Бикипиэдьийэ sahwiki https://sah.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D2%AF%D1%80%D2%AF%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D1%80%D1%8D%D0%B9 MediaWiki 1.46.0-wmf.26 first-letter Миэдьийэ Аналлаах Ырытыы Кыттааччы Кыттааччы ырытыыта Бикипиэдьийэ Бикипиэдьийэ ырытыыта Билэ Билэ ырытыыта MediaWiki MediaWiki-ни ырытыы Халыып Халыыбы ырытыы Көмө Көмөнү ырытыы Категория Категорияны ырытыы TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 3459 428106 427509 2026-05-06T01:15:09Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 428106 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |conventional_long_name = Улуу Британия уонна Хотугу Ирландия Холбоhуктаах Хоруоллуга |common_name = the United Kingdom |image_flag = Flag of the United Kingdom.svg |image_coat = Royal Coat of Arms of the United Kingdom.svg |symbol_type = Royal coat of arms |image_map = Location UK EU Europe.png |map_caption = {{map_caption |countryprefix=the |region=on the [[Europe|European continent]] |subregion=the [[European Union]] |location_color=dark green | subregion_color=light green |region_color=dark grey |legend=}} |national_motto = {{lang|fr|''"[[Dieu et mon droit]]"''}}{{Ref|2}}{{spaces|2}}<small>([[French language|French]]) <br />"God and my right"</small> |national_anthem = "[[God Save the King]]"<center><br /><br>[[File:United States Navy Band - God Save the King.oga]] |official_languages = [[Ааҥл тыла]] |regional_languages = [[Уэльс тыла|Уэльстыы]], [[Айр тыла|Айрдыы]], [[Ольстер Скоттара (тыл)|Ольстер скоттуу]], [[Скот тыла|Скоттуу]], [[Скотт гэллыы]], [[Корн тыла|Корннуу]] |ethnic_groups = 87.1% [[Үрүҥ дьон|Үрүҥнэр]],<br />2.3% [[Британия азиаттара|Соҕуруу азиаттар]], 3.0% [[Британия хара дьоно|Харалар]], 2.0% [[Британия бааhынайдара|Бааhынайдар]], 0.9% [[Британия илин азиаттара|Илин азиаттар]] уонна да атыттар<ref>[https://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-and-quick-statistics-for-local-authorities-in-the-united-kingdom---part-1/rft-ks201uk.xls 2011 Census: Ethnic group, local authorities in the United Kingdom] Office for National Statistics</ref> |ethnic_groups_year = [[United Kingdom Census 2011|2011]] |demonym = Британнар |capital = [[Лондон]] |latd = 51 |latm = 30 |latNS = N |longd = 0 |longm = 7 |longEW = W |largest_city = [[Лондон]] |government_type = [[Парламент системата]] уонна [[Конституция монархията]] |leader_title1 = [[Монархия|Монарх]] |leader_name1 = [[Карл III]] |leader_title2 = [[Премьер-министр]] |leader_name2 = Keir Starmer |sovereignty_type = [[History of the United Kingdom|Formation]] |legislature = [[Холбоhуктаах Хоруоллук парламена|Парламент]] |upper_house = [[Лордар дьиэлэрэ]] |lower_house = [[Холбоhуктаах Хоруоллук түөлбэлэрин дьиэтэ|Түөлбэлэр дьиэлэрэ]] |sovereignty_note = |established_event1 = [[Acts of Union 1707|Acts of Union]] |established_date1 = Ыам ыйын 1 к. 1707 |established_event2 = [[Act of Union 1800|Act of Union]] |established_date2 = Тохсунньу 1 к. 1801 |established_event3 = [[Anglo-Irish Treaty]] |established_date3 = Муус устар 12 к. 1922 |accessionEUdate = Тохсунньу 1 к. 1973 |EUseats = 78 |area_rank = 79th |area_magnitude = 1 E11 |area_km2 = 244820 |area_sq_mi = 94526 |percent_water = 1.34 |population_estimate_year = 2016 |population_estimate = 65,102,385<ref> {{Cite web | url = https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates | title = Population estimates | publisher= [[Office for National Statistics]] U.K }} </ref> |population_estimate_rank = 22 |population_census = 63,258,918<ref>{{Cite web | url = http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/census/2011/uk-census/index.html | title = 2011 UK censuses"| publisher= Office for National Statistics.|date=2012-12-17}}</ref> |population_census_year = 2011 |population_density_km2 = 271 |population_density_sq_mi = 701 |population_density_rank = 50 |GDP_PPP_year = 2006 |GDP_PPP = US$2.270 [[1000000000000 (number)|trillion]] |GDP_PPP_rank = 6th |GDP_PPP_per_capita = US$37,328 |GDP_PPP_per_capita_rank = 13th |GDP_nominal = $2.772 [[1000000000000 (number)|trillion]] |GDP_nominal_rank = 5th |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = US$45,845 |GDP_nominal_per_capita_rank = 9th |HDI_year = 2005 |HDI = {{increase}} 0.946 |HDI_rank = 16th |HDI_category = <font color="#009900">high</font> |Gini = 32.4<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html CIA World Factbook][Gini rankings]</ref> |Gini_year = 2012 |currency = [[Фунт стерлинг|Pound sterling]] (£) ¹ |currency_code = GBP |country_code = GBR |time_zone = [[Greenwich Mean Time|GMT]] |utc_offset = +0 |time_zone_DST = [[British Summer Time|BST]] |utc_offset_DST = +1 |cctld = [[.uk]] {{Ref|7}} |calling_code = 44 |footnotes = [[United Kingdom#Footnotes|Footnotes]]}} '''Улуу Британия уонна Хотугу Ирландия Холбоhуктаах Хоруоллуга''' (''United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland'') диэн хотугулуу-арҕаа [[Европа]] дойдута. Британия арыыларыгар баар. [[Атлантика|Атлантика далайын]] кытылыгар Европа арҕаа өттүгэр сытар. Сомоҕо хоруоллук 1707 сыллаахха [[Шотландия]] уонна Англия хоруоллуктара холбоһууларын түмүгэр олохтоммута; ол эрээри, мантан эрдэ 1603 сыллаахха, Шотландии хоруола Яков VI Англия уонна Ирландия бөрөстүөллэрин утумнаабыта (Яков I). 1800 сыллаахха Улуу Британия Хоруоллуга уонна Ирландия Хоруоллуга холбоһон, Улуу Британия уонна Ирландия холбоһуктаах хоруоллуктара буолбуттара. 1922 сыллаахха Ирландия көҥүл дойдута арахсыаҕыттан Холбоһуктаах Улуу Британия уонна Хотугу Ирландия хоруоллуктара диэн ааттаммыта. Улуу Британия — Европа бөдөҥ дойдуларыттан биирдэстэрэ, 1952 сыллаахтан ядернай сэрии сэптээх дойдулар ахсааннарыгар киирэр (1968 сыллаахха ядернай сэрии сэбин тарҕаппат туһунан дуогабарга билиниллибитэ), ХНТ Куттал суох буолуутун куруук баар чилиэнэ, урукку Британия империятын метрополията (киинэ); британия ыраахтааҕыта 15 тутулуга суох судаарыстыба уонна Содружество баһылыгынан билиниллэр. Ааҥыл тыла элбэх дойдуга иккис тыл быһыытынан тарҕанна, интэриниэккэ уонна да атын ситимнэргэ баһылыыр оруолу оонньуур. Улуу Британия экэниэмикэтэ — аан дойдуга тохсус миэстэни ылар; дойду байыаннай бүддьүөтэ — аан дойдуга үрдүктэртэн биирдэстэрэ. Салайыытын тутула — парламеннаах монархия. Судаарыстыбатын тутула — квази-унитарнай судаарыстыба, XX үйэ бүтэһигиттэн судаарыстыбаҕа киирэр түөрт дойдуттан үһэ (Шотландия, Хотугу Ирландия, Уэльс) хааччахтаах автономия бырааптаахтар. Киин куората — Лондон, Европа бөдөҥ куораттарыттан биирдэстэрэ, аан дойду үбүн-экэниэмикэтин кииннэриттэн биирдэстэрэ. Официал тыллара: дойдуга — ааҥыл тыла; ону таһынан Уэльска валлийскай; Шотландияҕа гэльскай (шотландия кельтарын тыллара) уонна скотс (шотландия ниэмэстэрин тыла); Корнуоллга (Англия) - корнскай; Хотугу Ирландияҕа - ирландскай. == Дьоно сэргэтэ == Биэрэпис (Census in the United Kingdom) хас уон сыл аайы буолар http://www.statistics.gov.uk/geography/census_geog.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110604093106/http://www.statistics.gov.uk/geography/census_geog.asp |date=2011-06-04 }} 2011 сыллааҕы биэрэпис түмүгүнэн Улуу Британия олохтоохторун ахсаана 63181775 буолбута<ref name=":0">[https://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/census/2011/uk-census/index.html 2011 Census, Population and Household Estimates for the United Kingdom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160131125807/https://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/census/2011/uk-census/index.html |date=2016-01-31 }}: [https://www.ons.gov.uk/ons/publications/re-reference-tables.html?edition=tcm%3A77-270247 Release]</ref>. Бу көрдөрүүтүнэн Европа Сойууһугар 3-с миэстэлээх, Наассыйалар Содружестволарыгар — 5-суонна аан дойдуга — 21-с. == Устуоруйаттан == 1917 — Аан дойду бастакы сэриитин кэмигэр Улуу Британия хоруола Георг V бэйэтин кэргэттэрин ааттарыттан ниэмэстии титуллары суох гынарга ыйаах таһаарбыт. Инньэ гынан хоруол династиятын аата Саксен-Кобург-Гота оннугар Виндзор буолбута. == Экономиката == Аан дойду үрдүнэн Улуу Британия экономикатынан алтыс миэстэҕэ турар уонна Европаҕа Германияҕа эрэ баһыйтарар. == Британия бэлиэ күннэрэ == * [[Муус устар 15]] {{Флагификация|Англия}}, Ливерпуль — Хиллсборо сиэртибэлэрин ахтан ааһар күн. 1989 сыллаахха Соҕуруу Йоркшир куоратыгар буолбут футболга Англия кубогун полуфинаалын кэмигэр трибунааҕа үөскээбит дьалхааҥҥа 94 киһини тэпсэн өлөрбүттэрэ. 2014 сыллаахха дьыаланы хос көрөн баран полиция уонна суһал көмө үлэһиттэрэ буруйдаахтара дакаастаммыта * [[Муус устар 19]] {{Флагификация|Англия}} — Примула күнэ. 1881 сыллаахха бу күн Британия чулуу бэлиитигэ Бенджамин Дизраэли өлбүт. Примула сибэккини сөбүлүүрүн билэр буолан, Виктория ыраахтааҕы уруккуттан да киниэхэ сибэкки дьөрбөлөрүн ыытар эбит, бу сырыыга примула веногун ыыппыт. Кэлин бу күнү бэлиэтээһин Британияҕа үгэс буолбут * [[Муус устар 21]] — Чэй күнэ * [[Ыам ыйын 8]] — Фэрри күнэ — Корнуолл графствоҕа друидтар саҕаттан бэлиэтэнэр сааскы күн * [[Бэс ыйын 22]] — Виндраш күнэ. 1948 сыллаахха Кариб арыыларыттан Британияҕа "Виндраш" диэн хараабылынан хара тириилээх үлэһиттэри аҕалбыт күннэрэ. Бу дьон сэрии кэмигэр айгыраабыт дойду экэниэмикэтин өрө көтөҕөргө көмөлөспүттэрэ, ол эрээри олохтоохтортон атаҕастабылы көрсүбүттэрэ. Официальнай бэлиэ күн буолбатах эрээри, бырабыыталыстыба бу күнү бэлиэтииргэ 2018 сылтан харчы көрөр * [[От ыйын 1]], [[Британия Виргин арыылара|Виргин арыылара]] — Арыылар күннэрэ * [[От ыйын 15]] — Сибэтиэй [[Свитун|Свит(х)ун]] күнэ * [[Атырдьах ыйын 12]] — Албаннаах Уон иккис (Glorious Twelfth), бу күн булчуттарга [[куртуй]]ахтыыр уонна [[хабдьы]]лыыр көҥүллэнэр * [[Балаҕан ыйын 3]] — Эргиэн флотун күнэ. * [[Балаҕан ыйын 9]] — Суһал көмө сулууспаларын күнэ * [[Алтынньы 15]] — Оҕо куотуутун уонна кыһыл оҕону сүтэриини кэриэстээһин күнэ * [[Алтынньы 21]] — Трафальгар кыайытын күнэ. Адмирал Нельсон 1805 сыллаахха холбоһуктаах Франция уонна Испания флоттарын үлтүрүппүтэ * [[Алтынньы 30]] — Мэник түүнэ ({{lang-en|Mischief Night}}), бу түүн обургу оҕолор эгэлгэ дьээбэни-хообону оҥороллор * [[Сэтинньи 11]] — {{Флагификация|Великобритания}} уонна кини урукку холуонньалара (Австралияны, Канааданы киллэрэн туран) — бастакы аан дойду сэриитэ түмүктэммит күнэ («[[Кыһыл маак (бэлиэ)|Кыһыл маак күнэ]]») * [[Сэтинньи 27]] — Ланкашир күнэ. 1295 сыллаахха [[Ланкашир (графство)|Ланкашир графство]] бэйэтин бэрэстэбиитэллэрин Англия түмэнигэр ыыппыт * [[Сэтинньи 28]] Бедфодшир графство — Бедфордшир күнэ. Джон Буньян төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр * [[Ахсынньы 25]] — [[Билэ:Flag of the United Kingdom.svg|24px]] — [[Елизавета II]] ыраахтааҕы Холбоһуктаах хоруоллук олохтоохторугар үгэс буолбут тыл этэр күнэ * [[Ахсынньы 26]] — [[Бэлэх күнэ]]<ref>[http://www.promoroz.ru/raznoe/traditsii17.php День подарков (Великобритания, Австралия, Новая Зеландия, Канада) — Boxing Day] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091210133145/http://promoroz.ru/raznoe/traditsii17.php |date=2009-12-10 }}</ref><ref>[http://archive.travel.ru/kiribati/entertainment/fest/ Фестивали и праздники в Кирибати / Travel.Ru / Кирибати] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110825205404/http://archive.travel.ru/kiribati/entertainment/fest/ |date=2011-08-25 }}</ref>. 26 чыыһыла баскыһыанньаҕа түбэстэҕинэ, бэнидиэнньиккэ көһөн биэрэр. == Быһаарыылар == {{Быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{Countries of Europe}} {{ЭУ}} [[Категория:Улуу Британия| ]] cl8zxs28pj0oqcz44sna3dk3gqa3kh7 4 4075 428142 427847 2026-05-06T09:45:49Z MediaWiki message delivery 8272 /* Приглашение: Wiki Conference для русскоязычных участников (16 мая) */ саҥа салаа 428142 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ == Биики-саас — 2026 == Сахалыы Бикипиэдьийэбитигэр [[БП:К:Биики-саас 2026|үһүс төгүлүнэн «Биики-саас» күрэс ыытылла турар]]. Дьүллүүр сүбэ уонна тэрийээччилэриттэн ааттарыттан, барылары араас Дьобуруопа дойдуларын, култуураларын, тылларын туһунан сыһыаннах ыстатыйалары суруйарга ыҥырабыт. --[[Кыттааччы:Sauit|Sauit]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Sauit|ырытыы]]) 03:51, 30 Кулун тутар 2026 (UTC) == Узнай Россию. Новгородские земли == [[File:Banner of the Novgorod Republic (c. 1385).svg|200px|thumb|right|]] Здравствуйте, коллеги. Уведомляю, что с 1 ноября по 15 декабря будет проходить [[wmru:Конкурсы/Узнай Россию. Новгородские земли|конкурс-марафон, посвящённый Северо-западу России]], организованный [[meta:Wikimedia RU|Викимедиа Россия]] совместно с [[meta:North-West Russia Wiki-Historians User Group|юзер-группой Вики-краеведов Северо-запада России]]. Помимо традиционного проведения конкурса в различных языковых разделах Википедии, этот конкурс также будет проводиться в Викигиде. Ждём участников и желаем всем продуктивной и лёгкой работы! [[Кыттааччы:Красный|Красный]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Красный|ырытыы]]) 17:08, 28 Алтынньы 2020 (UTC) ==Саха Сиригэр сыһыаннах сүрүн өйдөбүллэр тиһиктэрэ== Атын тылларга тылбаастыырга уонна баар буоларын курдук [[Бикипиэдьийэ:Бырайыак:Саха Сиригэр сыһыаннаах тутаах ыстатыйалар тиһиктэрэ]] билэтигэр суруйуоххайыҥ эрэ. --[[Кыттааччы:Egerman|Egerman]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Egerman|ырытыы]]) 10:18, 12 Ахсынньы 2014 (UTC) == О посредничестве == {{Moved to|Кыттааччы ырытыыта:HalanTul#О посредничестве}} == Үөрэҕирии туйгунун туһунан бикипиэдьийэҕэ суруйарбыт оруннаах дуо? == Биһиги биикибитигэр өрөспүүбүлүкэҕэ, улууска, нэһилиэккэ суолталаах дьон туһунан суруйабыт. Бу боппуруос икки өрүттээх. Биирэ - киһи суолтата, иккиһэ - итэҕэтиилээх источникка олоҕуруу. <br /> ''Суолталаах киһи.'' Сахабыт сиригэр дьон аҕыйах, нэһилиэк элбэҕэ суох, онон нэһилиэк таһымыгар үтүө суобастаахтык үлэлээн кэлбит дьон (ол үлэлэрэ бэлиэтэммит дьон) Саха сирин барытын сайдыытыгар суолталара намыһаҕа суох. Онон сэриигэ сылдьыбыт дьон (военачальниктар эрэ буолбакка, көннөрү саллааттар да буоллун), үтүөлээх үлэһиттэр, экономика ханнык эрэ салаатын туйгуна диэн бэлиэнэн наҕараадаламмыт дьон туһунан харса суох суруйуҥ диэн ыҥырар этибит. Ону уруккуттан үлэлиир дьон билэҕит. Хаһыаттарга да суруйа сырыттыбыт быһыылаах этэ. Оннук дьон туһунан балай элбэх ыстатыйа сурулунна. Манна эбии нэһилиэккэ былыр олоро сылдьыбыт дьон туһунан номоххо олоҕуран эмиэ суруйуохха сөп диэн буолара.<br /> ''Итэҕэтиилээх источник.'' Аҕыйах ахсааннаах омук тылынан суруллар бикипиэдьийэлэр биир кыһалҕалаахтар: суруллубут источниктара аҕыйах. Баар да буоллаҕына, бастакытынан, таһыма, наука өттүттэн көрдөххө, оччо үрдүгэ суох буолуон сөп. Иккиһинэн, ол источнигы булан ылар, бу кыттааччы источнигы төһө сөпкө туһаммытын тургутан көрөр кыах куруук баар буолбат. Онон кыра салаалар источник быһыытынан оройуон таһымнаах хаһыаттары, ааптар бэйэтин үбүнэн таһаарбыт рукописка тэҥнээх кинигэлэрин иҥин туһаналлар. Оннооҕор бэчээккэ отой да ахтыллыбатах дьон туһунан суруйуохха сөп диэн бириинсиби тутуһаллар - холобур, кырдьаҕас киһини кытта кэпсэтиигэ олоҕуран дуу, араадьыйа биэриитин истэн баран дуу. <br /> Бу бикипиэдьийэлэргэ барыларыгар өйдөнөр уонна өйөнөр суол. Баччааҥҥа дылы ити бириинсиби биһиэхэ да ким да утара илигэ. Билигин да утарар киһи суох курдук. Ол эрэн бу быраабылаҕа киирбэтэҕин ыйдылар. Кырдьык суруллубатах буоллаҕына - киллэриэххэ ээ. Туох дии саныыгытый? Ким эмит дьарыктанара буоллар, бу быраабыланы бүтүннүүтүн чопчулуура, ырытыыны күөдьүтэрэ, куоластааһыҥҥа таһаарара буоллар өссө ордук буолуо этэ. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 01:23, 9 Алтынньы 2014 (UTC) == Устудьуоннары кытта үлэ == Соторутааҕыта тылбаасчыт күнүгэр ХИФУ саха тылын тылбааһын уонна истилиистикэтин хаапыдыратын сэбиэдиссэйэ этии киллэрбитэ: устудьуоннарынан бикипиэдьийэҕэ ыстатыйа суруттарыахха, - диэн.<br /> Бэҕэһээ үстүтүүт дириэктэрин солбуйааччы Хабырыыл Торотуойабы кытта кэпсэттим. Бастакынан тылбаас тиэмэтигэр суруттарыахха, тылбаасчыкка үөрэнэр устудьуоннарынан, - диэтэ. Онон, оннук ыстатыйалар тиһиктэрин оҥоруохтаахпыт. Онтон ол тиһиги илдьэ мин биир дьарыкка тиийэн оҕолорго сэминээр дуу, практикум дуу курдугу ыытыахтаахпын, ыстатыйа суруйар туһунан. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 01:08, 7 Алтынньы 2014 (UTC) :Маны көрүҥ: [[Бикипиэдьийэ:Бырайыак:ХИФУ]]. Ситэрэргэ-хоторорго көмөлөһүҥ! --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 00:57, 8 Алтынньы 2014 (UTC) == Бикипиэдьийэ тылдьыт буолбатах == Аламай доҕоттоор! Улахан биикилэргэ "Бикипиэдьийэ тылдьыт буолбатах" диэн бириинсиби тутуһаан, кылгас, тылдьыкка эрэ сөптөөх ыстатыйалары сотоллор.<br /> Биһиэхэ баччааҥҥа дылы оннук ыстатыйаларга сыһыан оччо хаҕыһа суох этэ. Хаһан эрэ "биики-тылдьыт баар буолуор дылы, онооҥҥо-манааҥҥа дылы сырыттыннар" диэн буолбуттаах. Оруннара манныктар. Бастатан туран, сорох өйдөбүллэр быһаарыылара (эргэрбит, аҕыйахтык туттуллар тыллар, түөлбэ тыллара, кыараҕас эйгэҕэ туттуллар тиэрминнэр иҥин) чугас, биир сиргэ, бырайыак иһигэр сытара табыгастаах. Иккиһинэн, оннук ыстатыйалары угар да сир суоҕа. Көҥүл, аһаҕас, ыстатыйаны улгумнук угуохха сөптөөх сир. Билигин да баара биллибэт.<br /> Кэлин оннук ыстатыйаларга "Соторго", сороҕор "Түргэнник соторго" диэн дьаралыктар эбиллэр буоллулар. Эһиги туох санаалаххытый? Этиниҥ эрэ. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 21:46, 29 Балаҕан ыйын 2014 (UTC) :Мин санаабар сотор наадата суох, ол гынан баран анал сирэйгэ ситэтэ суох ыстатыйалар ыйынньыктара тахсара бэрт буолуо этэ. Ол онно болдьох кэм иһигэр ситэриллиэхтээх, ол эрэ кэннэ сотуллар гына (чистилище слов :) ). --[[Кыттааччы:Сур Бөрө|Сур Бөрө]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Сур Бөрө|ырытыы]]) 03:58, 30 Балаҕан ыйын 2014 (UTC) Уважаемые википедисты. Поскольку в Саха википедии (далее СВ) нет активных участников, и, как я поняла, в СВ правила/руководства википедии не совсем действуют или не указ, с целью привлечения к разговору участников других проектов пишу на понятном для многих языке. А проблема, одна из многих, такая: мною, начиная с прошлого года, выносились на удаление, быстрое удаление КБУ статьи, редиректы. Все это игнорировалось/игнорируется. На многочисленные запросы по поводу бездействия админов год назад получила ответ: админы СВ - это занятые в миру уважаемые люди, и не обязаны/не будут выполнять мои задания (т. е. что-либо удалять). На этом пришлось самой удалиться с проекта. С начала этого года опять же редактирую, пытаюсь развить проект, очистить от неэнц/мусора, результат - грабли на том самом месте как лежали так и лежат, и я еще раз на них наступила. В этот раз, надеюсь узнать главную причину, это энциклопедия или что, и чей это проект, а может быть энциклопедия конкретного улуса, села, школы (←в этом случае присутствие в СВ персоналий/педсостава Хоринской школы будет понятно). PS/Эта же тема обсуждается в рассылке бюрократа СВ [http://subscribe.ru/archive/culture.people.sakhawikipedia здесь ].--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 11:50, 5 Алтынньы 2014 (UTC) :Я думаю, что нужно оставить даже самые простые статьи, которые, возможно, понадобятся для дальнейшей работы. То есть правилам "большой википедии" нужно следовать, все-таки, принимая во внимание, что и простые статьи саха википедии должны быть. Не думаю, что нужно удалять статью, только из-за неправильного оформления или недостаточности статьи. После набора "критической массы" википедистов стоит уже задуматься о качестве и глубине статьи. --[[Кыттааччы:Egerman|Egerman]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Egerman|ырытыы]]) 15:29, 6 Алтынньы 2014 (UTC) ::По статьям. Существует простое правило - энциклопедия пишет о понятиях, а не о словах. Согласно ему нужно оставлять статьи, к примеру, о городах, о том же Тадж Махале, несмотря на их краткость. Возможно, стоит объединить статьи, относящиеся к одному и тому же понятию или явлению, или вещи, когда-то написанные с расчетом на то, чтобы перенести в викисловарь. Но, иногда, эти слова имеют, как правильно кто-то отметил, свою, отличающуюся от основного понятия окраску, обусловленную местными, национальными или иными особенностями. В таких случаях статья может иметь энциклопедическое значение. Давайте решать в каждом отдельном случае индивидуально, и если отмечать статью как сомнительную, то не ставить шаблон "К быстрому удалению", не предусматривающий обсуждения. Ведь автор статьи, убежденный в своей правоте, может посчитать наши действия вандализмом. И, по крайней мере, в части случаев будет прав. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 01:16, 8 Алтынньы 2014 (UTC) === По перенаправлениям === ::По перенаправлениям. Да, существуют перенаправления с некорректных названий. Я считаю, что их можно оставить по двум причинам: первое, если кто-то создал такую статью, значит, этот кто-то и возможно, с ним согласны другие, считает, что так правильно и будет искать именно этот вариант. Перенаправление покажет этим людям их ошибку. Вторая причина - нужно относиться с уважением к вкладу человека. Перенаправление - наиболее простой способ оставить историю правок. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 01:04, 8 Алтынньы 2014 (UTC) :::С аргументами оппонента я в корне не согласна. С историей правок в данном случае вообще проблем не должно быть. :::Немного истории. [[Бикипиэдьийэ:Түргэн сотуу критиэрийдэрэ|Критерии быстрого удаления в СВ]] были списаны с рувики еще в 2009 году ({{Diff2||43415|версия от 21.04.2009}}), с тех пор особых изменений в КБУ не внесено, страница до сих пор до ума не доведена. В частности, критерий П3/У3, согласно которому статьи выставлены на БУ, остался в старом варианте: «''А также со смесью алфавитов в одном слове. Не касается перенаправлений с самых типичных ошибок или опечаток, перенаправлений со множественного числа на единственное (и наоборот)''». Последний вариант, изложенный в рувики «''А также со смесью алфавитов в одном слове. Не касается перенаправлений с устаревших форм написания при наличии авторитетных источников, подтверждающих их наличие; перенаправлений со множественного числа на единственное (и наоборот).''», по-моему, самый оптимальный, понятный и соответствует "здравому смыслу''. :::Начиная с прошлого года, мной на быстрое удаление по причине П3/У3 выставлялись перенаправления с некорректным названием, орфографическими ошибками: [[:Категория:Бикипиэдьийэ:ТС:У3]]. Некорректные названия выставленных на БУ перенаправлений не являются ''самыми типичными ошибками или опечатками'', потому соответствуют критериям быстрого удаления. :::Кроме того, [[Ааһыма]], [[Аллаҥа]], [[Баппаҕай]], [[Бөкчөҥө]], [[Иккис Ньөрүктээйи]], [[Иккис Тыллымы]], [[Иккис Ньөрүктээйи]], [[Күөрдөм]], [[Маҕырас]], [[Малтааны]], [[Маҕаны]], [[Солоҕоон]] — населённых пунктов/топонимов с таким названием не было и нет. Авторитетных источников, ссылающихся на них, тоже нет. Потому не должно быть и редиректов с некорректным названием. Существование (оставление) подобных редиректов — есть искажение исторических названий, неуважение к языку. Одна из главных целей сахавики — это сохранение языка и истории саха, а не коверкание. Читателей тоже надо уважать и не вводить их в заблуждение. :::На днях одним из участников были созданы, на мой взгляд, некорректные перенаправления: [[Мирнай]], [[Ленскай]], АИ на них нет. А на название статьи [[Алроса хампанньа Мирнайдааҕы көтөр предприятиета]] без слёз не взглянешь, извините. Здесь, мало того, что куча орф/ошибок, но, судя по названию, статья о «птицеферме», хотя автором статьи подразумевалось авиапредприятие. Кто-нибудь удалит эти недоразумения, или в память об авторе оставят.--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 18:09, 7 Ахсынньы 2014 (UTC) === Статьи, выставленные на удаление === Чтобы было понятно, что же было выставлено к удалению, для не сахаязычных вивипедистов подготовила перевод содержания статей: * [[:Бикипиэдьийэ:Соторго/10 Муус устар 2012]] * [[:Бикипиэдьийэ:Соторго/2014-09-26]] * [[:Бикипиэдьийэ:Соторго/2014-09-27]] * [[:Бикипиэдьийэ:Соторго/2014-09-28]].--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 11:50, 5 Алтынньы 2014 (UTC) По статьям, если каким-то образом эти статьи окажутся значимыми, соответственно должны быть отредактированы/дополнены и страницы о критериях значимости, в т. ч. для персоналий. Если в СВ есть почти весь педсостав Х. школы, почему не должно быть статей о таких же учителях других школ, чем отличается Х. школа? Так же, если есть статьи об обычном дет/саде, школьном ансамбле, значит дверь в СВ должна быть открыта для тысяч подобных организаций, почему нет. Тоже надо прописать в критериях отдельной строкой. Это нужно не мне, а будущим редакторам. Раз такие непонятки, в критериях все должно быть четко прописано, это мое мнение.--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 11:32, 8 Алтынньы 2014 (UTC) === Содержание статей, выставленных к быстрому удалению === На сегодня на КБУ уже который год/месяц висят 182 статьи, 47 категорий. Далее будет перевод (выборочный).--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 11:50, 5 Алтынньы 2014 (UTC) Категории можно было удалить не глядя, хотя бы потому что пустые, ед/автор. * [[5-с нүөмэрдээх Дьокуускай поликлиниката]]. Поликлиника № 5 (г. Якутск). Без энц/содержания. * [[Баппаҕай]], [[Бөкчөҥө]], [[Иккис Ньөрүктээйи]], [[Иккис Тыллымы]], [[Күөрдөм]]. Населенных пунктов с таким названием нет. Потому не должно быть и редиректов с ошибкой в названии. Это искажение исторических названий. * [[Европа 2008 сыл чемпионата Конул тустуу Иккис кун]]. Название статьи: «Чемпионат Европы по вольной борьбе. Второй день». Это не статья, а прямой репортаж с места событий, возможно, скопирована. * [[Илин уонна аргаа]]. Без содержания. Содержание повторяет название статьи. * [[Кычкиннар]]. Самый многочисленный фамильный род в Якутии, насчитывает 60 тысяч человек, живут в 132 странах. Источник не указан. Бред, имхо. * [[Мүлүккэй]]. Средняя температура воды?. На этом статья заканчивается, как видно ни источников/ни категорий. * [[Мэҥэ]]. Сделано перенаправление с целью удаления, далее переименования статьи [[Мэнэ]]. * [[Сана 2011 сыл]]. В переводе статья наз. «Новый 2011 год». Наступающий 2011 год - год железного кролика. Вроде так, плюс ошибка в названии статьи. * [[Саҥасибиирск]]. Редирект с некорректным названием Новосибирска. * [[Хотугу Форум]]. Тут оставлена запись с просьбой дополнить. То есть дополнить пустую статью. * [[Шалахай]]. {{Спойлер|Это орган, болтающийся между ног.}} Ни источников, ни картинок нету. * [[Ыбылах]]. Контур (вырезка)? стопы человека. Без энц/содержания. * [[Эдэр булчукка]]. Название статьи: «Молодому охотнику». Тут источников нет и быть не может, поскольку это советы самого автора статьи, какое ружье выбрать для охоты, приведены краткие характеристики ружей. В конце главный совет, перед выбором проконсультироваться со спецом. * [[Эмэээхсин]]. После редактирования статья немножечко улучшилась, текст статьи такой: эмээхсин - это старая женщина. Во-первых, в названии статьи есть ошибка. Во-вторых, это нельзя назвать статьей, пусто, ни содержания/ни источников/ни категорий нет. * [[Эр киhи]]. В названии этой статьи присутствует латиница. Есть другая аналогичная статья [[Эр киһи]]. === Что делать === Это только моё мнение. Удалить. В СВ коротких в 1-2 строчки бесперспективных, словарных статей сотни. К удалению выставлено не всё. На некоторые статьи мною поставлен шаблон «К объединению». Например вот эту кучу статей ([[Тирии этэрбэс]], [[Ынах этэрбэс]], [[Тулламай]], [[Төттүк этэрбэс]], [[Түнэ этэрбэс]], [[Күлүмэн этэрбэс]], [[Лэҥкирэ]], [[Түнэ баһарҕас]], [[Сарыы этэрбэс]], [[Тумустаах, кыбытыылаах сарыы этэрбэс]], [[Саары чоочой]] ...) - «модели»/разновидности торбасов предложено было объединить со статьей [[Этэрбэс]]. Далее, почему создавались словарные статьи? я думаю, с целью увеличения количества статей. Как штамповались такие статьи - открывался толковый словарик, или учебник географии для 9? класса, много времени это не занимает, 1/2 строчки и статья готова. Это даже не стабы. Что касается терминов, шаговой доступности. В трёх шагах в интернете есть очень даже нормальный [http://sakhatyla.ru/ сайт «Саха тыла»], электронный словарь. Есть [http://wiki.sakhatyla.ru/wiki/%D0%97%D0%B0%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 вики?сайт]. Также пояснение терминов можно организовать в примечаниях/сносках, ну и сунуть читателю под нос - например, с помощью шаблона {{tl|Comment}}.--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 12:40, 5 Алтынньы 2014 (UTC) === Пять столпов Википедии или СВ - не словарь === Мне сообщили, что Википедия основана на пяти столпах, [[:ru:Википедия:Пять столпов|эти столпы тут]]. Поскольку СВ - раздел рувики, я полагаю на этих принципах должна базироваться и Саха Википедия. Приведу первый принцип, в кот. есть ответ почему СВ не словарь, добавить к этому мне нечего, внимательно прочитавший поймет.--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 13:58, 5 Алтынньы 2014 (UTC) {| style="background-color:transparent" |- |[[Билэ:BluePillar.svg|35px]] ||{{anchor|1}}'''[[:ru:Википедия:Чем не является Википедия|Википедия — это энциклопедия]]''', включающая в себя элементы общих и специализированных энциклопедий, ежегодников и географических справочников. При работе над каждой энциклопедической статьёй следует стремиться к максимальной [[:ru:Википедия:Проверяемость|точности и проверяемости]]; сведения, вызывающие сомнения и не подтверждаемые ссылками, могут быть удалены, поэтому не забывайте указывать [[:ru:Википедия:Ссылки на источники|источники вашей информации]]. Википедия — не место для изложения ваших личных мнений, личного опыта или личных доводов. [[:ru:Википедия:Недопустимость оригинальных исследований|Оригинальные идеи, толкования, результаты самостоятельно проведённых исследований]] невозможно [[:ru:Википедия:Проверяемость|проверить]], а потому они здесь неуместны. Википедия — это не импровизированная трибуна, не место для рекламы или [[:ru:Википедия:Значимость|повышения собственной значимости]], не эксперимент в области анархии или демократии, не [[:ru:Википедия:Чем не является Википедия|беспорядочная свалка информации]] и не каталог ссылок. Это не газета и не сборник [[:ru:Викитека|исходных документов]] — для информации такого рода существуют братские проекты Викимедиа. |} {{Moved to|Бикипиэдьийэ:Посредничество 1#Перечень спорных материалов|2=[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 12:39, 5 Ахсынньы 2014 (UTC)}} === РуВики ырытыы === Дорообо. [[w:ru:Википедия:Форум/Общий#Просьба]] уонна Комментарий к итогу. --[[Кыттааччы:Neolexx|Neolexx]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Neolexx|ырытыы]]) 16:52, 17 Алтынньы 2014 (UTC) :Спасибо за информацию! --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 01:13, 18 Алтынньы 2014 (UTC) == Судургу көрдөөһүн == Ытыктабыллаах кыттааччылар! Көрдөөһүн түннүгэр категориялары, халыыптары, Бикипиэдьийэ сирэйдэрин көрдөөһүнү судургутук биир бастакы бичигиттэн ылынан көрдүүрүн курдук оҥотторуохха. Ол аата, аат далларын псевдонимнарын туруорууга уларытыы туһунан этии киллэрэбин. Холобур, категория - '''к''' бичик, халыып - '''х''', Бикипиэдьийэ - '''бп''', өссө туох баарый. Бу уларыйарын туһугар ырытыы баар буолуохтаах, ол кэннэ һайаапка түһэриллиэхтээх. Уһаппакка-кэҥэппэккэ ырытан/куоластаан уларыттарыаххайыҥ. Инникитин туһалаах буолуо. Сөбүлэһэргэ/утарарга бу халыыптары туруоруоххутун сөп: <code><nowiki>{{Сөбүлэһэбин}}</nowiki></code>, <code><nowiki>{{Өйүүбүн}}</nowiki></code>, <code><nowiki>{{Утарабын}}</nowiki></code>. --[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 11:12, 29 Балаҕан ыйын 2014 (UTC) :{{Утарбаппын}}. Омос көрдөххө туһалаах буолуох курдук. Ол эрэн уопуттаах эрэ кыттааччы туттар тэрилэ буолуон сөп. Оннук кыттааччы аналлаах скрипт оҥотторон "чыычааҕынан" холбуурун курдук оҥордоххо, хайдах буолуой? --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 21:33, 29 Балаҕан ыйын 2014 (UTC) ::Ааттары кылгаттарыы көрдөөһүн түннүгэр эрэ буолбакка ол-бу докумуоннары, БП сирэйдэрин көннөрүүнү судургутутар. Итиннэ ол-бу «чыычааҕы» арыйар/сабар олох наадата суох => кимиэхэ да мэһэйдээбэт.--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 03:43, 30 Балаҕан ыйын 2014 (UTC) == Саҥа дьыллааҕы бириистэри туттарыы == Марафоммун түмүгүнэн үөрүүлээх тэрээһин ыытаары баччааҥҥа дылы бирииспитин биэрбэккэ сылдьабыт. Иэдээн, хойутааһын буолла. Арай ыам ыйын ортотугар ханна эрэ муһуннахпытына хайдаҕый? Бикипиэдьийэ баар буолбутун бэлиэтии таарыйа? --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 00:35, 25 Муус устар 2014 (UTC) :Биир бирииһи туттарарга күһэлинним. Soppuruon диэн кыттааччыбыт уот ылар курдук куоракка кэлэн барда. Аны хаһан кэлэрэ биллибэт, онон туттардым. Иккис бастакы бирииһи WWW Ykt-га, иккис уонна үһүс буолбут дьоҥҥо туттарар хаалла. Ол туһунан этиилэргитин кэтэһэбин: ханна, хаһан туттарыахха сөбүй? --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 01:07, 16 Бэс ыйын 2014 (UTC) == Шаганэ == Шаганэ ты моя Шаганэ - Есенин хоьоонун ким тылбаастаабытай? {{unsigned|‎ 83.229.236.17| 19:34, 4 Ахсынньы 2013}} == Кэпсэтии туһунан == Halan эн комментарийгар хайдах эппиэттиибин? Ону-маны баттыалаан баран манна суруйдум.--[[Кыттааччы:Тайыл|Тайыл]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Тайыл|ырытыы]]) 21:19, 2 Алтынньы 2013 (UTC) :Аламай! Хоруйдуур судургу - кэпсэтии баһын аттыгар баар "Уларыт" диэн сигэни (ссылканы) баттыыгын, онтон саҥа устуруокаттан двоеточие туруораҕын (иккис хоруй буоллаҕына икки двоеточие, үһүс буоллаҕына - үһү) уонна этиигин суруйан баран илии баттыыгын (ону хайыы-үйэ баһылаабыккын), онтон бигэргэтэҕин. Бүттэҕэ ол. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 23:15, 2 Алтынньы 2013 (UTC) ::Ээ, өссө биири этиэхтээхпин эппэтэхпин. Саҥа кэпсэтиини таһаарар буоллахха бас тыллыыр (заголовок) ордук. Бу кэпсэтии баһа, холобур <nowiki>== Кэпсэтии туһунан ==</nowiki> --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 23:18, 2 Алтынньы 2013 (UTC) ==Биикигэ саҥа киирбит киһиэхэ барыта өйдөнөр дуо?== Манна саҥа киирдим. Барыта өйдөнөр дии, арай тиэрминнэр тылбаастарын сэрэйэн өйдүүр курдукпун. Улууска олоробун. Интернет кэлбитэ ыраатта. АДСЛ, коннект нөҥүө МТС, Мегафон, Билайн интернетка тахсабыт. Сааһым 55. Киһи ыарырҕатара манна суох. Э.Рудых уонна Г.Белоусов хайдах манна сатаан суруйбаттар.{{unsigned|Тайыл| 12:19, 1 Алтынньы 2013}} :Бу саҥа кыттааччыбыт суруйбут. Мин күннүкпэр [http://dnevniki.ykt.ru/HALAN/542625 суруйуубар] хоруйдаан. Суруйбуккар махтал! Аныгыскыга ырытыы сирэйигэр илиигин баттыыр буолаар, оччоҕо ким суруйбута тута көстүө. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 00:40, 2 Алтынньы 2013 (UTC) ==Россия регионнара== Россия регионнарын көннөрө эбэ сатыы сылдьабын, уонна дьэ булкуллуннум. Шаблоҥҥа "область" арааһынайдык переводтаммыт - то "уобалас", то "Уобалаһ", то "уобалаһа". Ханныгы биир курдук туттуохха сөбүй? [[Кыттааччы:Egerman|Egerman]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Egerman|ырытыы]]) 07:23, 22 Атырдьах ыйын 2013 (UTC) :Хайата да туттуллара алҕас буолбатах дии саныыбын. Ханныкка эрэ биир барыл (Москуба уобалаһа, холобур), ханныкка эрэ иккиһэ (Кировскай уобалас) барсыан сөп. Бу нууччалыы эттэххэ исторически обусловлено. Күүстээх, биллэр-көстөр киин куорат аатынан ааттаммыт уобаласка бастакы барыл сөп түбэһиэх курдук (бу саха тылын быраабылатыгар ордук сөп түбэһэр). Оттон саха киһитигэр биллибэт соҕус киин куорат аатынан ааттаммыт буоллаҕына нууччаттан киирбит сэбиэскэй кэминээҕи "-скай" сыһыарыылаах/аффикстаах барылы да туһаныахха сөп. Маны тылбаас магистрааннарыгар этэн көрүөм. Туох диэн тойоннууллар эбит. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 00:48, 2 Алтынньы 2013 (UTC) == Нэһилиэктэр == Дьэ доҕоттор. Нэһилиэктэри киллэрии баран иһэр. Ити ыстатыйалар дьардьама курдуктар. Ону киирэҥҥит, ким туох информациялаах, толорон иһиҥ. Сахалар бары тыаттан төрүттээхпит диибит, ол аата ким баҕарар ханнык эрэ нэһилиэк, бэйэтин дойдутун туһунан суруйар кыахтаах. Ситиһиини баҕарабын.-- --[[Кыттааччы:TumatUola|TumatUola]] 07:52, 28 Тохсунньу 2009 (UTC) :Табаарыстар. Нэһилиэктэргэ буккулуннум. Элбэх буккуур баар эбит. Нэһилиэк, административнай единица быһыытынан, улуус иһигэр баар а/е, хас да нэһилиэнньэлээх буолуон сөп. :Холобур, :1. Бүлүү улууһугар Чочу нэһилиэгэ баар эбит. Киинэ - Сыдыбыл. Нэһилиэк иһигэр баар нэһилиэнньэлээх пууннар - Сыдыбыл, Кыадаҥда. :Мин санаабар, 3 туспа ыстатыйа баар буолуохтаах: Чочу нэһилиэгэ, Сыдыбыл, Кыадаҥда. :Сыдыбыл диэн көрдөөтөххө, Чочуга утаарыы барар. Ити сыыһа. :2. Горнай улууһугар Малтааны нэһилиэгэ баар эбит. Киинэ - Кэптин. Нэһилиэнньэлээх пууннара - Кэптин, Тоҥ Уулаах, Тыһаҕаччы диэн. Эмиэ, Кэптинтэн Малтааныга сыыһа утаарыы оҥоһуллубут. :Манна 4 туспа сирэй баар буолуохтаах: Малтааны нэһилиэгэ, Кэптин, Тоҥ Уулаах, Тыһаҕаччы. :3. Элбэх сиргэ нэһилиэнньэлээх пууннар почтовай ааттарынан киирбиттэр. Холобур, Кыадаҥда - Күндэ буолбут. :4. Бүлүү улууһугар Чай диэн сир Бороҕоҥҥо утаарыллыбыт, аны (Чэй, Бүлүү улууһа) диэнтэн эмиэ утаарыы баар. Чэй диэн сыыһа. :Балары хайыахха эрэ. --[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 14:58, 20 Муус устар 2013 (UTC) ::Оруннаах этии. Утаарыы сирэйдэри уларытан саҥа ыстатыйалары оҥоруохха сөп дии саныыбын. Улахан мунааҕа суох, көстөн турар буоллаҕына ырыта сатыыр наадата суох. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 12:35, 13 Ыам ыйын 2013 (UTC) :::Доҕоттор, хас биирдии нэһилиэнньэлээх пууҥҥа туспа ыстатыйа баар буолуохтааҕын сөбүлэһэбин. Нэһилиэктэр тустарынан информация төрдө официальнай справочник, ол иһин итини хаалларан туран сөптөөх ааттары суруйуохха наада.--[[Кыттааччы:TumatUola|TumatUola]] ([[Кыттааччы ырытыыта:TumatUola|ырытыы]]) 23:21, 13 Ыам ыйын 2013 (UTC) ::::Оннук. Быйыл дуу, былырыын дуу, улахан Саха сирин атлаһа тахсыбыт этэ. Ону булан (нац бибилитиэкэҕэ баар этэ) улуустар, нэһилиэктэр, сэлиэнньэлээх пууннар тустарынан сибидиэнньэлэри хаҥатыахха, тупсарыахха, саҥардыахха сөбө буолуо. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 01:00, 14 Ыам ыйын 2013 (UTC) : Ол атлас даҕаны официальнай информацияҕа олоҕуран оҥоһуллубут буолуохтах.--[[Кыттааччы:TumatUola|TumatUola]] ([[Кыттааччы ырытыыта:TumatUola|ырытыы]]) 04:42, 14 Ыам ыйын 2013 (UTC) ::Үтүө күн. Өйдөөбүт эбиккит. Онон, аа-дьуо Мэҥэ-Хаҥалас улууһуттан саҕалыахха. Мин коорд/тиһик оҥоруоҕум. Онно киирэн көрөөрүҥ, ырытаарыҥ. <br /> ::Ыстатыйа ааттара маннык буолаллара буолуо дии, скобка иһигэр улуус аатын, нэһилиэгин суруллара ордук, Догдоҥо диэн биир сир баарын да иһин: ::* Догдоҥо нэһилиэгэ (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа) ::* Арыылаах нэһилиэгэ (Чурапчы улууһа) ::Онтон нэһ/пууннары: ::* Бөкө (Догдоҥо нэһилиэгэ) ::* Арыылаах (Арыылаах нэһилиэгэ) ::[[Догдоҥо]] диэн биир ыстатыйа баар эбит. [[Бөкө]] диэтэххэ Догдоҥоҕо утаарар. Бөкө-утаарыы сотуллуохтаах эбит с целью переименования. ''Догдоҥо'' ыстатыйа аата ''Догдоҥо нэһилиэгэ (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)'' диэн буолуохтаах, бу мин этиилэрим. Киэһэ диэки тиһиги таһаарыаҕым.--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 04:47, 14 Ыам ыйын 2013 (UTC) ::::Ханна эрэ Чурапчы улууһун туһунан кинигэлээх этим, ону бүгүн көрүөм, баҕар баара буолуо. [[Кыттааччы:Egerman|Egerman]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Egerman|ырытыы]]) 08:46, 17 Ыам ыйын 2013 (UTC) :::::Чэ, маладьыас. Көрөөр. Мин киэһэ [[Чурапчы улууһун нэһилиэктэрин тиһигэ]] диэн көмө-тиһик оҥоруом. Ону көрөөр, онно ырытыахпыт хайыырбытын. Өйдөөтүҥ дии. Онтон ол курдук суолунан Мэҥэ-Хаҥалаһы, Сунтаары ... көрүөхпут. Сүтүмэ!)--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 08:53, 17 Ыам ыйын 2013 (UTC) Чурапчы улууһун нэһилиэктэрэ: 1. Арыылаах нэһилиэгэ Киинэ Арыылаах бөһүөлэгэ. 2. Кытаанах нэһилиэгэ. Киинэ Кытаанах бөһүөлэгэ. 3. Сылан нэһилиэгэ. Киинэ Уһун Күөл бөһүөлэгэ. 4. Бахсы нэһилиэгэ. Киинэ Толоон бөһүөлэгэ. 5. Алаҕар нэһилиэгэ. Киинэ Чыаппара бөһүөлэгэ. 6. Мугудай нэһилиэгэ. Киинэ Маралаайы бөһүөлэгэ. 7. Болтоҥо нэһилиэгэ. Киинэ 2 Харбала бөһүөлэгэ. 8. Хатылы нэһилиэгэ. Киинэ 1 Харбала бөһүөлэгэ. 9. Одьулуун нэһилиэгэ. Киинэ Дьабыыла бөһүөлэгэ. 10. Хоптоҕо нэһилиэгэ. Киинэ Дириҥ бөһүөлэгэ. Мэлдьэхси нэһилиэгэ манна киирэр. 11. Хадаар нэһилиэгэ. Киинэ Үрүҥ Күөл бөһүөлэгэ. 12. Хайахсыт нэһилиэгэ. Киинэ Хайахсыт бөһүөлэгэ. 13. Чакыр нэһилиэгэ. Киинэ Толоон бөһүөлэгэ. 14. Чурапчы нэһилиэгэ. Киинэ Чурапчы селота. Чурапчы улууһа. Киинэ Чурапчы селота. 15. Болугур нэһилиэгэ. Киинэ Мындҕаайы бөһүөлэгэ. 16. Мырыла нэһилиэгэ. Киинэ Мырыла бөһүөлэгэ.--[[Кыттааччы:Тайыл|Тайыл]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Тайыл|ырытыы]]) 22:00, 2 Алтынньы 2013 (UTC) == Дойдулар ааттара == Дойдулар ааттарын хантан ылаҕытый? Холобур "Аустралиа" диэн. Ханна эмэт список баара ду? Тот же вопрос про языки (ааҥыл/аҥылычаан/английскай). Всё это упорядочить надо бы, не?... [[Кыттааччы:Timiriliev|Timiriliev]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Timiriliev|ырытыы]]) 07:52, 11 Сэтинньи 2012 (UTC) :Итинник ааттары биир киһи суруйбута. Кинини кытта сөбүлэһэр киһи мин көрөрбүнэн аҕыйах. Аналлаах кэпсэтиитэ таһааран быһааран кэбиһэр кырдьык уолдьаста. Ким эрэ тэрийэр буоллаҕына өйүөҕүм. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 05:38, 19 Олунньу 2013 (UTC) ::Табаарыстар. Манна кыттыһыым эрэ. Мин эмиэ бу сирдэр-дойдулар ааттарын - А'''у'''стралия, Параг'''у'''ай, '''Эу'''ропа, Недерланд, Л'''ү'''ксембург, Эгиипэт, Канаада, Самаара, Ирааан ... олох өйдөөбөппүн, ылыммаппын. Үөрэммиппитинэн, нууччалыы сурулларынан: Европа, Нидерланды, Австралия, Австрия, Люксембург, Египет, Самара, Канада ... хааллыннар. Ол эрэн, билиэн-көрүөн баҕалаах, ыйытабын: ким айбытай уонна туохха олоҕуран итинник суруллубуттарай?--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 15:17, 20 Муус устар 2013 (UTC) == Вице-президеҥҥэ == Иллэрээ күн аҕыйах киһини кытта вице-президент Глушкоҕа кирэ сырыттым. Араас тиэмэлэр быыстарыгар тыаларга интэриниэт сайдыытын өйөөһүн туһунан, уонна юникуодка көһүү харгыстарын туһунан тыл быктардым. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 20:52, 10 Бэс ыйын 2011 (UTC) == Ийэ тыл == Ийэ тыл туҺунан ханнык ыстатыйаттан көрүөххэ сөбүй?Ийэ тыл сүҥкэн күүс! {{unsigned|195.161.7.14|11:22, 18 Кулун тутар 2011}} :[[Саха тыла]]. [[Ийэ тыл (түмсүү)|Ийэ тыл]] түмсүү туһунан ыстатыйа суох эбит. Эбэн биэриэххэ сөп. Кытаат. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 07:09, 18 Кулун тутар 2011 (UTC) == Саҥа тыллар == Саҥа тыллары ханна айан киллэриэххэ сөбүй? Уопсайынан, ыстатыйа да суруйдахха, суруйбутум биир халыыпка киирбэккэ ыһылла сылдьар курдук буолар. Көмөлөһүөххүт дуо? Алтан Кырыылаах. {{unsigned|94.245.160.170|15:17, 22 Олунньу 2011}} :Көмөлөһөн бөҕө буоллаҕа. Бастакы ыйытыыгар маннык хоруйдуохха сөбө дуу (ситэ өйдөөбөтөх буолуохпун сөп) - неологизмнары этэр буоллаххына, аналлаах тиһик айыахха сөбө буолуо, холобур, Неологизмнар тиһиктэрэ диэн ааттаан. Онно табылыысса курдук, бастакы колонката нүөмэрэ, иккис - тыл бэйэтэ (киллэрээри гынар неологизмнарыҥ), үһүс - суолтата, атын тылга аналогтара, төрдүс - быһаарыыта, тоҕо маны киллэрээри гынарыҥ. Оҥорон көр. Сатамматаҕына миэхэ суруйаар. Тус ырытар сирэйбэр эбэтэр эл. аадырыспар. Көмөлөһүөм. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 20:20, 22 Олунньу 2011 (UTC) ::Халан, субэн иьин махтал. Ол эрэн ол табылыыссабын ханна-хайдах оноробунуй? Мин кеннеру, онорон этии, ыстатыйа курдук киллэрэрим сатаммат дуо? Ол кэннэ дьон-сэргэ сэргээтэ5инэ, эбэтэр ылыныахха диир буолла5ына ол тылы ессе хат керен, уерэтэн баран киллэриэххэ сеп диэн. Син а5ыйах тыл ейбер баар ээ. Чэ, холобур маннык гынаары гынабын, судургутук. (1. Билим - наука. Атын туур тыллаах омуктарга (хол.:туурок) итинник киирэ сылдьар. Тыл оло5о «Бил» диэн тыл. Саха да тылыгар, атын да тылга баар. Суолтата чопчу ейденер. 2. Там5а - бэчээт. Там5а диэн былыргы туур тылыттан киирбит тыл буолар. Атын туур тылларыгар эмиэ кестер. Биьиэхэ да киирэн туттуллара то5о сатамматый? 3. Дьылдьыт - Халандаар. Дьыл-хонук хаамыытын аа5аар диэнтэн. Куннук диэххэ сеп эрээри, халандаар биир тегурук сылы эргитэн аа5ара буолла5а дии. Аны туран 12-лии сыл буола-буола эргийэн кэлэ турар. Оттон билинни тылга куннук диэн ежедневник, дневник диэн суолталана сылдьар. Былыргы сахалар халандаардарынан дьыл эргиирин аа5аллар буолла5а дии). Дьэ ити курдук быстах, тэттик санаалаахпын. Ону, табылыыссаны сатаабатым быьыытынан, Халан, бука диэн ессе тегул субэлээ эрэ, хайдах гыныахпын себун. ::p.s. Ессе биири ыйытыым дуу? Туох диэн, Ыстатыйа о5ото суруйан баран хайдах ааппын баттыыбыный. Отуо бу аллара суруйбутум курдук тиэкиьи кыттта бииргэ суруйа сылдьабын. Мин, кыаллар буолла5ына, сэмэй кылааппын бэлиэтээн атыннык хаалларыахпын ба5арабын. Алтан Кырыылаах. {{unsigned|94.245.160.170|11:01, 24 Олунньу 2011}} :::Ыстатыйаҕа илии баттаммат. Ол оннугар систиэмэ бэйэтэ аналлаах сурунаалларга Эн оҥорбут уларытыыларгын, көннөрүүлэргин, эбиилэргин-көҕүрэтиилэргин аптамаатынан суруйан иһэр. Холобур [http://sah.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B8%D1%8D%D0%B4%D1%8C%D0%B8%D0%B9%D1%8D:%D0%91%D1%8D%D0%BB%D0%B8%D1%8D%D1%82%D1%8D%D0%BD%D0%B8%D0%B8&action=history сирэй устуоруйатыгар]. Эн аан бастаан бэлиэтэн. Онтон куруук ол ааккынан киирэн суруйар буол. Оччоҕо ол аатыҥ уонна суруйбут кылаатыҥ үйэлэргэ хаалыа. Хайдах бэлиэтэнэри манна көр [[Бикипиэдьийэ:Бэлиэтэнии]]. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 08:17, 25 Олунньу 2011 (UTC) == Сахалыы шрифт туьунан. == Мин көмпүүтэрбэр турар сахалыы шрифт ң,ђ буукубалара бу дойду ҥ,ҕ буукубаларыттан атыннаах буолан "Көрдөөһүн" колонкаҕа суруйдахха булбакка хос марайы (хос ыстатыйалары) таһаартарыахтарын сөп эбит. (Холобура, уопсай биир сиргэ "Уруулар ааттара" ыстатыйа баарын булбакка биирдиилээн хос суруйан иһэн хата өйдөөн тохтообутум).Уонна атын да наадыйбыт дьоҥҥо "Бу тыл манна суох" - диэн өйдөбүлү үөскэтиэн сөп эбит. Бу икки сахалыы шрифт версиятынан баар буукубалары - ң-ҥ; ђ-ҕ - хайдах эрэ бэйэ-бэйэлэрин "атыҥыраспат" гына оҥорор кыаллара буолаарай? Махтал! <br /> ::Маннык хоруйдуохха сөп. Дьыала бичиккэ (шрифкэ) буолбатах. Дьыала кодировкаҕа сытар. Манна ол туһунан сиһилии ааҕыаххын сөп: [http://go2.wordpress.com/?id=725X1342&site=halantul.wordpress.com&url=http%3A%2F%2Fhalantul.files.wordpress.com%2F2010%2F07%2Fd181d0b4d0b5d0bbd0b0d182d18c-d18fd0b7d18bd0bad0b8-d184d183d0bdd0bad186d0b8d0bed0bdd0b0d0bbd18cd0bdd18bd0bcd0b8-d181d0b2d184d183-20-d0b8.pdf&sref=http%3A%2F%2Fhalantul.wordpress.com%2F2010%2F07%2F20%2F%25D0%25B4%25D1%258C%25D0%25BE%25D0%25BA%25D1%2583%25D1%2583%25D1%2581%25D0%25BA%25D0%25B0%25D0%25B9%25D0%25B3%25D0%25B0-%25D1%258E%25D0%25BD%25D0%25B5%25D1%2581%25D0%25BA%25D0%25BE-%25D0%25B8%25D0%25BD%25D1%2584%25D0%25BE%25D1%2580%25D0%25BC%25D0%25B0%25D1%2586%25D0%25B8%25D1%258F-%25D0%25B1%25D0%25B0%25D1%2580%25D1%258B%2F Сделать языки функциональными]--[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 01:45, 31 От ыйын 2010 (UTC) :24.07.10 Дорооболорун! Манна покаа эппиэттии илик эбиккит, онон салгыы суруйуум, темата да биир - "Көрдөөһүн" колонкатын аттыгар сахалыы буквалары эмиэ туруораргыт буоллар сахалыы шрибэ суох эбэтэр АТЫННЫК оҥоһуллубут (үөһээ быһаарбытым курдук) сахалыы буквалардаах дьон тутталларыгар көмөлөөх буолуо этэ. Махтал. ::Бу хомойуох иһин кыаллыбат суол. Бэрт Дьикти саайтыгар киирэн аналлаах кодировканы хачайданан ылыргар көрдөһөбүн: [http://dnevniki.ykt.ru/viewcomment.aspx?uid=7781&mid=326874&c=0 бу ыстатыйа] комментарийдарыгар сигэтэ баар. Көмпүүтэриҥ саҥа буоллаҕына (Виста, Виндоус7) сахалыы аттарыы (раскладка) эрдэттэн баар, ону туруоран (настройкалаан) эрэ биэриэххин наада. Сатамматаҕына миэхэ эрийэ сылдьаар. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 01:45, 31 От ыйын 2010 (UTC) == Нерюнгри == Нерюнгри диэн ыстатыйаны киллэрбитим. (Сеп эбитэ дуу?)Кереннут картатын, оформлениетын ситэрэн биэрээрин эрэ. Уопсайынан хаартыскалары сатаан киллэрбэт эбиппин. Нууччалыыттан сахалыыга бэйэм тылбаастыырым сеп дуо? Онно туох ирдэбил баарый? :Кыттыбытыҥ иһин махтал! Хаартыскалапы киллэрэр бэлиэтэнии кэнниттэн 4 хонон баран сатанар. Бастаан хачайдаан киллэрэҕин, онтон ыстатыйаҕар сигэ угаҕын. Онон биир ойууга төһө баҕарар ыстатыйа туһанынан сөп. Бикипиэдьийэҕэ ырытыыга илии баттыахха наада (ыстатыйаҕа баттаммат). --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 06:22, 24 Бэс ыйын 2010 (UTC) == Талыллыбыт ыстатыйа == Сүрүн сирэйгэ талыллыбыт ыстатыйаны турбут миэстэтигэр төннөрүөххэ наада. Бу бэрт ыстатыйалар бааллар, мантан хайатын эмэ Сүрүн сирэйгэ таhаарыахха: [[Сотуун өлүү]], [[Иирии]], [[Модьуун (сүөһү ыарыыта)]]. Өссө маннык этиилээхпин: «Талыллыбыт» диэн нууччалыыттан тылыттан тылыгар тылбаас буолар. Сахалыы «Албан» эбэтэр «Бэрт» диэбит ордук дии саныыбын. --[[Кыттааччы:Timir2|Timir2]] 09:24, 15 Ахсынньы 2009 (UTC) :Оннугар төннөрөр судургу. Бу дьыаланнан дьарыктанар киһи баар буоллаҕына төннөрүөм уонна бастакы кэмҥэ көмөлөһүөм. Бастаан манна аналлаах сиэрдэри ситэри оннун булларыахха наада. Онтон нэдиэлэ аайы, эбэтэр ый аайы биирдии ыстатыйаны талыллыбыт ыстатыйаҕа хандьытааттартан сүүмэйдээн, куолаастаан киллэрэн иһиэххэ наада. Ол хандьыдаат-ыстатыйалар сытар сирдэрин эмиэ тупсарыахха наада. Ити сирэйдэр омоонноро баар. Timir2, эйиэхэ эрэл баар. Ылсыаҥ дуо? --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 07:35, 16 Ахсынньы 2009 (UTC) Нуучча биикититтэн ылан эптим уонна тылбаастаатым. Көннөрүҥ, санааҕытын этиҥ, талыллыахтаах ыстатыйалары ыйыҥ. Мин урут эппит этиибин өссө биирдэ көтөҕүөм этэ: '''Талыллыбыт ыстатыйалар''' оннугар '''Албан ыстатыйалар''' эбэтэр '''Бастыҥ ыстатыйалар''' диэбит ордук буолуо. Кандидат ыстатыйалар сирэйдэрин хаттаан суруйуохха наада быhыылаах. Наhаа улахан уонна уустук, кыракый бырайыакка судургу уонна өйдөнөр сирэй наада. Бу беларустар биикилэрин курдук гыннахха? http://be-x-old.wikipedia.org/wiki/Вікіпэдыя:Кандыдатуры_ў_выбраныя_артыкулы --[[Кыттааччы:Timir2|Timir2]] 23:05, 17 Тохсунньу 2010 (UTC) ::Оруннаах этии. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 00:20, 18 Тохсунньу 2010 (UTC) == Саҥа тыллары айыы == Мин бэйэм блогпар суруйбут [http://avtor.ykt.ru/viewcomment.aspx?uid=7781&mid=361962 бэлиэтээһиммин] ааҕаргытыгар ыҥырабын. Суруйуу тиэмэтэ саҥа тыллары айыы. Онно да, манна да ырытыһыаххытын сөп. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 01:58, 22 Алтынньы 2009 (UTC) == Киинэлэр ааттара == Киинэлэр ааттарын сахалыыга тылбаастыыр наада дуо? Холобур, АХШ киинэлэрэ саха тылыгар официальнай тылбаастара суох. Мин бэйэм санаабар, сахалыы ааттыыр наада дии саныыбын. Ол гынан баран, маннык түгэн баар. Тылбаастыырга судургу ааттар бааллар, холобур, The Simpsons - Симпсоннар, Star Wars - Сулус Сэриилэрэ. Мантан ураты аны уустук, дьикти, иhигэр "тыл оонньуулаах" ааттаах киинэлэр бааллар, холобур, Don't Be a Menace to South Central While Drinking Your Juice in the Hood, саха тылыгар сөптөөхтүк тылбаастаммат ааттар бааллар. Туох дии саныыгыт?--[[Кыттааччы:Timir2|Timir2]] 16:40, 20 Алтынньы 2009 (UTC) :Уустук ыйытыы. Сүрүн ыстатыйа аатын сахалыы гынан баран оригинальнай ааҥыллыы аатын утаарыы сирэй гынаахха сөп. Сүрүн ыстатыйаҕа оригинальнай аата ускуопка иһигэр эмиэ хайаан да баар буолуохтаах. Аны хас да барыл тылбаас баар буоллаҕына эмиэ киллэриэххэ сөп. Арассыыйаҕа ханнык аатынан прокаакка сылдьыбыта, диискэҕэ тарҕаммыта киирэрэ (уонна утаары сирэй оҥоһуллара) эмиэ наада дии саныыбын. Ол аата нууччалыы аата. Сороҕор олох атын тылбаастаах буолааччы (бу прокатчиктар маркетинг соруктарыттан россияннар менталитеттарын учуоттаан уларыталлар). Өссө да ким эмит санаатын этэрэ буоллар. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 20:40, 20 Алтынньы 2009 (UTC) == Официальнай уэбсайт туһунан == Тоҕо эрэ хаста даҕаны муода баҕайы определениялары көрөбүн. Ити официаллык уэбсайт, или официал уэбсайт диэн тугуй? Сахалыы официальнай уэбсайт диэн буолбат дуо? Эмиэ [[Дьокуускай]] или [[Хабаровскай]] сирэйдэригэр көрүөххэ сөп--[[Кыттааччы:Erimeev|Erimeev]] 17:50, 23 Балаҕан ыйын 2009 (UTC) :Мин биир бэйэм ''уэбсайт'' диэн тылы сөбүлээбэппин))). Саха дорҕоонугар сөп түбэспэт. ''Вебсайт'' диэн эмиэ сөп түбэспэт. Ол гынан баран нууччалыыттан киирбит буолан тута өйдөнөр. Мин саныахпар ити икки тылы иккиэннэрин туттуо суохха наада этэ, көннөрү ''саайт'' да диэтэххэ өйдөнөр буоллаҕа, ааҥыллыы site диэн тыл ''сир, миэстэ, туох эрэ онно'' диэн суолталаах. Онон web диэн тылы эбэргэ күһэллэллэр. Булкуйуохтара диэн. Оттон биһиэхэ ''Саайт'' диэн тыл атын суолтата суох. Сороҕор ''сир'' диэнинэн солбуйуохха сөп эрээри, ол арааһа өссө да уузуска киирэ илик быһыылаах. Оттон ''официальнай'' диэн тылы да ''официал'' да диэн тылы утарбаппын. Бастакыта дьон үөрэммит тыла, иккиһэ - "-най" диэн нуучча сыһыарыытыттан босхоломмут, саха тылын тутулугар арыый да чугаһатыллыбыт тыл. Ол гынан баран син биир сөп түбэспэт. Онон тэҥнэр кэриэтэ, саха тыла бу тылга бэйэтин барылын толкуйдуу илик дуу, биһиги билбэппит сытара дуу. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 06:22, 12 Алтынньы 2009 (UTC) == Координаталар тустарынан == Координаталар хайдах эрэ сыыһа киирэллэр ээ. Хайдах итини көннөрүөххэ сөбүй? [[Хабаровскай]], [[Дьокуускай]] туһунан ыстатыйаларга көрүөххэ сөп. --[[Кыттааччы:Erimeev|Erimeev]] 17:47, 23 Балаҕан ыйын 2009 (UTC) :Итини Кыраһа диэн техническэй дьаһабылга этэн көрөрүҥ буоллар. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 06:27, 12 Алтынньы 2009 (UTC) == Сүрүн сирэйгэ саҥа ыстатыйалар тиһиктэрэ == Мин соторутааҕыта син элбэх ыстатыйа суруйбутум да, сүрүн сирэйгэ тоҕо киирбэтий? Ол оннутугар Дуань Үньпинь диэн киһи туһунан икки этиилээх ыстатыйата ыйаммыта икки нэдиэлэ буолла. АЛРОСА игин туһунан ааҕарга быдан интириэһинэй буолаарай? --[[Кыттааччы:Erimeev|Erimeev]] 17:49, 16 Балаҕан ыйын 2009 (UTC) :Илиим тиийбэккэ сылдьар. Хата бу дьыаланы бэйэҕэр ылбаккын ээ. Блок аллараа өттүгэр сигэни баттаан аналлаах сирэйгэ киирэҕин. Саҥа ыстатыйалар аптамаатынан оҥоһуллар тиһиктэрэ уҥа холуоҥкаҕа баар. Онтон ылан уган кэбиһэҕин. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 20:10, 16 Балаҕан ыйын 2009 (UTC) Түбэспиччэ сирэйдэри ыйаатым, син интириэһинэй буолуо дуу диэммин... --[[Кыттааччы:Erimeev|Erimeev]] 17:48, 23 Балаҕан ыйын 2009 (UTC) :Махтал, көрбүтүм. Кырдьык киһини кэрэхсэтэр ыстатыйалары тиһиккэ киллэрбит этиҥ. Мин санаабар бары ыстатыйалары киллэрэр наада. Үчүгэйиттэн-куһаҕаныттан, суолтатыттан иҥин тутулуга суох. Дьон мөлтөх ыстатыйаны эмиэ көрүөхтээх, оччоҕо эрэ бикипиэдьийэбит хаачыстыбата тупсуо. Харахпытын симэ сырыттахпытына мөлтөх ыстатыйалар бэйэлэрэ тупсуохтара суоҕа. Бу салааны онооҥҥо-манааҥҥа дылы бэйэҕэр ылыаҥ дуо? Сөп буола-буола (нэдиэлэҕэ биирдэ дуу, ыйга иккитэ-үстэ дуу) саҥардан биэрэр киһи наада этэ. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 06:31, 12 Алтынньы 2009 (UTC) == Көтөрдөр ааттара == Көтөрдөр (кыыллар, үөннэр, үүнээйилэр уо.д.а. тыынар тыыннаах) туhунан суруйууларга скобка иhигэр нууччалыы аатын суруйар сыыhа, скобкаҕа латинныы аата эрэ баар буолуохтаах. Тоҕо диэтэр латин тыла биология көрүҥнэрин ааттааhыҥҥа аан дойду бары тылларыгар туттуллар. Онтон нуучча тыла хайа да атын тылга хос туттуллубат.--[[Кыттааччы:Timir2|Timir2]] 11:07, 9 Атырдьах ыйын 2009 (UTC) :Сүнньүнэн сөбүлэһэбин. Ол эрээри биһиги бырайыакпыт дьоҥҥо аналлаах, боростуой саха дьонугар. Саха дьоно үксэ, ордук эдэр ыччат, харамайдар уонна үүнээйилэр сахалыы ааттарын билбэт, оттон нууччалыытын син удумаҕалатар, онно-манна истибит буолар. Ол иһин нууччалыы ааттарын биэрэргэ күһэллэбин, саатар онон сирдэтэн биллиннэр диэн. Латыынныы ааттар специалистарга уонна эбии чопчулааһыҥҥа, классификацияҕа наадалар. Көннөрү киһи кус латыынныы аатын билэн, онтон эбии билии ылара, олоххо туһанара саарбах (сорох сатаан да аахпата буолуо). Ол да буоллар энциклопедия буоларын быһыытынан латыынныы аат баара наада бөҕө буоллаҕа. Оттон нууччалыы ааттар сырыттыннар, билэр дьон хараҕын аалара буолуо гынан баран, бырастыы гыныахтара дии саныыбын;-) Наадалаах тиэмэни көтөхпүккэр махтал! --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 11:44, 9 Атырдьах ыйын 2009 (UTC) ::Мин бастаан нууччалыы аата интервикига (хаҥас колонкаҕа, аллара) да баара сөп дии санаабытым. Онтон толкуйдаан көрөн баран ол оччо көдьүүһэ суоҕун биллим: бастакытынан, уоппута суох киһи (бастаан киирбит киһи, оҕо да буоллун) ону булан ылара күчүмэҕэй, иккиһинэн, нууччалыы бикипиэдьийэҕэ харамайдар сорохторо суохтар эбит. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 12:05, 9 Атырдьах ыйын 2009 (UTC) == Аһаҕас дорҕооннор дьүөрэлэһиилэрэ == Саха тылыгар пааранан дьүөрэлэһэр аһаҕас дорҕооннор бааллар. А-Ы, О-У, Э-И, Ө-Ү. Тыл олоҕор ''а'' суруллубут буоллаҕына тыл сыһыарыытыгар (окончание, суффикс) ''ы'' суруллар, ''о'' буоллаҕына — ''у''. Холобур, ''остуолун'' буолар, ''остуолын'' буолбат, ''обкомун'' буолар, ''обкомын'' буолбат. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 05:20, 7 Атырдьах ыйын 2009 (UTC) == Ыстатыйалары бэрэбиэркэлээһин == Ыстатыйалары ханнык баҕарар киһи бэрэбиэркэлиэн сөп. Ол эрээри бу дьайыыны ордук табыгастаах оҥороору сорох бикипиэдьийэлэргэ анал дуоһунас баар. Биһиэхэ оннук дьоннор наадалар дуо. Холобур манна [[:ru:Википедия:Проверка статей]] нуучча биикитин быраабылата баар, ону көрөн баран бэйэҕит санааҕытын этиҥ эрэ. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 23:42, 6 От ыйын 2009 (UTC) : Попробовать можно. Почему бы и нет, всё-таки новая фича в движке МидиаВики. С другой стороны (даже судя по [отсутствию] активности в данном обсуждении), нам сложности и запутанности системы и так хватает, кажись. [[Кыттааччы:Kyraha|Kyraha]] 17:23, 21 От ыйын 2009 (UTC) ::В общем-то основных посылов было два. Первое - улучшить качество википедии посредством формализации проверки статей (флаг проверяющего налагает определенные обязанности), второе - не отвлекаться на проверку заведомо не вандальных статей, которые пишут постоянные, проверенные временем участники. Ведь в специальном окне новых правок все правки кроме правок админов высвечиваются желтым цветом. Если используем институт проверяющих - их правки тоже не будут выделяться как и админские.--[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 23:23, 21 От ыйын 2009 (UTC) == Завёл русскоязычного робота == Речь идёт о развлечении. Не о роботе, который правит статьи;-). Вот по этому адресу находится т.н. Виртуальный админ Саха Википедии: http://sakhawikipedia.iii.ru/ Проэкзаменуйте его. Все диалоги записываются. Так что можете задать те вопросы, которые считаете важными для такого рода робота. Хоть и несерьезная вещь, но если привлечет внимание к нашей вики хотя бы одного человека - честь ему и хвала! --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 22:13, 28 Кулун тутар 2009 (UTC) == 3000 тыһыынча! == Ыстатыйабыт ахсаана 3000 буола! Барыгытын эҕэрдэлиибин! Ким эмит пресс-релиз суруйара буоллар, ханна эрэ бэчээттэтэк көрүө этибит, хаһыаттарга ыыталаан. Нууччалыы уонна сахалыы. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 02:36, 23 Кулун тутар 2009 (UTC) == Алтан == "Дьэс" диэн сыыһа, "Алтан" сөп. билигин улартыам.--[[Кыттааччы:Scalped1998|Scalped1998]] 09:53, 13 Кулун тутар 2009 (UTC) Сыыһаны көннөрдүм - Алтан дьэ алтан буолла, туох эрэ акаары "дьэстэн". Кыһыл омүс эмиэ. Аны халыып эрэ хаалла.--[[Кыттааччы:Scalped1998|Scalped1998]] 10:00, 13 Кулун тутар 2009 (UTC) :Бу туох туһунан ханнык ыстатыйаҕа суруллубутун чопчулаан биэрэргит буоллар. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 02:33, 23 Кулун тутар 2009 (UTC) == 150-с миэстэ! == 150-с Бикипиидия буоллубут, барыта 1700 ыстатыйа, эҕэрдэлиибин!--[[Кыттааччы:TumatUola|TumatUola]] 03:31, 4 Олунньу 2009 (UTC) * Дьэ бэрт! Эҕэрдэҕэ кыттыһабын. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 00:42, 5 Олунньу 2009 (UTC) == Эбэҥки бикипиэдьийэтэ == Манна биир француз эбэҥки бииикитин таһаараары сайаапка суруйбут: http://meta.wikimedia.org/wiki/Requests_for_new_languages/Wikipedia_Evenki Эбэҥкилии кыратык да билэр дьону булан көмөлөспүт киһи. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 22:41, 15 Ахсынньы 2008 (UTC) :Сайаапканы эбэҥкилии саҥарар киһи суоҕун иһин саптылар. Ол гынан баран ол кэнниттэн билигин Европаҕа олорор биир дойдулаахпыт бу бырайыагы өйүөх буолан сөбүлэһэн, бэйэтин аатын эбэн биэрбит. Онон бастаан инкубаатарга саайт тургутар (тестовай) барылын сайыннарыахха диэн түмүккэ кэллибит. Ол манна баар: [[:incubator:Wp/evn/Main_Page]]. Өссө эбэҥкилии билэр киһи баар буоллаҕына киирэн бэлиэтэннин. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 05:48, 27 Тохсунньу 2009 (UTC) == Районнар уонна уокуруктар == Мин [[Россия федераальнай уокуруктара]] уонна [[Россия экономическай районнара]] диэн ыст. суруйаары сылдьабын. Ааттара сөп дуо? Уокуруктар уонна районнар (баҕар «оройуоннар»?) манык буолуохтара: районнар: Оройуоннар --[[Кыттааччы:TumatUola|TumatUola]] 09:54, 10 Алтынньы 2009 (UTC) # Киин экон. район (эбэтэр «района?» хайдах сөбүй? ''Киин экономика оройуона'' --[[Кыттааччы:TumatUola|TumatUola]] 09:54, 10 Алтынньы 2009 (UTC) # Киин-Чернозём (эбэтэр Киин-Хара буор?) ''Киин Чернозем оройуона'' --[[Кыттааччы:TumatUola|TumatUola]] 09:54, 10 Алтынньы 2009 (UTC) # Илин-Сибиир (эбэтэр дефиһа суох "Илин Сибиир") ''Илин Сибиир оройуона'' --[[Кыттааччы:TumatUola|TumatUola]] 09:54, 10 Алтынньы 2009 (UTC) # Ыраах-Илин (ыраах-илиҥҥи?) ''Уһук Илин'' --[[Кыттааччы:TumatUola|TumatUola]] 09:54, 10 Алтынньы 2009 (UTC) # Хотугу # Хотугу-Кавкааз # Хотугулуу-Арҕаа # Волга (Поволжский) ''Волга'' --[[Кыттааччы:TumatUola|TumatUola]] 09:54, 10 Алтынньы 2009 (UTC) # Ураал # Волга-Вятка # Арҕаа-Сибиир ''Арҕаа Сибиир'' --[[Кыттааччы:TumatUola|TumatUola]] 09:54, 10 Алтынньы 2009 (UTC) Уокуруктар: * Киин * Соҕурууҥҥу * Хотугулуу-Арҕааҥҥы ''Хотугулуу-Арҕаа'' --[[Кыттааччы:TumatUola|TumatUola]] 09:54, 10 Алтынньы 2009 (UTC) * Ыраах-Илин ''Уһук Илин'' --[[Кыттааччы:TumatUola|TumatUola]] 09:54, 10 Алтынньы 2009 (UTC) * Сибиир * Ураал * Волга «Арассыыйа федерал уокуруга» уонна «Арассыыйа экономика оройуона» диир сөп дии саныыбын. Оройуоннар: # Киин (экономика оройуона) # Киин Хара буор # Илин Сибиир # Ыраах Илин # Хоту # Хоту Хапхаас # Хотугулуу-арҕаа # Волга # Ураал # Волга-Вятка # Арҕаа Сибиир Уокуруктар: * Киин * Соҕуруу * Хотугулуу-арҕаа * Ыраах Илин * Сибиир * Ураал * Волга --[[Кыттааччы:Timir2|Timir2]] 08:13, 10 Алтынньы 2009 (UTC) Бары биир падежтаах буолуохтаахтар! # Ураал федераальнай уокурук – нуучч. «Федеральный округ Урал». # Урааллааҕы фед. уок. – «Уральский федеральный округ». # Урал федераальнай уокуруга – «федеральный округ Урала.» Иккис варианы таларым буолуо – Киин, Соҕурууҥҥу, Соҕуруулуу-арҕааҥҥы, уһук илиҥҥи, сибиирдээҕи, урааллааҕы, волгатааҕы. Хайдаҕый?--[[Кыттааччы:Scalped1998|Scalped1998]] 10:15, 10 Алтынньы 2009 (UTC) == Быраап == Быраап диэн тыл сахалыы тылбааhа хайдаҕый? Бу олус суолталаах тема туhунан суруйуулары саҕалаары гынабын.--[[Кыттааччы:Timir2|Timir2]] 19:45, 24 Тохсунньу 2010 (UTC) Туктэри. Саха5а Ес утары ейдебулэ туерэ(туктэри) диэн.(Туерэ,туекун, туерэккэй суолга уктэм- мит,туерэ этимэ,туктэритин онорор, туктэри кэмэлдьилээх.) Ааспыт уйэ 70-с сылларыгар дылы :" Туктэри естеех ,дьэ,эмиэ таннары таттаран эрэр ээ, атын дьон о5олорун курдук утуе5э тардыhар диэн суох"- диэн дьиэ иhинээ5и этии-такайыы баара. Бу тыл бикибиэдийэ таблц. киирбэтэх. уер. "уер" ейдебулгэ сыhыаннаах туктуйэ туhунан Сэhэн Боло (313стр.) суруйар:" Туктуйэ5э тап- тыыр киhилэрин уерун хаайтаран, олорор дьиэлэрин иhигэр туталлара уhу.Куустээх абаа- hы уердэрин ойуунунан туттаран куескэ хаайалларын " куес туктуйэ" диэн ааттыыллара. Ону сиргэ кемеллере уhу". Итини таhынан урун кун аннынаа5ы олохтон букатын барыан ба5арбатах эдэр киhи елле5унэ уер буолар диэн ейдебул саха5а инпит.Ол ейдебул бы- hыытынан, уер ханнык эрэ чопчу биир сиргэ-уокка баар буолар.Бэйэтин санаатын-оноотун мэнэрик ненуе этэр.Сорох тугэннэ илэ да кестуен сеп.Ексекулээх уер туhунан бу курдук суруйбут:" Если принять за основу положение тот факт, что "туктуйэ" служило тюрьмой для уер откуда он не имел возможности выходит то чем же обьяснить заботливость яку- тов к уер? .По-моему: запертый уер был кут-ом одного из предков или родственников, следовательно, уер есть кут,а не абаасы". уер ейдебул Орто(Киин) Азияттан инньэ Индия5а тиийэ тар5аммыт былыргы Иран пари (пери) ейдебулун кытта удьуордуулар. == Request for translation == Anyone, can you create these articles: [[:en:Demi Lovato|Demi Lovato]], [[:en:Katy Perry|Katy Perry]], [[:en:Justin Bieber|Justin Bieber]] and [[:en:Miley Cyrus|Miley Cyrus]] and then translate them into your wonderful language? You may also improve [[Селена Гомес]] and [[Леди Гага]]. Thank you. --[[Кыттааччы:Ikh Sukhbaatar|Ikh Sukhbaatar]] 01:34, 5 Олунньу 2012 (UTC) == ContentTranslation == Здравствуйте, Я предлагаю установить здесь инструмент ContentTranslation, который разрабатывает моя группа. Инструмент помогает переводить статьи с языка на язык, со следующими вспомогательными добавками: * Показывает оба языка в одном окне в два столбика, например русский слева, саха справа. * Автоматически переводит ссылки, если соответствующая статья есть в википедии, на которую статья переводится. * Автоматически переводит категории, если таковые соответствующие категории имеются в википедии, на которую статья переводится. * Автоматически переводит оформление. Инструмент будет включен в режиме бета. Когда перевод статьи готов, она публикуется как обычная статья, и её можно улучшать дальше. Я собираюсь дать об этом инструменте лекцию на Вики-Сабантуе в Уфе, и будет хорошо, если до тех пор он уже будет здесь работать. Чтобы попробовать, сделайте следующее: # Создайте аккаунт на сайте http://ru.wikipedia.beta.wmflabs.org/ # Включите инструмент Content Translation в настройках: http://ru.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures # Пройдите на следующую страницу: http://ru.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Special:ContentTranslation?from=ru&to=sah # Напишите название существующей страницы по-русски в первой строке # Напишите название будущей страницы на вашем языке во второй строке # Нажмите "Start translation" # Пишите перевод во втором столбике # Когда перевод готов, нажмите "Publish" сверху Страница будет опубликована на сайте http://ru.wikipedia.beta.wmflabs.org . Можно переписать её сюда. Когда инструмент будет установлен здесь, то страницы будут публиковаться прямо здесь. Будем очень рады получить ваши отзывы! --[[Кыттааччы:Amire80|Амир Э. Аһарони]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Amire80|ырытыы]]) 09:34, 12 Муус устар 2015 (UTC) :Здравствуйте, :Инструмент будет включен в Саха Википедии 21 апреля. Будет работать только ручной перевод, а не машинный. Пожалуйста, сообщите нам, если вы находите в нём проблемы через [[:mw:Talk:Content_translation|страницу отзывов]] или через [https://phabricator.wikimedia.org/T95842 Фабрикатор]. :Благодарим! --[[Кыттааччы:Amire80|Амир Э. Аһарони]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Amire80|ырытыы]]) 14:25, 17 Муус устар 2015 (UTC) == ContentTranslation теперь работает == Здравствуйте, Инструмент [[mw:Content_translation|Content Translation]] был включен как бета-функция в Саха Википедии. Чтобы переводить, включите [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|бета-функцию]] и пройдите на страницу [[Special:Contributions|вашего вклада]] или [[Special:CX|прямо на страницу перевода]], выберите язык, с которого вы переводите, и напишите название статьи, которую вы хотите перевести. Если такая статья уже есть на вашем языке, будет показано предупреждение. Когда вы закончите писать перевод, вы можете опубликовать её как полноценную страницу в Саха Википедии. Если страница с таким же названием будет создана пока вы переводите, вам будет предложено сохранить ваш перевод как черновик в вашем пространстве пользователя. Количество созданных статей показано на [[Special:CXStats|странице статистики]]. Это первая проба этого инструмента на вашем языке, и возможно, что вы обнаружите неисправности, о которых мы ещё не знаем. Мы будем отслеживать как инструмент используется здесь, но мы просим вас сообщать нам о найденных вами неисправностях на странице обсуждения, или через Фабрикатор. Вы можете найти дополнительную информацию на [[:mw:Content translation|странице описания проекта]]. Спасибо! --[[Кыттааччы:Amire80|Амир Э. Аһарони]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Amire80|ырытыы]]) 17:20, 21 Муус устар 2015 (UTC) :Махтал, Амир! Первая проба пера состоялась позавчера на Вики-Сабантуе в Өфө. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 02:16, 26 Муус устар 2015 (UTC) :Спасибо! Попробовал, работает хорошо. Единственное, что можно было бы добавить - добавление функции, чтобы сразу привязывалось к викиданным, чтобы та же статья на других языках показывалась сразу. Еще раз спасибо за удобный инструмент!--[[Кыттааччы:Egerman|Egerman]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Egerman|ырытыы]]) 08:09, 6 Ыам ыйын 2015 (UTC) == Поддержите экологический проект == Добрый день! Группа экологов совершила экспедицию на остров [[:ru:Джарылгач (остров)|Джарылгач]]. Очень просили помочь написать статью о [[:uk:Джарилгацький національний природний парк|Джарылгачском национальном природном парке]]. Буду рад если поможете написать хотя бы небольшую статью на языке саха о парке, ну и желательно про сам остров тоже. С уважением, --[[Кыттааччы:Visem|Visem]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Visem|ырытыы]]) 20:56, 19 Алтынньы 2015 (UTC) :С радостью поддержу. [[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 19:34, 21 Алтынньы 2015 (UTC) :: Большое спасибо!!! --[[Кыттааччы:Visem|Visem]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Visem|ырытыы]]) 21:18, 21 Алтынньы 2015 (UTC) == [[:ru:Википедия:К оценке источников#Ойунский и Манчаары|Ойуунускай, Манчаары, Лена эбэ, Аммосов туһунан ырытыыга кыттыҥ]] == Нуучча википедиятыгар бу ыстатыйаларга [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA:LxAndrew лааскап уолун] "кириитикилэрин", cахалары Ойуунускайы/Манчаарыны хоруотуурун утарсан кэпсэтии таһаарбытым былырыын. Ону тойон бүрэкирээт [[Кыттааччы:HalanTul|Halan Tul]] билэр, аахпыт буолуохтааххыт. Ким да атын туруорсуьбатын иһин кэпсэтиии архыыпка барбытын бүгүн сөргүттүм. Сахалар бэйэҕит санааҕытын суруйуҥ. Бу киһи яктрукомузаҕа сахалары утары суруйарын, абааһы көрөрүн ааҕаргыт буолуо. [[:ru:Википедия:К оценке источников#Ойунский и Манчаары|Кэпсэтии манна баар]], ааҕан баран туора турбакка кыттыһар инигит. --[[Кыттааччы:Ардах18|Ардах18]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ардах18|ырытыы]]) 02:15, 20 Тохсунньу 2016 (UTC) == [[:ru:Туругу]] == Здравствуйте коллеги! В Рувики возник вопрос по наименованию одного из притоков Лены — реки Туругу/Туручу. Проблема в том, что на современных картах река оказалась Туругу, а соседнее озеро и урочище — Туручу. На исторических картах в этом плане разнобой. Также имеем название «Тууручу», вероятно близкое к якутскому. Какой из вариантов верный? Имеет ли смысл топоним на якутском языке? [[Кыттааччы:Advisors|Advisor]] 22:14, 2 Ыам ыйын 2016 (UTC) :Поспрашиваю у сведущих людей. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 23:41, 2 Ыам ыйын 2016 (UTC) == [[Улахан Паатам]] == Коллеги, пытаюсь найти реку на местности. Помогло бы название на русском языке или город/посёлок на ней. От координат тоже не откажусь. [[Кыттааччы:Advisors|Advisor]] 02:22, 24 Бэс ыйын 2016 (UTC) : Яндекс находит тут: река Большой Патом Бодайбинский район, Иркутская область, Россия Широта 58°42′6″N (58.701571) Долгота 114°4′26″E (114.073896) --[[Кыттааччы:Egerman|Egerman]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Egerman|ырытыы]]) 05:52, 25 Бэс ыйын 2016 (UTC) :: Т.е. «Улахан» переводится «Большой»? Связал со статьями иновик, спасибо. [[Кыттааччы:Advisors|Advisor]] 08:08, 25 Бэс ыйын 2016 (UTC) == WikiTurkic == Приглашаю на обсуждение [[m:User talk:Рөстәм Нурыев/WikiTurkic]] --[[Кыттааччы:Рөстәм Нурыев|Рөстәм Нурыев]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Рөстәм Нурыев|ырытыы]]) 14:27, 9 Атырдьах ыйын 2016 (UTC) :Сөп. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 21:51, 9 Атырдьах ыйын 2016 (UTC) == Биики Саас анкетата == Быйылгы Биики Саас күрэс тэрийээччилэрэ [https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_eLP1PKZWjSpIi45 анкета] толорорго көрдөһөллөр. Кыттыбыт дьон бука диэн толороргут буоллар. Нууччалыы тылбааһа баар. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 03:27, 28 Атырдьах ыйын 2016 (UTC) == Примите участие в построении стратегии движения Викимедиа == <div style="float:right; margin-bottom:1rem; margin-left:1rem; width:400px;"> <div class="nomobile" style="background:#14866d; border-radius:0.25rem; overflow:hidden; padding:1rem; position:relative;"> <div style="bottom:0; left:0; overflow:hidden; position:absolute; top:0; right:0; z-index:0;"> <div style="margin-top:-36px; padding:0 1rem; position:absolute; right:0; top:50%;">[[File:Wikimedia Community Logo optimized (white).svg|72px|link=]]</div> </div> <div style="color:#fff; font-family:'Linux Libertine','Georgia','Times',serif; font-size:1.25rem; font-style:italic; font-weight:bold; line-height:1.25em; position:relative; z-index:3;">К чему нам стоит<br>стремиться<br>в ближайшие 15 лет?</div> </div> '''Вопрос выше можно понять по-разному:''' <div style="font-size:85%;"> * Что должно направлять нашу совместную работу в ближайшие 15 лет? * Как мы хотим повлиять на мир в ближайшие 15 лет? * Какова самая важная цель в ближайшие 15 лет? * Что может направлять и вдохновлять наше движение в ближайшие 15 лет? * Как мы могли бы ускорить наше развитие в ближайшие 15 лет? * Чем мы будем известны в ближайшие 15 лет? </div> {{int:please-translate}} </div> За последние 16 лет участники проектов Викимедиа создали крупнейшую свободную базу знаний в истории человечества. За это время мы превратились из небольшой группы редакторов в огромное разнообразное сообщество, к которому принадлежат как редакторы, так и разработчики, организаторы, читатели, жертвователи и партнёры. «Фонд Викимедиа» организует опрос среди участников с целью понять, ''к чему нам как движению стоит стремиться в ближайшие 15 лет''. Чего мы достигнем через 15 лет? Какую роль мы хотели бы играть в мире в 2030 году? Кто присоединится к нашему движению? Какие нам предстоят свершения? Ваше мнение по этому поводу важно и '''[[:w:ru:Википедия:Стратегия движения Викимедиа|им можно поделиться уже сегодня]]''' (в русскоязычной Википедии). Вы также можете высказать своё мнение здесь на любом удобном вам языке (но учтите, что мне наиболее понятны русский и английский) или [[:m:Strategy/Wikimedia movement/2017/Organize/ru|организовать собственное обсуждение]] на добровольных началах. Обсуждение проходит в следующие 4 недели. Если у вас будут какие-то вопросы по поводу процесса, их можно оставить [[:w:ru:Обсуждение Википедии:Стратегия движения Викимедиа|на странице обсуждения главного опроса]] — я обязательно постараюсь ответить на них. Если вы не хотите получать подобные уведомления на русском языке, напишите. [[user:stjn (WMF)|stjn (WMF)]] [Saint Johann] 17:32, 17 Кулун тутар 2017 (UTC) * <small>Простите, что пишу не в «межъязыковом» форуме, просто это обсуждение касается вашего сообщества. [[user:stjn (WMF)|stjn (WMF)]] [Saint Johann] 17:32, 17 Кулун тутар 2017 (UTC)</small> :::Спасибо за информацию! Ссылки поправил. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 05:26, 18 Кулун тутар 2017 (UTC) == Обсудите основные темы будущей стратегии движения Викимедиа == В результате первого цикла обсуждения стратегии движения Викимедиа, проходившего по всему движению с 15 марта по 18 апреля 2017 года, на основании 1800 сообщений от участников было выделено пять основных тем, затронутых в большинстве сообщений: * ''[[:ru:Википедия:Стратегия движения Викимедиа#Здоровые и открытые сообщества|Здоровые и открытые сообщества]]'' : К 2030 году участие в проектах Викимедиа должно стать радостным, приносящим удовлетворение и открытым как для опытных участников, так и для новичков. * ''[[:ru:Википедия:Стратегия движения Викимедиа#Технологическая эпоха|Технологическая эпоха]]'' : К 2030 году движение Викимедиа будет работать с современными технологиями и решениями, чтобы сделать знания доступнее и проще к использованию. * ''[[:ru:Википедия:Стратегия движения Викимедиа#По-настоящему глобальное движение|По-настоящему глобальное движение]]'' : К 2030 году движение Викимедиа преодолеет барьеры на пути к знаниям и будет поддерживать сообщества в ранее лишённых внимания частях мира. * ''[[:ru:Википедия:Стратегия движения Викимедиа#Наиболее уважаемый источник знаний|Наиболее уважаемый источник знаний]]'' : К 2030 году проекты Викимедиа будут считаться наиболее надёжными, качественными, нейтральными и важными источниками свободных знаний в мире. * ''[[:ru:Википедия:Стратегия движения Викимедиа#Составная часть экосистемы знаний|Составная часть экосистемы знаний]]'' : К 2030 году движение Викимедиа значительно улучшит качество, многообразие и доступность свободных знаний по всему миру. К каждой теме задаётся по пять вопросов, чтобы понять их значение для участников русскоязычных проектов, потенциальные ограничения и найти необходимые компромиссы. Если вам это удобно, вы можете высказать своё мнение в русскоязычных опросах, проходящих в русской Википедии и на Мета-вики, или напрямую в своём проекте на любом удобном вам языке (но учтите, что мне полностью понятны только русский и английский). <span style="margin-right:0.5rem;">[[File:Wikipedia-logo-v2.svg|48px|link=:ru:Википедия:Стратегия движения Викимедиа|alt=Логотип Википедии|Перейти к странице обсуждения стратегии в русской Википедии]]&nbsp;</span> <big>'''[[:ru:Википедия:Стратегия движения Викимедиа|Присоединиться к обсуждению]]''' в русской Википедии</big> <span style="margin-right:0.5rem;">[[File:Wikimedia Community Logo optimized.svg|48px|link=m:Talk:Strategy/Wikimedia movement/2017/Cycle 2/ru|alt=Логотип сообщества проектов Викимедиа|Перейти к странице обсуждения стратегии на Мета-вики]]&nbsp;</span> <big>'''[[:m:Talk:Strategy/Wikimedia movement/2017/Cycle 2/ru|Присоединиться к обсуждению]]''' на Мета-вики</big> Обсуждение будет проходить '''с 11 мая по 12 июня 2017 года'''. Если у вас будут какие-то вопросы по поводу процесса, их можно оставить [[user talk:stjn (WMF)|на моей странице обсуждения]] — я являюсь координатором русскоязычных сообществ (и добровольно помогаю в проектах на языках России и Центральной Азии) и обязательно постараюсь ответить на них. ''({{int:please-translate}}.)'' [[user:stjn (WMF)|stjn (WMF)]] [Saint Johann] 17:39, 12 Ыам ыйын 2017 (UTC) :Для Олега: Я сообщу своим коллегам по другим каналам о начале второго этапа обсуждения стратегии развития викимедиа-движения. Манна киирбит дьоҥҥо: Эбии маны көрүөххүтүн сөп: https://meta.wikimedia.org/wiki/Strategy/Wikimedia_movement/2017/Cycle_1/Report/ru --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 00:06, 13 Ыам ыйын 2017 (UTC) == [[:Категория:Бикипиэдьийэ:Түргэнник соторго]] == День добрый. Что-то тут барахла скопилось. [[Кыттааччы:Advisors|Advisor]] 00:11, 14 От ыйын 2017 (UTC) : [[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]]: просьба удалить мою страницу, появится общая с меты. [[Кыттааччы:Advisors|Advisor]] 20:40, 3 Балаҕан ыйын 2017 (UTC) == [[w:ba:Проект:Башҡортостан 100/ru|Башҡортостан 100]] == В сентябре 2017 года начался 3-й этап масштабного многомесячного мультиязыкового конкурса «Башҡортостан 100», посвящённого вековому юбилею республики в составе Российской Федерации. О нём можно узнать на его официальной странице: [[w:ba:Проект:Башҡортостан 100/ru|«Башҡортостан 100»]], а также ознакомиться с итогами [[w:ba:Проект:Башҡортостан 100/Беренсе этап һөҙөмтәләре|1-го]] ([http://tv-rb.ru/novosti/society/bashkirs_buryats_lezgins_mari_and_ukrainians_united_to_improve_wikipedia/ БСТ]) и [[w:ba:Проект:Башҡортостан 100/Икенсе этап һөҙөмтәләре|2-го этапов]] ([http://www.bashinform.ru/news/1010958-bashkirskaya-vikipediya-podvela-itogi-vtorogo-etapa-intellektualnogo-konkursa-bashkortostan-100-/ Башинформ]). Принимаются статьи на саха языке о Башкортостане. [[Кыттааччы:Ryanag|Ryanag]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ryanag|ырытыы]]) 09:50, 26 Балаҕан ыйын 2017 (UTC) :Молодцы, коллеги! Завидуем белой завистью! Сегодня сделаю рассылку по ватсапу. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 00:43, 28 Балаҕан ыйын 2017 (UTC) == Вандал == Karakorum3874838, ‎190.45.223.133, 2001:4646:46a5:0:4b4:ec31:d82a:4673 - бу вандал хас да ыстатыйаны кэбилээбит, ону син төнүннэртэлээтим. Маннык дьону банныахха сөп да? --[[Кыттааччы:Otchut|Otchut]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Otchut|ырытыы]]) 03:56, 16 Олунньу 2018 (UTC) == [[:ru:Маччия]] == Здравствуйте, коллеги! Есть статья о системе озёр в Якутии, совсем без источников. Не хотите ли дополнить? Может, есть какие-то источники на якутском. Сейчас даже не ясно, насколько верны топонимы приведённые в статье. * Вот координаты: [http://wikimapia.org/#lang=ru&lat=61.999635&lon=129.993839&z=14&m=yh]. [[У:X0stark69|X0stark69]] ([[ОУ:X0stark69|обс.]]) 15:59, 18 мая 2018 (UTC) ::Не знаю, что можно сделать, но, во всяком случае, объявление активным участникам отправлю. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 22:18, 18 Ыам ыйын 2018 (UTC) == Сатаан бэлиэтэммэтим == Ммн сатаан бэлиэтэммэтим, хаста да кыаллыбата. Бигэргэтииҥ сыыһа дии турар, парольбун этэр быһыылаах. Иккиэннэрин тэҥник суруйдум даҕаны син-биир {{unsigned| 94.245.130.255|12:42, 17 Муус устар 2019‎ }} :Бэйэбэр бассаабынан тахса сылдьаар дуу. Мгф алта-алта-биир-8833. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 05:23, 5 Ыам ыйын 2019 (UTC) == Wikimedians_of_Turkic_Languages_User_Group == Друзья. Информирую о начале процедуры создания юзер-группы '''Wikimedians_of_Turkic_Languages_User_Group'''. Создана страница на [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Turkic_Languages_User_Group Мете] и подана заявка в Аффилийшен Комитет. Заинтересованных волонтеров приглашают записаться в юзер-группу. --[[Кыттааччы:Рөстәм Нурыев|Рөстәм Нурыев]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Рөстәм Нурыев|ырытыы]]) 07:13, 16 Алтынньы 2019 (UTC) == Introducing Adiutor Project == Dear fellow Wikimedia enthusiasts, we are excited to introduce the [[metawiki:Adiutor|'''Adiutor''']] Project, an initiative aimed at enhancing the Wikipedia editing experience! Adiutor is a user-friendly gadget designed to simplify various tasks for Wikipedia editors, making editing easier, faster, and more enjoyable. From creating deletion requests to conducting copyright checks, Adiutor streamlines repetitive processes, giving you more time to focus on creating valuable content for the community. If you're interested in using Adiutor on your local wiki, we'd love to hear from you! Drop us a message here or reach out to us with your Wikimedia community details. Let's collaborate to bring Adiutor to your language and wiki! Join the Adiutor Project, and together, let's make Wikipedia editing a more efficient and rewarding experience! For any questions or to express your interest in bringing Adiutor to your local wiki, feel free to contact us, you can also join our [https://t.me/+uYq8tNFQaWQyNjBk telegram group] - we're here to support and work together with you! Looking forward to your enthusiastic participation! [[Кыттааччы:Vikipolimer|Vikipolimer]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Vikipolimer|ырытыы]]) 10:11, 6 Атырдьах ыйын 2023 (UTC) == Глобальные тенденции: чему мы можем научиться у меняющегося Интернета? Марьяна Пинчук == CEE Hub представляет запись первого русскоязычного мероприятия — презентации с последующими вопросами и ответами на тему «Как искусственный интеллект может помочь вам в вашей жизни в Википедии?». Встречи будут записываться, поэтому вы можете найти записи встреч здесь, код в скобках: # [https://us06web.zoom.us/rec/share/DCFCOJUhPRkCyDIxyfv8BQdbxJnU7zTcqBeVY-k3JgrNJ_x7bCcLC1XApcNz03Jp.CHESvngt2SsZm9r_ Recording from the first event] <small>''(Passcode: h$BOin4?)''</small> Следующее мероприятие — «'''Глобальные тенденции: чему мы можем научиться из меняющегося Интернета?'''» Марьяна Пинчук, состоится в пятницу, 25 апреля, в 16:00 UTC, вы можете подписаться на уведомления '''[[:m:Event:Глобальные тенденции: чему мы можем научиться у меняющегося Интернета? Марьяна Пинчук|здесь]]'''. --[[Кыттааччы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Кыттааччы ырытыыта:MediaWiki message delivery|ырытыы]]) 11:47, 9 Муус устар 2025 (UTC) (on behalf of the CEE Hub) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=28516993 --> == Be part of the next CEE Catch Up about Global Trends == Hi everyone, We want to announce the ninth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the Foundation Annual Planning Workshop focused on [[diffblog:2025/03/04/global-trends-2025/|'''global trends that are affecting our movement''']]. The session will take place on 23^rd of April 2025, 18:00-19:00 CEST (check your local time [https://zonestamp.toolforge.org/1745424000 here]). Together (the CEE Communities and the Wikimedia Foundation staff) we will discuss the trends related to our projects, our readers and editors. We will explore how those trends show up in the CEE context and discuss what our projects need to address those trends, and how we can support them. You will also have the opportunity to ask questions to the Wikimedia Foundation staff about the work being planned as part of the annual plan that runs from July 2025 to June 2026. '''<u>''[[Wikimedia CEE Hub/Catch up|Join us at the Next CEE Catch up]]!''</u>''' --[[Кыттааччы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Кыттааччы ырытыыта:MediaWiki message delivery|ырытыы]]) 17:19, 14 Муус устар 2025 (UTC) (on behalf of the CEE Catch Up team) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=28546550 --> == Глобальные тенденции: чему мы можем научиться из меняющегося Интернета? == CEE Hub представляет запись второго русскоязычного мероприятия, презентацию «Глобальные тенденции: чему мы можем научиться из меняющегося Интернета?» Марьяны Пинчук. * [https://us06web.zoom.us/rec/share/UGbl9nlJ9NOjdcLltBEmoXRXJZtgOs5amfcF9HekLlGEAXCvOapZxXJ3wDw7uYs1.fcr8ssFRW-tIoQeq Zoom] * Passcode: hG@&.Y?6 Темы будущих мероприятий и запись предыдущей сесси можно найти здесь ([[:m:Wikimedia CEE Hub/Russian language events|Russian language events]]) --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|ырытыы]]) 13:02, 7 Ыам ыйын 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=28675596 --> == Event:ИИ: друг, враг или что-то среднее? == CEE Hub приглашет вас принять участие в семинаре в среду, 25 июня 2025 года, 16:00 UTC. '''Анна Продрому''', лауреат премии "Женщины в сфере технологий" по версии журнала FORBES 2023, сделает презентацию и ответит на вопросы на тему «'''ИИ: друг, враг или что-то среднее?'''». Регистрация открыта [[:m:Event:ИИ: друг, враг или что-то среднее?|'''здесь''']]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|ырытыы]]) 13:17, 16 Бэс ыйын 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=28871983 --> == Сүрүн сирэй == '''Соторутааҥы ыстатыйалар''' диэн салаа туохха нааданый? Менюларга баар бытта саҥа ыстатыйалар уонна кэнники уларытыылар диэн кнопкалар бааллар бытта. Эбэтэр автоматическэй испииһэк оҥоруохха наада, эбэтэр сотторуохха наада. [[Кыттааччы:Sauit|Sauit]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Sauit|ырытыы]]) 03:53, 18 Бэс ыйын 2025 (UTC) :Уонна сүрүн сирэйи саҥатыахха наада быһыылаах, 2006 сылтан уларыйбакка турар ди [[Кыттааччы:Sauit|Sauit]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Sauit|ырытыы]]) 03:53, 18 Бэс ыйын 2025 (UTC) == Общественная консультация о будущем Wikispore и Wikinews == Привет всем, Фонд Викимедиа проводит публичные консультации относительно будущего Wikispore и Wikinews. В рамках консультаций запланировано обсуждение в ходе видеозвонка. Пожалуйста, рассмотрите возможность принять участие и поделиться своими мыслями. '''Среда, 23 июля 2025 г., 18:00 CEST (16:00 UTC)''' '''[[:m:Event:Общественная консультация о будущем Wikispore и Wikinews|REGISTER HERE]]''' _______________________ Hello everyone, The Wikimedia Foundation is holding a public consultation on the future of [[:m:Talk:Public consultation about Wikispore|Wikispore]] and Wikinews. As part of the consultation, a video call discussion is planned. Please consider participating and sharing your thoughts. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|ырытыы]]) 11:45, 16 От ыйын 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=28871983 --> == Регистрация на вебинар "Википедия в эпоху АИ" == CEE Hub приглашает вас принять участие в вебинаре в понедельник, 1 сентябрь 2025 года, 16:00 UTC. Математик Мариос Магиоладитис сделает презентацию и ответит на вопросы на тему «'''Википедия в эру АИ'''». Регистрация открыта [[:m:Event:Википедия в эру АИ|'''здесь''']]. --[[Кыттааччы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Кыттааччы ырытыыта:MediaWiki message delivery|ырытыы]]) 08:40, 27 Атырдьах ыйын 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=28871983 --> == Регистрация на вебинар "Большой брат смотрит за тобой: цифровая безопасность в проектах Викимедия" == CEE Hub приглашает вас принять участие в онлайн семинаре '''Большой брат смотрит за тобой: цифровая безопасность в проектах Викимедия'''. Ведущий: Хмелько Маслак, специалист по дезинформации в области доверия и безопасности. Четверг, 30 октября 2025 r., 18:00 CET (16:00 UTC). Регистрация открыта '''[[:m:Event:Большой брат смотрит за тобой: цифровая безопасность в проектах Викимедиа|здесь]]'''. --[[Кыттааччы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Кыттааччы ырытыыта:MediaWiki message delivery|ырытыы]]) 12:16, 27 Алтынньы 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=28871983 --> == Join the CEE Hub staff team – We’re hiring a Program Specialist == Hi everyone, The regional [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is looking for a '''Program Specialist''' to join our [[:m:Wikimedia CEE Hub/Staff|staff team]]! Are you someone experienced with Wikimedia who wants to help volunteers? Do you participate in Wiki Loves… and other related projects, and do you have ideas and skills to help others improve their efforts? Do you enjoy working with people from different countries? Are you able to work on your own, feel comfortable on Meta-Wiki, and understand how Meta works? If this sounds like you and you're interested in working with the CEE hub team, we’d love to hear from you! '''As a Program Specialist, you will:''' * Support affiliates and communities in developing and implementing impactful programs, * Strengthen regional cooperation and cross-border projects, * Help guide campaigns and initiatives across the CEE region, * Work closely with the CEE Hub team and community members. This is a '''part-time (0.8–0.9 full-time equivalent), remote position''' open to candidates based in the CEE region or nearby time zones. '''APPLICATION DEADLINE: NOVEMBER 10, 2025''' ➡️ '''Learn more and learn how to apply on Meta:''' [[:m:Wikimedia CEE Hub/Jobs/Program Specialist|Wikimedia CEE Hub – Program Specialist]] ⬅️ If you know someone who would be a great fit, please share this opportunity with them! <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29192870 --> == Интерфейс дьаһабылын былааҕа {{u|Il Nur}} кыттааччыҕа == === [[User:Il Nur|Il Nur]] === Сахалыы Бикипиэдьийэҕэ интерфейс наада. Холобур Азия ыйа диэн күрэххэ баннер оҥороору, бары кыттааччылар көрдүннэр диэн, эбэтэр туох эмит кыһалҕа таҕыстаҕына көннөрөөрү. * {{За}}--[[Кыттааччы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Il Nur|ырытыы]]) 17:30, 7 Сэтинньи 2025 (UTC) ==== Өйөөһүн / Support ==== # {{За}}, бу кыттааччыны туруорбут киһи курдук. — [[Кыттааччы:Sauit|Sauit]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Sauit|ырытыы]]) 12:16, 7 Сэтинньи 2025 (UTC) # Өйүүбүн. --[[Кыттааччы:Dliavib|Dliavib]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Dliavib|ырытыы]]) 23:39, 8 Сэтинньи 2025 (UTC) # Өйүүбүн[[Аналлаах:Суруйуу/&#126;2025-34555-09|&#126;2025-34555-09]] ([[Кыттааччы ырытыыта:&#126;2025-34555-09|ырытыы]]) 11:38, 18 Сэтинньи 2025 (UTC) ==== Утарыы / Oppose ==== ==== Түмүк / Result ==== {{u|Il Nur}} кыттааччы интерфейс дьаһабылынан талынынна уонна былааҕы ылла [[Кыттааччы:Sauit|Sauit]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Sauit|ырытыы]]) 12:16, 7 Сэтинньи 2025 (UTC) == Записи прошлых мероприятий == CEE Hub приглашает посмотреть запись вебинара "Большой брат смотрит за тобой: цифровая безопасность в проектах Викимедиа", проведенного специалистом по доверию и безопасности (Trust & Safety) Хмелько Маслаком (на английском с последовательным русским переводом). См. раздел "Записи прошлых мероприятий" на странице: [[:m:Wikimedia CEE Hub/Russian language events|Russian language events]]. --[[Кыттааччы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Кыттааччы ырытыыта:MediaWiki message delivery|ырытыы]]) 13:34, 10 Сэтинньи 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=28871983 --> == Help us test Cat-a-lot on your Wikipedia == '''[[:commons:Help:Gadget-Cat-a-lot|Cat-a-lot]]''' is a JavaScript gadget that helps with moving, removing and adding files (as well as articles or subcategories) between, from and to categories and it is widely used on Wikimedia Commons, where it is accessible for every user after enabling the gadget in your [https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets Preferences]. Complete explanation of the tool, along with the images and demonstration video it is accessible on [[:commons:Help:Gadget-Cat-a-lot|Wikimedia Commons]]. If your Wikipedia is struggling with performing this repetitive task when you need to move pages between categories and remove pages from a category, Cat-a-lot could be activated for your Wikipedia as well. Installation can be done as your user script or as a project gadget and codes can be found [[:commons:Help:Gadget-Cat-a-lot|here]]. Installation is already done on Polish and Romanian wikis from our CEE Region. English phrases from [[:commons:MediaWiki:Gadget-Cat-a-lot.js/translating|MediaWiki:Gadget-Cat-a-lot.js/translating]] can be translated and saved in [[:commons:MediaWiki:Gadget-Cat-a-lot.js/ro|MediaWiki:Gadget-Cat-a-lot.js/ro]] (for example). [[:m:CEE Hub/Working Groups/Technical Advancement Group|CEE Hub Technical Advancement Group]] is willing to support your community in the installation of the tool, and to offer support in case of bugs, as we can report them to the development team. Just leave a message below with any issues you encounter. --[[Кыттааччы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Кыттааччы ырытыыта:MediaWiki message delivery|ырытыы]]) 10:42, 18 Сэтинньи 2025 (UTC) (on behalf of the CEE Hub Technical Advancement Group) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670161 --> == Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля == [[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki <!-- Сообщение отправил Участник:KGruszczyk-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам. Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу. Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах Викимедиа. Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года. Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9 <!-- Сообщение отправил Участник:KGruszczyk-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[Кыттааччы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Кыттааччы ырытыыта:MediaWiki message delivery|ырытыы]]) 11:21, 31 Кулун тутар 2026 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Call for Community Candidates – Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 == ''Please help us and your community by translating this announcement into your language!'' Dear all, The [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026]] is currently underway. There are 4 seats allocated to community representatives. Community members are invited to nominate themselves as candidates for these seats. These positions will be filled through a vote by the CEE community. '''Eligibility criteria:''' * Candidates must be [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026/Eligibility|eligible voters]]: ** Have a Wikimedia account created before 18 December 2025 ** Have at least 300 edits between 18 December 2025 and 18 June 2026 ** Must not have been blocked between 18 March 2026 and 18 June 2026 * Must have participated in at least 2 of the last 3 [[Meta:Wikimedia CEE Hub/CEE Hub Status Meeting|CEE Hub Advisory Group meetings]] You can check your eligibility using the following tool: https://cee-sc-election.toolforge.org/ '''How to proceed:''' Candidates may nominate themselves or be nominated by others. If nominated by others, the candidate must explicitly accept the nomination before 18 June 2026. The candidate should create their nomination page and submit their candidacy [[Meta:Wikimedia_CEE_Hub_Steering_Committee_Election_2026/Nominations|here]]: Please also inform your communities about the election and encourage participation. Best regards,   Electoral Commission of Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 --[[Meta:Кыттааччы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meta:Кыттааччы ырытыыта:MediaWiki message delivery|ырытыы]]) 10:00, 30 Муус устар 2026 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == Приглашение: Wiki Conference для русскоязычных участников (16 мая) == Здравствуйте, Мы хотели бы пригласить вас на Wiki Conference для русскоязычных участников — онлайн-мероприятие, проводимое при поддержке CEE Hub. Встреча состоится в субботу, 16 мая, в 12:00 UTC / 14:00 CEST (пожалуйста, проверьте ваше местное время: https://zonestamp.toolforge.org/1778932800). Вы можете зарегистрироваться заранее, чтобы получить ссылку для подключения: [[Event:Wiki_Conference_for_Russian-Speaking_Contributors]] Это мероприятие задумано как пространство для участников движения Wikimedia из разных стран, где можно обменяться знаниями, опытом и идеями, связанными с работой в русскоязычных сообществах. Оно открыто для всех редакторов проектов Wikimedia. Выступления приглашённых спикеров будут сопровождаться синхронным переводом на русский язык. Приглашаются все, кто заинтересован в обсуждаемых темах. В программе предусмотрены сессии, посвящённые техническим аспектам программного обеспечения Wikimedia, панельная дискуссия о редактировании Википедии в сложных условиях, а также обмен опытом по сотрудничеству с учреждениями GLAM и дополнительные выступления от представителей сообщества. Среди подтверждённых сессий: - Сохранение нейтральности в ненейтральной среде — дискуссия с редакторами из разных языковых сообществ (Basak Tosun, Amir Sarabadani, Batyrbek Alimzhanov, Mikheil Chabukashvili), модератор — Iglika Ivanova - Обмен успешными практиками развития GLAM-проектов — с участием Zana Strkovska (Wikimedia MKD) - Состояние программного обеспечения Wikimedia — с участием Marshall Miller (Wikimedia Foundation) Будем рады вашему участию. С наилучшими пожеланиями, <br>Команда CEE Hub <!-- Сообщение отправил Участник:KGruszczyk-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30401520 --> 7ortj45db2volm03pta25991l3hpnt2 0 4782 428122 424906 2026-05-06T03:31:27Z Ojkhol 24881 /* Швейцария бэлиэ күннэрэ */ 428122 wikitext text/x-wiki {{Булкуйума|Швеция}} {{Infobox Country |native_name = {{lang-de|Schweizerische Eidgenossenschaft}}<br />{{lang-fr|Confédération suisse}}<br /> {{lang-it|Confederazione Svizzera}}<br />{{lang-rm|Confederaziun svizra}}<br />{{lang-la|Confoederatio Helvetica}} |conventional_long_name = Швейцария Конфедерацията |common_name = Switzerland |image_flag = Flag of Switzerland (Pantone).svg |image_coat = Coat of Arms of Switzerland (Pantone).svg |image_map = Europe location CHE.png |map_width = 291px |map_caption = {{map_caption |region=on the [[Эуропа]]}} |national_motto = {{lang|la|''[[Unus pro omnibus, omnes pro uno]]''}}<!--IF YOU FEEL TEMPTED TO REPLACE THIS WITH "none", PLEASE CHECK THE TALK PAGE AND ITS ARCHIVES FIRST, and also read the linked article!--> <small>([[Латыын тыла|Латин]])<ref>The motto is traditional; it is not defined by law.</ref><br />«One for all, all for one»</small> |national_anthem = "[[Swiss Psalm]]" |official_languages = [[ниэмэс тыла|ниэмэс]],<br />[[француз тыла]],<br />[[итал тыла|итал]],<br />[[рмоанш тыла|романш]]<ref> [http://www.admin.ch/ch/d/sr/101/a4.html?lang=en Federal Constitution], article 4, «National languages» : ''National languages'' are German, French, Italian, and [[Romansh language|Romansh]]; [http://www.admin.ch/org/polit/00083/index.html?lang=en Federal Constitution], article 70, «Languages», paragraph 1: The ''official languages'' of the Confederation are German, French, and Italian. Romansh shall be an official language for communicating with persons of Romansh language.</ref> |demonym = Swiss |capital = [[Берн]]<ref>''De jure'' «federal city»; ''de facto'' capital. Because of historical federalist sensibilities, Swiss law does not designate a formal capital, and some federal institutions such as courts are located in other cities.</ref> |largest_city = [[Цүрих]] |government_type = [[Direct democracy]]<br />[[Federation|Federal]] [[parliamentary republic]] |leader_title1 = [[Swiss Federal Council|Federal Council]] |leader_name1 = <!--Ordered by seniority:-->[[Moritz Leuenberger|M. Leuenberger]] <br />[[Pascal Couchepin|P. Couchepin]] <small>([[President of the Confederation (Switzerland)|Pres. 08]])</small> <br />[[Ueli Maurer|U.Maurer]]<br />[[Micheline Calmy-Rey|M. Calmy-Rey]] <br />[[Hans-Rudolf Merz|H.-R. Merz]] <small>([[Vice President|V]][[President of the Confederation (Switzerland)|P 08]])</small><br />[[Doris Leuthard|D. Leuthard]] <br />[[Eveline Widmer-Schlumpf|E. Widmer-Schlumpf]] |area_km2 = 41,285 |area_sq_mi = 15,940 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 136th |area_magnitude = 1 E10 |percent_water = 4.2 |population_estimate = 7,676,500 |population_estimate_year = 2008<ref>[http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/en/index/themen/01/02/blank/key/bevoelkerungsstand.html ''Current population and population growth''], Source: Annual Population Statistics (ESPOP), Swiss Federal Statistical Office.</ref> |population_estimate_rank = 94th |population_density_km2 = 181.4 |population_density_sq_mi = 479.8 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 61st |population_census = 7,288,010 |population_census_year = 2000 |GDP_PPP = $301.181 billion<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=146&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=50&pr.y=7|title=Report for Selected Countries and Subjects<!-- Bot generated title -->}}</ref> |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP_rank = 38th |GDP_PPP_per_capita = $41,264<ref name="autogenerated1" /> (IMF) |GDP_PPP_per_capita_rank = 6th |GDP_nominal = $427.074 billion<ref name="autogenerated1" /> |GDP_nominal_rank = 19th |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $58,513<ref name="autogenerated1" /> (IMF) |GDP_nominal_per_capita_rank = 7th |HDI_year = 2007 |HDI = {{increase}} 0.955 |HDI_rank = 7th |HDI_category = <font color="#009900">high</font> |Gini = 33.7 |Gini_year = 2000 |Gini_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |sovereignty_type = [[Independence]] |established_event1 = [[History of Switzerland|Foundation date]] |established_event2 = [[Treaty of Basel (1499)|''de facto'']] |established_event3 = [[Peace of Westphalia|Recognized]] |established_event4 = [[Restauration (Switzerland)|Restored]] |established_event5 = [[Switzerland as a federal state|Federal state]] |established_date1 = 1 August<ref>Traditional. The [[Federal Charter]] only mentions «early August» and the treaty is a renewal of an older one, now lost.</ref> 1291 |established_date2 = 22 September 1499 |established_date3 = 24 October 1648 |established_date4 = 7 August 1815 |established_date5 = 12 September 1848<ref>A [http://www.verfassungen.de/ch/tagsatzungsbeschluss48.htm solemn declaration of the Tagsatzung] declared the Federal Constitution adopted on 12 September 1848. A [http://www.verfassungen.de/ch/tagsatzungsbeschluss48-2.htm resolution of the Tagsatzung] of 14 September 1848 specified that the powers of the institutions provided for by the 1815 Federal Treaty would expire at the time of the constitution of the [[Swiss Federal Council|Federal Council]], which took place on 16 November 1848.</ref> |currency = [[Swiss franc]] |currency_code = CHF |time_zone = [[Central European Time|CET]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] |utc_offset_DST = +2 |drives_on = right |cctld = [[.ch]] |calling_code = 41 |footnotes = }} '''Швейцария''' (официаллык '''Швейцария Конфедерацията''') диэн [[Арҕаа Эуропа]] дойдута. Олохтоохторун ахсаана 7.6 мөл киhи, иэнэ 41,285 км². Швейцария [[федерал республика]], 26 [[швейцария кантоннара|кантоннардаах]] (штаттардаах). Киин куората [[Берн]]. Суолталаах куораттар: [[Женева]], [[Базель]] уонна [[Цүрих]]. Швейцария аан дойду ордук баай дойдуларын ахсааннарыгар киирэр. Кирбиилэhэр [[Германия]]лыын хоту уонна хотугулуу-илин, [[Франция]]лыын арҕаа уонна хотугулуу-арҕаа, [[Италия]]лыын соҕуруу уонна соҕуруулуу-арҕаа, [[Аустрия]]лыын уонна [[Лихтенштайн]]ныын илин. == Географията == Альпа хайалара дойду сирин 60-ча бырыһыанын ылаллар уонна дойдуну хотугулуу-илинтэн соҕуруулуу-арҕаа быһа охсоллор. Швейцария хайа хайыһарынан дьарыгырар курортарынан биллэр, онтулара 200-тэн тахсалар, онтон сорохторо аан дойдуга саамай үчүгэйинэн ааҕыллалар. Швейцария өссө күөллэринэн (саамай биллэллэрэ Цүрих, Тун уонна Женева күөллэрэ), күрүлгэннэринэн, ледниктарынан, минеральнай дьүүктэ ууларынан биллэр. Женева күөлэ Арҕаа Еуропа саамай улахан тууһа суох уу саппаастааҕынан аатырар. Эуропа Рейн, Рона уонна Инн курдук улахан өрүстэрэ Швейцаряи Альпатын хайаларыттан саҕаланаллар. == Олохтоохторо == Элбэх култуура бэйэ-бэйэтигэр дьайыыта Швейцарияҕа 4 ил тыла баарыгар тиэрдибит: ниэмэс (65 %), француз (20 %), итальянскай (9 %) уонна ретер-роман тыла (1 % кыра). Олохтоохторун ахсаана 7 мөл киһи. Онтон 20 % атын омук дьоно. Швейцарецтар ортотунан 79 саастарыгар диэри олороллор. Олохтоохторун 46 % католиктар, 40 % протестааннар, уоннааҕылара — атын итэҕэллээхтэр. == Ил тутула == Швейцария 26 сувереннай кантонтан турар, ол кантоннартан үһэ иккилии полукантонтан тураллар. Бу кантоннар Конфедерацияҕа хобоммуттар. Хас биирдии кантон туһунан сокуоннаах, нолуок систиэмлээх, үөрэҕирии систиэмэлээх, сууттаах. Федеральнай бырабыыталыстыба тас политиканы, тас эргиэни дьаһайар, дойду көмүскэлинэн дьарыктанар. Ниэмэстии саҥарар кантоннар: * Ааргау * Аппенцель-Ауссерроден * Аппенсель-Иннерроден * Базель-Ланд * Базель-Штадт * [[Берн]] * Гларус * Граубюнден * Люцерн * Санкт-Галлен * Золотурн * Тургау * Нидвальден * Обвальден * Ури * Цуг * Швиц * Шаффхаузен * [[Цүрих]] Француузтуу саҥарар кантоннар: * Вале * Во * Женева * Невшатель * Дьура (Jura) Итальянскайдыы саҥарар кантон: * Тичино Икки тыллаах кантон (ниэмэстии уонна французтуу): * Фрибург == Эуропа сойууһун кытта сыһыан == Швейцария Эуропа сойууһугар киирбэт. Ол гынан баран көҥүл атыы туһунан ЭС кытта сөбүлэҥнээх, уонна элбэх дойдулар ыккардыларынааҕы сөбүлэҥнэрдээх, онон атыы-эргиэн уонна өҥө оҥоруута көҥүллүк ыытыллар. Онон Швейцария политика өттүнэн Эуропаттан тутулуга суох эрээри Эуропа рыынагар толору киирэ сылдьар. Эуропаҕа табаар киллэриитинэе Швейцария үһүс миэсэҕэ турар, Эуропа табаарын туһаныытынан иккис миэстэлээх. == Швейцария бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 2]] — сибэтиэй [[Бертольд]] күнэ. * [[Атырдьах ыйын 1]] — [[Швейцария Конфедерациятын күнэ|Конфедерация күнэ]]. 1291 сыллаахха Швейцарияҕа билигин киирэр кантоннар Швиц, Ури, Унтервальден сойуустаспыттар. * [[Сэтинньи 9]] — Айааччы күнэ * [[Ахсынньы 26]] — Сибэтиэй Стефан күнэ == Туһаныллыбыт сирдэр == * ''Недвижимость в Швейцарии.'' Фогт Татьяна, Сандер Сергей, М., «Экономика», 2008 ISBN 978-5-282-02795-2 == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{Countries of Europe}} [[Категория:Швейцария| ]] pkvvr8m6s94btvjx19ctlws9vv88ryn 0 4820 428115 428068 2026-05-06T03:26:36Z Ojkhol 24881 /* Бруней бэлиэ күннэрэ */ 428115 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = <big>بروني دارالسلام</big> |conventional_long_name = ''Negara Brunei Darussalam''<br />Бруней илэ, Эйэ Сирэ |common_name = Brunei |image_flag = Flag of Brunei.svg |image_coat =Emblem_of_Brunei.svg |symbol_type = Crest |image_map = LocationBrunei.svg |national_motto = "Always in service with God's guidance"{{spaces|2}}<small>(translation)</small> |national_anthem = ''[[Allah Peliharakan Sultan]]''<small><br />''God Bless the Sultan''</small> |official_languages = [[Malalay language|Malay]] |demonym = [[Bruneian]] |capital = [[Bandar Seri Begawan]] |largest_city = [[Bandar Seri Begawan]] |largest urban area = [[Kuala Belait]] |government_type = [[Islamic]] [[Sultanate]] |leader_title1 = [[List of Sultans of Brunei|Sultan]] |leader_name1 = [[Hassanal Bolkiah]] |sovereignty_type = [[Independence]] |established_event1 = End of<br />British occupation |established_date1 = January 1, 1984 |area_rank = 172nd |area_magnitude = 1 E9 |area_km2 = 5,765 |area_sq_mi = 2,226 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 8.6 |population_estimate = 381,371<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bx.html#People CIA - The World Factbook: Brunei]</ref> |population_estimate_year = July 2008 |population_density_km2 = 66 |population_density_sq_mi = 168 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 134th |GDP_PPP = $10.199 billion <!--http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2006/01/data/dbcoutm.cfm?SD=2005&ED=2007&R1=1&R2=1&CS=3&SS=2&OS=C&DD=0&OUT=1&C=516&S=PPPWGT-PPPPC&RequestTimeout=120&CMP=0&x=99&y=10--> |GDP_PPP_rank = 138th |GDP_PPP_year = 2005 |GDP_PPP_per_capita = $51,000 |GDP_PPP_per_capita_rank = 5th |HDI = {{increase}} 0.894 |HDI_rank = 30th |HDI_year = 2007 |HDI_category = <font color="#009900">high</font> |currency = [[Brunei dollar]] |currency_code = BND |country_code = |time_zone = |utc_offset = +8.1 |time_zone_DST = y language|Malay]] |demonym = [[Bruneian]] |capital = [[Bandar Seri Begawan]] |largest_city = [[Bandar Seri Begawan]] |largest urban area = [[Kuala Belait]] |government_type = [[Islamic]] [[Sultanate]] |leader_title1 = [[List of Sultans of Brunei|Sultan]] |leader_name1 = [[Hassanal Bolkiah]] |sovereignty_type = [[Independence]] |established_event1 = End of<br />British occupation |established_date1 = January 1, 1984 |area_rank = 172nd |area_magnitude = 1 E9 |area_km2 = 5,765 |area_sq_mi = 2,226 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 8.6 |population_estimate = 381,371<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bx.html#People CIA - The World Factbook: Brunei]</ref> |population_estimate_year = July 2008 |population_density_km2 = 66 |population_density_sq_mi = 168 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 134th |GDP_PPP = $10.199 billion <!--http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2006/01/data/dbcoutm.cfm?SD=2005&ED=2007&R1=1&R2=1&CS=3&SS=2&OS=C&DD=0&OUT=1&C=516&S=PPPWGT-PPPPC&RequestTimeout=120&CMP=0&x=99&y=10--> |GDP_PPP_rank = 138th |GDP_PPP_year = 2005 |GDP_PPP_per_capita = $51,000 |GDP_PPP_per_capita_rank = 5th |HDI = {{increase}} 0.894 |HDI_rank = 30th |HDI_year = 2007 |HDI_category = <font color="#009900">high</font> |currency = [[Brunei dollar]] |currency_code = BND |country_code = |time_zone = |utc_offset = +8.1 |time_zone_DST = |utc_offset_DST = |drives_on = left |cctld = [[.bn]] |calling_code = +673¹ |footnote1 = Also 080 from [[East Malaysia]] }} '''Бруней''' диэн [[Соҕуруулуу-илин Азия|Соҕуруулуу-илин Азияҕa]], [[Борнео]] арыы хоту өттүгэр, [[Соҕуруу Кытай байҕала|Соҕуруу Кытай байҕалын]] кытылыгар турар дойду. [[Малайзия]], [[Саравак]] диэн илиниин кирбиилэhэр. == Бруней бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 1]] — ({{Флагификация|Камерун}}, {{Флагификация|Гаити}}, {{Флагификация|Судаан}} эмиэ бэлиэтииллэр) — Тутулуга суох буолуу күнэ. * [[Олунньу 23]] — Дойду күнэ * [[Ыам ыйын 31]] — Хоруол малаай полкатын күнэ * [[От ыйын 15]] — [[Хассанал Болкиах|Болкиах]] султаан төрөөбүт күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} == Өссө маны көр == * [[Royal Brunei Airlines]] {{азия}} [[Категория:Азия дойдулара]] oodjfeo3y4zok4lyii9wpc7wnxai7x0 0 4841 428127 427308 2026-05-06T03:34:16Z Ojkhol 24881 /* Индонезия бэлиэ күннэрэ */ 428127 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Индонезия Өрөспүүбүлүкэтэ |conventional_long_name = ''Republik Indonesia'' |common_name = Indonesia |image_flag = Flag of Indonesia.svg |image_coat = Coat of Arms of Indonesia Garuda Pancasila.svg |symbol_type = Coat of arms |image_map = Indonesia (orthographic projection).svg |national_motto = ''[[Bhinneka Tunggal Ika]]'' |national_anthem = ''[[Indonesia Raya]]'' |official_languages = [[Индонезия тыла]] |capital = [[Дьакарта]] |demonym = [[Demographics of Indonesia|Indonesian]] |latd=6 |latm=10.5 |latNS=S |longd=106 |longm=49.7 |longEW=E |largest_city = capital |government_type = [[Республика]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Joko Widodo]] |leader_title2 = [[Вице президент]] |leader_name2 = [[Ma'ruf Amin]] |area_rank = 16th |area_magnitude = 1_E+12 |area_km2 = 1,904,569 |area_sq_mi = 735,358 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 4.85 |population_estimate = 237,512,352 |population_estimate_year = July 2008 est. |population_estimate_rank = 4th |population_census = 206,264,595 |population_census_year = 2000 |population_density_km2 = 134 |population_density_sq_mi = 347 |population_density_rank = 84th |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $838.479 billion |GDP_PPP_rank = 16th |GDP_PPP_per_capita = $3,728 |GDP_PPP_per_capita_rank = 120th |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal = $432.944 billion |GDP_nominal_rank = 20th |GDP_nominal_per_capita = $1,925 |GDP_nominal_per_capita_rank = 115th |HDI_year = 2007 |HDI = {{increase}} 0.728 |HDI_rank = 107th |HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |Gini = 34.3 |Gini_year = 2002 |sovereignty_type = [[Independence]]<br /><small>from [[Netherlands]]</small> |established_event1 = Declared |established_date1 = 17 August 1945 |currency = [[Indonesian rupiah|Rupiah]] |currency_code = IDR |time_zone = various |utc_offset = +7 to +9 |time_zone_DST = not observed |utc_offset_DST = |drives_on = left |cctld = [[.id]] |calling_code = 62 |website = [http://www.indonesia.go.id/id/index.php www.indonesia.go.id/id/] |footnotes = }} '''Индонезия Өрөспүүбүлүкэтэ''' ([[индонезия тыла|индонезиялыы]] ''Republik Indonesia'') диэн [[Соҕуруулуу-илин Азия]] дойдута. 17,508 арыыга баар. Индонезия аан дойду ордук улахан [[архипелаг]] дойдута. Олохтоохторун ахсаана 237 млн киhи (аан дойдуга 4с миэстэ, [[Ислам]] дойдуларыттан 1кы миэстэ). [[Папуа Саҥа Гуинея|Папуа Саҥа Гуинеялыын]], [[Илин Тимор|Илин Тимордуун]] уонна [[Малайзия|Малайзиялыын]] кирбиилэhэр. == Экономиката == Индонезия - биир саамай улахан сельско-хозяйственнай продукцияны оҥорон таһаарар дойду. Улахан [[промышленно-сайдыбыт]] куораттар бааллар, холобура [[Дьакарта]], [[Семаранг]], [[Сурабайа]], [[Паданг]], [[Парлембанг]], [[Паканбару]], [[Дьамби]], [[Бенкулу]] (Бэнкулу), [[Денпасар]], [[Раба]]. Бу ыйыллыбыт куораттарга дойду 89% индустрията баар, олортон 52% [[Дьакарта]] куоратка тиксэр. Онон сибээстээн Дьакарта куорат саамай улахан [[промышленно-сайдыбыт]] куората буолар, ону таһынан саамай улахан иэнинэн, дьонун ахсаанынан даҕаны == Индонезия бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 3]] — Итэҕэл министиэристибэтин күнэ * [[Муус устар 6]] — Балыксыт күнэ * [[Муус устар 21]] — Картини күнэ * [[Ыам ыйын 2]] — Үөрэх күнэ * [[Ыам ыйын 20]] — Дойду уһуктуутун күнэ ([[1908]]) * [[От ыйын 23]] — [[Оҕо күнэ]]<ref>ru.qwe.wiki/wiki/Children's_Day</ref> * [[Атырдьах ыйын 10]] — Бэтэрээннэр күннэрэ. Дойду тутулуга суох буолуутун иһин уонна аан дойду үрдүнэн эйэни көмүскүүр кыргыһыыларга кыттыбыт бэтэрээннэргэ ананар күн. 2014 сыллаахтан бэлиэтэнэр. Бэрэсидьиэн ыйааҕар этиллэринэн бу күн 1949 сыллаахха Голландия аармыйатын кытта сэрии Суракартаҕа эйэ сөбүлэҥинэн түмүктэммитэ<ref>[http://www.hukumonline.com/pusatdata/downloadfile/lt5408098591378/parent/lt5408069ab8e61 Presidential Decree No. 30 of 2014 (Keppres Nomor 30 Tahun 2014, Lembaran Negara Republik Indonesia Tahun 2014 Nomor 188, Tambahan Lembaran Negara Republik Indonesia Nomor 5573)]</ref>. * [[Атырдьах ыйын 17]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ]] (Японияттан, 1945) * [[Атырдьах ыйын 18]] — Конституция күнэ * [[Алтынньы 5]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Алтынньы 22]] — Сантри күнэ. 1945 сыллаахха Голландияны утары тутулуга суох буолуу иһин охсуһуу джихад буолара биллэриллибит * [[Алтынньы 28]] — Ыччат андаҕарын күнэ ({{lang-id|Hari Sumpah Pemuda}}). 1928 сыллаахха Индонезия ыччатын иккис сийиэһигэр бу күн үс сүрүн этиилээх андаҕар этиллибит: "Индонезияны эрэ дойдубут быһыытынан билинэбит, Индонезия омуга буолабыт, Индонезия тылын өйүүбүт". Бу кэнниттэн малаай тылын Индонезияҕа туттуллар түөлбэ тыла [[Индонезия тыла|индонезия тыла]] диэн ааттанар буолбута * [[Сэтинньи 10]] — Дьоруойдар күннэрэ (Хари Пахлаван) * [[Сэтинньи 12]] ** Аҕа күнэ ** Чөл турук күнэ * [[Сэтинньи 14]] — Мобил биригээдэ күнэ (Хари бригада мобил). 1945 сыллаахха дьоппуон сэриилэрин тобоҕун тутарга, киин куоракка бэрээдэк олохтуурга тэриллибит полиция чаастара * [[Сэтинньи 25]] — Учуутал күнэ * [[Ахсынньы 13]] — Нусантара күнэ ([[Соҕуруулуу-илин Азия]] арыыларын сомоҕолоһууларын күнэ) * [[Ахсынньы 22]] — Ийэ күнэ == Альбом == <center><gallery caption="Indonesia" widths="180px" heights="120px" perrow="3"> File:Museum Nasional Indonesia.jpg|Индонезия национальнай музейа [[Киин Дьакаарта]]ҕа File:Jakarta Skyline Part 2.jpg|[[Wisma 46]], Indonesia's tallest office building, located in the middle of Jakarta skyscraper. File:Central Jakarta.JPG|Jalan Thamrin, the main avenue in Central Jakarta File:Gambir Station Platform.jpg|A train at [[Gambir]] station in [[Central Jakarta]] File:BungKarno-indonoob.JPG|100 000 олбохтоох Bung Karno стадион File:Indonesia 2002 CIA map.png|Индонезия каартата File:Indonesia provinces english.png|Индонезия провинциялара File:Jalan malioboro - Jogjakarta.JPG|Malioboro, the most famous street in Yogyakarta city Image:transjogja.jpg|Trans Jogja Bus. A bus rapid transit system in Yogyakarta city File:SOTO FOOD.jpg|A selection of [[Indonesian cuisine|Indonesian food]], including ''Soto Ayam'' (chicken soup), ''sate kerang'' ([[satay|shellfish kebabs]]), ''telor pindang'' (preserved eggs), ''perkedel'' (fritter), and ''es teh manis'' (sweet iced tea) File:Indonesian Army infantryman participating in the GPOI.jpg|An Indonesian Army infantryman participating in the U.N.'s Global Peacekeeping Operation Initiative Image:Panser side left.JPG|Pindad Panser "Anoa" shown during Indo Defense and Aerospace Expo 2008 |Indonesian Naval vessels Image:AURI B-25.jpg|B-25 Mitchell bombers of the AURI in the 1950s Image:Jmnei.jpg|A [[Javanese people|Javanese]] engineer closes one of the gun bay doors on a Dutch [[Brewster Buffalo|Buffalo]], January 1942. |[[Mazda6]] used by the Jakarta Metro Highway Patrol (''Ditlantas Polda Metro Jaya'') as a patrol car |[[Mitsubishi Lancer]] used by Vital Object Protection of Indonesian National Police File:ID_diesel_loco_CC_201-05_060327_4217_kta.jpg|GE U20C in [[Индонезия]], #CC201-05 File:Diesel locomotive CC 203 22 at Gambir Station.jpg|GE U20C "Full-Width Cabin" Индонезияҕа, #CC203-22 File:ID_diesel_loco_CC_204-06_060403_2512_mri.jpg|GE U20C full computer control locomotive in Indonesia, #CC204-06 [...] </gallery></center> {{Geo-stub}} {{азия}} [[Категория:Соҕуруулуу-илин Азия дойдулара]] cvuhgk2pul0dxtviabw8du196jqc6uy 0 5337 428112 428096 2026-05-06T03:24:03Z Ojkhol 24881 /* Тайбаан бэлиэ күннэрэ */ 428112 wikitext text/x-wiki {{Булкуйума|Тайбаан}} {{атын суолталара|Кытай (суолталара)}} {{Infobox Country |native_name = Кытай Өрөспүүбүлүкэтэ |conventional_long_name = 中華民國<br />''Zhōnghuá Mínguó'' <!--Do not change to "Jhonghua Minguo" (i.e. Tongyong pinyin) because Hanyu pinyin is the official romanization from 1 January 2009.--> |common_name = Taiwan |image_flag = Flag of the Republic of China.svg |image_coat = National Emblem of the Republic of China.svg |symbol_type = National Emblem |image_map = Locator map of the ROC Taiwan.svg |image_map2 = Republic of China (orthographic projection, without Mongolia).svg |national flower = plumflower.jpg |national_anthem = ''[[National Anthem of the Republic of China]]''<br />[[File:National anthem of the Republic of China (Taiwan) 中華民國國歌(演奏版).ogg|center]] |capital = [[Тайпэй]]<ref name="capital">Before relocating to Taiwan, the capital of the ROC was [[Nanjing]] (then romanized as "Nanking")&nbsp;[http://www.gio.gov.tw/taiwan-website/5-gp/yearbook/2002/appendix2.htm The History of the ROC Before 1949]. After the relocation of the government to Taiwan, Generalissimo [[Chiang Kai-shek]] declared [[Taipei]] would be the provisional capital. [[Nanjing]] then appeared in official maps and publications as the capital while Taipei was labeled as the [[Temporary capital|provisional capital]]&nbsp;[http://atimes.com/atimes/Others/taiwan.html Taiwan (中華民國)]. During the 8 years of the DPP administration, the government stopped printing official maps showing the ROC as comprising more than Taiwan (including the [[Chinese Mainland]]), and the disctinction between official capital and de facto capital lost its importance. However, the official capital is still Nanjing&nbsp;[http://atimes.com/atimes/Others/taiwan.html Taiwan (中華民國)] &nbsp;[http://www.chinastudyabroad.org/Nanjing-facts.aspx Nanjing Facts]</ref><ref>{{cite web | url = http://atimes.com/atimes/Others/taiwan.html | title = Taiwan (中華民國) | publisher = Asia Times | date = 2005-06-01}}</ref>. |latd=25 |latm=02 |latNS=N |longd=121 |longm=38 |longEW=E |largest_city = capital <!---only Mandarin is the official language, others are regional languages, per http://www.gio.gov.tw/ct.asp?xItem=35570&ctNode=4101 ----> |official_languages = [[Standard Mandarin]] |government_type = [[Semi-presidential system]] |leader_title1 = [[President of the Republic of China|President]] |leader_name1 = [[Tsai Ing-wen]] |leader_title2 = [[Vice President of the Republic of China|Vice President]] |leader_name2 = [[Chen Chien-jen]] |leader_title3 = [[Premier of the Republic of China|Premier]] |leader_name3 = [[Su Tseng-chang]] |legislature = [[Legislative Yuan]] |area_km2 = 36,188 |area_sq_mi = 13,975 |area_rank = 136th |area_magnitude = 1 E10 |percent_water = 10.34 |population_estimate = 22,911,292<ref name="CIA">[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tw.html CIA - The World Factbook -- Taiwan]</ref> |population_estimate_year = 2007 |population_estimate_rank = 47th{{smallsup|a}} |population_density_km2 = 633.12 |population_density_sq_mi = 1,639.43 |population_density_rank = 14th{{smallsup|a}} |demonym = [[Taiwanese people|Taiwanese]] or [[Chinese people|Chinese]] |GDP_PPP = $695.388 billion |GDP_PPP_rank = 19th |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP_per_capita = $30,126 |GDP_PPP_per_capita_rank = 28th |GDP_nominal = $383,307 billion |GDP_nominal_rank = 24th |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $16,274 |GDP_nominal_per_capita_rank = 36th |sovereignty_type = [[History of the Republic of China|Establishment]] |sovereignty_note = [[Xinhai Revolution]] |established_event1 = [[Wuchang Uprising|Start of Xinhai Revolution]] |established_date1 = [[October 10]], [[1911]] |established_event2 = Republic established |established_date2 = [[January 1]], [[1912]] |HDI = {{increase}} 0.932&nbsp; |HDI_rank = 23rd if ranked<ref name="hdi">Due to [[Political status of the Republic of China|its political status]], the [[United Nations|UN]] has not calculated an [[Human Development Index|HDI]] for the ROC. The ROC government calculated its HDI for 2004 to be 0.932; if [[list of countries by Human Development Index|included among UN HDI figures]], the ROC would rank 23rd (high), like [[Israel]].&nbsp;[http://www.stat.gov.tw/public/Data/712121616871.pdf 國情統計通報]</ref> |HDI_year = 2005 |HDI_category = {{color|green|high}} |currency = [[New Taiwan dollar]] (NT$) |currency_code = TWD |country_code = TPE |time_zone = [[Time in China#Chungyuan|CST]] |utc_offset = [[UTC+8|+8]] |time_zone_DST = not observed |utc_offset_DST = |date_format = yyyy-mm-dd <br /> yyyy年m月d日 <br /> ([[Common Era|CE]]; [[Chinese calendar|CE+2697]]) ''or'' [[Minguo calendar|民國yyyy年m月d日]] |drives_on = right |cctld = [[.tw]] |calling_code = 886 |footnotes = ^a Rank based on 2006 figures. }} '''Кытай Өрөспүүбүлүкэтэ''' ({{lang-zh|中華民國}}, [[кытай суруга|судургулуу]] 中华民国, [[пиньинь]] Zhōnghuá Mínguó, {{lang-en|Republic of China}}), ол эбэтэр '''Тайбаан''' (кытайдыы 台湾, пиньинь Тàiwān) - [[Илин Азия]]ҕа баар [[республика]]. Тайбаан суверенитетын аан дойдуга билиҥҥи кэмҥэ 23 дойду билинэр. Кытай Республиката [[ХНТ|Холбоһуктаах Нациялар Тэрилтэлэрин]] олохтообут дойдуларыттан биирдэстэрэ. Кытай Республиката 1912 с. төрүттэмитэ. Ол кэмҥэ бүтүн [[Кытай]]ы уонна [[Монголия]]ны баһылыыр этэ. 1949 с. гражданскай сэрии кэнниттэн, Кытайга коммунистар былааска кэлбиттэрин кэннэ, урукку дьаhалта - [[Гоминьдан]] партията Тайбааҥҥа көспүтэ. Кытай Республикатын хонтуруолугар Тайбаан арыыны кытта Пэнху, Кинмень, Мацу уо.д.а. кыракый арыылар киирэллэр. Кытай Дьон Өрөспүүбүлүкэтэ Тайбааны бэйэтин провинциятынан ааҕынар (台湾省，tàiwānshěng). Онон Кытай Өрөспүүбүлүкэтын ыйытыыта ситэ быһаарылла илик. == Аата == == Остуоруйа == == Географията == == Бэлиитикэ == == Административнай тыырыллыыта == [[File:Taiwan ROC political divisions labeled ru.svg|300px|thumb|Административнай тыырыллыыта Кытай Өрөспүүбүлүкэтэ]] == Экэниэмикэтэ == == Олохтоохторо == == Тыллара == == Тайбаан бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 1]] — Олохтонуу күнэ. * [[Олунньу 28]] — Эйэлээх кэриэстэбил күнэ * [[Кулун тутар 12]] ({{Флагификация|Кытай}} эмиэ бэлиэтиир) — Мас олордуу күнэ * [[Кулун тутар 29]] — [[Ыччат күнэ (Тайвань)|Ыччат күнэ]] * [[Муус устар 4]] ({{Флагификация|Гонконг}} эмиэ бэлиэтиир) — Оҕо көмүскэлин күнэ * [[Муус устар 5]] ({{Флагификация|Малайзия}}, {{Флагификация|Гонконг}}, {{Флагификация|Аомынь}} эмиэ бэлиэтииллэр) — [[цинмин|Өлбүттэри ахтар күн]] * [[Ыам ыйын 4]] — Литэрэтиирэ күнэ. Иккис аан дойду сэриитин кэнниттэн Тайбаан арыыга уус-уран литэрэтиирэҕэ дьоппуон сабыдыалын утары охсуһар күн курдук саҕаламмыта. Бү күн суруйааччыларга бириэмийэ туттараллар * [[Ыам ыйын 10]] — Байҕал таҥарата Мацу күнэ * [[Бэс ыйын 3]] — Опиуму утары хамсааһын күнэ * [[Атырдьах ыйын 8]] — [[Аҕалар күннэрэ (Тайвань)|Аҕалар күннэрэ]] (Ба Ба күнэ 爸爸 節, ол аата "аҕыс-аҕыс", ахсыс ый ахсыс күнэ) * [[Балаҕан ыйын 26]] — Күһүн ортото * [[Балаҕан ыйын 28]] — Учуутал күнэ. Конфуцийга аналлаах тэрээһиннэр ыытыллаллар * [[Алтынньы 21]] — Тас кытайдар күннэрэ * [[Алтынньы 25]] — Ретроцессия (атын дойду былааһыттан бэйэ былааһыгар төннүү) күнэ. 1945 сыллаахха Потсдам кэмпириэнсийэтин түмүгүнэн Тайбаан арыыга Япония былааһа сууллубута, ол туһунан докумуоҥҥа Тайбэйга бу күн илии баттаммыта. Ретроцессия диэн мөккүөрдээх тиэрмин, сорох устуоруктар уонна бэлиитиктэр этэллэринэн бу күн оккупаассыйа эрэ тохтообут, Кытай Тайбааны баһылаабытын туһунан этиллибэт. * [[Сэтинньи 12]] — [[Сунь Ятсен]] төрөөбүт күнэ, ону кытары Быраастар күннэрэ уонна Култуура чөлүгэр түһүүтүн күнэ * [[Ахсынньы 21]] — [[Күн туруута|Күн туруутун]] кэмигэр илиҥҥи дойдуларга тэриллэр Дунчжи бэстибээл. Инь уонна Янь бөлүһүөпүйэтигэр хараҥа уонна сырдык алтыһыылырагыр суолталаах күн быһыытынан бэлиэтэнэр. Үксүн дьон аймахтарын кытта бэлиэтииллэр * [[Ахсынньы 25]] — Конституция күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{азия}} [[Категория:Илин Азия дойдулара]] [[Категория:Мөккүөрдээх сирдэр]] 6h4sg0aicybzte3itu9s47y0pnsbw7e 0 6114 428111 427907 2026-05-06T03:23:33Z Ojkhol 24881 /* Дьобуруопа Сойууһун бэлиэ күннэрэ */ 428111 wikitext text/x-wiki {{Infobox Geopolitical organization |native_name = {{Collapsible list|title=<center>Эуропа Холбоһуга<center>|<center>{{lang|bg|''Европейски съюз''}} {{bg icon}}<br />{{lang|cs|''Evropská unie''}} {{cs icon}}<br />{{lang|da|''Den Europæiske Union''}} {{da icon}}<br />{{lang|nl|''Europese Unie''}} {{nl icon}}<br />{{lang|et|''Euroopa Liit''}} {{et icon}}<br />{{lang|fi|''Euroopan unioni''}} {{fi icon}}<br />{{lang|fr|''Union européenne''}} {{fr icon}}<br />{{lang|de|''Europäische Union''}} {{de icon}}<br />{{lang|el|''Ευρωπαϊκή Ένωση''}} {{el icon}}<br />{{lang|hu|''Európai Unió''}} {{hu icon}}<br />{{lang|ga|''An tAontas Eorpach''}} {{ga icon}}<br />{{lang|it|''Unione Europea''}} {{it icon}}<br />{{lang|lv|''Eiropas Savienība''}} {{lv icon}}<br />{{lang|lt|''Europos Sąjunga''}} {{lt icon}}<br />{{lang|mt|''L-Unjoni Ewropea''}} {{mt icon}}<br />{{lang|pl|''Unia Europejska''}} {{pl icon}}<br />{{lang|pt|''União Europeia''}} {{pt icon}}<br />{{lang|ro|''Uniunea Europeană''}} {{ro icon}}<br />{{lang|sk|''Európska únia''}} {{sk icon}}<br />{{lang|sl|''Evropska unija''}} {{sl icon}}<br />{{lang|es|''Unión Europea''}} {{es icon}}<br />{{lang|sv|''Europeiska unionen''}} {{sv icon}}</center>}} |linking_name = the European Union |image_flag = Flag of Europe.svg |image_coat = |symbol_width = 95px |symbol_type = Presidency insignia |motto = [[European symbols#Motto|United in diversity]] |anthem = ''[[Anthem of Europe|Ode to Joy]]''<small>(orchestral)</small> |linking_name = the European Union |image_map = Global European Union.svg |map_caption = |map_width = 220px |admin_center_type = [[Location of European Union institutions|Political centres]] |admin_center = [[Брүссель]]<br />[[Лүксембург (куорат)|Лүксембург]]<br />[[Страсбур]] |largest_metropolitan_area = [[London]] |languages_type = [[ил тыла|Ил тыллара]] |languages = {{Collapsible list|titlestyle = font-weight:normal; background:transparent; text-align:left; |title=[[Languages of the European Union|23]] |[[Bulgarian language|Bulgarian]] |[[Czech language|Czech]] |[[Danish language|Danish]] |[[Dutch language|Dutch]] |[[English language|English]] |[[Estonian language|Estonian]] |[[Finnish language|Finnish]] |[[French language|French]] |[[German language|German]] |[[Greek language|Greek]] |[[Hungarian language|Hungarian]] |[[Irish language|Irish]] |[[Italian language|Italian]] |[[Latvian language|Latvian]] |[[Lithuanian language|Lithuanian]] |[[Maltese language|Maltese]] |[[Polish language|Polish]] |[[Portuguese language|Portuguese]] |[[Romanian language|Romanian]] |[[Slovak language|Slovak]] |[[Slovene language|Slovenian]] |[[Spanish language|Spanish]] |[[Swedish language|Swedish]]}} |membership_type = [[Дьобуруопа Холбоhугун кыттааччы илэ|Кыттааччы иллэр]] |membership = {{Collapsible list|titlestyle = font-weight:normal; background:transparent; text-align:left; |title=[[List of European Union member states|27]] |{{flag|Austria}} |{{flag|Belgium}} |{{flag|Bulgaria}} |{{flag|Cyprus}} | {{flag|Croatia}} |{{flag|Czech Republic}} |{{flag|Denmark}} |{{flag|Estonia}} |{{flag|Finland}} |{{flag|France}} |{{flag|Germany}} |{{flag|Greece}} |{{flag|Hungary}} |{{flag|Ireland}} |{{flag|Italy}} |{{flag|Latvia}} |{{flag|Lithuania}} |{{flag|Luxembourg}} |{{flag|Malta}} |{{flag|Netherlands}} |{{flag|Poland}} |{{flag|Portugal}} |{{flag|Romania}} |{{flag|Slovakia}} |{{flag|Slovenia}} |{{flag|Spain}} |{{flag|Sweden}} }} |ethnic_groups = |ethnic_groups_year = |demonym = |government_type = [[Sui generis]] |leader_title1 = [[Дьобуруопа Хамыыһыйата|Хамыыһыйа]] |leader_name1 = [[Жозе Мануэл Баррозу]] ^{<small>[[Эуропа Дьон Партията|(ЭДьП)]]</small>} |leader_title2 = [[Дьобуруопа Түмэнэ|Парламент]] |leader_name2 = [[Ханс-Герт Пөттериҥ]] ^{<small>[[Эуропа Дьон Партията|(ЭДьП)]]</small>} |leader_title3 = [[Дьобуруопа Сойууһун Сүбэтэ|Сүбэ]] |leader_name3 = [[Испания]] |leader_title4 = [[Өбрүөпэ Сүбэтэ|{{nowrap|Эуропа Сүбэтэ}}]] |leader_name4 = [[Мирек Тополанек]] ^{<small>[[Эуропа Демократтара|(ЭД)]]</small>} |sovereignty_type = [[Дьобуруопа Сойууһун устуоруйата|Устуоруйата]] |sovereignty_note = |established_event1 = [[Париж Үлэҕэ (1951)|Париж Үлэҕэ]] |established_date1 = [[1951]] [[муус устар 18]] |established_event2 = [[Ром Үлэҕэ]] |established_date2 = [[1957]] [[кулун тутар 25]] |established_event3 = [[Маастрихт Үлэҕэ]] |established_date3 = [[1992]] [[олунньу 7]] |area_rank = n/a<!-- gives link to list --><!--For comparison only, rank order non sensical please do not add--> |area_magnitude = 1 E12 |area_km2 = 4,324,782 |area_sq_mi = 1,669,807 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 3.08 |population_estimate = 499,021,851 |population_density_km2 = 115 |population_density_sq_mi = 298 |population_estimate_rank = n/a<!-- gives link to list --><!--For comparison only, rank order non sensical please do not add--> |population_estimate_year = 2008 |population_census = |population_census_year = |population_density_km2 = 114<!--494,070,000 / 4,324,782 = 114 people/km2 (figures are those used in infobox on 21 August 2007 (2007 figures)--> |population_density_sq_mi = 289 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = n/a<!-- gives link to list --><!--For comparison only, rank order non sensical please do not add--> |GDP_PPP = $14.712 trillion |GDP_PPP_rank = n/a<!-- gives link to list --><!--For comparison only, rank order non sensical please do not add--> |GDP_PPP_year = 2007 ([[International Monetary Fund|IMF]]) |GDP_PPP_per_capita = $28,213<!--2006 figure, anyone have 2007 or 2008? --> |GDP_PPP_per_capita_rank = n/a<!-- gives link to list --> |GDP_nominal = $16.830 trillion |GDP_nominal_rank = n/a<!-- gives link to list --><!--For comparison only, rank order non sensical please do not add--> |GDP_nominal_year = 2007 ([[International Monetary Fund|IMF]]) |GDP_nominal_per_capita = $33,482<!--2007--> |GDP_nominal_per_capita_rank = n/a<!-- gives link to list --> |Gini = 31 (EU25) |Gini_year = 2005 |Gini_category = Low |HDI = 0.959-0.813 |HDI_rank = n/a |HDI_year = 2005 |HDI_category = High |currency = {{Collapsible list|titlestyle = font-weight:normal; background:transparent; text-align:left; |title=[[Эуро]] |Euro (€) <code>([[ISO 4217|EUR]])</code>&nbsp;(''[[de jure]]'') |<hr/> |[[Pound sterling|British pound]] |[[Bulgarian lev]] |[[Czech koruna]] |[[Danish krone]] |[[Estonian kroon]] |[[Hungarian forint]] |[[Latvian lats]] |[[Lithuanian litas]] |[[Polish złoty]] |[[Romanian leu]] |[[Swedish krona]]}} |currency_code = |time_zone = |utc_offset = +0 to +2 |time_zone_DST-BST-GMT = |DST_note = |utc_offset_DST = +1 to +3 |cctld = [[.eu]] |calling_code = |footnote1 = }} '''Дьобуруопа Сойууһа''' ('''ӨС''') диэн 27 [[Европа|Дьобуруопа]] иллэрин [[политика]] уонна [[экономика]] холбоhуктара. [[1992]] олунньутугар ылыллыбыт [[Маастрихт Үлэҕэ|Маастрихт Үлэҕинэн]] тэриллибитэ (1993 сэтинньитигэр чахчылаах буолбута). 500 млн олорооччулардаах, ЭУ номинал [[брутто аан дойду оҥоhуга|брутто аан дойду оҥоhугун]] 30% (16.8 трлн [[АХШ доллара|$]]) таhаарар. ЕС бары кыттааччы иллэрин сокуоннарын системаларын биир стандартаан [[соҕотох баhаар]] тэрийбитэ, кини [[Түөрт Көҥүл (Эуропа Холбоhуга)|Түөрт Көҥүлү]] мэктиэлиир. Кини бүтүн [[эргиэн]], [[агрикултуура]], [[балыктааhын]] уонна регионнааҕы сайдыы политикаларын өйүүр. Уон алта кыттааччы дойду [[эуро]] диэн бүтүн валютаны ылыммыттара. ЭУ сүүрбэ биир дойдута [[NATO]] кыттааччылара. ЭУ [[Шенген Сөбүлэhиитэ|Шенген Сөбүлэhиитигэр]] кыттыылаах дойдуларын (ол ахсааныгар ЭУ'тыгар киирбэт дойдулар) икки ардыларыгар пааспор контролын эhиитигэр улахан оруолу оонньообута. ЕС [[омуктар икки ардыларынааҕы дьаhалта]] уонна [[супранационализм]] булкаас систематынан үлэлиир. Сүрүн институттара уонна органнара: [[Эуропа Комиссията]], [[Эуропа Парламена]], [[Эуропа Холбоhугун Сүбэтэ]], [[Эуропа Сүбэтэ]], [[Эуропа Кырдьыктабыл Суута]] уонна [[Эуропа Киин Баана]]. ЭУ олорооччулара Парламены хас биэс сыл аайы талаллар. Билиҥҥи ЭУ 1951 алта дойду тэрийбит [[Эуропа чох уонна ыстаал холбоhо|Эуропа чох уонна ыстаал холбоhуттан]] уонна 1957 [[Ром Үлэҕэ|Ром Үлэҕиттэн]] төрүөттээх. Онтон ыла холбоhук саҥа дойдулар киниэхэ кыттыhаннар улааппыт уонна саҥа политика эйгэлэрэ уонна институттар эбиллибиттэр. [[File:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|thumb|right|Комиссия]] == Историята == == Кыттааччы иллэр == Дьобуруопа Холбоhуга 27 [[тутулуга суох буолуу|тутулуга суох]] [[суверенитет|суверен]] [[дойду|дойдулартан]] турар: * [[Аустрия]] * [[Бельгия]] * [[Болгария]] * [[Дания]] * [[Германия]] * [[Греция]] * [[Ирландия]] * [[Испания]] * [[Италия]] * [[Кипр]] * [[Латвия]] * [[Литва]] * [[Лүксембург]] * [[Мадьаар Сирэ]] * [[Мальта]] * [[Недерланд]] * [[Польша]] * [[Португалия]] * [[Румыния]] * [[Словакия]] * [[Чехия|Чех Республиката]] * [[Швеция]] * [[Финляндия]] * [[Франция]] * [[Хорватия]] * [[Эстония]] Кыттааччы буолууга официаллык кандидат дойдулар [[Македония]] уонна [[Түркийэ]], [[Албания]], [[Босния уонна Херцеговина]], [[Монтенегро]], [[Сербия]], [[Украина]], [[Молдова]], [[Грузия]]. Эуропа Комиссията [[Косова|Косованы]] кандидат буолар кыахтаах дойдулар тиhиктэригэр киллэрбитэ, ол гынан баран кыттааччы иллэртэн сорохторо кинини, Сербияттан туспа, тутулуга суох дойду быhыытынан билинэ иликтэр. == Дьобуруопа Сойууһун бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 1]] — [[Евро]] күнэ. * [[Олунньу 11]] — 112 суһал нүөмэр күнэ * [[Кулун тутар 6]] — Европаҕа сиэрдээх дьон күнэ. Бу күн сэриилэр кэмнэригэр уонна тоталитаризм бүрүүкээн турбут кэмигэр атын дьону быыһыыр үлэнэн дьарыктаммыт дьону ахталлар * [[Кулун тутар 25]] — Талааннар күннэрэ. Венгрия хампаһыытара Бела Барток (1881—1945) төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. Бу күн талааннаах оҕолорго болҕомто тардаллар * [[Балаҕан ыйын 26]] — Европатааҕы тыллар күннэрэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} == Сигэлэр == * [http://europa.eu/index_en.htm EUROPA] – Официаллык уэб-портал * [https://mircare.com/ru/citizenship-and-residence Европанын жарандыгы] * [http://europa.eu/institutions/index_en.htm ЭУ институттара] * [http://www.ec.europa.eu/index_en.htm Комиссия] * [http://www.consilium.europa.eu/cms3_fo/showPage.ASP?lang=EN Сүбэ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080625115839/http://www.consilium.europa.eu/cms3_fo/showPage.ASP?lang=en |date=2008-06-25 }} * [http://www.curia.europa.eu/en/ Кырдьыктабыл Дьүүлэ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081002065818/http://curia.europa.eu/en/ |date=2008-10-02 }} * [http://www.europarl.europa.eu/news/public/default_en.htm Парламент] * [http://europa.eu/agencies/index_en.htm Агенсиялар] * [http://eur-lex.europa.eu/en/index.htm EUR-Lex] {{rq|stub}} {{ЭУ}} [[Категория:Дьобуруопа Холбоhуга|*]] [[Категория:Дьобуруопа Унията| ]] saz6q6dbpezc3e9p0z0jxulpbwwnsbd 0 6425 428137 423611 2026-05-06T03:59:52Z Ojkhol 24881 /* Тохсунньу */ 428137 wikitext text/x-wiki {{Сыллар|1932}} '''1932''' сыл. == Туох буолбута == === Тохсунньу === * [[Тохсунньу]] — РСФСР Наркомземын иһинээҕи ''Госземтрест'' Саха сиринээҕи салаата тэриллэр. * [[Тохсунньу 4]] — [[Моhандас Карамчанд Ганди|Мохандас Карамчанд Гандины]] уонна Ииндийиэ национальнай кэнгириэһин атын басханнарын Британия холуонньатын былаастара хаайбыттар. * [[Тохсунньу 25]] **[[ССРС]] уонна Польша саба түспэт туһунан пакт түһэрсибиттэр. **Иккис [[Кытай]]-[[Дьоппуон]] сэриитин кэмигэр хотугулуу-илиҥҥи [[Хэйлунцзян]] провинциятын киин куората [[Харбин]] обороната саҕаламмыт. * [[Тохсунньу 27]] — [[Сангаар]] руднигар таас чох быыла эстибит. 11 оробуочай өлбүт, икки ыараханнык бааһырбыт. Үлэ балтараа ыйга тохтообут, 30 шахтер үлэтиттэн уурайбыт<ref>{{Кинигэ|автор=К.Н. Гурьев, В.Г. Слепцов|заглавие=История Сангар в датах и фактах|место=Якутск|издательство=Типография Департамента начального и среднего профессионального образования минобразования РС(Я)|год=2002|страницы=17|страниц=91|тираж=1000}}</ref>. * [[Тохсунньу 28]] — [[Дьоппуон]] сэриилэрэ [[Шанхай]]га саба түспүттэр. Куорат иһигэр буолбут биир ыйдаах кыргыһыы түмүгэр [[Кытай Өрөспүүбүлүкэтэ]] сэбилэниилээх күүстэрин барытын Шанхайтан таһаарбыт. * [[Тохсунньу 29]] — Саха АССР Совнаркомын уурааҕынан ''Аэрофотогеотрест'' диэн тэрилтэ тэриллэр. Саха сирин геодезия уонна топография өртүнэн үөрэтэр. === Олунньу === * [[Олунньу 4]] — Иккис [[Кытай]]-[[Дьоппуон]] сэриитин кэмигэр 10 күннээх көмүскэнии кэнниттэн дьоппуоннарга [[Харбин]]бэриллибит. * [[Олунньу 18]] — [[Дьоппуон]] импиэрийэтэ хотугулуу-илин [[Кытай]]га ''Маньчжоу-го'' диэн судаарыстыба тэрийбит. Дойду баһылыгынан Кытай бүтэһик импэрээтэрин, маньчжур династиятын киһитин Пу Ини олордубуттар. * [[Олунньу 27]] — [[Англия]] учуонайа Джеймс Чедвик [[нейтрон]]у арыйбыт. === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 9]] — [[Маньчжоу-го]] үрдүкү баһылыга [[Пу И]] дуоһунаска киирбит. === Муус устар === * [[Муус устар 10]] — Уу көлөтүн норуот хамыһаарын № 139 бирикээһинэн [[Дьокуускайдааҕы уу көлөтүн үнүстүүтэ|Дьокуускайдааҕы өрүс техникума]] аһыллыбыта. * [[Муус устар 13]] — ССРС Норуот хамыһаардарын сэбиэтэ (Совнарком) «Байкал-Амур тимир суолун тутуутун туһунан» уураах таһаарбыт. * [[Муус устар 23]] — ВКП(б) Киин кэмитиэтэ сэбиэскэй суруйааччылары түмэр сойуус тэриллэрин туһунан уураах таһаарбыт<ref>{{Кинигэ|заглавие=Материалы первой всеякутской конференции советских писателей: (2-11 декабря 1934 года)|ответственный=Н. Е. Мординов|место=Якутск|издательство=Якутское государственное издательство|год=1936|страницы=9|страниц=161|тираж=4200}}</ref>. === Ыам ыйа === * [[Ыам ыйын 11]] — Саха АССР Совнаркома "Кымыс оҥоруу туһунан" уураах ылар. === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 15]] — [[Староватов Петр Хрисанфович|Староватов П.Х.]] "Үлэ Геройа" аат иҥэриллэр. === От ыйа === * [[От ыйын 5]] — [[Португалия]] премьер-миниистиринэн [[Антониу де Оливейра Салазар]] анаммыт. Кини бу солоҕо [[1968]] сыллаахха диэри 36 сыл олорон дойдуну салайбыт. Салазар өр кэмнээх кризис кэнниттэн былааска кэлэн экэниэмикэни өрө тардыбыт, дьадаҥы дьон ахсаанын аччаппыт, ол эрэн үөрэҕириигэ, дьон олоҕун таһымыгар болҕомто ууруллубатах. * [[От ыйын 8]] — Дьокуускайга [[Бастакы бүтүн Саха сиринээҕи спартакиада]] аһыллыбыт. Саха АССР тэриллибитэ 10 сылыгар анаммыт. * [[От ыйын 31]] — НСДАП (нацистар баартыйалара) [[Германия]]ҕа быыбарга 38% куолаһы ылбыт. === Атырдьах ыйа === * [[Атырдьах ыйын 5]] — [[Богатырев Афанасий Данилович|Афанасий Богатырев]] хапытааннаах икки бааржа соһуулаах «Лена» борокуот [[Тиксии]] хомоҕо киирбит. Ол саҕана манна ким да олорбот этэ. Борокуот хомо кытылыгар метеостанция тутуохтаах эспэдииссийэни уонна манан ааһыахтаах «Сибиряков» диэн мууһу хайытар борокуокка анаан чох аҕалбыт. Бу тэрээһин барыта [[Хотугу байҕал суолун сүрүн дьаһалтата|Хотугу байҕал суолун]] арыйыыга, хоту сирдэр хааччыйыыларын тупсарыыга аналлаах этэ. * [[Атырдьах ыйын 6]] — Бастакы [[Венециятааҕы киинэ бэстибээлэ]] аһыллыбыт. * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Дьокуускай|Дьокуускайга]] Киин электростанция тутуута саҕаланна. * [[Атырдьах ыйын 13]] — [[Рим]]ҥэ [[Гульельмо Маркони]] бастакы ''микро'' долгуннаах араадьыйаны үлэлэппит. Билигин маннык долгуннар туттуллар эйгэлэрэ олус киэҥ: суотабай сибээс, рация, Bluetooth, Wi-Fi уо.д.а. * [[Атырдьах ыйын 21]] — [[Венеция]]ҕа бастакы аан дойдутааҕы киинэ бэстибээлэ буолбут. === Балаҕан ыйа === * [[Балаҕан ыйын 5]] — Саха сирин [[Совнарком|Норуот хамыһаардарын сэбиэтэ]] (СНК) Саха сиринээҕи «Госкино» управляющайа Чернышев дакылаатын истэн баран уураах таһаарбыт «Об организации фонда кинофикации и образовании Комитета кинофикации при СНК ЯАССР». * [[Балаҕан ыйын 23]] — Неджд султана Абдул-Азиз ибн Абдуррахман Аль Сауд судаарыстыбатыгар Хиджаз диэн эрэгийиэни холбоон [[Сауд Арабията|Сауд Арабиятын]] төрүттээбит. * [[Балаҕан ыйын 24]] — [[Индия]]ҕа [[Махатма Ганди]] уонна Бабасахиб Амбедкар "тыытыллыбаттар" касталарыгар парламеҥҥа туспа квота көрүллэрин туһунан сөбүлэҥ түһэрсибиттэр. === Алтынньы === * [[Алтынньы 20]] — Уһук Илин кыраайын састаабыгар [[Сахалин уобалаһа]] тэриллибит. Ол саҕана уобалас [[Сахалин]] арыытын хотугу аҥаарын эрэ ылара, арыы соҕуруу аҥаарын [[Дьоппуон]] бас билэрэ. === Ахсынньы === * [[Ахсынньы 10]] — [[Таиланд]] конституциялаах монархияҕа кубулуйбут. * [[Ахсынньы 17]] — [[Хотугу байҕал суолун сүрүн дьаһалтата]] (Главное управление Северного морского пути - Главсевморпуть) тэриллибит. Главсевморпуть сүрүн сыала — Арктиканы туһаҕа таһаарыыны уонна Хотугу байҕал суолунан хараабыллар сылдьалларын хааччыйыы. * [[Ахсынньы 27]] — [[ССРС]]-ка [[ССРС пааспара|пааспар]] баар буолбут. Бу иннинэ кыраныысса таһыгар үлэлиир эрэ гражданнар пааспардаах этилэр (холобур, Маяковскай 1929 с. хоһоонугар ол пааспар этиллэр). == Төрөөбүттэр == * [[Никитин Павел Павлович]] - суруналыыс * [[Тохсунньу 6]] — [[Каратаев Николай Нифонтович|Николай Каратаев]] — 1987-1998 сылларга Саха Өрөспүүбүлүкэтин Үрдүкү суутун бэрэстээтэлэ, 1972-1987 сылларга [[Саха АССР]] прокурора, [[Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтэ|Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин]] хас да ыҥырыытын дьокутаата. Кини аатын 1999 сылтан [[Бүлүү улууһа|Бүлүү улууһун]] [[Тааһаҕар нэһилиэгэ (Бүлүү улууһа)|Тааһаҕар]] орто оскуолата сүгэр. * [[Тохсунньу 16]] — [[Гольдеров Василий Федотович]] — саха поэта, суруйааччыта. * [[Тохсунньу 26]] — [[Никитин Павел Павлович|Павел Никитин]] — суруналыыс, Саха АССР култууратын үтүөлээх үлэһитэ. * [[Олунньу 22]] — [[Шапошников Владимир Петрович|Владимир Шапошников]] — [[Винокуров И.Е. аатынан Намнааҕы педагогика кэллиэһэ|Намнааҕы педучилище]] бастакы дириэктэрэ (1963-1965), тылбаасчыт. * [[Кулун тутар 1]] — [[Шелехова Роза Васильевна]] — история билимин кандидата, * [[Кулун тутар 8]] — [[Колесов Гавриил Гаврилович]] (08.03.1932—1997) — саха суруйааччыта, Саха АССР норуодунай артыыһа * [[Кулун тутар 15]] — [[Тимофеев Михаил Елисеевич]] (15.03.1932—22.01.2013) — саха народнай поэта * [[Кулун тутар 29]] — [[Саввинов Дмитрий Дмитриевич]] - биология наукаларын дуоктара, профессор * [[Ыам ыйын 29]] — [[Бубякин Иван Афанасьевич]] — саха биллиилээх мелодиһа. * [[От ыйын 7]] — [[Потапов Иннокентий Афанасьевич|И. А. Потапов]] төрөөбүт, РСФСР искусствотын үтүөлээх диэйэтэлэ, Ойуунускай аатынан Ил бириэмийэтин лауреата, Арассыыйа художествотын академиятын чилиэнэ, ССРС наукаларын академиятын Сибиирдээҕи салаатын үтүөлээх бэтэрээнэ (2005 өлбүт). * [[От ыйын 9]] — [[Берестов Николай Савельевич]], композитор. 1964 сыллаахтан Саха сиригэр олорбут уонна үлэлээбит композитор, саха төрүт муусукатын чинчийээччи, саха муусукатын тэриллэрин (үнүстүрүмүөннэрин) түмэлин тэрийээччи, хомуһу симфоническай оркестрга киллэрэн онно оонньуур сүрүн үнүстүрүмүөн быһыытынан аан бастаан туһаммыта. Саха сирин композитордарын сойууһун төрүттээбитэ уонна уон сыл тухары салайан үлэлэппитэ (1979-1989). * [[От ыйын 10]] күнүгэр — [[Амыдаев Николай Данилович]] — худуоһунньук, муосчут. * [[От ыйын 14]] — [[Прокопьев Юрий Николаевич|Ю. Н. Прокопьев]], СӨ норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэитэ, судаарыстыба уонна уопсастыба диэйэтэлэ, филология науукатын кандидата ([[2003]] өлбүт) * [[Балаҕан ыйын 28]] — [[Муртаза Шерхан]] — [[казахтар|казаах]] суруйааччыта, Казахскай ССР Судаарыстыбаннай бириэмийэтин лауреата, [[Казахстан]] суруйааччыларын сойууһун бырабылыанньатын иккис сэкиритээрэ. * [[Алтынньы 14]] — [[Олейников Борис Васильевич]], геология уонна минералогия доктора, Геология наукаларын Институтун дириэктэрэ. * [[Алтынньы 22]] — [[Степанов Захар Константинович]], композитор, педагог * [[Сэтинньи 1]] — [[Шубин Константин Николаевич - Полярнай|Константин Шубин - Полярнай]] — [[Дулгааннар|дулгаан]] бэйиэтэ, суруйааччыта. * [[Сэтинньи 23]] — [[Иванова-Сидоркевич Ольга Петровна]] (23.11.1932—2003) — саха биллиилээх ырыаһыта, ырыа айааччыта. * [[Ахсынньы 20]] — [[Николай Уус|Николай Борисов - Николай Уус]] — суруйааччы, 1972—1988 сылларга [[Саха АССР]] прокурорун солбуйааччыта, Российскай Федерация үтүөлээх юриһа. == Өлбүттэр == * [[Кулун тутар 31]] — [[Слепцов Петр Вонифатьевич|Петр Слепцов]] (1876 төр.) — «Сахалар сойуустарын» кыттыылааҕа. 1922 с. Бүтүн Саха сиринээҕи Тэрийэр сийиэс кыттыылааҕа. 1922, 1924, 1926 сс. Саха Киин Ситэриилээх Кэмитиэтин чилиэнинэн талыллыбыт. 1925 с. хоту олохтоох кыра омуктарга көмөлөһөр кэмитиэт бэрэстээтэлин солбуйааччынан, онтон кэлин бэрэстээтэлинэн ананан үлэлээбит. Кэлин ССРС Наукаларын Академиятын иһинэн үлэлиир Антропология уонна этнография музейыгар хотугу норуоттар боппуруостарыгар научнай консультанынан үлэҕэ ылыллар. П.В. Слепцов талааннаах худуоһунньук, фольклорист, этнограф учуонай этэ. * [[Ыам ыйын 8]] — [[Леонтьев Василий Никанорович]] (1895 - 1932), литэрэтиирэ кириитигэ, түмэт диэйэтэлэ. * [[От ыйын 7]] — [[Кырыым]]ҥа быстардык дьадайан, куртах раагыттан суруйааччы [[Александр Грин]] өлбүт. Кини 1880 сыллаахха Вяткаҕа төрөөбүтэ (аҕата поляк эпиһиэрэ, ийэтэ нуучча сиэстэрэтэ). Айымньыларыгар мүччүргэннээх сырыылары, ыраах байҕалларга айаны, үрдүк тапталы ойуулуура. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:1932|*]] 7b8ec37mvccxk8cymt3wi7a40rt4zah 0 7288 428120 419716 2026-05-06T03:29:14Z Ojkhol 24881 /* Бэлиэ күннэр */ 428120 wikitext text/x-wiki '''Тохсунньу 1 күнэ''' — [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл бастакы күнэ. Сыл бүтүө 364 күн ([[ордук хонуктаах сыл]]га 365 күн) баар. == Бэлиэ күннэр == * {{Флагификация|Куба}} — Босхолонуу күнэ. * {{Флагификация|Италия}} — Конституция күнэ. * {{Флагификация|АХШ}} — Эмансипация күнэ. * {{Флагификация|ЕС}} — [[Евро]] күнэ. * {{Флагификация|АХШ}} — Аан дойдутааҕы дьиэ кэргэн күнэ. * {{Флагификация|Тайвань}} (Тайвань) — Олохтонуу күнэ. * {{Флагификация|АХШ}}, {{Флагификация|Канада}} — [[Үрүҥ эһэ]]лии (тымныы ууга) сөтүө күнэ. * {{Флагификация|Литва}} — Литва былааҕын күнэ. * {{Флагификация|Бруней}}, {{Флагификация|Камерун}}, {{Флагификация|Гаити}}, {{Флагификация|Судаан}} — Тутулуга суох буолуу күнэ. * {{Флагификация|Танзания}} — Маһы олордуу күнэ. == Түбэлтэлэр == * [[1622]] — [[Рим папата]] сыл [[тохсунньу 1]] күнүттэн саҕаланар диэн быһаарыыны ылбыт. * [[1700]] — Арассыыйаҕа [[Юлиан халандаара|юлианскай халандаар]] киллэриллибит, Саҥа дьыл тохсунньу 1 күнүгэр көспүт. * [[1759]] — Саха сирин [[бойобуода]]тынан коллежскай асессор [[Павлуцкай Андрей Степанович|Андрей Павлуцкай]] анаммыт. Кини бу солоҕо [[1759]] сыл [[балаҕан ыйын 9]] күнүгэр дылы сулууспалаабыта. * [[1898]] — Билиҥҥитэ [[Горнай улууһа|Горнай улууһугар]] [[Атамай|I Атамай]] нэһилиэгэр Улуу Сыһыы диэн сиргэ биир кылаастаах приход оскуолата арыллыбыт. * [[1901]] — [[Британия]] Австралиятааҕы колониялара холбоһон [[Австралия|Австралия Сомоҕолоһуута]] тэриллибит. * [[1901]] — Билиҥҥитэ [[Орто Халыма улууһа|Орто Халыма улууһун]] [[Иккис Хаҥалас|II–с Хаҥалас нэһилиэгин]] Дүөнсэ учаастагар грамота оскуолата аһыллыбыт. * [[1912]] — [[Нанкин|Нанкиҥҥа]] Цин импиэрийэтин оннугар [[Кытай Өрөспүүбүлүкэтэ]] биллэриллибит. * [[1920]] — [[Верхоянскай]]га [[Дьокуускай]]тан Сибииргэ барытыгар уонна Саха сиригэр Сэбиэскэй былаас олохтонорун туһунан бирикээс кэлбит. Олохтоох дьон уопсай мунньахтарыгар ''[[Үөһээ Дьааҥы улууһа|Үөһээ Дьааҥытааҕы]] саха уонна хаһаах депутаттарын сэбиэтэ'' тэриллибит. Сотору бу Сэбиэт былааһы бэйэтигэр ылбытын туһунан илдьиттэри [[Булуҥ (сэлиэнньэ, Булуҥ улууһа)|Булуҥ]]ҥа, [[Усуйаана]]ҕа, [[Абый]]га уонна [[Орто Халыма]]ҕа ыыппыт. * [[1928]] — Тохсунньуга [[Ньурба|Ньурбаҕа]] мэлиэһэ уонна электростанция үлэҕэ киирбиттэр. * [[1935]] — [[Турция]]ҕа араспаанньалар киллэриллибиттэр уонна ытык титуллар ууратыллыбыттар. * [[1944]] — Александр Александров музыкатыгар аан бастаан [[ССРС]] өрөгөйүн ырыата тыаһаабыт. * [[1952]] — [[ССРС]] Наукаларын Академиятын уурааҕынан [[Дьокуускай|Дьокуускайга]] Наукалар Академиятын Саха сиринээҕи филиалын иһигэр [[Биология института]] тэриллибитэ (2001 сылтан [[Криолитозонаҕа биология проблемаларын института]]). * [[1959]] — [[Куба (дойду)|Куба]] босхолонуутун күнэ. Куба диктаторын Фульхенсио Батистаны [[Фидель Кастро]] күүстэрэ суулларбыттар. * [[1960]] — "[[Мирнинский рабочий]]" хаһыат тахсан саҕалаабыт. [[Мирнэй]] куоратыгар нуучча тылынан нэдиэлэҕэ түөртэ тахсар. * [[1968]] — [[Сэбиэскэй Сойуус]]ка эфиргэ бастакытын «Время» информационнай биэрии тахсыбыт. * [[1969]] — «Ну, погоди!» ойуулук премьерата буолбут. * [[1970]] — "[[Дьааҥы сардаҥата - Заря Яны]]" [[Усуйаана улууһа|Усуйаана улууһун]] хаһыатын бастакы нүөмэрэ тахсыбыт. * [[1981]] — [[Греция]] Дьобуруопа Холбоһугар киирэр. * [[1984]] — [[Бруней]] [[Улуу Британия]]ттан тутулуга суох буолбут. * [[1993]] — Чехословакия икки аҥы арахсан [[Чехия]] уонна [[Словакия]] Өрөспүүбүлүкэлэрэ тэриллибиттэр. * [[1993]] — [[Дьокуускай]]га "[[Якутск Вечерний]]" хаһыат тахсан саҕалаабыт. * [[1995]] — [[Аан дойдутааҕы эргиэн тэрилтэтэ]] төрүттэммит. * [[1997]] — [[Арассыыйа]]ҕа РЕН-ТВ телеканал үлэтин саҕалаабыт. * [[1998]] — [[Арассыыйа]]ҕа деноминация ыытыллыбыт. Саҥа биир [[солкуобай]]га 1000 урукку солкуобай тэҥнэһэр буолбут, туттууга ''копейка'' төннүбүт. * [[1999]] — [[Европа Сойууһа|Европа Сойууһун]] 11 дойдутугар валюта быһыытынан евро киллэриллибит. * [[2007]] — [[Эбэҥки автономиялаах уокуруга|Эбэҥки]] уонна [[Таймыыр (Дулгаан-Ненец)]] автономиялаах уокуруктара [[Красноярскай кыраай]] састаабыгар киирбиттэр. * [[2011]] — [[Эстония]] официальнайдык [[евро]]ҕа көһөр. * [[2023]] — [[Хорватия]] [[евро]]ны ылыммыт (еврозона 20-с дойдута буолбут) уонна Шенген зонатыгар киирбит (27-с чилиэнинэн). == Төрөөбүттэр == * [[1863]] — [[Пьер де Кубертен]] — [[Франция]] учуутала уонна устуоруга. [[Олимпия оонньуулара|Аныгы Олимпия оонньууларын]] төрүттээччитэ, Аан Дойду Олимпия кэмитиэтин олохтооччута уонна бэрэсидьиэнэ. * [[1873]] — [[Рязанскай Афанасий Петрович|Афанасий Рязанскай]] — [[Амма улууһа|Амма улууһун]] бастакы кулубата. * [[1895]] — [[Винокуров Илья Егорович|Илья Винокуров]] — 1943-1946 сылларга [[Саха АССР Миниистирдэрин Сэбиэтин бэрэссэдээтэллэрэ|Саха АССР Совнаркомун бэрэстээтэлэ]], 1946-1952 сылларга [[Саха сирин хомуньуус баартыйатын өрөспүүбүлүкэтээҕи кэмитиэтин (реском, обком) бастакы сэкэрэтээрдэрэ|Саха Сирин обкомун бастакы сэкиритээрэ]]. [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ|Аҕа дойду Улуу сэриитин]] сылларыгар [[Саха сиригэр 1941-1945 сыллардааҕы сут|саха омугун хоргуйан өлөртөн]] быыһаабыт, [[сэллик]] ыарыыга эмтэрбитин тохтотор суолга киллэрбит, Саха Сирин автономиятын 1947 сыллаахха быһаары гыммыттарын көмүскээбит өҥөлөөх Саха Сирин уһулуччулаах салайааччыта. * [[1914]] — [[Николаева Мария Львовна|Мария Николаева]] — Саха Сирин уһун үйэлээх олохтооҕо, Ньурба улууһун [[Хорула нэһилиэгэ (Ньурба улууһа)|Хорула нэһилиэгин]] ытык киһитэ. * [[1920]] — [[Айкаров Алексей Никитич|Алексей Айкаров]] — [[Саха АССР]] үлэһит кылааһын уонна бырамыысыланнаһын устуоруйатын чинчийбит устуоруйа билимин хандьыдаата. * [[1928]] — [[Подойницын Иван Иванович|Иван Подойницын]] — 1985-2007 сылларга [[А.С. Пушкин аатынан Ил Академическай Нуучча Театра|Нуучча драматическай тыйаатырын]] дириэктэрэ. [[Саха Өрөспүүбүлүкэтин ытык киһитэ]] (2000), [[Дьокуускай ытык дьоно|Дьокуускай куоратын ытык киһитэ]]. * [[1929]] — [[Петрова Марина Никифоровна - Тойуктаах Марыына|Марина Петрова - Тойуктаах Марыына]] — тойуксут, саха болкулуорун тарҕатааччы, [[Саха тыйаатыра|Саха тыйаатырын]] артыыһа, [[Саха АССР]] культуратын үтүөлээх үлэһитэ. * [[1930]] — [[Кындыл|Иван Гоголев — Кындыл]] — саха норуодунай бэйиэтэ, драматург, ССРС суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ (1957). Кини аатын Бүлүү народнай тыйаатыра уонна [[Чочу]] орто оскуолата сүгэллэр. * [[1949]] — [[Томскай Петр Петрович|Петр Томскай]] — суруналыыс, Күлүмнүүр аатынан судаарыстыбаннай бириэмийэ лауреата, А.П. Илларионов аатынан Ил Түмэн бириэмийэтин лауреата, [[Усуйаана улууһа|Усуйаана улууһун]] Ытык олохтооҕо. * [[1950]] — [[Поликарпова Евдокия Михайловна|Евдокия Поликарпова]] — саха литэрэтиирэтин орто оскуолаҕа үөрэтиигэ мэтэдиис учуонай, педагогика билимин дуоктара, бэрэпиэссэр, РСФСР норуотун үөрэҕириитин туйгуна, СӨ үөрэҕириитин үтүөлээх үлэһитэ. * [[1959]] — [[Старостин Михаил Гаврильевич|Михаил Старостин]] — саха худуоһунньуга, [[Саха графиктара|график]]. == Өлбүттэр == * [[1975]] — [[Түнгүрээдэп Захар Тимофеевич|Захар Түнгүрээдэп]] — [[Саха АССР]] култууратын үтүөлээх үлэһитэ, араас сылларга Саха судаарыстыбаннай муусука уонна драма тыйаатырын дириэктэринэн уонна Өрөспүүбүлүкэтээҕи бибилэтиэкэ дириэктэринэн үлэлээбитэ. * [[2010]] — [[Захарова Вера Кирилловна|Вера Захарова]] (12.071.1920 төр.) — саха бастакы дьахтар лүөччүгэ, Иккис аан дойду сэриитин кыттыылааҕа. "Үстэ өлбүттэр" диэн репрессияламмыт дьон туһунан кинигэ ааптара, аҕатын Чурапчыттан төрүттээх учуутал идэлээх Кирилл Захаровы сэрии кэмигэр "ыраахтааҕы саҕана сахалары сэриигэ ыыппатахтара" диэтэ диэн хаайаннар, онно өлбүтэ. * [[2013]] — [[Каримова Салима Сафиевна|Салима Каримова]] — 1968—1988 сылларга Соҕуруу Саха сиринээҕи комплекснай эспэдииссийэ кылаабынай геолога, [[Социалистыы Үлэ Дьоруойа]]. {{ыйдар}} [[Категория:Тохсунньу 1]] hb6kijxwup3gb5nwe2yctb2opgarh33 0 7289 428125 423823 2026-05-06T03:33:01Z Ojkhol 24881 /* Бэлиэ күннэр */ 428125 wikitext text/x-wiki '''Тохсунньу 2''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 2-с күнэ. Сыл бүтүө 363 күн ([[ордук хонуктаах сыл]]га 364 күн) баар. == Бэлиэ күннэр == * Саҥа Дьыл иккис күнэ (Арассыыйаҕа, Казахстааҥҥа, Хотугу Македонияҕа, Науруга, Черногорияҕа, Саҥа Зеландияҕа, Румынияҕа, Словенияҕа, Швейцарияҕа, Украинаҕа өрөбүл). * [[Билим фантастиката|Билим фантастикатын]] күнэ. * {{Флагификация|Гаити}} — өбүгэлэр күнэ. * {{Флагификация|Швейцария}} — сибэтиэй [[Бертольд]] күнэ. * {{Флагификация|Сент-Китс и Невис}} — Карнавал күнэ. * {{Флагификация|Колумбия}} — Карнавал бастакы күнэ (Соҕуруу Колумбия). == Түбэлтэлэр == * [[366]] — мууһурбут [[Рейн]] өрүһү туораан алемааннар Рим импиэрийэтигэр саба түспүттэр<ref>{{Cite EB1911|wstitle= Alamanni |volume= 01 |last= Beck|first= Frederick George Meeson | page = 468; see lines four and five from the end |quote=....Early in the 5th century the Alamanni appear to have crossed the Rhine and conquered and settled Alsace and a large part of Switzerland. }}</ref>. * [[533]] — Меркурий диэн Рим базиликатын аҕабыыта Иоанн II паапа буолбут, бөрүстүөлгэ олороругар паапалартан аан бастакынан аатын уларыппыт (Меркурий диэн былыргы римляннарга атыы-эргиэн таҥарата). * [[1570]] — [[Уордаах Уйбаан]] опричниктара [[Новгород уобалаһа|Новгород]] куоракка погром саҕалаабыттар. * [[1703]] — [[Арассыыйа]] бастакы бэчээттэнэр хаһыата «Ведомости» күн сирин көрбүт. * [[1757]] — [[Улуу Британия|Британия]] [[Калькутта]] куораты (Ииндийэ) сэриилээн ылбыт. * [[1813]] — [[Кутузов Михаил Илларионович|Михаил Кутузов]] бэйэтин сэриилэрин французтары дойду кыраныыссатыттан үүрбүттэринэн эҕэрдэлээбит. * [[1900]] — Чикаго ханаала аһыллыбыт. Бу ханаал хараабыллар Улуу күөллэр уонна [[Миссисиипи (өрүс)|Миссисипи]] өрүс ыккардыларыгар устууларын хааччыйбыта уонна санитарнай суолталааҕа: ханаал тутуллуон иннинэ [[Чикаго]] куорат канализациятын уута [[Мичиган |Мичиган]] күөлгэ түһэрэ. * [[1905]] ** [[Арассыыйа-Дьоппуон сэриитэ|Арассыыйа-Дьоппуон сэриитин]] кэмигэр [[Порт-Артур]] гарнизона куораты дьоппуоннарга туран биэрбит. ** Порт-Артур тас рейдэтигэр «Севастополь» броненосец тимирдиллибит. * [[1916]] — [[Нуучча ботаникаҕа уопсастыбата]] тэриллибит<ref>1993 г. [[Шерих, Дмитрий Юрьевич|Шерих Д. Ю.]] «Городской месяцеслов. 1000 дат из прошлого Санкт-Петербурга, Петрограда, Ленинграда.» К 290-летию Санкт-Петербурга. Издательство «Петербург — XXI век». 224 с., тираж 30000 экз. ISBN 5-85490-036-X</ref>. * [[1919]] ** [[Вильнюс]]ка Польша легионердара былааһы ылбыттар. ** [[Рига]]ҕа оробуочайдар өрө турбуттар. * [[1942]] — Иккис аан дойду сэриитэ: Дьоппуон сэбилэниилээх күүстэрэ Филиппиин киин куоратын Маниланы сэриилээн ылбыттар. * [[1943]] — [[Кавказ иһин кыргыһыы (1942—1943)|Кавказка ньиэмэстэр чугуйуулара]] саҕаламмыт. * [[1947]] — [[Сахалин уобалаһа]] тэриллибит. Саҥа уобалас сорҕото [[дьоппуон]]нартан төннөрүллүбүтэ, онтон сорҕото [[Хабаровскай кыраай]]тан таһаарыллыбыта. * [[1951]] — [[Дьокуускай]]га -60C кыраадыс буолбут. * [[1959 сыл|1959]] — Сэбиэскэй Сойуус «Луна-1» хараабылы көтүппүт, бу аппараат аан дойдуга бастакынан [[Ый]]га чугаһаабыт уонна Күнү эргийэр орбитаҕа тахсыбыт. * [[1967]] — [[Рональд Рейган]], уруккута киинэ артыыһа уонна кэлин [[АХШ]] бэрэсидьиэнэ буолбут киһи, [[Калифорния]] күбүрүнээтэрин бирисээгэтин биэрбит. * [[1992]] — [[Арассыыйа]]ҕа табаар сыаната босхо ыытыллыбыт (либерализация цен). Бу дойду экэниэмикэтин төрдүттэн уларыта тутуу (радикальнай реформа) саҕаланыыта этэ. * [[2020]] — [[Нидерланды]] "Голландия" диэн аат официальнай туттуллуутун тохтоппут. * [[2022 сыл|2022]] — [[Казахстаан|Казахстааҥҥа]] уматык сыаната эмискэ үрдээбитин утаран [[Казахстаҥҥа протестар (2022)|бырачыастар]] саҕаламмыттар, тохсунньу 11 күнүгэр диэри 238 киһи өлбүт, тыһыынчанан киһи бааһырбыт. == Төрөөбүттэр == * [[1920]] — [[Айзек Азимов]] — [[АХШ|Америка]] фантаст суруйааччыта, билим популяризатора. * [[1930]] — [[Михайлов Владимир Николаевич|Владимир Михайлов]] — Саха АССР хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, "Аҕа дойдуга өҥөлөрүн иһин" II истиэпэннээх уордьан, "[[Хотугу Сулус (уордьан)|Хотугу сулус]]" уордьан кавалердара. * [[1937]] — [[Кривошапкин Вадим Григорьевич|Вадим Кривошапкин]] — [[Арассыыйа]] билимин үтүөлээх диэйэтэлэ, медицина билимин дуоктара, [[ХИФУ]] профессора. * [[1939]] — [[Ефремова Лидия Ефремовна|Лидия Ефремова-Маркова]] — ССРС доруобуйатын харыстабылын туйгуна, РСФСР үтүөлээх бырааһа, [[Мэҥэ Хаҥалас улууһа|Мэҥэ Хаҥалас улууһун]] (1999) уонна Наахара нэһилиэгин ытык олохтооҕо. * [[1946]] — [[Готовцев Михаил Николаевич|Михаил Готовцев]] — «Удьуор» бааһынай хаһаайыстыба баһылыга, Үлэ Дьоруойа (2014), Үлэ Албан аатын уордьанын толору кавалера, [[Саха Өрөспүүбүлүкэтин ытык киһитэ]] (2013), [[Уус-Алдан улууһа|Уус-Алдан улууһун]] ытык киһитэ. * [[1952]] — [[Варламова-Матвеева Анна Егоровна|Анна Варламова-Матвеева - Айысхаана]] — суруйааччы, 2000—2018 сылларга [[Чолбон (сурунаал)|“Чолбон”]] уус-уран литературнай, общественнай-политическай сурунаал эппиэттиир сэкирэтээрэ. * [[1957]] — [[Михальчук Илья Филиппович|Илья Михальчук]] — 1998-2007 сылларга [[Дьокуускай баһылыктара|Дьокуускай куоратын баһылыга]], 2008-2012 сылларга [[Архангельскай уобалас]] губернатора. * [[1960]] — [[Борисова Ариадна Валентиновна|Ариадна Борисова]] — суруйааччы, тылбаасчыт, СӨ култууратын туйгуна. * [[1978]] — [[Поскачин Афанасий Дмитриевич|Афанасий Поскачин]] — боксаҕа Арассыыйа чөмпүйүөнэ (2001). == Өлбүттэр == * [[1956]] — [[Афанасьев Николай Егорович|Николай Афанасьев]], [[саха]] омугун үөрэҕириитигэр улахан өҥөлөөх киһи, [[Күлүмнүүр (Никифоров Василий Васильевич)|В. В. Никифоровы]] уонна [[Новгородов Семен Андреевич|С. А. Новгородовы]] кытта бииргэ үлэлээбит [[Саха АССР]] оскуолатын үтүөлээх учуутала, үөрэҕирии наркомун солбуйааччыта. Аммаҕа [[1877]] с. төрөөбүтэ, Павловскайга өлбүтэ. * [[1994]] — [[Ким Леонид Александрович|Леонид Ким]] — [[Саха норуодунай худуоһунньуктарын тиһилигэ|Саха АССР норуодунай худуоһунньуга]], уопсастыбаннай диэйэтэл, педагог. {{ыйдар}} [[Категория:Тохсунньу 2]] 6kc70136xn8ck9k9epldvwievvaxpcn 0 7308 428130 412988 2026-05-06T03:38:12Z Ojkhol 24881 /* Бэлиэ күннэр */ 428130 wikitext text/x-wiki '''Тохсунньу 4''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 4-с күнэ. Сыл бүтүө 361 күн ([[ордук хонуктаах сыл]]га 362 күн) баар. == Бэлиэ күннэр == * {{Флагификация|ООН}} — Брайль азбукатын аан дойдутааҕы күнэ * {{Флагификация|Ангола}} — Холуонньа кэмигэр олохторун толук уурбут дьон күнэ * {{Флагификация|Конго Демократ Өрөспүүбүлүкэтэ}} — Толук буолбут дьон күнэ * {{Флагификация|Мьянма}} — Тутулуга суох буолуу күнэ (1948 сыллаахха Британияттан) * {{Флагификация|Нигерия}} — Огони күнэ (огони омук кэскиллээх буолуутун иһин хамсааһын) * {{Флагификация|США}} — [[Спагетти]] күнэ * Ороһооспо уон икки күнүттэн уон бииристэрэ (арҕаа христианство) == Түбэлтэлэр == * [[1717]] — [[Нидерланд]], [[Улуу Британия|Британия]] уонна [[Франция]] Тройственнай сойуус түһэрсэн, күүстээх Испанияны утары куомуннаспыттар. Онтон сылтаан Европаҕа тыҥааһын үөскээбит, сэрии буола сыспыт. * [[1762]] — Британия Испанияҕа сэриини биллэрбит, онон Испания [[Сэттэ сыллаах сэрии]]гэ киирбит. * [[1878]] — [[Нуучча-Туурак сэриитэ (1877-78)]]: [[Болгария]] киин куората София Осмааннартан босхоломмут. * [[1918]] — [[Финляндия]] тутулуга суох буолуутун декларациятын [[Арассыыйа]], [[Швеция]], [[Германия]] уонна [[Франция]] билиммиттэр. * [[1920]] — [[Иркутскай|Иркутскайга]] адмирал [[Колчак Александр Васильевич|Александр Колчак]] тутуллубут уонна [[олунньу 7]] күнүгэр премьер-миниистир [[Пепеляев Виктор Николаевич|Виктор Пепеляевы]] кытта ытыллыбыт. [[Сибиир|Сибииргэ]] уонна [[Уһук Илин|Уһук Илиҥҥэ]] Сэбиэскэй былаас олохтоммут. * [[1922]] — Саха сиринээҕи губревком [[Дьокуускай уокуругун улуустара|Дьокуускай уеһыгар]] (киин улуустарга) уонна [[Дьокуускай]]га байыаннай балаһыанньа биллэрбит. * [[1924 сыл|1924]] — Саха АССР-га бурдук сиэмэтин судаарыстыбаннай пуондата тэриллибит. * [[1951]] — [[Кэриэйэ сэриитэ|Кэриэйэ сэриитин]] кэмигэр [[Кэриэйдэр|кэриэй]] [[Коммунизм|хомуньуустара]] уонна [[Кытайдар|кытай]] доброволецтара [[Сеул]]у иккиһин ылбыттар. Ол эрэн сотору кэминэн [[ХНТ]] күүстэрэ куораты төттөрү ылбыттара. * [[1957]] — [[ССРС]] Минцветметын коллегията «О промышленном освоении вилюйских алмазных месторождений» диэн ааттаах уураах таһаарбыт. * [[1959]] — [[Сэбиэскэй Сойуус]] Луна-1 станцията бастакынан [[Ый]] таһыгар чугаһаабыт. * [[2004 сыл|2004]] ** «Спирит» марсоход [[Марс]]ка олорбут. ** [[Роза өрөбөлүүссүйэтэ|Роза өрөбөлүүссүйэтин]] түмүгэр [[Грузия]] бэрэсидьиэнинэн Михаил Саакашвили талыллыбыт. * [[2010]] — [[Дубай]]га үөрүүлээх быһыыга-майгыга аан дойду саамай үрдүк тутуута, Бурдж-Халифа, аһыллыбыт. == Төрөөбүттэр == * [[1643]] — [[Исаак Ньютон]] — [[Англия]] улуу физигэ, математига, астронома, бөлүһүөгэ, теолога, классическэй физика төрүттээччилэриттэн биирдэстэрэ. * [[1809]] — [[Луи Брайль]] — [[Франция]] учуутала, көрбөттөргө аналлаах тарбах иминэн ааҕыллар бөлтөгөрдөөх бичиги айааччы. * [[1888]] — [[Ксенофонтов Гаврил Васильевич|Гавриил Ксенофонтов]] — саха учуонайа, биллиилээх историк, этнограф, политическай, түмэт диэйэтэл. Кини аатын [[Хаҥалас улууһа|Хаҥалас улууһугар]] кыраайы үөрэтэр түмэл уонна [[Тиит-Арыы нэһилиэгэ (Хаҥалас улууһа)|Тиит Аpыы]] орто оскуолата сүгэллэр. * [[1910]] — [[Дуткин Петр Иванович|Петр Дуткин]] — [[Саха АССР]] сибээһин өр сылларга салайбыт [[Социалистыы Үлэ Дьоруойа]], [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ|Аҕа дойду Улуу сэриитин]] кыттыылааҕа, полковник. * [[1928]] — [[Сергучев Лазарь Лазаревич|Лазарь Сергучев]] — хайыһарга спорт маастара, [[ССРС]] сүүмэрдэммит хамаандатын чилиэнэ, кини аата Мэҥэ-Хаҥалас улууһун [[Сыымах (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)|Сыымах]] спортивнай комплексыгар иҥэриллибитэ (2005), [[Саха АССР]] үтүөлээх артыыһа. * [[1934]] — [[Церетели Зураб Константинович|Зураб Церетели]] — [[Сэбиэскэй Сойуус]] уонна [[Арассыыйа]] [[Живопись|живописеһа]], [[скульптура|скульптора]], дизайнера, педагог, профессор. [[1997]] сыллаахтан [[Арассыыйа художестватын академията|Арассыыйа художестватын академиятын]] бэрэсидьиэнэ. * [[1945]] — [[Румянцев Николай Иннокентьевич|Николай Румянцев]] — РФ уонна СӨ үтүөлээх архитектора, Архитектураҕа РФ Судаарыстыбаннай бириэмийэтин лауреата. == Өлбүттэр == * [[1752]] — [[Габриэль Крамер]] — [[Швейцария]] математига, [[Бернулли Иоганн|Иоганн Бернулли]] үөрэнээччитэ уонна доҕоро, "линейнай алгебра" төрүттээччилэриттэн биирдэстэрэ. * [[1957]] — [[Винокуров Илья Егорович|Илья Винокуров]] — 1943-1946 сылларга [[Саха АССР Миниистирдэрин Сэбиэтин бэрэссэдээтэллэрэ|Саха АССР Совнаркомун бэрэстээтэлэ]], 1946-1952 сылларга [[Саха сирин хомуньуус баартыйатын өрөспүүбүлүкэтээҕи кэмитиэтин (реском, обком) бастакы сэкэрэтээрдэрэ|Саха Сирин обкомун бастакы сэкиритээрэ]]. [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ|Аҕа дойду Улуу сэриитин]] сылларыгар [[Саха сиригэр 1941-1945 сыллардааҕы сут|саха омугун хоргуйан өлөртөн]] быыһаабыт, [[сэллик]] ыарыыга эмтэрбитин тохтотор суолга киллэрбит, Саха Сирин автономиятын 1947 сыллаахха быһаары гыммыттарын көмүскээбит өҥөлөөх Саха Сирин уһулуччулаах салайааччыта. * [[1957]] — [[Шуб Теодор Абрамович|Теодор Шуб]] — нуучча тылын чинчийбит филолог, [[Аллайыаха улууһа|Аллайыаха улууһун]] [[Русскай Устье]] олохтоохторугар эспэдииссийэ тэрийэн, анаан үөрэппитэ. 1943-1947 сылларга Дьокуускайдааҕы [[Тыл уонна култуура ноуучунай-чинчийэр институута|Тыл уонна култуура ноуучунай-чинчийэр институутун]] дириэктэрэ. * [[1961]] — [[Шрёдингер Эрвин|Эрвин Шрёдингер]] — [[Австрия]] физигэ, квантовай механика төрүттээччитэ. [[1933]] сыл физикаҕа [[Нобель бириэмийэтэ|Нобель бириэмийэтин]] ылбыта. * [[1994]] — [[Петров Дмитрий Дмитриевич|Дмитрий Петров]] (08.11.1921 төр.) — устуоруйа билимин хандьыдаата, [[Саха АССР]] култууратын үтүөлээх үлэһитэ. Саха Сирин [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ|Аҕа дойду Улуу сэриитин]] кэминээҕи историяны үөрэппит биир биллиилээх чинчийээччи. Кини көҕүлээһининэн, Саха Сириттэн баран хорсуннук сэриилэспит, сэрии хонуутугар охтубут буойуннар кэриэстэрин ытыктаан, Ильмень күөл кытыытыгар памятник, Кашира аттыгар монумент туруоруллубуттара. * [[2002]] — [[Антонов Николай Климович|Николай Антонов]] (27.12.1919 төр.) — биллиилээх тюрколог, саха тылын историческай лексикатыгар специалист, филология билимин дуоктара, профессор, Саха АССР билимин үтүөлээх үлэһитэ, [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ|Аҕа дойду Улуу сэриитин]] кыттыылааҕа. {{ыйдар}} [[Категория:Тохсунньу 4]] 92blgvcvyhhkxmjlqghjjr37bl78z1s 428131 428130 2026-05-06T03:41:42Z Ojkhol 24881 /* Түбэлтэлэр */ 428131 wikitext text/x-wiki '''Тохсунньу 4''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 4-с күнэ. Сыл бүтүө 361 күн ([[ордук хонуктаах сыл]]га 362 күн) баар. == Бэлиэ күннэр == * {{Флагификация|ООН}} — Брайль азбукатын аан дойдутааҕы күнэ * {{Флагификация|Ангола}} — Холуонньа кэмигэр олохторун толук уурбут дьон күнэ * {{Флагификация|Конго Демократ Өрөспүүбүлүкэтэ}} — Толук буолбут дьон күнэ * {{Флагификация|Мьянма}} — Тутулуга суох буолуу күнэ (1948 сыллаахха Британияттан) * {{Флагификация|Нигерия}} — Огони күнэ (огони омук кэскиллээх буолуутун иһин хамсааһын) * {{Флагификация|США}} — [[Спагетти]] күнэ * Ороһооспо уон икки күнүттэн уон бииристэрэ (арҕаа христианство) == Түбэлтэлэр == * [[1494]] — Цетин куоракка ([[Черногория]]) «Осмогласник» диэн ааттаммыт итэҕэл ырыаларын хомуурунньуга тахсыбыт — соҕуруу славяннар дойдуларыгар бастакы кириллицананан бэчээттэммит кинигэ. * [[1717]] — [[Нидерланд]], [[Улуу Британия|Британия]] уонна [[Франция]] Тройственнай сойуус түһэрсэн, күүстээх Испанияны утары куомуннаспыттар. Онтон сылтаан Европаҕа тыҥааһын үөскээбит, сэрии буола сыспыт. * [[1762]] — Британия Испанияҕа сэриини биллэрбит, онон Испания [[Сэттэ сыллаах сэрии]]гэ киирбит. * [[1878]] — [[Нуучча-Туурак сэриитэ (1877-78)]]: [[Болгария]] киин куората София Осмааннартан босхоломмут. * [[1918]] — [[Финляндия]] тутулуга суох буолуутун декларациятын [[Арассыыйа]], [[Швеция]], [[Германия]] уонна [[Франция]] билиммиттэр. * [[1920]] — [[Иркутскай|Иркутскайга]] адмирал [[Колчак Александр Васильевич|Александр Колчак]] тутуллубут уонна [[олунньу 7]] күнүгэр премьер-миниистир [[Пепеляев Виктор Николаевич|Виктор Пепеляевы]] кытта ытыллыбыт. [[Сибиир|Сибииргэ]] уонна [[Уһук Илин|Уһук Илиҥҥэ]] Сэбиэскэй былаас олохтоммут. * [[1922]] — Саха сиринээҕи губревком [[Дьокуускай уокуругун улуустара|Дьокуускай уеһыгар]] (киин улуустарга) уонна [[Дьокуускай]]га байыаннай балаһыанньа биллэрбит. * [[1924 сыл|1924]] — Саха АССР-га бурдук сиэмэтин судаарыстыбаннай пуондата тэриллибит. * [[1951]] — [[Кэриэйэ сэриитэ|Кэриэйэ сэриитин]] кэмигэр [[Кэриэйдэр|кэриэй]] [[Коммунизм|хомуньуустара]] уонна [[Кытайдар|кытай]] доброволецтара [[Сеул]]у иккиһин ылбыттар. Ол эрэн сотору кэминэн [[ХНТ]] күүстэрэ куораты төттөрү ылбыттара. * [[1957]] — [[ССРС]] Минцветметын коллегията «О промышленном освоении вилюйских алмазных месторождений» диэн ааттаах уураах таһаарбыт. * [[1959]] — [[Сэбиэскэй Сойуус]] Луна-1 станцията бастакынан [[Ый]] таһыгар чугаһаабыт. * [[2004 сыл|2004]] ** «Спирит» марсоход [[Марс]]ка олорбут. ** [[Роза өрөбөлүүссүйэтэ|Роза өрөбөлүүссүйэтин]] түмүгэр [[Грузия]] бэрэсидьиэнинэн Михаил Саакашвили талыллыбыт. * [[2010]] — [[Дубай]]га үөрүүлээх быһыыга-майгыга аан дойду саамай үрдүк тутуута, Бурдж-Халифа, аһыллыбыт. == Төрөөбүттэр == * [[1643]] — [[Исаак Ньютон]] — [[Англия]] улуу физигэ, математига, астронома, бөлүһүөгэ, теолога, классическэй физика төрүттээччилэриттэн биирдэстэрэ. * [[1809]] — [[Луи Брайль]] — [[Франция]] учуутала, көрбөттөргө аналлаах тарбах иминэн ааҕыллар бөлтөгөрдөөх бичиги айааччы. * [[1888]] — [[Ксенофонтов Гаврил Васильевич|Гавриил Ксенофонтов]] — саха учуонайа, биллиилээх историк, этнограф, политическай, түмэт диэйэтэл. Кини аатын [[Хаҥалас улууһа|Хаҥалас улууһугар]] кыраайы үөрэтэр түмэл уонна [[Тиит-Арыы нэһилиэгэ (Хаҥалас улууһа)|Тиит Аpыы]] орто оскуолата сүгэллэр. * [[1910]] — [[Дуткин Петр Иванович|Петр Дуткин]] — [[Саха АССР]] сибээһин өр сылларга салайбыт [[Социалистыы Үлэ Дьоруойа]], [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ|Аҕа дойду Улуу сэриитин]] кыттыылааҕа, полковник. * [[1928]] — [[Сергучев Лазарь Лазаревич|Лазарь Сергучев]] — хайыһарга спорт маастара, [[ССРС]] сүүмэрдэммит хамаандатын чилиэнэ, кини аата Мэҥэ-Хаҥалас улууһун [[Сыымах (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)|Сыымах]] спортивнай комплексыгар иҥэриллибитэ (2005), [[Саха АССР]] үтүөлээх артыыһа. * [[1934]] — [[Церетели Зураб Константинович|Зураб Церетели]] — [[Сэбиэскэй Сойуус]] уонна [[Арассыыйа]] [[Живопись|живописеһа]], [[скульптура|скульптора]], дизайнера, педагог, профессор. [[1997]] сыллаахтан [[Арассыыйа художестватын академията|Арассыыйа художестватын академиятын]] бэрэсидьиэнэ. * [[1945]] — [[Румянцев Николай Иннокентьевич|Николай Румянцев]] — РФ уонна СӨ үтүөлээх архитектора, Архитектураҕа РФ Судаарыстыбаннай бириэмийэтин лауреата. == Өлбүттэр == * [[1752]] — [[Габриэль Крамер]] — [[Швейцария]] математига, [[Бернулли Иоганн|Иоганн Бернулли]] үөрэнээччитэ уонна доҕоро, "линейнай алгебра" төрүттээччилэриттэн биирдэстэрэ. * [[1957]] — [[Винокуров Илья Егорович|Илья Винокуров]] — 1943-1946 сылларга [[Саха АССР Миниистирдэрин Сэбиэтин бэрэссэдээтэллэрэ|Саха АССР Совнаркомун бэрэстээтэлэ]], 1946-1952 сылларга [[Саха сирин хомуньуус баартыйатын өрөспүүбүлүкэтээҕи кэмитиэтин (реском, обком) бастакы сэкэрэтээрдэрэ|Саха Сирин обкомун бастакы сэкиритээрэ]]. [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ|Аҕа дойду Улуу сэриитин]] сылларыгар [[Саха сиригэр 1941-1945 сыллардааҕы сут|саха омугун хоргуйан өлөртөн]] быыһаабыт, [[сэллик]] ыарыыга эмтэрбитин тохтотор суолга киллэрбит, Саха Сирин автономиятын 1947 сыллаахха быһаары гыммыттарын көмүскээбит өҥөлөөх Саха Сирин уһулуччулаах салайааччыта. * [[1957]] — [[Шуб Теодор Абрамович|Теодор Шуб]] — нуучча тылын чинчийбит филолог, [[Аллайыаха улууһа|Аллайыаха улууһун]] [[Русскай Устье]] олохтоохторугар эспэдииссийэ тэрийэн, анаан үөрэппитэ. 1943-1947 сылларга Дьокуускайдааҕы [[Тыл уонна култуура ноуучунай-чинчийэр институута|Тыл уонна култуура ноуучунай-чинчийэр институутун]] дириэктэрэ. * [[1961]] — [[Шрёдингер Эрвин|Эрвин Шрёдингер]] — [[Австрия]] физигэ, квантовай механика төрүттээччитэ. [[1933]] сыл физикаҕа [[Нобель бириэмийэтэ|Нобель бириэмийэтин]] ылбыта. * [[1994]] — [[Петров Дмитрий Дмитриевич|Дмитрий Петров]] (08.11.1921 төр.) — устуоруйа билимин хандьыдаата, [[Саха АССР]] култууратын үтүөлээх үлэһитэ. Саха Сирин [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ|Аҕа дойду Улуу сэриитин]] кэминээҕи историяны үөрэппит биир биллиилээх чинчийээччи. Кини көҕүлээһининэн, Саха Сириттэн баран хорсуннук сэриилэспит, сэрии хонуутугар охтубут буойуннар кэриэстэрин ытыктаан, Ильмень күөл кытыытыгар памятник, Кашира аттыгар монумент туруоруллубуттара. * [[2002]] — [[Антонов Николай Климович|Николай Антонов]] (27.12.1919 төр.) — биллиилээх тюрколог, саха тылын историческай лексикатыгар специалист, филология билимин дуоктара, профессор, Саха АССР билимин үтүөлээх үлэһитэ, [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ|Аҕа дойду Улуу сэриитин]] кыттыылааҕа. {{ыйдар}} [[Категория:Тохсунньу 4]] 1x6hgee0wj4qq50mi0sf75j8p4kq0bf 428133 428131 2026-05-06T03:44:43Z Ojkhol 24881 /* Түбэлтэлэр */ 428133 wikitext text/x-wiki '''Тохсунньу 4''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 4-с күнэ. Сыл бүтүө 361 күн ([[ордук хонуктаах сыл]]га 362 күн) баар. == Бэлиэ күннэр == * {{Флагификация|ООН}} — Брайль азбукатын аан дойдутааҕы күнэ * {{Флагификация|Ангола}} — Холуонньа кэмигэр олохторун толук уурбут дьон күнэ * {{Флагификация|Конго Демократ Өрөспүүбүлүкэтэ}} — Толук буолбут дьон күнэ * {{Флагификация|Мьянма}} — Тутулуга суох буолуу күнэ (1948 сыллаахха Британияттан) * {{Флагификация|Нигерия}} — Огони күнэ (огони омук кэскиллээх буолуутун иһин хамсааһын) * {{Флагификация|США}} — [[Спагетти]] күнэ * Ороһооспо уон икки күнүттэн уон бииристэрэ (арҕаа христианство) == Түбэлтэлэр == * [[1494]] — Цетин куоракка ([[Черногория]]) «Осмогласник» диэн ааттаммыт итэҕэл ырыаларын хомуурунньуга тахсыбыт — соҕуруу славяннар дойдуларыгар бастакы кириллицананан бэчээттэммит кинигэ. * [[1717]] — [[Нидерланд]], [[Улуу Британия|Британия]] уонна [[Франция]] Тройственнай сойуус түһэрсэн, күүстээх Испанияны утары куомуннаспыттар. Онтон сылтаан Европаҕа тыҥааһын үөскээбит, сэрии буола сыспыт. * [[1762]] — Британия Испанияҕа сэриини биллэрбит, онон Испания [[Сэттэ сыллаах сэрии]]гэ киирбит. * [[1850]] — ытан өлөрүүнү инсценировкалаан баран петрашевецтэргэ, ол иһигэр [[Достоевскай Федор Михайлович|Ф. М. Достоевскайга]], олохторун хаалларар туһунан биллэрбиттэр. * [[1878]] — [[Нуучча-Туурак сэриитэ (1877-78)]]: [[Болгария]] киин куората София Осмааннартан босхоломмут. * [[1918]] — [[Финляндия]] тутулуга суох буолуутун декларациятын [[Арассыыйа]], [[Швеция]], [[Германия]] уонна [[Франция]] билиммиттэр. * [[1920]] — [[Иркутскай|Иркутскайга]] адмирал [[Колчак Александр Васильевич|Александр Колчак]] тутуллубут уонна [[олунньу 7]] күнүгэр премьер-миниистир [[Пепеляев Виктор Николаевич|Виктор Пепеляевы]] кытта ытыллыбыт. [[Сибиир|Сибииргэ]] уонна [[Уһук Илин|Уһук Илиҥҥэ]] Сэбиэскэй былаас олохтоммут. * [[1922]] — Саха сиринээҕи губревком [[Дьокуускай уокуругун улуустара|Дьокуускай уеһыгар]] (киин улуустарга) уонна [[Дьокуускай]]га байыаннай балаһыанньа биллэрбит. * [[1924 сыл|1924]] — Саха АССР-га бурдук сиэмэтин судаарыстыбаннай пуондата тэриллибит. * [[1951]] — [[Кэриэйэ сэриитэ|Кэриэйэ сэриитин]] кэмигэр [[Кэриэйдэр|кэриэй]] [[Коммунизм|хомуньуустара]] уонна [[Кытайдар|кытай]] доброволецтара [[Сеул]]у иккиһин ылбыттар. Ол эрэн сотору кэминэн [[ХНТ]] күүстэрэ куораты төттөрү ылбыттара. * [[1957]] — [[ССРС]] Минцветметын коллегията «О промышленном освоении вилюйских алмазных месторождений» диэн ааттаах уураах таһаарбыт. * [[1959]] — [[Сэбиэскэй Сойуус]] Луна-1 станцията бастакынан [[Ый]] таһыгар чугаһаабыт. * [[2004 сыл|2004]] ** «Спирит» марсоход [[Марс]]ка олорбут. ** [[Роза өрөбөлүүссүйэтэ|Роза өрөбөлүүссүйэтин]] түмүгэр [[Грузия]] бэрэсидьиэнинэн Михаил Саакашвили талыллыбыт. * [[2010]] — [[Дубай]]га үөрүүлээх быһыыга-майгыга аан дойду саамай үрдүк тутуута, Бурдж-Халифа, аһыллыбыт. == Төрөөбүттэр == * [[1643]] — [[Исаак Ньютон]] — [[Англия]] улуу физигэ, математига, астронома, бөлүһүөгэ, теолога, классическэй физика төрүттээччилэриттэн биирдэстэрэ. * [[1809]] — [[Луи Брайль]] — [[Франция]] учуутала, көрбөттөргө аналлаах тарбах иминэн ааҕыллар бөлтөгөрдөөх бичиги айааччы. * [[1888]] — [[Ксенофонтов Гаврил Васильевич|Гавриил Ксенофонтов]] — саха учуонайа, биллиилээх историк, этнограф, политическай, түмэт диэйэтэл. Кини аатын [[Хаҥалас улууһа|Хаҥалас улууһугар]] кыраайы үөрэтэр түмэл уонна [[Тиит-Арыы нэһилиэгэ (Хаҥалас улууһа)|Тиит Аpыы]] орто оскуолата сүгэллэр. * [[1910]] — [[Дуткин Петр Иванович|Петр Дуткин]] — [[Саха АССР]] сибээһин өр сылларга салайбыт [[Социалистыы Үлэ Дьоруойа]], [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ|Аҕа дойду Улуу сэриитин]] кыттыылааҕа, полковник. * [[1928]] — [[Сергучев Лазарь Лазаревич|Лазарь Сергучев]] — хайыһарга спорт маастара, [[ССРС]] сүүмэрдэммит хамаандатын чилиэнэ, кини аата Мэҥэ-Хаҥалас улууһун [[Сыымах (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)|Сыымах]] спортивнай комплексыгар иҥэриллибитэ (2005), [[Саха АССР]] үтүөлээх артыыһа. * [[1934]] — [[Церетели Зураб Константинович|Зураб Церетели]] — [[Сэбиэскэй Сойуус]] уонна [[Арассыыйа]] [[Живопись|живописеһа]], [[скульптура|скульптора]], дизайнера, педагог, профессор. [[1997]] сыллаахтан [[Арассыыйа художестватын академията|Арассыыйа художестватын академиятын]] бэрэсидьиэнэ. * [[1945]] — [[Румянцев Николай Иннокентьевич|Николай Румянцев]] — РФ уонна СӨ үтүөлээх архитектора, Архитектураҕа РФ Судаарыстыбаннай бириэмийэтин лауреата. == Өлбүттэр == * [[1752]] — [[Габриэль Крамер]] — [[Швейцария]] математига, [[Бернулли Иоганн|Иоганн Бернулли]] үөрэнээччитэ уонна доҕоро, "линейнай алгебра" төрүттээччилэриттэн биирдэстэрэ. * [[1957]] — [[Винокуров Илья Егорович|Илья Винокуров]] — 1943-1946 сылларга [[Саха АССР Миниистирдэрин Сэбиэтин бэрэссэдээтэллэрэ|Саха АССР Совнаркомун бэрэстээтэлэ]], 1946-1952 сылларга [[Саха сирин хомуньуус баартыйатын өрөспүүбүлүкэтээҕи кэмитиэтин (реском, обком) бастакы сэкэрэтээрдэрэ|Саха Сирин обкомун бастакы сэкиритээрэ]]. [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ|Аҕа дойду Улуу сэриитин]] сылларыгар [[Саха сиригэр 1941-1945 сыллардааҕы сут|саха омугун хоргуйан өлөртөн]] быыһаабыт, [[сэллик]] ыарыыга эмтэрбитин тохтотор суолга киллэрбит, Саха Сирин автономиятын 1947 сыллаахха быһаары гыммыттарын көмүскээбит өҥөлөөх Саха Сирин уһулуччулаах салайааччыта. * [[1957]] — [[Шуб Теодор Абрамович|Теодор Шуб]] — нуучча тылын чинчийбит филолог, [[Аллайыаха улууһа|Аллайыаха улууһун]] [[Русскай Устье]] олохтоохторугар эспэдииссийэ тэрийэн, анаан үөрэппитэ. 1943-1947 сылларга Дьокуускайдааҕы [[Тыл уонна култуура ноуучунай-чинчийэр институута|Тыл уонна култуура ноуучунай-чинчийэр институутун]] дириэктэрэ. * [[1961]] — [[Шрёдингер Эрвин|Эрвин Шрёдингер]] — [[Австрия]] физигэ, квантовай механика төрүттээччитэ. [[1933]] сыл физикаҕа [[Нобель бириэмийэтэ|Нобель бириэмийэтин]] ылбыта. * [[1994]] — [[Петров Дмитрий Дмитриевич|Дмитрий Петров]] (08.11.1921 төр.) — устуоруйа билимин хандьыдаата, [[Саха АССР]] култууратын үтүөлээх үлэһитэ. Саха Сирин [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ|Аҕа дойду Улуу сэриитин]] кэминээҕи историяны үөрэппит биир биллиилээх чинчийээччи. Кини көҕүлээһининэн, Саха Сириттэн баран хорсуннук сэриилэспит, сэрии хонуутугар охтубут буойуннар кэриэстэрин ытыктаан, Ильмень күөл кытыытыгар памятник, Кашира аттыгар монумент туруоруллубуттара. * [[2002]] — [[Антонов Николай Климович|Николай Антонов]] (27.12.1919 төр.) — биллиилээх тюрколог, саха тылын историческай лексикатыгар специалист, филология билимин дуоктара, профессор, Саха АССР билимин үтүөлээх үлэһитэ, [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ|Аҕа дойду Улуу сэриитин]] кыттыылааҕа. {{ыйдар}} [[Категория:Тохсунньу 4]] 6fv4ez9m63y3v6ngi3d9tvicy0ndnrn 428134 428133 2026-05-06T03:46:20Z Ojkhol 24881 /* Түбэлтэлэр */ 428134 wikitext text/x-wiki '''Тохсунньу 4''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 4-с күнэ. Сыл бүтүө 361 күн ([[ордук хонуктаах сыл]]га 362 күн) баар. == Бэлиэ күннэр == * {{Флагификация|ООН}} — Брайль азбукатын аан дойдутааҕы күнэ * {{Флагификация|Ангола}} — Холуонньа кэмигэр олохторун толук уурбут дьон күнэ * {{Флагификация|Конго Демократ Өрөспүүбүлүкэтэ}} — Толук буолбут дьон күнэ * {{Флагификация|Мьянма}} — Тутулуга суох буолуу күнэ (1948 сыллаахха Британияттан) * {{Флагификация|Нигерия}} — Огони күнэ (огони омук кэскиллээх буолуутун иһин хамсааһын) * {{Флагификация|США}} — [[Спагетти]] күнэ * Ороһооспо уон икки күнүттэн уон бииристэрэ (арҕаа христианство) == Түбэлтэлэр == * [[1494]] — Цетин куоракка ([[Черногория]]) «Осмогласник» диэн ааттаммыт итэҕэл ырыаларын хомуурунньуга тахсыбыт — соҕуруу славяннар дойдуларыгар бастакы кириллицананан бэчээттэммит кинигэ. * [[1717]] — [[Нидерланд]], [[Улуу Британия|Британия]] уонна [[Франция]] Тройственнай сойуус түһэрсэн, күүстээх Испанияны утары куомуннаспыттар. Онтон сылтаан Европаҕа тыҥааһын үөскээбит, сэрии буола сыспыт. * [[1762]] — Британия Испанияҕа сэриини биллэрбит, онон Испания [[Сэттэ сыллаах сэрии]]гэ киирбит. * [[1850]] — ытан өлөрүүнү инсценировкалаан баран [[Петрашевскай дьыалата|петрашевецтэргэ]], ол иһигэр [[Достоевскай Федор Михайлович|Ф. М. Достоевскайга]], олохторун хаалларар туһунан биллэрбиттэр. * [[1878]] — [[Нуучча-Туурак сэриитэ (1877-78)]]: [[Болгария]] киин куората София Осмааннартан босхоломмут. * [[1918]] — [[Финляндия]] тутулуга суох буолуутун декларациятын [[Арассыыйа]], [[Швеция]], [[Германия]] уонна [[Франция]] билиммиттэр. * [[1920]] — [[Иркутскай|Иркутскайга]] адмирал [[Колчак Александр Васильевич|Александр Колчак]] тутуллубут уонна [[олунньу 7]] күнүгэр премьер-миниистир [[Пепеляев Виктор Николаевич|Виктор Пепеляевы]] кытта ытыллыбыт. [[Сибиир|Сибииргэ]] уонна [[Уһук Илин|Уһук Илиҥҥэ]] Сэбиэскэй былаас олохтоммут. * [[1922]] — Саха сиринээҕи губревком [[Дьокуускай уокуругун улуустара|Дьокуускай уеһыгар]] (киин улуустарга) уонна [[Дьокуускай]]га байыаннай балаһыанньа биллэрбит. * [[1924 сыл|1924]] — Саха АССР-га бурдук сиэмэтин судаарыстыбаннай пуондата тэриллибит. * [[1951]] — [[Кэриэйэ сэриитэ|Кэриэйэ сэриитин]] кэмигэр [[Кэриэйдэр|кэриэй]] [[Коммунизм|хомуньуустара]] уонна [[Кытайдар|кытай]] доброволецтара [[Сеул]]у иккиһин ылбыттар. Ол эрэн сотору кэминэн [[ХНТ]] күүстэрэ куораты төттөрү ылбыттара. * [[1957]] — [[ССРС]] Минцветметын коллегията «О промышленном освоении вилюйских алмазных месторождений» диэн ааттаах уураах таһаарбыт. * [[1959]] — [[Сэбиэскэй Сойуус]] Луна-1 станцията бастакынан [[Ый]] таһыгар чугаһаабыт. * [[2004 сыл|2004]] ** «Спирит» марсоход [[Марс]]ка олорбут. ** [[Роза өрөбөлүүссүйэтэ|Роза өрөбөлүүссүйэтин]] түмүгэр [[Грузия]] бэрэсидьиэнинэн Михаил Саакашвили талыллыбыт. * [[2010]] — [[Дубай]]га үөрүүлээх быһыыга-майгыга аан дойду саамай үрдүк тутуута, Бурдж-Халифа, аһыллыбыт. == Төрөөбүттэр == * [[1643]] — [[Исаак Ньютон]] — [[Англия]] улуу физигэ, математига, астронома, бөлүһүөгэ, теолога, классическэй физика төрүттээччилэриттэн биирдэстэрэ. * [[1809]] — [[Луи Брайль]] — [[Франция]] учуутала, көрбөттөргө аналлаах тарбах иминэн ааҕыллар бөлтөгөрдөөх бичиги айааччы. * [[1888]] — [[Ксенофонтов Гаврил Васильевич|Гавриил Ксенофонтов]] — саха учуонайа, биллиилээх историк, этнограф, политическай, түмэт диэйэтэл. Кини аатын [[Хаҥалас улууһа|Хаҥалас улууһугар]] кыраайы үөрэтэр түмэл уонна [[Тиит-Арыы нэһилиэгэ (Хаҥалас улууһа)|Тиит Аpыы]] орто оскуолата сүгэллэр. * [[1910]] — [[Дуткин Петр Иванович|Петр Дуткин]] — [[Саха АССР]] сибээһин өр сылларга салайбыт [[Социалистыы Үлэ Дьоруойа]], [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ|Аҕа дойду Улуу сэриитин]] кыттыылааҕа, полковник. * [[1928]] — [[Сергучев Лазарь Лазаревич|Лазарь Сергучев]] — хайыһарга спорт маастара, [[ССРС]] сүүмэрдэммит хамаандатын чилиэнэ, кини аата Мэҥэ-Хаҥалас улууһун [[Сыымах (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)|Сыымах]] спортивнай комплексыгар иҥэриллибитэ (2005), [[Саха АССР]] үтүөлээх артыыһа. * [[1934]] — [[Церетели Зураб Константинович|Зураб Церетели]] — [[Сэбиэскэй Сойуус]] уонна [[Арассыыйа]] [[Живопись|живописеһа]], [[скульптура|скульптора]], дизайнера, педагог, профессор. [[1997]] сыллаахтан [[Арассыыйа художестватын академията|Арассыыйа художестватын академиятын]] бэрэсидьиэнэ. * [[1945]] — [[Румянцев Николай Иннокентьевич|Николай Румянцев]] — РФ уонна СӨ үтүөлээх архитектора, Архитектураҕа РФ Судаарыстыбаннай бириэмийэтин лауреата. == Өлбүттэр == * [[1752]] — [[Габриэль Крамер]] — [[Швейцария]] математига, [[Бернулли Иоганн|Иоганн Бернулли]] үөрэнээччитэ уонна доҕоро, "линейнай алгебра" төрүттээччилэриттэн биирдэстэрэ. * [[1957]] — [[Винокуров Илья Егорович|Илья Винокуров]] — 1943-1946 сылларга [[Саха АССР Миниистирдэрин Сэбиэтин бэрэссэдээтэллэрэ|Саха АССР Совнаркомун бэрэстээтэлэ]], 1946-1952 сылларга [[Саха сирин хомуньуус баартыйатын өрөспүүбүлүкэтээҕи кэмитиэтин (реском, обком) бастакы сэкэрэтээрдэрэ|Саха Сирин обкомун бастакы сэкиритээрэ]]. [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ|Аҕа дойду Улуу сэриитин]] сылларыгар [[Саха сиригэр 1941-1945 сыллардааҕы сут|саха омугун хоргуйан өлөртөн]] быыһаабыт, [[сэллик]] ыарыыга эмтэрбитин тохтотор суолга киллэрбит, Саха Сирин автономиятын 1947 сыллаахха быһаары гыммыттарын көмүскээбит өҥөлөөх Саха Сирин уһулуччулаах салайааччыта. * [[1957]] — [[Шуб Теодор Абрамович|Теодор Шуб]] — нуучча тылын чинчийбит филолог, [[Аллайыаха улууһа|Аллайыаха улууһун]] [[Русскай Устье]] олохтоохторугар эспэдииссийэ тэрийэн, анаан үөрэппитэ. 1943-1947 сылларга Дьокуускайдааҕы [[Тыл уонна култуура ноуучунай-чинчийэр институута|Тыл уонна култуура ноуучунай-чинчийэр институутун]] дириэктэрэ. * [[1961]] — [[Шрёдингер Эрвин|Эрвин Шрёдингер]] — [[Австрия]] физигэ, квантовай механика төрүттээччитэ. [[1933]] сыл физикаҕа [[Нобель бириэмийэтэ|Нобель бириэмийэтин]] ылбыта. * [[1994]] — [[Петров Дмитрий Дмитриевич|Дмитрий Петров]] (08.11.1921 төр.) — устуоруйа билимин хандьыдаата, [[Саха АССР]] култууратын үтүөлээх үлэһитэ. Саха Сирин [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ|Аҕа дойду Улуу сэриитин]] кэминээҕи историяны үөрэппит биир биллиилээх чинчийээччи. Кини көҕүлээһининэн, Саха Сириттэн баран хорсуннук сэриилэспит, сэрии хонуутугар охтубут буойуннар кэриэстэрин ытыктаан, Ильмень күөл кытыытыгар памятник, Кашира аттыгар монумент туруоруллубуттара. * [[2002]] — [[Антонов Николай Климович|Николай Антонов]] (27.12.1919 төр.) — биллиилээх тюрколог, саха тылын историческай лексикатыгар специалист, филология билимин дуоктара, профессор, Саха АССР билимин үтүөлээх үлэһитэ, [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ|Аҕа дойду Улуу сэриитин]] кыттыылааҕа. {{ыйдар}} [[Категория:Тохсунньу 4]] pv9g5zk1qwnqksoe6mahdvxowdi6jg6 428136 428134 2026-05-06T03:59:09Z Ojkhol 24881 /* Түбэлтэлэр */ 428136 wikitext text/x-wiki '''Тохсунньу 4''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 4-с күнэ. Сыл бүтүө 361 күн ([[ордук хонуктаах сыл]]га 362 күн) баар. == Бэлиэ күннэр == * {{Флагификация|ООН}} — Брайль азбукатын аан дойдутааҕы күнэ * {{Флагификация|Ангола}} — Холуонньа кэмигэр олохторун толук уурбут дьон күнэ * {{Флагификация|Конго Демократ Өрөспүүбүлүкэтэ}} — Толук буолбут дьон күнэ * {{Флагификация|Мьянма}} — Тутулуга суох буолуу күнэ (1948 сыллаахха Британияттан) * {{Флагификация|Нигерия}} — Огони күнэ (огони омук кэскиллээх буолуутун иһин хамсааһын) * {{Флагификация|США}} — [[Спагетти]] күнэ * Ороһооспо уон икки күнүттэн уон бииристэрэ (арҕаа христианство) == Түбэлтэлэр == * [[1494]] — Цетин куоракка ([[Черногория]]) «Осмогласник» диэн ааттаммыт итэҕэл ырыаларын хомуурунньуга тахсыбыт — соҕуруу славяннар дойдуларыгар бастакы кириллицананан бэчээттэммит кинигэ. * [[1717]] — [[Нидерланд]], [[Улуу Британия|Британия]] уонна [[Франция]] Тройственнай сойуус түһэрсэн, күүстээх Испанияны утары куомуннаспыттар. Онтон сылтаан Европаҕа тыҥааһын үөскээбит, сэрии буола сыспыт. * [[1762]] — Британия Испанияҕа сэриини биллэрбит, онон Испания [[Сэттэ сыллаах сэрии]]гэ киирбит. * [[1850]] — ытан өлөрүүнү инсценировкалаан баран [[Петрашевскай дьыалата|петрашевецтэргэ]], ол иһигэр [[Достоевскай Федор Михайлович|Ф. М. Достоевскайга]], олохторун хаалларар туһунан биллэрбиттэр. * [[1878]] — [[Нуучча-Туурак сэриитэ (1877-78)]]: [[Болгария]] киин куората София Осмааннартан босхоломмут. * [[1918]] — [[Финляндия]] тутулуга суох буолуутун декларациятын [[Арассыыйа]], [[Швеция]], [[Германия]] уонна [[Франция]] билиммиттэр. * [[1920]] — [[Иркутскай|Иркутскайга]] адмирал [[Колчак Александр Васильевич|Александр Колчак]] тутуллубут уонна [[олунньу 7]] күнүгэр премьер-миниистир [[Пепеляев Виктор Николаевич|Виктор Пепеляевы]] кытта ытыллыбыт. [[Сибиир|Сибииргэ]] уонна [[Уһук Илин|Уһук Илиҥҥэ]] Сэбиэскэй былаас олохтоммут. * [[1922]] — Саха сиринээҕи губревком [[Дьокуускай уокуругун улуустара|Дьокуускай уеһыгар]] (киин улуустарга) уонна [[Дьокуускай]]га байыаннай балаһыанньа биллэрбит. * [[1924 сыл|1924]] — Саха АССР-га бурдук сиэмэтин судаарыстыбаннай пуондата тэриллибит. * [[1932 сыл|1932]] — [[Моhандас Карамчанд Ганди|Мохандас Карамчанд Гандины]] уонна Ииндийиэ национальнай кэнгириэһин атын басханнарын Британия холуонньатын былаастара хаайбыттар. * [[1951]] — [[Кэриэйэ сэриитэ|Кэриэйэ сэриитин]] кэмигэр [[Кэриэйдэр|кэриэй]] [[Коммунизм|хомуньуустара]] уонна [[Кытайдар|кытай]] доброволецтара [[Сеул]]у иккиһин ылбыттар. Ол эрэн сотору кэминэн [[ХНТ]] күүстэрэ куораты төттөрү ылбыттара. * [[1957]] — [[ССРС]] Минцветметын коллегията «О промышленном освоении вилюйских алмазных месторождений» диэн ааттаах уураах таһаарбыт. * [[1959]] — [[Сэбиэскэй Сойуус]] Луна-1 станцията бастакынан [[Ый]] таһыгар чугаһаабыт. * [[2004 сыл|2004]] ** «Спирит» марсоход [[Марс]]ка олорбут. ** [[Роза өрөбөлүүссүйэтэ|Роза өрөбөлүүссүйэтин]] түмүгэр [[Грузия]] бэрэсидьиэнинэн Михаил Саакашвили талыллыбыт. * [[2010]] — [[Дубай]]га үөрүүлээх быһыыга-майгыга аан дойду саамай үрдүк тутуута, Бурдж-Халифа, аһыллыбыт. == Төрөөбүттэр == * [[1643]] — [[Исаак Ньютон]] — [[Англия]] улуу физигэ, математига, астронома, бөлүһүөгэ, теолога, классическэй физика төрүттээччилэриттэн биирдэстэрэ. * [[1809]] — [[Луи Брайль]] — [[Франция]] учуутала, көрбөттөргө аналлаах тарбах иминэн ааҕыллар бөлтөгөрдөөх бичиги айааччы. * [[1888]] — [[Ксенофонтов Гаврил Васильевич|Гавриил Ксенофонтов]] — саха учуонайа, биллиилээх историк, этнограф, политическай, түмэт диэйэтэл. Кини аатын [[Хаҥалас улууһа|Хаҥалас улууһугар]] кыраайы үөрэтэр түмэл уонна [[Тиит-Арыы нэһилиэгэ (Хаҥалас улууһа)|Тиит Аpыы]] орто оскуолата сүгэллэр. * [[1910]] — [[Дуткин Петр Иванович|Петр Дуткин]] — [[Саха АССР]] сибээһин өр сылларга салайбыт [[Социалистыы Үлэ Дьоруойа]], [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ|Аҕа дойду Улуу сэриитин]] кыттыылааҕа, полковник. * [[1928]] — [[Сергучев Лазарь Лазаревич|Лазарь Сергучев]] — хайыһарга спорт маастара, [[ССРС]] сүүмэрдэммит хамаандатын чилиэнэ, кини аата Мэҥэ-Хаҥалас улууһун [[Сыымах (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)|Сыымах]] спортивнай комплексыгар иҥэриллибитэ (2005), [[Саха АССР]] үтүөлээх артыыһа. * [[1934]] — [[Церетели Зураб Константинович|Зураб Церетели]] — [[Сэбиэскэй Сойуус]] уонна [[Арассыыйа]] [[Живопись|живописеһа]], [[скульптура|скульптора]], дизайнера, педагог, профессор. [[1997]] сыллаахтан [[Арассыыйа художестватын академията|Арассыыйа художестватын академиятын]] бэрэсидьиэнэ. * [[1945]] — [[Румянцев Николай Иннокентьевич|Николай Румянцев]] — РФ уонна СӨ үтүөлээх архитектора, Архитектураҕа РФ Судаарыстыбаннай бириэмийэтин лауреата. == Өлбүттэр == * [[1752]] — [[Габриэль Крамер]] — [[Швейцария]] математига, [[Бернулли Иоганн|Иоганн Бернулли]] үөрэнээччитэ уонна доҕоро, "линейнай алгебра" төрүттээччилэриттэн биирдэстэрэ. * [[1957]] — [[Винокуров Илья Егорович|Илья Винокуров]] — 1943-1946 сылларга [[Саха АССР Миниистирдэрин Сэбиэтин бэрэссэдээтэллэрэ|Саха АССР Совнаркомун бэрэстээтэлэ]], 1946-1952 сылларга [[Саха сирин хомуньуус баартыйатын өрөспүүбүлүкэтээҕи кэмитиэтин (реском, обком) бастакы сэкэрэтээрдэрэ|Саха Сирин обкомун бастакы сэкиритээрэ]]. [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ|Аҕа дойду Улуу сэриитин]] сылларыгар [[Саха сиригэр 1941-1945 сыллардааҕы сут|саха омугун хоргуйан өлөртөн]] быыһаабыт, [[сэллик]] ыарыыга эмтэрбитин тохтотор суолга киллэрбит, Саха Сирин автономиятын 1947 сыллаахха быһаары гыммыттарын көмүскээбит өҥөлөөх Саха Сирин уһулуччулаах салайааччыта. * [[1957]] — [[Шуб Теодор Абрамович|Теодор Шуб]] — нуучча тылын чинчийбит филолог, [[Аллайыаха улууһа|Аллайыаха улууһун]] [[Русскай Устье]] олохтоохторугар эспэдииссийэ тэрийэн, анаан үөрэппитэ. 1943-1947 сылларга Дьокуускайдааҕы [[Тыл уонна култуура ноуучунай-чинчийэр институута|Тыл уонна култуура ноуучунай-чинчийэр институутун]] дириэктэрэ. * [[1961]] — [[Шрёдингер Эрвин|Эрвин Шрёдингер]] — [[Австрия]] физигэ, квантовай механика төрүттээччитэ. [[1933]] сыл физикаҕа [[Нобель бириэмийэтэ|Нобель бириэмийэтин]] ылбыта. * [[1994]] — [[Петров Дмитрий Дмитриевич|Дмитрий Петров]] (08.11.1921 төр.) — устуоруйа билимин хандьыдаата, [[Саха АССР]] култууратын үтүөлээх үлэһитэ. Саха Сирин [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ|Аҕа дойду Улуу сэриитин]] кэминээҕи историяны үөрэппит биир биллиилээх чинчийээччи. Кини көҕүлээһининэн, Саха Сириттэн баран хорсуннук сэриилэспит, сэрии хонуутугар охтубут буойуннар кэриэстэрин ытыктаан, Ильмень күөл кытыытыгар памятник, Кашира аттыгар монумент туруоруллубуттара. * [[2002]] — [[Антонов Николай Климович|Николай Антонов]] (27.12.1919 төр.) — биллиилээх тюрколог, саха тылын историческай лексикатыгар специалист, филология билимин дуоктара, профессор, Саха АССР билимин үтүөлээх үлэһитэ, [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ|Аҕа дойду Улуу сэриитин]] кыттыылааҕа. {{ыйдар}} [[Категория:Тохсунньу 4]] duplk4fl42ub3193zswerl6ondtfc1v 0 7594 428138 417696 2026-05-06T06:48:55Z Сур Бөрө 75 /* Бэлиэ күннэр */ 428138 wikitext text/x-wiki '''Ыам ыйын 6''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 126-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 127-c күнэ). Сыл бүтүө 239 күн баар. == Бэлиэ күннэр == * Сүөһү иитэр сорох түүрдэргэ бүгүн [[Хыдыр күнэ]] (Хедерлез, Хыдырэллэс, Хыдырез) — кыһыҥҥы дьыл түмүктэнэн, сайыҥҥы дьыл саҕаланар. Бу күн [[хой]] оҕотун сииллэр, кутаа үрдүнэн ойуоккалыы оонньууллар, сүөһү маныыһыттарын кытта сөбүлэҥ түһэрсэллэр. * Бу күн Саха сирин киин улуустарыгар эрдэлээбит [[Кустар|кус]] кэлэр. * {{Флагификация|Антигуа уонна Барбуда}} — Үлэ күнэ * {{Флагификация|АХШ}} — Сиэстэрэ күнэ * {{Флагификация|Болгария}} — [[Георгий Победоносец]] күнэ (Аармыйа күнэ) * {{Флагификация|Габон}} — Толук буолбут дьон күнэ * {{Флагификация|Грузия}} — Георгий Победоносец күнэ, Полиция күнэ * {{Флагификация|Португалия}} — [[Португалия бэлиэ күннэрэ|Азулежу күнэ]]. Азулежу диэн дьиэни киэргэтэр дьэрэкээн ойуулаах таас, бу күн Португалияҕа өбүгэлэрин ойуулуур-дьүһүннүүр утумугар болҕомто уураллар. * {{Флагификация|Ливан}}, {{Флагификация|Сирия}} — Толук буолбут дьон күнэ. 1916 сыллааҕы түбэлтэни кэриэстээн бэлиэтииллэр, ол саҕана бу дойдулар [[Осмаан Импиэрийэтэ|Осмаан импиэрийэтигэр]] киирэллэрэ. * {{Флагификация|Филиппины}} — Албан аат күнэ * {{Флагификация|Ямайка}} — Учуутал күнэ * Аан дойдуга Диетаны тутуспат күн. Дьон сөпкө аһыылларыгар, аччыктаан, аһы аһара хааччахтаан туруктарын мөлтөтөллөрүгэр болҕомто тардар күн. * {{Флагификация|Россия}} — [[Москва]] былааҕын уонна гиэрбэтин күнэ == Түбэлтэлэр == * [[1527]] — [[Испания]] уонна [[Германия]] сэриилэрэ [[Рим|Риим]]и халаабыттар, үгүс учуонайдар бу күнү Барҕарыы кэмэ түмүктэниитинэн ааҕаллар. * [[1536]] — [[Испания|испанецтар]] былдьаан олорор [[Куско]] куораттарын [[Инкалар|инкалар]] төгүрүктээбиттэр, төттөрү ыла сатаабыттар. * [[1626]] — [[Голландия]] колониһа Питер Минуит индеецтэртэн [[Манхэттен]] арыыны атыыласпыт. [[1664]] сыллаахха арыыны англичаннар баһылаабыттара, манна тутуллубут дьиэлэртэн саҕалаан [[Нью-Йорк]] куорат төрүттэммитэ. * [[1686]] — [[Арассыыйа]] уонна [[Речь Посполита]] ыккардыгар эйэ түһэрсиллибит. * [[1782]] ** [[Таиланд]] хоруолларын резиденцията Улахан Уораҕай тутуллуута саҕаламмыт. ** Арассыыйаттан [[Грузия]]ҕа барар бастакы суол аһыллыбыт. * [[1877]] — Иирбит Сылгы диэн оглала-лакота биис-уустар баһылыктара [[Небраска]]ҕа АХШ сэриилэригэр бэриммит. * [[1881]] — Арассыыйа импиэрийэтэ Ахал-Текин сирин бэйэтигэр холбообут (аныгы [[Туркменистан|Туркменистаан]] сорҕото). * [[1889]] — Парижка [[Аан дойдутааҕы быыстапка (1889)|Аан дойдутааҕы быыстапка]] аһыллыбыт. Манна анаан [[Эйфель]] башня туппута, быыстапка кэнниттэн суох гынар былааннаахтара. * [[1900]] сыллаахха Дьокуускайга [[кулун тутар 7]] күнүттэн [[ыам ыйын 6]] күнүгэр (урукку ааҕыыннан олунньу 23 — муус устар 23) диэри «Саха уобалаһын [[туора урдус|туора урдустарын]] олохторун-дьаһахтарын уонна салаллыыларын уларытыы туһунан» («О преобразовании устройства и управления инородцев Якутской области») диэн ааттаах [[Саха уобалаһа|Саха уобалаһын]] бырабылыанньатын мунньаҕа буолбут. * [[1906]] — Арассыыйа 1906 сыллааҕы конституцията ылыныллыбыт (юлиан халандаарынан муус устар 23 күнэ этэ). * [[1916 сыл|1916]] — [[Вьетнам]] импэрээтэрэ Дуй Тан французтары утары өрө турууга ыҥырбытын иһин билиэн ылыллыбыт, бу кэнниттэн [[Реюньон]] арыыга көскө ыытыллыбыта. * [[1925]] — «[[Автономная Якутия (хаһыат)|Автономная Якутия]]» хаһыакка [[Өксөкүлээх Өлөксөй]] «Грядущая гидра (О предстоящей засухе)» диэн ыстатыйтата тахсыбыт. * [[1937]] — [[Нью-Йорк]] аттыгар «Гинденбург» дирижабль (Германия) умайбыт. Бу саахал кэнниттэн дирижабльлары дьону таһарга туттуу тохтообута. * [[1941 сыл|1941]] — [[Сталин Иосиф Виссарионович|Иосиф Сталин]] Совнарком бэрэстээтэлэ буолбут. 1930 сыллаахтан Рыков уһуллубутун кэннэ бу дуоһунаска Молотов олорбута, ол эрээри дойду дьиҥ салайааччыта син биир Сталин (баартыйа киин кэмитиэтин сэкирэтээрэ) этэ. * [[1942 сыл|1942]] — [[Аан дойду иккис сэриитэ]]: Филиппин арыыларын баһылыырга сүрүн суолтаны ылбыт Коррехидор иһин кыргыһыыга дьоппуоннар АХШ сэриилэрин кыайбыттар, 11 тыһыынча АХШ уонна Филиппин саллаата билиэн түбэспит. * [[1944]] — Саха сиригэр бортпроводниктар сулууспалара төрүттэммит. «Красноярскай — Уэлькаль» салгын траассатын солбуйааччы начаалынньыга К. Ефимов бирикээһинэн стюардессалар дуоһунастарын киллэрбит уонна кинилэргэ аналлаах инструкцияны бигэргэппит. * [[1994]] — [[Ла-Манш]] аннынан [[Улуу Британия|Улуу Британияны]] уонна [[Франция]]ны холбуур [[Евротоннель]] аһыллыыта. * [[1998]] — [[Стив Джобс]] ([[Apple |Apple Inc.]]) бастакы iMac көрдөрбүт. * [[2001]] — Устуоруйаҕа бастакынан Римскэй папа ([[Иоанн Павел II]]) мусульмааннар мэчиэттэригэр сылдьыбыт. * [[2002]] — [[Илон Маск]] [[SpaceX]] тэрилтэни төрүттээбит. == Төрөөбүттэр == * [[1758]] — Франция өрөбөлүүссүйэтин диэйэтэлэ [[Робеспьер]]. * [[1856]] — Психоанаалыһы төрүттээбит быраас [[Зигмунд Фрейд]]. * [[1923]] — [[Этуш Владимир Абрамович|Владимир Этуш]], тыйаатыр уонна киинэ артыыһа, педагог («Кавказская пленница», «Иван Васильевич меняет профессию»). * [[1941]] — [[Гаврильева Римма Семеновна|Римма Гаврильева]] (06.05.1941—15.07.2003) — саха былыргы таҥаһын чинчийбит устуоруйа билимин хандьыдаата. * [[1985]] — [[Андросов Гаврил Гаврильевич|Гаврил Андросов]] — бэйиэт, саха устуоруйатыгар идэтийэр публицист, "[[Чолбон (сурунаал)|Чолбон]]" сурунаал тутаах эрэдээктэрэ. 2023 сыл алтынньы 6 күнүттэн Саха сирин суруйааччыларын сойууһун бэрэстээтэлэ. == Өлбүттэр == * [[1972]] — [[Виктор Драгунскай]] (1913 төр.), оҕо сэбиэскэй суруйааччыта. * [[1992]] — [[Марлен Дитрих]] (1901 төр.), ньиэмэс уонна [[АХШ]] артыыһа уонна ырыаһыта, секс-символ. * [[2004]] — Нам [[Хатырык нэһилиэгэ (Нам улууһа)|Хатырыгыттан]] төрүттээх дьоһуннаах худуоһунньук [[Пестряков Иннокентий Юрьевич|Иннокентий Пестряков]] (19.07.1962 төр.). * [[2011]] — Хаҥалас [[Иккис Дьөппөн нэһилиэгэ (Хаҥалас улууһа)|Иккис Дьөппөн нэһилиэгэр]] [[Скрябин Михаил Архипович|Михаил Скрябин]] (28.12.1946 төр.) — тыйаатыр уонна киинэ артыыһа. Биллиилээх Арассыыйа режиссера [[Балабанов Алексей Октябринович|А. Балабанов]] бэйэтин киинэлэригэр сөбүлээн устар артыыһа этэ (Кочегар, Груз 200, Американец). {{ыйдар}} [[Категория:Ыам ыйын 6]] 62lg4m1in6w8s1yjismc284k0yx4tb8 428139 428138 2026-05-06T07:11:22Z Сур Бөрө 75 /* Түбэлтэлэр */ 428139 wikitext text/x-wiki '''Ыам ыйын 6''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 126-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 127-c күнэ). Сыл бүтүө 239 күн баар. == Бэлиэ күннэр == * Сүөһү иитэр сорох түүрдэргэ бүгүн [[Хыдыр күнэ]] (Хедерлез, Хыдырэллэс, Хыдырез) — кыһыҥҥы дьыл түмүктэнэн, сайыҥҥы дьыл саҕаланар. Бу күн [[хой]] оҕотун сииллэр, кутаа үрдүнэн ойуоккалыы оонньууллар, сүөһү маныыһыттарын кытта сөбүлэҥ түһэрсэллэр. * Бу күн Саха сирин киин улуустарыгар эрдэлээбит [[Кустар|кус]] кэлэр. * {{Флагификация|Антигуа уонна Барбуда}} — Үлэ күнэ * {{Флагификация|АХШ}} — Сиэстэрэ күнэ * {{Флагификация|Болгария}} — [[Георгий Победоносец]] күнэ (Аармыйа күнэ) * {{Флагификация|Габон}} — Толук буолбут дьон күнэ * {{Флагификация|Грузия}} — Георгий Победоносец күнэ, Полиция күнэ * {{Флагификация|Португалия}} — [[Португалия бэлиэ күннэрэ|Азулежу күнэ]]. Азулежу диэн дьиэни киэргэтэр дьэрэкээн ойуулаах таас, бу күн Португалияҕа өбүгэлэрин ойуулуур-дьүһүннүүр утумугар болҕомто уураллар. * {{Флагификация|Ливан}}, {{Флагификация|Сирия}} — Толук буолбут дьон күнэ. 1916 сыллааҕы түбэлтэни кэриэстээн бэлиэтииллэр, ол саҕана бу дойдулар [[Осмаан Импиэрийэтэ|Осмаан импиэрийэтигэр]] киирэллэрэ. * {{Флагификация|Филиппины}} — Албан аат күнэ * {{Флагификация|Ямайка}} — Учуутал күнэ * Аан дойдуга Диетаны тутуспат күн. Дьон сөпкө аһыылларыгар, аччыктаан, аһы аһара хааччахтаан туруктарын мөлтөтөллөрүгэр болҕомто тардар күн. * {{Флагификация|Россия}} — [[Москва]] былааҕын уонна гиэрбэтин күнэ == Түбэлтэлэр == * [[1484]] — [[Москва]] [[Кириэмил]]игэр Благовещение собуорун оннун олохтообуттар. * [[1527]] — [[Испания]] уонна [[Германия]] сэриилэрэ [[Рим|Риим]]и халаабыттар, үгүс учуонайдар бу күнү Барҕарыы кэмэ түмүктэниитинэн ааҕаллар. * [[1536]] — [[Испания|испанецтар]] былдьаан олорор [[Куско]] куораттарын [[Инкалар|инкалар]] төгүрүктээбиттэр, төттөрү ыла сатаабыттар. * [[1626]] — [[Голландия]] колониһа Питер Минуит индеецтэртэн [[Манхэттен]] арыыны атыыласпыт. [[1664]] сыллаахха арыыны англичаннар баһылаабыттара, манна тутуллубут дьиэлэртэн саҕалаан [[Нью-Йорк]] куорат төрүттэммитэ. * [[1686]] — [[Арассыыйа]] уонна [[Речь Посполита]] ыккардыгар эйэ түһэрсиллибит. * [[1742]] — [[Москва]]ҕа [[Елизавета Петровна (ыраахтааҕы)|Елизавета Петровна]] императрица коронацията буолан ааспыт. * [[1782]] ** [[Таиланд]] хоруолларын резиденцията Улахан Уораҕай тутуллуута саҕаламмыт. ** Арассыыйаттан [[Грузия]]ҕа барар бастакы суол аһыллыбыт. * [[1877]] — Иирбит Сылгы диэн оглала-лакота биис-уустар баһылыктара [[Небраска]]ҕа АХШ сэриилэригэр бэриммит. * [[1881]] — Арассыыйа импиэрийэтэ Ахал-Текин сирин бэйэтигэр холбообут (аныгы [[Туркменистан|Туркменистаан]] сорҕото). * [[1889]] — Парижка [[Аан дойдутааҕы быыстапка (1889)|Аан дойдутааҕы быыстапка]] аһыллыбыт. Манна анаан [[Эйфель]] башня туппута, быыстапка кэнниттэн суох гынар былааннаахтара. * [[1900]] сыллаахха Дьокуускайга [[кулун тутар 7]] күнүттэн [[ыам ыйын 6]] күнүгэр (урукку ааҕыыннан олунньу 23 — муус устар 23) диэри «Саха уобалаһын [[туора урдус|туора урдустарын]] олохторун-дьаһахтарын уонна салаллыыларын уларытыы туһунан» («О преобразовании устройства и управления инородцев Якутской области») диэн ааттаах [[Саха уобалаһа|Саха уобалаһын]] бырабылыанньатын мунньаҕа буолбут. * [[1904]] — ([[Москва уобалаһа|Москва уобалаһыгар]]) Николай Жуковскай баһылыктаах аэродинамическай институт аһыллыбыт, билигин [[ЦАГИ]] диэн аатынан биллэр. * [[1906]] — Арассыыйа 1906 сыллааҕы конституцията ылыныллыбыт (юлиан халандаарынан муус устар 23 күнэ этэ). * [[1916 сыл|1916]] — [[Вьетнам]] импэрээтэрэ Дуй Тан французтары утары өрө турууга ыҥырбытын иһин билиэн ылыллыбыт, бу кэнниттэн [[Реюньон]] арыыга көскө ыытыллыбыта. * [[1925]] — «[[Автономная Якутия (хаһыат)|Автономная Якутия]]» хаһыакка [[Өксөкүлээх Өлөксөй]] «Грядущая гидра (О предстоящей засухе)» диэн ыстатыйтата тахсыбыт. * [[1937]] — [[Нью-Йорк]] аттыгар «Гинденбург» дирижабль (Германия) умайбыт. Бу саахал кэнниттэн дирижабльлары дьону таһарга туттуу тохтообута. * [[1941 сыл|1941]] — [[Сталин Иосиф Виссарионович|Иосиф Сталин]] Совнарком бэрэстээтэлэ буолбут. 1930 сыллаахтан Рыков уһуллубутун кэннэ бу дуоһунаска Молотов олорбута, ол эрээри дойду дьиҥ салайааччыта син биир Сталин (баартыйа киин кэмитиэтин сэкирэтээрэ) этэ. * [[1942 сыл|1942]] — [[Аан дойду иккис сэриитэ]]: Филиппин арыыларын баһылыырга сүрүн суолтаны ылбыт Коррехидор иһин кыргыһыыга дьоппуоннар АХШ сэриилэрин кыайбыттар, 11 тыһыынча АХШ уонна Филиппин саллаата билиэн түбэспит. * [[1944]] — Саха сиригэр бортпроводниктар сулууспалара төрүттэммит. «Красноярскай — Уэлькаль» салгын траассатын солбуйааччы начаалынньыга К. Ефимов бирикээһинэн стюардессалар дуоһунастарын киллэрбит уонна кинилэргэ аналлаах инструкцияны бигэргэппит. * [[1945]] — [[Прага]]тааҕы кимэн киирии сэрии эппэрээссийэтэ саҕаламмыта. Сүрүн сыалынан Киин [[Дьобуруопа]]ҕа баар өстөөх этэрээттэрин самнарарга уонна кинилэри Арҕаа дойдулар сэриилэрин иннилэригэр капитуляциялыылларын тохтоторго анаммыт. * [[1994]] — [[Ла-Манш]] аннынан [[Улуу Британия|Улуу Британияны]] уонна [[Франция]]ны холбуур [[Евротоннель]] аһыллыыта. * [[1998]] — [[Стив Джобс]] ([[Apple |Apple Inc.]]) бастакы iMac көрдөрбүт. * [[2001]] — Устуоруйаҕа бастакынан Римскэй папа ([[Иоанн Павел II]]) мусульмааннар мэчиэттэригэр сылдьыбыт. * [[2002]] — [[Илон Маск]] [[SpaceX]] тэрилтэни төрүттээбит. == Төрөөбүттэр == * [[1758]] — Франция өрөбөлүүссүйэтин диэйэтэлэ [[Робеспьер]]. * [[1856]] — Психоанаалыһы төрүттээбит быраас [[Зигмунд Фрейд]]. * [[1923]] — [[Этуш Владимир Абрамович|Владимир Этуш]], тыйаатыр уонна киинэ артыыһа, педагог («Кавказская пленница», «Иван Васильевич меняет профессию»). * [[1941]] — [[Гаврильева Римма Семеновна|Римма Гаврильева]] (06.05.1941—15.07.2003) — саха былыргы таҥаһын чинчийбит устуоруйа билимин хандьыдаата. * [[1985]] — [[Андросов Гаврил Гаврильевич|Гаврил Андросов]] — бэйиэт, саха устуоруйатыгар идэтийэр публицист, "[[Чолбон (сурунаал)|Чолбон]]" сурунаал тутаах эрэдээктэрэ. 2023 сыл алтынньы 6 күнүттэн Саха сирин суруйааччыларын сойууһун бэрэстээтэлэ. == Өлбүттэр == * [[1972]] — [[Виктор Драгунскай]] (1913 төр.), оҕо сэбиэскэй суруйааччыта. * [[1992]] — [[Марлен Дитрих]] (1901 төр.), ньиэмэс уонна [[АХШ]] артыыһа уонна ырыаһыта, секс-символ. * [[2004]] — Нам [[Хатырык нэһилиэгэ (Нам улууһа)|Хатырыгыттан]] төрүттээх дьоһуннаах худуоһунньук [[Пестряков Иннокентий Юрьевич|Иннокентий Пестряков]] (19.07.1962 төр.). * [[2011]] — Хаҥалас [[Иккис Дьөппөн нэһилиэгэ (Хаҥалас улууһа)|Иккис Дьөппөн нэһилиэгэр]] [[Скрябин Михаил Архипович|Михаил Скрябин]] (28.12.1946 төр.) — тыйаатыр уонна киинэ артыыһа. Биллиилээх Арассыыйа режиссера [[Балабанов Алексей Октябринович|А. Балабанов]] бэйэтин киинэлэригэр сөбүлээн устар артыыһа этэ (Кочегар, Груз 200, Американец). {{ыйдар}} [[Категория:Ыам ыйын 6]] pnr0jn8a4pb4ljr4eqgzot77ujtlsgq 428140 428139 2026-05-06T07:16:50Z Сур Бөрө 75 /* Төрөөбүттэр */ 428140 wikitext text/x-wiki '''Ыам ыйын 6''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 126-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 127-c күнэ). Сыл бүтүө 239 күн баар. == Бэлиэ күннэр == * Сүөһү иитэр сорох түүрдэргэ бүгүн [[Хыдыр күнэ]] (Хедерлез, Хыдырэллэс, Хыдырез) — кыһыҥҥы дьыл түмүктэнэн, сайыҥҥы дьыл саҕаланар. Бу күн [[хой]] оҕотун сииллэр, кутаа үрдүнэн ойуоккалыы оонньууллар, сүөһү маныыһыттарын кытта сөбүлэҥ түһэрсэллэр. * Бу күн Саха сирин киин улуустарыгар эрдэлээбит [[Кустар|кус]] кэлэр. * {{Флагификация|Антигуа уонна Барбуда}} — Үлэ күнэ * {{Флагификация|АХШ}} — Сиэстэрэ күнэ * {{Флагификация|Болгария}} — [[Георгий Победоносец]] күнэ (Аармыйа күнэ) * {{Флагификация|Габон}} — Толук буолбут дьон күнэ * {{Флагификация|Грузия}} — Георгий Победоносец күнэ, Полиция күнэ * {{Флагификация|Португалия}} — [[Португалия бэлиэ күннэрэ|Азулежу күнэ]]. Азулежу диэн дьиэни киэргэтэр дьэрэкээн ойуулаах таас, бу күн Португалияҕа өбүгэлэрин ойуулуур-дьүһүннүүр утумугар болҕомто уураллар. * {{Флагификация|Ливан}}, {{Флагификация|Сирия}} — Толук буолбут дьон күнэ. 1916 сыллааҕы түбэлтэни кэриэстээн бэлиэтииллэр, ол саҕана бу дойдулар [[Осмаан Импиэрийэтэ|Осмаан импиэрийэтигэр]] киирэллэрэ. * {{Флагификация|Филиппины}} — Албан аат күнэ * {{Флагификация|Ямайка}} — Учуутал күнэ * Аан дойдуга Диетаны тутуспат күн. Дьон сөпкө аһыылларыгар, аччыктаан, аһы аһара хааччахтаан туруктарын мөлтөтөллөрүгэр болҕомто тардар күн. * {{Флагификация|Россия}} — [[Москва]] былааҕын уонна гиэрбэтин күнэ == Түбэлтэлэр == * [[1484]] — [[Москва]] [[Кириэмил]]игэр Благовещение собуорун оннун олохтообуттар. * [[1527]] — [[Испания]] уонна [[Германия]] сэриилэрэ [[Рим|Риим]]и халаабыттар, үгүс учуонайдар бу күнү Барҕарыы кэмэ түмүктэниитинэн ааҕаллар. * [[1536]] — [[Испания|испанецтар]] былдьаан олорор [[Куско]] куораттарын [[Инкалар|инкалар]] төгүрүктээбиттэр, төттөрү ыла сатаабыттар. * [[1626]] — [[Голландия]] колониһа Питер Минуит индеецтэртэн [[Манхэттен]] арыыны атыыласпыт. [[1664]] сыллаахха арыыны англичаннар баһылаабыттара, манна тутуллубут дьиэлэртэн саҕалаан [[Нью-Йорк]] куорат төрүттэммитэ. * [[1686]] — [[Арассыыйа]] уонна [[Речь Посполита]] ыккардыгар эйэ түһэрсиллибит. * [[1742]] — [[Москва]]ҕа [[Елизавета Петровна (ыраахтааҕы)|Елизавета Петровна]] императрица коронацията буолан ааспыт. * [[1782]] ** [[Таиланд]] хоруолларын резиденцията Улахан Уораҕай тутуллуута саҕаламмыт. ** Арассыыйаттан [[Грузия]]ҕа барар бастакы суол аһыллыбыт. * [[1877]] — Иирбит Сылгы диэн оглала-лакота биис-уустар баһылыктара [[Небраска]]ҕа АХШ сэриилэригэр бэриммит. * [[1881]] — Арассыыйа импиэрийэтэ Ахал-Текин сирин бэйэтигэр холбообут (аныгы [[Туркменистан|Туркменистаан]] сорҕото). * [[1889]] — Парижка [[Аан дойдутааҕы быыстапка (1889)|Аан дойдутааҕы быыстапка]] аһыллыбыт. Манна анаан [[Эйфель]] башня туппута, быыстапка кэнниттэн суох гынар былааннаахтара. * [[1900]] сыллаахха Дьокуускайга [[кулун тутар 7]] күнүттэн [[ыам ыйын 6]] күнүгэр (урукку ааҕыыннан олунньу 23 — муус устар 23) диэри «Саха уобалаһын [[туора урдус|туора урдустарын]] олохторун-дьаһахтарын уонна салаллыыларын уларытыы туһунан» («О преобразовании устройства и управления инородцев Якутской области») диэн ааттаах [[Саха уобалаһа|Саха уобалаһын]] бырабылыанньатын мунньаҕа буолбут. * [[1904]] — ([[Москва уобалаһа|Москва уобалаһыгар]]) Николай Жуковскай баһылыктаах аэродинамическай институт аһыллыбыт, билигин [[ЦАГИ]] диэн аатынан биллэр. * [[1906]] — Арассыыйа 1906 сыллааҕы конституцията ылыныллыбыт (юлиан халандаарынан муус устар 23 күнэ этэ). * [[1916 сыл|1916]] — [[Вьетнам]] импэрээтэрэ Дуй Тан французтары утары өрө турууга ыҥырбытын иһин билиэн ылыллыбыт, бу кэнниттэн [[Реюньон]] арыыга көскө ыытыллыбыта. * [[1925]] — «[[Автономная Якутия (хаһыат)|Автономная Якутия]]» хаһыакка [[Өксөкүлээх Өлөксөй]] «Грядущая гидра (О предстоящей засухе)» диэн ыстатыйтата тахсыбыт. * [[1937]] — [[Нью-Йорк]] аттыгар «Гинденбург» дирижабль (Германия) умайбыт. Бу саахал кэнниттэн дирижабльлары дьону таһарга туттуу тохтообута. * [[1941 сыл|1941]] — [[Сталин Иосиф Виссарионович|Иосиф Сталин]] Совнарком бэрэстээтэлэ буолбут. 1930 сыллаахтан Рыков уһуллубутун кэннэ бу дуоһунаска Молотов олорбута, ол эрээри дойду дьиҥ салайааччыта син биир Сталин (баартыйа киин кэмитиэтин сэкирэтээрэ) этэ. * [[1942 сыл|1942]] — [[Аан дойду иккис сэриитэ]]: Филиппин арыыларын баһылыырга сүрүн суолтаны ылбыт Коррехидор иһин кыргыһыыга дьоппуоннар АХШ сэриилэрин кыайбыттар, 11 тыһыынча АХШ уонна Филиппин саллаата билиэн түбэспит. * [[1944]] — Саха сиригэр бортпроводниктар сулууспалара төрүттэммит. «Красноярскай — Уэлькаль» салгын траассатын солбуйааччы начаалынньыга К. Ефимов бирикээһинэн стюардессалар дуоһунастарын киллэрбит уонна кинилэргэ аналлаах инструкцияны бигэргэппит. * [[1945]] — [[Прага]]тааҕы кимэн киирии сэрии эппэрээссийэтэ саҕаламмыта. Сүрүн сыалынан Киин [[Дьобуруопа]]ҕа баар өстөөх этэрээттэрин самнарарга уонна кинилэри Арҕаа дойдулар сэриилэрин иннилэригэр капитуляциялыылларын тохтоторго анаммыт. * [[1994]] — [[Ла-Манш]] аннынан [[Улуу Британия|Улуу Британияны]] уонна [[Франция]]ны холбуур [[Евротоннель]] аһыллыыта. * [[1998]] — [[Стив Джобс]] ([[Apple |Apple Inc.]]) бастакы iMac көрдөрбүт. * [[2001]] — Устуоруйаҕа бастакынан Римскэй папа ([[Иоанн Павел II]]) мусульмааннар мэчиэттэригэр сылдьыбыт. * [[2002]] — [[Илон Маск]] [[SpaceX]] тэрилтэни төрүттээбит. == Төрөөбүттэр == * [[1758]] — Франция өрөбөлүүссүйэтин диэйэтэлэ [[Робеспьер]]. * [[1856]] — Психоанаалыһы төрүттээбит быраас [[Зигмунд Фрейд]]. * [[1922]] — [[Этуш Владимир Абрамович|Владимир Этуш]], тыйаатыр уонна киинэ артыыһа, педагог («Кавказская пленница», «Иван Васильевич меняет профессию»). * [[1932]] — [[Белявскай Александр Борисович|Александр Белявскай]], тыйаатыр уонна киинэ артыыһа («Четыре танкиста и собака», «Ирония судьбы, или С лёгким паром!», «Место встречи изменить нельзя»). * [[1941]] — [[Гаврильева Римма Семеновна|Римма Гаврильева]] (06.05.1941—15.07.2003) — саха былыргы таҥаһын чинчийбит устуоруйа билимин хандьыдаата. * [[1985]] — [[Андросов Гаврил Гаврильевич|Гаврил Андросов]] — бэйиэт, саха устуоруйатыгар идэтийэр публицист, "[[Чолбон (сурунаал)|Чолбон]]" сурунаал тутаах эрэдээктэрэ. 2023 сыл алтынньы 6 күнүттэн Саха сирин суруйааччыларын сойууһун бэрэстээтэлэ. == Өлбүттэр == * [[1972]] — [[Виктор Драгунскай]] (1913 төр.), оҕо сэбиэскэй суруйааччыта. * [[1992]] — [[Марлен Дитрих]] (1901 төр.), ньиэмэс уонна [[АХШ]] артыыһа уонна ырыаһыта, секс-символ. * [[2004]] — Нам [[Хатырык нэһилиэгэ (Нам улууһа)|Хатырыгыттан]] төрүттээх дьоһуннаах худуоһунньук [[Пестряков Иннокентий Юрьевич|Иннокентий Пестряков]] (19.07.1962 төр.). * [[2011]] — Хаҥалас [[Иккис Дьөппөн нэһилиэгэ (Хаҥалас улууһа)|Иккис Дьөппөн нэһилиэгэр]] [[Скрябин Михаил Архипович|Михаил Скрябин]] (28.12.1946 төр.) — тыйаатыр уонна киинэ артыыһа. Биллиилээх Арассыыйа режиссера [[Балабанов Алексей Октябринович|А. Балабанов]] бэйэтин киинэлэригэр сөбүлээн устар артыыһа этэ (Кочегар, Груз 200, Американец). {{ыйдар}} [[Категория:Ыам ыйын 6]] gmb76n3ium9yumjb1z7kg99vg20ahy2 428141 428140 2026-05-06T07:19:39Z Сур Бөрө 75 /* Төрөөбүттэр */ 428141 wikitext text/x-wiki '''Ыам ыйын 6''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 126-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 127-c күнэ). Сыл бүтүө 239 күн баар. == Бэлиэ күннэр == * Сүөһү иитэр сорох түүрдэргэ бүгүн [[Хыдыр күнэ]] (Хедерлез, Хыдырэллэс, Хыдырез) — кыһыҥҥы дьыл түмүктэнэн, сайыҥҥы дьыл саҕаланар. Бу күн [[хой]] оҕотун сииллэр, кутаа үрдүнэн ойуоккалыы оонньууллар, сүөһү маныыһыттарын кытта сөбүлэҥ түһэрсэллэр. * Бу күн Саха сирин киин улуустарыгар эрдэлээбит [[Кустар|кус]] кэлэр. * {{Флагификация|Антигуа уонна Барбуда}} — Үлэ күнэ * {{Флагификация|АХШ}} — Сиэстэрэ күнэ * {{Флагификация|Болгария}} — [[Георгий Победоносец]] күнэ (Аармыйа күнэ) * {{Флагификация|Габон}} — Толук буолбут дьон күнэ * {{Флагификация|Грузия}} — Георгий Победоносец күнэ, Полиция күнэ * {{Флагификация|Португалия}} — [[Португалия бэлиэ күннэрэ|Азулежу күнэ]]. Азулежу диэн дьиэни киэргэтэр дьэрэкээн ойуулаах таас, бу күн Португалияҕа өбүгэлэрин ойуулуур-дьүһүннүүр утумугар болҕомто уураллар. * {{Флагификация|Ливан}}, {{Флагификация|Сирия}} — Толук буолбут дьон күнэ. 1916 сыллааҕы түбэлтэни кэриэстээн бэлиэтииллэр, ол саҕана бу дойдулар [[Осмаан Импиэрийэтэ|Осмаан импиэрийэтигэр]] киирэллэрэ. * {{Флагификация|Филиппины}} — Албан аат күнэ * {{Флагификация|Ямайка}} — Учуутал күнэ * Аан дойдуга Диетаны тутуспат күн. Дьон сөпкө аһыылларыгар, аччыктаан, аһы аһара хааччахтаан туруктарын мөлтөтөллөрүгэр болҕомто тардар күн. * {{Флагификация|Россия}} — [[Москва]] былааҕын уонна гиэрбэтин күнэ == Түбэлтэлэр == * [[1484]] — [[Москва]] [[Кириэмил]]игэр Благовещение собуорун оннун олохтообуттар. * [[1527]] — [[Испания]] уонна [[Германия]] сэриилэрэ [[Рим|Риим]]и халаабыттар, үгүс учуонайдар бу күнү Барҕарыы кэмэ түмүктэниитинэн ааҕаллар. * [[1536]] — [[Испания|испанецтар]] былдьаан олорор [[Куско]] куораттарын [[Инкалар|инкалар]] төгүрүктээбиттэр, төттөрү ыла сатаабыттар. * [[1626]] — [[Голландия]] колониһа Питер Минуит индеецтэртэн [[Манхэттен]] арыыны атыыласпыт. [[1664]] сыллаахха арыыны англичаннар баһылаабыттара, манна тутуллубут дьиэлэртэн саҕалаан [[Нью-Йорк]] куорат төрүттэммитэ. * [[1686]] — [[Арассыыйа]] уонна [[Речь Посполита]] ыккардыгар эйэ түһэрсиллибит. * [[1742]] — [[Москва]]ҕа [[Елизавета Петровна (ыраахтааҕы)|Елизавета Петровна]] императрица коронацията буолан ааспыт. * [[1782]] ** [[Таиланд]] хоруолларын резиденцията Улахан Уораҕай тутуллуута саҕаламмыт. ** Арассыыйаттан [[Грузия]]ҕа барар бастакы суол аһыллыбыт. * [[1877]] — Иирбит Сылгы диэн оглала-лакота биис-уустар баһылыктара [[Небраска]]ҕа АХШ сэриилэригэр бэриммит. * [[1881]] — Арассыыйа импиэрийэтэ Ахал-Текин сирин бэйэтигэр холбообут (аныгы [[Туркменистан|Туркменистаан]] сорҕото). * [[1889]] — Парижка [[Аан дойдутааҕы быыстапка (1889)|Аан дойдутааҕы быыстапка]] аһыллыбыт. Манна анаан [[Эйфель]] башня туппута, быыстапка кэнниттэн суох гынар былааннаахтара. * [[1900]] сыллаахха Дьокуускайга [[кулун тутар 7]] күнүттэн [[ыам ыйын 6]] күнүгэр (урукку ааҕыыннан олунньу 23 — муус устар 23) диэри «Саха уобалаһын [[туора урдус|туора урдустарын]] олохторун-дьаһахтарын уонна салаллыыларын уларытыы туһунан» («О преобразовании устройства и управления инородцев Якутской области») диэн ааттаах [[Саха уобалаһа|Саха уобалаһын]] бырабылыанньатын мунньаҕа буолбут. * [[1904]] — ([[Москва уобалаһа|Москва уобалаһыгар]]) Николай Жуковскай баһылыктаах аэродинамическай институт аһыллыбыт, билигин [[ЦАГИ]] диэн аатынан биллэр. * [[1906]] — Арассыыйа 1906 сыллааҕы конституцията ылыныллыбыт (юлиан халандаарынан муус устар 23 күнэ этэ). * [[1916 сыл|1916]] — [[Вьетнам]] импэрээтэрэ Дуй Тан французтары утары өрө турууга ыҥырбытын иһин билиэн ылыллыбыт, бу кэнниттэн [[Реюньон]] арыыга көскө ыытыллыбыта. * [[1925]] — «[[Автономная Якутия (хаһыат)|Автономная Якутия]]» хаһыакка [[Өксөкүлээх Өлөксөй]] «Грядущая гидра (О предстоящей засухе)» диэн ыстатыйтата тахсыбыт. * [[1937]] — [[Нью-Йорк]] аттыгар «Гинденбург» дирижабль (Германия) умайбыт. Бу саахал кэнниттэн дирижабльлары дьону таһарга туттуу тохтообута. * [[1941 сыл|1941]] — [[Сталин Иосиф Виссарионович|Иосиф Сталин]] Совнарком бэрэстээтэлэ буолбут. 1930 сыллаахтан Рыков уһуллубутун кэннэ бу дуоһунаска Молотов олорбута, ол эрээри дойду дьиҥ салайааччыта син биир Сталин (баартыйа киин кэмитиэтин сэкирэтээрэ) этэ. * [[1942 сыл|1942]] — [[Аан дойду иккис сэриитэ]]: Филиппин арыыларын баһылыырга сүрүн суолтаны ылбыт Коррехидор иһин кыргыһыыга дьоппуоннар АХШ сэриилэрин кыайбыттар, 11 тыһыынча АХШ уонна Филиппин саллаата билиэн түбэспит. * [[1944]] — Саха сиригэр бортпроводниктар сулууспалара төрүттэммит. «Красноярскай — Уэлькаль» салгын траассатын солбуйааччы начаалынньыга К. Ефимов бирикээһинэн стюардессалар дуоһунастарын киллэрбит уонна кинилэргэ аналлаах инструкцияны бигэргэппит. * [[1945]] — [[Прага]]тааҕы кимэн киирии сэрии эппэрээссийэтэ саҕаламмыта. Сүрүн сыалынан Киин [[Дьобуруопа]]ҕа баар өстөөх этэрээттэрин самнарарга уонна кинилэри Арҕаа дойдулар сэриилэрин иннилэригэр капитуляциялыылларын тохтоторго анаммыт. * [[1994]] — [[Ла-Манш]] аннынан [[Улуу Британия|Улуу Британияны]] уонна [[Франция]]ны холбуур [[Евротоннель]] аһыллыыта. * [[1998]] — [[Стив Джобс]] ([[Apple |Apple Inc.]]) бастакы iMac көрдөрбүт. * [[2001]] — Устуоруйаҕа бастакынан Римскэй папа ([[Иоанн Павел II]]) мусульмааннар мэчиэттэригэр сылдьыбыт. * [[2002]] — [[Илон Маск]] [[SpaceX]] тэрилтэни төрүттээбит. == Төрөөбүттэр == * [[1758]] — Франция өрөбөлүүссүйэтин диэйэтэлэ [[Робеспьер]]. * [[1856]] — Психоанаалыһы төрүттээбит быраас [[Зигмунд Фрейд]]. * [[1922]] — [[Этуш Владимир Абрамович|Владимир Этуш]] (06.05.1922–09.03.2019), тыйаатыр уонна киинэ артыыһа, педагог («Кавказская пленница», «Иван Васильевич меняет профессию»). * [[1932]] — [[Белявскай Александр Борисович|Александр Белявскай]] (06.05.1932–08.09.2012), тыйаатыр уонна киинэ артыыһа («Четыре танкиста и собака», «Ирония судьбы, или С лёгким паром!», «Место встречи изменить нельзя»). * [[1941]] — [[Гаврильева Римма Семеновна|Римма Гаврильева]] (06.05.1941—15.07.2003) — саха былыргы таҥаһын чинчийбит устуоруйа билимин хандьыдаата. * [[1985]] — [[Андросов Гаврил Гаврильевич|Гаврил Андросов]] — бэйиэт, саха устуоруйатыгар идэтийэр публицист, "[[Чолбон (сурунаал)|Чолбон]]" сурунаал тутаах эрэдээктэрэ. 2023 сыл алтынньы 6 күнүттэн Саха сирин суруйааччыларын сойууһун бэрэстээтэлэ. == Өлбүттэр == * [[1972]] — [[Виктор Драгунскай]] (1913 төр.), оҕо сэбиэскэй суруйааччыта. * [[1992]] — [[Марлен Дитрих]] (1901 төр.), ньиэмэс уонна [[АХШ]] артыыһа уонна ырыаһыта, секс-символ. * [[2004]] — Нам [[Хатырык нэһилиэгэ (Нам улууһа)|Хатырыгыттан]] төрүттээх дьоһуннаах худуоһунньук [[Пестряков Иннокентий Юрьевич|Иннокентий Пестряков]] (19.07.1962 төр.). * [[2011]] — Хаҥалас [[Иккис Дьөппөн нэһилиэгэ (Хаҥалас улууһа)|Иккис Дьөппөн нэһилиэгэр]] [[Скрябин Михаил Архипович|Михаил Скрябин]] (28.12.1946 төр.) — тыйаатыр уонна киинэ артыыһа. Биллиилээх Арассыыйа режиссера [[Балабанов Алексей Октябринович|А. Балабанов]] бэйэтин киинэлэригэр сөбүлээн устар артыыһа этэ (Кочегар, Груз 200, Американец). {{ыйдар}} [[Категория:Ыам ыйын 6]] eonxo6l27tagdy77uj2492ia0yeqirt 0 7806 428126 424643 2026-05-06T03:33:50Z Ojkhol 24881 /* Буркина Фасо бэлиэ күннэрэ */ 428126 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Буркина Фасо</br>Burkina Faso |common_name = Burkina Faso |image_flag = Flag of Burkina Faso.svg |image_coat = Coat of arms of Burkina Faso.svg |national_motto = ''"Unité, Progrès, Justice"''{{spaces|2}}<small>([[француз тыла|Французтуу]])<br />"Биир буолуу, сайдыы, кырдьыктабыл"</small> |image_map = Location Burkina Faso AU Africa.svg |national_anthem = ''[[Une Seule Nuit]]''{{spaces|2}}<small>([[француз тыла|Французтуу]])<br />''Биир соҕотох түүн''</small> |official_languages = [[Француз тыла]] |regional_languages = [[мооре тыла|Мооре]], [[диула тыла|Диула]] |demonym = Буркинабе |capital = [[Куагадугу]] |latd=12 |latm=20 |latNS=N |longd=1 |longm=40 |longEW=W |largest_city = capital |government_type = [[Республика]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Blaise Compaoré]] |leader_title2 = [[Премьер миниистир]] |leader_name2 = [[Tertius Zongo]] |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |sovereignty_note = [[франция|Францияттан]] |established_event1 = Даатата |established_date1 = [[Атырдьах ыйын 5]], [[1960]] |area_km2 = 274,000 |area_sq_mi = 105,792 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 74th |area_magnitude = 1 E11 |percent_water = 0.1% |population_estimate = 13,228,000 |population_estimate_year = 2005 |population_estimate_rank = 66th |population_census = 10,312,669 |population_census_year = 1996 |population_density_km2 = 48 |population_density_sq_mi = 124 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 145th |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $16.561 billion |GDP_PPP_rank = 117th |GDP_PPP_per_capita = $1,206 |GDP_PPP_per_capita_rank = 163rd |GDP_nominal = $6.751 billion |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $491 |HDI_year = 2007 |HDI = {{increase}} 0.372 |HDI_rank = 173rd |HDI_category = <font color="#e0584e">low</font> |Gini = 39.5 |Gini_year = 2003 |Gini_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |currency = [[West African CFA franc]] |currency_code = XOF |time_zone = [[Greenwich Mean Time|GMT]] |utc_offset = |time_zone_DST = not observed |utc_offset_DST = |drives_on = right |cctld = [[.bf]] |calling_code = 226 |footnote1 = }} '''Буркина Фасо''' (''Burkina Faso'') диэн [[Арҕаа Африка]] дойдута. Алта дойдулуун кирбиилэhэр: [[Мали|Малилыын]] хоту, [[Нигер|Нигердыын]] илин, [[бенин|Бенинныын]] соҕуруулуу-илин, [[Того|Тоголыын]] уонна [[Гана|Ганалыын]] соҕуруу уонна [[Кот д'Ивуар|Кот д'Ивуардыын]] соҕуруулуу-арҕаа. Иэнэ 274,000 км², олохтоохторун ахсаана 13,200,000. Урукку аата '''Үөһээ Вольта Республиката''' ([[атырдьах ыйын 4]] [[1984]] дылы). Буркина Фасо олохтоохторо ''Burkinabè'' дэнэллэр. Киин куората [[Куагадугу]]. [[франция|Францияттан]] [[1960]] сыллаахха тутулуга суох буолбута. == Буркина Фасо бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 3]] — Өрөбөлүүссүйэ күнэ * [[Атырдьах ыйын 5]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (1960, Францияттан) * [[Ахсынньы 11]] — Өрөспүүбүлүкэ күнэ, 1958 сыллаахха Үөһээ Вольта Франция холбоһугун иһинэн автономияны ылбыт {{африка}} [[Категория:Африка дойдулара]] tfvpm0n7g35l2nlb9l01c9536j89frp 0 7847 428118 427214 2026-05-06T03:28:10Z Ojkhol 24881 /* Судаан бэлиэ күннэрэ */ 428118 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |conventional_long_name = Судаан Өрөспүүбүлүкэтэ <br /> <big> جمهورية السودان </big><br />''Jumhūriyyat as-Sūdān'' |common_name = Sudan |demonym = Sudanese |image_flag = Flag of Sudan.svg |image_coat = Emblem of Sudan.svg |image_map = Sudan in its region (claimed).svg |national_motto = النصر لنا ''Al-Nasr Lana'' = [[Arabic language|Arabic]] and [[English language|English]] |capital = [[Хартум]] |largest_city = [[Омдурман]] |government_type = [[Өрөспүүбүлүкэ]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Омар ал-Башир]] |leader_title2 = First [[Vice President]] |leader_name2 = [[Salva Kiir Mayardit]] |leader_title3 = Second Vice President |leader_name3 = [[Ali Osman Taha]] |sovereignty_type = Тутулуга суох буолуута |established_event1 = [[Эгипет]]тан уонна [[Холбоhуктаах Хоруоллук]]тан |established_date1 = <br />[[Тохсунньу 1]], [[1956]] |area_km2 = 2,505,813 |area_sq_mi = 967,495 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 10th |area_magnitude = 1 E12 |percent_water = 6 |population_estimate = 39,379,358 <!--UNCDB 2006 estimate--> |population_estimate_year = July 2007 |population_estimate_rank = 33rd |population_census = 24,940,683 |population_census_year = 1993 |population_density_km2 = 14 |population_density_sq_mi = 36 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 194th |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $80.508 billion |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_per_capita = $2,166 |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $46.228 billion |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $1,244 |HDI = {{increase}} 0.521 |HDI_year = 2007 |HDI_rank = 148th |HDI_category = <span style="color:#ffcc00;">medium</span> |FSI = 113.7 {{increase}} 1.4 |FSI_year = 2007 |FSI_rank = 1st |FSI_category = <span style="color:#FF0000;">Alert</span> |currency = [[Судан фунта]] |currency_code = SDG |time_zone = [[East Africa Time]] |utc_offset = +3 |time_zone_DST = not observed |utc_offset_DST = +3 |drives_on = right |cctld = [[.sd]] |calling_code = 249 }} '''Судаан''' ([[араб тыла|араб]]. السودان ‎al-Sūdān) диэн [[Африка]] хотугулуу-илин өттүгэр баар дойду. Кирбиилэhэр [[эгипет|Эгипеттыын]] хоту, [[Кыhыл байҕал|Кыhыл байҕаллыын]] хотугулуу-илин, [[эритрея|Эритреялыын]] уонна [[этиопия|Этиопиялыын]] илин, [[кения|Кениялыын]] уонна [[уганда|Угандалыын]] соҕуруулуу-илин, [[Конго Демократ Республиката|Конго Демократ Республикатыныын]] уонна [[Орто Африка Республиката|Орто Африка Республикатыныын]] соҕуруулуу-арҕаа, [[чад|Чадтыын]] арҕаа уонна [[лиибийэ|Лиибийэлиин]] хотугулуу-арҕаа. Судан дьоно былыргы историялаахтар. Сорох периодтарга [[эгипет историята|Эгипет историятыныын]] холбоhоро. Судаҥҥа уруккуттан омук, итэҕэл уонна экономика төрүөттэриттэн сылтаан дойду хоту (сүрүннээн [[ислам|мусулмаан]] [[арабтар|араб]] олохтоохтордоох) уонна соҕуруу (араб буолбатах, хара африкан омуктар) өттүлэрин икки ардыларыгар [[олохтоох сэрии]] буолар. Онтон сылтаан [[Дарфур]] провинцияҕа хуманитар кризис буолбут. == Судаан бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 1]] — ({{Флагификация|Бруней}}, {{Флагификация|Камерун}}, {{Флагификация|Гаити}} эмиэ бэлиэтииллэр) — Тутулуга суох буолуу күнэ. * [[Бэс ыйын 30]] — Өрөбөлүүссүйэ күнэ ([[1989]]) * [[Ахсынньы 23]] **Оҕо көмүскэлин күнэ ** Сильвия ыраахтааҕы төрөөбүт күнэ, Былаах күнэ {{африка}} [[Категория:Африка дойдулара]] h1pubyghaxbrpkcbbtaxp7avc9vpwar 0 7946 428116 427904 2026-05-06T03:27:01Z Ojkhol 24881 /* Камерун бэлиэ күннэрэ */ 428116 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Камерун Өрөспүүбүлүкэтэ |conventional_long_name = Republic of Cameroon</br>''République du Cameroun'' |common_name = Cameroon |image_flag = Flag of Cameroon.svg |image_coat = Coat of arms of Cameroon.svg | symbol_type = Emblem |image_map = LocationCameroon.svg |national_motto = "{{lang|fr|''Paix - Travail - Patrie''}}"<br />"Peace - Work - Fatherland" |national_anthem = ''[[O Cameroon, Cradle of our Forefathers|Ô Cameroun, Berceau de nos Ancêtres]]''<br />''O Cameroon, Cradle of our Forefathers'' |official_languages = [[француз тыла|француз]], [[ааҥл тыла|ааҥл]] |demonym = Cameroonian |capital = [[Яунде]] |largest_city = [[Дуала]] |government_type = [[Республика]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Paul Biya]] |leader_title2 = [[Премьер миниистир]] |leader_name2 = [[Philémon Yang]] |area_rank = 53rd <!--Demographic Yearbook 1.--> |area_magnitude = 1 E11 |area_km2 = 475,442 |area_sq_mi = 183,568 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 1.3 <!--CIA World Factbook--> |population_estimate = 17,795,000 <!--UN World Population Prospects--> |population_estimate_rank = 58th <!--UN World Population Prospects--> |population_estimate_year = July 2005 <!--UN World Population Prospects--> |population_census = 15,746,179 |population_census_year = 2003 |population_density_km2 = 37 <!--UN World Population Prospects--> |population_density_sq_mi = 97 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 167th <!--UN World Population Prospects--> |GDP_PPP = $39.474 billion |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP_per_capita = $2,093 |GDP_PPP_per_capita_rank = 130th |GDP_nominal = $20.686 billion |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $1,097 |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |sovereignty_note = [[франция|Францияттан]] уонна [[Холбоhуктаах Хоруоллук|ХХ]] |established_event1 = Даатата |established_date1 = [[Тохсунньу 1]] [[1960]], [[Алтынньы 1]] [[1961]] |HDI = {{increase}} 0.532 |HDI_rank = 144th |HDI_year = 2007 |HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |Gini = 44.6 |Gini_year = 2001 |Gini_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |currency = [[Central African CFA franc]] |currency_code = XAF |country_code = |time_zone = [[West Africa Time|WAT]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = not observed |utc_offset_DST = +1 |drives_on = right |cctld = [[.cm]] |calling_code = 237 |footnote1 = }} '''Камерун Өрөспүүбүлүкэтэ''' ([[ааҥл тыла|ааҥл]]. ''Republic of Cameroon'', [[француз тыла|француз]]. ''République du Cameroun'') диэн [[Орто Африка]] арҕаатыгар баар дойду. Кирбиилэhэр [[нигерия|Нигериялыын]] хоту, [[чад|Чадтыын]] хотугулуу илин, [[Киин Африка Өрөспүүбүлүкэтэ|Киин Африка Өрөспүүбүлүкэтыныын]] илин, [[Экуатор Гуинеята|Экуатор Гуинеятыныын]], [[габон|Габоннуун]] уонна [[Конго Өрөспүүбүлүкэтэ|Конго Өрөспүүбүлүкэтыныын]] соҕуруу. Камерун [[Бонни хомото|Бонни хомотун]], [[гуинея хомото|Гуинея хомотун]] уонна [[Атлантик океан]] кытылларыгар турар. Дойду иhигэр [[геология]] уонна [[култуура]] өттүлэринэн араастардаах буолан "Кыра Африка" диэн ааттанар. [[Айылҕа]] араастара диэн сөтүөлүүр кытыллар, [[кумах куйаар|кумах куйаардар]], [[хайа|хайалар]], [[ардахтаах тыа|ардахтаах тыалар]] уонна [[саванна|саванналар]]. Дойду ордук үрдүк чыпчаала [[Камерун хайа]] соҕуруулуу арҕаа баар. Ордук улахан куораттар [[Дуала]], [[Яунде]] уонна [[Гаруа]]. Камеруҥҥа 200 тахса омуктар уонна тыл бөлөхтөрө бааллар. Дойду [[макоса]] уонна [[бикутси]] диэн төрүт [[музыка]] көрүҥнэринэн уонна бэрт ситиhиилээх [[футбол]] ил хамаандатынан биллэр. [[ил тыл|Ил тылларынан]] буолаллар [[ааҥл тыла|ааҥл]] уонна [[француз тыла|француз]] тыллара. == Камерун бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 1]] — ({{Флагификация|Бруней}}, {{Флагификация|Гаити}}, {{Флагификация|Судаан}} эмиэ бэлиэтииллэр) — Тутулуга суох буолуу күнэ. * [[Олунньу 11]] — Ыччат күнэ * [[Ыам ыйын 20]] — Дойду биллэриллибит күнэ ([[1972]])<ref name="камерун">[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2423/ Национальный праздник Республики Камерун — 20 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010.]</ref> * [[Ахсынньы 25]] — Оҕо көмүскэлин күнэ {{rq|img|style|translate|sources|stub|}} {{африка}} [[Категория:Африка дойдулара]] 15c7nv96aubpghn19xlbves0d218yu8 0 8326 428135 414234 2026-05-06T03:46:51Z Ojkhol 24881 /* Туох буолбута */ 428135 wikitext text/x-wiki {{Сыллар|1850}} '''1850''' сыл. == Туох буолбута == * Аан дойдуга бастакынан Саха сиригэр Өлүөнэ тардыытыгар [[археоциааттар]] кырамталарын булбуттар. Н.Меглицкэй ону [[1851]] сыллаахха былыргы үүнээйи быһыытынан ойуулаабыта. Бу алҕаһы [[1928]] с. Р. Ф. Геккер көннөрбүтэ. === Тохсунньу === * [[Тохсунньу 4]] — ытан өлөрүүнү инсценировкалаан баран [[Петрашевскай дьыалата|петрашевецтэргэ]], ол иһигэр [[Достоевскай Федор Михайлович|Ф. М. Достоевскайга]], олохторун хаалларар туһунан биллэрбиттэр. === Кулун тутар === *[[Кулун тутар 18]] — Саха уобалаһын начаалынньыгынан надворнай советник, уруккута уобалас бырабылыанньатын советнига Иван Фролов анаммыт. 1852 с. тохсунньу 1 күнүгэр диэри дуоһунаска олорбут. Дьокуускайга өлбүт. == Төрөөбүттэр == * [[Атырдьах ыйын 5]] — [[Ги де Мопассан]], Франция суруйааччыта (1893 өлб.). == Өлбүттэр == [[Категория:1850|*]] orxtr9wf39jlxwp94jb2x2u8wg4697s 0 8649 428119 427873 2026-05-06T03:28:56Z Ojkhol 24881 /* Танзания бэлиэ күннэрэ */ 428119 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Танзания Холбоhуктаах Өрөспүүбүлүкэтэ</br>''Jamhuri Ya Muungano Wa Tanzania'' |conventional_long_name = |common_name = Tanzania |image_flag = Flag of Tanzania.svg |image_coat = Coat of arms of tanzania.svg‎ |national_motto = "Uhuru na Umoja" |image_map = Tanzania in its region.svg |national_anthem = ''[[Mungu ibariki Afrika]]'' |official_languages = |official_languages = [[суаhили]] (de facto)<br />[[ааҥл тыла]] (Үрдүк сууттар, үөрэҕирии) |demonym = Tanzanian |capital = [[Додома]] |government_type = [[Өрөспүүбүлүкэ]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_title2 = [[Премьер миниистир]] |leader_name1 = [[Jakaya Mrisho Kikwete]] |leader_name2 = [[Mizengo Pinda]] |largest_city = [[Дар эс Салаам]] |area_km2 = 945,203 |area_sq_mi = 364,898 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 27th |area_magnitude = 1 E11 |percent_water = 6.2 |population_estimate = 40,000,000 |population_estimate_year = November 2006 |population_estimate_rank = 32nd |population_census = 37,445,392 |population_census_year = 2005 |population_density_km2 = 41 |population_density_sq_mi = 106 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 124th |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $48.921 billion |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_per_capita = $1,255 |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $16.691 billion |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $428 |HDI_year = 2008 |HDI = {{increase}} 0.503 |HDI_rank = 153th |HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |Gini = 34.6 |Gini_year = 2000–01 |Gini_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |sovereignty_note = [[Холбоhуктаах Хоруоллук|Холбоhуктаах Хоруоллуктан]] |established_event1 = Танганьика |established_event2 = Занзибар |established_event3 = Мергер |established_date1 = [[Ахсынньы 9]], [[1961]] |established_date2 = [[Тохсунньу 12]], [[1964]] |established_date3 = [[Муус устар 26]], [[1964]] |currency = [[Tanzanian shilling]] |currency_code = TZS |time_zone = [[East Africa Time|EAT]] |utc_offset = +3 |time_zone_DST = ''not observed'' |utc_offset_DST = +3 |drives_on = left |cctld = [[.tz]] |calling_code = +255² |footnotes = }} '''Танзания Холбоhуктаах Өрөспүүбүлүкэтэ''' ([[суаhили]]: ''Jamhuri ya Muungano wa Tanzania'') диэн [[Илин Африка]] дойдута. Кинилиин кирбиилэhэллэр [[Кения]] уонна [[Уганда]] хоту, [[Руанда]], [[Бурунди]] уонна [[Конго Демократ Өрөспүүбүлүкэтэ]] арҕаа, [[Замбия]], [[Малауи]] уонна [[Мозамбик]] соҕуруу. Илин [[Индия океана]] баар.<ref>[https://europefly.com/blog/ru/trips/tanzania-climate-sightseeing-cuisine Танзания: климат, ытык сирдэр, кухня]</ref> Танзания Холбоhуктаах Республиката 26 мкоаттан (улуустан) турар унитар [[республика]]. [[1996]] с. ыла дойду киин куората [[Додома]], ордук улахан куората уонна эргиэн киинэ [[Дар эс Салаам]]. == Этимология == «Танзания» топонима бу дойду састаабыгар киирбит икки холуонньа аата тэрилиннэ: -Танганьтан уонна Занзибартан, оттон бүтэр-үгэс быһыытынан дойдулар ааттарыттан. Танцияҕа икки киин куорат: административнай киинэ дар- эс историческай киин куората, оттон сокуону таһаарар-Додома, бырабыыталыстыба 1970- с сылларга сүрүн органнары көһөрбүтэ. == География == Дойду улахан өттө киэҥ нэлэмэн площадкалар ылаллар. Индия Океан кытылын кыйа биэрэк кытыыта тайаан сытар. Дойду территорията Африка бөдөҥ күөллэрин сорҕото баар: Хоманьика күөлэ (ол аата Байкал арҕаа уонна Ньээс соҕуруу өттүгэр. Танзанияҕа Африка саамай үрдүк хайата — стратовулк Килиманджаро (5895 м) турар. Тардыытын уһуна 3402 км., онтон Моҕотой — 451 км, тардыытын кытта-769 км, Малави — 475 км, Мозамбиктаах — 756 км, рудалаах — 217 км, Угда — 396 км уонна Замбиялаах — 338 км. == Климат == Турзани климата субкваториальный. Хоту икки сезон (кулун тутар — ыам уонна балаҕан ыйа-сэтинньи), соҕуруу — биир (сэтинньи — муус устар). Занзибар архипелаг арыыларыгар, күн ортото +28- тан 30- гар диэри, байҕал бириистэрэ күн- дьыл олус үчүгэй. Индия океаныгар уу температурата 24-26 км. Дойду киин өттүгэр (муора таһымыттан 1200-1700 м) орто температура 22-25 м. буолар, түүн сөрүүн буолуон сөп. == Танзания бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 1]] — Маһы олордуу күнэ. * [[Олунньу 5]] — [[Чама Ча Мапиндузи]] күнэ. * [[Муус устар 1]] — Мас олордор күн * [[Муус устар 26]] — Холбоһуу күнэ * [[От ыйын 7]] — Саба-Саба (суахили тылыгар "сэттэ-сэттэ" — сэттис ый сэттис күнэ), 1954 сыллаахха Танзанияны сомоҕолообут бэлиитикэ баартыйата үөскэбит күнэ (TANU, Танганьикатааҕы Африка дойдуларын сойууһа) * [[Атырдьах ыйын 8]] — Нане Нане күнэ — фермердэр күннэрэ (суахили тылыгар "аҕыс-аҕыс") * [[Алтынньы 14]] — Ньерере күнэ. Юлиус Ньерере — холуонньаны кытта охсуһааччы, социалист, 1961-62 сс. Танганьика премьер-миниистирэ, 1963-64 сс. — бэрэсидьиэнэ, онтон Танганьика Танзания буолбутун кэннэ 1985 с. диэри дойдуну салайбыта * [[Ахсынньы 9]] — Танганьика Британияттан 1961 сыллаахха тутулуга суох буолуутун бэлиэтиир күн == Быһаарыылар == {{Быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{африка}} [[Категория:Африка дойдулара]] k43lpjs8fgtctjtmnanwle8c82dz1td 0 10284 428132 411870 2026-05-06T03:42:11Z Ojkhol 24881 /* Туох буолбута */ 428132 wikitext text/x-wiki {{сыллар|1494}} '''1494''' сыл. == Туох буолбута == * [[Тохсунньу 4]] — Цетин куоракка ([[Черногория]]) «Осмогласник» диэн ааттаммыт итэҕэл ырыаларын хомуурунньуга тахсыбыт — соҕуруу славяннар дойдуларыгар бастакы кириллицананан бэчээттэммит кинигэ. * [[Олунньу 5]] — [[Литва]] улуу кинээһэ Александр уонна [[Москуба княжествота|Москуба]] улуу кинээһэ Иван III эйэ дуогабарын түһэрсэн, 1487—1494 сс. сэриини түмүктээбиттэр. * [[Ыам ыйын 3]] — [[Испания]] айанньыта [[Христофор Колумб]] [[Ямайка]]ны "арыйбыт". * [[Ыам ыйын 5]] — [[Колумб, Христофор|Колумб]] [[Ямайка]] арыыны арыйбыт. * [[Бэс ыйын 7]] — [[Испания]] уонна [[Португалия]] Тордесильяс дуогабарын түһэрсэн аан дойдуну барытын икки аҥы үллэстибиттэр. [[Испания]] арҕааҥы [[эҥэлэй|эҥэлэйи]] (полушариены) ылбыт, онтон [[Португалия]] — илиҥҥини. == Төрөөбүттэр == * [[Сэтинньи 6]] — [[I Сулейман|Үтүөкэн Сулейман]] — [[Осмаан Импиэрийэтэ|Осмаан Импиэрийэтин]] онус султаана (1520—1566), кини салайар кэмигэр Осмаан Импиэрийэтэ сайдыы муҥутуур чыпчаалыгар тахсыбыта. == Өлбүттэр == [[Категория:1494| ]] 378zqpb5nm3o5qqkmb5er31logrxvvm 0 10635 428124 423570 2026-05-06T03:32:40Z Ojkhol 24881 /* Колумбия бэлиэ күннэрэ */ 428124 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = '' La República de Colombia '' |conventional_long_name = Колумбия Өрөспүүбүлүкэтэ |common_name = Colombia |image_flag = Flag of Colombia.svg |image_coat = Coat of arms of Colombia.svg |image_map = South America location COL.png |national_motto = "Libertad y Orden" |national_anthem = "[[National Anthem of Colombia|Oh, Gloria Inmarcesible!]] |capital = [[Богота]] [[Билэ:Bogota (escudo).svg|Left|20px]] |latd = 4 |latm = 39 |latNS = N |longd = 74 |longm = 3 |longEW = W |largest_city = capital |official_languages = [[Испан тыла]] |regional_languages = |ethnic_groups = |demonym = Colombian |government_type = [[Өрөспүүбүлүкэ]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_title2 = [[Вице президент]] |leader_title3 = [[Колумбия Конгреhа|Конгресс президенэ]] |leader_title4 = [[Колумбия Үрдүкү суута|Үрдүкү суут президенэ]] |leader_name1 = [[Алваро Урибе]] |leader_name2 = [[Франсиско Сантос Калдерон]] |leader_name3 = [[Эрнан Андраде]] |leader_name4 = [[Франсиско Рикаурте]] |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |sovereignty_note = [[Испания]]ттан |established_event1 = Ылыныы |established_date1 = [[От ыйын 20]], [[1810]] |established_event2 = Билинии |established_date2 = [[Атырдьах ыйын 7]], [[1819]] |area_rank = 26th |area_magnitude = 1 E12 |area_km2 = 1,141,748 |area_sq_mi = 440,839 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 8.8 |population_estimate = 45,644,023</small> <!--UN WPP--> |population_estimate_rank = 29th |population_estimate_year = April 2009 |population_census = 42,888,592 |population_census_year = 2005 |population_density_km2 = 40 |population_density_sq_mi = 104 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 168th |GNI_per_capita = $2,020 |GNI_per_capita = 123rd <!--WorldBank List--> |GDP_PPP = $396.579 billion |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_year = 2008 |GDP_PPP_per_capita = $8,215 |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $240.654 billion |GDP_nominal_rank = |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal_per_capita = $4,985 |GDP_nominal_per_capita_rank = |Gini = 52 |Gini_year = 2006 |Gini_category = <font color="#e0584e">high</font> |HDI = {{decrease}} 0.787 |HDI_rank = 80th |HDI_year = 2008 |HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |HPI = 67.2 |HPI_rank = 2nd |HPI_year = 2006 |HPI_category = <font color="#ffcc00">high</font> |currency = [[колумбия песота|Песо]] |currency_code = COP |country_code = |time_zone = |utc_offset = -5 |time_zone_DST = |utc_offset_DST = |drives_on = right |cctld = [[.co]] |calling_code = 57 |Happy Planet Index = 2 (by 2007) }} '''Колумбия''' ({{lang-es|Colombia}}) диэн [[Соҕуруу Америка]] хотугулуу арҕаатыгар баар дойду. Кинилиин кирбиилэhэллэр [[Венесуэла]] уонна [[Бразилия]] илин, [[Экуадор]] уонна [[Перу]] соҕуруу, [[Кариб байҕала]] хоту, [[Панама]] хотугулуу арҕаа уонна [[Чуумпу океан]] арҕаа. Колумбия иэнэ 1,141,748 км2, Соҕуруу Америкаҕа улаханынан төрдүс (Бразилия, [[Аргентина]] уонна Перу кэннилэриттэн). Олохтоохторун ахсаана 45,644,023, Соҕуруу Америкаҕа улаханынан иккис (Бразилия кэнниттэн). == Колумбия бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 2]] — Карнавал бастакы күнэ (Соҕуруу Колумбия). * [[Ыам ыйын 13]] — Сибэтиэй Мария күнэ * [[Ыам ыйын 15]] — Учуутал күнэ * [[Бэс ыйын 29]] — Арыгы кыргыһыыта (Batalla de Vino). Олохтоохтор кыһыл арыгыннан бэйэ-бэйэлэрин ыһыахтыыллар, ол кэнниттэн "борооскулар кыргыһыыларын" ыыталлар (оҕустар кыргыһыыларын курдук эрээри, борооскулары өлөрбөттөр). Бу күнү Соҕуруу Америка элбэх дойдуларыгар бэлиэтииллэр. * [[От ыйын 20]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ]] * [[От ыйын 24]] — [[Симон Боливар|Симон Боливары]] ахтар күн. Маны таһынан Эквадор, Венесуэла, Боливия бэлиэтииллэр * [[Атырдьах ыйын 7]] — [[Бояка кыргыһыыта|Бояка кыргыһыытын күнэ]]. 1819 сыллаахха [[Симон Боливар]] сэриитэ Испания уонна кини диэки буолбут олохтоох индеецтэр сэриилэрин Бояка өрүс үрдүгэр үлтү сыспыт. Бу кыргыһыы Соҕуруу Америка дойдуларын тутулуга суох буолууларын саҕаланыытын быһыытынан билиниллэр. * [[Атырдьах ыйын 17]] — Инженер күнэ * [[Алтынньы 12]] — Раса күнэ (Día de la Raza) эбэтэр Испанидад күнэ * [[Сэтинньи 11]] — Картахена тутулуга суох буолуутун күнэ. Бу күн өрөбүлгэ түбэстэҕинэ аныгыскы бэнидиэнньиккэ өрүүллэр * [[Сэтинньи 14]] — Колумбия дьахтарын күнэ {{rq|stub}} {{Countries of South America}} [[Категория:Соҕуруу Америка дойдулара]] 37e5rn642iixim7gzlyrd43og6jgm4o 0 13730 428108 427498 2026-05-06T03:20:52Z Ojkhol 24881 /* Кууба бэлиэ күннэрэ */ 428108 wikitext text/x-wiki {{атын суолталара|Куба (суолталара)}} {{Infobox Country |native_name=Кууба Өрөспүүбүлүкэтэ |conventional_long_name=''República de Cuba'' |common_name=Cuba |image_flag=Flag of Cuba.svg |alt_flag=Five horizontal stripes: three blue and two white. A red equilateral triangle at the left of the flag, partly covering the stripes, with a white five pointed star in the centre of the triangle. |image_coat=Coat of Arms of Cuba.svg |symbol_type=Coat of arms |alt_coat=A shield in front of a fasces crowned by the Phrygian Cap, all supported by an oak branch and a laurel wreath |image_map= Cuba (orthographic projection).svg |alt_map=Political map of the Caribbean region with Cuba in red. An inset shows a world map with the main map's edges outlined. |national_motto=''Patria o Muerte'' |national_anthem=''[[La Bayamesa]]'' |official_languages=[[Испан тыла]] |demonym=Cuban |ethnic_groups=65.05% [[Эуропа омуктара|Эуропалар]] ([[Испаннар]], атыттар), 10.08% [[Афрокубалар|африкалар]] ([[Игболар]], атыттар), 23.84% [[мулаттар]] уонна [[метистар]]<ref name=census>{{cite web|url=http://www.cubagob.cu/otras_info/censo/tablas_html/ii_3.htm|title=Census of population and homes|publisher=Government of Cuba|date=16 September 2002|language=Spanish|accessdate=2009-09-07}}</ref> |capital=[[Хавана]] |latd=23|latm=8|latNS=N|longd=82|longm=23|longEW=W |largest_city=capital |government_type=[[биир партия системата|Биир партиялаах]] [[социалист ил|социалист республика]]<ref name=constitution>{{cite web|url=http://www.parlamentocubano.cu/ingles/constitution.html|title=The Constitution of the Republic of Cuba|publisher=National Assembly of People's Power|accessdate=2007-01-29}}</ref> |leader_title1=[[Президент]] |leader_name1=[[Раул Кастро]] |leader_title2=Бастакы вице президент |leader_name2=[[Хосе Рамон Мачадо Вентура|Х. Р. М. Вентура]] |area_rank=105th |area_magnitude=1_E11 |area_km2=110,861 |area_sq_mi=42,803 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water=negligible |population_estimate=11,451,652 (July 2009 est.)<ref name=factbook>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cu.html|title=Cuba|work=The World Factbook|publisher=CIA|accessdate=2009-04-06}}</ref> |population_estimate_year=2008 |population_estimate_rank=73rd |population_census=11,177,743 |population_census_year=2002 |population_density_km2=102 |population_density_sq_mi=264 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank=97th |GDP_PPP_year=2008 |GDP_PPP=$108.2 billion<ref name=factbook/> |GDP_PPP_rank=64th |GDP_PPP_per_capita=$9,500 |GDP_PPP_per_capita_rank=107th |GDP_nominal_year=2008 |GDP_nominal=$55.18 billion<ref name=factbook/> |GDP_nominal_rank= |GDP_nominal_per_capita=${{#expr: 55180000000 / 11451652 round 0}} (calculated) |GDP_nominal_per_capita_rank= |HDI_year=2007 <!-- Please use the year in which the HDI data refers to and not the publication --> |HDI=<!--{{increase}}no prior report--> 0.863<ref>{{cite web|url=http://hdrstats.undp.org/en/countries/country_fact_sheets/cty_fs_CUB.html |title=Human Development Report 2009: Cuba|publisher=United Nations Development Programme|year=2007/2008|accessdate=2009-=10-09}}</ref> |HDI_rank=51st<!--Please see talk page before adding the reference again--> |HDI_category=<font color="#009900">high</font> |sovereignty_type=[[Тутулуга суох буолуу]] |sovereignty_note=[[Испания]]ттан |established_event1=[[Уон сыллаах сэрии|Ылыныы]] |established_event2=Республика тэриллиитэ |established_event3=[[Куба өрөбөлүүссүйэтэ]] |established_date1=[[Алтынньы 10]], [[1868]] |established_date2=[[Ыам ыйын 20]], [[1902]]<br /> [[АХШ]]ттан |established_date3=[[Тохсунньу 1]], [[1959]] |currency=[[Cuban peso]]<!--kludge to deal with fact that template expects only one currency per country:-->(<code>[[ISO 4217|CUP]]</code>)<br />[[Cuban convertible peso]]<ref>1993-2004 сылларга [[АХШ доллара]] песолыын тэҥҥэ туттулла сылдьыбыта, онтон доллары конвертацияланар песо солбуйбута</ref> |currency_code=CUC |time_zone= |utc_offset=-5 |time_zone_DST=(Кулун тутар 11 - сэтинньи 4) |utc_offset_DST=-4 |drives_on=right |cctld=[[.cu]] |calling_code=53 |footnotes= }} '''Кууба Өрөспүүбүлүкэтэ''' ({{lang-es|República de Cuba}}) диэн [[Карибтар|Кариб]] [[арыы дойду]]та. Киниэхэ киирсэллэр Кууба уонна Хувентуд арыылар уонна хас да архипелагтар. Киин уонна ордук улахан куората [[Хавана]]. Иккис улахан куорат [[Сантиаго де Куба]]. Олохтоохторун ахсаана 11 млн. == Кууба бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 1]] — Босхолонуу күнэ. * [[Муус устар 17]] — Контрреволюцияны кыайыы күнэ ([[1961]] сыллаахтан) * [[Ыам ыйын 17]] — Аграрнай реформа күнэ * [[От ыйын 3]] — Уот бэстибээлэ (Fiesta del Fuego) * [[От ыйын 26]] — [[Омук өрө туруутун күнэ]] ({{lang-es|Día de la Rebeldía Nacional}}). Монкаадаҕа 1953 сыллаахха Фидель Кастро салалталаах 160 киһи АХШ байыаннай баазатыгар саба түспүт күнэ. * [[От ыйын 30]] — Өрөбөлүүссүйэҕэ олохторун толук уурбут дьон күнэ * [[Алтынньы 10]] — Тутулуга суох буолуу күнэ. 1868 сыллаахха Испанияттан тутулуга суох буолуу иһин 10 сыллаах сэрии саҕаламмытын бэлиэтииллэр * [[Ахсынньы 2]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Ахсынньы 3]] — Быраас күнэ * [[Ахсынньы 8]] Кариком (Кариб холбоһуга) — Кууба күнэ, Кууба Кариб дойдуларын кытта үгэс курдук сылаас сыһыанын кэрэһилээн (биллэрин курдук Куубаны элбэх дойду XX үйэ икки аҥаарыгар билиммэт этэ) 2002 сыллаахтан бэлиэтэнэр * [[Ахсынньы 22]] — Учуутал күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Хоту Америка дойдулара]] a30lcznkhibxeaawunsesk2lur2l4iq 0 13732 428117 427376 2026-05-06T03:27:34Z Ojkhol 24881 /* Гаити бэлиэ күннэрэ */ 428117 wikitext text/x-wiki {{Infobox_Country |native_name = Гаити Өрөспүүбүлүкэтэ |conventional_long_name = {{lang|fr|''République d'Haïti''}}<br />{{lang|ht|''Repiblik Ayiti''}} |common_name = Haiti |image_flag = Flag_of_Haiti.svg |image_coat = Coat of arms of Haiti.svg |image_map = LocationHaiti.svg |national_motto = ''"L'Union Fait La Force"'' |national_anthem = ''[[La Dessalinienne]]'' |official_languages = [[француз тыла|Француз]], [[хаити креол тыла|Хаити креол]] |demonym = Гаитилар |ethnic_groups = 95% [[хараҥа тириилээх дьон]], 5% [[үрүҥ тириилээх дьон]] уонна [[мулааттар]] |capital = [[Порт-о-Пренс]] |latd=18 |latm=32 |latNS=N |longd=72 |longm=20 |longEW=W |largest_city = capital |government_type = [[Өрөспүүбүлүкэ]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Michel Martelly]] |leader_title2 = [[Премьер миниистир]] |leader_name2 = [[Jean-Max Bellerive]] |leader_title3 = <small>[[List of Prime Ministers of Haiti|Prime Minister-designate]]</small> |leader_name3 = <small>[[Jean-Max Bellerive]]</small> |area_rank = 140th |area_magnitude = 1 E10 |area_km2 = 27,751 |area_sq_mi = 10,714 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 0.7 |population_estimate = 10,033,000<ref name=unpop>{{cite paper | url=http://www.un.org/esa/population/publications/wpp2008/wpp2008_text_tables.pdf | title=World Population Prospects, Table A.1| version=2008 revision | format=.PDF | publisher=United Nations | author=Department of Economic and Social Affairs Population Division | date=2009 | accessdate= 2009-03-12}}</ref> |population_estimate_rank = 82nd |population_estimate_year = 2009 |population_density_km2 = 361.5 |population_density_sq_mi = 936.4 |population_density_rank = 31th |GDP_PPP = $11.570 billion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/02/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2009&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=263&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=47&pr.y=12 |title=Haiti|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2009-10-01}}</ref> |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_year = 2008 |GDP_PPP_per_capita = $1,317<ref name=imf2/> |GDP_nominal = $6.943 billion<ref name=imf2/> |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal_per_capita = $790<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = |sovereignty_type = [[Гаити историята|Историята]] |established_event1 = [[Сен-Доминго]] |established_date1 = 1697 |established_event2 = [[Франция]]ттан [[тутулуга суох буолуу]] |established_date2 = <br />1 тохсунньу 1804 |HDI = {{increase}} 0.532<ref name="UN">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2009_EN_Complete.pdf|title=Human Development Report 2009. Human development index trends: Table G|publisher=The United Nations|accessdate=2009-10-18}}</ref> |HDI_rank = 149th |HDI_year = 2007 |HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |Gini = 59.2 |Gini_year = 2001 |Gini_category = <font color="#e0584e">high</font> |currency = [[Гаити гурдата|Гурд]] |currency_code = HTG |country_code = |time_zone = |utc_offset = -5 |drives_on = right |cctld = [[.ht]] |calling_code = 509}} '''Гаити Өрөспүүбүлүкэтэ''' ({{lang-fr|République d'Haïti}}, [[Гаити креол тыла|Гаити креоллыы]]: ''Repiblik Ayiti'') диэн [[Кариб]] дойдута. Иэнэ 27,750 км2. Киин куората [[Порт-о-Пренс]]. == Гаити бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 1]] — ({{Флагификация|Бруней}}, {{Флагификация|Камерун}}, {{Флагификация|Судаан}} эмиэ бэлиэтииллэр) — Тутулуга суох буолуу күнэ. * [[Муус устар 14]] ({{Флагификация|Сальвадор}}, {{Флагификация|Гондурас}}, {{Флагификация|Венесуэла}} эмиэ бэлиэтииллэр) — Панамерика күнэ * [[Ыам ыйын 18]] — Бастакы былаах күнэ. * [[Бэс ыйын 12]] — Оҕо көмүскэлин күнэ * [[Бэс ыйын 22]] — Бэрэсидьиэн күнэ * [[Алтынньы 17]] — Дессалин күнэ. [[Жан-Жак Дессалин]] (1758—1806) — Гаити тутулуга суох судаарыстыбатын олохтооччу, наассыйа дьоруойа * [[Сэтинньи 18]] — Аармыйа уонна Кыайыы күнэ. Вертьер аннынааҕы 1803 сыллааҕы кыргыһыыга олохтоохтор Наполеон ыыппыт экспедиционнай куорпуһун кыайбыттар * [[Ахсынньы 5]] — Арыйыы күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Geo-stub}} [[Категория:Гаити| ]] how1i7fhqa9pemphnwvtigjra6tpcrl 428121 428117 2026-05-06T03:30:58Z Ojkhol 24881 /* Гаити бэлиэ күннэрэ */ 428121 wikitext text/x-wiki {{Infobox_Country |native_name = Гаити Өрөспүүбүлүкэтэ |conventional_long_name = {{lang|fr|''République d'Haïti''}}<br />{{lang|ht|''Repiblik Ayiti''}} |common_name = Haiti |image_flag = Flag_of_Haiti.svg |image_coat = Coat of arms of Haiti.svg |image_map = LocationHaiti.svg |national_motto = ''"L'Union Fait La Force"'' |national_anthem = ''[[La Dessalinienne]]'' |official_languages = [[француз тыла|Француз]], [[хаити креол тыла|Хаити креол]] |demonym = Гаитилар |ethnic_groups = 95% [[хараҥа тириилээх дьон]], 5% [[үрүҥ тириилээх дьон]] уонна [[мулааттар]] |capital = [[Порт-о-Пренс]] |latd=18 |latm=32 |latNS=N |longd=72 |longm=20 |longEW=W |largest_city = capital |government_type = [[Өрөспүүбүлүкэ]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Michel Martelly]] |leader_title2 = [[Премьер миниистир]] |leader_name2 = [[Jean-Max Bellerive]] |leader_title3 = <small>[[List of Prime Ministers of Haiti|Prime Minister-designate]]</small> |leader_name3 = <small>[[Jean-Max Bellerive]]</small> |area_rank = 140th |area_magnitude = 1 E10 |area_km2 = 27,751 |area_sq_mi = 10,714 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 0.7 |population_estimate = 10,033,000<ref name=unpop>{{cite paper | url=http://www.un.org/esa/population/publications/wpp2008/wpp2008_text_tables.pdf | title=World Population Prospects, Table A.1| version=2008 revision | format=.PDF | publisher=United Nations | author=Department of Economic and Social Affairs Population Division | date=2009 | accessdate= 2009-03-12}}</ref> |population_estimate_rank = 82nd |population_estimate_year = 2009 |population_density_km2 = 361.5 |population_density_sq_mi = 936.4 |population_density_rank = 31th |GDP_PPP = $11.570 billion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/02/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2009&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=263&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=47&pr.y=12 |title=Haiti|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2009-10-01}}</ref> |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_year = 2008 |GDP_PPP_per_capita = $1,317<ref name=imf2/> |GDP_nominal = $6.943 billion<ref name=imf2/> |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal_per_capita = $790<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = |sovereignty_type = [[Гаити историята|Историята]] |established_event1 = [[Сен-Доминго]] |established_date1 = 1697 |established_event2 = [[Франция]]ттан [[тутулуга суох буолуу]] |established_date2 = <br />1 тохсунньу 1804 |HDI = {{increase}} 0.532<ref name="UN">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2009_EN_Complete.pdf|title=Human Development Report 2009. Human development index trends: Table G|publisher=The United Nations|accessdate=2009-10-18}}</ref> |HDI_rank = 149th |HDI_year = 2007 |HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |Gini = 59.2 |Gini_year = 2001 |Gini_category = <font color="#e0584e">high</font> |currency = [[Гаити гурдата|Гурд]] |currency_code = HTG |country_code = |time_zone = |utc_offset = -5 |drives_on = right |cctld = [[.ht]] |calling_code = 509}} '''Гаити Өрөспүүбүлүкэтэ''' ({{lang-fr|République d'Haïti}}, [[Гаити креол тыла|Гаити креоллыы]]: ''Repiblik Ayiti'') диэн [[Кариб]] дойдута. Иэнэ 27,750 км2. Киин куората [[Порт-о-Пренс]]. == Гаити бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 1]] — ({{Флагификация|Бруней}}, {{Флагификация|Камерун}}, {{Флагификация|Судаан}} эмиэ бэлиэтииллэр) — Тутулуга суох буолуу күнэ. * [[Тохсунньу 2]] — Өбүгэ күнэ. * [[Муус устар 14]] ({{Флагификация|Сальвадор}}, {{Флагификация|Гондурас}}, {{Флагификация|Венесуэла}} эмиэ бэлиэтииллэр) — Панамерика күнэ * [[Ыам ыйын 18]] — Бастакы былаах күнэ. * [[Бэс ыйын 12]] — Оҕо көмүскэлин күнэ * [[Бэс ыйын 22]] — Бэрэсидьиэн күнэ * [[Алтынньы 17]] — Дессалин күнэ. [[Жан-Жак Дессалин]] (1758—1806) — Гаити тутулуга суох судаарыстыбатын олохтооччу, наассыйа дьоруойа * [[Сэтинньи 18]] — Аармыйа уонна Кыайыы күнэ. Вертьер аннынааҕы 1803 сыллааҕы кыргыһыыга олохтоохтор Наполеон ыыппыт экспедиционнай куорпуһун кыайбыттар * [[Ахсынньы 5]] — Арыйыы күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Geo-stub}} [[Категория:Гаити| ]] h456wq4k587239xyfy9s44fy21gitke 0 13733 428123 422452 2026-05-06T03:31:55Z Ojkhol 24881 /* Бэлиэ күннэрэ */ 428123 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Сент Киттс уонна Невис Федерацията |conventional_long_name =Federation of Saint Kitts and Nevis |common_name = Saint Kitts and Nevis |image_flag = Flag of Saint Kitts and Nevis.svg |image_coat = |image_map = LocationSaintKittsAndNevis.png |national_motto = "Country Above Self" |national_anthem = ''[[O Land of Beauty!]]'' |royal_anthem = ''[[God Save the King]]'' |official_languages = [[Ааҥл тыла]] |demonym = Kittitian (or, alternately, Kittian), Nevisian |capital = [[Бастер]] |latd=17 |latm=18 |latNS=N |longd=62 |longm=44 |longEW=W |largest_city = capital |government_type = [[Парламент монархията]] |leader_title1 = [[Монарх]] |leader_name1 = [[Элизабет II]] |leader_title2 = [[Генерал-губернатор]] |leader_name2 = Sir [[Cuthbert Sebastian]] |leader_title3 = [[Премьер миниистир]] |leader_name3 = Dr. [[Denzil Douglas]] |area_rank = 207th |area_magnitude = |area_km2 = 261 |area_sq_mi = 101 |percent_water = negligible |population_estimate = 42,696 |population_estimate_rank = 209th |population_estimate_year = July 2005 |population_census = |population_census_year = |population_density_km2 = 164 |population_density_sq_mi = 424 |population_density_rank = 64th |GDP_PPP = $732 million<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/02/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2009&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=361&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=67&pr.y=11 |title=Saint Kitts and Nevis|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2009-10-01}}</ref> |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_year = 2008 |GDP_PPP_per_capita = $13,826<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $546 million<ref name=imf2/> |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal_per_capita = $10,309<ref name=imf2/> |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |established_event1 = [[Холбоhуктаах Хоруоллук]]тан |established_date1 = Балаҕан ыйын 19 1983 |HDI = {{decrease}} 0.825 |HDI_rank = 54th |HDI_year = 2007 |HDI_category = <span style="color:green;">high</span> |currency = [[Илин Кариб доллара]] |currency_code = XCD |time_zone = |utc_offset = -4 |time_zone_DST = |DST_note = |utc_offset_DST = |drives_on = left |cctld = [[.kn]] |calling_code = [[+1-869]] |footnote1 = [http://hdr.undp.org/hdr2006/statistics/countries/data_sheets/cty_ds_KNA.html hdr.undp.org] }} '''Сент Киттс уонна Невис Федерацията''' ({{lang-en|Federation of Saint Kitts and Nevis}}) диэн [[Кариб байҕала|Кариб байҕалын]] илинигэр баар [[арыы дойду]]. [[Сент Киттс]] уонна [[Невис]] диэн икки арыылартан турар. Иэнинэн уонна дьонун ахсаанынан [[Америка]] ордук кыра дойдута буолар. == Бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 2]] — Карнавал күнэ. * [[Балаҕан ыйын 16]] — Дьоруойдар күннэрэ. Бу күн дойдуга ордук туһаны аҕалбыт биэс дьоруойу чиэстииллэр, 1996 сыллаахха бу туһунан анал сокуон ылыныллыбыта, бастакы бэлиэтээһин 1998 сыллаахха Роберт Левеллин Брэдшоу диэн уруккута идэлээх сойуустар активистара, онтон бастакы премьер-миниистир буолбут киһи төрөөбүт күнүгэр буолбута. * [[Балаҕан ыйын 19]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (Британияттан 1983 сыллаахха) == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Хоту Америка дойдулара]] 3shvapa7fk1wby06n94zifbj9xoiyfd 0 28544 428101 427973 2026-05-05T13:20:20Z Sauit 26795 эбии 428101 wikitext text/x-wiki {{Арассыыйа субъега|name=Дьэбириэй автономиялаах уобалаһа|native_name={{Lang-ru|Еврейская автономная область}}<br>{{Lang-yi|ייִדישע אויטאָנאָמע געגנט}}|image_map=Map of Russia (2014–2022) - Jewish Autonomous Oblast (Crimea disputed).svg|capital=[[Биробиджан]]|leader_title1=Губернатор|leader_title2=Парламент Бэрэсэдээтэлэ|leader1=[[Костюк Мария Федоровна|Мария Костюк]]|leader2=[[Голубь Андрей Борисович|Андрей Голубь]]|total_area=36 271|time_zone=[[UTC+10]]|population=144 428|population_year=2025|ethnic_groups=[[нууччалар]], [[украиннар]], [[дьэбириэйдэр]] уонна да атын|official_languages=[[нуучча тыла]] уонна [[идиш]]|ISO_3166-2=RU-YEV|code=79}} '''Дьэбириэй автономиялаах уобалаһа''' ({{Lang-ru|Еврейская автономная область}} — '''ЕАО'''<ref name=":0">{{Ыстатыйа|ссылка=https://old.bigenc.ru/geography/text/1973933|автор=Д. А. Пуляева, Г. А. Кузьменко, О. В. Дьякова, В. С. Нечаев|заглавие=ЕВРЕ́ЙСКАЯ АВТОНО́МНАЯ О́БЛАСТЬ|год=2017|язык=ru|издание=Улахан Арассыыйа энциклопедията|тип=Энциклопедия}}</ref>, {{Lang-yi|ייִדישע אויטאָנאָמע געגנט}}<ref>Дьэбириэй автономиялаах уобалаһын устаабыгар маннык суруллар: ''«создаются условия для сохранения, изучения и развития языков еврейского народа и других народов, проживающих на территории области»''. Идиш официальнай тыл курдук ааҕыллыбат, ол эрээри сорох судаарыстыбынай тэрилтэлэр (холобура Бырабыытылыстыба). Бүтэһик бүтүн Арассыыйатааҕы перепиһинэн Идиш тылы 63 киһи билэр, оттон 9 киһи күн аайы онон кэпсэтэллэр. Иврит тылы быдан элбэх киһи билэр, ол эрээри дьэбириэйдэргэ аналлаах барыта идиһинэн тахсар.</ref><ref>{{Cite book|author=Chaim Maltinski|publication-date=1981|url=https://books.google.ru/books/?id=jXYZAQAAIAAJ&redir_esc=y|title=דער מאָסקווער משפט איבער די ביראָבידזשאנער|pages=245|publisher=פארלאג ״ניי־לעבן״}}</ref>) — [[Арассыыйа|Арассыыйа Бэдэрээссийэтин]] субъега. [[Уһук Илин федеральнай уокурук]] уонна [[Уһук Илин экономическэй оройуон]] састаабыгар киирэр. Киинэ — [[Биробиджан]] куорат<ref name=":0" />. Олохтоохторун ахсаана — 144 428 киһи, 2025 сыл дааннайдаранынан<ref>{{Cite web|url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/%D0%A1hisl_MO_01-01-2025.xlsx|title=Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2025 года|date=2025-04-25|work=Росстат|lang=ru|accessdate=2026-05-03}}</ref>, олортон 837 киһитэ — [[дьэбириэйдэр]]<ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20200124160257/http://rosstat.gov.ru/vpn_popul|title=Всероссийская перепись населения 2020 года. Том 5: Национальный состав и владение языком. Таблица 1: Национальный состав населения|work=Федеральная служба государственной статистики|accessdate=2026-05-05}}</ref>. Автономиялаах уобалас [[Амур уобалаhа|Амур уобалаһын]] уонна [[Хабаровскай кыраай|Хабаровскай кыраайдын]] кытта кыраныыссалыыр, өссө соҕуруунан уонна [[Амур|Амур өрүһүнэн]] [[Кытай Дьон Өрөспүүбүлүкэтэ|Кытайдыын]] кыраныыссалыыр. Автономиялаах уобалас икки рельеф көрүнүгэр турар: хотулуу-арҕаа — хайалаах уонна соҕурулуу-илин — көнө. Хайалаах чааһа Хингано-Буреинскай хайа систематын соҕуруу чааһа буолар, оттон көнөтө [[Орто Амур намтала]] буолар<ref name=":0" />. 1934 сыллааҕы ыам ыйын 7 күнүнээҕи {{Abbr|ВЦИК|Всероссийский центральный исполнительный комитет|0}} ыйааҕынан [[Биро-Биджанскай национальнай оройуон]] Дьэбириэй автономиялаах уобалаһа буолбута<ref>{{Ыстатыйа|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/sssr-manchzhou-go-evreyskiy-vopros-po-obe-storony-granitsy-1934-1941-gg|автор=Курас Леонид Владимирович|заглавие=СССР - Маньчжоу-Го: «Еврейский вопрос» по обе стороны границы (1934-1941 гг.)|год=2016|язык=ru|издание=Известия Иркутского государственного университета|тип=журнал|том=17|страницы=89—99|issn=2222-9124}}</ref>. Автономнай уобалас 1 уобаластааҕы суолталаах куоракка — [[Биробиджан]] уонна 5 оройуоҥҥа ([[Облученскай оройуон|Облученскай]], [[Смидовичскай оройуон|Смидовичскай]], [[Биробиджанскай оройуон|Биробиджанскай]], [[Ленинскай оройуон (Дьэбириэй автономиялаах уобалаһа)|Ленинскай]], [[Октябрьскай оройуон (Дьэбириэй автономиялаах уобалаһа)|Октябрьскай]]) арахсар<ref>{{Cite web|url=https://docs.cntd.ru/document/906104675|title=Закон Еврейской автономной области от 20 июля 2011 года N 982-ОЗ «Об административно-территориальном устройстве Еврейской автономной области»|date=2011-07-20|lang=2026-05-05|subtitle=(с изменениями на 28 июня 2023 года)|author=Законодательное собрание ЕАО}}</ref>. == Быһаарыылар == {{Быһаарыылар|colwidth=30em}} {{Российскай Федерация субъектара}} [[Категория:Арассыыйа]] 2zykfdfy48wp5h68xlugusgsgp34yic 428102 428101 2026-05-05T13:45:40Z Sauit 26795 428102 wikitext text/x-wiki {{Арассыыйа субъега|name=Дьэбириэй автономиялаах уобалаһа|native_name={{Lang-ru|Еврейская автономная область}}<br>{{Lang-yi|ייִדישע אויטאָנאָמע געגנט}}|image_map=Map of Russia (2014–2022) - Jewish Autonomous Oblast (Crimea disputed).svg|capital=[[Биробиджан]]|leader_title1=Губернатор|leader_title2=Парламент Бэрэсэдээтэлэ|leader1=[[Костюк Мария Федоровна|Мария Костюк]]|leader2=[[Голубь Андрей Борисович|Андрей Голубь]]|total_area=36 271|time_zone=[[UTC+10]]|population=144 428|population_year=2025|ethnic_groups=[[нууччалар]], [[украиннар]], [[дьэбириэйдэр]] уонна да атын|official_languages=[[нуучча тыла]] уонна [[идиш]]|ISO_3166-2=RU-YEV|code=79}} '''Дьэбириэй автономиялаах уобалаһа''' ({{Lang-ru|Еврейская автономная область}} — '''ЕАО'''<ref name=":0">{{Ыстатыйа|ссылка=https://old.bigenc.ru/geography/text/1973933|автор=Д. А. Пуляева, Г. А. Кузьменко, О. В. Дьякова, В. С. Нечаев|заглавие=ЕВРЕ́ЙСКАЯ АВТОНО́МНАЯ О́БЛАСТЬ|год=2017|язык=ru|издание=Улахан Арассыыйа энциклопедията|тип=Энциклопедия}}</ref>, {{Lang-yi|ייִדישע אויטאָנאָמע געגנט}}<ref>Дьэбириэй автономиялаах уобалаһын устаабыгар маннык суруллар: ''«создаются условия для сохранения, изучения и развития языков еврейского народа и других народов, проживающих на территории области»''. Идиш официальнай тыл курдук ааҕыллыбат, ол эрээри сорох судаарыстыбынай тэрилтэлэр (холобура Бырабыытылыстыба). Бүтэһик бүтүн Арассыыйатааҕы перепиһинэн Идиш тылы 63 киһи билэр, оттон 9 киһи күн аайы онон кэпсэтэллэр. Иврит тылы быдан элбэх киһи билэр, ол эрээри дьэбириэйдэргэ аналлаах барыта идиһинэн тахсар.</ref><ref>{{Cite book|author=Chaim Maltinski|publication-date=1981|url=https://books.google.ru/books/?id=jXYZAQAAIAAJ&redir_esc=y|title=דער מאָסקווער משפט איבער די ביראָבידזשאנער|pages=245|publisher=פארלאג ״ניי־לעבן״}}</ref>) — [[Арассыыйа|Арассыыйа Бэдэрээссийэтин]] субъега. [[Уһук Илин федеральнай уокурук]] уонна [[Уһук Илин экономическэй оройуон]] састаабыгар киирэр. Киинэ — [[Биробиджан]] куорат<ref name=":0" />. Олохтоохторун ахсаана — 144 428 киһи, 2025 сыл дааннайдаранынан<ref>{{Cite web|url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/%D0%A1hisl_MO_01-01-2025.xlsx|title=Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2025 года|date=2025-04-25|work=Росстат|lang=ru|accessdate=2026-05-03}}</ref>, олортон 837 киһитэ — [[дьэбириэйдэр]]<ref name=":1">{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20200124160257/http://rosstat.gov.ru/vpn_popul|title=Всероссийская перепись населения 2020 года. Том 5: Национальный состав и владение языком. Таблица 1: Национальный состав населения|work=Федеральная служба государственной статистики|accessdate=2026-05-05}}</ref>. Автономиялаах уобалас [[Амур уобалаhа|Амур уобалаһын]] уонна [[Хабаровскай кыраай|Хабаровскай кыраайдын]] кытта кыраныыссалыыр, өссө соҕуруунан уонна [[Амур|Амур өрүһүнэн]] [[Кытай Дьон Өрөспүүбүлүкэтэ|Кытайдыын]] кыраныыссалыыр. Автономиялаах уобалас икки рельеф көрүнүгэр турар: хотулуу-арҕаа — хайалаах уонна соҕурулуу-илин — көнө. Хайалаах чааһа Хингано-Буреинскай хайа систематын соҕуруу чааһа буолар, оттон көнөтө [[Орто Амур намтала]] буолар<ref name=":0" />. 1934 сыллааҕы ыам ыйын 7 күнүнээҕи {{Abbr|ВЦИК|Всероссийский центральный исполнительный комитет|0}} ыйааҕынан [[Биро-Биджанскай национальнай оройуон]] Дьэбириэй автономиялаах уобалаһа буолбута<ref>{{Ыстатыйа|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/sssr-manchzhou-go-evreyskiy-vopros-po-obe-storony-granitsy-1934-1941-gg|автор=Курас Леонид Владимирович|заглавие=СССР - Маньчжоу-Го: «Еврейский вопрос» по обе стороны границы (1934-1941 гг.)|год=2016|язык=ru|издание=Известия Иркутского государственного университета|тип=журнал|том=17|страницы=89—99|issn=2222-9124}}</ref>. Автономнай уобалас 1 уобаластааҕы суолталаах куоракка — [[Биробиджан]] уонна 5 оройуоҥҥа ([[Облученскай оройуон|Облученскай]], [[Смидовичскай оройуон|Смидовичскай]], [[Биробиджанскай оройуон|Биробиджанскай]], [[Ленинскай оройуон (Дьэбириэй автономиялаах уобалаһа)|Ленинскай]], [[Октябрьскай оройуон (Дьэбириэй автономиялаах уобалаһа)|Октябрьскай]]) арахсар<ref>{{Cite web|url=https://docs.cntd.ru/document/906104675|title=Закон Еврейской автономной области от 20 июля 2011 года N 982-ОЗ «Об административно-территориальном устройстве Еврейской автономной области»|date=2011-07-20|lang=2026-05-05|subtitle=(с изменениями на 28 июня 2023 года)|author=Законодательное собрание ЕАО}}</ref>. == Нэһилиэнньэ == === Национальнай састаап === {| class="wikitable sortable" |+ !Омук !1939<ref>{{Cite web|url=https://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39.php?reg=23|title=Всесоюзная перепись населения 1939 года. Национальный состав населения по регионам России|work=Демоскоп Weekly|lang=ru|accessdate=2026-05-05}}</ref> !1959<ref>{{Cite web|url=https://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_59.php?reg=14|title=Всесоюзная перепись населения 1959 года. Национальный состав населения по регионам России|work=Демоскоп Weekly|lang=ru|accessdate=2026-05-05}}</ref> !1970<ref>{{Cite web|url=https://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_70.php?reg=81|title=Всесоюзная перепись населения 1970 года. Национальный состав населения по регионам России|work=Демоскоп Weekly|lang=ru|accessdate=2026-05-05}}</ref> !1979<ref>{{Cite web|url=https://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_79.php?reg=81|title=Всесоюзная перепись населения 1979 года. Национальный состав населения по регионам России|work=Демоскоп Weekly|lang=ru|accessdate=2026-05-05}}</ref> !1989<ref>{{Cite web|url=https://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89_gs.php?reg=12|title=Всесоюзная перепись населения 1989 года. Распределение городского и сельского населения областей и краев РСФСР по полу и национальности|work=Демоскоп Weekly|lang=ru|accessdate=2026-05-05}}</ref> !2002<ref>{{Cite web|url=https://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_02.php?reg=88|title=Всероссийская перепись населения 2002 года. Национальный состав населения по регионам России|work=Демоскоп Weekly|lang=ru|accessdate=2026-05-05}}</ref> !2010<ref>{{Cite web|url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab7.xls|title=Информационные материалы об окончательных итогах Всероссийской переписи населения 2010 года. Приложение 7. Национальный состав населения по субъектам Российской Федерации|lang=ru|accessdate=2026-05-05}}</ref> !2021<ref name=":1" /> |- |[[Нууччалар]] |75 093 |127 281 |144 286 |158 765 |178 087 |171 697 |160 185 |133 625 |- |[[Украиннар]] |9993 |14 425 |10 558 |11 870 |15 921 |8483 |4871 |1292 |- |[[Дьэбириэйдэр]] |17 695 |14 269 |11 452 |10 163 |8887 |2327 |1628 |837 |} == Быһаарыылар == {{Быһаарыылар|colwidth=30em}} {{Российскай Федерация субъектара}} [[Категория:Арассыыйа]] s0xerehsxluccwmwisi6xtwdbvmwgd8 428103 428102 2026-05-05T13:49:37Z Sauit 26795 /* Национальнай састаап */ 428103 wikitext text/x-wiki {{Арассыыйа субъега|name=Дьэбириэй автономиялаах уобалаһа|native_name={{Lang-ru|Еврейская автономная область}}<br>{{Lang-yi|ייִדישע אויטאָנאָמע געגנט}}|image_map=Map of Russia (2014–2022) - Jewish Autonomous Oblast (Crimea disputed).svg|capital=[[Биробиджан]]|leader_title1=Губернатор|leader_title2=Парламент Бэрэсэдээтэлэ|leader1=[[Костюк Мария Федоровна|Мария Костюк]]|leader2=[[Голубь Андрей Борисович|Андрей Голубь]]|total_area=36 271|time_zone=[[UTC+10]]|population=144 428|population_year=2025|ethnic_groups=[[нууччалар]], [[украиннар]], [[дьэбириэйдэр]] уонна да атын|official_languages=[[нуучча тыла]] уонна [[идиш]]|ISO_3166-2=RU-YEV|code=79}} '''Дьэбириэй автономиялаах уобалаһа''' ({{Lang-ru|Еврейская автономная область}} — '''ЕАО'''<ref name=":0">{{Ыстатыйа|ссылка=https://old.bigenc.ru/geography/text/1973933|автор=Д. А. Пуляева, Г. А. Кузьменко, О. В. Дьякова, В. С. Нечаев|заглавие=ЕВРЕ́ЙСКАЯ АВТОНО́МНАЯ О́БЛАСТЬ|год=2017|язык=ru|издание=Улахан Арассыыйа энциклопедията|тип=Энциклопедия}}</ref>, {{Lang-yi|ייִדישע אויטאָנאָמע געגנט}}<ref>Дьэбириэй автономиялаах уобалаһын устаабыгар маннык суруллар: ''«создаются условия для сохранения, изучения и развития языков еврейского народа и других народов, проживающих на территории области»''. Идиш официальнай тыл курдук ааҕыллыбат, ол эрээри сорох судаарыстыбынай тэрилтэлэр (холобура Бырабыытылыстыба). Бүтэһик бүтүн Арассыыйатааҕы перепиһинэн Идиш тылы 63 киһи билэр, оттон 9 киһи күн аайы онон кэпсэтэллэр. Иврит тылы быдан элбэх киһи билэр, ол эрээри дьэбириэйдэргэ аналлаах барыта идиһинэн тахсар.</ref><ref>{{Cite book|author=Chaim Maltinski|publication-date=1981|url=https://books.google.ru/books/?id=jXYZAQAAIAAJ&redir_esc=y|title=דער מאָסקווער משפט איבער די ביראָבידזשאנער|pages=245|publisher=פארלאג ״ניי־לעבן״}}</ref>) — [[Арассыыйа|Арассыыйа Бэдэрээссийэтин]] субъега. [[Уһук Илин федеральнай уокурук]] уонна [[Уһук Илин экономическэй оройуон]] састаабыгар киирэр. Киинэ — [[Биробиджан]] куорат<ref name=":0" />. Олохтоохторун ахсаана — 144 428 киһи, 2025 сыл дааннайдаранынан<ref>{{Cite web|url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/%D0%A1hisl_MO_01-01-2025.xlsx|title=Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2025 года|date=2025-04-25|work=Росстат|lang=ru|accessdate=2026-05-03}}</ref>, олортон 837 киһитэ — [[дьэбириэйдэр]]<ref name=":1">{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20200124160257/http://rosstat.gov.ru/vpn_popul|title=Всероссийская перепись населения 2020 года. Том 5: Национальный состав и владение языком. Таблица 1: Национальный состав населения|work=Федеральная служба государственной статистики|accessdate=2026-05-05}}</ref>. Автономиялаах уобалас [[Амур уобалаhа|Амур уобалаһын]] уонна [[Хабаровскай кыраай|Хабаровскай кыраайдын]] кытта кыраныыссалыыр, өссө соҕуруунан уонна [[Амур|Амур өрүһүнэн]] [[Кытай Дьон Өрөспүүбүлүкэтэ|Кытайдыын]] кыраныыссалыыр. Автономиялаах уобалас икки рельеф көрүнүгэр турар: хотулуу-арҕаа — хайалаах уонна соҕурулуу-илин — көнө. Хайалаах чааһа Хингано-Буреинскай хайа систематын соҕуруу чааһа буолар, оттон көнөтө [[Орто Амур намтала]] буолар<ref name=":0" />. 1934 сыллааҕы ыам ыйын 7 күнүнээҕи {{Abbr|ВЦИК|Всероссийский центральный исполнительный комитет|0}} ыйааҕынан [[Биро-Биджанскай национальнай оройуон]] Дьэбириэй автономиялаах уобалаһа буолбута<ref>{{Ыстатыйа|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/sssr-manchzhou-go-evreyskiy-vopros-po-obe-storony-granitsy-1934-1941-gg|автор=Курас Леонид Владимирович|заглавие=СССР - Маньчжоу-Го: «Еврейский вопрос» по обе стороны границы (1934-1941 гг.)|год=2016|язык=ru|издание=Известия Иркутского государственного университета|тип=журнал|том=17|страницы=89—99|issn=2222-9124}}</ref>. Автономнай уобалас 1 уобаластааҕы суолталаах куоракка — [[Биробиджан]] уонна 5 оройуоҥҥа ([[Облученскай оройуон|Облученскай]], [[Смидовичскай оройуон|Смидовичскай]], [[Биробиджанскай оройуон|Биробиджанскай]], [[Ленинскай оройуон (Дьэбириэй автономиялаах уобалаһа)|Ленинскай]], [[Октябрьскай оройуон (Дьэбириэй автономиялаах уобалаһа)|Октябрьскай]]) арахсар<ref>{{Cite web|url=https://docs.cntd.ru/document/906104675|title=Закон Еврейской автономной области от 20 июля 2011 года N 982-ОЗ «Об административно-территориальном устройстве Еврейской автономной области»|date=2011-07-20|lang=2026-05-05|subtitle=(с изменениями на 28 июня 2023 года)|author=Законодательное собрание ЕАО}}</ref>. == Нэһилиэнньэ == === Национальнай састаап === {| class="wikitable" |+ !Омук !1939<ref>{{Cite web|url=https://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39.php?reg=23|title=Всесоюзная перепись населения 1939 года. Национальный состав населения по регионам России|work=Демоскоп Weekly|lang=ru|accessdate=2026-05-05}}</ref> !1959<ref>{{Cite web|url=https://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_59.php?reg=14|title=Всесоюзная перепись населения 1959 года. Национальный состав населения по регионам России|work=Демоскоп Weekly|lang=ru|accessdate=2026-05-05}}</ref> !1970<ref>{{Cite web|url=https://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_70.php?reg=81|title=Всесоюзная перепись населения 1970 года. Национальный состав населения по регионам России|work=Демоскоп Weekly|lang=ru|accessdate=2026-05-05}}</ref> !1979<ref>{{Cite web|url=https://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_79.php?reg=81|title=Всесоюзная перепись населения 1979 года. Национальный состав населения по регионам России|work=Демоскоп Weekly|lang=ru|accessdate=2026-05-05}}</ref> !1989<ref>{{Cite web|url=https://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89_gs.php?reg=12|title=Всесоюзная перепись населения 1989 года. Распределение городского и сельского населения областей и краев РСФСР по полу и национальности|work=Демоскоп Weekly|lang=ru|accessdate=2026-05-05}}</ref> !2002<ref>{{Cite web|url=https://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_02.php?reg=88|title=Всероссийская перепись населения 2002 года. Национальный состав населения по регионам России|work=Демоскоп Weekly|lang=ru|accessdate=2026-05-05}}</ref> !2010<ref>{{Cite web|url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab7.xls|title=Информационные материалы об окончательных итогах Всероссийской переписи населения 2010 года. Приложение 7. Национальный состав населения по субъектам Российской Федерации|lang=ru|accessdate=2026-05-05}}</ref> !2021<ref name=":1" /> |- |[[Нууччалар]] |align="center"|75 093<br>(68,9 %) |align="center"|127 281<br>(78,2 %) |align="center"|144 286<br>(83,7 %) |align="center"|158 765<br>(84,1 %) |align="center"|178 087<br>(83,2 %) |align="center"|171 697<br>(89,9 %) |align="center"|160 185<br>(92,7 %) |align="center"|133 625<br>(97,7 %) |- |[[Украиннар]] |align="center"|9993<br>(9,1 %) |align="center"|14 425<br>(8,9 %) |align="center"|10 558<br>(6,1 %) |align="center"|11 870<br>(6,3 %) |align="center"|15 921<br>(7,4 %) |align="center"|8483<br>(4,4 %) |align="center"|4871<br>(2,8 %) |align="center"|1292<br>(0,9 %) |- |[[Дьэбириэйдэр]] |align="center"|17 695<br>(16,2 %) |align="center"|14 269<br>(8,8 %) |align="center"|11 452<br>(6,6 %) |align="center"|10 163<br>(5,4 %) |align="center"|8887<br>(4,1 %) |align="center"|2327<br>(1,2 %) |align="center"|1628<br>(1,0 %) |align="center"|837<br>(0,6 %) |} == Быһаарыылар == {{Быһаарыылар|colwidth=30em}} {{Российскай Федерация субъектара}} [[Категория:Арассыыйа]] 0paw56s3z40dv7dvifz9f026l8xnykq 428104 428103 2026-05-05T13:57:16Z Sauit 26795 /* Нэһилиэнньэ */ эбии 428104 wikitext text/x-wiki {{Арассыыйа субъега|name=Дьэбириэй автономиялаах уобалаһа|native_name={{Lang-ru|Еврейская автономная область}}<br>{{Lang-yi|ייִדישע אויטאָנאָמע געגנט}}|image_map=Map of Russia (2014–2022) - Jewish Autonomous Oblast (Crimea disputed).svg|capital=[[Биробиджан]]|leader_title1=Губернатор|leader_title2=Парламент Бэрэсэдээтэлэ|leader1=[[Костюк Мария Федоровна|Мария Костюк]]|leader2=[[Голубь Андрей Борисович|Андрей Голубь]]|total_area=36 271|time_zone=[[UTC+10]]|population=144 428|population_year=2025|ethnic_groups=[[нууччалар]], [[украиннар]], [[дьэбириэйдэр]] уонна да атын|official_languages=[[нуучча тыла]] уонна [[идиш]]|ISO_3166-2=RU-YEV|code=79}} '''Дьэбириэй автономиялаах уобалаһа''' ({{Lang-ru|Еврейская автономная область}} — '''ЕАО'''<ref name=":0">{{Ыстатыйа|ссылка=https://old.bigenc.ru/geography/text/1973933|автор=Д. А. Пуляева, Г. А. Кузьменко, О. В. Дьякова, В. С. Нечаев|заглавие=ЕВРЕ́ЙСКАЯ АВТОНО́МНАЯ О́БЛАСТЬ|год=2017|язык=ru|издание=Улахан Арассыыйа энциклопедията|тип=Энциклопедия}}</ref>, {{Lang-yi|ייִדישע אויטאָנאָמע געגנט}}<ref>Дьэбириэй автономиялаах уобалаһын устаабыгар маннык суруллар: ''«создаются условия для сохранения, изучения и развития языков еврейского народа и других народов, проживающих на территории области»''. Идиш официальнай тыл курдук ааҕыллыбат, ол эрээри сорох судаарыстыбынай тэрилтэлэр (холобура Бырабыытылыстыба). Бүтэһик бүтүн Арассыыйатааҕы перепиһинэн Идиш тылы 63 киһи билэр, оттон 9 киһи күн аайы онон кэпсэтэллэр. Иврит тылы быдан элбэх киһи билэр, ол эрээри дьэбириэйдэргэ аналлаах барыта идиһинэн тахсар.</ref><ref>{{Cite book|author=Chaim Maltinski|publication-date=1981|url=https://books.google.ru/books/?id=jXYZAQAAIAAJ&redir_esc=y|title=דער מאָסקווער משפט איבער די ביראָבידזשאנער|pages=245|publisher=פארלאג ״ניי־לעבן״}}</ref>) — [[Арассыыйа|Арассыыйа Бэдэрээссийэтин]] субъега. [[Уһук Илин федеральнай уокурук]] уонна [[Уһук Илин экономическэй оройуон]] састаабыгар киирэр. Киинэ — [[Биробиджан]] куорат<ref name=":0" />. Олохтоохторун ахсаана — 144 428 киһи, 2025 сыл дааннайдаранынан<ref name=":2">{{Cite web|url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/%D0%A1hisl_MO_01-01-2025.xlsx|title=Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2025 года|date=2025-04-25|work=Росстат|lang=ru|accessdate=2026-05-03}}</ref>, олортон 837 киһитэ — [[дьэбириэйдэр]]<ref name=":1">{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20200124160257/http://rosstat.gov.ru/vpn_popul|title=Всероссийская перепись населения 2020 года. Том 5: Национальный состав и владение языком. Таблица 1: Национальный состав населения|work=Федеральная служба государственной статистики|accessdate=2026-05-05}}</ref>. Автономиялаах уобалас [[Амур уобалаhа|Амур уобалаһын]] уонна [[Хабаровскай кыраай|Хабаровскай кыраайдын]] кытта кыраныыссалыыр, өссө соҕуруунан уонна [[Амур|Амур өрүһүнэн]] [[Кытай Дьон Өрөспүүбүлүкэтэ|Кытайдыын]] кыраныыссалыыр. Автономиялаах уобалас икки рельеф көрүнүгэр турар: хотулуу-арҕаа — хайалаах уонна соҕурулуу-илин — көнө. Хайалаах чааһа Хингано-Буреинскай хайа систематын соҕуруу чааһа буолар, оттон көнөтө [[Орто Амур намтала]] буолар<ref name=":0" />. 1934 сыллааҕы ыам ыйын 7 күнүнээҕи {{Abbr|ВЦИК|Всероссийский центральный исполнительный комитет|0}} ыйааҕынан [[Биро-Биджанскай национальнай оройуон]] Дьэбириэй автономиялаах уобалаһа буолбута<ref>{{Ыстатыйа|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/sssr-manchzhou-go-evreyskiy-vopros-po-obe-storony-granitsy-1934-1941-gg|автор=Курас Леонид Владимирович|заглавие=СССР - Маньчжоу-Го: «Еврейский вопрос» по обе стороны границы (1934-1941 гг.)|год=2016|язык=ru|издание=Известия Иркутского государственного университета|тип=журнал|том=17|страницы=89—99|issn=2222-9124}}</ref>. Автономнай уобалас 1 уобаластааҕы суолталаах куоракка — [[Биробиджан]] уонна 5 оройуоҥҥа ([[Облученскай оройуон|Облученскай]], [[Смидовичскай оройуон|Смидовичскай]], [[Биробиджанскай оройуон|Биробиджанскай]], [[Ленинскай оройуон (Дьэбириэй автономиялаах уобалаһа)|Ленинскай]], [[Октябрьскай оройуон (Дьэбириэй автономиялаах уобалаһа)|Октябрьскай]]) арахсар<ref>{{Cite web|url=https://docs.cntd.ru/document/906104675|title=Закон Еврейской автономной области от 20 июля 2011 года N 982-ОЗ «Об административно-территориальном устройстве Еврейской автономной области»|date=2011-07-20|lang=2026-05-05|subtitle=(с изменениями на 28 июня 2023 года)|author=Законодательное собрание ЕАО}}</ref>. == Нэһилиэнньэ == Росстат 2025 сыллааҕы дааннайдарынан Дьэбириэй автономиялаах уокуругугар 144 428 киһи олорор<ref name=":2" />. Биир саамай кыра нэһилиэнньэлэх Арассыыйа субъега буолар ([[Ненец автономиялаах уокуруга|Ненец]], [[Чукотка автономиялаах уокуруга|Чукотка автономиялаах уокуруктар]] уонна [[Магадаан уобалаһа|Магадаан уобалаһын]] кэнниттэн). === Национальнай састаап === {| class="wikitable" |+ !Омук !1939<ref>{{Cite web|url=https://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39.php?reg=23|title=Всесоюзная перепись населения 1939 года. Национальный состав населения по регионам России|work=Демоскоп Weekly|lang=ru|accessdate=2026-05-05}}</ref> !1959<ref>{{Cite web|url=https://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_59.php?reg=14|title=Всесоюзная перепись населения 1959 года. Национальный состав населения по регионам России|work=Демоскоп Weekly|lang=ru|accessdate=2026-05-05}}</ref> !1970<ref>{{Cite web|url=https://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_70.php?reg=81|title=Всесоюзная перепись населения 1970 года. Национальный состав населения по регионам России|work=Демоскоп Weekly|lang=ru|accessdate=2026-05-05}}</ref> !1979<ref>{{Cite web|url=https://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_79.php?reg=81|title=Всесоюзная перепись населения 1979 года. Национальный состав населения по регионам России|work=Демоскоп Weekly|lang=ru|accessdate=2026-05-05}}</ref> !1989<ref>{{Cite web|url=https://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89_gs.php?reg=12|title=Всесоюзная перепись населения 1989 года. Распределение городского и сельского населения областей и краев РСФСР по полу и национальности|work=Демоскоп Weekly|lang=ru|accessdate=2026-05-05}}</ref> !2002<ref>{{Cite web|url=https://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_02.php?reg=88|title=Всероссийская перепись населения 2002 года. Национальный состав населения по регионам России|work=Демоскоп Weekly|lang=ru|accessdate=2026-05-05}}</ref> !2010<ref>{{Cite web|url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab7.xls|title=Информационные материалы об окончательных итогах Всероссийской переписи населения 2010 года. Приложение 7. Национальный состав населения по субъектам Российской Федерации|lang=ru|accessdate=2026-05-05}}</ref> !2021<ref name=":1" /> |- |[[Нууччалар]] |align="center"|75 093<br>(68,9 %) |align="center"|127 281<br>(78,2 %) |align="center"|144 286<br>(83,7 %) |align="center"|158 765<br>(84,1 %) |align="center"|178 087<br>(83,2 %) |align="center"|171 697<br>(89,9 %) |align="center"|160 185<br>(92,7 %) |align="center"|133 625<br>(97,7 %) |- |[[Украиннар]] |align="center"|9993<br>(9,1 %) |align="center"|14 425<br>(8,9 %) |align="center"|10 558<br>(6,1 %) |align="center"|11 870<br>(6,3 %) |align="center"|15 921<br>(7,4 %) |align="center"|8483<br>(4,4 %) |align="center"|4871<br>(2,8 %) |align="center"|1292<br>(0,9 %) |- |[[Дьэбириэйдэр]] |align="center"|17 695<br>(16,2 %) |align="center"|14 269<br>(8,8 %) |align="center"|11 452<br>(6,6 %) |align="center"|10 163<br>(5,4 %) |align="center"|8887<br>(4,1 %) |align="center"|2327<br>(1,2 %) |align="center"|1628<br>(1,0 %) |align="center"|837<br>(0,6 %) |} == Быһаарыылар == {{Быһаарыылар|colwidth=30em}} {{Российскай Федерация субъектара}} [[Категория:Арассыыйа]] o7q7wd3wbhhzud31c56t4ql2wmcqyc2 10 29330 428107 404650 2026-05-06T03:19:33Z Ojkhol 24881 428107 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|флагификация/флаг</noinclude>}}} | alias = Кууба | flag alias = Flag of Cuba.svg | flag alias-1868 = Naval jack of Cuba.svg | flag alias-1901 = Flag of the United States (1896-1908).svg | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1868 | var2 = 1901 </noinclude> | размер = {{{размер|}}} }}<noinclude> [[bg:Халыып:Флагификация/Куба]] </noinclude> 96p8pcw6yc5g0k23yohxptdgqrebcba 0 52910 428105 427929 2026-05-06T00:46:28Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 428105 wikitext text/x-wiki "Лис Никита" (langus|УК / Лис Микита) - Украина тутулуга суох буолуу кэнниттэн уһуллар элбэх партийнай мультипликационнай сериал. Сериал «лис Никита»диэн сатирическай остуоруйаларын Иван Франковскай поэматын матыыбыгар уһуллар. Кини 2005 сылтан 2007 сылга диэри "үөрэҕирии «(Проситита) бүтүн аан дойдутааҕы уопсастыбатын сакааһынан оҥоһуллубут. Хартыына бюджета 10 мөл. грн буолла. (атын чахчыларынан 6 мөл. грн). Украинскай телевидениеҕэ көрдөрүү туһунан кэпсэтии барар. [[Билэ:Нэьилиэнньэбит!дьоппуоннар|мини|250px|каадыр из мультсериала]] == Сюжет == {{spoiler}} Сериалга мындыр уонна мындыр лис Никита кэпсэнэр. Араас быһыыны- майгыны, араас кыыллары оҥорор интэриэһинэй түмүктэр тустарынан. ==Персонаж== * Лис Микита (Лис Микита) * Эһэ Веризил (Эһэ Верила) * Козел Базилий (Цапилий) * Саһыл (Саһыл) * Лев * Котлай (Китай Мурлик) * Бөрөлөр (Үйэлэр Тухары) * Куобах (Чычаас Диэкки) * Бөтүүк (Пиибэ) * Бараан (Вивцэ) * Эбисийээнэ Фрузя = = Эпизоды = = Сериал 26 серияттан 15 мүнүүтэлээх: * 1 сиэрийэ»бөрөлөр" * 2 сиэрийэ»Гектор щенок" * 3 серия «бөтүүк» * 4 сиэрийэ»эһэ" * 5 серия «колода» * 6 серия «Котлай». * 7 сиэрия «Спижня» * 8 серия " трибунал» * 9 серия «бириигэбэр» * 10 сиэрийэ «табахсыт» * 11 сиэрийэ «Бурмилов» * 12 серия «олох үгэһэ» * 13 серия " Бөрөлөөх иэдээн» * 14 серия " бараан Патриот» * 15 серия «иистэнэр тирии» * 16 серия «куобах» * 17 сиэрийэ " панаяҕа сурук» * 18 серия «козел Базилий» * 19 сиэрийэ»анды" * 20 серия «халлаантан куолас» * 21 сиэрийэ «дьячка» * 22 сиэрийэ»эбисийээнэ фрузя" * 23 серия»балыктааһын" * 24 серия «колодец» * 25 серия «күрэхтэһии» * 26 сиэрийэ " кини Улуу канцлера» =Интэриэһинэй чахчылар = =интэриэһинэй чахчылар=) * Кыыл- сүөл Хахай ыраахтааҕытыгар кыыһырсыы саҕаланнаҕына "Гриндьоллар "бөлөх ырыата" оранжевой революция гимн оранжевой революция гимн. * Эһэ итэҕэйэн, лиса Никита дэриэбинэҕэ мүөтү уоран барарын саҕана "биһигиттэн сиэттэрэн" диэн ырыа дьиэрэйэр, онно барытын кыайар кыахтанныбыт...» (биһигиттэн ньиэмэс силигилиир, ньиэмэҕэ барытын кыайабыт...) "Океан харыйа" бөлөх. * Мультсериалыгар Иван Франко «лис Никита»айымньытыгар баар бойковскай тылы тутталлар. * Муульсериалга» Океан харыйа«,» бырааттыы Гадюкиннар«,» ААББА «уонна»Гриндьоллар"курдук бөлөхтөр ырыалара бааллар. * Мультфильмҥа национальнай уонна сатирическай таҥастар туһаныллаллар. Холобур, Лиса Никита, күн гуцульскай жилеткаҕа эбэтэр түүҥҥү халпааккаҕа күн тахсар. * Мультсиал 260 мүнүүтэҕэ былааннаммыт, онтон 405 мүнүүтэни оҥорбуттар. * Киинэ музыкальнай фондатын тэрийиигэ Украина композитора Мирослав Скорик кытынна. * Бу мультсиалы оҥорорго 450 тыһыынча уруһуй туһаныллыбыта. * Мультсиалы оҥоруунан 70 анимат дьарыктанар. = = Видео===) * 5 канал "Репортаж [[http://www.youtube.com/watch?v=aCtMYpZBwwA&NR=1 Үп- харчы төннөр. http://video.oboz.ua/movie.php?dGFnPTIyODAmdmE9OCZpZD00MTU0JnZ0PTA= {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928054935/http://video.oboz.ua/movie.php?dGFnPTIyODAmdmE9OCZpZD00MTU0JnZ0PTA= |date=2007-09-28 }}) video.oboz.ua prommon Voice/ anatonst / / and=20070928054935/libus:/ / common voice.lings / alastonsus.ligros / astonson = / 2007-09-28-28 * [[http://www.youtube.com/watch?v=s6IS754GBc4 "Лиса Никита" Трейлер] чунуобунньук өттүгэр =Статьи=====) * [[http://kinokolo.ua/articles/431 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230330054032/https://kinokolo.ua/articles/431/ |date=2023-03-30 }} / Украинскай эппиэт. Prophe / anaton / anatos: / / 20070927194514/Кыым / Кыым/ 431 / Д.=2007-09-27- Лети кини 150 сылын көрсө «лис Никита»диэн анимационнай киинэ аһыллыахтаах. Ол эрээри көстүбэтэ ... (Ганж ойуурун ыстатыйата) * [[http://www.bezcenzury.com.ua/ua/archive/10412/cinema/10457.html "лис Никита" - биһиги бириэмэбит Геройа.[ Сатирическай мультсиалы Украина көрөөччүлэр көрүөхтэрэ дуо? (леса Коверзевой статьи) * [[http://www.nbb.com.ua/index.php?id=14&tx_ttnews%5Btt_news%5D=709&tx_ttnews%5BbackPid%5D=10&cHash=7dcfd24a6e "лис Никита" көрөөччү күүтэр.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928191723/http://www.nbb.com.ua/index.php?id=14&tx_ttnews%5Btt_news%5D=709&tx_ttnews%5BbackPid%5D=10&cHash= 7 = 2007-09-28=2007-28) бырайыагы ылааччы Владимир Кетик (ыстатыйа Елена Угрин) * [[http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} лис Никита элбэх ахсааннаах анимационнай киинэ Геройа] (киинэ тылбааһын Таҥаратыттан ыстатыйа) [[be-x-old:Ліс Мікіта (мультсэрыял)]] [[be-x-old:Ліс Мікіта (мультсерыял)]] rmzjljc8q9xbh58rlsrr7hya7t85uqw 0 56314 428110 428063 2026-05-06T03:23:03Z Ojkhol 24881 /* Олунньу */ 428110 wikitext text/x-wiki '''АХШ бэлиэ күннэрэ''' — Америка Холбоһуктаах штааттарыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Тохсунньу === * [[Тохсунньу 1]] ** Эмансипация күнэ. ** Аан дойдутааҕы дьиэ кэргэн күнэ. ** ({{Флагификация|Канада}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Үрүҥ эһэ]]лии (тымныы ууга) сөтүө күнэ. === Олунньу === * [[Олунньу 1]] ** дойдуга Көҥүл күнэ ** Десерт дойдулар ардыларынааҕы күнэ ** ({{Флагификация|Канаада}} эмиэ бэлиэтиир) — Хара устуоруйа ыйын саҕаланыыта. Бэлиэтээһин 1926 сыллаахха негрдар устуоруйаларын нэдиэлэтиттэн саҕаламмыта. Маннык ый кэлин Британияҕа уонна Ирландияҕа алтынньыга бэлиэтэнэр буолла * [[Олунньу 2]] — ({{Флагификация|Канада}} эмиэ бэлиэтиир) [[Таарбаҕан күнэ]]. АХШ-ка уонна Канаадаҕа бэлиэтииллэр. Бу күн [[таарбаҕан]] хороонуттан тахсан бэйэтин күлүгүн көрөн куттанан төттөрү түстэҕинэ, ол аата кыһын уһуур, оттон былыттаах буолан күлүгүттэн куттамматаҕына саас түргэнник кэлэр диэн билгэлииллэр. * [[Олунньу 3]]  ** [[Түөрт капеллан]] күнэ. 1943 сыллаахха АХШ аармыйатын 4 капеллана (методистар сыаркаптарын, реформистар сыаркаптарын, католиктар сыаркаптарын аҕабыыттара уонна раввин) ньиэмэс торпедатыттан тимирэн эрэр хараабылтан дьону быыһаабыттара, дагдатар сэлиэччиктэрин атын дьоҥҥо биэрбиттэрэ уонна хараабылы кытта тимирбиттэрэ. ** Моркуоп туордун күнэ * [[Олунньу 5]] — Күн-дьыл билгэһитин национальнай күнэ ({{lang-en|National Weatherperson's Day}}). * [[Олунньу 7]] — Хара тириилээхтэр ВИЧ/СПИД туһунан билиилэрин күнэ ({{lang-en|National Black HIV/AIDS Awareness Day}}) * [[Олунньу 11]] — Айааччы национальнай күнэ * [[Олунньу 12]] ** Ыал буолуу көҥүлүн национальнай күнэ ** [[Авраам Линкольн|Линкольн]] төрөөбүт күнэ ** {{Флагификация|Джорджия}} — Джорджия күнэ * [[Олунньу 15]] ** {{Флагификация|Филадельфия}} — [[ЭНИАК]] (ENIAC) күнэ. Пенсильвания университетыгар 1946 сыллаахха бу күн бастакы көмпүүтэри "баараҕай мэйии" диэн ааттаан көрдөрбүттэр ** {{Флагификация|Флорида}} — Сьюзан Б. Энтони күнэ. Сьюзен Энтони (1820 — 1906) төрөөбүт күнүгэр дьахтар быыбарга кыттар быраабын кэрэһилээн бэлиэтииллэр, Флорида штаакка бу күн өрүүллэр, Калифорнияҕа оскуолаларга үөрэх буолбат, уопсастыбанай үлэнэн дьарыктаналлар, атын штааттарга араас тэрээһиннэри ыыталлар * [[Олунньу 16]] — Елизабет Ператрович күнэ (1988 сыллаахтан бэлиэтэнэр). [[Елизабет Ператрович]] (1911-1958, төрүүрүгэр Ḵaax̲gal.aat, тлинкииттии "бэйэтэ бэйэтин сууланар"), киһи быраабын туруулаһааччы, Аляска төрүт олохтоохторун аатыттан тэҥ быраап иһин охсуспута. Кини туруорсуутунан Аляскаҕа бу күн 1945 сыллаахха Дискриминацияны утары охсуһуу сокуона ылыныллыбыта. * [[Олунньу 22]] — [[Джордж Вашингтон]] төрөөбүт күнэ === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 2]] ** Ааҕыы күнэ ** {{Флагификация|Техас}} — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Кулун тутар 3]] — {{Флагификация|Вирджиния}}, Босхолонуу уонна көҥүл күнэ (Шарлоттсвилль) * [[Кулун тутар 10]] ** Гарриет Табман күнэ. Хара тириилээх кулут кэргэнигэр төрөөбүт Гарриет Табман (1822—1913) АХШ-ка гражданскай сэрии кэмигэр 70-ча хара тириилээх ыалы күрэтэн быыһаабыта, кини салайар этэрээтэ 700-тэн тахса кулуту Комбахы өрүс туорааһыныгар босхолообута, сэрии кэнниттэн дьахталлар быыбарга кытталларын туһугар охсуспута ** Дьахталларга уонна кыргыттарга ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн * [[Кулун тутар 12]] — Скаут кыргыттар күннэрэ * [[Кулун тутар 17]] [[Бостон]] — Эвакуация күнэ ([[1776]] сыллаахха Англия сэриилэрэ Бостонтан эвакуацияламмыттар) * [[Кулун тутар 20]] — Америка төрүт олохтоохторугар ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн * [[Кулун тутар 21]] — Тыа хаһаайыстыбатын күнэ * [[Кулун тутар 25]] {{Флагификация|Мэриленд}} — Мэриленд күнэ * [[Кулун тутар 26]] [[Гаваай арыылара]] — Кухио күнэ * [[Кулун тутар 29]] — Вьетнам сэриитин бэтэрээннэрин күнэ * [[Кулун тутар 30]] — Быраас күнэ * [[Кулун тутар 31]] ** [[Виргин арыылара (АХШ)|Виргин арыылара]], Биэрии күнэ. Дания Вест-Индиятын арыыларын (Пуэрто-Рико аттыгар баар үс бөдөҥ арыы) АХШ 25 мөл. дуолларга атыыласпыт. Оччотооҕуга бу Дания сыллааҕы бүддьүөтүн аҥаара этэ. ** [[Калифорния]], [[Сесар Чавес күнэ]] === Муус устар === * [[Муус устар 7]], [[Нью Йорк, штат|Нью-Йорк штаат]] — Вераццано күнэ<ref>В память об открытии в апреле 1524 года итальянским мореплавателем [[Верраццано Джованни]] [[Нью-Йорк бухта|Нью-Йоркской бухты]]</ref> * [[Муус устар 9]]  ** Аппоматтокс кыргыһыытын күнэ. 1865 сыллаахха АХШ Гражданскай сэриитин кэмигэр буолбута, манан сэрии түмүктэммитэ ** Билиэннэйдэри ахтар күн. 1942 сыллаахха 65 тыһ. Филипиин уонна 10 тыһ. АХШ саллаата Батаан тумул арыыга дьоппуоннарга бэриммиттэрэ, бу кэнниттэн "Батаан өлүү марша" саҕаламмыта — билиэннэйдэри бастаан сатыы, онтон пуойас богуоннарыгар туруору симэн, онтон эмиэ сатыы хаамтаран лааҕырга илдьибиттэрэ, дьон уонча бырыһыана аара өлбүтэ. 1988 сыллаахтан АХШ Кэнгириэһин быһаарытынан бэлиэтэнэр. * [[Муус устар 10]] — Коммодор [[Перри Мэтью Кэлбрейт|Перри]] күнэ. 1854 с. Мэтью Перри (1794-1858) хамаандалаах байыаннай эскадра "хара хараабыллара" Япония Хакодате куоратын хомотугар тохтообуттар, "ыалдьыттааһын" түмүгэр Япония уонна АХШ ыккардыларыгар сөбүлэҥнэр түһэрсиллибиттэр, бу кэнниттэн дойдуга "Эдо кэмэ" түмүктэнэн, Япония аан дойдуга аһыллан барбыта. * [[Муус устар 12]], [[Хоту Каролина|Хотугу Каролина]] — Галифакс күнэ. 1776 сыллаахха Хотугу Каролина Галифакс куоратыгар буолбут мунньахха дьон (сепаратистар) Британияттан арахсан туспа судаарыстыба буолар туһунан аан бастакы быһаарыыныы ылбыттар. Манна суруллубут докумуон Тутулуга суох буолуу декларациятыттан үс ый курдугунан эрдэ ылыллыбыта. * [[Муус устар 13]] — Томас Джефферсон төрөөбүт күнэ * [[Муус устар 15]] ** Джеки Робинсон күнэ. 1947 сыллаахха бу хара тириилээх спортсмен бейсбол үрдүкү лиигатыгар оонньуур буолбут. АХШ-ка спорт бу көрүҥэр 80 сыллаах тирии өҥүнэн араары (сегрегация) суох буолбут ** — АХШ хамсанан этэр тылын күнэ. АХШ уонна Канаада тыла суохтара Британия тыла суохтарыттан атын тылынан кэпсэтэллэр, бу тыл Франция тыла суохтарын тылларыгар маарынныыр. Ону таһынан бу тылынан Арҕаа уонна Соҕуруулуу Илин Африка дойдуларыгар кэпсэтэллэр ** ({{Флагификация|Пилипиин}} эмиэ бэлиэтиир) — Нолуок күнэ ** "Бостон биир күнэ" диэн ааттаммыт атын дьоҥҥо үтүөнү оҥоруу уонна көмөлөһүү күнэ. Бостон марафонугар 2013 сыллахха буолбут теракт биир сыла туолуутугар Бостон баһылыга Марти Уолш биллэрбитэ. Бу күн дьон хаан туттараллар, быстар дьадаҥыларга көмөлөһөр пуондаларга ас-таҥас бэрсэллэр, түмэллэргэ босхо киллэрэллэр ** {{Флагификация|Гаваайдар}} — Дамиан аҕабыыт күнэ. Бу Бельгияттан төрүттээх католик аҕабыыт 1889 сыллаахха бу күн өлбүт. 1873 сыллаахтан Гаваай арыыларыгар олорбут, онтон 11 сыл [[Араҥ|араҥ]] ыарыылаахтар лааҕырдарыгар олорон ыарыһахтары эмтээбит, санааларын бөҕөргөппүт, бэйэтэ [[Сэллик|сэллигинэн]] уонна араҥынан ыалдьан өлбүт * [[Муус устар 16]] ** [[Хосе де Диего]] төрөөбүт күнэ ({{Флагификация|Пуэрто-Рико}} эмиэ бэлиэтэнэр) ** {{Флагификация|Вашингтон (Колумбия уокуруга)}}, Колумбия уокуруга — Босхолонуу күнэ ** [[Массачусетс]], [[Мэн (штаат)|Мэн]] штааттар — Патриоттар күннэрэ. ** Эмтэнии туһунан быһаарыныы күнэ ({{lang-en|National Healthcare Decisions Day}}). Бу күн ыарыыны сэрэтии, ыарыыны баалаппакка эрдэ эмтэнии туһунан толкуйдуурга ыҥыраллар * [[Муус устар 21]], [[Техас]] — Сан-Хасинто күнэ * [[Муус устар 22]] — Оклахома штаат — Оклахома күнэ * [[Муус устар 26]] {{флагификация|Флорида}} (АХШ) — Конфедерацияны ахтар күн * [[Муус устар 30]] — Кырдьык күнэ === Ыам ыйа === * [[Ыам ыйын 1]] **Лояльность күнэ **Оҕо чөл туругун харыстабылын күнэ **Быраап күнэ ** {{Флагификация|Гавайи}}, [[АХШ]] — Леи күнэ. Леи — моойго кэтиллэр сибэкки оҕуруо. Бу күн Гавайи арыыларыгар бэстибээллэр, үҥкүүлээх хаамыылар буолаллар, леи оҥорорго, хула үҥкүүлүүргэ, хала баайарга маастар кылаастар ыытыллаллар. * [[Ыам ыйын 4]] ** Көтөр күнэ ** [[Род Айлэнд|Род-Айленд]] штаат — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Олохтоох омуктартан сураҕа суох сүппүт дьахталлар тустарынан кэпсиир күн. Бу күн [[Канаада]]ҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 6]] — Сиэстэрэ күнэ * [[Ыам ыйын 7]] — Ордук турук күнэ. АХШ оччотооҕу бэрэсидьиэнин кэргэнэ Мелания Трамп 2018 сыллаахха "Be Best" ("Ордук буол" диэн тылбаастыахха сөп) диэн тылларынан ыччаты эт-хаан уонна уйулҕа өттүнэн чөл туруктаах буоларга уонна ситим-сойуолаһыыны (кибербуллинг) утарарга ыҥырбыта, онтон ыла бу күн сыл ахсын бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 8]] — [[Миссури штаат]] — Трумэн күнэ * [[Ыам ыйын 10]] {{флагификация|Хотугу Каролина}}, {{флагификация|Соҕуруу Каролина}} — Конфедерацияны ахтар күн * [[Ыам ыйын 11]] {{Флагификация|Миннесота}} — Судаарыстыбаннас күнэ. * [[Ыам ыйын 15]] — Бэрээдэги көрөөччүлэр күннэрэ * [[Ыам ыйын 19]] ** [[Чуумпу далай|Чуумпу Далай]] олохтоохторугар ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн ** Быар сыстыганнаах ыарыытыгар анаалыс туттарар күн ** {{Флагификация|Иллинойс}}, {{Флагификация|Миссури}} (АХШ) — [[Малкольм Икс]] күнэ. Бу кэлин Малик эль-Шабаз диэн ааты ылыммыт киһи (1925-1965) АХШ-ка хараҥа тириилээхтэр бырааптарын турууласпыта, ону таһынан ислаамы тарҕаппыта === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  [[Теннесси]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Бэс ыйын 3]] [[Кентукки]], [[Луизиана]] уонна [[Теннеси]] — Конфедераттары ахтан ааһар күн * [[Бэс ыйын 4]] — Ыал күнэ * [[Бэс ыйын 4]] ([[Алабама (штат)|Алабама]]) — [[Дэвис Джефферсон|Джефферсон Дэвис]] күнэ * [[Бэс ыйын 7]] ([[Гавайи (штат)|Гавайи]]) — Камелих таҥара күнэ<ref>{{Cite web |url=https://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |title=Архивированная копия |accessdate=2020-06-08 |archive-date=2020-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608064503/http://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |deadlink=yes }}</ref> * [[Бэс ыйын 10]] — [[Аноним алкоголиктар]] түмсүүлэрин күнэ * [[Бэс ыйын 11]] ([[Гавайи]]) — [[Гавайи|Гаваай арыыларыгар]] [[Камехамеха күнэ]]. 1810 сыллаахха Гаваай арыыларын түмпүт [[Камехамеха I]] хоруолу ахталлар. Дойдутугар түһээн тиһигин киллэрбитэ, Европаны уонна АХШ штааттарын кытта атыыны-эргиэни саҕалаабыта. Дьиктитэ диэн бу сэрииһит хоруол сэрии кэмигэр көннөрү дьон (ол иһигэр оҕолор, дьахталлар, кырдьаҕастар) эмсэҕэлиэ суохтаахтарын туһунан суругунан сокуон таһаарбыт. Кини тыыннааҕын тухары Гаваай арыылара тутулуга суох этилэр (ол саҕана Полинезия атын арыылара бары холуонньа буолбуттара). * [[Бэс ыйын 14]] — Былаах күнэ * [[Бэс ыйын 19]] — Кулуттары босхолообут күн. 1865 сыллаахха Техааска аармыйа генерала Грейнджер кулуттары босхолуур туһунан бирикээһэ тахсыбыт. Уруккуттан хара тириилээхтэр киэҥник бэлиэтиир күннэрэ, былырыыҥҥыттан бэрэсидьиэн Байден ыйааҕынан дойду үрдүнэн бэлиэтэнэр ** штат [[Техас]] — Эмансипация күнэ * [[Бэс ыйын 20]] — [[Арҕаа Вирдьиния|Арҕаа Вирджиния]] күнэ * [[Бэс ыйын 25]] ** Сом балык күнэ. 1987 сыллаахтан бэрэсидьиэн Рейган ыйааҕынан балык иитэн атыылыыр бырамыысыланнаһы өйөөн бэлиэтэнэр ** {{Флагификация|Вирджиния}} — Судаарыстыбаннас күнэ == От ыйа == * [[От ыйын 3]] [[Виргин арыылара (АХШ)]] — Кулуттааһынтан босхолонуу күнэ ([[1848]]) * [[От ыйын 13]], [[Теннеси]] штаат — [[Форрест, Натаниэль Бедфорд|Натан Форрест]] күнэ * [[От ыйын 24]] (Юта штаат) — Пионердар (Европаттан кэлбит бастакы олохсуйааччылар) күннэрэ == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]], [[Колорадо (штаат)|Колорадо штаат]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Атырдьах ыйын 4]], {{Флагификация|Иллинойс}} — [[Барак Обама]] күнэ. Обама 1997-2004 сс. бу штаат Сенаатын чилиэнэ этэ, онтон 2005 сылтан 2008 сыллаахха АХШ бэрэсидьиэнинэн талыллыар диэри АХШ Сенаатыгар бу штаат бэрэстэбиитэлэ буола сылдьыбыта. Штаат анал сокуонунан бигэргэтиллибит бэлиэ күн, ол эрээри өрөөбөттөр. * [[Атырдьах ыйын 7]] — Пурпур сүрэх күнэ. Purple Heart диэн АХШ байыанай наҕараадата, бэрэсидьиэн аатыттан өлбүт эбэтэр бааһырбыт саллааттарга бэриллэр. * [[Атырдьах ыйын 9]] — Ойууру өртөн көмүскээһин күнэ * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Винил]] пластинка күнэ ([[Томас Эдисон|Эдисон]] [[фонограф]] айбыт күнүгэр бэлиэтэнэр)<ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-vinyl-record-day-august-12/ NATIONAL VINYL RECORD DAY — August 12 — National Day Calendar</ref> * [[Атырдьах ыйын 24]] : ** Ураты муусука күнэ<ref>[https://nationaldaycalendar.com/international-strange-music-day-august-24/ INTERNATIONAL STRANGE MUSIC DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> ** Баахыла күнэ <ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-waffle-day-august-24/ NATIONAL WAFFLE DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> * [[Атырдьах ыйын 26]] — Дьахталлар тэҥнэһиилэрин күнэ ({{lang-en|Women's Equality Day}}) == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 9]] — Калифорния киириитин күнэ. 1850 сыллаахха 31-с штаат быһыытынан киирбит * [[Балаҕан ыйын 11]] — 2001 сыл балаҕан ыйын 11 күнүгэр терактарга өлбүт дьону ахтарга аналлаах Патриот күнэ * [[Балаҕан ыйын 14]] — Өрөгөй ырыатын күнэ * [[Балаҕан ыйын 17]] — Конституция күнэ (субуотаҕа түбэстэҕинэ иннинээҕи бээтинсэҕэ, өрөбүлгэ түбэстэҕинэ бэнидиэнньиккэ көһөрүллэр) * [[Балаҕан ыйын 18]] — дойду үрдүнэн ВИЧ/СПИД уонна кырдьыы туһунан кэпсиир күн * [[Балаҕан ыйын 22]] — Америка урбаанньыт дьахталларын күнэ. * [[Балаҕан ыйын 25]] ** Дойду комиксын күнэ. ** Дойду [[билим]] администратордарын күнэ * [[Балаҕан ыйын 26]] — Үтүө ыаллыылар күннэрэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 6]] — [[Ниэмэстэр|Ньиэмэс]] американецтар күннэрэ * [[Алтынньы 8]] ** Олохтоох омуктар күннэрэ ** {{Флагификация|Гавайи}} — Бастакы арыйааччы күнэ * [[Алтынньы 9]] ** Лейф Эриксон күнэ. Лейф Эриксон диэн [[Христофор Колумб]] быдан иннинэ [[Хотугу Америка]]ҕа сылдьыбыт скандинав айанньыта. Исландияҕа, Норвегияҕа эмиэ бэлиэтэнэр. ** Национальнай нанотехнология күнэ ** Өрт уотун бохсуу күнэ. Канаадаҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Алтынньы 11]] ** Генерал Пуласки күнэ. АХШ туспа дойду буолуутугар поляктар суолталарын ахтан ааһар соруктаах поляк төрүттээх Казимир Пуласки 1779 сыллаахха өлбүтүн АХШ бэрэсидьиэнин көҕүлээһининэн 1929 сыллаахтан бэлиэтииллэр ** Каминг-аут күнэ * [[Алтынньы 12]] — [[Колумб]] күнэ * [[Алтынньы 15]] — СПИД-ынан Латинскай Америкаҕа ыалдьыы туһунан билиини тарҕатыы күнэ. * [[Алтынньы 15]] — Оҕо куотуутун уонна кыһыл оҕону сүтэриини кэриэстээһин күнэ * [[Алтынньы 16]] — Тойон (босс) күнэ * [[Алтынньы 18]] — Аляска күнэ * [[Алтынньы 24]] — Ас-үөл күнэ * [[Алтынньы 29]] — [[Куоска күнэ]] * [[Алтынньы 30]] — Мэник түүнэ ({{lang-en|Mischief Night}}), бу түүн обургу оҕолор эгэлгэ дьээбэни-хообону оҥороллор * [[Алтынньы 31]] — Кыыс [[Скаут|скауттар]] тэрилтэлэрин олохтооччу күнэ. Джульетта Гордон Лоу төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] — дойду үрдүнээҕи Тиис суунар суокка күнэ * [[Сэтинньи 2]] ([[Хоту Дакота|Хотугу Дакота]], [[Соҕуруу Дакота]]) — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Аан дойдутааҕы көҥүл күнэ. 2001 сыллаахтан 1989 сыллааҕы Берлин эркинэ сууллуутун бэлиэтииллэр * [[Сэтинньи 10]] — АХШ Байҕал пехотатын куорпуһа үөскээбит күнэ * [[Сэтинньи 11]] — [[Бэтэрээннэр күннэрэ (США)|Бэтэрээннэр күннэрэ]]. Бастаан Аан дойду бастакы сэриитин бэтэрээннэрин ахтар күн быһыытынан олохтоммута, онтон 1954 сыллаахтан бары сэриилэр бэтэрээннэрин ахтар күҥҥэ кубулуйбута. * [[Сэтинньи 13]] — [[Сэди Хокинс күнэ]] (Дьахтар эр дьону бултаһар күнэ) — комикс сүдьүөтүгэр олоҕурбут көрдөөх-нардаах күнү АХШ-ка бэлиэтиллэр. 1934–1978 сылларга тахса сылдьыбыт комикска Сэди Хокинс диэн сулумах дьахтар ойох тахсыан баҕарарын бу күн биллэрбит уонна эр дьону сырсарын саҕалаабыт эбит. * [[Сэтинньи 15]] — Бөҕү уларытан туһаныы күнэ. * [[Сэтинньи 23]], {{Флагификация|Мэриленд}}, Фредерик уокурук, (АХШ) — Батыныы күнэ. 1765 сыллаахха уокурук 12 судьуйата Британияҕа түһээн хомуйартан батыммыттара. Бу күнү кэрэһилээн уокурукка билигин күн аҥаара өрүүллэр == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 4]] — Дойду үрдүнэн бэчиэнньэ күнэ * [[Ахсынньы 7]] — [[Пёрл-Харбор кэриэстэбилин күнэ]] * [[Ахсынньы 11]] — [[Индиана]] штаат күнэ * [[Ахсынньы 13]] — [[Акадия]] олохтоохторун кэриэстиир күн. Акадия диэн [[Хотугу Америка]] хотугулуу илин сорҕотун ааттыыллар (билигин үксэ [[Канаада]] сирэ). XVII уонна XVIII үйэлэргэ бу сиргэ Францияттан (соҕуруулуу арҕаа өттүттэн, Окситанияттан) дьон бөҕө кэлэн олохсуйбута. 1756-1763 сс. [[Улуу Британия|Британия]] уонна [[Франция]] аан дойдуну баһылыыр иһин [[Сэттэ сыллаах сэрии|Сэттэ сыллаах сэриилэригэр]] Акадия олохтоохторун французтары өйөөтүлэр диэн Британия былаастара күүстэринэн Америка атын сирдэригэр, Англияҕа уонна Францияҕа көһөрбүттэрэ, бу күүһүнэн көһөрүү кэмигэр тыһыынчанан киһи өлбүтэ. Билигин француз тылын түөлбэ тылынан саҥарар акадецтар ахсааннара Канаадаҕа 96 тыһ. киһи (2006) * [[Ахсынньы 14]] (Алабама штаат) — Алабама күнэ * [[Ахсынньы 15]] — [[Быраап туһунан билль (АХШ)|Киһи быраабын туһунан билль]] күнэ. 1941 сыллаахха бэрэсидьиэн [[Рузвельт, Франклин Делано|Франклин Д. Рузвельт]] билль ратификацията 150 сыла туолуутун кэрэһилээн бу күнү аан бастаан бэлиэтииргэ уурбута * [[Ахсынньы 15]] ({{Флагификация|Соҕуруу Каролина}}) — Иккис көннөрүү күнэ * [[Ахсынньы 17]] — Ини-бии Райттар күннэрэ. Авиация күнэ * [[Ахсынньы 24]] (АХШ итальянецтара) — Сэттэ балык күнэ. Христианствоаҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта систимнээх. * [[Ахсынньы 26]] — [[Кванза]] бастакы күнэ. Бу АХШ Африкаттан төрүттээх олохтоохторо ахсынньы 26 күнүттэн тохсунньу 1 күнүгэр диэри бэлиэтиир бырааһынньыктара. Өбүгэлэрэ бу күннэргэ үүнүү малааһынан оҥороллор эбит ** {{Флагификация|Техас}} (Хьюстон) — Мауро Хамза күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Бастакы түүн == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:АХШ бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] 1ufl1wb5mkkgus9zf77khz3bqnuqct3 0 56334 428113 427954 2026-05-06T03:24:59Z Ojkhol 24881 428113 wikitext text/x-wiki '''[[Канаада|Канаадаҕа]] бэлиэтэнэр күннэр''' * [[Тохсунньу 1]] ({{Флагификация|АХШ}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Үрүҥ эһэ]]лии (тымныы ууга) сөтүө күнэ. * [[Олунньу 1]] ({{Флагификация|США}} эмиэ бэлиэтиир) — Хара устуоруйа ыйын саҕаланыыта. Бэлиэтээһин 1926 сыллаахха негрдар устуоруйаларын нэдиэлэтиттэн саҕаламмыта. Маннык ый кэлин Британияҕа уонна Ирландияҕа алтынньыга бэлиэтэнэр буолла * [[Олунньу 2]] — ({{Флагификация|АХШ}} эмиэ бэлиэтиир), [[Таарбаҕан күнэ]]. АХШ-ка уонна Канаадаҕа бэлиэтииллэр. Бу күн [[таарбаҕан]] хороонуттан тахсан бэйэтин күлүгүн көрөн куттанан төттөрү түстэҕинэ, ол аата кыһын уһуур, оттон былыттаах буолан күлүгүттэн куттамматаҕына саас түргэнник кэлэр диэн билгэлииллэр. * [[Олунньу 15]] — Былаах күнэ * [[Кулун тутар 12]] — [[Наассыйалар Холбоһуктара|Холбоһук]] күнэ * [[Кулун тутар 18]] — ({{Флагификация|Ирландия}}, {{Флагификация|Австралия}}) — Шилв күнэ * [[Муус устар 9]] — Вими-Ридж күнэ (Францияҕа 1917 с. Вими-Ридж кыргыһыытыгар өлбүт Канаада саллааттарын ахталлар) * [[Муус устар 23]] — Кинигэ күнэ. * [[Ыам ыйын 5]] — Олохтоох омуктартан сураҕа суох сүппүт дьахталлар тустарынан кэпсиир күн. Бу күн [[Америка Холбоһуктаах Штааттара|АХШ-ка]] эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 17]] — [[Гражданство күнэ]] * [[Бэс ыйын 2]] — Decoration Day * [[Бэс ыйын 21]] — Төрүт омуктар күннэрэ. * [[Бэс ыйын 24]] {{Флагификация|Квебек}} — Квебек күнэ * [[Бэс ыйын 27]] — Өрөгөй ырыатын күнэ <ref>[http://www.niworld.ru/franamer/st_file/gimn_canada.htm Национальный гимн Канады<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>; * [[От ыйын 1]] ** Канаада күнэ (урукку аата Доминион күнэ). [[1867]] сыллаахха [[Канаада]] [[Улуу Британия|Британия Импиэрийэтиттэн]] тахсыбакка эрэ бэйэтин бырабыыталыстыбатын бэйэтэ талар буолбут. ** {{Флагификация|Канада}}, [[Ньюфаундленд]] — Өйдөбүнньүк күнэ * [[От ыйын 28]] — Улуу аймаһыйыыны ахтар күн. 1755–1764 сс. Британия сэриилэрэ Акадияҕа XVII-XVIII үйэлэргэ көһөн кэлэн олохсуйбут 14 тыһыынча кэриҥэ францууһу күүстэринэн бастаан билиҥҥи АХШ сирдэригэр, онтон сорохторун Британияҕа уонна Францияҕа көһөрбүттэрэ. Ол содулуттан тыһыынчанан киһи өлбүтэ. Акадия диэн билиҥҥи Канаада Саҥа Шотландията, Нью-Брансуик, Принц Эдуард арыыта уонна Хотугу Мэн. * [[Атырдьах ыйын 9]] — Эйэни хааччыйар сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ ({{lang-en|National Peacekeepers' Day}}) * [[Атырдьах ыйын 15]], [[Саҥа Шотландия]] — Акадия ({{lang-en|National Acadian Day}}) === Күһүн === * [[Балаҕан ыйын 3]] — Эргиэн флотун күнэ * [[Алтынньы 9]] — Өрт уотун бохсуу күнэ. АХШ-ка эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Алтынньы 15]] — Оҕо куотуутун уонна кыһыл оҕону сүтэриини кэриэстээһин күнэ * [[Алтынньы 16]] — Тойон (босс) күнэ * [[Алтынньы 18]] — Дьон күнэ (Persons Day). XX үйэ саҕаланыытыгар Канаада федеральнай сокуонугар "киһи" (person) диэн тыл "эр киһи" диэн эрэ суолталааҕыттан дьахталлар бырааптара күөмчүлэнэригэр болҕомто ууруллубута. 5 дьахтар көҕүлээһининэн икки сыл кэриҥэ барбыт суут кэнниттэн 1929 сыллаахха бу күн дьахталлар эмиэ бу өйдөбүлгэ киирэллэрин туһунан быһаарыы ылыныллыбыта * [[Алтынньы 30]] — Мэник түүнэ ({{lang-en|Mischief Night}}), бу түүн обургу оҕолор эгэлгэ дьээбэни-хообону оҥороллор * [[Сэтинньи 8]] — [[Абориген бэтэрээннэр күннэрэ (Канаада)|Абориген бэтэрээннэр күннэрэ]]. Канаада олохтоох омуктара [[Аан дойду бастакы сэриитэ|Бастакы]] уонна [[Аан дойду иккис сэриитэ|Иккис аан дойду сэриилэригэр]] уонна [[Кэриэйэ сэриитэ|Кэриэй сэриитигэр]] кыттыыларын билинии күнэ. 1984 сыллаахтан бэлиэтэнэр * [[Ахсынньы 6]] — [[Дьахтары атаҕастыыры утарар күн]] * [[Ахсынньы 13]] — [[Акадия]] олохтоохторун кэриэстиир күн. Акадия диэн [[Хотугу Америка]] хотугулуу илин сорҕотун ааттыыллар (билигин үксэ [[Канаада]] сирэ). XVII уонна XVIII үйэлэргэ бу сиргэ Францияттан (соҕуруулуу арҕаа өттүттэн, Окситанияттан) дьон бөҕө кэлэн олохсуйбута. 1756-1763 сс. [[Улуу Британия|Британия]] уонна [[Франция]] аан дойдуну баһылыыр иһин [[Сэттэ сыллаах сэрии|Сэттэ сыллаах сэриилэригэр]] Акадия олохтоохторун французтары өйөөтүлэр диэн Британия былаастара күүстэринэн Америка атын сирдэригэр, Англияҕа уонна Францияҕа көһөрбүттэрэ, бу күүһүнэн көһөрүү кэмигэр тыһыынчанан киһи өлбүтэ. Билигин француз тылын түөлбэ тылынан саҥарар акадецтар ахсааннара Канаадаҕа 96 тыһ. киһи (2006) * [[Ахсынньы 24]] ([[Инуиттар]]) — Кувиасуквик (Саҥа дьыл), Аляскаҕа, Канаадаҕа, [[Гренландия]]ҕа уонна [[Арассыыйа]]ҕа бэлиэтииллэр * [[Ахсынньы 26]] — [[Бэлэх күнэ]]<ref>[http://www.promoroz.ru/raznoe/traditsii17.php День подарков (Великобритания, Австралия, Новая Зеландия, Канада) — Boxing Day] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091210133145/http://promoroz.ru/raznoe/traditsii17.php |date=2009-12-10 }}</ref><ref>[http://archive.travel.ru/kiribati/entertainment/fest/ Фестивали и праздники в Кирибати / Travel.Ru / Кирибати] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110825205404/http://archive.travel.ru/kiribati/entertainment/fest/ |date=2011-08-25 }}</ref>. 26 чыыһыла баскыһыанньаҕа түбэстэҕинэ, бэнидиэнньиккэ көһөн биэрэр. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Канаада]] kwb2d6x7oyj0dbyy1981tbobxnsac0n 0 56343 428109 427898 2026-05-06T03:21:35Z Ojkhol 24881 428109 wikitext text/x-wiki '''Италия бэлиэ күннэрэ''' — [[Италия]]ҕа бэлиэтэнэр күннэр. * [[Тохсунньу 1]] — Конституция күнэ. * [[Олунньу 10]] — Үүрүллүбүттэри уонна Фойба сиэртибэлэрин кэриэстиир күн (Giorno del ricordo). Иккис аан дойду сэриитин кэнниттэн Истрия уонна Далмация (Югославия) сирдэриттэн 230-350 тыһ. олохтоох итальянеһы күүһүнэн көһөрбүттэрэ. Бу күн 1947 сыллаахха Парижтааҕы эйэ сөбүлэҥинэн урукку Италия сирдэрэ Югославияҕа бэриллибиттэрэ * [[Кулун тутар 17]] — [[Былыргы Рим|Былыргы Римҥэ]] бу күн [[Либер_(мифология)|Либер]], [[Либера|Либера]] уонна [[Церера (мифология)|Церера]] таҥараларга анаммыт либералия күнэ бэлиэтэнэр эбит. Сири оҥоруу уонна өҥ үүнүү таҥаралара * [[Кулун тутар 18]] — COVID-19 сиэртибэлэрин күнэ * [[Кулун тутар 19]] — ({{Флагификация|Мальта}}, {{Флагификация|Лихтенштейн}} эмиэ бэлиэтииллэр) — Сибэтиэй Уоһук күнэ * [[Кулун тутар 21]] ({{Флагификация|Бельгия}}, {{Флагификация|Лесото}}, {{Флагификация|Португалия}} эмиэ бэлиэтииллэр) — [[Мас олордуутун күнэ]] * [[Муус устар 21]] — [[Рим]] куорат олохтоммут күнэ *[[Муус устар 25]] ** Фашизмтан босхолонуу күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/362/ День освобождения от фашизма в Италии — 25 апреля]</ref>. ** Марк евангелист күнэ * [[Бэс ыйын 2]] — Өрөспүүбүлүкэ күнэ (Festa della Repubblica). [[1946]] сыллаахха референдум түмүгэр [[Италия]] өрөспүүбүлүкэ буолбут. * [[От ыйын 2]] — [[Сиенатааҕы ат сүүрдүүтэ (Палио)]]. * [[Алтынньы 2]] — Эбэлэр уонна эһэлэр күннэрэ * [[Алтынньы 15]] — Оҕо куотуутун уонна кыһыл оҕону сүтэриини кэриэстээһин күнэ * [[Сэтинньи 17]] — Хара куоска күнэ * [[Ахсынньы 26]] — Сибэтиэй Стефан күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Италия]] loiia3mg0hmmgkzgf6jz807zf8zu2ai 0 56371 428128 428084 2026-05-06T03:35:00Z Ojkhol 24881 428128 wikitext text/x-wiki [[Япония]] бэлиэ күннэрэ. === Тохсунньу === * [[Тохсунньу 3]] — Тамасесери бэстибээл күнэ. === Олунньу === * [[Олунньу 3]] — [[Сэцубун]]. * [[Олунньу 4]] — Риссюн — Саас саҕаланыыта (Саҥа дьыл) * [[Олунньу 7]] — Хотугу сирдэр күннэрэ * [[Олунньу 11]] — Ил олохтоммут күнэ * [[Олунньу 18]] — Амами арыыларын түөлбэ тылын күнэ. Рюкю тыллара диэн ааттанар түөрт тыл баар, Амами арыыларын тыла олортон ордук хотугу сытааччылара. Урут дьоппуон тылыттан улахан уратылаахтара, атын дьоппуоннары өйдөөбөттөрө, билигин саҥарар киһи аҕыйаан, тыла-өһө дьоппуон тылыгар чугаһаан "хортуоска тыла" диэн (ол аата тыалар тыллара) сэнэбиллээхтик ааттанар, судаарыстыба атын тыл диэбэт, дьоппуон тылын түөлбэ тылынан билинэр. * [[Олунньу 22]] — [[Куоска күнэ]] * [[Олунньу 23]] — [[Нарухито]] импэрээтэр төрөөбүт күнэ * [[Олунньу 25]] — Китано Байка-сай эбэтэр «Слива тыллыытын күнэ» * [[Кулун тутар 3]] — [[Хинамацури]] — кыргыттар эбэтэр куукулалар күннэрэ. * [[Кулун тутар 12]] — О-мидзутори мацури (Нара куорат), кудуктан ууну таһаарыы күнэ<ref>[http://nippon-history.ru/books/item/f00/s00/z0000002/st043.shtml Краткий календарь японских праздников [1990 Маркарьян С.Б., Молоднякова Э.В. - Праздники в Японии. Обычаи, обряды, социальные функции&#93]</ref> * [[Кулун тутар 13]] — Касуга-мацури, Япония сүрүн бэлиэ күннэриттэн биирдэстэрэ, XIII үйэттэн биллэр. * [[Кулун тутар 14]] (уонна атын Азия дойдулара) — [[Үрүҥ күн (Япония)|Үрүҥ күн]], Валентин күнүн кэнниттэн биир ый буолан баран бэлиэтэнэр, ол күн бэлэх ылбыттар бэлэхтээбит дьоҥҥо хоруйдаан аны бэйэлэрэ бэлэх оҥороллор. 1978 сыллаахтан Японияҕа бэлиэтэнэр буолбут, кэлин атын дойдуларга тарҕаммыт * [[Кулун тутар 15]] — [[Хонэн-мацури|Өлгөм сыл күнэ]] * [[Кулун тутар 21]] — Сааскы күн тэҥнэһиитэ. * [[Кулун тутар 27]] — Сакура тыллыытын күнэ * [[Муус устар 1]] — [[Мияко одори]] (үҥкүү сааскы бэстибээлэ) * [[Муус устар 17]] — Оҕо көмүскэлин күнэ<ref name="1tv_">{{cite web|url=http://www.1tv.ru/sprojects_utro_video/si33/v79|title=Живые драгоценности. 100 лет подвигу. Нелегальные иммигранты. Редкая болезнь. День защиты детей в Японии|publisher=1tv.ru|author=|date=|description=День защиты детей в Японии|lang=ru|accessdate=2012-04-18|archiveurl=|archivedate=}}</ref>. * [[Муус устар 18]] — Айааччылар күннэрэ * [[Муус устар 29]] — [[Сёва күнэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/259/ День Сёва в Японии — 29 апреля. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref> * [[Ыам ыйын 3]] — Конституция күнэ (1948 сыллаахха бастаан бэлиэтээбиттэр) * [[Ыам ыйын 4]] — Күөх от-мас күнэ. (みどりの日, Midori no Hi). Көмүс сэттиэлэ (Огон Шукан, 黄金週間) — Японияҕа муус устар 29-тан ыам ыйын 5 күнүгэр диэри бэлиэтэнэр судаарыстыба бырааһынньыктарыттан биирдэстэрэ. Бастаан урукку импэрээтэр төрөөбүт күнүн атын импэрээтэр бүрүстүөлгэ олорбутун кэннэ маннык ааттаабыттар (урукку импэрээтэр оту-маһы сөбүлүүрүн кэриэстээн), онтон Көмүс сэттиэлэни уһатар соруктаах отой да атын күҥҥэ көһөрбүттэр. * [[Ыам ыйын 5]] — Танго но сэкку (эбэтэр Аямэ-но-хи — баҕа батаһын күнэ). Былыргыттан ыраахтааҕы дьиэтигэр ыытыллар Госэкку диэн ааттанар 5 сиэртэн биирдэстэрэ * [[Ыам ыйын 5]] — Оҕо күнэ. [[Кэриэйэ Өрөспүүбүлүкэтэ|Соҕуруу Кэриэйэ]]ҕэ эмиэ бу күн бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 15]] — [[Аой-мацури]], [[Мальва|мальва]] бэстибээлэ * [[Ыам ыйын 17]] — [[Тосегу]] бэстибээл ([[паланкин]]нар икки күннээҕи параадтара) <ref>[https://100mt.ru/japan/festivali-yaponii/ Традиционные праздники и фестивали в Японии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030094805/https://100mt.ru/japan/festivali-yaponii/ |date=2020-10-30 }}</ref> * [[Ыам ыйын 27]] — Байыаннай байҕал флотун күнэ * [[Бэс ыйын 10]] — Чаһы күнэ <ref>[https://ru.theoutlook.com.ua/news/730/den-chasov-v-yaponii.html День часов в Японии. | OUTLOOK]</ref> * [[От ыйын 7]] — [[Танабата (бэстибээл)|Танабата]] диэн таптал бэстибээлэ (урукку аата Сулус бэстибээлэ) ыытыллар. Үһүйээн быһыытынан, бу эрэ түүн таптаспыт сулустар көрсөр кыахтаахтар эбит. * [[От ыйын 10]] — [[Натто]] күнэ ([[соя|сояттан]] оҥоһуллар ас-үөл) * [[От ыйын 13]] — {{нихонго|[[Обон]]|お盆}} эбэтэр {{нихонго|Бон|盆}}, өлбүттэри ахтан ааһар күн ([[от ыйын 16]] диэри). [[Буддизм|Буддистар]] бу үс күн тухары өлбүттэр дьиэлэригэр таарыйан ааһаллар диэн итэҕэйэллэр. Бон одори диэн үҥкүү сиэрэ-туома толоруллар. * [[От ыйын 17]] — Гион Мацури (Gion Matsuri) * [[От ыйын 19]] — Дьахтар-миниистирдэр күннэрэ <ref>ru.qwe.wiki/wiki/Masa_Nakayama</ref> * [[Атырдьах ыйын 6]] — аан дойдуга '''Хиросима күнэ''' бэлиэтэнэр. Ядернай сэрии сэбин бобуу аан дойдутааҕы күнэ<ref>[http://ria.ru/spravka/20130806/954277544.html День Хиросимы — Всемирный день борьбы за запрещение ядерного оружия]</ref> * [[Атырдьах ыйын 9]] — Куустуһуу күнэ * [[Атырдьах ыйын 11]] — Хайа күнэ. 2014 сыллаахха Япония түмэнэ бу күнү 2016 сыллаахтан бэлиэтиир туһунан сокуон ылыммыта. Онно дьоппуон култууратыгар далай уонна хайа ураты суолталаахтара ыйыллыбыт. * [[Атырдьах ыйын 13]] — [[Обон (Япония)|Обон]] саҕаланар — өлбүттэри ахтар сиэр-туом (атырдьах ыйын 13—15 күннэрэ). === Күһүн=== * [[Балаҕан ыйын 9]] — [[Хризантема күнэ (Япония)|Хризантема күнэ]] эбэтэр Кику-но-Секку * [[Балаҕан ыйын 18]] — [[Окинава]] арыы олохтоохторун түөлбэ тылларын күнэ * [[Балаҕан ыйын 23]] — Сюбун-но-хи диэн күн-түүн күһүҥҥү тэҥнэһиитин күнэ. Бу күн дьон өбүгэлэрин уонна өлбүттэри кэриэстииллэр. * [[Алтынньы 9]] — Такаяма Күһүҥҥү бэстибээлэ * [[Алтынньы 13]] (Сикокучуо, Эхимэ провинция) — Дои тайкомацури (алтынньы 13–15), үүнүү өлгөм буоларыгар сиэр-туом толороллор * [[Алтынньы 22]] (Киото) — Дзидай Мацури. 1868 сыллаахха Япония киин куоратынан Токио буолбутугар, импэрээтэр, кини аймахтара, чаҕардара уонна тыһыынчанан чунуобунньуктар Киототтан көһүүлэрин сиэрэ-туома оҥоһуллубут. Бу күн сыл ахсын Киото куоракка дьон былыргылыы таҥнан баран ол көһүүнү үтүктэллэр * [[Сэтинньи 1]] — Бэйэни көмүскэнии күүстэрин күнэ * [[Сэтинньи 3]] — [[Култуура]] күнэ * [[Сэтинньи 15]] — Сити-го-сан («сэттэ-биэс-үс»). Биэс уонна үс саастаах уолаттары, сэттэ уонна үс саастаах кыргыттары кимоно эбэтэр атын мааны таҥаһы таҥыннаран синто храмыгар илдьэллэр уонна сиэр-туом толороллор. Бу бырааһынньык оҕо улаатар кэмин биир улахан олуга буолар. * [[Сэтинньи 23]] — Үлэ иһин махтал күнэ * [[Сэтинньи 28]] — Хоонко. Буддизм Япониятааҕы салаата [[Дзёдо Синсю]] (шин буддизм) бу күн бэйэтин олохтооччутун Синран Шонины ахтар. === Ахсынньы === * [[Ахсынньы 8]] ** Бодхи күнэ ([[Будда]] өйүн сырдааһынын күнэ) ** (Киото уонна Кансай эрэгийиэннэргэ) — Хари-Куйо. Тостубут иннэ күнэ, бу күн иистэнэр сатабылы тупсарыы күнүнэн ааҕаллар, синтоистар уонна буддистар ол туһугар таҥараҕа үҥэллэр. Канто эрэгийиэҥҥэ олунньу 8 күнүгэр бэлиэтииллэр. * [[Ахсынньы 14]] — Түөрт уон сэттэ ронины ахтар-саныыр күн. Бу күн Сэнгаку-дзи диэн Токиоҕа баар таҥара дьиэтигэр көмүллэ сытар даймену уонна кини рониннарын ахталлар. Бу XVIII үйэҕэ буолбут түбэлтэни дьоппуоннар бэриниилээх буолуу холобурун быһыытынан былыргыттан билинэллэр * [[Ахсынньы 21]] эбэтэр [[ахсынньы 22]] — [[Күн туруута|Күн туруутун]] кэмигэр илиҥҥи дойдуларга тэриллэр [[Дунчжи]] бэстибээл. Инь уонна Янь бөлүһүөпүйэтигэр хараҥа уонна сырдык алтыһыылырагыр суолталаах күн быһыытынан бэлиэтэнэр. Үксүн дьон аймахтарын кытта бэлиэтииллэр * [[Ахсынньы 23]] — Сынньалаҥҥа олорор импэрээтэр төрөөбүт күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Омисока == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Япония]] 0msuud956la2pujoavren1azigzjc5k 428129 428128 2026-05-06T03:35:55Z Ojkhol 24881 428129 wikitext text/x-wiki [[Япония]] бэлиэ күннэрэ. === Тохсунньу === * [[Тохсунньу 3]] — Тамасесери бэстибээл күнэ. === Олунньу === * [[Олунньу 3]] — [[Сэцубун]]. * [[Олунньу 4]] — Риссюн — Саас саҕаланыыта (Саҥа дьыл) * [[Олунньу 7]] — Хотугу сирдэр күннэрэ * [[Олунньу 11]] — Ил олохтоммут күнэ * [[Олунньу 18]] — Амами арыыларын түөлбэ тылын күнэ. Рюкю тыллара диэн ааттанар түөрт тыл баар, Амами арыыларын тыла олортон ордук хотугу сытааччылара. Урут дьоппуон тылыттан улахан уратылаахтара, атын дьоппуоннары өйдөөбөттөрө, билигин саҥарар киһи аҕыйаан, тыла-өһө дьоппуон тылыгар чугаһаан "хортуоска тыла" диэн (ол аата тыалар тыллара) сэнэбиллээхтик ааттанар, судаарыстыба атын тыл диэбэт, дьоппуон тылын түөлбэ тылынан билинэр. * [[Олунньу 22]] — [[Куоска күнэ]] * [[Олунньу 23]] — [[Нарухито]] импэрээтэр төрөөбүт күнэ * [[Олунньу 25]] — Китано Байка-сай эбэтэр «Слива тыллыытын күнэ» === Саас === * [[Кулун тутар 3]] — [[Хинамацури]] — кыргыттар эбэтэр куукулалар күннэрэ. * [[Кулун тутар 12]] — О-мидзутори мацури (Нара куорат), кудуктан ууну таһаарыы күнэ<ref>[http://nippon-history.ru/books/item/f00/s00/z0000002/st043.shtml Краткий календарь японских праздников [1990 Маркарьян С.Б., Молоднякова Э.В. - Праздники в Японии. Обычаи, обряды, социальные функции&#93]</ref> * [[Кулун тутар 13]] — Касуга-мацури, Япония сүрүн бэлиэ күннэриттэн биирдэстэрэ, XIII үйэттэн биллэр. * [[Кулун тутар 14]] (уонна атын Азия дойдулара) — [[Үрүҥ күн (Япония)|Үрүҥ күн]], Валентин күнүн кэнниттэн биир ый буолан баран бэлиэтэнэр, ол күн бэлэх ылбыттар бэлэхтээбит дьоҥҥо хоруйдаан аны бэйэлэрэ бэлэх оҥороллор. 1978 сыллаахтан Японияҕа бэлиэтэнэр буолбут, кэлин атын дойдуларга тарҕаммыт * [[Кулун тутар 15]] — [[Хонэн-мацури|Өлгөм сыл күнэ]] * [[Кулун тутар 21]] — Сааскы күн тэҥнэһиитэ. * [[Кулун тутар 27]] — Сакура тыллыытын күнэ * [[Муус устар 1]] — [[Мияко одори]] (үҥкүү сааскы бэстибээлэ) * [[Муус устар 17]] — Оҕо көмүскэлин күнэ<ref name="1tv_">{{cite web|url=http://www.1tv.ru/sprojects_utro_video/si33/v79|title=Живые драгоценности. 100 лет подвигу. Нелегальные иммигранты. Редкая болезнь. День защиты детей в Японии|publisher=1tv.ru|author=|date=|description=День защиты детей в Японии|lang=ru|accessdate=2012-04-18|archiveurl=|archivedate=}}</ref>. * [[Муус устар 18]] — Айааччылар күннэрэ * [[Муус устар 29]] — [[Сёва күнэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/259/ День Сёва в Японии — 29 апреля. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref> * [[Ыам ыйын 3]] — Конституция күнэ (1948 сыллаахха бастаан бэлиэтээбиттэр) * [[Ыам ыйын 4]] — Күөх от-мас күнэ. (みどりの日, Midori no Hi). Көмүс сэттиэлэ (Огон Шукан, 黄金週間) — Японияҕа муус устар 29-тан ыам ыйын 5 күнүгэр диэри бэлиэтэнэр судаарыстыба бырааһынньыктарыттан биирдэстэрэ. Бастаан урукку импэрээтэр төрөөбүт күнүн атын импэрээтэр бүрүстүөлгэ олорбутун кэннэ маннык ааттаабыттар (урукку импэрээтэр оту-маһы сөбүлүүрүн кэриэстээн), онтон Көмүс сэттиэлэни уһатар соруктаах отой да атын күҥҥэ көһөрбүттэр. * [[Ыам ыйын 5]] — Танго но сэкку (эбэтэр Аямэ-но-хи — баҕа батаһын күнэ). Былыргыттан ыраахтааҕы дьиэтигэр ыытыллар Госэкку диэн ааттанар 5 сиэртэн биирдэстэрэ * [[Ыам ыйын 5]] — Оҕо күнэ. [[Кэриэйэ Өрөспүүбүлүкэтэ|Соҕуруу Кэриэйэ]]ҕэ эмиэ бу күн бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 15]] — [[Аой-мацури]], [[Мальва|мальва]] бэстибээлэ * [[Ыам ыйын 17]] — [[Тосегу]] бэстибээл ([[паланкин]]нар икки күннээҕи параадтара) <ref>[https://100mt.ru/japan/festivali-yaponii/ Традиционные праздники и фестивали в Японии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030094805/https://100mt.ru/japan/festivali-yaponii/ |date=2020-10-30 }}</ref> * [[Ыам ыйын 27]] — Байыаннай байҕал флотун күнэ === Сайын === * [[Бэс ыйын 10]] — Чаһы күнэ <ref>[https://ru.theoutlook.com.ua/news/730/den-chasov-v-yaponii.html День часов в Японии. | OUTLOOK]</ref> * [[От ыйын 7]] — [[Танабата (бэстибээл)|Танабата]] диэн таптал бэстибээлэ (урукку аата Сулус бэстибээлэ) ыытыллар. Үһүйээн быһыытынан, бу эрэ түүн таптаспыт сулустар көрсөр кыахтаахтар эбит. * [[От ыйын 10]] — [[Натто]] күнэ ([[соя|сояттан]] оҥоһуллар ас-үөл) * [[От ыйын 13]] — {{нихонго|[[Обон]]|お盆}} эбэтэр {{нихонго|Бон|盆}}, өлбүттэри ахтан ааһар күн ([[от ыйын 16]] диэри). [[Буддизм|Буддистар]] бу үс күн тухары өлбүттэр дьиэлэригэр таарыйан ааһаллар диэн итэҕэйэллэр. Бон одори диэн үҥкүү сиэрэ-туома толоруллар. * [[От ыйын 17]] — Гион Мацури (Gion Matsuri) * [[От ыйын 19]] — Дьахтар-миниистирдэр күннэрэ <ref>ru.qwe.wiki/wiki/Masa_Nakayama</ref> * [[Атырдьах ыйын 6]] — аан дойдуга '''Хиросима күнэ''' бэлиэтэнэр. Ядернай сэрии сэбин бобуу аан дойдутааҕы күнэ<ref>[http://ria.ru/spravka/20130806/954277544.html День Хиросимы — Всемирный день борьбы за запрещение ядерного оружия]</ref> * [[Атырдьах ыйын 9]] — Куустуһуу күнэ * [[Атырдьах ыйын 11]] — Хайа күнэ. 2014 сыллаахха Япония түмэнэ бу күнү 2016 сыллаахтан бэлиэтиир туһунан сокуон ылыммыта. Онно дьоппуон култууратыгар далай уонна хайа ураты суолталаахтара ыйыллыбыт. * [[Атырдьах ыйын 13]] — [[Обон (Япония)|Обон]] саҕаланар — өлбүттэри ахтар сиэр-туом (атырдьах ыйын 13—15 күннэрэ). === Күһүн=== * [[Балаҕан ыйын 9]] — [[Хризантема күнэ (Япония)|Хризантема күнэ]] эбэтэр Кику-но-Секку * [[Балаҕан ыйын 18]] — [[Окинава]] арыы олохтоохторун түөлбэ тылларын күнэ * [[Балаҕан ыйын 23]] — Сюбун-но-хи диэн күн-түүн күһүҥҥү тэҥнэһиитин күнэ. Бу күн дьон өбүгэлэрин уонна өлбүттэри кэриэстииллэр. * [[Алтынньы 9]] — Такаяма Күһүҥҥү бэстибээлэ * [[Алтынньы 13]] (Сикокучуо, Эхимэ провинция) — Дои тайкомацури (алтынньы 13–15), үүнүү өлгөм буоларыгар сиэр-туом толороллор * [[Алтынньы 22]] (Киото) — Дзидай Мацури. 1868 сыллаахха Япония киин куоратынан Токио буолбутугар, импэрээтэр, кини аймахтара, чаҕардара уонна тыһыынчанан чунуобунньуктар Киототтан көһүүлэрин сиэрэ-туома оҥоһуллубут. Бу күн сыл ахсын Киото куоракка дьон былыргылыы таҥнан баран ол көһүүнү үтүктэллэр * [[Сэтинньи 1]] — Бэйэни көмүскэнии күүстэрин күнэ * [[Сэтинньи 3]] — [[Култуура]] күнэ * [[Сэтинньи 15]] — Сити-го-сан («сэттэ-биэс-үс»). Биэс уонна үс саастаах уолаттары, сэттэ уонна үс саастаах кыргыттары кимоно эбэтэр атын мааны таҥаһы таҥыннаран синто храмыгар илдьэллэр уонна сиэр-туом толороллор. Бу бырааһынньык оҕо улаатар кэмин биир улахан олуга буолар. * [[Сэтинньи 23]] — Үлэ иһин махтал күнэ * [[Сэтинньи 28]] — Хоонко. Буддизм Япониятааҕы салаата [[Дзёдо Синсю]] (шин буддизм) бу күн бэйэтин олохтооччутун Синран Шонины ахтар. === Ахсынньы === * [[Ахсынньы 8]] ** Бодхи күнэ ([[Будда]] өйүн сырдааһынын күнэ) ** (Киото уонна Кансай эрэгийиэннэргэ) — Хари-Куйо. Тостубут иннэ күнэ, бу күн иистэнэр сатабылы тупсарыы күнүнэн ааҕаллар, синтоистар уонна буддистар ол туһугар таҥараҕа үҥэллэр. Канто эрэгийиэҥҥэ олунньу 8 күнүгэр бэлиэтииллэр. * [[Ахсынньы 14]] — Түөрт уон сэттэ ронины ахтар-саныыр күн. Бу күн Сэнгаку-дзи диэн Токиоҕа баар таҥара дьиэтигэр көмүллэ сытар даймену уонна кини рониннарын ахталлар. Бу XVIII үйэҕэ буолбут түбэлтэни дьоппуоннар бэриниилээх буолуу холобурун быһыытынан былыргыттан билинэллэр * [[Ахсынньы 21]] эбэтэр [[ахсынньы 22]] — [[Күн туруута|Күн туруутун]] кэмигэр илиҥҥи дойдуларга тэриллэр [[Дунчжи]] бэстибээл. Инь уонна Янь бөлүһүөпүйэтигэр хараҥа уонна сырдык алтыһыылырагыр суолталаах күн быһыытынан бэлиэтэнэр. Үксүн дьон аймахтарын кытта бэлиэтииллэр * [[Ахсынньы 23]] — Сынньалаҥҥа олорор импэрээтэр төрөөбүт күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Омисока == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Япония]] h5kzazvy9itnx05a386cckyfkphn5x0 0 56412 428114 427965 2026-05-06T03:25:29Z Ojkhol 24881 428114 wikitext text/x-wiki [[Литва]] бэлиэ күннэрэ * [[Тохсунньу 1]] — Литва былааҕын күнэ. * [[Олунньу 16]] — Судаарыстыбаннас сөргүтүллүүтүн күнэ (Арассыыйаттан уонна Германияттан 1918 сыллаахха) * [[Кулун тутар 4]] — [[Казюк]] эбэтэр Казюкас дьаарбаҥката * [[Кулун тутар 11]] — [[Литваҕа тутулуга суох буолуутун сөргүтүү күнэ|Тутулуга суох буолууну сөргүтүү күнэ]] (1990) * [[Кулун тутар 16]] — Кинигэ таһааччылары ({{lang-lit|knygnešys}}, элб.ахс.: knygnešiaĩ) ахтар күн. Литва тылынан тахсар кинигэ Арассыыйа импиэрийэтигэр 1864-1904 сылларга бобуулааҕа, ол үрдүнэн тылы туруулаһааччылар кистээн литва тылынан бэчээттэммит кинигэлэри тарҕаталлара * [[Ыам ыйын 7]] — Бэчээт, тыл уонна кинигэ төннүүтүн күнэ (Spaudos atgavimo, kalbos ir knygos diena). 1863—1864 сс. Польша өрө туруутун кэнниттэн Хотугулуу-Арҕаа кыраай генерал-күбүрүнээтэрэ К. П. Кауфман 1865 сыл балаҕан ыйын 6 (18) литовскай тылынан тахсар таһаарыылары боборго биркээстээбитэ. 40 тахса сыл буолан баран [[1904 сыл]] [[ыам ыйын 7]] күнүгэр Арассыыйа импиэрийэтин быраабыыталыстыбата литовскай тылынан бэчээти көҥүллүүргэ күһэллибитэ. * [[Ыам ыйын 15]] — Өрөспүүбүлүкэ күнэ, Тэрийэр мунньах күнэ * [[Бэс ыйын 14]] — Кутурҕан уонна эрэл күнэ * [[Бэс ыйын 24]] — Иван Купала * [[От ыйын 6]] — [[Миндовг]] хоруоналаммыт күнэ (Судаарыстыба күнэ) ([[1253]]); * [[От ыйын 15]] — [[Жальгирис]] аттынааҕы кыргыһыы күнэ ([[Грюнвальд кыргыһыыта]], [[1410]]) * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 22]] — Балттар сомоҕолоһууларын күнэ. * [[Балаҕан ыйын 23]] — Геноцид эмсэҕэлээччилэрин кэриэстэбил күнэ * [[Алтынньы 25]] — Сүрүн сокуон күнэ * [[Ахсынньы 24]] — Кучиос, ороһооспо киэһэ дьиэ кэргэн мустан бииргэ аһыыллар. Христианствоаҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта систимнээх. [[Категория:Литва]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] 7bbvjrbhv1w319esfboq7qs1fh3r3ps