa Jenoside rwa Ngororero 0 23136 143139 140437 2026-10-24T02:59:22Z Score Beethoven 11559 143139 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Ngororero | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = [[Intara y'Uburengerazuba|Iburengerazuba]] | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Ngororero|Ngororero]] | label4 = Umujyi | data4 = Ngororero | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Rwibuka | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (Mata 1994) | label7 = Aho ruherereye | data7 = {{Coord|-1.936626|29.628312|type:landmark_region:RW|display=inline}} }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Ngororero''' rwibuka ubwicanyi bwakorewe [[Abatutsi]] muri Mata 1994 i Ngororero, umujyi wo mu [[Akarere ka Ngororero]] mu [[Intara y'Uburengerazuba]] y'u Rwanda, mu gihe cya [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda mu 1994]]. == Aho ruherereye == === Aho biherereye === Urwibutso rwa Jenoside rwa Ngororero ruherereye i Ngororero, icyicaro cy'[[Akarere ka Ngororero|akarere kitwa izina rimwe]], mu [[Intara y'Uburengerazuba]] y'u [[Rwanda]].<ref name="gar">{{Cite web |title=Ngororero Memorial |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/Ngororero_Memorial |website=Genocide Archive of Rwanda |language=en |access-date=2025-07-29}}</ref><ref>{{Cite web |title=Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive of Rwanda |language=en |access-date=2025-07-29}}</ref> === Imiterere rusange === {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Ngororero ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> [[Dosiye:Communes of Rwanda in 1994.svg|thumb|Amakomini y'u Rwanda mu 1994]] Urwibutso rwa Jenoside rwa Ngororero ni rumwe mu [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|nzibutso n'imva rusange nyinshi]] ziri ku butaka bw'u Rwanda no hanze yabwo, zifitanye isano na Jenoside yo mu 1994. Zimwe mu nzibutso za Jenoside ziri mu Murage w'Isi wa UNESCO. == Amateka == Urwibutso rwa Ngororero rwashyizweho kugira ngo hubahwe ibihumbi by'[[Abatutsi]] biciwe muri ako karere mu 1994.<!-- Nta nkomoko mu ngingo y'Igifaransa. --> Kuri uru rwibutso hari imva rusange nyinshi, n'inyubako zakira abarokotse n'imiryango mu gihe cyo kwibuka buri mwaka.<ref name="nt2009" /> Mu 2009, hatangajwe ko urwibutso ruzavugururwa kugira ngo rurusheho kubungabunga urwibutso rw'abazize Jenoside no kwakira imihango ya Leta.<ref name="nt2009">{{Cite news |title=Ngororero memorial site to be modernised |url=https://www.newtimes.co.rw/article/19039/National/ngororero-memorial-site-to-be-modernised |work=The New Times |date=2009-04-18 |language=en |access-date=2025-07-29}}</ref> Urwibutso ni kandi ahantu h'ingenzi mu bikorwa byo kwibuka Jenoside biba buri mwaka mu Rwanda.<ref>{{Cite web |title=Hundreds of Youths arrived at Ngororero #Genocide memorial site after the Walk to remember. |url=https://x.com/RwandaICT/status/734311151627075584 |website=Minisiteri y'Ikoranabuhanga n'Itumanaho (X) |date=2016-05-22 |language=en |access-date=2025-07-29}}</ref><!-- Inkomoko ni ubutumwa kuri X; ntibuhagije ngo bushyigikire ko urwibutso ari « ahantu h'ingenzi ». --> == Ibiranga urwibutso == Urwibutso rwa Ngororero ruruhukiyemo imibiri y'ibihumbi by'abazize Jenoside, kandi ni ahantu ho kunamira, kwigisha amateka no guhurira mu minsi ikomeye yo kwibuka.<ref name="gar" /> Rurimo ibimenyetso by'urwibutso, ibyapa by'urwibutso n'ahantu ho kwakirira imiryango y'abazize Jenoside n'abarokotse.<ref>{{Cite web |title=In an evolving terrain, every genocide commemoration counts |url=https://www.theeastafrican.co.ke/tea/opinion/columnists/in-an-evolving-terrain-every-genocide-commemoration-counts--1388262 |url-access=subscription |website=The East African |date=2020-07-24 |language=en |access-date=2025-07-27}}</ref><!-- Inyandiko y'igitekerezo isaba kwiyandikisha; ntibyagenzuwe ko ivuga ku rwibutso rwa Ngororero. --> == Ibisobanuro n'inyandiko == === Inyandiko === {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] === Ibitabo === * {{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide (CNLG) |title=Identification des sites du génocide d’avril à juillet 1994 |publisher=CNLG |location=Kigali |year=2019 |url=https://francegenocidetutsi.org/IdentificationSitesGenocideAvrilJuillet1994.pdf |format=PDF |language=fr}} {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Ngororero, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Ngororero]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] gcd22lfj4gfono26nfasrf5fxb9stgt Urwibutso rwa Jenoside rwa Cyanika 0 23137 143108 141070 2026-10-24T02:58:14Z Score Beethoven 11559 143108 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Cyanika | image = [[Dosiye:Cyanika Genocide Memorial11.jpg|280px]] | caption = Urwibutso rwa Jenoside rwa Cyanika (Kanama 2025) | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = Amajyepfo | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Nyamagabe|Nyamagabe]] | label4 = Umurenge | data4 = Cyanika | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Rwibuka | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (Mata 1994) | label7 = Aho ruherereye | data7 = {{Coord|-2.441042|29.603279|type:landmark_region:RW|display=inline}} }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Cyanika''' rwibuka ubwicanyi bwakorewe [[Abatutsi]] muri Mata 1994 i Cyanika, mu majyepfo y'u [[Rwanda]], mu [[Akarere ka Nyamagabe]], mu gihe cya [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda]]. == Imiterere rusange == {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Cyanika ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Amateka n'aho ruherereye == [[Dosiye:Cyanika Genocide Memorial18.jpg|left|thumb|Imbere mu rwibutso (imibiri y'abazize Jenoside ibitswe mu byumba biri inyuma y'imiryango) (Kanama 2025)]] Urwibutso rwa Jenoside rwa Cyanika ni rumwe mu [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|hantu henshi mu Rwanda hagenewe kwibuka abazize]] Jenoside yo mu 1994. Ruherereye mu [[Akarere ka Nyamagabe]], hafi ya Murambi, mu [[Rwanda]].<ref name="viebach">{{Cite web |author=Julia Viebach |title=Mediating ‘Absence-Presence’ at Rwanda’s Genocide Memorials: Of Caretaking, Memory and Proximity to the Dead |url=https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:80f4e15a-84fa-4f12-84c6-7ae62492e83f/files/mc8f684f63f5988ddc4cb5186140aace9 |format=PDF |website=Oxford University Research Archive |language=en |access-date=2025-07-29}}</ref> Uru rwibutso rwibuka abazize Jenoside yakorewe [[Abatutsi]] mu 1994. Rwatashywe mu 2012 na [[Jeannette Kagame]], kandi ni ahantu ho kunamira no kwibuka ibihumbi by'Abatutsi biciwe muri aka karere.<ref name="nt2012a">{{Cite news |author=Times Reporter |title=First Lady opens Cyanika Genocide memorial |url=https://www.newtimes.co.rw/article/75353/first-lady-opens-cyanika-genocide-memorial |work=The New Times |date=2012-06-24 |language=en |access-date=2025-03-18}}</ref> Urwibutso ruruhukiyemo imibiri y'abazize Jenoside isaga 35&nbsp;000, kandi ni ahantu abarokotse n'imiryango yabuze ababo bibukira kandi bagatekereza ku bugome bwakozwe.<ref name="nt2012a" /><ref>{{Cite news |author=Times Reporter |title=Over 30,000 Genocide victims to get decent burial at new site |url=https://www.newtimes.co.rw/article/68087/National/over-30000-genocide-victims-to-get-decent-burial-at-new-site |work=The New Times |date=2012-02-20 |language=en |access-date=2025-03-18}}</ref> Damascene, ukora ku rwibutso rwa Cyanika, yabwiye umushakashatsi Julia Viebach mu 2014 ati:<ref name="viebach" /> {{Blockquote|Iyo nje ku rwibutso, numva ndi hafi cyane ya bashiki banjye na basaza banjye biciwe hano. Iyo mfite ibibazo, mpungira ku rwibutso, nzi ko abavandimwe banjye bari mu bapfuye.}} Mu Ukwakira 2019, mu muhango wabereye ku rwibutso rwa Cyanika, Minisitiri w'Ubutabera, Johnston Busingye, yongeye gushimangira ko Leta itazihanganira abahisha amakuru y'aho imibiri y'abazize Jenoside iri, ashimangira akamaro ko gukorera mu mucyo n'ubutabera ku miryango y'abazize Jenoside.<ref>{{Cite web |title=The Government will no longer tolerate people who withhold information about the whereabouts of genocide victims – Minister Busingye Johnston |url=https://www.minijust.gov.rw/news-detail/the-government-will-no-longer-tolerate-people-who-withhold-information-about-the-whereabouts-of-genocide-victims-minister-busingye-johnston |website=Minisiteri y'Ubutabera |language=en |access-date=2025-07-29}}</ref> {{clear}} == Amateka y'ubwicanyi == [[Dosiye:Cyanika Genocide Memorial27.jpg|thumb|310px|Ahari kimwe mu byobo imirambo y'abishwe yashyizwemo hakoreshejwe imashini isunika itaka (« Caterpillar »). Iyo mibiri yimuriwe mu nyubako nshya yubatswe mu 2012 (Kanama 2025)]] Muri Jenoside, Kiliziya Gatolika ya Cyanika yabaye ahantu h'ubwicanyi aho Abatutsi benshi bari bahahungiye biciwe.<ref>{{Cite journal |last=Major |first=Laura |title=Unearthing, untangling and re-articulating genocide corpses in Rwanda |journal=Critical African Studies |issue=2 |pages=164–181 |date=2015-05-04 |issn=2168-1392 |doi=10.1080/21681392.2015.1028206 |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/21681392.2015.1028206 |language=en |access-date=2025-03-18}}</ref> Padiri mukuru wa paruwasi, [[Joseph Niyomugabo]], yanze gutererana impunzi, nawe aricwa muri Mata 1994.<ref>{{Cite web |title=Clergyman who sacrificed life for flock honoured |url=https://www.newtimes.co.rw/article/72030/National/clergyman-who-sacrificed-life-for-flock-honoured |website=The New Times |date=2012-04-26 |language=en}}</ref> == Ibisobanuro n'inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] * [[Joseph Niyomugabo]] === Ihuza ryo hanze === {{Commonscat|Cyanika Genocide Memorial}} * [https://web.archive.org/web/20200720072109/http://www.genocidearchiverwanda.org.rw/ Ububiko bw'amateka ya Jenoside mu Rwanda] === Ibitabo === * {{Cite web |author=Elisabeth King |title=Memory Controversies in Post-Genocide Rwanda: Implications for Peacebuilding |url=https://digitalcommons.usf.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1095&context=gsp |website=digitalcommons.usf.edu |language=en |access-date=2025-03-18}} * {{Cite web |author=Julia Viebach |title=Mediating ‘Absence-Presence’ at Rwanda’s Genocide Memorials: Of Caretaking, Memory and Proximity to the Dead |url=https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:80f4e15a-84fa-4f12-84c6-7ae62492e83f/files/mc8f684f63f5988ddc4cb5186140aace9 |website=Oxford University Research Archive |date=November 2019 |language=en |access-date=2025-03-18}} * {{Cite book |last=Longman |first=Timothy |title=Memory and Justice in Post-Genocide Rwanda |publisher=Cambridge University Press |year=2017 |url=https://www.cambridge.org/core/books/memory-and-justice-in-postgenocide-rwanda/ |language=en}} * {{Cite journal |last=Korman |first=Rémi |title=Les universitaires et intellectuels rwandais à l'épreuve du génocide des Tutsi : première mémoire, première histoire |journal=Framespa |url=https://journals.openedition.org/framespa/13693 |language=fr |access-date=2025-03-18}} * {{Cite web |title=Preparation and execution of the genocide against Tutsi in Rwanda |url=https://francegenocidetutsi.org/GenocidePlanificationCnlgJanuary2021.pdf |website=francegenocidetutsi.org |date=February 2021 |language=en |access-date=2025-03-18}} * {{Cite book |last=Denis |first=Philippe |title=The Genocide against the Tutsi, and the Rwandan Churches: Between Grief and Denial |location=Woodbridge |publisher=James Currey |series=Religion in Transforming Africa, 9 |year=2022 |isbn=9781847012906 |url=https://boydellandbrewer.com/9781800103818/the-genocide-against-the-tutsi-and-the-rwandan-churches/ |language=en |access-date=2025-09-17}} {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Cyanika, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Nyamagabe]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] 41timr01hw7y9zh34kbn4wupzrw6aec Urwibutso rwa Jenoside rwa Kaduha 0 23138 143118 140889 2026-10-24T02:58:36Z Score Beethoven 11559 143118 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Kaduha | image = [[Dosiye:KaduhaGenocideMemorial17.jpg|280px]] | caption = Urwibutso rwa Jenoside rwa Kaduha (Kanama 2025) | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = Amajyepfo | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Nyamagabe|Nyamagabe]] | label4 = Umurenge | data4 = Kaduha | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Rwibuka | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (Mata 1994) | label7 = Aho ruherereye | data7 = {{Coord|-2.335637|29.522778|type:landmark_region:RW|display=inline}} }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Kaduha''' rwibuka abazize ubwicanyi bwakorewe [[Abatutsi]] muri Mata 1994 muri paruwasi ya Kaduha, mu [[Akarere ka Nyamagabe]], mu Ntara y'Amajyepfo, mu gihe cya [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda]].<!-- Ingingo y'Igifaransa ivuga « Akarere ka Nyaruguru » mu ntangiriro; Kaduha iri mu Karere ka Nyamagabe (Genocide Archive of Rwanda). --> == Aho ruherereye == === Aho biherereye === Urwibutso rwa Jenoside rwa Kaduha rwubatse mu Mudugudu wa Bamba, Akagari ka Kavumu, Umurenge wa Kaduha, [[Akarere ka Nyamagabe]], mu Ntara y'Amajyepfo, mu cyahoze ari Perefegitura ya Gikongoro.<ref name="gar">{{Cite web |title=Kaduha Memorial |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/Kaduha_Memorial |website=Genocide Archive of Rwanda |language=rw |access-date=2025-07-29}}</ref><!-- Ingingo y'Igifaransa yanditse nabi aho ruherereye (« secteur de Bamba », « région de Mayaga »); hano hakosowe hakurikijwe Genocide Archive of Rwanda. --> === Imiterere rusange === {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Kaduha ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> [[Dosiye:Communes of Rwanda in 1994.svg|thumb|Amakomini y'u Rwanda mu 1994]] Urwibutso rwa Jenoside rwa Kaduha ni rumwe mu [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|nzibutso n'imva rusange nyinshi]] ziri ku butaka bw'u Rwanda no hanze yabwo, zifitanye isano na Jenoside yakorewe [[Abatutsi]] mu 1994. Ubwo yarutahaga, [[Paul Kagame]] yashimangiye ko ari ngombwa kwibuka ibyabaye kugira ngo Jenoside itazongera kubaho ukundi. Yashishikarije Abanyarwanda guhangana n'ibibazo bateza imbere ubumwe, ubutabera, ubwiyunge, no kurwanya ubukene n'imiyoborere mibi.<ref name="irin">{{Cite web |author=IRIN News |title=Inauguration du Mémorial du génocide à Kaduha |url=https://www.thenewhumanitarian.org/fr/actualit%C3%A9s/2001/07/24/inauguration-du-m%C3%A9morial-du-g%C3%A9nocide-%C3%A0-kaduha |website=The New Humanitarian |date=2001-07-24 |language=fr |access-date=2025-07-29}}</ref> == Amateka == [[Dosiye:KaduhaGenocideMemorial02.jpg|left|thumb|Imva rusange (Kanama 2025)]] Ubwicanyi bukomeye bwabereye i Kaduha ku wa 21 Mata 1994. Kaduha ni hamwe mu hantu h'ingenzi habereye ubwicanyi muri Perefegitura ya Gikongoro, nyuma ya Mushubi (7 Mata), [[Kibeho]] (14 Mata) na Muganza (16 Mata). Ibihumbi by'Abatutsi bari barigeze guhungira muri paruwasi za Kaduha, Cyanika na Kibeho mu bwicanyi bwo muri Noheli ya 1963–1964.<ref name="dumas">{{Cite journal |last=Dumas |first=Hélène |title=« Afin de mettre une marque en ce temps ». Kaduha, avril 1994 : un album de l’attestation |journal=Sensibilités |issue=10 |pages=28–45 |year=2021 |doi=10.3917/sensi.010.0028 |language=fr}}</ref> Igitero cyo ku wa 21 Mata 1994 cyibasiye kiliziya n'inyubako za paruwasi, ndetse n'ibigo nderabuzima n'amashuri byari hafi aho. Abatangabuhamya basobanura uko impunzi zakusanyirijwe i Kaduha babwirwa ko ari ukugira ngo zirindwe, hanyuma zikicwa. Claude Ndorimana warokotse, wigaga mu ishuri ry'ubuhinzi n'ubworozi rya Kaduha, yavuze ko yahungiye muri paruwasi ari kumwe n'umuryango we, amaze kumva ko bene wabo bishwe. Yatanze ubuhamya ku bwicanyi bwabereye mu ishuri no mu bitaro, no ku ishyingurwa ry'abishwe, barimo na murumuna we w'imyaka itandatu wari ukiri muzima. François Shikama, umuhinzi, na we yatanze ubuhamya ko yabonye abantu bicirwa kuri bariyeri yari hafi y'« Umuzungukazi » (Umubikira [[Milgitha Kösser|Milgitha]]) no kuri kiliziya.<ref name="dumas" /><ref name="cpcr">{{Cite web |title=Procès de Laurent Bucyibaruta du mercredi 8 juin 2022 |url=https://www.collectifpartiescivilesrwanda.fr/proces-de-laurent-bucyibaruta-du-mercredi-8-juin-2022-j19/ |website=Collectif des parties civiles pour le Rwanda |date=2022-06-09 |language=fr}}</ref> Imva rusange z'i Kaduha zabanje kuba imyobo impunzi zacukuye zibitegetswe n'abayobozi, bavuga ko ari imisarane, nyuma iza kujugunywamo imirambo y'abishwe. Hari ibihembo, nk'umuceri cyangwa amafaranga byatangwaga n'Umubikira Milgitha, byahabwaga abatwaraga imirambo.<ref name="cpcr" /> Ku rwibutso rwa Kaduha hakunze kubera imihango yo kwibuka. Itariki yo kwibuka ihindagurika buri mwaka bitewe na gahunda y'inzego z'ubuyobozi, ariko nk'uko abatangabuhamya babyemeza, yakabaye iya 21 Mata, umunsi Abatutsi bari bahungiye muri kiliziya bishwe.<ref name="gar" /><!-- Ingingo y'Igifaransa yanditse « 21 Nyakanga »; inkomoko (Genocide Archive of Rwanda) ivuga 21 Mata. --> {{clear}} == Ibiranga urwibutso == [[Dosiye:KaduhaGenocideMemorial04.jpg|thumb|352px|Amashuri, kiliziya n'ibitaro biri hafi y'urwibutso (Kanama 2025)]] Urwibutso rwa Kaduha rwubatswe ku bufatanye bw'abaturage.<ref name="irin" /> Ni ahantu ho kwibukira no gusura, kandi ni ingenzi mu bushakashatsi ku mateka ya Jenoside, cyane cyane kubera inyandiko n'amafoto byabitswe n'umubikira w'Umudage Milgitha Kösser (1936–2016). Yari umuyobozi w'ikigo nderabuzima cya Kaduha kuva mu 1973, akaba yarabaye umuhamya utagira icyo ashobora gukora ku wa 21 Mata 1994. Yakoze alubumu y'amafoto 193, yo hagati ya 1992 na 1995, agaragaza uburemere bw'ubwicanyi n'isenywa ry'ibintu, ndetse no gutesha agaciro imirambo, ahantu n'ibintu by'idini. Iyo alubumu ni inyandiko y'ingenzi yo gusobanukirwa n'ibyabereye i Kaduha.<ref name="dumas" /><ref name="politika">{{Cite web |title=Une traversée des mondes : matérialités et logiques du génocide des Tutsi |url=https://www.politika.io/fr/article/traversee-mondes-materialites-logiques-du-genocide-tutsi |website=Politika |language=fr |access-date=2025-07-29}}</ref> Ubushakashatsi ku byabereye i Kaduha bugaragaza kandi uburyo abakoze Jenoside bagoretse ururimi: amagambo nka ''gutabara'' yakoreshwaga mu kuvuga kongera ingufu z'udutsiko tw'abicanyi. Imvugo zijyanye n'« akazi » cyangwa « inshingano z'ubuyobozi » zasobanuraga uburinzi bwo kuri bariyeri zicirwagaho abantu. N'amagambo yo mu birori yakoreshejwe mu kuvuga ibirori by'abicanyi.<ref name="dumas" /> Imiterere y'i Kaduha, ifite imisozi ihanamye n'imikoki miremire, yahinduye paruwasi umutego mu gihe cy'ubwicanyi, bituma guhunga bitashobokera abishwe batari bafite uko birwanaho.<ref name="politika" /> <!-- Ingingo y'Igifaransa ifite ibika bitatu by'inyongera (ku miterere y'ahantu nk'amashuri, kiliziya n'ibitaro; ku mvugo; no ku « nshingano ebyiri » z'urwibutso) bishingiye ku nyandiko rusange za CNLG zitavuga kuri Kaduha. Ntibyashyizwe hano kuko ari isesengura ridashingiye ku nkomoko zivuga kuri Kaduha. --> == Ibisobanuro n'inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Milgitha Kösser]] * Milgitha Kösser * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] === Ihuza ryo hanze === {{Commonscat|Kaduha Genocide Memorial}} === Ibitabo === * {{Cite journal |last=Dumas |first=Hélène |title=« Afin de mettre une marque en ce temps ». Kaduha, avril 1994 : un album de l’attestation |journal=Sensibilités |issue=10 |pages=28–45 |year=2021 |doi=10.3917/sensi.010.0028 |language=fr}} * {{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide (CNLG) |title=Identification des sites du génocide d’avril à juillet 1994 |publisher=CNLG |location=Kigali |year=2019 |url=https://francegenocidetutsi.org/IdentificationSitesGenocideAvrilJuillet1994.pdf |format=PDF |language=fr}} {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Kaduha, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Nyamagabe]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] 4ahv898tj6d90mvrpfcyx47sz9qf0in Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyanza-Kicukiro 0 23139 143146 140909 2026-10-24T02:59:38Z Score Beethoven 11559 143146 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyanza-Kicukiro | image = [[Dosiye:Nyanza-KicuciroGenocideMemorial30.jpg|280px]] | caption = Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyanza-Kicukiro (Kanama 2025) | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = [[Kigali|Umujyi wa Kigali]] | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Kicukiro|Kicukiro]] | label4 = Aho ruri | data4 = Nyanza, Umurenge wa Kagarama, Akagari ka Rukatsa | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Rwibuka | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (1994) | label7 = Aho ruherereye | data7 = {{Coord|-2.00076|30.09288|type:landmark_region:RW|display=inline}} }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyanza-Kicukiro''' ni urwibutso ruri i [[Kigali]], mu [[Akarere ka Kicukiro]], aho haruhukiye abazize [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] basaga 100&nbsp;000. Aha hantu hafitanye isano rya hafi n'igenda ry'ingabo za MINUAR zari mu Ishuri ry'Imyuga (École technique officielle, ETO) rya Kicukiro ku wa 11 Mata 1994, n'ubwicanyi bwakurikiyeho ku musozi wa Nyanza. == Aho ruherereye == === Aho biherereye === Urwibutso ruri i Nyanza, mu Murenge wa Kagarama, mu majyepfo y'uburasirazuba bw'umujyi rwagati wa Kigali, hafi y'ishuri ''Integrated Polytechnic Regional College'' (IPRC), ryahoze ari École technique officielle ya Kicukiro (ETO).<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorial Nyanza Kicukiro |url=https://mapcarta.com/N10931526438 |website=Mapcarta |language=en |access-date=2025-08-11}}</ref> === Imiterere rusange === {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Nyanza-Kicukiro ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> Urwibutso rwa Nyanza-Kicukiro ni ahantu ho kwibukira abazize [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] mu 1994. Ruri mu nzibutso z'igihugu zahariwe kwibuka ibyo byabaye. Ruri iruhande rw'[[Ubusitani bwa Nyanza|Ubusitani bw'urwibutso bwa Nyanza]], ubusitani bwo kwigisha amateka bwatashywe mu 2022.<ref name="gac">{{Cite web |title=Garden of Memory – Nyanza Kicukiro |url=https://artsandculture.google.com/asset/garden-of-memory-nyanza-kicukiro-government-of-rwanda/-QG2Ywplz-RviQ |website=Google Arts & Culture / Rwanda Cultural Heritage Academy |date=2022-09-11 |language=en |access-date=2025-08-11}}</ref> [[Dosiye:Communes of Rwanda in 1994.svg|thumb|Amakomini y'u Rwanda mu 1994]] Uru rwibutso ni rumwe mu [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|nzibutso]], imva rusange n'ahantu ho kwibukira biri hirya no hino mu [[Rwanda]] no mu mahanga, bifitanye isano na Jenoside yo mu 1994. Enye muri zo — [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamata|Nyamata]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Murambi|Murambi]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali|Gisozi]] na [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero|Bisesero]] — zashyizwe mu Murage w'Isi wa UNESCO.<ref>{{Cite web |title=Sites mémoriaux du génocide : Nyamata, Murambi, Gisozi et Bisesero |url=https://whc.unesco.org/fr/list/1586/ |website=UNESCO |language=fr |access-date=2025-08-15}}</ref> == Amateka == [[Dosiye:Nyanza-KicuciroGenocideMemorial28.jpg|left|thumb|Icyapa cyanditseho amazina ku rwibutso rwa Jenoside rwa Nyanza-Kicukiro (Kanama 2025)]] Ku wa 11 Mata 1994, nyuma y'igenda ry'ingabo z'Ababiligi za MINUAR zari zirinze École technique officielle ya Kicukiro, ibihumbi by'impunzi z'Abatutsi byategetswe kuva mu kigo cy'ishuri bijyanwa ku musozi wa Nyanza, aho byiciwe ku gicamunsi.<ref>{{Cite news |title=L’ETO de Kigali, mauvaise conscience de l’ONU au Rwanda |url=https://www.lemonde.fr/afrique/article/2019/04/07/l-ecole-technique-officielle-de-kigali-mauvaise-conscience-de-l-onu-au-rwanda_5446874_3212.html |work=Le Monde |date=2019-04-07 |language=fr |access-date=2025-08-11}}</ref><ref>{{Cite web |title=View of a burial site in Nyanza, Rwanda |url=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/photo/view-of-a-burial-site-in-nyanza-rwanda |website=United States Holocaust Memorial Museum |language=en |access-date=2025-08-11}}</ref><ref>{{Cite web |title=Nyanza Memorial Site |url=https://www.gorillaugandasafaris.com/nyanza-memorial-site/ |website=Gorilla Trekking Uganda |language=en |access-date=2025-08-11}}</ref><!-- Ingingo y'Igifaransa ikoresha kandi urubuga mindtrip.ai (rwandikwa na AI); ntirwashyizwe hano. --> Bivugwa ko hishwe abantu nibura 2&nbsp;000, barimo abana benshi.<ref>{{Cite web |title=ICT Sector Honours Genocide Victims at Nyanza Memorial |url=https://www.risa.gov.rw/news-detail/ict-sector-honours-genocide-victims-at-nyanza-memorial |website=Rwanda Information Society Authority |date=2023-04-11 |language=en |access-date=2025-08-11}}</ref><ref>{{Cite web |title=Nyanza Genocide Memorial Tour In Kigali |url=https://www.africanmeccasafaris.com/travel-guide/rwanda/towns-city/kigali/tours-activities/nyanza-genocide-memorial |website=AfricanMecca Safaris |language=en |access-date=2025-08-11}}</ref> Mu myaka yakurikiyeho, imibiri y'abazize Jenoside yataburuwe mu bice bitandukanye by'umujyi yagiye ikusanyirizwa i Nyanza igashyingurwa mu cyubahiro. Muri Gicurasi 2022, imibiri mishya 9&nbsp;181 yashyinguwe mu cyubahiro kuri uru rwibutso.<ref>{{Cite news |title=Rwanda: Over 9000 Genocide Victims Get Decent Burial |url=https://allafrica.com/stories/202205270111.html |work=The New Times (via allAfrica) |date=2022-05-27 |language=en |access-date=2025-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220527100546/https://allafrica.com/stories/202205270111.html |archive-date=2022-05-27 |url-status=dead}}</ref> Muri Mata 2021, ubuyobozi bw'Umujyi wa [[Kigali]] bwavugaga ko i Nyanza hashyinguye abantu basaga 96&nbsp;000,<ref>{{Cite web |title=Genocide victims at Nyanza memorial honoured by City Authorities |url=https://www.kigalicity.gov.rw/news-detail/genocide-victims-at-nyanza-memorial-honoured-by-city-authorities0 |website=City of Kigali |date=2021-04-11 |language=en |access-date=2025-08-11}}</ref> umubare wageze ku basaga 105&nbsp;000 nk'uko byatangajwe ku mugaragaro mu gihe cya ''Kwibuka31'' mu 2025.<ref>{{Cite web |title=Kwibuka31 – At Nyanza-Kicukiro we honour over 105,000 victims |url=https://www.facebook.com/CityofKigali/posts/1109676151202191/ |website=City of Kigali (Facebook) |date=2025-04-07 |language=en |access-date=2025-08-11}}</ref><!-- Inkomoko ni ubutumwa kuri Facebook. --> [[Ubusitani bwa Nyanza|Ubusitani bw'urwibutso]] buri iruhande rwarwo, bwatekerejwe n'umuryango Ibuka ufatanyije n'umunyabugeni Bruce Clarke, bwatashywe ku mugaragaro ku wa 11 Nzeri 2022 na [[Jeannette Kagame]].<ref name="gac" /><ref>{{Cite web |title=French artist explains origin of Nyanza-based Jardin de la Mémoire |url=https://francegenocidetutsi.org/FrenchArtistExplainsOriginOfJardinDeLaMemoireTnT13092022.pdf |format=PDF |website=The New Times (francegenocidetutsi.org) |date=2022-09-13 |language=en |access-date=2025-08-11}}</ref> {{clear}} == Ibiranga urwibutso == [[Dosiye:Nyanza-KicuciroGenocideMemorial04.jpg|thumb|295px|Ubwinjiriro bw'urwibutso (Kanama 2025)]] Urwibutso rurimo imva rusange nyinshi zisizweho amakaro n'ibyapa byanditseho amazina y'abazize Jenoside.<ref>{{Cite web |title=Monument Listing Names of Victims – Nyanza Genocide Memorial Site |url=https://open.library.ubc.ca/cIRcle/collections/facultyresearchandpublications/52383/items/1.0056098 |website=University of British Columbia Open Collections |date=2012-07-01 |language=en |access-date=2025-08-11}}</ref> Buri mwaka rwakira imihango yo [[Kwibuka]] n'urugendo rwo kwibuka (''Walk to Remember'') ruhera kuri IPRC (yahoze ari ETO).<ref>{{Cite web |title=Commemoration at Nyanza-Kicukiro Genocide Memorial |url=https://www.parliament.gov.rw/news-detail?tx_news_pi1%5Bnews%5D=34972 |website=Inteko Ishinga Amategeko y'u Rwanda |date=2024-04-11 |language=en |access-date=2025-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250901224447/https://www.parliament.gov.rw/news-detail?tx_news_pi1%5Bnews%5D=34972 |archive-date=2025-09-01 |url-status=dead}}</ref> Urwibutso ruri ku rutonde rwa Ibuka, rugaragaza ko ruri i Kicukiro kandi rufite imva rusange enye z'ingenzi.<ref>{{Cite web |title=Nyanza Genocide Memorial |url=https://www.ibuka.rw/visitMemorial |website=Ibuka |language=en |access-date=2025-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250901221500/https://www.ibuka.rw/visitMemorial |archive-date=2025-09-01 |url-status=dead}}</ref> == Ibisobanuro n'inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Boniface Ngulinzira]] * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] * [[Ubusitani bwa Nyanza]] === Ihuza ryo hanze === {{Commonscat|Nyanza-Kicukiro Genocide Memorial}} === Ibitabo === * {{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide (CNLG) |title=Identification des sites du génocide d’avril à juillet 1994 |publisher=CNLG |location=Kigali |year=2019 |url=https://francegenocidetutsi.org/IdentificationSitesGenocideAvrilJuillet1994.pdf |format=PDF |language=fr}} {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Nyanza-Kicukiro, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Kicukiro]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] 3i56isob9icxhuwk25ssrywai6jk8o3 Urwibutso rwa Jenoside rwa Rusiga 0 23140 143160 140441 2026-10-24T03:00:36Z Score Beethoven 11559 143160 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Rusiga | image = [[Dosiye:Rusiga Genocide Memorial Site.jpg|280px]] | caption = Urwibutso rwa Jenoside rwa Rusiga | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = Amajyaruguru | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Rulindo|Rulindo]] | label4 = Umurenge | data4 = Rusiga | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Rwibuka | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (1994) | label7 = Aho ruherereye | data7 = {{Coord|-1.812906|29.938838|type:landmark_region:RW|display=inline}} }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Rusiga''' ni ahantu ho kwibukira no gushyingura abazize [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]], mu Murenge wa Rusiga, mu [[Akarere ka Rulindo]], mu Ntara y'Amajyaruguru y'u [[Rwanda]]. == Aho ruherereye == Itorero ry'Abapantekoti rya Rusiga na Kiliziya Gatolika ya Rulindo ni ho hantu h'ingenzi habereye ubwicanyi.<ref name="iprc" /> {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Rusiga ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Amateka == [[Dosiye:Genocide Memory (cropped).jpg|left|thumb|Urwibutso rwa Jenoside rwa Rusiga]] Hashyinguwe abazize Jenoside basaga 6&nbsp;400.<!-- Nta nkomoko mu ngingo y'Igifaransa. --> Mu Karere ka Rulindo hari ahandi hantu umunani ho kwibukira no gushyingura; muri aho hantu hose, harimo n'urwibutso rwa Rusiga, hashyinguwe abazize Jenoside 18&nbsp;600 (imibare yo muri Werurwe 2014).<!-- Nta nkomoko mu ngingo y'Igifaransa. --> Ubwicanyi bw'Abatutsi bwabereye mu karere, cyane cyane mu Itorero ry'Abapantekoti rya Rusiga no muri Kiliziya Gatolika ya Rulindo.<ref name="iprc">{{Cite web |title=IPRC Tumba staff & Students Visited Rusiga Genocide Memorial Site |url=https://www.iprctumba.rp.ac.rw/updates/news-details?tx_news_pi1%5Bcontroller%5D=News&tx_news_pi1%5Bnews%5D=14797&cHash=c2460d62a25132ddd04d76c21709d44b&tx_news_pi1%5Baction%5D=detail |archive-url=https://web.archive.org/web/20250418060551/https://www.iprctumba.rp.ac.rw/updates/news-details?tx_news_pi1%5Bcontroller%5D=News&tx_news_pi1%5Bnews%5D=14797&cHash=c2460d62a25132ddd04d76c21709d44b&tx_news_pi1%5Baction%5D=detail |archive-date=2025-04-18 |url-status=dead |website=IPRC Tumba |language=en |access-date=2025-07-29}}</ref><ref>{{Cite web |title=Kwibuka Flame of Remembrance reaches Rulindo District |url=https://police.gov.rw/media/news-detail/news/kwibuka-flame-of-remembrance-reaches-rulindo-district/ |website=Polisi y'u Rwanda |language=en}}</ref> <!-- Ingingo y'Igifaransa ivuga ko uru rwibutso « ruri ku rutonde rw'inzibutso za Nyamata, Murambi, Gisozi na Bisesero » (UNESCO). Ibi si byo: urutonde rw'Umurage w'Isi rurimo izo nzibutso enye gusa. Ntibyashyizwe hano. --> {{clear}} == Ibisobanuro n'inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Nyamata]] === Ihuza ryo hanze === {{Commonscat|Rusiga Genocide Memorial}} * [https://web.archive.org/web/20200720072109/http://www.genocidearchiverwanda.org.rw/ Ububiko bw'amateka ya Jenoside mu Rwanda] === Ibitabo === * {{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide (CNLG) |title=Identification des sites du génocide d’avril à juillet 1994 |publisher=CNLG |location=Kigali |year=2019 |url=https://francegenocidetutsi.org/IdentificationSitesGenocideAvrilJuillet1994.pdf |format=PDF |language=fr}} {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Rusiga, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Rulindo]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] 9hlsuqqbz9e03jj1suzgplhe12zy490 Urwibutso rwa Jenoside rwa Bazize 0 23141 143102 140442 2026-10-24T02:58:01Z Score Beethoven 11559 143102 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Bazize | image = [[Dosiye:BazizeGenocideMemorial08.jpg|280px]] | caption = Urwibutso rwa Jenoside rwa Bazize | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = [[Intara y'Uburengerazuba|Iburengerazuba]] | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Nyamasheke|Nyamasheke]] | label4 = Umurenge | data4 = Macuba | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Rwibuka | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (1994) | label7 = Aho ruherereye | data7 = {{Coord|-2.291575|29.188628|type:landmark_region:RW|display=inline}} }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Bazize''' ni ahantu ho kwibukira no gushyingura abazize [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]], haherereye mu Murenge wa Macuba, mu [[Akarere ka Nyamasheke]], mu [[Intara y'Uburengerazuba]], mu [[Rwanda]]. == Aho ruherereye == === Aho biherereye === [[Dosiye:BazizeGenocideMemorial03.jpg|left|thumb|Urwibutso rwa Jenoside rwa Bazize]] Urwibutso ruri mu Murenge wa Macuba, mu [[Akarere ka Nyamasheke]], mu [[Intara y'Uburengerazuba]]. Ruri mu gice cy'iburengerazuba bw'u Rwanda kirimo inzibutso nyinshi zagenewe abazize Jenoside yakorewe Abatutsi.<ref name="GAR">{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-06-11}}</ref> === Imiterere rusange === {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Bazize ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu. Izo nzibutso zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro abazize Jenoside, kubunamira, kubika amateka no kwibuka.<ref>{{Cite web |title=Rwanda's Genocide Memorial Sites |url=https://artsandculture.google.com/story/rwanda-39-s-genocide-memorial-sites-rwanda-cultural-heritage-academy/3AWxDwZwSfN6UQ |website=Google Arts & Culture |language=en |access-date=2026-06-11}}</ref> Inzibutso enye za Jenoside zo mu Rwanda ziri ku rutonde rw'Umurage w'Isi wa UNESCO: [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamata|Nyamata]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Murambi|Murambi]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali|Gisozi]] na [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero|Bisesero]].<ref>{{Cite web |title=Sites mémoriaux du génocide : Nyamata, Murambi, Gisozi et Bisesero |url=https://whc.unesco.org/fr/list/1586/ |website=Centre du patrimoine mondial de l'UNESCO |language=fr |access-date=2026-06-11}}</ref> {{clear}} == Amateka == [[Dosiye:Communes of Rwanda in 1994.svg|thumb|Amakomini y'u Rwanda mu 1994]] Urwibutso rwa Bazize ruri mu hantu ho kwibukira hashyizweho nyuma ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, kugira ngo habungabungwe urwibutso rw'abayizize bo mu [[Akarere ka Nyamasheke]]. Inyandiko z'ingengo y'imari y'Akarere ka Nyamasheke zigaragaza amafaranga yagenewe kubungabunga inzibutso za Jenoside no gukora imirimo ijyanye n'inzibutso zo muri ako karere.<ref>{{Cite web |title=District expenditures for 2018-2021 period — Nyamasheke District |url=https://www.minecofin.gov.rw/fileadmin/user_upload/Minecofin/Publications/REPORTS/National_Budget/District_Budget/2018-19_Approved_Budgets/Nyamasheke_District/ANNEX_II-1.pdf |website=Ministry of Finance and Economic Planning |format=PDF |language=en |access-date=2026-06-11}}</ref> == Ibiranga urwibutso == Kimwe n'izindi nzibutso zo mu Rwanda, urwibutso rwa Bazize ni ahantu ho gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kunamira abazize Jenoside yakorewe Abatutsi. Ruri mu rusobe rw'inzibutso z'igihugu zakira imihango yo [[Kwibuka]] n'ibikorwa byo kurwanya ihakana n'ingengabitekerezo ya Jenoside.<ref>{{Cite web |title=Law governing ceremonies to commemorate the Genocide against the Tutsi |url=https://rwandalii.org/akn/rw/act/law/2016/15/eng@2016-05-30/source |website=RwandaLII |date=2016-05-30 |language=en |access-date=2026-06-11}}</ref> == Inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] * [[Akarere ka Nyamasheke]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamasheke]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero]] === Ihuza ryo hanze === {{Commonscat|Bazize Genocide Memorial}} * {{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en}} === Ibitabo === * {{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide |title=Jenoside yakorewe Abatutsi mu yahoze ari perefegitura ya Cyangugu |location=Kigali |publisher=CNLG |year=2019 |language=rw}} * {{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide |title=Identification des sites du génocide d’avril à juillet 1994 |location=Kigali |publisher=CNLG |year=2019 |url=https://francegenocidetutsi.org/IdentificationSitesGenocideAvrilJuillet1994.pdf |format=PDF |language=fr}} * {{Cite book |last=Denis |first=Philippe |title=The Genocide against the Tutsi, and the Rwandan Churches: Between Grief and Denial |series=Religion in Transforming Africa |volume=9 |publisher=James Currey |location=Woodbridge |year=2022 |isbn=9781847012906 |language=en}} {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Bazize, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Nyamasheke]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] omejw0hfyu6lar8yz7m4k9bl7p4qg24 Urwibutso rwa Jenoside rwa Birogo 0 23142 143104 140443 2026-10-24T02:58:05Z Score Beethoven 11559 143104 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Birogo | image = [[Dosiye:BirogoGenocideMemorial03.jpg|280px]] | caption = Urwibutso rwa Jenoside rwa Birogo | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = [[Intara y'Uburengerazuba|Iburengerazuba]] | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Nyamasheke|Nyamasheke]] | label4 = Umurenge | data4 = Gihombo | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Rwibuka | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (1994) | label7 = Aho ruherereye | data7 = {{Coord|-2.201089|29.259061|type:landmark_region:RW|display=inline}} }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Birogo''' ni ahantu ho kwibukira no gushyingura abazize [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]], haherereye mu Murenge wa Gihombo, mu [[Akarere ka Nyamasheke]], mu [[Intara y'Uburengerazuba]], mu [[Rwanda]]. == Aho ruherereye == === Aho biherereye === Urwibutso ruri mu Murenge wa Gihombo, mu [[Akarere ka Nyamasheke]], mu [[Intara y'Uburengerazuba]]. Ruri mu burengerazuba bw'u Rwanda, hafi y'[[Ikiyaga cya Kivu]], mu gice kirimo ahantu henshi ho kwibukira abazize Jenoside yakorewe Abatutsi.<ref name="GAR">{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-06-11}}</ref> === Imiterere rusange === {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Birogo ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu. Inzibutso zo mu Rwanda ni ahantu ho gushyingura mu cyubahiro, kunamira, kubika amateka no kwibuka.<ref>{{Cite web |title=Rwanda's Genocide Memorial Sites |url=https://artsandculture.google.com/story/rwanda-39-s-genocide-memorial-sites-rwanda-cultural-heritage-academy/3AWxDwZwSfN6UQ |website=Google Arts & Culture |language=en |access-date=2026-06-11}}</ref> Inzibutso enye za Jenoside zo mu Rwanda ziri ku rutonde rw'Umurage w'Isi wa UNESCO: [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamata|Nyamata]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Murambi|Murambi]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali|Gisozi]] na [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero|Bisesero]].<ref>{{Cite web |title=Sites mémoriaux du génocide : Nyamata, Murambi, Gisozi et Bisesero |url=https://whc.unesco.org/fr/list/1586/ |website=Centre du patrimoine mondial de l'UNESCO |language=fr |access-date=2026-06-11}}</ref> == Amateka == [[Dosiye:Communes of Rwanda in 1994.svg|thumb|Amakomini y'u Rwanda mu 1994]] [[Dosiye:BirogoGenocideMemorial06.jpg|left|thumb|Urwibutso rwa Jenoside rwa Birogo]] Urwibutso rwa Birogo ruri mu hantu ho kwibukira hashyizweho nyuma ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, kugira ngo habungabungwe urwibutso rw'abayizize bo mu [[Akarere ka Nyamasheke]]. Inyandiko z'ingengo y'imari y'Akarere ka Nyamasheke zigaragaza amafaranga yagenewe kubungabunga inzibutso za Jenoside no gukora imirimo ijyanye n'inzibutso zo muri ako karere.<ref>{{Cite web |title=District expenditures for 2018-2021 period — Nyamasheke District |url=https://www.minecofin.gov.rw/fileadmin/user_upload/Minecofin/Publications/REPORTS/National_Budget/District_Budget/2018-19_Approved_Budgets/Nyamasheke_District/ANNEX_II-1.pdf |website=Ministry of Finance and Economic Planning |format=PDF |language=en |access-date=2026-06-11}}</ref> {{clear}} == Ibiranga urwibutso == === Bariyeri ya Birogo === Ku wa 13 Mata 1994, imodoka y'imbangukiragutabara yari itwaye abagore babiri b'Abatutsi, Dativa na Brigitte, abana babo n'umukobwa umwe ukiri muto, yahagarikiwe i Birogo na Joseph Mpambara n'abandi bagabo.<ref name="Mpambara">{{Cite web |title=Joseph Mpambara Judgment |url=https://francegenocidetutsi.org/JosephMpambaraJudgment23mars2009.pdf |website=France Génocide Tutsi |date=2009-03-23 |format=PDF |language=en |access-date=2026-06-12}}</ref> Abari mu modoka bahatiwe gukomeza urugendo berekeza i [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Mugonero|Mugonero]], imodoka ikikijwe n'abagabye igitero.<ref name="Mpambara" /> Bageze i Mugonero, Dativa, Brigitte n'abana babo bakubiswe imihoro n'amahiri, baricwa.<ref name="Mpambara" /> Mu gitabo cye ''Briseurs de destins'', François-Xavier Nsanzuwera avuga urubanza rwa Joseph Mpambara mu isesengura rye ku mabariyeri yakoreshejwe mu gihe cya Jenoside yakorewe Abatutsi.<ref name="Nsanzuwera2024">{{Cite book |author=François-Xavier Nsanzuwera |chapter=Un génocide planifié, avec des hommes aux commandes |title=Briseurs de destins : Les cerveaux du génocide des Tutsis |publisher=Presses universitaires Saint-Louis Bruxelles |location=Bruxelles |year=2024 |url=https://books.openedition.org/pusl/34568 |language=fr |access-date=2026-08-10}}</ref> Asobanura ko amabariyeri yashyizweho muri Jenoside yakoreshwaga mu kumenya no gufata Abatutsi n'Abahutu bazwi ko batavuga rumwe n'ubutegetsi, kandi ko yari ahantu hakorerwaga ihohoterwa, harimo n'ihohoterwa rishingiye ku gitsina ryakorerwaga abagore b'Abatutsi.<ref name="Nsanzuwera2024" /> == Inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] * [[Akarere ka Nyamasheke]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bazize]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Mugonero]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamasheke]] === Ihuza ryo hanze === {{Commonscat|Birogo Genocide Memorial}} * {{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en}} === Ibitabo === * {{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide |title=Jenoside yakorewe Abatutsi mu yahoze ari perefegitura ya Cyangugu |location=Kigali |publisher=CNLG |year=2019 |language=rw}} * {{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide |title=Identification des sites du génocide d’avril à juillet 1994 |location=Kigali |publisher=CNLG |year=2019 |url=https://francegenocidetutsi.org/IdentificationSitesGenocideAvrilJuillet1994.pdf |format=PDF |language=fr}} * {{Cite book |last=Denis |first=Philippe |title=The Genocide against the Tutsi, and the Rwandan Churches: Between Grief and Denial |series=Religion in Transforming Africa |volume=9 |publisher=James Currey |location=Woodbridge |year=2022 |isbn=9781847012906 |language=en}} {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Birogo, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Nyamasheke]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] kyugh6qq23rjx080t4z8n8n6arkgtdh Urwibutso rwa Jenoside rwa Musanze 0 23143 143135 141426 2026-10-24T02:59:13Z Score Beethoven 11559 143135 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Musanze | image = [[Dosiye:Musanze Genocide Memorial 2.jpg|280px]] | caption = Imbere y'urwibutso i Musanze (Kanama 2025) | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = [[Intara y’Amajyaruguru y’u Rwanda|Amajyaruguru]] | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Musanze|Musanze]] | label4 = Umurenge | data4 = Muhoza | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Rwibuka | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (1994) | label7 = Aho ruherereye | data7 = {{Coord|-1.501342|29.632622|type:landmark_region:RW|display=inline}} }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Musanze''' (rwahoze rwitwa '''urwa Ruhengeri''') ni ahantu ho kwibukira no gushyingura abazize [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]], haherereye mu mujyi wa Musanze, mu [[Akarere ka Musanze]], mu [[Intara y’Amajyaruguru y’u Rwanda|Intara y'Amajyaruguru]] y'[[Rwanda|u Rwanda]]. Rwakira buri mwaka imihango yo ''[[Kwibuka]]''. == Aho ruherereye == === Aho biherereye === Urwibutso rwashyizwe mu nyubako yahoze ari iy'Urukiko rw'Ubujurire rwa Ruhengeri, ku muhanda munini w'umujyi wa Musanze.<ref>{{Cite web |author=Wilson Twagira |title=Ex-Ruhengeri Court of Appeal Becomes a Genocide Memorial |url=https://allafrica.com/stories/202105260479.html |website=AllAfrica (The New Times) |date=2021-05-25 |language=en |access-date=2025-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211107142412/https://allafrica.com/stories/202105260479.html |archive-date=2021-11-07 |url-status=dead}}</ref> Rwafunguwe nyuma yo gutunganya iyo nyubako no kwimura imibiri yari ishyinguye mu rwibutso rwa kera rwa Muhoza.<ref>{{Cite web |title=New decent memorial in Musanze district nears completion |url=https://en.igihe.com/news/article/new-decent-memorial-in-musanze-district-nears-completion |website=IGIHE |date=2022-01-27 |language=en |access-date=2025-09-04}}</ref> === Ubwicanyi bwabereye mu rukiko === Hagati ya tariki ya 12 na 14 Mata 1994, Abatutsi babarirwa mu magana bo mu makomini ya Nyarutovu, Gatonde na Ndusu (mu cyahoze ari Superefegitura ya Busengo, ubu ni mu [[Akarere ka Gakenke]]) bajyanywe ku Rukiko rw'Ubujurire rwa Ruhengeri, bicirwa mu cyumba cy'iburanisha: baterewe ibyuka biryana mu maso, ibisasu, banakubitwa intwaro za gakondo. Benshi mu bishwe bari abakozi ba Leta n'abandi banyamwuga (abarimu, abaganga n'abaforomo, abakozi ba banki, abashoferi, abahinzi-borozi b'abahanga), ndetse n'abakozi b'urukiko ubwarwo.<ref name="NT2022">{{Cite web |author=Moïse M. Bahati |title=Over 800 genocide victims get decent burial in Musanze |url=https://francegenocidetutsi.org/Over800GenocideVictimsMusanzeTnT15April2022.pdf |website=The New Times |date=2022-04-15 |format=PDF |language=en |access-date=2025-09-04}}</ref> === Imiterere rusange === {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Musanze ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Amateka == [[Dosiye:Communes of Rwanda in 1994.svg|thumb|Amakomini y'u Rwanda mu 1994]] Mbere y'uko uru rwibutso rwubakwa, abazize Jenoside bo muri ako karere bari bashyinguye cyane cyane mu rwibutso rwa Muhoza, mu mujyi wa Musanze.<ref name="NT2022" /> Mu 2019, abarokotse Jenoside basabye ko hashyirwaho ahantu ho gushyingura heza kandi harinzwe neza.<ref>{{Cite web |title=Musanze survivors appeal for decent memorial site for Genocide victims |url=https://www.newtimes.co.rw/article/166006/News/musanze-survivors-appeal-for-decent-memorial-site-for-genocide-victims |website=The New Times |date=2019-04-24 |language=en |access-date=2025-09-04}}</ref><ref name="NT2022" /> Mu 2021, inzego z'ubuyobozi zatangaje ko inyubako yahoze ari iy'Urukiko rw'Ubujurire igiye guhindurwa urwibutso. Ku wa 15 Mata 2022, imibiri irenga 800 yimuwe i Muhoza yashyinguwe mu cyubahiro mu rwibutso rushya.<ref name="NT2022" /> == Ibiranga urwibutso == [[Dosiye:Musanze Genocide Memorial 1.jpg|left|thumb|Imbere y'urwibutso i Musanze (Kanama 2025)]] Urwibutso ruri ku muhanda munini wo mu mujyi wa Musanze (Ruhengeri), umurwa mukuru w'Intara y'Amajyaruguru. Ni rwo rwibutso rw'Akarere, kandi rusurwa kenshi n'amashuri yo muri ako gace.<ref name="INES">{{Cite web |title=INES-Ruhengeri RPF Inkotanyi Members Visit Genocide Memorial at Court of Appeal |url=https://www.ines.ac.rw/news/ines-ruhengeri-rpf-inkotanyi-members-visit-genocide-memorial-at-court-of-appeal/ |website=INES Ruhengeri |language=en |access-date=2025-09-04}}</ref> Mu muhango wo gushyingura wo ku wa 15 Mata 2022, Perezida w'Urukiko rw'Ikirenga, Faustin Nteziryayo, yavuze ko kwicira abantu b'inzirakarengane mu cyumba cy'iburanisha ari ibintu bitari byarigeze bibaho mu Rwanda, kandi ko n'ubushakashatsi bugaragaza ko bitigeze bibaho ahandi hose.<ref name="NT2022" /> Minisitiri Jean-Damascène Bizimana we yibukije ko Jenoside yageragerejwe mu bice bitandukanye bya Perefegitura ya Ruhengeri mbere ya 1994.<ref name="NT2022" /> === Imibare === Kugeza ku wa 15 Mata 2022, abazize Jenoside barenga 1&nbsp;500 bari bashyinguye mu nzibutso eshatu zo mu Karere ka Musanze; hari n'indi mibiri itaraboneka, kandi abaturage basabwa gutanga amakuru ku hantu hakiri imibiri itarashyingurwa.<ref name="NT2022" /> Urwibutso rwakira buri mwaka imihango ya ''Kwibuka'', irimo urugendo rwo kwibuka, ijoro ryo kwibuka no gushyira indabo ku mva,<ref>{{Cite web |title=IPRC Musanze joined Musanze district to commence Kwibuka24 |url=https://www.iprcmusanze.rp.ac.rw/news-detail/iprc-musanze-joined-musanze-district-to-commence-kwibuka24 |website=IPRC Musanze |publisher=Rwanda Polytechnic – Musanze College |date=2018-04-07 |language=en |access-date=2025-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250919110627/https://www.iprcmusanze.rp.ac.rw/news-detail/iprc-musanze-joined-musanze-district-to-commence-kwibuka24 |archive-date=2025-09-19 |url-status=dead}}</ref> ndetse n'ibikorwa by'uburezi bikorwa ku bufatanye n'amashuri na za kaminuza zo muri ako karere.<ref name="INES" /><ref>{{Cite web |author=Libos Ndayishimiye |title=Northern Province Leaders and Citizens Unite to Honor Genocide Victims in Ruhengeri |url=https://www.topafricanews.com/2026/04/15/northern-province-leaders-and-citizens-unite-in-evening-remembrance-to-honor-genocide-victims-in-ruhengeri/ |website=Top Africa News |date=2026-04-15 |language=en |access-date=2026-06-14}}</ref><ref>{{Cite web |author=Libos Ndayishimiye |title=Minister Marizamunda Joins Northern Province to Commemorate Victims Killed at the Cour d’Appel de Ruhengeri |url=https://www.topafricanews.com/2026/04/16/minister-marizamunda-joins-northern-province-to-commemorate-the-32nd-victims-killed-at-the-cour-dappel-de-ruhengeri/ |website=Top Africa News |date=2026-04-16 |language=en |access-date=2026-06-14}}</ref> {{clear}} == Inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] * [[Akarere ka Musanze]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Rusiga]] === Ihuza ryo hanze === {{Commonscat|Ruhengeri Genocide Memorial}} === Ibitabo === * {{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide |others=Donatien Nikuze, Faustin Mafeza; Jean-Damascène Gasanabo (ubugenzuzi) |title=Amateka ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu yahoze ari Perefegitura ya Ruhengeri |location=Kigali |publisher=CNLG |year=2018 |url=https://francegenocidetutsi.org/AmatekaJenosideYakoreweAbatutsiRuhengeri.pdf |format=PDF |language=rw}} * {{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide |title=Identification des sites du génocide d’avril à juillet 1994 |location=Kigali |publisher=CNLG |year=2019 |url=https://francegenocidetutsi.org/IdentificationSitesGenocideAvrilJuillet1994.pdf |format=PDF |language=fr}} {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Musanze, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Musanze]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] oh2m8wtb27tb87rb8fx3xskux23luu3 Urwibutso rwa Jenoside rwa Gahanga 0 23144 143110 140445 2026-10-24T02:58:18Z Score Beethoven 11559 143110 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Gahanga | image = [[Dosiye:GahangaGenocideMemorial02.jpg|280px]] | caption = Urwibutso rwa Jenoside rwa Gahanga | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = [[Kigali|Umujyi wa Kigali]] | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Kicukiro|Kicukiro]] | label4 = Umurenge | data4 = Gahanga | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Rwibuka | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (1994) | label7 = Aho ruherereye | data7 = {{Coord|-2.028083|30.105281|type:landmark_region:RW|display=inline}} }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Gahanga''' ni ahantu ho kwibukira no gushyingura abazize [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]], haherereye mu Murenge wa Gahanga, mu [[Akarere ka Kicukiro]], mu majyepfo y'uburasirazuba bw'Umujyi wa [[Kigali]], mu [[Rwanda]]. == Aho ruherereye == === Aho biherereye === Urwibutso ruri i Gahanga, mu gice cy'amajyepfo y'uburasirazuba bw'Umujyi wa Kigali, mu [[Akarere ka Kicukiro]].<ref name="KT2025">{{Cite web |author=Malachie Hakizimana |title=Kicukiro: I Gahanga bibutse, banashyingura mu cyubahiro imibiri y’abantu 12 |url=https://www.kigalitoday.com/kwibuka/article/kicukiro-i-gahanga-bibutse-banashyingura-mu-cyubahiro-imibiri-y-abantu-12 |website=Kigali Today |language=rw |access-date=2025-09-05}}</ref> Ruri hafi ya Kiliziya Gatolika ya Gahanga, rwegeranye n'ahandi hantu ho kwibukira ho muri uwo murenge, nka Karembure.<ref name="GAR">{{Cite web |title=Gahanga Memorial |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/Gahanga_Memorial |website=Genocide Archive Rwanda |language=rw |access-date=2025-09-05}}</ref> === Imiterere rusange === {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Gahanga ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Amateka == [[Dosiye:Communes of Rwanda in 1994.svg|thumb|Amakomini y'u Rwanda mu 1994]] [[Dosiye:GahangaGenocideMemorial05.jpg|left|thumb|Urwibutso rwa Jenoside rwa Gahanga (Kanama 2025)]] === Ubwicanyi bwo muri Kiliziya ya Gahanga === Guhera ku wa 8 Mata 1994, Abatutsi bahungiye muri Kiliziya ya Gahanga. Ku wa 9 Mata, abayobozi b'inzego z'ibanze bategetse Abahutu kuvamo, Abatutsi basigara bonyine. Ku wa 10 Mata 1994 ubwicanyi bwaratangiye, ariko Abatutsi barirwanaho basubiza inyuma [[Interahamwe]]. Konseye Buregeya yahise yitabaza abasirikare, baza barasa abari muri kiliziya, maze Interahamwe zisonga inkomere. Hafi y'Abatutsi bose bari muri kiliziya barishwe, na bake barokotse bakomereka bikabije.<ref name="KTPress">{{Cite web |author=Edmund Kagire |title=April 10, 1994: When killers descended on Satinsyi, Mayange and Gahanga |url=https://www.ktpress.rw/2020/04/april-10-1994-when-killers-descended-on-satinsyi-mayange-and-gahanga/ |website=KT Press |date=2020-04-11 |language=en |access-date=2025-09-05}}</ref> === Ishyingurwa ry'imibiri === Mu 1996, imibiri yari imaze kuboneka yarakusanyijwe ishyingurwa mu cyubahiro muri uru rwibutso.<ref name="GAR" /> Mu 2020, KT Press yavugaga ko urwibutso rurimo imibiri irenga 7&nbsp;000.<ref name="KTPress" /> Ku wa 1 Nyakanga 2023, imibiri 10&nbsp;224 yashyinguwe mu cyubahiro mu rwibutso rwa Gahanga. Imwe muri yo yari yarabonetse kuri Kiliziya ya Gahanga, indi ivanwa mu mva rusange za Nunga na Karembure. Minisitiri w'Abakozi ba Leta n'Umurimo, Fanfan Kayirangwa Rwanyindo, yavuze ko iyo mibiri yari itatanyije mu hantu hatandukanye itari ishyinguwe mu buryo bukwiye.<ref name="KT2023">{{Cite web |author=Malachie Hakizimana |title=Kicukiro: Imibiri isaga ibihumbi icumi yashyinguwe mu Rwibutso rwa Jenoside rwa Gahanga |url=https://www.kigalitoday.com/kwibuka/article/kicukiro-imibiri-isaga-ibihumbi-icumi-yashyinguwe-mu-rwibutso-rwa-jenoside-rwa-gahanga |website=Kigali Today |date=2023-07-01 |language=rw |access-date=2025-09-05}}</ref> {{clear}} == Ibiranga urwibutso == Buri mwaka, urwibutso rwa Gahanga rwakira imihango yo ''[[Kwibuka]]'' yitabirwa n'imiryango y'abazize Jenoside, abarokotse n'abayobozi; mu gihe cyo kwibuka hakomeza gushyingurwa mu cyubahiro imibiri igenda iboneka.<ref name="KT2025" /><ref name="KT2023" /> == Inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] * [[Akarere ka Kicukiro]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyanza-Kicukiro]] === Ihuza ryo hanze === {{Commonscat|Gahanga Genocide Memorial}} * [https://genocidearchiverwanda.org.rw/Gahanga_Memorial Urwibutso rwa Gahanga] kuri Genocide Archive Rwanda === Ibitabo === * {{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide |title=Identification des sites du génocide d’avril à juillet 1994 |location=Kigali |publisher=CNLG |year=2019 |url=https://francegenocidetutsi.org/IdentificationSitesGenocideAvrilJuillet1994.pdf |format=PDF |language=fr}} {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Gahanga, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Kicukiro]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] nzbm1cm1tm1izuaijcmotit2bf4ja4h Urwibutso rwa Jenoside rwa Jabana 0 23145 143115 140446 2026-10-24T02:58:29Z Score Beethoven 11559 143115 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Jabana | image = [[Dosiye:Jabana genocide memorial - 5.jpg|280px]] | caption = Urwibutso rwa Jenoside rwa Jabana | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = [[Kigali|Umujyi wa Kigali]] | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Gasabo|Gasabo]] | label4 = Umurenge | data4 = Jabana | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Rwibuka | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (1994) | label7 = Aho ruherereye | data7 = {{Coord|-1.8861667|30.071472|type:landmark_region:RW|display=inline}} }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Jabana''' ni ahantu ho kwibukira no gushyingura abazize [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] mu gace k'Umurenge wa Jabana w'ubu, mu [[Akarere ka Gasabo]], mu Mujyi wa [[Kigali]], mu [[Rwanda]]. == Aho ruherereye == === Aho biherereye === Urwibutso ruri mu majyaruguru y'Umujyi wa Kigali, mu [[Akarere ka Gasabo]], hafi y'uruganda rw'isukari rwa Kabuye (Kabuye Sugar Factory).<ref name="KTP2025">{{Cite web |author=Daniel Sabiiti |title=Kabuye Sugar Factory Staff Commemorate Victims of the Genocide Against the Tutsi |url=https://www.ktpress.rw/2025/05/kabuye-sugar-factory-staff-commemorate-victims-of-the-genocide-against-the-tutsi/ |website=KT Press |date=2025-05-17 |language=en |access-date=2025-08-15}}</ref> === Imiterere rusange === {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Jabana ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, harimo n'izo mu Mujyi wa Kigali nk'[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali]] ku Gisozi.<ref>{{Cite web |title=Sites mémoriaux du génocide : Nyamata, Murambi, Gisozi et Bisesero |url=https://whc.unesco.org/fr/list/1586/ |website=Centre du patrimoine mondial de l'UNESCO |language=fr |access-date=2025-08-15}}</ref> == Amateka == [[Dosiye:Communes of Rwanda in 1994.svg|thumb|Amakomini y'u Rwanda mu 1994]] [[Dosiye:Jabana genocide memorial - 8.jpg|left|thumb|Urwibutso rwa Jabana (Kanama 2025)]] Mu 1994, ubwicanyi bwo muri ako gace bwakozwe n'abarwanyi b'umutwe wa Nyaconga bahungaga ingabo za RPA, hamwe n'amatsinda y'[[Interahamwe]] yayoborwaga n'abayobozi b'inzego z'ibanze. Mu bagize uruhare harimo burugumesitiri ndetse n'abayobozi b'inganda n'insyo bo muri ako gace, batanze intwaro kandi bategura ubwicanyi.<ref name="KTP2025" /> Nyuma ya Jenoside, imibiri y'abazize Jenoside yo muri Jabana no mu mirenge ihakikije yakusanyirijwe muri uru rwibutso ishyingurwa mu cyubahiro.<ref name="KTP2025" /> {{clear}} == Ibiranga urwibutso == [[Dosiye:Jabana genocide memorial - 12.jpg|thumb|Imva rusange (Kanama 2025)]] Mu 2025, urwibutso rwari ruruhukiyemo imibiri y'abazize Jenoside 333, ikomoka mu mirenge itanu: Jabana, Nduba, Jali, Gatsata na Ndera.<ref name="KTP2025" /> Urwibutso rwakira ibikorwa byo ''[[Kwibuka]]'' bitegurwa n'abarokotse, inzego n'ibigo byo muri ako gace. Nko ku wa 16 Gicurasi 2025, abakozi b'uruganda rwa Kabuye Sugar Factory bakoze urugendo rwo kwibuka (''walk to remember'') kuva ku ruganda kugera ku rwibutso, bafata umunota wo kwibuka, bumva ubuhamya bw'abarokotse, banasobanurirwa amateka ya Jenoside mu cyahoze ari Segiteri ya Kabuye, i Jabana, igice cya Segiteri ya Muhororo n'i Masoro.<ref name="KTP2025" /> {{clear}} == Inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] * [[Akarere ka Gasabo]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali]] === Ihuza ryo hanze === {{Commonscat|Jabana Genocide Memorial}} === Ibitabo === * {{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide |title=Identification des sites du génocide d’avril à juillet 1994 |location=Kigali |publisher=CNLG |year=2019 |url=https://francegenocidetutsi.org/IdentificationSitesGenocideAvrilJuillet1994.pdf |format=PDF |language=fr}} {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Jabana, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Gasabo]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] 24ghrxqke18u7sayetfic6hkvipx5lh Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibagabaga 0 23146 143094 140447 2026-10-24T02:24:30Z Score Beethoven 11559 143094 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibagabaga | image = [[Dosiye:Kibagabaga Genocide Memorial, pavilion and plaque (1).jpg|frameless|upright=1.15]] | caption = Urwibutso rwa Kibagabaga mu 2022 | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = [[Kigali|Umujyi wa Kigali]] | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Gasabo|Gasabo]] | label4 = Umurenge | data4 = Kimironko | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Rwibuka | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (1994) | label7 = Aho ruherereye | data7 = {{Coord|-1.9348851|30.119438|type:landmark_region:RW|display=inline}} }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibagabaga''' ni ahantu ho kwibukira no gushyingura abazize [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]], haherereye i Kibagabaga, mu Murenge wa Kimironko, mu [[Akarere ka Gasabo]], mu Mujyi wa [[Kigali]], mu [[Rwanda]]. == Aho ruherereye == === Aho biherereye === Urwibutso ruri i Kibagabaga, mu Murenge wa Kimironko, mu gice cy'amajyaruguru y'uburasirazuba bw'Umujyi wa Kigali, mu [[Akarere ka Gasabo]].<ref name="KT2024">{{Cite web |title=Gasabo: Mu Murenge wa Kimironko bibutse, basaba urubyiruko kwirinda abagoreka amateka |url=https://kigalitoday.com/kwibuka/article/gasabo-mu-murenge-wa-kimironko-bibutse-basaba-urubyiruko-kwirinda-abagoreka-amateka |website=Kigali Today |date=2024-04-11 |language=rw |access-date=2026-09-29}}</ref> Ruri hafi y'umuhanda munini; mu 2024, abayobozi bagaragaje ko uko kwegerana n'umuhanda guteza impungenge ku mutekano w'urwibutso, bavuga ko hateganywa uburyo bwo gukemura icyo kibazo.<ref name="KT2024" /> === Imiterere rusange === Urwibutso rwa Kibagabaga ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-06-11}}</ref> Mu Mujyi wa Kigali harimo n'[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali]] ku Gisozi, ruri ku rutonde rw'Umurage w'Isi wa UNESCO hamwe n'inzibutso za [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamata|Nyamata]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Murambi|Murambi]] na [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero|Bisesero]].<ref>{{Cite web |title=Sites mémoriaux du génocide : Nyamata, Murambi, Gisozi et Bisesero |url=https://whc.unesco.org/fr/list/1586/ |website=Centre du patrimoine mondial de l'UNESCO |language=fr |access-date=2026-06-11}}</ref> == Amateka == [[Dosiye:Communes of Rwanda in 1994.svg|thumb|Amakomini y'u Rwanda mu 1994]] Mu gihe cya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, Abatutsi benshi bahungiye mu rusengero rwari hafi y'ahari urwibutso ubu, maze bahicirwa. Indi mibiri yagiye iboneka ahandi hantu hatandukanye mu Murenge wa Kimironko.<ref name="KT2024" /> == Ibiranga urwibutso == [[Dosiye:Kibagabaga Genocide Memorial, covered area (1).jpg|thumb|left|Ahatwikiriye ku rwibutso rwa Kibagabaga]] Mu 2024, urwibutso rwa Kibagabaga rwibukirwagamo Abatutsi bagera ku 23&nbsp;141.<ref name="KT2024" /> Buri mwaka rwakira imihango yo ''[[Kwibuka]]'' y'Umurenge wa Kimironko; nko ku wa 11 Mata 2024, witabiriwe n'abayobozi barimo Umuyobozi w'Akarere ka Gasabo, Pauline Umwali, na Minisitiri w'Ubuhinzi n'Ubworozi, Dr. Ildephonse Musafiri.<ref name="KT2024" /> Kimwe n'izindi nzibutso zo mu Rwanda, ruri mu rusobe rw'inzibutso z'igihugu zakira imihango yo kwibuka n'ibikorwa byo kurwanya ihakana n'ingengabitekerezo ya Jenoside.<ref>{{Cite web |title=Law governing ceremonies to commemorate the Genocide against the Tutsi |url=https://rwandalii.org/akn/rw/act/law/2016/15/eng@2016-05-30/source |website=RwandaLII |date=2016-05-30 |language=en |access-date=2026-06-11}}</ref> == Inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] * [[Akarere ka Gasabo]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Jabana]] === Ihuza ryo hanze === {{Commons category|Kibagabaga Genocide Memorial}} * {{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en}} === Ibitabo === * {{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide |title=Jenoside yakorewe Abatutsi mu yahoze ari Kigali Ngali |location=Kigali |publisher=CNLG |year=2019 |language=rw}} * {{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide |title=Identification des sites du génocide d’avril à juillet 1994 |location=Kigali |publisher=CNLG |year=2019 |url=https://francegenocidetutsi.org/IdentificationSitesGenocideAvrilJuillet1994.pdf |format=PDF |language=fr}} * {{Cite book |last=Denis |first=Philippe |title=The Genocide against the Tutsi, and the Rwandan Churches: Between Grief and Denial |series=Religion in Transforming Africa |volume=9 |publisher=James Currey |location=Woodbridge |year=2022 |isbn=9781847012906 |language=en}} {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Kibagabaga, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Gasabo]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] 3e1fh1evikpq971585h5suryq6d6ocx 143096 143094 2026-10-24T02:26:52Z Score Beethoven 11559 143096 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibagabaga | image = [[Dosiye:Kibagabaga Genocide Memorial, pavilion and plaque (1).jpg|frameless|upright=1.15]] | caption = Urwibutso rwa Kibagabaga mu Gushyingo 2022 | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = [[Kigali|Umujyi wa Kigali]] | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Gasabo|Gasabo]] | label4 = Umurenge | data4 = Kimironko | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Rwibuka | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (1994) | label7 = Aho ruherereye | data7 = {{Coord|-1.9348851|30.119438|type:landmark_region:RW|display=inline}} }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibagabaga''' ni ahantu ho kwibukira no gushyingura abazize [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]], haherereye i Kibagabaga, mu Murenge wa Kimironko, mu [[Akarere ka Gasabo]], mu Mujyi wa [[Kigali]], mu [[Rwanda]]. == Aho ruherereye == === Aho biherereye === Urwibutso ruri i Kibagabaga, mu Murenge wa Kimironko, mu gice cy'amajyaruguru y'uburasirazuba bw'Umujyi wa Kigali, mu [[Akarere ka Gasabo]].<ref name="KT2024">{{Cite web |title=Gasabo: Mu Murenge wa Kimironko bibutse, basaba urubyiruko kwirinda abagoreka amateka |url=https://kigalitoday.com/kwibuka/article/gasabo-mu-murenge-wa-kimironko-bibutse-basaba-urubyiruko-kwirinda-abagoreka-amateka |website=Kigali Today |date=2024-04-11 |language=rw |access-date=2026-09-29}}</ref> Ruri hafi y'umuhanda munini; mu 2024, abayobozi bagaragaje ko uko kwegerana n'umuhanda guteza impungenge ku mutekano w'urwibutso, bavuga ko hateganywa uburyo bwo gukemura icyo kibazo.<ref name="KT2024" /> === Imiterere rusange === Urwibutso rwa Kibagabaga ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-06-11}}</ref> Mu Mujyi wa Kigali harimo n'[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali]] ku Gisozi, ruri ku rutonde rw'Umurage w'Isi wa UNESCO hamwe n'inzibutso za [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamata|Nyamata]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Murambi|Murambi]] na [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero|Bisesero]].<ref>{{Cite web |title=Sites mémoriaux du génocide : Nyamata, Murambi, Gisozi et Bisesero |url=https://whc.unesco.org/fr/list/1586/ |website=Centre du patrimoine mondial de l'UNESCO |language=fr |access-date=2026-06-11}}</ref> == Amateka == [[Dosiye:Communes of Rwanda in 1994.svg|thumb|Amakomini y'u Rwanda mu 1994]] Mu gihe cya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, Abatutsi benshi bahungiye mu rusengero rwari hafi y'ahari urwibutso ubu, maze bahicirwa. Indi mibiri yagiye iboneka ahandi hantu hatandukanye mu Murenge wa Kimironko.<ref name="KT2024" /> == Ibiranga urwibutso == [[Dosiye:Kibagabaga Genocide Memorial, covered area (1).jpg|thumb|left|Ahatwikiriye ku rwibutso rwa Kibagabaga, mu Gushyingo 2022]] Mu 2024, urwibutso rwa Kibagabaga rwibukirwagamo Abatutsi bagera ku 23&nbsp;141.<ref name="KT2024" /> Buri mwaka rwakira imihango yo ''[[Kwibuka]]'' y'Umurenge wa Kimironko; nko ku wa 11 Mata 2024, witabiriwe n'abayobozi barimo Umuyobozi w'Akarere ka Gasabo, Pauline Umwali, na Minisitiri w'Ubuhinzi n'Ubworozi, Dr. Ildephonse Musafiri.<ref name="KT2024" /> Kimwe n'izindi nzibutso zo mu Rwanda, ruri mu rusobe rw'inzibutso z'igihugu zakira imihango yo kwibuka n'ibikorwa byo kurwanya ihakana n'ingengabitekerezo ya Jenoside.<ref>{{Cite web |title=Law governing ceremonies to commemorate the Genocide against the Tutsi |url=https://rwandalii.org/akn/rw/act/law/2016/15/eng@2016-05-30/source |website=RwandaLII |date=2016-05-30 |language=en |access-date=2026-06-11}}</ref> == Inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] * [[Akarere ka Gasabo]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Jabana]] === Ihuza ryo hanze === {{Commons category|Kibagabaga Genocide Memorial}} * {{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en}} === Ibitabo === * {{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide |title=Jenoside yakorewe Abatutsi mu yahoze ari Kigali Ngali |location=Kigali |publisher=CNLG |year=2019 |language=rw}} * {{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide |title=Identification des sites du génocide d’avril à juillet 1994 |location=Kigali |publisher=CNLG |year=2019 |url=https://francegenocidetutsi.org/IdentificationSitesGenocideAvrilJuillet1994.pdf |format=PDF |language=fr}} * {{Cite book |last=Denis |first=Philippe |title=The Genocide against the Tutsi, and the Rwandan Churches: Between Grief and Denial |series=Religion in Transforming Africa |volume=9 |publisher=James Currey |location=Woodbridge |year=2022 |isbn=9781847012906 |language=en}} {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Kibagabaga, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Gasabo]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] 92m1k3mi7rygo3vp0a31gg9r2zx6ac8 143151 143096 2026-10-24T02:59:48Z Score Beethoven 11559 143151 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibagabaga | image = [[Dosiye:Kibagabaga Genocide Memorial, pavilion and plaque (1).jpg|frameless|upright=1.15]] | caption = Urwibutso rwa Kibagabaga mu Gushyingo 2022 | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = [[Kigali|Umujyi wa Kigali]] | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Gasabo|Gasabo]] | label4 = Umurenge | data4 = Kimironko | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Rwibuka | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (1994) | label7 = Aho ruherereye | data7 = {{Coord|-1.9348851|30.119438|type:landmark_region:RW|display=inline}} }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibagabaga''' ni ahantu ho kwibukira no gushyingura abazize [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]], haherereye i Kibagabaga, mu Murenge wa Kimironko, mu [[Akarere ka Gasabo]], mu Mujyi wa [[Kigali]], mu [[Rwanda]]. == Aho ruherereye == === Aho biherereye === Urwibutso ruri i Kibagabaga, mu Murenge wa Kimironko, mu gice cy'amajyaruguru y'uburasirazuba bw'Umujyi wa Kigali, mu [[Akarere ka Gasabo]].<ref name="KT2024">{{Cite web |title=Gasabo: Mu Murenge wa Kimironko bibutse, basaba urubyiruko kwirinda abagoreka amateka |url=https://kigalitoday.com/kwibuka/article/gasabo-mu-murenge-wa-kimironko-bibutse-basaba-urubyiruko-kwirinda-abagoreka-amateka |website=Kigali Today |date=2024-04-11 |language=rw |access-date=2026-09-29}}</ref> Ruri hafi y'umuhanda munini; mu 2024, abayobozi bagaragaje ko uko kwegerana n'umuhanda guteza impungenge ku mutekano w'urwibutso, bavuga ko hateganywa uburyo bwo gukemura icyo kibazo.<ref name="KT2024" /> === Imiterere rusange === {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Kibagabaga ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-06-11}}</ref> Mu Mujyi wa Kigali harimo n'[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali]] ku Gisozi, ruri ku rutonde rw'Umurage w'Isi wa UNESCO hamwe n'inzibutso za [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamata|Nyamata]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Murambi|Murambi]] na [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero|Bisesero]].<ref>{{Cite web |title=Sites mémoriaux du génocide : Nyamata, Murambi, Gisozi et Bisesero |url=https://whc.unesco.org/fr/list/1586/ |website=Centre du patrimoine mondial de l'UNESCO |language=fr |access-date=2026-06-11}}</ref> == Amateka == [[Dosiye:Communes of Rwanda in 1994.svg|thumb|Amakomini y'u Rwanda mu 1994]] Mu gihe cya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, Abatutsi benshi bahungiye mu rusengero rwari hafi y'ahari urwibutso ubu, maze bahicirwa. Indi mibiri yagiye iboneka ahandi hantu hatandukanye mu Murenge wa Kimironko.<ref name="KT2024" /> == Ibiranga urwibutso == [[Dosiye:Kibagabaga Genocide Memorial, covered area (1).jpg|thumb|left|Ahatwikiriye ku rwibutso rwa Kibagabaga, mu Gushyingo 2022]] Mu 2024, urwibutso rwa Kibagabaga rwibukirwagamo Abatutsi bagera ku 23&nbsp;141.<ref name="KT2024" /> Buri mwaka rwakira imihango yo ''[[Kwibuka]]'' y'Umurenge wa Kimironko; nko ku wa 11 Mata 2024, witabiriwe n'abayobozi barimo Umuyobozi w'Akarere ka Gasabo, Pauline Umwali, na Minisitiri w'Ubuhinzi n'Ubworozi, Dr. Ildephonse Musafiri.<ref name="KT2024" /> Kimwe n'izindi nzibutso zo mu Rwanda, ruri mu rusobe rw'inzibutso z'igihugu zakira imihango yo kwibuka n'ibikorwa byo kurwanya ihakana n'ingengabitekerezo ya Jenoside.<ref>{{Cite web |title=Law governing ceremonies to commemorate the Genocide against the Tutsi |url=https://rwandalii.org/akn/rw/act/law/2016/15/eng@2016-05-30/source |website=RwandaLII |date=2016-05-30 |language=en |access-date=2026-06-11}}</ref> == Inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] * [[Akarere ka Gasabo]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Jabana]] === Ihuza ryo hanze === {{Commons category|Kibagabaga Genocide Memorial}} * {{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en}} === Ibitabo === * {{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide |title=Jenoside yakorewe Abatutsi mu yahoze ari Kigali Ngali |location=Kigali |publisher=CNLG |year=2019 |language=rw}} * {{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide |title=Identification des sites du génocide d’avril à juillet 1994 |location=Kigali |publisher=CNLG |year=2019 |url=https://francegenocidetutsi.org/IdentificationSitesGenocideAvrilJuillet1994.pdf |format=PDF |language=fr}} * {{Cite book |last=Denis |first=Philippe |title=The Genocide against the Tutsi, and the Rwandan Churches: Between Grief and Denial |series=Religion in Transforming Africa |volume=9 |publisher=James Currey |location=Woodbridge |year=2022 |isbn=9781847012906 |language=en}} {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Kibagabaga, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Gasabo]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] b88b6aednj2uf33s0vegvroe6r7am5i Urwibutso rwa Jenoside rwa Kinyinya 0 23147 143091 140448 2026-10-24T02:12:33Z Score Beethoven 11559 143091 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Kinyinya | image = [[Dosiye:Kinyinya Genocide Memorial, building (2).jpg|frameless|upright=1.15]] | caption = Urwibutso rwa Kinyinya mu 2022 | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = [[Kigali|Umujyi wa Kigali]] | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Gasabo|Gasabo]] | label4 = Umurenge | data4 = Kinyinya | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Rwibuka | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (1994) | label7 = Aho ruherereye | data7 = {{Coord|-1.918333|30.111944|type:landmark_region:RW|display=inline}} }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Kinyinya''' ni ahantu ho kwibukira no gushyingura abazize [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]], haherereye i Murama, mu Murenge wa Kinyinya, mu [[Akarere ka Gasabo]], mu Mujyi wa [[Kigali]], mu [[Rwanda]]. == Aho ruherereye == === Aho biherereye === [[Dosiye:Kinyinya Genocide Memorial, view from the street.jpg|thumb|left|Urwibutso rwa Kinyinya ruri iruhande rw'umuhanda]] Urwibutso ruri i Murama, mu Murenge wa Kinyinya, mu [[Akarere ka Gasabo]], mu Mujyi wa Kigali.<ref name="TAN2025a">{{Cite web |author=Mutangana Emmanuel |title=Kinyinya Honors Victims of the Genocide Against the Tutsi in 31st Commemoration Ceremony |url=https://www.topafricanews.com/2025/04/20/kinyinya-honors-victims-of-the-genocide-against-the-tutsi-in-31st-commemoration-ceremony/ |website=Top Africa News |date=2025-04-20 |language=en |access-date=2026-06-14}}</ref><ref name="TAN2025b">{{Cite web |author=Mutangana Emmanuel |title=G.S. Kinyinya Remembers: Honoring Teachers and Students Lost in the 1994 Genocide Against the Tutsi |url=https://www.topafricanews.com/2025/05/17/g-s-kinyinya-remembers-honoring-teachers-and-students-lost-in-the-1994-genocide-against-the-tutsi/ |website=Top Africa News |date=2025-05-17 |language=en |access-date=2026-06-12}}</ref> === Imiterere rusange === Urwibutso rwa Kinyinya ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-06-11}}</ref> Mu Mujyi wa Kigali harimo n'[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali]] ku Gisozi, ruri ku rutonde rw'Umurage w'Isi wa UNESCO hamwe n'inzibutso za [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamata|Nyamata]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Murambi|Murambi]] na [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero|Bisesero]].<ref>{{Cite web |title=Sites mémoriaux du génocide : Nyamata, Murambi, Gisozi et Bisesero |url=https://whc.unesco.org/fr/list/1586/ |website=Centre du patrimoine mondial de l'UNESCO |language=fr |access-date=2026-06-11}}</ref> == Amateka == [[Dosiye:Communes of Rwanda in 1994.svg|thumb|Amakomini y'u Rwanda mu 1994]] Nk'uko byavuzwe mu buhamya bwatanzwe mu gihe cyo kwibuka ku nshuro ya 32 i Kinyinya, Abatutsi bari batuye ku musozi wa Kinyinya bishwe n'abasirikare b'ubutegetsi bwa Juvénal Habyarimana n'[[Interahamwe]]. Ubwicanyi bwatangiye nyuma y'ihanurwa ry'indege ya Perezida Habyarimana ku wa 6 Mata 1994, abicanyi bagenda basoma amazina y'abo bagombaga kwica, ibigaragaza ko bari barabateguye mbere.<ref name="TAN2026">{{Cite web |author=Dusabemungu Ange de la Victoire |title=Borrowed Lights and Bitter Truths: The 1994 Genocide Against the Tutsi in Kinyinya |url=https://www.topafricanews.com/2026/04/26/borrowed-lights-and-bitter-truths-the-1994-genocide-against-the-tutsi-in-kinyinya/ |website=Top Africa News |date=2026-04-26 |language=en |access-date=2026-06-12}}</ref> == Ibiranga urwibutso == [[Dosiye:Kinyinya Genocide Memorial, wall of names (2).jpg|thumb|left|Amazina y'abazize Jenoside ku rwibutso rwa Kinyinya]] Mu 2025, urwibutso rwa Kinyinya rwari ruruhukiyemo imibiri y'abazize Jenoside 441.<ref name="TAN2025a" /> Ku rwibutso hari urutonde rw'amazina 411 y'Abatutsi biciwe ku musozi wa Kinyinya, rugenda rwuzuzwa uko abandi bazize Jenoside bamenyekana.<ref name="TAN2026" /> Urwibutso kandi rufitanye isano n'amateka y'amashuri yo muri ako gace. Ku wa 16 Gicurasi 2025, umuhango wo kwibuka wateguwe na Groupe Scolaire Kinyinya watangiriye ku rwibutso rwa Kinyinya i Murama, ukomereza ku ishuri; hibukwa abarimu 12 n'abanyeshuri 6 b'icyahoze ari ishuri ribanza rya Kinyinya bishwe muri Jenoside.<ref name="TAN2025b" /> Rwakira imihango yo ''[[Kwibuka]]'' iteganywa n'amategeko y'u Rwanda agenga kwibuka Jenoside yakorewe Abatutsi.<ref>{{Cite web |title=Law governing ceremonies to commemorate the Genocide against the Tutsi |url=https://rwandalii.org/akn/rw/act/law/2016/15/eng@2016-05-30/source |website=RwandaLII |date=2016-05-30 |language=en |access-date=2026-06-11}}</ref><ref name="TAN2025a" /> == Inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] * [[Akarere ka Gasabo]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibagabaga]] === Ihuza ryo hanze === {{Commons category|Kinyinya Genocide Memorial}} * {{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en}} === Ibitabo === * {{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide |title=Jenoside yakorewe Abatutsi mu yahoze ari Kigali Ngali |location=Kigali |publisher=CNLG |year=2019 |language=rw}} * {{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide |title=Identification des sites du génocide d’avril à juillet 1994 |location=Kigali |publisher=CNLG |year=2019 |url=https://francegenocidetutsi.org/IdentificationSitesGenocideAvrilJuillet1994.pdf |format=PDF |language=fr}} * {{Cite book |last=Denis |first=Philippe |title=The Genocide against the Tutsi, and the Rwandan Churches: Between Grief and Denial |series=Religion in Transforming Africa |volume=9 |publisher=James Currey |location=Woodbridge |year=2022 |isbn=9781847012906 |language=en}} {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Kinyinya, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Gasabo]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] kqmlpc8bw72hvv156mlk4vfvncrwqpe 143095 143091 2026-10-24T02:26:42Z Score Beethoven 11559 143095 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Kinyinya | image = [[Dosiye:Kinyinya Genocide Memorial, building (2).jpg|frameless|upright=1.15]] | caption = Urwibutso rwa Kinyinya mu Gushyingo 2022 | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = [[Kigali|Umujyi wa Kigali]] | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Gasabo|Gasabo]] | label4 = Umurenge | data4 = Kinyinya | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Rwibuka | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (1994) | label7 = Aho ruherereye | data7 = {{Coord|-1.918333|30.111944|type:landmark_region:RW|display=inline}} }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Kinyinya''' ni ahantu ho kwibukira no gushyingura abazize [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]], haherereye i Murama, mu Murenge wa Kinyinya, mu [[Akarere ka Gasabo]], mu Mujyi wa [[Kigali]], mu [[Rwanda]]. == Aho ruherereye == === Aho biherereye === [[Dosiye:Kinyinya Genocide Memorial, view from the street.jpg|thumb|left|Urwibutso rwa Kinyinya ruri iruhande rw'umuhanda, mu Gushyingo 2022]] Urwibutso ruri i Murama, mu Murenge wa Kinyinya, mu [[Akarere ka Gasabo]], mu Mujyi wa Kigali.<ref name="TAN2025a">{{Cite web |author=Mutangana Emmanuel |title=Kinyinya Honors Victims of the Genocide Against the Tutsi in 31st Commemoration Ceremony |url=https://www.topafricanews.com/2025/04/20/kinyinya-honors-victims-of-the-genocide-against-the-tutsi-in-31st-commemoration-ceremony/ |website=Top Africa News |date=2025-04-20 |language=en |access-date=2026-06-14}}</ref><ref name="TAN2025b">{{Cite web |author=Mutangana Emmanuel |title=G.S. Kinyinya Remembers: Honoring Teachers and Students Lost in the 1994 Genocide Against the Tutsi |url=https://www.topafricanews.com/2025/05/17/g-s-kinyinya-remembers-honoring-teachers-and-students-lost-in-the-1994-genocide-against-the-tutsi/ |website=Top Africa News |date=2025-05-17 |language=en |access-date=2026-06-12}}</ref> === Imiterere rusange === Urwibutso rwa Kinyinya ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-06-11}}</ref> Mu Mujyi wa Kigali harimo n'[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali]] ku Gisozi, ruri ku rutonde rw'Umurage w'Isi wa UNESCO hamwe n'inzibutso za [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamata|Nyamata]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Murambi|Murambi]] na [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero|Bisesero]].<ref>{{Cite web |title=Sites mémoriaux du génocide : Nyamata, Murambi, Gisozi et Bisesero |url=https://whc.unesco.org/fr/list/1586/ |website=Centre du patrimoine mondial de l'UNESCO |language=fr |access-date=2026-06-11}}</ref> == Amateka == [[Dosiye:Communes of Rwanda in 1994.svg|thumb|Amakomini y'u Rwanda mu 1994]] Nk'uko byavuzwe mu buhamya bwatanzwe mu gihe cyo kwibuka ku nshuro ya 32 i Kinyinya, Abatutsi bari batuye ku musozi wa Kinyinya bishwe n'abasirikare b'ubutegetsi bwa Juvénal Habyarimana n'[[Interahamwe]]. Ubwicanyi bwatangiye nyuma y'ihanurwa ry'indege ya Perezida Habyarimana ku wa 6 Mata 1994, abicanyi bagenda basoma amazina y'abo bagombaga kwica, ibigaragaza ko bari barabateguye mbere.<ref name="TAN2026">{{Cite web |author=Dusabemungu Ange de la Victoire |title=Borrowed Lights and Bitter Truths: The 1994 Genocide Against the Tutsi in Kinyinya |url=https://www.topafricanews.com/2026/04/26/borrowed-lights-and-bitter-truths-the-1994-genocide-against-the-tutsi-in-kinyinya/ |website=Top Africa News |date=2026-04-26 |language=en |access-date=2026-06-12}}</ref> == Ibiranga urwibutso == [[Dosiye:Kinyinya Genocide Memorial, wall of names (2).jpg|thumb|left|Amazina y'abazize Jenoside ku rwibutso rwa Kinyinya, mu Gushyingo 2022]] Mu 2025, urwibutso rwa Kinyinya rwari ruruhukiyemo imibiri y'abazize Jenoside 441.<ref name="TAN2025a" /> Ku rwibutso hari urutonde rw'amazina 411 y'Abatutsi biciwe ku musozi wa Kinyinya, rugenda rwuzuzwa uko abandi bazize Jenoside bamenyekana.<ref name="TAN2026" /> Urwibutso kandi rufitanye isano n'amateka y'amashuri yo muri ako gace. Ku wa 16 Gicurasi 2025, umuhango wo kwibuka wateguwe na Groupe Scolaire Kinyinya watangiriye ku rwibutso rwa Kinyinya i Murama, ukomereza ku ishuri; hibukwa abarimu 12 n'abanyeshuri 6 b'icyahoze ari ishuri ribanza rya Kinyinya bishwe muri Jenoside.<ref name="TAN2025b" /> Rwakira imihango yo ''[[Kwibuka]]'' iteganywa n'amategeko y'u Rwanda agenga kwibuka Jenoside yakorewe Abatutsi.<ref>{{Cite web |title=Law governing ceremonies to commemorate the Genocide against the Tutsi |url=https://rwandalii.org/akn/rw/act/law/2016/15/eng@2016-05-30/source |website=RwandaLII |date=2016-05-30 |language=en |access-date=2026-06-11}}</ref><ref name="TAN2025a" /> == Inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] * [[Akarere ka Gasabo]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibagabaga]] === Ihuza ryo hanze === {{Commons category|Kinyinya Genocide Memorial}} * {{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en}} === Ibitabo === * {{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide |title=Jenoside yakorewe Abatutsi mu yahoze ari Kigali Ngali |location=Kigali |publisher=CNLG |year=2019 |language=rw}} * {{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide |title=Identification des sites du génocide d’avril à juillet 1994 |location=Kigali |publisher=CNLG |year=2019 |url=https://francegenocidetutsi.org/IdentificationSitesGenocideAvrilJuillet1994.pdf |format=PDF |language=fr}} * {{Cite book |last=Denis |first=Philippe |title=The Genocide against the Tutsi, and the Rwandan Churches: Between Grief and Denial |series=Religion in Transforming Africa |volume=9 |publisher=James Currey |location=Woodbridge |year=2022 |isbn=9781847012906 |language=en}} {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Kinyinya, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Gasabo]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] gubzs0erk5451jo7tzmip0p8n19qmhw 143128 143095 2026-10-24T02:58:58Z Score Beethoven 11559 143128 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Kinyinya | image = [[Dosiye:Kinyinya Genocide Memorial, building (2).jpg|frameless|upright=1.15]] | caption = Urwibutso rwa Kinyinya mu Gushyingo 2022 | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = [[Kigali|Umujyi wa Kigali]] | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Gasabo|Gasabo]] | label4 = Umurenge | data4 = Kinyinya | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Rwibuka | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (1994) | label7 = Aho ruherereye | data7 = {{Coord|-1.918333|30.111944|type:landmark_region:RW|display=inline}} }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Kinyinya''' ni ahantu ho kwibukira no gushyingura abazize [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]], haherereye i Murama, mu Murenge wa Kinyinya, mu [[Akarere ka Gasabo]], mu Mujyi wa [[Kigali]], mu [[Rwanda]]. == Aho ruherereye == === Aho biherereye === [[Dosiye:Kinyinya Genocide Memorial, view from the street.jpg|thumb|left|Urwibutso rwa Kinyinya ruri iruhande rw'umuhanda, mu Gushyingo 2022]] Urwibutso ruri i Murama, mu Murenge wa Kinyinya, mu [[Akarere ka Gasabo]], mu Mujyi wa Kigali.<ref name="TAN2025a">{{Cite web |author=Mutangana Emmanuel |title=Kinyinya Honors Victims of the Genocide Against the Tutsi in 31st Commemoration Ceremony |url=https://www.topafricanews.com/2025/04/20/kinyinya-honors-victims-of-the-genocide-against-the-tutsi-in-31st-commemoration-ceremony/ |website=Top Africa News |date=2025-04-20 |language=en |access-date=2026-06-14}}</ref><ref name="TAN2025b">{{Cite web |author=Mutangana Emmanuel |title=G.S. Kinyinya Remembers: Honoring Teachers and Students Lost in the 1994 Genocide Against the Tutsi |url=https://www.topafricanews.com/2025/05/17/g-s-kinyinya-remembers-honoring-teachers-and-students-lost-in-the-1994-genocide-against-the-tutsi/ |website=Top Africa News |date=2025-05-17 |language=en |access-date=2026-06-12}}</ref> === Imiterere rusange === {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Kinyinya ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-06-11}}</ref> Mu Mujyi wa Kigali harimo n'[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali]] ku Gisozi, ruri ku rutonde rw'Umurage w'Isi wa UNESCO hamwe n'inzibutso za [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamata|Nyamata]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Murambi|Murambi]] na [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero|Bisesero]].<ref>{{Cite web |title=Sites mémoriaux du génocide : Nyamata, Murambi, Gisozi et Bisesero |url=https://whc.unesco.org/fr/list/1586/ |website=Centre du patrimoine mondial de l'UNESCO |language=fr |access-date=2026-06-11}}</ref> == Amateka == [[Dosiye:Communes of Rwanda in 1994.svg|thumb|Amakomini y'u Rwanda mu 1994]] Nk'uko byavuzwe mu buhamya bwatanzwe mu gihe cyo kwibuka ku nshuro ya 32 i Kinyinya, Abatutsi bari batuye ku musozi wa Kinyinya bishwe n'abasirikare b'ubutegetsi bwa Juvénal Habyarimana n'[[Interahamwe]]. Ubwicanyi bwatangiye nyuma y'ihanurwa ry'indege ya Perezida Habyarimana ku wa 6 Mata 1994, abicanyi bagenda basoma amazina y'abo bagombaga kwica, ibigaragaza ko bari barabateguye mbere.<ref name="TAN2026">{{Cite web |author=Dusabemungu Ange de la Victoire |title=Borrowed Lights and Bitter Truths: The 1994 Genocide Against the Tutsi in Kinyinya |url=https://www.topafricanews.com/2026/04/26/borrowed-lights-and-bitter-truths-the-1994-genocide-against-the-tutsi-in-kinyinya/ |website=Top Africa News |date=2026-04-26 |language=en |access-date=2026-06-12}}</ref> == Ibiranga urwibutso == [[Dosiye:Kinyinya Genocide Memorial, wall of names (2).jpg|thumb|left|Amazina y'abazize Jenoside ku rwibutso rwa Kinyinya, mu Gushyingo 2022]] Mu 2025, urwibutso rwa Kinyinya rwari ruruhukiyemo imibiri y'abazize Jenoside 441.<ref name="TAN2025a" /> Ku rwibutso hari urutonde rw'amazina 411 y'Abatutsi biciwe ku musozi wa Kinyinya, rugenda rwuzuzwa uko abandi bazize Jenoside bamenyekana.<ref name="TAN2026" /> Urwibutso kandi rufitanye isano n'amateka y'amashuri yo muri ako gace. Ku wa 16 Gicurasi 2025, umuhango wo kwibuka wateguwe na Groupe Scolaire Kinyinya watangiriye ku rwibutso rwa Kinyinya i Murama, ukomereza ku ishuri; hibukwa abarimu 12 n'abanyeshuri 6 b'icyahoze ari ishuri ribanza rya Kinyinya bishwe muri Jenoside.<ref name="TAN2025b" /> Rwakira imihango yo ''[[Kwibuka]]'' iteganywa n'amategeko y'u Rwanda agenga kwibuka Jenoside yakorewe Abatutsi.<ref>{{Cite web |title=Law governing ceremonies to commemorate the Genocide against the Tutsi |url=https://rwandalii.org/akn/rw/act/law/2016/15/eng@2016-05-30/source |website=RwandaLII |date=2016-05-30 |language=en |access-date=2026-06-11}}</ref><ref name="TAN2025a" /> == Inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] * [[Akarere ka Gasabo]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibagabaga]] === Ihuza ryo hanze === {{Commons category|Kinyinya Genocide Memorial}} * {{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en}} === Ibitabo === * {{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide |title=Jenoside yakorewe Abatutsi mu yahoze ari Kigali Ngali |location=Kigali |publisher=CNLG |year=2019 |language=rw}} * {{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide |title=Identification des sites du génocide d’avril à juillet 1994 |location=Kigali |publisher=CNLG |year=2019 |url=https://francegenocidetutsi.org/IdentificationSitesGenocideAvrilJuillet1994.pdf |format=PDF |language=fr}} * {{Cite book |last=Denis |first=Philippe |title=The Genocide against the Tutsi, and the Rwandan Churches: Between Grief and Denial |series=Religion in Transforming Africa |volume=9 |publisher=James Currey |location=Woodbridge |year=2022 |isbn=9781847012906 |language=en}} {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Kinyinya, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Gasabo]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] 60wmelyvou1dskukr6zzkyd0ydbkude Urwibutso rwa Jenoside rwa Cyabakamyi 0 23148 143106 140449 2026-10-24T02:58:09Z Score Beethoven 11559 143106 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Cyabakamyi | image = [[Dosiye:CyabakamyiGenocideMemorial01.jpg|280px]] | caption = Urwibutso rwa Jenoside rwa Cyabakamyi (Kanama 2025) | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = [[Intara y'amajyepfo|Amajyepfo]] | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Nyanza|Nyanza]] | label4 = Umurenge | data4 = Cyabakamyi | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Rwibuka | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (1994) | label7 = Aho ruherereye | data7 = {{Coord|-2.316544|29.680947|type:landmark_region:RW|display=inline}} }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Cyabakamyi''' (ruzwi kandi nk'urwibutso rw'i Nyabinyenga) ni ahantu ho kwibukira no gushyingura abazize [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]], haherereye i Nyabinyenga, mu Murenge wa Cyabakamyi, mu [[Akarere ka Nyanza]], mu [[Intara y'amajyepfo|Intara y'Amajyepfo]], mu [[Rwanda]]. == Aho ruherereye == === Aho biherereye === [[Dosiye:CyabakamyiGenocideMemorial13.jpg|left|thumb|Urwibutso rwa Cyabakamyi (Kanama 2025)]] Urwibutso ruri ku musozi wa Nyabinyenga, hafi ya Paruwasi ya Nyabinyenga n'ibiro by'Akagari ka Nyabinyenga, mu Murenge wa Cyabakamyi, mu [[Akarere ka Nyanza]].<ref name="Mapcarta">{{Cite web |title=Cyabakamyi Genocide Memorial |url=https://mapcarta.com/W391227319 |website=Mapcarta |language=en |access-date=2025-12-25}}</ref> === Imiterere rusange === {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Cyabakamyi ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zibaruwe mu bushakashatsi bwa Komisiyo y'Igihugu yo Kurwanya Jenoside (CNLG) ku hantu habereye Jenoside.<ref name="CNLG">{{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide |title=Identification des sites du génocide d’avril à juillet 1994 |location=Kigali |publisher=CNLG |year=2019 |url=https://francegenocidetutsi.org/IdentificationSitesGenocideAvrilJuillet1994.pdf |format=PDF |language=fr}}</ref> {{clear}} == Amateka == [[Dosiye:Communes of Rwanda in 1994.svg|thumb|Amakomini y'u Rwanda mu 1994]] Nk'uko Minisiteri y'Ubumwe bw'Abanyarwanda n'Inshingano Mboneragihugu (MINUBUMWE) ibivuga, guhera ku wa 22 Mata 1994 Abatutsi batangiye kurimburwa ahantu hatandukanye muri Perefegitura ya Butare, harimo n'i Nyabinyenga.<ref name="MINUBUMWE">{{Cite web |title=Tariki 21/4/1994: Umunsi w’isoni ku Muryango w’Abibumbye |url=https://www.minubumwe.gov.rw/news-detail/umunsi-wisoni-ku-muryango-wabibumbye |website=MINUBUMWE |language=rw |access-date=2026-09-29}}</ref> Nyuma ya Jenoside, imibiri y'abazize Jenoside yabonetse muri ako gace yashyinguwe muri uru rwibutso.<!-- Umubare w'imibiri ishyinguyemo ntiwabonetse mu nkomoko yizewe. --> == Ibiranga urwibutso == [[Dosiye:CyabakamyiGenocideMemorial30.jpg|thumb|Urwibutso rwa Cyabakamyi (Kanama 2025)]] Kimwe n'izindi nzibutso zo mu Rwanda, rwakira imihango yo ''[[Kwibuka]]'' iteganywa n'amategeko agenga kwibuka Jenoside yakorewe Abatutsi.<ref>{{Cite web |title=Law governing ceremonies to commemorate the Genocide against the Tutsi |url=https://rwandalii.org/akn/rw/act/law/2016/15/eng@2016-05-30/source |website=RwandaLII |date=2016-05-30 |language=en |access-date=2026-06-11}}</ref> {{clear}} == Inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] * [[Akarere ka Nyanza]] === Ihuza ryo hanze === {{Commonscat|Cyabakamyi Genocide Memorial}} {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Cyabakamyi, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Nyanza]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] esb3bxu9836dv6szg11tw0uac6y6vrt Urwibutso rwa Jenoside rwa Cyahinda 0 23149 143107 140450 2026-10-24T02:58:11Z Score Beethoven 11559 143107 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Cyahinda | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = [[Intara y'amajyepfo|Amajyepfo]] | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Nyaruguru|Nyaruguru]] | label4 = Umurenge | data4 = Cyahinda | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Rwibuka | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (1994) | label7 = Aho ruherereye | data7 = {{Coord|-2.644821|29.553731|type:landmark_region:RW|display=inline}} }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Cyahinda''' ni ahantu ho kwibukira no gushyingura abazize [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]], haherereye mu Murenge wa Cyahinda, mu [[Akarere ka Nyaruguru]], mu [[Intara y'amajyepfo|Intara y'Amajyepfo]], mu [[Rwanda]]. == Aho ruherereye == === Aho biherereye === Urwibutso ruri mu Murenge wa Cyahinda, mu [[Akarere ka Nyaruguru]]. Rufitanye isano na Paruwasi Gatolika ya Cyahinda, yiciwemo Abatutsi benshi muri Jenoside, mu cyahoze ari Komini Nyakizu, Perefegitura ya Butare.<ref name="NT2010">{{Cite news |title=Clergy advised to apologise for role in Genocide |url=https://www.newtimes.co.rw/article/36760/clergy-advised-to-apologise-for-role-in-genocide |work=The New Times |date=2010-04-20 |language=en |access-date=2026-06-11}}</ref><ref name="HRW">{{Cite web |author=Human Rights Watch |title=Nyakizu: The Massacres |work=Leave None to Tell the Story: Genocide in Rwanda |url=https://www.hrw.org/legacy/reports/1999/rwanda/Geno8-10-03.htm |date=1999-03 |language=en |access-date=2026-06-12}}</ref> === Imiterere rusange === {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Cyahinda ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-06-11}}</ref> == Amateka == [[Dosiye:Communes of Rwanda in 1994.svg|thumb|Amakomini y'u Rwanda mu 1994]] === Ubwicanyi bwo kuri Paruwasi ya Cyahinda === Nk'uko raporo ya Human Rights Watch ibivuga, Abatutsi benshi bo muri Komini Nyakizu n'abaturutse mu makomini ahakikije, cyane cyane mu Gikongoro, bahungiye kuri Kiliziya ya Cyahinda. Burugumesitiri wa Nyakizu, Ladislas Ntaganzwa, yabizezaga umutekano ("Nimuze muri komini yanjye, muzaba mutekanye"), mu gihe yateguraga ubwicanyi mu ibanga.<ref name="HRW" /> Hagati ya tariki ya 15 na 19 Mata 1994, impunzi zari kuri Kiliziya ya Cyahinda zagabweho ibitero byayobowe na Ntaganzwa. Ibyo bitero byagizwemo uruhare n'abapolisi b'igihugu (Gendarmerie), abasirikare, abapolisi ba komini, impunzi z'Abarundi zitwaje intwaro, abarwanashyaka ba MDR-Power, Interahamwe zaturutse mu Gikongoro, ndetse n'abaturage ba Nyakizu n'ab'amakomini ahakikije. Human Rights Watch igereranya ko abishwe bari hagati ya 5&nbsp;500 na 15&nbsp;000, abenshi muri bo bakaba bari abagore, abana n'abasaza.<ref name="HRW" /> === Urwibutso === Ku wa 18 Mata 2010, imibiri 142 y'abazize Jenoside yashyinguwe mu cyubahiro mu rwibutso rwa Cyahinda. Muri uwo muhango, Padiri mukuru wa Paruwasi ya Cyahinda, Innocent Gakwaya, yasabye abihaye Imana bagize uruhare muri Jenoside kwigaragaza no gusaba imbabazi.<ref name="NT2010" /> == Ibiranga urwibutso == Urwibutso ni ahantu ho gushyingura, kunamira no kwibuka abiciwe i Cyahinda. Kimwe n'izindi nzibutso zo mu Rwanda, rwakira imihango yo ''[[Kwibuka]]'' iteganywa n'amategeko agenga kwibuka Jenoside yakorewe Abatutsi.<ref>{{Cite web |title=Law governing ceremonies to commemorate the Genocide against the Tutsi |url=https://rwandalii.org/akn/rw/act/law/2016/15/eng@2016-05-30/source |website=RwandaLII |date=2016-05-30 |language=en |access-date=2026-06-11}}</ref> == Inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] * [[Akarere ka Nyaruguru]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibeho]] === Ibitabo === * {{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide |title=Jenoside yakorewe Abatutsi mu yahoze ari perefegitura ya Butare |location=Kigali |publisher=CNLG |year=2019 |language=rw}} * {{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide |title=Identification des sites du génocide d’avril à juillet 1994 |location=Kigali |publisher=CNLG |year=2019 |url=https://francegenocidetutsi.org/IdentificationSitesGenocideAvrilJuillet1994.pdf |format=PDF |language=fr}} * {{Cite book |last=Denis |first=Philippe |title=The Genocide against the Tutsi, and the Rwandan Churches: Between Grief and Denial |series=Religion in Transforming Africa |volume=9 |publisher=James Currey |location=Woodbridge |year=2022 |isbn=9781847012906 |language=en}} {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Cyahinda, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Nyaruguru]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] dn3vc55fdifmgy60gli39n564idjrhn Urwibutso rwa Jenoside rwa Cyarwa 0 23150 143109 140451 2026-10-24T02:58:16Z Score Beethoven 11559 143109 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Cyarwa | image = [[Dosiye:CyarwaGenocideMemorial09.jpg|280px]] | caption = Urwibutso rwa Jenoside rwa Cyarwa | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = [[Intara y'amajyepfo|Amajyepfo]] | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Huye|Huye]] | label4 = Umurenge | data4 = Tumba | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Rwibuka | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (1994) | label7 = Aho ruherereye | data7 = {{Coord|-2.625133|29.750079|type:landmark_region:RW|display=inline}} }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Cyarwa''' ni ahantu ho kwibukira no gushyingura abazize [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]], haherereye mu Murenge wa Tumba, mu [[Akarere ka Huye]], mu [[Intara y'amajyepfo|Intara y'Amajyepfo]], mu [[Rwanda]]. Ruruhukiyemo imibiri irenga 11&nbsp;000 y'abazize Jenoside. == Aho ruherereye == [[Dosiye:CyarwaGenocideMemorial03.jpg|left|thumb|Urwibutso rwa Cyarwa]] Urwibutso ruri mu Murenge wa Tumba, mu [[Akarere ka Huye]], hafi y'umujyi wa [[Butare]].<ref name="IGIHE2021">{{Cite web |title=Huye: Hashyinguwe mu cyubahiro imibiri 48 y'abishwe muri Jenoside yakorewe Abatutsi |url=https://www.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/huye-hashyinguwe-mu-cyubahiro-imibiri-48-y-abishwe-muri-jenoside-yakorewe |website=IGIHE |date=2021-05-16 |language=rw |access-date=2026-06-11}}</ref><ref name="CNLG">{{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide |title=Identification des sites du génocide d’avril à juillet 1994 |location=Kigali |publisher=CNLG |year=2019 |url=https://francegenocidetutsi.org/IdentificationSitesGenocideAvrilJuillet1994.pdf |format=PDF |language=fr}}</ref> {{clear}} {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Cyarwa ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Amateka == [[Dosiye:Communes of Rwanda in 1994.svg|thumb|Amakomini y'u Rwanda mu 1994]] Urwibutso rwa Cyarwa ruri mu hantu ho kwibukira hafitanye isano na Jenoside yakorewe Abatutsi mu cyahoze ari Perefegitura ya Butare, ahabereye ubwicanyi bwinshi mu 1994.<ref>{{Cite web |title=How Genocide against Tutsi unfolded in Butare Prefecture |url=https://en.igihe.com/news/article/how-genocide-against-tutsi-was-executed-with-extreme-cruelty-in-butare |website=IGIHE |date=2022-04-19 |language=en |access-date=2026-06-11}}</ref> Mu muhango wo kwibuka ku nshuro ya 28 wabereye i Cyarwa ku wa 21 Mata 2022, abatanze ubuhamya bagaragaje ko Jenoside muri ako gace yatangiye nyuma y'ijambo Perezida w'agateganyo, Théodore Sindikubwabo, yavugiye i Butare ku wa 19 Mata 1994, akangurira abantu kwica. Minisitiri w'Ubuzima, Dr. Daniel Ngamije, yavuze ko Sindikubwabo "yari umuganga ariko ahitamo kuba umwicanyi".<ref name="IGIHE2022">{{Cite web |title=Umuganga wahisemo kuba umwicanyi: Hanenzwe ubugwari bwaranze Sindikubwabo wari Perezida |url=https://mobile.igihe.com/amakuru/muri-afurika/u-rwanda/article/umuganga-wahisemo-kuba-umwicanyi-hanenzwe-ubugwari-bwaranze-sindikubwaho-wari |website=IGIHE |date=2022-04-21 |language=rw |access-date=2026-06-11}}</ref> == Ibiranga urwibutso == [[Dosiye:CyarwaGenocideMemorial07.jpg|thumb|Urwibutso rwa Cyarwa]] Urwibutso rwa Cyarwa ruruhukiyemo imibiri y'abazize Jenoside irenga 11&nbsp;000.<ref name="IGIHE2021" /><ref name="IGIHE2022" /> Ku wa 15 Gicurasi 2021, imibiri 48 yashyinguwe mu cyubahiro muri uru rwibutso: 47 yari yabonetse mu Mudugudu w'Akamuhoza hagati ya tariki ya 26 na 28 Mata 2021, n'umwe wavanywe mu Murenge wa Ngoma. Umuhango witabiriwe na Visi Perezida wa Sena, Espérance Nyirasafari, na Perezida wa Ibuka mu Karere ka Huye, Théodate Siboyintore.<ref name="IGIHE2021" /> {{clear}} == Inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] * [[Akarere ka Huye]] * [[Butare]] === Ihuza ryo hanze === {{Commonscat|Cyarwa Genocide Memorial}} === Ibitabo === * {{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide |title=Identification des sites du génocide d’avril à juillet 1994 |location=Kigali |publisher=CNLG |year=2019 |url=https://francegenocidetutsi.org/IdentificationSitesGenocideAvrilJuillet1994.pdf |format=PDF |language=fr}} * {{Cite journal |last1=Dumas |first1=Hélène |last2=Korman |first2=Rémi |title=Espaces de la mémoire du génocide des Tutsis au Rwanda. Mémoriaux et lieux de mémoire |journal=Afrique contemporaine |issue=238 |year=2011 |language=fr}} * {{Cite journal |last=Korman |first=Rémi |title=La politique de mémoire du génocide des Tutsi au Rwanda : enjeux et évolutions |journal=Droit et cultures |issue=66 |year=2013 |language=fr}} {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Cyarwa, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Huye]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] ky6wp9a1j9afndqj7nwd3qo46cpls55 Urwibutso rwa Jenoside rwa Giheke 0 23151 143113 140452 2026-10-24T02:58:25Z Score Beethoven 11559 143113 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Giheke | image = [[Dosiye:GihekeGenocideMemorial11.jpg|280px]] | caption = Urwibutso rwa Jenoside rwa Giheke | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = [[Intara y'Uburengerazuba|Iburengerazuba]] | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Rusizi|Rusizi]] | label4 = Umurenge | data4 = Giheke | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Rwibuka | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (1994) | label7 = Aho ruherereye | data7 = {{Coord|-2.472809|28.976312|type:landmark_region:RW|display=inline}} }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Giheke''' ni ahantu ho kwibukira no gushyingura abazize [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]], haherereye mu Murenge wa Giheke, mu [[Akarere ka Rusizi]], mu [[Intara y'Uburengerazuba]], mu [[Rwanda]]. == Aho ruherereye == === Aho biherereye === Urwibutso ruri mu Murenge wa Giheke, mu [[Akarere ka Rusizi]], mu majyepfo y'uburengerazuba bw'u Rwanda.<ref name="GAR">{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-06-11}}</ref> === Imiterere rusange === {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Giheke ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref name="GAR" /> Inzibutso enye za Jenoside zo mu Rwanda ziri ku rutonde rw'Umurage w'Isi wa UNESCO: [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamata|Nyamata]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Murambi|Murambi]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali|Gisozi]] na [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero|Bisesero]].<ref>{{Cite web |title=Sites mémoriaux du génocide : Nyamata, Murambi, Gisozi et Bisesero |url=https://whc.unesco.org/fr/list/1586/ |website=Centre du patrimoine mondial de l'UNESCO |language=fr |access-date=2026-06-11}}</ref> == Amateka == [[Dosiye:Communes of Rwanda in 1994.svg|thumb|Amakomini y'u Rwanda mu 1994]] [[Dosiye:GihekeGenocideMemorial09.jpg|left|thumb|Urwibutso rwa Jenoside rwa Giheke]] Urwibutso rwa Giheke ruri mu hantu ho kwibukira hashyizweho nyuma ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, kugira ngo habungabungwe urwibutso rw'abayizize bo mu [[Akarere ka Rusizi]]. <!-- Inkuru y'Igifaransa ivuga ko mu 2019 imwe mu mibiri yari i Giheke yimuriwe mu [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Gashirabwoba]] (The New Times, 29/05/2019, "15,629 Bodies of Genocide Victims Accorded Decent Burial"). Ntibyashobotse kubigenzura: inkuru iri kuri AllAfrica isaba kwiyandikisha. --> {{clear}} == Ibiranga urwibutso == Kimwe n'izindi nzibutso zo mu Rwanda, urwibutso rwa Giheke ni ahantu ho gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kunamira abazize Jenoside yakorewe Abatutsi, kandi rwakira imihango yo ''[[Kwibuka]]'' iteganywa n'amategeko.<ref>{{Cite web |title=Law governing ceremonies to commemorate the Genocide against the Tutsi |url=https://rwandalii.org/akn/rw/act/law/2016/15/eng@2016-05-30/source |website=RwandaLII |date=2016-05-30 |language=en |access-date=2026-06-11}}</ref> == Inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] * [[Akarere ka Rusizi]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Gashirabwoba]] === Ihuza ryo hanze === {{Commonscat|Giheke Genocide Memorial}} === Ibitabo === * {{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide |title=Jenoside yakorewe Abatutsi mu yahoze ari perefegitura ya Cyangugu |location=Kigali |publisher=CNLG |year=2019 |language=rw}} * {{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide |title=Identification des sites du génocide d’avril à juillet 1994 |location=Kigali |publisher=CNLG |year=2019 |url=https://francegenocidetutsi.org/IdentificationSitesGenocideAvrilJuillet1994.pdf |format=PDF |language=fr}} * {{Cite book |last=Denis |first=Philippe |title=The Genocide against the Tutsi, and the Rwandan Churches: Between Grief and Denial |series=Religion in Transforming Africa |volume=9 |publisher=James Currey |location=Woodbridge |year=2022 |isbn=9781847012906 |language=en}} {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Giheke, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Rusizi]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] dho2bx2hz1cclp7iqdcdn4ke279vb88 Urwibutso rwa Jenoside rwa Kabgayi 0 23152 143116 140453 2026-10-24T02:58:31Z Score Beethoven 11559 143116 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Kabgayi | image = [[Dosiye:KabgayiGenocideMemorial20.jpg|280px]] | caption = Urwibutso rwa Jenoside rwa Kabgayi (Kanama 2025) | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = [[Intara y'amajyepfo|Amajyepfo]] | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Muhanga|Muhanga]] | label4 = Aho ruherereye | data4 = Kabgayi | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Rwibuka | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (1994) | label7 = Ikarita | data7 = {{Coord|-2.106625|29.751415|type:landmark_region:RW|display=inline}} }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Kabgayi''' ni ahantu ho kwibukira no gushyingura abazize [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]], haherereye i Kabgayi, mu [[Akarere ka Muhanga]], mu [[Intara y'amajyepfo|Intara y'Amajyepfo]], mu [[Rwanda]]. Rwibutsa Abatutsi benshi bahungiye i Kabgayi muri Jenoside, bakahicirwa cyangwa bagakurwayo bakajya kwicirwa ahandi. == Aho ruherereye == [[Dosiye:KabgayiGenocideMemorial19.jpg|left|thumb|Ahakirirwa abashyitsi, hejuru y'urwibutso (Kanama 2025)]] Urwibutso ruri ku musozi wa Kabgayi, mu majyepfo y'umujyi wa Muhanga (wahoze witwa Gitarama), hafi ya Katederali ya Kabgayi, ibitaro bya Kabgayi n'ibigo by'amashuri bya Kiliziya Gatolika.<ref name="NT2025">{{Cite news |author=Frank Ntarindwa |title=Kabgayi massacres: Survivor tells harrowing story of father's death at hands of his best man |url=https://www.newtimes.co.rw/article/26917/news/kwibuka/kabgayi-massacres-survivor-tells-harrowing-story-of-fathers-death-at-hands-of-his-best-man |work=The New Times |date=2025-06-02 |language=en |access-date=2026-09-29}}</ref> {{clear}} {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Kabgayi ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Amateka == [[Dosiye:Communes of Rwanda in 1994.svg|thumb|Amakomini y'u Rwanda mu 1994]] === Ubuhungiro bw'i Kabgayi === Muri Jenoside, Kabgayi yabaye ubuhungiro bw'Abatutsi ibihumbi n'ibihumbi baturutse mu makomini ya Perefegitura ya Gitarama, cyane cyane Mushubati, Tambwe, Ntongwe, Mugina, Taba na Buringa, ndetse n'abari bahunze ubwicanyi bw'i Kigali. Bahungiye mu ishuri ribanza, muri Petit Séminaire ya Kabgayi, mu ishuri ryisumbuye rya Saint-Joseph no mu kigo cy'ababikira cyitwaga CND, bizeye ko nk'uko byagenze mu 1959, kugera ku butaka bwa Kiliziya byari kubarinda.<ref name="NT2025" /> Guhera ku wa 15 Mata 1994, Padiri Vjeko Ćurić, umupadiri w'Umufaransisikani, yatangiye gutwara impunzi zari i Kivumu azijyana i Kabgayi, akajya aha ruswa Interahamwe zabaga ziri kuri bariyeri.<ref name="NT2025" /> Muri Gicurasi 1994, Human Rights Watch yagereranyaga ko i Kabgayi hari abantu bagera ku 50&nbsp;000 bavanywe mu byabo, abenshi muri bo bakaba Abatutsi, kandi ko Leta y'icyo gihe yanze kwemera ko ibitaro bya Kabgayi bitagira aho bibogamiye.<ref name="HRW1994">{{Cite web |author=Human Rights Watch |title=Génocide au Rwanda |url=https://www.hrw.org/legacy/french/reports/rw94/rwandamai94.htm |date=May 1994 |language=fr |access-date=2026-09-29}}</ref> === Ubwicanyi === Ubuzima bw'impunzi i Kabgayi bwari bugoye cyane: abicanyi bahoraga bagaba ibitero, bagatoranya abo bica, kandi uwageragezaga gusohoka yashoboraga gufatwa akicwa n'Interahamwe.<ref name="NT2025" /> Abatutsi benshi, cyane cyane abagabo n'abahungu, barakusanywaga bagashyirwa mu mabisi ya ONATRACOM, bakajyanwa i Ngororero bakahicirwa.<ref name="NT2025" /> Human Rights Watch na yo yavuze ko amatsinda y'abantu yakurwaga mu nkambi y'impunzi z'Abatutsi yari mu kigo cya Kiliziya i Kabgayi, akajyanwa kwicwa.<ref name="HRW1994" /> Abarokotse bavuga kandi ko abagore n'abakobwa bafatwaga ku ngufu, abagabo bakajyanwa ahantu hatazwi bakicwa.<ref name="RTBF">{{Cite web |title='Nos cœurs sont leurs tombes' : 30 ans après, des Tutsis rescapés racontent le génocide au Rwanda |url=https://www.rtbf.be/article/nos-c-urs-sont-leurs-tombes-30-ans-apres-des-tutsis-rescapes-racontent-le-genocide-au-rwanda-11353587 |website=RTBF |year=2024 |language=fr |access-date=2026-09-29}}</ref> Ku wa 2 Kamena 1994, ahagana saa tatu za mu gitondo, ingabo za FPR-Inkotanyi zafashe Kabgayi, zirokora impunzi zari zikiri yo.<ref name="NT2025" /> == Ibiranga urwibutso == [[Dosiye:KabgayiGenocideMemorial13.jpg|thumb|Aho imva ziri, munsi y'urwibutso (Kanama 2025)]] Urwibutso ruri munsi y'umusozi wa Katederali ya Kabgayi, hafi y'ibitaro. Kimwe n'izindi nzibutso zo mu Rwanda, rwakira imihango yo ''[[Kwibuka]]'' iteganywa n'amategeko.<ref>{{Cite web |title=Law governing ceremonies to commemorate the Genocide against the Tutsi |url=https://rwandalii.org/akn/rw/act/law/2016/15/eng@2016-05-30/source |website=RwandaLII |date=2016-05-30 |language=en |access-date=2026-06-11}}</ref> <!-- Inkuru y'Igifaransa ivuga ko imva rusange ya I yarimo imibiri 141 n'iya II imibiri 50; iyo mibare ntiyabonetse mu nkuru ya The New Times yatanzwe nk'inkomoko. --> {{clear}} == Inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] * [[Akarere ka Muhanga]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Ngororero]] === Ihuza ryo hanze === {{Commonscat|Kabgayi Genocide Memorial}} === Ibitabo === * {{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide |title=Identification des sites du génocide d’avril à juillet 1994 |location=Kigali |publisher=CNLG |year=2019 |url=https://francegenocidetutsi.org/IdentificationSitesGenocideAvrilJuillet1994.pdf |format=PDF |language=fr}} * {{Cite journal |last=Korman |first=Rémi |title=Espaces sacrés et sites de massacre après le génocide des Tutsi : Les enjeux de la patrimonialisation des églises au Rwanda |journal=Vingtième Siècle. Revue d'histoire |issue=137 |year=2018 |pages=155–167 |doi=10.3917/ving.137.0155 |language=fr}} * {{Cite book |author1=Donatille Karurenzi |author2=Bernard Wilkin |title=Un génocide en héritage : 30 ans après, des rescapés tutsis de Belgique témoignent |location=Bruxelles |publisher=Altura |year=2024 |isbn=978-2-931190-14-2 |language=fr}} {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Kabgayi, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Muhanga]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] 5ojl36rf8ud0urngaryvv8brcdvruc6 Urwibutso rwa Jenoside rwa Karama 0 23153 143121 140454 2026-10-24T02:58:43Z Score Beethoven 11559 143121 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Karama | image = [[Dosiye:KaramaGenocideMemorial12.jpg|280px]] | caption = Urwibutso rwa Jenoside rwa Karama (Kanama 2025) | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = [[Intara y'amajyepfo|Amajyepfo]] | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Huye|Huye]] | label4 = Umurenge | data4 = Karama | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Rwibuka | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (1994) }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Karama''' ni ahantu ho kwibukira [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]], haherereye mu Murenge wa Karama, mu [[Akarere ka Huye]], mu [[Intara y'amajyepfo|Intara y'Amajyepfo]], mu [[Rwanda]]. Ruhurije hamwe imibiri y'Abatutsi ibihumbi mirongo biciwe i Karama no mu makomini ahakikije, bari bakusanyirijwe kuri Paruwasi Gatolika ya Karama, nyuma ya Jenoside bagashyingurwa mu mva n'ibyumba by'imibiri byubatswe aho. == Aho ruherereye == === Aho biherereye === Urwibutso ruri mu Murenge wa Karama, umwe mu mirenge cumi n'ine igize [[Akarere ka Huye]] mu Ntara y'Amajyepfo, mu burasirazuba bw'umujyi wa [[Butare]] (Huye).<ref name="Huye2024">Akarere ka Huye, « Karama: Hatangirijwe ku rwego rw’Akarere icyumweru cy’icyunamo », urubuga rw'Akarere ka Huye.</ref> Ruri hafi ya Kiliziya Gatolika ya Karama, ahantu hirengeye hagerwa unyuze mu muhanda w'itaka uturuka ku muhanda uhuza Huye na [[Akarere ka Nyaruguru|Nyaruguru]].<ref name="KT2023">Marie Claire Joyeuse, « Huye: Bifuza ko urwibutso rwa Jenoside rwa Karama rutunganywa rugashyirwa ku rwego rw’Akarere », ''Kigali Today'', 1 Gicurasi 2023.</ref> === Imiterere rusange === {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Karama ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> [[Dosiye:Communes of Rwanda in 1994.svg|thumb|Amakomini y'u Rwanda mu 1994]] Mu 1994, Karama yari mu cyahoze ari Komini Runyinya, muri Perefegitura ya Butare, agace abayobozi ba gisivili, aba gisirikare n'ab'amadini bagizemo uruhare rukomeye mu gushyira mu bikorwa Jenoside.<ref name="CNLG2021">National Commission for the Fight against Genocide (CNLG), ''Preparation and Execution of the Genocide Perpetrated against the Tutsi'', Kigali, 2021, p. 157–158.</ref> Abatutsi bahungaga ibitero mu makomini aturanye ya Runyinya, Rwamiko, Mubuga, Maraba cyangwa Nyakizu boherezwaga kuri Paruwasi Gatolika ya Karama, bizezwa ko ari ubuhungiro.<ref name="CNLG2021" /> Kuva Jenoside irangiye, buri murenge wo mu Karere ka Huye ufite ahantu ho kwibukira abazize Jenoside, kandi urwibutso rwa Karama rwagiye ruba rumwe mu nzibutso z'ingenzi z'akarere.<ref name="Igihe2022">''The New Times'' / ''IGIHE'', « How genocide against Tutsi was executed with extreme cruelty in Butare », 19 Mata 2022.</ref> == Amateka == [[Dosiye:KaramaGenocideMemorial13.jpg|left|thumb|Icyapa kerekana inzira igana ku rwibutso (Kanama 2025)]] === Ubwicanyi bwo mu 1994 === Nyuma y'igitero cyagabwe ku kigo cy'amashuri cya [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Murambi|Murambi]] ku wa 20 na 21 Mata 1994, Abatutsi ibihumbi bakusanyirijwe n'abayobozi ba komini kuri Paruwasi ya Karama, mu cyahoze ari Komini Runyinya.<ref name="CNLG2021" /> Impunzi zaturutse mu makomini atandukanye ya Perefegitura ya Butare, zikusanyirizwa muri kiliziya, mu mashuri no ku isoko ryari hafi aho, zibarurwa kandi zigabanywa hakurikijwe segiteri zaturutsemo.<ref name="CNLG2021" /> Abayobozi b'inzego z'ibanze n'abajandarume bafunze amazi, banashyira uburozi mu mugezi wari hafi kugira ngo impunzi zibure amazi meza, hanyuma bagaba ibitero bihuriweho bakoresheje za gerenade, imbunda n'intwaro gakondo.<ref name="KT2023" /><ref name="CNLG2021" /> Ku wa 21 Mata 1994, nyuma y'umunsi wose w'ubwicanyi, abenshi mu bari bahungiye i Karama barishwe. Abarokotse bavuga kandi ko igikoma cyahawe abagore n'abana bari basigaye aho cyari kirimo uburozi, gihitana amagana muri bo.<ref name="CNLG2021" /> Imibiri y'abishwe yajugunywe mu byobo byinshi byacukuwe hirya no hino ya paruwasi no ku misozi ihakikije. Ibigereranyo bihari bivuga ko i Karama hiciwe Abatutsi ibihumbi mirongo, abagera ku 70&nbsp;000 muri bo bakaba bashyinguye mu rwibutso ubu.<ref name="CNLG2021" /><ref name="AllAfrica2024">« April 21, 1994 – The implementation of genocide perpetrated against Tutsi », ''AllAfrica'', 21 Mata 2024.</ref> === Ishyirwaho n'iterambere ry'urwibutso === Nyuma ya 1994, imva rusange zari hirya no hino i Karama zagiye zifukurwa buhoro buhoro, imibiri ikusanyirizwa mu nzu y'agateganyo yari ku kibanza cya paruwasi.<ref name="Minijust">Minisiteri y'Ubutabera, « Ministry of Justice’s staff visited Karama Genocide Memorial site », minijust.gov.rw.</ref> Mu ntangiriro z'imyaka ya 2010, Leta y'u Rwanda yashyize Karama ku rutonde rw'ahantu ho kwibukira hagomba kubungabungwa, igenera ingengo y'imari yo kubaka urwibutso rufatika muri uwo murenge.<ref name="NewTimes2011">« Rwf30 million for Huye memorial », ''The New Times'', 8 Ugushyingo 2011.</ref> Imirimo yo gutunganya aho hantu yatumye imibiri ibihumbi yavanywe mu byobo 1&nbsp;335 byabaruwe mu cyahoze ari Komini Runyinya ihurizwa hamwe ikongera gushyingurwa.<ref name="KT2023" /> Ubu urwibutso ruruhukiyemo imibiri y'Abatutsi igereranywa hagati ya 68&nbsp;000 na 75&nbsp;000, bigatuma ruba rumwe mu nzibutso nini z'Akarere ka Huye.<ref name="Huye2024" /><ref name="KT2024">« Sena yiyemeje gukora ubuvugizi ngo i Karama hubakwe urwibutso rwa Jenoside rufatika », ''Kigali Today'', 22 Mata 2024.</ref><ref name="Igihe2025">« Huye: Intimba ya Ruzindana wabaye muri “Muvoma” yumva bizamugira umutoni ariko », ''IGIHE'', 10 Mata 2025.</ref> Hagati ya 2020 na 2024, inzego za Leta n'imiryango y'abarokotse bateguye imihango yo ''[[Kwibuka]]'' i Karama, bashimangira ko ari ngombwa kurushaho kunoza ibikorwaremezo by'aho hantu no kuhashyira ku rwego rw'urwibutso rw'akarere.<ref name="KT2023" /><ref name="KT2024" /><ref name="Minijust" /> Abarokotse n'abayobozi b'inzego z'ibanze basaba ko hubakwa inyubako nshya zo kumurikiramo amateka no gutunganya umuhanda ugerayo.<ref name="KT2023" /><ref name="Huye2024" /> == Ibiranga urwibutso == Urwibutso rwa Karama rugizwe n'inzu nini ibitswemo imibiri, imva zipfundikiye, ikibuga cyo gukoreramo imihango n'umusaraba munini ugaragara uri ku muhanda Huye–Nyaruguru.<ref name="Minijust" /> Ni ahantu imiryango ikomoka mu cyahoze ari Komini Runyinya no mu makomini aturanye iza kunamira ababo, igategura buri mwaka imihango yo kwibuka, ubuhamya n'ibikorwa byo kurwanya ihakana n'ipfobya rya Jenoside.<ref name="KT2023" /><ref name="KT2024" /> Kubera umubare munini w'abahashyinguye n'amateka yihariye ya Paruwasi ya Karama muri Jenoside, abarokotse bafata aha hantu nk'ahantu h'ingenzi ho kwibukira Jenoside yakorewe Abatutsi mu karere ka Huye.<ref name="KT2023" /><ref name="CNLG2021" /> == Inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] * [[Akarere ka Huye]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Murambi]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Cyahinda]] === Ihuza ryo hanze === {{Commonscat|Karama Genocide Memorial}} === Ibitabo === * National Commission for the Fight against Genocide (CNLG), ''Preparation and Execution of the Genocide Perpetrated against the Tutsi'', Kigali, 2021, 378 p. * Commission pour le mémorial du génocide et des massacres au Rwanda, ''Rapport préliminaire d’identification des sites du génocide et des massacres d’avril-juillet 1994 au Rwanda'', Kigali, Gashyantare 1996, 219 p. {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Karama, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Huye]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] rked038k2jojvwxrx5vvgvk7l2rzcit Urwibutso rwa Jenoside rwa Mayunzwe 0 23154 143130 140888 2026-10-24T02:59:02Z Score Beethoven 11559 143130 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Mayunzwe | image = [[Dosiye:Entrance of the Memorial 2.jpg|280px]] | caption = Ubwinjiriro bw'urwibutso rwa Mayunzwe (19 Kanama 2025) | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = [[Intara y'amajyepfo|Amajyepfo]] | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Ruhango|Ruhango]] | label4 = Umurenge | data4 = Mbuye | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Rwibuka | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (1994) }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Mayunzwe''' ni ahantu ho kwibukira haherereye i Mayunzwe, mu [[Akarere ka Ruhango]] ([[Intara y'amajyepfo|Intara y'Amajyepfo]], [[Rwanda]]). Rwunamira abazize [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]], kandi rwakira buri mwaka imihango yo ''[[Kwibuka]]''. Urwibutso rufitanye isano n'ahantu hitwa « Karuvariyo » (''Kaluvariyo''), ku musozi uri hafi aho, ahiciwe Abatutsi b'i Mayunzwe muri Mata 1994. == Aho ruherereye == === Aho biherereye === Urwibutso ruri i Mayunzwe, mu Murenge wa Mbuye ([[Akarere ka Ruhango]], Intara y'Amajyepfo). Aka gace kari mu burengerazuba bwa [[Kigali]], hafi ya Muhanga (yahoze yitwa Gitarama).<ref name="JusticeInfo">{{Cite web |author=Thierry Cruvellier |title=Mayunzwe remembers the “Calvary” of the Tutsis |url=https://www.justiceinfo.net/en/130536-mayunzwe-remembers-calvary-tutsis.html |website=Justice Info |date=2024-04-09 |language=en |access-date=2025-09-08}}</ref> === Imiterere rusange === [[Dosiye:Parking of the memorial2.jpg|left|thumb|Aho imodoka ziparika imbere mu rwibutso rwa Mayunzwe (19 Kanama 2025)]] [[Dosiye:Communes of Rwanda in 1994.svg|thumb|Amakomini y'u Rwanda mu 1994]] Urwibutso rwa Mayunzwe ni rumwe mu nzibutso, imva rusange n'ahantu ho kwibukira biri hirya no hino mu Rwanda no mu mahanga, bifitanye isano na Jenoside yo mu 1994. Muri izo nzibutso, enye — [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamata|Nyamata]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Murambi|Murambi]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali|Gisozi]] na [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero|Bisesero]] — ziri ku rutonde rw'Umurage w'Isi wa UNESCO.<ref>{{Cite web |title=Sites mémoriaux du génocide : Nyamata, Murambi, Gisozi et Bisesero |url=https://whc.unesco.org/fr/list/1586/ |website=UNESCO |language=fr |access-date=2025-08-15}}</ref> {{clear}} == Amateka == Ku wa 24 Mata 1994, Abatutsi biciwe i Mayunzwe, cyane cyane ahitwa « Karuvariyo ». Amakuru yo muri ako gace agereranya ko uwo munsi hishwe abantu amagana.<ref name="RBA">{{Cite web |title=April 24, 1994: Tutsi massacre at Mayunzwe, Ruhango |url=https://rba.co.rw/post/April-24-1994-Tutsi-massacre-at-Mayunzwe-Ruhango |website=Rwanda Broadcasting Agency (RBA) |date=2020-04-24 |language=en |access-date=2025-09-08}}</ref><ref name="JusticeInfo" /><ref name="KT2023">{{Cite web |title=Mayunzwe: Bagiye kubaka inzira y’amateka ya Jenoside igana kuri « Karuvariyo » |url=https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/mayunzwe-bagiye-kubaka-inzira-y-amateka-ya-jenoside-igana-kuri-karuvariyo |website=Kigali Today |date=2023-05-26 |language=rw |access-date=2025-09-08}}</ref> Umwanditsi [[Charles Habonimana]], wavukiye i Mayunzwe, yarokotse ubwo bwicanyi maze abwandikaho igitabo ''Moi, le dernier Tutsi'' (2019). Nyuma ya Jenoside, i Mayunzwe hubatswe urwibutso. Inyandiko z'ingengo y'imari zigaragaza imirimo yo kubaka no gusana urwibutso yatewe inkunga n'Akarere ka Ruhango.<ref>{{Cite web |title=Ruhango District – Annex II-1 (2018-2021): Construction of Mayunzwe Memorial |url=https://www.minecofin.gov.rw/fileadmin/user_upload/Minecofin/Publications/REPORTS/National_Budget/District_Budget/2018-19_Revised_Budgets/Ruhango_District/ANNEX_II-1.pdf |website=Ministry of Finance and Economic Planning (MINECOFIN) |language=en |access-date=2025-09-08}}</ref> == Ibiranga urwibutso == {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rufitanye isano ya bugufi n'ahitwa « Karuvariyo », ku musozi uri hafi aho, ahiciwe abenshi mu bazize Jenoside b'i Mayunzwe ku wa 24 Mata 1994; ibigereranyo byo muri ako gace bivuga ko muri segiteri ya Mayunzwe honyine hishwe abarenga 850.<ref name="RBA" /> Mu bavugwa ko bayoboye cyangwa bashishikarije ubwicanyi harimo François Murekambanze, wari konseye wa segiteri, hamwe n'abicanyi baturutse ahandi.<ref name="RBA" /><ref>{{Cite web |title=Kwibuka28: tariki ya 24 Mata 1994, uko Jenoside yakorewe Abatutsi yakozwe hirya no hino mu gihugu |url=https://www.minubumwe.gov.rw/news-detail/kwibuka28-tariki-ya-24-mata-1994-uko-jenoside-yakorewe-abatutsi-yakozwe-hirya-no-hino-mu-gihugu |website=MINUBUMWE |language=rw |access-date=2025-09-09}}</ref> <!-- Inkuru y'Igifaransa ivuga imva rusange ebyiri zabaruwe mu 1994 (I: 150, II: 110, ku wa 23 Mata 1994); inkomoko zatanzwe ni inyandiko zitatangajwe (« extrait communiqué par l’utilisateur ») n'inkuru ya Le Monde itavuga Mayunzwe. Ntibyashyizwe mu nyandiko. --> Aha hantu hakoreshwa buri gihe mu bikorwa byo kwibuka (''Kwibuka''), kandi hari umushinga wo kubaka « inzira y'amateka » igana kuri Karuvariyo.<ref name="JusticeInfo" /><ref name="KT2023" /> [[Dosiye:Road next to Entry Mayunzwe Genocide Memorial.jpg|left|thumb|Umuhanda uri imbere y'urwibutso rwa Mayunzwe (19 Kanama 2025)]] Urwibutso rwakira buri mwaka imihango yo ''Kwibuka'' (ijoro ryo kwibuka, gushyira indabo ku mva, urugendo rwo kwibuka) n'ibikorwa byo kwigisha amateka ya Jenoside bitegurwa n'inzego z'ibanze n'imiryango y'abarokotse.<ref name="JusticeInfo" /> [[Charles Habonimana]], mu gitabo cye ''Moi, le dernier Tutsi'', avuga uko abo mu muryango we bishwe n'uko we yarokotse muri Mata 1994 aha hantu.<ref>{{Cite web |title=Charles Habonimana : « Je n’ai oublié ni les bruits, ni les mots, ni les images du génocide des Tutsi » |url=https://www.jeuneafrique.com/757539/societe/charles-habonimana-je-nai-oublie-ni-les-bruits-ni-les-mots-ni-les-images-du-genocide-des-tutsi/ |website=Jeune Afrique |date=2019-04-02 |language=fr |access-date=2025-10-24}}</ref> {{clear}} == Inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] * [[Akarere ka Ruhango]] * [[Charles Habonimana]] === Ihuza ryo hanze === {{Commonscat|Mayunzwe Genocide Memorial}} * {{Cite web |title=Mayunzwe remembers the “Calvary” of the Tutsis |url=https://www.justiceinfo.net/en/130536-mayunzwe-remembers-calvary-tutsis.html |website=Justice Info |language=en}} === Ibitabo === * {{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide |title=Identification des sites du génocide d’avril à juillet 1994 |location=Kigali |publisher=CNLG |year=2019 |url=https://francegenocidetutsi.org/IdentificationSitesGenocideAvrilJuillet1994.pdf |format=PDF |language=fr}} {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Mayunzwe, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Ruhango]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] 1lxo2j9gttjo8y5xx6d997c53gqq9s2 Urwibutso rwa Jenoside rwa Mugombwa 0 23155 143131 140456 2026-10-24T02:59:04Z Score Beethoven 11559 143131 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Mugombwa | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = [[Intara y'amajyepfo|Amajyepfo]] | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Gisagara|Gisagara]] | label4 = Umurenge | data4 = Mugombwa | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Rwibuka | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (1994) }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Mugombwa''' ni ahantu ho kwibukira no gushyingura abazize [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]], haherereye i Mugombwa, mu [[Akarere ka Gisagara]], mu [[Intara y'amajyepfo|Intara y'Amajyepfo]], mu [[Rwanda]]. == Aho ruherereye == === Aho biherereye === Urwibutso ruri mu Murenge wa Mugombwa, mu [[Akarere ka Gisagara]], mu Ntara y'Amajyepfo. Rufitanye isano na Paruwasi Gatolika ya Mugombwa, ivugwa mu hantu hiciwe Abatutsi muri Jenoside mu cyahoze ari Perefegitura ya Butare.<ref name="KTP2016">{{Cite web |title=Mugombwa Parish: Where Burundian Refugees Rampaged on Tutsis Hosts |url=https://www.ktpress.rw/2016/03/mugombwa-parish-where-burundian-refugees-rampaged-on-tutsis-hosts/ |website=KT Press |date=2016-03-22 |language=en |access-date=2026-06-11}}</ref> === Imiterere rusange === {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Mugombwa ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kunamira, kubika amateka no kwibuka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-06-11}}</ref> Inzibutso enye za Jenoside zo mu Rwanda ziri ku rutonde rw'Umurage w'Isi wa UNESCO: [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamata|Nyamata]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Murambi|Murambi]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali|Gisozi]] na [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero|Bisesero]].<ref>{{Cite web |title=Sites mémoriaux du génocide : Nyamata, Murambi, Gisozi et Bisesero |url=https://whc.unesco.org/fr/list/1586/ |website=Centre du patrimoine mondial de l'UNESCO |language=fr |access-date=2026-06-11}}</ref> == Amateka == [[Dosiye:Communes of Rwanda in 1994.svg|thumb|Amakomini y'u Rwanda mu 1994]] Urwibutso rwa Mugombwa rufitanye isano n'ubwicanyi bwakorewe mu cyahoze ari Perefegitura ya Butare muri Jenoside yakorewe Abatutsi. Paruwasi Gatolika ya Mugombwa ivugwa nk'ahantu hiciwe Abatutsi muri Mata 1994, cyane cyane mu bitero byagizwemo uruhare n'impunzi z'Abarundi zari zituye muri ako gace.<ref name="KTP2016" /> Muri Mata 2010, imibiri 40 y'abazize Jenoside yashyinguwe mu cyubahiro mu rwibutso rwa Mugombwa. Muri uwo muhango, Umuvunyi Mukuru [[Tito Rutaremara]] yasabye abakoze Jenoside kwemera uruhare rwabo no gusaba imbabazi.<ref>{{Cite news |title=Ombudsman advises Genocide perpetrators to come clean |url=https://www.newtimes.co.rw/article/36818/ombudsman-advises-genocide-perpetrators-to-come-clean |work=The New Times |date=2010-04-21 |language=en |access-date=2026-06-11}}</ref> Mu 2016, mu [[Akarere ka Gisagara]] havumbuwe imva rusange, mu bikorwa byo gushakisha imibiri y'abazize Jenoside. Ibyo byibukije akamaro ko kumenya, gutaburura no gushyingura mu cyubahiro imibiri y'abazize Jenoside muri ako karere.<ref>{{Cite web |title=Genocide Mass Graves Discovered In Southern Rwanda |url=https://www.ktpress.rw/2016/04/genocide-mass-graves-discovered-in-southern-rwanda/ |website=KT Press |date=2016-04-07 |language=en |access-date=2026-06-11}}</ref> == Ibiranga urwibutso == === Ubwicanyi bwo kuri Paruwasi ya Mugombwa === Urwibutso rufitanye isano n'ubwicanyi bwakorewe kuri Paruwasi Gatolika ya Mugombwa, yari mu cyahoze ari Komini Muganza, Perefegitura ya Butare. Ku wa 20 na 21 Mata 1994, Abatutsi baturutse i Muganza, Kibayi, Nyaruhengeri no mu nkengero z'umusozi wa Nyange bahungiye muri Kiliziya ya Mugombwa.<ref name="CNLG2021">{{Cite web |author=Commission nationale de lutte contre le génocide |title=Preparation and execution of the Genocide perpetrated against Tutsi in Rwanda |url=https://francegenocidetutsi.org/GenocidePlanificationCnlgJanuary2021.pdf |format=PDF |publisher=CNLG |date=January 2021 |language=en |access-date=2026-06-12}}</ref> Nk'uko Komisiyo y'Igihugu yo Kurwanya Jenoside (CNLG) ibivuga, Abatutsi bagera ku 26&nbsp;700 biciwe kuri Paruwasi ya Mugombwa.<ref name="CNLG2021" /> Ubwicanyi bwateguwe hafi ya kiliziya, aho impunzi zari zafungiwe mbere y'igitero. Raporo ya CNLG ivuga ko inzugi zakingishijwe, hanyuma abagabye igitero bakazisenya bakoresheje imbunda na za gerenade, mbere yo gutwika inyubako bakoresheje lisansi.<ref name="CNLG2021" /> Iyo raporo ivuga kandi ko mu babigizemo uruhare harimo Élie Ndayambaje, wahoze ari burugumesitiri wa Muganza, abayobozi ba komini, Interahamwe n'impunzi z'Abahutu b'Abarundi zari zituye muri ako gace.<ref name="CNLG2021" /> Ibyabereye i Mugombwa byanditswe kandi n'Urukiko Mpanabyaha Mpuzamahanga rwashyiriweho u Rwanda (TPIR/ICTR) mu rubanza ruzwi nka « Butare ». Urubanza rwo ku rwego rwa mbere rwagaragaje ko ibitero byagabwe kuri Kiliziya ya Mugombwa ku wa 20 na 21 Mata 1994, kandi ko icyo gihe hari hahungiye impunzi ibihumbi, abenshi muri bo bakaba Abatutsi.<ref>{{Cite web |title=Prosecutor v. Nyiramasuhuko et al., Judgement and Sentence |url=https://unictr.irmct.org/files/case-documents/ictr-98-42/trial-judgements/en/110624.pdf |format=PDF |website=International Criminal Tribunal for Rwanda |date=2011-06-24 |language=en |access-date=2026-06-12}}</ref> Mu bujurire, igihano Élie Ndayambaje yahawe cyo gufasha no gushishikariza ubwicanyi bw'Abatutsi kuri Kiliziya ya Mugombwa ku wa 20 na 21 Mata 1994 cyaremejwe.<ref>{{Cite web |title=Appeals Chamber Delivers Judgement in the Nyiramasuhuko et al. Case |url=https://unictr.irmct.org/en/news/appeals-chamber-delivers-judgement-nyiramasuhuko-et-al-case |website=International Criminal Tribunal for Rwanda |date=2015-12-14 |language=en |access-date=2026-06-12}}</ref> === Uruhare rw'impunzi z'Abarundi === Kuba impunzi z'Abarundi zaragize uruhare muri ibyo bitero ni ikintu gikunze kuvugwa mu nkuru zo muri ako gace. Nk'uko ''KT Press'' ibivuga, impunzi z'Abahutu b'Abarundi zari zituye mu nkambi zegereye umupaka, cyane cyane hafi ya Nyange, zagize uruhare runini mu bitero byagabwe kuri paruwasi no mu midugudu iyikikije.<ref name="KTP2016" /> Iyo nkuru ivuga kandi ko abishwe bashyinguwe mu rwibutso ruri mu kigo cya paruwasi, aho haba haruhukiye abantu 43&nbsp;471, hiyongereyeho abagera ku 6&nbsp;000 bashyinguye ahandi hantu hatatu haturanye.<ref name="KTP2016" /> Urwibutso ubu ni ahantu ho gushyingura, kunamira no kwibuka abiciwe i Mugombwa. Ruri mu rusobe rw'inzibutso za Jenoside z'igihugu, zakira imihango yo ''[[Kwibuka]]'' n'ibikorwa byo kurwanya ihakana n'ingengabitekerezo ya Jenoside.<ref>{{Cite web |title=Law governing ceremonies to commemorate the Genocide against the Tutsi |url=https://rwandalii.org/akn/rw/act/law/2016/15/eng@2016-05-30/source |website=RwandaLII |date=2016-05-30 |language=en |access-date=2026-06-11}}</ref> == Inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] * [[Akarere ka Gisagara]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kabuye]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Murambi]] === Ihuza ryo hanze === {{Commonscat|Mugombwa Genocide Memorial}} === Ibitabo === * {{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide |title=Jenoside yakorewe Abatutsi mu yahoze ari perefegitura ya Butare |location=Kigali |publisher=CNLG |year=2019 |language=rw}} * {{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide |title=Identification des sites du génocide d’avril à juillet 1994 |location=Kigali |publisher=CNLG |year=2019 |url=https://francegenocidetutsi.org/IdentificationSitesGenocideAvrilJuillet1994.pdf |format=PDF |language=fr}} * {{Cite book |last=Denis |first=Philippe |title=The Genocide against the Tutsi, and the Rwandan Churches: Between Grief and Denial |series=Religion in Transforming Africa |volume=9 |publisher=James Currey |location=Woodbridge |year=2022 |isbn=9781847012906 |language=en}} {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Mugombwa, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Gisagara]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] 8xmtynywwhgxprjp5fd7d27gm9zjzrs Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyanza 0 23156 143145 140457 2026-10-24T02:59:35Z Score Beethoven 11559 143145 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyanza | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = [[Intara y'amajyepfo|Amajyepfo]] | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Nyanza|Nyanza]] | label4 = Umurenge | data4 = Busasamana | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Rwibuka | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (1994) | label7 = Rwafunguwe | data7 = 21 Mata 2014 | label8 = Aho ruherereye | data8 = {{Coord|-2.366561|29.741582|type:landmark_region:RW|display=inline}} }} : ''Ntibyitiranywe n'[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyanza-Kicukiro]].'' '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyanza''' rwibutsa Abatutsi bazize [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]], i Nyanza, mu [[Intara y'amajyepfo|Intara y'Amajyepfo]] y'u [[Rwanda]]. Rwafunguwe ku mugaragaro ku wa 21 Mata 2014, kandi rubitse imibiri y'abazize Jenoside igera ku 20&nbsp;000.<ref name="GAR">{{Cite web |title=Nyanza Memorial |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/Nyanza_Memorial |website=Genocide Archive Rwanda |language=rw |access-date=2026-09-29}}</ref> == Aho ruherereye == === Aho biherereye === Urwibutso ruri mu Mudugudu wa Murambi, Akagari ka Rwesero, Umurenge wa Busasamana, mu [[Akarere ka Nyanza]], mu Ntara y'Amajyepfo.<ref name="GAR" /> Rwubatswe ku kibanza cya Leta cyari kiriho inzu y'Umwami Mutara III Rudahigwa yitwaga « Cercle », aho Umwami yakoreraga inama n'abatware be.<ref name="GAR" /> === Imiterere rusange === {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Nyanza ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> [[Dosiye:Communes of Rwanda in 1994.svg|thumb|Amakomini y'u Rwanda mu 1994]] Urwibutso rwa Nyanza ni rumwe mu nzibutso nyinshi zagenewe abazize Jenoside yakorewe Abatutsi.<ref name="GAR" /> Umujyi wa Nyanza uzwi kandi kubera Ingoro Ndangamurage y'Umwami i Rukari, ndetse n'amateka yawo nk'icyahoze ari umurwa w'ubwami. Mu 1994, aho urwibutso ruri hari muri Selire Murambi, Segiteri Rwesero, Komini Nyabisindu, Perefegitura ya Butare.<ref name="GAR" /> == Amateka == === Jenoside i Nyanza === Ubwicanyi bwatangiye muri ako gace ahagana ku wa 15 Mata 1994, ubwo umuntu wa mbere yicirwaga i Rwabicuma. Burugumesitiri wa Komini Nyabisindu, Jean-Marie Vianney Gisagara, wakanguriraga abaturage kutijandika mu bwicanyi, yarafashwe arabohwa, azengurutswa umujyi wa Nyanza aziritse ku modoka, aricwa. Nyuma y'urupfu rwe, ubwicanyi busesuye bwatangiye ku wa 20 Mata 1994.<ref name="GAR" /> Ubwicanyi bwabereye mu mujyi wa Nyanza no mu nkengero zawo, i Busasamana, i Rwabicuma, i Mukingo, i Mpanga n'ahandi. Ku gasozi ka Nyamiyaga, Abatutsi bagerageje kwirwanaho bakoresheje amabuye, ariko bicwa n'amasasu y'abajandarume. Kubera ko hari bariyeri hose, abenshi biciwe mu ngo zabo. Imibiri y'abishwe yajugunywe kuri sitade ya Nyanza no mu cyuzi cya Nyamagana.<ref name="GAR" /> Jenoside yahagaritswe i Nyanza ku wa 28–29 Gicurasi 1994.<ref name="GAR" /> === Ishyirwaho ry'urwibutso === Kubera ko aho imibiri yari ishyinguye kuri sitade nta bwinyagamburiro hari hafite, Akarere ka Nyanza kafashe icyemezo cyo kubaka urwibutso rushya no kwimurirayo imibiri. Rwatashywe ku wa 21 Mata 2014. Rushyinguyemo imibiri yavanywe kuri sitade n'indi yari ishyinguye hirya no hino mu masambu no mu ngo; hateganyijwe kandi kwimurirwamo imibiri iri mu nzibutso za Kavumu na Mwima.<ref name="GAR" /> == Ibiranga urwibutso == Abashyinguye mu rwibutso rwa Nyanza bagereranywa ku 20&nbsp;011, kandi umubare uziyongera uko imibiri mishya izagenda iboneka.<ref name="GAR" /> Umunsi wo kwibuka ni ku wa 21 Mata buri mwaka, kuko ari bwo ubwicanyi bweruye bwatangiye i Nyanza.<ref name="GAR" /> Hari ubusitani bwagutse, kandi inzu ya « Cercle » y'Umwami Rudahigwa iteganyirizwa kuba inzu y'amateka.<ref name="GAR" /> == Inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] * [[Akarere ka Nyanza]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyanza-Kicukiro]] === Ihuza ryo hanze === * {{Cite web |title=Nyanza Memorial |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/Nyanza_Memorial |website=Genocide Archive Rwanda |language=rw}} === Ibitabo === * {{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide |title=Identification des sites du génocide d’avril à juillet 1994 |location=Kigali |publisher=CNLG |year=2019 |url=https://francegenocidetutsi.org/IdentificationSitesGenocideAvrilJuillet1994.pdf |format=PDF |language=fr}} {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Nyanza, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Nyanza]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] lbx76stz1oy7er7w4lzwprvtt1ijx32 Urwibutso rwa Jenoside rwa Rubona 0 23157 143155 140458 2026-10-24T02:59:55Z Score Beethoven 11559 143155 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Rubona | image = [[Dosiye:RubonaGenocideMemorial08.jpg|280px]] | caption = Urwibutso rurebewe ku muhanda munini, ku bwinjiriro bwa RAB (Kanama 2025) | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = [[Intara y'amajyepfo|Amajyepfo]] | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Huye|Huye]] | label4 = Umurenge | data4 = Rusatira | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Rwibuka | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (1994) | label7 = Ubuso | data7 = hegitari 0,1 | label8 = Aho ruherereye | data8 = {{Coord|-2.483167|29.771083|type:landmark_region:RW|display=inline}} }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Rubona''' ni ahantu ho kwibukira [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]], haherereye ku butaka bw'icyahoze ari ikigo cy'ubushakashatsi mu buhinzi cya ISAR Rubona, mu Murenge wa Rusatira, mu [[Akarere ka Huye]], mu majyepfo y'u [[Rwanda]]. Rushyinguyemo imibiri y'Abatutsi bazize Jenoside, barimo abakozi b'icyo kigo n'imiryango yabo, ndetse n'impunzi zari zaturutse mu makomini aturanye. == Aho ruherereye == === Aho biherereye === Urwibutso ruri mu kigo cy'ubushakashatsi cya Rubona cy'Ikigo cy'Igihugu Gishinzwe Guteza Imbere Ubuhinzi n'Ubworozi (Rwanda Agriculture Board, RAB), mu Mudugudu wa Rubona, Akagari ka Kiruhura, Umurenge wa Rusatira, mu [[Akarere ka Huye]], mu Ntara y'Amajyepfo.<ref>Rwanda Agriculture Board, « Rubona Station », urupapuro rw'ikigo.</ref> Ruri mu nzibutso za Jenoside zabaruwe ku mugaragaro n'inzego z'ubuyobozi bw'u Rwanda.<ref name="MINUBUMWE">Ministry of National Unity and Civic Engagement (MINUBUMWE), ''Sites mémoriaux du Génocide de 1994 perpétré contre les Tutsi du Rwanda'', urutonde ruri kuri interineti.</ref> === Imiterere rusange === {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Rubona ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> [[Dosiye:Communes of Rwanda in 1994.svg|thumb|Amakomini y'u Rwanda mu 1994]] Mbere ya 1994, ISAR Rubona yari ikigo cy'ubushakashatsi mu buhinzi cy'Ikigo cy'Ubushakashatsi mu by'Ubuhinzi mu Rwanda (ISAR), gikikijwe n'imisozi y'icyaro yo mu cyahoze ari Perefegitura ya Butare.<ref>A. Musoni, « The case of Rubona station, Rwanda », ''Livestock Research for Rural Development'', vol. 25, no 11, 2013.</ref> Jenoside igitangira, Abatutsi benshi bo muri icyo kigo no mu makomini aturanye ya Ruhashya, Rusatira, Mbazi, Mugusa, Maraba n'agace ka Gikongoro bahungiye ku musozi wa Rubona, bizeye ko bazarindwa n'uko hari ikigo cy'igihugu n'inzego z'umutekano.<ref name="CNLG">Commission nationale de lutte contre le génocide (CNLG), ''Preparation and execution of the genocide against the Tutsi'', Kigali, 2021, p. 183.</ref> == Amateka == [[Dosiye:RubonaGenocideMemorial04.jpg|thumb|Icyapa cy'urwibutso imbere mu rwibutso (Kanama 2025)]] Ku wa 26 Mata 1994, ibitero byaturutse mu makomini atandukanye aturanye byagabwe ku mpunzi z'Abatutsi zari zikusanyirijwe mu kigo cya ISAR Rubona no ku musozi wa Rubona.<ref name="CNLG" /> [[Interahamwe]], abajandarume, abasirikare n'abapolisi bagize uruhare mu bwicanyi bwamaze umunsi wose n'ijoro ryose, bwibasiye abakozi b'ikigo n'imiryango yabo, ndetse n'abari basubijwe inyuma bagerageza guhungira i [[Uburundi|Burundi]].<ref name="NT2025">Hudson Kuteesa, « April 26, 1994: When ISAR Rubona Tutsi employees were massacred », ''The New Times'', 26 Mata 2025.</ref> Raporo ya CNLG ivuga ko mu bayobozi bo muri ako gace bagize uruhare muri ubwo bwicanyi harimo Umuyobozi Mukuru wa ISAR, Charles Ndereyehe, umuyobozi w'ikigo cya Rubona Joseph Mulindangabo, ushinzwe abakozi Didace Mugemana n'abandi bayobozi n'Interahamwe bateguye ibarura ry'Abatutsi kandi bahuza ibitero.<ref name="CNLG" /> Nyuma y'ubwicanyi bwa mbere, bamwe mu barokotse bakusanyirijwe ahitwa i Gakera, munsi y'umusozi wa Rubona, bizezwa ko ubwicanyi buzahagarara, nyuma bongera kugabwaho ibitero baricwa mu ntangiriro za Gicurasi 1994.<ref name="CNLG" /> Ibigereranyo bivuga ko abakozi ba ISAR Rubona n'ababo bagera kuri mirongo irindwi biciwe aha hantu, mu gihe umubare wose w'abishwe, harimo n'impunzi zaturutse mu makomini aturanye, ari munini kandi bigoye kuwumenya.<ref name="NT2025" /> Nyuma ya Jenoside, imibiri y'abazize Jenoside yatabururwe aha hantu no mu nkengero zaho yagiye ihurizwa hamwe mu mva rusange y'urwibutso rwa Rubona.<ref name="CNLG" /> Iyo raporo ivuga ko hashyinguwe abantu bagera ku 120 bamenyekanye, mu gihe indi mibiri itaraboneka ikiri mu mva rusange cyangwa mu bishanga.<ref name="CNLG" /> Buri mwaka, Ikigo RAB n'abarokotse bategura imihango yo kwibuka muri icyo gihe cya ''[[Kwibuka]]''.<ref name="RAB">Rwanda Agriculture Board, « KWIBUKA 31: RAB commemorates former employees killed in the 1994 genocide against the Tutsi », 2025.</ref> Iyo mihango kandi iba umwanya wo kwibutsa imanza zaciriwe bamwe mu bahoze ari abayobozi ba ISAR Rubona, nka [[Venant Rutunga]], woherejwe n'u Buholandi akaburanishirizwa mu Rwanda kubera uruhare rwe mu bwicanyi bwabereye aha hantu.<ref>Aurore Teta Ufitiwabo, « Rutunga verdict: We hoped for a life sentence – Genocide survivors », ''The New Times'', 7 Nzeri 2024.</ref> == Ibiranga urwibutso == Urwibutso rwa Rubona ruri ku buso bungana na hegitari 0,1 mu kigo cy'ubushakashatsi, rukagira imva rusange n'ikimenyetso cy'urwibutso byerekana aho abazize Jenoside baruhukiye.<ref name="MINUBUMWE" /> Ni ahantu imiryango y'abazize Jenoside, abarokotse bo mu karere ka Huye n'abakozi b'urwego rw'ubuhinzi mu Rwanda bazira kunamira bagenzi babo biciwe mu 1994.<ref name="RAB" /> == Inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] * [[Akarere ka Huye]] * [[Venant Rutunga]] === Ihuza ryo hanze === {{Commonscat|Rubona Genocide Memorial}} === Ibitabo === * Commission nationale de lutte contre le génocide (CNLG), ''Preparation and execution of the genocide against the Tutsi'', Kigali, CNLG, 2021. * A. Musoni, « The case of Rubona station, Rwanda », ''Livestock Research for Rural Development'', vol. 25, no 11, 2013. {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Rubona, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Huye]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] er2kaecgunharwe85x4wqu17g9y0swq Urwibutso rwa Jenoside rwa Ruhashya 0 23158 143156 141428 2026-10-24T03:00:28Z Score Beethoven 11559 143156 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Ruhashya | image = [[Dosiye:RuhashyaGenocideMemorial16.jpg|280px]] | caption = Urwibutso rwa Jenoside rwa Ruhashya | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = [[Intara y'amajyepfo|Amajyepfo]] | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Huye|Huye]] | label4 = Umurenge | data4 = Ruhashya | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Rwibuka | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (1994) }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Ruhashya''' ni ahantu ho kwibukira no gushyingura abazize [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]], haherereye i Ruhashya, mu [[Akarere ka Huye]], mu [[Intara y'amajyepfo|Intara y'Amajyepfo]], mu [[Rwanda]]. == Aho ruherereye == === Aho biherereye === Urwibutso ruri mu Murenge wa Ruhashya, mu [[Akarere ka Huye]], mu Ntara y'Amajyepfo. Ruri ku rutonde rw'inzibutso za Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda. === Imiterere rusange === {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Ruhashya ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kunamira, kubika amateka no kwibuka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-06-11}}</ref> Inzibutso enye za Jenoside zo mu Rwanda ziri ku rutonde rw'Umurage w'Isi wa UNESCO: [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamata|Nyamata]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Murambi|Murambi]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali|Gisozi]] na [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero|Bisesero]].<ref>{{Cite web |title=Sites mémoriaux du génocide : Nyamata, Murambi, Gisozi et Bisesero |url=https://whc.unesco.org/fr/list/1586/ |website=Centre du patrimoine mondial de l'UNESCO |language=fr |access-date=2026-06-11}}</ref> == Amateka == [[Dosiye:Communes of Rwanda in 1994.svg|thumb|Amakomini y'u Rwanda mu 1994]] Urwibutso rwa Ruhashya ruri mu hantu ho kwibukira hashyizweho nyuma ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, kugira ngo habungabungwe urwibutso rw'abayizize bo mu cyahoze ari Perefegitura ya Butare, ubu iri mu Ntara y'Amajyepfo. Mu 2006, itangazamakuru ryo mu Rwanda ryavuze ku muhango wo kwibuka wabereye ku rwibutso rwa Ruhashya, aho abarokotse batanze ubuhamya ku bugome bakorewe muri Jenoside.<ref>{{Cite web |title=Rwanda: Shock As Survivor Narrates Ordeal |url=https://allafrica.com/stories/200605010138.html |website=AllAfrica |date=2006-04-28 |language=en |access-date=2026-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060510115447/http://allafrica.com/stories/200605010138.html |archive-date=2006-05-10 |url-status=dead}}</ref> Muri Mata 2011, imibiri 122 y'abazize Jenoside yashyinguwe mu cyubahiro mu rwibutso rwa Ruhashya, mu mihango yateguwe mu [[Akarere ka Huye]].<ref>{{Cite news |title=Over 130 Genocide victims' remains laid to rest in Huye |url=https://www.newtimes.co.rw/article/54166/National/over-130-genocide-victims-remains-laid-to-rest-in-huye |work=The New Times |date=2011-04-27 |language=en |access-date=2026-06-11}}</ref> Aha hantu hari imishinga yo kuhasana no kuhagura. Mu 2023, Akarere ka Huye kasohoye isoko ryo gusana no kwagura urwibutso rwa Jenoside rwa Ruhashya.<ref>{{Cite web |title=Rehabilitation and Extension of Ruhashya Genocide Memorial Site in Huye District |url=https://www.rwandatenders.com/tender/rehabilitation-and-extension-ruhashya-genocide-memorial-site-huye-district-5251598.php |website=RwandaTenders |year=2023 |language=en |access-date=2026-06-11}}</ref> == Jenoside i Ruhashya == Jenoside i Ruhashya yaranzwe no kuva ku kwirwanaho kwa mbere ikagera ku bwicanyi buteguwe. Mu cyahoze ari Komini Ruhashya, ubu iri mu [[Akarere ka Huye]], ubwicanyi bwatangiye ahagana ku wa 22 Mata 1994. Burugumesitiri Martin Rudakubana ngo yabanje kugerageza kurwanya ibitero byibasiraga Abatutsi, nyuma ahindura imyitwarire nyuma y'inama yabereye i Butare ku wa 19 Mata 1994, ayigarukamo yambaye imyenda ya gisirikare.<ref name="Huye">{{Cite web |title=Amateka ya Jenoside yakorewe Abatutsi muri Huye |url=https://www.huye.gov.rw/fileadmin/user_upload/huye/Inyandiko/Amategeko/Amateka_ya_Jenoside_muri__Huye.pdf |publisher=Akarere ka Huye |language=rw |access-date=2026-06-12}}</ref> Abatutsi bahungiye ahantu hatandukanye, harimo ku biro bya Komini Ruhashya, muri ISAR Songa, muri ISAR Rubona, ku musozi wa Rubaba, i Mwendo n'i Rugogwe. I Rubaba, amatsinda amwe yagerageje kwirwanaho mbere y'uko abajandarume baza kurasa ku mpunzi.<ref name="Huye" /> Ubwicanyi bwakozwe mu byiciro bitandukanye hagati ya tariki ya 21 Mata 1994 n'impera z'ukwezi kwa Mata. Abatutsi bari bahungiye i Rubaba bishwe ku wa 21 Mata 1994, abari ku biro bya komini ya Ruhashya bicwa ku wa 24 na 25 Mata 1994, naho abari bahungiye muri ISAR Songa bicwa ku wa 28 Mata 1994.<ref name="Huye" /> Ibitero byagabwe n'Interahamwe n'amatsinda yaturutse mu turere dutandukanye duturanye, harimo icyahoze ari Perefegitura ya Gikongoro, Maraba, Rusatira na Kinyamakara. Raporo yerekeye Huye ivuga kandi uruhare rwa Aloys Simba mu bitero byagabwe ku Batutsi bari bahungiye muri Komini Ruhashya, cyane cyane i Rugogwe n'i Gashoba.<ref name="Huye" /> Ikindi cyihariye kuri Ruhashya ni uko ahantu hiciwe abantu hari hatatanye. Abatutsi ntibiciwe gusa aho bari bahungiye ari benshi, ahubwo bicirwaga no kuri bariyeri zashyizwe mu masantere no ku mihanda, nka bariyeri za Rwaniro, Mwogo, kwa Godefroid Ngenzi no kwa Rukundo.<ref name="Huye" /> Ibyo bisobanura impamvu mu Murenge wa Ruhashya w'ubu hari ahantu henshi ho kwibukira, harimo inzibutso za Ruhashya, Mwendo na ISAR Songa.<ref name="Huye" /><ref name="CNLG">{{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide |title=Identification des sites du génocide d’avril à juillet 1994 |location=Kigali |publisher=CNLG |year=2019 |url=https://francegenocidetutsi.org/IdentificationSitesGenocideAvrilJuillet1994.pdf |format=PDF |language=fr}}</ref> {{clear}} == Ibiranga urwibutso == Urwibutso ni ahantu ho gushyingura, kunamira no kwibuka abazize Jenoside yakorewe Abatutsi. Ruri mu rusobe rw'inzibutso z'igihugu zakira imihango yo ''[[Kwibuka]]'' n'ibikorwa byo kurwanya ihakana n'ingengabitekerezo ya Jenoside.<ref>{{Cite web |title=Law governing ceremonies to commemorate the Genocide against the Tutsi |url=https://rwandalii.org/akn/rw/act/law/2016/15/eng@2016-05-30/source |website=RwandaLII |date=2016-05-30 |language=en |access-date=2026-06-11}}</ref> == Inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] * [[Akarere ka Huye]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Rubona]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Songa]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Cyarwa]] === Ihuza ryo hanze === {{Commonscat|Ruhashya Genocide Memorial}} === Ibitabo === * {{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide |title=Jenoside yakorewe Abatutsi mu yahoze ari perefegitura ya Butare |location=Kigali |publisher=CNLG |year=2019 |language=rw}} * {{Cite book |last=Denis |first=Philippe |title=The Genocide against the Tutsi, and the Rwandan Churches: Between Grief and Denial |series=Religion in Transforming Africa |volume=9 |publisher=James Currey |location=Woodbridge |year=2022 |isbn=9781847012906 |language=en}} {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Ruhashya, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Huye]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] o31ztalmgmtl6dmmyt9m0y1j5lqgua8 Urwibutso rwa Jenoside rwa Songa 0 23159 143164 142742 2026-10-24T03:00:45Z Score Beethoven 11559 143164 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Songa | image = [[Dosiye:SongaGenocideMemorial04.jpg|280px]] | caption = Urwibutso rwa Jenoside rwa Songa (20 Kanama 2025) | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = [[Intara y'amajyepfo|Amajyepfo]] | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Huye|Huye]] | label4 = Ubwoko | data4 = Urwibutso rwa Jenoside | label5 = Rwibuka | data5 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (1994) | label6 = Aho ruherereye | data6 = {{Coord|-2.402138|29.779773|type:landmark_region:RW|display=inline}} }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Songa''' ni urwibutso rwa [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]]. Ruri i Songa, mu [[Akarere ka Huye]], mu [[Intara y'amajyepfo|Ntara y'Amajyepfo]] y'[[Rwanda|u Rwanda]]. Urwibutso ruri hafi y'ikigo cya ISAR Songa. Muri Mata 1994, Abatutsi benshi bahahungiye. Ku wa 28 Mata 1994, abajandarume n'[[Interahamwe]] babagabyeho igitero gikomeye. Abantu bake gusa ni bo barokotse. == Aho ruherereye == Urwibutso ruri ku muhanda ugana i [[Butare]]. Ruri mu majyepfo y'igihugu, mu [[Akarere ka Huye]]. Ikigo cy'Ubushakashatsi mu by'Ubuhinzi mu Rwanda (ISAR) cyari gifite ishami i Songa. Mu 1994, Songa yari muri Superefegitura ya Nyabisindu. Ubu ni mu Karere ka Huye.<ref name="KTP2024">{{Cite web |author=Jean de la Croix Tabaro |title=Genocide Survivors from ISAR Songa Testify In French Court |url=https://www.ktpress.rw/2024/12/genocide-survivors-from-isar-songa-testify-in-french-court/ |website=KT Press |date=2024-12-11 |language=en |access-date=2026-10-19}}</ref><ref name="IbukaJ24">{{Cite web |title=Procès de Philippe Hategekimana aux assises de Paris – 24ème jour |url=https://www.ibuka-france.org/proces-de-philippe-hategekimana-aux-assises-de-paris-24eme-jour |website=Ibuka France |date=2023-06-20 |language=fr |access-date=2026-10-19}}</ref> {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Songa ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Amateka == [[Dosiye:SongaGenocideMemorial17.jpg|left|thumb|Urwibutso ruri imbere y'umuhanda mukuru ugana i Butare (20 Kanama 2025)]] === Ubuhungiro === Mu ntangiriro za Mata 1994, Abatutsi benshi bahungiye muri ISAR Songa. Bizeraga ko ikigo cya Leta kizabarinda.<ref name="LeMonde2025">{{Cite news |title=Tharcisse Sinzi, survivant du génocide des Tutsi au Rwanda : « Vivre ou mourir, mais debout ! » |url=https://www.lemonde.fr/livres/article/2025/05/03/tharcisse-sinzi-survivant-du-genocide-des-tutsi-au-rwanda-vivre-ou-mourir-mais-debout_6602556_3260.html |work=Le Monde |date=2025-05-03 |language=fr |access-date=2026-03-07}}</ref> Umubare wabo wageze ku bantu bagera ku 3&nbsp;400.<ref name="Alarmer2025">{{Cite web |author=Alban Wilfert |title=Combattre. Récit d'un résistant face au génocide des Tutsi, un témoignage de Tharcisse Sinzi avec Thomas Zribi |url=https://revue.alarmer.org/combattre-recit-dun-resistant-face-au-genocide-des-tutsi-un-temoignage-de-tharcisse-sinzi-avec-thomas-zribi/ |website=Revue Alarmer |date=2025-10-10 |language=fr |access-date=2026-10-19}}</ref> [[Tharcisse Sinzi]] yari umwarimu wa karate. Yakoraga muri [[Kaminuza y'u Rwanda|Kaminuza Nkuru y'u Rwanda]] i Butare.<ref name="Alarmer2025" /> Na we yahungiye muri ISAR Songa. Guhera ku wa 13 Mata, yayoboye impunzi mu kwirwanaho.<ref name="IbukaJ24" /><ref name="KTP2017">{{Cite web |author=Denyse Tuyishime |title=Sinzi Tharcisse the 'April Father' Used Karate to Save Over 100 Tutsi #Kwibuka23 |url=https://www.ktpress.rw/2017/04/sinzi-tharcise-the-april-father-used-karate-to-save-over-100-tutsi-kwibuka23/ |website=KT Press |date=2017-04-12 |language=en |access-date=2026-10-19}}</ref> === Ubwicanyi bwo ku wa 28 Mata 1994 === Ku wa 27 Mata 1994, kajugujugu ya gisirikare yaje kugenzura aho hantu.<ref name="IbukaJ24" /> Bukeye bwaho, ku wa 28 Mata, impunzi zagabweho igitero gikomeye.<ref name="KTP2024" /> Abagabye igitero bari abajandarume, abasirikare n'Interahamwe. Bamwe mu bajandarume baturutse i Nyanza.<ref name="KTP2024" /><ref name="IbukaJ24" /> Abagabye igitero bakoresheje intwaro ziremereye na gerenade.<ref name="IbukaJ24" /> Abagabo benshi barishwe. Abagore benshi bafashwe ku ngufu.<ref name="KTP2024" /> Mu mpunzi zisaga 3&nbsp;000, abantu 118 gusa ni bo bageze i [[Burundi]] ari bazima.<ref name="IbukaJ24" /><ref name="Alarmer2025" /> == Uruhare n'ubutabera == [[Philippe Hategekimana]] yari umwofisiye muto wa Jandarumeri y'i Nyanza. Yari afite ipeti rya Adjudant-chef. Yitwaga « Biguma ». Mu Bufaransa, yaje kwitwa Philippe Manier.<ref name="IbukaJ22">{{Cite web |title=Procès de Philippe Manier devant la Cour d’Assises de Paris – Jour 22 |url=https://www.ibuka-france.org/proces-de-philippe-manier-devant-la-cour-dassises-de-paris-jour-22 |website=Ibuka France |date=2024-12-06 |language=fr |access-date=2026-10-19}}</ref> Ubushinjacyaha bwamushinje kuyobora no kugira uruhare mu bwicanyi bwo muri ISAR Songa.<ref name="Libe2023">{{Cite news |author=Maria Malagardis |title=France-Rwanda : « Isolé, enfermé dans le mensonge », l'ex-gendarme rwandais Philippe Hategekimana condamné à perpétuité |url=https://francegenocidetutsi.org/HategekimanaCondamneAperpetuiteLibe28062023.pdf |work=Libération |date=2023-06-28 |format=PDF |language=fr |access-date=2026-10-19}}</ref> Ku wa 28 Kamena 2023, Urukiko rwa Rubanda (Cour d'assises) rw'i [[Paris]] rwamuhamije icyaha cya Jenoside n'ibyaha byibasiye inyokomuntu. Rwamukatiye igifungo cya burundu.<ref name="Libe2023" /> Yajuririye icyo cyemezo. Mu rubanza rw'ubujurire, abarokotse ISAR Songa batanze ubuhamya.<ref name="KTP2024" /><ref name="RCN2024">{{Cite web |title=Compte rendu d'audience – procès de Philippe Manier (Hategekimana), 6 décembre 2024 |url=https://rcn-ong.be/wp-content/uploads/2024/11/CR_06.12.pdf |website=RCN Justice & Démocratie |date=2024-12-06 |format=PDF |language=fr |access-date=2026-10-19}}</ref> Ku wa 17 Ukuboza 2024, urukiko rw'ubujurire rwemeje igifungo cya burundu.<ref name="NewTimes2024">{{Cite news |author=Aurore Teta Ufitiwabo |title=Genocide: French court upholds Philippe Hategekimana's life sentence |url=https://www.newtimes.co.rw/article/22684/news/crime/genocide-french-court-upholds-philippe-hategekimanas-life-sentence |work=The New Times |date=2024-12-18 |language=en |access-date=2026-10-19}}</ref> Charles Ndereyehe yari umuyobozi wa ISAR. Ashinjwa gutegura ubwicanyi bw'abakozi b'Abatutsi n'impunzi. Ashinjwa kandi gukoresha imodoka z'ikigo mu gutwara abicanyi.<ref name="CNLG2021">Commission Nationale de Lutte contre le Génocide (CNLG), « Planification et mise en œuvre du génocide perpétré contre les Tutsi au Rwanda (1991-1994) », Mutarama 2021.</ref> == Ibiranga urwibutso == Urwibutso ni ahantu ho kunamira no kwibuka abazize Jenoside yakorewe Abatutsi. Rukoreshwa mu bikorwa byo kwibuka no kwigisha amateka, harimo gusura aho hantu n'imihango yo ''[[Kwibuka]]''. == Inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] * [[Akarere ka Huye]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Ruhashya]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Rubona]] * [[Philippe Hategekimana]] * [[Tharcisse Sinzi]] === Ihuza ryo hanze === {{Commonscat|Songa Genocide Memorial}} * [[commons:Category:Songa Genocide Memorial|Amafoto y'Urwibutso rwa Jenoside rwa Songa]] kuri Wikimedia Commons === Ibitabo === * {{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide |title=Identification des sites du génocide d’avril à juillet 1994 |location=Kigali |publisher=CNLG |year=2019 |url=https://francegenocidetutsi.org/IdentificationSitesGenocideAvrilJuillet1994.pdf |format=PDF |language=fr}} {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Songa, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Huye]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] 4vik4nm9bwxb4yd0h7g7x9smcvd7zsk Urwibutso rwa Jenoside rwa UNR Butare 0 23160 143165 142741 2026-10-24T03:00:48Z Score Beethoven 11559 143165 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa UNR Butare | image = [[Dosiye:UNR-ButareGenocideMemorial26.jpg|280px]] | caption = Urwibutso rurebewe ku muhanda munini, ku bwinjiriro bwa Kaminuza (Kanama 2025) | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = [[Intara y'amajyepfo|Amajyepfo]] | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Huye|Huye]] | label4 = Umurenge | data4 = Ngoma | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Rwibuka | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (1994) | label7 = Aho ruherereye | data7 = {{Coord|-2.615956|29.740223|type:landmark_region:RW|display=inline}} }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa UNR Butare''' ni urwibutso rwa [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]]. Ruri mu kigo cya Huye cya [[Kaminuza y'u Rwanda]], mu [[Akarere ka Huye]], mu [[Intara y'amajyepfo|Ntara y'Amajyepfo]] y'[[Rwanda|u Rwanda]]. Urwibutso rwibuka abanyeshuri, abarimu n'abakozi ba Kaminuza Nkuru y'u Rwanda (UNR) bishwe mu 1994. Ubwicanyi muri kaminuza bwatangiye ku wa 20 n'uwa 21 Mata 1994. == Aho ruherereye == Urwibutso ruri mu kigo cya Huye cya Kaminuza y'u Rwanda. Ruri hafi y'irembo ry'ikigo.<ref name="KTP2020">{{Cite web |author=Daniel Sabiiti |title=Kwibuka 26: How NUR Turned Into a Den of Killers |url=https://www.ktpress.rw/2020/04/kwibuka-26-how-nur-turned-into-a-den-of-killers/ |website=KT Press |date=2020-04-21 |language=en |access-date=2026-10-19}}</ref> Ruri mu Murenge wa Ngoma. Mu 1994, aho hantu hari muri Komini Ngoma, muri [[Perefegitura ya Butare]].<ref name="LieuxGenocide">{{Cite web |title=List of major massacre sites sorted by prefecture and commune |url=https://francegenocidetutsi.org/LieuxGenocide.html.en |website=France Génocide Tutsi |language=en |access-date=2026-10-19}}</ref> {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa UNR Butare ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Amateka == === Kaminuza Nkuru y'u Rwanda === [[Dosiye:UNR-ButareGenocideMemorial25.jpg|left|thumb|Icyapa hafi y'urwibutso (Kanama 2025)]] Kaminuza Nkuru y'u Rwanda (UNR) yashinzwe i [[Butare]] mu 1963.<ref name="UGent">{{Cite web |author=Davy Verbeke |title=1966 – Samenwerking Université Nationale du Ruanda – Rijksuniversiteit Gent |url=https://www.ugentmemorie.be/gebeurtenissen/1966-samenwerking-universite-nationale-du-ruanda |website=UGentMemorie |date=2017-03-23 |language=nl |access-date=2026-10-19}}</ref> Muri Gashyantare 1973, abanyeshuri n'abakozi b'Abatutsi birukanwe muri kaminuza.<ref name="Nkaka">{{Cite web |author=Raphaël Nkaka |title=L'Université du Rwanda décimée |url=https://francegenocidetutsi.org/LuniversiteDuRwandaDecimeeNkaka13092022.pdf |website=France Génocide Tutsi |date=2022-09-13 |format=PDF |language=fr |access-date=2026-10-19}}</ref> Mu 1994, kaminuza yarasahuwe.<ref name="UGent" /> === Ubwicanyi bwo mu 1994 === Ku wa 19 Mata 1994, Perezida w'inzibacyuho Théodore Sindikubwabo yavugiye ijambo i Butare. Muri iryo jambo, yashishikarije Abahutu kwica Abatutsi.<ref name="Nkaka" /> Ubwicanyi muri kaminuza bwatangiye ku wa 20 n'uwa 21 Mata 1994.<ref name="KTP2020" /><ref name="Nkaka" /> Abanyeshuri, abarimu n'abakozi b'Abatutsi barishwe. Bamwe mu banyeshuri n'abarimu b'Abahutu b'intagondwa bagize uruhare mu bwicanyi. Bafashije gukora urutonde rw'Abatutsi bagenzi babo.<ref name="Nkaka" /> Mu buhamya, havugwamo abantu icyenda, barimo [[Sosthène Munyemana]].<ref name="Nkaka" /> Muri kaminuza, abanyeshuri bishe abanyeshuri bagenzi babo. Abarimu na bo bishe abarimu bagenzi babo.<ref name="Worlding">{{Cite web |title=Remembrance and Recovery in Rwanda: May 26 and 28, 2014 |url=https://worldingus.wordpress.com/2014/07/10/remembrance-and-recovery-in-rwanda-may-26-and-28/ |website=Worlding.us |date=2014-07-10 |language=en |access-date=2026-10-19}}</ref> === Ishingwa ry'urwibutso === Mu 1995, abarokotse bagarutse muri kaminuza. Bashyinguye mu cyubahiro abari bari mu mva rusange. Babifashijwemo n'ubuyobozi bwa kaminuza, AERG na AGEUNR.<ref name="Nkaka" /> Guhera mu mpera z'imyaka ya 1990, Leta y'u Rwanda yashyizeho politiki yo kwibuka. Iyo politiki igamije kumenya ahabereye ubwicanyi no gushyingura abazize Jenoside mu cyubahiro.<ref name="Korman2013">{{Cite journal |author=Rémi Korman |title=La politique de mémoire du génocide des Tutsi au Rwanda : enjeux et évolutions |journal=Droit et cultures |issue=66 |year=2013 |url=https://journals.openedition.org/droitcultures/3162 |language=fr |access-date=2025-12-29}}</ref> Ikigo cya kaminuza cya Butare kiri ku rutonde rw'ahantu habereye Jenoside.<ref name="CNLG">{{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide |title=Identification des sites du génocide d’avril à juillet 1994 |location=Kigali |publisher=CNLG |year=2019 |url=https://francegenocidetutsi.org/IdentificationSitesGenocideAvrilJuillet1994.pdf |format=PDF |language=fr}}</ref><ref name="LieuxGenocide" /> Ku wa 21 Mata 2012, imibiri y'abantu 15 yashyinguwe mu rwibutso. Yari yakuwe mu mva rusange iri hafi y'icumbi ry'abanyeshuri b'abahungu.<ref name="NT2012">{{Cite news |title=Varsity accords decent burial to Genocide victims |url=https://www.newtimes.co.rw/article/71902/National/varsity-accords-decent-burial-to-genocide-victims |work=The New Times |date=2012-04-24 |language=en |access-date=2026-10-19}}</ref> == Ibiranga urwibutso == Imibiri ishyinguwe hakurikijwe amashami ya kaminuza na serivisi abazize bakoragamo.<ref name="Nkaka" /> Umubare w'abashyinguwe aho ntuvugwaho rumwe. Raphaël Nkaka avuga imibiri 422.<ref name="Nkaka" /> KT Press ivuga imibiri 565.<ref name="KTP2020" /> Kaminuza y'u Rwanda ivuga abantu barenga 450 bo mu muryango wayo.<ref name="UR2023">{{Cite web |author=University of Rwanda |title=Huye Campus memorial site, 29th commemoration of the Genocide against the Tutsi |url=https://x.com/Uni_Rwanda/status/1649701728118542337 |website=X |date=2023-04-24 |language=en |access-date=2025-12-29}}</ref> Buri mwaka, mu gihe cyo ''[[Kwibuka]]'', kaminuza itegura imihango yo kwibuka kuri urwo rwibutso.<ref name="UR2023" /><ref name="NT2012" /><ref name="Jones2012">{{Cite web |author=Adam Jones |title=Tribute to Couple Killed in 1994 Genocide: Genocide Memorial at National University of Rwanda, Huye (Butare) |url=http://hdl.handle.net/2429/52231 |website=UBC Library Open Collections |date=August 2012 |language=en |access-date=2026-10-19}}</ref> == Inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] * [[Akarere ka Huye]] * [[Kaminuza y'u Rwanda]] * [[Sosthène Munyemana]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Cyarwa]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Songa]] === Ihuza ryo hanze === {{Commonscat|UNR-Butare Genocide Memorial}} * [[commons:Category:UNR-Butare Genocide Memorial|Amafoto y'Urwibutso rwa Jenoside rwa UNR Butare]] kuri Wikimedia Commons * [http://hdl.handle.net/2429/52230 The Light Will Eventually Overcome the Darkness of Genocide], ifoto ya Adam Jones, UBC Library Open Collections. === Ibitabo === * Commission nationale de lutte contre le génocide, ''Identification des sites du génocide d’avril à juillet 1994'', Kigali, CNLG, 2019. * Hélène Dumas, Rémi Korman, « Espaces de la mémoire du génocide des Tutsis au Rwanda. Mémoriaux et lieux de mémoire », ''Afrique contemporaine'', 2011/2, no 238. * Rémi Korman, « La politique de mémoire du génocide des Tutsi au Rwanda : enjeux et évolutions », ''Droit et cultures'', no 66, 2013. * Rémi Korman, « Les universitaires et intellectuels rwandais à l’épreuve du génocide des Tutsi : première mémoire, première histoire », ''Les Cahiers de Framespa'', no 42, 2020. [https://journals.openedition.org/framespa/13693 Soma kuri interineti]. {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:UNR Butare, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Huye]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] 4xig9cq0zu2h72kddh8apd8svdzr2t5 Urwibutso rwa Jenoside rwa Kayonza-Mukarange 0 23161 143187 140462 2026-10-24T07:00:53Z Score Beethoven 11559 143187 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Kayonza-Mukarange | image = [[Dosiye:Kayonza-MukarangeGenocideMemorial06.jpg|280px]] | caption = Urwibutso rurebewe ku muhanda (Kanama 2025) | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = [[Intara y'Iburasirazuba|Iburasirazuba]] | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Kayonza|Kayonza]] | label4 = Umurenge | data4 = Mukarange | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Rwibuka | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (1994) }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Kayonza-Mukarange''' ni ahantu ho kwibukira [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]], haherereye mu Murenge wa Mukarange, mu [[Akarere ka Kayonza]], mu [[Intara y'Iburasirazuba]]. Ruhurije hamwe imibiri y'Abatutsi ibihumbi byinshi biciwe mu nsengero no mu duce two mu karere ka Kayonza muri Mata 1994. == Aho ruherereye == === Aho biherereye === Urwibutso ruri ku musozi wa Mukarange, hafi y'umujyi wa Kayonza, ku muhanda Kigali–Kayonza–Kagitumba, mu burasirazuba bw'u Rwanda. Ruri mu nzibutso za Jenoside yakorewe Abatutsi zabaruwe ku mugaragaro n'inzego z'ubuyobozi bw'u Rwanda. Imibiri ishyinguye i Kayonza-Mukarange yavanywe mu Murenge wa Mukarange no mu nkengero zawo mu Karere ka Kayonza, aho Abatutsi benshi bari bahungiye mu nsengero zitandukanye no ku nyubako za Leta muri Mata 1994.<ref name="KTPress">E. Kagire, « April 11, 1994: How International Community Failed Rwanda », ''KT Press'', 11 Mata 2020.</ref><ref name="ICD">« The Prosecutor v. Jean-Baptiste Gatete », International Crimes Database.</ref> === Imiterere rusange === [[Dosiye:Communes of Rwanda in 1994.svg|thumb|Amakomini y'u Rwanda mu 1994]] Muri Mata 1994, Abatutsi benshi bo mu karere ka Kayonza bahungiye mu nsengero za Paruwasi Gatolika ya Mukarange no mu zindi nsengero zari hafi aho, nyuma y'uko ubwicanyi butangira mu cyahoze ari Perefegitura ya Kibungo.<ref name="KTPress" /> Ku wa 12 Mata 1994, mu gitondo, Interahamwe zateye Abatutsi bari bahungiye kuri Paruwasi ya Mukarange. Abatutsi barenga 5&nbsp;000 bahiciwe uwo munsi.<ref name="Minaloc2026">{{Cite web |title=#Kwibuka32: Minister Habimana joins Kayonza residents to honor victims at Mukarange |url=https://minaloc.gov.rw/news-detail/kwibuka32-minister-habimana-joins-kayonza-residents-to-honor-victims-at-mukarange |website=MINALOC |date=2026-04-13 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> Inyandiko z'ubucamanza n'iz'amateka zivuga uruhare rwa burugumesitiri [[Jean-Baptiste Gatete]] mu gukangurira Interahamwe n'abasirikare kugaba ibitero ku mpunzi i Kiziguro n'i Mukarange.<ref name="ICD" /><ref name="ICTR">Urukiko Mpanabyaha Mpuzamahanga rwashyiriweho u Rwanda, ''The Prosecutor v. Jean-Baptiste Gatete, Appeal Judgement'', 9 Ukwakira 2012.</ref> Ku wa 11 Mata 1994, Abatutsi bari bahungiye mu rusengero rw'Abangilikani rwa Midiho, mu Kagari ka Nyagatovu (Umurenge wa Mukarange), bishwe nyuma y'igitero cy'Interahamwe zo muri ako gace; imibiri yabo ntiyose yabonetse.<ref name="KTPress" /> Mu minsi yakurikiyeho, Paruwasi Gatolika ya Mukarange yabereyemo ubwicanyi bukomeye, aho impunzi ibihumbi zishwe n'Interahamwe n'abasirikare bari bagose aho hantu.<ref name="ICD" /><ref name="Igihe2025">« Kayonza: Remains of over 10,000 genocide victims still missing », ''IGIHE'', 8 Mata 2025.</ref> == Amateka == Nyuma y'uko Jenoside ihagarara muri Nyakanga 1994, inzego z'ibanze n'imiryango y'abarokotse, cyane cyane [[Ibuka]] yo muri ako karere, bateguye igikorwa cyo gutaburura buhoro buhoro imva rusange no gushyingura abazize Jenoside ahantu hamwe i Mukarange.<ref name="Umuvugizi">{{Cite web |author=Stephen Rwembeho |title=Over 800 reburied in Mukarange |url=https://www.newtimes.co.rw/article/53520/National/over-800-reburied-in-mukarange |website=The New Times |date=2011-04-13 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> Mu 2011, habaye umuhango wo gushyingura mu cyubahiro abazize Jenoside bagera kuri 850, imibiri yabo ikaba yarabonetse mu mirenge itandukanye ya Kayonza ikimurirwa i Mukarange.<ref name="Umuvugizi" /> Mu myaka ya 2010, ibikorwa nk'ibyo byo gushakisha no kongera gushyingura imibiri y'abazize Jenoside byakozwe i Mukarange no mu yandi makomini y'akarere, bituma umubare w'abashyinguye mu rwibutso ugenda wiyongera.<ref>« Rwanda: Genocide Victims Reburied 20 Years Later », ''The New Times'' / ''allAfrica'', 13 Mata 2014.</ref><ref>« Rwanda: Over 100 Genocide Victims Reburied », ''allAfrica'', 21 Mata 2015.</ref> Inkuru z'itangazamakuru zivuga abazize Jenoside ibihumbi, bamwe bakagereranya ko abashyinguye aha hantu barenga 9&nbsp;000.<ref name="Igihe2025" /><ref>E. Nsabimana, « Equity Bank donates cows to Kayonza genocide survivors », ''The New Times'', 26 Mata 2018.</ref> Mu 2023, urwibutso rwari rushyinguyemo imibiri irenga 8&nbsp;700. Ni rwo runini mu nzibutso zirindwi z'Akarere ka Kayonza.<ref name="Igihe2023">{{Cite web |author=Hakizimana Jean Paul |title=Kayonza: Miliyoni 700 Frw ziri kwifashishwa mu kuvugurura urwibutso rwa Mukarange |url=https://www.igihe.com/amakuru/muri-afurika/u-rwanda/article/kayonza-miliyoni-700-frw-zigiye-kwifashishwa-mu-kuvugurura-urwibutso-rwa |website=IGIHE |date=2023-02-13 |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> Guhera mu mpera z'imyaka ya 2010, imishinga yo kwagura no kuvugurura urwibutso yatewe inkunga muri gahunda z'ishoramari rya Leta. Inyandiko z'ingengo y'imari za Minisiteri y'Imari n'Igenamigambi zivuga ibyiciro bitandukanye byo kubaka « inzu y'amateka » n'ibindi bikorwa ku rwibutso rwa Mukarange.<ref name="MINECOFIN1">Minisiteri y'Imari n'Igenamigambi, ''Budget 2020–2021'', « Mukarange Genocide Memorial site constructed and supervised ».</ref><ref>Minisiteri y'Imari n'Igenamigambi, umushinga w'ingengo y'imari, « Phase III of Mukarange Genocide Memorial site (historical house) ».</ref> Mu 2020, itangazamakuru ryavuze imirimo yo kunoza urwibutso nyamukuru rw'Akarere ka Kayonza, ruri i Mukarange.<ref name="AllAfrica2020">« Rwanda: Kayonza Upgrades Main Genocide Memorial Site », ''allAfrica'', 29 Mutarama 2020.</ref> Mu 2022, Akarere ka Kayonza katangiye kuvugurura urwibutso. Imirimo yagenewe miliyoni 700 z'amafaranga y'u Rwanda. Inyubako nshya igeretse ifite ishusho y'icumu. Icumu ni imwe mu ntwaro zakoreshejwe mu bwicanyi. Iyo nyubako irimo ibiro n'imurikabikorwa ku mateka ya Jenoside mu yahoze ari amakomini ya Kabarondo, Muhazi, Rukara na Kayonza.<ref name="Igihe2023" /> [[Dosiye:Kayonza-MukarangeGenocideMemorial03.jpg|thumb|Imva ziri inyuma y'urwibutso (Kanama 2025)]] Buri mwaka urwibutso rwakira imihango yo ''[[Kwibuka]]'' ku rwego rw'Akarere ka Kayonza, yitabirwa n'abarokotse, imiryango itari iya Leta, amashuri n'inzego za Leta.<ref name="NewTimes2017">K. Rwamapera, « We wish you were here to see how we’re grown up – orphans », ''The New Times'', 14 Mata 2017.</ref><ref>« Kwibuka Flame of Remembrance travels to Kayonza District », Polisi y'u Rwanda, 16 Werurwe 2014.</ref> Ku wa 12 Mata 2026, mu muhango wo Kwibuka ku nshuro ya 32, hashyinguwe mu cyubahiro imibiri 27.<ref name="Minaloc2026" /> == Ibiranga urwibutso == Urwibutso rugizwe n'imva rusange zipfundikishijwe amabuye, ahantu ho kunamira, amabuye y'urwibutso n'inyubako igenewe imurikabikorwa rihoraho ku mateka ya Jenoside mu Karere ka Kayonza.<ref name="AllAfrica2020" /><ref name="MINECOFIN1" /> Urutonde rw'amazina y'abazize Jenoside rugenda rwuzuzwa hifashishijwe ubuhamya bw'abarokotse n'ubushakashatsi bwa Ibuka n'inzego z'ibanze.<ref name="NewTimes2017" /> Hategurwa ingendo-shuri z'abanyeshuri n'intumwa z'inzego za Leta, baza kumva ubuhamya bw'abarokotse no gutekereza ku bijyanye no kwibuka, ubutabera n'ubwiyunge mu Rwanda.<ref name="NewTimes2017" /> == Inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] * [[Akarere ka Kayonza]] * [[Jean-Baptiste Gatete]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kiziguro]] === Ihuza ryo hanze === {{Commonscat|Kayonza-Mukarange Genocide Memorial}} === Ibitabo === * Commission nationale de lutte contre le génocide (CNLG), ''Preparation and Execution of the Genocide perpetrated against the Tutsi in Rwanda'', Kigali, CNLG, 2021. * Urukiko Mpanabyaha Mpuzamahanga rwashyiriweho u Rwanda (TPIR), ''The Prosecutor v. Jean-Baptiste Gatete, Judgement and Appeal Judgement'', Arusha, 2011–2012. {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Kayonza-Mukarange, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Kayonza]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] exka80t5sffbs2g8fj7fugltftm312x 143193 143187 2026-10-24T07:30:17Z Score Beethoven 11559 143193 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Kayonza-Mukarange | image = [[Dosiye:Kayonza-MukarangeGenocideMemorial06.jpg|280px]] | caption = Urwibutso rurebewe ku muhanda (Kanama 2025) | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = [[Intara y'Iburasirazuba|Iburasirazuba]] | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Kayonza|Kayonza]] | label4 = Umurenge | data4 = Mukarange | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Rwibuka | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (1994) }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Kayonza-Mukarange''' ni ahantu ho kwibukira [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]], haherereye mu Murenge wa Mukarange, mu [[Akarere ka Kayonza]], mu [[Intara y'Iburasirazuba]]. Ruhurije hamwe imibiri y'Abatutsi ibihumbi byinshi biciwe mu nsengero no mu duce two mu karere ka Kayonza muri Mata 1994. == Aho ruherereye == === Aho biherereye === Urwibutso ruri ku musozi wa Mukarange, hafi y'umujyi wa Kayonza, ku muhanda Kigali–Kayonza–Kagitumba, mu burasirazuba bw'u Rwanda. Ruri mu nzibutso za Jenoside yakorewe Abatutsi zabaruwe ku mugaragaro n'inzego z'ubuyobozi bw'u Rwanda. Imibiri ishyinguye i Kayonza-Mukarange yavanywe mu Murenge wa Mukarange no mu nkengero zawo mu Karere ka Kayonza, aho Abatutsi benshi bari bahungiye mu nsengero zitandukanye no ku nyubako za Leta muri Mata 1994.<ref name="KTPress">E. Kagire, « April 11, 1994: How International Community Failed Rwanda », ''KT Press'', 11 Mata 2020.</ref><ref name="ICD">« The Prosecutor v. Jean-Baptiste Gatete », International Crimes Database.</ref> === Imiterere rusange === [[Dosiye:Communes of Rwanda in 1994.svg|thumb|Amakomini y'u Rwanda mu 1994]] Muri Mata 1994, Abatutsi benshi bo mu karere ka Kayonza bahungiye mu nsengero za Paruwasi Gatolika ya Mukarange no mu zindi nsengero zari hafi aho, nyuma y'uko ubwicanyi butangira mu cyahoze ari Perefegitura ya Kibungo.<ref name="KTPress" /> Ku wa 12 Mata 1994, mu gitondo, Interahamwe zateye Abatutsi bari bahungiye kuri Paruwasi ya Mukarange. Abatutsi barenga 5&nbsp;000 bahiciwe uwo munsi.<ref name="Minaloc2026">{{Cite web |title=#Kwibuka32: Minister Habimana joins Kayonza residents to honor victims at Mukarange |url=https://minaloc.gov.rw/news-detail/kwibuka32-minister-habimana-joins-kayonza-residents-to-honor-victims-at-mukarange |website=MINALOC |date=2026-04-13 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> Inyandiko z'ubucamanza n'iz'amateka zivuga uruhare rwa burugumesitiri [[Jean-Baptiste Gatete]] mu gukangurira Interahamwe n'abasirikare kugaba ibitero ku mpunzi i Kiziguro n'i Mukarange.<ref name="ICD" /><ref name="ICTR">Urukiko Mpanabyaha Mpuzamahanga rwashyiriweho u Rwanda, ''The Prosecutor v. Jean-Baptiste Gatete, Appeal Judgement'', 9 Ukwakira 2012.</ref> Ku wa 11 Mata 1994, Abatutsi bari bahungiye mu rusengero rw'Abangilikani rwa Midiho, mu Kagari ka Nyagatovu (Umurenge wa Mukarange), bishwe nyuma y'igitero cy'Interahamwe zo muri ako gace; imibiri yabo ntiyose yabonetse.<ref name="KTPress" /> Mu minsi yakurikiyeho, Paruwasi Gatolika ya Mukarange yabereyemo ubwicanyi bukomeye, aho impunzi ibihumbi zishwe n'Interahamwe n'abasirikare bari bagose aho hantu.<ref name="ICD" /><ref name="Igihe2025">« Kayonza: Remains of over 10,000 genocide victims still missing », ''IGIHE'', 8 Mata 2025.</ref> == Amateka == Nyuma y'uko Jenoside ihagarara muri Nyakanga 1994, inzego z'ibanze n'imiryango y'abarokotse, cyane cyane [[Ibuka]] yo muri ako karere, bateguye igikorwa cyo gutaburura buhoro buhoro imva rusange no gushyingura abazize Jenoside ahantu hamwe i Mukarange.<ref name="Umuvugizi">{{Cite web |author=Stephen Rwembeho |title=Over 800 reburied in Mukarange |url=https://www.newtimes.co.rw/article/53520/National/over-800-reburied-in-mukarange |website=The New Times |date=2011-04-13 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> Mu 2011, habaye umuhango wo gushyingura mu cyubahiro abazize Jenoside bagera kuri 850, imibiri yabo ikaba yarabonetse mu mirenge itandukanye ya Kayonza ikimurirwa i Mukarange.<ref name="Umuvugizi" /> Mu myaka ya 2010, ibikorwa nk'ibyo byo gushakisha no kongera gushyingura imibiri y'abazize Jenoside byakozwe i Mukarange no mu yandi makomini y'akarere, bituma umubare w'abashyinguye mu rwibutso ugenda wiyongera.<ref>« Rwanda: Genocide Victims Reburied 20 Years Later », ''The New Times'' / ''allAfrica'', 13 Mata 2014.</ref><ref>« Rwanda: Over 100 Genocide Victims Reburied », ''allAfrica'', 21 Mata 2015.</ref> Inkuru z'itangazamakuru zivuga abazize Jenoside ibihumbi, bamwe bakagereranya ko abashyinguye aha hantu barenga 9&nbsp;000.<ref name="Igihe2025" /><ref>E. Nsabimana, « Equity Bank donates cows to Kayonza genocide survivors », ''The New Times'', 26 Mata 2018.</ref> Mu 2023, urwibutso rwari rushyinguyemo imibiri irenga 8&nbsp;700. Ni rwo runini mu nzibutso zirindwi z'Akarere ka Kayonza.<ref name="Igihe2023">{{Cite web |author=Hakizimana Jean Paul |title=Kayonza: Miliyoni 700 Frw ziri kwifashishwa mu kuvugurura urwibutso rwa Mukarange |url=https://www.igihe.com/amakuru/muri-afurika/u-rwanda/article/kayonza-miliyoni-700-frw-zigiye-kwifashishwa-mu-kuvugurura-urwibutso-rwa |website=IGIHE |date=2023-02-13 |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> Guhera mu mpera z'imyaka ya 2010, imishinga yo kwagura no kuvugurura urwibutso yatewe inkunga muri gahunda z'ishoramari rya Leta. Inyandiko z'ingengo y'imari za Minisiteri y'Imari n'Igenamigambi zivuga ibyiciro bitandukanye byo kubaka « inzu y'amateka » n'ibindi bikorwa ku rwibutso rwa Mukarange.<ref name="MINECOFIN1">Minisiteri y'Imari n'Igenamigambi, ''Budget 2020–2021'', « Mukarange Genocide Memorial site constructed and supervised ».</ref><ref>Minisiteri y'Imari n'Igenamigambi, umushinga w'ingengo y'imari, « Phase III of Mukarange Genocide Memorial site (historical house) ».</ref> Mu 2020, itangazamakuru ryavuze imirimo yo kunoza urwibutso nyamukuru rw'Akarere ka Kayonza, ruri i Mukarange.<ref name="AllAfrica2020">« Rwanda: Kayonza Upgrades Main Genocide Memorial Site », ''allAfrica'', 29 Mutarama 2020.</ref> Mu 2022, Akarere ka Kayonza katangiye kuvugurura urwibutso. Imirimo yagenewe miliyoni 700 z'amafaranga y'u Rwanda. Inyubako nshya igeretse ifite ishusho y'icumu. Icumu ni imwe mu ntwaro zakoreshejwe mu bwicanyi. Iyo nyubako irimo ibiro n'imurikabikorwa ku mateka ya Jenoside mu yahoze ari amakomini ya Kabarondo, Muhazi, Rukara na Kayonza.<ref name="Igihe2023" /> [[Dosiye:Kayonza-MukarangeGenocideMemorial03.jpg|thumb|Imva ziri inyuma y'urwibutso (Kanama 2025)]] Buri mwaka urwibutso rwakira imihango yo ''[[Kwibuka]]'' ku rwego rw'Akarere ka Kayonza, yitabirwa n'abarokotse, imiryango itari iya Leta, amashuri n'inzego za Leta.<ref name="NewTimes2017">K. Rwamapera, « We wish you were here to see how we’re grown up – orphans », ''The New Times'', 14 Mata 2017.</ref><ref>« Kwibuka Flame of Remembrance travels to Kayonza District », Polisi y'u Rwanda, 16 Werurwe 2014.</ref> Ku wa 12 Mata 2026, mu muhango wo Kwibuka ku nshuro ya 32, hashyinguwe mu cyubahiro imibiri 27.<ref name="Minaloc2026" /> == Ibiranga urwibutso == Urwibutso rugizwe n'imva rusange zipfundikishijwe amabuye, ahantu ho kunamira, amabuye y'urwibutso n'inyubako igenewe imurikabikorwa rihoraho ku mateka ya Jenoside mu Karere ka Kayonza.<ref name="AllAfrica2020" /><ref name="MINECOFIN1" /> Urutonde rw'amazina y'abazize Jenoside rugenda rwuzuzwa hifashishijwe ubuhamya bw'abarokotse n'ubushakashatsi bwa Ibuka n'inzego z'ibanze.<ref name="NewTimes2017" /> Hategurwa ingendo-shuri z'abanyeshuri n'intumwa z'inzego za Leta, baza kumva ubuhamya bw'abarokotse no gutekereza ku bijyanye no kwibuka, ubutabera n'ubwiyunge mu Rwanda.<ref name="NewTimes2017" /> == Inzibutso z'Akarere ka Kayonza == Mu ntangiriro za 2023, Akarere ka Kayonza kari gafite inzibutso za Jenoside zirindwi. Zari zishyinguyemo imibiri irenga 25&nbsp;000.<ref name="Igihe2023" /> Muri uwo mwaka, akarere kemerewe gusigarana inzibutso eshanu.<ref name="Muhaziyacu2023">{{Cite web |author=Yussuf Hakizimana |title=Kayonza: Urwibutso rwa Rwinkwavu rufite umwihariko n’ubukana bwakoreshejwe mu kwica Abatutsi |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/kayonza-urwibutso-rwa-rwinkwavu-rufite-umwihariko-nubukana-bwakoreshejwe-mu-kwica-abatutsi/ |website=Muhazi Yacu |date=2023-04-07 |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref><ref name="Isango2023">{{Cite web |author=Gisubizo Philemon |title=Kayonza: Abarokotse Jenoside yakorewe Abatutsi muri Mata 1994 barasaba ko urwibutso rwa Ruramira ruvugururwa |url=https://www.isangostar.rw/kayonza-barasaba-ko-urwibutso-rwa-ruramira-ruvugururwa |website=Isango Star |date=2023-04-18 |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> {| class="wikitable" ! Urwibutso !! Umurenge !! Imibiri ishyinguyemo |- | Mukarange || [[Umurenge wa Mukarange|Mukarange]] || Irenga 8&nbsp;700 (2023)<ref name="Igihe2023" /> |- | [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Rukara|Rukara]] || Rukara || Irenga 8&nbsp;000 yashyinguwe muri Gicurasi 2014<ref name="NT2014">{{Cite web |title=Remains of 8,000 Genocide victims buried in Kayonza |url=https://www.newtimes.co.rw/article/107227/National/remains-of-8000-genocide-victims-buried-in-kayonza |website=The New Times |date=2014-05-26 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> |- | Rwinkwavu || [[Umurenge wa Rwinkwavu|Rwinkwavu]] || 3&nbsp;840 (2023)<ref name="Muhaziyacu2023" /> |- | Ruramira || Ruramira || Hafi 1&nbsp;357 (2023)<ref name="Isango2023" /> |- | Kabarondo || [[Umurenge wa Kabarondo|Kabarondo]] || — |} == Inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] * [[Akarere ka Kayonza]] * [[Jean-Baptiste Gatete]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kiziguro]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamirama]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Rukara]] === Ihuza ryo hanze === {{Commonscat|Kayonza-Mukarange Genocide Memorial}} === Ibitabo === * Commission nationale de lutte contre le génocide (CNLG), ''Preparation and Execution of the Genocide perpetrated against the Tutsi in Rwanda'', Kigali, CNLG, 2021. * Urukiko Mpanabyaha Mpuzamahanga rwashyiriweho u Rwanda (TPIR), ''The Prosecutor v. Jean-Baptiste Gatete, Judgement and Appeal Judgement'', Arusha, 2011–2012. {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Kayonza-Mukarange, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Kayonza]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] s5m0gfcayja2sjn46g8ci78ta4leb12 Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamirama 0 23162 143142 140463 2026-10-24T02:59:29Z Score Beethoven 11559 143142 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamirama | image = [[Dosiye:NyamiramaGenocideMemorial05.jpg|280px]] | caption = Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamirama (Kanama 2025) | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = [[Intara y'Iburasirazuba|Iburasirazuba]] | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Kayonza|Kayonza]] | label4 = Umurenge | data4 = Nyamirama | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Rwibuka | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (1994) }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamirama''' ni ahantu ho kwibukira [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda]], haherereye i Nyamirama, mu [[Akarere ka Kayonza]], mu [[Intara y'Iburasirazuba]], mu [[Rwanda]]. == Aho ruherereye == === Aho biherereye === [[Dosiye:NyamiramaGenocideMemorial09.jpg|left|thumb|Icyapa kerekana aho urwibutso ruri (Kanama 2025)]] Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamirama ruri mu Murenge wa Nyamirama, mu [[Akarere ka Kayonza]], mu Ntara y'Iburasirazuba. Umurenge wa Nyamirama ni umwe mu mirenge igize Akarere ka Kayonza.<ref>{{Cite web |title=The Fifth Rwanda Population and Housing Census, District Profile: Kayonza |url=https://statistics.gov.rw/sites/default/files/2025-05/Kayonza.pdf |website=National Institute of Statistics of Rwanda |year=2022 |language=en |access-date=2026-05-27}}</ref> === Imiterere rusange === {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Nyamirama ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> Urwibutso rwa Nyamirama ni rumwe mu nzibutso, imva rusange n'ahantu ho kwibukira bifitanye isano na Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994. Inzibutso enye za Jenoside — [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamata|Nyamata]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Murambi|Murambi]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali|Gisozi]] na [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero|Bisesero]] — ziri ku rutonde rw'Umurage w'Isi wa UNESCO.<ref>{{Cite web |title=Sites mémoriaux du génocide : Nyamata, Murambi, Gisozi et Bisesero |url=https://whc.unesco.org/fr/list/1586/ |website=UNESCO Centre du patrimoine mondial |language=fr}}</ref> {{clear}} == Amateka == [[Dosiye:Communes of Rwanda in 1994.svg|thumb|Amakomini y'u Rwanda mu 1994]] Urwibutso rwahariwe kwibuka Abatutsi biciwe mu gace ka Nyamirama muri Jenoside yo mu 1994. Nk'uko raporo ya Komisiyo y'Igihugu yo Kurwanya Jenoside (CNLG) ibivuga, ubwicanyi bwabereye mu Murenge wa Nyamirama no mu duce duturanye twa Ruramira na Nyarusange hagati ya tariki ya 9 na 17 Mata 1994. Iyo raporo ivuga ko Abatutsi ibihumbi bajugunywe mu rugomero ruri hagati ya Nyamirama na Ruramira.<ref name="CNLG2021">{{Cite book |author=National Commission for the Fight against Genocide |title=Preparation and Execution of the Genocide Perpetrated against Tutsi in Rwanda |location=Kigali |year=2021 |pages=134–135 |url=https://francegenocidetutsi.org/GenocidePlanificationCnlgJanuary2021.pdf |language=en |access-date=2026-05-27}}</ref> == Ibiranga urwibutso == [[Dosiye:NyamiramaGenocideMemorial04.jpg|left|thumb|Urwibutso rwa Nyamirama (Kanama 2025)]] Urwibutso rwa Nyamirama rufitanye isano n'ubwicanyi bwakorewe mu Murenge wa Nyamirama no ku nkengero z'urugomero ruri hagati ya Nyamirama na Ruramira. Rwibutsa ubugome bwakorewe Abatutsi muri iki gice cy'icyahoze ari Kibungo mu byumweru bya mbere bya Jenoside yo mu 1994.<ref name="CNLG2021" /> Jenoside mu Murenge wa Nyamirama yaranzwe n'ubwicanyi bwatangiye kare n'umugambi wo gusibanganya ibimenyetso by'ibyaha. Guhera ku wa 9 Mata 1994, Abatutsi bari bahungiye ku misozi ya Nyamirama baribasiwe baricwa. Ahantu h'ingenzi hiciwe abantu habonetse mu Kagari ka Kabuye, inyuma y'Urukiko rwa Kanto. Ku bijyanye no guhisha ibimenyetso, byanditswe ko « muri Segiteri Nyamirama, Selire Kabuye, inyuma y'Urukiko rwa Kanto, imibiri yahambwe mu cyobo, maze abantu benshi bishwe baratwikwa kugira ngo hasibangane ibimenyetso byose ».<ref>{{Cite book |first=Ernest |last=Mutwarasibo |chapter=Mobilisation contre les Hutu de l’opposition et le basculement dans le génocide contre les Tutsi au Rwanda |title=Génocides |publisher=Les Presses de l’Université Laval |date=2016-10-13 |pages=51–65 |isbn=978-2-7637-2542-0 |doi=10.1515/9782763725420-006 |language=fr}}</ref> Abakoze Jenoside, bayobowe na konseye Paul Gakwavu n'uwitwa Murego, batwitse imibiri kugira ngo « basibanganye ibimenyetso byose ».<ref name="CNLG2016">{{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide (CNLG) |title=État de l’idéologie du génocide au Rwanda : 1995-2015 |location=Kigali |year=2016 |language=fr}}</ref> Ingengabitekerezo ya Jenoside yakomeje kugaragara muri uwo murenge igihe kirekire nyuma y'ibyo byaha: mu 2014, mu ishuri ryo muri ako gace havuzwe ibikorwa byo gutoteza abarokotse n'amagambo abakomeretsa, bigaragaza ko bamwe mu barimu bagize uruhare mu gukwirakwiza urwo rwango.<ref name="CNLG2016" /> {{clear}} == Inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] * [[Akarere ka Kayonza]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kayonza-Mukarange]] === Ihuza ryo hanze === {{Commonscat|Nyamirama Genocide Memorial}} === Ibitabo === * {{Cite book |author=National Commission for the Fight against Genocide |title=Preparation and Execution of the Genocide Perpetrated against Tutsi in Rwanda |location=Kigali |year=2021 |url=https://francegenocidetutsi.org/GenocidePlanificationCnlgJanuary2021.pdf |language=en}} * {{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide (CNLG) |title=État de l’idéologie du génocide au Rwanda : 1995-2015 |location=Kigali |year=2016 |language=fr}} * {{Cite book |author=Florent Piton |title=Le génocide des Tutsi du Rwanda |location=Paris |publisher=La Découverte |year=2018 |isbn=978-2-7071-9068-0 |language=fr}} * {{Cite book |author=Justine Hitimana |title=Le Génocide commis contre les Tutsi dans la Préfecture de Kibungo de 1990 à 1994 |publisher=CNLG |year=2018 |language=fr}} * Commission pour le Mémorial du Génocide et des Massacres au Rwanda, ''Rapport préliminaire d'identification des sites du génocide et des massacres d'avril-juillet 1994 au Rwanda'', Kigali, Gashyantare 1996. {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Nyamirama, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Kayonza]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] fr5fkyj2lo33cd7x26h4tafg9c3ztrv Urwibutso rwa Jenoside rwa Rukira 0 23163 143158 140464 2026-10-24T03:00:32Z Score Beethoven 11559 143158 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Rukira | image = [[Dosiye:RukiraGenocideMemorial04.jpg|280px]] | caption = Urwibutso rwa Jenoside rwa Rukira | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = [[Intara y'Iburasirazuba|Iburasirazuba]] | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Ngoma|Ngoma]] | label4 = Umurenge | data4 = Rukira | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Rwibuka | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (1994) }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Rukira''' ni ahantu ho kwibukira no gushyingura abazize [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]], haherereye i Rukira, mu [[Akarere ka Ngoma]], mu [[Intara y'Iburasirazuba]], mu [[Rwanda]]. == Aho ruherereye == === Aho biherereye === [[Dosiye:RukiraGenocideMemorial01.jpg|left|thumb|Icyapa kerekana urwibutso (ku muhanda ugana i Nyarubuye)]] Urwibutso ruri mu Murenge wa Rukira, mu [[Akarere ka Ngoma]], mu Ntara y'Iburasirazuba. === Imiterere rusange === {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Rukira ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kunamira, kubika amateka no kwibuka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-06-11}}</ref> Inzibutso enye za Jenoside zo mu Rwanda ziri ku rutonde rw'Umurage w'Isi wa UNESCO: [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamata|Nyamata]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Murambi|Murambi]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali|Gisozi]] na [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero|Bisesero]].<ref>{{Cite web |title=Sites mémoriaux du génocide : Nyamata, Murambi, Gisozi et Bisesero |url=https://whc.unesco.org/fr/list/1586/ |website=Centre du patrimoine mondial de l'UNESCO |language=fr |access-date=2026-06-11}}</ref> {{clear}} == Amateka == [[Dosiye:Communes of Rwanda in 1994.svg|thumb|Amakomini y'u Rwanda mu 1994]] Urwibutso rwa Rukira rufitanye isano n'ubwicanyi bwakorewe mu cyahoze ari Perefegitura ya Kibungo muri Jenoside yakorewe Abatutsi. Umurenge wa Rukira uri hafi ya Nyarubuye, ahandi hantu h'ingenzi habereye ubwicanyi mu burasirazuba bw'u Rwanda. Nk'uko ubuhamya bwakusanyirijwe ku rwibutso rwa Nyarubuye bubivuga, abaturage b'i Nyarubuye bari bamenye ko ubwicanyi bwari bwatangiye i Rukira mbere y'uko bugera iwabo.<ref>{{Cite web |title=Nyarubuye Genocide Memorial |url=https://artsandculture.google.com/asset/nyarubuye-genocide-memorial-government-of-rwanda/fgEoty3moPu4Ng |website=Google Arts & Culture |publisher=Government of Rwanda |language=en |access-date=2026-06-11}}</ref> Mu 2003, urukiko rwo mu Rwanda rwaburanishirije i Rukira rwakatiye abantu cumi n'umunani kubera ibyaha bya Jenoside byakorewe mu gace ka Nyarubuye na Rukira. Ibihano byatanzwe byari hagati y'imyaka myinshi y'igifungo n'igifungo cya burundu.<ref>{{Cite web |title=Rwanda: Court convicts 18 of genocide crimes |url=https://reliefweb.int/report/rwanda/rwanda-court-convicts-18-genocide-crimes |website=ReliefWeb |date=2003-12-03 |language=en |access-date=2026-06-11}}</ref> == Ibiranga urwibutso == Urwibutso ni ahantu ho gushyingura, kunamira no kwibuka abazize Jenoside yakorewe Abatutsi. Rufitanye isano n'urwibutso rw'ubwicanyi bwakorewe mu Murenge wa Rukira no mu cyahoze ari Perefegitura ya Kibungo. Ruri mu rusobe rw'inzibutso z'igihugu zakira imihango yo ''[[Kwibuka]]'' n'ibikorwa byo kurwanya ihakana n'ingengabitekerezo ya Jenoside.<ref>{{Cite web |title=Law governing ceremonies to commemorate the Genocide against the Tutsi |url=https://rwandalii.org/akn/rw/act/law/2016/15/eng@2016-05-30/source |website=RwandaLII |date=2016-05-30 |language=en |access-date=2026-06-11}}</ref> == Inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] * [[Akarere ka Ngoma]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyarubuye]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Rukumberi]] === Ihuza ryo hanze === {{Commonscat|Rukira Genocide Memorial}} === Ibitabo === * {{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide |title=Jenoside yakorewe Abatutsi mu yahoze ari perefegitura ya Kibungo |location=Kigali |publisher=CNLG |year=2019 |language=rw}} * {{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide |title=Identification des sites du génocide d’avril à juillet 1994 |location=Kigali |publisher=CNLG |year=2019 |url=https://francegenocidetutsi.org/IdentificationSitesGenocideAvrilJuillet1994.pdf |format=PDF |language=fr}} * {{Cite book |last=Denis |first=Philippe |title=The Genocide against the Tutsi, and the Rwandan Churches: Between Grief and Denial |series=Religion in Transforming Africa |volume=9 |publisher=James Currey |location=Woodbridge |year=2022 |isbn=9781847012906 |language=en}} {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Rukira, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Ngoma]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] mdrxgqfwpcv4h0v8rj8dnif8ohja3gh Urwibutso rwa Jenoside rwa Rukumberi 0 23164 143159 141429 2026-10-24T03:00:34Z Score Beethoven 11559 143159 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Rukumberi | image = [[Dosiye:RukumberiGenocideMemorial10.jpg|280px]] | caption = Uruzitiro rw'urwibutso rurebewe ku muhanda munini (Kanama 2025) | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = [[Intara y'Iburasirazuba|Iburasirazuba]] | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Ngoma|Ngoma]] | label4 = Umurenge | data4 = Rukumberi | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Rwibuka | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (1994) }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Rukumberi''' ni ahantu ho kwibukira [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]], haherereye mu Murenge wa Rukumberi, mu [[Akarere ka Ngoma]], mu [[Intara y'Iburasirazuba]], mu [[Rwanda]]. Rushyinguyemo imibiri y'abazize Jenoside irenga 40&nbsp;000, iruhukiye mu mva rusange. == Aho ruherereye == === Aho biherereye === Urwibutso ruri rwagati mu Murenge wa Rukumberi, mu cyaro cy'[[Akarere ka Ngoma]], mu burasirazuba bw'u Rwanda. Ruri mu gace k'imisozi n'ibishanga ku nkombe z'ikiyaga cya Mugesera n'ibibaya bikunze kurengerwa n'amazi, aho imibiri y'abazize Jenoside yagiye iboneka uko imyaka yagiye ihita.<ref name="KTPress2020">{{Cite web |title=Rwanda: Remains of more than 600 Genocide victims discovered in Ngoma |url=https://www.ktpress.rw/2020/09/rwanda-remains-of-more-than-600-genocide-victims-discovered-in-ngoma/ |website=KT Press |date=2020-09-15 |language=en |access-date=2025-12-27}}</ref><ref name="IGIHE2020">{{Cite web |title=Remains of 44 victims of genocide found on Lake Mugesera shores |url=https://en.igihe.com/news/article/remains-of-44-victims-of-genocide-found-on-lake-mugesera-shores |website=IGIHE |date=2020-09-04 |language=en |access-date=2025-12-27}}</ref> === Imiterere rusange === {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Rukumberi ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> [[Dosiye:Communes of Rwanda in 1994.svg|thumb|Amakomini y'u Rwanda mu 1994]] Umurenge wa Rukumberi ni umwe mu mirenge cumi n'ine igize [[Akarere ka Ngoma]], hamwe na Gashanda, Jarama, Karembo, Kazo, Kibungo, Mugesera, Murama, Mutenderi, Remera, Rukira, Rurenge, Sake na Zaza. Guhera mu mpera z'imyaka ya 1950 no mu ntangiriro z'imyaka ya 1960, imiryango y'Abatutsi yaturutse mu tundi duce tw'igihugu yimuriwe ku gahato ituzwa muri aka gace kari kitaruye, karangwaga n'ibishanga byuzuyemo isazi ya tsetse n'ibyago byo kurwara indwara y'ibitotsi.<ref name="AOS2022">{{Cite web |title=AOS reaches out to genocide survivors |url=https://aos.rw/2022/05/01/aos-reaches-out-to-genocide-survivors/ |website=AOS |date=2022-05-01 |language=en |access-date=2025-12-27}}</ref><ref name="Volcanoes2019">{{Cite web |title=Over 40,000 Genocide Victims to be Reburied in Rukumberi |url=https://www.volcanoesnationalparkrwanda.com/40000-victims-genocide-reburied/ |website=Volcanoes National Park Rwanda |date=2019-03-26 |language=en |access-date=2025-12-27}}</ref> Iyo politiki yagize uruhare mu guheza Abatutsi bari batujwe i Rukumberi no guhungabanya imibereho yabo igihe kirekire.<ref>{{Cite web |author=Jean Bigagaza |title=Land Scarcity, Distribution and Conflict in Rwanda |url=https://landwise-production.s3.amazonaws.com/2022/03/Bigagaza_Chapter2-Scacrity-and-surfeit_2002-86.pdf |website=International Development Research Centre |year=2002 |language=en |access-date=2025-12-27}}</ref> Nyuma ya 1994, Leta y'u Rwanda yagiye ishyiraho urusobe rw'inzibutso zigenewe guhuriza hamwe imibiri y'abazize Jenoside no kuba ahantu ho kwigira no kunamira. Urwibutso rwa Rukumberi ruri muri izo nzibutso ziri mu ntara zitandukanye z'u Rwanda. == Amateka == Muri Jenoside yo mu 1994, Abatutsi b'i Rukumberi bibasiwe n'Interahamwe n'amatsinda yitwaje intwaro yashyigikiwe n'abayobozi b'inzego z'ibanze. Ubwicanyi bwageze ku ndunduro ahagana ku wa 16 Mata 1994; itangazamakuru ryo mu Rwanda rivuga ko hafi ya bose mu Batutsi bo muri ako gace bishwe.<ref>{{Cite web |title=April 16, 1994: Genocide massacres peak in Rukumberi |url=https://www.africa-press.net/rwanda/all-news/april-16-1994-genocide-massacres-peak-in-rukumberi |website=Africa-Press |date=2025-04-16 |language=en |access-date=2025-12-27}}</ref> Mu myaka yakurikiye Jenoside, i Rukumberi hashyizwe ahantu ho gushyingura abantu benshi hamwe, hagenewe imibiri y'abazize Jenoside yabonekaga mu bishanga no mu mazu yatawe.<ref name="Volcanoes2019" /><ref name="NT2019">{{Cite news |author=Jean d’Amour Mbonyinshuti |title=Ngoma: 40,000 Genocide victims given decent burial |url=https://www.newtimes.co.rw/article/166658/News/ngoma-40000-genocide-victims-given-decent-burial |work=The New Times |date=2019-05-20 |language=en |access-date=2025-12-27}}</ref> Guhera mu myaka ya 2010, hakozwe ibikorwa byo gutaburura imibiri mu nkengero, cyane cyane ku nkombe z'ikiyaga cya Mugesera, bituma havumburwa izindi mva rusange, imibiri ikongera gushyingurwa mu rwibutso.<ref name="KTPress2020" /><ref name="IGIHE2020" /> Ku wa 26 Werurwe 2019, inzego z'ubuyobozi zatangaje ko imibiri y'abazize Jenoside irenga 40&nbsp;000 igiye kwimurirwa no gushyingurwa mu rwibutso rushya rw'i Rukumberi, rwubatswe kugira ngo babone aho gushyingurwa mu cyubahiro kurushaho, n'ibikorwaremezo bikwiye imihango yo kwibuka.<ref name="Volcanoes2019" /> Ku wa 20 Gicurasi 2019, umuhango wateguwe ku rwego rw'Akarere ka Ngoma waranze ishyingurwa ry'iyo mibiri mu mva zateguwe ku rwibutso rwa Rukumberi, witabirwa n'abarokotse, abayobozi b'inzego z'ibanze n'intumwa zaturutse mu tundi duce tw'u Rwanda.<ref name="NT2019" /> Kuva icyo gihe, ibigo bya Leta n'iby'abikorera bigira uruhare mu kubungabunga no kuvugurura urwibutso. Mu 2022, isosiyete AOS Limited yatanze ibikoresho by'ubwubatsi kandi yifatanya n'abakozi bayo mu mihango yo kwibuka yabereye aho hantu.<ref name="AOS2022" /> Ibikorwa byo gutaburura imibiri bikomeje mu Murenge wa Rukumberi, cyane cyane nyuma yo kubona amagufwa ku nkombe z'ikiyaga cya Mugesera cyangwa hafi y'amasambu y'abakoze Jenoside, kugira ngo imibiri yimurirwe mu rwibutso.<ref name="KTPress2020" /><ref name="IGIHE2020" /> [[Dosiye:RukumberiGenocideMemorial37.jpg|thumb|Imva ziri imbere mu rwibutso (Kanama 2025)]] == Ibiranga urwibutso == Urwibutso rwa Rukumberi rugizwe n'imva rusange zubakishijwe amatafari, ikibuga cyo gukoreramo imihango yo kunamira n'amabuye y'urwibutso menshi yibutsa amateka y'Abatutsi bimuriwe muri aka gace nyuma bakicwa mu 1994.<ref name="Volcanoes2019" /><ref name="AOS2022" /> Rwakira buri mwaka imihango yo ''[[Kwibuka]]'', ingendo-shuri z'abanyeshuri n'ibikorwa by'umuganda bitegurwa n'inzego z'ibanze, imiryango y'abarokotse n'ibigo bitandukanye byo mu Rwanda.<ref name="AOS2022" /><ref>{{Cite web |title=Rwanda: Reforestation Brings Hope to Eastern Province |url=https://allafrica.com/view/group/main/main/id/00074627.html |website=The New Times / AllAfrica |date=2019-11-12 |language=en |access-date=2025-12-27}}</ref> Inkuru z'itangazamakuru zigaragaza Rukumberi nk'ahantu habera ibikorwa by'ubwiyunge hagati y'abarokotse n'abakoze ibyaha, binyuze mu nama rusange n'imihango aho abarokotse bababarira abakoze Jenoside bicuza.<ref>{{Cite web |title=Rukumberi Genocide Survivors and Perpetrators Reconcile |url=https://allafrica.com/stories/201901290185.html |website=The New Times / AllAfrica |date=2019-01-29 |language=en |access-date=2025-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190129115422/https://allafrica.com/stories/201901290185.html |archive-date=2019-01-29 |url-status=dead}}</ref> == Inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] * [[Akarere ka Ngoma]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Rukira]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Zaza]] === Ihuza ryo hanze === {{Commonscat|Rukumberi Genocide Memorial}} === Ibitabo === * Hélène Dumas, Rémi Korman, « Espaces de la mémoire du génocide des Tutsis au Rwanda », ''Afrique contemporaine'', no 238, 2011. * Commission pour le mémorial du génocide et des massacres au Rwanda, ''Rapport préliminaire d’identification des sites du génocide et des massacres d’avril-juillet 1994 au Rwanda'', Kigali, 1996. {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Rukumberi, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Ngoma]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] 27fc2cbe7q1shbbuhfo9cm5sviz1otj Urwibutso rwa Jenoside rwa Zaza 0 23165 143166 142746 2026-10-24T03:00:50Z Score Beethoven 11559 143166 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Zaza | image = [[Dosiye:ZazaGenocideMemorial16.jpg|280px]] | caption = Inkengero z'urwibutso (Kanama 2025) | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = [[Intara y'Iburasirazuba|Iburasirazuba]] | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Ngoma|Ngoma]] | label4 = Umurenge | data4 = Zaza | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Rwibuka | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (1994) | label7 = Aho biherereye | data7 = {{Coord|-2.149231|30.435862|type:landmark_region:RW|display=inline}} }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Zaza''' ni urwibutso rwa [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]]. Ruri i Zaza, mu [[Akarere ka Ngoma]], mu [[Intara y'Iburasirazuba]] y'[[Rwanda|u Rwanda]]. Urwibutso rushyinguyemo imibiri y'abazize Jenoside bo mu mirenge myinshi. Muri Mata 1994, Abatutsi barenga 1&nbsp;000 biciwe kuri paruwasi ya Zaza. == Aho ruherereye == Urwibutso ruri mu Murenge wa Zaza, mu Karere ka Ngoma. Ako karere kari mu Ntara y'Iburasirazuba. Mu Karere ka Ngoma hari izindi nzibutso za Jenoside. Muri zo harimo [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibungo - Ngoma|Kibungo-Ngoma]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Rukira|Rukira]] na [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Rukumberi|Rukumberi]].<ref name="CNLG2021">{{Cite web |title=Preparation and Execution of the Genocide against the Tutsi in Rwanda |url=https://francegenocidetutsi.org/GenocidePlanificationCnlgJanuary2021.pdf |website=France Génocide Tutsi / CNLG |year=2021 |language=en |access-date=2026-04-15}}</ref> {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Zaza ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Amateka == Zaza yari mu cyahoze ari Perefegitura ya Kibungo.<ref name="AA2024">{{Cite web |title=Rwanda: Kwibuka Timeline - April 10, 1994 - Church Sides With Killers |url=https://allafrica.com/stories/202404110045.html |website=AllAfrica |date=2024-04-11 |language=en |access-date=2026-10-19}}</ref> === Ubwicanyi bwo kuri paruwasi ya Zaza === Perezida [[Juvénal Habyarimana]] amaze gupfa, ubwicanyi bwatangiye muri ako gace. Ku wa 8 Mata 1994, abarokotse ubwicanyi bw'i Sake bageze kuri paruwasi ya Zaza. Abatutsi benshi bahungiye muri kiliziya. Bizeraga ko bazahabona umutekano.<ref name="Humanite">{{Cite news |author=Jean Chatain |title=Massacre avec préméditation dans l'église de Zaza |url=https://francegenocidetutsi.org/MassacreEgliseZazaHumanite6juin1994.pdf |work=L'Humanité |date=1994-06-06 |page=17 |format=PDF |language=fr |access-date=2026-10-19}}</ref> Abicanyi bari Interahamwe za MRND n'Impuzamugambi za CDR. Bari bagera kuri 400. Bari barateguwe n'umudepite wa MRND Sylvain Mutaruka. Ingabo za Leta zarabashyigikiye. Abicanyi bari bafite urutonde rw'abagombaga kwicwa.<ref name="Humanite" /> Abicanyi binjiye muri kiliziya. Bahiciye nibura abantu 600. Abarokotse bahungiye mu Iseminari Nto ya Zaza. Abicanyi bongeye kubatera. Abantu batandatu gusa ni bo barokotse: abapadiri bane n'abahungu babiri.<ref name="Humanite" /> Inkomoko ntizivuga amatariki amwe. L'Humanité ivuga ko ubwicanyi bwatangiye ku cyumweru tariki ya 9 Mata. AllAfrica ivuga ko bwabaye hagati ya tariki ya 10 n'iya 11 Mata 1994. Ivuga ko Abatutsi barenga 1&nbsp;000 bahiciwe.<ref name="AA2024" /> Ubwo bwicanyi bwagizwemo uruhare n'abayobozi b'inzego z'ibanze.<ref name="CNLG2021" /> === Urwibutso === [[Dosiye:ZazaGenocideMemorial09.jpg|left|thumb|Amazina y'abazize Jenoside ku cyapa cy'urwibutso (Kanama 2025)]] Nyuma ya 1994, imibiri y'abazize Jenoside yataburuwe mu mirenge myinshi. Iyo mibiri yashyinguwe i Zaza. Imibiri myinshi yavuye mu mirenge ya [[Umurenge wa Mugesera|Mugesera]], Gashanda, Karembo na Zaza.<ref name="CNLG2021" /> Imihango yo kwibuka ihabera nibura kuva mu myaka ya 2000.<ref>{{Cite web |title=Rwanda: Mass Grave 'Turns' Grazing Field |url=https://allafrica.com/stories/200604170114.html |website=AllAfrica |date=2006-04-15 |language=en |access-date=2026-04-15}}</ref> Mu mpera z'imyaka ya 2010, Akarere ka Ngoma kateganyije imirimo yo kurangiza no kuvugurura urwibutso.<ref>{{Cite web |title=Annex II-3: 2018-2019 Development Projects by District – Ngoma District |url=https://www.minecofin.gov.rw/index.php?eID=dumpFile&f=14281&t=f&token=3370836d528ec85465a2f3abe91704c5a6e60dca |website=MINECOFIN |language=en |access-date=2026-04-15}}</ref> == Kwibuka == Urwibutso rwa Zaza ni ahantu ho kunamira abazize Jenoside. Ni n'ahantu ho kubashyingura mu cyubahiro no kwigisha amateka ya Jenoside.<ref>{{Cite web |title=Ngoma: Residents Urged to Teach Youth the Truth About the 1994 Genocide Against the Tutsi |url=https://trescapress.com/ngoma-residents-urged-to-teach-youth-the-truth-about-the-1994-genocide-against-the-tutsi/ |website=Tresca Press |date=2026-04-14 |language=en |access-date=2026-04-15}}</ref> Buri mwaka, imihango yo ''[[Kwibuka]]'' ihabera. == Inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] * [[Akarere ka Ngoma]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Rukumberi]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibungo - Ngoma]] === Ihuza ryo hanze === {{Commonscat|Zaza Genocide Memorial}} * [[commons:Category:Zaza Genocide Memorial|Amafoto y'Urwibutso rwa Jenoside rwa Zaza]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Zaza, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Ngoma]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] 5d949cpqbaj64bs2cbc2q1htebwngfn Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamishaba 0 23166 143143 141427 2026-10-24T02:59:31Z Score Beethoven 11559 143143 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamishaba | image = [[Dosiye:NyamishabaGenocideMemorial02.jpg|280px]] | caption = Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamishaba | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = [[Intara y'Uburengerazuba|Iburengerazuba]] | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Karongi|Karongi]] | label4 = Umurenge | data4 = Mubuga | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Rwibuka | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (1994) }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamishaba''' ni ahantu ho kwibukira no gushyingura abazize [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]], haherereye mu Murenge wa Mubuga, mu [[Akarere ka Karongi]], mu [[Rwanda]]. == Aho ruherereye == === Aho biherereye === Urwibutso ruri mu Murenge wa Mubuga, mu [[Akarere ka Karongi]], mu [[Intara y'Uburengerazuba]]. Ruri ku nkombe z'[[Ikiyaga cya Kivu]], mu gace k'icyahoze ari Ishuri ry'Ubuhinzi n'Amashyamba rya Nyamishaba, rikunze kwitwa EAFO Nyamishaba.<ref name="IPRC2023">{{Cite web |title=IPRC Karongi commemorates victims of the Genocide against the Tutsi in former ETO Kibuye and EAFO Nyamishaba schools |url=https://www.iprckarongi.rp.ac.rw/news-detail/iprc-karongi-commemorates-victims-of-the-genocide-against-the-tutsi-in-former-eto-kibuye-and-eafo-nyamishaba-schools |website=IPRC Karongi |date=2023-04-25 |language=en |access-date=2026-06-11}}</ref> === Imiterere rusange === {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Nyamishaba ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kunamira, kubika amateka no kwibuka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-06-11}}</ref> Inzibutso enye za Jenoside zo mu Rwanda ziri ku rutonde rw'Umurage w'Isi wa UNESCO: [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamata|Nyamata]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Murambi|Murambi]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali|Gisozi]] na [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero|Bisesero]].<ref>{{Cite web |title=Sites mémoriaux du génocide : Nyamata, Murambi, Gisozi et Bisesero |url=https://whc.unesco.org/fr/list/1586/ |website=Centre du patrimoine mondial de l'UNESCO |language=fr |access-date=2026-06-11}}</ref> == Amateka == [[Dosiye:Communes of Rwanda in 1994.svg|thumb|Amakomini y'u Rwanda mu 1994]] Urwibutso rwa Nyamishaba rufitanye isano n'ubwicanyi bwakorewe mu cyahoze ari Perefegitura ya Kibuye muri Jenoside yakorewe Abatutsi. Icyahoze ari ishuri rya EAFO Nyamishaba kivugwa mu hantu hiciwe Abatutsi, barimo abakozi, abanyeshuri n'abaturage bari bahahungiye. Bamwe mu bishwe bajugunywe mu [[Ikiyaga cya Kivu]].<ref name="IPRC2023" /> Mu Karere ka Karongi hategurwa imihango yo kwibuka abiciwe mu cyahoze ari ETO Kibuye no muri EAFO Nyamishaba.<ref>{{Cite web |title=KWIBUKA28: IPRC Karongi commemorates staff and students of former ETO Kibuye and EAFO Nyamishaba |url=https://www.iprckarongi.rp.ac.rw/news-detail/kwibuka28-iprc-karongi-commemorates-staff-and-students-of-former-eto-kibuye-and-eafo-nyamishaba |website=IPRC Karongi |language=en |access-date=2026-06-11}}</ref> Ubwicanyi bwa Nyamishaba buvugwa kandi mu manza zijyanye na Jenoside. Mu 2026, mu rubanza rw'ubujurire rwa [[Claude Muhayimana]] mu Bufaransa, abatangabuhamya bavuze ku bwicanyi bwabereye i Nyamishaba ku wa 15 Mata 1994, ku nkombe z'ikiyaga cya Kivu.<ref>{{Cite web |title=Procès en appel de Claude Muhayimana à la Cour d’assises de Paris – Jour 7 |url=https://www.ibuka-france.org/proces-en-appel-de-claude-muhayimana-a-la-cour-dassises-de-paris-jour-7/ |website=Ibuka France |date=2026-02-16 |language=fr |access-date=2026-06-11}}</ref> Itangazamakuru ryavuze kandi ko Claude Muhayimana yakatiwe mu bujurire igifungo cy'imyaka cumi n'ine kubera ubufatanyacyaha muri Jenoside n'ibyaha byibasiye inyokomuntu, mu rubanza rujyanye no gutwara Interahamwe azijyana ahantu hatandukanye habereye ubwicanyi mu gace ka Kibuye.<ref>{{Cite news |title=Rwanda : Claude Muhayimana condamné en appel à quatorze ans de prison pour complicité de génocide |url=https://www.lemonde.fr/afrique/article/2026/02/28/rwanda-claude-muhayimana-condamne-en-appel-a-quatorze-ans-de-prison-pour-complicite-de-genocide_6647856_3212.html |work=Le Monde |date=2026-02-28 |language=fr |access-date=2026-06-11}}</ref> == Ibiranga urwibutso == [[Dosiye:NyamishabaGenocideMemorial05.jpg|left|thumb|Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamishaba]] Urwibutso rwa Nyamishaba rufitanye isano n'ubwicanyi bwakorewe hafi y'icyahoze ari Ishuri ry'Ubuhinzi n'Amashyamba EAFO Nyamishaba, ubu riri muri IPRC Karongi. Nk'uko IPRC Karongi ibivuga, abakozi, abanyeshuri b'icyahoze ari EAFO Nyamishaba n'Abatutsi bari bahahungiye bishwe muri Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994; benshi mu bishwe nyuma bajugunywe mu kiyaga cya Kivu.<ref name="IPRC2023" /> Ubuhamya bwatanzwe mu mihango yo kwibuka bwerekana ko ibitero byatangiye i Nyamishaba ku wa 15 Mata 1994. Abari bahungiye mu nyubako za EAFO bakuwe aho bari bihishe, bajyanwa ku kiyaga baricwa; bamwe bakurikiranywe n'ubwato igihe bageragezaga kurokoka boga.<ref name="KT2023">{{Cite web |author=Ephrem Murindabigwi |title=Karongi: Barifuza ko abakoze Jenoside i Nyamishaba bashakishwa |url=https://www.kigalitoday.com/kwibuka/article/karongi-barifuza-ko-abakoze-jenoside-i-nyamishaba-bashakishwa |website=Kigali Today |date=2023-04-28 |language=rw |access-date=2026-06-12}}</ref><ref name="IPRC2023" /> Abarokotse bashinja kandi bamwe mu banyeshuri n'abakozi b'icyo kigo kuba baragize uruhare mu kwerekana abari bihishe no kubajyana aho biciwe.<ref name="KT2023" /> Aha hantu hafite umwihariko wo gushyingura kubera ikiyaga cya Kivu. IPRC Karongi ivuga ko mu rwibutso rwa Nyamishaba haruhukiye Abatutsi barenga 3&nbsp;000, mu gihe umubare w'abajugunywe mu kiyaga utazwi.<ref name="IPRC2023" /> Muri Kanama 2024, imibiri 18 y'abazize Jenoside yabonetse ku nkombe z'ikiyaga cya Kivu, hafi y'icyahoze ari EAFO Nyamishaba; yajyanywe mu [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibuye|rwibutso rwa Jenoside rwa Gatwaro]] kugira ngo ishyingurwe mu cyubahiro.<ref>{{Cite web |author=Elias Hakizimana |title=18 Bodies of Genocide Victims Found on the Shores of Lake Kivu in Karongi district |url=https://rwandainspirer.com/18-bodies-of-genocide-victims-found-on-the-shores-of-lake-kivu-in-karongi-district/ |website=Rwanda Inspirer |date=2024-08-06 |language=en |access-date=2026-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260930104826/https://rwandainspirer.com/18-bodies-of-genocide-victims-found-on-the-shores-of-lake-kivu-in-karongi-district/ |archive-date=2026-09-30 |url-status=dead}}</ref> Urwibutso rwatoranyijwe mu nzibutso zizagumaho muri gahunda yo guhuriza hamwe inzibutso zo mu [[Akarere ka Karongi]]. Mu 2026, itangazamakuru ryo mu Rwanda ryavuze ko Nyamishaba igomba kugumaho kubera agaciro kayo muri ako gace n'umubare w'imibiri y'abazize Jenoside yabonetse mu kiyaga cya Kivu.<ref>{{Cite web |title=Karongi to retain nine Genocide memorials after consolidation plan |url=https://en.igihe.com/history/article/karongi-to-retain-nine-genocide-memorials-after-consolidation-plan |website=IGIHE |date=2026-04-24 |language=en |access-date=2026-06-11}}</ref> Ibyo bijyanye na politiki y'igihugu yo kubungabunga ahantu ho kwibukira Jenoside yakorewe Abatutsi, iteganywa n'amategeko y'u Rwanda agenga imihango yo kwibuka.<ref>{{Cite web |title=Law governing ceremonies to commemorate the Genocide against the Tutsi |url=https://rwandalii.org/akn/rw/act/law/2016/15/eng@2016-05-30/source |website=RwandaLII |date=2016-05-30 |language=en |access-date=2026-06-11}}</ref> {{clear}} == Inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] * [[Akarere ka Karongi]] * [[Claude Muhayimana]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibuye]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero]] === Ihuza ryo hanze === {{Commonscat|Nyamishaba Genocide Memorial}} === Ibitabo === * {{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide |title=Jenoside yakorewe Abatutsi mu yahoze ari perefegitura ya Kibuye |location=Kigali |publisher=CNLG |year=2019 |language=rw}} * {{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide |title=Identification des sites du génocide d’avril à juillet 1994 |location=Kigali |publisher=CNLG |year=2019 |url=https://francegenocidetutsi.org/IdentificationSitesGenocideAvrilJuillet1994.pdf |format=PDF |language=fr}} * {{Cite book |last=Denis |first=Philippe |title=The Genocide against the Tutsi, and the Rwandan Churches: Between Grief and Denial |series=Religion in Transforming Africa |volume=9 |publisher=James Currey |location=Woodbridge |year=2022 |isbn=9781847012906 |language=en}} {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Nyamishaba, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Karongi]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] aobufdjy2v84tzhe4uekqlmhz3rkelv Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyarushishi 0 23167 143148 140468 2026-10-24T02:59:42Z Score Beethoven 11559 143148 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyarushishi | image = [[Dosiye:NyarushishiGenocideMemorial11.jpg|280px]] | caption = Paruwasi iri imbere y'urwibutso (Kanama 2025) | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = [[Intara y'Uburengerazuba|Iburengerazuba]] | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Rusizi|Rusizi]] | label4 = Aho ruherereye | data4 = Nyarushishi | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Rwibuka | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (1994) }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyarushishi''' ni ahantu ho kwibukira [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]], haherereye ku misozi ya Nyarushishi, hafi ya Cyangugu, mu [[Akarere ka Rusizi]], mu [[Intara y'Uburengerazuba]]. Ruhurije hamwe imibiri y'abazize Jenoside ibihumbi yataburuwe mu mirenge itandukanye y'akarere, ishyingurwa mu rwibutso no mu mva rusange. == Aho ruherereye == === Aho biherereye === [[Dosiye:NyarushishiGenocideMemorial13.jpg|left|thumb|Icyapa kerekana inzira igana ku rwibutso, kirebewe ku muhanda munini wa Kivu Belt (Kanama 2025)]] Urwibutso ruri ku misozi ya Nyarushishi, hafi y'umujyi wa Cyangugu n'[[Ikiyaga cya Kivu]], mu majyepfo y'uburengerazuba bw'u Rwanda. Aha hantu hari mu [[Akarere ka Rusizi]], mu Ntara y'Iburengerazuba.<ref>« Nyarushishi Genocide Memorial », igice « Rusizi District », Nyungwe Forest – Discover Nyungwe & Lake Kivu.</ref> === Imiterere rusange === {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Nyarushishi ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> [[Dosiye:Communes of Rwanda in 1994.svg|thumb|Amakomini y'u Rwanda mu 1994]] Urwibutso rwa Nyarushishi ruri mu rusobe rw'inzibutso zashyizweho mu Rwanda nyuma ya 1994, rwahuzwaga na Komisiyo y'Igihugu yo Kurwanya Jenoside (CNLG, ubu ni MINUBUMWE).<ref>Commission pour le mémorial du génocide et des massacres au Rwanda, ''Rapport préliminaire d'identification des sites du génocide et des massacres d'avril-juillet 1994 au Rwanda'', Kigali, Gashyantare 1996.</ref> Zimwe muri izo nzibutso zashyizwe ku rutonde rw'Umurage w'Isi wa UNESCO, nka [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamata|Nyamata]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Murambi|Murambi]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali|Gisozi]] na [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero|Bisesero]]. == Amateka == === Inkambi y'impunzi yo mu 1994 === Muri Jenoside yakorewe Abatutsi, abayobozi n'Umuryango Mpuzamahanga wa Croix-Rouge bakusanyirije i Nyarushishi Abatutsi ibihumbi bo muri Perefegitura ya Cyangugu, bavanywe ahantu nka sitade Kamarampaka.<ref>« Rwanda: June 23 1994 – the Day French Troops Entered Cyangugu », AllAfrica / ''The New Times'', 23 Kamena 2016.</ref><ref name="KTP2018">« The Boy from Nyarushishi Refugee Camp is Alive », ''KT Press'', 30 Nyakanga 2018.</ref> Ibigereranyo bivuga ko abantu bari hagati ya 8&nbsp;000 na hafi 12&nbsp;000 bakusanyirijwe muri iyo nkambi hagati ya Mata na Nzeri 1994.<ref name="KTP2018" /> Inkambi yabaye imwe mu ntego z'ingenzi z'Opération Turquoise, igikorwa cya gisirikare cy'Ubufaransa cyemejwe n'icyemezo nimero 929 cy'Akanama k'Umutekano k'Umuryango w'Abibumbye. Imitwe ya Légion étrangère yafashe inkambi mu mpera za Kamena 1994 kugira ngo irinde impunzi, nyuma y'aho imva rusange zivumbuwe mu gace ka Nyarushishi.<ref>« French Troops Guard Tutsi Refugee Camp in Rwanda », ''Los Angeles Times'', 25 Kamena 1994.</ref> Itangazamakuru n'ubushakashatsi bumwe bigaragaza ko kuba ingabo z'Ubufaransa zari muri iyo nkambi bitavugwaho rumwe, bijyanye n'impaka ku ruhare rwa Opération Turquoise n'ibirego by'ihohoterwa, harimo no gufata ku ngufu, bamwe mu basirikare bakoreye abagore b'impunzi.<ref name="GLE">« Was Operation Turquoise a humanitarian act? », ''The Great Lakes Eye'', 23 Mata 2025.</ref> === Ishyirwaho ry'urwibutso === Nyuma ya Jenoside, ahantu ha Nyarushishi hatoranyijwe kugira ngo hashyirwe urwibutso n'imva rusange zigenewe abazize Jenoside bo mu Karere ka Rusizi. Imihango yo gushyingura abantu benshi icyarimwe yatangiye kuhabera guhera mu myaka ya 2000, imibiri yabonetse mu makomini atandukanye igenda yimurirwayo.<ref>« RUSIZI: 33 Remains of Genocide Victims Laid to Rest », Sights of Rwanda, 6 Nyakanga 2012.</ref> Mu 2014, Akarere ka Rusizi kongeye gutangiza imirimo yo kubaka urwibutso runini, gatangaza ingengo y'imari igera kuri miliyoni 50 z'amafaranga y'u Rwanda yo kubaka « inzu ndangamurage-rwibutso » igezweho no kuvugurura igishushanyo cya mbere cy'aho hantu.<ref name="RGS">{{Cite web |title=Nyarushishi Genocide memorial |url=https://www.rwandagorillasafaris.com/tag/nyarushishi-genocide-memorial |website=Rwanda Gorilla Safaris |language=en |access-date=2025-12-27}}</ref> Muri Kamena 2018, mu muhango wo gushyingura wabereye i Nyarushishi, abazize Jenoside barenga 3&nbsp;500 bataburuwe mu mva zari zitatanye muri ako gace bashyinguwe mu cyubahiro.<ref>« Remains of 3516 genocide victims were accorded decent burial in Nyarushishi Genocide Memorial Centre », ''IGIHE'', 25 Kamena 2018.</ref> === Kwibuka n'imikoreshereze y'ubu === Urwibutso rwakira imihango yo ''[[Kwibuka]]'' mu Karere ka Rusizi, irimo amajoro yo kwibuka, gushyira indabo ku mva n'ubuhamya bw'abarokotse.<ref name="RGS" /><ref name="KTP2018" /> Aha hantu hakoreshwa kandi nk'ahantu ho kwigira ku mashuri yo muri ako gace no ku bashyitsi baturutse mu Rwanda no mu mahanga, mu ngendo zo kwibuka zitegurwa ku bufatanye n'imiryango y'abarokotse n'inzego z'ibanze.<ref>« Rusizi District | Discover Nyungwe & Lake Kivu », Nyungwe Forest Rwanda Tours.</ref> == Ibiranga urwibutso == Urwibutso rwa Nyarushishi rufitanye isano ya hafi n'amateka y'inkambi y'impunzi yo mu 1994, yabaye ku isonga mu mpaka ku bikorwa by'Ubufaransa n'umuryango mpuzamahanga muri Jenoside.<ref>« Rwanda marks 30 years since France's contested mission to stem 1994 genocide », ''RFI'', 22 Kamena 2024.</ref> Imihango ibera aha hantu ihuza kwibuka abahashyinguye no gutekereza kuri icyo gice cya Opération Turquoise.<ref name="GLE" /> == Inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994]] * [[Akarere ka Rusizi]] * [[Uruhare rw'Ubufaransa muri jenoside y'Abatutsi mu Rwanda]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kamembe]] === Ihuza ryo hanze === {{Commonscat|Nyarushishi Genocide Memorial}} === Ibitabo === * Hélène Dumas, ''Le génocide au village. Le massacre des Tutsi au Rwanda'', Paris, Seuil, 2014. * Florent Piton, ''Le génocide des Tutsi du Rwanda'', Paris, La Découverte, 2018. * Dady de Maximo Mwicira-Mitali, ''Rwanda, un deuil impossible. Effacement et traces'', Paris, Karthala, 2019. {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Nyarushishi, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Rusizi]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] 8ku2mzl7jffwixcwvk6kp3rtha10kle Urwibutso rwa Jenoside rwa Shangi 0 23168 143163 140469 2026-10-24T03:00:43Z Score Beethoven 11559 143163 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Shangi | image = [[Dosiye:ShangiGenocideMemorial16.jpg|280px]] | caption = Urwibutso rwa Jenoside rwa Shangi rurebewe kuri paruwasi iri hejuru yarwo (Kanama 2025) | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = [[Intara y'Uburengerazuba|Iburengerazuba]] | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Nyamasheke|Nyamasheke]] | label4 = Umurenge | data4 = Shangi | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Rwibuka | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (1994) }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Shangi''' rwibutsa ubwicanyi bwakorewe Abatutsi i Shangi, mu [[Akarere ka Nyamasheke]] k'ubu, mu [[Intara y'Uburengerazuba]] y'u [[Rwanda]], muri [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]]. == Aho ruherereye == === Aho biherereye === Urwibutso rwa Jenoside rwa Shangi rwubatswe iruhande rwa Paruwasi ya Shangi, mu [[Akarere ka Nyamasheke]], mu Ntara y'Iburengerazuba, hafi y'[[Ikiyaga cya Kivu]].<ref name="CNLG2021">{{Cite web |title=Preparation and Execution of the Genocide against the Tutsi in Rwanda |url=https://francegenocidetutsi.org/GenocidePlanificationCnlgJanuary2021.pdf |format=PDF |publisher=Commission nationale de lutte contre le génocide |year=2021 |pages=193–194 |language=en |access-date=2026-05-01}}</ref> Rubitse imibiri y'abiciwe kuri paruwasi no mu nkengero zayo.<ref name="CNLG2021" /> === Imiterere rusange === {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Shangi ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> [[Dosiye:Communes of Rwanda in 1994.svg|thumb|Amakomini y'u Rwanda mu 1994]] Urwibutso rwa Jenoside rwa Shangi ni rumwe mu nzibutso, imva rusange n'ahantu ho kwibukira biri mu Rwanda no mu mahanga, bifitanye isano na Jenoside yo mu 1994. Enye muri zo — [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamata|Nyamata]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Murambi|Murambi]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali|Gisozi]] na [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero|Bisesero]] — ziri ku rutonde rw'Umurage w'Isi wa UNESCO.<ref>{{Cite web |title=Sites mémoriaux du génocide : Nyamata, Murambi, Gisozi et Bisesero |url=https://whc.unesco.org/fr/list/1586/ |website=UNESCO Centre du patrimoine mondial |language=fr |access-date=2026-05-01}}</ref> [[Dosiye:ShangiGenocideMemorial29.jpg|left|thumb|Icyapa kiri imbere y'[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Gashirabwoba]] cyerekana inzira igana ku rwibutso rwa Shangi, ku birometero 9 (Kanama 2025)]] == Amateka == [[Dosiye:ShangiGenocideMemorial12.jpg|thumb|Imbere ya Paruwasi ya Shangi aho ubwicanyi bwabereye; urwibutso ruri hepfo, inyuma y'ishusho (Kanama 2025)]] === Mbere ya Jenoside === Mbere ya Jenoside yakorewe Abatutsi, Paruwasi Gatolika ya Shangi yari mu cyahoze ari Komini Gafunzo, muri Segiteri ya Shangi; ubu iri mu [[Akarere ka Nyamasheke]]. Itotezwa ry'Abatutsi ryaho ryatangiye kera, kuko ubugizi bwa nabi bwagaragaye kuva mu myaka ya 1960, harimo gutwika amazu no gufata abakirisitu bavaga mu misa ya Noheli kuri paruwasi. Guhera mu ntangiriro z'imyaka ya 1990, mu gihe cy'intambara yatangijwe na FPR, iryo totezwa ryariyongereye.<ref name="CNLG2021" /> Nk'uko Komisiyo y'Igihugu yo Kurwanya Jenoside (CNLG) ibivuga, abayobozi b'inzego z'ibanze ba MRND na MDR bagize uruhare mu guheza Abatutsi: abize cyangwa abakoraga mu nzego za Leta birukanwe ku mirimo yabo, kandi Abahutu bashakanye n'Abatutsikazi bashyirwaho igitutu ngo babirukane. Mu 1993, Interahamwe za Gafunzo zatorejwe ku ruganda rw'icyayi rwa Shagasha, zifashijwe n'abayobozi b'ubutegetsi n'abasirikare bo muri Perefegitura ya Cyangugu.<ref name="CNLG2021" /> === Ibitero byo muri Mata 1994 === Guhera ku wa 8 Mata 1994, Abatutsi benshi b'i Shangi no mu nkengero zaho bahungiye kuri paruwasi, bizeye kuharindirwa. Abantu ibihumbi, baturutse cyane cyane mu makomini ya Gafunzo na Gisuma, bahakusanyirijwe; bamwe ngo bahajyanywe cyangwa bategetswe kujyayo n'abayobozi b'inzego z'ibanze. Icyo gihe kandi hashyizweho bariyeri muri ako gace, Interahamwe ziririmba indirimbo zikangurira gutsemba Abatutsi. Ibitero bya mbere ku mpunzi byabaye ku wa 12 na 13 Mata. Impunzi zari muri paruwasi zagerageje kwirwanaho zisubiza inyuma ibitero byinshi. Abagabye ibitero bakoresheje kandi amayeri yo kuzinaniza: bafunze amatiyo y'amazi ya paruwasi kugira ngo impunzi zicwe n'inyota, kandi abageragezaga kumanuka ku kiyaga cya Kivu kuvoma baricwaga.<ref name="CNLG2021" /> Ku wa 14 Mata 1994, Interahamwe, cyane cyane iziturutse i Nyamirundi ziyobowe n'uwitwa Pima, zagabye igitero gikomeye. Mbere y'igitero, Interahamwe zanyuze kuri Komini Gafunzo gufata intwaro na za gerenade, zihabwa ku mabwiriza ya burugumesitiri Charles Karorero. Indi nkomoko yerekeye Jenoside mu cyahoze ari Perefegitura ya Cyangugu ivuga kandi igitero cyo ku wa 15 Mata cyayobowe na Epimaque Uburiyemuye, alias Pima, n'Interahamwe z'i Nyabitekeri, cyahitanye abantu barenga ijana bari bahungiye i Shangi.<ref name="CNLG2019">{{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide (CNLG) |others=Donatien Nikuze |title=Jenoside yakorewe Abatutsi mu yahoze ari Perefegitura ya Cyangugu |location=Kigali |publisher=CNLG |year=2019 |url=https://www.minubumwe.gov.rw/fileadmin/user_upload/MINUBUMWE/Archives/CNLG_Archives/CNLG_Publications/Jenoside_yakorewe_Abatutsi_muyahoze_ari_Perefegitura_ya_Cyangungu.pdf |language=rw}}</ref> Ku wa 18 Mata 1994, intumwa za perefegitura ziyobowe na superefe [[Théodore Munyangabe]] zakoranyije abakonseye bo muri ako gace, zibasaba gukora urutonde rw'Abatutsi bahunze ingo zabo n'aho bahungiye. Mu minsi yakurikiyeho, Padiri Aimé Mategeko, superefe Munyangabe n'abakozi ba komini bajyaga kenshi kuri paruwasi gukuramo abagabo bakuru, abahungu n'abize. Abo bantu batoranywaga bitwajwe ko bagombaga kubazwa i Kamembe ku bijyanye n'intwaro bivugwa ko bari bafite zo gutera Abahutu. Nta n'umwe mu bajyanywe wagarutse. Izindi nkuru zivuga ko hatoranyijwe abagabo mirongo ine na babiri b'abakomeye cyangwa abize, bajyanwa kuri sitade Kamarampaka nyuma baricwa, cyane cyane i Bushenge.<ref name="CNLG2021" /><ref name="CNLG2019" /> Nyuma y'igitero cyasubijwe inyuma ku wa 27 Mata, igitero gikomeye cyagabwe kuri paruwasi ku wa 29 Mata 1994. Cyayobowe n'Interahamwe za Yusufu Munyakazi, zaturutse i Bugarama mu makamyo menshi, zitwaje imihoro, amahiri, imbunda na za gerenade. Abagabye igitero bibasiye impunzi zari zikusanyirijwe muri kiliziya no mu nyubako za paruwasi. Nk'uko abarokotse babivuga, ubwicanyi bwakomeje kugeza ku mugoroba; abakobwa bari barokotse bahise bajyanwa gufatwa ku ngufu. Bukeye bwaho, Interahamwe zagarutse gusonga inkomere n'abari bakiri bazima. Imibiri yajugunywe mu cyobo kinini cyiswe « Croix-Rouge », cyari imisarane ya kera y'ishuri ribanza rya Shangi. Icyo cyobo kimaze kuzura, hacukuwe ibindi kugira ngo imibiri ihishwe kandi inyubako za paruwasi zisukurwe.<ref name="CNLG2021" /> === Abagize uruhare === Abayobozi benshi bo muri ako gace bavugwa mu nkomoko zerekeye ubwicanyi bw'i Shangi. Théodore Munyangabe, ukomoka muri ako gace, avugwa nk'umwe mu bateguye ubwicanyi n'abatoranyije abicwa. Padiri Aimé Mategeko avugwa nk'uwagize uruhare mu kugambanira impunzi no mu bikorwa byatumye zicwa; nyuma yakatiwe igifungo cya burundu kubera icyaha cya Jenoside. Andi mazina avugwa mu nkomoko arimo burugumesitiri Charles Karorero, burigadiye wa komini Philippe Sekanyambo, Étienne Gatamobwa wari ukuriye CDR muri ako gace, na Siméon Nchamihigo, wari umushinjacyaha wungirije, uvugwa ko yagenzuraga ako gace kandi agatanga intwaro ku Nterahamwe.<ref name="CNLG2021" /><ref name="CNLG2019" /> === Urwibutso === Urwibutso rwa Shangi rwubatswe kugira ngo hunamirwe Abatutsi biciwe kuri paruwasi no mu nkengero zayo, cyane cyane mu cyahoze ari Perefegitura ya Cyangugu.<ref name="NT2025">{{Cite news |author=Michel Nkurunziza |title=Ibuka demands inquiry into murder of Nyamasheke Genocide survivor |url=https://www.newtimes.co.rw/article/26534/news/crime/ibuka-demands-inquiry-into-murder-of-nyamasheke-genocide-survivor |work=The New Times |date=2025-05-19 |language=en |access-date=2026-05-01}}</ref> Ruhurije hamwe imibiri y'abazize ubwicanyi bwakorewe aha hantu no muri ako gace barenga 4&nbsp;000.<ref>{{Cite web |title=Genocide in Rwanda April-May 1994 |url=https://www.refworld.org/reference/countryrep/hrw/1994/en/21916 |website=Refworld |language=en |access-date=2026-05-01}}</ref> Havugwa kandi ibikorwa byo kwirwanaho mu Murenge wa Shangi, cyane cyane i Mugera, aho umuryango w'Abatamu ngo wirwanyeho bikomeye mbere yo gutsembwa, hapfa abantu barenga 350 nk'uko inkomoko zerekeye ahantu habereye ubwicanyi mu cyahoze ari Perefegitura ya Cyangugu zibivuga.<ref name="CNLG2019" /> [[Dosiye:ShangiGenocideMemorial20.jpg|left|thumb|Imbere y'urwibutso rwa Shangi (Kanama 2025)]] == Ibiranga urwibutso == Ubu urwibutso rwa Jenoside rwa Shangi ni ahantu ho gushyingura, kunamira no kwigisha amateka, hagenewe abazize Jenoside yakorewe Abatutsi muri uyu murenge. Kuba ruri hafi ya kiliziya aho impunzi nyinshi zari zahungiye muri Mata 1994 byibutsa uruhare paruwasi yagize nk'ubuhungiro, ibitero byagiye bihagabwa, n'uburyo bwakoreshejwe mu gutoranya, gutandukanya no gutsemba abazize Jenoside. Ruri mu rusobe rw'inzibutso zo mu Rwanda zifite uruhare rwo gushyingura, kwibuka no kwigisha.<ref name="CNLG2019" /><ref name="NT2025" /> {{clear}} == Inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] * [[Akarere ka Nyamasheke]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Gashirabwoba]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamasheke]] === Ihuza ryo hanze === {{Commonscat|Shangi Genocide Memorial}} === Ibitabo === * {{Cite book |author=Commission Nationale de Lutte contre le Génocide (CNLG) |title=Identification des sites du génocide d’avril à juillet 1994 |location=Kigali |publisher=CNLG |year=2019 |url=https://francegenocidetutsi.org/IdentificationSitesGenocideAvrilJuillet1994.pdf |format=PDF |language=fr}} {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Shangi, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Nyamasheke]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] 0040a6jq39d6ukz2kyxb9409tlffc5m Urwibutso rwa Jenoside rwa Kamonyi 0 23170 143120 141425 2026-10-24T02:58:40Z Score Beethoven 11559 143120 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Kamonyi | image = [[Dosiye:KamonyiGenocideMemorial11.jpg|280px]] | caption = Urwibutso rwa Jenoside rwa Kamonyi (Kanama 2025) | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = [[Intara y'amajyepfo|Amajyepfo]] | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Kamonyi|Kamonyi]] | label4 = Umurenge | data4 = Gacurabwenge | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Rwibuka | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (1994) }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Kamonyi''' ni ahantu ho kwibukira [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]], haherereye mu Murenge wa Gacurabwenge, mu [[Akarere ka Kamonyi]], mu [[Intara y'amajyepfo|Intara y'Amajyepfo]], mu [[Rwanda]]. Rwibutsa Abatutsi biciwe muri ako gace mu 1994, imibiri yabo ikaba yarakusanyijwe igashyingurwa aho. Imibiri y'abazize Jenoside isaga 47&nbsp;000 ishyinguye mu mva rusange z'urwibutso rwa Kamonyi, rwubatswe ku muhanda Kigali–Huye, mu gace ka Kibuza. == Aho ruherereye == === Aho biherereye === [[Dosiye:KamonyiGenocideMemorial18.jpg|left|thumb|Inzira igana ku rwibutso (Kanama 2025)]] Urwibutso ruri ku musozi wa Kibuza, mu Murenge wa Gacurabwenge, ari na wo cyicaro cy'Akarere ka Kamonyi, iruhande rw'umuhanda wa kaburimbo Kigali–Muhanga (umuhanda Kigali–Huye).<ref name="Ecobank2021">{{Cite news |title=Rwanda: Ecobank Rwanda Staff Contribute Towards Revamping Kamonyi Genocide Memorial |url=https://allafrica.com/stories/202104270243.html |work=The New Times (AllAfrica) |date=2021-04-27 |language=en |access-date=2025-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210530044826/https://allafrica.com/stories/202104270243.html |archive-date=2021-05-30 |url-status=dead}}</ref> Ruri hafi y'ibiro by'Umurenge wa Gacurabwenge, kandi ruroroshye kugerwaho uturutse i Kigali. === Imiterere rusange === {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Kamonyi ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> [[Dosiye:Communes of Rwanda in 1994.svg|thumb|Amakomini y'u Rwanda mu 1994]] Mbere ya 1994, agace ka Kamonyi kari muri Perefegitura ya Gitarama. Ubushakashatsi bwa Komisiyo y'Igihugu yo Kurwanya Jenoside (CNLG) bugaragaza ko ari hamwe mu hantu abayobozi ba komini n'ab'igihugu bakanguriye abaturage gushyira mu bikorwa Jenoside yakorewe Abatutsi.<ref name="CNLG2021">{{Cite web |author=Commission nationale de lutte contre le génocide (CNLG) |title=Preparation and Execution of the Genocide perpetrated against the Tutsi in Rwanda |url=https://francegenocidetutsi.org/GenocidePlanificationCnlgJanuary2021.pdf |publisher=CNLG |date=January 2021 |language=en |access-date=2025-12-29}}</ref> Ubuhamya bwatanzwe nyuma ya Jenoside buvuga ko Abatutsi birukanwaga muri paruwasi no ku masoko byo hafi bakajyanwa mu gace ka Kibuza, aho ibitero by'Interahamwe n'abasirikare byahitanye benshi; imibiri yabo nyuma yimuriwe mu rwibutso rwa Kamonyi.<ref name="CNLG2021" /> Urwibutso rwa Kamonyi ruri mu nzibutso za Jenoside zabaruwe na CNLG, nyuma na Minisiteri y'Ubumwe bw'Abanyarwanda n'Inshingano Mboneragihugu (MINUBUMWE), hamwe n'izindi nka [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamata|Nyamata]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Murambi|Murambi]], [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero|Bisesero]] cyangwa [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali|Gisozi]].<ref name="CNLG2021" /> == Amateka == Nyuma ya Jenoside, abarokotse n'imiryango y'abazize Jenoside, bafashijwe n'inzego z'ibanze n'umuryango w'abarokotse Ibuka, bakusanyirije ku musozi wa Kibuza imibiri y'Abatutsi biciwe mu gace ka Musambira, Gacurabwenge n'amakomini ahakikije.<ref name="CNLG2021" /> Aho hantu hagiye hatunganywa buhoro buhoro hahinduka urwibutso rufite imva rusange zubakishijwe amatafari, imva z'abantu benshi n'ahantu ho kunamira.<ref name="BOA2019">{{Cite web |title=Bank of Africa staff honor genocide victims at Kamonyi genocide memorial |url=https://en.igihe.com/news/bank-of-africa-staff-honor-genocide-victims-at |website=IGIHE |date=2019-05-20 |language=en |access-date=2025-12-29}}</ref> Hagati mu myaka ya 2000, umuryango w'Abongereza Survivors Fund (SURF) watanze inkunga yo kubaka, hafi y'urwibutso, inyubako igenewe ibikorwa byo kwibuka no kubika inyandiko.<ref name="Ecobank2021" /><ref name="SURF2015">{{Cite web |title=Research Centre |url=https://survivors-fund.org.uk/news/commemoration/research-centre/ |website=Survivors Fund (SURF) |date=2015-07-30 |language=en |access-date=2025-12-29}}</ref> Mu 2015, iyo nyubako yashyikirijwe ku mugaragaro Komisiyo y'Igihugu yo Kurwanya Jenoside (CNLG) kugira ngo ikoreshwe nk'ikigo cy'ubushakashatsi kuri Jenoside yakorewe Abatutsi.<ref name="SURF2015" /> [[Dosiye:KamonyiGenocideMemorial15.jpg|thumb|Urwibutso rurebewe ku muhanda (Kanama 2025)]] Mu 2025, MINUBUMWE yatangaje ko i Kamonyi hagiye gufungurwa ikigo cy'igihugu cy'ububiko bw'inyandiko n'ubushakashatsi ku mateka ya Jenoside yakorewe Abatutsi, kizifashisha ibikorwaremezo bisanzwe biri mu karere, kigatuma Kamonyi iba ihuriro ry'ubushakashatsi no kwibuka.<ref name="KTP2025">{{Cite web |title=New State-of-the-Art Genocide History Center Opens October in Kamonyi |url=https://www.ktpress.rw/2025/06/new-state-of-the-art-genocide-history-center-opens-october-in-kamonyi/ |website=KT Press |date=2025-06-19 |language=en |access-date=2025-12-29}}</ref> == Ibiranga urwibutso == Urwibutso rwa Kamonyi rugizwe n'imva rusange zubakishijwe beto, zishyinguyemo imibiri y'ibihumbi by'abazize Jenoside yakuwe ahantu hatandukanye muri ako gace, cyane cyane mu cyahoze ari Komini Musambira.<ref name="Ecobank2021" /><ref name="CNLG2021" /> Hari amabuye n'ibimenyetso byibutsa ubwicanyi bwabereye mu gace ka Kibuza no mu mirenge ihakikije, ndetse n'urwibutso rw'Abatutsi bo mu Karere ka Kamonyi.<ref name="BOA2019" /> Urwibutso rwakira imihango yo ''[[Kwibuka]]'', gusurwa n'amatsinda y'abanyeshuri, n'intumwa z'ibigo bya Leta n'iby'abikorera bahategurira ibikorwa by'uburere mboneragihugu no kwibuka.<ref name="BOA2019" /><ref name="Ecobank2021" /> Inyubako y'ubushakashatsi yubatswe na SURF igashyikirizwa CNLG ikoreshwa mu mahugurwa, mu nama z'abarokotse no mu bikorwa byo kwandika amateka bijyanye no gukumira Jenoside.<ref name="SURF2015" /><ref name="KTP2025" /> == Inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] * [[Akarere ka Kamonyi]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kabgayi]] === Ihuza ryo hanze === {{Commonscat|Kamonyi Genocide Memorial}} * {{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en}} === Ibitabo === * Commission nationale de lutte contre le génocide (CNLG), ''Preparation and Execution of the Genocide perpetrated against the Tutsi in Rwanda'', Kigali, CNLG, 2021. * Commission pour le mémorial du génocide et des massacres au Rwanda, ''Rapport préliminaire d’identification des sites du génocide et des massacres d’avril-juillet 1994 au Rwanda'', Kigali, Ministère de l’Enseignement supérieur, de la Recherche scientifique et de la Culture, 1996. * Hélène Dumas, Rémi Korman, « Espaces de la mémoire du génocide des Tutsis au Rwanda », ''Afrique contemporaine'', no 238, 2011. {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Kamonyi, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Kamonyi]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] guzi4218ftznipa8c53vad7ubzc0xu8 Bassirou Diomaye Faye 0 23213 143081 142549 2026-10-23T21:47:48Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 143081 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Bassirou Diomaye Faye | image = Bassirou Diomaye Faye 9 juillet 2025 Washington DC (cropped).jpg | image_size = 220px | caption = Bassirou Diomaye Faye i Washington, muri Nyakanga 2025 | birth_date = 25 Werurwe 1980 | birth_place = Ndiaganiao, M'bour, [[Senegali]] | nationality = Umunyasenegali | alma_mater = Kaminuza Cheikh-Anta-Diop, École nationale d'administration (ENA) ya Senegali | occupation = Umugenzuzi w'imari ya leta, umunyapolitiki | title = Perezida wa [[Senegali]] | term = Kuva ku ya 2 Mata 2024 | predecessor = Macky Sall | party = PASTEF (kugeza mu 2026), Kiiraay – Les Patriotes républicains (kuva mu 2026) | spouse = Marie Khone Faye, Absa Faye | children = 5 }} '''Bassirou Diomaye Diakhar Faye''' (yavutse ku ya 25 Werurwe 1980 i Ndiaganiao), uzwi cyane ku izina rya '''Diomaye''', ni umunyapolitiki wa [[Senegali]], Perezida wa gatanu w'icyo gihugu kuva ku ya 2 Mata 2024. Yahoze ari umugenzuzi w'imari ya leta n'umuyobozi w'ihuriro ry'abakozi, hanyuma aba umunyamabanga mukuru w'ishyaka rya PASTEF. Yafunzwe amezi agera kuri cumi n'umwe, afungurwa iminsi mike mbere y'amatora ya perezida ya 2024, aho yasimbuye Ousmane Sonko wari wangiwe kwiyamamaza. Yatsinze ayo matora ku cyiciro cya mbere n'amajwi 54,28%, aba perezida muto kurusha abandi bose mu mateka ya Senegali, n'umukandida wa mbere utavuga rumwe n'ubutegetsi utsinze ku cyiciro cya mbere. Manda ye yaranzwe n'ikibazo gikomeye cy'imyenda ya leta n'amakimbirane na Minisitiri w'Intebe Sonko, uwo yaje kwirukana mu 2026. Kuva muri Nyakanga 2026, ayobora Umuryango w'Ubukungu w'Ibihugu bya Afurika y'Iburengerazuba (CEDEAO). == Ubuzima bwe bwa mbere n'amashuri == Bassirou Diomaye Diakhar Faye <ref name="F2">{{cite web |language=fr |title=Son Excellence Monsieur Bassirou Diomaye Diakhar Faye, nouveau Président de la République, a prêté serment |url=https://www.sec.gouv.sn/publications/actualites/son-excellence-monsieur-bassirou-diomaye-diakhar-faye-nouveau-president-de |website=sec.gouv.sn |access-date=2024-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240405080212/https://www.sec.gouv.sn/publications/actualites/son-excellence-monsieur-bassirou-diomaye-diakhar-faye-nouveau-president-de |archive-date=2024-04-05 |url-status=dead}}</ref> yavutse ku ya 25 Werurwe 1980 <ref name="E1">{{cite web |author=Ruth Maclean |title=Young Opposition Candidate Set to Become Senegal's President |url=https://www.nytimes.com/2024/03/25/world/africa/senegal-presidential-election-results.html |website=The New York Times |date=2024-03-25 |access-date=2024-03-27}}</ref> i Ndiaganiao, mu karere ka M'bour, mu ntara ya Thiès <ref name="F3">{{cite web |language=fr |title=De Ndiaganiao à Pastef : Qui est Bassirou Diomaye Faye ? (Portrait) |url=https://senego.com/de-ndiaganiao-a-pastef-qui-est-bassirou-diomaye-faye-portrait_1625655.html |website=Senego}}</ref><ref name="F4">{{cite web |language=fr |title=Présidentielle au Sénégal : cinq candidats félicitent Diomaye Faye pour sa victoire, en attendant les résultats officiels |url=https://www.leparisien.fr/international/presidentielle-au-senegal-quatre-candidats-felicitent-diomaye-faye-pour-sa-victoire-en-attendant-les-resultats-officiels-25-03-2024-3UKGYESGKBHBPFGFI7WYFUTUBM.php |website=Le Parisien |date=2024-03-24 |access-date=2024-03-25}}</ref>. Akomoka mu bwoko bw'Abaserere. Yakuriye mu cyaro kandi akunze kugaragaza ko yishimira inkomoko ye <ref name="E2">{{cite web |language=fr |title=Bassirou Diomaye Faye : qui est le 5e président élu du Sénégal ? |url=https://www.bbc.com/afrique/articles/cd18gegg961o |website=BBC News Afrique |date=2024-03-18 |access-date=2024-06-20}}</ref>. Se, Samba Faye, yari umuyoboke w'igihe kirekire w'Ishyaka rya Gisosiyalisiti rya Senegali. Sekuru yarwanye ku ruhande rw'[[Ubufaransa]] mu Ntambara ya Mbere y'Isi Yose, nyuma afungwa n'abakoloni b'Abafaransa kubera ko yaharaniraga ishingwa ry'ishuri ryisumbuye i Ndiaganiao, ari na ryo Faye yaje kwigamo <ref name="E3">{{cite web |author=Ruth Maclean |title=From Village to Prison to Africa's Youngest Elected President |url=https://www.nytimes.com/2024/03/28/world/africa/senegal-faye-president-home.html |website=The New York Times |date=2024-04-12 |access-date=2024-04-12}}</ref>. Yize amashuri abanza mu mudugudu w'iwabo, ayisumbuye i M'Bour <ref name="E4">{{cite web |language=en |author=Mouhamed Abdallah Ly |title=Bassirou Diomaye Faye: from prison runner-up to president of Senegal |url=http://theconversation.com/bassirou-diomaye-faye-from-prison-runner-up-to-president-of-senegal-226757 |website=The Conversation |date=2024-03-28 |access-date=2024-03-30}}</ref>, abona impamyabumenyi y'amashuri yisumbuye mu 2000. Yize amategeko muri Kaminuza Cheikh-Anta-Diop i Dakar, abona impamyabumenyi y'icyiciro cya gatatu (''master''), hanyuma mu 2004 yinjira mu ishuri rikuru ry'ubuyobozi (ENA) rya Senegali <ref name="F3" /><ref name="E36">{{cite web |language=en |title=Bassirou Diomaye Faye: what's Senegal opposition contender about? |url=https://apanews.net/bassirou-diomaye-faye-what-is-senegals-opposition-contender-about/ |website=African Press Agency |date=2024-03-11 |access-date=2024-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240327015153/https://apanews.net/bassirou-diomaye-faye-what-is-senegals-opposition-contender-about/ |archive-date=2024-03-27 |url-status=dead}}</ref>. Yabaye umugenzuzi w'imari ya leta mu ishami ry'imisoro n'ubutaka <ref name="F5">{{cite web |language=en |author=Babacar Dionne |title=Senegal opposition party sponsoring new candidate Faye after court blocks jailed leader Sonko’s bid |url=https://apnews.com/article/senegal-presidential-election-sonko-macky-sall-69b534899c50768ced749c48c215e517 |website=Associated Press}}</ref>, aho yamenyaniye na Ousmane Sonko. Yabaye umunyamabanga mukuru w'ihuriro ry'abakozi b'imisoro n'ubutaka <ref name="F6">{{cite web |language=fr |title=Sénégal : Bassirou Diomaye Faye – Portrait d'un pur produit du pays a un pas de la magistrature suprême |url=https://fr.allafrica.com/stories/202403250584.html |website=allafrica.com}}</ref><ref name="F7">{{cite web |language=fr |title=Bassirou Diomaye Faye élu Président par un peuple qui a soif du véritable changement ! |url=https://afriquemidi.com/bassirou-diomaye-faye-elu-president-du-senegal/ |website=Afrique Midi |date=2024-03-25 |access-date=2024-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240325232601/https://afriquemidi.com/bassirou-diomaye-faye-elu-president-du-senegal/ |archive-date=2024-03-25 |url-status=dead}}</ref><ref name="E5">{{cite web |language=en |author=Coumba Kane |title=Senegal's presidential election: Bassirou Diomaye Faye, Ousmane Sonko's Plan B |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/03/23/senegal-presidential-election-bassirou-diomaye-faye-ousmane-sonko-s-plan-b_6647601_124.html |website=Le Monde |date=2024-03-23 |access-date=2024-03-23}}</ref>. == Umwuga wa politiki == Faye yinjiye mu ishyaka rya Patriotes africains du Sénégal pour le travail, l'éthique et la fraternité (PASTEF) kuva ryashingwa mu 2014 <ref name="F10">{{cite web |language=fr |author=Laurent Larcher |title=Sénégal : de l’ombre à la lumière, Bassirou Diomaye Faye vainqueur de la présidentielle |url=https://www.la-croix.com/international/senegal-de-l-ombre-a-la-lumiere-bassirou-diomaye-faye-a-la-porte-du-pouvoir-20240325 |website=La Croix |date=2024-03-25 |access-date=2024-03-25}}</ref>. Mu gihe Ousmane Sonko yari umuyobozi n'isura nyamukuru y'iryo shyaka, Faye we yari umwubatsi waryo, ashinzwe ibitekerezo by'ishyaka n'imitunganyirize yaryo y'imbere <ref name="F10" />. Yagize uruhare mu gutegura gahunda ya Sonko mu matora ya perezida ya 2019, aho Sonko yabaye uwa gatatu n'amajwi hafi 16% <ref name="E5" />. Mu 2021, ubwo Sonko yafungwaga, Faye yabaye umunyamabanga mukuru wa PASTEF <ref name="E5" />. Mu matora y'inzego z'ibanze ya 2022, yiyamamarije kuyobora komine ya Ndiaganiao, ariko atsindwa na Tening Sène wo mu ishyaka rya Perezida Macky Sall <ref name="F11">{{cite web |language=fr |title=Locales 2022 : Investi candidat à la mairie de Ndiaganiao, Bassirou Diomaye Faye sort du silence |url=https://www.senenews.com/actualites/locales-2022-investi-candidat-a-la-mairie-de-ndiaganiao-bassirou-diomaye-faye-sort-du-silence_370175.html |website=senenews.com |date=2021-05-10 |access-date=2024-03-25}}</ref><ref name="F12">{{cite web |language=fr |title=[Profil] Maire élue de Ndiaganiao : Dr Tening Sène, la Lionne" qui a cassé l'argument machiste "djiguène dou fi djité’’ |url=https://www.seneweb.com/news/Politique/maire-elue-de-ndiaganiao-dr-tening-sene-_n_370759.html |website=senenews.com |date=2021-02-04 |access-date=2024-03-25}}</ref>. === Ifungwa n'irekurwa === Ku ya 14 Mata 2023, Faye yafatiwe i Dakar, akurikiranyweho « gukwirakwiza amakuru y'ibihuha, gusuzugura abacamanza no gusebya urwego rwa leta », nyuma y'ubutumwa yanditse ku mbuga nkoranyambaga anenga abacamanza bari bihutiye kuburanisha Sonko mu bujurire <ref name="F13">{{cite web |language=fr |author=Théa Ollivier |title=Sénégal : le bras droit de l’opposant Ousmane Sonko arrêté et placé en garde à vue |url=https://www.rfi.fr/fr/afrique/20230415-s%C3%A9n%C3%A9gal-bassirou-diomaye-faye-bras-droit-d-ousmane-sonko-arr%C3%AAt%C3%A9-et-plac%C3%A9-en-garde-%C3%A0-vue |website=Radio France internationale}}</ref><ref name="E5" />. Nyuma yaho, yongerewe ibindi byaha birimo « gushishikariza abantu kwigomeka », bituma afungwa igihe kitazwi <ref name="E5" />. Muri Gashyantare 2024, Perezida Macky Sall yagerageje gusubika amatora, ariko ibyo byateje imyigaragambyo ikomeye, maze Inama y'Itegeko Nshinga iburizamo iryo subikwa <ref name="E7">{{cite web |language=en |author=James Gregory |title=Senegal election: Opposition supporters march in Dakar calling for swift vote |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-68326782 |website=BBC |date=2024-02-17 |access-date=2024-03-23}}</ref>. Guverinoma yashyikirije Inteko itegeko ry'imbabazi rusange, ryatumye abantu babarirwa mu magana bafunzwe kubera politiki barekurwa <ref name="F18">{{cite web |language=fr |title=Au Sénégal, Ousmane Sonko vers une amnistie partielle |url=https://www.lemonde.fr/afrique/article/2024/03/05/au-senegal-ousmane-sonko-vers-une-amnistie-partielle_6220177_3212.html |website=Le Monde |date=2024-03-05 |access-date=2024-03-06}}</ref><ref name="E10">{{cite web |language=en |title=Senegal's Macky Sall proposes amnesty bill to calm election-linked turmoil |url=https://www.france24.com/en/africa/20240227-senegal-leader-macky-sall-announces-amnesty-bill-to-end-election-linked-turmoil |website=France 24 |date=2024-02-27 |access-date=2024-03-23}}</ref><ref name="E11">{{cite web |language=en |author=Clarisse Fortuné |title=Eye on Africa – Senegal justice ministry says over 300 prisoners released in a week |url=https://www.france24.com/en/tv-shows/eye-on-africa/20240222-senegal-justice-ministry-says-over-300-prisoners-released-in-a-week |website=France 24 |date=2024-02-22 |access-date=2024-03-23}}</ref>. Iryo tegeko ryanenzwe na bamwe kuko ryahaga imbabazi n'abagize uruhare mu guhohotera abigaragambyaga hagati ya 2021 na 2024 <ref name="F19">{{cite web |language=fr |author=Léa-Lisa Westerhoff |title=Sénégal : l'Assemblée nationale adopte une loi d'amnistie en pleine crise politique |url=https://www.rfi.fr/fr/afrique/20240306-s%C3%A9n%C3%A9gal-l-assembl%C3%A9e-nationale-adopte-une-loi-d-amnistie-en-pleine-crise-politique |website=Radio France internationale}}</ref>. Faye na Sonko barekuwe muri Werurwe 2024, iminsi mike mbere y'amatora <ref name="F20">{{cite web |language=fr |author=Aminata Sarr |title=Justice Ousmane Sonko et Bassirou Diomaye Faye sont libres |url=https://www.seneweb.com/news/Justice/ousmane-sonko-et-bassirou-diomaye-faye-s_n_435524.html |website=seneweb.com}}</ref><ref name="E12">{{cite web |language=en |author=Nicolas Négoce |title=Ousmane Sonko and Bassirou Diomaye Faye: Senegal opposition leaders freed days before election |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-68562465 |website=BBC News |date=2024-03-15 |access-date=2024-03-23}}</ref>. === Amatora ya perezida ya 2024 === Mu Ugushyingo 2023, kubera ko bitari bizwi niba Sonko azemererwa kwiyamamaza, PASTEF yatanze Faye nk'umukandida waryo nubwo yari afunzwe <ref name="F14">{{cite web |language=fr |title=Sénégal : le Pastef désigne Diomaye Faye candidat à la présidentielle à la place d'Ousmane Sonko |url=https://www.rfi.fr/fr/afrique/20231119-s%C3%A9n%C3%A9gal-le-pastef-d%C3%A9signe-diomaye-faye-candidat-%C3%A0-la-pr%C3%A9sidentielle-%C3%A0-la-place-d-ousmane-sonko |website=Radio France internationale}}</ref>. Ku ya 20 Mutarama 2024, Inama y'Itegeko Nshinga yasohoye urutonde rwa nyuma rw'abakandida, Sonko atarimo; ariko kandidatire ya Faye yemejwe kuko atari yarigeze akatirwa <ref name="F15">{{cite web |language=fr |author=Laureline Savoye |title=Vidéo. Sénégal : quel candidat représentera Ousmane Sonko à la présidentielle ? |url=https://www.lemonde.fr/afrique/video/2024/01/24/senegal-quel-candidat-representera-ousmane-sonko-a-la-presidentielle_6212765_3212.html |website=Le Monde |access-date=2024-01-25}}</ref><ref name="E14">{{cite web |language=en |title=Ousmane Sonko chooses Bassirou Diomaye Faye as replacement in Senegal's presidential race |url=https://www.africanews.com/2024/01/30/ousmane-sonko-chooses-bassirou-diomaye-faye-as-replacement-in-senegals-presidential-race/ |website=Africanews |date=2024-01-30 |access-date=2024-03-23}}</ref>. Sonko yahise atangaza ko amushyigikiye <ref name="F16">{{cite web |language=fr |title=Sénégal : une vidéo attribuée à Ousmane Sonko confirme son choix pour la présidentielle |url=https://www.lemonde.fr/afrique/article/2024/01/29/senegal-une-video-attribuee-a-ousmane-sonko-confirme-son-choix-pour-la-presidentielle_6213648_3212.html |website=Le Monde}}</ref>, ndetse n'uwahoze ari Perezida Abdoulaye Wade n'ishyaka rye PDS baramushyigikira <ref name="E16">{{cite web |title=Senegal's ex-President Wade and party back opposition candidate Faye |url=https://www.reuters.com/world/africa/senegals-ex-president-wade-party-back-opposition-candidate-faye-2024-03-22/ |website=Reuters |date=2024-03-22}}</ref>; umukandida Cheikh Tidiane Dieye na we yamuvaniyeho kandidatire ye <ref name="F17">{{cite web |language=fr |title=Présidentielle : Cheikh Tidiane Dièye renonce à sa candidature pour se rallier à Diomaye Faye |url=https://senego.com/presidentielle-cheikh-tidiane-dieye-renonce-a-sa-candidature-pour-se-rallier-a-diomaye-faye_1654474.html |website=Senego}}</ref><ref name="E17">{{cite web |title=Presidential election in Senegal: Cheikh Tidiane Dieye calls to vote for Bassirou Diomaye Faye |url=https://www.jeuneafrique.com/1550130/politique/presidentielle-au-senegal-cheikh-tidiane-dieye-appelle-a-voter-bassirou-diomaye-faye/ |website=Jeuneafrique |access-date=2024-03-23}}</ref>. Gahunda ye yiswe « Umushinga wa Senegali yigenga, iboneye kandi itera imbere » <ref name="F21">{{cite web |language=fr |title=Le Programme de Bassirou Diomaye Faye |url=https://diomayepresident.org/programme/ |website=diomayeprésident.org |access-date=2024-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310112440/https://diomayepresident.org/programme/ |archive-date=2024-03-10 |url-status=dead}}</ref>. Yiyamamaje ari kumwe na Sonko, munsi y'intero « ''Diomaye mooy Sonko'' » (« Diomaye ni Sonko ») <ref name="F22">{{cite web |language=fr |author=lopinion |title=Sénégal : Bassirou Diomaye Faye nomme Ousmane Sonko comme Premier ministre |url=https://www.lopinion.fr/international/senegal-bassirou-diomaye-faye-nomme-ousmane-sonko-comme-premier-ministre |website=l'Opinion |date=2024-04-03 |access-date=2024-04-06}}</ref><ref name="E19">{{cite web |title=Senegal Elections 2024: Faye and his change mantra |url=http://www.trtafrika.com/africa/senegal-elections-2024-faye-and-his-change-mantra-17449142 |website=TRT Africa |date=2024-03-21 |access-date=2024-03-23}}</ref>, yiyemeza guhanga imirimo, kurwanya ruswa no gusuzuma bundi bushya amasezerano yo mu rwego rw'ingufu <ref name="E18">{{cite web |language=en |author=Nimi Princewill |title=Senegal goes to the polls as country's once sturdy democracy looks shaky |url=https://www.cnn.com/2024/03/23/africa/senegal-holds-crucial-presidential-vote-in-major-test-for-democracy-intl/index.html |website=CNN |date=2024-03-23 |access-date=2024-03-23}}</ref>. Yanatangaje umutungo we, asaba abandi bakandida kubigenza batyo <ref name="E20">{{cite web |title=Diomaye Faye: Senegal's tax inspector and former inmate headed for the presidential palace |url=https://www.africanews.com/2024/03/27/diomaye-faye-senegals-tax-inspector-and-former-inmate-headed-for-the-presidential-palace/ |website=Africanews |date=2024-03-27 |access-date=2024-03-30}}</ref>. Mu matora yo ku ya 24 Werurwe 2024, Faye yatsinze ku cyiciro cya mbere n'amajwi 54,28%. Umukandida w'ishyaka riri ku butegetsi, Amadou Ba, na Perezida Macky Sall bemeye gutsindwa bamushimira <ref name="F31">{{cite web |language=fr |author=Mawunyo Hermann Boko |title=Présidentielle au Sénégal : Amadou Ba reconnaît sa défaite face à Bassirou Diomaye Faye |url=https://www.jeuneafrique.com/1551420/politique/presidentielle-au-senegal-amadou-ba-reconnait-sa-defaite-face-a-bassirou-diomaye-faye/ |website=Jeune Afrique}}</ref><ref name="F32">{{cite web |language=fr |author=Sokhna Faty Isseu Samb |title=Macky Sall félicite Bassirou Diomaye Faye |url=https://www.seneweb.com/news/Politique/macky-sall-felicite-bassirou-diomaye-fay_n_436660.html |website=Seneweb.com |date=2024-03-25 |access-date=2024-03-25}}</ref>. Ku myaka 44, yabaye perezida muto kurusha abandi bose watorewe kuyobora Senegali, umukandida wa mbere utavuga rumwe n'ubutegetsi utsinze ku cyiciro cya mbere kuva igihugu cyabona ubwigenge mu 1960, akaba na perezida wa mbere ufite [[Umugore|abagore]] barenze umwe ku mugaragaro <ref name="F33">{{cite web |language=fr |title=Au Sénégal, l’opposant Bassirou Diomaye Faye proclamé président élu avec 54,28 % des voix |url=https://www.lemonde.fr/afrique/article/2024/03/29/au-senegal-l-opposant-bassirou-diomaye-faye-proclame-president-elu-avec-54-28-des-voix_6224960_3212.html |website=Le Monde |date=2024-03-29 |access-date=2024-11-21}}</ref><ref name="F34">{{cite web |language=en |author=Ruth Maclean |title=Young Opposition Candidate Wins Senegal’s Presidential Election |url=https://www.nytimes.com/2024/03/25/world/africa/senegal-presidential-election-results.html}}</ref><ref name="F35">{{cite web |language=fr |title=Sénégal : l’élection de Bassirou Diomaye Faye, qui a deux épouses, consacre la « tradition de la polygamie » |url=https://www.leparisien.fr/international/senegal-lelection-de-bassirou-diomaye-faye-qui-a-deux-epouses-consacre-la-tradition-de-la-polygamie-01-04-2024-XPKOOQCWPBC7NG345OKQ5EL4TM.php |website=leparisien.fr |date=2024-04-01 |access-date=2024-04-05}}</ref><ref name="E22">{{cite web |language=en |title=Senegal top court confirms Bassirou Diomaye Faye's election victory |url=https://www.france24.com/en/live-news/20240329-%F0%9F%94%B4-senegal-top-court-confirms-bassirou-diomaye-faye-s-election-victory |website=France 24 |date=2024-03-29 |access-date=2024-03-30}}</ref>. == Perezida wa Senegali == === Intangiriro ya manda === Faye yarahiriye kuba Perezida wa Senegali ku ya 2 Mata 2024, asimbura Macky Sall <ref name="F36">{{cite web |language=fr |title=Bassirou Diomaye Faye, L'ascension fulgurante d'un inspecteur des finances à la présidence du Sénégal |url=https://www.lebaobab.net/2024/03/28/bassirou-diomaye-faye-lascension-fulgurante-dun-inspecteur-des-finances-a-la-presidence-du-senegal/ |website=lebaobab.net}}</ref>, yiyemeza kurwanya ruswa no kuvugurura ubukungu <ref name="E23">{{cite web |title=Bassirou Diomaye Faye sworn in as Senegal's new president after dramatic ascent |url=https://www.france24.com/en/africa/20240402-senegal-s-youngest-president-faye-to-take-office-pledging-reforms |website=France 24 |date=2024-04-02 |access-date=2024-04-02}}</ref>. Uwo munsi, yagize Ousmane Sonko Minisitiri w'Intebe <ref name="F37">{{cite web |language=fr |title=Au Sénégal, Bassirou Diomaye Faye fait son entrée au palais présidentiel et nomme Ousmane Sonko premier ministre |url=https://www.lemonde.fr/afrique/article/2024/04/02/au-senegal-bassirou-diomaye-faye-fait-son-entree-au-palais-presidentiel_6225638_3212.html |website=Le Monde.fr |date=2024-04-02 |access-date=2024-04-03}}</ref><ref name="E24">{{cite web |title=Senegal president names opposition leader Ousmane Sonko as PM |url=https://www.france24.com/en/africa/20240403-senegal-president-names-opposition-leader-ousmane-sonko-as-pm |website=France 24 |date=2024-04-03 |access-date=2024-04-03}}</ref>, maze guverinoma nshya ishyirwaho ku ya 5 Mata <ref name="F38">{{cite web |language=fr |title=Sénégal : le président Faye nomme un gouvernement "de rupture" avec de nouveaux visages |url=https://www.france24.com/fr/afrique/20240406-s%C3%A9n%C3%A9gal-le-pr%C3%A9sident-faye-nomme-un-gouvernement-de-rupture-avec-de-nouveaux-visages |website=France 24 |date=2024-04-06 |access-date=2024-04-06}}</ref>. Ku ya 3 Mata, yategetse igenzura ry'urwego rw'ubucukuzi bw'amabuye y'agaciro, peteroli na gaze <ref name="E27">{{cite web |title=Senegal's newly elected president announces audit of oil, gas and mining sectors |url=https://www.france24.com/en/africa/20240403-senegal-s-newly-elected-president-announces-audit-of-oil-gas-and-mining-sectors |website=France 24 |date=2024-04-04 |access-date=2024-04-05}}</ref>. Urugendo rwe rwa mbere mu mahanga yarukoreye muri [[Moritaniya]], aho yahuriye na Perezida [[Mohamed Ould Ghazouani]] <ref name="F39">{{cite web |language=fr |title=En Mauritanie, le président sénégalais effectue sa première visite à l’étranger |url=https://www.lemonde.fr/afrique/article/2024/04/18/le-president-senegalais-en-mauritanie-sa-premiere-visite-a-l-etranger_6228527_3212.html |website=Le Monde |date=2024-04-18 |access-date=2025-01-28}}</ref><ref name="E28">{{cite web |title=Senegal's Faye makes first foreign visit as president to Mauritania |url=https://www.france24.com/en/africa/20240418-senegal-s-faye-makes-first-foreign-visit-as-president-to-mauritania |website=France 24 |date=2024-04-25 |access-date=2024-04-25}}</ref>. Muri Gicurasi 2024, yasuye [[Gineya]] na [[Mali]], ahura na [[Mamadi Doumbouya]] na [[Assimi Goïta]], agaragaza ubushake bwo kugarura Mali, [[Burukina Faso]] na [[Nigeri]] muri CEDEAO <ref name="E29">{{cite web |title=Senegal's Faye makes first visit to military-ruled Mali and Burkina Faso |url=https://www.france24.com/en/africa/20240530-senegal-s-faye-makes-first-visit-to-military-ruled-mali-and-burkina-faso |website=France 24 |date=2024-05-30 |access-date=2024-05-30}}</ref>. Ukwezi kwe kwa mbere ku butegetsi kwaranzwe no koroshya imihango ya leta, guca icyuho cyo gufata imyanya myinshi icyarimwe, no gutangaza raporo za kera ku buriganya na ruswa <ref name="F40">{{cite web |language=fr |author=Théa Ollivier |title=Au Sénégal, Bassirou Diomaye Faye impose un nouveau style présidentiel |url=https://www.lemonde.fr/afrique/article/2024/05/13/au-senegal-bassirou-diomaye-faye-impose-un-nouveau-style-presidentiel_6232988_3212.html |website=Le Monde |date=2024-05-13 |access-date=2024-05-13}}</ref>. Ku ya 12 Nzeri 2024, mu gihe yari afitanye amakimbirane n'Inteko Ishinga Amategeko yari yiganjemo abatavuga rumwe n'ubutegetsi, Faye yasheshe Inteko, ategeka amatora y'abadepite yo ku ya 17 Ugushyingo 2024 <ref name="F41">{{cite web |language=fr |title=Sénégal : le président Faye annonce la dissolution de l'Assemblée nationale, élections législatives le 17 novembre |url=https://www.lefigaro.fr/flash-actu/senegal-le-president-faye-annonce-la-dissolution-de-l-assemblee-nationale-elections-legislatives-le-17-novembre-20240912 |website=Le Figaro |date=2024-09-12 |access-date=2024-09-13}}</ref><ref name="E30">{{cite web |language=en |title=Senegal's president dissolves parliament to call a snap legislative election |url=https://apnews.com/article/senegal-president-dissolves-parliament-faye-581a6f55ead32310f792c30758e40ced |website=Associated Press |date=2024-09-12 |access-date=2024-09-13}}</ref>. PASTEF yatsinze ayo matora ku bwiganze busesuye <ref name="F42">{{cite web |language=fr |title=Au Sénégal, le parti au pouvoir assuré d’une large majorité à l’Assemblée nationale |url=https://www.lemonde.fr/afrique/article/2024/11/18/au-senegal-le-parti-au-pouvoir-assure-d-une-large-majorite-a-l-assemblee-nationale_6401154_3212.html |website=Le Monde |date=2024-11-18 |access-date=2024-11-21}}</ref><ref name="E31">{{cite web |author=Katarina Hoije |title=Senegal's Faye Wins Parliamentary Landslide to Usher in Reforms |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2024-11-21/senegal-s-faye-wins-parliamentary-landslide-to-usher-in-reforms |website=Bloomberg |date=2024-11-21 |access-date=2024-11-23}}</ref>. Ikigo cy'ubushakashatsi Carnegie Endowment cyagaragaje ko ubutegetsi bwe bwasubije agaciro uburenganzira bw'ibanze bwari bwarahungabanyijwe ku butegetsi bwamubanjirije, ariko kinavuga ko itangazamakuru ryakomeje gukorerwa igitutu, harimo no gukumira bimwe mu bitangazwa (''censure'') <ref name="E26">{{cite web |author=Thomas Carothers |title=Democratic Recovery After Significant Backsliding: Emergent Lessons |url=https://carnegieendowment.org/research/2025/04/democratic-recovery-after-significant-backsliding-emergent-lessons |website=Carnegie Endowment for International Peace |date=2025-04-01 |access-date=2026-05-31}}</ref>. Muri Nyakanga 2025, yitabiriye inama yahuje Perezida [[Donald Trump]] n'abakuru b'ibihugu bimwe bya Afurika muri White House <ref name="E32">{{cite web |language=en |author=Bart Jansen |title=Senegal's leader flatters Trump with comments about his golf skills |url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/2025/07/09/senegal-trump-golf-flattery-trade-talks/84521993007/ |website=USA TODAY |access-date=2025-07-09}}</ref>. === Ikibazo cy'imyenda ya leta === Mu mpera za 2024, guverinoma ye yashyize ahagaragara amakosa yo mu icungamari yakozwe na guverinoma yabanje, n'umwenda munini igihugu cyari gifite utari waratangajwe. Amanota y'ubushobozi bwo kwishyura ya Senegali yaramanuwe, kandi Ikigega Mpuzamahanga cy'Imari (FMI) gihagarika inguzanyo yacyo <ref name="F43">{{cite web |language=fr |author=Abbas Asamaan |title=Au Sénégal, la Cour des comptes pointe les dérives financières de la présidence de Macky Sall |url=https://www.lemonde.fr/afrique/article/2025/02/14/au-senegal-la-cour-des-comptes-pointe-les-derives-financieres-de-la-presidence-de-macky-sall_6546381_3212.html |website=Le Monde}}</ref><ref name="F44">{{cite web |language=fr |title=Au Sénégal, la Cour des comptes remet en cause des indicateurs économiques de l’ancien pouvoir |url=https://www.lemonde.fr/afrique/article/2025/02/13/au-senegal-la-cour-des-comptes-remet-en-cause-des-indicateurs-economiques-de-l-ancien-pouvoir_6544834_3212.html |website=Le Monde}}</ref><ref name="F45">{{cite web |language=fr |author=Léa-Lisa Westerhoff |title=Sénégal: le FMI évoque une dette «cachée» d'environ 7 milliards de dollars entre 2019 et 2024 |url=https://www.rfi.fr/fr/%C3%A9conomie/20250325-s%C3%A9n%C3%A9gal-le-fmi-%C3%A9voque-une-dette-cach%C3%A9e-d-environ-7-milliards-de-dollars-entre-2019-et-2024 |website=Radio France internationale}}</ref>. Umwenda wa leta wongeye kubarwa, uva kuri 65% ugera kuri 111% by'umusaruro mbumbe w'igihugu, bituma Senegali iba kimwe mu bihugu bifite umwenda munini kurusha ibindi muri Afurika <ref name="F46">{{cite web |language=fr |author=Célia Cuordifede |title=Au Sénégal, le gouvernement annonce un « plan de redressement » de l’économie, sur fonds d’explosion de la dette |url=https://www.lemonde.fr/afrique/article/2025/07/04/au-senegal-le-gouvernement-annonce-un-plan-de-redressement-de-l-economie-sur-fonds-d-explosion-de-la-dette_6618172_3212.html |website=www.lemonde.fr |access-date=2025-07-06}}</ref><ref name="F47">{{cite web |language=fr |author=Léa-Lisa Westerhoff |title=Le Sénégal devient le pays le plus endetté d'Afrique |url=https://www.rfi.fr/fr/afrique/20250702-avec-une-dette-r%C3%A9%C3%A9valu%C3%A9e-%C3%A0-119-du-pib-pour-2024-le-s%C3%A9n%C3%A9gal-devient-le-pays-le-plus-endett%C3%A9-d-afrique |website=Radio France internationale}}</ref>. Muri Kanama 2025, perezida na minisitiri w'intebe batangaje gahunda yo kuzahura ubukungu n'imibereho, igamije kubona miliyari 6 000 z'amafaranga ya CFA mu myaka itatu, ahanini binyuze mu kongera imisoro no kugabanya amafaranga leta isohora <ref name="F50">{{cite web |language=fr |title=Sénégal: le gouvernement dévoile son plan national censé redresser l’économie |url=https://www.rfi.fr/fr/afrique/20250801-s%C3%A9n%C3%A9gal-gouvernement-ousmane-sonko-bassirou-diomaye-faye-d%C3%A9voile-plan-national-redresser-%C3%A9conomie |website=Radio France internationale}}</ref>. === Gutandukana na Sonko === Guhera mu 2025, havutse amakimbirane hagati ya Faye na Minisitiri w'Intebe Ousmane Sonko, cyane cyane ku bijyanye n'ishyirwaho ry'abayobozi bamwe n'uburyo bwo kwishyura umwenda wa leta <ref name="F51">{{cite web |language=fr |title=Au Sénégal, le premier ministre, Ousmane Sonko, critique ouvertement le président, Bassirou Diomaye Faye |url=https://www.lemonde.fr/afrique/article/2025/07/14/au-senegal-le-premier-ministre-ousmane-sonko-critique-ouvertement-le-president-bassirou-diomaye-faye_6621143_3212.html |website=Le Monde |date=2025-07-14 |access-date=2026-05-18}}</ref><ref name="F52">{{cite web |language=fr |title=Des «facteurs de division» : nouvelle crise au Sénégal entre le président Faye et son premier ministre Sonko |url=https://www.lefigaro.fr/flash-actu/des-facteurs-de-division-nouvelle-crise-au-senegal-entre-le-president-faye-et-son-premier-ministre-sonko-20251112 |website=Le Figaro |date=2025-11-12 |access-date=2026-05-18}}</ref><ref name="F53">{{cite web |language=fr |title=Ousmane Sonko - Bassirou Diomaye Faye : Divergences au sommet sur l'avenir de la coalition qui les a portés au pouvoir |url=https://www.bbc.com/afrique/articles/c8jrn708gmro |website=BBC News Afrique |date=2025-11-13 |access-date=2026-05-18}}</ref>. Ayo makimbirane yarushijeho gukara mu 2026, mu gihe cy'ikibazo cy'imari no guhangana kw'aba bombi ku matora ya perezida ataha <ref name="F54">{{cite web |language=fr |title=Au Sénégal, l’heure de la rupture entre Bassirou Diomaye Faye et Ousmane Sonko |url=https://www.lemonde.fr/afrique/article/2026/05/08/au-senegal-l-heure-de-la-rupture-entre-bassirou-diomaye-faye-et-ousmane-sonko_6687062_3212.html |website=Le Monde |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-18}}</ref><ref name="F55">{{cite web |language=fr |title=Bicéphalisme au Sénégal : Bassirou Diomaye Faye et Ousmane Sonko, du duo au duel |url=https://www.courrierinternational.com/article/politique-bicephalisme-au-senegal-bassirou-diomaye-faye-et-ousmane-sonko-du-duo-au-duel_237381 |website=Courrier international |date=2025-11-13 |access-date=2026-05-18}}</ref>. Ku ya 22 Gicurasi 2026, Faye yirukanye Sonko ku mwanya wa Minisitiri w'Intebe <ref name="F56">{{cite web |language=fr |title=Sénégal : le président Bassirou Diomaye Faye met fin aux fonctions du premier ministre Ousmane Sonko |url=https://www.lefigaro.fr/international/senegal-le-president-bassirou-diomaye-faye-met-fin-aux-fonctions-du-premier-ministre-ousmane-sonko-20260523 |website=Le Figaro.fr |date=2026-05-23 |access-date=2026-05-23}}</ref><ref name="F57">{{cite web |language=fr |title=Sénégal: le président Bassirou Diomaye Faye met fin aux fonctions du Premier ministre Ousmane Sonko |url=https://www.rfi.fr/fr/afrique/20260522-s%C3%A9n%C3%A9gal-le-pr%C3%A9sident-bassirou-diomaye-faye-met-fin-aux-fonctions-du-premier-ministre-ousmane-sonko |website=RFI |date=2026-05-22 |access-date=2026-05-23}}</ref><ref name="E33">{{cite web |author=Anait Miridzhanian |title=Senegal's ousted prime minister Sonko elected parliament speaker |url=https://www.reuters.com/world/africa/senegal-parliament-elects-ousted-prime-minister-sonko-speaker-2026-05-26/ |website=Reuters |date=2026-05-26 |access-date=2026-05-27}}</ref>, amusimbuza impuguke mu by'ubukungu Ahmadou Al Aminou Lô <ref name="F58">{{cite web |language=fr |title=Sénégal : l'économiste Ahmadou ‌Al Aminou Lô nommé Premier ministre |url=https://www.france24.com/fr/afrique/20260525-senegal-ahmadou-al-aminou-lo-nouveau-premier-ministre-apres-le-limogeage-de-sonko-president-faye |website=France 24 |date=2026-05-25 |access-date=2026-05-26}}</ref><ref name="E34">{{cite web |author=Diadie Ba |title=Senegal's Faye names economist Lo as new prime minister |url=https://www.reuters.com/world/africa/senegal-president-names-economist-lo-prime-minister-2026-05-25/ |website=Reuters |date=2026-05-25 |access-date=2026-05-31}}</ref>. Guverinoma nshya, yashyizweho ku ya 1 Kamena 2026, yagizwe ahanini n'abantu batari mu mashyaka n'abo mu miryango itegamiye kuri leta, nta ruhare rwa PASTEF <ref name="F59">{{cite web |language=fr |title=Sénégal : même sans Sonko, le président Diomaye Faye a des chances de gouverner sans blocages |url=https://www.france24.com/fr/afrique/20260602-s%C3%A9n%C3%A9gal-m%C3%AAme-sans-sonko-le-pr%C3%A9sident-diomaye-faye-a-des-chances-de-gouverner-sans-blocages |website=France 24 |date=2026-06-02 |access-date=2026-06-03}}</ref>. Ku ya 25 Nyakanga 2026, Faye yashinze ishyaka rishya ryitwa Kiiraay – Les Patriotes républicains <ref name="F60">{{cite web |language=fr |title=Sénégal : Bassirou Diomaye Faye lance Kiiraay – Les Patriotes républicains, son nouveau parti |url=https://www.jeuneafrique.com/1827058/politique/senegal-bassirou-diomaye-faye-lance-kiiraay-son-nouveau-parti/ |website=JeuneAfrique.com |access-date=2026-07-27}}</ref>. === Umuyobozi wa CEDEAO === Ku ya 19 Nyakanga 2026, mu nama ya 69 y'abakuru b'ibihugu n'aba guverinoma yabereye i Freetown, Faye yagizwe umuyobozi wa CEDEAO, asimbura Julius Maada Bio <ref name="F61">{{cite web |language=fr |author=Abdou Kogne SALL |title=Bassirou Diomaye Faye, nouveau président en exercice de la CEDEAO (officiel) |url=https://aps.sn/bassirou-diomaye-faye-nouveau-president-en-exercice-de-la-cedeao-officiel/ |date=2026-07-19 |access-date=2026-07-19}}</ref>. == Ibitekerezo bya politiki == Faye avuga ko aharanira impinduka mu miyoborere no gukunda Afurika (''panafricanisme'') bishingiye ku bitekerezo by'ibumoso, agamije gusubiza Senegali ubusugire bwayo; bamwe mu basesenguzi babona ko ibyo bigaragaza ubushake bwo kwitandukanya n'ibihugu by'Iburengerazuba, cyane cyane Ubufaransa <ref name="E19" /><ref name="E5" />. Yiyemeje kugabanya ububasha bwa perezida no kugarura umwanya wa visi-perezida <ref name="E35">{{cite web |language=en |author=Virginia Pietromarchi |title=Tax inspectors to poultry boss: Senegal's presidential candidates |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/3/13/tax-inspectors-to-poultry-boss-senegals-presidential-candidates |website=Al Jazeera |date=2024-03-13 |access-date=2024-03-23}}</ref>. Yifuza kandi ivugurura ry'ifaranga rya CFA ku rwego rw'akarere, bitashoboka igihugu kigashyiraho ifaranga ryacyo bwite <ref name="E36" /><ref name="E37">{{cite web |title=Senegal opposition leader backs off promise to create national currency |url=https://www.reuters.com/world/africa/senegal-opposition-leader-backs-off-promise-create-national-currency-2024-03-15/ |website=Reuters |date=2024-03-15 |access-date=2024-03-23}}</ref>. Ashyigikiye gusubiramo amasezerano ya leta n'ibigo by'ubucuruzi mu rwego rw'ingufu, ubucukuzi n'uburobyi <ref name="E35" />. == Ubuzima bwite == Faye afite abagore babiri <ref name="F62">{{cite web |language=fr |title=Sénégal: Diomaye Faye, candidat de la "rupture", va devenir président après des années de crise » |url=https://information.tv5monde.com/afrique/senegal-diomaye-faye-candidat-de-la-rupture-va-devenir-president-apres-des-annees-de-crise |website=TV5 Monde avec l'AFP |date=2024-03-25 |access-date=2014-04-03}}</ref>. Umugore we wa mbere, Marie Khone Faye, ukomoka i Ndiaganiao, ni Umukristo <ref name="F63">{{cite web |language=fr |title=Au Sénégal, le président élu Bassirou Diomaye Faye affiche sa polygamie |url=https://www.france24.com/fr/info-en-continu/20240401-situation-in%C3%A9dite-au-s%C3%A9n%C3%A9gal-deux-premi%C3%A8res-dames-au-palais-pr%C3%A9sidentiel |website=france24.com |date=2024-04-01 |access-date=2024-04-02}}</ref><ref name="F64">{{cite web |language=fr |author=Prince Beganssou |title=Sénégal : Marie Khone et Absa, les deux épouses chrétienne et musulmane de Diomaye Faye |url=https://afriksoir.net/senegal-marie-khone-et-absa-deux-epouses-chretienne-musulmane-diomaye-faye/ |website=AFRIK SOIR |date=2024-03-26 |access-date=2024-04-05}}</ref>; bafitanye umukobwa umwe n'abahungu batatu, umwe muri bo akaba yaritiriwe Ousmane Sonko <ref name="F65">{{cite web |language=en |title=Senegal's presidential election: Bassirou Diomaye Faye, Ousmane Sonko's Plan B |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/03/23/senegal-presidential-election-bassirou-diomaye-faye-ousmane-sonko-s-plan-b_6647601_124.html |website=Le Monde.fr |date=2024-03-23 |access-date=2024-03-28}}</ref>. Umugore we wa kabiri, Absa Faye, bashakanye mu 2023 i Keur Massar, ni Umuyisilamu; bafitanye umukobwa umwe <ref name="F66">{{cite web |language=fr |author=Mohamed Cisse |title=Absa Faye : comment Diomaye est tombé sous le charme de son ancienne étudiante - Avenirguinee.org |url=https://www.avenirguinee.org/absa-faye-comment-diomaye-est-tombe-sous-le-charme-de-son-ancienne-etudiante/,%20https://www.avenirguinee.org/absa-faye-comment-diomaye-est-tombe-sous-le-charme-de-son-ancienne-etudiante/ |date=2024-04-04 |access-date=2024-04-04}}</ref><ref name="F67">{{cite web |language=fr |title=« Exclusif : Nom du bébé de Bassirou Diomaye Faye et Absa Faye, le couple présidentiel rend hommage à la maman de Ousmane Sonko » |url=https://www.maliweb.net/societe/exclusif-nom-du-bebe-de-bassirou-diomaye-faye-et-absa-faye-le-couple-presidentiel-rend-hommage-a-la-maman-de-ousmane-sonko-3092562.html |website=maliweb.net |date=2025-01-26}}</ref><ref name="F68">{{cite web |language=fr |title=Bassirou Diomaye Faye : ses deux épouses Marie Khone et Absa Faye |url=https://www.pressafrik.com/Bassirou-Diomaye-Faye-ses-deux-epouses-Marie-Khone-et-Absa-Faye_a270717.html |website=pressafrik.com |access-date=2024-03-26}}</ref>. Mu gihe cy'akaruhuko, akunda ubuhinzi mu mirima y'iwabo, kandi yandika imivugo <ref name="F8">{{cite web |language=fr |title=Qui est Bassirou Diomaye Diakhar Faye ? |url=https://diomayepresident.org/biographie-bassirou-diomaye-diakhar-faye/ |website=diomayepresident.org |access-date=2024-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329215603/https://diomayepresident.org/biographie-bassirou-diomaye-diakhar-faye/ |archive-date=2024-03-29 |url-status=dead}}</ref><ref name="F9">{{cite web |language=fr |title=Bassirou Diomaye Faye remporte l'élection présidentielle |url=https://www.au-senegal.com/bassirou-diomaye-faye-remporte-l-election-presidentielle,2359.html |website=au-senegal.com |date=2024-03-29 |access-date=2024-03-29}}</ref>. == Amashakiro == {{reflist}} [[Category:Abagabo]] [[Category:Abaperezida]] [[Category:Abanyapolitiki]] [[Category:Abantu bakiriho muri Afurika]] [[Category:Senegali]] db8clxeymyqep140puywqj40bixu7jo Julius Maada Bio 0 23215 143184 142390 2026-10-24T06:49:20Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 143184 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Julius Maada Bio | image = Julius Maada Bio - 2023 (cropped).jpg | image_size = 220px | caption = Julius Maada Bio mu 2023 | birth_date = 12 Gicurasi 1964 | birth_place = Tihun, akarere ka Bonthe, [[Siyera Lewone]] | nationality = Umunyasiyeralewone | alma_mater = American University | occupation = Umusirikare, umunyapolitiki | title = Perezida wa [[Siyera Lewone]] | term = Kuva ku ya 4 Mata 2018 | predecessor = Ernest Bai Koroma | party = Sierra Leone People's Party (SLPP) | spouse = Fatima Bio (2013) | children = 4 }} '''Julius Maada Wonie Bio''' (yavutse ku ya 12 Gicurasi 1964 i Tihun) ni umusirikare mukuru wavuye mu ngabo akaba n'umunyapolitiki wa [[Siyera Lewone]], Perezida wa gatanu w'icyo gihugu kuva ku ya 4 Mata 2018. Afite ipeti rya burigadiye jenerali. Mu 1992, yari umwe mu basirikare bato bahiritse ubutegetsi bwa Perezida Joseph Momoh, maze mu 1996 ahirika mugenzi we Valentine Strasser, ayobora igihugu kuva ku ya 16 Mutarama kugeza ku ya 29 Werurwe 1996, afite imyaka 32 gusa, mbere yo gushyikiriza ubutegetsi Perezida watowe, Ahmad Tejan Kabbah. Nyuma yo kuva mu gisirikare, yabaye muri [[Leta Zunze Ubumwe z’Amerika]], hanyuma agaruka muri politiki mu ishyaka rya Sierra Leone People's Party (SLPP). Yatsinzwe amatora ya perezida ya 2012, atsinda aya 2018, yongera gutorwa mu 2023. Ku butegetsi bwe, yashyizeho uburezi bw'ibanze n'ayisumbuye ku buntu kandi akuraho igihano cy'urupfu. Kuva muri Kamena 2025 kugeza muri Nyakanga 2026, yayoboye Umuryango w'Ubukungu w'Ibihugu bya Afurika y'Iburengerazuba (CEDEAO). == Ubuzima bwe bwa mbere n'amashuri == Julius Maada Wonie Bio yavutse ku ya 12 Gicurasi 1964 mu mudugudu wa Tihun, mu karere ka Bonthe, mu ntara y'Amajyepfo ya Siyera Lewone. Ni umwana wa 33 mu bana 35 b'umutware gakondo Charlie Bio II <ref name="F1">{{cite web |language=fr |title=Présidentielle en Sierra Leone : Julius Maada Bio, l'atout de l'opposition pour l'alternance |url=http://afrique.lepoint.fr/actualites/sierra-leone-election-qui-est-julius-maada-bio-le-candidat-de-l-opposition-30-03-2018-2206822_2365.php |access-date=2026-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190311201456/http://afrique.lepoint.fr/actualites/sierra-leone-election-qui-est-julius-maada-bio-le-candidat-de-l-opposition-30-03-2018-2206822_2365.php |archive-date=2019-03-11 |url-status=dead}}</ref>. Ni Umusherboro (''Sherbro'') <ref name="E2">{{cite web |title=Global African History |url=https://www.blackpast.org/global-african-history/people-global-african-history/julius-maada-wonie-bio-1964/ |website=Black Past}}</ref>, kandi ni Umukristo Gatolika <ref name="E3">{{cite web |author=Lansana Gberie |title=Maada Bio: A Profile Interview |url=http://www.thepatrioticvanguard.com/maada-bio-a-profile-interview |website=The Patriotic Vanguard |date=2011-01-07 |access-date=2018-04-05}}</ref>. Yatangiye amashuri abanza mu ishuri Gatolika rya Tihun, ayarangiriza i Pujehun, aho yabanaga na mukuru we Agnes wari umwarimu. Hanyuma yize imyaka irindwi mu ishuri ryisumbuye rya leta rya Bo (''Bo School''), ariharangiza mu 1984 <ref name="E3" /><ref name="F1" />. == Umwuga wa gisirikare == Mu 1985, Bio yinjiye mu ishuri rya gisirikare rya Benguema, hafi ya Freetown, arirangiza mu Ukwakira 1987 afite ipeti rya su-liyetona <ref name="E3" /><ref name="F1" />. Yakoreye mu birindiro bya Lungi no mu karere ka Kambia, mu mutwe wari ushinzwe kurwanya magendu ku mupaka na [[Gineya]] <ref name="E3" />. Mu 1990, yoherejwe muri [[Liberiya]] mu ngabo za CEDEAO zishinzwe kugarura amahoro (ECOMOG), mu gihe cy'intambara y'abenegihugu yari imaze kuduka muri icyo gihugu <ref name="F1" /><ref name="E3" />. Nyuma y'umwaka umwe, yagaruwe muri Siyera Lewone kurwanya inyeshyamba za Revolutionary United Front (RUF), zari zatangiye gutera imidugudu yo ku mupaka na Liberiya muri Werurwe 1991 <ref name="F2">{{cite web |language=fr |title=Sierra Leone: Julius Maada Bio, l'ex-putschiste de retour au pouvoir |url=https://information.tv5monde.com/afrique/sierra-leone-julius-maada-bio-l-ex-putschiste-de-retour-au-pouvoir-229922 |access-date=2026-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180406040407/https://information.tv5monde.com/afrique/sierra-leone-julius-maada-bio-l-ex-putschiste-de-retour-au-pouvoir-229922 |archive-date=2018-04-06 |url-status=dead}}</ref><ref name="E3" />. == Kudeta n'ubutegetsi bwa gisirikare == Ku ya 29 Mata 1992, Bio yari umwe mu basirikare bato bayobowe na Kapiteni Valentine Strasser bahiritse ubutegetsi bwa Perezida Joseph Momoh, washinjwaga kuba yarateje intambara y'abenegihugu (1991–2002) <ref name="F3">{{cite web |language=fr |title=Julius Maada Bio, l'ex-putschiste qui a rendu le pouvoir aux civils en Sierra Leone |url=https://www.voaafrique.com/a/sierra-leone-julius-maada-bio-l-ex-putschiste-qui-a-rendu-le-pouvoir-aux-civils/4323711.html}}</ref><ref name="E3" />. Abo basirikare bashinze akanama ka gisirikare kayoboraga igihugu, National Provisional Ruling Council (NPRC), kayobowe na Strasser. Bio yabanje kuba umunyamabanga wa leta ushinzwe Amajyepfo i Bo, hanyuma ushinzwe itangazamakuru, nyuma aba visi-perezida wa NPRC <ref name="E3" />. Nyuma yaho, yasabye imbabazi ku iyicwa ry'abantu bagera kuri makumyabiri ryabaye muri iyo kudeta <ref name="F1" />. Ku ya 16 Mutarama 1996, Bio yayoboye kudeta yahiritse Strasser, nyuma y'amakimbirane mu buyobozi bwa NPRC ku bijyanye no kumvikana n'inyeshyamba za RUF mbere y'amatora y'amashyaka menshi yari ateganyijwe muri Werurwe 1996 <ref name="E4">{{cite web |author=Ambrose Ganda |title=Captain Strasser Is Ousted From Office |url=http://freespace.virgin.net/ambrose.ganda/Vol2_1.htm |website=Virgin.net |access-date=2018-04-05}}</ref>. Strasser yahise yoherezwa mu buhungiro i Conakry, muri Gineya <ref name="E4" />. Bio yagaruye amatora y'amashyaka menshi, maze muri Werurwe 1996 ashyikiriza ubutegetsi Ahmad Tejan Kabbah wari umaze gutorwa <ref name="F1" />. == Nyuma y'igisirikare == Nyuma yo kuva mu gisirikare mu 1996, Bio yimukiye muri Leta Zunze Ubumwe z'Amerika, aho yabonye impamyabumenyi y'icyiciro cya gatatu (''master'') mu bibazo mpuzamahanga muri American University i Washington <ref name="E5">{{cite web |title=After Sierra Leone's President Took Office, His Wife and Her Family Went Real Estate Shopping |url=https://www.occrp.org/en/investigation/after-sierra-leones-president-took-office-his-wife-and-her-family-went-real-estate-shopping |website=OCCRP |date=2025}}</ref><ref name="F4">{{cite web |language=fr |title=Sierra Leone : Julius Maada Bio élu président 22 ans après son coup d’État |url=http://www.jeuneafrique.com/548406/politique/sierra-leone-julius-maada-bio-elu-president-22-ans-apres-son-coup-detat/}}</ref>. Yayoboye kandi ikigo cy'ubujyanama n'ishoramari cyitwa International Systems Science Corporation <ref name="E6">{{cite web |author=Times Reporter |title=Bio, is new Sierra Leone president |url=http://www.newtimes.co.rw/africa/bio-new-sierra-leone-president |website=The New Times (Rwanda) |date=2018-04-05 |access-date=2018-04-05}}</ref>. == Kugaruka muri politiki == Mu 2005, Bio yinjiye mu ishyaka rya SLPP, ariyamamariza kuriyobora mu nama yaryo yabereye i Makeni, aba uwa gatatu <ref name="E7">{{cite web |author=Sierra Leone State House |title=Vice President Berewa Leads SLPP |url=http://statehouse-sl.org/archives/september2005.html |website=The Republic of Sierra Leone, State House Online |date=2005-09-05 |access-date=2018-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070103064019/http://statehouse-sl.org/archives/september2005.html |archive-date=2007-01-03 |url-status=dead}}</ref><ref name="F1" />. Mu 2011, yatowe nk'umukandida wa SLPP mu matora ya perezida ya 2012; yatsinzwe na Perezida Ernest Bai Koroma wari ku butegetsi, abona amajwi 37,4% kuri 58,7% ya Koroma, ariko ashimangira SLPP nk'ishyaka rikomeye ritavuga rumwe n'ubutegetsi <ref name="E8">{{cite web |author=APA-Freetown (Sierra Leone) |title=Sierra Leone: Opposition names ex junta head as standard bearer |url=http://apanews.net/index.php/en/news/sierra-leone-main-opposition-names-bio-as-flag-bearer |website=APANews.net |date=2017-10-16 |access-date=2018-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180406040739/http://apanews.net/index.php/en/news/sierra-leone-main-opposition-names-bio-as-flag-bearer |archive-date=2018-04-06 |url-status=dead}}</ref>. Nyuma yaho, yatangiye amasomo y'impamyabumenyi y'ikirenga mu bumenyi bw'amahoro muri Kaminuza ya Bradford, mu Bwongereza <ref name="E5" />. == Perezida wa Siyera Lewone == === Amatora ya 2018 === Mu cyiciro cya kabiri cy'amatora ya perezida cyabaye ku ya 31 Werurwe 2018, Bio yatsinze Samura Kamara wo mu ishyaka ryari ku butegetsi, All People's Congress (APC), n'amajwi 51,8% <ref name="F5">{{cite web |language=fr |title=Sierra Leone : le candidat de l’opposition remporte la présidentielle |url=https://www.lemonde.fr/afrique/article/2018/04/05/sierra-leone-le-candidat-de-l-opposition-remporte-la-presidentielle_5280766_3212.html}}</ref><ref name="E9">{{cite web |author=Jaime Yaya Barry |title=Sierra Leone's Opposition Leader Is Sworn In as President |url=https://www.nytimes.com/2018/04/04/world/africa/sierra-leone-president.html |website=The New York Times |date=2018-04-04 |access-date=2018-04-05}}</ref>. Yarahiriye kuba perezida ku ya 4 Mata 2018, nubwo uwo bari bahanganye yamaganaga ibyavuye mu matora <ref name="F6">{{cite web |language=fr |title=Sierra Leone : l'opposant Julius Maada Bio remporte la présidentielle, son rival conteste le résultat - France 24 |url=http://www.france24.com/fr/20180405-sierra-leone-julius-maada-bio-remporte-presidentielle-kamara-opposant-consteste-resultat |website=France 24 |access-date=2018-04-05}}</ref>. === Politiki y'imbere mu gihugu === Mu kwezi kwe kwa mbere ku butegetsi, Bio yashyizeho uburezi bw'ibanze n'ayisumbuye ku buntu mu mashuri ya leta. Yahagaritse amasezerano y'inguzanyo ya miliyoni 400 z'amadolari yari yarasinywe na Koroma n'u[[Ubushinwa|Bushinwa]] yo kubaka ikibuga cy'indege mpuzamahanga gishya, kandi atangiza igenzura ry'amasezerano y'ubucukuzi n'ibigo bya leta byo ku butegetsi bwabanje. Guverinoma ye yashinje Koroma na guverinoma ye ruswa ikabije. Muri Gashyantare 2019, Bio yatangaje ibihe bidasanzwe kubera ubwiyongere bw'ihohoterwa rishingiye ku gitsina, yongera ibihano ku cyaha cyo gufata ku ngufu; ibyo bihe bidasanzwe byavanyweho muri Kamena uwo mwaka <ref name="E11">{{cite web |language=en |author=Laura S. Martin |title=Taking stock one year after Sierra Leone's gender violence 'emergency' |url=http://theconversation.com/taking-stock-one-year-after-sierra-leones-gender-violence-emergency-130487 |website=The Conversation |date=2020-01-30 |access-date=2021-03-14}}</ref><ref name="E12">{{cite web |title=Sierra Leone's President Julius Maada Bio Shares Aspirations with Vietnamese Counterpart, Addresses Official State Dinner Marking His Visit |url=https://statehouse.gov.sl/sierra-leones-president-julius-maada-bio-shares-aspirations-with-vietnamese-counterpart-addresses-official-state-dinner-marking-his-visit/ |website=The State House |date=2022-03-15 |access-date=2022-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220316184456/https://statehouse.gov.sl/sierra-leones-president-julius-maada-bio-shares-aspirations-with-vietnamese-counterpart-addresses-official-state-dinner-marking-his-visit/ |archive-date=2022-03-16 |url-status=dead}}</ref>. Mu 2022, yatangaje ko guverinoma ye ishyigikiye umushinga w'itegeko wagura uburenganzira bwo gukuramo inda <ref name="E13">{{cite web |author=Emmanuel Akinwotu |title=Sierra Leone backs bill to legalise abortion and end colonial-era law |url=https://www.theguardian.com/global-development/2022/jul/06/sierra-leone-backs-bill-to-legalise-abortion-and-end-colonial-era-law |website=The Guardian |date=2022-07-06 |access-date=2023-06-23}}</ref>. Muri Mutarama 2023, yasinye itegeko ry'uburinganire n'iterambere ry'abagore, risaba ko nibura 30% by'abakandida mu matora y'abadepite n'ay'inzego z'ibanze baba abagore <ref name="E14">{{cite web |language=en |title=President Bio signs landmark gender equality law – opening doors for more women in parliament – Welcome to the Sierra Leone Telegraph |url=https://www.thesierraleonetelegraph.com/president-bio-signs-landmark-gender-equality-law-opening-doors-for-more-women-in-parliament/ |date=2023-01-22 |access-date=2023-02-23}}</ref>. Abatavuga rumwe na we bamunenga kubera ubukungu bw'igihugu bwifashe nabi <ref name="E15">{{cite web |author=Kemo Cham |title=Sierra Leone gears up for presidential election amid economic crisis, looming protests |url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/sierra-leone-ap-julius-maada-bio-freetown-african-b2359660.html |website=The Independent |date=2023-06-18 |access-date=2023-06-23}}</ref>. Muri Kanama 2022, imyigaragambyo yatewe n'izamuka ry'ibiciro yasabaga ko yegura, ihitana abantu benshi <ref name="E16">{{cite web |author=Clarence Roy-Macaulay |title=Deadly anti-government protests erupt in Sierra Leone |url=https://apnews.com/article/africa-west-sierra-leone-julius-maada-bio-freetown-fb3b62ec79c0d7517850092b02e4edb8 |website=Associated Press |date=2022-08-10 |access-date=2023-06-23}}</ref>; Bio yayifashe nk'igerageza ryo guhirika ubutegetsi <ref name="E17">{{cite web |author=Umaru Fofana |title=Sierra Leone president says protests aimed to overthrow the government |url=https://www.reuters.com/world/africa/sierra-leone-president-says-protests-aimed-overthrow-government-2022-08-12/ |website=Reuters |date=2022-08-13 |access-date=2023-06-23}}</ref>. === Ububanyi n'amahanga === Muri Nyakanga 2021, Bio yatumiwe mu nama mpuzamahanga ku burezi i Londres, kubera ibikorwa bye byo kwagura uburezi no guteza imbere ishuri ry'abakobwa <ref name="E19">{{cite web |author=Abdul Rashid Thomas |title=President Bio in London for Global Education Summit |url=https://www.thesierraleonetelegraph.com/president-bio-in-london-for-global-education-summit/ |website=The Sierra Leone Telegraph |date=2021-07-26}}</ref>. Muri Werurwe 2022, yasuye Viyetinamu <ref name="E20">{{cite web |title=Sierra Leone's President Julius Maada Bio and Delegation Sign Agreement With Vietnam Academy of Agriculture Sciences |url=https://statehouse.gov.sl/sierra-leones-president-julius-maada-bio-and-delegation-sign-agreement-with-vietnam-academy-of-agriculture-sciences/ |website=The State House |date=2022-03-20 |access-date=2022-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220320115640/https://statehouse.gov.sl/sierra-leones-president-julius-maada-bio-and-delegation-sign-agreement-with-vietnam-academy-of-agriculture-sciences/ |archive-date=2022-03-20 |url-status=dead}}</ref>. Muri Gicurasi 2023, yasabye ko intambara y'Uburusiya muri Ukraine ihagarara « ku bw'inyungu z'ikiremwamuntu » <ref name="E23">{{cite web |language=en |title=Sierra Leone: President Julius Bio urges end to Ukraine war for 'sake of humanity' |url=https://www.africanews.com/2023/05/18/sierra-leone-president-julius-bio-urges-end-to-ukraine-war-for-sake-of-humanity/ |website=Africa News |date=2023-05-18 |access-date=2023-06-11}}</ref>, avuga ko yizeye ko dipolomasi iyobowe n'abayobozi b'Afurika yafasha kuyirangiza <ref name="E24">{{cite web |language=en |author=Katarina Hoije |title=Sierra Leone's Bio Hopes African Mission Can End Ukraine War |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-06-10/sierra-leone-s-bio-hopes-african-mission-can-end-ukraine-war |website=Bloomberg |date=2023-06-10 |access-date=2023-06-11}}</ref>. === Amatora ya 2023 === Mu matora rusange yo muri Kamena 2023, Bio yongeye gutorwa ku cyiciro cya mbere n'amajwi 56,17%, imbere ya Samura Kamara <ref name="E25">{{cite web |title=Sierra Leone president wins re-election, says electoral commission. |url=https://www.reuters.com/world/africa/sierra-leone-president-wins-re-elecion-says-electoral-commission-2023-06-27/ |website=Reuters |date=2023-06-28}}</ref>. Ariko indorerezi z'imbere mu gihugu n'izo mu mahanga zanenze kudakorera mu mucyo mu ibarura ry'amajwi, kandi Kamara yanze kwemera ibyavuye mu matora <ref name="E25" />. Iminsi mike mbere y'amatora, ku ya 21 Kamena 2023, imyigaragambyo yabereye imbere y'icyicaro cya APC yahitanye nibura umuntu umwe <ref name="E18">{{cite web |author=Umaru Fofana |title=Violence flares in Sierra Leone ahead of presidential vote |url=https://www.reuters.com/world/africa/sierra-leone-president-maada-bio-seeks-re-election-amid-economic-woes-2023-06-21/ |website=Reuters |date=2023-06-21 |access-date=2023-06-23}}</ref>. === Jos Leijdekkers === Mu ntangiriro za 2025, ibinyamakuru byinshi byatangaje ko Jos Leijdekkers, umucuruzi w'ikiyobyabwenge cya kokayine ukomoka mu Buholandi wakatiwe adahari igifungo cy'imyaka 24, yari amaze igihe aba muri Siyera Lewone <ref name="E26">{{cite web |title=Sierra Leone says investigating reports that Dutch drug kingpin took refuge |url=https://www.reuters.com/world/africa/sierra-leone-says-investigating-reports-that-dutch-drug-kingpin-took-refuge-2025-01-26 |website=Reuters |date=2025-01-26 |access-date=2025-10-10}}</ref>. Hagaragaye amashusho amwerekana mu misa yabereye i Freetown ku ya 1 Mutarama 2025, yicaye inyuma ya Perezida Bio, ari kumwe n'umwe mu bakobwa ba Bio, bivugwa ko yashakanye na we <ref name="E26" /><ref name="E27">{{cite web |title=EU most wanted list |url=https://eumostwanted.eu/ |website=EU Most Wanted |access-date=2024-12-29}}</ref>. Leta y'Ubuholandi yagaragaje impungenge ku kuba abayobozi ba Siyera Lewone nta cyo bakoze ku bijyanye na we <ref name="E29">{{cite web |author=Africa Confidential |title=Freetown falls out with The Hague over cocaine |url=https://www.africa-confidential.com/article/id/15356/freetown-falls-out-with-the-hague-over-cocaine |website=Africa Confidential |access-date=2025-10-10}}</ref>. === Umuyobozi wa CEDEAO === Ku ya 22 Kamena 2025, mu nama y'abakuru b'ibihugu yabereye i Abuja, muri [[Nijeriya]], Bio yatorewe kuyobora CEDEAO <ref name="F7">{{cite web |language=fr |title=Julius Maada Bio, président de la Sierra Leone, élu président de la Cédéao - Radio France International |url=https://www.rfi.fr/fr/afrique/20250622-julius-maada-bio-pr%C3%A9sident-de-la-sierra-leone-%C3%A9lu-pr%C3%A9sident-de-la-c%C3%A9d%C3%A9ao |website=RFI |access-date=2025-06-23}}</ref><ref name="E30">{{cite web |title=Julius Maada Bio, president of Sierra Leone, elected president of ECOWAS |url=https://www.rfi.fr/fr/afrique/20250622-julius-maada-bio-pr%C3%A9sident-de-la-sierra-leone-%C3%A9lu-pr%C3%A9sident-de-la-c%C3%A9d%C3%A9ao |website=Radio France International |date=2025-06-22 |access-date=2025-06-23}}</ref>. Yasimbuwe kuri uwo mwanya na [[Bassirou Diomaye Faye]] muri Nyakanga 2026. == Ubuzima bwite == Bio ni Umukristo Gatolika <ref name="E33">{{cite web |language=en |title=Catholic church clears Maada Bio for tomorrow's state wedding, but more questions and cynicism provoked |url=https://cocorioko.net/catholic-church-clears-maada-bio-for-tomorrows-state-wedding-but-more-questions-and-cynicism-provoked/ |website=Cocorioko |date=2020-02-20 |access-date=2021-01-14}}</ref>. Umugore we, Fatima Bio, ni umukinnyi wa filime w'Umuyisilamu, ufite inkomoko muri [[Gambiya]] no muri Siyera Lewone. Bashyingiranwe mu 2013 i Londres, mu muhango wahuje amadini yombi; bafitanye umwana umwe. Bio afite abandi bana batatu yabyaye mu bushyingiranwe bwa mbere <ref name="E34">{{cite web |author=Abdul Rashid Thomas |title=Sierra Leone's presidential hopeful-weds in London |url=http://www.thesierraleonetelegraph.com/sierra-leones-presidential-hopeful-maada-bio-weds-in-london/ |website=Sierra Leone Telegraph |date=2013-11-08 |access-date=2022-01-18}}</ref>. Bamenyaniye mu 2012 i Londres <ref name="E5" />. == Amashakiro == {{reflist}} [[Category:Abagabo]] [[Category:Abaperezida]] [[Category:Abanyapolitiki]] [[Category:Abantu bakiriho muri Afurika]] iit65658ejqp5akvlwmfnjrpt6tcvr6 Ibiganiro by'umukoresha:Stevenndori289 3 23278 143065 142496 2026-10-23T12:54:49Z Stevenndori289 10902 /* Your translations */ Subiza 143065 wikitext text/x-wiki == Welcome to Wiki Project Med! == {| cellspacing="8" cellpadding="0" style="width:100%; clear:both; margin:0.5em auto; background-color:#EAF2FF; border:1px solid #4a0000;" | [[File:Medical translation.svg|250x250px]] | Hi '''{{PAGENAME}}'''! Thank you for your recent contributions to [[mdwiki:WikiProjectMed:Wiki_Project_Med_Foundation|Wiki Project Med]]. We are glad to have you as part of our translation task force, helping make reliable medical information accessible to more people worldwide, both online and offline. Please check this onboarding course [https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/] to learn more about our translation process. '''After every translation, please ensure the following steps are done:''' *Confirm that you have chosen the best title or properly translated the title. *Add suitable categories. *Check that the infobox is correctly translated and complete. *Make sure you have followed your language-specific Wikipedia guidelines. *After publishing your translation, if you receive any comments from the reviewers please reply and coordinate with them. Following this checklist helps us collaborate positively and effectively with local Wikipedia reviewers. If you have any questions or need support, please feel free to get in touch. Thank you for contributing your time and skills to this important work. -- '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' Team |} [[Umukoresha:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[Ibiganiro by'umukoresha:CeylonChingu|talk]]) 16:54, 7 Ukwakira 2026 (UTC) :Well Received !! [[Umukoresha:Stevenndori289|Stevenndori289]] ([[Ibiganiro by'umukoresha:Stevenndori289|talk]]) 17:23, 7 Ukwakira 2026 (UTC) == Your translations == Hello Stevenndori289, First of all, thank you very much for your contributions to the Kinyarwanda Wikipedia. Your translations of medical articles help make reliable information available in Kinyarwanda, and that work is truly valuable. To make your articles even more useful to readers, I would like to encourage you on two points: # '''Quality of the translations''': please reread each article carefully before publishing. Check that the text reads as natural, correct Kinyarwanda (not a word-for-word or machine translation), that the medical terms are consistent, and that the title, infobox and categories are properly translated. # '''Red links''': please keep red links to a strict minimum. Only link to articles that already exist on rw.wikipedia; otherwise, leave the word as plain text (or create the missing article first). Too many red links make an article harder to read. Thank you again for your commitment, and do not hesitate to contact me if you need any help. [[Umukoresha:Score Beethoven|Score Beethoven]] ([[Ibiganiro by'umukoresha:Score Beethoven|talk]]) 23:38, 17 Ukwakira 2026 (UTC) :Thank you so much for your consitency advice.If there is any opportunity in Wikmed forward it to me to connect up more. [[Umukoresha:Stevenndori289|Stevenndori289]] ([[Ibiganiro by'umukoresha:Stevenndori289|talk]]) 08:17, 18 Ukwakira 2026 (UTC) :Hello Score Beethoven, :Thank you very much for your feedback and for appreciating my contributions to Kinyarwanda Wikipedia, particularly my efforts to translate medical articles and make reliable health information accessible to Kinyarwanda-speaking communities. :I sincerely appreciate your guidance. I will work on improving the quality of my translations by ensuring that the language is natural and accurate, medical terminology is consistent, and article titles, infoboxes, and categories are properly translated. I will also minimize red links by linking to existing articles or creating missing articles where appropriate. :As a contributor to Wikimedia projects in Rwanda, I am eager to continue learning, improving my skills, and collaborating with other contributors to strengthen medical content and access to knowledge in local languages. :I would also be grateful to learn about any relevant training, mentorship programs, Wikimedia events, collaborations, or other opportunities that could help me develop my skills and contribute more effectively to the Wikimedia movement, particularly in the areas of health information, translation, and open knowledge. :Thank you again for your encouragement and support. I look forward to continuing to contribute to the growth and quality of Kinyarwanda Wikipedia. :Best regards, :Stevenndori289 [[Umukoresha:Stevenndori289|Stevenndori289]] ([[Ibiganiro by'umukoresha:Stevenndori289|talk]]) 12:54, 23 Ukwakira 2026 (UTC) ai2p8xsak5fz3khpi27yvj2a3d269l5 Kaminuza y'Abadivantisiti ya Lukanga 0 23279 143185 140964 2026-10-24T06:58:33Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 143185 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Kaminuza y'Abadivantisiti ya Lukanga | subheader = ''Université adventiste de Lukanga'' | label1 = Impine | data1 = UNILUK | label2 = Yashinzwe | data2 = 1996 (ishami rya Kaminuza ya Griggs kuva mu 1994) | label3 = Ubwoko | data3 = Kaminuza yigenga y'[[Idini ry'Abadivantitsi b'umunsi wa Karindwi|Abadivantisiti b'Umunsi wa Karindwi]] | label4 = Aho iherereye | data4 = Lukanga, hafi ya [[Butembo]], [[Intara ya Kivu y’Amajyaruguru|Kivu y'Amajyaruguru]], [[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]] | label5 = Urubuga | data5 = [https://uniluk.org/ uniluk.org] }} '''Kaminuza y'Abadivantisiti ya Lukanga''' (mu Gifaransa: ''Université adventiste de Lukanga'', '''UNILUK''') ni kaminuza yigenga y'[[Idini ry'Abadivantitsi b'umunsi wa Karindwi]] iri i Lukanga, hafi y'umujyi wa [[Butembo]], mu [[Intara ya Kivu y’Amajyaruguru]], muri [[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]]. Yakomotse ku ishami rya Kaminuza ya Griggs ryafunguwe mu 1994, yemererwa gukora mu 1996, ihabwa uburenganzira budasubirwaho mu 2006. == Amateka == === Inkomoko === Ikigo cy'Abadivantisiti cya Lukanga cyashinzwe mu 1965. Mu 1975 cyemewe nk'ishuri ryisumbuye n'iry'amashuri makuru ritanga impamyabumenyi mu burezi, hamwe n'amasomo abiri ya tewolojiya. Mu 1990 hiyongeraho ikigo cy'imyuga.<ref name="enc">{{Cite web |title=Adventist University of Lukanga (UNILUK) |url=https://encyclopedia.adventist.org/article?id=5FKK |website=Encyclopedia of Seventh-day Adventists |access-date=2026-10-07 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20250805174735/https://encyclopedia.adventist.org/article?id=5FKK |archive-date=2025-08-05 |url-status=dead}}</ref> === Ishami rya Kaminuza ya Griggs (1994–1996) === Mu 1994, Kaminuza y'Abadivantisiti yo muri Afurika yo Hagati (AUCA) yari i Mudende mu [[Rwanda]] yarafunze kubera [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]]. Abanyeshuri ba tewolojiya bari mu mwaka wa nyuma bakiriwe i Lukanga. Mu Ukwakira 1994, Kaminuza ya Griggs (yigishaga ku iyakure) yafunguye i Lukanga ishami rya tewolojiya, rifite abanyeshuri bagera kuri mirongo ine, riyobowe na Kasay Bisogho Laurent.<ref name="enc" /> === Ishingwa rya kaminuza (1995–1996) === Igitekerezo cyo gushinga kaminuza i Lukanga cyaganiriweho i Douala ku wa 6 Kamena 1995, no muri [[Abidjan]] ku wa 14 Ugushyingo 1995. Iteka ryo ku wa 22 Gashyantare 1996 ryayemereye gukora. Umwaka wa mbere w'amashuri watangiye ku wa 15 Ukwakira 1996, ufite abanyeshuri bagera ku 100, mu mashami arimo tewolojiya, ubukungu n'indimi. Umuyobozi wayo wa mbere yari Jose Dial.<ref name="enc" /><ref name="au">{{Cite web |last=Rios |first=Pablo |title=Universite Adventiste de Lukanga |url=https://adventistuniversities.com/places/universite-adventiste-de-lukanga/ |website=Adventist Universities |date=2016-03-13 |access-date=2026-10-07 |language=en}}</ref> === Imyaka y'intambara (1997–2003) === Kaminuza yakomeje gukora mu gihe cy'intambara ya AFDL n'iy'inyeshyamba zakurikiyeho. Yigeze kwitwa ''Adventist Wallace University'', mu rwego rwo kwibuka Elton Wallace. Abanyeshuri ba mbere bahawe impamyabumenyi muri Gicurasi 1998. Ikigo cyagabweho igitero n'aba Maï-Maï ku wa 18 Werurwe 2001, kandi mu 2003 hashyizweho agace katarangwamo intambara karinzwe na MONUC.<ref name="enc" /> === Iterambere (2002–2022) === Mu mpera za 2002, kaminuza yashyizwe munsi ya Diviziyo y'Afurika y'Iburasirazuba n'iyo Hagati y'Itorero. Ivuriro (''polyclinique'') ryafunguwe ku wa 27 Gicurasi 2007. Guhera mu 2008, amashami yose yageze ku rwego rwa ''licence''. Mu 2010, abanyeshuri bo mu mashami yafunzwe i Lubumbashi, [[Kinshasa]] na Kananga bimuriwe i Lukanga. Ishuri ry'ubuvuzi (''techniques médicales'') ryemerewe gukora ku wa 29 Kanama 2021.<ref name="enc" /><ref>{{Cite web |title=Nord-Kivu : l'université adventiste de Lukanga rouvre ses portes aux étudiants externes |url=https://www.radiookapi.net/2022/03/28/actualite/education/nord-kivu-luniversite-adventiste-de-lukanga-rouvre-ses-portes-aux |website=Radio Okapi |date=2022-03-28 |access-date=2026-10-07 |language=fr}}</ref> == Uburenganzira bwo gukora == Iteka rya Perezida ryayihaye uburenganzira budasubirwaho ryasinywe ku wa 12 Kamena 2006 (n° 06/0106). Ku rwego rw'itorero, yemewe n'Ishyirahamwe ry'Abadivantisiti rishinzwe kwemeza amashuri (AAA) ku wa 7 Mata 2005.<ref name="enc" /><ref>{{Cite web |title=Université adventiste de Lukanga |url=https://www.re.minesursi.gouv.cd/etablissement.php?id=1815 |website=PRISM-RDC (MINESURSI) |access-date=2026-10-07 |language=fr}}</ref> == Amasomo == Kaminuza itanga amasomo ku rwego rwa ''licence'' na ''master'', mu by'ubuzima rusange, [[Ubuforomo|ubuforomo]], uburezi n'imitekerereze, tewolojiya, [[Ubuhinzi|ubuhinzi]], ikoranabuhanga, ubukungu n'imari, n'imirire. Ifitanye isano na ISTM Lukanga na ISTA Lukanga.<ref>{{Cite web |title=Université adventiste de Lukanga |url=https://whed.net/institutions/IAU-019492 |website=WHED – IAU World Higher Education Database |access-date=2026-10-07 |language=en}}</ref> == Abayobozi == {| class="wikitable" ! Igihe !! Umuyobozi |- | 1994–1996 || Kasay Bisogho Laurent (ishami rya Griggs) |- | 1996–1998 || Jose Dial |- | 1998–2006 || Joseph Is'Evikondo (Masinda) |- | 2006–2014 || Kakule Mithimbo Paul |- | 2014–2018 || Benjamin Akyiano |- | 2018 || Amir Gulzar |- | Guhera mu Ugushyingo 2019 || Malembe Tatasi Fils |} <small>Inkomoko:</small><ref name="enc" /> == Inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Kaminuza Yigenga y'Ibihugu by'Ibiyaga Bigari y'i Butembo]] * [[Université de l'Assomption au Congo]] * [[Idini ry'Abadivantitsi b'umunsi wa Karindwi]] === Ihuza ryo hanze === * [https://uniluk.org/ Urubuga rwa UNILUK] [[Ikiciro:Kaminuza]] [[Ikiciro:Uburezi]] [[Ikiciro:Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]] a37z36ii0d9ry2eivt8of1e2wos8ti8 Kaminuza ya Leta ya Semuliki 0 23280 143186 141575 2026-10-24T06:59:32Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 143186 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Kaminuza ya Leta ya Semuliki | label1 = Izina mu gifaransa | data1 = Université officielle de Semuliki (UOS) | label2 = Ubwoko | data2 = Kaminuza ya Leta | label3 = Yashinzwe | data3 = 2004 | label4 = Aho iherereye | data4 = [[Beni]], [[Intara ya Kivu y’Amajyaruguru|Kivu y’Amajyaruguru]], [[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]] | label5 = Urubuga | data5 = [https://uosbeni.ac.cd/ uosbeni.ac.cd] }} '''Kaminuza ya Leta ya Semuliki''' (mu [[Igifaransa|gifaransa]]: ''Université officielle de Semuliki'', mu magambo ahinnye '''UOS''') ni ishuri rikuru rya Leta riherereye mu mujyi wa [[Beni]], mu [[Intara ya Kivu y’Amajyaruguru]], muri [[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]]. Yashinzwe mu mwaka wa 2004, ikaba ari yo kaminuza ya Leta yonyine mu karere ka Beni. == Amateka == Kaminuza ya Leta ya Semuliki yashinzwe mu 2004.<ref name="unirank">{{Cite web |title=Université Officielle de Semuliki UOS Beni |url=https://www.unirank.org/cd/uni/universite-officielle-de-semuliki/ |website=uniRank |language=en |access-date=2026-10-08}}</ref> Ikora ishingiye ku iteka rya Minisitiri n°102/MINESU/CAB.MIN/MML/KOB/2011 ryo ku wa 21 Mata 2011. Yashyizweho kugira ngo ihaze icyifuzo cy’urubyiruko rw’umujyi n’akarere ka Beni cyo kubona amashuri makuru ya Leta hafi yarwo, mu karere gakunze kurangwa n’umutekano muke n’ubwigunge.<ref name="revue">{{Cite web |title=Revue Semuliki |url=https://revuesemuliki.uaconline.edu.cd/ |website=revuesemuliki.uaconline.edu.cd |language=fr |access-date=2026-10-08}}</ref> Ifatwa nk’iyo kaminuza ya Leta yonyine mu karere ka Beni.<ref name="unirank" /><ref name="greve">{{Cite web |title=RDC-Beni : en pleine trêve de Covid-19, le personnel de l’Université officielle de Semuliki en grève pour décrier la malversation financière |url=https://actualite.cd/2021/02/03/rdc-beni-en-pleine-treve-de-covid-19-le-personnel-de-luniversite-officielle-de-semuliki |website=Actualite.cd |date=2021-02-03 |language=fr |access-date=2026-10-08}}</ref> == Imiterere n’amasomo == Kuva hakoreshwa gahunda ya LMD (''Licence-Master-Doctorat''), amashami (''facultés'') ya kaminuza asigaye yitwa ''domaines'', naho amashami mato (''départements'') akitwa ''filières''.<ref>{{Cite web |title=RegEsu – Etab Profile |url=https://regesu.minesursi.gouv.cd/etab_profil?id=279 |website=regesu.minesursi.gouv.cd |language=fr |access-date=2026-10-08}}</ref> Mu 2021, kaminuza yari ifite amashami umunani: amategeko, ubukungu, [[ubuhinzi]], [[ubuvuzi]], [[farumasi]], itumanaho, ubuhanga bwa mudasobwa, n’ubumenyi mbonezamubano, politiki n’ubutegetsi.<ref name="greve" /> Itanga amasomo mu by’amategeko, ubumenyi bwa politiki n’ubutegetsi, imibanire mpuzamahanga, itangazamakuru n’itumanaho, ubuhanga bw’ubwubatsi n’ikoranabuhanga (''polytechnique''), ubuhinzi, ubukungu n’icungamutungo.<ref name="revue" /> === Ubuyobozi === Kaminuza iyoborwa na komite y’ubuyobozi igizwe n’umuyobozi mukuru (''recteur''), umunyamabanga mukuru ushinzwe amasomo, umunyamabanga mukuru ushinzwe ubutegetsi n’umuyobozi ushinzwe ingengo y’imari.<ref name="desaveu">{{Cite web |title=RDC-Beni : le comité de gestion de l’Université officielle de Semuliki désavoué pour malversation financière |url=https://actualite.cd/2021/02/17/rdc-beni-le-comite-de-gestion-de-luniversite-officielle-de-semuliki-desavoue-pour |website=Actualite.cd |date=2021-02-17 |language=fr |access-date=2026-10-08}}</ref> Mu Gashyantare 2021, komite y’ubuyobozi yari iyobowe na ''recteur'' José Wambale Mulwahili.<ref name="rentree2024">{{Cite web |title=UOS-Beni: Lancement Officiel de l'année Académique 2024-2025 à l’Université Officielle de SEMULIKI |url=https://beninipashe.cd/uos-beni-lancement-officiel-de-lannee-academique-2024-2025-a-luniversite-officielle-de-semuliki/ |website=Beninipashe |date=2024-10-31 |language=fr |access-date=2026-10-08}}</ref> Nyuma yaho, Porofeseri Jean-Baptiste Paluku Ndavaro, inzobere mu by’itangazamakuru n’itumanaho, yavuzwe nk’umuyobozi mukuru wayo.<ref>{{Cite web |title=ESU RDC : Trois nouveaux Professeurs Ordinaires pour l’UOR Butembo |url=https://uor.ac/2022/09/02/esu-rdc-trois-nouveaux-professeurs-ordinaires-pour-luor-butembo/ |website=UOR Butembo |date=2022-09-02 |language=fr |access-date=2026-10-08}}</ref> == Imbogamizi == Kaminuza ikorera mu karere kugarijwe n’umutekano muke. Mu 2018, itangira ry’umwaka w’amashuri i Beni ryatinze ukwezi kose kubera ibitero by’umutwe witwaje intwaro wa ADF; amasomo yongeye gutangira ku wa 19 Ugushyingo mu byumba by’amashuri bya UOS.<ref>{{Cite web |title=RDC : Une rentrée académique timide à Beni après un mois de retard |url=https://actualite.cd/2018/11/19/rdc-une-rentree-academique-timide-beni-apres-un-mois-de-retard |website=Actualite.cd |date=2018-11-19 |language=fr |access-date=2026-10-08}}</ref> Muri Gashyantare 2021, mu gihe cy’icyorezo cya [[COVID-19]], abakozi ba kaminuza (abarimu, abakozi bo mu butegetsi, abatekinisiye n’abakozi basanzwe) bakoze imyigaragambyo bashinja komite y’ubuyobozi kunyereza umutungo, ibyo ibiro by’umuyobozi mukuru byahakanaga.<ref name="greve" /><ref name="desaveu" /> Ku wa 22 Werurwe 2021, habaye umwuka mubi hagati y’abanyeshuri n’ubuyobozi ubwo amasomo yasubukurwaga, imbere y’intumwa z’inama y’ubutegetsi ya za kaminuza (CAU).<ref>{{Cite web |title=Beni : vive tension entre les étudiants et corps académique de l'UOS |url=https://www.radiookapi.net/2021/03/22/actualite/societe/beni-vive-tension-entre-les-etudiants-et-corps-academique-de-luos |website=Radio Okapi |date=2021-03-22 |language=fr |access-date=2026-10-08}}</ref> Umwaka w’amashuri wa 2024–2025 watangijwe ku mugaragaro, itangira ryawo ryemezwa n’umunyamabanga mukuru ushinzwe amasomo.<ref name="rentree2024" /> == Inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Beni]] * [[Intara ya Kivu y’Amajyaruguru]] * [[Goma]] * [[Kaminuza ya Gikristo y'Indimi Ebyiri ya Kongo]] === Ihuza ryo hanze === * [https://web.archive.org/web/20260225111618/https://uosbeni.ac.cd/ Urubuga rwa Kaminuza ya Leta ya Semuliki] {{DEFAULTSORT:Semuliki}} [[Ikiciro:Kaminuza]] [[Ikiciro:Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]] 9diq1fm1u51pn5ja2pc81dzdcblphwh Damas Gisimba 0 23284 143084 141050 2026-10-23T23:24:42Z InternetArchiveBot 9716 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 143084 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Damas Gisimba Mutezintare | image = Damas Gisimba Mutezintare, the Director of the Gisimba Memorial Centre shows photos of around 325 children who were rescued during the 1994 Genocide against the Tutsi in Kigali on April 16, 2019. Emmanuel Kwizera.jpg | caption = Damas Gisimba yerekana amafoto y'abana barokowe muri Jenoside (Kigali, 2019) | birth_date = 15 Ukwakira 1961 | birth_place = [[Goma]], [[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo|Zayire]] | death_date = 4 Kamena 2023 (imyaka 61) | death_place = [[Kigali]], [[Rwanda|u Rwanda]] | nationality = Umunyarwanda | occupation = Umuyobozi w'ikigo cy'imfubyi | known_for = Kurokora abantu basaga 400 muri Jenoside yakorewe Abatutsi }} '''Damas Gisimba Mutezintare''' (15 Ukwakira 1961 – 4 Kamena 2023) yari Umunyarwanda wayoboraga ikigo cy'imfubyi cya Gisimba i [[Nyamirambo]], mu mujyi wa [[Kigali]]. Mu gihe cya [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994]], yahishe kandi arokora abantu bagera kuri 400, abenshi muri bo bakaba bari abana. Yahawe ibihembo bitandukanye, birimo Umudari w'Umurinzi. == Ubuzima == Damas Gisimba yavukiye i [[Goma]], muri Zayire (ubu ni [[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]]), akaba imfura mu muryango we. Se, Pierre-Chrysologue Gisimba, yari yarahunze u Rwanda nyuma yo kwamagana ku mugaragaro ubwicanyi bwakorewe Abatutsi mu 1959; umuryango wamaze imyaka igera kuri 20 mu buhungiro.<ref name="libe">{{Cite web |last=Malagardis |first=Maria |title=Au Rwanda, «tout le pays pleure la mort» de Damas Gisimba, véritable héros pendant le génocide |url=https://www.liberation.fr/international/afrique/au-rwanda-tout-le-pays-pleure-la-mort-de-damas-gisimba-veritable-heros-pendant-le-genocide-20230605_L6MAXE3HGFCZJM7YGD5P6DAPJE/ |website=Libération |date=2023-06-05 |language=fr}}</ref> Ababyeyi be, Peter na Dancilla Gisimba, bashinze ikigo cy'imfubyi i Nyamirambo mu 1980, gitangirana n'abana 18.<ref name="gariwo">{{Cite web |title=Damas Mutezintare Gisimba (1961-2023) |url=https://it.gariwo.net/giusti/genocidio-ruanda/damas-mutezintare-gisimba-22184.html |website=Gariwo |language=it |access-date=2026-10-09}}</ref> Nyuma y'urupfu rwa se mu 1986, Damas yabaye umuyobozi w'icyo kigo.<ref name="libe"/> == Uruhare muri Jenoside == Jenoside itangiye muri Mata 1994, Gisimba yacumbikiye mu kigo abantu bahigwaga, abahisha no mu gisenge cy'inzu, kandi yanga ko [[Interahamwe]] zibageraho.<ref name="gariwo"/><ref name="ktpress">{{Cite web |last=Tabaro |first=Jean de la Croix |title=Big-Hearted Hero Damas Gisimba Dies At 62 |url=https://www.ktpress.rw/2023/06/big-hearted-hero-damas-gisimba-dies-at-62/ |website=KT Press |date=2023-06-04 |language=en}}</ref> Igihe abicanyi bagabaga igitero, umumisiyoneri w'Umunyamerika Carl Wilkens yaraje arabafasha, maze abari bahahungiye bimurirwa ahatekanye.<ref name="gariwo"/> Abo Gisimba yarokoye barimo abana basaga 300 n'abantu bakuru bagera kuri 80.<ref name="libe"/><ref>{{Cite journal |last=Dumas |first=Hélène |title=Trajectoires de persécution enfantines et micropolitiques du réapparentement au sein du Centre Mémorial Gisimba. Kigali, 1994-2015 |journal=Annales de démographie historique |volume=145 |issue=1 |pages=175–206 |date=2023 |doi=10.3917/adh.145.0175 |url=https://www.cairn.info/revue-annales-de-demographie-historique-2023-1-page-175.htm |language=fr}}</ref> == Nyuma ya Jenoside == Ikigo cyakomeje kwakira imfubyi kugeza ubwo Leta itegetse ko gifungwa mu 2012; cyahindutse urwibutso n'ikigo gifasha abana mu masomo (''Gisimba Memorial Centre'').<ref name="libe"/> Mu 2018, umufotozi w'Umunyamerika Brandon Stanton yakusanyije amafaranga yo kubaka ibigo bya Gisimba mu Rwanda no muri [[Ubugande]].<ref name="ktpress"/> === Ibihembo === * 2007 : yiswe « Umukiranutsi mu mahanga » (''Juste parmi les nations'').<ref name="libe"/> * 2011 : igihembo cya UNESCO, yashyikirijwe n'umukinnyi wa filime Clive Owen, ambasaderi wa [[Aegis Trust]].<ref name="gariwo"/> * 2013 : izina rye ryashyizwe mu Busitani bw'Abakiranutsi bwa Padova, mu [[Ubutaliyani]].<ref name="gariwo"/> * 2015 : Umudari w'Umurinzi w'Igihango, yashyikirijwe na Perezida [[Paul Kagame]].<ref name="ktpress"/> * Umudari w'Umurinzi utangwa na Perezida wa Repubulika.<ref name="newtimes">{{Cite web |last=Kuteesa |first=Hudson |title=Rwanda: Damas Gisimba - Genocide Hero Dies at 61 |url=https://allafrica.com/stories/202306050148.html |website=The New Times (AllAfrica) |date=2023-06-05 |language=en |access-date=2026-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240816232717/https://allafrica.com/stories/202306050148.html |archive-date=2024-08-16 |url-status=dead}}</ref> == Urupfu == Damas Gisimba yapfuye ku wa 4 Kamena 2023 mu bitaro bya Nyarugenge i Kigali, afite imyaka 61.<ref name="ktpress"/><ref name="newtimes"/> Yashyinguwe ku wa 10 Kamena 2023 mu irimbi rya Rusororo, nyuma ya misa yabereye muri paruwasi ya Mutagatifu Karoli Lwanga i Nyamirambo.<ref name="igihe">{{Cite web |last=Mazuru |first=Jean Jill |title=In memoriam : Damas Gisimba, un homme, une nation, une légende ! |url=https://fr.igihe.com/In-memoriam-Damas-Gisimba-un-homme-une-nation-une-legende.html |website=IGIHE |date=2023-06-12 |language=fr}}</ref> == Inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994]] * [[Zura Karuhimbi]] * [[Antoine Mugesera]] === Ihuza ryo hanze === * {{Cite web |title=Eyewitness Testimony: Damas Gisimba |url=https://www.ushmm.org/confront-genocide/cases/rwanda/rwanda-video-gallery/eyewitness-testimony-damas-gisimba |website=United States Holocaust Memorial Museum |language=en}} {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda}} {{DEFAULTSORT:Gisimba, Damas}} [[Ikiciro:Abanyarwanda]] [[Ikiciro:Abagabo]] 5c16k5dgzt0utzv7ugw7fw5xzph53ei Umurenge wa Rukara 0 23422 143512 141415 2026-10-24T10:03:32Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143512 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} <ref>https://www.kayonza.gov.rw/</ref>Umurenge wa rukara ni umwe mu imirenge 416 igize [[igihugu]] cy,u [[Rwanda]]. Uyu murenge uherereye mu intara y,uburasirazuba mu karere ka [[Kayonza modern secondary school|Kayonza]] . aforroxhryt3srfan664ym6ht5jk2oc Urwibutso rwa Jenoside rwa Kinazi 0 23655 143127 142626 2026-10-24T02:58:56Z Score Beethoven 11559 143127 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Kinazi | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = Amajyepfo | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Ruhango|Ruhango]] | label4 = Umurenge | data4 = Kinazi | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Rwibuka | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (1994) | label7 = Imibiri ishyinguyemo | data7 = Igera ku 60&nbsp;000 }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Kinazi''' ni urwibutso rwa [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]]. Ruri mu Murenge wa Kinazi, mu [[Akarere ka Ruhango]], mu Ntara y'Amajyepfo. Urwibutso rushyinguyemo imibiri y'abantu bagera ku 60&nbsp;000. Abo bantu biciwe mu cyahoze ari komini Ntongwe, mu Mayaga. == Imiterere rusange == {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Kinazi ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Amateka == Mu gihe cya Jenoside, Abatutsi bo mu karere bahungiye ahantu henshi. Ibihumbi byinshi muri bo biciwe aho bari bahungiye.<ref name="nt2014" /> Abicanyi bari [[Interahamwe]]. Bayoborwaga na burugumesitiri wa komini Ntongwe, Charles Kagabo.<ref name="nt2014" /> Impunzi z'Abarundi zo mu nkambi ya Nyagahama na zo zagize uruhare mu bwicanyi. Abayobozi b'ibanze babahaye amafaranga n'ibindi bihembo.<ref name="nt2014" /> Iyo nkambi yari ku musozi witegeye ibiro bya komini Ntongwe. Ubu aho hari ibitaro bya Kinazi.<ref name="nt2014" /> Abarundi bagize uruhare muri ubwo bwicanyi basubiye iwabo. Nta n'umwe wakurikiranywe n'ubutabera.<ref name="nt2014" /> Umuyobozi w'Interahamwe, Jacques Nsabimana, yacukuje icyobo. Yavugaga ko ari icy'inyubako y'abanyeshuri. Nyamara icyo cyobo cyajugunywemo imibiri y'Abatutsi.<ref name="nt2026" /> == Urwibutso == Ku wa 19 Mata 2014, imibiri y'abantu bagera ku 60&nbsp;000 yashyinguwe mu rwibutso rushya rwa Kinazi. Iyo mibiri yari yakuwe mu mva rusange y'i Rutabo.<ref name="nt2014" /> Ku wa 26 Mata 2026, indi mibiri 35 yashyinguwe mu rwibutso rwa Kinazi.<ref name="nt2026" /> Muri icyo gihe, hari inzu ndangamurage yubakwaga kuri urwo rwibutso. Izaba irimo icyumba cyitwa « Chambre noire ». Icyo cyumba kizagaragaza abateguye Jenoside.<ref name="nt2026" /> == Inyandiko == {{Reflist|refs= <ref name="nt2014">{{Cite news |title=Over 60,000 Genocide victims reburied in Kinazi |url=https://www.newtimes.co.rw/article/106043/National/over-60000-genocide-victims-reburied-in-kinazi |work=The New Times |date=2014-04-21 |language=en |access-date=2026-10-19}}</ref> <ref name="nt2026">{{Cite news |last=Nkurunziza |first=Michel |title=PHOTOS: Kinazi: 35 Genocide victims given decent burial |url=https://www.newtimes.co.rw/article/35183/news/kwibuka/photos-kinazi-35-genocide-victims-given-decent-burial |work=The New Times |date=2026-04-27 |language=en |access-date=2026-10-19}}</ref> }} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994]] * [[Akarere ka Ruhango]] * [[Ibuka]] {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Kinazi, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Ruhango]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] cavyvewxsk29rcf0s4rwteot33oz3is Urwibutso rwa Jenoside rwa Murugo Mutagatifu Jean 0 23656 143134 142630 2026-10-24T02:59:11Z Score Beethoven 11559 143134 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Murugo Mutagatifu Jean | image = [[Dosiye:HomeSt-JeanGenocideMemorial05.jpg|280px]] | caption = Urwibutso rwa Murugo Mutagatifu Jean (Kanama 2025) | label1 = Izina mu Gifaransa | data1 = ''Home Saint Jean'' | label2 = Igihugu | data2 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label3 = Intara | data3 = Iburengerazuba | label4 = Akarere | data4 = [[Akarere ka Karongi|Karongi]] | label5 = Umurenge | data5 = [[Umurenge wa Bwishyura|Bwishyura]] | label6 = Rwibuka | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (17 Mata 1994) | label7 = Aho ruherereye | data7 = {{Coord|-2.067069|29.356442|type:landmark_region:RW|display=inline}} }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Murugo Mutagatifu Jean''' (mu Gifaransa: ''Home Saint Jean'') ni urwibutso rwa [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]]. Ruri i [[Kibuye, Rwanda|Kibuye]], mu [[Umurenge wa Bwishyura]], mu [[Akarere ka Karongi]]. Ruri ku nkombe y'[[Ikiyaga cya Kivu]]. Urwo rwibutso rwibuka Abatutsi biciwe muri kiliziya gatolika ya Kibuye no mu nzu ya Murugo Mutagatifu Jean, ku wa 17 Mata 1994. == Imiterere rusange == {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Murugo Mutagatifu Jean ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Amateka == [[Dosiye:HomeSt-JeanGenocideMemorial04.jpg|left|thumb|Ubwinjiriro bwa Murugo Mutagatifu Jean (Kanama 2025)]] Mu ntangiriro za Jenoside, Abatutsi benshi bahungiye kuri kiliziya gatolika ya Kibuye no kuri Murugo Mutagatifu Jean. Kiliziya ikikijwe n'Ikiyaga cya Kivu ku mpande eshatu.<ref name="arw" /> Ku wa 17 Mata 1994, abicanyi bateye impunzi.<ref name="ictr" /> Abicanyi bari abajandarume, abapolisi ba komini ya Gitesi, [[Interahamwe]] n'abasivili bitwaje intwaro. Bakoresheje imbunda, gerenade, imipanga, amacumu n'amahiri. Abenshi mu bishwe bari Abatutsi.<ref name="arw" /> KT Press ivuga ko abantu barenga 11&nbsp;000 biciwe muri kiliziya. Icyo gihe perefe wa Kibuye yari [[Clément Kayishema]].<ref name="kt2023" /> == Iperereza n'ubutabera == Hagati y'Ukuboza 1995 na Gashyantare 1996, impuguke zataburuye imva rusange imwe kuri iyo ngo. Basanzemo imibiri y'abantu benshi. Abagera kuri 70&nbsp;% bari abagore n'abana. Abenshi bishwe bakubiswe ibintu biremereye.<ref name="ictr" /> Ibyo bimenyetso byatanzwe imbere y'Urukiko Mpanabyaha Mpuzamahanga rwashyiriweho u Rwanda (ICTR) mu rubanza rwa Clément Kayishema na Obed Ruzindana.<ref name="ictr" /> == Amafoto == <gallery mode="packed" heights="130"> HomeSt-JeanGenocideMemorial20.jpg|Imva rusange HomeSt-JeanGenocideMemorial10.jpg|Urwibutso HomeSt-JeanGenocideMemorial15.jpg|Urwibutso </gallery> == Inyandiko == {{Reflist|refs= <ref name="ictr">{{Cite web |title=Historic forensic evidence presented in the case of Kayishema and Ruzindana |url=https://unictr.irmct.org/en/news/historic-forensic-evidence-presented-case-kayishema-and-ruzindana |website=International Criminal Tribunal for Rwanda |date=November 1997 |language=en |access-date=2026-10-19}}</ref> <ref name="arw">{{Cite web |title=Massacre Sites in Rwanda: Kibuye |url=https://americanradioworks.publicradio.org/features/justiceontrial/massacre/kibuye.html |website=American RadioWorks |language=en |access-date=2026-10-19}}</ref> <ref name="kt2023">{{Cite web |last=Tabaro |first=Jean de la Croix |title=April 17, 1994 |url=https://ktpress.rw/testimonial/april-17-1994 |website=KT Press |date=2023-04-18 |language=en |access-date=2026-10-19}}</ref> }} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibuye]] * [[Bisesero]] * [[Clément Kayishema]] * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994]] === Ihuza ryo hanze === {{Commonscat|Home St-Jean Genocide Memorial}} {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Murugo Mutagatifu Jean, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Karongi]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] jf9xvjgep7qqs059crh6mhelspuzck5 Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyange 0 23658 143144 142635 2026-10-24T02:59:33Z Score Beethoven 11559 143144 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyange | image = [[Dosiye:NYANGE Heroes Genocide Memorial 01.jpg|220px]] | caption = Urwibutso rw'Intwari z'i Nyange | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = Iburengerazuba | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Ngororero|Ngororero]] | label4 = Umurenge | data4 = [[Umurenge wa Nyange|Nyange]] | label5 = Rwibuka | data5 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (Mata 1994); igitero cyo ku wa 18 Werurwe 1997 | label6 = Aho ruherereye | data6 = {{Coord|-2.054082|29.59014|type:landmark_region:RW|display=inline}} }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyange''' ruri mu [[Umurenge wa Nyange]], mu [[Akarere ka Ngororero]]. Rwibuka Abatutsi biciwe muri kiliziya ya Nyange muri Mata 1994, mu gihe cya [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]]. Rwibuka kandi abanyeshuri b'[[Ishuri ryisumbuye rya Nyange]] bishwe ku wa 18 Werurwe 1997. Abo banyeshuri banze kwitandukanya bakurikije amoko. Ubu ni intwari z'igihugu. == Imiterere rusange == {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Nyange ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Ubwicanyi bwo muri kiliziya ya Nyange == Muri Mata 1994, Abatutsi ibihumbi bahungiye muri kiliziya gatolika ya Nyange. Bibwiraga ko bazaharindirwa.<ref name="rgb" /> Ahagana ku wa 12 Mata 1994, kiliziya yasenywe n'imashini (''bulldozer''). Abari bayirimo bose barapfuye. Umuryango w'Abibumbye uvuga ko bari abantu bagera ku 1&nbsp;500 cyangwa 2&nbsp;000.<ref name="un2008" /> Padiri [[Athanase Seromba]] ni we wabwiraga umushoferi w'imashini igihe cyo gutangira gusenya kiliziya. Yamweretse n'aho kiliziya yari idakomeye.<ref name="un2008" /> Mu 2006, Urukiko Mpanabyaha Mpuzamahanga rwashyiriweho u Rwanda rwamukatiye imyaka 15 y'igifungo. Ku wa 12 Werurwe 2008, urukiko rw'ubujurire rwamukatiye igifungo cya burundu.<ref name="un2008" /> == Abanyeshuri b'i Nyange == Ku wa 18 Werurwe 1997, nijoro, abacengezi bateye Ishuri ryisumbuye rya Nyange.<ref name="cheno" /> Bategetse abanyeshuri kwitandukanya, Abahutu ukwabo n'Abatutsi ukwabo.<ref name="nt2014" /><ref name="rgb" /> Abanyeshuri barabyanze. Bavuze bati « Twese turi Abanyarwanda ».<ref name="rgb" /> Abacengezi bahise babatera gerenade kandi barabarasa. Abanyeshuri batandatu n'umuzamu barapfuye.<ref name="nt2014" /> Abanyeshuri batandatu biciwe muri icyo gitero ni aba:<ref name="cheno" /> * Sylvestre Bizimana * Chantal Mujawamahoro * Béatrice Mukambaraga * Séraphine Mukarutwaza * Hélène Benimana * Valens Ndemeye Ferdinand Niyongira yapfuye muri Nyakanga 2001, azize ibikomere yatewe n'icyo gitero.<ref name="cheno" /> == Intwari z'i Nyange == Ku wa 12 Nzeri 2001, abanyeshuri 47 b'i Nyange bashyizwe mu ntwari z'igihugu mu cyiciro cy'« Imena ».<ref name="cheno" /><ref name="kt2021" /> Muri Mutarama 2016, Inama y'Abaminisitiri yemeje ko Ishuri ryisumbuye rya Nyange riba « ikigo cy'intwari ».<ref name="tea" /> Buri mwaka, ku wa 18 Werurwe, hizihizwa ubutwari bw'abanyeshuri b'i Nyange.<ref name="cheno" /> Ku wa 10 Mutarama 2014, Urumuri rw'Icyizere (''Kwibuka Flame'') rwageze ku Ishuri ryisumbuye rya Nyange. Hari mu ntangiriro z'urugendo rwarwo mu gihugu hose, mbere yo kwibuka ku nshuro ya 20.<ref name="nt2014" /> == Inyandiko == {{Reflist|refs= <ref name="un2008">{{Cite news |title=UN tribunal increases sentence for Rwandan priest to life in prison |url=https://news.un.org/en/story/2008/03/252322 |work=UN News |date=2008-03-12 |language=en |access-date=2026-10-19}}</ref> <ref name="rgb">{{Cite web |title=The history of Nyange is an essential lesson for RGB staff- Prof.Shyaka Anastase |url=https://www.rgb.rw/updates/news-detail/the-history-of-nyange-is-an-essential-lesson-for-rgb-staff-profshyaka-anastase |website=Rwanda Governance Board |date=2018-06-08 |language=en |access-date=2026-10-19}}</ref> <ref name="nt2014">{{Cite news |title=Hundreds welcome Kwibuka Flame at scene of infamous massacres in Western Province |url=https://www.newtimes.co.rw/article/102478/Latest%20News/hundreds-welcome-kwibuka-flame-at-scene-of-infamous-massacres-in-western-province |work=The New Times |date=2014-01-10 |language=en |access-date=2026-10-19}}</ref> <ref name="cheno">{{Cite report |title=Raporo y'igikorwa cyo kwizihiza ubutwari bw'abanyeshuri b'i Nyange ku nshuro ya 22, tariki ya 18/03/2019 |publisher=Urwego rw'Igihugu rushinzwe Intwari, Imidari n'Impeta by'Ishimwe (CHENO) |date=June 2019 |url=https://www.cheno.gov.rw/fileadmin/user_upload/CHENO/Publication/Reports_and_Documents/RAPORO_NYANGE_2019_final.pdf |format=PDF |language=rw |access-date=2026-10-19}}</ref> <ref name="kt2021">{{Cite news |last=Tabaro |first=Jean de la Croix |title=Nyange National Heroes: Who Is Who, Where Are They Now? |url=https://www.ktpress.rw/2021/02/nyange-national-heroes-who-is-who-where-are-they-now/ |work=KT Press |date=2021-02-04 |language=en |access-date=2026-10-19}}</ref> <ref name="tea">{{Cite news |title=Nyange: A resting place for heroes |url=https://theeastafrican.co.ke/tea/magazine/nyange-a-resting-place-for-heroes--1346742 |work=The EastAfrican |date=2016-02-26 |language=en |access-date=2026-10-19}}</ref> }} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Ishuri ryisumbuye rya Nyange]] * [[Athanase Seromba]] * [[Umurenge wa Nyange]] * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994]] === Ihuza ryo hanze === {{Commonscat|Nyange Secondary School}} {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Nyange, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Ngororero]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] 9xb9mws7j0z1my797yc1afhic3t4hgs Urwibutso rwa Jenoside rwa Rubirizi 0 23715 143154 142755 2026-10-24T02:59:53Z Score Beethoven 11559 143154 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Rubirizi | image = [[Dosiye:RubiriziGenocideMemorial03.jpg|280px]] | caption = Urwibutso rwa Rubirizi (Kanama 2025) | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = [[Kigali|Umujyi wa Kigali]] | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Kicukiro|Kicukiro]] | label4 = Umurenge | data4 = Kanombe | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Rwibuka | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (1994) | label7 = Aho biherereye | data7 = {{Coord|-1.988066|30.124596|type:landmark_region:RW|display=inline}} }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Rubirizi''' ni urwibutso rwa [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]]. Ruri i Rubirizi, i Kanombe, mu [[Akarere ka Kicukiro]], mu mujyi wa [[Kigali]]. Mu 1994, Abatutsi benshi biciwe i Rubirizi. Abagera kuri 80 bari bahungiye ku ishuri rya B.G.M. Rubirizi baricwa. == Imiterere rusange == {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Urwibutso rwa Rubirizi ni rumwe mu nzibutso za Jenoside ziri hirya no hino mu gihugu, zifite uruhare rwo gushyingura mu cyubahiro, kwibuka no kubika amateka.<ref>{{Cite web |title=Genocide Memorials |url=https://genocidearchiverwanda.org.rw/category/Memorials |website=Genocide Archive Rwanda |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Amateka == [[Dosiye:RubiriziGenocideMemorial01.jpg|thumb|left|300px|Urwibutso rwa Rubirizi]] Mu gihe cya Jenoside, [[Interahamwe]] zishe Abatutsi bo mu gace ka Rubirizi. Abatutsi bagera kuri 80 bari bahungiye ku ishuri rya B.G.M. Rubirizi. Bariciwe aho.<ref name="NT2010">{{Cite news |title=Ex-Kigali official sentenced to life |url=https://www.newtimes.co.rw/article/40691/National/ex-kigali-official-sentenced-to-life |work=The New Times |date=2010-07-08 |language=en |access-date=2026-10-19}}</ref> Abandi Batutsi bari bahungiye mu rugo rwa Konseye Biziyaremye François. Bamwe muri bo bakuwe aho. Bajyanywe kwicirwa i Rubirizi, ahantu bitaga « CND ».<ref name="HC2021">{{Cite web |title=Urubanza RP 00001/2017/HC/HCCIC: Ubushinjacyaha na Iyamuremye Jean Claude alias Nzinga |url=https://old.judiciary.gov.rw/fileadmin/Publications/Courts__Judgments/Jdgt_-_Iyamuremye_Jean_Claude_Nzinga.pdf |website=Urukiko Rukuru |date=2021-06-30 |format=PDF |language=rw |access-date=2026-10-19}}</ref> == Ubutabera == Muri Nyakanga 2010, urukiko Gacaca rwakatiye Sophanie Rutayisire igifungo cya burundu. Yahoze ari umuyobozi mu mujyi wa Kigali. Yari atuye i Rubirizi. Urukiko rwemeje ko yahaye Interahamwe imbunda zo kwica Abatutsi. Rwemeje kandi ko ari we nyirabayazana w'urupfu rw'Abatutsi 80 bo ku ishuri rya B.G.M. Rubirizi. Urukiko rwakoreye imwe mu manza zarwo i Rubirizi.<ref name="NT2010" /> Muri Kamena 2021, Urukiko Rukuru rwaciye urubanza rwa Iyamuremye Jean Claude, wiswe Nzinga. Ubushinjacyaha bwamushinjaga kugira uruhare mu bwicanyi bwabereye i Rubirizi.<ref name="HC2021" /> == Kwibuka == Urwibutso rwa Rubirizi ni ahantu ho kunamira abazize Jenoside. Buri mwaka, imihango yo ''[[Kwibuka]]'' ihabera. == Inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] * [[Akarere ka Kicukiro]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Rebero]] * [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali]] === Ihuza ryo hanze === {{Commonscat|Rubirizi Genocide Memorial}} * [[commons:Category:Rubirizi Genocide Memorial|Amafoto y'Urwibutso rwa Jenoside rwa Rubirizi]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Rubirizi, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Kicukiro]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] 3hcx74avbxxm0n4ko8sdv8qk2igucli Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibilizi 0 23719 143123 142759 2026-10-24T02:58:47Z Score Beethoven 11559 143123 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibilizi | image = [[Dosiye:KibiliziGenocideMemorial02.jpg|280px]] | caption = Urwibutso rwa Kibilizi (Kanama 2025) | label1 = Igihugu | data1 = [[Rwanda|u Rwanda]] | label2 = Intara | data2 = [[Intara y’Amajyepfo|Amajyepfo]] | label3 = Akarere | data3 = [[Akarere ka Gisagara|Gisagara]] | label4 = Umurenge | data4 = [[Umurenge wa Kibirizi|Kibilizi]] | label5 = Ubwoko | data5 = Urwibutso rwa Jenoside | label6 = Rwibuka | data6 = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] (1994) | label7 = Aho biherereye | data7 = {{Coord|-2.649776|29.782481|type:landmark_region:RW|display=inline}} }} '''Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibilizi''' ni urwibutso rwa [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]]. Ruri mu [[Umurenge wa Kibirizi|Murenge wa Kibilizi]], mu [[Akarere ka Gisagara]], mu [[Intara y’Amajyepfo]] y'[[Rwanda|u Rwanda]]. Mu 1994, Kibilizi yari mu yahoze ari Komini Nyaruhengeri. Abatutsi benshi bo muri iyo komini biciwe i Kibilizi guhera ku wa 21 Mata 1994. == Amateka == [[Dosiye:KibiliziGenocideMemorial01.jpg|thumb|left|300px|Urwibutso rwa Kibilizi]] {{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}} Muri Mata 1994, Abatutsi benshi bo muri Komini Nyaruhengeri bahungiye ku biro bya komini. Babitegetswe na burugumesitiri Charles Kabeza. Bishwe guhera mu ijoro ryo ku wa 21 Mata 1994.<ref name="MINUBUMWE">{{Cite web |title=Kwibuka28: Tariki ya 21 Mata 1994, uko Jenoside yakorewe Abatutsi yakozwe hirya no hino mu gihugu |url=https://www.minubumwe.gov.rw/news-detail/kwibuka28-tariki-ya-21-mata-1994-uko-jenoside-yakorewe-abatutsi-yakozwe-hirya-no-hino-mu-gihugu |website=MINUBUMWE |date=2022-04-21 |language=rw |access-date=2026-10-19}}</ref> Abicanyi bakoreye Abatutsi iyicarubozo. Abagore n'abakobwa bafashwe ku ngufu mbere yo kwicwa. Bamwe bajugunywe mu misarane ari bazima. Abakonseye batangaje ko umutekano wagarutse. Abatutsi bari bihishe barasohotse. Bahise bicwa. Abicanyi bakoresheje imbwa mu guhiga Abatutsi bari bihishe mu bihuru.<ref name="MINUBUMWE" /> Abatutsi bamwe bo mu mujyi wa Butare na bo bajyanywe i Nyange ya Kibilizi. [[Interahamwe]] zabiciye aho.<ref name="MINUBUMWE" /> == Kwibuka == Urwibutso rwa Kibilizi ni ahantu ho kunamira abazize Jenoside. Buri mwaka, imihango yo ''[[Kwibuka]]'' ihabera. == Amafoto == <gallery mode="packed" heights="130"> KibiliziGenocideMemorial04.jpg|Urwibutso Kibilizi Genocide Memorial 06.jpg|Urwibutso </gallery> == Inyandiko == {{Reflist}} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] * [[Akarere ka Gisagara]] * [[Umurenge wa Kibirizi]] === Ihuza ryo hanze === {{Commonscat|Kibilizi Genocide Memorial}} * [[commons:Category:Kibilizi Genocide Memorial|Amafoto y'Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibilizi]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}} {{DEFAULTSORT:Kibilizi, Urwibutso rwa Jenoside}} [[Ikiciro:Akarere ka Gisagara]] [[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994]] jgs5f2ca7e3ua6zwemd1cu0un5pwqzm Inyandikorugero:Palette Intara n'Uturere by'u Rwanda 10 23751 143514 142916 2026-10-24T10:06:24Z Score Beethoven 11559 143514 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Palette Intara n'Uturere by'u Rwanda | state = {{{state|uncollapsed}}} | title = [[Intara z’u Rwanda|Intara]] n'[[Uturere tw’u Rwanda|Uturere]] by'[[Rwanda|u Rwanda]] | listclass = hlist | groupstyle = text-align:left; white-space:nowrap; width:1%; | below = [[Intara z’u Rwanda]] • [[Uturere tw’u Rwanda]] | group1 = [[Kigali|Umujyi wa Kigali]] | list1 = [[Akarere ka Gasabo|Gasabo]] • [[Akarere ka Kicukiro|Kicukiro]] • [[Akarere ka Nyarugenge|Nyarugenge]] | group2 = [[Intara y’Amajyaruguru y’u Rwanda|Intara y'Amajyaruguru]] | list2 = [[Akarere ka Burera|Burera]] • [[Akarere ka Gakenke|Gakenke]] • [[Akarere ka Gicumbi|Gicumbi]] • [[Akarere ka Musanze|Musanze]] • [[Akarere ka Rulindo|Rulindo]] | group3 = [[Intara y'amajyepfo|Intara y'Amajyepfo]] | list3 = [[Akarere ka Gisagara|Gisagara]] • [[Akarere ka Huye|Huye]] • [[Akarere ka Kamonyi|Kamonyi]] • [[Akarere ka Muhanga|Muhanga]] • [[Akarere ka Nyamagabe|Nyamagabe]] • [[Akarere ka Nyanza|Nyanza]] • [[Akarere ka Nyaruguru|Nyaruguru]] • [[Akarere ka Ruhango|Ruhango]] | group4 = [[Intara y'Iburasirazuba]] | list4 = [[Akarere ka Bugesera|Bugesera]] • [[Akarere ka Gatsibo|Gatsibo]] • [[Akarere ka Kayonza|Kayonza]] • [[Akarere ka Kirehe|Kirehe]] • [[Akarere ka Ngoma|Ngoma]] • [[Akarere ka Nyagatare|Nyagatare]] • [[Akarere ka Rwamagana|Rwamagana]] | group5 = [[Intara y'Uburengerazuba]] | list5 = [[Akarere ka Karongi|Karongi]] • [[Akarere ka Ngororero|Ngororero]] • [[Akarere ka Nyabihu|Nyabihu]] • [[Akarere ka Nyamasheke|Nyamasheke]] • [[Akarere ka Rubavu|Rubavu]] • [[Akarere ka Rusizi|Rusizi]] • [[Akarere ka Rutsiro|Rutsiro]] }}<noinclude> {{Documentation|content= Iyi palette ihuza ingingo zivuga ku [[Intara z’u Rwanda|ntara]] n’[[Uturere tw’u Rwanda|uturere]] by’u Rwanda. == Imikoreshereze == Shyira iyi palette hasi ku ngingo, nyuma y’igice cy’inyandiko (<code>== Inyandiko ==</code>), mbere y’ibyiciro: <code><nowiki>{{Palette Intara n'Uturere by'u Rwanda}}</nowiki></code> Palette igaragara ifunguye. Kugira ngo igaragare ifunze, andika: <code><nowiki>{{Palette Intara n'Uturere by'u Rwanda|state=collapsed}}</nowiki></code> Ushobora no gukoresha <code>state=autocollapse</code>: palette ifungwa iyo ku rupapuro hari izindi palette. == Aho ishyirwa == Iyi palette ishyirwa ku ngingo zose ziri ku rutonde rwayo: * [[Intara z’u Rwanda]]; * [[Kigali|Umujyi wa Kigali]] n’intara enye; * uturere 30. == Ibyiciro == Iyi palette ishyirwa mu byiciro [[:Ikiciro:Intara y’u Rwanda]] na [[:Ikiciro:Uturere tw’u Rwanda]]. }} [[Ikiciro:Intara y’u Rwanda]] [[Ikiciro:Uturere tw’u Rwanda]] </noinclude> 63fi1z3u8fcx07yamlippinzeoeuonh Umurenge wa Gatsata 0 23755 143068 143050 2026-10-23T13:52:44Z Score Beethoven 11559 143068 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Umurenge wa Gatsata''' ni umwe mu mirenge 15 igize [[Akarere ka Gasabo]], mu [[Kigali|Mujyi wa Kigali]], mu [[Rwanda]]. Ugizwe n'utugari 3. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, Umurenge wa Gatsata wari utuwe n'abaturage 46 262. Muri uyu murenge hari urwibutso rwa [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]]. == Ubuso n'utugari == [[Dosiye:Rwanda, Gasabo District.png|thumb|left|upright=0.5|Akarere ka Gasabo]] Umurenge wa Gatsata ni umwe mu mirenge 15 y'Akarere ka Gasabo. Ufite ubuso bwa km² 6,02.<ref name="citypop" /> Ugizwe n'[[Akagari|utugari]] 3:<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.gasabo.gov.rw/about/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=gasabo.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-23}}</ref> {{div col|colwidth=15em}} * Karuruma * Nyamabuye * Nyamugari {{div col end}} {{clear|left}} == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2012, Umurenge wa Gatsata wari utuwe n'abaturage 37 110. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, wari utuwe n'abaturage 46 262.<ref name="citypop">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/12__gasabo/ |title=Gasabo (District, Rwanda) – Sectors |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-23}}</ref> == Urwibutso rwa Jenoside == Mu Murenge wa Gatsata hari urwibutso rwa [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]]. Ku rwibutso rwa Gatsata habarurwa abazize Jenoside 513.<ref>{{Cite web |url=https://www.newtimes.co.rw/article/26503/news/kwibuka/rwanda-medical-supply-honours-genocide-victims |title=Rwanda Medical Supply honours Genocide victims |last=Ufitiwabo |first=Aurore Teta |website=The New Times |date=2025-05-17 |language=en |access-date=2026-10-23}}</ref> == Ubukungu n'ibidukikije == [[Dosiye:Gatsata Nyabugogo Road.jpg|thumb|left|upright=0.6|Umuhanda i Gatsata]] Mu Murenge wa Gatsata hari amagaraje menshi. Amagaraje amwe nta buryo afite bwo gucunga imyanda. Asohora imyanda ihumanya. Iyo myanda ijya mu gishanga no mu [[Umugezi wa Nyabugogo|mugezi wa Nyabugogo]].<ref>{{Cite web |url=https://www.newtimes.co.rw/article/27574/news/environment/scientists-raise-alarm-over-worsening-pollution-in-nyabugogo-river |title=Scientists raise alarm over worsening pollution in Nyabugogo river |last=Nkurunziza |first=Michel |website=The New Times |date=2025-06-28 |language=en |access-date=2026-10-23}}</ref> {{clear|left}} == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Gatsata Sector|Amafoto y'Umurenge wa Gatsata]] kuri Wikimedia Commons [[Ikiciro:Akarere ka Gasabo]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Gatsata]] 83r84tcnpztjyihknkytomn05ukvxrb 143318 143068 2026-10-24T09:59:16Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143318 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Gatsata''' ni umwe mu mirenge 15 igize [[Akarere ka Gasabo]], mu [[Kigali|Mujyi wa Kigali]], mu [[Rwanda]]. Ugizwe n'utugari 3. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, Umurenge wa Gatsata wari utuwe n'abaturage 46 262. Muri uyu murenge hari urwibutso rwa [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]]. == Ubuso n'utugari == [[Dosiye:Rwanda, Gasabo District.png|thumb|left|upright=0.5|Akarere ka Gasabo]] Umurenge wa Gatsata ni umwe mu mirenge 15 y'Akarere ka Gasabo. Ufite ubuso bwa km² 6,02.<ref name="citypop" /> Ugizwe n'[[Akagari|utugari]] 3:<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.gasabo.gov.rw/about/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=gasabo.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-23}}</ref> {{div col|colwidth=15em}} * Karuruma * Nyamabuye * Nyamugari {{div col end}} {{clear|left}} == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2012, Umurenge wa Gatsata wari utuwe n'abaturage 37 110. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, wari utuwe n'abaturage 46 262.<ref name="citypop">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/12__gasabo/ |title=Gasabo (District, Rwanda) – Sectors |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-23}}</ref> == Urwibutso rwa Jenoside == Mu Murenge wa Gatsata hari urwibutso rwa [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]]. Ku rwibutso rwa Gatsata habarurwa abazize Jenoside 513.<ref>{{Cite web |url=https://www.newtimes.co.rw/article/26503/news/kwibuka/rwanda-medical-supply-honours-genocide-victims |title=Rwanda Medical Supply honours Genocide victims |last=Ufitiwabo |first=Aurore Teta |website=The New Times |date=2025-05-17 |language=en |access-date=2026-10-23}}</ref> == Ubukungu n'ibidukikije == [[Dosiye:Gatsata Nyabugogo Road.jpg|thumb|left|upright=0.6|Umuhanda i Gatsata]] Mu Murenge wa Gatsata hari amagaraje menshi. Amagaraje amwe nta buryo afite bwo gucunga imyanda. Asohora imyanda ihumanya. Iyo myanda ijya mu gishanga no mu [[Umugezi wa Nyabugogo|mugezi wa Nyabugogo]].<ref>{{Cite web |url=https://www.newtimes.co.rw/article/27574/news/environment/scientists-raise-alarm-over-worsening-pollution-in-nyabugogo-river |title=Scientists raise alarm over worsening pollution in Nyabugogo river |last=Nkurunziza |first=Michel |website=The New Times |date=2025-06-28 |language=en |access-date=2026-10-23}}</ref> {{clear|left}} == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Gatsata Sector|Amafoto y'Umurenge wa Gatsata]] kuri Wikimedia Commons [[Ikiciro:Akarere ka Gasabo]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Gatsata]] sr0euz032lvdvgjywwrkxkx4363r8v7 143340 143318 2026-10-24T09:59:49Z Score Beethoven 11559 143340 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Gatsata''' ni umwe mu mirenge 15 igize [[Akarere ka Gasabo]], mu [[Kigali|Mujyi wa Kigali]], mu [[Rwanda]]. Ugizwe n'utugari 3. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, Umurenge wa Gatsata wari utuwe n'abaturage 46 262. Muri uyu murenge hari urwibutso rwa [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]]. == Ubuso n'utugari == [[Dosiye:Rwanda, Gasabo District.png|thumb|left|upright=0.5|Akarere ka Gasabo]] Umurenge wa Gatsata ni umwe mu mirenge 15 y'Akarere ka Gasabo. Ufite ubuso bwa km² 6,02.<ref name="citypop" /> Ugizwe n'[[Akagari|utugari]] 3:<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.gasabo.gov.rw/about/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=gasabo.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-23}}</ref> {{div col|colwidth=15em}} * Karuruma * Nyamabuye * Nyamugari {{div col end}} {{clear|left}} == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2012, Umurenge wa Gatsata wari utuwe n'abaturage 37 110. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, wari utuwe n'abaturage 46 262.<ref name="citypop">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/12__gasabo/ |title=Gasabo (District, Rwanda) – Sectors |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-23}}</ref> == Urwibutso rwa Jenoside == Mu Murenge wa Gatsata hari urwibutso rwa [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]]. Ku rwibutso rwa Gatsata habarurwa abazize Jenoside 513.<ref>{{Cite web |url=https://www.newtimes.co.rw/article/26503/news/kwibuka/rwanda-medical-supply-honours-genocide-victims |title=Rwanda Medical Supply honours Genocide victims |last=Ufitiwabo |first=Aurore Teta |website=The New Times |date=2025-05-17 |language=en |access-date=2026-10-23}}</ref> == Ubukungu n'ibidukikije == [[Dosiye:Gatsata Nyabugogo Road.jpg|thumb|left|upright=0.6|Umuhanda i Gatsata]] Mu Murenge wa Gatsata hari amagaraje menshi. Amagaraje amwe nta buryo afite bwo gucunga imyanda. Asohora imyanda ihumanya. Iyo myanda ijya mu gishanga no mu [[Umugezi wa Nyabugogo|mugezi wa Nyabugogo]].<ref>{{Cite web |url=https://www.newtimes.co.rw/article/27574/news/environment/scientists-raise-alarm-over-worsening-pollution-in-nyabugogo-river |title=Scientists raise alarm over worsening pollution in Nyabugogo river |last=Nkurunziza |first=Michel |website=The New Times |date=2025-06-28 |language=en |access-date=2026-10-23}}</ref> {{clear|left}} == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Gatsata Sector|Amafoto y'Umurenge wa Gatsata]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Imirenge y'Akarere ka Gasabo}} [[Ikiciro:Akarere ka Gasabo]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Gatsata]] j0g4kxab7jd49hmi3kbg3aq1qq9k7mi Umurenge wa Gikomero 0 23756 143067 143051 2026-10-23T13:48:19Z Score Beethoven 11559 Gutunganya ingingo no kongeramo inyandiko 143067 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Umurenge wa Gikomero''' ni umwe mu mirenge 15 igize [[Akarere ka Gasabo]], mu [[Kigali|Mujyi wa Kigali]], mu [[Rwanda]]. Ugizwe n'utugari 5. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, Umurenge wa Gikomero wari utuwe n'abaturage 19 630. == Utugari == [[Dosiye:Rwanda, Gasabo District.png|thumb|left|Ikarita y'Akarere ka Gasabo]] Umurenge wa Gikomero ni umwe mu mirenge 15 y'Akarere ka Gasabo. Ugizwe n'[[Akagari|utugari]] 5:<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.gasabo.gov.rw/about/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=gasabo.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-23}}</ref> {{div col|colwidth=15em}} * Gasagara * Gicaca * Kibara * Munini * Murambi {{div col end}} == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2012, Umurenge wa Gikomero wari utuwe n'abaturage 16 625. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, wari utuwe n'abaturage 19 630.<ref name="citypop">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/12__gasabo/ |title=Gasabo (District, Rwanda) – Sectors |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-23}}</ref> == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Gikomero Sector|Amafoto y'Umurenge wa Gikomero]] kuri Wikimedia Commons [[Ikiciro:Akarere ka Gasabo]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Gikomero]] r0dt7n5da0rw8emrfzhr4aedrm8u42e 143319 143067 2026-10-24T09:59:19Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143319 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Gikomero''' ni umwe mu mirenge 15 igize [[Akarere ka Gasabo]], mu [[Kigali|Mujyi wa Kigali]], mu [[Rwanda]]. Ugizwe n'utugari 5. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, Umurenge wa Gikomero wari utuwe n'abaturage 19 630. == Utugari == [[Dosiye:Rwanda, Gasabo District.png|thumb|left|Ikarita y'Akarere ka Gasabo]] Umurenge wa Gikomero ni umwe mu mirenge 15 y'Akarere ka Gasabo. Ugizwe n'[[Akagari|utugari]] 5:<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.gasabo.gov.rw/about/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=gasabo.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-23}}</ref> {{div col|colwidth=15em}} * Gasagara * Gicaca * Kibara * Munini * Murambi {{div col end}} == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2012, Umurenge wa Gikomero wari utuwe n'abaturage 16 625. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, wari utuwe n'abaturage 19 630.<ref name="citypop">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/12__gasabo/ |title=Gasabo (District, Rwanda) – Sectors |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-23}}</ref> == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Gikomero Sector|Amafoto y'Umurenge wa Gikomero]] kuri Wikimedia Commons [[Ikiciro:Akarere ka Gasabo]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Gikomero]] cqrf57yhn752p0e9wnfheef8idxviay 143342 143319 2026-10-24T09:59:50Z Score Beethoven 11559 143342 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Gikomero''' ni umwe mu mirenge 15 igize [[Akarere ka Gasabo]], mu [[Kigali|Mujyi wa Kigali]], mu [[Rwanda]]. Ugizwe n'utugari 5. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, Umurenge wa Gikomero wari utuwe n'abaturage 19 630. == Utugari == [[Dosiye:Rwanda, Gasabo District.png|thumb|left|Ikarita y'Akarere ka Gasabo]] Umurenge wa Gikomero ni umwe mu mirenge 15 y'Akarere ka Gasabo. Ugizwe n'[[Akagari|utugari]] 5:<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.gasabo.gov.rw/about/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=gasabo.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-23}}</ref> {{div col|colwidth=15em}} * Gasagara * Gicaca * Kibara * Munini * Murambi {{div col end}} == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2012, Umurenge wa Gikomero wari utuwe n'abaturage 16 625. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, wari utuwe n'abaturage 19 630.<ref name="citypop">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/12__gasabo/ |title=Gasabo (District, Rwanda) – Sectors |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-23}}</ref> == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Gikomero Sector|Amafoto y'Umurenge wa Gikomero]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Imirenge y'Akarere ka Gasabo}} [[Ikiciro:Akarere ka Gasabo]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Gikomero]] ktmgg56mcztmtt59vc6p5mm15x9rskk Umukoresha:Izabe Fiacle/Groupe Scolaire Marie Reine Rwaza 2 23757 143073 2026-10-23T15:44:37Z Izabe Fiacle 19211 Created by translating the section "__LEAD_SECTION__" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1358383807|Groupe Scolaire Marie Reine Rwaza]]" 143073 wikitext text/x-wiki == __LEAD_SECTION__ == <syntaxhighlight lang="abap" line="1" start="8"> GS Kagitega </syntaxhighlight>'''[[Grouper school|Groupe]] Scolaire Kagitega''' is a Day secondary school, located in the Burera in the [[Northern Province, Rwanda|Northern Province]] of [[Rwanda]]. The school was established in 1986 and its motto is "Discipline, Knowledge and Holiness". The school is located in Burera District, sector Cyanika, precisely within Kagitega parish domain, at {{convert|12|km}} from kidaho town, not far from Gs Kagitega macadamized road.<ref>{{Cite web |title=Contact Us - Groupe Scolaire Marie Reine Rwaza |url=http://mariereinerwaza.rw/contact-us/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200419132233/http://mariereinerwaza.rw/contact-us/ |archive-date=2020-04-19 |access-date=2016-12-07}}</ref> 3k79mobs5iwetg65h14xot0212j8ij5 Umurenge wa Jabana 0 23758 143088 2026-10-24T01:33:45Z Score Beethoven 11559 Created page with "{{Databox}} '''Umurenge wa Jabana''' ni umwe mu mirenge 15 igize [[Akarere ka Gasabo]], mu [[Kigali|Mujyi wa Kigali]], mu [[Rwanda]]. Ugizwe n'utugari 5. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, Umurenge wa Jabana wari utuwe n'abaturage 63 862. Muri uyu murenge hari [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Jabana]]. == Ubuso n'utugari == [[Dosiye:Rwanda, Gasabo District.png|thumb|left|upright=0.5|Akarere ka Gasabo]] Umurenge wa Jabana ni umwe mu mirenge 15 y'Akarere ka Gasabo. Ufite ubuso..." 143088 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Umurenge wa Jabana''' ni umwe mu mirenge 15 igize [[Akarere ka Gasabo]], mu [[Kigali|Mujyi wa Kigali]], mu [[Rwanda]]. Ugizwe n'utugari 5. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, Umurenge wa Jabana wari utuwe n'abaturage 63 862. Muri uyu murenge hari [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Jabana]]. == Ubuso n'utugari == [[Dosiye:Rwanda, Gasabo District.png|thumb|left|upright=0.5|Akarere ka Gasabo]] Umurenge wa Jabana ni umwe mu mirenge 15 y'Akarere ka Gasabo. Ufite ubuso bwa km² 36,38.<ref name="citypop">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/12__gasabo/ |title=Gasabo (District, Rwanda) – Sectors |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> Ugizwe n'[[Akagari|utugari]] 5:<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.gasabo.gov.rw/about/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=gasabo.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> {{div col|colwidth=15em}} * Akamatamu * Bweramvura * Kabuye * Kidashya * Ngiryi {{div col end}} {{clear|left}} == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2012, Umurenge wa Jabana wari utuwe n'abaturage 33 577. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, wari utuwe n'abaturage 63 862.<ref name="citypop" /> == Urwibutso rwa Jenoside == [[Dosiye:Jabana genocide memorial - 5.jpg|thumb|left|upright=0.6|[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Jabana]]]] Mu Murenge wa Jabana hari [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Jabana]]. Ku rwibutso rwa Jabana habarurwa abazize [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] 332.<ref>{{Cite web |url=https://www.newtimes.co.rw/article/26503/news/kwibuka/rwanda-medical-supply-honours-genocide-victims |title=Rwanda Medical Supply honours Genocide victims |last=Ufitiwabo |first=Aurore Teta |website=The New Times |date=2025-05-17 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> {{clear|left}} == Inyandiko == {{Reflist}} [[Ikiciro:Akarere ka Gasabo]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Jabana]] hplkns83d2jmstkf6vynvmqlim5xvzz 143320 143088 2026-10-24T09:59:22Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143320 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Jabana''' ni umwe mu mirenge 15 igize [[Akarere ka Gasabo]], mu [[Kigali|Mujyi wa Kigali]], mu [[Rwanda]]. Ugizwe n'utugari 5. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, Umurenge wa Jabana wari utuwe n'abaturage 63 862. Muri uyu murenge hari [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Jabana]]. == Ubuso n'utugari == [[Dosiye:Rwanda, Gasabo District.png|thumb|left|upright=0.5|Akarere ka Gasabo]] Umurenge wa Jabana ni umwe mu mirenge 15 y'Akarere ka Gasabo. Ufite ubuso bwa km² 36,38.<ref name="citypop">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/12__gasabo/ |title=Gasabo (District, Rwanda) – Sectors |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> Ugizwe n'[[Akagari|utugari]] 5:<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.gasabo.gov.rw/about/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=gasabo.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> {{div col|colwidth=15em}} * Akamatamu * Bweramvura * Kabuye * Kidashya * Ngiryi {{div col end}} {{clear|left}} == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2012, Umurenge wa Jabana wari utuwe n'abaturage 33 577. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, wari utuwe n'abaturage 63 862.<ref name="citypop" /> == Urwibutso rwa Jenoside == [[Dosiye:Jabana genocide memorial - 5.jpg|thumb|left|upright=0.6|[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Jabana]]]] Mu Murenge wa Jabana hari [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Jabana]]. Ku rwibutso rwa Jabana habarurwa abazize [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] 332.<ref>{{Cite web |url=https://www.newtimes.co.rw/article/26503/news/kwibuka/rwanda-medical-supply-honours-genocide-victims |title=Rwanda Medical Supply honours Genocide victims |last=Ufitiwabo |first=Aurore Teta |website=The New Times |date=2025-05-17 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> {{clear|left}} == Inyandiko == {{Reflist}} [[Ikiciro:Akarere ka Gasabo]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Jabana]] 79xrndqo3mhaq5a8e7ugcfzpo22evtv 143345 143320 2026-10-24T09:59:53Z Score Beethoven 11559 143345 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Jabana''' ni umwe mu mirenge 15 igize [[Akarere ka Gasabo]], mu [[Kigali|Mujyi wa Kigali]], mu [[Rwanda]]. Ugizwe n'utugari 5. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, Umurenge wa Jabana wari utuwe n'abaturage 63 862. Muri uyu murenge hari [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Jabana]]. == Ubuso n'utugari == [[Dosiye:Rwanda, Gasabo District.png|thumb|left|upright=0.5|Akarere ka Gasabo]] Umurenge wa Jabana ni umwe mu mirenge 15 y'Akarere ka Gasabo. Ufite ubuso bwa km² 36,38.<ref name="citypop">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/12__gasabo/ |title=Gasabo (District, Rwanda) – Sectors |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> Ugizwe n'[[Akagari|utugari]] 5:<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.gasabo.gov.rw/about/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=gasabo.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> {{div col|colwidth=15em}} * Akamatamu * Bweramvura * Kabuye * Kidashya * Ngiryi {{div col end}} {{clear|left}} == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2012, Umurenge wa Jabana wari utuwe n'abaturage 33 577. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, wari utuwe n'abaturage 63 862.<ref name="citypop" /> == Urwibutso rwa Jenoside == [[Dosiye:Jabana genocide memorial - 5.jpg|thumb|left|upright=0.6|[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Jabana]]]] Mu Murenge wa Jabana hari [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Jabana]]. Ku rwibutso rwa Jabana habarurwa abazize [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] 332.<ref>{{Cite web |url=https://www.newtimes.co.rw/article/26503/news/kwibuka/rwanda-medical-supply-honours-genocide-victims |title=Rwanda Medical Supply honours Genocide victims |last=Ufitiwabo |first=Aurore Teta |website=The New Times |date=2025-05-17 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> {{clear|left}} == Inyandiko == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Gasabo}} [[Ikiciro:Akarere ka Gasabo]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Jabana]] bd01k446r2cfwvcvkr83lxaswclb1db Umurenge wa Kimironko 0 23759 143097 2026-10-24T02:28:21Z Score Beethoven 11559 Created page with "{{Databox|item=Q18810531}} '''Umurenge wa Kimironko''' ni umwe mu mirenge 15 igize [[Akarere ka Gasabo]], mu [[Kigali|Mujyi wa Kigali]], mu [[Rwanda]]. Ugizwe n'utugari 3. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, Umurenge wa Kimironko wari utuwe n'abaturage 61 733. Muri uyu murenge hari [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibagabaga]]. == Ubuso n'utugari == [[Dosiye:Rwanda, Gasabo District.png|thumb|left|upright=0.5|Akarere ka Gasabo]] Umurenge wa Kimironko ni umwe mu mirenge 15 y'Aka..." 143097 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q18810531}} '''Umurenge wa Kimironko''' ni umwe mu mirenge 15 igize [[Akarere ka Gasabo]], mu [[Kigali|Mujyi wa Kigali]], mu [[Rwanda]]. Ugizwe n'utugari 3. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, Umurenge wa Kimironko wari utuwe n'abaturage 61 733. Muri uyu murenge hari [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibagabaga]]. == Ubuso n'utugari == [[Dosiye:Rwanda, Gasabo District.png|thumb|left|upright=0.5|Akarere ka Gasabo]] Umurenge wa Kimironko ni umwe mu mirenge 15 y'Akarere ka Gasabo. Ufite ubuso bwa km² 11,33.<ref name="citypop">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/12__gasabo/ |title=Gasabo (District, Rwanda) – Sectors |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> Ugizwe n'[[Akagari|utugari]] 3:<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.gasabo.gov.rw/about/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=gasabo.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> {{div col|colwidth=15em}} * Bibare * Kibagabaga * Nyagatovu {{div col end}} {{clear|left}} == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2012, Umurenge wa Kimironko wari utuwe n'abaturage 57 430. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, wari utuwe n'abaturage 61 733.<ref name="citypop" /> == Urwibutso rwa Jenoside == Mu Murenge wa Kimironko hari [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibagabaga]]. Ku rwibutso rwa Kibagabaga habarurwa abazize [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] 23 141.<ref>{{Cite web |url=https://www.newtimes.co.rw/article/26503/news/kwibuka/rwanda-medical-supply-honours-genocide-victims |title=Rwanda Medical Supply honours Genocide victims |last=Ufitiwabo |first=Aurore Teta |website=The New Times |date=2025-05-17 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Kimironko Sector|Amafoto y'Umurenge wa Kimironko]] kuri Wikimedia Commons [[Ikiciro:Akarere ka Gasabo]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Kimironko]] jxv87sd3tx0rxq9480jvsbmgrbj98ni 143321 143097 2026-10-24T09:59:25Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143321 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Kimironko''' ni umwe mu mirenge 15 igize [[Akarere ka Gasabo]], mu [[Kigali|Mujyi wa Kigali]], mu [[Rwanda]]. Ugizwe n'utugari 3. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, Umurenge wa Kimironko wari utuwe n'abaturage 61 733. Muri uyu murenge hari [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibagabaga]]. == Ubuso n'utugari == [[Dosiye:Rwanda, Gasabo District.png|thumb|left|upright=0.5|Akarere ka Gasabo]] Umurenge wa Kimironko ni umwe mu mirenge 15 y'Akarere ka Gasabo. Ufite ubuso bwa km² 11,33.<ref name="citypop">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/12__gasabo/ |title=Gasabo (District, Rwanda) – Sectors |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> Ugizwe n'[[Akagari|utugari]] 3:<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.gasabo.gov.rw/about/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=gasabo.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> {{div col|colwidth=15em}} * Bibare * Kibagabaga * Nyagatovu {{div col end}} {{clear|left}} == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2012, Umurenge wa Kimironko wari utuwe n'abaturage 57 430. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, wari utuwe n'abaturage 61 733.<ref name="citypop" /> == Urwibutso rwa Jenoside == Mu Murenge wa Kimironko hari [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibagabaga]]. Ku rwibutso rwa Kibagabaga habarurwa abazize [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] 23 141.<ref>{{Cite web |url=https://www.newtimes.co.rw/article/26503/news/kwibuka/rwanda-medical-supply-honours-genocide-victims |title=Rwanda Medical Supply honours Genocide victims |last=Ufitiwabo |first=Aurore Teta |website=The New Times |date=2025-05-17 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Kimironko Sector|Amafoto y'Umurenge wa Kimironko]] kuri Wikimedia Commons [[Ikiciro:Akarere ka Gasabo]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Kimironko]] 397ucaogdjox1rtwjejomuqbvjgbw5b 143351 143321 2026-10-24T09:59:59Z Score Beethoven 11559 143351 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Kimironko''' ni umwe mu mirenge 15 igize [[Akarere ka Gasabo]], mu [[Kigali|Mujyi wa Kigali]], mu [[Rwanda]]. Ugizwe n'utugari 3. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, Umurenge wa Kimironko wari utuwe n'abaturage 61 733. Muri uyu murenge hari [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibagabaga]]. == Ubuso n'utugari == [[Dosiye:Rwanda, Gasabo District.png|thumb|left|upright=0.5|Akarere ka Gasabo]] Umurenge wa Kimironko ni umwe mu mirenge 15 y'Akarere ka Gasabo. Ufite ubuso bwa km² 11,33.<ref name="citypop">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/12__gasabo/ |title=Gasabo (District, Rwanda) – Sectors |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> Ugizwe n'[[Akagari|utugari]] 3:<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.gasabo.gov.rw/about/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=gasabo.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> {{div col|colwidth=15em}} * Bibare * Kibagabaga * Nyagatovu {{div col end}} {{clear|left}} == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2012, Umurenge wa Kimironko wari utuwe n'abaturage 57 430. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, wari utuwe n'abaturage 61 733.<ref name="citypop" /> == Urwibutso rwa Jenoside == Mu Murenge wa Kimironko hari [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibagabaga]]. Ku rwibutso rwa Kibagabaga habarurwa abazize [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] 23 141.<ref>{{Cite web |url=https://www.newtimes.co.rw/article/26503/news/kwibuka/rwanda-medical-supply-honours-genocide-victims |title=Rwanda Medical Supply honours Genocide victims |last=Ufitiwabo |first=Aurore Teta |website=The New Times |date=2025-05-17 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Kimironko Sector|Amafoto y'Umurenge wa Kimironko]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Imirenge y'Akarere ka Gasabo}} [[Ikiciro:Akarere ka Gasabo]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Kimironko]] bb7s7r4ucwd5eo80xs59qw9om5ki2gi Umurenge wa Kinyinya 0 23760 143098 2026-10-24T02:31:01Z Score Beethoven 11559 Created page with "{{Databox|item=Q18810551}} '''Umurenge wa Kinyinya''' ni umwe mu mirenge 15 igize [[Akarere ka Gasabo]], mu [[Kigali|Mujyi wa Kigali]], mu [[Rwanda]]. Ugizwe n'utugari 4. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, Umurenge wa Kinyinya wari utuwe n'abaturage 125 400. Muri uyu murenge hari [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kinyinya]]. == Ubuso n'utugari == [[Dosiye:Rwanda, Gasabo District.png|thumb|left|upright=0.5|Akarere ka Gasabo]] Umurenge wa Kinyinya ni umwe mu mirenge 15 y'Akarere..." 143098 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q18810551}} '''Umurenge wa Kinyinya''' ni umwe mu mirenge 15 igize [[Akarere ka Gasabo]], mu [[Kigali|Mujyi wa Kigali]], mu [[Rwanda]]. Ugizwe n'utugari 4. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, Umurenge wa Kinyinya wari utuwe n'abaturage 125 400. Muri uyu murenge hari [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kinyinya]]. == Ubuso n'utugari == [[Dosiye:Rwanda, Gasabo District.png|thumb|left|upright=0.5|Akarere ka Gasabo]] Umurenge wa Kinyinya ni umwe mu mirenge 15 y'Akarere ka Gasabo. Ufite ubuso bwa km² 24,20.<ref name="citypop">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/12__gasabo/ |title=Gasabo (District, Rwanda) – Sectors |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> Ugizwe n'[[Akagari|utugari]] 4:<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.gasabo.gov.rw/about/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=gasabo.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> {{div col|colwidth=15em}} * Gacuriro * Gasharu * Kagugu * Murama {{div col end}} {{clear|left}} == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2012, Umurenge wa Kinyinya wari utuwe n'abaturage 57 846. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, wari utuwe n'abaturage 125 400.<ref name="citypop" /> == Urwibutso rwa Jenoside == [[Dosiye:Kinyinya Genocide Memorial, building (2).jpg|thumb|left|upright=0.6|[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kinyinya]]]] Mu Murenge wa Kinyinya hari [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kinyinya]]. Ruri i Murama. Muri uru rwibutso hashyinguwe abazize [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] 441.<ref>{{Cite web |url=https://www.topafricanews.com/2025/04/20/kinyinya-honors-victims-of-the-genocide-against-the-tutsi-in-31st-commemoration-ceremony/ |title=Kinyinya Honors Victims of the Genocide Against the Tutsi in 31st Commemoration Ceremony |author=Mutangana Emmanuel |website=Top Africa News |date=2025-04-20 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> {{clear|left}} == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Kinyinya Sector|Amafoto y'Umurenge wa Kinyinya]] kuri Wikimedia Commons [[Ikiciro:Akarere ka Gasabo]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Kinyinya]] rlm6gh3iabldmjn95e67gqqcxkbqe6m 143322 143098 2026-10-24T09:59:28Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143322 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Kinyinya''' ni umwe mu mirenge 15 igize [[Akarere ka Gasabo]], mu [[Kigali|Mujyi wa Kigali]], mu [[Rwanda]]. Ugizwe n'utugari 4. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, Umurenge wa Kinyinya wari utuwe n'abaturage 125 400. Muri uyu murenge hari [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kinyinya]]. == Ubuso n'utugari == [[Dosiye:Rwanda, Gasabo District.png|thumb|left|upright=0.5|Akarere ka Gasabo]] Umurenge wa Kinyinya ni umwe mu mirenge 15 y'Akarere ka Gasabo. Ufite ubuso bwa km² 24,20.<ref name="citypop">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/12__gasabo/ |title=Gasabo (District, Rwanda) – Sectors |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> Ugizwe n'[[Akagari|utugari]] 4:<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.gasabo.gov.rw/about/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=gasabo.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> {{div col|colwidth=15em}} * Gacuriro * Gasharu * Kagugu * Murama {{div col end}} {{clear|left}} == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2012, Umurenge wa Kinyinya wari utuwe n'abaturage 57 846. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, wari utuwe n'abaturage 125 400.<ref name="citypop" /> == Urwibutso rwa Jenoside == [[Dosiye:Kinyinya Genocide Memorial, building (2).jpg|thumb|left|upright=0.6|[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kinyinya]]]] Mu Murenge wa Kinyinya hari [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kinyinya]]. Ruri i Murama. Muri uru rwibutso hashyinguwe abazize [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] 441.<ref>{{Cite web |url=https://www.topafricanews.com/2025/04/20/kinyinya-honors-victims-of-the-genocide-against-the-tutsi-in-31st-commemoration-ceremony/ |title=Kinyinya Honors Victims of the Genocide Against the Tutsi in 31st Commemoration Ceremony |author=Mutangana Emmanuel |website=Top Africa News |date=2025-04-20 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> {{clear|left}} == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Kinyinya Sector|Amafoto y'Umurenge wa Kinyinya]] kuri Wikimedia Commons [[Ikiciro:Akarere ka Gasabo]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Kinyinya]] qyc0xxymzym2qyxyvhxoxjjso4dl13e 143352 143322 2026-10-24T10:00:00Z Score Beethoven 11559 143352 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} '''Umurenge wa Kinyinya''' ni umwe mu mirenge 15 igize [[Akarere ka Gasabo]], mu [[Kigali|Mujyi wa Kigali]], mu [[Rwanda]]. Ugizwe n'utugari 4. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, Umurenge wa Kinyinya wari utuwe n'abaturage 125 400. Muri uyu murenge hari [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kinyinya]]. == Ubuso n'utugari == [[Dosiye:Rwanda, Gasabo District.png|thumb|left|upright=0.5|Akarere ka Gasabo]] Umurenge wa Kinyinya ni umwe mu mirenge 15 y'Akarere ka Gasabo. Ufite ubuso bwa km² 24,20.<ref name="citypop">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/12__gasabo/ |title=Gasabo (District, Rwanda) – Sectors |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> Ugizwe n'[[Akagari|utugari]] 4:<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.gasabo.gov.rw/about/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=gasabo.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> {{div col|colwidth=15em}} * Gacuriro * Gasharu * Kagugu * Murama {{div col end}} {{clear|left}} == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2012, Umurenge wa Kinyinya wari utuwe n'abaturage 57 846. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, wari utuwe n'abaturage 125 400.<ref name="citypop" /> == Urwibutso rwa Jenoside == [[Dosiye:Kinyinya Genocide Memorial, building (2).jpg|thumb|left|upright=0.6|[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kinyinya]]]] Mu Murenge wa Kinyinya hari [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kinyinya]]. Ruri i Murama. Muri uru rwibutso hashyinguwe abazize [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] 441.<ref>{{Cite web |url=https://www.topafricanews.com/2025/04/20/kinyinya-honors-victims-of-the-genocide-against-the-tutsi-in-31st-commemoration-ceremony/ |title=Kinyinya Honors Victims of the Genocide Against the Tutsi in 31st Commemoration Ceremony |author=Mutangana Emmanuel |website=Top Africa News |date=2025-04-20 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> {{clear|left}} == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Kinyinya Sector|Amafoto y'Umurenge wa Kinyinya]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Imirenge y'Akarere ka Gasabo}} [[Ikiciro:Akarere ka Gasabo]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Kinyinya]] m7tv039ffsjiab5vk5qim8fpi5y0wc2 Inyandikorugero:Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda 10 23761 143100 2026-10-24T02:44:33Z Score Beethoven 11559 Created page with "<div style="float:{{{align|right}}};clear:{{{align|right}}};margin:0 0 1em 1em;width:358px;border:1px solid #c8ccd1;background:#f8f9fa;padding:3px;font-size:90%"> <div style="position:relative;width:350px;height:306px;overflow:visible">[[Dosiye:Rwanda adm location map.svg|350px|link=|Ikarita y'u Rwanda]] <div style="position:absolute;left:6px;top:6px;background:#fff;border:1px solid #a2a9b1;padding:2px 6px;font-size:80%;line-height:1.3;text-align:center"><div style="widt..." 143100 wikitext text/x-wiki <div style="float:{{{align|right}}};clear:{{{align|right}}};margin:0 0 1em 1em;width:358px;border:1px solid #c8ccd1;background:#f8f9fa;padding:3px;font-size:90%"> <div style="position:relative;width:350px;height:306px;overflow:visible">[[Dosiye:Rwanda adm location map.svg|350px|link=|Ikarita y'u Rwanda]] <div style="position:absolute;left:6px;top:6px;background:#fff;border:1px solid #a2a9b1;padding:2px 6px;font-size:80%;line-height:1.3;text-align:center"><div style="width:197px;border:1px solid #000;border-top:none;height:4px"></div>150 km</div> <div style="position:absolute;left:94px;top:170px;width:0;height:0;line-height:0"><span style="position:absolute;left:-4px;top:-4px">[[Dosiye:Red pog.svg|8px|link=Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibuye|Kibuye]]</span><span style="position:absolute;left:-50px;bottom:4px;width:100px;text-align:center;font-size:80%;line-height:1.1;white-space:nowrap">[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibuye|Kibuye]]</span></div> <div style="position:absolute;left:82px;top:113px;width:0;height:0;line-height:0"><span style="position:absolute;left:-4px;top:-4px">[[Dosiye:Red pog.svg|8px|link=Urwibutso rwa Jenoside rwa Gisenyi|Gisenyi]]</span><span style="position:absolute;left:-50px;bottom:4px;width:100px;text-align:center;font-size:80%;line-height:1.1;white-space:nowrap">[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Gisenyi|Gisenyi]]</span></div> <div style="position:absolute;left:94px;top:188px;width:0;height:0;line-height:0"><span style="position:absolute;left:-4px;top:-4px">[[Dosiye:Red pog.svg|8px|link=Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero|Bisesero]]</span><span style="position:absolute;left:-50px;bottom:4px;width:100px;text-align:center;font-size:80%;line-height:1.1;white-space:nowrap">[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bisesero|Bisesero]]</span></div> <div style="position:absolute;left:197px;top:177px;width:0;height:0;line-height:0"><span style="position:absolute;left:-4px;top:-4px">[[Dosiye:Red pog.svg|8px|link=Urwibutso rwa Jenoside rwa Ntarama|Ntarama]]</span><span style="position:absolute;left:-50px;bottom:4px;width:100px;text-align:center;font-size:80%;line-height:1.1;white-space:nowrap">[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Ntarama|Ntarama]]</span></div> <div style="position:absolute;left:198px;top:150px;width:0;height:0;line-height:0"><span style="position:absolute;left:-4px;top:-4px">[[Dosiye:Red pog.svg|8px|link=Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali|Kigali]]</span><span style="position:absolute;left:-50px;bottom:4px;width:100px;text-align:center;font-size:80%;line-height:1.1;white-space:nowrap">[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali|Kigali]]</span></div> <div style="position:absolute;left:203px;top:182px;width:0;height:0;line-height:0"><span style="position:absolute;left:-4px;top:-4px">[[Dosiye:Red pog.svg|8px|link=Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamata|Nyamata]]</span><span style="position:absolute;left:-50px;top:4px;width:100px;text-align:center;font-size:80%;line-height:1.1;white-space:nowrap">[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamata|Nyamata]]</span></div> <div style="position:absolute;left:127px;top:227px;width:0;height:0;line-height:0"><span style="position:absolute;left:-4px;top:-4px">[[Dosiye:Red pog.svg|8px|link=Urwibutso rwa Jenoside rwa Murambi|Murambi]]</span><span style="position:absolute;left:5px;top:-0.6em;font-size:80%;line-height:1.1;white-space:nowrap">[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Murambi|Murambi]]</span></div> <div style="position:absolute;left:176px;top:117px;width:0;height:0;line-height:0"><span style="position:absolute;left:-4px;top:-4px">[[Dosiye:Red pog.svg|8px|link=Urwibutso rwa Jenoside rwa Rusiga|Rusiga]]</span><span style="position:absolute;left:-50px;bottom:4px;width:100px;text-align:center;font-size:80%;line-height:1.1;white-space:nowrap">[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Rusiga|Rusiga]]</span></div> <div style="position:absolute;left:101px;top:108px;width:0;height:0;line-height:0"><span style="position:absolute;left:-4px;top:-4px">[[Dosiye:Red pog.svg|8px|link=Urwibutso rwa Jenoside rwa Bigogwe|Bigogwe]]</span><span style="position:absolute;left:4px;bottom:1px;font-size:80%;line-height:1.1;white-space:nowrap">[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Bigogwe|Bigogwe]]</span></div> <div style="position:absolute;left:152px;top:214px;width:0;height:0;line-height:0"><span style="position:absolute;left:-4px;top:-4px">[[Dosiye:Red pog.svg|8px|link=Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyanza|Nyanza]]</span><span style="position:absolute;left:4px;bottom:1px;font-size:80%;line-height:1.1;white-space:nowrap">[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyanza|Nyanza]]</span></div> <div style="position:absolute;left:299px;top:187px;width:0;height:0;line-height:0"><span style="position:absolute;left:-4px;top:-4px">[[Dosiye:Red pog.svg|8px|link=Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyarubuye|Nyarubuye]]</span><span style="position:absolute;left:-50px;bottom:4px;width:100px;text-align:center;font-size:80%;line-height:1.1;white-space:nowrap">[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyarubuye|Nyarubuye]]</span></div> <div style="position:absolute;left:174px;top:161px;width:0;height:0;line-height:0"><span style="position:absolute;left:-4px;top:-4px">[[Dosiye:Red pog.svg|8px|link=Urwibutso rwa Jenoside rwa Kamonyi|Kamonyi]]</span><span style="position:absolute;right:4px;bottom:1px;text-align:right;font-size:80%;line-height:1.1;white-space:nowrap">[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kamonyi|Kamonyi]]</span></div> <div style="position:absolute;left:262px;top:145px;width:0;height:0;line-height:0"><span style="position:absolute;left:-4px;top:-4px">[[Dosiye:Red pog.svg|8px|link=Urwibutso rwa Jenoside rwa Kayonza-Mukarange|Kayonza]]</span><span style="position:absolute;left:5px;top:-0.6em;font-size:80%;line-height:1.1;white-space:nowrap">[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kayonza-Mukarange|Kayonza]]</span></div> <div style="position:absolute;left:246px;top:127px;width:0;height:0;line-height:0"><span style="position:absolute;left:-4px;top:-4px">[[Dosiye:Red pog.svg|8px|link=Urwibutso rwa Jenoside rwa Kiziguro|Kiziguro]]</span><span style="position:absolute;left:5px;top:-0.6em;font-size:80%;line-height:1.1;white-space:nowrap">[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kiziguro|Kiziguro]]</span></div> <div style="position:absolute;left:29px;top:231px;width:0;height:0;line-height:0"><span style="position:absolute;left:-4px;top:-4px">[[Dosiye:Red pog.svg|8px|link=Urwibutso rwa Jenoside rwa Kamembe|Kamembe]]</span><span style="position:absolute;left:-50px;top:4px;width:100px;text-align:center;font-size:80%;line-height:1.1;white-space:nowrap">[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kamembe|Kamembe]]</span></div> <div style="position:absolute;left:269px;top:184px;width:0;height:0;line-height:0"><span style="position:absolute;left:-4px;top:-4px">[[Dosiye:Red pog.svg|8px|link=Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibungo - Ngoma|Kibungo]]</span><span style="position:absolute;left:-50px;top:4px;width:100px;text-align:center;font-size:80%;line-height:1.1;white-space:nowrap">[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibungo - Ngoma|Kibungo]]</span></div> <div style="position:absolute;left:225px;top:155px;width:0;height:0;line-height:0"><span style="position:absolute;left:-4px;top:-4px">[[Dosiye:Red pog.svg|8px|link=Urwibutso rwa Jenoside rwa Muyumbu|Muyumbu]]</span><span style="position:absolute;left:5px;top:-0.6em;font-size:80%;line-height:1.1;white-space:nowrap">[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Muyumbu|Muyumbu]]</span></div> <div style="position:absolute;left:238px;top:187px;width:0;height:0;line-height:0"><span style="position:absolute;left:-4px;top:-4px">[[Dosiye:Red pog.svg|8px|link=Urwibutso rwa Jenoside rwa Rukumberi|Rukumberi]]</span><span style="position:absolute;left:-50px;bottom:4px;width:100px;text-align:center;font-size:80%;line-height:1.1;white-space:nowrap">[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Rukumberi|Rukumberi]]</span></div> <div style="position:absolute;left:153px;top:176px;width:0;height:0;line-height:0"><span style="position:absolute;left:-4px;top:-4px">[[Dosiye:Red pog.svg|8px|link=Urwibutso rwa Jenoside rwa Kabgayi|Kabgayi]]</span><span style="position:absolute;left:-50px;top:4px;width:100px;text-align:center;font-size:80%;line-height:1.1;white-space:nowrap">[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Kabgayi|Kabgayi]]</span></div> <div style="position:absolute;left:204px;top:118px;width:0;height:0;line-height:0"><span style="position:absolute;left:-4px;top:-4px">[[Dosiye:Red pog.svg|8px|link=Urwibutso rwa Jenoside rwa Mutete|Mutete]]</span><span style="position:absolute;left:4px;bottom:1px;font-size:80%;line-height:1.1;white-space:nowrap">[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Mutete|Mutete]]</span></div> <div style="position:absolute;left:152px;top:250px;width:0;height:0;line-height:0"><span style="position:absolute;left:-4px;top:-4px">[[Dosiye:Red pog.svg|8px|link=Urwibutso rwa Jenoside rwa UNR Butare|UNR Butare]]</span><span style="position:absolute;right:5px;top:-0.6em;text-align:right;font-size:80%;line-height:1.1;white-space:nowrap">[[Urwibutso rwa Jenoside rwa UNR Butare|UNR Butare]]</span></div> <div style="position:absolute;left:37px;top:233px;width:0;height:0;line-height:0"><span style="position:absolute;left:-4px;top:-4px">[[Dosiye:Red pog.svg|8px|link=Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyarushishi|Nyarushishi]]</span><span style="position:absolute;left:5px;top:-0.6em;font-size:80%;line-height:1.1;white-space:nowrap">[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyarushishi|Nyarushishi]]</span></div> <div style="position:absolute;left:136px;top:88px;width:0;height:0;line-height:0"><span style="position:absolute;left:-4px;top:-4px">[[Dosiye:Red pog.svg|8px|link=Urwibutso rwa Jenoside rwa Musanze|Musanze]]</span><span style="position:absolute;left:-50px;bottom:4px;width:100px;text-align:center;font-size:80%;line-height:1.1;white-space:nowrap">[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Musanze|Musanze]]</span></div> <div style="position:absolute;left:42px;top:228px;width:0;height:0;line-height:0"><span style="position:absolute;left:-4px;top:-4px">[[Dosiye:Red pog.svg|8px|link=Urwibutso rwa Jenoside rwa Gashirabwoba|Gashirabwoba]]</span><span style="position:absolute;left:4px;bottom:1px;font-size:80%;line-height:1.1;white-space:nowrap">[[Urwibutso rwa Jenoside rwa Gashirabwoba|Gashirabwoba]]</span></div> </div> <div style="padding:4px 2px 0">[[Dosiye:Red pog.svg|8px|link=]] {{{caption|Zimwe mu nzibutso za [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] mu Rwanda.}}}</div> </div><noinclude> {{Documentation|content= == Imikoreshereze == Ikarita igaragaza zimwe mu nzibutso za Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda. Shyira <code><nowiki>{{Ikarita y'Inzibutso za Jenoside mu Rwanda}}</nowiki></code> mu ngingo. Ibipimo bidategetswe: <code>align</code> (right cyangwa left) na <code>caption</code>. == Aho ishyirwa == Mu ngingo zivuga ku nzibutso za Jenoside yakorewe Abatutsi. == Ibyiciro == }} </noinclude> dxgoufgqu8vx258zx6d0hswk1htu402 Munezero Aline 0 23762 143168 2026-10-24T03:05:52Z Score Beethoven 11559 Score Beethoven moved page [[Munezero Aline]] to [[Aline Munezero]] 143168 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Aline Munezero]] 6a5zwib639um1grviceu5z8ohwsufxr 143170 143168 2026-10-24T03:07:23Z Score Beethoven 11559 Removed redirect to [[Aline Munezero]] 143170 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:Rwanda - Location Map (2011) - RWA - UNOCHA.svg|thumb|Aline Munezero yakuriye mu Rwanda ninaho yavukiye]] '''Aline Munezero''' (wavutse 1994), ni umukinnyi wa filimi mu [[Rwanda]] <ref>{{Cite web |url=https://ibyamamare.com/aline-uzwi-nka-bijoux-muri-bamenya-abantu-benshi-bamaze-igihe-bibaza-ku-miterere-ningano-yumubiri-we-yavuze-ko-atigeze-yiyongeresha-ikibuno-ahubwo-ngo-nibiryo-arikurya-birikumuyobokaamafoto/ |title=Aline uzwi nka Bijoux muri Bamenya, abantu benshi bamaze igihe bibaza ku miterere n’ingano y’umubiri we, yavuze ko atigeze yiyongeresha ikibuno ahubwo ngo nibiryo arikurya birikumuyoboka (Amafoto) |website=IBYAMAMARE.com |date=2021-03-31 |language=rw |access-date=2021-11-15 |archive-date=2021-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115133431/https://ibyamamare.com/aline-uzwi-nka-bijoux-muri-bamenya-abantu-benshi-bamaze-igihe-bibaza-ku-miterere-ningano-yumubiri-we-yavuze-ko-atigeze-yiyongeresha-ikibuno-ahubwo-ngo-nibiryo-arikurya-birikumuyobokaamafoto/ |url-status=dead }}</ref>. Umwe mu bakinnyi ba filime bazwi cyane mu [[Rwanda]], Aline azwi cyane ku ruhare 'Milika' muri filime izwi cyane ''Gica'' <ref>https://inyarwanda.com/inkuru/75918/munezero-aline-uri-mubahatanira-igihembo-cy-umukinnyi-wa-fil-75918.html</ref>. == Ubuzima bwite == Yavutse mu 1994 i [[Kigali]], mu [[Rwanda]] nk'umukobwa w'imfura w'umuryango ufite barumuna be batanu. Kuri ubu atuye mu [[Akarere ka Gasabo|karere ka Gasabo]] mu [[Umurenge wa Kimironko|murenge wa Kimironko]]. Yasezeranye ku ya 28 Kanama 2020<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/102575/munezero-aline-bijoux-yatandukanye-numusore-wamwambitse-impeta-ahita-akundana-nundi-102575.html</ref>.<ref>{{Cite web |url=http://kigalisource.rw/2020/08/28/aline-munezero-uzwi-nka-bijoux-muri-bamenya-yambitswe-impeta-numukunzi-we-banitegura-kurushingana-amafoto/ |title=Aline Munezero uzwi nka Bijoux muri “Bamenya” yambitswe impeta n’umukunzi we banitegura kurushingana (Amafoto) |website=Kigali Source |date=2020-08-28 |language=rw |access-date=2021-11-15 |archive-date=2021-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115133438/http://kigalisource.rw/2020/08/28/aline-munezero-uzwi-nka-bijoux-muri-bamenya-yambitswe-impeta-numukunzi-we-banitegura-kurushingana-amafoto/ |url-status=dead }}</ref> == Umwuga == Yakinnye muri firime zigera ku munani, zirimo''Gica'', ''My Husband'', ''My Lady'', ''The King'', ''Bazirunge'' and ''City Maid''. . Yahisemo kandi umukinnyi wa Filime uzwi cyane muri Rwanda Film Award mu 2016<ref>{{Cite web |url=https://igicumbinews.co.rw/rwanda-umukinnyikazi-wa-filime-yatandukanye-numusore-uherutse-kumwambika-impeta-anayimusubije-arayanga-ahubwo-yikundira-undi/ |title=Rwanda: Umukinnyikazi wa Filime yatandukanye n'umusore uherutse kumwambika impeta anayimusubije arayanga ahubwo yikundira undi |website=Igicumbi News |date=2021-01-23 |language=rw |access-date=2021-11-15 |archive-date=2021-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115134934/https://igicumbinews.co.rw/rwanda-umukinnyikazi-wa-filime-yatandukanye-numusore-uherutse-kumwambika-impeta-anayimusubije-arayanga-ahubwo-yikundira-undi/ |url-status=dead }}</ref>.<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/75918/munezero-aline-uri-mubahatanira-igihembo-cy-umukinnyi-wa-fil-75918.html</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Munezero, Aline}} [[Ikiciro:Afurika]] [[Ikiciro:Filimi]] 8uj07qpyselcjxvmwi01wn74uk3rt9r 143171 143170 2026-10-24T03:12:00Z Score Beethoven 11559 Redirected page to [[Aline Munezero]] 143171 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Aline Munezero]] 6a5zwib639um1grviceu5z8ohwsufxr Morisho austin 0 23763 143177 2026-10-24T06:05:04Z ~2026-56813-83 19215 Morisho Austin 143177 wikitext text/x-wiki Morisho austin is a student at Groupe scolaire Gihundwe born in Rwanda in Rusizi district, Muganza sector in 2008. He is 18 aged. During his life he was adopted to many academic programs like [[https://www.isomo-rw.com/|Isomo]] circles. 1ysz5lg1692g6y0qolz386drmlr8drk Rwanda Movie Awards 0 23764 143182 2026-10-24T06:41:09Z Score Beethoven 11559 Created page with "{{Infobox | above = Rwanda Movie Awards | label1 = Izina rishya | data1 = Rwanda International Movie Awards (RIMA) | label2 = Igihugu | data2 = [[Rwanda]] | label3 = Bitegurwa na | data3 = Ishusho Arts | label4 = Umuyobozi | data4 = Jackson Mucyo | label5 = Byatangiye | data5 = 2012 | label6 = Urubuga | data6 = [https://rimaward.org/ rimaward.org] }} '''Rwanda Movie Awards''' ni ibihembo bya buri mwaka bihabwa abakora filime mu [[Rwanda]]. Byatangiye mu 2012. Bitegurwa n..." 143182 wikitext text/x-wiki {{Infobox | above = Rwanda Movie Awards | label1 = Izina rishya | data1 = Rwanda International Movie Awards (RIMA) | label2 = Igihugu | data2 = [[Rwanda]] | label3 = Bitegurwa na | data3 = Ishusho Arts | label4 = Umuyobozi | data4 = Jackson Mucyo | label5 = Byatangiye | data5 = 2012 | label6 = Urubuga | data6 = [https://rimaward.org/ rimaward.org] }} '''Rwanda Movie Awards''' ni ibihembo bya buri mwaka bihabwa abakora filime mu [[Rwanda]]. Byatangiye mu 2012. Bitegurwa na Ishusho Arts. Kuva mu 2020, ibi bihembo byitwa '''Rwanda International Movie Awards''' (RIMA). Kuva icyo gihe, bihemba kandi filime n'abakinnyi bo mu mahanga. == Amateka == === Rwanda Movie Awards === Rwanda Movie Awards byatangiye mu 2012.<ref name="ny2023" /> Bitegurwa na Ishusho Arts. Jackson Mucyo ni we uyobora Ishusho Arts.<ref name="ny2014" /><ref name="ny2020" /> Mu Ukuboza 2014, Ishusho Arts yatangiye kwakira filime zo guhatanira ibihembo bya 2015. Byari ku nshuro ya kane. Filime zagombaga kuba zarakozwe n'Abanyarwanda mu 2014. Ibyiciro byari bine: filime ngufi, filime ndende, filime mbarankuru na filime z'uruhererekane. Icyiciro cya filime z'uruhererekane cyari gishya.<ref name="ny2014" /> Ibihembo bibanzirizwa na Rwanda Movie Week. Muri iki cyumweru, abakinnyi ba filime bazenguruka igihugu. Bahura n'abakunzi babo.<ref name="ny2014" /><ref name="ny2020" /> Mu 2015, Rwanda Movie Week yateganyijwe mu mijyi myinshi, nka Rubavu, Musanze, Huye na Rusizi.<ref name="ny2014" /> Hari kandi igihembo cy'umukinnyi ukunzwe cyane. Abaturage ni bo batora uwo mukinnyi.<ref name="ny2014" /><ref name="ny2020" /> Mu 2017, [[Aline Munezero]] yari umwe mu bakinnyi b'abagore bahataniraga iki gihembo.<ref name="ny2017" /> === Rwanda International Movie Awards === Mu 2020, ibihembo byabaye ku nshuro ya karindwi. Byahinduye izina biba Rwanda International Movie Awards. Jackson Mucyo yavuze ko ibihembo byabaye mpuzamahanga. Filime n'abakinnyi bo mu mahanga na bo bashobora guhembwa.<ref name="ny2020" /> Rwanda Movie Week ya 2020 yatangiriye i [[Nyamata]] ku ya 21 Gashyantare 2020.<ref name="ny2020" /> RIMA ya mbere yabaye muri Werurwe 2020.<ref name="nt2020" /> Mu 2023, ibihembo byabaye ku nshuro ya munani. Byari ibihembo 30, mu byiciro bine: filime ndende, filime ngufi, filime z'uruhererekane na filime mbarankuru.<ref name="ny2023" /> Umuhango wabaye ku ya 1 Mata 2023, muri Crown Conference.<ref name="nt2023" /> Jeanette Bahavu yatsindiye igihembo cy'umukinnyi ukunzwe cyane. Yahawe imodoka.<ref name="aa2023" /> == Inyandiko == {{Reflist|refs= <ref name="ny2014">{{Cite web |url=https://inyarwanda.com/inkuru/61415/rwanda-movie-awards-2015-filime-zihatanira-ibihembo-mu-byiciro-binyuranye-zatangiye-kwakirwa-61415.html |title=Rwanda Movie Awards 2015: Filime zihatanira ibihembo mu byiciro binyuranye zatangiye kwakirwa |author=Mutiganda Janvier |website=InyaRwanda |date=2014-12-19 |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="ny2017">{{Cite web |url=https://inyarwanda.com/inkuru/75918/munezero-aline-uri-mubahatanira-igihembo-cy-umukinnyi-wa-fil-75918.html |title=Munezero Aline uri mu bahatanira igihembo cy'umukinnyi wa filime ukunzwe kurusha abandi mu Rwanda ni muntu ki? |author=Ndayisaba Ben Claude |website=InyaRwanda |date=2017-06-18 |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="ny2020">{{Cite web |url=https://inyarwanda.com/inkuru/95581/rwanda-movie-week-abakinnyi-bibyamamare-muri-sinema-nyarwanda-biyamamarije-i-nyamata-amafo-95581.html |title=Rwanda Movie Week: Abakinnyi b'ibyamamare muri Sinema nyarwanda biyamamarije i Nyamata |website=InyaRwanda |date=2020-02-22 |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="nt2020">{{Cite web |url=https://www.newtimes.co.rw/article/174823/Entertainment/glitz-and-glamour-at-rima-2020-film-awards |title=Glitz and glamour at RIMA 2020 film awards |author=Eddie Nsabimana |website=The New Times |date=2020-03-09 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="ny2023">{{Cite web |url=https://inyarwanda.com/inkuru/125893/rwanda-international-movie-awards-hari-gushakishwa-abakinnyi-bakunzwe-bazavamo-uwegukana-i-125893.html |title=Rwanda International Movie Awards: Hari gushakishwa abakinnyi bakunzwe bazavamo uwegukana Imodoka |author=Janvier Iyamuremye |website=InyaRwanda |date=2023-02-09 |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="nt2023">{{Cite web |url=https://www.newtimes.co.rw/article/6343/entertainment/cinema/winners-at-the-rwanda-international-movie-awards |title=Winners at the Rwanda International Movie Awards |author=Eliane Irakoze |website=The New Times |date=2023-04-02 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="aa2023">{{Cite web |url=https://allafrica.com/stories/202305180095.html |title=Rwanda: Bahavu Finally Gets Car She Won at Rwanda International Movie Awards |website=AllAfrica |date=2023-05-18 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> }} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Aline Munezero]] * [[Mashariki African Film Festival]] === Ihuza ryo hanze === * [https://rimaward.org/ Urubuga rwa RIMA] [[Ikiciro:Filimi]] [[Ikiciro:Rwanda]] bdoxxnddrmqkl6yi4c70yicgb7s0qyu 143189 143182 2026-10-24T07:03:53Z Score Beethoven 11559 143189 wikitext text/x-wiki {{Infobox | above = Rwanda Movie Awards | label1 = Izina rishya | data1 = Rwanda International Movie Awards (RIMA) | label2 = Igihugu | data2 = [[Rwanda]] | label3 = Bitegurwa na | data3 = Ishusho Arts | label4 = Umuyobozi | data4 = [[Jackson Mucyo]] | label5 = Byatangiye | data5 = 2012 | label6 = Urubuga | data6 = [https://rimaward.org/ rimaward.org] }} '''Rwanda Movie Awards''' ni ibihembo bya buri mwaka bihabwa abakora filime mu [[Rwanda]]. Byatangiye mu 2012. Bitegurwa na Ishusho Arts. Kuva mu 2020, ibi bihembo byitwa '''Rwanda International Movie Awards''' (RIMA). Kuva icyo gihe, bihemba kandi filime n'abakinnyi bo mu mahanga. == Amateka == === Rwanda Movie Awards === Rwanda Movie Awards byatangiye mu 2012.<ref name="ny2023" /> Bitegurwa na Ishusho Arts. Jackson Mucyo ni we uyobora Ishusho Arts.<ref name="ny2014" /><ref name="ny2020" /> Mu Ukuboza 2014, Ishusho Arts yatangiye kwakira filime zo guhatanira ibihembo bya 2015. Byari ku nshuro ya kane. Filime zagombaga kuba zarakozwe n'Abanyarwanda mu 2014. Ibyiciro byari bine: filime ngufi, filime ndende, filime mbarankuru na filime z'uruhererekane. Icyiciro cya filime z'uruhererekane cyari gishya.<ref name="ny2014" /> Ibihembo bibanzirizwa na Rwanda Movie Week. Muri iki cyumweru, abakinnyi ba filime bazenguruka igihugu. Bahura n'abakunzi babo.<ref name="ny2014" /><ref name="ny2020" /> Mu 2015, Rwanda Movie Week yateganyijwe mu mijyi myinshi, nka Rubavu, Musanze, Huye na Rusizi.<ref name="ny2014" /> Hari kandi igihembo cy'umukinnyi ukunzwe cyane. Abaturage ni bo batora uwo mukinnyi.<ref name="ny2014" /><ref name="ny2020" /> Mu 2017, [[Aline Munezero]] yari umwe mu bakinnyi b'abagore bahataniraga iki gihembo.<ref name="ny2017" /> === Rwanda International Movie Awards === Mu 2020, ibihembo byabaye ku nshuro ya karindwi. Byahinduye izina biba Rwanda International Movie Awards. Jackson Mucyo yavuze ko ibihembo byabaye mpuzamahanga. Filime n'abakinnyi bo mu mahanga na bo bashobora guhembwa.<ref name="ny2020" /> Rwanda Movie Week ya 2020 yatangiriye i [[Nyamata]] ku ya 21 Gashyantare 2020.<ref name="ny2020" /> RIMA ya mbere yabaye muri Werurwe 2020.<ref name="nt2020" /> Mu 2023, ibihembo byabaye ku nshuro ya munani. Byari ibihembo 30, mu byiciro bine: filime ndende, filime ngufi, filime z'uruhererekane na filime mbarankuru.<ref name="ny2023" /> Umuhango wabaye ku ya 1 Mata 2023, muri Crown Conference.<ref name="nt2023" /> Jeanette Bahavu yatsindiye igihembo cy'umukinnyi ukunzwe cyane. Yahawe imodoka.<ref name="aa2023" /> == Inyandiko == {{Reflist|refs= <ref name="ny2014">{{Cite web |url=https://inyarwanda.com/inkuru/61415/rwanda-movie-awards-2015-filime-zihatanira-ibihembo-mu-byiciro-binyuranye-zatangiye-kwakirwa-61415.html |title=Rwanda Movie Awards 2015: Filime zihatanira ibihembo mu byiciro binyuranye zatangiye kwakirwa |author=Mutiganda Janvier |website=InyaRwanda |date=2014-12-19 |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="ny2017">{{Cite web |url=https://inyarwanda.com/inkuru/75918/munezero-aline-uri-mubahatanira-igihembo-cy-umukinnyi-wa-fil-75918.html |title=Munezero Aline uri mu bahatanira igihembo cy'umukinnyi wa filime ukunzwe kurusha abandi mu Rwanda ni muntu ki? |author=Ndayisaba Ben Claude |website=InyaRwanda |date=2017-06-18 |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="ny2020">{{Cite web |url=https://inyarwanda.com/inkuru/95581/rwanda-movie-week-abakinnyi-bibyamamare-muri-sinema-nyarwanda-biyamamarije-i-nyamata-amafo-95581.html |title=Rwanda Movie Week: Abakinnyi b'ibyamamare muri Sinema nyarwanda biyamamarije i Nyamata |website=InyaRwanda |date=2020-02-22 |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="nt2020">{{Cite web |url=https://www.newtimes.co.rw/article/174823/Entertainment/glitz-and-glamour-at-rima-2020-film-awards |title=Glitz and glamour at RIMA 2020 film awards |author=Eddie Nsabimana |website=The New Times |date=2020-03-09 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="ny2023">{{Cite web |url=https://inyarwanda.com/inkuru/125893/rwanda-international-movie-awards-hari-gushakishwa-abakinnyi-bakunzwe-bazavamo-uwegukana-i-125893.html |title=Rwanda International Movie Awards: Hari gushakishwa abakinnyi bakunzwe bazavamo uwegukana Imodoka |author=Janvier Iyamuremye |website=InyaRwanda |date=2023-02-09 |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="nt2023">{{Cite web |url=https://www.newtimes.co.rw/article/6343/entertainment/cinema/winners-at-the-rwanda-international-movie-awards |title=Winners at the Rwanda International Movie Awards |author=Eliane Irakoze |website=The New Times |date=2023-04-02 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="aa2023">{{Cite web |url=https://allafrica.com/stories/202305180095.html |title=Rwanda: Bahavu Finally Gets Car She Won at Rwanda International Movie Awards |website=AllAfrica |date=2023-05-18 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> }} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Aline Munezero]] * [[Jackson Mucyo]] * [[Mashariki African Film Festival]] === Ihuza ryo hanze === * [https://rimaward.org/ Urubuga rwa RIMA] [[Ikiciro:Filimi]] [[Ikiciro:Rwanda]] e941gbji8yot29kf6432ms0xrbtf29g 143201 143189 2026-10-24T07:49:47Z Score Beethoven 11559 143201 wikitext text/x-wiki {{Infobox | above = Rwanda Movie Awards | label1 = Izina rishya | data1 = Rwanda International Movie Awards (RIMA) | label2 = Igihugu | data2 = [[Rwanda]] | label3 = Bitegurwa na | data3 = Ishusho Arts | label4 = Umuyobozi | data4 = [[Jackson Mucyo]] | label5 = Byatangiye | data5 = 2012 | label6 = Urubuga | data6 = [https://rimaward.org/ rimaward.org] }} '''Rwanda Movie Awards''' ni ibihembo bya buri mwaka bihabwa abakora filime mu [[Rwanda]]. Byatangiye mu 2012. Bitegurwa na Ishusho Arts. Kuva mu 2020, ibi bihembo byitwa '''Rwanda International Movie Awards''' (RIMA). Kuva icyo gihe, bihemba kandi filime n'abakinnyi bo mu mahanga. == Amateka == === Rwanda Movie Awards === Rwanda Movie Awards byatangiye mu 2012.<ref name="ny2023" /> Bitegurwa na Ishusho Arts. Jackson Mucyo ni we uyobora Ishusho Arts.<ref name="ny2014" /><ref name="ny2020" /> Mu Ukuboza 2014, Ishusho Arts yatangiye kwakira filime zo guhatanira ibihembo bya 2015. Byari ku nshuro ya kane. Filime zagombaga kuba zarakozwe n'Abanyarwanda mu 2014. Ibyiciro byari bine: filime ngufi, filime ndende, filime mbarankuru na filime z'uruhererekane. Icyiciro cya filime z'uruhererekane cyari gishya.<ref name="ny2014" /> Ibihembo bibanzirizwa na Rwanda Movie Week. Muri iki cyumweru, abakinnyi ba filime bazenguruka igihugu. Bahura n'abakunzi babo.<ref name="ny2014" /><ref name="ny2020" /> Mu 2015, Rwanda Movie Week yateganyijwe mu mijyi myinshi, nka Rubavu, Musanze, Huye na Rusizi.<ref name="ny2014" /> Hari kandi igihembo cy'umukinnyi ukunzwe cyane. Abaturage ni bo batora uwo mukinnyi.<ref name="ny2014" /><ref name="ny2020" /> Mu 2017, [[Aline Munezero]] yari umwe mu bakinnyi b'abagore bahataniraga iki gihembo.<ref name="ny2017" /> === Rwanda International Movie Awards === Mu 2020, ibihembo byabaye ku nshuro ya karindwi. Byahinduye izina biba Rwanda International Movie Awards. Jackson Mucyo yavuze ko ibihembo byabaye mpuzamahanga. Filime n'abakinnyi bo mu mahanga na bo bashobora guhembwa.<ref name="ny2020" /> Rwanda Movie Week ya 2020 yatangiriye i [[Nyamata]] ku ya 21 Gashyantare 2020.<ref name="ny2020" /> RIMA ya mbere yabaye muri Werurwe 2020.<ref name="nt2020" /> Mu 2023, ibihembo byabaye ku nshuro ya munani. Byari ibihembo 30, mu byiciro bine: filime ndende, filime ngufi, filime z'uruhererekane na filime mbarankuru.<ref name="ny2023" /> Umuhango wabaye ku ya 1 Mata 2023, muri Crown Conference.<ref name="nt2023" /> [[Jeannette Bahavu]] yatsindiye igihembo cy'umukinnyi ukunzwe cyane. Yahawe imodoka.<ref name="aa2023" /> == Inyandiko == {{Reflist|refs= <ref name="ny2014">{{Cite web |url=https://inyarwanda.com/inkuru/61415/rwanda-movie-awards-2015-filime-zihatanira-ibihembo-mu-byiciro-binyuranye-zatangiye-kwakirwa-61415.html |title=Rwanda Movie Awards 2015: Filime zihatanira ibihembo mu byiciro binyuranye zatangiye kwakirwa |author=Mutiganda Janvier |website=InyaRwanda |date=2014-12-19 |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="ny2017">{{Cite web |url=https://inyarwanda.com/inkuru/75918/munezero-aline-uri-mubahatanira-igihembo-cy-umukinnyi-wa-fil-75918.html |title=Munezero Aline uri mu bahatanira igihembo cy'umukinnyi wa filime ukunzwe kurusha abandi mu Rwanda ni muntu ki? |author=Ndayisaba Ben Claude |website=InyaRwanda |date=2017-06-18 |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="ny2020">{{Cite web |url=https://inyarwanda.com/inkuru/95581/rwanda-movie-week-abakinnyi-bibyamamare-muri-sinema-nyarwanda-biyamamarije-i-nyamata-amafo-95581.html |title=Rwanda Movie Week: Abakinnyi b'ibyamamare muri Sinema nyarwanda biyamamarije i Nyamata |website=InyaRwanda |date=2020-02-22 |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="nt2020">{{Cite web |url=https://www.newtimes.co.rw/article/174823/Entertainment/glitz-and-glamour-at-rima-2020-film-awards |title=Glitz and glamour at RIMA 2020 film awards |author=Eddie Nsabimana |website=The New Times |date=2020-03-09 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="ny2023">{{Cite web |url=https://inyarwanda.com/inkuru/125893/rwanda-international-movie-awards-hari-gushakishwa-abakinnyi-bakunzwe-bazavamo-uwegukana-i-125893.html |title=Rwanda International Movie Awards: Hari gushakishwa abakinnyi bakunzwe bazavamo uwegukana Imodoka |author=Janvier Iyamuremye |website=InyaRwanda |date=2023-02-09 |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="nt2023">{{Cite web |url=https://www.newtimes.co.rw/article/6343/entertainment/cinema/winners-at-the-rwanda-international-movie-awards |title=Winners at the Rwanda International Movie Awards |author=Eliane Irakoze |website=The New Times |date=2023-04-02 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="aa2023">{{Cite web |url=https://allafrica.com/stories/202305180095.html |title=Rwanda: Bahavu Finally Gets Car She Won at Rwanda International Movie Awards |website=AllAfrica |date=2023-05-18 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> }} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Aline Munezero]] * [[Jackson Mucyo]] * [[Jeannette Bahavu]] * [[Mashariki African Film Festival]] === Ihuza ryo hanze === * [https://rimaward.org/ Urubuga rwa RIMA] [[Ikiciro:Filimi]] [[Ikiciro:Rwanda]] 8149h0pmmtdrexewua6devx4lt723mf 143275 143201 2026-10-24T09:11:36Z Score Beethoven 11559 143275 wikitext text/x-wiki {{Infobox | above = Rwanda Movie Awards | label1 = Izina rishya | data1 = Rwanda International Movie Awards (RIMA) | label2 = Igihugu | data2 = [[Rwanda]] | label3 = Bitegurwa na | data3 = Ishusho Arts | label4 = Umuyobozi | data4 = [[Jackson Mucyo]] | label5 = Byatangiye | data5 = 2012 | label6 = Urubuga | data6 = [https://rimaward.org/ rimaward.org] }} '''Rwanda Movie Awards''' ni ibihembo bya buri mwaka bihabwa abakora filime mu [[Rwanda]]. Byatangiye mu 2012. Bitegurwa na Ishusho Arts. Kuva mu 2020, ibi bihembo byitwa '''Rwanda International Movie Awards''' (RIMA). Kuva icyo gihe, bihemba kandi filime n'abakinnyi bo mu mahanga. == Amateka == === Rwanda Movie Awards === Rwanda Movie Awards byatangiye mu 2012.<ref name="ny2023" /> Bitegurwa na Ishusho Arts. Jackson Mucyo ni we uyobora Ishusho Arts.<ref name="ny2014" /><ref name="ny2020" /> Mu Ukuboza 2014, Ishusho Arts yatangiye kwakira filime zo guhatanira ibihembo bya 2015. Byari ku nshuro ya kane. Filime zagombaga kuba zarakozwe n'Abanyarwanda mu 2014. Ibyiciro byari bine: filime ngufi, filime ndende, filime mbarankuru na filime z'uruhererekane. Icyiciro cya filime z'uruhererekane cyari gishya.<ref name="ny2014" /> Ibihembo bibanzirizwa na Rwanda Movie Week. Muri iki cyumweru, abakinnyi ba filime bazenguruka igihugu. Bahura n'abakunzi babo.<ref name="ny2014" /><ref name="ny2020" /> Mu 2015, Rwanda Movie Week yateganyijwe mu mijyi myinshi, nka Rubavu, Musanze, Huye na Rusizi.<ref name="ny2014" /> Hari kandi igihembo cy'umukinnyi ukunzwe cyane. Abaturage ni bo batora uwo mukinnyi.<ref name="ny2014" /><ref name="ny2020" /> Mu 2017, [[Aline Munezero]] yari umwe mu bakinnyi b'abagore bahataniraga iki gihembo.<ref name="ny2017" /> === Rwanda International Movie Awards === Mu 2020, ibihembo byabaye ku nshuro ya karindwi. Byahinduye izina biba Rwanda International Movie Awards. Jackson Mucyo yavuze ko ibihembo byabaye mpuzamahanga. Filime n'abakinnyi bo mu mahanga na bo bashobora guhembwa.<ref name="ny2020" /> Rwanda Movie Week ya 2020 yatangiriye i [[Nyamata]] ku ya 21 Gashyantare 2020.<ref name="ny2020" /> RIMA ya mbere yabaye muri Werurwe 2020.<ref name="nt2020" /> Mu 2023, ibihembo byabaye ku nshuro ya munani. Byari ibihembo 30, mu byiciro bine: filime ndende, filime ngufi, filime z'uruhererekane na filime mbarankuru.<ref name="ny2023" /> Umuhango wabaye ku ya 1 Mata 2023, muri Crown Conference.<ref name="nt2023" /> [[Jeannette Bahavu]] yatsindiye igihembo cy'umukinnyi ukunzwe cyane. Yahawe imodoka.<ref name="aa2023" /> [[Emmanuel Mugisha]] yatsindiye igihembo cy'umukinnyi w'umugabo mwiza. Mu cyiciro mpuzamahanga, [[Ini Edo]] na [[IK Ogbonna]] bo muri [[Nijeriya]] baratsinze.<ref name="nt2023" /> == Inyandiko == {{Reflist|refs= <ref name="ny2014">{{Cite web |url=https://inyarwanda.com/inkuru/61415/rwanda-movie-awards-2015-filime-zihatanira-ibihembo-mu-byiciro-binyuranye-zatangiye-kwakirwa-61415.html |title=Rwanda Movie Awards 2015: Filime zihatanira ibihembo mu byiciro binyuranye zatangiye kwakirwa |author=Mutiganda Janvier |website=InyaRwanda |date=2014-12-19 |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="ny2017">{{Cite web |url=https://inyarwanda.com/inkuru/75918/munezero-aline-uri-mubahatanira-igihembo-cy-umukinnyi-wa-fil-75918.html |title=Munezero Aline uri mu bahatanira igihembo cy'umukinnyi wa filime ukunzwe kurusha abandi mu Rwanda ni muntu ki? |author=Ndayisaba Ben Claude |website=InyaRwanda |date=2017-06-18 |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="ny2020">{{Cite web |url=https://inyarwanda.com/inkuru/95581/rwanda-movie-week-abakinnyi-bibyamamare-muri-sinema-nyarwanda-biyamamarije-i-nyamata-amafo-95581.html |title=Rwanda Movie Week: Abakinnyi b'ibyamamare muri Sinema nyarwanda biyamamarije i Nyamata |website=InyaRwanda |date=2020-02-22 |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="nt2020">{{Cite web |url=https://www.newtimes.co.rw/article/174823/Entertainment/glitz-and-glamour-at-rima-2020-film-awards |title=Glitz and glamour at RIMA 2020 film awards |author=Eddie Nsabimana |website=The New Times |date=2020-03-09 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="ny2023">{{Cite web |url=https://inyarwanda.com/inkuru/125893/rwanda-international-movie-awards-hari-gushakishwa-abakinnyi-bakunzwe-bazavamo-uwegukana-i-125893.html |title=Rwanda International Movie Awards: Hari gushakishwa abakinnyi bakunzwe bazavamo uwegukana Imodoka |author=Janvier Iyamuremye |website=InyaRwanda |date=2023-02-09 |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="nt2023">{{Cite web |url=https://www.newtimes.co.rw/article/6343/entertainment/cinema/winners-at-the-rwanda-international-movie-awards |title=Winners at the Rwanda International Movie Awards |author=Eliane Irakoze |website=The New Times |date=2023-04-02 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="aa2023">{{Cite web |url=https://allafrica.com/stories/202305180095.html |title=Rwanda: Bahavu Finally Gets Car She Won at Rwanda International Movie Awards |website=AllAfrica |date=2023-05-18 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> }} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Aline Munezero]] * [[Emmanuel Mugisha]] * [[IK Ogbonna]] * [[Ini Edo]] * [[Jackson Mucyo]] * [[Jeannette Bahavu]] * [[Mashariki African Film Festival]] === Ihuza ryo hanze === * [https://rimaward.org/ Urubuga rwa RIMA] [[Ikiciro:Filimi]] [[Ikiciro:Rwanda]] 9yjecdaugs2brbrj7arzwhoczfg4ucq 143296 143275 2026-10-24T09:57:02Z Score Beethoven 11559 143296 wikitext text/x-wiki {{Infobox | above = Rwanda Movie Awards | label1 = Izina rishya | data1 = Rwanda International Movie Awards (RIMA) | label2 = Igihugu | data2 = [[Rwanda]] | label3 = Bitegurwa na | data3 = Ishusho Arts | label4 = Umuyobozi | data4 = [[Jackson Mucyo]] | label5 = Byatangiye | data5 = 2012 | label6 = Urubuga | data6 = [https://rimaward.org/ rimaward.org] }} '''Rwanda Movie Awards''' ni ibihembo bya buri mwaka bihabwa abakora filime mu [[Rwanda]]. Byatangiye mu 2012. Bitegurwa na Ishusho Arts. Kuva mu 2020, ibi bihembo byitwa '''Rwanda International Movie Awards''' (RIMA). Kuva icyo gihe, bihemba kandi filime n'abakinnyi bo mu mahanga. == Amateka == === Rwanda Movie Awards === Rwanda Movie Awards byatangiye mu 2012.<ref name="ny2023" /> Bitegurwa na Ishusho Arts. Jackson Mucyo ni we uyobora Ishusho Arts.<ref name="ny2014" /><ref name="ny2020" /> Mu Ukuboza 2014, Ishusho Arts yatangiye kwakira filime zo guhatanira ibihembo bya 2015. Byari ku nshuro ya kane. Filime zagombaga kuba zarakozwe n'Abanyarwanda mu 2014. Ibyiciro byari bine: filime ngufi, filime ndende, filime mbarankuru na filime z'uruhererekane. Icyiciro cya filime z'uruhererekane cyari gishya.<ref name="ny2014" /> Ibihembo bibanzirizwa na Rwanda Movie Week. Muri iki cyumweru, abakinnyi ba filime bazenguruka igihugu. Bahura n'abakunzi babo.<ref name="ny2014" /><ref name="ny2020" /> Mu 2015, Rwanda Movie Week yateganyijwe mu mijyi myinshi, nka Rubavu, Musanze, Huye na Rusizi.<ref name="ny2014" /> Hari kandi igihembo cy'umukinnyi ukunzwe cyane. Abaturage ni bo batora uwo mukinnyi.<ref name="ny2014" /><ref name="ny2020" /> Mu 2017, [[Aline Munezero]] yari umwe mu bakinnyi b'abagore bahataniraga iki gihembo.<ref name="ny2017" /> === Rwanda International Movie Awards === Mu 2020, ibihembo byabaye ku nshuro ya karindwi. Byahinduye izina biba Rwanda International Movie Awards. Jackson Mucyo yavuze ko ibihembo byabaye mpuzamahanga. Filime n'abakinnyi bo mu mahanga na bo bashobora guhembwa.<ref name="ny2020" /> Rwanda Movie Week ya 2020 yatangiriye i [[Nyamata]] ku ya 21 Gashyantare 2020.<ref name="ny2020" /> RIMA ya mbere yabaye muri Werurwe 2020.<ref name="nt2020" /> Mu 2023, ibihembo byabaye ku nshuro ya munani. Byari ibihembo 30, mu byiciro bine: filime ndende, filime ngufi, filime z'uruhererekane na filime mbarankuru.<ref name="ny2023" /> Umuhango wabaye ku ya 1 Mata 2023, muri Crown Conference.<ref name="nt2023" /> [[Jeannette Bahavu]] yatsindiye igihembo cy'umukinnyi ukunzwe cyane. Yahawe imodoka.<ref name="aa2023" /> [[Emmanuel Mugisha]] yatsindiye igihembo cy'umukinnyi w'umugabo mwiza. [[Roger Niyoyita]] yatsindiye igihembo cy'umuyobozi wa filime mwiza. Mu cyiciro mpuzamahanga, [[Ini Edo]] na [[IK Ogbonna]] bo muri [[Nijeriya]] baratsinze.<ref name="nt2023" /> == Inyandiko == {{Reflist|refs= <ref name="ny2014">{{Cite web |url=https://inyarwanda.com/inkuru/61415/rwanda-movie-awards-2015-filime-zihatanira-ibihembo-mu-byiciro-binyuranye-zatangiye-kwakirwa-61415.html |title=Rwanda Movie Awards 2015: Filime zihatanira ibihembo mu byiciro binyuranye zatangiye kwakirwa |author=Mutiganda Janvier |website=InyaRwanda |date=2014-12-19 |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="ny2017">{{Cite web |url=https://inyarwanda.com/inkuru/75918/munezero-aline-uri-mubahatanira-igihembo-cy-umukinnyi-wa-fil-75918.html |title=Munezero Aline uri mu bahatanira igihembo cy'umukinnyi wa filime ukunzwe kurusha abandi mu Rwanda ni muntu ki? |author=Ndayisaba Ben Claude |website=InyaRwanda |date=2017-06-18 |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="ny2020">{{Cite web |url=https://inyarwanda.com/inkuru/95581/rwanda-movie-week-abakinnyi-bibyamamare-muri-sinema-nyarwanda-biyamamarije-i-nyamata-amafo-95581.html |title=Rwanda Movie Week: Abakinnyi b'ibyamamare muri Sinema nyarwanda biyamamarije i Nyamata |website=InyaRwanda |date=2020-02-22 |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="nt2020">{{Cite web |url=https://www.newtimes.co.rw/article/174823/Entertainment/glitz-and-glamour-at-rima-2020-film-awards |title=Glitz and glamour at RIMA 2020 film awards |author=Eddie Nsabimana |website=The New Times |date=2020-03-09 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="ny2023">{{Cite web |url=https://inyarwanda.com/inkuru/125893/rwanda-international-movie-awards-hari-gushakishwa-abakinnyi-bakunzwe-bazavamo-uwegukana-i-125893.html |title=Rwanda International Movie Awards: Hari gushakishwa abakinnyi bakunzwe bazavamo uwegukana Imodoka |author=Janvier Iyamuremye |website=InyaRwanda |date=2023-02-09 |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="nt2023">{{Cite web |url=https://www.newtimes.co.rw/article/6343/entertainment/cinema/winners-at-the-rwanda-international-movie-awards |title=Winners at the Rwanda International Movie Awards |author=Eliane Irakoze |website=The New Times |date=2023-04-02 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="aa2023">{{Cite web |url=https://allafrica.com/stories/202305180095.html |title=Rwanda: Bahavu Finally Gets Car She Won at Rwanda International Movie Awards |website=AllAfrica |date=2023-05-18 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> }} == Reba kandi == === Ingingo zijyanye === * [[Aline Munezero]] * [[Emmanuel Mugisha]] * [[IK Ogbonna]] * [[Ini Edo]] * [[Jackson Mucyo]] * [[Roger Niyoyita]] * [[Jeannette Bahavu]] * [[Mashariki African Film Festival]] === Ihuza ryo hanze === * [https://rimaward.org/ Urubuga rwa RIMA] [[Ikiciro:Filimi]] [[Ikiciro:Rwanda]] o5ki2jbtalq94nomrctxosu4ewn4qg3 Jackson Mucyo 0 23765 143188 2026-10-24T07:01:17Z Score Beethoven 11559 Created page with "{{Infobox person | name = Jackson Mucyo | nationality = Umunyarwanda | occupation = Umuyobozi wa Ishusho Arts | known_for = [[Rwanda Movie Awards]] }} '''Jackson Mucyo''' (cyangwa Mucyo Jackson) ni Umunyarwanda ukora mu ruganda rwa [[Filime|sinema]]. Ni umuyobozi wa Ishusho Arts. Ishusho Arts itegura ibihembo bya [[Rwanda Movie Awards]]. Kuva mu 2020, ibi bihembo byitwa Rwanda International Movie Awards (RIMA). == Umwuga == Jackson Mucyo ayobora Ishusho Arts.<ref name=..." 143188 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Jackson Mucyo | nationality = Umunyarwanda | occupation = Umuyobozi wa Ishusho Arts | known_for = [[Rwanda Movie Awards]] }} '''Jackson Mucyo''' (cyangwa Mucyo Jackson) ni Umunyarwanda ukora mu ruganda rwa [[Filime|sinema]]. Ni umuyobozi wa Ishusho Arts. Ishusho Arts itegura ibihembo bya [[Rwanda Movie Awards]]. Kuva mu 2020, ibi bihembo byitwa Rwanda International Movie Awards (RIMA). == Umwuga == Jackson Mucyo ayobora Ishusho Arts.<ref name="nt2016"/> Ishusho Arts ni ikigo cya sinema cyo mu [[Rwanda]]. Cyashinzwe muri Kanama 2011.<ref name="nt2020"/> Gitegura ibihembo bya Rwanda Movie Awards. Ibi bihembo byatangiye mu 2012.<ref name="iny2023"/> Ikinyamakuru ''The New Times'' cyo mu 2025 kivuga ko Mucyo ari we washinze RIMA.<ref name="nt2025"/> Mu 2016, Rwanda Movie Awards zatanzwe ku nshuro ya gatanu. Mucyo yavuze ko abahatana bagomba no guturuka hanze y'u Rwanda. Yavuze ko ibihembo byahabwaga abantu bamwe buri gihe. Yasabye abakora filime kwita ku bwiza bw'ibikorwa byabo. Yasabye kandi abafana, abikorera na Leta gushyigikira sinema nyarwanda.<ref name="nt2016"/> Mu 2020, ibi bihembo byabaye mpuzamahanga. Byiswe Rwanda International Movie Awards (RIMA). Mucyo yari umuhuzabikorwa wa RIMA. Yavuze ko abakora filime bo mu Rwanda batangiye guhatana mu maserukiramuco mpuzamahanga. Yavuze kandi ko hazabaho umunota wo guceceka bibuka umukinnyi [[Denis Nsanzamahoro]].<ref name="nt2020"/> Mu Gushyingo 2021, Mucyo yitabiriye itangizwa ry'urubuga Vugafrica.rw. Uru rubuga rugenewe abanditsi ba filime. Mucyo yavuze ko igihe kigeze ngo abanditsi ba filime bungukire mu byo bakora.<ref name="iny2021a"/> Mu Kuboza 2021, yatangaje ko umukinnyi ukunzwe n'abantu (''People's Choice'') azahembwa imodoka.<ref name="iny2021b"/> Muri Mutarama 2023, Mucyo yasobanuye ko ibihembo bya 2022 byasubitswe. Impamvu zirimo icyorezo cya [[COVID-19]] n'amabwiriza yagongaga abashyitsi baturutse hanze.<ref name="iny2023"/> Mu Kuboza 2025, Mucyo yitabiriye iKON Activate i [[Kigali]]. Iki gikorwa gitegurwa n'ibihembo bya iKON Awards byo muri [[Ubugande]].<ref name="nt2025"/> == Inyandiko == {{Reflist|refs= <ref name="nt2016">{{Cite web |url=https://www.newtimes.co.rw/article/128525/Entertainment/rwanda-movie-awards-attract-regional-players |title=Rwanda Movie Awards attract regional players |author=Julius Bizimungu |website=The New Times |date=2016-03-29 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="nt2020">{{Cite web |url=https://www.newtimes.co.rw/article/174669/Entertainment/nominees-announced-for-inaugural-rwanda-international-movie-awards |title=Nominees announced for inaugural Rwanda International Movie Awards |author=Eddie Nsabimana |website=The New Times |date=2020-03-03 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="iny2021a">{{Cite web |url=https://inyarwanda.com/rw/amakuru/abanditsi-ba-filime-bashyiriweho-urubuga-rwa-internet-bazacururizaho-inkuru-zabo-amafoto-111952 |title=Abanditsi ba filime bashyiriweho urubuga rwa internet bazacururizaho inkuru zabo |author=Janvier Iyamuremye |website=InyaRwanda |date=2021-11-27 |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="iny2021b">{{Cite web |url=https://inyarwanda.com/rw/amakuru/imodoka-mu-bihembo-bizatangwa-muri-rwanda-international-movie-awards-112617 |title=Imodoka mu bihembo bizatangwa muri Rwanda International Movie Awards |author=Janvier Iyamuremye |website=InyaRwanda |date=2021-12-15 |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="iny2023">{{Cite web |url=https://inyarwanda.com/rw/amakuru/alliah-cool-yahawe-akazi-muri-rwanda-international-movie-award-yagarukanye-imbaraga-125126 |title=Alliah Cool na Aaron bahawe inshingano muri Rwanda International Movie Awards yagarukanye imbaraga |author=Janvier Iyamuremye |website=InyaRwanda |date=2023-01-20 |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="nt2025">{{Cite web |url=https://allafrica.com/stories/202512220316.html |title=Rwanda: Filmmakers Brace for Regional Boost As Ikon Awards Expand |author=Tonny Mwiseneza |website=AllAfrica |publisher=The New Times |date=2025-12-22 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> }} {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Mucyo, Jackson}} [[Ikiciro:Abanyarwanda]] [[Ikiciro:Abagabo]] [[Ikiciro:Filimi]] 2tv0uhkji43uj9it2vdo352ntnleoqz The Bride (filime) 0 23766 143195 2026-10-24T07:33:14Z Score Beethoven 11559 Created page with "{{Infobox | above = ''The Bride'' | label1 = Umuyobozi | data1 = Myriam Uwiragiye Birara | label2 = Uwanditse inkuru | data2 = Myriam Uwiragiye Birara | label3 = Abakinnyi | data3 = Sandra Umulisa<br />Aline Amike<br />Daniel Gaga<br />Fabiola Mukasekuru<br />Beata Mukakamanzi<br />Justine Musabyeyezu | label4 = Ufata amashusho | data4 = Bora Shingiro | label5 = Igihugu | data5 = [[Rwanda]] | label6 = Ururimi | data6 = [[Ikinyarwanda]] | label7 = Uburebure | data7 = Imin..." 143195 wikitext text/x-wiki {{Infobox | above = ''The Bride'' | label1 = Umuyobozi | data1 = Myriam Uwiragiye Birara | label2 = Uwanditse inkuru | data2 = Myriam Uwiragiye Birara | label3 = Abakinnyi | data3 = Sandra Umulisa<br />Aline Amike<br />Daniel Gaga<br />Fabiola Mukasekuru<br />Beata Mukakamanzi<br />Justine Musabyeyezu | label4 = Ufata amashusho | data4 = Bora Shingiro | label5 = Igihugu | data5 = [[Rwanda]] | label6 = Ururimi | data6 = [[Ikinyarwanda]] | label7 = Uburebure | data7 = Iminota 73 | label8 = Yasohotse | data8 = 2023 }} '''''The Bride''''' ni filime yo mu [[Rwanda]] yasohotse mu 2023. Yayobowe kandi yandikwa na Myriam Uwiragiye Birara. Ni yo filime ndende ya mbere yakoze. Ivuga ku muco wa « guterura », aho umukobwa ashimutwa agashyingirwa ku gahato. Iyi filime yerekanywe bwa mbere mu iserukiramuco rya Berlinale mu 2023. Yahawe ibihembo mu maserukiramuco menshi, harimo FESPACO mu 2025. == Inkuru == Inkuru ibera mu cyaro cy'u Rwanda mu 1997, hashize imyaka itatu habaye [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]].<ref name="lpa" /> Eva ni umukobwa ukiri muto. Yifuza kwiga ubuvuzi.<ref name="berlinale" /> Umugabo witwa Silas aramushimuta, akamufata ku ngufu. Hanyuma Eva ashyingirwa ku gahato.<ref name="lpa" /> Eva aba mu rugo rumwe n'umugabo we na mubyara w'umugabo we. Eva n'uwo mubyara baba inshuti. Eva amenya uko Jenoside yagize ingaruka ku muryango w'umugabo we.<ref name="berlinale" /> == Ikorwa rya filime == Myriam Uwiragiye Birara yashingiye inkuru ku byabaye ku bagore bo mu muryango we, bashyingiwe ku gahato.<ref name="aa2025" /> Mbere yaho, yari yarakoze filime ngufi ''HOME'' (2021).<ref name="arsenal" /> Sandra Umulisa, murumuna w'umuyobozi wa filime, ni we ukina Eva. Aline Amike yatoranyijwe binyuze ku mbuga nkoranyambaga.<ref name="lpa" /> Amashusho yafashwe na Bora Shingiro.<ref name="berlinale" /> == Ibihembo == * Berlinale 2023: ishimwe ryihariye ry'akanama nkemurampaka, mu gihembo cya filime ndende ya mbere (GWFF).<ref name="lpa" /><ref name="fespaco" /> * Iserukiramuco rya Las Palmas de Gran Canaria (Espanye): Harimaguada de Plata n'igihembo cya CIMA.<ref name="fespaco" /> * Festival du nouveau cinéma (Kanada): igihembo cy'umukinnyi mwiza w'umugore n'ishimwe ryihariye.<ref name="fespaco" /> * Iserukiramuco rya filime nyafurika rya Khouribga ([[Maroke]]): Grand Prix Sembène n'igihembo cy'abanenga filime.<ref name="fespaco" /> * Novos Cinemas (Espanye), 2023: ibihembo bitatu.<ref name="aa2025" /> * FESPACO 2025 (Burkina Faso): Prix spécial UNFPA.<ref name="aa2025" /> == Inyandiko == {{Reflist|refs= <ref name="berlinale">{{Cite web |url=https://www.berlinale.de/en/2023/programme/202305569.html |title=The Bride |website=Berlinale |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="lpa">{{Cite web |url=https://www.lpafilmfestival.com/en/?p=20171 |title=The Bride, a tribute to Rwandan women victims of forced marriage |website=Las Palmas de Gran Canaria International Film Festival |date=2023-04-21 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="fespaco">{{Cite web |url=https://fespaco.bf/en/the-bride/ |title=The Bride |website=FESPACO |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="arsenal">{{Cite web |url=https://arsenal-berlin.de/en/forum-forum-expanded/archive/program-archive/2023/program-forum/main-program/the-bride/essay-disappeared-from-view |title=Disappeared from View |author=Kelli Weston |website=Arsenal – Institut für Film und Videokunst |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="aa2025">{{Cite web |url=https://allafrica.com/stories/202503030058.html |title=Rwandan Film 'The Bride' Bags Award At FESPACO 2025 |author=Eliane Irakoze |website=The New Times (AllAfrica) |date=2025-03-03 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> }} == Ihuza ryo hanze == * [https://www.berlinale.de/en/2023/programme/202305569.html ''The Bride''] ku rubuga rwa Berlinale [[Ikiciro:Filimi]] [[Ikiciro:Rwanda]] pkn9bziljp4779mpesfpi7t9w0m1mr6 Bahavu Usanase Jeannette 0 23767 143199 2026-10-24T07:46:42Z Score Beethoven 11559 Score Beethoven moved page [[Bahavu Usanase Jeannette]] to [[Jeannette Bahavu]]: Kwimurira ku izina Jeannette Bahavu (izina ribanza mbere y'irindi) 143199 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Jeannette Bahavu]] ceo585uche3rkdrizl59clvcj37awv8 Bahavu Jeannette 0 23768 143200 2026-10-24T07:46:42Z Score Beethoven 11559 Kwimurira ku izina Jeannette Bahavu (izina ribanza mbere y'irindi) 143200 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Jeannette Bahavu]] ceo585uche3rkdrizl59clvcj37awv8 Ini Edo 0 23769 143202 2026-10-24T08:00:19Z Score Beethoven 11559 Created page with "{{Infobox person | name = Ini Edo | image = Ini-Edo-1.jpg | caption = Ini Edo | nationality = Umunyanijeriya | occupation = Umukinnyi wa filime, umutunganyafilime }} '''Ini Edo''' (amazina yose: Iniobong Edo) ni umukinnyi wa filime wo muri [[Nijeriya]]. Akina muri filime za Nollywood, uruganda rwa filime rwo muri Nijeriya. Mu 2023, Ini Edo yatsindiye igihembo cy'umukinnyi w'umugore mwiza mu cyiciro mpuzamahanga muri Rwanda Movie Awards|Rwanda International Movie Award..." 143202 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Ini Edo | image = Ini-Edo-1.jpg | caption = Ini Edo | nationality = Umunyanijeriya | occupation = Umukinnyi wa filime, umutunganyafilime }} '''Ini Edo''' (amazina yose: Iniobong Edo) ni umukinnyi wa filime wo muri [[Nijeriya]]. Akina muri filime za Nollywood, uruganda rwa filime rwo muri Nijeriya. Mu 2023, Ini Edo yatsindiye igihembo cy'umukinnyi w'umugore mwiza mu cyiciro mpuzamahanga muri [[Rwanda Movie Awards|Rwanda International Movie Awards]]. == Umwuga == Ini Edo yatangiye gukina filime mu 2000. Filime ye ya mbere ni ''Thick Madam''. Yamenyekanye cyane mu 2004, muri filime ''World Apart''.<ref name="cable2024"/> Mu 2019, ikinyamakuru ''The Guardian'' cyo muri Nijeriya cyamwise umwe mu bakinnyi ba Nollywood bakunzwe cyane.<ref name="guardian2019"/> Mu 2023, Ini Edo yari umwe mu batunganyije filime y'uruhererekane ''Shanty Town''. Iyi filime yacaga kuri Netflix. Ini Edo yakinnyemo uruhare rwa Inem.<ref name="pulse2023"/> Ku ya 1 Mata 2023, Ini Edo yatsindiye igihembo cy'umukinnyi w'umugore mwiza mu cyiciro mpuzamahanga (''Best Actress International'') muri Rwanda International Movie Awards. Umukinnyi w'umugabo watsinze muri icyo cyiciro ni IK Ogbonna, na we wo muri Nijeriya.<ref name="nt2023"/> Mu 2024, Ini Edo yatangaje itariki filime y'uruhererekane ''Fairytale Wedding'' izasohokeraho.<ref name="cable2024"/> == Inyandiko == {{Reflist|refs= <ref name="cable2024">{{Cite web |url=https://lifestyle.thecable.ng/ini-edo-announces-date-for-fairytale-wedding/ |title=Ini Edo announces date for 'Fairytale Wedding' series |author=Taiwo Oshunloye |website=TheCable Lifestyle |date=2024-09-22 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="guardian2019">{{Cite web |url=https://guardian.ng/life/ini-edo-reflects-on-how-passion-has-brought-her-this-far/ |title=Ini Edo Reflects On Her Career Growth |author=Akinwale Akinyoade |website=The Guardian Nigeria |date=2019-05-20 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="pulse2023">{{Cite web |url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/shanty-town-ini-edo-and-chi-chi-nworah-on-producing-the-top-tv-show-on-netflix-right/25hhjmf |title='Shanty Town': Ini Edo and Chi Chi Nworah on producing the top TV show on Netflix right now |author=Inem Udodiong |website=Pulse Nigeria |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20230204075207/https://www.pulse.ng/entertainment/movies/shanty-town-ini-edo-and-chi-chi-nworah-on-producing-the-top-tv-show-on-netflix-right/25hhjmf |archive-date=2023-02-04 |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="nt2023">{{Cite web |url=https://www.newtimes.co.rw/article/6343/entertainment/cinema/winners-at-the-rwanda-international-movie-awards |title=Winners at the Rwanda International Movie Awards |author=Eliane Irakoze |website=The New Times |date=2023-04-02 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> }} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Ini Edo|Amafoto ya Ini Edo]] kuri Wikimedia Commons {{DEFAULTSORT:Edo, Ini}} [[Ikiciro:Nijeriya]] [[Ikiciro:Abagore]] [[Ikiciro:Filimi]] eki6bqb0e38l3r9kyjz3wf7v8erqak7 IK Ogbonna 0 23770 143205 2026-10-24T08:06:14Z Score Beethoven 11559 Created page with "{{Infobox person | name = IK Ogbonna | image = IK Ogbonna cropped.png | caption = IK Ogbonna | birth_name = Ikechukwu Mitchel Ogbonna | birth_date = 11 Mutarama 1984 | nationality = Umunyanijeriya | occupation = Umukinnyi wa filime, umunyamideli }} '''IK Ogbonna''' (amazina yose: Ikechukwu Mitchel Ogbonna; yavutse ku ya 11 Mutarama 1984) ni umukinnyi wa filime wo muri [[Nijeriya]]. Akina muri filime za Nollywood. Ni n'umunyamideli. Mu 2023, IK Ogbonna yatsindiye igihemb..." 143205 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = IK Ogbonna | image = IK Ogbonna cropped.png | caption = IK Ogbonna | birth_name = Ikechukwu Mitchel Ogbonna | birth_date = 11 Mutarama 1984 | nationality = Umunyanijeriya | occupation = Umukinnyi wa filime, umunyamideli }} '''IK Ogbonna''' (amazina yose: Ikechukwu Mitchel Ogbonna; yavutse ku ya 11 Mutarama 1984) ni umukinnyi wa filime wo muri [[Nijeriya]]. Akina muri filime za Nollywood. Ni n'umunyamideli. Mu 2023, IK Ogbonna yatsindiye igihembo cy'umukinnyi w'umugabo mwiza mu cyiciro mpuzamahanga muri [[Rwanda Movie Awards|Rwanda International Movie Awards]]. == Ubuzima == === Ubwana n'amashuri === IK Ogbonna yavutse ku ya 11 Mutarama 1984. Akomoka muri Leta ya Abia, mu majyepfo y'iburasirazuba bwa Nijeriya. Yize amashuri abanza n'ayisumbuye muri Leta ya Lagos. Yize sosiyoloji muri Kaminuza ya Jos.<ref name="presspay2022"/> === Umwuga === IK Ogbonna yatangiye gukina filime mu 2013. Filime ye ya mbere ni ''Love Lorn''.<ref name="presspay2022"/> Ku ya 1 Mata 2023, IK Ogbonna yatsindiye igihembo cy'umukinnyi w'umugabo mwiza mu cyiciro mpuzamahanga (''Best Actor International'') muri Rwanda International Movie Awards. Umukinnyi w'umugore watsinze muri icyo cyiciro ni [[Ini Edo]], na we wo muri Nijeriya.<ref name="nt2023"/> === Ubuzima bwite === Mu 2015, IK Ogbonna yashakanye na Sonia Morales. Babyaranye umuhungu. Batandukanye mu 2019.<ref name="pulse2019"/> == Inyandiko == {{Reflist|refs= <ref name="presspay2022">{{Cite web |url=https://presspay.ng/news/education-profile-of-ik-ogbonna/ |title=Education Profile of IK Ogbonna |website=PressPay NG |date=2022-10-17 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="nt2023">{{Cite web |url=https://www.newtimes.co.rw/article/6343/entertainment/cinema/winners-at-the-rwanda-international-movie-awards |title=Winners at the Rwanda International Movie Awards |author=Eliane Irakoze |website=The New Times |date=2023-04-02 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="pulse2019">{{Cite web |url=https://www.pulse.ng/entertainment/celebrities/ik-ogbonna-and-sonia-morales-are-officially-divorced/4g3ckzk |title=IK Ogbonna and Sonia Morales are officially divorced!!! |author=Odion Okonofua |website=Pulse Nigeria |date=2019-08-08 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> }} {{DEFAULTSORT:Ogbonna, IK}} [[Ikiciro:Nijeriya]] [[Ikiciro:Abagabo]] [[Ikiciro:Filimi]] bhjdke60zbxfb5n8qxtj8ml3j3zyalb Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere 10 23771 143207 2026-10-24T08:26:12Z Score Beethoven 11559 Created page with "{{Navbox | name = Palette Imirenge y'Akarere | state = {{{state|uncollapsed}}} | title = {{#if:{{{1|}}}|Imirenge y'[[Akarere ka {{{1}}}]]|[[Imirenge y’u Rwanda]]}} | listclass = hlist | below = [[Imirenge y’u Rwanda]] • [[Uturere tw’u Rwanda]] | list1 = {{#switch:{{{1|}}} |Bugesera = [[Gashora|Gashora]] • [[Umurenge wa Juru|Juru]] • [[Umurenge wa Kamabuye|Kamabuye]] • [[Umurenge wa Mareba|Mareba]] • Umurenge wa Mayange|Mayang..." 143207 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Palette Imirenge y'Akarere | state = {{{state|uncollapsed}}} | title = {{#if:{{{1|}}}|Imirenge y'[[Akarere ka {{{1}}}]]|[[Imirenge y’u Rwanda]]}} | listclass = hlist | below = [[Imirenge y’u Rwanda]] • [[Uturere tw’u Rwanda]] | list1 = {{#switch:{{{1|}}} |Bugesera = [[Gashora|Gashora]] • [[Umurenge wa Juru|Juru]] • [[Umurenge wa Kamabuye|Kamabuye]] • [[Umurenge wa Mareba|Mareba]] • [[Umurenge wa Mayange|Mayange]] • [[Umurenge wa Musenyi|Musenyi]] • [[Umurenge wa Mwogo|Mwogo]] • [[Umurenge wa Ngeruka|Ngeruka]] • [[Umurenge wa Ntarama|Ntarama]] • [[Umurenge wa Nyamata|Nyamata]] • [[Umurenge wa Nyarugenge|Nyarugenge]] • [[Rilima|Rilima]] • [[Umurenge wa Ruhuha|Ruhuha]] • [[Umurenge wa Rweru|Rweru]] • [[Umurenge wa Shyara|Shyara]] |Burera = [[Umurenge wa Bungwe|Bungwe]] • [[Umurenge wa Butaro|Butaro]] • [[Umurenge wa Cyanika (Burera)|Cyanika]] • [[Umurenge wa Cyeru|Cyeru]] • [[Umurenge wa Gahunga|Gahunga]] • [[Umurenge wa Gatebe|Gatebe]] • [[Umurenge wa Gitovu|Gitovu]] • [[Umurenge wa Kagogo|Kagogo]] • [[Umurenge wa Kinoni|Kinoni]] • [[Umurenge wa Kinyababa|Kinyababa]] • [[Umurenge wa Kivuye|Kivuye]] • [[Umurenge wa Nemba (Burera)|Nemba]] • [[Umurenge wa Rugarama (Burera)|Rugarama]] • [[Umurenge wa Rugengabari|Rugengabari]] • [[Umurenge wa Ruhunde|Ruhunde]] • [[Umurenge wa Rusarabuye|Rusarabuye]] • [[Umurenge wa Rwerere|Rwerere]] |Gakenke = [[Umurenge wa Busengo|Busengo]] • [[Umurenge wa Coko|Coko]] • [[Umurenge wa Cyabingo|Cyabingo]] • [[Umurenge wa Gakenke|Gakenke]] • [[Umurenge wa Gashenyi|Gashenyi]] • [[Umurenge wa Janja|Janja]] • [[Umurenge wa Kamubuga|Kamubuga]] • [[Umurenge wa Karambo|Karambo]] • [[Umurenge wa Kivuruga|Kivuruga]] • [[Umurenge wa Mataba|Mataba]] • [[Umurenge wa Minazi|Minazi]] • [[Umurenge wa Mugunga|Mugunga]] • [[Umurenge wa Muhondo|Muhondo]] • [[Umurenge wa Muyongwe|Muyongwe]] • [[Umurenge wa Muzo|Muzo]] • [[Umurenge wa Nemba|Nemba]] • [[Umurenge wa Ruli|Ruli]] • [[Umurenge wa Rusasa|Rusasa]] • [[Umurenge wa Rushashi|Rushashi]] |Gasabo = [[Umurenge wa Bumbogo|Bumbogo]] • [[Umurenge wa Gatsata|Gatsata]] • [[Umurenge wa Gikomero|Gikomero]] • [[Gisozi|Gisozi]] • [[Umurenge wa Jabana|Jabana]] • [[Umurenge wa Jali|Jali]] • [[Umurenge wa Kacyiru|Kacyiru]] • [[Kimihurura|Kimihurura]] • [[Umurenge wa Kimironko|Kimiromko]] • [[Umurenge wa Kinyinya|Kinyinya]] • [[Umurenge wa Ndera|Ndera]] • [[Umurenge wa Nduba|Nduba]] • [[Remera, Kigali|Remera]] • [[Umurenge wa Rusororo|Rusororo]] • [[Umurenge wa Rutunga|Rutunga]] |Gatsibo = [[Umurenge wa Gasange|Gasange]] • [[Umurenge wa Gatsibo|Gatsibo]] • [[Umurenge wa Gitoki|Gitoki]] • [[Umurenge wa Kabarore|Kabarore]] • [[Umurenge wa Kageyo (Gatsibo)|Kageyo]] • [[Umurenge wa Kiramuruzi|Kiramuruzi]] • [[Umurenge wa Kiziguro|Kiziguro]] • [[Umurenge wa Muhura|Muhura]] • [[Umurenge wa Murambi (Gatsibo)|Murambi]] • [[Umurenge wa Ngarama|Ngarama]] • [[Umurenge wa Nyagihanga|Nyagihanga]] • [[Umurenge wa Remera (Gatsibo)|Remera]] • [[Umurenge wa Rugarama (Gatsibo)|Rugarama]] • [[Umurenge wa Rwimbogo (Gatsibo)|Rwimbogo]] |Gicumbi = [[Umurenge wa Bukure|Bukure]] • [[Umurenge wa Bwisige|Bwisige]] • [[Umurenge wa Byumba|Byumba]] • [[Umurenge wa Cyumba|Cyumba]] • [[Umurenge wa Giti|Giti]] • [[Umurenge wa Kageyo (Gicumbi)|Kageyo]] • [[Umurenge wa Kaniga|Kaniga]] • [[Umurenge wa Manyagiro|Manyagiro]] • [[Umurenge wa Miyove|Miyove]] • [[Umurenge wa Mukarange (Gicumbi)|Mukarange]] • [[Umurenge wa Muko (Gicumbi)|Muko]] • [[Umurenge wa Mutete|Mutete]] • [[Umurenge wa Nyamiyaga (Gicumbi)|Nyamiyaga]] • [[Umurenge wa Nyankenke|Nyankenke]] • [[Umurenge wa Rubaya|Rubaya]] • [[Umurenge wa Rukomo (Gicumbi)|Rukomo]] • [[Umurenge wa Rushaki|Rushaki]] • [[Umurenge wa Rutare|Rutare]] • [[Umurenge wa Ruvune|Ruvune]] • [[Umurenge wa Rwamiko|Rwamiko]] • [[Umurenge wa Shangasha|Shangasha]] |Gisagara = [[Umurenge wa Gikonko|Gikonko]] • [[Umurenge wa Gishubi|Gishubi]] • [[Umurenge wa Kansi|Kansi]] • [[Umurenge wa Kibirizi (Gisagara)|Kibirizi]] • [[Umurenge wa Kigembe|Kigembe]] • [[Umurenge wa Mamba|Mamba]] • [[Umurenge wa Muganza (Gisagara)|Muganza]] • [[Umurenge wa Mugombwa|Mugombwa]] • [[Umurenge wa Mukingo (Gisagara)|Mukingo]] • [[Umurenge wa Musha (Gisagara)|Musha]] • [[Umurenge wa Ndora|Ndora]] • [[Umurenge wa Nyanza|Nyanza]] • [[Umurenge wa Save|Save]] |Huye = [[Umurenge wa Gishamvu|Gishamvu]] • [[Umurenge wa Huye|Huye]] • [[Umurenge wa Karama (Huye)|Karama]] • [[Umurenge wa Kigoma (Huye)|Kigoma]] • [[Umurenge wa Kinazi (Huye)|Kinazi]] • [[Umurenge wa Maraba|Maraba]] • [[Umurenge wa Mbazi (Huye)|Mbazi]] • [[Umurenge wa Mukura (Huye)|Mukura]] • [[Umurenge wa Ngoma (Huye)|Ngoma]] • [[Umurenge wa Ruhashya|Ruhashya]] • [[Umurenge wa Rusatira|Rusatira]] • [[Umurenge wa Rwaniro|Rwaniro]] • [[Umurenge wa Simbi|Simbi]] • [[Umurenge wa Tumba (Huye)|Tumba]] |Kamonyi = [[Umurenge wa Gacurabwenge|Gacurabwenge]] • [[Umurenge wa Karama (Kamonyi)|Karama]] • [[Umurenge wa Kayenzi|Kayenzi]] • [[Umurenge wa Kayumbu|Kayumbu]] • [[Umurenge wa Mugina|Mugina]] • [[Umurenge wa Musambira|Musambira]] • [[Umurenge wa Ngamba|Ngamba]] • [[Umurenge wa Nyamiyaga (Kamonyi)|Nyamiyaga]] • [[Umurenge wa Nyarubaka|Nyarubaka]] • [[Umurenge wa Rugarika|Rugarika]] • [[Umurenge wa Rukoma|Rukoma]] • [[Umurenge wa Runda|Runda]] |Karongi = [[Umurenge wa Bwishyura|Bwishyura]] • [[Umurenge wa Gishari|Gishari]] • [[Umurenge wa Gishyita|Gishyita]] • [[Umurenge wa Gitesi|Gitesi]] • [[Umurenge wa Mubuga|Mubuga]] • [[Umurenge wa Murambi (Karongi)|Murambi]] • [[Umurenge wa Murundi (Karongi)|Murundi]] • [[Umurenge wa Mutuntu|Mutuntu]] • [[Umurenge wa Rubengera|Rubengera]] • [[Umurenge wa Rugabano|Rugabano]] • [[Umurenge wa Ruganda|Ruganda]] • [[Umurenge wa Rwankuba|Rwankuba]] • [[Umurenge wa Twumba|Twumba]] |Kayonza = [[Umurenge wa Gahini|Gahini]] • [[Umurenge wa Kabare|Kabare]] • [[Umurenge wa Kabarondo|Kabarondo]] • [[Umurenge wa Mukarange|Mukarange]] • [[Umurenge wa Murama|Murama]] • [[Umurenge wa Murundi|Murundi]] • [[Umurenge wa Mwiri|Mwiri]] • [[Umurenge wa Ndego|Ndego]] • [[Umurenge wa Nyamirama|Nyamirama]] • [[Umurenge wa Rukara|Rukara]] • [[Umurenge wa Ruramira|Ruramira]] • [[Umurenge wa Rwinkwavu|Rwinkwavu]] |Kicukiro = [[Umurenge wa Gahanga|Gahanga]] • [[Umurenge wa Gatenga|Gatenga]] • [[Umurenge wa Gikondo|Gikondo]] • [[Umurenge wa Kagarama|Kagarama]] • [[Umurenge wa Kanombe|Kanombe]] • [[Umurenge wa Kicukiro|Kicukiro]] • [[Umurenge wa Kigarama (Kicukiro)|Kigarama]] • [[Umurenge wa Masaka|Masaka]] • [[Umurenge wa Niboye|Niboye]] • [[Umurenge wa Nyarugunga|Nyarugunga]] |Kirehe = [[Umurenge wa Gahara|Gahara]] • [[Umurenge wa Gatore|Gatore]] • [[Umurenge wa Kigarama (Kirehe)|Kigarama]] • [[Umurenge wa Kigina|Kigina]] • [[Umurenge wa Kirehe|Kirehe]] • [[Umurenge wa Mahama|Mahama]] • [[Umurenge wa Mpanga|Mpanga]] • [[Umurenge wa Musaza|Musaza]] • [[Umurenge wa Mushikiri|Mushikiri]] • [[Umurenge wa Nasho|Nasho]] • [[Umurenge wa Nyamugari|Nyamugari]] • [[Umurenge wa Nyarubuye|Nyarubuye]] |Muhanga = [[Umurenge wa Cyeza|Cyeza]] • [[Umurenge wa Kabacuzi|Kabacuzi]] • [[Umurenge wa Kibangu|Kibangu]] • [[Umurenge wa Kiyumba|Kiyumba]] • [[Umurenge wa Muhanga|Muhanga]] • [[Umurenge wa Mushishiro|Mushishiro]] • [[Umurenge wa Nyabinoni|Nyabinoni]] • [[Umurenge wa Nyamabuye|Nyamabuye]] • [[Umurenge wa Nyarusange|Nyarusange]] • [[Umurenge wa Rongi|Rongi]] • [[Umurenge wa Rugendabari|Rugendabari]] • [[Umurenge wa Shyogwe|Shyogwe]] |Musanze = [[Umurenge wa Busogo|Busogo]] • [[Umurenge wa Cyuve|Cyuve]] • [[Umurenge wa Gacaca|Gacaca]] • [[Umurenge wa Gashaki|Gashaki]] • [[Umurenge wa Gataraga|Gataraga]] • [[Umurenge wa Kimonyi|Kimonyi]] • [[Umurenge wa Kinigi|Kinigi]] • [[Umurenge wa Muhoza|Muhoza]] • [[Umurenge wa Muko (Musanze)|Muko]] • [[Umurenge wa Musanze|Musanze]] • [[Umurenge wa Nkotsi|Nkotsi]] • [[Umurenge wa Nyange (Musanze)|Nyange]] • [[Umurenge wa Remera (Musanze)|Remera]] • [[Umurenge wa Rwaza|Rwaza]] • [[Umurenge wa Shingiro|Shingiro]] |Ngoma = [[Umurenge wa Gashanda|Gashanda]] • [[Jarama|Jarama]] • [[Umurenge wa Karembo|Karembo]] • [[Umurenge wa Kazo|Kazo]] • [[Umurenge wa Kibungo|Kibungo]] • [[Umurenge wa Mugesera|Mugesera]] • [[Umurenge wa Murama (Ngoma)|Murama]] • [[Umurenge wa Mutenderi|Mutenderi]] • [[Umurenge wa Remera (Ngoma)|Remera]] • [[Umurenge wa Rukira|Rukira]] • [[Umurenge wa Rukumberi|Rukumberi]] • [[Umurenge wa rurenge|Rurenge]] • [[Umurenge wa Sake|Sake]] • [[Umurenge wa Zaza|Zaza]] |Ngororero = [[Umurenge wa Bwira|Bwira]] • [[Umurenge wa Gatumba|Gatumba]] • [[Umurenge wa Hindiro|Hindiro]] • [[Umurenge wa Kabaya|Kabaya]] • [[Umurenge wa Kageyo (Ngororero)|Kageyo]] • [[Umurenge wa Kavumu|Kavumu]] • [[Umurenge wa Matyazo|Matyazo]] • [[Umurenge wa Muhanda|Muhanda]] • [[Umurenge wa Muhororo|Muhororo]] • [[Umurenge wa Ndaro|Ndaro]] • [[Umurenge wa Ngororero|Ngororero]] • [[Umurenge wa Nyange|Nyange]] • [[Umurenge wa Sovu|Sovu]] |Nyabihu = [[Umurenge wa Bigogwe|Bigogwe]] • [[Umurenge wa Jenda|Jenda]] • [[Umurenge wa Jomba|Jomba]] • [[Umurenge wa Kabatwa|Kabatwa]] • [[Umurenge wa Karago|Karago]] • [[Umurenge wa Kintobo|Kintobo]] • [[Umurenge wa Mukamira|Mukamira]] • [[Umurenge wa Muringa|Muringa]] • [[Umurenge wa Rambura|Rambura]] • [[Umurenge wa Rugera|Rugera]] • [[Umurenge wa Rurembo|Rurembo]] • [[Umurenge wa Shyira|Shyira]] |Nyagatare = [[Umurenge wa Gatunda|Gatunda]] • [[Umurenge wa Karama (Nyagatare)|Karama]] • [[Umurenge wa Karangazi|Karangazi]] • [[Umurenge wa Katabagemu|Katabagemu]] • [[Umurenge wa Kiyombe|Kiyombe]] • [[Umurenge wa Matimba|Matimba]] • [[Umurenge wa Mimuri|Mimuri]] • [[Umurenge wa Mukama|Mukama]] • [[Umurenge wa Musheri|Musheri]] • [[Umurenge wa Nyagatare|Nyagatare]] • [[Umurenge wa Rukomo (Nyagatare)|Rukomo]] • [[Umurenge wa Rwempasha|Rwempasha]] • [[Umurenge wa Rwimiyaga|Rwimiyaga]] • [[Umurenge wa Tabagwe|Tabagwe]] |Nyamagabe = [[Umurenge wa Buruhukiro|Buruhukiro]] • [[Umurenge wa Cyanika (Nyamagabe)|Cyanika]] • [[Umurenge wa Gasaka|Gasaka]] • [[Umurenge wa Gatare|Gatare]] • [[Umurenge wa Kaduha|Kaduha]] • [[Umurenge wa Kamegeri|Kamegeri]] • [[Umurenge wa Kibirizi (Nyamagabe)|Kibirizi]] • [[Umurenge wa Kibumbwe|Kibumbwe]] • [[Umurenge wa Kitabi|Kitabi]] • [[Umurenge wa Mbazi (Nyamagabe)|Mbazi]] • [[Umurenge wa Mugano|Mugano]] • [[Umurenge wa Musange|Musange]] • [[Umurenge wa Musebeya|Musebeya]] • [[Umurenge wa Mushubi|Mushubi]] • [[Umurenge wa Nkomane|Nkomane]] • [[Umurenge wa Tare|Tare]] • [[Umurenge wa Uwinkingi|Uwinkingi]] |Nyamasheke = [[Umurenge wa Bushekeri|Bushekeri]] • [[Umurenge wa Bushenge|Bushenge]] • [[Umurenge wa Cyato|Cyato]] • [[Umurenge wa Gihombo|Gihombo]] • [[Umurenge wa Kagano|Kagano]] • [[Umurenge wa Kanjongo|Kanjongo]] • [[Umurenge wa Karambi|Karambi]] • [[Umurenge wa Karengera|Karengera]] • [[Umurenge wa Kirimbi|Kirimbi]] • [[Umurenge wa Macuba|Macuba]] • [[Umurenge wa Mahembe|Mahembe]] • [[Umurenge wa Nyabitekeri|Nyabitekeri]] • [[Umurenge wa Rangiro|Rangiro]] • [[Umurenge wa Ruharambuga|Ruharambuga]] • [[Umurenge wa Shangi|Shangi]] |Nyanza = [[Umurenge wa Busasamana (Nyanza)|Busasamana]] • [[Umurenge wa Busoro|Busoro]] • [[Umurenge wa Cyabakamyi|Cyabakamyi]] • [[Umurenge wa Kibirizi (Nyanza)|Kibirizi]] • [[Umurenge wa Kigoma (Nyanza)|Kigoma]] • [[Umurenge wa Mukingo (Nyanza)|Mukingo]] • [[Umurenge wa Muyira|Muyira]] • [[Umurenge wa Ntyazo|Ntyazo]] • [[Umurenge wa Nyagisozi (Nyanza)|Nyagisozi]] • [[Umurenge wa Rwabicuma|Rwabicuma]] |Nyarugenge = [[Umurenge wa Gitega|Gitega]] • [[Umurenge wa Kanyinya|Kanyinya]] • [[Umurenge wa Kigali|Kigali]] • [[Umurenge wa Kimisagara|Kimisagara]] • [[Umurenge wa Mageragere|Mageragere]] • [[Umurenge wa Muhima|Muhima]] • [[Umurenge wa Nyakabanda|Nyakabanda]] • [[Nyamirambo|Nyamirambo]] • [[Umurenge wa Nyarugenge (Nyarugenge)|Nyarugenge]] • [[Rwezamenyo|Rwezamenyo]] |Nyaruguru = [[Umurenge wa Busanze|Busanze]] • [[Umurenge wa Cyahinda|Cyahinda]] • [[Umurenge wa Kibeho|Kibeho]] • [[Umurenge wa Kivu|Kivu]] • [[Umurenge wa Mata|Mata]] • [[Umurenge wa Muganza|Muganza]] • [[Umurenge wa Munini|Munini]] • [[Umurenge wa Ngera|Ngera]] • [[Umurenge wa Ngoma|Ngoma]] • [[Umurenge wa Nyabimata|Nyabimata]] • [[Umurenge wa Nyagisozi|Nyagisozi]] • [[Umurenge wa Ruheru|Ruheru]] • [[Umurenge wa Ruramba|Ruramba]] • [[Umurenge wa Rusenge|Rusenge]] |Rubavu = [[Umurenge wa Bugeshi|Bugeshi]] • [[Umurenge wa Busasamana|Busasamana]] • [[Umurenge wa Cyanzarwe|Cyanzarwe]] • [[Umurenge wa Gisenyi|Gisenyi]] • [[Umurenge wa Kanama|Kanama]] • [[Umurenge wa Kanzenze|Kanzenze]] • [[Umurenge wa Mudende|Mudende]] • [[Umurenge wa Nyakiriba|Nyakiriba]] • [[Umurenge wa Nyamyumba|Nyamyumba]] • [[Umurenge wa Nyundo|Nyundo]] • [[Umurenge wa Rubavu|Rubavu]] • [[Umurenge wa Rugerero|Rugerero]] |Ruhango = [[Umurenge wa Bweramana|Bweramana]] • [[Umurenge wa Byimana|Byimana]] • [[Umurenge wa Kabagali|Kabagali]] • [[Umurenge wa Kinazi (Ruhango)|Kinazi]] • [[Umurenge wa Kinihira (Ruhango)|Kinihira]] • [[Umurenge wa Mbuye|Mbuye]] • [[Umurenge wa Mwendo|Mwendo]] • [[Umurenge wa Ntongwe|Ntongwe]] • [[Umurenge wa Ruhango (Ruhango)|Ruhango]] |Rulindo = [[Umurenge wa Base|Base]] • [[Umurenge wa Burega|Burega]] • [[Umurenge wa Bushoki|Bushoki]] • [[Umurenge wa Buyoga|Buyoga]] • [[Umurenge wa Cyinzuzi|Cyinzuzi]] • [[Umurenge wa Cyungo|Cyungo]] • [[Umurenge wa Kinihira (Rulindo)|Kinihira]] • [[Umurenge wa Kisaro|Kisaro]] • [[Umurenge wa Masoro|Masoro]] • [[Umurenge wa Mbogo|Mbogo]] • [[Umurenge wa Murambi|Murambi]] • [[Umurenge wa Ngoma (Rulindo)|Ngoma]] • [[Umurenge wa Ntarabana|Ntarabana]] • [[Umurenge wa Rukozo|Rukozo]] • [[Umurenge wa Rusiga|Rusiga]] • [[Umurenge wa Shyorongi|Shyorongi]] • [[Umurenge wa Tumba|Tumba]] |Rusizi = [[Umurenge wa Bugarama|Bugarama]] • [[Umurenge wa Butare|Butare]] • [[Umurenge wa Bweyeye|Bweyeye]] • [[Umurenge wa Gashonga|Gashonga]] • [[Umurenge wa Giheke|Giheke]] • [[Umurenge wa Gihundwe|Gihundwe]] • [[Umurenge wa Gikundamvura|Gikundamvura]] • [[Umurenge wa Gitambi|Gitambi]] • [[Umurenge wa Kamembe|Kamembe]] • [[Umurenge wa Muganza (Rusizi)|Muganza]] • [[Umurenge wa Mururu|Mururu]] • [[Umurenge wa Nkanka|Nkanka]] • [[Umurenge wa Nkombo|Nkombo]] • [[Umurenge wa Nkungu|Nkungu]] • [[Umurenge wa Nyakabuye|Nyakabuye]] • [[Umurenge wa Nyakarenzo|Nyakarenzo]] • [[Umurenge wa Nzahaha|Nzahaha]] • [[Umurenge wa Rwimbogo (Rusizi)|Rwimbogo]] |Rutsiro = [[Umurenge wa Boneza|Boneza]] • [[Umurenge wa Gihango|Gihango]] • [[Umurenge wa Kigeyo|Kigeyo]] • [[Umurenge wa Kivumu|Kivumu]] • [[Umurenge wa Manihira|Manihira]] • [[Umurenge wa Mukura (Rutsiro)|Mukura]] • [[Umurenge wa Murunda|Murunda]] • [[Umurenge wa Musasa|Musasa]] • [[Umurenge wa Mushonyi|Mushonyi]] • [[Umurenge wa Mushubati|Mushubati]] • [[Umurenge wa Nyabirasi|Nyabirasi]] • [[Umurenge wa Ruhango (Rutsiro)|Ruhango]] • [[Umurenge wa Rusebeya|Rusebeya]] |Rwamagana = [[Umurenge wa Fumbwe|Fumbwe]] • [[Umurenge wa Gahengeri|Gahengeri]] • [[Umurenge wa Gishari|Gishali]] • [[Umurenge wa Karenge|Karenge]] • [[Umurenge wa Kigabiro|Kigabiro]] • [[Umurenge wa Muhazi|Muhazi]] • [[Umurenge wa Munyaga|Munyaga]] • [[Munyigina sector|Munyiginya]] • [[Umurenge wa Musha|Musha]] • [[Umurenge wa Muyumbu|Muyumbu]] • [[Umurenge wa Mwulire|Mwulire]] • [[Umurenge wa Nyakariro|Nyakaliro]] • [[Umurenge wa Nzige|Nzige]] • [[Umurenge wa Rubona|Rubona]] |#default = <span class="error">Andika izina ry'akarere (urugero: <nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere|Kayonza}}</nowiki>).</span> }} }}<noinclude> {{Documentation|content= Iyi palette ihuza ingingo zivuga ku [[Imirenge y’u Rwanda|mirenge]] y'akarere kamwe k'u Rwanda. Ifite urutonde rw'imirenge y'uturere 30. == Imikoreshereze == Andika izina ry'akarere nk'ikintu cya mbere. Shyira iyi palette hasi ku ngingo, nyuma y'igice cy'inyandiko (<code>== Inyandiko ==</code>), mbere y'ibyiciro: <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere|Kayonza}}</nowiki></code> Palette igaragara ifunguye. Kugira ngo igaragare ifunze, andika: <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere|Kayonza|state=collapsed}}</nowiki></code> Ushobora no gukoresha <code>state=autocollapse</code>: palette ifungwa iyo ku rupapuro hari izindi palette. == Aho ishyirwa == Iyi palette ishyirwa ku ngingo z'imirenge, n'izina ry'akarere kayo. Ishobora no gushyirwa ku ngingo y'akarere. Urutonde rw'imirenge rukomoka kuri City Population (ibarura rusange ryo mu 2022).<ref>{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/ |title=Rwanda: Division in Sectors |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Ibyiciro == Iyi palette ishyirwa mu kiciro [[:Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]]. == Inyandiko == {{Reflist}} }} [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] </noinclude> 7xrpjk1l2li1js7ijcqe5yjk5tsmp8u 143208 143207 2026-10-24T08:31:27Z Score Beethoven 11559 143208 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Palette Imirenge y'Akarere | state = {{{state|uncollapsed}}} | title = {{#if:{{{1|{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|{{ns:10}}|Kayonza}}}}}|Imirenge y'[[Akarere ka {{{1|{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|{{ns:10}}|Kayonza}}}}}]]|[[Imirenge y’u Rwanda]]}} | listclass = hlist | below = [[Imirenge y’u Rwanda]] • [[Uturere tw’u Rwanda]] | list1 = {{#switch:{{{1|{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|{{ns:10}}|Kayonza}}}}} |Bugesera = [[Gashora|Gashora]] • [[Umurenge wa Juru|Juru]] • [[Umurenge wa Kamabuye|Kamabuye]] • [[Umurenge wa Mareba|Mareba]] • [[Umurenge wa Mayange|Mayange]] • [[Umurenge wa Musenyi|Musenyi]] • [[Umurenge wa Mwogo|Mwogo]] • [[Umurenge wa Ngeruka|Ngeruka]] • [[Umurenge wa Ntarama|Ntarama]] • [[Umurenge wa Nyamata|Nyamata]] • [[Umurenge wa Nyarugenge|Nyarugenge]] • [[Rilima|Rilima]] • [[Umurenge wa Ruhuha|Ruhuha]] • [[Umurenge wa Rweru|Rweru]] • [[Umurenge wa Shyara|Shyara]] |Burera = [[Umurenge wa Bungwe|Bungwe]] • [[Umurenge wa Butaro|Butaro]] • [[Umurenge wa Cyanika (Burera)|Cyanika]] • [[Umurenge wa Cyeru|Cyeru]] • [[Umurenge wa Gahunga|Gahunga]] • [[Umurenge wa Gatebe|Gatebe]] • [[Umurenge wa Gitovu|Gitovu]] • [[Umurenge wa Kagogo|Kagogo]] • [[Umurenge wa Kinoni|Kinoni]] • [[Umurenge wa Kinyababa|Kinyababa]] • [[Umurenge wa Kivuye|Kivuye]] • [[Umurenge wa Nemba (Burera)|Nemba]] • [[Umurenge wa Rugarama (Burera)|Rugarama]] • [[Umurenge wa Rugengabari|Rugengabari]] • [[Umurenge wa Ruhunde|Ruhunde]] • [[Umurenge wa Rusarabuye|Rusarabuye]] • [[Umurenge wa Rwerere|Rwerere]] |Gakenke = [[Umurenge wa Busengo|Busengo]] • [[Umurenge wa Coko|Coko]] • [[Umurenge wa Cyabingo|Cyabingo]] • [[Umurenge wa Gakenke|Gakenke]] • [[Umurenge wa Gashenyi|Gashenyi]] • [[Umurenge wa Janja|Janja]] • [[Umurenge wa Kamubuga|Kamubuga]] • [[Umurenge wa Karambo|Karambo]] • [[Umurenge wa Kivuruga|Kivuruga]] • [[Umurenge wa Mataba|Mataba]] • [[Umurenge wa Minazi|Minazi]] • [[Umurenge wa Mugunga|Mugunga]] • [[Umurenge wa Muhondo|Muhondo]] • [[Umurenge wa Muyongwe|Muyongwe]] • [[Umurenge wa Muzo|Muzo]] • [[Umurenge wa Nemba|Nemba]] • [[Umurenge wa Ruli|Ruli]] • [[Umurenge wa Rusasa|Rusasa]] • [[Umurenge wa Rushashi|Rushashi]] |Gasabo = [[Umurenge wa Bumbogo|Bumbogo]] • [[Umurenge wa Gatsata|Gatsata]] • [[Umurenge wa Gikomero|Gikomero]] • [[Gisozi|Gisozi]] • [[Umurenge wa Jabana|Jabana]] • [[Umurenge wa Jali|Jali]] • [[Umurenge wa Kacyiru|Kacyiru]] • [[Kimihurura|Kimihurura]] • [[Umurenge wa Kimironko|Kimiromko]] • [[Umurenge wa Kinyinya|Kinyinya]] • [[Umurenge wa Ndera|Ndera]] • [[Umurenge wa Nduba|Nduba]] • [[Remera, Kigali|Remera]] • [[Umurenge wa Rusororo|Rusororo]] • [[Umurenge wa Rutunga|Rutunga]] |Gatsibo = [[Umurenge wa Gasange|Gasange]] • [[Umurenge wa Gatsibo|Gatsibo]] • [[Umurenge wa Gitoki|Gitoki]] • [[Umurenge wa Kabarore|Kabarore]] • [[Umurenge wa Kageyo (Gatsibo)|Kageyo]] • [[Umurenge wa Kiramuruzi|Kiramuruzi]] • [[Umurenge wa Kiziguro|Kiziguro]] • [[Umurenge wa Muhura|Muhura]] • [[Umurenge wa Murambi (Gatsibo)|Murambi]] • [[Umurenge wa Ngarama|Ngarama]] • [[Umurenge wa Nyagihanga|Nyagihanga]] • [[Umurenge wa Remera (Gatsibo)|Remera]] • [[Umurenge wa Rugarama (Gatsibo)|Rugarama]] • [[Umurenge wa Rwimbogo (Gatsibo)|Rwimbogo]] |Gicumbi = [[Umurenge wa Bukure|Bukure]] • [[Umurenge wa Bwisige|Bwisige]] • [[Umurenge wa Byumba|Byumba]] • [[Umurenge wa Cyumba|Cyumba]] • [[Umurenge wa Giti|Giti]] • [[Umurenge wa Kageyo (Gicumbi)|Kageyo]] • [[Umurenge wa Kaniga|Kaniga]] • [[Umurenge wa Manyagiro|Manyagiro]] • [[Umurenge wa Miyove|Miyove]] • [[Umurenge wa Mukarange (Gicumbi)|Mukarange]] • [[Umurenge wa Muko (Gicumbi)|Muko]] • [[Umurenge wa Mutete|Mutete]] • [[Umurenge wa Nyamiyaga (Gicumbi)|Nyamiyaga]] • [[Umurenge wa Nyankenke|Nyankenke]] • [[Umurenge wa Rubaya|Rubaya]] • [[Umurenge wa Rukomo (Gicumbi)|Rukomo]] • [[Umurenge wa Rushaki|Rushaki]] • [[Umurenge wa Rutare|Rutare]] • [[Umurenge wa Ruvune|Ruvune]] • [[Umurenge wa Rwamiko|Rwamiko]] • [[Umurenge wa Shangasha|Shangasha]] |Gisagara = [[Umurenge wa Gikonko|Gikonko]] • [[Umurenge wa Gishubi|Gishubi]] • [[Umurenge wa Kansi|Kansi]] • [[Umurenge wa Kibirizi (Gisagara)|Kibirizi]] • [[Umurenge wa Kigembe|Kigembe]] • [[Umurenge wa Mamba|Mamba]] • [[Umurenge wa Muganza (Gisagara)|Muganza]] • [[Umurenge wa Mugombwa|Mugombwa]] • [[Umurenge wa Mukingo (Gisagara)|Mukingo]] • [[Umurenge wa Musha (Gisagara)|Musha]] • [[Umurenge wa Ndora|Ndora]] • [[Umurenge wa Nyanza|Nyanza]] • [[Umurenge wa Save|Save]] |Huye = [[Umurenge wa Gishamvu|Gishamvu]] • [[Umurenge wa Huye|Huye]] • [[Umurenge wa Karama (Huye)|Karama]] • [[Umurenge wa Kigoma (Huye)|Kigoma]] • [[Umurenge wa Kinazi (Huye)|Kinazi]] • [[Umurenge wa Maraba|Maraba]] • [[Umurenge wa Mbazi (Huye)|Mbazi]] • [[Umurenge wa Mukura (Huye)|Mukura]] • [[Umurenge wa Ngoma (Huye)|Ngoma]] • [[Umurenge wa Ruhashya|Ruhashya]] • [[Umurenge wa Rusatira|Rusatira]] • [[Umurenge wa Rwaniro|Rwaniro]] • [[Umurenge wa Simbi|Simbi]] • [[Umurenge wa Tumba (Huye)|Tumba]] |Kamonyi = [[Umurenge wa Gacurabwenge|Gacurabwenge]] • [[Umurenge wa Karama (Kamonyi)|Karama]] • [[Umurenge wa Kayenzi|Kayenzi]] • [[Umurenge wa Kayumbu|Kayumbu]] • [[Umurenge wa Mugina|Mugina]] • [[Umurenge wa Musambira|Musambira]] • [[Umurenge wa Ngamba|Ngamba]] • [[Umurenge wa Nyamiyaga (Kamonyi)|Nyamiyaga]] • [[Umurenge wa Nyarubaka|Nyarubaka]] • [[Umurenge wa Rugarika|Rugarika]] • [[Umurenge wa Rukoma|Rukoma]] • [[Umurenge wa Runda|Runda]] |Karongi = [[Umurenge wa Bwishyura|Bwishyura]] • [[Umurenge wa Gishari|Gishari]] • [[Umurenge wa Gishyita|Gishyita]] • [[Umurenge wa Gitesi|Gitesi]] • [[Umurenge wa Mubuga|Mubuga]] • [[Umurenge wa Murambi (Karongi)|Murambi]] • [[Umurenge wa Murundi (Karongi)|Murundi]] • [[Umurenge wa Mutuntu|Mutuntu]] • [[Umurenge wa Rubengera|Rubengera]] • [[Umurenge wa Rugabano|Rugabano]] • [[Umurenge wa Ruganda|Ruganda]] • [[Umurenge wa Rwankuba|Rwankuba]] • [[Umurenge wa Twumba|Twumba]] |Kayonza = [[Umurenge wa Gahini|Gahini]] • [[Umurenge wa Kabare|Kabare]] • [[Umurenge wa Kabarondo|Kabarondo]] • [[Umurenge wa Mukarange|Mukarange]] • [[Umurenge wa Murama|Murama]] • [[Umurenge wa Murundi|Murundi]] • [[Umurenge wa Mwiri|Mwiri]] • [[Umurenge wa Ndego|Ndego]] • [[Umurenge wa Nyamirama|Nyamirama]] • [[Umurenge wa Rukara|Rukara]] • [[Umurenge wa Ruramira|Ruramira]] • [[Umurenge wa Rwinkwavu|Rwinkwavu]] |Kicukiro = [[Umurenge wa Gahanga|Gahanga]] • [[Umurenge wa Gatenga|Gatenga]] • [[Umurenge wa Gikondo|Gikondo]] • [[Umurenge wa Kagarama|Kagarama]] • [[Umurenge wa Kanombe|Kanombe]] • [[Umurenge wa Kicukiro|Kicukiro]] • [[Umurenge wa Kigarama (Kicukiro)|Kigarama]] • [[Umurenge wa Masaka|Masaka]] • [[Umurenge wa Niboye|Niboye]] • [[Umurenge wa Nyarugunga|Nyarugunga]] |Kirehe = [[Umurenge wa Gahara|Gahara]] • [[Umurenge wa Gatore|Gatore]] • [[Umurenge wa Kigarama (Kirehe)|Kigarama]] • [[Umurenge wa Kigina|Kigina]] • [[Umurenge wa Kirehe|Kirehe]] • [[Umurenge wa Mahama|Mahama]] • [[Umurenge wa Mpanga|Mpanga]] • [[Umurenge wa Musaza|Musaza]] • [[Umurenge wa Mushikiri|Mushikiri]] • [[Umurenge wa Nasho|Nasho]] • [[Umurenge wa Nyamugari|Nyamugari]] • [[Umurenge wa Nyarubuye|Nyarubuye]] |Muhanga = [[Umurenge wa Cyeza|Cyeza]] • [[Umurenge wa Kabacuzi|Kabacuzi]] • [[Umurenge wa Kibangu|Kibangu]] • [[Umurenge wa Kiyumba|Kiyumba]] • [[Umurenge wa Muhanga|Muhanga]] • [[Umurenge wa Mushishiro|Mushishiro]] • [[Umurenge wa Nyabinoni|Nyabinoni]] • [[Umurenge wa Nyamabuye|Nyamabuye]] • [[Umurenge wa Nyarusange|Nyarusange]] • [[Umurenge wa Rongi|Rongi]] • [[Umurenge wa Rugendabari|Rugendabari]] • [[Umurenge wa Shyogwe|Shyogwe]] |Musanze = [[Umurenge wa Busogo|Busogo]] • [[Umurenge wa Cyuve|Cyuve]] • [[Umurenge wa Gacaca|Gacaca]] • [[Umurenge wa Gashaki|Gashaki]] • [[Umurenge wa Gataraga|Gataraga]] • [[Umurenge wa Kimonyi|Kimonyi]] • [[Umurenge wa Kinigi|Kinigi]] • [[Umurenge wa Muhoza|Muhoza]] • [[Umurenge wa Muko (Musanze)|Muko]] • [[Umurenge wa Musanze|Musanze]] • [[Umurenge wa Nkotsi|Nkotsi]] • [[Umurenge wa Nyange (Musanze)|Nyange]] • [[Umurenge wa Remera (Musanze)|Remera]] • [[Umurenge wa Rwaza|Rwaza]] • [[Umurenge wa Shingiro|Shingiro]] |Ngoma = [[Umurenge wa Gashanda|Gashanda]] • [[Jarama|Jarama]] • [[Umurenge wa Karembo|Karembo]] • [[Umurenge wa Kazo|Kazo]] • [[Umurenge wa Kibungo|Kibungo]] • [[Umurenge wa Mugesera|Mugesera]] • [[Umurenge wa Murama (Ngoma)|Murama]] • [[Umurenge wa Mutenderi|Mutenderi]] • [[Umurenge wa Remera (Ngoma)|Remera]] • [[Umurenge wa Rukira|Rukira]] • [[Umurenge wa Rukumberi|Rukumberi]] • [[Umurenge wa rurenge|Rurenge]] • [[Umurenge wa Sake|Sake]] • [[Umurenge wa Zaza|Zaza]] |Ngororero = [[Umurenge wa Bwira|Bwira]] • [[Umurenge wa Gatumba|Gatumba]] • [[Umurenge wa Hindiro|Hindiro]] • [[Umurenge wa Kabaya|Kabaya]] • [[Umurenge wa Kageyo (Ngororero)|Kageyo]] • [[Umurenge wa Kavumu|Kavumu]] • [[Umurenge wa Matyazo|Matyazo]] • [[Umurenge wa Muhanda|Muhanda]] • [[Umurenge wa Muhororo|Muhororo]] • [[Umurenge wa Ndaro|Ndaro]] • [[Umurenge wa Ngororero|Ngororero]] • [[Umurenge wa Nyange|Nyange]] • [[Umurenge wa Sovu|Sovu]] |Nyabihu = [[Umurenge wa Bigogwe|Bigogwe]] • [[Umurenge wa Jenda|Jenda]] • [[Umurenge wa Jomba|Jomba]] • [[Umurenge wa Kabatwa|Kabatwa]] • [[Umurenge wa Karago|Karago]] • [[Umurenge wa Kintobo|Kintobo]] • [[Umurenge wa Mukamira|Mukamira]] • [[Umurenge wa Muringa|Muringa]] • [[Umurenge wa Rambura|Rambura]] • [[Umurenge wa Rugera|Rugera]] • [[Umurenge wa Rurembo|Rurembo]] • [[Umurenge wa Shyira|Shyira]] |Nyagatare = [[Umurenge wa Gatunda|Gatunda]] • [[Umurenge wa Karama (Nyagatare)|Karama]] • [[Umurenge wa Karangazi|Karangazi]] • [[Umurenge wa Katabagemu|Katabagemu]] • [[Umurenge wa Kiyombe|Kiyombe]] • [[Umurenge wa Matimba|Matimba]] • [[Umurenge wa Mimuri|Mimuri]] • [[Umurenge wa Mukama|Mukama]] • [[Umurenge wa Musheri|Musheri]] • [[Umurenge wa Nyagatare|Nyagatare]] • [[Umurenge wa Rukomo (Nyagatare)|Rukomo]] • [[Umurenge wa Rwempasha|Rwempasha]] • [[Umurenge wa Rwimiyaga|Rwimiyaga]] • [[Umurenge wa Tabagwe|Tabagwe]] |Nyamagabe = [[Umurenge wa Buruhukiro|Buruhukiro]] • [[Umurenge wa Cyanika (Nyamagabe)|Cyanika]] • [[Umurenge wa Gasaka|Gasaka]] • [[Umurenge wa Gatare|Gatare]] • [[Umurenge wa Kaduha|Kaduha]] • [[Umurenge wa Kamegeri|Kamegeri]] • [[Umurenge wa Kibirizi (Nyamagabe)|Kibirizi]] • [[Umurenge wa Kibumbwe|Kibumbwe]] • [[Umurenge wa Kitabi|Kitabi]] • [[Umurenge wa Mbazi (Nyamagabe)|Mbazi]] • [[Umurenge wa Mugano|Mugano]] • [[Umurenge wa Musange|Musange]] • [[Umurenge wa Musebeya|Musebeya]] • [[Umurenge wa Mushubi|Mushubi]] • [[Umurenge wa Nkomane|Nkomane]] • [[Umurenge wa Tare|Tare]] • [[Umurenge wa Uwinkingi|Uwinkingi]] |Nyamasheke = [[Umurenge wa Bushekeri|Bushekeri]] • [[Umurenge wa Bushenge|Bushenge]] • [[Umurenge wa Cyato|Cyato]] • [[Umurenge wa Gihombo|Gihombo]] • [[Umurenge wa Kagano|Kagano]] • [[Umurenge wa Kanjongo|Kanjongo]] • [[Umurenge wa Karambi|Karambi]] • [[Umurenge wa Karengera|Karengera]] • [[Umurenge wa Kirimbi|Kirimbi]] • [[Umurenge wa Macuba|Macuba]] • [[Umurenge wa Mahembe|Mahembe]] • [[Umurenge wa Nyabitekeri|Nyabitekeri]] • [[Umurenge wa Rangiro|Rangiro]] • [[Umurenge wa Ruharambuga|Ruharambuga]] • [[Umurenge wa Shangi|Shangi]] |Nyanza = [[Umurenge wa Busasamana (Nyanza)|Busasamana]] • [[Umurenge wa Busoro|Busoro]] • [[Umurenge wa Cyabakamyi|Cyabakamyi]] • [[Umurenge wa Kibirizi (Nyanza)|Kibirizi]] • [[Umurenge wa Kigoma (Nyanza)|Kigoma]] • [[Umurenge wa Mukingo (Nyanza)|Mukingo]] • [[Umurenge wa Muyira|Muyira]] • [[Umurenge wa Ntyazo|Ntyazo]] • [[Umurenge wa Nyagisozi (Nyanza)|Nyagisozi]] • [[Umurenge wa Rwabicuma|Rwabicuma]] |Nyarugenge = [[Umurenge wa Gitega|Gitega]] • [[Umurenge wa Kanyinya|Kanyinya]] • [[Umurenge wa Kigali|Kigali]] • [[Umurenge wa Kimisagara|Kimisagara]] • [[Umurenge wa Mageragere|Mageragere]] • [[Umurenge wa Muhima|Muhima]] • [[Umurenge wa Nyakabanda|Nyakabanda]] • [[Nyamirambo|Nyamirambo]] • [[Umurenge wa Nyarugenge (Nyarugenge)|Nyarugenge]] • [[Rwezamenyo|Rwezamenyo]] |Nyaruguru = [[Umurenge wa Busanze|Busanze]] • [[Umurenge wa Cyahinda|Cyahinda]] • [[Umurenge wa Kibeho|Kibeho]] • [[Umurenge wa Kivu|Kivu]] • [[Umurenge wa Mata|Mata]] • [[Umurenge wa Muganza|Muganza]] • [[Umurenge wa Munini|Munini]] • [[Umurenge wa Ngera|Ngera]] • [[Umurenge wa Ngoma|Ngoma]] • [[Umurenge wa Nyabimata|Nyabimata]] • [[Umurenge wa Nyagisozi|Nyagisozi]] • [[Umurenge wa Ruheru|Ruheru]] • [[Umurenge wa Ruramba|Ruramba]] • [[Umurenge wa Rusenge|Rusenge]] |Rubavu = [[Umurenge wa Bugeshi|Bugeshi]] • [[Umurenge wa Busasamana|Busasamana]] • [[Umurenge wa Cyanzarwe|Cyanzarwe]] • [[Umurenge wa Gisenyi|Gisenyi]] • [[Umurenge wa Kanama|Kanama]] • [[Umurenge wa Kanzenze|Kanzenze]] • [[Umurenge wa Mudende|Mudende]] • [[Umurenge wa Nyakiriba|Nyakiriba]] • [[Umurenge wa Nyamyumba|Nyamyumba]] • [[Umurenge wa Nyundo|Nyundo]] • [[Umurenge wa Rubavu|Rubavu]] • [[Umurenge wa Rugerero|Rugerero]] |Ruhango = [[Umurenge wa Bweramana|Bweramana]] • [[Umurenge wa Byimana|Byimana]] • [[Umurenge wa Kabagali|Kabagali]] • [[Umurenge wa Kinazi (Ruhango)|Kinazi]] • [[Umurenge wa Kinihira (Ruhango)|Kinihira]] • [[Umurenge wa Mbuye|Mbuye]] • [[Umurenge wa Mwendo|Mwendo]] • [[Umurenge wa Ntongwe|Ntongwe]] • [[Umurenge wa Ruhango (Ruhango)|Ruhango]] |Rulindo = [[Umurenge wa Base|Base]] • [[Umurenge wa Burega|Burega]] • [[Umurenge wa Bushoki|Bushoki]] • [[Umurenge wa Buyoga|Buyoga]] • [[Umurenge wa Cyinzuzi|Cyinzuzi]] • [[Umurenge wa Cyungo|Cyungo]] • [[Umurenge wa Kinihira (Rulindo)|Kinihira]] • [[Umurenge wa Kisaro|Kisaro]] • [[Umurenge wa Masoro|Masoro]] • [[Umurenge wa Mbogo|Mbogo]] • [[Umurenge wa Murambi|Murambi]] • [[Umurenge wa Ngoma (Rulindo)|Ngoma]] • [[Umurenge wa Ntarabana|Ntarabana]] • [[Umurenge wa Rukozo|Rukozo]] • [[Umurenge wa Rusiga|Rusiga]] • [[Umurenge wa Shyorongi|Shyorongi]] • [[Umurenge wa Tumba|Tumba]] |Rusizi = [[Umurenge wa Bugarama|Bugarama]] • [[Umurenge wa Butare|Butare]] • [[Umurenge wa Bweyeye|Bweyeye]] • [[Umurenge wa Gashonga|Gashonga]] • [[Umurenge wa Giheke|Giheke]] • [[Umurenge wa Gihundwe|Gihundwe]] • [[Umurenge wa Gikundamvura|Gikundamvura]] • [[Umurenge wa Gitambi|Gitambi]] • [[Umurenge wa Kamembe|Kamembe]] • [[Umurenge wa Muganza (Rusizi)|Muganza]] • [[Umurenge wa Mururu|Mururu]] • [[Umurenge wa Nkanka|Nkanka]] • [[Umurenge wa Nkombo|Nkombo]] • [[Umurenge wa Nkungu|Nkungu]] • [[Umurenge wa Nyakabuye|Nyakabuye]] • [[Umurenge wa Nyakarenzo|Nyakarenzo]] • [[Umurenge wa Nzahaha|Nzahaha]] • [[Umurenge wa Rwimbogo (Rusizi)|Rwimbogo]] |Rutsiro = [[Umurenge wa Boneza|Boneza]] • [[Umurenge wa Gihango|Gihango]] • [[Umurenge wa Kigeyo|Kigeyo]] • [[Umurenge wa Kivumu|Kivumu]] • [[Umurenge wa Manihira|Manihira]] • [[Umurenge wa Mukura (Rutsiro)|Mukura]] • [[Umurenge wa Murunda|Murunda]] • [[Umurenge wa Musasa|Musasa]] • [[Umurenge wa Mushonyi|Mushonyi]] • [[Umurenge wa Mushubati|Mushubati]] • [[Umurenge wa Nyabirasi|Nyabirasi]] • [[Umurenge wa Ruhango (Rutsiro)|Ruhango]] • [[Umurenge wa Rusebeya|Rusebeya]] |Rwamagana = [[Umurenge wa Fumbwe|Fumbwe]] • [[Umurenge wa Gahengeri|Gahengeri]] • [[Umurenge wa Gishari|Gishali]] • [[Umurenge wa Karenge|Karenge]] • [[Umurenge wa Kigabiro|Kigabiro]] • [[Umurenge wa Muhazi|Muhazi]] • [[Umurenge wa Munyaga|Munyaga]] • [[Munyigina sector|Munyiginya]] • [[Umurenge wa Musha|Musha]] • [[Umurenge wa Muyumbu|Muyumbu]] • [[Umurenge wa Mwulire|Mwulire]] • [[Umurenge wa Nyakariro|Nyakaliro]] • [[Umurenge wa Nzige|Nzige]] • [[Umurenge wa Rubona|Rubona]] |#default = <span class="error">Andika izina ry'akarere (urugero: <nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere|Kayonza}}</nowiki>).</span> }} }}<noinclude> {{Documentation|content= Iyi palette ihuza ingingo zivuga ku [[Imirenge y’u Rwanda|mirenge]] y'akarere kamwe k'u Rwanda. Ifite urutonde rw'imirenge y'uturere 30. == Imikoreshereze == Andika izina ry'akarere nk'ikintu cya mbere. Shyira iyi palette hasi ku ngingo, nyuma y'igice cy'inyandiko (<code>== Inyandiko ==</code>), mbere y'ibyiciro: <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere|Kayonza}}</nowiki></code> Palette igaragara ifunguye. Kugira ngo igaragare ifunze, andika: <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere|Kayonza|state=collapsed}}</nowiki></code> Ushobora no gukoresha <code>state=autocollapse</code>: palette ifungwa iyo ku rupapuro hari izindi palette. == Aho ishyirwa == Iyi palette ishyirwa ku ngingo z'imirenge, n'izina ry'akarere kayo. Ishobora no gushyirwa ku ngingo y'akarere. Urutonde rw'imirenge rukomoka kuri City Population (ibarura rusange ryo mu 2022).<ref>{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/ |title=Rwanda: Division in Sectors |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> == Ibyiciro == Iyi palette ishyirwa mu kiciro [[:Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]]. == Inyandiko == {{Reflist}} }} [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] </noinclude> i0twn7k0c6ebh15loocx9lnbdat69vx Mugisha Emmanuel 0 23772 143213 2026-10-24T08:41:13Z Score Beethoven 11559 Score Beethoven moved page [[Mugisha Emmanuel]] to [[Emmanuel Mugisha]]: Kwimurira ku izina Emmanuel Mugisha (izina ribanza mbere y'irindi) 143213 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Emmanuel Mugisha]] 66tenad2geba3d7zrfe3qrridrg833n Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere ka Bugesera 10 23773 143215 2026-10-24T08:50:42Z Score Beethoven 11559 Palette y'imirenge y'Akarere ka Bugesera (ikoresha Palette Imirenge y'Akarere). 143215 wikitext text/x-wiki {{Palette Imirenge y'Akarere|Bugesera|state={{{state|uncollapsed}}}}}<noinclude> {{Documentation|content= Iyi palette yerekana imirenge y'[[Akarere ka Bugesera]]. Ikoresha [[Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere]]. == Imikoreshereze == <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Bugesera}}</nowiki></code> Kugira ngo igaragare ifunze: <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Bugesera|state=collapsed}}</nowiki></code> == Aho ishyirwa == Iyi palette ishyirwa ku ngingo [[Akarere ka Bugesera]] no ku ngingo z'imirenge yako. == Ibyiciro == Iyi palette ishyirwa mu kiciro [[:Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]]. }} [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] </noinclude> kfvf4lo1156pvs2pnfauwqwi5ypcegs Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere ka Burera 10 23774 143216 2026-10-24T08:50:44Z Score Beethoven 11559 Palette y'imirenge y'Akarere ka Burera (ikoresha Palette Imirenge y'Akarere). 143216 wikitext text/x-wiki {{Palette Imirenge y'Akarere|Burera|state={{{state|uncollapsed}}}}}<noinclude> {{Documentation|content= Iyi palette yerekana imirenge y'[[Akarere ka Burera]]. Ikoresha [[Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere]]. == Imikoreshereze == <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Burera}}</nowiki></code> Kugira ngo igaragare ifunze: <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Burera|state=collapsed}}</nowiki></code> == Aho ishyirwa == Iyi palette ishyirwa ku ngingo [[Akarere ka Burera]] no ku ngingo z'imirenge yako. == Ibyiciro == Iyi palette ishyirwa mu kiciro [[:Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]]. }} [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] </noinclude> pn61spkyr4yb8ornku5mbm0smrpgv3k Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere ka Gakenke 10 23775 143217 2026-10-24T08:50:45Z Score Beethoven 11559 Palette y'imirenge y'Akarere ka Gakenke (ikoresha Palette Imirenge y'Akarere). 143217 wikitext text/x-wiki {{Palette Imirenge y'Akarere|Gakenke|state={{{state|uncollapsed}}}}}<noinclude> {{Documentation|content= Iyi palette yerekana imirenge y'[[Akarere ka Gakenke]]. Ikoresha [[Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere]]. == Imikoreshereze == <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Gakenke}}</nowiki></code> Kugira ngo igaragare ifunze: <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Gakenke|state=collapsed}}</nowiki></code> == Aho ishyirwa == Iyi palette ishyirwa ku ngingo [[Akarere ka Gakenke]] no ku ngingo z'imirenge yako. == Ibyiciro == Iyi palette ishyirwa mu kiciro [[:Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]]. }} [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] </noinclude> ns7jdnl7ses53dme4czmrjqh1ftjpkq Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere ka Gasabo 10 23776 143218 2026-10-24T08:50:46Z Score Beethoven 11559 Palette y'imirenge y'Akarere ka Gasabo (ikoresha Palette Imirenge y'Akarere). 143218 wikitext text/x-wiki {{Palette Imirenge y'Akarere|Gasabo|state={{{state|uncollapsed}}}}}<noinclude> {{Documentation|content= Iyi palette yerekana imirenge y'[[Akarere ka Gasabo]]. Ikoresha [[Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere]]. == Imikoreshereze == <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Gasabo}}</nowiki></code> Kugira ngo igaragare ifunze: <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Gasabo|state=collapsed}}</nowiki></code> == Aho ishyirwa == Iyi palette ishyirwa ku ngingo [[Akarere ka Gasabo]] no ku ngingo z'imirenge yako. == Ibyiciro == Iyi palette ishyirwa mu kiciro [[:Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]]. }} [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] </noinclude> 4ihny2hp6u09b674wpsk1q7b9j63v7w Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere ka Gatsibo 10 23777 143219 2026-10-24T08:50:47Z Score Beethoven 11559 Palette y'imirenge y'Akarere ka Gatsibo (ikoresha Palette Imirenge y'Akarere). 143219 wikitext text/x-wiki {{Palette Imirenge y'Akarere|Gatsibo|state={{{state|uncollapsed}}}}}<noinclude> {{Documentation|content= Iyi palette yerekana imirenge y'[[Akarere ka Gatsibo]]. Ikoresha [[Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere]]. == Imikoreshereze == <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Gatsibo}}</nowiki></code> Kugira ngo igaragare ifunze: <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Gatsibo|state=collapsed}}</nowiki></code> == Aho ishyirwa == Iyi palette ishyirwa ku ngingo [[Akarere ka Gatsibo]] no ku ngingo z'imirenge yako. == Ibyiciro == Iyi palette ishyirwa mu kiciro [[:Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]]. }} [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] </noinclude> bq90owkjmul0hdi31ldlg21ffv9tyrh Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere ka Gicumbi 10 23778 143220 2026-10-24T08:50:48Z Score Beethoven 11559 Palette y'imirenge y'Akarere ka Gicumbi (ikoresha Palette Imirenge y'Akarere). 143220 wikitext text/x-wiki {{Palette Imirenge y'Akarere|Gicumbi|state={{{state|uncollapsed}}}}}<noinclude> {{Documentation|content= Iyi palette yerekana imirenge y'[[Akarere ka Gicumbi]]. Ikoresha [[Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere]]. == Imikoreshereze == <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Gicumbi}}</nowiki></code> Kugira ngo igaragare ifunze: <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Gicumbi|state=collapsed}}</nowiki></code> == Aho ishyirwa == Iyi palette ishyirwa ku ngingo [[Akarere ka Gicumbi]] no ku ngingo z'imirenge yako. == Ibyiciro == Iyi palette ishyirwa mu kiciro [[:Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]]. }} [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] </noinclude> kshk4s0ehvobx7g139ey3khvsyy4hnr Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere ka Gisagara 10 23779 143221 2026-10-24T08:50:49Z Score Beethoven 11559 Palette y'imirenge y'Akarere ka Gisagara (ikoresha Palette Imirenge y'Akarere). 143221 wikitext text/x-wiki {{Palette Imirenge y'Akarere|Gisagara|state={{{state|uncollapsed}}}}}<noinclude> {{Documentation|content= Iyi palette yerekana imirenge y'[[Akarere ka Gisagara]]. Ikoresha [[Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere]]. == Imikoreshereze == <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Gisagara}}</nowiki></code> Kugira ngo igaragare ifunze: <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Gisagara|state=collapsed}}</nowiki></code> == Aho ishyirwa == Iyi palette ishyirwa ku ngingo [[Akarere ka Gisagara]] no ku ngingo z'imirenge yako. == Ibyiciro == Iyi palette ishyirwa mu kiciro [[:Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]]. }} [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] </noinclude> pfs9gdhchlpjl2oekaly7yaqgh8pa44 Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere ka Huye 10 23780 143222 2026-10-24T08:50:50Z Score Beethoven 11559 Palette y'imirenge y'Akarere ka Huye (ikoresha Palette Imirenge y'Akarere). 143222 wikitext text/x-wiki {{Palette Imirenge y'Akarere|Huye|state={{{state|uncollapsed}}}}}<noinclude> {{Documentation|content= Iyi palette yerekana imirenge y'[[Akarere ka Huye]]. Ikoresha [[Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere]]. == Imikoreshereze == <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Huye}}</nowiki></code> Kugira ngo igaragare ifunze: <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Huye|state=collapsed}}</nowiki></code> == Aho ishyirwa == Iyi palette ishyirwa ku ngingo [[Akarere ka Huye]] no ku ngingo z'imirenge yako. == Ibyiciro == Iyi palette ishyirwa mu kiciro [[:Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]]. }} [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] </noinclude> m3395zrxqbx4ean693i6474qbickaiq Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere ka Kamonyi 10 23781 143223 2026-10-24T08:50:52Z Score Beethoven 11559 Palette y'imirenge y'Akarere ka Kamonyi (ikoresha Palette Imirenge y'Akarere). 143223 wikitext text/x-wiki {{Palette Imirenge y'Akarere|Kamonyi|state={{{state|uncollapsed}}}}}<noinclude> {{Documentation|content= Iyi palette yerekana imirenge y'[[Akarere ka Kamonyi]]. Ikoresha [[Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere]]. == Imikoreshereze == <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Kamonyi}}</nowiki></code> Kugira ngo igaragare ifunze: <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Kamonyi|state=collapsed}}</nowiki></code> == Aho ishyirwa == Iyi palette ishyirwa ku ngingo [[Akarere ka Kamonyi]] no ku ngingo z'imirenge yako. == Ibyiciro == Iyi palette ishyirwa mu kiciro [[:Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]]. }} [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] </noinclude> mf9auie6lgef6wyh6hlkh9jln4oj6c5 Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere ka Karongi 10 23782 143224 2026-10-24T08:50:53Z Score Beethoven 11559 Palette y'imirenge y'Akarere ka Karongi (ikoresha Palette Imirenge y'Akarere). 143224 wikitext text/x-wiki {{Palette Imirenge y'Akarere|Karongi|state={{{state|uncollapsed}}}}}<noinclude> {{Documentation|content= Iyi palette yerekana imirenge y'[[Akarere ka Karongi]]. Ikoresha [[Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere]]. == Imikoreshereze == <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Karongi}}</nowiki></code> Kugira ngo igaragare ifunze: <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Karongi|state=collapsed}}</nowiki></code> == Aho ishyirwa == Iyi palette ishyirwa ku ngingo [[Akarere ka Karongi]] no ku ngingo z'imirenge yako. == Ibyiciro == Iyi palette ishyirwa mu kiciro [[:Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]]. }} [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] </noinclude> by0iq7sp8qfjkxbikxspz5c1myiny30 Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere ka Kayonza 10 23783 143225 2026-10-24T08:50:54Z Score Beethoven 11559 Palette y'imirenge y'Akarere ka Kayonza (ikoresha Palette Imirenge y'Akarere). 143225 wikitext text/x-wiki {{Palette Imirenge y'Akarere|Kayonza|state={{{state|uncollapsed}}}}}<noinclude> {{Documentation|content= Iyi palette yerekana imirenge y'[[Akarere ka Kayonza]]. Ikoresha [[Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere]]. == Imikoreshereze == <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Kayonza}}</nowiki></code> Kugira ngo igaragare ifunze: <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Kayonza|state=collapsed}}</nowiki></code> == Aho ishyirwa == Iyi palette ishyirwa ku ngingo [[Akarere ka Kayonza]] no ku ngingo z'imirenge yako. == Ibyiciro == Iyi palette ishyirwa mu kiciro [[:Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]]. }} [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] </noinclude> cznf5tzlixp9ngdozu5gwsv004kmprt Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere ka Kicukiro 10 23784 143226 2026-10-24T08:50:55Z Score Beethoven 11559 Palette y'imirenge y'Akarere ka Kicukiro (ikoresha Palette Imirenge y'Akarere). 143226 wikitext text/x-wiki {{Palette Imirenge y'Akarere|Kicukiro|state={{{state|uncollapsed}}}}}<noinclude> {{Documentation|content= Iyi palette yerekana imirenge y'[[Akarere ka Kicukiro]]. Ikoresha [[Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere]]. == Imikoreshereze == <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Kicukiro}}</nowiki></code> Kugira ngo igaragare ifunze: <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Kicukiro|state=collapsed}}</nowiki></code> == Aho ishyirwa == Iyi palette ishyirwa ku ngingo [[Akarere ka Kicukiro]] no ku ngingo z'imirenge yako. == Ibyiciro == Iyi palette ishyirwa mu kiciro [[:Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]]. }} [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] </noinclude> m4cwxhzorl5gidm6nsd6anp5k8njzx6 Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere ka Kirehe 10 23785 143227 2026-10-24T08:50:56Z Score Beethoven 11559 Palette y'imirenge y'Akarere ka Kirehe (ikoresha Palette Imirenge y'Akarere). 143227 wikitext text/x-wiki {{Palette Imirenge y'Akarere|Kirehe|state={{{state|uncollapsed}}}}}<noinclude> {{Documentation|content= Iyi palette yerekana imirenge y'[[Akarere ka Kirehe]]. Ikoresha [[Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere]]. == Imikoreshereze == <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Kirehe}}</nowiki></code> Kugira ngo igaragare ifunze: <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Kirehe|state=collapsed}}</nowiki></code> == Aho ishyirwa == Iyi palette ishyirwa ku ngingo [[Akarere ka Kirehe]] no ku ngingo z'imirenge yako. == Ibyiciro == Iyi palette ishyirwa mu kiciro [[:Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]]. }} [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] </noinclude> nem2nlokv8wf2bpb8z5u1ne0cheqazg Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere ka Muhanga 10 23786 143228 2026-10-24T08:50:58Z Score Beethoven 11559 Palette y'imirenge y'Akarere ka Muhanga (ikoresha Palette Imirenge y'Akarere). 143228 wikitext text/x-wiki {{Palette Imirenge y'Akarere|Muhanga|state={{{state|uncollapsed}}}}}<noinclude> {{Documentation|content= Iyi palette yerekana imirenge y'[[Akarere ka Muhanga]]. Ikoresha [[Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere]]. == Imikoreshereze == <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Muhanga}}</nowiki></code> Kugira ngo igaragare ifunze: <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Muhanga|state=collapsed}}</nowiki></code> == Aho ishyirwa == Iyi palette ishyirwa ku ngingo [[Akarere ka Muhanga]] no ku ngingo z'imirenge yako. == Ibyiciro == Iyi palette ishyirwa mu kiciro [[:Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]]. }} [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] </noinclude> m3t5cayn3kduxpjgh54o96ym14dt3cg Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere ka Musanze 10 23787 143229 2026-10-24T08:50:59Z Score Beethoven 11559 Palette y'imirenge y'Akarere ka Musanze (ikoresha Palette Imirenge y'Akarere). 143229 wikitext text/x-wiki {{Palette Imirenge y'Akarere|Musanze|state={{{state|uncollapsed}}}}}<noinclude> {{Documentation|content= Iyi palette yerekana imirenge y'[[Akarere ka Musanze]]. Ikoresha [[Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere]]. == Imikoreshereze == <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Musanze}}</nowiki></code> Kugira ngo igaragare ifunze: <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Musanze|state=collapsed}}</nowiki></code> == Aho ishyirwa == Iyi palette ishyirwa ku ngingo [[Akarere ka Musanze]] no ku ngingo z'imirenge yako. == Ibyiciro == Iyi palette ishyirwa mu kiciro [[:Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]]. }} [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] </noinclude> kohgs3i4rxkytujbk70o9r1i4skogbm Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere ka Ngoma 10 23788 143230 2026-10-24T08:51:00Z Score Beethoven 11559 Palette y'imirenge y'Akarere ka Ngoma (ikoresha Palette Imirenge y'Akarere). 143230 wikitext text/x-wiki {{Palette Imirenge y'Akarere|Ngoma|state={{{state|uncollapsed}}}}}<noinclude> {{Documentation|content= Iyi palette yerekana imirenge y'[[Akarere ka Ngoma]]. Ikoresha [[Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere]]. == Imikoreshereze == <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Ngoma}}</nowiki></code> Kugira ngo igaragare ifunze: <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Ngoma|state=collapsed}}</nowiki></code> == Aho ishyirwa == Iyi palette ishyirwa ku ngingo [[Akarere ka Ngoma]] no ku ngingo z'imirenge yako. == Ibyiciro == Iyi palette ishyirwa mu kiciro [[:Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]]. }} [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] </noinclude> tem2843ddo5yt75devek7500h6ya9en Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere ka Ngororero 10 23789 143231 2026-10-24T08:51:01Z Score Beethoven 11559 Palette y'imirenge y'Akarere ka Ngororero (ikoresha Palette Imirenge y'Akarere). 143231 wikitext text/x-wiki {{Palette Imirenge y'Akarere|Ngororero|state={{{state|uncollapsed}}}}}<noinclude> {{Documentation|content= Iyi palette yerekana imirenge y'[[Akarere ka Ngororero]]. Ikoresha [[Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere]]. == Imikoreshereze == <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Ngororero}}</nowiki></code> Kugira ngo igaragare ifunze: <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Ngororero|state=collapsed}}</nowiki></code> == Aho ishyirwa == Iyi palette ishyirwa ku ngingo [[Akarere ka Ngororero]] no ku ngingo z'imirenge yako. == Ibyiciro == Iyi palette ishyirwa mu kiciro [[:Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]]. }} [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] </noinclude> 1x0gyfa9sq192m349lpu5de7f77uh5n Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere ka Nyabihu 10 23790 143232 2026-10-24T08:51:02Z Score Beethoven 11559 Palette y'imirenge y'Akarere ka Nyabihu (ikoresha Palette Imirenge y'Akarere). 143232 wikitext text/x-wiki {{Palette Imirenge y'Akarere|Nyabihu|state={{{state|uncollapsed}}}}}<noinclude> {{Documentation|content= Iyi palette yerekana imirenge y'[[Akarere ka Nyabihu]]. Ikoresha [[Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere]]. == Imikoreshereze == <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Nyabihu}}</nowiki></code> Kugira ngo igaragare ifunze: <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Nyabihu|state=collapsed}}</nowiki></code> == Aho ishyirwa == Iyi palette ishyirwa ku ngingo [[Akarere ka Nyabihu]] no ku ngingo z'imirenge yako. == Ibyiciro == Iyi palette ishyirwa mu kiciro [[:Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]]. }} [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] </noinclude> i9zn0bztopjqxlivomv00xm704elb5b Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere ka Nyagatare 10 23791 143233 2026-10-24T08:51:04Z Score Beethoven 11559 Palette y'imirenge y'Akarere ka Nyagatare (ikoresha Palette Imirenge y'Akarere). 143233 wikitext text/x-wiki {{Palette Imirenge y'Akarere|Nyagatare|state={{{state|uncollapsed}}}}}<noinclude> {{Documentation|content= Iyi palette yerekana imirenge y'[[Akarere ka Nyagatare]]. Ikoresha [[Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere]]. == Imikoreshereze == <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Nyagatare}}</nowiki></code> Kugira ngo igaragare ifunze: <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Nyagatare|state=collapsed}}</nowiki></code> == Aho ishyirwa == Iyi palette ishyirwa ku ngingo [[Akarere ka Nyagatare]] no ku ngingo z'imirenge yako. == Ibyiciro == Iyi palette ishyirwa mu kiciro [[:Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]]. }} [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] </noinclude> 4woxtxt3h7h18rxqu0rbpm9utk5n5xv Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere ka Nyamagabe 10 23792 143234 2026-10-24T08:51:05Z Score Beethoven 11559 Palette y'imirenge y'Akarere ka Nyamagabe (ikoresha Palette Imirenge y'Akarere). 143234 wikitext text/x-wiki {{Palette Imirenge y'Akarere|Nyamagabe|state={{{state|uncollapsed}}}}}<noinclude> {{Documentation|content= Iyi palette yerekana imirenge y'[[Akarere ka Nyamagabe]]. Ikoresha [[Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere]]. == Imikoreshereze == <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Nyamagabe}}</nowiki></code> Kugira ngo igaragare ifunze: <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Nyamagabe|state=collapsed}}</nowiki></code> == Aho ishyirwa == Iyi palette ishyirwa ku ngingo [[Akarere ka Nyamagabe]] no ku ngingo z'imirenge yako. == Ibyiciro == Iyi palette ishyirwa mu kiciro [[:Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]]. }} [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] </noinclude> 40x1wy5n2c1tppiooiyfjefw8idb625 Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere ka Nyamasheke 10 23793 143235 2026-10-24T08:51:06Z Score Beethoven 11559 Palette y'imirenge y'Akarere ka Nyamasheke (ikoresha Palette Imirenge y'Akarere). 143235 wikitext text/x-wiki {{Palette Imirenge y'Akarere|Nyamasheke|state={{{state|uncollapsed}}}}}<noinclude> {{Documentation|content= Iyi palette yerekana imirenge y'[[Akarere ka Nyamasheke]]. Ikoresha [[Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere]]. == Imikoreshereze == <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Nyamasheke}}</nowiki></code> Kugira ngo igaragare ifunze: <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Nyamasheke|state=collapsed}}</nowiki></code> == Aho ishyirwa == Iyi palette ishyirwa ku ngingo [[Akarere ka Nyamasheke]] no ku ngingo z'imirenge yako. == Ibyiciro == Iyi palette ishyirwa mu kiciro [[:Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]]. }} [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] </noinclude> e50d40pu7ys0wlwik0jq0qynounnsh1 Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere ka Nyanza 10 23794 143236 2026-10-24T08:51:07Z Score Beethoven 11559 Palette y'imirenge y'Akarere ka Nyanza (ikoresha Palette Imirenge y'Akarere). 143236 wikitext text/x-wiki {{Palette Imirenge y'Akarere|Nyanza|state={{{state|uncollapsed}}}}}<noinclude> {{Documentation|content= Iyi palette yerekana imirenge y'[[Akarere ka Nyanza]]. Ikoresha [[Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere]]. == Imikoreshereze == <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Nyanza}}</nowiki></code> Kugira ngo igaragare ifunze: <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Nyanza|state=collapsed}}</nowiki></code> == Aho ishyirwa == Iyi palette ishyirwa ku ngingo [[Akarere ka Nyanza]] no ku ngingo z'imirenge yako. == Ibyiciro == Iyi palette ishyirwa mu kiciro [[:Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]]. }} [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] </noinclude> msasbtdkd1osbz63vkdq44d54bg6wam Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere ka Nyarugenge 10 23795 143237 2026-10-24T08:51:08Z Score Beethoven 11559 Palette y'imirenge y'Akarere ka Nyarugenge (ikoresha Palette Imirenge y'Akarere). 143237 wikitext text/x-wiki {{Palette Imirenge y'Akarere|Nyarugenge|state={{{state|uncollapsed}}}}}<noinclude> {{Documentation|content= Iyi palette yerekana imirenge y'[[Akarere ka Nyarugenge]]. Ikoresha [[Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere]]. == Imikoreshereze == <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Nyarugenge}}</nowiki></code> Kugira ngo igaragare ifunze: <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Nyarugenge|state=collapsed}}</nowiki></code> == Aho ishyirwa == Iyi palette ishyirwa ku ngingo [[Akarere ka Nyarugenge]] no ku ngingo z'imirenge yako. == Ibyiciro == Iyi palette ishyirwa mu kiciro [[:Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]]. }} [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] </noinclude> 2ol9jtm0l91nr84vlcod5ix8sdk2sds Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere ka Nyaruguru 10 23796 143238 2026-10-24T08:51:10Z Score Beethoven 11559 Palette y'imirenge y'Akarere ka Nyaruguru (ikoresha Palette Imirenge y'Akarere). 143238 wikitext text/x-wiki {{Palette Imirenge y'Akarere|Nyaruguru|state={{{state|uncollapsed}}}}}<noinclude> {{Documentation|content= Iyi palette yerekana imirenge y'[[Akarere ka Nyaruguru]]. Ikoresha [[Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere]]. == Imikoreshereze == <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Nyaruguru}}</nowiki></code> Kugira ngo igaragare ifunze: <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Nyaruguru|state=collapsed}}</nowiki></code> == Aho ishyirwa == Iyi palette ishyirwa ku ngingo [[Akarere ka Nyaruguru]] no ku ngingo z'imirenge yako. == Ibyiciro == Iyi palette ishyirwa mu kiciro [[:Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]]. }} [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] </noinclude> ae9rau1ij37gndf8rxll8i02w6h0ps5 Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere ka Rubavu 10 23797 143239 2026-10-24T08:51:11Z Score Beethoven 11559 Palette y'imirenge y'Akarere ka Rubavu (ikoresha Palette Imirenge y'Akarere). 143239 wikitext text/x-wiki {{Palette Imirenge y'Akarere|Rubavu|state={{{state|uncollapsed}}}}}<noinclude> {{Documentation|content= Iyi palette yerekana imirenge y'[[Akarere ka Rubavu]]. Ikoresha [[Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere]]. == Imikoreshereze == <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Rubavu}}</nowiki></code> Kugira ngo igaragare ifunze: <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Rubavu|state=collapsed}}</nowiki></code> == Aho ishyirwa == Iyi palette ishyirwa ku ngingo [[Akarere ka Rubavu]] no ku ngingo z'imirenge yako. == Ibyiciro == Iyi palette ishyirwa mu kiciro [[:Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]]. }} [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] </noinclude> b4v1ghq6tf8xw8nxx97idc9wagr14u5 Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere ka Ruhango 10 23798 143240 2026-10-24T08:51:12Z Score Beethoven 11559 Palette y'imirenge y'Akarere ka Ruhango (ikoresha Palette Imirenge y'Akarere). 143240 wikitext text/x-wiki {{Palette Imirenge y'Akarere|Ruhango|state={{{state|uncollapsed}}}}}<noinclude> {{Documentation|content= Iyi palette yerekana imirenge y'[[Akarere ka Ruhango]]. Ikoresha [[Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere]]. == Imikoreshereze == <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Ruhango}}</nowiki></code> Kugira ngo igaragare ifunze: <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Ruhango|state=collapsed}}</nowiki></code> == Aho ishyirwa == Iyi palette ishyirwa ku ngingo [[Akarere ka Ruhango]] no ku ngingo z'imirenge yako. == Ibyiciro == Iyi palette ishyirwa mu kiciro [[:Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]]. }} [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] </noinclude> 45ld41i89jzvhuqioq8m7617lqhieti Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere ka Rulindo 10 23799 143241 2026-10-24T08:51:13Z Score Beethoven 11559 Palette y'imirenge y'Akarere ka Rulindo (ikoresha Palette Imirenge y'Akarere). 143241 wikitext text/x-wiki {{Palette Imirenge y'Akarere|Rulindo|state={{{state|uncollapsed}}}}}<noinclude> {{Documentation|content= Iyi palette yerekana imirenge y'[[Akarere ka Rulindo]]. Ikoresha [[Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere]]. == Imikoreshereze == <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Rulindo}}</nowiki></code> Kugira ngo igaragare ifunze: <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Rulindo|state=collapsed}}</nowiki></code> == Aho ishyirwa == Iyi palette ishyirwa ku ngingo [[Akarere ka Rulindo]] no ku ngingo z'imirenge yako. == Ibyiciro == Iyi palette ishyirwa mu kiciro [[:Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]]. }} [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] </noinclude> 2187um5b3c4pu738wxagt6ien52aesr Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere ka Rusizi 10 23800 143242 2026-10-24T08:51:14Z Score Beethoven 11559 Palette y'imirenge y'Akarere ka Rusizi (ikoresha Palette Imirenge y'Akarere). 143242 wikitext text/x-wiki {{Palette Imirenge y'Akarere|Rusizi|state={{{state|uncollapsed}}}}}<noinclude> {{Documentation|content= Iyi palette yerekana imirenge y'[[Akarere ka Rusizi]]. Ikoresha [[Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere]]. == Imikoreshereze == <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Rusizi}}</nowiki></code> Kugira ngo igaragare ifunze: <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Rusizi|state=collapsed}}</nowiki></code> == Aho ishyirwa == Iyi palette ishyirwa ku ngingo [[Akarere ka Rusizi]] no ku ngingo z'imirenge yako. == Ibyiciro == Iyi palette ishyirwa mu kiciro [[:Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]]. }} [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] </noinclude> fqho1ycyhfm9f8a0qu8pz7t2det1meq Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere ka Rutsiro 10 23801 143243 2026-10-24T08:51:16Z Score Beethoven 11559 Palette y'imirenge y'Akarere ka Rutsiro (ikoresha Palette Imirenge y'Akarere). 143243 wikitext text/x-wiki {{Palette Imirenge y'Akarere|Rutsiro|state={{{state|uncollapsed}}}}}<noinclude> {{Documentation|content= Iyi palette yerekana imirenge y'[[Akarere ka Rutsiro]]. Ikoresha [[Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere]]. == Imikoreshereze == <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Rutsiro}}</nowiki></code> Kugira ngo igaragare ifunze: <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Rutsiro|state=collapsed}}</nowiki></code> == Aho ishyirwa == Iyi palette ishyirwa ku ngingo [[Akarere ka Rutsiro]] no ku ngingo z'imirenge yako. == Ibyiciro == Iyi palette ishyirwa mu kiciro [[:Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]]. }} [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] </noinclude> 46f3hrgnsgmba68bd6bq5tws8tp7lw9 Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere ka Rwamagana 10 23802 143244 2026-10-24T08:51:17Z Score Beethoven 11559 Palette y'imirenge y'Akarere ka Rwamagana (ikoresha Palette Imirenge y'Akarere). 143244 wikitext text/x-wiki {{Palette Imirenge y'Akarere|Rwamagana|state={{{state|uncollapsed}}}}}<noinclude> {{Documentation|content= Iyi palette yerekana imirenge y'[[Akarere ka Rwamagana]]. Ikoresha [[Inyandikorugero:Palette Imirenge y'Akarere]]. == Imikoreshereze == <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Rwamagana}}</nowiki></code> Kugira ngo igaragare ifunze: <code><nowiki>{{Palette Imirenge y'Akarere ka Rwamagana|state=collapsed}}</nowiki></code> == Aho ishyirwa == Iyi palette ishyirwa ku ngingo [[Akarere ka Rwamagana]] no ku ngingo z'imirenge yako. == Ibyiciro == Iyi palette ishyirwa mu kiciro [[:Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]]. }} [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] </noinclude> rah99ysa7z93ylmfqkzo749ddt5hgnh Module:Infobox umurenge 828 23806 143282 2026-10-24T09:38:11Z Score Beethoven 11559 Created page with "-- Infobox umurenge : tout est lu sur Wikidata. -- C : point sur la carte du Rwanda. B : umurenge mu karere (Kartographer). -- Secours si le contour OSM du umurenge manque : akarere + point. local p = {} local RW = { image = 'Rwanda adm location map.svg', top = -0.9, bottom = -3.0, left = 28.7, right = 31.1 } local CLASS_DISTRICT = 'Q1841634' local CLASS_PROVINCE = 'Q871217' local WIDTH = 250 local function best(id, prop) local st = mw.wikibase.getBestStatements(id, p..." 143282 Scribunto text/plain -- Infobox umurenge : tout est lu sur Wikidata. -- C : point sur la carte du Rwanda. B : umurenge mu karere (Kartographer). -- Secours si le contour OSM du umurenge manque : akarere + point. local p = {} local RW = { image = 'Rwanda adm location map.svg', top = -0.9, bottom = -3.0, left = 28.7, right = 31.1 } local CLASS_DISTRICT = 'Q1841634' local CLASS_PROVINCE = 'Q871217' local WIDTH = 250 local function best(id, prop) local st = mw.wikibase.getBestStatements(id, prop) if st[1] and st[1].mainsnak.snaktype == 'value' then return st[1].mainsnak.datavalue.value end end local function isA(id, class) for _, s in ipairs(mw.wikibase.getBestStatements(id, 'P31')) do if s.mainsnak.snaktype == 'value' and s.mainsnak.datavalue.value.id == class then return true end end return false end local function parentOfClass(id, class) for _, s in ipairs(mw.wikibase.getBestStatements(id, 'P131')) do if s.mainsnak.snaktype == 'value' then local pid = s.mainsnak.datavalue.value.id if isA(pid, class) then return pid end end end end local function label(id) return mw.wikibase.getLabelByLang(id, 'rw') or mw.wikibase.getLabel(id) or id end local function link(id) if not id then return nil end local sl = mw.wikibase.getSitelink(id) return sl and ('[[' .. sl .. '|' .. label(id) .. ']]') or label(id) end local function num(v) return mw.getContentLanguage():formatNum(tonumber(v)) end -- C : point sur la carte du Rwanda (calcul équirectangulaire, comme Module:Location map) local function pushpin(lat, lon) local x = (lon - RW.left) / (RW.right - RW.left) * 100 local y = (RW.top - lat) / (RW.top - RW.bottom) * 100 return string.format( '<div style="position:relative;width:%dpx;margin:0 auto">[[File:%s|%dpx|link=]]' .. '<div style="position:absolute;left:%.2f%%;top:%.2f%%;line-height:0;margin:-4px 0 0 -4px">' .. '[[File:Red pog.svg|8px|link=]]</div></div>', WIDTH, RW.image, WIDTH, x, y) end local function shape(qid, color, opacity) return { type = 'ExternalData', service = 'geoshape', ids = qid, properties = { stroke = color, ['stroke-width'] = 2, fill = color, ['fill-opacity'] = opacity } } end -- B (ou secours) : mapframe sans centre ni zoom, Kartographer cadre sur les données local function mapframe(qid, district, lat, lon) local data = {} if district then table.insert(data, shape(district, '#555555', 0.08)) end if best(qid, 'P402') then table.insert(data, shape(qid, '#dd3333', 0.4)) elseif lat then table.insert(data, { type = 'Feature', geometry = { type = 'Point', coordinates = { lon, lat } }, properties = { ['marker-color'] = '#dd3333', ['marker-size'] = 'small' } }) end if #data == 0 then return nil end return string.format('<mapframe width="%d" height="%d" frameless align="center">%s</mapframe>', WIDTH, WIDTH, mw.text.jsonEncode(data)) end function p.wikitext(qid) local name = label(qid) local coord = best(qid, 'P625') local lat, lon = coord and coord.latitude, coord and coord.longitude local district = parentOfClass(qid, CLASS_DISTRICT) local province = parentOfClass(qid, CLASS_PROVINCE) or (district and parentOfClass(district, CLASS_PROVINCE)) local area, pop = best(qid, 'P2046'), best(qid, 'P1082') local rows = {} local function row(h, d) if d then table.insert(rows, '|-\n! ' .. h .. '\n| ' .. d) end end row('Igihugu', link('Q1037')) row('Intara', link(province)) row('Akarere', link(district)) row('Ubuso', area and (num(area.amount) .. ' km²')) row('Abaturage', pop and num(pop.amount)) local out = { '{| class="infobox" style="width:' .. (WIDTH + 20) .. 'px;text-align:left;float:right;clear:right;margin:0 0 1em 1em;border:1px solid #a2a9b1;background:#f8f9fa;padding:4px"', '|+ style="font-size:125%;font-weight:bold" | ' .. (mw.wikibase.getSitelink(qid) or ('Umurenge wa ' .. name)) } if lat then table.insert(out, '|-\n| colspan="2" style="text-align:center" | ' .. pushpin(lat, lon)) end local mf = mapframe(qid, district, lat, lon) if mf then table.insert(out, '|-\n| colspan="2" style="text-align:center" | ' .. mf) end for _, r in ipairs(rows) do table.insert(out, r) end table.insert(out, '|}') return table.concat(out, '\n') end function p.main(frame) local qid = frame.args.qid or frame:getParent().args.qid if not qid or qid == '' then qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() end if not qid then return '' end return frame:preprocess(p.wikitext(qid)) end return p bqv62jcbb72ffsmk4rio8o4em8uuij9 Inyandikorugero:Infobox umurenge 10 23807 143283 2026-10-24T09:38:11Z Score Beethoven 11559 Created page with "{{#invoke:Infobox umurenge|main}}" 143283 wikitext text/x-wiki {{#invoke:Infobox umurenge|main}} ltxkiihuv2wwgwx4284m1pyosj4a9mc Roger Niyoyita 0 23808 143290 2026-10-24T09:44:33Z Score Beethoven 11559 Created page with "{{Infobox person | name = Roger Niyoyita | nationality = Umunyarwanda | occupation = Umuyobozi wa filime | known_for = ''The Bishop's Family'', ''Shuwa Dilu'' }} '''Roger Niyoyita''' ni umuyobozi wa filime wo mu [[Rwanda]]. Ayobora filime z'uruhererekane, nka ''The Bishop's Family'' na ''Shuwa Dilu''. Mu 2023, Niyoyita yatsindiye igihembo cy'umuyobozi wa filime mwiza muri [[Rwanda Movie Awards|Rwanda International Movie Awards]]. == Ubuzima == === Ubwana n'intangiriro..." 143290 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Roger Niyoyita | nationality = Umunyarwanda | occupation = Umuyobozi wa filime | known_for = ''The Bishop's Family'', ''Shuwa Dilu'' }} '''Roger Niyoyita''' ni umuyobozi wa filime wo mu [[Rwanda]]. Ayobora filime z'uruhererekane, nka ''The Bishop's Family'' na ''Shuwa Dilu''. Mu 2023, Niyoyita yatsindiye igihembo cy'umuyobozi wa filime mwiza muri [[Rwanda Movie Awards|Rwanda International Movie Awards]]. == Ubuzima == === Ubwana n'intangiriro === Niyoyita yakuriye i Ruhengeri, mu Ntara y'Amajyaruguru. Se yari afite inzu yerekanirwamo filime. Niyoyita yakundiye filime muri iyo nzu akiri muto.<ref name="nt2015"/> Mu 2015, yari amaze gukora ku mishinga myinshi ya filime yo mu Rwanda.<ref name="nt2015"/> === Umwuga === Niyoyita yayoboye filime y'uruhererekane ''The Bishop's Family''. Iyi filime yakozwe na Zacu Entertainment. Yatambutse kuri Zacu TV no kuri YouTube.<ref name="iny2023a"/><ref name="paradise2023"/> Niyoyita yakoze kandi filime ndende ''Igeno ryanjye''.<ref name="iny2023a"/> Ku ya 1 Mata 2023, Niyoyita yatsindiye igihembo cy'umuyobozi wa filime mwiza wo mu Rwanda (''Best Local Director'') muri Rwanda International Movie Awards, kubera ''The Bishop's Family''. ''Igeno ryanjye'' yatsindiye igihembo cy'inkuru nziza (''Best Screenplay'').<ref name="nt2023"/> Mu 2024, Niyoyita yayoboye filime y'uruhererekane isetsa ''Shuwa Dilu''. Iyi filime yakozwe na Zacu TV. Abakinnyi bayo barimo [[Niyitegeka Gratien]].<ref name="iny2024"/> == Inyandiko == {{Reflist|refs= <ref name="nt2015">{{Cite web |url=https://www.newtimes.co.rw/article/119182/Entertainment/niyoyita-roger-from-daddys-film-critic-to-budding-filmmaker |title=Niyoyita Roger: From daddy's film critic to budding filmmaker |author=Moses Opobo |website=The New Times |date=2015-05-25 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="iny2023a">{{Cite web |url=https://inyarwanda.com/rw/amakuru/bahavu-madederi-clapton-na-papa-sava-mu-bahataniye-ibihembo-rwanda-international-movie-awa-126686 |title=Bahavu, Madederi, Clapton na Papa Sava mu bahataniye ibihembo Rwanda International Movie Awards |author=Janvier Iyamuremye |website=InyaRwanda |date=2023-03-03 |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="paradise2023">{{Cite web |url=https://paradise.rw/Filime-The-Bishop-s-Family-yigisha-uko-imiryango-igomba-kubana-neza-yatangiye.html |title=Filime "The Bishop's Family" yigisha uko imiryango igomba kubana neza yatangiye gutambuka kuri Youtube |author=Sarah Umutoni |website=Paradise.rw |date=2023-02-02 |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="nt2023">{{Cite web |url=https://www.newtimes.co.rw/article/6343/entertainment/cinema/winners-at-the-rwanda-international-movie-awards |title=Winners at the Rwanda International Movie Awards |author=Eliane Irakoze |website=The New Times |date=2023-04-02 |language=en |access-date=2026-10-24}}</ref> <ref name="iny2024">{{Cite web |url=https://inyarwanda.com/inkuru/144172/filime-nyarwanda-yuruhererekane-shuwa-dilu-yuzuye-urwenya-rwinshi-yatangiye-kwerekanwa-vid-144172.html |title=Filime y'uruhererekane "Shuwa Dilu" yuzuye urwenya rwinshi yatangiye kwerekanwa |website=InyaRwanda |date=2024-06-19 |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref> }} {{DEFAULTSORT:Niyoyita, Roger}} [[Ikiciro:Abanyarwanda]] [[Ikiciro:Abagabo]] [[Ikiciro:Filimi]] 1watpnvkq4dqduv03xvfy5ik4gd3ra9 Niyoyita Roger 0 23809 143291 2026-10-24T09:45:00Z Score Beethoven 11559 Redirected page to [[Roger Niyoyita]] 143291 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Roger Niyoyita]] itj2d64nin0ghmejwfbffg1hhczran6 Umurenge wa Kibeho 0 23848 143430 133977 2026-10-24T10:01:12Z Score Beethoven 11559 143430 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:Improvised transport operator Kibeho.jpg|thumb|'''Improvised transport operator Kibeho''']] Umurenge wa Kibeho uhererereye mu [[Intara y'amajyepfo|majyepfo]]. Ni umwe mu mirenge igize [[Akarere ka Nyaruguru]]<ref>{{Cite web |url=https://www.kigalitoday.com/umutekano/imbere-mu-gihugu/article/nyaruguru-gitifu-w-umurenge-wa-kibeho-yatawe-muri-yombi |title=Nyaruguru: Gitifu w'Umurenge wa Kibeho yatawe muri yombi |website=Kigali Today |language=rw }}</ref>. == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Nyaruguru}} [[Ikiciro:Intara y'amajyepfo]] [[Ikiciro:Akarere ka Nyaruguru]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] jdc5x2q1butiljlh60ms1uzk0r4rm3r Umurenge wa Kimihurura 0 23849 143087 142693 2026-10-24T01:21:21Z Score Beethoven 11559 143087 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Umurenge wa Kimihurura''' ni umwe mu mirenge 15 igize [[Akarere ka Gasabo]], mu [[Kigali|Mujyi wa Kigali]], mu [[Rwanda]]. Ugizwe n'utugari 3. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, Umurenge wa Kimihurura wari utuwe n'abaturage 16 425. Muri uyu murenge hari inyubako ya [[Kigali Convention Centre]]. == Ubuso n'utugari == [[Dosiye:Rwanda, Gasabo District.png|thumb|left|upright=0.5|Akarere ka Gasabo]] Umurenge wa Kimihurura ni umwe mu mirenge 15 y'Akarere ka Gasabo. Ufite ubuso bwa km² 5,07.<ref name="citypop">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/12__gasabo/ |title=Gasabo (District, Rwanda) – Sectors |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-23}}</ref> Ugizwe n'[[Akagari|utugari]] 3:<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.gasabo.gov.rw/about/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=gasabo.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-23}}</ref> {{div col|colwidth=15em}} * Kamukina * Kimihurura * Rugando {{div col end}} {{clear|left}} == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2012, Umurenge wa Kimihurura wari utuwe n'abaturage 21 672. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, wari utuwe n'abaturage 16 425.<ref name="citypop" /> Umubare w'abaturage wagabanutse hagati ya 2012 na 2022. == Ahantu Nyaburanga == Muri uyu murenge, inyubako ya [[Kigali Convention Centre]] iherereye mu kagari ka Rugando. Kigali Convention Centre yafunguwe muri Nyakanga 2016, yatangiwe kubakwa mu mwaka wa 2009 bitwara miliyoni zirenga 300 z'amadolari y'Amerika. Urwibutso rwo kurwanya ruswa, igishusho gifite ishusho y’ikiganza cy’umuntu cyakozwe n’umuhanzi wo muri Iraki Ahmed Al-Bahrani, ni bimwe mu bimenyetso byubatse muri parikingi imbere y'iyo nyubako kuva mu Kuboza 2019.<ref name="newtimes_monument">{{Cite web |last=Julius Bizimungu |date=2019-12-10 |title=Kagame, Emir of Qatar unveil new anti-corruption monument |url=https://www.newtimes.co.rw/article/171880/News/kagame-emir-of-qatar-unveil-new-anti-corruption-monument |access-date=2024-04-06 |publisher=[[The New Times (Rwanda)|The New Times]] |language=en}} </ref><ref>{{Cite web |url=https://inyarwanda.com/rw/amakuru/hatangajwe-igihe-inyubako-ya-kigali-convetion-center-izatang-67490 |title=Hatangajwe igihe inyubako ya Kigali Convetion Center izatangirira gukoresherezwa |last=Renzaho |first=Christophe |website=Inyarwanda |date=2016-01-29 |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref><ref name="ad">{{Cite web |last=Isis Briones |date=2019-05-30 |title=Everything You Need to Know About Africa’s Most Expensive Building |url=https://www.architecturaldigest.com/story/everything-need-know-about-africa-most-expensive-building |access-date=2024-04-06 |publisher=Architectural Digest |language=en}} </ref> Mu ruhande rugana uburengerazuba bw 'iyo nyubako kandi uruhurirane rw'amaduka y'ubucuruzi no muri metero nkeya muri Kamukina hari inyubako y'ibiro by'[[Umutwe w’Abadepite|Umutwe w'Abadepite]] hamwe n'[[Ingoro Ndangamurage y'Amateka y'Urugamba rwo guhagarika Genocide]] == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Kimihurura Sector|Amafoto y'Umurenge wa Kimihurura]] kuri Wikimedia Commons [[Ikiciro:Akarere ka Gasabo]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Kimihurura]] p5oxohb9mylf9avn0s9f05upo2vksnp 143349 143087 2026-10-24T09:59:57Z Score Beethoven 11559 143349 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Umurenge wa Kimihurura''' ni umwe mu mirenge 15 igize [[Akarere ka Gasabo]], mu [[Kigali|Mujyi wa Kigali]], mu [[Rwanda]]. Ugizwe n'utugari 3. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, Umurenge wa Kimihurura wari utuwe n'abaturage 16 425. Muri uyu murenge hari inyubako ya [[Kigali Convention Centre]]. == Ubuso n'utugari == [[Dosiye:Rwanda, Gasabo District.png|thumb|left|upright=0.5|Akarere ka Gasabo]] Umurenge wa Kimihurura ni umwe mu mirenge 15 y'Akarere ka Gasabo. Ufite ubuso bwa km² 5,07.<ref name="citypop">{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/12__gasabo/ |title=Gasabo (District, Rwanda) – Sectors |website=City Population |language=en |access-date=2026-10-23}}</ref> Ugizwe n'[[Akagari|utugari]] 3:<ref name="menya">{{Cite web |url=https://www.gasabo.gov.rw/about/menya-akarere |title=Menya Akarere |website=gasabo.gov.rw |language=rw |access-date=2026-10-23}}</ref> {{div col|colwidth=15em}} * Kamukina * Kimihurura * Rugando {{div col end}} {{clear|left}} == Abaturage == Mu ibarura rusange ryo mu 2012, Umurenge wa Kimihurura wari utuwe n'abaturage 21 672. Mu ibarura rusange ryo mu 2022, wari utuwe n'abaturage 16 425.<ref name="citypop" /> Umubare w'abaturage wagabanutse hagati ya 2012 na 2022. == Ahantu Nyaburanga == Muri uyu murenge, inyubako ya [[Kigali Convention Centre]] iherereye mu kagari ka Rugando. Kigali Convention Centre yafunguwe muri Nyakanga 2016, yatangiwe kubakwa mu mwaka wa 2009 bitwara miliyoni zirenga 300 z'amadolari y'Amerika. Urwibutso rwo kurwanya ruswa, igishusho gifite ishusho y’ikiganza cy’umuntu cyakozwe n’umuhanzi wo muri Iraki Ahmed Al-Bahrani, ni bimwe mu bimenyetso byubatse muri parikingi imbere y'iyo nyubako kuva mu Kuboza 2019.<ref name="newtimes_monument">{{Cite web |last=Julius Bizimungu |date=2019-12-10 |title=Kagame, Emir of Qatar unveil new anti-corruption monument |url=https://www.newtimes.co.rw/article/171880/News/kagame-emir-of-qatar-unveil-new-anti-corruption-monument |access-date=2024-04-06 |publisher=[[The New Times (Rwanda)|The New Times]] |language=en}} </ref><ref>{{Cite web |url=https://inyarwanda.com/rw/amakuru/hatangajwe-igihe-inyubako-ya-kigali-convetion-center-izatang-67490 |title=Hatangajwe igihe inyubako ya Kigali Convetion Center izatangirira gukoresherezwa |last=Renzaho |first=Christophe |website=Inyarwanda |date=2016-01-29 |language=rw |access-date=2026-10-24}}</ref><ref name="ad">{{Cite web |last=Isis Briones |date=2019-05-30 |title=Everything You Need to Know About Africa’s Most Expensive Building |url=https://www.architecturaldigest.com/story/everything-need-know-about-africa-most-expensive-building |access-date=2024-04-06 |publisher=Architectural Digest |language=en}} </ref> Mu ruhande rugana uburengerazuba bw 'iyo nyubako kandi uruhurirane rw'amaduka y'ubucuruzi no muri metero nkeya muri Kamukina hari inyubako y'ibiro by'[[Umutwe w’Abadepite|Umutwe w'Abadepite]] hamwe n'[[Ingoro Ndangamurage y'Amateka y'Urugamba rwo guhagarika Genocide]] == Inyandiko == {{Reflist}} == Ihuza ryo hanze == * [[commons:Category:Kimihurura Sector|Amafoto y'Umurenge wa Kimihurura]] kuri Wikimedia Commons {{Palette Imirenge y'Akarere ka Gasabo}} [[Ikiciro:Akarere ka Gasabo]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Kimihurura]] ofldqesa4z9tkh3xhsfkjekep7o113v Umurenge wa Rwezamenyo 0 23850 143426 134429 2026-10-24T10:01:08Z Score Beethoven 11559 143426 wikitext text/x-wiki '''Rwezamenyo''' ni umurenge uherereye mu [[Umujyi wa Kigali]], mu [[Akarere ka Nyarugenge]], mu [[Rwanda]]. Uherereye mu majyepfo y'uburengerazuba bw'Umujyi wa Kigali. == Imibare y'abaturage == Mu mwaka wa 2012, abaturage bawo bari 16.763. Ibarura rusange ry'abaturage ryo mu mwaka wa 2022 ryagaragaje ko Umurenge wa Rwezamenyo wari utuwe n'abaturage 14.754, barimo abagabo 7.556 n'abagore 7.198.<ref name="citypopulation">{{Cite web |url=https://citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/nyarugenge/1110__rwezamenyo/ |title=Rwezamenyo (Sector, Rwanda) - Population Statistics, Charts, Map and Location |website=City Population |language=en }}</ref> Ikigo gishinzwekubungabunga ibidukikije(REMA) cyagaragaje ko umubare munini w'abagabo ugereranyije n'abagore ushobora guterwa n'uko abagabo bimukira mu mujyi bashaka akazi katari ubuhinzi, mu gihe abagore benshi baguma mu ngo zo mu cyaro.<ref>{{Cite web |url=https://na.unep.net/siouxfalls/publications/Kigali_SOE.pdf |title=Kigali: State of Environment and Outlook Report 2013 |website=Rwanda Environment Management Authority |date=2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20230212070018/https://na.unep.net/siouxfalls/publications/Kigali_SOE.pdf |archive-date=2023-02-12 |url-status=dead }}</ref> Hafi ya kimwe cya kane cy'abaturage (24,1%) bari munsi y'imyaka 15, naho 73,3% bari hagati y'imyaka 15 na 64. Abafite imyaka irenga 64 banganaga na 2,6%.<ref name="citypopulation" /><ref>{{Cite web |url=https://mobile.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/kigali-umurenge-wa-rwezamenyo-wahize-indi-mu-isuku-n-umutekano-wegukana-imodoka |title=Kigali: Umurenge wa Rwezamenyo wahize indi mu isuku n'umutekano wegukana imodoka |website=IGIHE |language=rw }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ingenzinyayo.com/2020/05/17/umurenge-wa-rwezamenyo-wo-mu-karere-ka-nyarugenge-inzego-zitandukanye-zabungabunze-ubuzima-bwababana-na-gakoko-gatera-sida-muri-iki-gihe-cya-coronavirus/ |title=Umurenge wa Rwezamenyo: Inzego zitandukanye zabungabunze ubuzima bw'ababana na virusi itera SIDA muri iki gihe cya Coronavirus |website=Ingenzi Nyayo |language=rw }}</ref> == Imirenge == Akarere ka Nyarugenge kagabanijwemo [[Imirenge y’u Rwanda|imirenge]] 10 ari yo: * Gitega * Kanyinya * [[Kigali (umurenge)|Kigali]] * [[Umurenge wa Kimisagara|Kimisagara]] * [[Umurenge wa Mageragere|Mageragere]] * [[Umurenge wa Muhima|Muhima]] * Nyakabanda * [[Nyamirambo]] * Nyarugenge * Rwezamenyo.<ref>{{Cite web |url=https://www.nyarugenge.gov.rw/index.php?eID=dumpFile&t=f&f=22076&token=c8375955669c511102b39c10e5e9c6a795f70fc4 |title=Environmental and Social Management Plan (ESMP) |website=Republic of Rwanda |language=en }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.rwandamagazine.com/amakuru/mu-rwanda/article/umurenge-wa-rwezamenyo-wahembwe-imodoka-nyuma-yo-guhiga-iyindi-mu-isuku-n |title=Umurenge wa Rwezamenyo wahembwe imodoka nyuma yo guhiga iyindi mu isuku |website=Rwanda Magazine |language=rw }}</ref> == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Nyarugenge}} [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]] [[Ikiciro:Akarere ka Nyarugenge]] [[Ikiciro:Kigali]] [[Ikiciro:Umujyi wa Kigali]] 84u6rfd2gveyexd648sfe0oygbno2yx Umurenge wa Kigali 0 23851 143417 143044 2026-10-24T10:01:00Z Score Beethoven 11559 143417 wikitext text/x-wiki {{Hatnote|Iyi ngingo ivuga ku Murenge wa Kigali wo mu Karere ka Nyarugenge. Ku Mujyi wa Kigali, reba [[Kigali]].}} [[Dosiye:View_of_Kigali,_Rwanda_(264341670).jpg|thumb|Umujyi wa Kigali, Umurenge wa Kigali uherereyemo.]] [[Dosiye:Nyabugogo_River_Bridge.jpg|thumb|Ikiraro cyo ku mugezi wa Nyabugogo.]] [[Dosiye:Nyabugogo_Bus_Park.jpg|thumb|Ihuriro ry’imodoka rya Nyabugogo rihuza Umujyi wa Kigali n’izindi ntara z’u Rwanda.]] '''Umurenge wa Kigali''' ni umwe mu mirenge icumi igize [[Akarere ka Nyarugenge]], mu [[Umujyi wa Kigali|Mujyi wa Kigali]]. Umurenge ugizwe n’ibice by’umujyi n’iby’icyaro. == Imiterere y’ubuyobozi == Umurenge wa Kigali ugizwe n’utugari dutanu: * Kigali; * Mwendo; * Nyabugogo; * Ruriba; * Rwesero.<ref name="utugari">[https://www.nyarugenge.gov.rw/en/district/sectors-and-cells « Sectors and Cells »], Akarere ka Nyarugenge.</ref> Buri kagari kayoborwa n’umunyamabanga nshingwabikorwa wako.<ref name="utugari" /> == Abaturage == Mu ibarura rusange ry’abaturage n’imiturire ryo mu 2012, Umurenge wa Kigali wari utuwe n’abaturage 30.023. Mu 2022, abaturage bari bageze kuri 61.499, barimo abagabo 32.124 n’abagore 29.375.<ref name="abaturage">[https://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/nyarugenge/1103__kigali/ « Kigali (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', hashingiwe ku mibare y’Ikigo cy’Igihugu cy’Ibarurishamibare cy’u Rwanda.</ref> Muri abo baturage bo mu 2022, abari batuye mu bice by’umujyi bari 44.185 naho abari batuye mu bice by’icyaro bari 17.314.<ref name="abaturage" /> Abaturage bari munsi y’imyaka 15 bari 22.404, abari hagati y’imyaka 15 na 64 bari 38.004 naho abafite imyaka 65 cyangwa irenga bari 1.091.<ref name="abaturage" /> == Ubumenyi bw’isi == Umurenge wa Kigali uherereye mu burengerazuba bw’Umujyi wa Kigali. Imigezi ya Nyabugogo na Nyabarongo iri mu migezi igaragara hafi y’imbibi zawo. == Ubwikorezi == Mu Kagari ka Nyabugogo no mu nkengero zako hari ibikorwa by’ubwikorezi bihuza ibice bitandukanye by’Umujyi wa Kigali n’izindi ntara z’u Rwanda. == Amashakiro == {{Reflist}} {{Palette Imirenge y'Akarere ka Nyarugenge}} [[Ikiciro:Akarere ka Nyarugenge|Kigali]] [[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Kigali]] mhbu6jz3mk8fi5s5lwhw0ld3nlbcerv Byumba 0 23852 143477 136175 2026-10-24T10:01:55Z Score Beethoven 11559 Add Infobox umurenge (data from Wikidata) 143477 wikitext text/x-wiki {{Infobox umurenge}} == umwihariko wu murenge wa byumba == = Igihugu cy' u Rwanda kigabanyijemo intara, uturere, n' imirenge. muri iyo mirenge harimo n' umurenge wa byumba uri mu ntara y' amajyaruguru/ akarere ka gicumbi. umurenge wa byumba ugizwe n' utugari 7, imidugudu yawo ni 109. Muri uno murenge niho hubatse umugi wa Gicumbi. mu murenge wa byumba kandi niho hubatse ibitaro bikuru bya Gicumbi. UMurenge wa byumba tuhasanga ibigo by' amashuri 9 harimo ayisumbuye ndetse ninaho hari diyoseze ya byumba .mu murenge wa byumba nihi hari kicaro cya karere ka gicumbi. = [[Dosiye:Communes of Rwanda in 1994.svg|thumb|BYUMBA|494x494px]] gfaq49o0pdmayyik6w8zb4qiu6ij1wb