Бикипиэдьийэ sahwiki https://sah.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D2%AF%D1%80%D2%AF%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D1%80%D1%8D%D0%B9 MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter Миэдьийэ Аналлаах Ырытыы Кыттааччы Кыттааччы ырытыыта Бикипиэдьийэ Бикипиэдьийэ ырытыыта Билэ Билэ ырытыыта MediaWiki MediaWiki-ни ырытыы Халыып Халыыбы ырытыы Көмө Көмөнү ырытыы Категория Категорияны ырытыы TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 4476 428218 396495 2026-05-08T06:35:54Z Omarius257 28765 /* */ Күн систиэмэтин дьиннээх өннөрө, ойуулааһына уонна кээмэйдэрэ! 428218 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Solar System size to scale mul.svg|right|upright=1.5|thumb|Күн систематын планеталара уонна сорох кыра планеталара.]] [[Билэ:Solar System True Color SAH.png|right|upright=1.5|thumb|Күн систиэмэтин дьиннээх өннөрө, ойуулааһына уонна кээмэйдэрэ.]] '''Күн систиэмэтигэр''' — [[Күн (сулус)|Күн]] уонна кини [[тардыы|тардыытынан]] ситимнэнэр халлаан эттиктэрэ киирэллэр. Ол эттиктэр истэригэр аҕыс [[планета]], кинилэр биллэр 166 [[аргыс|аргыстара]], биэс [[кыра планета]] уонна миллиардынан [[Күн систематын кыра эттиктэрэ|кыра эттиктэр]] ([[астероид|астероидтар]], [[Койпер кура|Койпер курун]] эттиктэрэ, [[комета|кометалар]], [[метеороид|метеороидтар]] уонна [[халлаан быыла]]) киирэллэр. Күн систиэмэтин аҕыс планетата: # [[Билэ:Mercury symbol.svg|14px|{{unicode|☿}}]] [[Меркурий]] # [[Билэ:Venus symbol.svg|14px|{{unicode|♀}}]] [[Чолбон]] # [[Билэ:Earth symbol.svg|14px|{{unicode|⊕}}]] [[Сир]] # [[Билэ:Mars symbol.svg|14px|{{unicode|♂}}]] [[Марс]] (Хатааһын Чолбоно) # [[Билэ:Jupiter symbol.svg|14px|{{unicode|♃}}]] [[Юпитер]] # [[Билэ:Saturn symbol.svg|14px|{{unicode|♄}}]] [[Сатурн]] # [[Билэ:Uranus symbol.svg|14px|{{unicode|♅}}]] [[Уран]] # [[Билэ:Neptune symbol.svg|14px|{{unicode|♆}}]] [[Нептун]] Урут өссө Плутону уонна сороҕор Прозерпинаны бу тиһиккэ киллэрэллэр эбит. ==Быһаарыылар== <references/> {{Күн системата}} [[Категория:Астрономия]] 0hai6tmkdu0d0kc01nvh0h29hk8cfjl 428219 428218 2026-05-08T06:37:43Z Omarius257 28765 /* */ 428219 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Solar System size to scale mul.svg|right|upright=1.5|thumb|Күн систематын планеталара уонна сорох кыра планеталара.]] [[Билэ:Solar System True Color SAH.png|right|upright=1.5|thumb|күн систематын дьиҥнээх өҥүнэн ойуута.]] '''Күн систиэмэтигэр''' — [[Күн (сулус)|Күн]] уонна кини [[тардыы|тардыытынан]] ситимнэнэр халлаан эттиктэрэ киирэллэр. Ол эттиктэр истэригэр аҕыс [[планета]], кинилэр биллэр 166 [[аргыс|аргыстара]], биэс [[кыра планета]] уонна миллиардынан [[Күн систематын кыра эттиктэрэ|кыра эттиктэр]] ([[астероид|астероидтар]], [[Койпер кура|Койпер курун]] эттиктэрэ, [[комета|кометалар]], [[метеороид|метеороидтар]] уонна [[халлаан быыла]]) киирэллэр. Күн систиэмэтин аҕыс планетата: # [[Билэ:Mercury symbol.svg|14px|{{unicode|☿}}]] [[Меркурий]] # [[Билэ:Venus symbol.svg|14px|{{unicode|♀}}]] [[Чолбон]] # [[Билэ:Earth symbol.svg|14px|{{unicode|⊕}}]] [[Сир]] # [[Билэ:Mars symbol.svg|14px|{{unicode|♂}}]] [[Марс]] (Хатааһын Чолбоно) # [[Билэ:Jupiter symbol.svg|14px|{{unicode|♃}}]] [[Юпитер]] # [[Билэ:Saturn symbol.svg|14px|{{unicode|♄}}]] [[Сатурн]] # [[Билэ:Uranus symbol.svg|14px|{{unicode|♅}}]] [[Уран]] # [[Билэ:Neptune symbol.svg|14px|{{unicode|♆}}]] [[Нептун]] Урут өссө Плутону уонна сороҕор Прозерпинаны бу тиһиккэ киллэрэллэр эбит. ==Быһаарыылар== <references/> {{Күн системата}} [[Категория:Астрономия]] p15i6035e2feo7vi9gtthnuk3yps7i5 0 7805 428215 424441 2026-05-07T23:54:07Z Ojkhol 24881 /* Бенин бэлиэ күннэрэ */ 428215 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Бенин Республиката |conventional_long_name = ''République du Bénin'' |common_name = Benin |image_flag = Flag of Benin.svg |image_coat =Coat_of_arms_of_Benin.svg |image_map = Location Benin AU Africa.svg |national_motto = ''"Fraternité, Justice, Travail"''{{spaces|2}}<small>([[француз тыла|Французтуу]])<br />"Fraternity, Justice, Labour"</small> |national_anthem = ''[[L'Aube Nouvelle]]''{{spaces|2}}<small>(французтуу)<br />''The Dawn of a New Day''</small> |official_languages = [[Француз тыла]] |demonym = Beninese; Beninois |capital = [[Порто Ново]]¹ |largest_city = [[Котону]] |government_type = Элбэх партиялаах [[демократия]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Яйи Бони]] |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |sovereignty_note = [[франция|Францияттан]] |established_event1 = Даатата |established_date1 = [[Атырдьах ыйын 1]], [[1960]] |area_rank = 101st |area_magnitude = 1 E11 |area_km2 = 112,622 |area_sq_mi = 43,483 |percent_water = 1.8 |population_estimate = 8,439,000² |population_estimate_rank = 89th |population_estimate_year = [[От ыйа]] [[2005]] |population_census = 6,769,914 |population_census_year = [[2002]] |population_density_km2 = 75 |population_density_sq_mi = 194 |population_density_rank = 118th³ |GDP_PPP = $12.159 billion |GDP_PPP_rank = 140th |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP_per_capita = $1,547 |GDP_PPP_per_capita_rank = 166th |GDP_nominal = $5.566 billion |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $708 |Gini = 36.5 |Gini_year = 2003 |Gini_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |HDI = {{increase}} 0.437 |HDI_rank = 163rd |HDI_year = 2007 |HDI_category = <font color="#e0584e">low</font> |currency = [[West African CFA franc]] |currency_code = XOF |country_code = |time_zone = [[West Africa Time|WAT]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = ''not observed'' |utc_offset_DST = +1 |drives_on = right |cctld = [[.bj]] |calling_code = 229 |footnote1 = |footnote2 = |footnote3 = }} '''Бенин''' (''Benin'') диэн [[Арҕаа Африка]] дойдута. Кирбиилэhэр [[Того|Тоголуун]] арҕаа, [[Нигерия|Нигериялыын]] илин, [[Буркина Фасо|Буркина Фасолыын]] уонна [[Нигер|Нигердыын]] хоту. Иэнэ 110,000 км² уонна олохтоохторун ахсаана 8,500,000. Киин куората [[Порто Ново]]. == Бенин бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 10]] — Вуду күнэ. Бу дойдуга Вуду итэҕэлэ (гбе тылларыгар вуду иччи диэн суолталаах) судаарыстыба ылыммыт итэҕэлэ буолан киэҥник бэлиэтэнэр, онон турист бөҕө кэлэр * [[Атырдьах ыйын 1]] — Тутулуга суох буолуу күнэ ([[Быраансыйа|Франция]]ттан 1960 сыллаахха) * [[Алтынньы 26]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Сэтинньи 30]] — Дойду күнэ {{африка}} [[Категория:Африка дойдулара]] 8nngj7svx3j81d26qmr17jhon4aantq 0 10636 428213 424480 2026-05-07T23:52:34Z Ojkhol 24881 /* Панаама бэлиэ күннэрэ */ 428213 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name =República de Panamá'' |conventional_long_name = Панаама Өрөспүүбүлүкэтэ |common_name = Panama |image_flag = Flag_of_Panama.svg |image_coat = Coat of arms of Panama.svg |image_map = LocationPanama.svg |national_motto = ''"Pro Mundi Beneficio"'' |national_anthem = ''[[Панама ил өрөгөй ырыата|Himno Nacional de Panamá]]'' |official_languages = [[Испан тыла]] |ethnic_groups = метистар 58.1%, харалар уонна мулаттар 14%, америндар 6.7%, үрүҥнэр 8.6%, азиялар 5.5%, атыттар 7.1% (2000) |demonym = [[Demographics of Panama|Panamanian]] |capital = [[Панаама (куорат)|Панаама]] |latd=8 |latm=58 |latNS=N |longd=79 |longm=32 |longEW=W |largest_city = capital |government_type = [[Өрөспүүбүлүкэ]] |leader_title1 = [[Бэрэсидьиэн]] |leader_name1 = [[Мартин Торрихос]] |leader_title2 = [[Вице президент|Бастакы вице президент]] |leader_name2 = [[Самуэл Льюис Наварро]] |leader_title3 = [[вице президент|Иккис вице президент]] |leader_name3 = [[Рубен Аросемена]] |sovereignty_type = [[Тутутулуга суох буолуу]] |established_event1 = [[Испания]]ттан |established_date1 = [[Сэтинньи 28]] [[1821]] |established_event2 = [[Колумбия]]ттан |established_date2 = [[Сэтинньи 3]] [[1903]] |area_rank = 118th |area_magnitude = 1 E8 |area_km2 = 75,517 <!--UN data--> |area_sq_mi = 29,157 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 2.9 |population_estimate = 3,309,679<!--UN WPP--> |population_estimate_rank = 133rd |population_estimate_year = July 2008 |population_census = 2,839,177 |population_census_year = May 2000 |population_density_km2 = 43 |population_density_sq_mi = 111 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 156th |GDP_PPP = $38.604 billion |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_year = 2008 |GDP_PPP_per_capita = $11,343 |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $23.088 billion |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal_per_capita = $6,784 |HDI = {{increase}} 0.832 |HDI_rank = 58th |HDI_year = 2007 |HDI_category = <font color="#009900">high</font> |Gini = 48.5 |Gini_year = 2002 |currency = [[Панама балбоата|Балбоа]], [[АХШ доллара]]<br /> |currency_code = PAB, USD |country_code = |time_zone = |utc_offset = -5 |time_zone_DST = |utc_offset_DST = -5 |drives_on = right |cctld = [[.pa]] |calling_code = 507 }} '''Панаама''' (''Panama'') диэн [[Орто Америка]] дойдута. [[Хоту Америка|Хоту]] уонна [[Соҕуруу Америка]]лары холбуур билиигэ баар. Кинилиин кирбиилэhэллэр [[Коста Рика]] хотугулуу арҕаа, [[Колумбия]] соҕуруулуу илин, [[Кариб байҕала]] хоту уонна [[Чуумпу океан]] соҕуруу. Киин куорат [[Панаама (куорат)|Паанама]]. [[1913]] с. Панама ханаала [[Атлантик океан|Атлантик океаны]] [[Чуумпу океан|Чуумпу океаны]] кытта холбообута. Ханаал аан дойдуга киһи туппут биир сүүнэ улахан тутуута буолар. == Панаама бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 9]] — Өлбүттэри кэриэстир күн ({{lang-es|Día de los Mártires}}), 1964 сыллаахха АХШ сэриилэрин утары буолбут устудьуоннар долгуйууларын кэмигэр полиция демонстрааннары ытыалаабыта. * [[От ыйын 9]] — Толук буолбут дьон күнэ * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Панама-Вьехо күнэ]] * [[Сэтинньи 3]] — Тутулуга суох буолуу күнэ ([[Колумбия]]ттан 1903 с. арахсыбыт) * [[Сэтинньи 4]] — Былаах күнэ * [[Сэтинньи 5]] — Колон күнэ. Бу күн 1903 сыллаахха Колон куорат олохтоохторо Колумбия аармыйатын тохтоппуттар * [[Сэтинньи 10]] — Тутулуга суох буолууга ыҥырыы күнэ (Primer Grito de Independencia de la Villa de Los Santos). Бу күн 1821 сыллаахха Руфина Альфаро диэн кэрэ дьахтар ыҥырыытынан Вилья-де-Лос-Сантос куоракка Испания гарнизонун хаан тохтуута суох бэриннэрбиттэр * [[Сэтинньи 28]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ]] (Испанияттан, [[1821]])<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2482/ День независимости Панамы — 28 ноября. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref> * [[Ахсынньы 1]] — Учуутал күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Орто Америка дойдулара]] 8rlrtb0aehik4rvtqz0wnriv1g66izm 0 10821 428216 424598 2026-05-07T23:55:03Z Ojkhol 24881 /* Дойду бэлиэ күннэрэ */ 428216 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = |conventional_long_name = Фолклэнд арыылара<br />Falkland Islands |common_name = Falkland Islands |demonym = Falkland Islander |image_flag = Flag of the Falkland Islands.svg |image_coat = Coa Falkland.svg |image_map = LocationFalklandIslands.png |national_motto = "Desire the right" |national_anthem = "[[God Save the King]]" |official_languages = [[Ааҥыл тыла]] |capital = [[Стэнли (Фолклэнд арыылара)|Стэнли]] |latd=51 |latm=42 |latNS=S |longd=57 |longm=51 |longEW=W |largest_city = [[Стэнли, Фолклэнд арыылар|Стэнли]] |ethnic_groups = [[Британнар]], [[Скандинавия]]лар, [[Чили]]лар |government_type = [[Британ байҕал уҥуордааҕы сирэ]] |leader_title1 = Ил баhылыга |leader_name1 = [[Элизабет II|Королева Элизабет II]] |leader_title2 = [[Губернатор]] |leader_name2 = [[Найджел Хейвуд]] |leader_title3 = Бас салайааччы |leader_name3 = [[Тим Торогуд]] |area_rank = 162nd |area_magnitude = 1 E10 |area_km2 = 12,200 |area_sq_mi = 4,700 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 0 |population_estimate = 3,140 |population_estimate_rank = 217th |population_estimate_year = July 2008 |population_census = |population_census_year = |population_density_km2 = 0.26 |population_density_sq_mi = 0.65 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 240th |GDP_PPP = $75 million |GDP_PPP_rank = 223rd |GDP_PPP_year = 2005 |GDP_PPP_per_capita = $25,000 (2002 estimate) |GDP_PPP_per_capita_rank = ''not ranked'' |sovereignty_type = [[Британ байҕал уҥуордааҕы сирэ]] |established_event1 = Босхолонуу күнэ |established_date1 = Бэс ыйын 14, 1982 |HDI = n/a |HDI_rank = n/a |HDI_year = n/a |HDI_category = n/a |currency = [[Falkland Islands pound]]¹ |currency_code = FKP |country_code = |time_zone = |utc_offset = -4 |time_zone_DST = |utc_offset_DST = -3 |cctld = [[.fk]] |calling_code = 500 |footnotes = ¹ Fixed to the [[Pound sterling|Pound sterling (GBP)]]. }} '''Фолклэнд арыылара''' ([[ааҥыл тыла|ааҥыллыы]] ''Falkland Islands'', [[испан тыла|испанныы]] ''Islas Malvinas''} диэн [[Атлантик океан]] соҕуруу өттүгэр баар [[архипелаг]], [[Аргентина]] кытылыттан 480 км баар. Архипелаг икки сүрүн арыылаах, [[Илин Фолклэнд]] уонна [[Арҕаа Фолклэнд]], ону таһынан 776 кыра арыылардаах. Киин куората [[Стэнли (Фолклэнд арыылара)|Стэнли]] Илин Фолклэҥҥа баар. Арыылар [[Холбоhуктаах Хоруоллук]] бэйэ салалталаах [[Британ байҕал уҥуордааҕы сирдэрэ|байҕал уҥуордааҕы сирдэрэ]] буолаллар. [[Балыктааhын]] уонна [[туризм]] индустриялара сайдыылаахтар. == Дойду бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 10]] — [[Маргарет Тэтчер]] күнэ * [[Ахсынньы 8]] — Кыргыһыы күнэ. 1914 сыллаахха Британия уонна Германия флоттара арыыны баһылыыр иһин кыргыспыттар * L.L. Ivanov ''et al''. [[wikisource:en:The Future of the Falkland Islands and Its People|''The Future of the Falkland Islands and Its People''.]] Sofia: Manfred Wörner Foundation, 2003. 96 pp.&nbsp;ISBN 954-91503-1-3 ([[wikisource:es:El Futuro de las Islas Falkland y de Su Pueblo|Capítulo principal]] en español) * Carlos Escudé y Andrés Cisneros, dir. [http://www.cema.edu.ar/ceieg/arg-rree/historia_indice00.htm ''Historia general de las relaciones exteriores de la República Argentina''.] Obra desarrollada y publicada bajo los auspicios del Consejo Argentino para las Relaciones Internacionales (CARI). Buenos Aires: GEL/Nuevohacer, 2000. ISBN 950-694-546-2 (en castellano) * D.W. Greig, [http://www.austlii.com/au/journals/AUYrBkIntLaw//1978/2.pdf Sovereignty and the Falkland Islands Crisis.] ''Austrialian Year Book of International Law''. Vol. 8 (1983). pp. 20-70. ISSN: 0084-7658 {{Countries of South America}} [[Категория:Соҕуруу Америка дойдулара]] [[Категория:Британ байҕал уҥуордааҕы сирдэрэ]] [[Категория:Мөккүөрдээх сирдэр]] rudyy2oijqdy2gd1l1vqrffd2i9tfx5 0 13725 428217 424909 2026-05-07T23:55:31Z Ojkhol 24881 /* Бэлиэ күннэрэ */ 428217 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = |common_name = Bahamas |conventional_long_name = Багаама Холбоһуга<br />Commonwealth of the Bahamas |image_flag = Flag of the Bahamas.svg |image_coat = Bahamas coat of arms.gif |image_map = LocationBahamas.svg |national_motto = "Forward, Upward, Onward Together" |national_anthem = "[[March On, Bahamaland]]" |royal_anthem = "[[God Save the King]]" |official_languages = [[Ааҥыл тыла]] |National Language = |ethnic_groups = 85% [[хара дьон|Хараҥа тириилээхтэр]], 12% [[Эуропа омуктара]], 3% атыттар |demonym = [[Баhаамалар]] |capital = [[Нассау]] |government_type = [[Парламент системата|Парламент демократията]]<br />[[конституция монархията]] |leader_title1 = [[Монарх]] |leader_title2 = [[Генерал-губернатор]] |leader_title3 = [[Премьер миниистир]] |leader_name1 = [[Элизабет II]] |leader_name2 = [[Arthur Dion Hanna]] |leader_name3 = [[Hubert A. Ingraham]] |area_rank = 160-с |area_magnitude = 1 E10 |area_km2 = 13878 |area_sq_mi = 5358 <!-- Do not remove [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 28% |population_estimate = 307,451<ref name="pop">Population estimates for the Bahamas take into account the effects of excess mortality due to [[AIDS]]; this can result in lower [[life expectancy]], higher [[infant mortality]] and [[death rate]]s, lower population growth rates, and changes in the distribution of population by age and sex than would otherwise be expected.</ref> |population_estimate_year = 2009 |population_estimate_rank = 177-с |population_census = 254 685 |population_census_year = 1990 |population_density_km2 = 23,27 |population_density_sq_mi = 60<!-- Do not remove [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 181st |GDP_PPP_year = 2008 |GDP_PPP = $9.383 billion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/02/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2009&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=313&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=52&pr.y=15 |title=The Bahamas|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2009-10-01}}</ref> |GDP_PPP_rank = 145-с |GDP_PPP_per_capita = $27,735<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = 38-с |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal = $7.564 billion<ref name=imf2/> |GDP_nominal_per_capita = $22,359<ref name=imf2/> |HDI_year = 2007 <!-- Please use the year in which the HDI data refers to and not the publication year --> |HDI = {{increase}} 0.856<ref name="HDI">{{cite web|url=http://hdrstats.undp.org/en/countries/country_fact_sheets/cty_fs_BHS.html|title=Human Development Report 2009: Bahamas|publisher=The United Nations|accessdate=2009-10-18}}</ref> |HDI_rank = 52nd |HDI_category = <font color="#009900">high</font> |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |sovereignty_note = [[Холбоhуктаах Хоруоллук]]тан |established_event1 = Бэйэ салалта |established_date1 = 1967 |established_event2 = Букатын тутулуга суох буолуу |established_date2 = [[От ыйын 10]], [[1973]]<ref name="bbc_Bahamas">{{cite web |date=July 9, 1973|url = http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/9/newsid_2498000/2498835.stm|title = 1973: Bahamas' sun sets on British Empire|publisher = [[BBC News]]| accessdate = 2009-05-01 | last= |quote=}}</ref> |currency = [[Баhама доллара]] |currency_code = BSD |country_code = |time_zone = [[Eastern Time Zone (North America)|EST]] |utc_offset = −5 |time_zone_DST = [[Eastern Daylight Time|EDT]] |utc_offset_DST = −4 |drives_on = left |cctld = [[.bs]] |calling_code = [[+1-242]] }} '''Багаама арыылара''' (''Багаамалар'', ''Баҕаама Холбоһуга'', {{lang-en|The Bahamas}}) диэн [[Кариб байҕала|Кариб байҕалын]] хоту өттүгэр баар [[ааҥыл тыла|ааҥыллыы]] саҥалаах дойду. Иэнэ 14 000 км², олохтоохторун ахсаана 330 тыһыынча кэриҥэ. == Бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 10]] — Элбэх баһылаабыт күнэ ({{lang-en|Majority Rule Day}}). Арыыларга 1836 сыллаахха кулуттааһын суох буолбутун үрдүнэн хара тириилээхтэр бырааптара үрүҥ тириилээхтэр бырааптарыттан кыра этэ. 1967 сыллаахха тыҥааһыннаах туруорсуу түмүгэр быыбарга "биир киһи — биир куолас" уонна "элбэх куолас быһаарар" диэн быраабылалар олоххо киирбиттэрэ. Бу дьон санаатын көтөхпүтэ, "биһиги эмиэ тугу эрэ быһаарар кыахтаах эбиппит" диэн санааны бөҕөргөппүтэ, онон түмүгэр 1973 сыллаахха дойду Британияттан тутулуга суох буолбута. * [[От ыйын 10]] — Тутулуга суох буолуу күнэ ([[1973]]) * [[Алтынньы 12]] — Национальнай дьоруойдар күннэрэ эбэтэр Американы арыйыы күнэ * [[Ахсынньы 26]] — Джунканоо параад бастакы күнэ, иккис күнүгэр - Саҥа дьыл == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Хоту Америка дойдулара]] 9ohhjyf1fpvtb8jd2vw4nwvh17mifz5 0 37265 428214 424330 2026-05-07T23:53:06Z Ojkhol 24881 /* Бэлиэ күннэр */ 428214 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Серб Өрөспүүбүлүкэтэ |conventional_long_name = ''Република Српска''<br />''Republika Srpska'' |common_name = Republika Srpska |image_flag = Flag of the Republika Srpska.svg |image_coat =Seal of Republika Srpska.svg |years = |image_map = RS Location.PNG |map_caption = {{map caption |region=Europe |legend=European location legend en.svg}} |national_anthem = ''[[Моја Република]]'' |official_languages = [[серб тыла|Серб]], [[босняк тыла|босняк]], [[хорват тыла|хорват]] |demonym = |capital = [[Баня-Лука]] |latd=43 |latm=52 |latNS=N |longd=18 |longm=25 |longEW=E |largest_city = capital |government_type = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = }} '''Серб Өрөспүүбүлүкэтэ''' ({{lang-sr|Српска, Srpska}}, официальнай аата ''Република Српска'', ''Republika Srpska'': {{Халыып:Audio|RepublikaSrpska.ogg|Слушать}}) — [[Босния уонна Херцеговина|Босния уонна Герцеговина]] иһигэр киирэр судаарыстыба,1995 мыллааҕы Дейтоннааҕы сөбүлэҥ түмүгэр баар буолбута. Киинэ — [[Баня-Лука]]. Иэнэ 24 605,7 км². Олохтоохторо — 1 326 991 киһи <ref name="autogenerated2">http://www.bhas.ba/obavjestenja/Preliminarni_rezultati_bos.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181123135507/http://www.bhas.ba/obavjestenja/Preliminarni_rezultati_bos.pdf |date=2018-11-23 }}</ref> (83 % — сербтэр, 13 % — босниецтэр и 3 % — хорвааттар). Харчыта [[Конвертируйданар марка|конвертируемая марка]]. Босния сербтэрэ бэйэлэрин олорор сирдэрин тутулуга суоҕунан [[1992 сыл|1992 сыллаахха]] биллэрбиттэрэ. Ол саҕана босниец-мусульмааннар Боснияны уонна Герцеговинаны Югославияттан тахсарын туһунан эппиттэрэ. Ол этиигэ хоруй буолбута. == География == Серб Өрөспүүбүлүкэтэ [[Балкаан|Балкаан тумул арыытын]] киин өттүгэр сытар. Иэнэ 24 641 квадратнай километр. Хотугу кэтирээһин 42°33′ уонна 45°16′ ыккардыларыгар илин усталааһын 16°11′ уонна 19°37′ ыккардыларыгар сытар. Серб Өрөспүүбүлүкэтэ икки айылҕа уонна экэниэмикэ оройуоннарын кирбиилэригэр сытар — Паннонскай уонна Средиземноморскай. Муораҕа тахсыыта суох<ref name="autogenerated20130513-1">{{Халыып:Cite web|url=http://www.predsjednikrs.net/cy/republika-srpska/geografija/|title=География РС|publisher=|accessdate=2012-11-15|lang=sr|archiveurl=http://www.webcitation.org/6GaUxF0eH|archivedate=2013-05-13}}</ref>. === Кыраныыссата === Серб Өрөспүүбүлүкэтин кыраныыссатын аан дойду билинэр. Кини аттынааҕы ХНТ чилиэннэрэ судаарыстыбалары кытта  — [[Сербия]], [[Хорватия]] уонна [[Черногория]], уонна атын энтитеттыын [[Босния уонна Херцеговина|Босния уонна Герцеговина судаарыстыбатын]] — БиГ Бэдэрээссийэтин кытта кирбиилэһэр. Кыраныыссатын уһунан 2170 км, онтон 259 км  Черногориялыын, 370 км — Сербиялыын, 318 км — Хорватиялыын уонна 1134 км — БиГ Бэдэрээссийэтиниин<ref name="ReferenceA">{{Халыып:Cite web|url=http://www2.rzs.rs.ba/static/uploads/bilteni/godisnjak/2012/StatistickiGodisnjak_2012_WEB.pdf|title=Статистички годишњак 2012|publisher=|accessdate=2012-04-16|lang=sr|archiveurl=http://www.webcitation.org/6Fx16swNV|archivedate=2013-04-17}}</ref>. Бу кирбиилэр этностар, устуоруйа уонна айылҕа усулуобуйларын учуота суох оҥоһуллубуттара, бэлиитикэ уонна байыаннай туруктан тахсыбыттара<ref>{{Халыып:Cite web|url=http://www.vladars.net/sr-SP-Cyrl/ORS/Pages/DetaljiServisa.aspx?ItemId=2&srcList=A2CCDFE2-EC83-438D-A097-96558E660DEC|title=Географски и демографски подаци|publisher=|accessdate=2012-11-15|lang=sr|archiveurl=http://www.webcitation.org/6DWJEBUPc|archivedate=2013-01-08}}</ref>. === Горы === [[Билэ:City_of_Mostar.jpg|мини|Вележ хайа]] Серб Өрөспүүбүлүкэтин геоморфологията араас формалаах. Хотугу өттө кайнозой сөҥүүлэриттэн турар мырааннар, улам-улам аллювий хочолорго уонна өрүм террасаларыгар түһэр, бу сирдэр өрөспүүбүлүкэ ордук өлгөм үүнүүлээх сорҕото буолаллар. Илин уонна соҕуруулуу-илин мырааннар сыыйа Герцеговина үрдүк хайаларыгар силбэһэллэр. <span class="cx-segment" data-segmentid="195"></span> === Өрүстэрэ === [[Билэ:Trebinje_River.jpg|мини|Требишница өрүс]] Серб Өрөспүүбүлүкэтин үгүс өрүстэрэ бөдөҥ күрүлгэннээхтэр, гидроэнергетикаҕа туттуллуох айылаах улахан потенциаллаахтар. маны таһынан рекреационнай потенциаллаахтара биллэр, ордук ыраас уулаах хайа үрэхтэрэ. === Килиимэтэ === Климаттарын зоналара Герцеговина соҕуруу өттүгэр средиземноморскайтан саҕалаан, хоту өттүгэр континентальнайга тиийэ. == Серб Өрөспүүбүлүкэтин устуоруйата == [[Билэ:BiH - ES N 1991 1.gif|слева|мини|1991 сыллааҕы биэрэпис көрдөрбүтүнэн Бэсния уонна Герцеговина этностарын каартата]] Бүтэһик сэрии иннинээҕи биэрэпиһинэн Босния уонна Герцеговина мусульманнара 1 905 829 киһи (43,7 %) этилэр, сербтэр — 1 369 258 киһи (31,4 %), хорвааттар — 755 892 киһи (17,3 %). 106 общиннаттан мусульмааннар 35 общинаҕа олохтоохторун улахан аҥаарыттан ордуктар этэ, сүнньүнэн киин Боснияҕа, оттон сербтэр — 32 арҕаа уонна илин общиналарга элбэхтэрэ. Хорвааттар соҕуруу уонна аҕыйах киин общиналарга элбэхтэрэ. 240 тыһыынча БГ олохтооҕо «югослав» дэммитэ. Олортон үксүлэрэ сербтэр уонна булкаас дьиэ кэргэн оҕолоро этэ. 1991сыллаахха баар буолбут ыалтан 27 % булкаас этэ. Ылан олорор сирдэринэн сербтэр баһыйаллара. Кинилэр БГ сирин 53,3 %-гар ахсааннарынан баһыйаллара<ref>{{Халыып:Кинигэ|заглавие=Югославия в XX веке: очерки политической истории|ответственный=К. В. Никифоров (отв. ред.), А. И. Филимонова, А. Л. Шемякин и др|место=М.|издательство=Индрик|год=2011|страницы=805|isbn=9785916741216}}</ref>. [[Билэ:Evstafiev-Radovan_Karadzic_3MAR94.jpg|слева|мини|Радован Караджич, Серб Өрөспүүбүлүкэтин бастакы бэрэсидьиэнэ]] == Сытар сирэ уонна дьаһалтаннан тыырыллыыта == [[Билэ:BH_municipality_location.gif|справа|мини|250x250пкс|Серб Өрөспүүбүлүкэтин дьаһалтаннан тыырыллыыта (кытархай өҥүнэн)]] Серб Өрөспүүбүлүкэтин иэнэ 24 605,7 км².  Брчко куораткка туспа статус биэрбиттэрин кэннэ Өрөспүүбүлүкэ икки аҕаар хайдыбыта — арҕаа уонна илин. Арҕаа өттүгэр Босния Краинату уонна Посавина киирэллэр, илиҥҥи өттүгэр — Семберия, Романия уонна Илиҥҥи Герцеговина. Серб Өрөспүүбүлүкэтин улахан өттө Босния устуоруйаҕа киирбит уобалаһын иһинэн сытар, кыра сорҕото — Герцеговинаҕа.  == Олохтоохторо == Серб Өрөспүүбүлүкэтин улахан аҥаара сербтэр. Кинилэртэн ураты конституцияҕа киирбит омуктарынан бошняктар уонна хорвааттар буолаллар. Аҕыйах ахсааннаахтар — дьэбириэйдэр, чехтэр, украинецтар, словактар уо. д. а. Официал тылларынан серб, бошняк уонна  хорваат омуктарын тыллара буолаллар. Официал алпаабытынан — кириллица уонна латиница<ref>{{Халыып:Cite web|url=http://www.predsjednikrs.net/cy/republika-srpska/stanovnistvo/|title=Население РС|publisher=|accessdate=2012-11-15|lang=sr|archiveurl=http://www.webcitation.org/6GaUxnRvh|archivedate=2013-05-13}}</ref>. {| rules="all" style="margin: 5px 0px 10px 0em; border-style: solid; border-width: 1px; border-collapse: collapse; font-size: 85%; empty-cells: show;" border="2" cellpadding="3" cellspacing="0" width="60%" | colspan="10" style="background:#778899; color:white" align="center" |Серб Өрөспүүбүлүкэтин олохтоохторун ахсаанын хамсааһына<br> |- bgcolor="#FFEBCD" !Сыл !Олохтоохтор !Төрөөһүн !Өлүү !Е.п !Миграция сальдота |- bgcolor="#fffaf0" |1991 |1 569 332 |- bgcolor="#f5f5f5" |1996 |1 391 593 |12263 |10931 |1332 |16910 |- |1997 |1 409 835 |13757 |11755 |2002 |16961 |- |1998 |1 428 798 |13527 |12469 |1058 |18681 |- |1999 |1 448 537 |14500 |12529 |1971 |18674 |- |2000 |1 469 182 |14191 |13370 |821 |20990 |- |2001 |1 490 993 |13699 |13434 |265 | -36456 |- |2002 |1 454 802 |12336 |12980 | -644 | -1807 |- |2003 |1 452 351 |10537 |12988 | -2451 | -3 |- |2004 |1 449 897 |10628 |13082 | -2454 | -1026 |- |2005 |1 446 417 |10322 |13802 | -3480 |772 |- bgcolor="#fffaf0" |2006 |1 443 709 |10524 |13232 | -2708 | -1328 |- |2007 |1 439 673 |10110 |14146 | -4036 |1840 |- |2008 |1 437 477 |10198 |13501 | -3303 |1005 |- |2009 |1 435 179 |10603 |13775 | -3172 |1031 |- |2010 |1 433 038 |10147 |13517 | -3370 |0 |- |2011 |1 429 668 |9561 |13658 | -4097 |3719 |- |2012 |1 429 290 |9978 |13796 | -3818 |77 |- |2013 |1 326 991 |9510 |13978 | -4468 |} == Бэлиэ күннэр == * [[Тохсунньу 9]] — Өрөспүүбүлүкэ күнэ. 1992 сыллаахха [[Босния уонна Герцеговина]] сербтэрин конституционнай ассамблеята сербтэр олорор сирдэрин туспа өрөспүүбүлүкэ оҥорор туһунан декларация ылыммыт күнүн бэлиэтииллэр. Бу бырааһынньыгы Босния уонна Герцеговина суута 2015 сыллаахха Конституцияҕа сөп түбэспэт диэн билиммитэ, ол эрээри автономиялаах өрөспүүбүлүкэ син биир киэҥник бэлиэтиир. * [[Тохсунньу 5]] — Туциндан * [[Тохсунньу 9]] — Серб Өрөспүүбүлүкэтин күнэ. * [[Ыам ыйын 12]] — Серб Өрөспүүбүлүкэтин аармыйатын күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/1831 День армии Республики Сербской — 12 мая.]</ref>. * [[Сэтинньи 21]] — Сүрүн сөбүлэҥ түһэрсиллибит күнэ. 1995 сыллаахха Дейтон сөбүлэҥинэн үс аҥаар сыл тухары барбыт Босния сэриитэ бүппүт [[Босния уонна Херцеговина|Босния уонна Герцеговина]] диэн икки сүрүн чаастан турар дойду үөскээбит == Галерея == <center style="min-height: 1820px;" class=""> <gallery> билэ:Uprava.jpg|[[Городская палата Баня-Луки|Банскай двор]] ({{lang-sr|Бански двор)}}, [[Баня-Лука]] билэ:Blairport.jpg|[[Баня Лукатааҕы көтөр аал пуорда]] билэ:Mehmed_Pasa_Sokolovic_Bridge_Visegrad_1900.JPG|[[Вишеградтааҕы күргэ]], [[Мехмед-паша Соколович]] [[1571]] сыллаахха туттарбыт билэ:KozarackiKamen.jpg|[[Козара]] |[[Козарска-Дубица]] |[[Козарска-Дубица|Козарска-Дубицаҕа]] баар мэчиэт билэ:Kastel.jpg|[[Баня-Лука|Баня-Лукаҕа]] Кастел кириэппэс билэ:Bilecko Jezero.jpg|[[Билечко күөл]] билэ:Bosanski Novi.jpg|[[Нови-Град (Республика Сербская)|Нови-Град]] билэ:Kula.JPG|[[Козарска-Костайница|Козарска-Костайницаҕа]] баар заамак </gallery> </center> == Примечания == {{Халыып:Быһаарыылар|3}} == Сигэлэр == * [http://www.republikasrpska.net/ Интернет Портал Республики Сербской] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160406163201/http://www.republikasrpska.net/ |date=2016-04-06 }} * [http://www.vladars.net/ Правительство] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130121173853/http://www.vladars.net/sr-SP-Cyrl/Pages/Default.aspx |date=2013-01-21 }} * [http://www.predsjednikrs.net/ Президент] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190606175111/http://www.predsjednikrs.net/ |date=2019-06-06 }} * [http://www.narodnaskupstinars.net/ Национальная Ассамблея] * [http://www.rtrs.tv/ Радио и телевидение Республики Сербской РТРС (ТВ)] * [http://www.glassrpske.com/ Голос Српски (Газета)] * [http://www.rzs.rs.ba/ Институт статиски РС] * [http://www.rsprivatizacija.com/en/index.html RS Directorate for Privatization] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090522211433/http://www.rsprivatizacija.com/en/index.html |date=2009-05-22 }} * [http://www.youtube.com/watch?v=zpoPQfTE4cshtm Красоты Республики Сербской] lq87k9c6p6qwlbldjow40acvigmiz0j 0 56338 428211 428174 2026-05-07T23:51:50Z Ojkhol 24881 /* Тохсунньу */ 428211 wikitext text/x-wiki '''Ииндийэ бэлиэ күннэрэ''' — Ииндийэҕэ бэлиэтэнэр күннэр испииһэктэрэ. === Тохсунньу === * [[Тохсунньу 5]] — [[Гобинд Сингх гуру]] төрөөбүт күнэ * [[Тохсунньу 8]] — Дойду таһыгар олорор индиецтэр күннэрэ === Олунньу === * [[Олунньу 8]] — Ойох тахсарга тыл көтөҕүү күнэ. Тапталга билинэллэр, сибэкки бэлэхтииллэр * [[Олунньу 14]] — Төрөппүттэргэ сүгүрүйүү күнэ (Матру Питру Пуджан Дивас). 2007 сылтан арҕаа култууралар сүүрээннэригэр утары туруу курдук биир куоракка бэлиэтээбиттэрэ, кэлин элбэх штаат иилэ хабан ылан бэлиэтиир буолбута * [[Олунньу 19]] ([[Махараштра штаат]]) — Шиваджи Джаянти. [[Шиваджи Бхонсале I]] (1630-1680) — маратхи омук ыраахтааҕыта * [[Олунньу 22]] — Ийэ күнэ * [[Олунньу 27]] ([[Махараштра штаат]]) — Маратхи тылын күнэ * [[Олунньу 28]] — Дойду билимин күнэ === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 18]] — Артиллерия собуоттарын күнэ * [[Кулун тутар 22]] — [[Бихар штаат (Ииндийэ)|Бихар штаат]] күнэ, 1912 сыллаахха Бихар [[Бенгалия]]ттан араарыллан туспа сир буолбут === Муус устар === * [[Муус устар 1]] (Одиша штаат) — Одиша күнэ * [[Муус устар 5]] — Байҕал күнэ. 1919 сыллаахха SS Loyalt диэн Ииндийэ бэйэтэ бас билэр хараабыла бастакы рейсин оҥорбут. * [[Муус устар 15]] — Арҕаа Бенгалия, Трипура уонна Ассам штааттар — Поһила Бойшах (Бенгалия Саҥа дьыла) * [[Муус устар 21]] — Судаарыстыбаҕа сулууспа күнэ * [[Муус устар 24]] — Панчаяти Радж (олохтоох салайыныы) күнэ === Ыам ыйа === * [[Ыам ыйын 1]] — Махараштра күнэ * [[Ыам ыйын 4]] — Шахтер күнэ * [[Ыам ыйын 11]] — Ньыматык (технология) күнэ * [[Ыам ыйын 21]] — Терроризмы утарыы күнэ ([[Раджив Ганди]] кэриэһигэр) === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 2]] — Телангана күнэ * [[Бэс ыйын 29]] — Статистика күнэ * [[От ыйын 1]] — Быраас күнэ * [[От ыйын 26]] — Каргил кыайыытын күнэ (Kargil Vijay Diwas). 1999 сыллаахха Пакистаан сэбилэниилээх күүстэрин 60-ча күн устата сэриилэһэн тохтоппут, Сиачень булууһу Ииндийэ бас билиитигэр хаалларбыт саллааттары ахталлар. * [[От ыйын 29]] — Мохун Баган күнэ (Mohun Bagan). 1911 сыллаахха Мохун Баган (Калькутта) кулууп хамаандата Ииндийэ футболун куубагар аҥылычааннар хамаандаларын кыайбыта. Бу кыайыы Ииндийэ төрүт олохтоохторун сүргэтин көтөхпүтэ, дойду босхолоноругар кылааты киллэрбитинэн билиниллэр. * [[Атырдьах ыйын 14]] — Араарыллыы ынырыгын ахтар күн. 1946 сыллаахха бу күн урукку Британия Ииндийэтэ икки доминиоҥҥа араарыллыбыта: Билиҥҥи Ииндийэ уонна Пакистаан (кэлин Пакистаантан Бангладеш арахсыбыта). Бу араарыллыы түмүгэр элбэх ыал төрүт сирдэриттэн көһөргө күһэллибиттэрэ, элбэх киһи атааннаһыы кэмигэр өлбүттэрэ. * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ]]. Британияттан 1947 сыллаахха * [[Атырдьах ыйын 20]] — Манипури тылын күнэ. Дойду официальнай тылларын испииһэгэр киирбит күнүгэр бэлиэтииллэр. * [[Атырдьах ыйын 29]]: **Спорт күнэ **Телугу тылын күнэ * [[Балаҕан ыйын 5]] — [[Учуутал күнэ]] (''[[Радхакришнан Сарвепалли]]'' төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр) * [[Балаҕан ыйын 14]] — [[Хинди]] тыл күнэ. 1949 сыллаахха үс сыллаах мөккүөр кэнниттэн хинди Ииндийэҕэ ил тыла буолбута (соҕуруу штааттар ааҥыл тылын туруорсубуттара) * [[Балаҕан ыйын 17]] — Махараштра — Маратвада босхолонуутун күнэ * [[Алтынньы 8]] — Халлаан сэбилэниилээх күүстэрин күнэ * [[Алтынньы 9]] — Дипломат сулууспатын күнэ * [[Алтынньы 17]] — Сыыппара уопсастыбатын күнэ * [[Алтынньы 21]] — Ииндийэ полициятын кэриэстэбил күнэ * [[Алтынньы 26]] {{Флагификация|Джамму уонна Кашмир}} — Холбоһуу күнэ * [[Алтынньы 30]] — Тевар Джаянти. Пасумпон Мутурамалинга Тевар диэн уопсастыбаннай диэйэтэл төрөөбүт күнүн (1908-1963) тевардарбыт диэн ааттанар, Тамил Наду диэн Ииндийэ соҕуруу өттүгэр баар сиртэн төрүттээх дьон бэлиэтииллэр. Официальнай бырааһынньык буолбатах эрээри, сорох оскуолалар, тэрилтэлэр өрүүллэр * [[Алтынньы 31]] — Сомоҕолоһуу күнэ === Сэтинньи === * [[Сэтинньи 1]] (дойду хотугулуу-илин өттүгэр бэлэиэтэнэр) — Чаванг Кут * [[Сэтинньи 1]] ** (Чхаттисгарх) — Чхаттисгарх Раджётсава ** (Карнатака) — Карнатака Раджотсава ** (Керала) — Керала күнэ * [[Сэтинньи 5]] (Карнатака) — Канака Даса күнэ. Канака Даса (1509–1609) — аатырбыт композитор, каннада тылынан суруйбут бэйиэт, бөлөһүөк уонна мусукаан, бу күн төрөөбүт эбит * [[Сэтинньи 7]] (лотха-нага омуктарга) — Тоху Эмонг * [[Сэтинньи 9]] ([[Уттаракханд]]) — Уттаракханд күнэ. Бу Ииндийэ хотугу штаата, уруккута туспа судаарыстыба (823–1804 сс. Гархвал хоруоллук, 1816–1947 сс. Техри Гархвал княжество-дойду) Уттар Прадеш штаакка уобалас быһыытынан киирэрэ. 2000 сыллаахха хас да сыллаах, хаан тохтуулаах иҥин туруулаһыы кэнниттэн, бу күн туспа штаат (Ииндийэ иһинэн судаарыстыба) буолбута * [[Сэтинньи 11]] — Үөрэх күнэ. Дойду бастакы үөрэҕин миниистирин [[Абул Калам Азад]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр * [[Сэтинньи 14]] — [[Оҕолор күннэрэ (Ииндийэ)|Оҕолор күннэрэ]]. Оҕо үөрэнэригэр улахан болҕомтону биэрбит Ииндийэ салайааччыта [[Джавахарлал Неру]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтииллэр * [[Сэтинньи 17]] (Одиса штаат) — Британия бас билиитин утары хамсааһын салайааччыта [[Лала Ладжпат Рай]] (1865–1928) өлбүт күнэ. Бу «Пенджаб хахайа» диэн ааттаммыт киһи эйэлээх демонстрация кэмигэр полиция бааһырдыбытыттан сылтаан өлбүтэ * [[Сэтинньи 19]] (Уттар-Прадеш) — Толук буолбут дьон күнэ * [[Сэтинньи 24]] ** Ассам штат, — Лачит Дивас (Лачит күнэ). Лачит Борпхукан (1622-1672) Ахам саарыстыба (билиҥҥи Ассам) полководеһа этэ, Улуу Моҕуоллар аармыйаларын бу күн тохтоппута, дойдутун көмүскээбитэ. ** {{Флагификация|Индия}} — Тегх Баһадур гуру кэриэстэбилин күнэ. Сикх итэҕэлин төрүттээбит уон гурулартан тохсустара. Улуу Моҕуоллар былааска кэлэн 1675 сыллаахха бу күн төбөтүн быспыттара. Ииндийэҕэ сикхтэр уонна мусульмаан буолбатахтар бу киһи хорсун быһыытын өрө туталлар, мусульмааннар баһылыылларын утарар сиимбэл быһыытынан туһаналлар * [[Сэтинньи 26]] — Конституция күнэ === Ахсынньы === * [[Ахсынньы 4]] — Байыаннай флот күнэ * [[Ахсынньы 7]] — Сэбилэниилээх күүстэр былаахтарын күнэ. * [[Ахсынньы 16]] — Кыайыы күнэ. [[Индира Ганди]] дойдуну салайар кэмигэр 1971 сыллаахха 93000 киһилээх Пакистаан аармыйата бэриммит, Бангладеш туспа барыытын туһугар Пакистаанныын сэрии түмүктэммит * [[Ахсынньы 19]] (Гоа) — Гоа босхолонуутун күнэ. Ииндийэ Гоа штаата 1961 сыллаахха Португалия 450 сыллаах салайыытыттан босхоломмут. * [[Ахсынньы 22]] — Математика күнэ * [[Ахсынньы 23]] ([[Уттар Прадыш|Уттар Прадеш]]) — Кисан Дивас * [[Ахсынньы 25]] — Үчүгэй салайыы күнэ. 2014 сыллаахха Нарендра Моди бырабыыталыстыба дьон иннигэр эппиэтинэстээҕэр болҕомто тардаары бу күнү урукку премьер-миниистирдии сылдьыбыт Атала Бихари Ваджпаи төрөөбүт күнүгэр бэлиэтииргэ уураах таһаарбыта [[Категория:Ииндийэ]] [[Категория:Муус устар 24]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] 56fdzednh027tqak1xvegolq9s03paz 428212 428211 2026-05-07T23:52:05Z Ojkhol 24881 /* Тохсунньу */ 428212 wikitext text/x-wiki '''Ииндийэ бэлиэ күннэрэ''' — Ииндийэҕэ бэлиэтэнэр күннэр испииһэктэрэ. === Тохсунньу === * [[Тохсунньу 5]] — [[Гобинд Сингх гуру]] төрөөбүт күнэ * [[Тохсунньу 9]] — Дойду таһыгар олорор индиецтэр күннэрэ === Олунньу === * [[Олунньу 8]] — Ойох тахсарга тыл көтөҕүү күнэ. Тапталга билинэллэр, сибэкки бэлэхтииллэр * [[Олунньу 14]] — Төрөппүттэргэ сүгүрүйүү күнэ (Матру Питру Пуджан Дивас). 2007 сылтан арҕаа култууралар сүүрээннэригэр утары туруу курдук биир куоракка бэлиэтээбиттэрэ, кэлин элбэх штаат иилэ хабан ылан бэлиэтиир буолбута * [[Олунньу 19]] ([[Махараштра штаат]]) — Шиваджи Джаянти. [[Шиваджи Бхонсале I]] (1630-1680) — маратхи омук ыраахтааҕыта * [[Олунньу 22]] — Ийэ күнэ * [[Олунньу 27]] ([[Махараштра штаат]]) — Маратхи тылын күнэ * [[Олунньу 28]] — Дойду билимин күнэ === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 18]] — Артиллерия собуоттарын күнэ * [[Кулун тутар 22]] — [[Бихар штаат (Ииндийэ)|Бихар штаат]] күнэ, 1912 сыллаахха Бихар [[Бенгалия]]ттан араарыллан туспа сир буолбут === Муус устар === * [[Муус устар 1]] (Одиша штаат) — Одиша күнэ * [[Муус устар 5]] — Байҕал күнэ. 1919 сыллаахха SS Loyalt диэн Ииндийэ бэйэтэ бас билэр хараабыла бастакы рейсин оҥорбут. * [[Муус устар 15]] — Арҕаа Бенгалия, Трипура уонна Ассам штааттар — Поһила Бойшах (Бенгалия Саҥа дьыла) * [[Муус устар 21]] — Судаарыстыбаҕа сулууспа күнэ * [[Муус устар 24]] — Панчаяти Радж (олохтоох салайыныы) күнэ === Ыам ыйа === * [[Ыам ыйын 1]] — Махараштра күнэ * [[Ыам ыйын 4]] — Шахтер күнэ * [[Ыам ыйын 11]] — Ньыматык (технология) күнэ * [[Ыам ыйын 21]] — Терроризмы утарыы күнэ ([[Раджив Ганди]] кэриэһигэр) === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 2]] — Телангана күнэ * [[Бэс ыйын 29]] — Статистика күнэ * [[От ыйын 1]] — Быраас күнэ * [[От ыйын 26]] — Каргил кыайыытын күнэ (Kargil Vijay Diwas). 1999 сыллаахха Пакистаан сэбилэниилээх күүстэрин 60-ча күн устата сэриилэһэн тохтоппут, Сиачень булууһу Ииндийэ бас билиитигэр хаалларбыт саллааттары ахталлар. * [[От ыйын 29]] — Мохун Баган күнэ (Mohun Bagan). 1911 сыллаахха Мохун Баган (Калькутта) кулууп хамаандата Ииндийэ футболун куубагар аҥылычааннар хамаандаларын кыайбыта. Бу кыайыы Ииндийэ төрүт олохтоохторун сүргэтин көтөхпүтэ, дойду босхолоноругар кылааты киллэрбитинэн билиниллэр. * [[Атырдьах ыйын 14]] — Араарыллыы ынырыгын ахтар күн. 1946 сыллаахха бу күн урукку Британия Ииндийэтэ икки доминиоҥҥа араарыллыбыта: Билиҥҥи Ииндийэ уонна Пакистаан (кэлин Пакистаантан Бангладеш арахсыбыта). Бу араарыллыы түмүгэр элбэх ыал төрүт сирдэриттэн көһөргө күһэллибиттэрэ, элбэх киһи атааннаһыы кэмигэр өлбүттэрэ. * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ]]. Британияттан 1947 сыллаахха * [[Атырдьах ыйын 20]] — Манипури тылын күнэ. Дойду официальнай тылларын испииһэгэр киирбит күнүгэр бэлиэтииллэр. * [[Атырдьах ыйын 29]]: **Спорт күнэ **Телугу тылын күнэ * [[Балаҕан ыйын 5]] — [[Учуутал күнэ]] (''[[Радхакришнан Сарвепалли]]'' төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр) * [[Балаҕан ыйын 14]] — [[Хинди]] тыл күнэ. 1949 сыллаахха үс сыллаах мөккүөр кэнниттэн хинди Ииндийэҕэ ил тыла буолбута (соҕуруу штааттар ааҥыл тылын туруорсубуттара) * [[Балаҕан ыйын 17]] — Махараштра — Маратвада босхолонуутун күнэ * [[Алтынньы 8]] — Халлаан сэбилэниилээх күүстэрин күнэ * [[Алтынньы 9]] — Дипломат сулууспатын күнэ * [[Алтынньы 17]] — Сыыппара уопсастыбатын күнэ * [[Алтынньы 21]] — Ииндийэ полициятын кэриэстэбил күнэ * [[Алтынньы 26]] {{Флагификация|Джамму уонна Кашмир}} — Холбоһуу күнэ * [[Алтынньы 30]] — Тевар Джаянти. Пасумпон Мутурамалинга Тевар диэн уопсастыбаннай диэйэтэл төрөөбүт күнүн (1908-1963) тевардарбыт диэн ааттанар, Тамил Наду диэн Ииндийэ соҕуруу өттүгэр баар сиртэн төрүттээх дьон бэлиэтииллэр. Официальнай бырааһынньык буолбатах эрээри, сорох оскуолалар, тэрилтэлэр өрүүллэр * [[Алтынньы 31]] — Сомоҕолоһуу күнэ === Сэтинньи === * [[Сэтинньи 1]] (дойду хотугулуу-илин өттүгэр бэлэиэтэнэр) — Чаванг Кут * [[Сэтинньи 1]] ** (Чхаттисгарх) — Чхаттисгарх Раджётсава ** (Карнатака) — Карнатака Раджотсава ** (Керала) — Керала күнэ * [[Сэтинньи 5]] (Карнатака) — Канака Даса күнэ. Канака Даса (1509–1609) — аатырбыт композитор, каннада тылынан суруйбут бэйиэт, бөлөһүөк уонна мусукаан, бу күн төрөөбүт эбит * [[Сэтинньи 7]] (лотха-нага омуктарга) — Тоху Эмонг * [[Сэтинньи 9]] ([[Уттаракханд]]) — Уттаракханд күнэ. Бу Ииндийэ хотугу штаата, уруккута туспа судаарыстыба (823–1804 сс. Гархвал хоруоллук, 1816–1947 сс. Техри Гархвал княжество-дойду) Уттар Прадеш штаакка уобалас быһыытынан киирэрэ. 2000 сыллаахха хас да сыллаах, хаан тохтуулаах иҥин туруулаһыы кэнниттэн, бу күн туспа штаат (Ииндийэ иһинэн судаарыстыба) буолбута * [[Сэтинньи 11]] — Үөрэх күнэ. Дойду бастакы үөрэҕин миниистирин [[Абул Калам Азад]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр * [[Сэтинньи 14]] — [[Оҕолор күннэрэ (Ииндийэ)|Оҕолор күннэрэ]]. Оҕо үөрэнэригэр улахан болҕомтону биэрбит Ииндийэ салайааччыта [[Джавахарлал Неру]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтииллэр * [[Сэтинньи 17]] (Одиса штаат) — Британия бас билиитин утары хамсааһын салайааччыта [[Лала Ладжпат Рай]] (1865–1928) өлбүт күнэ. Бу «Пенджаб хахайа» диэн ааттаммыт киһи эйэлээх демонстрация кэмигэр полиция бааһырдыбытыттан сылтаан өлбүтэ * [[Сэтинньи 19]] (Уттар-Прадеш) — Толук буолбут дьон күнэ * [[Сэтинньи 24]] ** Ассам штат, — Лачит Дивас (Лачит күнэ). Лачит Борпхукан (1622-1672) Ахам саарыстыба (билиҥҥи Ассам) полководеһа этэ, Улуу Моҕуоллар аармыйаларын бу күн тохтоппута, дойдутун көмүскээбитэ. ** {{Флагификация|Индия}} — Тегх Баһадур гуру кэриэстэбилин күнэ. Сикх итэҕэлин төрүттээбит уон гурулартан тохсустара. Улуу Моҕуоллар былааска кэлэн 1675 сыллаахха бу күн төбөтүн быспыттара. Ииндийэҕэ сикхтэр уонна мусульмаан буолбатахтар бу киһи хорсун быһыытын өрө туталлар, мусульмааннар баһылыылларын утарар сиимбэл быһыытынан туһаналлар * [[Сэтинньи 26]] — Конституция күнэ === Ахсынньы === * [[Ахсынньы 4]] — Байыаннай флот күнэ * [[Ахсынньы 7]] — Сэбилэниилээх күүстэр былаахтарын күнэ. * [[Ахсынньы 16]] — Кыайыы күнэ. [[Индира Ганди]] дойдуну салайар кэмигэр 1971 сыллаахха 93000 киһилээх Пакистаан аармыйата бэриммит, Бангладеш туспа барыытын туһугар Пакистаанныын сэрии түмүктэммит * [[Ахсынньы 19]] (Гоа) — Гоа босхолонуутун күнэ. Ииндийэ Гоа штаата 1961 сыллаахха Португалия 450 сыллаах салайыытыттан босхоломмут. * [[Ахсынньы 22]] — Математика күнэ * [[Ахсынньы 23]] ([[Уттар Прадыш|Уттар Прадеш]]) — Кисан Дивас * [[Ахсынньы 25]] — Үчүгэй салайыы күнэ. 2014 сыллаахха Нарендра Моди бырабыыталыстыба дьон иннигэр эппиэтинэстээҕэр болҕомто тардаары бу күнү урукку премьер-миниистирдии сылдьыбыт Атала Бихари Ваджпаи төрөөбүт күнүгэр бэлиэтииргэ уураах таһаарбыта [[Категория:Ииндийэ]] [[Категория:Муус устар 24]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] 9piqsl6xjve32decxh95qsb8jm0p64k