Бикипиэдьийэ sahwiki https://sah.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D2%AF%D1%80%D2%AF%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D1%80%D1%8D%D0%B9 MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter Миэдьийэ Аналлаах Ырытыы Кыттааччы Кыттааччы ырытыыта Бикипиэдьийэ Бикипиэдьийэ ырытыыта Билэ Билэ ырытыыта MediaWiki MediaWiki-ни ырытыы Халыып Халыыбы ырытыы Көмө Көмөнү ырытыы Категория Категорияны ырытыы TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 1191 428278 428191 2026-05-09T04:24:48Z Ojkhol 24881 /* Исландия бэлиэ күннэрэ */ 428278 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Исландия Өрөспүүбүлүкэтэ |conventional_long_name = ''Lýðveldið Ísland'' |common_name = Iceland |image_flag = Flag of Iceland.svg |image_coat = |image_map = Europe location ISL.png |map_caption = Location of '''Iceland''' (red) in [[Europe]] (white) |national_motto = <!-- ICELAND HAS NO OFFICIAL MOTTO --> |national_anthem = ''[[Lofsöngur]]''<br /><br>[[File:Lofsöngur.ogg|center]] |official_languages = [[Исландия тыла]] |capital = [[Рейкьявик]] |largest_city = Reykjavík |government_type = [[Парламентарнай республика]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Guðni Th. Jóhannesson]] |leader_title2 = [[Премьер-министр]] |leader_name2 = [[Bjarni Benediktsson]] |leader_title3 = [[Альтиҥ|Альтиҥ президенэ]] |leader_name3 = [[Аста Рагнхейдур Йоханнесдоттир]] |area_rank = 107th |area_magnitude = 1 E11 |area_km2 = 103,000 |area_sq_mi = 39,770 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 2.7 |population_estimate = 319,355{{smallsup|1}} |population_estimate_rank = 172nd |population_estimate_year = От ыйа 2008 |population_census = 229,187 |population_census_year = Ахсынньы 1980 |population_density_km2 = 3,1 |population_density_sq_mi = 7.5 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 233th |GDP_PPP = $12.172 [[1000000000 (number)|billion]] |GDP_PPP_rank = 132nd |GDP_PPP_year = 2006 |GDP_PPP_per_capita = $40,277 (2005) |GDP_PPP_per_capita_rank = 5th |GDP_nominal = $16.579 [[1000000000 (number)|billion]] |GDP_nominal_rank = 93rd |GDP_nominal_year = 2006 |GDP_nominal_per_capita = $62,976 |GDP_nominal_per_capita_rank = 4th |sovereignty_type = [[Көҥүл буолуу]] |sovereignty_note = [[Дания]]ттан |state_religion = [[National Church of Iceland]] |established_event1 = Home rule |established_date1 = 1 олунньу 1904 |established_event2 = Sovereignty |established_date2 = 1 ахсынньы 1918 |established_event3 = Республика |established_date3 = 17 бэс ыйа 1944 |HDI = {{increase}} 0.968 |HDI_rank = 1st |HDI_year = 2007 |HDI_category = <font color="#009900">high</font> |Gini = 25.0 {{smallsup|2}} |Gini_year = 2005 |Gini_rank = 4th |Gini_category = <font color="#009900">low</font> |currency = [[Исландия кроната]] |currency_code = ISK |country_code = |time_zone = [[Greenwich Mean Time|GMT]] |utc_offset = +0 |time_zone_DST = not observed |utc_offset_DST = |cctld = [[.is]] |calling_code = 354 |demonym = [[Исландиялар]] |footnote1 = {{cite web |title=Statistics Iceland:Key figures |publisher=www.statice.is |date=1 October 2007 |url=http://www.statice.is/?PageID=1390}} |footnote2 = {{cite web |authorlink=Central Intelligence Agency |title=CIA - The World Factbook -- Field Listing - Distribution of family income - Gini index |publisher=[[United States Government]] |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html#Govt |accessmonthday=14 September |accessyear=2008}} }} '''Исландия''' (исл. ''Ísland''), официаллык '''Исландия Өрөспүүбүлүкэтэ''' (исл. ''Lýðveldið Ísland'') — [[Эуропа]] уонна [[Хотугу Америка]] икки ардыларыгар сытар арыы дойду. [[Өрөспүүбүлүкэ]]. Киһитин ахсаана — 307 261 <ref>''* [http://www.statice.is/?PageID=1390 Statistics Iceland.] www.statice.is (1 December 2006). Retrieved on 20 September 2006.</ref>. Үксэ Исландия дьоно олороллор. == Географията == [[Билэ:GothafossWinter.jpg|thumb|right|200px|Гудафос]] Байҕал арыыта. Соҕуруу өттүттэн [[Атлантик океан]]ынан суураллар, арҕаа уонна хоту — [[Гренландия байҕала|Гренландия байҕалынан]], илин — [[Норвегия байҕала|Норвегия байҕалынан]]. Сирин иэнэ 103125 км2. Арыы үгүс өттө хайалар. Дэхси сир аҕыйах. Байҕал кытылыгар фьордар бааллар. Исландия гейзердарынан, геотермальнай ууларынан уонна вулканнарынан аатырар. == Государство историята == Маҥнай хотугу сир (Туле) туһунан грек Питий суруйбута. Оттон Исландияны ким арыйбыта быһаарылла илик. «Исландия» диэн ааты маҥнай Флоуки биэрбит. Исландия арыытыгар дьон X үйэҕэ олохсуйбуттар. Ол саҕана Норвегияҕа Хааралд диэн хоруол былааһы ылбыт, киниттэн куоппут дьон сорохторо арыы кытылларыгар олохсуйбуттар. Историяҕа биллэр бастакы олохтооҕунан Инголф Арнарсон диэн норвежец буолар, кини билиҥҥи [[Рейкьявик]] турар сиригэр [[874]] сыллаахха олохсуйбут. Олохтоохтор эбиллэн истэхтэрин ахсын судаарыстыба системата үөскээн испит. Хас уобалас аайы «тыҥ» диэн салайар орган баар эбит — дьон мустан иҥин араас мөккүөрдэри быһаараллар эбит. Сүрүн, улахан боппуруостары «альтиҥ» диэн уобаластар бэрэстэбиитэллэрэ мустар мунньахтара быһаарара үһү. Бастакы алтыҥ [[930]] сыллаахха буолбут. Онон Исландия демократията билигин баар демократиялартан саамай кырдьаҕастара буоларыгар тиийэр. Исландия историятын билигин былыргы саагалартан (үһүйээннэртэн) хомуйан реконструкциялыыллар. Исландия саагата диэн үксүн биир киһи эбэтэр ыал олоҕун ойуулуур үһүйээн. Саагаларынан сылыктаатахха былыргы исландецтар сатабыллаах муораһыттар эбит. Саагалар кэпсииллэринэн холобура Моҕол Эйирик [[1000]] сыллаахха Америка кытылыгар тиийэн олохсуйбут эбит. Былыргы исландецтар суруктаахтар-бичиктээхтэр эбит, ону ааһан элбэх киһи суруйар-ааҕар эбит. Онон бүтүн Скандинавия мифологията үксэ Исландия олохтоохторун өҥөтүнэн баччааҥҥа дылы чөл кэлбит. [[1262]] сыллаахха Исландия Норвегияны кытта билигин ааттанарынан «Эргэ дуогабар» диэни түһэрсэргэ күһэллэр. Ол дуогабарынан Исландия Норвегия хоруолларын былааһын билинэр, ол оннугар сыл аайы хас да мастаах, бурдуктаах уонна атын табаардаах хараабыллары Норвегияттан ылар бырааптанар. [[1395]] сыллаахха Норвегияны кытта Дания былааһыгар киирэр. Онтон [[1918]] сыллаахха туспа королевство буолар, ол гынан баран Данияттан син биир унияннан тутулуктаах буолар. [[1944]] сыллаахха бэс ыйын 17 күнүгэр дьэ туспа судаарыстыба, өрөспүүбүлүкэ буолар. Бу күн баччааҥҥа дылы судаарыстыба бырааһынньыгын быһыытынан хас сыл аайы бэлиэтэнэр. == Политическай тутула, административнай тыырыллыыта, салалтата == Өрөспүүбүлүкэ. Президент. Парламент. Муниципалитеттар (Sveitarfelag). == Экономиката == [[Билэ:IcelandicHorseInWinter.jpg|250px||thumb|left|Исландия ата]] Сүрүн дохуоту балыктааһын киллэрэр, иккис суол — туризм. [[Энергия]]ны геотермальнай дьүүктэртэн ылаллар. Америка тэрилтэтэ туппут собуотугар тас дойду рудатыттан алюминий ылаллар (толлинг?). Алюминийы оҥорон таһаарыы энергия чэпчэки буолан улахан барыыстаах, онон бу салааны государство сүрдээҕин өйүүр. [[Транспорт|Транспора]] сүрүннээн массыына (аутомобил), [[тимир суол]] суох. Куораттар ыккардыларыгар уонна атын дойдулары кытта самолётунан уонна байҕал хараабылларынан сибээстэһэллэр. <br clear="both" /> == Олохтоохтор == [[Билэ:Iceland Grimsvoetn 1972-B.jpg|thumb|left|290px|Ватнайокюль мууска баар Гримсвётн диэн вулкан күөлэ.]] Өрөспүүбүлүкэ олохтоохторун ахсаана 307 тыһ. киһи (2006). Олохтоохторун 36 % тыа хаһаайыстыбатынан дьарыктанар, 21 % — балыксыттар, 18 % индустрияҕа уонна оҥорон таһаарар салааҕа үлэлииллэр, 15 % — эргиэҥҥэ уонна траспорга, 10 % — манна ааттаммыттан атынынан дьарыгырар. Омугунан биир кэлим: 90 бырыһыана исландецтар — өбүгэлэрэ скандинавтар, Исландия тылынан саҥараллар. Дойдуга өссө даннар уонна норвегиялар игин олороллор. Ортотунан ыллахха биир квадратнай километырга 2,9 киһи тиксэр. Олохтоохторун 60 % дойду соҕурууҥулуу-арҕаа өттугэр олорор. Куораттара уонна сэлиэнньэлэрэ үксүн байҕал кытылыгар уонна фьордар тула тутуллубуттар. Киин куоракка Рейкьявикка нэһилиэнньэтин үс гыммыттан биирэ олорор, атын улахан куораттар — Акурейри, Һафнарфьөрдүр, Сиглүфьөрдүр, Көйпстадүр (Вестманнөйaр). == Үөрэхтээһин уонна үөрэх == == Исландия бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 6]] — [[Йоль]] тиһэх күнэ. Бу түүн кутаа оттоллор, йоль уолаттары, эльфтары уонна да атын остуоруйа дьоруойдарын кытта аныгыскы сылга диэри быраһаайдаһаллар <!-- Йоль. Былыргы германскай омуктарга кыһын ортотун бэлиэтиир күн. Урут [[Күн туруута|Кыһыҥҥы күн туруутун]] кытта ситимнээҕэ, билигин Ороһооспону кытта силлиһэн хаалбыт.--> * [[Тохсунньу 19]] — Эр-ойох күнэ * [[Олунньу 18]] — Дьахтар күнэ (Конудагур). Исландия былыргы халандаарынан Гоа ый бастакы күнүгэр бэлиэтэнэр, онон сылын ахсын көһө сылдьар * [[Кулун тутар 1]] — Пиибэ күнэ. 1989 сыллаахха бобуу суох буолбутун кэннэ бэлиэтэнэр * [[Алтынньы 9]] — Лейф Эриксон күнэ. Лейф Эриксон диэн [[Христофор Колумб]] быдан иннинэ [[Хотугу Америка]]ҕа сылдьыбыт скандинав айанньыта. АХШ-ка уонна Норвегияҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 16]] — Ислаан тылын күнэ (Dagur íslenskrar tungu) * [[Ахсынньы 1]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (Fullveldisdagurinn). Бу күн дойду былааҕын эмиэ чиэстииллэр * [[Ахсынньы 24]] — {{Флагификация|Исландия}} — Aðfangadagskvöld (Йоль уолаттара диэн ааттанар 13 тролль куораттарга киирэр күннэрэ). Христианствоҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта ситимнээх күн. == Сигэлэр == <references /> {{Үчүгэй ыстатыйа}} {{Countries of Europe}} [[Категория:Эуропа дойдулара]] cl8ymsgk4quxlo7j6el9zfqk0xiutww 0 3459 428262 428106 2026-05-09T02:02:22Z Ojkhol 24881 /* Британия бэлиэ күннэрэ */ 428262 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |conventional_long_name = Улуу Британия уонна Хотугу Ирландия Холбоhуктаах Хоруоллуга |common_name = the United Kingdom |image_flag = Flag of the United Kingdom.svg |image_coat = Royal Coat of Arms of the United Kingdom.svg |symbol_type = Royal coat of arms |image_map = Location UK EU Europe.png |map_caption = {{map_caption |countryprefix=the |region=on the [[Europe|European continent]] |subregion=the [[European Union]] |location_color=dark green | subregion_color=light green |region_color=dark grey |legend=}} |national_motto = {{lang|fr|''"[[Dieu et mon droit]]"''}}{{Ref|2}}{{spaces|2}}<small>([[French language|French]]) <br />"God and my right"</small> |national_anthem = "[[God Save the King]]"<center><br /><br>[[File:United States Navy Band - God Save the King.oga]] |official_languages = [[Ааҥл тыла]] |regional_languages = [[Уэльс тыла|Уэльстыы]], [[Айр тыла|Айрдыы]], [[Ольстер Скоттара (тыл)|Ольстер скоттуу]], [[Скот тыла|Скоттуу]], [[Скотт гэллыы]], [[Корн тыла|Корннуу]] |ethnic_groups = 87.1% [[Үрүҥ дьон|Үрүҥнэр]],<br />2.3% [[Британия азиаттара|Соҕуруу азиаттар]], 3.0% [[Британия хара дьоно|Харалар]], 2.0% [[Британия бааhынайдара|Бааhынайдар]], 0.9% [[Британия илин азиаттара|Илин азиаттар]] уонна да атыттар<ref>[https://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-and-quick-statistics-for-local-authorities-in-the-united-kingdom---part-1/rft-ks201uk.xls 2011 Census: Ethnic group, local authorities in the United Kingdom] Office for National Statistics</ref> |ethnic_groups_year = [[United Kingdom Census 2011|2011]] |demonym = Британнар |capital = [[Лондон]] |latd = 51 |latm = 30 |latNS = N |longd = 0 |longm = 7 |longEW = W |largest_city = [[Лондон]] |government_type = [[Парламент системата]] уонна [[Конституция монархията]] |leader_title1 = [[Монархия|Монарх]] |leader_name1 = [[Карл III]] |leader_title2 = [[Премьер-министр]] |leader_name2 = Keir Starmer |sovereignty_type = [[History of the United Kingdom|Formation]] |legislature = [[Холбоhуктаах Хоруоллук парламена|Парламент]] |upper_house = [[Лордар дьиэлэрэ]] |lower_house = [[Холбоhуктаах Хоруоллук түөлбэлэрин дьиэтэ|Түөлбэлэр дьиэлэрэ]] |sovereignty_note = |established_event1 = [[Acts of Union 1707|Acts of Union]] |established_date1 = Ыам ыйын 1 к. 1707 |established_event2 = [[Act of Union 1800|Act of Union]] |established_date2 = Тохсунньу 1 к. 1801 |established_event3 = [[Anglo-Irish Treaty]] |established_date3 = Муус устар 12 к. 1922 |accessionEUdate = Тохсунньу 1 к. 1973 |EUseats = 78 |area_rank = 79th |area_magnitude = 1 E11 |area_km2 = 244820 |area_sq_mi = 94526 |percent_water = 1.34 |population_estimate_year = 2016 |population_estimate = 65,102,385<ref> {{Cite web | url = https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates | title = Population estimates | publisher= [[Office for National Statistics]] U.K }} </ref> |population_estimate_rank = 22 |population_census = 63,258,918<ref>{{Cite web | url = http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/census/2011/uk-census/index.html | title = 2011 UK censuses"| publisher= Office for National Statistics.|date=2012-12-17}}</ref> |population_census_year = 2011 |population_density_km2 = 271 |population_density_sq_mi = 701 |population_density_rank = 50 |GDP_PPP_year = 2006 |GDP_PPP = US$2.270 [[1000000000000 (number)|trillion]] |GDP_PPP_rank = 6th |GDP_PPP_per_capita = US$37,328 |GDP_PPP_per_capita_rank = 13th |GDP_nominal = $2.772 [[1000000000000 (number)|trillion]] |GDP_nominal_rank = 5th |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = US$45,845 |GDP_nominal_per_capita_rank = 9th |HDI_year = 2005 |HDI = {{increase}} 0.946 |HDI_rank = 16th |HDI_category = <font color="#009900">high</font> |Gini = 32.4<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html CIA World Factbook][Gini rankings]</ref> |Gini_year = 2012 |currency = [[Фунт стерлинг|Pound sterling]] (£) ¹ |currency_code = GBP |country_code = GBR |time_zone = [[Greenwich Mean Time|GMT]] |utc_offset = +0 |time_zone_DST = [[British Summer Time|BST]] |utc_offset_DST = +1 |cctld = [[.uk]] {{Ref|7}} |calling_code = 44 |footnotes = [[United Kingdom#Footnotes|Footnotes]]}} '''Улуу Британия уонна Хотугу Ирландия Холбоhуктаах Хоруоллуга''' (''United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland'') диэн хотугулуу-арҕаа [[Европа]] дойдута. Британия арыыларыгар баар. [[Атлантика|Атлантика далайын]] кытылыгар Европа арҕаа өттүгэр сытар. Сомоҕо хоруоллук 1707 сыллаахха [[Шотландия]] уонна Англия хоруоллуктара холбоһууларын түмүгэр олохтоммута; ол эрээри, мантан эрдэ 1603 сыллаахха, Шотландии хоруола Яков VI Англия уонна Ирландия бөрөстүөллэрин утумнаабыта (Яков I). 1800 сыллаахха Улуу Британия Хоруоллуга уонна Ирландия Хоруоллуга холбоһон, Улуу Британия уонна Ирландия холбоһуктаах хоруоллуктара буолбуттара. 1922 сыллаахха Ирландия көҥүл дойдута арахсыаҕыттан Холбоһуктаах Улуу Британия уонна Хотугу Ирландия хоруоллуктара диэн ааттаммыта. Улуу Британия — Европа бөдөҥ дойдуларыттан биирдэстэрэ, 1952 сыллаахтан ядернай сэрии сэптээх дойдулар ахсааннарыгар киирэр (1968 сыллаахха ядернай сэрии сэбин тарҕаппат туһунан дуогабарга билиниллибитэ), ХНТ Куттал суох буолуутун куруук баар чилиэнэ, урукку Британия империятын метрополията (киинэ); британия ыраахтааҕыта 15 тутулуга суох судаарыстыба уонна Содружество баһылыгынан билиниллэр. Ааҥыл тыла элбэх дойдуга иккис тыл быһыытынан тарҕанна, интэриниэккэ уонна да атын ситимнэргэ баһылыыр оруолу оонньуур. Улуу Британия экэниэмикэтэ — аан дойдуга тохсус миэстэни ылар; дойду байыаннай бүддьүөтэ — аан дойдуга үрдүктэртэн биирдэстэрэ. Салайыытын тутула — парламеннаах монархия. Судаарыстыбатын тутула — квази-унитарнай судаарыстыба, XX үйэ бүтэһигиттэн судаарыстыбаҕа киирэр түөрт дойдуттан үһэ (Шотландия, Хотугу Ирландия, Уэльс) хааччахтаах автономия бырааптаахтар. Киин куората — Лондон, Европа бөдөҥ куораттарыттан биирдэстэрэ, аан дойду үбүн-экэниэмикэтин кииннэриттэн биирдэстэрэ. Официал тыллара: дойдуга — ааҥыл тыла; ону таһынан Уэльска валлийскай; Шотландияҕа гэльскай (шотландия кельтарын тыллара) уонна скотс (шотландия ниэмэстэрин тыла); Корнуоллга (Англия) - корнскай; Хотугу Ирландияҕа - ирландскай. == Дьоно сэргэтэ == Биэрэпис (Census in the United Kingdom) хас уон сыл аайы буолар http://www.statistics.gov.uk/geography/census_geog.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110604093106/http://www.statistics.gov.uk/geography/census_geog.asp |date=2011-06-04 }} 2011 сыллааҕы биэрэпис түмүгүнэн Улуу Британия олохтоохторун ахсаана 63181775 буолбута<ref name=":0">[https://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/census/2011/uk-census/index.html 2011 Census, Population and Household Estimates for the United Kingdom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160131125807/https://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/census/2011/uk-census/index.html |date=2016-01-31 }}: [https://www.ons.gov.uk/ons/publications/re-reference-tables.html?edition=tcm%3A77-270247 Release]</ref>. Бу көрдөрүүтүнэн Европа Сойууһугар 3-с миэстэлээх, Наассыйалар Содружестволарыгар — 5-суонна аан дойдуга — 21-с. == Устуоруйаттан == 1917 — Аан дойду бастакы сэриитин кэмигэр Улуу Британия хоруола Георг V бэйэтин кэргэттэрин ааттарыттан ниэмэстии титуллары суох гынарга ыйаах таһаарбыт. Инньэ гынан хоруол династиятын аата Саксен-Кобург-Гота оннугар Виндзор буолбута. == Экономиката == Аан дойду үрдүнэн Улуу Британия экономикатынан алтыс миэстэҕэ турар уонна Европаҕа Германияҕа эрэ баһыйтарар. == Британия бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 16]] — Битлз аан дойдутааҕы күнэ * [[Муус устар 15]] {{Флагификация|Англия}}, Ливерпуль — Хиллсборо сиэртибэлэрин ахтан ааһар күн. 1989 сыллаахха Соҕуруу Йоркшир куоратыгар буолбут футболга Англия кубогун полуфинаалын кэмигэр трибунааҕа үөскээбит дьалхааҥҥа 94 киһини тэпсэн өлөрбүттэрэ. 2014 сыллаахха дьыаланы хос көрөн баран полиция уонна суһал көмө үлэһиттэрэ буруйдаахтара дакаастаммыта * [[Муус устар 19]] {{Флагификация|Англия}} — Примула күнэ. 1881 сыллаахха бу күн Британия чулуу бэлиитигэ Бенджамин Дизраэли өлбүт. Примула сибэккини сөбүлүүрүн билэр буолан, Виктория ыраахтааҕы уруккуттан да киниэхэ сибэкки дьөрбөлөрүн ыытар эбит, бу сырыыга примула веногун ыыппыт. Кэлин бу күнү бэлиэтээһин Британияҕа үгэс буолбут * [[Муус устар 21]] — Чэй күнэ * [[Ыам ыйын 8]] — Фэрри күнэ — Корнуолл графствоҕа друидтар саҕаттан бэлиэтэнэр сааскы күн * [[Бэс ыйын 22]] — Виндраш күнэ. 1948 сыллаахха Кариб арыыларыттан Британияҕа "Виндраш" диэн хараабылынан хара тириилээх үлэһиттэри аҕалбыт күннэрэ. Бу дьон сэрии кэмигэр айгыраабыт дойду экэниэмикэтин өрө көтөҕөргө көмөлөспүттэрэ, ол эрээри олохтоохтортон атаҕастабылы көрсүбүттэрэ. Официальнай бэлиэ күн буолбатах эрээри, бырабыыталыстыба бу күнү бэлиэтииргэ 2018 сылтан харчы көрөр * [[От ыйын 1]], [[Британия Виргин арыылара|Виргин арыылара]] — Арыылар күннэрэ * [[От ыйын 15]] — Сибэтиэй [[Свитун|Свит(х)ун]] күнэ * [[Атырдьах ыйын 12]] — Албаннаах Уон иккис (Glorious Twelfth), бу күн булчуттарга [[куртуй]]ахтыыр уонна [[хабдьы]]лыыр көҥүллэнэр * [[Балаҕан ыйын 3]] — Эргиэн флотун күнэ. * [[Балаҕан ыйын 9]] — Суһал көмө сулууспаларын күнэ * [[Алтынньы 15]] — Оҕо куотуутун уонна кыһыл оҕону сүтэриини кэриэстээһин күнэ * [[Алтынньы 21]] — Трафальгар кыайытын күнэ. Адмирал Нельсон 1805 сыллаахха холбоһуктаах Франция уонна Испания флоттарын үлтүрүппүтэ * [[Алтынньы 30]] — Мэник түүнэ ({{lang-en|Mischief Night}}), бу түүн обургу оҕолор эгэлгэ дьээбэни-хообону оҥороллор * [[Сэтинньи 11]] — {{Флагификация|Великобритания}} уонна кини урукку холуонньалара (Австралияны, Канааданы киллэрэн туран) — бастакы аан дойду сэриитэ түмүктэммит күнэ («[[Кыһыл маак (бэлиэ)|Кыһыл маак күнэ]]») * [[Сэтинньи 27]] — Ланкашир күнэ. 1295 сыллаахха [[Ланкашир (графство)|Ланкашир графство]] бэйэтин бэрэстэбиитэллэрин Англия түмэнигэр ыыппыт * [[Сэтинньи 28]] Бедфодшир графство — Бедфордшир күнэ. Джон Буньян төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр * [[Ахсынньы 25]] — [[Билэ:Flag of the United Kingdom.svg|24px]] — [[Елизавета II]] ыраахтааҕы Холбоһуктаах хоруоллук олохтоохторугар үгэс буолбут тыл этэр күнэ * [[Ахсынньы 26]] — [[Бэлэх күнэ]]<ref>[http://www.promoroz.ru/raznoe/traditsii17.php День подарков (Великобритания, Австралия, Новая Зеландия, Канада) — Boxing Day] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091210133145/http://promoroz.ru/raznoe/traditsii17.php |date=2009-12-10 }}</ref><ref>[http://archive.travel.ru/kiribati/entertainment/fest/ Фестивали и праздники в Кирибати / Travel.Ru / Кирибати] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110825205404/http://archive.travel.ru/kiribati/entertainment/fest/ |date=2011-08-25 }}</ref>. 26 чыыһыла баскыһыанньаҕа түбэстэҕинэ, бэнидиэнньиккэ көһөн биэрэр. == Быһаарыылар == {{Быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{Countries of Europe}} {{ЭУ}} [[Категория:Улуу Британия| ]] 3lwtlbisi4s782qymqfeb2085zygrh9 428292 428262 2026-05-09T07:15:48Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 428292 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |conventional_long_name = Улуу Британия уонна Хотугу Ирландия Холбоhуктаах Хоруоллуга |common_name = the United Kingdom |image_flag = Flag of the United Kingdom.svg |image_coat = Royal Coat of Arms of the United Kingdom.svg |symbol_type = Royal coat of arms |image_map = Location UK EU Europe.png |map_caption = {{map_caption |countryprefix=the |region=on the [[Europe|European continent]] |subregion=the [[European Union]] |location_color=dark green | subregion_color=light green |region_color=dark grey |legend=}} |national_motto = {{lang|fr|''"[[Dieu et mon droit]]"''}}{{Ref|2}}{{spaces|2}}<small>([[French language|French]]) <br />"God and my right"</small> |national_anthem = "[[God Save the King]]"<center><br /><br>[[File:United States Navy Band - God Save the King.oga]] |official_languages = [[Ааҥл тыла]] |regional_languages = [[Уэльс тыла|Уэльстыы]], [[Айр тыла|Айрдыы]], [[Ольстер Скоттара (тыл)|Ольстер скоттуу]], [[Скот тыла|Скоттуу]], [[Скотт гэллыы]], [[Корн тыла|Корннуу]] |ethnic_groups = 87.1% [[Үрүҥ дьон|Үрүҥнэр]],<br />2.3% [[Британия азиаттара|Соҕуруу азиаттар]], 3.0% [[Британия хара дьоно|Харалар]], 2.0% [[Британия бааhынайдара|Бааhынайдар]], 0.9% [[Британия илин азиаттара|Илин азиаттар]] уонна да атыттар<ref>[https://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-and-quick-statistics-for-local-authorities-in-the-united-kingdom---part-1/rft-ks201uk.xls 2011 Census: Ethnic group, local authorities in the United Kingdom] Office for National Statistics</ref> |ethnic_groups_year = [[United Kingdom Census 2011|2011]] |demonym = Британнар |capital = [[Лондон]] |latd = 51 |latm = 30 |latNS = N |longd = 0 |longm = 7 |longEW = W |largest_city = [[Лондон]] |government_type = [[Парламент системата]] уонна [[Конституция монархията]] |leader_title1 = [[Монархия|Монарх]] |leader_name1 = [[Карл III]] |leader_title2 = [[Премьер-министр]] |leader_name2 = Keir Starmer |sovereignty_type = [[History of the United Kingdom|Formation]] |legislature = [[Холбоhуктаах Хоруоллук парламена|Парламент]] |upper_house = [[Лордар дьиэлэрэ]] |lower_house = [[Холбоhуктаах Хоруоллук түөлбэлэрин дьиэтэ|Түөлбэлэр дьиэлэрэ]] |sovereignty_note = |established_event1 = [[Acts of Union 1707|Acts of Union]] |established_date1 = Ыам ыйын 1 к. 1707 |established_event2 = [[Act of Union 1800|Act of Union]] |established_date2 = Тохсунньу 1 к. 1801 |established_event3 = [[Anglo-Irish Treaty]] |established_date3 = Муус устар 12 к. 1922 |accessionEUdate = Тохсунньу 1 к. 1973 |EUseats = 78 |area_rank = 79th |area_magnitude = 1 E11 |area_km2 = 244820 |area_sq_mi = 94526 |percent_water = 1.34 |population_estimate_year = 2016 |population_estimate = 65,102,385<ref> {{Cite web | url = https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates | title = Population estimates | publisher= [[Office for National Statistics]] U.K }} </ref> |population_estimate_rank = 22 |population_census = 63,258,918<ref>{{Cite web | url = http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/census/2011/uk-census/index.html | title = 2011 UK censuses"| publisher= Office for National Statistics.|date=2012-12-17}}</ref> |population_census_year = 2011 |population_density_km2 = 271 |population_density_sq_mi = 701 |population_density_rank = 50 |GDP_PPP_year = 2006 |GDP_PPP = US$2.270 [[1000000000000 (number)|trillion]] |GDP_PPP_rank = 6th |GDP_PPP_per_capita = US$37,328 |GDP_PPP_per_capita_rank = 13th |GDP_nominal = $2.772 [[1000000000000 (number)|trillion]] |GDP_nominal_rank = 5th |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = US$45,845 |GDP_nominal_per_capita_rank = 9th |HDI_year = 2005 |HDI = {{increase}} 0.946 |HDI_rank = 16th |HDI_category = <font color="#009900">high</font> |Gini = 32.4<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html CIA World Factbook][Gini rankings]</ref> |Gini_year = 2012 |currency = [[Фунт стерлинг|Pound sterling]] (£) ¹ |currency_code = GBP |country_code = GBR |time_zone = [[Greenwich Mean Time|GMT]] |utc_offset = +0 |time_zone_DST = [[British Summer Time|BST]] |utc_offset_DST = +1 |cctld = [[.uk]] {{Ref|7}} |calling_code = 44 |footnotes = [[United Kingdom#Footnotes|Footnotes]]}} '''Улуу Британия уонна Хотугу Ирландия Холбоhуктаах Хоруоллуга''' (''United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland'') диэн хотугулуу-арҕаа [[Европа]] дойдута. Британия арыыларыгар баар. [[Атлантика|Атлантика далайын]] кытылыгар Европа арҕаа өттүгэр сытар. Сомоҕо хоруоллук 1707 сыллаахха [[Шотландия]] уонна Англия хоруоллуктара холбоһууларын түмүгэр олохтоммута; ол эрээри, мантан эрдэ 1603 сыллаахха, Шотландии хоруола Яков VI Англия уонна Ирландия бөрөстүөллэрин утумнаабыта (Яков I). 1800 сыллаахха Улуу Британия Хоруоллуга уонна Ирландия Хоруоллуга холбоһон, Улуу Британия уонна Ирландия холбоһуктаах хоруоллуктара буолбуттара. 1922 сыллаахха Ирландия көҥүл дойдута арахсыаҕыттан Холбоһуктаах Улуу Британия уонна Хотугу Ирландия хоруоллуктара диэн ааттаммыта. Улуу Британия — Европа бөдөҥ дойдуларыттан биирдэстэрэ, 1952 сыллаахтан ядернай сэрии сэптээх дойдулар ахсааннарыгар киирэр (1968 сыллаахха ядернай сэрии сэбин тарҕаппат туһунан дуогабарга билиниллибитэ), ХНТ Куттал суох буолуутун куруук баар чилиэнэ, урукку Британия империятын метрополията (киинэ); британия ыраахтааҕыта 15 тутулуга суох судаарыстыба уонна Содружество баһылыгынан билиниллэр. Ааҥыл тыла элбэх дойдуга иккис тыл быһыытынан тарҕанна, интэриниэккэ уонна да атын ситимнэргэ баһылыыр оруолу оонньуур. Улуу Британия экэниэмикэтэ — аан дойдуга тохсус миэстэни ылар; дойду байыаннай бүддьүөтэ — аан дойдуга үрдүктэртэн биирдэстэрэ. Салайыытын тутула — парламеннаах монархия. Судаарыстыбатын тутула — квази-унитарнай судаарыстыба, XX үйэ бүтэһигиттэн судаарыстыбаҕа киирэр түөрт дойдуттан үһэ (Шотландия, Хотугу Ирландия, Уэльс) хааччахтаах автономия бырааптаахтар. Киин куората — Лондон, Европа бөдөҥ куораттарыттан биирдэстэрэ, аан дойду үбүн-экэниэмикэтин кииннэриттэн биирдэстэрэ. Официал тыллара: дойдуга — ааҥыл тыла; ону таһынан Уэльска валлийскай; Шотландияҕа гэльскай (шотландия кельтарын тыллара) уонна скотс (шотландия ниэмэстэрин тыла); Корнуоллга (Англия) - корнскай; Хотугу Ирландияҕа - ирландскай. == Дьоно сэргэтэ == Биэрэпис (Census in the United Kingdom) хас уон сыл аайы буолар http://www.statistics.gov.uk/geography/census_geog.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110604093106/http://www.statistics.gov.uk/geography/census_geog.asp |date=2011-06-04 }} 2011 сыллааҕы биэрэпис түмүгүнэн Улуу Британия олохтоохторун ахсаана 63181775 буолбута<ref name=":0">[https://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/census/2011/uk-census/index.html 2011 Census, Population and Household Estimates for the United Kingdom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160131125807/https://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/census/2011/uk-census/index.html |date=2016-01-31 }}: [https://www.ons.gov.uk/ons/publications/re-reference-tables.html?edition=tcm%3A77-270247 Release] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016153515/https://www.ons.gov.uk/ons/publications/re-reference-tables.html?edition=tcm%3A77-270247 |date=2015-10-16 }}</ref>. Бу көрдөрүүтүнэн Европа Сойууһугар 3-с миэстэлээх, Наассыйалар Содружестволарыгар — 5-суонна аан дойдуга — 21-с. == Устуоруйаттан == 1917 — Аан дойду бастакы сэриитин кэмигэр Улуу Британия хоруола Георг V бэйэтин кэргэттэрин ааттарыттан ниэмэстии титуллары суох гынарга ыйаах таһаарбыт. Инньэ гынан хоруол династиятын аата Саксен-Кобург-Гота оннугар Виндзор буолбута. == Экономиката == Аан дойду үрдүнэн Улуу Британия экономикатынан алтыс миэстэҕэ турар уонна Европаҕа Германияҕа эрэ баһыйтарар. == Британия бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 16]] — Битлз аан дойдутааҕы күнэ * [[Муус устар 15]] {{Флагификация|Англия}}, Ливерпуль — Хиллсборо сиэртибэлэрин ахтан ааһар күн. 1989 сыллаахха Соҕуруу Йоркшир куоратыгар буолбут футболга Англия кубогун полуфинаалын кэмигэр трибунааҕа үөскээбит дьалхааҥҥа 94 киһини тэпсэн өлөрбүттэрэ. 2014 сыллаахха дьыаланы хос көрөн баран полиция уонна суһал көмө үлэһиттэрэ буруйдаахтара дакаастаммыта * [[Муус устар 19]] {{Флагификация|Англия}} — Примула күнэ. 1881 сыллаахха бу күн Британия чулуу бэлиитигэ Бенджамин Дизраэли өлбүт. Примула сибэккини сөбүлүүрүн билэр буолан, Виктория ыраахтааҕы уруккуттан да киниэхэ сибэкки дьөрбөлөрүн ыытар эбит, бу сырыыга примула веногун ыыппыт. Кэлин бу күнү бэлиэтээһин Британияҕа үгэс буолбут * [[Муус устар 21]] — Чэй күнэ * [[Ыам ыйын 8]] — Фэрри күнэ — Корнуолл графствоҕа друидтар саҕаттан бэлиэтэнэр сааскы күн * [[Бэс ыйын 22]] — Виндраш күнэ. 1948 сыллаахха Кариб арыыларыттан Британияҕа "Виндраш" диэн хараабылынан хара тириилээх үлэһиттэри аҕалбыт күннэрэ. Бу дьон сэрии кэмигэр айгыраабыт дойду экэниэмикэтин өрө көтөҕөргө көмөлөспүттэрэ, ол эрээри олохтоохтортон атаҕастабылы көрсүбүттэрэ. Официальнай бэлиэ күн буолбатах эрээри, бырабыыталыстыба бу күнү бэлиэтииргэ 2018 сылтан харчы көрөр * [[От ыйын 1]], [[Британия Виргин арыылара|Виргин арыылара]] — Арыылар күннэрэ * [[От ыйын 15]] — Сибэтиэй [[Свитун|Свит(х)ун]] күнэ * [[Атырдьах ыйын 12]] — Албаннаах Уон иккис (Glorious Twelfth), бу күн булчуттарга [[куртуй]]ахтыыр уонна [[хабдьы]]лыыр көҥүллэнэр * [[Балаҕан ыйын 3]] — Эргиэн флотун күнэ. * [[Балаҕан ыйын 9]] — Суһал көмө сулууспаларын күнэ * [[Алтынньы 15]] — Оҕо куотуутун уонна кыһыл оҕону сүтэриини кэриэстээһин күнэ * [[Алтынньы 21]] — Трафальгар кыайытын күнэ. Адмирал Нельсон 1805 сыллаахха холбоһуктаах Франция уонна Испания флоттарын үлтүрүппүтэ * [[Алтынньы 30]] — Мэник түүнэ ({{lang-en|Mischief Night}}), бу түүн обургу оҕолор эгэлгэ дьээбэни-хообону оҥороллор * [[Сэтинньи 11]] — {{Флагификация|Великобритания}} уонна кини урукку холуонньалара (Австралияны, Канааданы киллэрэн туран) — бастакы аан дойду сэриитэ түмүктэммит күнэ («[[Кыһыл маак (бэлиэ)|Кыһыл маак күнэ]]») * [[Сэтинньи 27]] — Ланкашир күнэ. 1295 сыллаахха [[Ланкашир (графство)|Ланкашир графство]] бэйэтин бэрэстэбиитэллэрин Англия түмэнигэр ыыппыт * [[Сэтинньи 28]] Бедфодшир графство — Бедфордшир күнэ. Джон Буньян төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр * [[Ахсынньы 25]] — [[Билэ:Flag of the United Kingdom.svg|24px]] — [[Елизавета II]] ыраахтааҕы Холбоһуктаах хоруоллук олохтоохторугар үгэс буолбут тыл этэр күнэ * [[Ахсынньы 26]] — [[Бэлэх күнэ]]<ref>[http://www.promoroz.ru/raznoe/traditsii17.php День подарков (Великобритания, Австралия, Новая Зеландия, Канада) — Boxing Day] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091210133145/http://promoroz.ru/raznoe/traditsii17.php |date=2009-12-10 }}</ref><ref>[http://archive.travel.ru/kiribati/entertainment/fest/ Фестивали и праздники в Кирибати / Travel.Ru / Кирибати] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110825205404/http://archive.travel.ru/kiribati/entertainment/fest/ |date=2011-08-25 }}</ref>. 26 чыыһыла баскыһыанньаҕа түбэстэҕинэ, бэнидиэнньиккэ көһөн биэрэр. == Быһаарыылар == {{Быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{Countries of Europe}} {{ЭУ}} [[Категория:Улуу Британия| ]] tvyv4z4m3a38211q8q4q9b94xc7zhac 0 4444 428264 427814 2026-05-09T02:04:17Z Ojkhol 24881 /* Дойдуга бэлиэтэнэр күннэр */ 428264 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = ''Reino de España'' |conventional_long_name = Испания Хоруоллуга |common_name = Spain |image_flag = Flag of Spain.svg |image_coat = Escudo de España (mazonado).svg |image_map = EU-Spain.svg |map_caption = {{map_caption|location_color=dark green|region=[[Эуропа]]|region_color=dark grey|subregion=the [[Эуропа Унията]]|subregion_color=light green|legend=Location Spain EU Europe.png}} |national_motto = {{lang|la|"[[Plus Ultra (motto)|Plus Ultra]]"}}{{spaces|2}}<small>([[Latin]]) <br />"Further Beyond"</small> |national_anthem = {{lang|es|"[[Marcha Real]]"}}</sup>{{spaces|2}}<small>([[Spanish language|Spanish]])<ref group=note>Also serves as the [[Royal anthem]]</ref><br />"Royal March"<center><br /><br>[[File:Marcha Real-Royal March by US Navy Band.ogg]] |official_languages = [[Испан тыла]] |regional_languages = [[Аран тыла|Аран]], [[Баск тыла|баск]], [[каталан тыла|каталан]] уонна [[галисия тыла|галисия тыллара]] |ethnic_groups = 89% [[испаннар]], 11% иммиграннар |demonym = [[Испаннар]] |capital = [[Мадрид]] |largest_city = capital |government_type = [[Парламент]] [[демократия|демократията]] уонна [[конституция монархията]] |leader_title1 = [[Хоруол]] |leader_title2 = [[Премьер-министр]] |leader_name1 = [[Филипп VI]] |leader_name2 = [[Педро Санчес]] |sovereignty_type = История |sovereignty_note = 15с үйэ |established_event1 = Холбоhуу |established_date1 = [[Catholic Monarchs|1469]] |established_event2 = Династия унията |established_date2 = [[Charles V, Holy Roman Emperor|1516]] |established_event3 = {{spaces|2}}''[[de facto]]'' |established_date3 = [[Nueva Planta decrees|1716]] |established_event4 = {{spaces|2}}''[[de jure]]'' |established_date4 = [[1812 сыллааҕы Испания конституцията|1812]] |accessionEUdate = 1 тохсунньу 1986 |EUseats = 54 |area_km2 = 504,030 |area_sq_mi = 195,364 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 51st |area_magnitude = 1 E11 |percent_water = 1.04 |population_estimate = 45,200,737<ref>{{cite web|url=http://www.ine.es/jaxi/menu.do?type=pcaxis&path=%2Ft20/e260&file=inebase&L=1|title=Official Population Figures of Spain. Population on the 1 January 2007|publisher=Instituto Nacional de Estadística de España|accessdate=2008-08-13|lang=en}}</ref> |population_estimate_year = 2007 |population_estimate_rank = 28th |population_density_km2 = 90 people |population_density_sq_mi = 231 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 106th |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $1,351 trillion<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=184&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=43&pr.y=10 |title=Report for Selected Countries and Subjects |publisher=Imf.org |date= |accessdate=2008-11-19|lang=en}}</ref> |GDP_PPP_rank = 11th |GDP_PPP_per_capita = $30,118<ref name="autogenerated1" /> (IMF) |GDP_PPP_per_capita_rank = 27th |GDP_nominal = $1,439 trillion<ref name="autogenerated1" /> |GDP_nominal_rank = 8th |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $32,089<ref name="autogenerated1" /> (IMF) |GDP_nominal_per_capita_rank = 26th |HDI_year = 2005 |HDI = 0.949 |HDI_rank = 13th |HDI_category = <span style="color:#090;">high</span> |Gini = 32<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html|title=CIA World Factbook|accessdate=2008-08-13|lang=en}}</ref> |Gini_year = 2005 |currency = [[Euro]] ([[Euro sign|€]])<ref group=note>Prior to 1999 (by law, 2002) : [[Spanish Peseta]].</ref> |currency_code = EUR |time_zone = [[Central European Time|CET]]<ref group=note>Except in the [[Canary Islands]], which are in the [[Western European Time|WET]] time zone ([[Coordinated Universal Time|UTC]], [[Coordinated Universal Time|UTC]]+1 in summer).</ref> |utc_offset = +1 |time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] |utc_offset_DST = +2 |date_format = dd.mm.yyyy (Spanish; [[Common Era|CE]])<br />yyyy.mm.dd (Basque) |drives_on = right |cctld = [[.es]], [[.cat]]<ref group=note>The [[.eu]] domain is also used, as it is shared with other [[European Union]] member states. Also, the [[.cat]] domain is used in Catalan-speaking territories.</ref> |calling_code = 34 }} '''Испания''' ({{lang-es|España}} Эспаньа) эбэтэр '''Испания Хоруоллуга''' ({{lang-es|Reino de España}}) диэн [[Соҕуруу Эуропа|соҕуруулуу-арҕаа Эуропаҕа]], [[Иберия тумул арыыта|Иберия тумул арыытыгар]] баар дойду. Испанияттан соҕуруу уонна илин [[Орто Дойду байҕала]] уонна [[Гибралтар]], хоту [[Франция]], [[Андорра]] уонна [[Бискай хомото]], арҕаа [[Атлантик океан]] уонна [[Португалия]] бааллар. Испания илигэр [[Балеар арыылара|Балеар]] уонна [[Канария арыылара]], уонна [[Хоту Африка|Хоту Африкаҕа]] баар [[Сеута]] уонна [[Мелилья]] диэн аутоном куораттар киирэллэр. Испания иэнэ 504,030 km² (Арҕаа Эуропаҕа улаханынан Франция кэнниттэн иккис дойду). Испания [[дьаhалта|дьаhалтатын]] көрүҥэ [[парламент]] уонна [[конституция монархията]]. [[Эуропа Унията|Эуропа Униятын]] уонна [[NATO]] кыттааччыта. == Политиката == Испанияҕа 50 [[ил]] бааллар: {| class="wikitable sortable" |+ Испания Илларта |- ! Код<br />(NUTS¹) !! Саха тыла !! Испан тыла |- | ES111 || Ла Коруньа || La Coruña |- | ES112 || Луго || Lugo |- | ES113 || Оренсе || Orense |- | ES114 || Понтебедра || Pontevedra |- | ES120 || Астуриас || Asturias |- | ES130 || Кантабрия || Cantabria |- | ES211 || Алаба || Álava |- | ES212 || Гипузкоа || Guipúzcoa |- | ES213 || Бизкаия || Vizcaya |- | ES220 || Набара || Navarra |- | ES230 || Ла Риоһа || La Rioja |- | ES241 || Уеска || Huesca |- | ES242 || Теруел || Teruel |- | ES243 || Сарагоса || Zaragoza |- | ES300 || [[Мадрид]] || Madrid |- | ES411 || Абила || Ávila |- | ES412 || Бургос || Burgos |- | ES413 || Леон || León |- | ES414 || Паленсия || Palencia |- | ES415 || Саламанка || Salamanca |- | ES416 || Сегобия || Segovia |- | ES417 || Сория || Soria |- | ES418 || Баиядолид || Valladolid |- | ES419 || Самора || Zamora |- | ES421 || Албасете || Albacete |- | ES422 || Циудад Реал || Ciudad Real |- | ES423 || Куенка || Cuenca |- | ES424 || Гуадалаһара || Guadalajara |- | ES425 || Толедо || Toledo |- | ES431 || Бадаһос || Badajoz |- | ES432 || Касерес || Cáceres |- | ES511 || Барселона || Barcelona |- | ES512 || Һерона || Gerona |- | ES513 || Лерида || Lérida |- | ES514 || Тарагона || Tarragona |- | ES521 || Аликанте || Alicante |- | ES522 || Кастейон || Castellón |- | ES523 || Баленсия || Valencia |- | ES531 || Ибиса уонна Форментера || Ibiza y Formentera |- | ES532 || Майорка || Mallorca |- | ES533 || Менорка || Menorca |- | ES611 || Алмерия || Almería |- | ES612 || Кадис || Cádiz |- | ES613 || Кордоба || Córdoba |- | ES614 || Гранада || Granada |- | ES615 || Уелба || Huelva |- | ES616 || Һаен || Jaén |- | ES617 || Малага || Málaga |- | ES618 || Себиия || Sevilla |- | ES620 || Мурсия || Murcia |- | ES630 || Сеута || Ceuta |- | ES640 || Мелиия || Melilla |- | ES703 || Ел Йеро || El Hierro |- | ES704 || Фуертебентура || Fuerteventura |- | ES705 || Гран Канария || Gran Canaria |- | ES706 || Ла Гомера || La Gomera |- | ES707 || Ла Палма || La Palma |- | ES708 || Лансароте || Lanzarote |- | ES709 || Тенерифе || Tenerife |} ¹ {{lang-en|Nomenclature of Territorial Units for Statistics}} === Дойдуга бэлиэтэнэр күннэр === * [[Тохсунньу 17]], [[Менорка арыы]] — Менорка күнэ. [[1287]] сыллаахха бу күн Каталония уонна Арагон хоруола Альфонсо III бу иннинэ мусульмааннар баһылаан олорбут арыыларын сэриилээн ылбыт. * [[Кулун тутар 9]] — Улуу пост иннинээҕи чэппиэргэ (Лардеро чэппиэр) үгүс провинцияларга ''[[Испания тортильята|Тортилья]] күнүн'' бэлиэтииллэр (сорох провинцияларга атын күҥҥэ бэлиэтэнэр), карнавал саҕаланар. Бу күн дьон тортилья диэн ааттанар хортуоскалаах уонна сымыыттаах лэппиэскэни ыһык оҥостон куораттар кииннэригэр бараллар, үөрэллэр-көтөллөр. * [[Кулун тутар 15]] — [[Фальяс]] саҕаланар, дойду илин өттүгэр [[Валенсия]]ҕа киэҥник бэлиэтэнэр хас да хонуктаах уот бэстибээлэ (фальяс диэн факел). Былыр мас уустара бэлиэтииллэрэ, дьон баараҕай куукула оҥороллор уонна онтуктарын уоттууллар. Бу күн ЮНЕСКО утумун испииһэгэр киллэриллибитэ * [[Кулун тутар 30]] ** Оскуолаларга бэлиэтэнэр Күүһү туттубат буолуу уонна эйэ күнэ. Сорох сирдэргэ [[тохсунньу 30]] күнүгэр бэлиэтэнэр ** [[Барселона]] — Сибэкки күнэ * [[Муус устар 22]] — Изабелла ыраахтааҕы күнэ * [[Ыам ыйын 1]] — {{Флагификация|Галисия}}, Майос бэстибээлэ (Festa dos Mayos)<ref>[http://zelyonayaispaniya.blogspot.com/2010/05/ma-festa-dos-mayos-1.html Праздник Майос (Festa dos Mayos) или 1 мая]</ref> * [[Ыам ыйын 2]] (Мадрид) — Дос де Майо өрө туруутун күнэ (1808 сыл) * [[Ыам ыйын 30]] — Канаар арыыларын күнэ. 1983 сыллаахха бу күн Канаар арыыларын Түмэнин бастакы сиэссийэтэ саҕаламмыт. * [[Бэс ыйын 7]] — Өрөспүүбүлүкэ күнэ * [[Бэс ыйын 23]] — Сибэтиэй Хуан күнэ (24-с чыыһыла буолар түүнүгэр) * [[Бэс ыйын 29]] — Арыгы кыргыһыыта (Batalla de Vino). Олохтоохтор кыһыл арыгыннан бэйэ-бэйэлэрин ыһыахтыыллар, ол кэнниттэн "борооскулар кыргыһыыларын" ыыталлар (оҕустар кыргыһыыларын курдук эрээри, борооскулары өлөрбөттөр). Бу күнү винограады үүннэрэр, ол иһигэр испаан тыллаах элбэх дойдуларга бэлиэтииллэр. * [[От ыйын 6]] — [[Сан-Фермин]] бэстибээлэ саҕаланар (от ыйын 14 диэри). Наварраҕа Памплона куорака буолар, [[Эрнест Хэмингуэй]] биир айымньытыгар ахтыбыт бэстибээлэ, онтон сылтаан аан дойду барыта билбитэ, сылын ахсын мөлүйүөнтэн тахса киһи кыттар. * [[От ыйын 25]] — Галисия күнэ ({{lang-es|Día Nacional de Galicia}}) * [[Балаҕан ыйын 8]] — [[Волонтер күнэ (Испания)|Волонтер күнэ]] {{lang-es|Día del Cooperante}} * [[Алтынньы 12]] ** Испания наассыйатын күнэ (Día de la Hispanidad эбэтэр Fiesta Nacional de España) ** Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Сэтинньи 27]] — Учуутал күнэ * [[Ахсынньы 6]] — Конституция күнэ * [[Ахсынньы 24]] (Испанияҕа уонна испаан тыллаах дойдуларга) — [[Ночебуэна]]. Христианстовҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта ситимнээх. * [[Ахсынньы 28]] — [[Күлүү күнэ]] == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{Commonscat|Spain}} {{Countries of Europe}} [[Категория:Испания]] 7etk6getfcygsl1qlf83f8xyj8e0w5r 0 4611 428223 427742 2026-05-09T01:13:59Z Ojkhol 24881 /* Албания бэлиэ күннэрэ */ 428223 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Албания Респубилката |conventional_long_name = ''Republika e Shqipërisë'' |common_name = Albania |national_motto = <div style="line-height:125%;"> '' Ti Shqipëri më jep nder, më jep emrin shqipëtar '' <br />(<small>''You Albania give me honor, you give me the name ''Albanian''.) |national_anthem = ''[[Himni i Flamurit]]''<br /><small>("Былаах гимнэ")</small> |national_anthem = ''[[Himni i Flamurit]]''<br /><small>("Былаах гимнэ")</small> <center><br /><br>[[File:Hymni i Flamurit instrumental.ogg ]] |image_flag = Flag of Albania.svg |image_coat = Coat of arms of Albania.svg |symbol_type = Coat of arms |image_map = Location Albania Europe.png |map_caption = {{map caption |region=Europe |legend=European location legend en.png}} |official_languages = [[Албан тыла]]¹ |capital = [[Тирана]] |latd=41 |latm=20 |latNS=N |longd=19 |longm=48 |longEW=E |largest_city = [[Тирана]] |government_type = [[Парламентар республика]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Бамир Топи]] |leader_title2 = [[Премьер миниистир]] |leader_name2 = [[Сали Бериша]] |area_rank = 139th |area_magnitude = 1 E10 |area_km2 = 28748 |area_sq_mi = 11100 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 4.7 |population_estimate = 3,600,523 [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/al.html#Econ] |population_estimate_year = {{CURRENTYEAR}} |population_estimate_rank = 130th |Population growth rate = 0.73% (2007 est.)<ref>[http://www.albanian.com/information/countries/albania/general/factbook.html Albanian Information - Albanian.com<!-- Bot generated title -->]</ref> |population_census = |population_census_year = |population_density_km2 = 134 |population_density_sq_mi = 318.6 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]--> |population_density_rank = 63 |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $19.944 billion<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=914&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=72&pr.y=12|title=Report for Selected Countries and Subjects<!-- Bot generated title -->}}</ref> |GDP_PPP_rank = 112th |GDP_PPP_per_capita = $6,298<ref name="autogenerated1" /> (IMF) |GDP_PPP_per_capita_rank = 100th |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal = $10.768 billion<ref name="autogenerated1" /> |GDP_nominal_per_capita = $3,400<ref name="autogenerated1" /> (IMF) |Gini = 26.7 |Gini_year = 2005 |Gini_category = <font color="#009900">low</font> |HDI_year = 2007 |HDI = {{increase}} 0.801 |HDI_rank = 68th |HDI_category = <font color="#009900">high</font> |sovereignty_type = [[Independence]] |sovereignty_type = [[Independence]] |established_event1 = from the [[Ottoman Empire]] |established_date1 = November 28, 1912 |established_event2 = from [[Italy]] ''[[de facto]]'' |established_date2 = October 1944 |currency = [[Albanian lek|Lek]] |currency_code = ALL |country_code = AL |time_zone = [[Central European Time|CET]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] |utc_offset_DST = +2 |demonym = Albanian |drives_on = right |cctld = [[.al]] |calling_code = 355 |footnote1 = [[Greek language|Greek]], [[Macedonian language|Macedonian]] and other regional languages are government-recognized minority languages. }} '''Албания''', сорумдьу аата '''Албания Өрөспүүбүлүкэтэ''' ({{lang-sq|Republika e Shqipërisë}}) диэн [[Балканнар]] дойдулара. Соҕуруулуу-илиҥҥэ [[Греция|Грециялыын]], хотуҕа [[Монтенегро|Монтенегролыын]], хотугулуу-илиҥҥэ [[Косова|Косовалыын]] уонна илиҥҥэ [[Македония Республиката|Македония Республикатыныын]] кирбиилэһэр. Арҕааҕа [[Адриатик байҕал]] уонна соҕуруулуу-арҕааҕа [[Ион байҕал]] бааллар. [[Италия]] [[Отранто силбэhии]] 75 км уҥуор турар. Бу дойду [[Холбоhуктаах Нациялар|Холбоһуктаах Нациялар Тэрилтэлэригэр]], [[Эуропаҕа Харысхал уонна Үлэлэhии Тэрилтэтэ|Эуропаҕа Харысхал уонна Үлэлэhии Тэрилтэтигэр]], [[Эуропа Сүбэтэ|Европа Сүбэтигэр]], [[Аан дойду Атыы Тэрилтэтэ|Аан дойду Атыы Тэрилтэтигэр]], [[Ислам Конференциятын Тэрилтэтэ|Ислам Конференциятын Тэрилтэтигэр]] уонна [[Сир ортотунааҕы байҕал иhин Уния|Сир ортотунааҕы байҕал иһин Унияҕа]] кыыттыылааҕа. [[Эуропа Унията|Эуропа Униятыгар]] уонна [[NATO|NATO-ҕа]] кыттыылаах буолуон сөптөөх. Албания [[парламент демократия]] уонна [[тахсар экономика]] дойдута. Киин куоракка, [[Тирана|Тиранаҕа]], 600 тыh. киhи олорор. Дойду дьонун бүтүн ахсаана — 3.6 млн. == Албания бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 11]] — Өрөспүүбүлүкэ күнэ (1946) * [[Кулун тутар 7]] — Учуутал күнэ * [[Кулун тутар 14]] — Сайыҥҥы күн (Dita e Verës), дьыл кыһынтан сайыҥҥа эргийэр<ref>{{cite book |last1=Elsie |first1=Robert |title=A Dictionary of Albanian Religion, Mythology and Folk Culture |date=2001 |publisher=C. Hurst |isbn=978-1-85065-570-1 |page=244 |url=https://books.google.com/books?id=N_IXHrXIsYkC |access-date=17 May 2020 |language=en}}</ref> * [[Кулун тутар 22]] ({{флагификация|Казахстан}}, {{флагификация|Азербайджан}}, {{флагификация|Пакистан}}, {{флагификация|Туркменистан}}, {{флагификация|Иран}}, {{флагификация|Россия}} ([[Дагестан]], [[Башкорстостан]], [[Татарстан]] уо.д.а. эмиэ бэлиэтииллэр) — [[Наурыз]] * [[Ыам ыйын 5]] — Толук буолбут дьон күнэ * [[Алтынньы 19]] — [[Ийэ Тереза]] күнэ * [[Сэтинньи 22]] — Алпаабыт күнэ. 1908 сыллаахха Монастир (билигин Битола) куоракка буолбут кэмпириэнсийэҕэ албаан учуонайдара уонна уопсастыбанньыктара биир алпаабыт ылынар туһунан куоластаабыттара * [[Сэтинньи 28]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ]]<ref name="al">{{книга|заглавие=Энциклопедия Кольера. — Открытое общество|часть=Албания|год=2000|автор=|язык=ru}}</ref> ([[1912]]); сороҕор [[Былаах күнэ (Албания)|Былаах күнэ]] дииллэр<ref name="al" />. 1912 сыллаахха Туурсуйаттан тутулуга суох буолууну бэлиэтииллэр. 1443 сыллаахха Скандербег бастакы былааҕы көтөхпүт. 1998 сыллаахха саҥа конституция ылыныллыбыт. * [[Сэтинньи 29]] — Босхолонуу күнэ эбэтэр Дита-э-Элиримит * [[Ахсынньы 8]] — Дойду ыччатын күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{Countries of Europe}} [[Категория:Эуропа дойдулара]] lmyoqux3ip81lvtfq10at9wy7pbsz4c 0 4655 428282 428187 2026-05-09T04:28:27Z Ojkhol 24881 /* Хотугу Македония бэлиэ күннэрэ */ 428282 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Хотугу Македония Өрөспүүбүлүкэтэ |conventional_long_name = {{lang|mk|Република Северна Македонија}}<br />{{lang|mk-Latn|''Republika Severna Makedonija''}}<br />{{lang|sq|Republika e Maqedonisë së Veriutа}} |common_name = the Republic of Macedonia |national_anthem = ''[[Today over Macedonia|Денес над Македонија]]''<br /><small>([[English language|English]]: {{lang|en|"''Today over Macedonia''"}}) |image_flag = Flag of the Republic of Macedonia.svg |image_coat = Coat_of_arms_of_the_Republic_of_Macedonia.png |image_map = Location Macedonia Europe.svg |map_caption = {{map caption |countryprefix=the |region=on the [[Эуропа]] |legend=European location legend en.png}} |<!-- Image with inadequate rationale removed: [[Image:OpstiniMK.png|15px]] -->[[Skopje]] |latd=42 |latm=0 |latNS=N |longd=21 |longm=26 |longEW=E |capital = [[Скопье]] |official_languages = [[Македон тыла]]¹<ref name="language">{{cite news | url = http://macedoniaonline.eu/content/view/2507/1/ | title = Languages Law passed in Parliament | work = macedoniaonline.eu | date = 2008-07-26 | accessdate = 2008-07-27 | quote = Using the Badenter principles, the Parliament had passed the use of languages law that will touch all ethnicities in Macedonia. The law doesn't allow for use of Albanian or any other minority language as a second official language on Macedonia's territory.}}</ref><br>[[Албан тыла]] |largest_city = capital |government_type = [[Парламент өрөспүүбүлүкэтэ]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Георге Иванов]] |leader_title2 = [[Премьер миниистир]] |leader_name2 = [[Зоран Заев]] |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |sovereignty_note = [[Югославия|Югославияттан]] |established_event4 = |established_date4 = |established_event5 = [[History of the Republic of Macedonia|Independence declared]]<br />[[History of the Republic of Macedonia#Road to Republic|Officially recognised]] |established_date5 = [[September 8]], [[1991]]<br />[[8 April]] [[1993]] |established_event6 = |established_date6 = |established_event7 = |established_date7 = |established_event8 = |established_date8 = |established_event9 = |established_date9 = |accessionEUdate = |EUseats = |area_km2 = 25,713 |area_sq_mi = 9,779 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 148th |area_magnitude = 1 E10 |percent_water = 1.9% |population_estimate = 2,061,315 |population_estimate_year = July&nbsp;2008 |population_estimate_rank = 142rd |population_census = 1,836,713 |population_census_year = 2021 |population_density_km2 = 81 |population_density_sq_mi = 205 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 116th |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $17.396 млрд.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=962&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr1.x=55&pr1.y=1|title=Report for Selected Countries and Subjects<!-- Bot generated title -->}}</ref> |GDP_PPP_per_capita = $8,490<ref name="autogenerated1" /> (IMF) |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $7.685 млрд.<ref name="autogenerated1" /> |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $3,750<ref name="autogenerated1" /> (IMF) |HDI_year = 2005 |HDI = {{increase}} 0.801 |HDI_rank = 69th |HDI_category = <font color="#009900">high</font> |Gini = 29.3 |Gini_year = 2004 |Gini_category = <font color="#009900">low</font> |currency = [[Македония дэнаара]] |currency_code = MKD |time_zone = [[Central European Time|CET]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] |utc_offset_DST = +2 |drives_on = right |cctld = [[.mk]] |calling_code = 389 |ISO_3166-1_alpha2 = EE |ISO_3166-1_alpha3 = |ISO_3166-1_numeric = ? |alt_sport_code = MK |vehicle_code = MK |aircraft_code = MK |demonym = [[Macedonians (ethnic group)|Macedonian]] |footnote1 = [[Albanian language|Albanian]] is widely spoken in [[Polog|Western Macedonia]]. In some areas [[Turkish language|Turkish]], [[Serbian language|Serbian]], [[Romany language|Romany]] and [[Aromanian language|Aromanian]] are also spoken. }} '''Хотугу Македония Өрөспүүбүлүкэтэ''' ([[македон тыла|мак]]. ''Република Северна Македонија'', ''Republika Severna Makedonija'') диэн [[Балканнар|Балкан]] тумул арыытыгар баар дойду. Кирбиилэhэр [[Сербия|Сербиялыын]] уонна [[Косова|Косовалыын]] хоту, [[Албания|Албаниялыын]] арҕаа, [[Греция|Грециялыын]] соҕуруу уонна [[Болгария|Болгариялыын]] илин. == Хотугу Македония бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 6]] — ({{Флагификация|Россия}}, {{Флагификация|Украина}}, {{Флагификация|Босния и Герцеговина}} православнайдара эмиэ бэлиэтииллэр) — Чэчиэринньик * [[Тохсунньу 19]] — Водики. Богоявление (эбэтэр Кириһиэнньэ) бырааһынныьыгын кытта ситимнээх * [[Кулун тутар 12]] — Мас олордуу күнэ * [[Ыам ыйын 24]] — [[Славян суругун-бичигин уонна култууратын күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 2]] — Өрөспүүбүлүкэ күнэ * [[Атырдьах ыйын 18]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Балаҕан ыйын 8]] — [[Македония тутулуга суох буолуутун күнэ|Тутулуга суох буолуу күнэ]] (Югославияттан, 1991) * [[Алтынньы 11]] — Өрө туруу күнэ * [[Алтынньы 23]] — Македония өрөбөлүүссүйэтин иһин охсуһуу күнэ (Ден на македонската револуционерна борба). 1893 сыллаахха өрө турааччылар тэрилтэ тэриммиттэр == Быһаарыылар == {{Быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{rq|img}} {{Countries of Europe}} [[Категория:Европа дойдулара]] bljxt2od3lu1sfte54bpegc7b8lhdmn 0 4841 428254 428127 2026-05-09T01:56:21Z Ojkhol 24881 /* Индонезия бэлиэ күннэрэ */ 428254 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Индонезия Өрөспүүбүлүкэтэ |conventional_long_name = ''Republik Indonesia'' |common_name = Indonesia |image_flag = Flag of Indonesia.svg |image_coat = Coat of Arms of Indonesia Garuda Pancasila.svg |symbol_type = Coat of arms |image_map = Indonesia (orthographic projection).svg |national_motto = ''[[Bhinneka Tunggal Ika]]'' |national_anthem = ''[[Indonesia Raya]]'' |official_languages = [[Индонезия тыла]] |capital = [[Дьакарта]] |demonym = [[Demographics of Indonesia|Indonesian]] |latd=6 |latm=10.5 |latNS=S |longd=106 |longm=49.7 |longEW=E |largest_city = capital |government_type = [[Республика]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Joko Widodo]] |leader_title2 = [[Вице президент]] |leader_name2 = [[Ma'ruf Amin]] |area_rank = 16th |area_magnitude = 1_E+12 |area_km2 = 1,904,569 |area_sq_mi = 735,358 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 4.85 |population_estimate = 237,512,352 |population_estimate_year = July 2008 est. |population_estimate_rank = 4th |population_census = 206,264,595 |population_census_year = 2000 |population_density_km2 = 134 |population_density_sq_mi = 347 |population_density_rank = 84th |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $838.479 billion |GDP_PPP_rank = 16th |GDP_PPP_per_capita = $3,728 |GDP_PPP_per_capita_rank = 120th |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal = $432.944 billion |GDP_nominal_rank = 20th |GDP_nominal_per_capita = $1,925 |GDP_nominal_per_capita_rank = 115th |HDI_year = 2007 |HDI = {{increase}} 0.728 |HDI_rank = 107th |HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |Gini = 34.3 |Gini_year = 2002 |sovereignty_type = [[Independence]]<br /><small>from [[Netherlands]]</small> |established_event1 = Declared |established_date1 = 17 August 1945 |currency = [[Indonesian rupiah|Rupiah]] |currency_code = IDR |time_zone = various |utc_offset = +7 to +9 |time_zone_DST = not observed |utc_offset_DST = |drives_on = left |cctld = [[.id]] |calling_code = 62 |website = [http://www.indonesia.go.id/id/index.php www.indonesia.go.id/id/] |footnotes = }} '''Индонезия Өрөспүүбүлүкэтэ''' ([[индонезия тыла|индонезиялыы]] ''Republik Indonesia'') диэн [[Соҕуруулуу-илин Азия]] дойдута. 17,508 арыыга баар. Индонезия аан дойду ордук улахан [[архипелаг]] дойдута. Олохтоохторун ахсаана 237 млн киhи (аан дойдуга 4с миэстэ, [[Ислам]] дойдуларыттан 1кы миэстэ). [[Папуа Саҥа Гуинея|Папуа Саҥа Гуинеялыын]], [[Илин Тимор|Илин Тимордуун]] уонна [[Малайзия|Малайзиялыын]] кирбиилэhэр. == Экономиката == Индонезия - биир саамай улахан сельско-хозяйственнай продукцияны оҥорон таһаарар дойду. Улахан [[промышленно-сайдыбыт]] куораттар бааллар, холобура [[Дьакарта]], [[Семаранг]], [[Сурабайа]], [[Паданг]], [[Парлембанг]], [[Паканбару]], [[Дьамби]], [[Бенкулу]] (Бэнкулу), [[Денпасар]], [[Раба]]. Бу ыйыллыбыт куораттарга дойду 89% индустрията баар, олортон 52% [[Дьакарта]] куоратка тиксэр. Онон сибээстээн Дьакарта куорат саамай улахан [[промышленно-сайдыбыт]] куората буолар, ону таһынан саамай улахан иэнинэн, дьонун ахсаанынан даҕаны == Индонезия бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 3]] — Итэҕэл министиэристибэтин күнэ * [[Тохсунньу 15]] — [[Далай]]га дьуһуурустуба күнэ * [[Муус устар 6]] — Балыксыт күнэ * [[Муус устар 21]] — Картини күнэ * [[Ыам ыйын 2]] — Үөрэх күнэ * [[Ыам ыйын 20]] — Дойду уһуктуутун күнэ ([[1908]]) * [[От ыйын 23]] — [[Оҕо күнэ]]<ref>ru.qwe.wiki/wiki/Children's_Day</ref> * [[Атырдьах ыйын 10]] — Бэтэрээннэр күннэрэ. Дойду тутулуга суох буолуутун иһин уонна аан дойду үрдүнэн эйэни көмүскүүр кыргыһыыларга кыттыбыт бэтэрээннэргэ ананар күн. 2014 сыллаахтан бэлиэтэнэр. Бэрэсидьиэн ыйааҕар этиллэринэн бу күн 1949 сыллаахха Голландия аармыйатын кытта сэрии Суракартаҕа эйэ сөбүлэҥинэн түмүктэммитэ<ref>[http://www.hukumonline.com/pusatdata/downloadfile/lt5408098591378/parent/lt5408069ab8e61 Presidential Decree No. 30 of 2014 (Keppres Nomor 30 Tahun 2014, Lembaran Negara Republik Indonesia Tahun 2014 Nomor 188, Tambahan Lembaran Negara Republik Indonesia Nomor 5573)]</ref>. * [[Атырдьах ыйын 17]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ]] (Японияттан, 1945) * [[Атырдьах ыйын 18]] — Конституция күнэ * [[Алтынньы 5]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Алтынньы 22]] — Сантри күнэ. 1945 сыллаахха Голландияны утары тутулуга суох буолуу иһин охсуһуу джихад буолара биллэриллибит * [[Алтынньы 28]] — Ыччат андаҕарын күнэ ({{lang-id|Hari Sumpah Pemuda}}). 1928 сыллаахха Индонезия ыччатын иккис сийиэһигэр бу күн үс сүрүн этиилээх андаҕар этиллибит: "Индонезияны эрэ дойдубут быһыытынан билинэбит, Индонезия омуга буолабыт, Индонезия тылын өйүүбүт". Бу кэнниттэн малаай тылын Индонезияҕа туттуллар түөлбэ тыла [[Индонезия тыла|индонезия тыла]] диэн ааттанар буолбута * [[Сэтинньи 10]] — Дьоруойдар күннэрэ (Хари Пахлаван) * [[Сэтинньи 12]] ** Аҕа күнэ ** Чөл турук күнэ * [[Сэтинньи 14]] — Мобил биригээдэ күнэ (Хари бригада мобил). 1945 сыллаахха дьоппуон сэриилэрин тобоҕун тутарга, киин куоракка бэрээдэк олохтуурга тэриллибит полиция чаастара * [[Сэтинньи 25]] — Учуутал күнэ * [[Ахсынньы 13]] — Нусантара күнэ ([[Соҕуруулуу-илин Азия]] арыыларын сомоҕолоһууларын күнэ) * [[Ахсынньы 22]] — Ийэ күнэ == Альбом == <center><gallery caption="Indonesia" widths="180px" heights="120px" perrow="3"> File:Museum Nasional Indonesia.jpg|Индонезия национальнай музейа [[Киин Дьакаарта]]ҕа File:Jakarta Skyline Part 2.jpg|[[Wisma 46]], Indonesia's tallest office building, located in the middle of Jakarta skyscraper. File:Central Jakarta.JPG|Jalan Thamrin, the main avenue in Central Jakarta File:Gambir Station Platform.jpg|A train at [[Gambir]] station in [[Central Jakarta]] File:BungKarno-indonoob.JPG|100 000 олбохтоох Bung Karno стадион File:Indonesia 2002 CIA map.png|Индонезия каартата File:Indonesia provinces english.png|Индонезия провинциялара File:Jalan malioboro - Jogjakarta.JPG|Malioboro, the most famous street in Yogyakarta city Image:transjogja.jpg|Trans Jogja Bus. A bus rapid transit system in Yogyakarta city File:SOTO FOOD.jpg|A selection of [[Indonesian cuisine|Indonesian food]], including ''Soto Ayam'' (chicken soup), ''sate kerang'' ([[satay|shellfish kebabs]]), ''telor pindang'' (preserved eggs), ''perkedel'' (fritter), and ''es teh manis'' (sweet iced tea) File:Indonesian Army infantryman participating in the GPOI.jpg|An Indonesian Army infantryman participating in the U.N.'s Global Peacekeeping Operation Initiative Image:Panser side left.JPG|Pindad Panser "Anoa" shown during Indo Defense and Aerospace Expo 2008 |Indonesian Naval vessels Image:AURI B-25.jpg|B-25 Mitchell bombers of the AURI in the 1950s Image:Jmnei.jpg|A [[Javanese people|Javanese]] engineer closes one of the gun bay doors on a Dutch [[Brewster Buffalo|Buffalo]], January 1942. |[[Mazda6]] used by the Jakarta Metro Highway Patrol (''Ditlantas Polda Metro Jaya'') as a patrol car |[[Mitsubishi Lancer]] used by Vital Object Protection of Indonesian National Police File:ID_diesel_loco_CC_201-05_060327_4217_kta.jpg|GE U20C in [[Индонезия]], #CC201-05 File:Diesel locomotive CC 203 22 at Gambir Station.jpg|GE U20C "Full-Width Cabin" Индонезияҕа, #CC203-22 File:ID_diesel_loco_CC_204-06_060403_2512_mri.jpg|GE U20C full computer control locomotive in Indonesia, #CC204-06 [...] </gallery></center> {{Geo-stub}} {{азия}} [[Категория:Соҕуруулуу-илин Азия дойдулара]] dpnol6ub45gf84qb47r5y4chfxd02oe 0 5341 428287 428192 2026-05-09T04:32:16Z Ojkhol 24881 /* Лаос бэлиэ күннэрэ */ 428287 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Лао Дьон Демократ Республиката <br />ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ <br />''Sathalanalat Paxathipatai Paxaxon Lao'' |common_name = Laos |image_flag = Flag of Laos.svg |image_coat =Coat_of_arms_of_Laos.svg |symbol_type = Coat of arms |image_map = Location Laos ASEAN.svg |national_motto = ສັນຕິພາບ ເອກະລາດ ປະຊາທິປະໄຕ ເອກະພາບ ວັດທະນາຖາວອນ<br />"Peace, Independence, Democracy, Unity and Prosperity" |national_anthem = ''[[Pheng Xat Lao]]'' |official_languages = [[Лао тыла]] |demonym = [[Лаолар]] |capital = [[Vientiane]] |latd=17 |latm=58 |latNS=N |longd=102 |longm=36 |longEW=E |largest_city = capital |government_type = [[Республика]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Lieutenant General|Lt. Gen.]] [[Choummaly Sayasone]] |leader_title2 = [[Вице президент]] |leader_name2 = [[Bounnhang Vorachith]] |leader_title3 = [[Премьер миниистир]] |leader_name3 = [[Bouasone Bouphavanh]] |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |sovereignty_note = [[Франция]]ттан |established_event1 = Даатата |established_date1 = [[От ыйын 19]], [[1949]] |area_rank = 83rd |area_magnitude = 1 E11 |area_km2 = 236,800 |area_sq_mi = 91,429 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 2 |population_estimate = 6,521,998 |population_estimate_year = 2007 |population_estimate_rank = 106th |population_census = 4,574,848 |population_census_year = 1995 |population_density_km2 = 25 |population_density_sq_mi = 65 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 177th |GDP_PPP_year = 2008 |GDP_PPP = $13.865 billion |GDP_PPP_rank = 125th |GDP_PPP_per_capita = $2,215.942 |GDP_PPP_per_capita_rank = 130th |GDP_nominal = $5.187 billion |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal_per_capita = $828.978 |HDI_year = 2007 |HDI = {{increase}} 0.601 |HDI_rank = 130th |HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |Gini = 34.6 |Gini_year = 2002 |Gini_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |currency = [[Lao kip|Kip]] |currency_code = LAK |time_zone = |utc_offset = +7 |time_zone_DST = |utc_offset_DST = |drives_on = right |cctld = [[.la]] |calling_code = 856}} '''Лаос''' ([[лао тыла|лаолыы]] ປະເທດລາວ, официаллык: ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ, ааҕыллар: ''Саталаналат Пасатипатай Пасасон Лао'') диэн [[Соҕуруулуу-илин Азия]] дойдута. Кирбиилэhэр [[Мьянмар|Мьянмардыын]] уонна [[кытай|Кытайдыын]] хотугулуу-арҕаа, [[вьетнам|Вьетнамныын]] илин, [[камбодьа|Камбодьалыын]] соҕуруу уонна [[тайлаан|Тайлаанныын]] арҕаа. Лаос историята 14-18 үү. үөскүү сылдьыбыт [[Лао Саҥ]] хоруоллуктан саҕаланар. [[Франция]] протекторатын кэмин кэнниттэн Лаос 1949 с. тутулуга суох буолбута. == Лаос бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 6]] — [[Патет Лао]] күнэ * [[Тохсунньу 20]] — Аармыйа күнэ * [[Кулун тутар 10]] — Учуутал күнэ * [[Кулун тутар 22]] — Норуот баартыйатын күнэ * [[Ыам ыйын 11]] — Конституция күнэ * [[От ыйын 19]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ]] ([[Франция]]ттан, 1949) * [[Алтынньы 7]] — Учуутал күнэ * [[Ахсынньы 2]] — [[Лаос күнэ|Дойду күнэ]] {{азия}} [[Категория:Соҕуруулуу-илин Азия дойдулара]] 4eygqac600tovr3rlj1pykzav56mns6 0 5355 428261 428169 2026-05-09T02:01:51Z Ojkhol 24881 /* Мьянма бэлиэ күннэрэ */ 428261 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name =[[Билэ:Myanmar long form.svg|ဴပည္ေထာင္စုဴမန္မာနုိင္ငံေတာ္|235px]]</span><br /><small>''Pyi-daung-zu Myan-ma Naing-ngan-daw''</small> |conventional_long_name =Мьянма Унията |common_name = Burma |image_flag = Flag of Myanmar.svg |image_coat = Variant of the State seal of Myanmar (2011-2025).svg |image_map = Myanmar in its region.svg |national_motto = |national_anthem = ''[[Kaba Ma Kyei]]'' |official_languages = [[Burmese language|Burmese]] |regional_languages = [[Jingpho language|Jingpho]], [[Kayah language|Kayah]], [[Karen language|Karen]], [[Chin languages|Chin]], [[Mon language|Mon]], [[Rakhine]], [[Shan language|Shan]] |demonym = Burmese |capital = [[Naypyidaw]] |largest_city = [[Yangon]] (Rangoon) |government_type = [[Military dictatorship]] |leader_title1 = [[State Peace and Development Council|Chairman of the State Peace and Development Council]] |leader_name1 = [[Than Shwe|Sr. Gen. Than Shwe]] |leader_title2 = Vice Chairman of the State Peace and Development Council |leader_name2 = [[Maung Aye|Vice-Sr. Gen. Maung Aye]] |leader_title3 = [[Prime Minister of Myanmar|Prime Minister]] |leader_name3 = [[Thein Sein|Gen. Thein Sein]] |leader_title4 = Secretary-1 of the State Peace and Development Council |leader_name4 = [[Thiha Thura Tin Aung Myint Oo]] |sovereignty_type = Formation |established_event1 = [[Pagan Kingdom|Bagan]] |established_date1 = 1044 |established_event2 = [[Post-independence Burma, 1948–1962|Independence]] |established_date2 = 4 January 1948 |established_event3 = [[Burmese constitutional referendum, 2008|Current constitution]] |established_date3 = May 2008 |area_rank = 40th |area_magnitude = 1 E11 |area_km2 = 676,578 |area_sq_mi = 261,227 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 3.06 |population_estimate = 55,390,000 <!--UN WPP--> |population_estimate_year = 2005–2006 |population_estimate_rank = 24th |population_census = 33,234,000 |population_census_year = 1983 |population_density_km2 = 75 |population_density_sq_mi = 193 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 119th |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $59.962 billion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=518&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=77&pr.y=16 |title=Burma (Myanmar)|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2008-10-09}}</ref> |GDP_PPP_rank = 79th |GDP_PPP_per_capita = $1,040<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = 162nd |GDP_nominal = $13.480 billion<ref name=imf2/> |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $233<ref name=imf2/> |HDI_year = 2007 |HDI = {{increase}} 0.583 |HDI_rank = 132nd |HDI_category =<font color="#ffcc00">medium</font> |FSI = 97.0 {{increase}} 0.5 |FSI_year = 2007 |FSI_rank = 14th |FSI_category = <font color="#FF0000">Alert</font> |currency = [[Myanmar kyat|kyat]] (K) |currency_code = mmK |Official exchange rate = 6 Kyat |Exchange rate = 1350 Kyat |time_zone = MMT |utc_offset = +6:30 |drives_on = right<ref>Road infrastructure is still for driving on the left.</ref> |cctld = [[.mm]] |calling_code = 95 |footnote1 = Some governments recognize [[Rangoon]] as the national capital. |footnote2 = Estimates for this country takes into account the effects of excess mortality due to AIDS; this can result in lower life expectancy, higher infant mortality and death rates, lower population growth rates, and changes in the distribution of population by age and sex than would otherwise be expected. }} '''Мьянма''' (атын аата '''Бирма''', {{lang-my|မြန်မာ}}, {{IPA-my|mjəmà||}}) диэн [[Соҕуруулуу-илин Азия]] дойдута. [[Индокытай]] тумул арыытыгар баар. Кирбиилэhэр [[кытай|Кытайдыын]] хотугулуу-илин, [[лаос|Лаостуун]] илин, [[тайлаан|Тайлаанныын]] соҕуруулуу-илин, [[баҥладеш|Баҥладештыын]] арҕаа уонна [[индия|Индиялыын]] хотугулуу-арҕаа. == Мьянма бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 4]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (1948 сыллаахха Британияттан) * [[Тохсунньу 16]] ({{Флагификация|Таиланд}} эмиэ бэлиэтиир) — Учуутал күнэ * [[Олунньу 12]] — Сомоҕолоһуу күнэ * [[Олунньу 13]] — Оҕо-аймах күнэ * [[Кулун тутар 2]] — Бааһынай Күнэ ([[1962]]) * [[Кулун тутар 10]] — Кураан кэмэ саҕаланыыта * [[Кулун тутар 27]] — Аармыйа күнэ === Сайын === * [[От ыйын 3]] — Дьахтар күнэ * [[От ыйын 19]] — [[Азаниней]]. Бу күн 1947 сыллаахха Бирманы тутулуга суох дойду оҥорор соруктаах бырабыыталыстыба салайааччыларын өлөрбүттэр. Олортон ордук биллэр киһи [[Аун Сан]] этэ — бастаан дьоппуоннар тэрийбит бырабыыталыстыбаларыгар оборуона миниистирэ, онтон дьоппуоннарга сэбилэниилээх утарылаһыы хамсааһынын салайааччыта, [[Япония]] капитуляциялаабытын кэннэ дойду [[Британия]]ттан тутулуга суох буолуутун турууласпыт киһи. === Күһүн === * [[Сэтинньи 1]] — Чаванг Кут * [[Ахсынньы 1]] — Дойду күнэ * [[Ахсынньы 20]] — Бо Аунг Чжо күнэ. Бу Рангун университетын устудьуонун 1938 сыллаахха устудьуоннар көҥүл иһин үһүс бойкоттарын кэмигэр Британия аттаах полицията өлөрбүт. {{азия}} [[Категория:Соҕуруулуу-илин Азия дойдулара]] 6edonnej086qua34wojzqxgi7f2xlsk 0 5359 428227 427978 2026-05-09T01:16:01Z Ojkhol 24881 /* Непал бэлиэ күннэрэ */ 428227 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country | native_name = Непал Федерал Демократ Республиката<br />Sanghiya Loktāntrik Ganatantra Nepāl<br />{{lang|ne| संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल}} | common_name = Nepal | image_flag = Flag of Nepal.svg | image_coat = | symbol_type = Emblem | national_motto = "Mother and Motherland are Greater than Heaven" | national_anthem = "[[Sayaun Thunga Phool Ka]]" | image_map = Nepal in its region.svg | official_languages = [[Непал тыла]]<ref>According to Interim Constitution [[Nepali language|Nepali]] is only the official language (article 5, point 2). Other languages spoken as the mother tongue in Nepal are the national languages (article 5, point 1). According to article 5, point 3, all languages are accepted as official languages at the regional level. Besides, this part of the article is about native names and not about official language. The constitution does not state that Nepal written in Devanagari is the official name. [http://www.worldstatesmen.org/Nepal_Interim_Constitution2007.pdf Nepal_Interim_Constitution2007]</ref> | regional_languages = [[Maithili]], [[Nepal Bhasa]], [[Bhojpuri]], [[Tharu language|Tharu]], [[Gurung language|Gurung]], [[Tamang language|Tamang]], [[Magar language|Magar]], [[Awadhi]], [[Sherpa language|Sherpa]], [[Kiranti languages|Kiranti]] and another 100 different indigenous languages. | demonym = Непаллар | capital = [[Катманду]] | largest_city = [[Kathmandu]] ({{lang-ne|काठमांडौ}}) | government_type = [[Республика]] | leader_title1 = [[Президент]] | leader_name1 = [[Bidhya Devi Bhandari]] | leader_title2 = [[Вице президент]] | leader_name2 = [[Nanda Kishor Pun]] | leader_title3 = [[Премьер миниистир]] | leader_name3 = [[Khadga Prasad Oli]] | area_km2 = 147,181 | area_sq_mi = 56,827 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | area_rank = 93rd | area_magnitude = 1 E10 | percent_water = 2.8 | population_estimate = 29,519,114 | population_estimate_year = July 2008 | population_estimate_rank = 40th | population_census = 28,875,140 | population_census_year = 2007 | population_density_km2 = 184 | population_density_sq_mi = 477 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 56th | GDP_PPP_year = 2007 | GDP_PPP = $29.522 billion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=558&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=67&pr.y=0 |title=Nepal|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2008-10-09}}</ref> | GDP_PPP_rank = 96th | GDP_PPP_per_capita = $1,078<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = 159th | GDP_nominal = $10.328 billion<ref name=imf2/> | GDP_nominal_rank = 115th | GDP_nominal_year = 2007 | GDP_nominal_per_capita = $377<ref name=imf2/> | GDP_nominal_per_capita_rank = 167st | HDI_year = 2007 | HDI = {{increase}} 0.534 | HDI_rank = 142nd | HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> | Gini = 47.2 | Gini_year = 2003–04 | Gini_category = high | FSI = 93.6 {{decrease}} 1.8 | FSI_year = 2007 | FSI_rank = 21st | FSI_category = Alert | sovereignty_type = [[Unification of Nepal|Unification]] | sovereignty_note = | established_event1 = Kingdom declared | established_date1 = December 21, 1768 | established_event2 = State declared | established_date2 = January 15, 2007 | established_event3 = Republic declared | established_date3 = May 28, 2008 | currency = [[Nepalese Rupee|Rupee]] | currency_code = NPR | time_zone = [[Nepal Time|NPT]] | utc_offset = +5:45 | time_zone_DST = not observed | utc_offset_DST = +5:45 | drives_on = left | cctld = [[.np]] | calling_code = 977 }} '''Непал''' диэн [[Соҕуруу Азия]] дойдута. [[Кытай]] уонна [[Индия]] икки ардыларыгар баар. Непал хоту уонна арҕаа өттүлэригэр [[Хималайа]] сис хайалара сыталлар. Аан дойду уон ордук үрдүк хайаларыттан аҕыһа онно баар (ордук үрдүк [[Эверест]]). === Непал бэлиэ күннэрэ === * [[Тохсунньу 11]] — Притхви Джаянти. Притхви Нараян Шах (1723–1775), сомоҕолоспут Непал бастакы хоруолун төрөөбүт күнэ. 1951 сылтан 2006 сыллаахха диэри федеральнай күн этэ, билигин сорох регионнар эрэ бэлиэтииллэр * [[Олунньу 18]] — Дойдуга демократия күнэ (1951 сыллаахха ыраахтааҕы былааһын суулларбыттар) * [[Муус устар 13]], ({{Флагификация|Таиланд}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Сонгкран]] (Саҥа дьыл<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/1226/ Тайский Новый год — Сонгкран — 13 апреля. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref>) * [[Муус устар 24]] — Демократия күнэ * [[Ыам ыйын 28]] — Өрөспүүбүлүкэ күнэ <br><gallery class=center caption="Непал"> Kathmandu-Hanuman Dhoka-Nasal Chowk-22-Stadt-2013-gje.jpg|Kathmandu Swayambhunath-Votivstupas-02-2013-gje.jpg|Swayambhunath Patan-Palastplatz-Talejuglocke-02-2014-gje.jpg|Patan Bhaktapur-Palastplatz 30-2013-gje.jpg|Bhaktapur Namche-Khumjung-22-Shyangboche-Phinjo-Lodge-2007-gje.jpg|Himalaya Chhukung to Imja Tse Camp-82-Landschaft-2007-gje.jpg|Himalaya Ghorepani-Tadapani-22-Pfad-2013-gje.jpg|Kaski District Mustang-Samar-38-Himali Hotel-Waescherin-2015-gje.jpg|Mustang Mustang-Dhakmar-62-rote Wand-2015-gje.jpg|Mustang </gallery> == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{азия}} [[Категория:Соҕуруу Азия дойдулара]] dveo3x2y3hw4tslpxj5scyukjdymmwv 0 5847 428248 428078 2026-05-09T01:31:39Z Ojkhol 24881 /* Таиланд бэлиэ күннэрэ */ 428248 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country | native_name = Тайлаан Хоруоллуга | conventional_long_name = ราชอาณาจักรไทย <br /> ''Ratcha Anachak Thai'' | common_name = Thailand | image_flag = Flag of Thailand.svg | image_coat = Emblem of Thailand.svg | symbol_type = Emblem | national_anthem = ''[[Phleng Chat]]'' | royal_anthem = ''[[Phleng Sansoen Phra Barami]]'' | image_map = Location Thailand ASEAN.svg | map_caption = <!--Caption to place below map--> | capital =[[Баҥкок]] |latd=13 |latm=45 |latNS=N |longd=100 |longm=29 |longEW=E | largest_city = capital | official_languages = [[Тай тыла]] | ethnic_groups = <!--List/breakdown of ethnic groups--> | ethnic_groups_year = <!--Year of ethnic groups breakdown (if provided) --> | demonym = [[Таайдар]] | government_type = [[парламент системата|Парламент демократията]] уонна [[конституция монархията]] | leader_title1 = [[Хоруол]] | leader_name1 = [[Vajiralongkorn|Rama X]] | leader_title2 = [[Премьер миниистир]] | leader_name2 = [[Prayut Chan-o-cha]] | sovereignty_type = [[История|Историята]] | established_event1 = [[Сухотай Хоруоллуга]] | established_date1 = 1238 | established_event2 = [[Тайлаан историята (1932–1973)|Конституция монархията]] | established_date2 = 24 бэс ыйа 1932 | established_event3 = [[2007 Тайлаан Конституцията|Кэлиҥҥи Конституция]] | established_date3 = 24 атырдьах ыйа 2007 | area_rank = 49th | area_magnitude = 1 E11 | area_km2 = 513,115 | area_sq_mi = 198,115 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = 0.4 (2,230 km²) | population_estimate = 63,038,247 | population_estimate_rank = 20th | population_estimate_year = December 2007 | population_census = 60,606,947<ref>[http://web.nso.go.th/eng/en/pop2000/prelim_e.htm Population and Housing Census 2000, National Statistical Office]</ref> | population_census_year = 2000 | population_density_km2 = 122 | population_density_sq_mi = 317 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 85th |GDP_PPP = $519.786 billion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=578&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=52&pr.y=6 |title=Thailand|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2008-10-09}}</ref> | GDP_PPP_rank = 24th <!---IMF---> | GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP_per_capita = $7,906<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = 83rd <!---IMF---> | GDP_nominal = $245.351 billion<ref name=imf2/> | GDP_nominal_rank = 34th <!---IMF---> | GDP_nominal_year = 2007 | GDP_nominal_per_capita = $3,732<ref name=imf2/> | GDP_nominal_per_capita_rank = 92nd <!---IMF---> | Gini = 42 | Gini_rank = | Gini_year = 2002 |Gini_category = <font color="#ffcc00">medium</font> | HDI = {{increase}}0.786 | HDI_rank = {{decrease}}81st | HDI_year = 2006 |HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> | currency = Таай баата | currency_code = THB | time_zone = | utc_offset = +7 | time_zone_DST = | DST_note = | utc_offset_DST = <!-- +N, where N is number of hours --> | cctld = [[.th]] | calling_code = 66 | footnotes = <!--for any generic non-numbered footnotes--> | footnote1 = | footnote2 = }} '''Тайлаан Хоруоллуга''' ([[тай тыла|тай]]. ราชอาณาจักรไทย ''Ratcha Anachak Thai'') диэн [[Соҕуруулуу-илин Азия]] дойдута. Кирбиилэhэр [[лаос|Лаостуун]] уонна [[Мьянмар|Мьянмардыын]] хоту, [[камбодьа|Камбодьалыын]] илин, [[тайлаан хомото|Тайлаан хомотунуун]] уонна [[малайзия|Малайзиялыын]] соҕуруу уонна [[андаман байҕала|Андаман байҕалыныын]] арҕаа. Тайлаан киин уонна ордук улахан куората [[Баҥкок]]. Дойду [[политика]], [[эргиэн]], [[индустрия]] уонна [[култуура]] кииннэрэ буолар. Тайлаан иэнэ 513,000 км2 уонна олохтоохторун ахсаана 63 млн. Олортон 80% [[таайдар]], 10% [[кытайдар]] уонна 3% [[малайдар]]. Атын омуктар [[моннар]], [[Кхмер|кхмердар]] уонна [[хайа|хайаларга]] олорор биистэр. Дойду ил тыла [[тай тыла]]. Тайлаан сүрүн итэҕэлэ [[буддизм]]. Үгэс уонна култуура өттүнэн [[Индия]], [[Кытай]] уонна арҕаа дойдулар дьайыылара улахан. Дойду историята 1238 с. тэриллибит Сукотай сукунаттан саҕаланар. Кини утумнаах 1350 сыллаахха тэриллибит Саха салаата (сал. Ааспыт үйэ бүтүүтэ Индокит арыытыгар судаарыстыба бас билиитэ буолбут, империя Кхмерияларын бас бэриммит. == Транспорт == Таиландка 19 регистрацияламмыт авиакомпания үлэлиир, кинилэр уопсай пааркалара 276 самолеттан турар, 2015 сылга 54 мөл. тахса пассажиры таһаллар. Дойдуга 101 аэропорт, онтон 63- һэ кытаанах сабыылаах, 8- һа уһуннаах, 3- тэн тахса км уһуннаах көтөр- түһэр балаһа баар. [[Тимир суол]] ыллыктарын уопсай уһуна 4127 км., бары кэриэтэ кыараҕас (1000 мм), стандартнай Колея (1435 мм) 84 км эрэ. Тимир суол болотунатын туруга үчүгэй, 100 км / чаас түргэннээх. Пассажирскай хамсааһын 3- с кылаастаах вагоннаах: 1- с кылаас үөрэнээччитэ кондиционердаах, 2- с кылааска кондиционердара суох, 3- с кылаас үөрэнээччилэригэр тайцевка босхо сырыыны хааччыйаллар. Таһаҕас тиэйиитэ сүрүннээн контейнердары тиэйиинэн дьарыктаналлар. Суол ситимэ 180 тыһыынча км, онтон 450 км түргэн тэтимнээх трасса (2006 сылга). Өрүс судоходнай учаастактарын уопсай уһуна 4 тыһыынча км. дойду флотуттан 781- тэн тахса бруто- регистровай тоннаттан турар, ол иһиттэн 240 танкер, 25 сухогрузов, 23 контейнеровоз, 94 атын таһаҕас суудуната. Контейнердаах улахан портарынан Лэм Чабанг (англ. Lamang) (7,2 мөл.Т) уонна Бангкок (1,5 мөл. Т), ону тэҥэ уматыллыбыт гаһы ылар терминал баар. == Таиланд бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 14]] — Ойуур харыстабылын национальнай күнэ * [[Олунньу 3]] — Бэтэрээннэр күннэрэ * [[Олунньу 24]] — Национальнай ускуустуба диэйэтэлин күнэ * [[Кулун тутар 13]] — [[Слон күнэ]] * [[Кулун тутар 17]] — [[Муай Тай күнэ]] * [[Муус устар 1]] — Судаарыстыбаннай сулууспа күнэ * [[Муус устар 2]] — [[Таай омук]] утумун чөл хаалларыы күнэ * [[Муус устар 6]]  — [[Чакри күнэ]]. Чакри династията төрүттэниитин кытта ситимнээх * [[Муус устар 13]], ({{Флагификация|Непал}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Сонгкран]] (Саҥа дьыл<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/1226/ Тайский Новый год — Сонгкран — 13 апреля. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref>) * [[Муус устар 30]] — Туһанааччылар бырааптарын көмүскүүр күн * [[Ыам ыйын 5]] — Коронация күнэ * [[Ыам ыйын 10]] — Бурдук ыһааччы күнэ * [[Ыам ыйын 11]] — Булуук бастакы суолун күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/1336/ Праздник первой борозды в Таиланде]</ref>. * [[Бэс ыйын 2]] — Ананаас бэстибээлин саҕаланыыта<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/1502/ Фестиваль ананаса в Таиланде - 2 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<]</ref> * [[Бэс ыйын 26]] — Азала Пуйя (бэйиэт [[Сунтон Пу]] күнэ) * [[От ыйын 29]] — Тай тылын күнэ * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Сирикит|Ийэ күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 18]] — Билим күнэ * [[Балаҕан ыйын 20]] — [[Таиланд бэлиэ күннэрэ|Дойду ыччатын күнэ]]<ref>[http://thailand.prd.go.th/view_news.php?id=3830&a=2 20 сентября — национальный день молодежи Таиланда. Публикация на портале тайского правительственного департамента по отношениям с общественностью (англ.); проверено 18.09.2012] {{Wayback|url=http://thailand.prd.go.th/view_news.php?id=3830&a=2 |date=20130616221315 }} {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130616221315/http://thailand.prd.go.th/view_news.php?id=3830&a=2 |date=2013-06-16 }}</ref> * [[Алтынньы 13]] — Полиция күнэ (урут бэлиэтэнэр эбит 1915 сылтан 2016 сылга диэри) * [[Алтынньы 17]] — Полиция күнэ * [[Алтынньы 21]] — Сиэстэрэ күнэ * [[Алтынньы 23]] — Чулалонгкорн күнэ. Чулалонгкорн хоруол 1910 сыллаахха өлбүтүн кэриэстиллэр * [[Сэтинньи 20]] — Байыаннай байҕал флотун күнэ * [[Сэтинньи 25]] — Вачиравуд ыраахтааҕы кэриэстэбилин күнэ. 1925 сыллаахха бу күн өлбүт, 2003 сылтан бэлиэтэнэр * [[Ахсынньы 1]] — Дамронг Раджанубхаб күнэ. Бу принц 2001 сыллаахха өлбүтэ * [[Ахсынньы 4]] — Тулалыыр эйгэ күнэ * [[Ахсынньы 5]] — Пхумипон Адульядет ыраахтааҕы кэриэстэбилин күнэ * [[Ахсынньы 10]] — Конституция күнэ * [[Ахсынньы 16]] — Спорт күнэ * [[Ахсынньы 28]] — Таксин хоруолу ахтар күн == Быһаарыылар == {{Быһаарыылар}} {{азия}} {{Geo-stub}} [[Категория:Таиланд| ]] 0vawcsetzrealgm838l3c23rrarqwnp 428260 428248 2026-05-09T02:01:23Z Ojkhol 24881 /* Таиланд бэлиэ күннэрэ */ 428260 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country | native_name = Тайлаан Хоруоллуга | conventional_long_name = ราชอาณาจักรไทย <br /> ''Ratcha Anachak Thai'' | common_name = Thailand | image_flag = Flag of Thailand.svg | image_coat = Emblem of Thailand.svg | symbol_type = Emblem | national_anthem = ''[[Phleng Chat]]'' | royal_anthem = ''[[Phleng Sansoen Phra Barami]]'' | image_map = Location Thailand ASEAN.svg | map_caption = <!--Caption to place below map--> | capital =[[Баҥкок]] |latd=13 |latm=45 |latNS=N |longd=100 |longm=29 |longEW=E | largest_city = capital | official_languages = [[Тай тыла]] | ethnic_groups = <!--List/breakdown of ethnic groups--> | ethnic_groups_year = <!--Year of ethnic groups breakdown (if provided) --> | demonym = [[Таайдар]] | government_type = [[парламент системата|Парламент демократията]] уонна [[конституция монархията]] | leader_title1 = [[Хоруол]] | leader_name1 = [[Vajiralongkorn|Rama X]] | leader_title2 = [[Премьер миниистир]] | leader_name2 = [[Prayut Chan-o-cha]] | sovereignty_type = [[История|Историята]] | established_event1 = [[Сухотай Хоруоллуга]] | established_date1 = 1238 | established_event2 = [[Тайлаан историята (1932–1973)|Конституция монархията]] | established_date2 = 24 бэс ыйа 1932 | established_event3 = [[2007 Тайлаан Конституцията|Кэлиҥҥи Конституция]] | established_date3 = 24 атырдьах ыйа 2007 | area_rank = 49th | area_magnitude = 1 E11 | area_km2 = 513,115 | area_sq_mi = 198,115 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = 0.4 (2,230 km²) | population_estimate = 63,038,247 | population_estimate_rank = 20th | population_estimate_year = December 2007 | population_census = 60,606,947<ref>[http://web.nso.go.th/eng/en/pop2000/prelim_e.htm Population and Housing Census 2000, National Statistical Office]</ref> | population_census_year = 2000 | population_density_km2 = 122 | population_density_sq_mi = 317 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 85th |GDP_PPP = $519.786 billion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=578&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=52&pr.y=6 |title=Thailand|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2008-10-09}}</ref> | GDP_PPP_rank = 24th <!---IMF---> | GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP_per_capita = $7,906<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = 83rd <!---IMF---> | GDP_nominal = $245.351 billion<ref name=imf2/> | GDP_nominal_rank = 34th <!---IMF---> | GDP_nominal_year = 2007 | GDP_nominal_per_capita = $3,732<ref name=imf2/> | GDP_nominal_per_capita_rank = 92nd <!---IMF---> | Gini = 42 | Gini_rank = | Gini_year = 2002 |Gini_category = <font color="#ffcc00">medium</font> | HDI = {{increase}}0.786 | HDI_rank = {{decrease}}81st | HDI_year = 2006 |HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> | currency = Таай баата | currency_code = THB | time_zone = | utc_offset = +7 | time_zone_DST = | DST_note = | utc_offset_DST = <!-- +N, where N is number of hours --> | cctld = [[.th]] | calling_code = 66 | footnotes = <!--for any generic non-numbered footnotes--> | footnote1 = | footnote2 = }} '''Тайлаан Хоруоллуга''' ([[тай тыла|тай]]. ราชอาณาจักรไทย ''Ratcha Anachak Thai'') диэн [[Соҕуруулуу-илин Азия]] дойдута. Кирбиилэhэр [[лаос|Лаостуун]] уонна [[Мьянмар|Мьянмардыын]] хоту, [[камбодьа|Камбодьалыын]] илин, [[тайлаан хомото|Тайлаан хомотунуун]] уонна [[малайзия|Малайзиялыын]] соҕуруу уонна [[андаман байҕала|Андаман байҕалыныын]] арҕаа. Тайлаан киин уонна ордук улахан куората [[Баҥкок]]. Дойду [[политика]], [[эргиэн]], [[индустрия]] уонна [[култуура]] кииннэрэ буолар. Тайлаан иэнэ 513,000 км2 уонна олохтоохторун ахсаана 63 млн. Олортон 80% [[таайдар]], 10% [[кытайдар]] уонна 3% [[малайдар]]. Атын омуктар [[моннар]], [[Кхмер|кхмердар]] уонна [[хайа|хайаларга]] олорор биистэр. Дойду ил тыла [[тай тыла]]. Тайлаан сүрүн итэҕэлэ [[буддизм]]. Үгэс уонна култуура өттүнэн [[Индия]], [[Кытай]] уонна арҕаа дойдулар дьайыылара улахан. Дойду историята 1238 с. тэриллибит Сукотай сукунаттан саҕаланар. Кини утумнаах 1350 сыллаахха тэриллибит Саха салаата (сал. Ааспыт үйэ бүтүүтэ Индокит арыытыгар судаарыстыба бас билиитэ буолбут, империя Кхмерияларын бас бэриммит. == Транспорт == Таиландка 19 регистрацияламмыт авиакомпания үлэлиир, кинилэр уопсай пааркалара 276 самолеттан турар, 2015 сылга 54 мөл. тахса пассажиры таһаллар. Дойдуга 101 аэропорт, онтон 63- һэ кытаанах сабыылаах, 8- һа уһуннаах, 3- тэн тахса км уһуннаах көтөр- түһэр балаһа баар. [[Тимир суол]] ыллыктарын уопсай уһуна 4127 км., бары кэриэтэ кыараҕас (1000 мм), стандартнай Колея (1435 мм) 84 км эрэ. Тимир суол болотунатын туруга үчүгэй, 100 км / чаас түргэннээх. Пассажирскай хамсааһын 3- с кылаастаах вагоннаах: 1- с кылаас үөрэнээччитэ кондиционердаах, 2- с кылааска кондиционердара суох, 3- с кылаас үөрэнээччилэригэр тайцевка босхо сырыыны хааччыйаллар. Таһаҕас тиэйиитэ сүрүннээн контейнердары тиэйиинэн дьарыктаналлар. Суол ситимэ 180 тыһыынча км, онтон 450 км түргэн тэтимнээх трасса (2006 сылга). Өрүс судоходнай учаастактарын уопсай уһуна 4 тыһыынча км. дойду флотуттан 781- тэн тахса бруто- регистровай тоннаттан турар, ол иһиттэн 240 танкер, 25 сухогрузов, 23 контейнеровоз, 94 атын таһаҕас суудуната. Контейнердаах улахан портарынан Лэм Чабанг (англ. Lamang) (7,2 мөл.Т) уонна Бангкок (1,5 мөл. Т), ону тэҥэ уматыллыбыт гаһы ылар терминал баар. == Таиланд бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 14]] — Ойуур харыстабылын национальнай күнэ * [[Тохсунньу 16]] ({{Флагификация|Мьянма}} эмиэ бэлиэтиир) — Учуутал күнэ * {{Флагификация|Великобритания}} — Битлз аан дойдутааҕы күнэ * [[Олунньу 3]] — Бэтэрээннэр күннэрэ * [[Олунньу 24]] — Национальнай ускуустуба диэйэтэлин күнэ * [[Кулун тутар 13]] — [[Слон күнэ]] * [[Кулун тутар 17]] — [[Муай Тай күнэ]] * [[Муус устар 1]] — Судаарыстыбаннай сулууспа күнэ * [[Муус устар 2]] — [[Таай омук]] утумун чөл хаалларыы күнэ * [[Муус устар 6]]  — [[Чакри күнэ]]. Чакри династията төрүттэниитин кытта ситимнээх * [[Муус устар 13]], ({{Флагификация|Непал}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Сонгкран]] (Саҥа дьыл<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/1226/ Тайский Новый год — Сонгкран — 13 апреля. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref>) * [[Муус устар 30]] — Туһанааччылар бырааптарын көмүскүүр күн * [[Ыам ыйын 5]] — Коронация күнэ * [[Ыам ыйын 10]] — Бурдук ыһааччы күнэ * [[Ыам ыйын 11]] — Булуук бастакы суолун күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/1336/ Праздник первой борозды в Таиланде]</ref>. * [[Бэс ыйын 2]] — Ананаас бэстибээлин саҕаланыыта<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/1502/ Фестиваль ананаса в Таиланде - 2 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<]</ref> * [[Бэс ыйын 26]] — Азала Пуйя (бэйиэт [[Сунтон Пу]] күнэ) * [[От ыйын 29]] — Тай тылын күнэ * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Сирикит|Ийэ күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 18]] — Билим күнэ * [[Балаҕан ыйын 20]] — [[Таиланд бэлиэ күннэрэ|Дойду ыччатын күнэ]]<ref>[http://thailand.prd.go.th/view_news.php?id=3830&a=2 20 сентября — национальный день молодежи Таиланда. Публикация на портале тайского правительственного департамента по отношениям с общественностью (англ.); проверено 18.09.2012] {{Wayback|url=http://thailand.prd.go.th/view_news.php?id=3830&a=2 |date=20130616221315 }} {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130616221315/http://thailand.prd.go.th/view_news.php?id=3830&a=2 |date=2013-06-16 }}</ref> * [[Алтынньы 13]] — Полиция күнэ (урут бэлиэтэнэр эбит 1915 сылтан 2016 сылга диэри) * [[Алтынньы 17]] — Полиция күнэ * [[Алтынньы 21]] — Сиэстэрэ күнэ * [[Алтынньы 23]] — Чулалонгкорн күнэ. Чулалонгкорн хоруол 1910 сыллаахха өлбүтүн кэриэстиллэр * [[Сэтинньи 20]] — Байыаннай байҕал флотун күнэ * [[Сэтинньи 25]] — Вачиравуд ыраахтааҕы кэриэстэбилин күнэ. 1925 сыллаахха бу күн өлбүт, 2003 сылтан бэлиэтэнэр * [[Ахсынньы 1]] — Дамронг Раджанубхаб күнэ. Бу принц 2001 сыллаахха өлбүтэ * [[Ахсынньы 4]] — Тулалыыр эйгэ күнэ * [[Ахсынньы 5]] — Пхумипон Адульядет ыраахтааҕы кэриэстэбилин күнэ * [[Ахсынньы 10]] — Конституция күнэ * [[Ахсынньы 16]] — Спорт күнэ * [[Ахсынньы 28]] — Таксин хоруолу ахтар күн == Быһаарыылар == {{Быһаарыылар}} {{азия}} {{Geo-stub}} [[Категория:Таиланд| ]] gmn9h0mn9vnfh44q18l6s0jhz5ksrwk 428266 428260 2026-05-09T02:37:49Z Ojkhol 24881 /* Таиланд бэлиэ күннэрэ */ 428266 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country | native_name = Тайлаан Хоруоллуга | conventional_long_name = ราชอาณาจักรไทย <br /> ''Ratcha Anachak Thai'' | common_name = Thailand | image_flag = Flag of Thailand.svg | image_coat = Emblem of Thailand.svg | symbol_type = Emblem | national_anthem = ''[[Phleng Chat]]'' | royal_anthem = ''[[Phleng Sansoen Phra Barami]]'' | image_map = Location Thailand ASEAN.svg | map_caption = <!--Caption to place below map--> | capital =[[Баҥкок]] |latd=13 |latm=45 |latNS=N |longd=100 |longm=29 |longEW=E | largest_city = capital | official_languages = [[Тай тыла]] | ethnic_groups = <!--List/breakdown of ethnic groups--> | ethnic_groups_year = <!--Year of ethnic groups breakdown (if provided) --> | demonym = [[Таайдар]] | government_type = [[парламент системата|Парламент демократията]] уонна [[конституция монархията]] | leader_title1 = [[Хоруол]] | leader_name1 = [[Vajiralongkorn|Rama X]] | leader_title2 = [[Премьер миниистир]] | leader_name2 = [[Prayut Chan-o-cha]] | sovereignty_type = [[История|Историята]] | established_event1 = [[Сухотай Хоруоллуга]] | established_date1 = 1238 | established_event2 = [[Тайлаан историята (1932–1973)|Конституция монархията]] | established_date2 = 24 бэс ыйа 1932 | established_event3 = [[2007 Тайлаан Конституцията|Кэлиҥҥи Конституция]] | established_date3 = 24 атырдьах ыйа 2007 | area_rank = 49th | area_magnitude = 1 E11 | area_km2 = 513,115 | area_sq_mi = 198,115 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = 0.4 (2,230 km²) | population_estimate = 63,038,247 | population_estimate_rank = 20th | population_estimate_year = December 2007 | population_census = 60,606,947<ref>[http://web.nso.go.th/eng/en/pop2000/prelim_e.htm Population and Housing Census 2000, National Statistical Office]</ref> | population_census_year = 2000 | population_density_km2 = 122 | population_density_sq_mi = 317 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 85th |GDP_PPP = $519.786 billion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=578&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=52&pr.y=6 |title=Thailand|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2008-10-09}}</ref> | GDP_PPP_rank = 24th <!---IMF---> | GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP_per_capita = $7,906<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = 83rd <!---IMF---> | GDP_nominal = $245.351 billion<ref name=imf2/> | GDP_nominal_rank = 34th <!---IMF---> | GDP_nominal_year = 2007 | GDP_nominal_per_capita = $3,732<ref name=imf2/> | GDP_nominal_per_capita_rank = 92nd <!---IMF---> | Gini = 42 | Gini_rank = | Gini_year = 2002 |Gini_category = <font color="#ffcc00">medium</font> | HDI = {{increase}}0.786 | HDI_rank = {{decrease}}81st | HDI_year = 2006 |HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> | currency = Таай баата | currency_code = THB | time_zone = | utc_offset = +7 | time_zone_DST = | DST_note = | utc_offset_DST = <!-- +N, where N is number of hours --> | cctld = [[.th]] | calling_code = 66 | footnotes = <!--for any generic non-numbered footnotes--> | footnote1 = | footnote2 = }} '''Тайлаан Хоруоллуга''' ([[тай тыла|тай]]. ราชอาณาจักรไทย ''Ratcha Anachak Thai'') диэн [[Соҕуруулуу-илин Азия]] дойдута. Кирбиилэhэр [[лаос|Лаостуун]] уонна [[Мьянмар|Мьянмардыын]] хоту, [[камбодьа|Камбодьалыын]] илин, [[тайлаан хомото|Тайлаан хомотунуун]] уонна [[малайзия|Малайзиялыын]] соҕуруу уонна [[андаман байҕала|Андаман байҕалыныын]] арҕаа. Тайлаан киин уонна ордук улахан куората [[Баҥкок]]. Дойду [[политика]], [[эргиэн]], [[индустрия]] уонна [[култуура]] кииннэрэ буолар. Тайлаан иэнэ 513,000 км2 уонна олохтоохторун ахсаана 63 млн. Олортон 80% [[таайдар]], 10% [[кытайдар]] уонна 3% [[малайдар]]. Атын омуктар [[моннар]], [[Кхмер|кхмердар]] уонна [[хайа|хайаларга]] олорор биистэр. Дойду ил тыла [[тай тыла]]. Тайлаан сүрүн итэҕэлэ [[буддизм]]. Үгэс уонна култуура өттүнэн [[Индия]], [[Кытай]] уонна арҕаа дойдулар дьайыылара улахан. Дойду историята 1238 с. тэриллибит Сукотай сукунаттан саҕаланар. Кини утумнаах 1350 сыллаахха тэриллибит Саха салаата (сал. Ааспыт үйэ бүтүүтэ Индокит арыытыгар судаарыстыба бас билиитэ буолбут, империя Кхмерияларын бас бэриммит. == Транспорт == Таиландка 19 регистрацияламмыт авиакомпания үлэлиир, кинилэр уопсай пааркалара 276 самолеттан турар, 2015 сылга 54 мөл. тахса пассажиры таһаллар. Дойдуга 101 аэропорт, онтон 63- һэ кытаанах сабыылаах, 8- һа уһуннаах, 3- тэн тахса км уһуннаах көтөр- түһэр балаһа баар. [[Тимир суол]] ыллыктарын уопсай уһуна 4127 км., бары кэриэтэ кыараҕас (1000 мм), стандартнай Колея (1435 мм) 84 км эрэ. Тимир суол болотунатын туруга үчүгэй, 100 км / чаас түргэннээх. Пассажирскай хамсааһын 3- с кылаастаах вагоннаах: 1- с кылаас үөрэнээччитэ кондиционердаах, 2- с кылааска кондиционердара суох, 3- с кылаас үөрэнээччилэригэр тайцевка босхо сырыыны хааччыйаллар. Таһаҕас тиэйиитэ сүрүннээн контейнердары тиэйиинэн дьарыктаналлар. Суол ситимэ 180 тыһыынча км, онтон 450 км түргэн тэтимнээх трасса (2006 сылга). Өрүс судоходнай учаастактарын уопсай уһуна 4 тыһыынча км. дойду флотуттан 781- тэн тахса бруто- регистровай тоннаттан турар, ол иһиттэн 240 танкер, 25 сухогрузов, 23 контейнеровоз, 94 атын таһаҕас суудуната. Контейнердаах улахан портарынан Лэм Чабанг (англ. Lamang) (7,2 мөл.Т) уонна Бангкок (1,5 мөл. Т), ону тэҥэ уматыллыбыт гаһы ылар терминал баар. == Таиланд бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 14]] — Ойуур харыстабылын национальнай күнэ * [[Тохсунньу 16]] ({{Флагификация|Мьянма}} эмиэ бэлиэтиир) — Учуутал күнэ * [[Тохсунньу 18]] — Дойду сэбилэниилээх күүстэрин күнэ. [[1591]] сыллаахха бу күн Сиам хоруола Наресуан [[Бирма]] хоруолун уолун Мингьи Сва диэн киһини биир бииргэ киирсиигэ кыайбыт. * [[Олунньу 3]] — Бэтэрээннэр күннэрэ * [[Олунньу 24]] — Национальнай ускуустуба диэйэтэлин күнэ * [[Кулун тутар 13]] — [[Слон күнэ]] * [[Кулун тутар 17]] — [[Муай Тай күнэ]] * [[Муус устар 1]] — Судаарыстыбаннай сулууспа күнэ * [[Муус устар 2]] — [[Таай омук]] утумун чөл хаалларыы күнэ * [[Муус устар 6]]  — [[Чакри күнэ]]. Чакри династията төрүттэниитин кытта ситимнээх * [[Муус устар 13]], ({{Флагификация|Непал}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Сонгкран]] (Саҥа дьыл<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/1226/ Тайский Новый год — Сонгкран — 13 апреля. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref>) * [[Муус устар 30]] — Туһанааччылар бырааптарын көмүскүүр күн * [[Ыам ыйын 5]] — Коронация күнэ * [[Ыам ыйын 10]] — Бурдук ыһааччы күнэ * [[Ыам ыйын 11]] — Булуук бастакы суолун күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/1336/ Праздник первой борозды в Таиланде]</ref>. * [[Бэс ыйын 2]] — Ананаас бэстибээлин саҕаланыыта<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/1502/ Фестиваль ананаса в Таиланде - 2 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<]</ref> * [[Бэс ыйын 26]] — Азала Пуйя (бэйиэт [[Сунтон Пу]] күнэ) * [[От ыйын 29]] — Тай тылын күнэ * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Сирикит|Ийэ күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 18]] — Билим күнэ * [[Балаҕан ыйын 20]] — [[Таиланд бэлиэ күннэрэ|Дойду ыччатын күнэ]]<ref>[http://thailand.prd.go.th/view_news.php?id=3830&a=2 20 сентября — национальный день молодежи Таиланда. Публикация на портале тайского правительственного департамента по отношениям с общественностью (англ.); проверено 18.09.2012] {{Wayback|url=http://thailand.prd.go.th/view_news.php?id=3830&a=2 |date=20130616221315 }} {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130616221315/http://thailand.prd.go.th/view_news.php?id=3830&a=2 |date=2013-06-16 }}</ref> * [[Алтынньы 13]] — Полиция күнэ (урут бэлиэтэнэр эбит 1915 сылтан 2016 сылга диэри) * [[Алтынньы 17]] — Полиция күнэ * [[Алтынньы 21]] — Сиэстэрэ күнэ * [[Алтынньы 23]] — Чулалонгкорн күнэ. Чулалонгкорн хоруол 1910 сыллаахха өлбүтүн кэриэстиллэр * [[Сэтинньи 20]] — Байыаннай байҕал флотун күнэ * [[Сэтинньи 25]] — Вачиравуд ыраахтааҕы кэриэстэбилин күнэ. 1925 сыллаахха бу күн өлбүт, 2003 сылтан бэлиэтэнэр * [[Ахсынньы 1]] — Дамронг Раджанубхаб күнэ. Бу принц 2001 сыллаахха өлбүтэ * [[Ахсынньы 4]] — Тулалыыр эйгэ күнэ * [[Ахсынньы 5]] — Пхумипон Адульядет ыраахтааҕы кэриэстэбилин күнэ * [[Ахсынньы 10]] — Конституция күнэ * [[Ахсынньы 16]] — Спорт күнэ * [[Ахсынньы 28]] — Таксин хоруолу ахтар күн == Быһаарыылар == {{Быһаарыылар}} {{азия}} {{Geo-stub}} [[Категория:Таиланд| ]] 3kyn6mxfgjs30o1qxw0e88buqmbuosc 0 7316 428235 424207 2026-05-09T01:20:46Z Ojkhol 24881 /* Түбэлтэлэр */ 428235 wikitext text/x-wiki '''Тохсунньу 12''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 12-с күнэ. Сыл бүтүө 353 күн ([[ордук хонуктаах сыл]]га 354 күн) баар. == Бэлиэ күннэр == * {{Флагификация|Арассыыйа}} — Прокуратура үлэһитин күнэ * {{Флагификация|Алжир}} — Йеннайер (бербердэр халандаардарынан Саҥа дьыл). Алжирга эрэ 12 чыыһылаҕа бэлиэтэнэр судаарыстыба бырааһынньыга. Берберэр олорор атын дойдуларыгар Юлиан халандаарын кытта сөп түбэһэр * {{Флагификация|Ииндийэ}} — Ыччат күнэ * {{Флагификация|Танзания}} — Занзибар өрөбөлүүссүйэтин күнэ (1964) * {{Флагификация|Туркмения}} — Кэриэстэбил күнэ (1881 сыллааҕы [[Гек-Тепе кыргыһыыта|Гёк-Тепе (Күөх Төбө) кыргыһыытыгар]] охтубуттарга анаан). == Түбэлтэлэр == * [[Б. э. и. 49 сыл]] — [[Юлий Цезарь]] баһылыктаах 13-с легион Рубикон өрүһү туораабыт. Урукку доҕордуулар Цезарь уонна Помпей ыккардыларыгар сэрии буолара саарбаҕа суох буолбут. * [[475]] — [[Византия Империята|Византия]] ыраахтааҕыта Зенон Константинопольтан күрээбит, былааһы кини генерала Василиск ылбыт. * [[1570]] — [[Уордаах Уйбаан|Иоанн IV]] ыраахтааҕы (Уордаах Уйбаан) сэриилэрэ Новгород куоракка киирбиттэр, тыһыынчанан киһини, ол иһигэр оҕолору-дьахталлары, сордоон-муҥнаан өлөртөөбүттэр (сорох сыанабылынан 30 тыһыынча олохтоохтон аҥаарын, 15 тыһыынча киһини). Төрүөтэ — Московияттан арахсан Польшаҕа холбоһоору гыммыттар диэн сымыйа үҥсүү. Бу кэнниттэн куоракка ыарыы турбута, сут буолбута. * [[1918]] (эргэ истиилинэн ахсынньы 30-гар) — [[Дьокуускай]] куоратын кулубатынан [[эсердар|эсер]] [[Панкратьев В.А.]] талыллыбыт. Кини иннинэ кулубалаабыт эсер [[Эверстов И.Н.]] Сибиир уобаластааҕы дууматыгар дэлэгээтинэн барбыт. * [[1927]] — [[Ташкент]] куоратыгар Саҥа [[Түүрдэр|Түүр]] Алпаабытын Бүтүн Сойуустааҕы Киин кэмитиэтин ({{comment|ВЦК НТА|Всесоюзный Центральный комитет нового Тюркского алфавита}}) Пленума түмүктэммит. Бу мунньахха Саха сирин аатыттан {{comment|ВЦИК|Всероссийский Центральный Исполнительный Комитет}} чилиэнэ [[Леонтьев Василий Никанорович|Василий Леонтьев]] кыттыбыт. * [[1930]] — [[Дьокуускай|Дьокуускайга]] лесопилка тутуллубут. * [[1943 сыл|1943]] — «Искра» диэн ааттаах байыаннай эпэрээһийэ саҕаламмыт, ол түмүгэр [[Ленинград блокадата]] көҥү көтүллүбүтэ. * [[1945 сыл|1945]] — [[Сэбиэскэй Сойуус]] аармыйата Германияны утары улахан кимэн киирини саҕалаабыт. * [[1965]] — 1963 сыллааҕы [[Саха АССР]] оройуоннарын административнай реформата көтүрүллүбүт. Тыа сирин уонна промышленнай оройуоннар "көннөрү" оройуоннар буолбуттар уонна бытарытыллыбыттар: Амма, Үөһээ Бүлүү, Горнай, Мэҥэ-Хаҥалас, Мирнэй, Нам, Сунтаар, Уус-Алдан уонна Чурапчы оройуоннара сөргүтүллүбүттэр. Заречнай уонна Орто Өлүөнэ оройуоннара суох буолбуттар. Бу күн [[Мирнэй улууһа|Мирнэй оройуонун]] тэриллибит күнүнэн ааҕыллар. * [[1967]] — [[АХШ|Америкаҕа]] Джеймс Бедфорд диэн уйулҕа үөрэҕин профессора аан дойду устуоруйатыгар бастакынан ''крионизацияламмыт'', ол эбэтэр баҕар кэнэҕэһин тилиннэрэр ньыма көстүө диэн тоҥоруллубут. * [[1990]] — [[Румыния]] урукку социалистыы лааҕыр дойдуларыттан бастакыннан хомуньуус баартыйатын боппут. * [[1998]] — [[Европа]] 19 дойдута киһини клоннааһыны боборго сөбүлэҥ түһэрсибиттэр. * [[2010]] — [[Гаити]]га улахан [[сир хамсааһына]] буолбут. Түмүгэр 220 000-тан 300 000-ҕа дылы киһи өлбүт, Гаити киин куоратын [[Порт-о-Пренс]] үксэ урусхалламмыт. == Төрөөбүттэр == * [[1876]] — [[Джек Лондон]] (1916 өлб.), суруйааччы («Белый Клык», «Зов предков», «Морской волк», «Смок Беллью» уо.д.а.). * [[1917]] — [[Попов Кирилл Егорович|Кирилл Попов]] (27.01.1975 өлб.), Өлүөхүмэ леспромхоһун лесопуунун начаалынньыга, Социалистыы Үлэ Дьоруойа (1971). Иккис Аан дойду сэриитин кыттыылааҕа, разведчик. * [[1934]] — [[Иванов Николай Егорович|Николай Иванов]] — 1959-1990 сылларга тохтобула суох [[Амма улууһа|Амма улууһун]] оскуолаларыгар дириэктэрдээбитэ, Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх учуутала. * [[1943]] — [[Васильев Эдуард Иосифович|Эдуард Васильев]] — [[Саха живописецтара|саха живописеһа]], РСФСР судаарыстыбаннай бириэмийэтин лауреата, Саха Өрөспүүбүлүкэтин ускуустубатын үтүөлээх диэйэтэлэ. * [[1941]] — [[Кейметинов Василий Спиридонович - Баргачан|Василий Кейметинов — Баргачан]] — [[Эбээннэр|эбээн]] бэйиэтэ, суруйааччыта, филология билимин хандьыдаата. * [[1952]] — [[Афанасьев Лазарь Андреевич|Лазарь Афанасьев - Тэрис]] — "[[Айыы үөрэҕэ|Айыы Үөрэҕин]]" түһэ, филология билимин хандьыдаата, Саха Өрөспүүбүлүкэтин суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ. * [[1964]] — [[Джефф Безос]] — [[АХШ|Эмиэрикэ]] урбаанньыта, [[Amazon|Amazon.com]] интэрниэт-маҕаһыын төрүттээччитэ уонна тойоно, Blue Origin аэрокосмическай компания төрүтээччитэ уонна бас билээччитэ, уонна бэчээттиир дьиэ The Washington Post бас билээччитэ. 2017-2021 сылларга аан дойду саамай баай киһитэ. == Өлбүттэр == * [[1976]] — [[Агата Кристи]] (1890 төр.), суруйааччы, аан дойдуга биллибит детективтэри суруйбута. {{ыйдар}} [[Категория:Тохсунньу 12]] orz5z2h3k1zlc8clulfofizl1w10xnq 0 7317 428244 427169 2026-05-09T01:28:51Z Ojkhol 24881 /* Бэлиэ күннэр */ 428244 wikitext text/x-wiki '''Тохсунньу 13''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 13-с күнэ. Сыл бүтүө 352 күн ([[ордук хонуктаах сыл]]га 353 күн) баар. == Бэлиэ күннэр == Арассыыйаҕа, Беларуська, Украинаҕа, Сербияҕа, Черногорияҕа, Хотугу Македрнияҕа '''Эргэ Саҥа Дьыл''' бэлиэтэнэр. Арассыыйа импиэрийэтэ 1918 сыллаахха диэри бөдөҥ алҕастаах [[Юлиан халандаара|Юлиан халандаарынан]] олорбута. Ол халандаар сыл ахсын хастыы да чаас айылҕа дьиҥнээх халандаарыттан куоттаран иһэрэ, онон 19 үйэ тухары 13 хонугунан хаалбыта. Атын дойдулар ордук чопчу [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] эрдэ 1582 сылтан саҕалаан сыыйа бары көспүттэрэ * {{Флагификация|Арассыыйа}} — [[Арассыыйа бэчээтин күнэ]] (РСФСР Үрдүкү Сэбиэтэ 1991 сыллаахха ыам ыйын 5 күнүгэр бэлиэтэнэр Сэбиэскэй бэчээт күнүн оннугар олохтообут). Бу күн [[1703 сыл]]лаахха [[Москуба судаарыстыбата|Москуба судаарыстыбатыгар]] бастакы нууччалыы хаһыат тахсыбыт. * {{Флагификация|Ииндийэ}}, Ассам штаат — Урука * {{Флагификация|Ииндийэ}}, Андхра-Прадеш штаат — Бхоги (Тамил Наду) * {{Флагификация|Ииндийэ}}, Пенджаб, Химачал-Прадеш, Харьяна штааттар — Лори * {{Флагификация|АХШ}} — Стивен Фостер күнэ * {{Флагификация|Монголия}} — Конституция күнэ * {{Флагификация|Кабо-Верде}} — Демократия күнэ * {{Флагификация|Литва}} — Көҥүлү көмүскээччилэри кэриэстиир күн (1991) * {{Флагификация|Того}} — Босхолонуу күнэ * Бербердэр — Йеннайер, саҥа дьыл * Соҕуруу уонна Соҕуруулуу Илин Азия — Күн кыһыҥҥы туруутун иннинээҕи күнү бэлиэтииллэр == Түбэлтэлэр == * [[532]] — [[Византия Империята|Византия Импиэрийэтин]] киин куоратыгар [[Истанбул|Константинопольга]] ипподромҥа колесница сүүрдүүтүн кэмигэр «Ника» диэн ааттаммыт былааһы утары бөдөҥ долгуйуу саҕаламмыт. Долгуйууну аармыйа хам баттаабытыгар элбэх хаан тохтубута биллэр. * [[1703]] — [[Бүөтүр I|Петр I]] ыйааҕынан нуучча бастакы хаһыата «Ведомости» тахсыбыт. * [[1852]] — (урукку истиилинэн тохсунньу 1 күнүттэн) [[Саха уобалаһа]] Иркутскай күбүөрүнэттэн араарыллыбыт, [[Илин Сибиир]] күбүрүнээтэристибэтигэр күбүөрүнэ бырааптах туспа уобалас (самостоятельная область на правах губернии) буолбут. Онон Саха сиригэр бастакы күбүрүнээтэр [[Григорьев Константин Никифорович|Константин Григорьев]] анаммыт. Быһаарыныы сыл аҥаарын инниттэн 1851 сыл от ыйын 11 күнүгэр (саҥа истиилинэн [[от ыйын 23]] күнэ) ылыныллыбыт эбит: ол күн "Саха уобалаһын салайыы туһунан" балаһыанньа бигэргэммит. * [[1874]] — [[Арассыыйа]] аарымыйатыгар ''рекрутунан хомуур'' оннугар ыҥырык хомуур (''призывтаах хомуур'') олохтоммут. Ол саҕана нуучча аарымыйатыгар киристиэс итэҕэллээх дьон уонна иудейдэр ыҥырыллаллара, оттон мусульманнар, буддистар, көс туора урдустар (инородецтар) ыҥырыллыбаттара. Сатыы сэриигэ сулууспа болдьоҕо 6 сыл, оттон флотка 7 сыл этэ. * [[1900]] — [[Чиэхтэр]] омугумсуйууларын суох гынаары [[Франц Иосиф]] ыраахтааҕы [[Австро-Венгрия]] аарымыйатын тылынан [[ньиэмэс тыла]] буолар диэн ыйаах таһаарбыт. * [[1906]] — [[Арассыыйа]] Ис дьыалатын миниистирэ Петр Дурново [[Саха уобалаһа|Саха уобалаһын]] губернаторыгар [[Булатов Виктор Николаевич|Виктор Булатовка]] ыйыытыгар премьер-миниистир [[Витте Сергей |Сергей Витте]]ҕэ ыытыллыбыт тэлэгэрээммэҕэ илии баттаабыт [[Сахалар сойуустара|Сахалар сойуустарын]] кыттыылаахтарын барыларын түргэнник тутарга, хаайарга уонна эппиэккэ тардарга модьуйбут. Тохсунньу 5 күнүгэр [[Сахалар сойуустара|Сахалар сойуустарын]] Киин Кэмитиэтэ туох баар түһээннэртэн уонна төлөбүрдэртэн батынарын туһунан Арассыыйа премьер-миниистиригэр тэлэгэрээмэнэн биллэрбитэ. * [[1910]] — [[Нью-Йорк]]ка аан дойду устуоруйатыгар бастакы аһаҕас [[араадьыйа]] эпиирэ буолбут. Метрополитен-уопараттан Cavalleria rusticana уонна Pagliacci диэн уопаралар тыыннаах толоруулара трансляцияламмыттар. * [[1918 сыл|1918]] — ол эбэтэр эргэ ааҕыынан [[1917 сыл]] ахсынньы 31 күнүгэр, Саҥа Дьылы көрсөр киэһэ [[Скрябин Адам Васильевич|Адам Скрябин]] тэрийбит хуора Алампа икки ырыатын толорбута: «Саргылардаах сахаларбыт» уонна «Тыгын кырдьаҕас саҕаттан». Бу саха омугун устуоруйатыгар сахалыы хуор аан бастакы ыллааһына этэ<ref>{{Ыстатыйа|заглавие=Якутской музыке 50 лет|издание="Социалистическая Якутия" хаһыат|автор=Кривошапко Галина Михайловна|год=1967|месяц=12|число=16}}</ref>. * [[1940]] — [[Хотугу Муустаах далай]]га сэбиэскэй ледокол «Георгий Седов» аатырбыт 812 хонуктаах Аартыкаҕа дрейфэтэ түмүктэммит. * [[1953 сыл|1953]] — «Правда» хаһыакка биллиилээх быраастары, сүнньүнэн дьэбириэйдэри, сэбиэскэй салайааччылары сүһүрдэн өлөрөөрү сылдьаллара билиннэ диэн буруйдуур ыстатыйа тахсыбыт. * [[1965 сыл|1965]] — Бүтүн Сойуустааҕы "Майаак" араадьыйаҕа "Найти человека" диэн ааттаах бастакы араадьыйа биэриитэ тахсыбыт. Бу биэрии сэрии кэмигэр сүтэрсибит дьону булан биэрэргэ көмөлөһөрө. Ый аайы 13-с чыыһылаҕа тахсара, 25 мүнүүтэ барара. 9 сыл үлэлээбитин тухары 927 сүтэрсибит ыал булсубуттара. Биэриини суруйааччы [[Барто Агния Львовна|Агния Барто]] оҥороро уонна ыытара. * [[1991]] — Сэбиэскэй аарымыйа [[Литва]]ҕа [[Вильнюс]]ка дэмэстэрээссийэни хам баттаабыт, 14 киһи өлбүт, 1000 кэриҥэ киһи бааһырбыт. * [[1992]] — СӨ бастакы бэрэсидьиэнин [[Николаев Михаил Ефимович|Михаил Николаев]] бастакы ыйааҕа тахсыбыт — "Саха Өрөспүүбүлүкэтин доруобуйатын харыстабылын тупсарыыга бастакы уталытыллыбат дьаһаллар тустарынан" диэн ааттааҕа. * [[2002]] — [[Саха Өрөспүүбүлүкэтэ|Саха Өрөспүүбүлүкэтин]] бэрэсидьиэнин талыытын иккис туура буолбут. [[Штыров Вячеслав Анатольевич|Вячеслав Штыров]] 59,2% куолаhы ылан кыайбыт, иккис буолбут хандьыдаат [[Федот Тумусов]] 34,6% ылбыт, барыларын утары — 3,89%, уопсайа быыбардааччы 75,54%-а куоластаабыт. Штыров бу солоҕо икки болдьоххо 8 сылтан ордук олорбута. == Төрөөбүттэр == * [[1842]] — [[Худяков Иван Александрович|Иван Худяков]] (1876 өлб.) — нуучча фольклориһа, этнограф, революционер-народник. Саха сиригэр көскө олорон саха фольклорун бастакы научнай таһымнаах хомуурунньугун оҥорбут киһинэн биллибит чинчийээччи. * [[1884 сыл|1884]] — [[Смолин Иннокентий Семенович|Иннокентий Смолин]] (төрүүрүгэр Муттерперл Иннокентий Константинович) (1973 с. Гаитига өлбүт) — нуучча генерал-майора, Саха сириттэн төрүттээх бастакы генерал. * [[1909]] — [[Попов Василий Николаевич|Василий Попов]] — [[Нам улууһа|Нам улууһун]] [[Хатырык нэһилиэгэ (Нам улууһа)|Хатырык нэһилиэгиттэн]] төрүттээх биллиилээх [[олоҥхоһут]], ырыаһыт. * [[1981]] — [[Амма улууһа|Амма улууһун]] Болугур нэһилиэгэр [[Ньургуйаана Шадрина]] — [[Саха тыйаатыра|Саха тыйаатырын]] артыыһа, киинэ артыыһа. * [[1984 сыл|1984]] — Бүлүү улууһугар [[Михайлов Савва Анатольевич|Савва Михайлов]] — саха түмэт дьайыксыта, бэлиитик, хомуньуус. 2023 сыллаахха [[сэтинньи 8]] күнүгэр ыалдьан өлбүтэ. == Өлбүттэр == * [[1972]] — [[Харитонов Лука Никифорович|Лука Харитонов]] — I Атамай нэһилиэгиттэн (билигин Горнай улууска киирэр) төрүттээх тылы чичнчийээччи, филология билимин дуоктара, профессор, [[РСФСР]] уонна [[Саха АССР]] билим үтүөлээх диэйэтэлэ. Кини саха тылын фонетикатыгар, морфологиятыгар үлэлэрэ аныгы саха тылын кырамаатыкатын тулааһыннарыттан биирдэстэрэ буолаллар. * [[2007]] — [[Бычырдаан|Бычырдаан (Никита Докторов)]] — Саха сирин аатырбыт хапсаҕайдьыттарыттан биирдэстэрэ (1913 с.т.). * [[2010]] — [[Николаева Надежда Николаевна|Надежда Николаева]] — учуонай, музыковед, хандьыдаакка диссэртээссийэтэ [[Олоҥхо|олоҥхоҕо]] уонна саха оператын олоҕуруутугар анаммыта. {{ыйдар}} [[Категория:Тохсунньу 13]] cin0em82tsslsojtuyvsr44amyvxfnm 0 7811 428240 421374 2026-05-09T01:26:14Z Ojkhol 24881 /* Кабо Верде бэлиэ күннэрэ */ 428240 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Кабо Верде Өрөспүүбүлүкэтэ</br>''República de Cabo Verde'' |conventional_long_name = |common_name = Cape Verde |image_flag = Flag of Cape Verde.svg |image_coat = Coat_of_arms_of_Cape_Verde.svg |symbol_type = National Emblem |image_map = LocationCapeVerde.svg |image_map2 = Topographic map of Cape Verde-en.svg |national_anthem = [[Cântico da Liberdade]] |official_languages = [[Португал тыла]] |regional_languages = [[Cape Verdean Creole]] |ethnic_groups = |capital = [[Прайа]] |latd=14 |latm=55 |latNS=N |longd=23 |longm=31 |longEW=W |largest_city = capital |demonym = Cape Verdean |government_type = [[Өрөспүүбүлүкэ]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_title2 = [[Премьер миниистир]] |leader_name1 = [[Pedro Pires]] |leader_name2 = [[José Maria Neves]] |area_rank = 172nd |area_magnitude = 1 E9 |area_km2 = 4,033 |area_sq_mi = 1,557 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = negligible |population_estimate = 499,769 |population_estimate_rank = 165th <!--UN WPP--> |population_estimate_year = 2008 |population_census = 426,998 |population_census_year = 2008 |population_density_km2 = 126 |population_density_sq_mi = 326 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 79th |GDP_PPP = $1.750 billion |GDP_PPP_year = 2008 |GDP_PPP_per_capita = $3,475 |GDP_nominal = $1.845 billion |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal_per_capita = $3,664 |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |sovereignty_note = [[португалия|Португалияттан]] |established_event1 = Билинии |established_date1 = [[От ыйын 5]] [[1975]] |HDI = {{increase}} 0.736 |HDI_rank = 102nd |HDI_year = 2007 |HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |currency = [[Cape Verdean escudo]] |currency_code = CVE |country_code = |time_zone = [[Cape Verde Time|CVT]] |utc_offset = -1 |time_zone_DST = not observed |utc_offset_DST = -1 |drives_on = right |cctld = [[.cv]] |calling_code = 238 }} '''Кабо Верде Өрөспүүбүлүкэтэ''' ({{lang-pt|República de Cabo Verde}}) диэн [[Атлантик океан|Атлантик океаҥҥа]], [[Арҕаа Африка]] кытылын аттыгар баар [[архипелаг]] ил. [[Португалия]] киhитэ суох арыылары [[XV үйэ|XV үйэҕэ]] колонизациялаабыта. [[1975]] Португалияттан тутулуга суох буолбуттара. Тутулуга суох буолуу күнүн [[от ыйын 5]] күнүгэр бэлиэтииллэр. == Кабо Верде бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 13]] — Демократия күнэ * [[От ыйын 5]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ]] ([[Португалия]]ттан [[1975]]) * [[Балаҕан ыйын 12]] — Дойду күнэ {{rq|stub}} {{африка}} [[Категория:Африка дойдулара]] lzfkq4348g7mo5iju9b6mbgmzktx16q 428285 428240 2026-05-09T04:30:55Z Ojkhol 24881 /* Кабо Верде бэлиэ күннэрэ */ 428285 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Кабо Верде Өрөспүүбүлүкэтэ</br>''República de Cabo Verde'' |conventional_long_name = |common_name = Cape Verde |image_flag = Flag of Cape Verde.svg |image_coat = Coat_of_arms_of_Cape_Verde.svg |symbol_type = National Emblem |image_map = LocationCapeVerde.svg |image_map2 = Topographic map of Cape Verde-en.svg |national_anthem = [[Cântico da Liberdade]] |official_languages = [[Португал тыла]] |regional_languages = [[Cape Verdean Creole]] |ethnic_groups = |capital = [[Прайа]] |latd=14 |latm=55 |latNS=N |longd=23 |longm=31 |longEW=W |largest_city = capital |demonym = Cape Verdean |government_type = [[Өрөспүүбүлүкэ]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_title2 = [[Премьер миниистир]] |leader_name1 = [[Pedro Pires]] |leader_name2 = [[José Maria Neves]] |area_rank = 172nd |area_magnitude = 1 E9 |area_km2 = 4,033 |area_sq_mi = 1,557 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = negligible |population_estimate = 499,769 |population_estimate_rank = 165th <!--UN WPP--> |population_estimate_year = 2008 |population_census = 426,998 |population_census_year = 2008 |population_density_km2 = 126 |population_density_sq_mi = 326 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 79th |GDP_PPP = $1.750 billion |GDP_PPP_year = 2008 |GDP_PPP_per_capita = $3,475 |GDP_nominal = $1.845 billion |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal_per_capita = $3,664 |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |sovereignty_note = [[португалия|Португалияттан]] |established_event1 = Билинии |established_date1 = [[От ыйын 5]] [[1975]] |HDI = {{increase}} 0.736 |HDI_rank = 102nd |HDI_year = 2007 |HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |currency = [[Cape Verdean escudo]] |currency_code = CVE |country_code = |time_zone = [[Cape Verde Time|CVT]] |utc_offset = -1 |time_zone_DST = not observed |utc_offset_DST = -1 |drives_on = right |cctld = [[.cv]] |calling_code = 238 }} '''Кабо Верде Өрөспүүбүлүкэтэ''' ({{lang-pt|República de Cabo Verde}}) диэн [[Атлантик океан|Атлантик океаҥҥа]], [[Арҕаа Африка]] кытылын аттыгар баар [[архипелаг]] ил. [[Португалия]] киhитэ суох арыылары [[XV үйэ|XV үйэҕэ]] колонизациялаабыта. [[1975]] Португалияттан тутулуга суох буолбуттара. Тутулуга суох буолуу күнүн [[от ыйын 5]] күнүгэр бэлиэтииллэр. == Кабо Верде бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 13]] — Демократия күнэ * [[Тохсунньу 20]] — Дьоруойдар күннэрэ * [[От ыйын 5]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ]] ([[Португалия]]ттан [[1975]]) * [[Балаҕан ыйын 12]] — Дойду күнэ {{rq|stub}} {{африка}} [[Категория:Африка дойдулара]] ljffmbhxrgoj0bfdx6o88tsgi2p3bfb 0 7814 428288 427792 2026-05-09T04:32:51Z Ojkhol 24881 /* Мали бэлиэ күннэрэ */ 428288 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Мали Республиката<br />''République du Mali'' |conventional_long_name = |common_name = Mali |image_flag = Flag of Mali.svg |image_coat = Coat of arms of Mali.svg |image_map = Mali (orthographic projection).svg |national_motto = "Un peuple, un but, une foi" |national_anthem = ''[[Pour l'Afrique et pour toi, Mali|Le Mali]]'' |official_languages = [[Француз тыла]] |demonym = [[Malian]] |capital = [[Бамако]] |largest_city = Bamako |government_type = [[Республика]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_title2 = [[Премьер миниистир]] |leader_name1 = [[Ibrahim Boubacar Keïta]] |leader_name2 = [[Modibo Keita]] |area_rank = 24th |area_magnitude = 1 E12 |area_km2 = 1,240,192 <!--UN DYB--> |area_sq_mi = 478,839 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 1.6 |population_estimate = 11,995,402 <!--CIA--> |population_estimate_rank = 73rd |population_estimate_year = July 2007 |population_census = |population_census_year = |population_density_km2 = 11 |population_density_sq_mi = 28 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 207th |GDP_PPP = $13.562 billion |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP_per_capita = $1,038 |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $6.940 billion |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $531 |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |sovereignty_note = [[Франция]]ттан |established_event1 = Бигэргэтии |established_date1 = [[Балаҕан ыйын 22]], [[1960]] |HDI = {{increase}} 0.380 |HDI_rank = 173rd |HDI_year = 2007 |HDI_category = <span style="color:#e0584e;">low</span> |Gini = 50.5 |Gini_year = 1994 |Gini_category = <span style="color:red;">high</span> |currency = [[CFA franc]] |currency_code = XOF |country_code = MLI |time_zone = [[GMT]] |utc_offset = +0 |drives_on = уҥа |cctld = [[.ml]] |calling_code = 223 |footnotes = }} '''Мали''' (''Mali'') диэн [[Арҕаа Африка]] дойдута. Кирбиилэhэр [[алжир|Алжирдыын]] хоту, [[нигер|Нигердыын]] илин, [[Буркина Фасо|Буркина Фасолыын]] уонна [[Кот д'Ивуар|Кот д'Ивуардыын]] cоҕуруу, [[гуинея|Гуинеялыын]] соҕуруулуу-арҕаа, [[сенегал|Сенегаллыын]] уонна [[мауритания|Мауританиялыын]] арҕаа. Иэнэ 1,240,000 км² уонна олохтоохторун ахсаана 12,000,000. Киин куората [[Бамако]]. Мали аҕыс региоҥҥа арахсар. Хоту өттө [[Саhаара]] кумах куйаарга сытар, соҕуруу өттүгэр [[Нигер өрүс|Нигер]] уонна [[сенегал|Сенегал]] өрүстэр бааллар. Дойду экономикатын тутула сүрүннээн [[агрикултуура]] уонна [[балыктааhын]]. Малига айылҕа баайдарыттан [[кыhыл көмүс]], [[ураниум]] уонна [[туус]] бааллар. Мали аан дойду ордук дьадаҥы дойдуларыттан биирдэстэрэ. == Мали бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 20]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Кулун тутар 26]] — Дэмэкирээтийэ күнэ * [[Балаҕан ыйын 22]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (1960, [[Франция]]ттан). * [[Сэтинньи 19]] — Босхолонуу күнэ {{африка}} [[Категория:Африка дойдулара]] [[Категория:Мали]] n1v7ptycr18pohnuxkyhn1cqd3waert 0 7821 428256 428170 2026-05-09T01:57:49Z Ojkhol 24881 /* Нигерия бэлиэ күннэрэ */ 428256 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Нигерия Федерал Республиката |conventional_long_name = ''Federal Republic of Nigeria''<br />''Republik Nijeriya''<br />''Republic ndi Naigeria''<br />''Republik Federaal bu Niiseriya''<br />''Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àpapọ̀ Naìjírìà''<br />''جمهورية نيجيريا'' |common_name = Nigeria |image_flag = Flag of Nigeria.svg |image_coat = Coat of arms of Nigeria.svg |image_map = LocationNigeria.svg |national_motto = "Unity and Faith, Peace and Progress" |national_anthem = "[[Arise, O Compatriots]]" |official_languages = [[Ааҥл тыла]] |regional_languages = [[хауса тыла|Хауса]], [[игбо тыла|игбо]], [[йоруба тыла|йоруба]] уо.д.а. |capital = [[Абудьа]] |largest_city = [[Лагос]] |government_type = [[Республика]] |leader_title1 = [[President of Nigeria|President]] |leader_title2 = [[Vice President of Nigeria|Vice President]] |leader_name1 = {{nowrap|[[Muhammadu Buhari]]&nbsp;([[All Progressives Congress|APC]])}} |leader_name2 = {{nowrap|Yemi Osinbajo&nbsp;( - ) }} |leader_title3 = [[President of the Nigerian Senate|Senate President]] |leader_name3 = [[David Mark]]&nbsp;([[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]]) |leader_title4 = {{nowrap|[[Speaker of the Nigerian House of Representatives|Speaker of the House]]}} |leader_name4 = {{nowrap|[[Dimeji Bankole]]&nbsp;([[People's Democratic Party (Nigeria)|PDP]])}} |leader_title5 = [[Chief Justice of the Supreme Court of Nigeria|Chief Justice]] |leader_name5 = [[Idris Kutigi]] |area_rank = 32nd |area_magnitude = 1_E11 |area_km2 = 923,768 |area_sq_mi = 356,667 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 1.4 |population_estimate = 148,000,000{{cite news |author= |title=Country profile: Nigeria |date=2008-04-30 |work=[[BBC News]] |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/country_profiles/1064557.stm |accessdate=2008-08-05 }}</ref> <small>''(disputed)''</small> |population_estimate_rank = 8th |population_estimate_year = 2007 United Nation |population_census = |population_census_year = |population_density_km2 = 145 |population_density_sq_mi = 374 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 71st |GDP_PPP = $291.709 billion |GDP_PPP_rank = 38th² |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP_per_capita = $2,027 |GDP_PPP_per_capita_rank = 137th² |GDP_nominal = $166.985 billion |GDP_nominal_rank = 41st <!---IMF---> |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $1,160 |GDP_nominal_per_capita_rank = 126th <!---IMF---> |sovereignty_type = [[History of Nigeria|Independence]] |sovereignty_note = from the United Kingdom |established_event1 = <small>Declared and&nbsp;recognized</small> |established_event2 = Республика тэриллиитэ |established_date1 = October 1, 1960 |established_date2 = [[Алтынньы 1]], [[1963]] |HDI = {{increase}} 0.499 |HDI_rank = 154th |HDI_year = 2007 |HDI_category = <span style="color:#e0584e;">low</span> |FSI = 95.6 {{increase}} 1.2 |FSI_year = 2007 |FSI_rank = 17th |FSI_category = <span style="color:#F00;">Alert</span> |Gini = 43.7 |Gini_year = 2003 |Gini_category = <span style="color:#fc0;">medium</span> |currency = [[Nigerian naira]] (₦) |currency_code = NGN |country_code = NGA |time_zone = [[West Africa Time|WAT]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = ''not observed'' |utc_offset_DST = +1 |demonym = [[Nigerian people|Nigerian]] |sovereignty_type = [[Соҕуруу Нигерия|Соҕуруу]] уонна [[Хоту Нигерия]] холбоhуулара |sovereignty_note = |established_event1 = [[Фредерик Лугард]] |established_date1 = [[1914]] |drives_on = right |cctld = [[.ng]] |calling_code = 234 |footnotes = }} '''Нигерия''' (''Nigeria'') диэн [[Арҕаа Африка]] дойдута. Кирбиилэhэр [[бенин|Бенинныын]] арҕаа, [[чад|Чадтыын]] уонна [[камерун|Камеруннуун]] илин, [[нигер|Нигердыын]] хоту. [[Гуинея хомото|Гуинея хомотун]] кытыла соҕуруу баар. Киин куорат [[Абудьа]]. Нигерия ордук улахан ахсааннаах омуктарынан буолаллар [[хаусалар]], [[игболар]] уонна [[йорубалар]]. Нигерия ил тэриллиитинэн отут алта иллээх уонна биир федерал киин куорат территориялаах федерал конституция [[республика|республиката]]. Дьон Нигерия сиригэр [[9 б. э. инн. тыһыынча сыл|б.э.и. 9000]] сылтан ыла олохсуйбут. [[1 б. э. инн. тыһыынча сыл|1 тыh. б.э.и.]] — [[2 -c тыһыынча сыл|2 тыh.]] сыллар икки ардыларыгар кэмнэргэ [[бантулар|банту]] омуктар кэлэн олохсуйбуттара. Нигерия [[Африка]] ордук элбэх олохтоохтордоох дойдута (140 млн тахса). [[Регионнааҕы күүс]] уонна [[Иллэр Доҕордоhуулара|Иллэр Доҕордоhууларын]] кыттааччыта. Нигерия [[экономика|экономиката]] аан дойду ордук түргэнник үүнээччилэр ахсааннарыгар киирсэр. == Нигерия бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 4]] — Огони күнэ (огони омук кэскиллээх буолуутун иһин хамсааһын) * [[Тохсунньу 15]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Ыам ыйын 17]] — [[Нигерия Конституцията|Конституция]] күнэ * [[Ыам ыйын 27]] — Оҕо көмүскэлин күнэ {{африка}} [[Категория:Африка дойдулара]] fjj2l132h8wxctfu5pq08kvimc8ar3c 0 7828 428243 419033 2026-05-09T01:28:24Z Ojkhol 24881 /* Того бэлиэ күннэрэ */ 428243 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country | native_name = Тоголес Республиката</br>''République Togolaise'' | conventional_long_name = | common_name = Togo | image_flag = Flag of Togo (3-2).svg | image_coat = Emblem of Togo.svg | symbol_type = Coat of Arms | image_map = LocationTogo.svg | national_motto = "Travail, Liberté, Patrie" | national_anthem = ''[[Salut à toi, pays de nos aïeux]]'' | official_languages = [[Француз тыла]] | demonym = Togolese | capital = [[Ломэ]] | latd = 6 | latm = 7 | lats = 55 | latNS = N | longd = 1 | longm = 13 | longs = 22 | longEW = E | largest_city = [[Ломэ]] | government_type = [[Республика]] | leader_title1 = [[Президент]] | leader_name1 = [[Faure Gnassingbé]] | leader_title2 = [[Премьер миниистир]] | leader_name2 = [[Komi Sélom Klassou]] | area_rank = 125th | area_magnitude = 1 E10 | area_km2 = 56,785 | area_sq_mi = 21,925 | percent_water = 4.2 | population_estimate = 6.3million | population_estimate_rank = 100th¹ | population_estimate_year = 2006 | population_census = | population_census_year = | population_density_km2 = 108 | population_density_sq_mi = 280 | population_density_rank = 93rd² | GDP_PPP = $5.212 billion | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_year = 2007 | GDP_PPP_per_capita = $806 | GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $2.497 billion |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $386 | sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] | established_event1 = [[франция|Францияттан]] | established_date1 = [[Муус устар 27]] [[1960]] | HDI = {{increase}} 0.512 | HDI_rank = 152nd | HDI_year = 2007 | HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> | currency = [[CFA franc]] | currency_code = XOF | country_code = | time_zone = [[Greenwich Mean Time|GMT]] | utc_offset = +0 | time_zone_DST = | utc_offset_DST = | drives_on = right | cctld = [[.tg]] | calling_code = 228 | footnotes = }} '''Того''' диэн [[Арҕаа Африка]] дойдута. Кирбиилэhэр дойдулара [[Гана]] арҕаа, [[Бенин]] илин уонна [[Буркина Фасо]] хоту. Соҕуруу [[Гуинея хомото]] баар. Киин куората [[Ломэ]]. Иэнэ 57,000 км2 уонна олохтоохторун ахсаана 6,100,000. Олохтоохтор сүрүннээн [[агрикултуура|агрикултууранан]] дьарыктаналлар. Того [[франция|Францияттан]] [[1960]] сыллаахха тутулуга суох буолбута. [[1967]] с. [[Гнассиҥбе Эйадема]] президент буолбута. Эйадема [[Африка]] историятыгар ордук уhуннук салайбыт басхан эбит, 38 сыл [[2005]] өлүөр дылы. 2005 кини уола [[Фауре Гнассиҥбе]] президеҥҥа талыллыбыта. == Того бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 13]] — Босхолонуу күнэ * [[Муус устар 27]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (1961, Францияттан) * [[Бэс ыйын 21]] — Эрэйдэммиттэр күннэрэ {{африка}} [[Категория:Африка дойдулара]] gmnon3mi0i758pg22dk9xwheonad9b0 0 7837 428226 424295 2026-05-09T01:15:29Z Ojkhol 24881 /* Марокко бэлиэ күннэрэ */ 428226 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Марокко Хоруоллуга |conventional_long_name = <big> المملكة المغربية </big> <br /> al-Mamlaka al-Maġribiyya |common_name = Morocco |image_flag = Flag of Morocco.svg |image_coat = Coat of arms of Morocco.svg |image_map = Morocco in its region (de-facto and disputed hatched).svg |map_caption = Хаартаҕа сурааhыннаммыт сир [[Арҕаа Саhаара|Арҕаа Саhаараны]] көрдөрөр. |national_motto = "Allāh, al Waţan, al Malik" |national_anthem = "[[Hymne Chérifien]]" |official_languages = [[Араб тыла]] |ethnic_groups = 80% [[Арабтар]], 20% [[бербердар]], 0.8% [[Саhрауилар]], 0.3% ([[французтар]], [[испаннар]] уо.д.а.), 0.1% [[туарегтар]] |demonym = Moroccan |capital = [[Рабат]] |largest_city = [[Касабланка]] |government_type = [[Конституция монархията]] |leader_title1 = [[Хоруол]] |leader_name1 = [[Моhаммед VI]] |leader_title2 = [[Премьер миниистир]] |leader_name2 = [[Аббас Эл Фасси]] |sovereignty_type = Холбоhуу |sovereignty_note = [[1554]] |established_event1 = [[Саади династията]] |established_date1 = [[1554]] |established_event2 = [[Алауит династията]] (билигин) |established_date2 = [[1666]] |established_event3 = [[Тутулуга суох буолуу]] Францияттан |established_date3 = [[Кулун тутар 2]], [[1956]] |established_event4 = [[Тутулуга суох буолуу]] Испанияттан |established_date4 = [[Муус устар 7]], [[1956]] |area_rank = 57th |area_magnitude = 1_E10 |area_km2 = 446550 |area_sq_mi = 172,414 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 250km² |population_estimate = 31,352,000 |population_estimate_year = 2008-01 |population_estimate_rank = 37th |population_census = |population_census_year = |population_density_km2 = 70 |population_density_sq_mi = 181 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 122nd |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $126.943 billion |GDP_PPP_rank = 54th |GDP_PPP_per_capita = $4,093 (IMF) |GDP_PPP_per_capita_rank = 109th |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal = $75.116 billion |GDP_nominal_rank = 56th <!---IMF---> |GDP_nominal_per_capita = $2,422 (IMF) |GDP_nominal_per_capita_rank = 108th <!---IMF---> |HDI_year = 2007 |HDI = {{increase}} 0.646 |HDI_rank = 126th |PNB_rank = 60th |PIB_rank = 60th |HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |currency = [[Moroccan dirham]] |currency_code = MAD |time_zone = [[Western European Time|WET]] |utc_offset = +0 |time_zone_DST = [[Western European Summer Time|WEST]] |utc_offset_DST = +1 |drives_on = right |cctld = [[.ma]] |calling_code = 212 |footnotes = |footnote1 = }} '''Марокко''' ([[араб тыла|араб]]. المغرب‎"''al-Maġrib'') диэн [[Хоту Африка]] дойдута. Иэнэ 447,000 km2 уонна олохтоохторун ахсаана 34 млн. Киин куората [[Рабат]]. [[Атлантик океан]], [[Гибралтар силбэhиитэ|Гибралтар силбэhиитин]] уонна [[Сир ортотунааҕы байҕал]] кытылларыгар баар. Кирбиилэhэр [[алжир|Алжирдыын]] илин, [[испания|Испаниялыын]] хоту уонна [[мауритания|Мауританиялыын]] соҕуруу ([[Арҕаа Саhаара]] сирдэринэн). Марокко [[Африка]] дойдуларыттан соҕотох [[африка Унията|Африка Униятын]] кыттааччыта буолбатах. == Марокко бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 11]] — Утарылаһыы уонна тутулуга суох буолуу күнэ. 1956 сыллаахха бу дойду Францияттан уонна Испанияттан тутулуга суох буолуутун сөргүппүтэ * [[От ыйын 9]] — Хасан II күнэ * [[От ыйын 30]] — Бөрүстүөлгэ тахсыы күнэ<ref>[http://en.wikipedia.org/wiki/Public_holidays_in_Morocco Официальные праздничные/выходные дни в Марокко (англ.)]</ref>. * [[Атырдьах ыйын 20]] — [[Өрөбөлүүссүйэ күнэ (Марокко)|Өрөбөлүүссүйэ күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 21]] — Ыччат күнэ * [[Сэтинньи 18]] — Тутулуга суох буолуу күнэ. Францияттан уонна Испанияттан 1956 сыллаахха {{Geo-stub}} {{африка}} [[Категория:Африка дойдулара]] hblya3zbprc88knxgfj2oy1difqst21 0 7855 428228 427737 2026-05-09T01:16:29Z Ojkhol 24881 /* Тунис бэлиэ күннэрэ */ 428228 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Тунис Республиката |conventional_long_name = الجمهورية التونسية <br />''al-Jumhūriyya at-Tūnisiyya'' |common_name = Tunisia |image_flag = Flag of Tunisia.svg |image_coat = Coat of arms of Tunisia.svg |symbol_type = Coat of Arms |image_map = Tunisia in its region.svg |national_motto = حرية، نظام، عدالة (Hurriya, Nidham, 'Adala)<br />"Liberty, Order, Justice" |official_languages = [[Араб тыла]] |national_anthem = [[Humat Al Hima]] |demonym = Tunisian |capital = [[Тунис (куорат)|Тунис]] |latd=36 |latm=50 |latNS=N |longd=10 |longm=9 |longEW=E |largest_city = capital |government_type = [[Республика]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_title2 = [[Премьер миниистир]] |leader_name1 = [[Монсеф Марзуки]] |leader_name2 = [[Мехди Джомаа]] |area_rank = 92nd |area_magnitude = 1 E11 |area_km2 = 163610 |area_sq_mi = 63170 |percent_water = 5.0 |population_estimate = 10,327,800 |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_year = 2008 |GDP_PPP_per_capita = $8,020 |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $41.768 billion |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal_per_capita = $4,032 |population_estimate_rank = 79th |population_estimate_year = July 1, 2008 |population_census = 9,910,872 |population_census_year = 2004 |population_density_km2 = 63 <!--pop est 2008 (10327800) / land area(163610) =63.12--> |population_density_sq_mi = 163 |population_density_rank = 133rd (2005) |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |established_event1 = [[франция|Францияттан]] |established_date1 = [[Кулун тутар 20]] [[1956]] |HDI = {{increase}} 0.766 |HDI_rank = 91st |HDI_year = 2007 |HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |Gini = 39.8 |Gini_year = 2000 |Gini_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |currency = [[Тунис динаара]] |currency_code = TND |country_code = +216 |time_zone = [[Central European Time|CET]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] |utc_offset_DST = +2 |drives_on = right |cctld = [[.tn]] |calling_code = 216 |footnotes = }} '''Тунис''' ([[араб тыла|араб]]. تونس‎Tūnis) диэн [[Хоту Африка]] дойдута, кирбиилэhэр [[Алжир|Алжирдыын]] арҕаа уонна [[лиибийэ|Лиибийэлиин]] соҕуруулуу-илин. Дойду сирин 40% [[Саhаара]] кумах куйаар. Былыр Тунис сиригэр [[Финикия]] аатырбыт куората [[Картаго]] баара, онтон [[Ром Империята|Ром Империятын]] [[Африка провинция|Африка]] диэн провинцията, онтон [[Орто үйэлэр|Орто үйэлэргэ]] араас [[Магриб]] мусулмаан иллэрэ. == Тунис бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 11]] — Оҕо күнэ<ref>{{Cite web|url=https://webplus.info/index.php?page=358&calendar=tunisia-day-traditions-and-holidays|title=Праздники в Тунисе, тунисский календарь памятных дней и национальные традиции государства|publisher=WebPlus.info — Календарь Туниса|lang=ru|accessdate=2020-01-10}}</ref> * [[Кулун тутар 20]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ]] (1956, [[Быраансыйа|Франция]]ттан) * [[Кулун тутар 21]] — Ыччат күнэ * [[Муус устар 9]] — Сиэртибэлэр күннэрэ * [[Бэс ыйын 1]] — Конституция күнэ * [[От ыйын 24]] — Авуссу карнавала ({{lang-en|Awussu}}, {{lang-fr|Carnaval d'Aoussou}}). Бу тыл бербер тылыгар ''куйаас'' диэн суолталаах. * [[От ыйын 25]] — Өрөспүүбүлүкэ күнэ * [[Атырдьах ыйын 13]] — [[Тунис бэлиэ күннэрэ|Дьахтар күнэ]] (1956 сыллаахха Тус бэйэ туругун кодекса олоххо киирбит) * [[Балаҕан ыйын 3]] — Тутулуга суох буолуу хамсааһынын күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2444/ День движения независимости в Тунисе — 3 сентября. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref> * [[Алтынньы 15]] — Эвакуация күнэ. 1963 сыллаахха Франция сэриилэрэ дойдуттан бүтэһиктээхтик тахсыбыт күннэрин бэлиэтииллэр * [[Сэтинньи 7]] — Ахтыы күнэ == Быһаарыылар == {{Быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{rq|img}} {{африка}} [[Категория:Тунис| ]] okwxf89mf5qqoyvfvbw7spg3b8hsk2y 428249 428228 2026-05-09T01:32:09Z Ojkhol 24881 /* Тунис бэлиэ күннэрэ */ 428249 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Тунис Республиката |conventional_long_name = الجمهورية التونسية <br />''al-Jumhūriyya at-Tūnisiyya'' |common_name = Tunisia |image_flag = Flag of Tunisia.svg |image_coat = Coat of arms of Tunisia.svg |symbol_type = Coat of Arms |image_map = Tunisia in its region.svg |national_motto = حرية، نظام، عدالة (Hurriya, Nidham, 'Adala)<br />"Liberty, Order, Justice" |official_languages = [[Араб тыла]] |national_anthem = [[Humat Al Hima]] |demonym = Tunisian |capital = [[Тунис (куорат)|Тунис]] |latd=36 |latm=50 |latNS=N |longd=10 |longm=9 |longEW=E |largest_city = capital |government_type = [[Республика]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_title2 = [[Премьер миниистир]] |leader_name1 = [[Монсеф Марзуки]] |leader_name2 = [[Мехди Джомаа]] |area_rank = 92nd |area_magnitude = 1 E11 |area_km2 = 163610 |area_sq_mi = 63170 |percent_water = 5.0 |population_estimate = 10,327,800 |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_year = 2008 |GDP_PPP_per_capita = $8,020 |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $41.768 billion |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal_per_capita = $4,032 |population_estimate_rank = 79th |population_estimate_year = July 1, 2008 |population_census = 9,910,872 |population_census_year = 2004 |population_density_km2 = 63 <!--pop est 2008 (10327800) / land area(163610) =63.12--> |population_density_sq_mi = 163 |population_density_rank = 133rd (2005) |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |established_event1 = [[франция|Францияттан]] |established_date1 = [[Кулун тутар 20]] [[1956]] |HDI = {{increase}} 0.766 |HDI_rank = 91st |HDI_year = 2007 |HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |Gini = 39.8 |Gini_year = 2000 |Gini_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |currency = [[Тунис динаара]] |currency_code = TND |country_code = +216 |time_zone = [[Central European Time|CET]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] |utc_offset_DST = +2 |drives_on = right |cctld = [[.tn]] |calling_code = 216 |footnotes = }} '''Тунис''' ([[араб тыла|араб]]. تونس‎Tūnis) диэн [[Хоту Африка]] дойдута, кирбиилэhэр [[Алжир|Алжирдыын]] арҕаа уонна [[лиибийэ|Лиибийэлиин]] соҕуруулуу-илин. Дойду сирин 40% [[Саhаара]] кумах куйаар. Былыр Тунис сиригэр [[Финикия]] аатырбыт куората [[Картаго]] баара, онтон [[Ром Империята|Ром Империятын]] [[Африка провинция|Африка]] диэн провинцията, онтон [[Орто үйэлэр|Орто үйэлэргэ]] араас [[Магриб]] мусулмаан иллэрэ. == Тунис бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 11]] — Оҕо күнэ<ref>{{Cite web|url=https://webplus.info/index.php?page=358&calendar=tunisia-day-traditions-and-holidays|title=Праздники в Тунисе, тунисский календарь памятных дней и национальные традиции государства|publisher=WebPlus.info — Календарь Туниса|lang=ru|accessdate=2020-01-10}}</ref> * [[Тохсунньу 14]] — Өрөбөлүүссүйэ уонна ыччат күнэ * [[Кулун тутар 20]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ]] (1956, [[Быраансыйа|Франция]]ттан) * [[Кулун тутар 21]] — Ыччат күнэ * [[Муус устар 9]] — Сиэртибэлэр күннэрэ * [[Бэс ыйын 1]] — Конституция күнэ * [[От ыйын 24]] — Авуссу карнавала ({{lang-en|Awussu}}, {{lang-fr|Carnaval d'Aoussou}}). Бу тыл бербер тылыгар ''куйаас'' диэн суолталаах. * [[От ыйын 25]] — Өрөспүүбүлүкэ күнэ * [[Атырдьах ыйын 13]] — [[Тунис бэлиэ күннэрэ|Дьахтар күнэ]] (1956 сыллаахха Тус бэйэ туругун кодекса олоххо киирбит) * [[Балаҕан ыйын 3]] — Тутулуга суох буолуу хамсааһынын күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2444/ День движения независимости в Тунисе — 3 сентября. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref> * [[Алтынньы 15]] — Эвакуация күнэ. 1963 сыллаахха Франция сэриилэрэ дойдуттан бүтэһиктээхтик тахсыбыт күннэрин бэлиэтииллэр * [[Сэтинньи 7]] — Ахтыы күнэ == Быһаарыылар == {{Быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{rq|img}} {{африка}} [[Категория:Тунис| ]] f116o5alz6nv0ynpb7yirg6g8mdfni6 0 8637 428255 427571 2026-05-09T01:57:21Z Ojkhol 24881 /* Малави бэлиэ күннэрэ */ 428255 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Малауи Республиката<br />{{lang|ny|''Dziko la Malaŵi}} |conventional_long_name = Republic of Malaŵi |common_name = Malawi |image_flag = Flag of Malawi.svg |image_coat = Coat of arms of Malawi.svg |national_motto = Unity and Freedom |image_map = LocationMalawi.svg |national_anthem = {{lang|my|''[[Mulungu dalitsa Malaŵi]]''}}{{nbsp|2}}<small>([[Chichewa language|Chichewa]])<br />"Oh God Bless Our Land of Malawi"</small> |official_languages = [[Ааҥл тыла]] |demonym = Malawian |regional_languages = [[Чичэуа]] |capital = [[Лилоҥуэ]] |government_type = [[Демократия]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Bingu wa Mutharika]] |largest_city = [[Blantyre, Malawi|Blantyre]] |area_km2 = 118,484 |area_sq_mi = 45,747 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 99th |area_magnitude = 1 E11 |percent_water = 20.6% |population_estimate = 13,931,831 |population_estimate_year = 2008 |population_estimate_rank = |population_census = 9,933,868<ref name="Benson1" /> |population_census_year = 1998 |population_density_km2 = 118 |population_density_sq_mi = 305 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 91st |GDP_PPP_year = 2008 |GDP_PPP = $11.609 billion |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_per_capita = $850 |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $4.082 billion |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal_per_capita = $299 |HDI_year = 2007 |HDI = {{decrease}} 0.404 |HDI_rank = 166th |HDI_category = <span style="color:#e0584e;">low</span> |Gini = 38 |Gini_year = 2008 |Gini_category = <span style="color:red;">low</span> |FSI = 92.2 {{increase}} 2.4 |FSI_year = 2007 |FSI_rank = 29th |FSI_category :.) = <span style="color:#FF0000;">Alert</span> |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |sovereignty_note = [[Холбоhуктаах Хоруоллук]]тан |established_event1 = Тутулуга суох буолууну бигэргэтии |established_event2 = |established_date1 = [[От ыйын 6]], [[1964]] |established_date2 = |currency = [[Malawian kwacha|Kwacha]] (D) |currency_code = MWK |time_zone = [[Central Africa Time|CAT]] |utc_offset = +2 |time_zone_DST = ''not observed'' |utc_offset_DST = +2 |drives_on = left |cctld = [[.mw]] |calling_code = +265 |footnotes = }} '''Малауи Республиката''' ([[ааҥл тыла|ааҥл]]. ''Republic of Malawi'') диэн соҕуруулуу илин [[Африка]] дойдута, урук '''Ньясалэнд''' диэн ааттаах этэ. Кинилиин кирбиилэhэллэр [[Замбия]] хотугулуу арҕаа, [[Танзания]] хотугулуу илин уонна [[Мозамбик]] илин, соҕуруу уонна арҕаа. == Малави бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 15]] — Джон Чилембве күнэ * [[Кулун тутар 3]] — Суорума суолламмыттар күннэрэ * [[Ыам ыйын 14]] — Камузу күнэ * [[От ыйын 6]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ]] (Британияттан, [[1964]]); * Ахсынньы иккис бэнидиэнньигэ ([[Ахсынньы 8]]—[[Ахсынньы 14]]) — Мас олордуутун күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{африка}} [[Категория:Африка дойдулара]] 22qe3a5eoocpqzsuhualgjskczhkzov 0 8649 428233 428119 2026-05-09T01:19:38Z Ojkhol 24881 /* Танзания бэлиэ күннэрэ */ 428233 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Танзания Холбоhуктаах Өрөспүүбүлүкэтэ</br>''Jamhuri Ya Muungano Wa Tanzania'' |conventional_long_name = |common_name = Tanzania |image_flag = Flag of Tanzania.svg |image_coat = Coat of arms of tanzania.svg‎ |national_motto = "Uhuru na Umoja" |image_map = Tanzania in its region.svg |national_anthem = ''[[Mungu ibariki Afrika]]'' |official_languages = |official_languages = [[суаhили]] (de facto)<br />[[ааҥл тыла]] (Үрдүк сууттар, үөрэҕирии) |demonym = Tanzanian |capital = [[Додома]] |government_type = [[Өрөспүүбүлүкэ]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_title2 = [[Премьер миниистир]] |leader_name1 = [[Jakaya Mrisho Kikwete]] |leader_name2 = [[Mizengo Pinda]] |largest_city = [[Дар эс Салаам]] |area_km2 = 945,203 |area_sq_mi = 364,898 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 27th |area_magnitude = 1 E11 |percent_water = 6.2 |population_estimate = 40,000,000 |population_estimate_year = November 2006 |population_estimate_rank = 32nd |population_census = 37,445,392 |population_census_year = 2005 |population_density_km2 = 41 |population_density_sq_mi = 106 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 124th |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $48.921 billion |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_per_capita = $1,255 |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $16.691 billion |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $428 |HDI_year = 2008 |HDI = {{increase}} 0.503 |HDI_rank = 153th |HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |Gini = 34.6 |Gini_year = 2000–01 |Gini_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |sovereignty_note = [[Холбоhуктаах Хоруоллук|Холбоhуктаах Хоруоллуктан]] |established_event1 = Танганьика |established_event2 = Занзибар |established_event3 = Мергер |established_date1 = [[Ахсынньы 9]], [[1961]] |established_date2 = [[Тохсунньу 12]], [[1964]] |established_date3 = [[Муус устар 26]], [[1964]] |currency = [[Tanzanian shilling]] |currency_code = TZS |time_zone = [[East Africa Time|EAT]] |utc_offset = +3 |time_zone_DST = ''not observed'' |utc_offset_DST = +3 |drives_on = left |cctld = [[.tz]] |calling_code = +255² |footnotes = }} '''Танзания Холбоhуктаах Өрөспүүбүлүкэтэ''' ([[суаhили]]: ''Jamhuri ya Muungano wa Tanzania'') диэн [[Илин Африка]] дойдута. Кинилиин кирбиилэhэллэр [[Кения]] уонна [[Уганда]] хоту, [[Руанда]], [[Бурунди]] уонна [[Конго Демократ Өрөспүүбүлүкэтэ]] арҕаа, [[Замбия]], [[Малауи]] уонна [[Мозамбик]] соҕуруу. Илин [[Индия океана]] баар.<ref>[https://europefly.com/blog/ru/trips/tanzania-climate-sightseeing-cuisine Танзания: климат, ытык сирдэр, кухня]</ref> Танзания Холбоhуктаах Республиката 26 мкоаттан (улуустан) турар унитар [[республика]]. [[1996]] с. ыла дойду киин куората [[Додома]], ордук улахан куората уонна эргиэн киинэ [[Дар эс Салаам]]. == Этимология == «Танзания» топонима бу дойду састаабыгар киирбит икки холуонньа аата тэрилиннэ: -Танганьтан уонна Занзибартан, оттон бүтэр-үгэс быһыытынан дойдулар ааттарыттан. Танцияҕа икки киин куорат: административнай киинэ дар- эс историческай киин куората, оттон сокуону таһаарар-Додома, бырабыыталыстыба 1970- с сылларга сүрүн органнары көһөрбүтэ. == География == Дойду улахан өттө киэҥ нэлэмэн площадкалар ылаллар. Индия Океан кытылын кыйа биэрэк кытыыта тайаан сытар. Дойду территорията Африка бөдөҥ күөллэрин сорҕото баар: Хоманьика күөлэ (ол аата Байкал арҕаа уонна Ньээс соҕуруу өттүгэр. Танзанияҕа Африка саамай үрдүк хайата — стратовулк Килиманджаро (5895 м) турар. Тардыытын уһуна 3402 км., онтон Моҕотой — 451 км, тардыытын кытта-769 км, Малави — 475 км, Мозамбиктаах — 756 км, рудалаах — 217 км, Угда — 396 км уонна Замбиялаах — 338 км. == Климат == Турзани климата субкваториальный. Хоту икки сезон (кулун тутар — ыам уонна балаҕан ыйа-сэтинньи), соҕуруу — биир (сэтинньи — муус устар). Занзибар архипелаг арыыларыгар, күн ортото +28- тан 30- гар диэри, байҕал бириистэрэ күн- дьыл олус үчүгэй. Индия океаныгар уу температурата 24-26 км. Дойду киин өттүгэр (муора таһымыттан 1200-1700 м) орто температура 22-25 м. буолар, түүн сөрүүн буолуон сөп. == Танзания бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 1]] — Маһы олордуу күнэ. * [[Тохсунньу 12]] — Занзибар өрөбөлүүссүйэтин күнэ (1964) * [[Олунньу 5]] — [[Чама Ча Мапиндузи]] күнэ. * [[Муус устар 1]] — Мас олордор күн * [[Муус устар 26]] — Холбоһуу күнэ * [[От ыйын 7]] — Саба-Саба (суахили тылыгар "сэттэ-сэттэ" — сэттис ый сэттис күнэ), 1954 сыллаахха Танзанияны сомоҕолообут бэлиитикэ баартыйата үөскэбит күнэ (TANU, Танганьикатааҕы Африка дойдуларын сойууһа) * [[Атырдьах ыйын 8]] — Нане Нане күнэ — фермердэр күннэрэ (суахили тылыгар "аҕыс-аҕыс") * [[Алтынньы 14]] — Ньерере күнэ. Юлиус Ньерере — холуонньаны кытта охсуһааччы, социалист, 1961-62 сс. Танганьика премьер-миниистирэ, 1963-64 сс. — бэрэсидьиэнэ, онтон Танганьика Танзания буолбутун кэннэ 1985 с. диэри дойдуну салайбыта * [[Ахсынньы 9]] — Танганьика Британияттан 1961 сыллаахха тутулуга суох буолуутун бэлиэтиир күн == Быһаарыылар == {{Быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{африка}} [[Категория:Африка дойдулара]] can7iibmkg1k05dwyine20avrattinp 0 9093 428280 427547 2026-05-09T04:27:12Z Ojkhol 24881 /* Эфиопия бэлиэ күннэрэ */ 428280 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name={{lang|gez|2={{nobold|የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ <br /> ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ}}}}<br />''{{transl|gez|ye-Ītyōṗṗyā Fēdēralāwī Dīmōkrāsīyāwī Rīpeblīk}}'' |conventional_long_name=Этиопия Федерал Демократ Республиката |common_name=Ethiopia |image_flag=Flag of Ethiopia.svg |image_coat=Coat of arms of Ethiopia.svg |image_map=Ethiopia in its region.svg |national_motto=<!-- ETHIOPIA HAS NO NATIONAL MOTTO --> |national_anthem=<span style="line-height:1.33em;">''[[Wodefit Gesgeshi, Widd Innat Ityopp'ya]]''<br /><small>"March Forward, Dear Mother Ethiopia"</small></span>. |official_languages=[[Amharic]] |regional_languages=[[Languages of Ethiopia|Other languages]] official amongst the different [[People of Ethiopia|nationalities]] and their respective [[Regions of Ethiopia|regions]]. |ethnic_groups=[[Оромолар]] 34.49%, [[амhаралар]] 26.89%, [[сомалилар]] 6.20%, [[тиграйдар]] 6.07% |demonym=[[этиопия демографията|Этиоптар]] |capital=[[Аддис Абаба]] |latd=9|latm=01|latNS=N|longd=38|longm=44|longEW=E |largest_city=capital |government_type=[[Республика]] |leader_title1=[[Президент]] |leader_name1=[[Girma Wolde-Giorgis]] |leader_title2=[[Премьер миниистир]] |leader_name2=[[Meles Zenawi]] |sovereignty_type=[[история|Историята]] |sovereignty_note=[[X үйэ б.э.и.]] |established_event1=Төрүкү даатата |established_date1=[[980 б.э.и.]] |established_event2=[[Д'мт Хоруоллуга]] |established_date2=[[VIII үйэ б.э.и.]] |established_event3=[[Аксум Хоруоллуга]] |established_date3=[[IV үйэ б.э.и.]] |established_event4=[[Этиопия Империята]] |established_date4=[[1137]] |established_event5=[[Этиопия Дьон Демократ Республиката]] |established_date5=[[1987]] |established_event6=Демократ Республика |established_date6=[[1991]] |area_rank=27th |area_magnitude=1 E12 |area_km2=1,104,300 |area_sq_mi=426,371<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water=0.7 |population_estimate=73,500,000 |population_estimate_year=2008 |population_estimate_rank=15th<nowiki>²</nowiki> |population_census=53,477,265 |population_census_year=1994 |population_density_km2=70 |population_density_sq_mi=181<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank=123rd |GDP_PPP_year=2008 |GDP_PPP=$68.971 billion |GDP_PPP_rank=<small>75th</small> |GDP_PPP_per_capita=$871 |GDP_PPP_per_capita_rank=<small>168th</small> |GDP_nominal=$25.081 billion |GDP_nominal_year=2008 |GDP_nominal_per_capita=$317 |HDI_year=2008 |HDI={{increase}} 0.389 |HDI_rank=169th |HDI_category=<span style="color:#e0584e;">low</span> |FSI=95.3 {{increase}} 3.4 |FSI_year=2007 |FSI_rank=18th |FSI_category=<span style="color:red;">Alert</span> |currency=[[Ethiopian birr|Birr]] |currency_code=ETB |country_code=ETH |time_zone=[[East Africa Time|EAT]] |utc_offset=+3 |time_zone_DST=not observed |utc_offset_DST=+3 |drives_on=right |cctld=[[.et]] |calling_code=251 |Gini=30 |Gini_year=1999–00 |Gini_category=<span style="color:#fc0;">medium</span> |footnote1= |footnote2= }} '''Этиопия''' ([[гээз алпабыыт|гээз]]: ኢትዮጵያ ʾĪtyōṗṗyā) диэн [[Африка муоhа|Африка муоhугар]] баар дойду. Этиопиялыын кирбиилэhэллэр [[Эритрея]] хоту, [[Судан]] арҕаа, [[Кения]] соҕуруу, [[Сомалия]] илин уонна [[Дьибути]] хотугулуу илин. Иэнэ 1,100,000 км², олохтоохторун ахсаана 78,000,000 тахса. Киин куорат [[Аддис Абаба]]. == Эфиопия бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 19]] — Тимкат Богоявление (эбэтэр Кириһиэнньэ) бырааһынныьыгын кытта ситимнээх * [[Кулун тутар 2]] — [[Адуатааҕы кыргыһыыга кыайыы күнэ (1896 сыл)]]. * [[Ыам ыйын 5]] — Көҥүл күнэ (Патриоттар кыайбыт күннэрэ) * [[Ыам ыйын 28]] — Байыаннай эрэсиим охтубут күнэ (Дерг сууллубут күнэ, 1991) <ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2494/ День падения военного режима в Эфиопии — 28 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Балаҕан ыйын 11]] — Саҥа дьыл саҕаланыыта (Энкутаташ, {{lang-en|Enkutatash}}) * [[Балаҕан ыйын 12]] — Дойду өрө туруутун күнэ ([[1974]] сыллаахха), [[Хайле Селассие I]] ыраахтааҕыны суулларбыттар {{Geo-stub}} {{африка}} [[Категория:Африка дойдулара]] 8mpcqw95c94lc519m8wutuicfjh6vxq 428281 428280 2026-05-09T04:27:25Z Ojkhol 24881 /* Эфиопия бэлиэ күннэрэ */ 428281 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name={{lang|gez|2={{nobold|የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ <br /> ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ}}}}<br />''{{transl|gez|ye-Ītyōṗṗyā Fēdēralāwī Dīmōkrāsīyāwī Rīpeblīk}}'' |conventional_long_name=Этиопия Федерал Демократ Республиката |common_name=Ethiopia |image_flag=Flag of Ethiopia.svg |image_coat=Coat of arms of Ethiopia.svg |image_map=Ethiopia in its region.svg |national_motto=<!-- ETHIOPIA HAS NO NATIONAL MOTTO --> |national_anthem=<span style="line-height:1.33em;">''[[Wodefit Gesgeshi, Widd Innat Ityopp'ya]]''<br /><small>"March Forward, Dear Mother Ethiopia"</small></span>. |official_languages=[[Amharic]] |regional_languages=[[Languages of Ethiopia|Other languages]] official amongst the different [[People of Ethiopia|nationalities]] and their respective [[Regions of Ethiopia|regions]]. |ethnic_groups=[[Оромолар]] 34.49%, [[амhаралар]] 26.89%, [[сомалилар]] 6.20%, [[тиграйдар]] 6.07% |demonym=[[этиопия демографията|Этиоптар]] |capital=[[Аддис Абаба]] |latd=9|latm=01|latNS=N|longd=38|longm=44|longEW=E |largest_city=capital |government_type=[[Республика]] |leader_title1=[[Президент]] |leader_name1=[[Girma Wolde-Giorgis]] |leader_title2=[[Премьер миниистир]] |leader_name2=[[Meles Zenawi]] |sovereignty_type=[[история|Историята]] |sovereignty_note=[[X үйэ б.э.и.]] |established_event1=Төрүкү даатата |established_date1=[[980 б.э.и.]] |established_event2=[[Д'мт Хоруоллуга]] |established_date2=[[VIII үйэ б.э.и.]] |established_event3=[[Аксум Хоруоллуга]] |established_date3=[[IV үйэ б.э.и.]] |established_event4=[[Этиопия Империята]] |established_date4=[[1137]] |established_event5=[[Этиопия Дьон Демократ Республиката]] |established_date5=[[1987]] |established_event6=Демократ Республика |established_date6=[[1991]] |area_rank=27th |area_magnitude=1 E12 |area_km2=1,104,300 |area_sq_mi=426,371<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water=0.7 |population_estimate=73,500,000 |population_estimate_year=2008 |population_estimate_rank=15th<nowiki>²</nowiki> |population_census=53,477,265 |population_census_year=1994 |population_density_km2=70 |population_density_sq_mi=181<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank=123rd |GDP_PPP_year=2008 |GDP_PPP=$68.971 billion |GDP_PPP_rank=<small>75th</small> |GDP_PPP_per_capita=$871 |GDP_PPP_per_capita_rank=<small>168th</small> |GDP_nominal=$25.081 billion |GDP_nominal_year=2008 |GDP_nominal_per_capita=$317 |HDI_year=2008 |HDI={{increase}} 0.389 |HDI_rank=169th |HDI_category=<span style="color:#e0584e;">low</span> |FSI=95.3 {{increase}} 3.4 |FSI_year=2007 |FSI_rank=18th |FSI_category=<span style="color:red;">Alert</span> |currency=[[Ethiopian birr|Birr]] |currency_code=ETB |country_code=ETH |time_zone=[[East Africa Time|EAT]] |utc_offset=+3 |time_zone_DST=not observed |utc_offset_DST=+3 |drives_on=right |cctld=[[.et]] |calling_code=251 |Gini=30 |Gini_year=1999–00 |Gini_category=<span style="color:#fc0;">medium</span> |footnote1= |footnote2= }} '''Этиопия''' ([[гээз алпабыыт|гээз]]: ኢትዮጵያ ʾĪtyōṗṗyā) диэн [[Африка муоhа|Африка муоhугар]] баар дойду. Этиопиялыын кирбиилэhэллэр [[Эритрея]] хоту, [[Судан]] арҕаа, [[Кения]] соҕуруу, [[Сомалия]] илин уонна [[Дьибути]] хотугулуу илин. Иэнэ 1,100,000 км², олохтоохторун ахсаана 78,000,000 тахса. Киин куорат [[Аддис Абаба]]. == Эфиопия бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 19]] — Тимкат. Богоявление (эбэтэр Кириһиэнньэ) бырааһынныьыгын кытта ситимнээх * [[Кулун тутар 2]] — [[Адуатааҕы кыргыһыыга кыайыы күнэ (1896 сыл)]]. * [[Ыам ыйын 5]] — Көҥүл күнэ (Патриоттар кыайбыт күннэрэ) * [[Ыам ыйын 28]] — Байыаннай эрэсиим охтубут күнэ (Дерг сууллубут күнэ, 1991) <ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2494/ День падения военного режима в Эфиопии — 28 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Балаҕан ыйын 11]] — Саҥа дьыл саҕаланыыта (Энкутаташ, {{lang-en|Enkutatash}}) * [[Балаҕан ыйын 12]] — Дойду өрө туруутун күнэ ([[1974]] сыллаахха), [[Хайле Селассие I]] ыраахтааҕыны суулларбыттар {{Geo-stub}} {{африка}} [[Категория:Африка дойдулара]] mj8xsq1qqww4zjptbznk7jtc1qz0z5x 0 9137 428220 379087 2026-05-08T21:51:20Z BuickCentury04 28953 428220 wikitext text/x-wiki {{Infobox Company |company_name = Hummer |company_logo = [[Image:HUMMER wordmark.png|200px]] |company_type = GM салаата |foundation = 1992 |location_city = [[Детройт]], [[Мичиган]] |location_country = [[АХШ]] |key_people = |area_served = |industry = [[Аутомобил]] |products = ([[Hummer H1|H1]]) [[пикап]], SUV ([[Hummer H2|H2]], [[Hummer H3|H3]]) |parent = [[General Motors]] |homepage = [http://www.Hummer.com www.hummer.com] |footnotes = }} '''Hummer''' диэн [[General Motors]] оҥорор [[суол суох аутомобил]] брэна. Бастаан H1 [[HMMWV]] (Humvee) диэн сэрии массыыната этэ. [[Hummer H2]] уонна [[Hummer H3]] сивил мааркалар. [[Image:2006 Hummer H3 H1 and H2.jpg|right|thumb|375px|2006 Hummer линията: [[Hummer H3|H3]], [[Hummer H1|H1]] уонна [[Hummer H2|H2]] (L-R)]] [[категория:General Motors]] {{Company-stub}} ivbahjxzg31be8760f8ghg7f7ql15q7 0 9416 428271 427242 2026-05-09T04:17:39Z Ojkhol 24881 /* Техас бэлиэ күннэрэ */ 428271 wikitext text/x-wiki {{US state |Name = Texas |Fullname = Техас штата</br>State of Texas |Former = Republic of Texas |Flag = Flag of Texas.svg |Flaglink = [[Техас былааҕа]] |Seal =Seal_of_Texas.svg |Seallink = [[Техас дьаралыга]] |Map = Map_of_USA_TX.svg |Nickname = The Lone Star State |Motto = Friendship |Demonym = [[Texan]] |Capital = [[Остин]] |LargestCity = [[Хьюстон]] |LargestMetro = [[Dallas–Fort Worth Metroplex|Dallas–Fort Worth–Arlington]] |Governor = [[Rick Perry]] ([[Republican Party (United States)|R]]) |Lieutenant Governor = [[David Dewhurst]] (R) |Senators = [[Kay Bailey Hutchison]] (R)<br />[[John Cornyn]] (R) |Representative=20 республикан, 12 демократ |PostalAbbreviation = TX |TradAbbreviation = Tex. |BorderingStates = [[Arkansas]], [[Louisiana]],<br />[[New Mexico]], [[Oklahoma]] |OfficialLang = Суох |AreaRank = 2nd |TotalAreaUS = 268,820 |TotalArea = 696,241 |LandAreaUS = 261,797 |LandArea = 678,051 |WaterAreaUS = 6,784 |WaterArea = 17,574 |PCWater = 2.5 |PopRank = 2nd |2000Pop (old) = 20,851,820 |2000Pop = 24,326,974 (2008) |DensityRank = 26th |2000DensityUS = 79.6 |2000Density = 30.75 |Total GDP = $1,065,891,000 |Total GDP Rank = 2nd |Per capita GDP = $43,283 |Per Capita GDP Rank = 16th |AdmittanceOrder = 28th |AdmittanceDate = [[Ахсынньы 29]], [[1845]] |TimeZone = [[Central Standard Time Zone|Central]]: [[UTC]]-6/[[Сайыҥҥы кэм|-5]] |TZ1Where = most of state |TimeZone2 = [[Mountain Standard Time Zone|Mountain]]: UTC-7/-6 |TZ2Where = tip of [[West Texas]] |Latitude = 25° 50′ N to 36° 30′ N |Longitude = 93° 31′ W to 106° 39′ W |WidthUS = 773 |Width = 1,244 |LengthUS = 790 |Length = 1,270 |HighestPoint = [[Guadalupe Peak]] |HighestElevUS = 8,749 |HighestElev = 2,667 |MeanElevUS = 1,700 |MeanElev = 520 |LowestPoint = [[Мексика хомото|Мексика хомотун]] кытыла |LowestElevUS = 0 |LowestElev = 0 |ISOCode = US-TX |Website = www.texasonline.com/ }} '''Техас''' ({{lang-en|Texas}}) диэн [[АХШ]] соҕуруу штата. Хос аата ''Соҕотох сулус штата'' (''The Lone Star State''). Иэнинэн (696,200 км2) уонна олохтоохторунан (24.3 млн) Америка иккис улахан штата. Киин куората [[Остин]]. Ордук улахан куората [[Хьюстон]], атын улахан куораттара [[Сан Антонио]] уонна [[Эль Пасо]]. Америка [[сүөһү]] иитиитин индустриятын киинэ. Ол курдук [[cowboy]] диэн ынахсыт идэлээх киhи Техас аан дойдуга биир биллэр бэлиэтэ буолар. Историятынан уонна култууратынан, Техас [[Соҕуруу Холбоhуктаах Штаттар|АХШ Соҕуруутун]] ирээтэ буолар. Ол гынан баран, [[Испания|Испан]] уонна [[Мексика|Мексикан]] төрүттээх буоларын быhыытынан [[Соҕуруулуу арҕаа Холбоhуктаах Штаттар|АХШ соҕуруулуу арҕаатын]] ирээтэ эмиэ буолуон сөп. "Six flags over Texas" (Техас үрдүнэн алта былаах) диэн этии бу сири хас да дойдулар бас билэ сылдьыбыттарыттан үөскээбитэ. Испания Техас сирин бас билбит бастакы [[Эуропа]] дойдута этэ. [[Франция]] Техаска кылгас кэмҥэ колония тэрийэ сылдьыбыта. [[1836]] дылы штат сирин Мексика бас билэрэ. Бу сылга тутулуга суох [[Техас Республиката]] тэриллибитэ. [[1845]] Холбоhуктаах Штаттарга 28с штатынан кыттыспыта. [[1861]] саҥатыгар Техас Холбоhуктаах Штаттартан арахсыбыта уонна бу сыл [[кулун тутар 23]] күнүгэр [[Америка Конфедерат Штаттара|Америка Конфедерат Штаттарыгар]] кыттыспыта. [[1870]] Конгресс уурааҕынан Техас Холбоhуктаах Штаттарга төннүбүтэ. [[1900-с]] саҥаларыгар штат сиригэр [[нефть]] булуллан экономика үлүскэн сайдыыта саҕаламмыта. Билигин Техас диверсификациялаах экономикалаах. Экономикатын бас олохторунан буолаллар үрдүк [[технология]], биомедик чинчийии уонна үрдүк [[үөрэҕирии]]. == Техас бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 19]] — Конфедерация дьоруойдарын күнэ. {{Флагификация|Алабама}}, {{Флагификация|Арканзас}}, {{Флагификация|Флорида}}, {{Флагификация|Джорджия}}, {{Флагификация|Миссисипи}} бу күнү Роберт Э. Ли күнэ диэн аатынан бэлиэтииллэр. * [[Ахсынньы 26]] (Хьюстон) — Мауро Хамза күнэ * [[Муус устар 21]] — Сан-Хасинто күнэ [[Категория:АХШ штаттара]] gymo1dxs3mb1raxk7aw2cjygr1ue3lz 0 9420 428274 385803 2026-05-09T04:21:54Z Ojkhol 24881 428274 wikitext text/x-wiki {{US state | Name = Arkansas | Fullname = Арканзас штата<br />State of Arkansas | Flag = Flag of Arkansas.svg | Flaglink = [[Арканзас былааҕа]] | Seal = Seal of Arkansas.svg | Map = Map of USA AR.svg | Nickname = The Natural State (билиҥҥи)<br /> The Land of Opportunity (урукку) | Motto = [[Regnat populus]] | MottoEnglish = The People Rule | Capital = [[Литтл Рок]] | OfficialLang = [[Ааҥл тыла]] | Demonym = [[Adjectivals and demonyms for U.S. states|Arkansan]] | LargestCity = [[Литтл Рок]] | LargestMetro = [[Мемфис метрополитен зоната]] | Governor = [[Mike Beebe]] ([[Democratic Party (United States)|D]]) | Lieutenant Governor = [[Bill Halter]] (D) | Senators = [[Blanche Lincoln]] (D)<br />[[Mark Pryor]] (D) |Representative=3 демократ, 1 республикан | PostalAbbreviation = AR | TradAbbreviation = Ark. | AreaRank = 29^th | TotalArea = 137,002 | TotalAreaUS = 53,179 | LandArea = 134,856 | LandAreaUS = 52,068 | WaterArea = 2876 | WaterAreaUS = 1,110 | PCWater = 2.09 | PopRank = 32^nd | 2000Pop (old) = 2,673,400 | 2000Pop = 2,855,390 (2008) <br /> 2,673,400 (2000) | Median Income = $24,375 (50th) | DensityRank = 34^th | 2000Density = 19.82 | 2000DensityUS = 51.34 | AdmittanceOrder = 25^th | AdmittanceDate = [[Бэс ыын 15]], [[1836]] | TimeZone = [[Central Standard Time Zone|Central]]: [[Coordinated Universal Time|UTC]]-6/[[Сайыҥҥы кэм]]-5 | Latitude = 33° 00′ N to 36° 30′ N | Longitude = 89° 39′ W to 94° 37′ W | Width = 385 | WidthUS = 239 | Length = 420 | LengthUS = 261 | HighestPoint = [[Mount Magazine]] | HighestElev = 840 | HighestElevUS = 2,753 | MeanElev = 198 | MeanElevUS = 650 | LowestPoint = [[Ouachita River]] | LowestElev = 17 | LowestElevUS = 55 | ISOCode = US-AR | TradAbbrev = Ark | Website = www.arkansas.gov }} '''Арканзас''' ({{lang-en|Arkansas}}) диэн [[АХШ]] соҕуруу штата. Алта штаттыын кирбиилэhэр, илинигэр [[Миссиссиппи өрүс]] баар. Киин уонна ордук улахан [[Киин куорат|куората]] диэн [[Литтл Рок]]. === Бэлиэ күннэрэ === * [[Тохсунньу 19]] — Роберт Э. Ли күнэ ({{Флагификация|Алабама}}, {{Флагификация|Флорида}}, {{Флагификация|Джорджия}}, {{Флагификация|Миссисипи}} эмиэ бэлиэтииллэр). {{Флагификация|Техас}} Конфедерация дьоруойдарын күнэ диэн аатынан бэлиэтиир. [[Категория:АХШ штаттара]] dj8hpfxdj9q0j8rlrcg8ija6uy100ij 0 9422 428272 424661 2026-05-09T04:20:39Z Ojkhol 24881 /* Алабама бэлиэ күннэрэ */ 428272 wikitext text/x-wiki {{US state | Name = Alabama | Fullname = Алабама штата<br />State of Alabama | Flag = Flag of Alabama.svg | Flaglink = [[Алабама былааҕа]] | Seal = Seal of Alabama.svg | Map = Map of USA AL.svg | Nickname = Yellowhammer State, Heart of [[Dixie]] | Demonym = Alabamian эбэтэр Alabaman | Motto = [[Audemus jura nostra defendere]] | MottoEnglish = We dare defend our rights | Capital = [[Монтгомери, Алабама|Монтгомери]] | OfficialLang = Ааҥл | Languages = Ааҥл (96.17%)<br />Испан (2.12%) | LargestMetro = [[Birmingham-Hoover-Cullman Combined Statistical Area|Greater Birmingham Area]] | LargestCity = [[Бирмингем, Алабама|Бирмингем]]<br />229,800 <small>(2007)</small> | Governor = [[Bob R. Riley|Robert R. Riley]] ([[Republican Party (United States)|R]]) | Lieutenant Governor = [[Jim Folsom, Jr.]] ([[Democratic Party (United States)|D]]) | Senators = [[Richard Shelby]] (R)<br />[[Jeff Sessions]] (R) |Representative =4 республикан, 3 демократ | TradAbbreviation = Ala. | PostalAbbreviation = AL | AreaRank = 30th | TotalArea = 135,765 | TotalAreaUS = 52,419 | LandArea = 131,426 | LandAreaUS = 50,744 | WaterArea = 4,338 | WaterAreaUS = 1,675 | PCWater = 3.20 | PopRank = 23rd | 2000Pop = 4,661,900 (2008) <br /> 4,447,100 (2000) | DensityRank = 27^th | 2000Density = 33.84 | 2000DensityUS = 84.83 | AdmittanceOrder = 22nd | AdmittanceDate = December 14, 1819 | TimeZone = [[Central Standard Time Zone|Central]]: [[Coordinated Universal Time|UTC]]-6/[[Сайыҥҥы кэм|DST]]-5 | Latitude = 30° 11′ N to 35° N | Longitude = 84° 53′ W to 88° 28′ W | Width = 306 | WidthUS = 190 | Length = 531 | LengthUS = 330 | LargestCounty = [[Baldwin County, Alabama|Baldwin County]] | HighestPoint = [[Mount Cheaha]] | HighestElev = 734 | HighestElevUS = 2,407 | MeanElev = 152 | MeanElevUS = 499 | LowestPoint = [[Мексика хомото]] | LowestElev = 0 | LowestElevUS = 0 | ISOCode = US-AL | Website = www.alabama.gov }} '''Алабама''' (''Alabama'') диэн [[АХШ]] соҕуруу штата (22-с). Олохтоохторун ахсаана 4.6 млн ([[2006]]). Киин куорат [[Монтгомери, Алабама|Монтгомери]]. == Алабама бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 19]] — Роберт Э. Ли күнэ ({{Флагификация|Алабама}}, {{Флагификация|Арканзас}}, {{Флагификация|Флорида}}, {{Флагификация|Джорджия}}, {{Флагификация|Миссисипи}} эмиэ бэлиэтииллэр). {{Флагификация|Техас}} Конфедерация дьоруойдарын күнэ диэн аатынан бэлиэтиир. * [[Ахсынньы 14]] — Алабама күнэ [[Категория:АХШ штаттара]] dhq7idqjm0f6srovivwu29bn2pcep0l 428273 428272 2026-05-09T04:20:54Z Ojkhol 24881 /* Алабама бэлиэ күннэрэ */ 428273 wikitext text/x-wiki {{US state | Name = Alabama | Fullname = Алабама штата<br />State of Alabama | Flag = Flag of Alabama.svg | Flaglink = [[Алабама былааҕа]] | Seal = Seal of Alabama.svg | Map = Map of USA AL.svg | Nickname = Yellowhammer State, Heart of [[Dixie]] | Demonym = Alabamian эбэтэр Alabaman | Motto = [[Audemus jura nostra defendere]] | MottoEnglish = We dare defend our rights | Capital = [[Монтгомери, Алабама|Монтгомери]] | OfficialLang = Ааҥл | Languages = Ааҥл (96.17%)<br />Испан (2.12%) | LargestMetro = [[Birmingham-Hoover-Cullman Combined Statistical Area|Greater Birmingham Area]] | LargestCity = [[Бирмингем, Алабама|Бирмингем]]<br />229,800 <small>(2007)</small> | Governor = [[Bob R. Riley|Robert R. Riley]] ([[Republican Party (United States)|R]]) | Lieutenant Governor = [[Jim Folsom, Jr.]] ([[Democratic Party (United States)|D]]) | Senators = [[Richard Shelby]] (R)<br />[[Jeff Sessions]] (R) |Representative =4 республикан, 3 демократ | TradAbbreviation = Ala. | PostalAbbreviation = AL | AreaRank = 30th | TotalArea = 135,765 | TotalAreaUS = 52,419 | LandArea = 131,426 | LandAreaUS = 50,744 | WaterArea = 4,338 | WaterAreaUS = 1,675 | PCWater = 3.20 | PopRank = 23rd | 2000Pop = 4,661,900 (2008) <br /> 4,447,100 (2000) | DensityRank = 27^th | 2000Density = 33.84 | 2000DensityUS = 84.83 | AdmittanceOrder = 22nd | AdmittanceDate = December 14, 1819 | TimeZone = [[Central Standard Time Zone|Central]]: [[Coordinated Universal Time|UTC]]-6/[[Сайыҥҥы кэм|DST]]-5 | Latitude = 30° 11′ N to 35° N | Longitude = 84° 53′ W to 88° 28′ W | Width = 306 | WidthUS = 190 | Length = 531 | LengthUS = 330 | LargestCounty = [[Baldwin County, Alabama|Baldwin County]] | HighestPoint = [[Mount Cheaha]] | HighestElev = 734 | HighestElevUS = 2,407 | MeanElev = 152 | MeanElevUS = 499 | LowestPoint = [[Мексика хомото]] | LowestElev = 0 | LowestElevUS = 0 | ISOCode = US-AL | Website = www.alabama.gov }} '''Алабама''' (''Alabama'') диэн [[АХШ]] соҕуруу штата (22-с). Олохтоохторун ахсаана 4.6 млн ([[2006]]). Киин куорат [[Монтгомери, Алабама|Монтгомери]]. == Алабама бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 19]] — Роберт Э. Ли күнэ ({{Флагификация|Арканзас}}, {{Флагификация|Флорида}}, {{Флагификация|Джорджия}}, {{Флагификация|Миссисипи}} эмиэ бэлиэтииллэр). {{Флагификация|Техас}} Конфедерация дьоруойдарын күнэ диэн аатынан бэлиэтиир. * [[Ахсынньы 14]] — Алабама күнэ [[Категория:АХШ штаттара]] 8n4vo49z2q2zw4rsa0zd19coltc36yy 0 9423 428275 427960 2026-05-09T04:22:31Z Ojkhol 24881 /* Бэлиэ күннэрэ */ 428275 wikitext text/x-wiki {{US state | Name = Florida | Fullname = Флорида штата</br>State of Florida | Flag = Flag of Florida.svg | Flaglink = [[Флорида былааҕа]] | Seal =Seal_of_Florida.svg | Map = Map of USA FL.svg | Nickname = The Sunshine State | Demonym = Floridian | Motto = [[In God We Trust]] | State Song = [[Old Folks At Home]] | Capital = [[Таллаhасси]] | Senators = [[Bill Nelson (politician)|Bill Nelson]] (D)<br />[[Mel Martinez]] (R) |Representative=15 республикан, 10 демократ | LargestCity = [[Дьэксонвилл]] | LargestMetro= [[Соҕуруу Флорида метрополитен зоната]] | UnincorporatedPlace = [[Brandon, Florida|Brandon]] | Governor = [[Charlie Crist]] (R) | Lieutenant Governor = [[Jeff Kottkamp]] (R) | PostalAbbreviation = FL | TradAbbreviation = Fla. | BorderingStates = [[Alabama]], [[Georgia (U.S. state)|Georgia]] | OfficialLang = Ааҥл | AreaRank = 22^nd | TotalArea = 170,304 | TotalAreaUS=65,795 | LandArea = 139,670 | LandAreaUS = 53,927 | WaterArea = 30,634 | WaterAreaUS = 11,828 | PCWater = 17.9 | PopRank = 4^th | 2000Pop = 18,328,340 (2008)<br /> 15,982,378 (2000) | | DensityRank = 8^th | 2000DensityUS = 338.4 | 2000Density = 130.67 <!-- 18,251,243 div by 139,670 = 130.67 not 114.43 --> | MedianHouseholdIncome = $41,171 | IncomeRank = 36^th | AdmittanceOrder = 27^th | AdmittanceDate = March 3, 1845 | TimeZone = [[Eastern Time Zone (North America)|Eastern]]: [[Coordinated Universal Time|UTC]]-5/[[Сайыҥҥы кэм]]-4 | TZ1Where = peninsula | TimeZone2 = [[North American Central Time Zone|Central]]: UTC-6/DST-5 | TZ2Where = [[Florida Panhandle|panhandle]] | Latitude = 24°27′ N to 31° N | Longitude = 80°02′ W to 87°38′ W | Width = 582 | WidthUS= 361 | Length = 721 | LengthUS= 447 | HighestPoint = [[Britton Hill]] | HighestElev = 105 | HighestElevUS = 345 | MeanElev = 30 | MeanElevUS = 98 | LowestPoint = [[Атлантик океан]] | LowestElev = 0 | LowestElevUS = 0 | ISOCode = US-FL | Zipcodes = 32003-34997 | Areacodes = 239,305,321,352,386,407,561,689,727,754,772,786,813,850,863,904,941,954 | Website = www.myflorida.com }} '''Флорида''' (''Florida'') диэн [[АХШ]] соҕуруулуу илин штата. Кинилиин кирбиилэhэллэр [[Алабама]] хотугулуу арҕаа уонна [[Дьордьия]] хотугулуу илин. Арҕаа уонна соҕуруу [[Мексика хомото]], илин [[Атлантик океан]] баар. Флорида улахан өттө [[хумид субтропик климат]]таах, соҕуруу өттө [[тропик климат]]таах. Арҕаа уонна Атлантика Океан икки ардыларыгар, соҕурууттан Флорид силбэһиитэ баар. Хоту өттүнэн Алабама уонна Дьордьия штаты кытта быысаһар. Байҕал кыраныыссалара сир хоту өттүн уонна Флорида арыыларын бөлөҕөр-Кис соҕуруу диэки баар. Нэһилиэнньэтэ-21 570 527 киһи: 3-с АХШ штата (Калифорния уонна Техас кэнниттэн). Сирин иэнэ — 170 304 км2: 22-с АХШ штата. Ордук улахан куората — Джэксонвилл, бөдөҥ куораттара-Майа, Тампа, Орландо. == Экономика == Флорида штат ВВП ВВП $776,3 млрд. — АХШ- гар 4- с миэстэ (2011 с. атырдьах ыйыгар), бу көрдөрүү Австралия ВВП- гар тэҥнэһиэн сөп. Флорида-цитрустары оҥорор АХШ ыытааччы штата. Дойду үүнүүтүн үс гыммыт биирэ-Флорида тыатын сиригэр түмсэн цитруса үүннэрэллэр. Сүрүннээн апельсин уонна грейпрузтар. Арай биир кэнники 100 сылга цитрус Флорида үүнүүтэ хатан хаалбыт. Бу ХХ үйэ 80- с сылларын бүтүүтэ буолбута. Фермердэр, хаһаайыстыбалар лейкленд уонна Орландо куораттан хоту сытар фермердэр цитрусовай производствоттан аккаастанарга күһэллибиттэрэ. Былырыыҥҥы рынокка маарынныыр фрукталар киирбиттэригэр цитрус сыаната эмискэ түстэ уонна фермердэр алдьаннылар. Билигин цитрустары оҥорор хамыыһыйа кытаанах хонтуруолугар оннооҕор тымныы кыһын кэнниттэн даҕаны сыана үрдүүрүгэр көмөлөһөр. Хотугу Флорида үөскээн улааппыт табах атын төрүт культуратынан ааҕыллар. Культивирование ХХ үйэ 20- с сылларын бүтүүтэ саҕаламмыта, грызунов кэриэс планторида сүктэрбитин кэннэ, үүнүү улахан өттүн урусхаллаабыттара. Табаҕы үүннэрии ырыынагын киинэ Лайв- Ок (Чечня Oak) диэн Лайв- Дьокуускай куорат ааҕыллар. Цитусовай, табахтан ураты, соҕуруу өттүгэр флоридтар сахарал хомуһу үүннэрэр, үүннэрэр. Октобий күөл соҕуруу кытылыгар Клюистон сахарал тростнигын культивалааһын киинэ буолар. Бу тыа хаһаайыстыбатын культуратын оҥорон таһаарыы 1961 сыллааҕы кубинскай революция кэнниттэн кэҥээбитэ, АХШ Арыылаах хомуһу саптары тохтоппуттара. Флорида — дойду ырыынагар биир бөдөҥ поставщиктарыттан биирдэстэрэ. Штат сүрүн балыксыттара: Пенкола уонна Апалачикола кытылыгар, оттон Атлантика кытылыгар — Бичик (Fernna Bechh) уонна Нью- Смирна- Бичик. Уонна, биллэн турар, Флорида арыыта-Кис. Манна розаны кириэппэс хостууллар, олорор сирэ Таматтан харгыс арыыларга диэри уһунна. Крееток таһынан, балыксыттар дойду рыногар араас көрүҥнэри, ол иһигэр Испан макелын, хара кефаль, ону таһынан молюсков, Омар уонна крабтары туруорсаллар. Апалачикола саалатыгар устрицаны араараллар. Штатка олус киэҥник спортивнай балыктааһын. Кинини штат дохуоттарын улаатыннарыы индустриятын тутаах салаатыгар ааттыахха сөп. Флорида территориятын 45 % тыаҕа сабыллыбыт. Өссө урукку кэмнэргэ бэс ойуурдара АХШ байыаннай- муора флотун туһугар мас кэрдиитэ буолар. Ол гынан баран, XIX үйэ бүтүүтэ муҥур уһукка тиэллибит — тыалар кэрдиллибиттэр. Ол гынан баран, штат гражданнара эргэ кэрдиистэри миэстэтигэр саҥа тыалары олордубуттара уонна 1940 сыллаахха ойууру үүннэрии саҥа тэтиминэн барбыта. Экономикаҕа туристическай индустрия биир тутаах уонна улахан дохуоттаах буолар. Флоридтар-Майа, Майа-Бичик, Орландия, Орландия «Мир Дисней» пааркалара уонна Universal-Лодердейл, Палм- Бичик, Сент-Питерсерг, Панама-Сити, Панама-Бичик, биэнсийэ. Аны национальнай парк оройуоннарыгар сытар куораттар. Чуолаан туристическай индустрия штат экономикатын промышленнай салааларын сайыннарыыга сабыдыаллаата.<ref>[https://dwellics.com/florida/moving-to-panama-city-beach Панама - Сити-бичиккэ көһүү уратыта] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220210183817/https://dwellics.com/florida/moving-to-panama-city-beach |date=2022-02-10 }}</ref> Флорида саамай үрдүк дьиэлэрин сүрүн өттө 2000- с сылларга тутуллубут. === Бэлиэ күннэрэ === * [[Тохсунньу 19]] — Роберт Э. Ли күнэ ({{Флагификация|Алабама}}, {{Флагификация|Арканзас}}, {{Флагификация|Джорджия}}, {{Флагификация|Миссисипи}} эмиэ бэлиэтииллэр). {{Флагификация|Техас}} Конфедерация дьоруойдарын күнэ диэн аатынан бэлиэтиир. * [[Олунньу 15]] — Сьюзан Б. Энтони күнэ. Сьюзен Энтони (1820 — 1906) төрөөбүт күнүгэр дьахтар быыбарга кыттар быраабын кэрэһилээн бэлиэтииллэр, Флорида штаакка бу күн өрүүллэр, Калифорнияҕа оскуолаларга үөрэх буолбат, уопсастыбанай үлэнэн дьарыктаналлар, атын штааттарга араас тэрээһиннэри ыыталлар == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:АХШ штаттара]] k6tcocs313zttymucy72p8f1y7hi86l 0 10633 428252 428050 2026-05-09T01:55:04Z Ojkhol 24881 /* Венесуала бэлиэ күннэрэ */ 428252 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = ''República Bolivariana de Venezuela'' |conventional_long_name = Венесуэла Боливариан Республиката |common_name = Venezuela |image_flag = Flag of Venezuela.svg |image_coat = Coat of arms of Venezuela.svg |image_map = South America location VEN.png |national_motto = ''Dios y Federación'' |national_anthem = ''[[Gloria al Bravo Pueblo]]'' |official_languages = [[Испан тыла]] |languages_type = |languages = |ethnic_groups = 70% [[метистар]], 20% [[үрүҥ дьон|үрүҥнэр]], 5% [[америндар]], 5% атыттар ([[африкалар]], [[арабтар]], [[азиялар]]) |demonym = Venezuelan |capital = [[Каракас]] |latd=10 |latm=30 |latNS=N |longd=66 |longm=58 |longEW=W |largest_city = capital |government_type = [[Республика]] |leader_title1 = [[Президет]] |leader_name1 = [[Nicolás Maduro]] |leader_title2 = |leader_name2 = |area_rank = 33rd |area_magnitude = 1 E11 |area_km2 = 916,445 |area_sq_mi = 353,841 |percent_water = 0.32\ |population_estimate = 28,199,822 |population_estimate_rank = 40th |population_estimate_year = February 2008 |population_census = 23,054,985 |population_census_year = 2001 |population_density_km2 = 30.2 |population_density_sq_mi = 77 |population_density_rank = 173rd |GDP_PPP = $358.623 billion |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_year = 2008 |GDP_PPP_per_capita = $12,785 |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $319.443 billion |GDP_nominal_rank = |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal_per_capita = $11,388 |GDP_nominal_per_capita_rank = |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |established_event1 = [[Испания]]ттан |established_date1 = [[От ыйын 5]], [[1811]] |established_event2 = [[Улуу Колумбия]]ттан |established_date2 = [[Тохсунньу 13]], [[1830]] |established_event3 = Билинии |established_date3 = [[Кулун тутар 30]], [[1845]] |HDI = {{increase}} 0.826 |HDI_rank = 61st |HDI_year = 2007 |HDI_category = <font color="#009900">high</font> |Gini = 42.2 |Gini_year = 2007 |Gini_category = <font color="#e0584e">high</font> |currency = [[Venezuelan bolívar|Bolívar fuerte]]{{ref label|currency|4|none}} |currency_code = VEF |country_code = |time_zone = [[UTC-4]] |utc_offset = |time_zone_DST = |utc_offset_DST = |drives_on = right |cctld = [[.ve]] |calling_code = 58 |footnotes = }} '''Венесуэла''' ({{lang-es|Venezuela}}, лит. «кыра [[Венеция]]») диэн [[Соҕуруу Америка]] хотутугар, [[Кариб байҕала|Кариб байҕалын]] кытылыгар баар дойду. Иэнэ 916,445 км², олохтоохторун ахсаана 26,414,816. Киин куорат [[Каракас]]. Испанияттан [[1811]] сыллаахха тутулуга суох буолбут. Тутулуга суох буолуу күнүн [[от ыйын 5]] күнүгэр бэлиэтииллэр. == Венесуала бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 15]] — Учуутал күнэ * [[Олунньу 12]] — Ыччат күнэ * [[Олунньу 20]] — Федерация күнэ * [[Муус устар 14]] ({{Флагификация|Сальвадор}}, {{Флагификация|Гаити}}, {{Флагификация|Гондурас}} эмиэ бэлиэтииллэр) — Панамерика күнэ * [[Муус устар 19]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (1810) * [[Бэс ыйын 29]] — Арыгы кыргыһыыта (Batalla de Vino). Олохтоохтор кыһыл арыгыннан бэйэ-бэйэлэрин ыһыахтыыллар, ол кэнниттэн "борооскулар кыргыһыыларын" ыыталлар (оҕустар кыргыһыыларын курдук эрээри, борооскулары өлөрбөттөр). * [[От ыйын 5]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ]] (Испанияттан [[1811]]) * [[От ыйын 24]] — Байҕал байыаннай флотун күнэ * [[От ыйын 24]] — [[Симон Боливар|Симон Боливары]] ахтар күн. Маны таһынан Эквадор, Колумбия, Боливия бэлиэтииллэр * [[Атырдьах ыйын 3]] — Былаах күнэ. Дойду гвардиятын күнэ * [[Балаҕан ыйын 20]] — Санааны аһаҕастык этии күнэ<ref>{{Cite web |url=http://www.irc-hispano.es/noticias/internet/511-dia-de-la-libertad-de-expresion-de-pensamiento |title=20 сентября в Перу, Венесуэле и Уругвае отмечается как официальный ''День свободы выражения мыслей'' (испанский) |accessdate=2012-09-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120816170935/http://www.irc-hispano.es/noticias/internet/511-dia-de-la-libertad-de-expresion-de-pensamiento |archivedate=2012-08-16 |deadlink=yes }}</ref> * [[Алтынньы 12]] — Олохтоох омуктар утарылаһыыларын күнэ (Día de la Resistencia Indígena) == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{Countries of South America}} [[Категория:Соҕуруу Америка дойдулара]] [[Категория:Венесуэла]] hcxzbgeeyvp1tai8d23m5iqtpoz3yh3 0 11160 428291 401023 2026-05-09T05:44:39Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 428291 wikitext text/x-wiki {{художник |аат = Эжен Анри Поль Гоген |портрет = Paul Gauguin 111.jpg |оригинал = Paul Gauguin |төрөөбүт күнэ = [[бэс ыйын 7]], [[1848]] |төрөөбүт сирэ = [[Париж]], [[Франция]] |өлбүт күнэ = [[ыам ыйын 8]], [[1903]] |өлбүт сирэ = [[Хива-Оа]] арыы ([[Маркиз арыылара]]) | викисклад = category:Paul Gauguin }} '''Эжен Анри Поль Гоге́н''' ({{lang-fr|Eugène Henri Paul Gauguin}}; [[бэс ыйын 7]], [[1848]] — [[ыам ыйын 8]], [[1903]]) — [[Франция|французскай]] живописец, скульптор-керамист уонна график. Париж куоракка төрөөбүт. [[1865]] сыллаахха атыыһыт хараабыл хамаандатыгар киирэн хас да уһун айаннарга сылдьыбыт. 23 сааһыгар Парижка кылгас ол гынан баран байарга тиэрдибит урбаан үлэтин саҕалаабыт. Харчыта хаҥаан импрессионистар хартыыналарын коллекциялааһынынан дьарыктаммыт. 1883 сыллаахха эргиэнтэн тэйэр уонна худуоһунньук буолар. Онтон сылтаан дьадайар уонна дьиэ кэргэниттэн арахсар. 1887 сыллаахха Гоген Мартиника арыыга айанныыр; ол сылдьан үлэтэ таһаарыылаах буоларын наадатыгар айылҕаҕа чугас, дьонтон ойуччу сылдьара ордугун өйдүүр. 1888 с. кылгас кэмҥэ Бретань диэн сиргэ сылдьар. Манна олорон суруйбут хартыыналарыгар импрессионистар чаҕылхай үлэлэриттэн атын, Бретань тыйыс айылҕатын кэрэтин, бааһынайдар олохторун ойуулуур. Бу сылларга Гоген синтетизм диэн ааттаммыт саҥа сүүрээн салайааччыта буолар. Бу сүүрээн батыһааччылара өҥү уонна дьүһүнү саҥатык туһаналлар. [[1888]] сыл бүтүүтүгэр Гоген хас да ый Арле диэн сиргэ [[Ван Гог]]у кытта алтыһар. [[1891]] сыл саҥатыгар Гоген үлэлэрин аукциоҥҥа атыылаан баран Таити арыыга барар. Манна айылҕаны кытта дьүөрэлэһэн олорор дьон уобарастарын айар, сиргэ баар ырай олоҕун көрдөрөр, бар дьон көмүс үйэлэрин ойуулуур (холобур, "Манао Тупапау - Следящий Дух мертвого" (1892) уонна "Таитянские пасторали" (1893, Санкт-Петербург, Эрмитаж). Ыарыы уонна дьадайыы күһэйэннэр 1893 с. Гоген Парижка төннөр. Икки сылынан эмиэ Гаитига кэлэр. Манна айбыт үлэтэ - панно "Откуда мы? Кто мы? Куда мы идем?" (1898, Бостон, Музей изящных искусств) - киһи олоҕун кэрдиистэрин аллегорията. 1898 сыллаахха быста дьадайан ыксаан Гоген бэйэтигэр тиийинэ сатыыр. 1901 с. Доминик арыыга көһөр (Маркиз арыылара), онно соҕотох, ыарыһах сытан ыам ыйын 8 күнүгэр 1903 сыллаахха өлөр. <gallery> File:Paul Gauguin 001.jpg|[[Иистэнэр дьахтар]] (1880) File:Paul Gauguin 040.jpg|[[Сибэккилээх дьахтар]] (1891) File:Paul_Gauguin-_Manao_tupapau_(The_Spirit_of_the_Dead_Keep_Watch).JPG|[[Өлбүттэр куттара утуйбат]] (1892) File:Eh quoi! Tu es jaloux? by Paul Gauguin.jpg|[[А, эн күнүүлүүгүн?]] (1892) File:Arearea no varua.jpg|[[Куһаҕан тыын оонньуута]] (1894) File:Woher kommen wir Wer sind wir Wohin gehen wir.jpg|[[Хантан кэлбиппитий? Кимнээхтэрбитий? Ханна баран иһэбитий?]] (1897—1898) </gallery> == Сигэлэр == * [http://smallbay.ru/gauguin.html Поль Гоген. Хартыыналара уонна биографията] * [http://www.wm-painting.ru/MasterPieces/p19_sectionid/24 Поль Гоген чуолкайдык көстөр хартыыналара] * [http://www.if-art.com/pgallery/per/pgauguin/1.html Поль Гоген хартыыналарын галереята] * [http://www.halter.net/gallery/gauguin.html Поль Гоге́н] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061130015720/http://www.halter.net/gallery/gauguin.html |date=2006-11-30 }}{{ref-en}} * [http://www.pgogen.ru Поль Гоген — Биографията уонна биллэр хартыналара] * [http://www.impressionist--paintings.com/russian/GOGEN/biograph_gogen.shtml Поль Гоген олоҕо уонна айар үлэтэ ''Импрессионистар Хартыыналара'' саайка] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120411060850/http://www.impressionist--paintings.com/russian/GOGEN/biograph_gogen.shtml |date=2012-04-11 }} == Ылыллыбыт сирэ == [http://staratel.com/ Старатель] [[Категория:1848 сыллаахха төрөөбүттэр]] [[Категория:Дьоннор алпабыытынан]] [[Категория:Худуоһунньуктар]] [[Категория:Постимпрессионизм]] m98ban7pi5p4ub767mf89ej0ii5zbaw 0 13031 428289 427749 2026-05-09T04:33:36Z Ojkhol 24881 /* Бэлиэ күннэрэ */ 428289 wikitext text/x-wiki {{Данные о субъекте Российской Федерации |RuPrefix = Өрөспүүбүлүкэ |RuNm = Дагестан |OfNm1 = Дагестаан |FSFlag = [[Билэ:Flag of Dagestan.svg|150px|Дагестаан былааҕа]] |FSCoA = [[Билэ:Coat of Arms of Dagestan.svg|100px|Дагестаан дьаралыга]] |FlagLnk = Дагестаан былааҕа |CoALnk = Дагестаан дьаралыга |FSMap = [[Билэ:Map of Russia - Republic of Dagestan (2008-03).svg|300px]] |FSCtrWhat = Киинэ куорат |FSCtrNm = [[Махачкала]] |AreaRnk = 52-я |TotArea = 50 300 |WaterPrcnt = 0,4 |PopRnk = 22-я |PopQty = 2&nbsp;711&nbsp;679&nbsp;человек |PopCtDate = 2009 |PopDens = 53,9 чел. |FedDistrNm = [[Соҕуруу федерал уокурук|Соҕуруу]] |EcRegNm = [[Хоту Хапхаас экономика оройуона|Хоту Хапхаас]]| |CadNo = 05 |LangLangs = |OfLangs = [[нуучча тыла|нуучча]], [[агул тыла|агул]], [[авар тыла|авар]], [[азербайдьаан тыла|азербайдьан]], [[чечен тыла|чечен]], [[даргин тыла|даргин]], [[кумык тыла|кумык]], [[лак тыла|лак]], [[лезгин тыла|лезгин]], [[ногай тыла|ногай]], [[рутул тыла|рутул]], [[табасаран тыла|табасаран]], [[тат тыла|тат]], [[цахур тыла|цахур]] |HeadTtl = Президент |HeadNm = [[Алиев, Муху Гимбатович|Муху́ Алиев]] |ViceTtl = Дьаhалта баhылыга |ViceNm = [[Шамиль Зайналов]] |LegislTtl = Сокуон таhаарар былаас баhылыга| LegislNm = [[Сулейманов, Магомед Валибагандович|Магомед Сулейманов]] |FSAnthem = [[Гимн Республики Дагестан]] |MSKS = 0 | }} '''Дагестаан Өрөспүүбүлүкэтэ''' ([[Нууччалыы]]: ''Республика Дагестан'') диэн [[Арассыыйа өрөспүүбүлүкэлэрэ|Арассыыйа Федерациятын]] [[Арассыыйа Федерациятын субъектара|субъега]]. Киин куората [[Махачкала]]. == Географията == Республика Хоту Хапхаас хайаларыгар сытар. * ''Иэнэ'': 50,300 км2 * ''Кыраньыыссалара'': ** ''ис'': [[Калмыкия]] (Х), [[Чечня]] (А) уонна [[Ставрополь кыраайа]] (ХА) ** ''тас'': [[Азербайдьан]] (С), [[Грузия]] (СА) ** ''уу'': [[Каспий байҕала]] (И) * ''Үрдүкү сирэ'': [[Базардүзү]] хайа (4,466&nbsp;м) * ''Хоту-соҕуруу уhуна'': 400&nbsp;км. * ''Илин-арҕаа уhуна'': 200&nbsp;км. === Кэм зоната === [[Билэ:Map of Russia - Moscow time zone.svg|left|75px]] Дагестан [[москва кэмэ|Москва кэм зонатыгар]] (MSK/MSD) сытар. [[UTC]] уларыйыыта +0300&nbsp;(MSK)/+0400&nbsp;(MSD). === Өрүстэр === [[Билэ:Dagestan.svg|thumb|270px|Дагестан хаартата]] Республикаҕа 1,800 тахса өрүс баар. Сүрүн өрүстэрэ: * [[Сулак]] * [[Самур]] * [[Терек]] * [[Рубас]] === Күөллэр === Дагестан [[Каспий байҕал]]га кытылын линиятын уhуна 400 км. === Хайалар === Республика улахан өттө хайалаах сир, соҕуруу [[Хапхаас хайалара]] бааллар. Үрдүкү чыпчаала [[Базардүзү]] хайа 4,466 м. === Сир баайдара === Дагестан сирин баайдара: [[ниэп]], [[айылҕа гааhа]], [[чох]]. === Климата === * ''Тохсунньу орто температурата'': +2&nbsp;°C * ''От ыйын орто температурата'': +30&nbsp;°C * ''Сыллааҕы [[сөҥүү]] орто таhыма'': 200 мм (хоту сыhыыларга), 800 (хайаларга) == Дьоно == Дьонун ахсаана — 2711,7 тыh. киhи ([[2009]]). Тыа сирин олохтоохторо 57,6 %, куорат олохтоохторо 42,4 % ([[2009]]). Дьон чиҥэ — 53,9&nbsp;чел./км² ([[2009]]). Республика дьаhалтата билиитинэн, кини таhыгар 700&nbsp;тыh. дагестаннар олороллор. Дагестан омуктара тылларынан түөрт араас бөлөххө киирэллэр. Итэҕэллэринэн 96 % мусулмааннар, 4 % христианнар. {| class="standard" !Омук ||[[2002]] с. ахсаана, <br /> тыh. к. |- |[[Авардар]]|| 758,4 (29,4 %) |- |[[Даргиннар]]|| 425,5 (16,5 %) |- |[[Кумыктар]]|| 365,8 (14,2 %) |- |[[Лезгиннар]]|| 336,7 (13,1 %) |- |[[Лактар]]|| 139,7 (5,4 %) |- |[[Нууччалар]]|| 120,9 (4,7 %) |- |[[Азербайдьаннар]]|| 111,7 (4,3 %) |- |[[Табасараннар]]|| 110,2 (4,3 %) |- |[[Чеченнар]]|| 87,9 (3,4 %) |- |[[Ногайдар]]|| 36,2 (1,4 %) |- |[[Рутуллар]]|| 24,3 (0,9 %) |- |[[Агуллар]]|| 23,3 (0,9 %) |- |[[Цахурдар]]|| 8,2 |- |[[Эрмээннэр]]|| 5,7 |- |[[Татаардар]]|| 4,7 |- |[[Украиннар]]|| 2,9 |- |[[Дьэбэриэйдэр]]|| 1,5 |- |[[Хайа дьэбэриэйдэрэ]]|| 1,1 |} === Олохтоох пууннар === <div align="center"> {| class="toccolours" style="margin: 0 2em 0 2em" |- | bgcolor="#C0C0C0" | '''10 тыh. тахса олохтоохтордоох пууннар'''<br /> Тохсунньу 1 2008 туругунан |- | <table width="600" border="0" cellspacing="1" cellpadding="0"> <tr align="left"> <td width="35%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Махачкала]]</td> <td width="15%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">464,2</td> <td width="35%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Ахты]]</td> <td width="15%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">13,2 (2003)</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Хасавюрт]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">127,1</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Бабаюрт]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">12,9 (2003)</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Дербент]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">129,0</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Карабудахкент]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">12,3 (2003)</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Каспийск]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">102,7</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Белиджи]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">11,6</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Буйнакск]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">61,1</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Касумкент]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">11,4 (2003)</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Избербаш]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">50,8</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Каякент]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">11,0 (2003)</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Кизляр]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">48,0</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Нижнее Казанище]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">11,0 (2003)</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Кизилюрт]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">34,0</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Южно-Сухокумск]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">10,7</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Дагестанские Огни]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">36,0</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Султан-Янги-Юрт]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">10,6 (2003)</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Ленинкент]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">13,3</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Ботлих]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">10,4 (2003)</td> </tr> </table> |} </div> == Администрациянан араарыыта == Дагестан састаабыгар 42 оройуон киирэр: [[Билэ:Dagestan districts map.gif|400px|right|thumb|Дагестан административнай хаартата]] {| class="standard" |- ! № ! Муниципальнай оройуон ! Административнай киин |- | 1 | [[Агул оройуона]] | align="center" | [[Тпиг]] |- | 2 | [[Акуша оройуона]] | align="center" | [[Акуша]] |- | 3 | [[Ахвах оройуона]] | align="center" | [[Карата]] |- | 4 | [[Ахты оройуона]] | align="center" | [[Ахты]] |- | 5 | [[Бабаюрт оройуона]] | align="center" | [[Бабаюрт]] |- | 6 | [[Бежта оройуона]] | align="center" | [[Бежта]] |- | 7 | [[Ботлих оройуона]] | align="center" | [[Ботлих]] |- | 8 | [[Буйнакск оройуона]] | align="center" | [[Буйнакск]] |- | 9 | [[Гергебиль оройуона]] | align="center" | [[Гергебиль]] |- | 10 | [[Гумбет оройуона]] | align="center" | [[Мехельта]] |- | 11 | [[Гуниб оройуона]] | align="center" | [[Гуниб]] |- | 12 | [[Дахадай оройуона]] | align="center" | [[Уркарах]] |- | 13 | [[Дербент оройуона]] | align="center" | [[Дербент]] |- | 14 | [[Докузпар оройуона]] | align="center" | [[Усухчай]] |- | 15 | [[Казбек оройуона]] | align="center" | [[Дылым]] |- | 16 | [[Кайтаг оройуона]] | align="center" | [[Маджалис]] |- | 17 | [[Карабудахкент оройуона]] | align="center" | [[Карабудахкент]] |- | 18 | [[Каякент оройуона]] | align="center" | [[Новокаякент]] |- | 19 | [[Кизилюрт оройуона]] | align="center" | [[Кизилюрт]] |- | 20 | [[Кизляр оройуона]] | align="center" | [[Кизляр]] |- | 21 | [[Кули оройуона]] | align="center" | [[Вачи]] |- | 22 | [[Кумторкала оройуона]] | align="center" | [[Коркмаскала]] |- | 23 | [[Курах оройуона]] | align="center" | [[Курах]] |- | 24 | [[Лак оройуона]] | align="center" | [[Кумух]] |- | 25 | [[Леваши оройуона]] | align="center" | [[Леваши]] |- | 26 | [[Магарамкент оройуона]] | align="center" | [[Магарамкент]] |- | 27 | [[Новолак оройуона]] | align="center" | [[Новолак]] |- | 28 | [[Ногай оройуона]] | align="center" | [[Терекли-Мектеб]] |- | 29 | [[Рутул оройуона]] | align="center" | [[Рутул]] |- | 30 | [[Сергокала оройуона]] | align="center" | [[Сергокала]] |- | 31 | [[Сулейман-Сталь оройуона]] | align="center" | [[Касумкент]] |- | 32 | [[Табасаран оройуона]] | align="center" | [[Хучни]] |- | 33 | [[Тарумовка оройуона]] | align="center" | [[Тарумовка]] |- | 34 | [[Тлярата оройуона]] | align="center" | [[Тлярата]] |- | 35 | [[Унцукуль оройуона]] | align="center" | [[Унцукуль]] |- | 36 | [[Хасавюрт оройуона]] | align="center" | [[Хасавюрт]] |- | 37 | [[Хив оройуона]] | align="center" | [[Хив]] |- | 38 | [[Хунзах оройуона]] | align="center" | [[Хунзах]] |- | 39 | [[Цумада оройуона]] | align="center" | [[Агвали]] |- | 40 | [[Цунта оройуона]] | align="center" | [[Кидеро]] |- | 41 | [[Чарода оройуона]] | align="center" | [[Цуриб]] |- | 42 | [[Шамиль оройуона]] | align="center" | [[Хебда]] |} == Экономиката == Оҥоруу сүрүн салаалара: [[тыа хаhаайыстыбата]], [[арыгы оҥоруу]], [[балыктааhын]], төрүт идэлэр ([[көбүөр]] өрүү), [[ниэп хостооhун]], чэпчэки уонна химия индустриялара, [[электроэнергия]] таhаарыыта. == Политиката == Республика сүрүн сиэрэ — [[Дагестан Республикатын конституцията]]. Дагестан парламена — [[Дагестан Республикатын дьон мунньаҕа]] — 72 депутаттаах, кинилэр 4&nbsp;сылга талыллаллар. == Бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 20]] — Өрөспүүбүлүкэ тэриллиитин күнэ (1921) * [[Кулун тутар 22]] — [[Наурыз]] ({{флагификация|Казахстан}}, {{флагификация|Албания}}, {{флагификация|Азербайджан}}, {{флагификация|Пакистан}}, {{флагификация|Туркменистан}}, {{флагификация|Иран}}, ону таһынан Арассыыйаҕа [[Башкорстостаан]], [[Татарстаан]] уо.д.а. эмиэ бэлиэтииллэр) {{Russia-geo-stub}} {{Российскай Федерация субъектара}} [[Категория:Арассыыйа Федерациятын өрөспүүбүлүкэлэрэ]] [[Категория:Арассыыйа| ]] [[Категория:Арассыыйа Өрөспүүбүлүкэлэрэ]] 3kkjjamf3vgff5xacyrygulf1fhqqq9 0 33450 428276 427931 2026-05-09T04:23:08Z Ojkhol 24881 /* Бэлиэ күннэрэ */ 428276 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Map of USA GA.svg|мини|]] '''Джорджия''' (эбэтэр Дьуордьуйа) {{lang-en|Georgia}} — Америка Холбоһуктаах штааттарыгар киирэр штаат. == Устуоруйаттан == Билиҥҥи штаат сирдэрэ крик уонна чероки биис устарын сирэ этэ. Аан бастаан европеецтартан XVI үйэ бүтүүтүгэр манна испанецтар олохсуйа сатаабыттара. Хас да миссия олохтообуттара, ол эрээри өнүйбэтэхтэрэ, уонна устуоруйаҕа улахан суолу-ииһи хаалларбатахтара. 1730-с сс. манна Англияттан Джеймс Оглторп баһылыктаах дьон кэлэн олохсуйбуттара. Саҥа холуонньаны «Джорджия» диэн хоруол Георг II аатынан ааттаабыттара. Бастаан утаа холуонньаҕа кулуттааһын бобуулаах этэ, ол эрээри Англияттан үлэһиттэри аҕалар сатаммакка 1749 с. кулуттааһыны бобуу тохтообута, уонна кулуттары аҕалтаан барбыттара. Америка өрөбөлүүссүйэтэ саҕаланыыта холуонньаҕа 18 000 кулут баар буолбута. 1776 сыл муус устар 8 күнүгэр Британия чунуобуннньуктара холуонньаттан үүрүллүбүттэрэ, Провинция кэнгириэһэ быстах кэмнээҕи конституция ылыммыта, онтон эһиилигэр 1777 сыллаахха Джорджия саҥа конституцията ылыныллыбыта. 1780 сыллаахха Джорджияны Британия аармыйата оккупациялаабыта, сэрии бүтүүтүгэр эрэ босхолообута. 1788 сыл тохсунньу 2 күнүгэр Джорджия АХШ конституциятын ратификациялаабыт 4-с штаат буолбута. 1830 сыллаахха соҕуруулуу-илин штааттар өҥ буордаах сирдэриттэн (Джорджия, Алабама, Миссисипи, Флорида, Хотугу Каролина, Теннеси) төрүт олохтоохтору арҕаа көһөрүү, кинилэр сирдэрин үрүҥ тириилээхтэргэ биэрии туһунан быһаарыы ылыныллыбыта. АХШ 7-с бэрэсидьиэнэ Эндрю Джексон, «Индеецтэри көһөрүү туһунан сокуоҥҥа» (Indian Removal Act) 1830 сыл ыам ыйын 28 күнүгэр илии баттаабыта. Черокилар өр кэм устата суутунан көмүскэнэ сатаабыттара. АХШ Үрдүкү суутугар дьыаланы кыайбыттара, ол эрээри Джексон ону ахсааҥҥа ылбатаҕа. 1838 сыллаахха чероки омуктары (15 тыһ. кэриҥэ киһини) аармыйа уонна кэлии дьон ополчениетын күүһүнэн [[Миссисиипи (өрүс)|Миссисипи]] уҥуор арҕаа көһөрбүттэрэ (сүнньүнэн бэйэтэ күүстээх дьаһалтата суох, киинтэн салаллар Оклахома штаакка). Бу сылларга хлопогу үүннэрии саҕаламмыта, плантациялар күүскэ сайдыбыттара, кулуттар ахсааннара элбээбитэ. 1861 сыл тохсунньу 19 күнүгэр Джорджия Сойуустан тахсыбыта. Аҕыйах хонугунан олунньу 8 күнүгэр Америка Конфедераттыы Штааттарыгар холбоспута. Гражданскай сэрии саҕаламмытыгар Джорджияттан Конфедерация аармыйатыгар 120 000 кэриҥэ киһи барбыта. 5000 кэриҥэ киһи Хотугу аармыйаҕа холбоспуттара. 1863 сыллаахха штаат сиригэр Чикамогатааҕы кыргыһыы буолбута, 1864 сыллаахха Шерман генерал аармыйата штаат сиринэн ааспыта, Атлантаны төгүрүктээбитэ уонна ылбыта. Бу штаат экэниэмикэтигэр улахан охсууну оҥорбута. Сэрии бүппүтүн кэннэ (Реконструкция сылларыгар) штааты федеральнай аармыйа оккупациялаан олорбута. 1875 сыллаахха Реконструкция түмүктэммитэ, Демокрааттыы баартыйа былааска төннүбүтэ. Бу баартыйа көҕүлээһинэн үйэ бүтүүтэ хара тириилээхтэр талар бырааптара быһыллыбыта уонна раасанан сегрегация киллэриллибитэ. 1964 сыллаахха диэри хара тириилээхтэр бэлиитикэҕэ чугаһатыллыбат этилэр. === Бэлиэ күннэрэ === * [[Тохсунньу 19]] — Роберт Э. Ли күнэ ({{Флагификация|Алабама}}, {{Флагификация|Арканзас}}, {{Флагификация|Флорида}}, {{Флагификация|Миссисипи}} эмиэ бэлиэтииллэр). {{Флагификация|Техас}} Конфедерация дьоруойдарын күнэ диэн аатынан бэлиэтиир. * [[Олунньу 12]] — Джорджия күнэ {{АХШ}} [[Категория:АХШ штаттара]] 5bnlaa33r92cjv300g3zn7zyg9vjtdk 0 35374 428268 318818 2026-05-09T02:46:11Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 428268 wikitext text/x-wiki {{Персона |аата = Вергиз Куриен |омуктуу аата = {{lang-en|Verghese Kurien}} |төрөөбүт аата = |ойуу = Dr. V. kurien.JPG |кэтитэ = |ойуу ис хоһооно = Вергиз Куриен устудьуоннары кытта, муус устар 8 күнэ 2009 сыл |үлэтэ = социаль урбаанньыт, [[менеджер]] уонна [[чунуобунньук]] |төрөөбүт күнэ = 26.11.1921 |төрөөбүт сирэ = {{ТөрөөбүтСирэ|Кожикоде}}, Керала |гражданствота = |дойдута = |өлбүт күнэ = 09.09.2012 |өлбүт сирэ = {{ӨлбүтСирэ|Надияд}}, Гуджарат |аҕата = |ийэтэ = |кэргэнэ = |ойоҕо = |оҕолоро = |наҕараадалара уонна бириэмийэлэрэ = |наҕараадалара |илии баттааһына = |ситим-сир = http://www.drkurien.com/ |атын = |биики ыскылаат = }} '''Вергиз Куриен'''<ref>Атын тылбааһа '''Вергизе Куриен'''.</ref> ({{lang-en|Verghese Kurien}}; [[сэтинньи 26 күнэ]] [[1921 сыл]], [[Кожикоде]], [[Британская Индия]] — [[балаҕан ыйын 9 күнэ]] [[2012 сыл]], {{нп2|Надияд|||Nadiad}}, [[Индия]]) — индия социаль урбаанньыта, [[менеджер]] уонна [[чунуобунньук]], биллэр аата «үрүҥ өрөбөлүүссүйэ аҕата» ({{lang-en|Father of the White Revolution}}) уонна «Индия үүт атыылааччыта» ({{lang-en|Milkman of India}})<ref name="worldfoodprize.org.19871999" /><ref name="times.33713090" />, «миллиард-литр өйүгүн иһин» — «Угут эпэрээссийэ» ({{lang-en|[[:en:Operation Flood|Operation Flood]]}}) — аан дойдуга тыа хаһаайыстыбатын уонна үүт оҥорон таһаарыы сайдыытын биир бөдөҥ барагыраамматын иһин<ref name="katar" />. == Биографията == Кини өҥөтүнэн Индия [[үүт]]ү оҥорор биир бөдөҥ таһаарыыччынан биллибит ([[2010]]-[[2010]] сылларга аан дойду үрдүнэн 17 %)<ref name="hindustant.785018" />, отут сыл иһигэр үүт хас биирдии киһиэхэ икки төгүл сыаната тоҕоостоох буолбут<ref name="kurien.ending" />. Ол кэннэ кини Индия сүөһү сыатынан-арыытынан бэйэтин сөптүк хааччынарын ситиспит. Үүтһ оҥорон таһаарыыга, боросуок үүтү бууйвол үүтүттэн оҥорууну саҕалаан, өрөбөлүүссүйэ оҥорбут<ref name="times.33713090" /><ref name="dalayanews.2004091300610700" /><ref name="heredia" />. Вергиз Куриен отучча бэйэтэ тэрийбит тэрилтэлэрин салайбыта - [[:en:Amul|Amul]] үүт кооперативын, [[Гуджарат]] (GCMMF) үүт маркетингын кооперативын, Ананд куорат тыа хаһаайыстыбатын үнстүтүүтүн ([[:en:Institute of Rural Management Anand|IRMA]]) уо. д. а. Үтүө өҥөлөрүн иһинИндия премьер-миниистирэ [[Шастри, Лал Бахадур|Лал Бахадур Шастри]] Куриены, Amul кооператив уопытын дойдутугартарҕатарыгар, National Dairy Development Board бэрэссэдээтэлинэн анаабыта<ref name="katar" />.. Итэҕэлинэн - атеист<ref name="in.com.7608" />. Куриан 2012 сыллаахха балаҕан ыйын 9 күнүгэр надияд куорат госпиталыгар бүөр ыарыытыттан өлбүт<ref>{{cite web|url=http://www.ndtv.com/india-news/verghese-kurien-father-of-white-revolution-dies-498850|title=Verghese Kurien, father of White Revolution, dies|author=Rohit Bhan, Sabyasachi Dasgupta|date=2012-09-09|publisher=NDTV|lang=en|accessdate=2015-04-30}}</ref>.. Ойоҕо - Молли, биир кыыс оҕолоох Нирмала уонна сиэннээх Сиддхартх<ref name="economictimes.com.33713669" />. Молли Вергиз кэнниттэн сыл аҥара буолан баран 2012 сыллаахха ахсынньы 14 күнүгэр [[Мумбаи]]га өлбүт<ref name="indiatimes.com.35835543" />. == Бэлэхтэрэ уонна бириэмийэлэрэ == {| class="wikitable" |- ! Год !! Аата !! Бэлэҕи туттарбыт тэрилтэ |- | 1999 | [[Падма Вибхушан]] | [[Индия]] бырабыытылыстыбата |- | 1993 | сыл персоната | аан дойдутааҕы үүт быыстапката ({{lang-en|[[:en:World Dairy Expo|World Dairy Expo]]}}) |- | 1991 | Үнүбүрсүтүөккэ үөрэммит биллиилээх дьон | [[Мичиган ыстаат үнүбүрсүтүөтэ]] |- | 1989 | [[Аан дойду бородуукта бириэмийэтэ]] | Аан дойду бородуукта бириэмийэтин Пуондата |- | 1986 | Вателер бириэмийэ ({{lang-en|[[:en:Wateler Peace Prize|Wateler Peace Prize]]}}) | Карнеги фонд ({{lang-en|[[:en:Carnegie Foundation (Netherlands)|Carnegie Foundation]]}}; Нидерланды) |- | 1986 | Krushi Ratna | [[Индия]] бырабыытылыстыбата |- | 1966 | [[Падма Бхушан]] | [[Индия]] бырабыытылыстыбата |- | 1965 | [[Падма Шри]] | [[Индия]] бырабыытылыстыбата |- | 1963 | Рамон Магсайсайи бириэмийэтэ ({{lang-en|[[:en:Ramon Magsaysay Award|Ramon Magsaysay Award]]}}) | Рамон Магсайсайи бириэмийэ пуондата ({{lang-en|Ramon Magsaysay Award Foundation}}) |} Куриен Индия уонна аан дойду 15 бочуоттаах истиэпэннэрдээх<ref name="worldfoodprize.org.19871999" />. == Библиография == * Kurien, Verghese (2005) ''I Too Had a Dream''. APH Publishing Corp. ISBN 9788174364074. * Kurien, Verghese (1997) ''An Unfinished Dream''. Tata-McGraw-Hill. ISBN 9780074622148. * ''The Man Who Made The Elephant Dance'' — Audio Autobiography of Dr. Kurien in the voice of Tom Alter with Audio Foreword by Ratan Tata, in his own voice ISBN 9789382299240 * [http://www.amarchitrakatha.com/ack/books/2439-2415-AmarChitraKatha-AMARCHITRAKATHA-Singles-VISIONARIES-VERGHESEKURIEN ''Verghese Kurien: The Man with the Billion Litre idea''] (2013) Amar Chitra Katha. ISBN 9789350853863. == Быһаарыылар == {{примечания|2|refs= <ref name="dalayanews.2004091300610700">{{cite news |last=Damodaran |first=Harish |title=Amul's tech wizard, Dalaya passes away |url=http://www.thehindubusinessline.in/2004/09/13/stories/2004091300610700.htm |accessdate=10 September 2012 |newspaper=The Hindu Business Line |date=13 September 2004}}</ref> <ref name="heredia">{{cite book |last=Heredia |first=Ruth |title=The Amul India Story |year=1997 |publisher=Tata Mc-Graw Hill |location=New Delhi |isbn=978-0-07-463160-7 |pages=112–115 |url=http://books.google.co.in/books?id=TYEkjpYkHrMC&pg=PA112&source=gbs_toc_r&cad=4#v=onepage&q&f=false}}</ref> <ref name="hindustant.785018">{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/India-news/Ahmedabad/India-largest-milk-producing-nation-in-2010-11-NDDB/Article1-785018.aspx |title=India largest milk producing nation in 2010–11: NDDB |publisher=Hindustan Times |date=20 December 2011 |accessdate=9 September 2012}}</ref> <ref name="in.com.7608">{{cite web|title=I don't surrender if I'm right: Kurien|url=http://ibnlive.in.com/news/i-dont-surrender-if-im-right-kurien/7608-13-p5.html|accessdate=26 October 2012}}</ref> <ref name="economictimes.com.33713669">{{cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-09-09/news/33713669_1_milk-procurement-tribhuvandas-patel-milk-producers |title=Verghese Kurien steered India's White Revolution post-independence |author=Shramana Ganguly |newspaper=The Economic Times |date=2012-09-09|lang=en |accessdate=2015-04-30}}</ref> <ref name="indiatimes.com.35835543">{{cite news|title=Wife of late Dr Verghese Kurien to be cremated at Mumbai|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-12-15/india/35835543_1_daughter-nirmala-and-grandson-kurien-chandanwadi|accessdate=15 December 2012|newspaper=[[The Times of India]]|date=15 December 2012}}</ref> <ref name="katar">{{cite book |last=Singh |first=Katar |title=Rural Development: Principles, Policies and Management |year=1999 |pages=201 |publisher=SAGE |location=New Delhi |isbn=81-7036-773-5 |url=http://books.google.co.in/books?id=-wXsRWxpjPAC&pg=PA201&source=gbs_toc_r&cad=4}}</ref> <ref name="kurien.ending">{{cite book|last=Kurien|first=Verghese|title=Ending Poverty in South Asia: Ideas that work|year=2007|publisher=(The World Bank)|location=Washington D.C., USA|isbn=0-8213-6876-1|url=http://books.google.co.in/books?id=IV9m8gF6XDcC&pg=PA52#v=onepage&q&f=false|chapter=India' s Milk Revolution: Investing in Rural Producer Organizations|editor=Narayan, Deepa; Glinskaya, Elena|accessdate=11 September 2012|page=52}}</ref> <ref name="times.33713090">{{cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-09/india/33713090_1_verghese-kurien-father-of-white-revolution-milk-powder |title=Father of white revolution Verghese Kurien dies |work==The Times of India |date= |accessdate=9 September 2012}}</ref> <ref name="worldfoodprize.org.19871999">{{cite web|url=http://www.worldfoodprize.org/en/laureates/19871999_laureates/1989_kurien/|title=1989: Kurien |date=1989|publisher=The World Food Prize|lang=en|accessdate=2015-04-28}}</ref> }} == Сигэлэр == * [http://www.drkurien.com/ Вергиза Куриен] * Официальная биография (Amul): [http://www.amul.com/m/dr-v-kurien amul.com/m/dr-v-kurien] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140123083102/http://www.amul.com/m/dr-v-kurien |date=2014-01-23 }}. [[Категория:Менеджердэр]] [[Категория:Индия менеджердэрэ]] [[Категория:Урбааньыттар алпабыытынан]] [[Категория:Индия урбаанньыттара]] [[Категория:Түмэт урбаан]] [[Категория:Кооператордар]] [[Категория:Мадрас үнүбүрсүтүөтүн бүтэрбиттэр]] ex5l2lf6pmr0pzt6ek02770cf4zivpz 0 38209 428293 331705 2026-05-09T07:23:18Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 428293 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Athena_and_Phevos.jpg|мини| Феб уонна Афина]] '''Феб''' уонна '''Афина''' – [[2004 сыл|2004]] сыллаахха [[Греция]] [[Афины]] куоратыгар ыытыллыбыт [[2004 сыл|Олимпия Сайыҥҥы XXVIII оонньууларын]] бигэргэтиллибит [[Олимпия оонньуутун ымыыта|ымыыта]]. [[1968 сыл|1968]] сыллааҕы Олимпия оонньууларын [[Кыһыл ягуар|Кыһыл Ягуарын]] курдук, бу персонажтары хаһыы түмүгүнэн көстүбүт былыргы куукула майгытынан оҥорбуттар. Былыргы гректэр куукулаларын үүт-маас оҥорбуттара – биһиги эрабыт иннинэ VII үйэҕэ сыһыаннаах. Үһүйээн быһыытынан, Феб уонна Афина — убайдыы балыстыылар. Кинилэри Олимпия таҥарата [[Аполлон]] (Феб, Фебос эбэтэр Фивос) уонна сырдык таҥарата Афины, өркөн өй, таҥаратын аатынан ааттаабыттар. Грек Олимпия норуоттар икки ардыларынааҕы кэмитиэтин инспектора [[Дэнис Освальд]] бэлиэтээбитинэн, бу ымыыларга «Греция былыргыта уонна аныгыта олус табыгастаахтык дьүөрэлэспит». Маҥнай утаа дьон-сэргэ дьүүллүүр сүбэ быһаарыытын ылымматахтар. Ол эрэн кэмниэ-кэнэҕэс саҥа уобарастарга үөрэммит<ref>[http://www.utro.ru/articles/2004/08/16/340505.shtml Ежедневная электронная газета УТРО] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101202165749/http://www.utro.ru/articles/2004/08/16/340505.shtml |date=2010-12-02 }}</ref>. [[Категория:Олимпия оонньуулара]] [[Категория:Сайыҥҥы Олимпия оонньуулара]] [[Категория:Олимпия оонньууларын ымыылара]] laiw6jed9c4bqmheyncc75locedwa5d 0 44980 428221 351873 2026-05-09T00:49:54Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 428221 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Anadol Çocuk.jpg|thumb|250px|Оҕо уонна кинигэ]] '''Аан дойдуга оҕо кинигэтин күнэ''' ({{lang-ru|Международный день детской книги}}) [[муус устар 2]] күнүгэр, [[Андерсен Ханс Кристиан|Х. К. Андерсен]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. [[1967]] сыллаахха Оҕо уонна ыччат литэрэтиирэтин аан дойдутааҕы Сүбэтэ (IBBY) төрүттээбит. Бу күн IBBY икки сылга биирдэ [[Андерсен Х. К. аатынан бириэмиэйэ|Х. К. Андерсена аатынан бириэмиэйэни]] оҕо суруйааччытыгар уонна оҕоҕо аналлаах кинигэ иллюстраторыгар аныыр. Бу күн бэлиэтэнэрин аатырбыт ниэмэс суруйааччыта [[Лепман Йелла]] көҕүлээбитэ <ref>[http://www.museum.ru/N7463 К Международному дню детской книги — Новости и афиша музеев России — www.Museum.ru]</ref>. Сылын ахсын бу күн спонсорынан IBBY чилиэнэ - дойду - буолар. Кини ханнык эмит суруйааччыта уонна худуоһунньуга оҕолорго туһаайыы уонна былакаат ааптара буолаллар. == Эбии көр == * [[Кинигэ уонна ааптар быраабын аан дойдутааҕы күнэ]] * [[Андерсен Х. К. аатына бириэмиэйэ]] * [[Суруйааччы аан дойдутааҕы күнэ]] * [[Оҕо тэлэбиидэнньэтин уонна араадьыйатын аан дойдутааҕы күнэ]] == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} == Сигэлэр == {{Навигация}} * [http://www.ibby.org/index.php?id=269 Международный день детской книги на сайте IBBY] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090401073511/http://www.ibby.org/index.php?id=269 |date=2009-04-01 }} {{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20080503073942/http://www.rbby.ru/ibby_pr.php Совет по детской книге России] {{book-stub}} [[Категория:Бэлиэ күннэри]] [[Категория:Муус устар 2 күнэ]] [[Категория:Литэрэтиирэ]] p7fuo5n64bwb9k1dhygal26ddlly64q 0 49718 428225 427758 2026-05-09T01:15:04Z Ojkhol 24881 /* Пуэрто-Рико бэлиэ күннэрэ */ 428225 wikitext text/x-wiki '''Пуэ́рто-Ри́ко''' ({{lang-es|Puerto Rico}} — «баай порт»), толору аата — '''Көҥүл холбоспут судаарыстыба Пуэ́рто-Ри́ко''' ({{lang-es|Estado Libre Asociado de Puerto Rico}}), эбэтэр '''Пуэ́рто-Ри́ко Холбоһуга''' ({{lang-en|Commonwealth of Puerto Rico}}) — Америка Холбоһуктаах Штааттарыттан тутулуктаах сир, «холбонуллубатах тэрээһиннээх сир» ыстаатыстаах (ол аата АХШ салайар, ол гынан баран арахсыбат сорҕото буолбатах); [[АХШ Конституцията]] бу сиргэ хааччахтаах; үрдүкү былаас АХШ Кэнгириэһигэр, ол гынан баран туспа бэйэни салайынар уорганнардаах. [[Кариб байҕала|Кариб байҕалын]] [[Бөдөҥ Антил арыылара|Бөдөҥ Антил арыыларын]] [[Пуэрто-Рико (арыы)|Пуэрто-Рико]] арыытыгар уонна кэккэ кыра арыыларга тайаан сытар. == Пуэрто-Рико бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 11]] — [[Эухенио Мария де Хостос]] күнэ. Эухенио Мария де Хостос (1839-1903), «Эль Гран Сьюдадано де лас Америкас» («Америка улуу гражданина») диэн аатынан биллэр учуутал, бөлөһүөк, юрист, социолог, суруйааччы уонна Пуэрто-Рико тутулуга суох буолуутун көмүскээччи * [[Кулун тутар 22]] — Эмансипация күнэ (Кулуттааһыны суох гыныы күнэ) * [[Муус устар 16]] ({{Флагификация|АХШ}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Хосе де Диего]] төрөөбүт күнэ * [[Ыам ыйын 30]] — Лодка буолбут кыргыы сиэртибэлэрин күнэ. Лод аэропордугар (Израиль) 1972 сыллаахха буолбут теракка 18 пуэрториканец өлбүтэ * [[От ыйын 17]] — Луис Ривьера төрөөбүт күнэ (Luis Muñoz Rivera) * [[От ыйын 25]] — Конституция күнэ * [[От ыйын 27]] — Быраас Хосе Селсо Барбоза төрөөбүт күнэ<ref>[http://guide.travel.ru/puerto_rico/entertainment/holidays/#:~:text=%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B2%D1%8B%D0%B9%20%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B8%D0%BA%20%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8F%D0%B1%D1%80%D1%8F%20%2D%20%D0%94%D0%B5%D0%BD%D1%8C%20%D1%82%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%B0,%2D%20%D0%94%D0%B5%D0%BD%D1%8C%20%D0%BE%D1%82%D0%BA%D1%80%D1%8B%D1%82%D0%B8%D1%8F%20%D0%9F%D1%83%D1%8D%D1%80%D1%82%D0%BE%2D%D0%A0%D0%B8%D0%BA%D0%BE. Официальные праздники и выходные дни в Пуэрто-Рико / Travel.Ru / Страны / Пуэрто-Рико]</ref>. Хосе Селсо Барбоза (1857–1921) Пуэрто-Рико судаарыстыбаннаһын олохтообут киһи, дойду бастакы анал үөрэхтээх бырааһа, социолог, бэлиитик. * [[Сэтинньи 19]] — Арыйыы күнэ {{АХШ}} {{geo-stub}} [[Категория:АХШ]] [[Категория:Дойдулар]] m7y0qnzoonnb2soq784jxz3i2xcsyzc 0 52910 428283 428105 2026-05-09T04:28:42Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 428283 wikitext text/x-wiki "Лис Никита" (langus|УК / Лис Микита) - Украина тутулуга суох буолуу кэнниттэн уһуллар элбэх партийнай мультипликационнай сериал. Сериал «лис Никита»диэн сатирическай остуоруйаларын Иван Франковскай поэматын матыыбыгар уһуллар. Кини 2005 сылтан 2007 сылга диэри "үөрэҕирии «(Проситита) бүтүн аан дойдутааҕы уопсастыбатын сакааһынан оҥоһуллубут. Хартыына бюджета 10 мөл. грн буолла. (атын чахчыларынан 6 мөл. грн). Украинскай телевидениеҕэ көрдөрүү туһунан кэпсэтии барар. [[Билэ:Нэьилиэнньэбит!дьоппуоннар|мини|250px|каадыр из мультсериала]] == Сюжет == {{spoiler}} Сериалга мындыр уонна мындыр лис Никита кэпсэнэр. Араас быһыыны- майгыны, араас кыыллары оҥорор интэриэһинэй түмүктэр тустарынан. ==Персонаж== * Лис Микита (Лис Микита) * Эһэ Веризил (Эһэ Верила) * Козел Базилий (Цапилий) * Саһыл (Саһыл) * Лев * Котлай (Китай Мурлик) * Бөрөлөр (Үйэлэр Тухары) * Куобах (Чычаас Диэкки) * Бөтүүк (Пиибэ) * Бараан (Вивцэ) * Эбисийээнэ Фрузя = = Эпизоды = = Сериал 26 серияттан 15 мүнүүтэлээх: * 1 сиэрийэ»бөрөлөр" * 2 сиэрийэ»Гектор щенок" * 3 серия «бөтүүк» * 4 сиэрийэ»эһэ" * 5 серия «колода» * 6 серия «Котлай». * 7 сиэрия «Спижня» * 8 серия " трибунал» * 9 серия «бириигэбэр» * 10 сиэрийэ «табахсыт» * 11 сиэрийэ «Бурмилов» * 12 серия «олох үгэһэ» * 13 серия " Бөрөлөөх иэдээн» * 14 серия " бараан Патриот» * 15 серия «иистэнэр тирии» * 16 серия «куобах» * 17 сиэрийэ " панаяҕа сурук» * 18 серия «козел Базилий» * 19 сиэрийэ»анды" * 20 серия «халлаантан куолас» * 21 сиэрийэ «дьячка» * 22 сиэрийэ»эбисийээнэ фрузя" * 23 серия»балыктааһын" * 24 серия «колодец» * 25 серия «күрэхтэһии» * 26 сиэрийэ " кини Улуу канцлера» =Интэриэһинэй чахчылар = =интэриэһинэй чахчылар=) * Кыыл- сүөл Хахай ыраахтааҕытыгар кыыһырсыы саҕаланнаҕына "Гриндьоллар "бөлөх ырыата" оранжевой революция гимн оранжевой революция гимн. * Эһэ итэҕэйэн, лиса Никита дэриэбинэҕэ мүөтү уоран барарын саҕана "биһигиттэн сиэттэрэн" диэн ырыа дьиэрэйэр, онно барытын кыайар кыахтанныбыт...» (биһигиттэн ньиэмэс силигилиир, ньиэмэҕэ барытын кыайабыт...) "Океан харыйа" бөлөх. * Мультсериалыгар Иван Франко «лис Никита»айымньытыгар баар бойковскай тылы тутталлар. * Муульсериалга» Океан харыйа«,» бырааттыы Гадюкиннар«,» ААББА «уонна»Гриндьоллар"курдук бөлөхтөр ырыалара бааллар. * Мультфильмҥа национальнай уонна сатирическай таҥастар туһаныллаллар. Холобур, Лиса Никита, күн гуцульскай жилеткаҕа эбэтэр түүҥҥү халпааккаҕа күн тахсар. * Мультсиал 260 мүнүүтэҕэ былааннаммыт, онтон 405 мүнүүтэни оҥорбуттар. * Киинэ музыкальнай фондатын тэрийиигэ Украина композитора Мирослав Скорик кытынна. * Бу мультсиалы оҥорорго 450 тыһыынча уруһуй туһаныллыбыта. * Мультсиалы оҥоруунан 70 анимат дьарыктанар. = = Видео===) * 5 канал "Репортаж [[http://www.youtube.com/watch?v=aCtMYpZBwwA&NR=1 Үп- харчы төннөр. http://video.oboz.ua/movie.php?dGFnPTIyODAmdmE9OCZpZD00MTU0JnZ0PTA= {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928054935/http://video.oboz.ua/movie.php?dGFnPTIyODAmdmE9OCZpZD00MTU0JnZ0PTA= |date=2007-09-28 }}) video.oboz.ua prommon Voice/ anatonst / / and=20070928054935/libus:/ / common voice.lings / alastonsus.ligros / astonson = / 2007-09-28-28 * [[http://www.youtube.com/watch?v=s6IS754GBc4 "Лиса Никита" Трейлер] чунуобунньук өттүгэр =Статьи=====) * [[http://kinokolo.ua/articles/431 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230330054032/https://kinokolo.ua/articles/431/ |date=2023-03-30 }} / Украинскай эппиэт. Prophe / anaton / anatos: / / 20070927194514/Кыым / Кыым/ 431 / Д.=2007-09-27- Лети кини 150 сылын көрсө «лис Никита»диэн анимационнай киинэ аһыллыахтаах. Ол эрээри көстүбэтэ ... (Ганж ойуурун ыстатыйата) * [[http://www.bezcenzury.com.ua/ua/archive/10412/cinema/10457.html "лис Никита" - биһиги бириэмэбит Геройа.[ Сатирическай мультсиалы Украина көрөөччүлэр көрүөхтэрэ дуо? (леса Коверзевой статьи) * [[http://www.nbb.com.ua/index.php?id=14&tx_ttnews%5Btt_news%5D=709&tx_ttnews%5BbackPid%5D=10&cHash=7dcfd24a6e "лис Никита" көрөөччү күүтэр.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928191723/http://www.nbb.com.ua/index.php?id=14&tx_ttnews%5Btt_news%5D=709&tx_ttnews%5BbackPid%5D=10&cHash= 7 = 2007-09-28=2007-28) бырайыагы ылааччы Владимир Кетик (ыстатыйа Елена Угрин) * [[http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} лис Никита элбэх ахсааннаах анимационнай киинэ Геройа] (киинэ тылбааһын Таҥаратыттан ыстатыйа) [[be-x-old:Ліс Мікіта (мультсэрыял)]] [[be-x-old:Ліс Мікіта (мультсерыял)]] 2oenj8u1j2tr7eohlbu353xvouww6bl 0 56313 428222 428184 2026-05-09T01:13:27Z Ojkhol 24881 /* Тохсунньу */ 428222 wikitext text/x-wiki '''Арассыыйа бэлиэ күннэрэ''' — Арассыыйа Федерациятыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Тохсунньу === * [[Тохсунньу 6]] — ({{Флагификация|Украина}}, {{Флагификация|Босния и Герцеговина}}, {{Флагификация|Хотугу Македония}} эмиэ бэлиэтииллэр) — Чэчиэринньик * [[Тохсунньу 11]] — [[Эркээйи сирдэр]] (заповедниктар) уонна национальнай пааркалар күннэрэ === Олунньу === * [[Олунньу 1]] — Лифт хаһаайыстыбатын үлэһитин күнэ * [[Олунньу 2]] — Арассыыйа байыаннай албан аатын күнэ — Сталинградтааҕы кыргыһыыга Кыһыл Аармыйа ньиэмэс-фашист сэриилэрин үлтүрүппүт күнэ (1943). * [[Олунньу 6]] ({{Флагификация|Украина}} эмиэ бэлиэтиир) — Бармен күнэ * [[Олунньу 7]] — Арассыыйа урбаан-үөрэхтээһинин күнэ * [[Олунньу 8]] ** [[Билим күнэ (Арассыыйа)|Арассыыйа билимин күнэ]] ** Байыаннай топограф күнэ * [[Олунньу 9]] — Гражданскай абыйаассыйа күнэ * [[Олунньу 10]] ** Дипломатия үлэһитин күнэ ** [[Александр Пушкин|Александр Сергеевич Пушкин]] кэриэстэбилин күнэ * [[Олунньу 15]] ({{Флагификация|Белоруссия}} эмиэ бэлиэтиир) — Интернационалист буойуттар кэриэстэбиллэрин күнэ * [[Олунньу 17]] — Арассыыйа устудьуон этэрээттэрин күнэ * [[Олунньу 19]] — Орнитолог күнэ * [[Олунньу 23]] — [[Аҕа дойду көмүскээччитин күнэ]] * [[Олунньу 27]] — [[Туспа аналлаах сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ]] === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 10]] — [[Арассыыйа архыыптарын күнэ|Архыып күнэ]] * [[Кулун тутар 11]]  ** Чааһынай харабыллыыр тэрилтэлэр үлэһиттэрин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2392/ День работника органов наркоконтроля России - 11 марта. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020</ref> ** [[Наркотигы хонтуруоллуур уорганнар үлэһиттэрин күнэ]] * [[Кулун тутар 12]] — [[Минюст холуобунай систиэмэтин үлэһиттэрин күнэ]] * [[Кулун тутар 16]] — МВД экэниэмикэҕэ буруйу оҥорууну утары охсуһар салаатын ({{lang-ru|[[Отдел по борьбе с экономическими преступлениями|ОБЭП]]}}, уруккута [[Отдел по борьбе с хищениями социалистической собственности|ОБХСС]]) күнэ, [[1937]] сыллаахха НКВД (ис дьыалаларга норуот комиссариата) иһинэн тэриллибитэ<ref>[http://www.calend.ru/day/3-16/ Праздники 16 марта]</ref> * [[Кулун тутар 19]] — [[Подводник-моряк күнэ]] * [[Кулун тутар 22]] [[Дагестан]], [[Башкорстостан]], [[Татарстан]] өрөспүүбүлүкэлэргэ ({{флагификация|Казахстан}}, {{флагификация|Албания}}, {{флагификация|Азербайджан}}, {{флагификация|Пакистан}}, {{флагификация|Туркменистан}}, {{флагификация|Иран}} уо.д.а. эмиэ бэлиэтииллэр) — [[Наурыз]] * [[Кулун тутар 24]] — Авиация штурманын күнэ * [[Кулун тутар 25]] — [[Култуура үлэһитин күнэ]] — аан бастаан 2008 сылллаахха бэлиэтэммитэ * [[Кулун тутар 27]] — [[Арассыыйа национальнай гвардиятын күнэ]]. Урут МВД ис сэриилэрин күнэ (1996—2016) * [[Кулун тутар 29]] — [[Юридическэй сулууспа үлэһитин күнэ]]<ref>[http://www.rg.ru/2006/06/03/voennye-prazdniki-dok.html Указ Президента Российской Федерации от 31 мая 2006 г. № 549 Об установлении профессиональных праздников и памятных дней в Вооружённых Силах Российской Федерации]{{V|20|10|2010}}</ref> === Муус устар === * [[Муус устар 2]] (Беларуська эмиэ бэлиэтэнэр) — [[Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ|Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ]]. Бу күн 1996 сыллаахха Белоруссия уонна Арассыыйа туһунан сөбүлэҥҥэ илии баттаммыт. * [[Муус устар 6]] — [[Силиэстийэлиир уорганнар үлэһиттэрин күнэ]] * [[Муус устар 7]]  ** Өлбүт подводниктар күннэрэ<ref>Отмечается в годовщину гибели — 7 апреля [[1989 год|1989 года]] [[Атомная подводная лодка|АПЛ]] «[[Комсомолец (подводная лодка)|Комсомолец]]»</ref> ** [[Рунет]] үөскээбит күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2403 День рождения Рунета — 7 апреля.]</ref> * [[Муус устар 8]]  ** Арассыыйа анимациятын күнэ ** ({{Флагификация|Белоруссия}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Байыаннай комиссариаттар күннэрэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/794/7 День сотрудников военных комиссариатов — 8 апреля]</ref>. * [[Муус устар 12]] ({{Флагификация|Беларусь}} эмиэ бэлиэтиир) — Космонавтика күнэ * [[Муус устар 17]] — МВД ис дьыалатын бэтэрээннэрин күнэ (2011 сыллаахтан) * [[Муус устар 18]] — [[Сэриигэ албан аат күннэрэ|Сэриигэ албан аат күнэ]] — Нуучча буойуттара [[Тевтон уордьана|ньиэмэс рыцардарын]] [[Чудь күөлэ|Чудь күөлүгэр]] [[Мууска кыргыһыы|Мууска кыргыһыыга]] кыайбыт күннэрэ ([[1242]]) * [[Муус устар 19]] — Арассыыйа полиграфиятын күнэ. 2013 сыллаахтан бэлиэтэнэр. Нууччалыы бастакы кинигэ бэчээттэниитин кытта ситимнээх * [[Муус устар 20]] ** Донор күнэ<ref>[https://ria.ru/20160420/1415036122.html Национальный день донора крови в России]</ref>. ** {{Флагификация|Карелия}} — Карел уонна вепсс суруктарын-бичиктэрин күнэ. Бу күн 1989 с. Карел АССР миниистирдэрин сэбиэтэ [[Карел тыла|карел]] уонна [[вепсс тыла|вепсс]] тылларын алпаабыттарын бигэрэгэппит. * [[Муус устар 21]] — Олохтоох салайыныы күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/3083/ День местного самоуправления в России.]</ref> * [[Муус устар 22]] — Экология кутталыттан көмүскэнии күнэ уонна Программист күнэ * [[Муус устар 26]] ** Радиациялаах саахалларга өлбүт дьону ахтан ааһар күн ** Нотариат күнэ<ref>{{Cite web|lang=|url=http://base.garant.ru/71385058/|title=Указ Президента РФ от 26.04.2016 N 195 «О Дне нотариата» {{!}} ГАРАНТ|author=|website=base.garant.ru|date=|publisher=|accessdate=2020-07-22}}</ref> * [[Муус устар 27]] — Парламентаризм күнэ * [[Муус устар 28]] — Суһал көмө үлэһитин күнэ * [[Муус устар 30]] — Баһаарынай сулууспа күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Водолаз күнэ. 1882 сыллаахха Кронштадт куоракка ыраахтааҕы Александр III ыйааҕынан водолазтар оскуолалара тэриллибит. * [[Ыам ыйын 7]] — Арассыыйаҕа, Арменияҕа, Белорусияҕа Араадьыйа күнэ. * [[Ыам ыйын 12]] — Экология үөрэҕин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3114/ День экологического образования - 12 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 13]] ** Черноморскай флот күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/42 День Черноморского флота — 13 мая.]</ref> ** МВД харабыллыыр-хонбуойдуур сулууспатын күнэ. * [[Ыам ыйын 18]] — [[Билэ:Middle Emblem of the Russian Navy.svg|25px]] [[ВМФ]] [[Арассыыйа Федерациятын Байҕал байыаннай флотун Балтиятааҕы флотун|Балтиятааҕы флотун]] күнэ * [[Ыам ыйын 20]] — [[Волга]] өрүс күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3118/ День Волги - 20 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 21]]  ** Байыаннай тылбаасчыт күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2458 День военного переводчика — 21 мая]</ref>; ** Үлэтэ суох буолууттан көмүскэнии күнэ <ref>[https://www.rusevents.ru/prazdnik/den-zashchity-ot-bezraboticy/ День защиты от безработицы отмечается в 2020 году 21 мая - Праздники России]</ref>; ** Тихоокеанскай байыаннай флот күнэ; ** Хапхаас сэриитин сиэртибэлэрин ахтар күн; ** Полярник күнэ<ref>[http://news.kremlin.ru/media/events/files/41d466c41f428961e0ed.pdf День полярника — 21 мая]</ref>; * [[Ыам ыйын 24]] — [[Славян суругун-бичигин уонна култууратын күнэ]] * [[Ыам ыйын 26]] — [[Арассыыйа урбаанньытын күнэ]]. 2007 сылтан бэрэсидьиэн ыйааҕынан бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 28]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Ыам ыйын 31]] — [[Адвокатура күнэ]]<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2066/ День российской адвокатуры - 31 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  ** Хотугу флот күнэ<ref>{{Cite web|url=http://www.calend.ru/holidays/0/0/2454/|title=День Северного флота в России.|author=|website=|date=|publisher=}}</ref>; ** Хиппи күнэ ** Байыаннай транспортнай авиация күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3473/ День военно-транспортной авиации России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref>; ** Сибээс сэриитэ төрүттэммит күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3156/ День создания правительственной связи России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 2]] — Сөпкө аһыыр уонна ордук-хоһу аһыыртан батынар күн<ref>[http://calend.ru/holidays/0/0/2760 История российского праздника «День здорового питания и отказа от излишеств в еде».]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] — [[Крановщик]] күнэ ([[2014]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3375/ День крановщика (День машиниста крана) в России - 4 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] [[Ингушетия]] — Өрөспүүбүлүкэ олохтоммут күнэ * [[Бэс ыйын 5]] ** [[Эколог күнэ]]; ** Полиция үөскээбит күнэ ([[1718]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3454/ День образования российской полиции — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Үүнээйи харантыынын судаарыстыбаннай сулууспата үөскээбит күнэ ([[1931]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3206/ День создания Государственной службы карантина растений в России — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. * [[Бэс ыйын 6]] — Нуучча тылын күнэ. 2011 сыллаахтан Арассыыйа бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Бэс ыйын 7]] — [[Краудфандинг]] күнэ<ref>[https://www.vzsar.ru/news/2020/06/07/v-rossii-otmechaetsya-den-kraydfandinga.html В России отмечается День краудфандинга | Новости Саратова и области — Информационное агентство "Взгляд-инфо"]</ref> * [[Бэс ыйын 8]] — Социальнай үлэһит күнэ * [[Бэс ыйын 10]] — [[МВД]] [[пресс-служба|пресс-сулууспатын]] күнэ<ref>https://xn--b1aew.xn--p1ai {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220428000057/https://xn--b1aew.xn--p1ai/ |date=2022-04-28 }}</ref>. * [[Бэс ыйын 11]] — Арассыыйаҕа [[Тарҕаммыт склероз]] күнэ<ref>[https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ Рассеянный склероз: симптомы и профилактика — Новости Самары и Самарской области — ГТРК Самара] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200611052151/https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ |date=2020-06-11 }}</ref> * [[Бэс ыйын 12]] — '''[[Арассыыйа күнэ]].''' Сэбиэскэй Сойуус үрэллэр кэмигэр [[1990]] сыллаахха Арассыыйа суверенитетын туһунан декларация ылыныллыбыта. Бу күнү 1994 сыллаахтан судаарыстыба бырааһынньыгын быһыытынан бэлиэтиир буолбуттара. [[1998]] сыллаахха "Арассыыйа күнэ" диэн ааттаммыта. 2002 сыллаахха Үлэ туһунан кодексаҕа бигэргэтиллибитэ. * [[Бэс ыйын 14]] — Миграция сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 18]] — Сэбилэниилээх күүстэр байыаннай биллэрии сулууспаларын күнэ * Бэс ыйын үһүс баскыһыанньата — Мэдиссиинэ үлэһитин күнэ (бэс ыйын ''үһүс'' баскыһыанната) * [[Бэс ыйын 20]] — [[ВМФ]] миинэлиир-торпедалыыр сулууспатын күнэ<ref>[https://flot.com/news/dayinhistory/index.php?ELEMENT_ID=7232 День специалистов минно-торпедной службы ВМФ]</ref> (РФ ВМФ-тын главкомун 15.07.1993 сыллааҕы бирикээһэ) * [[Бэс ыйын 22]] — [[Кутурҕан күнэ]], 1941 сыллаахха [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ]] саҕаламмыт * [[Бэс ыйын 23]] — Балалайка күнэ <ref>[https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ 23 июня в России празднуют День балалайки / Новости культуры / Tvkultura.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200626135121/https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ |date=2020-06-26 }}</ref> * [[Бэс ыйын 25]] ** Славяннар доҕордоһууларын уонна сомоҕолоһууларын күнэ <ref>[https://www.eventnn.ru/articles/item/12/2777/ День дружбы и единения славян: праздник для каждого из нас<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Статистика үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 27]] — [[Ыччат күнэ]] * [[Бэс ыйын 29]] — Арассыыйаҕа [[Бартыһааннар уонна подпольщиктар күннэрэ]]. 2010 сыллаахтан Брянскай уобалас дууматын көҕүлээһининэн бэлиэтэнэр. 1941—1945 сс. Аҕа дойду улуу сэриитигэр фашистары утары өстөөх тыылыгар охсуспут дьону кэриэстииллэр. == От ыйа == * [[От ыйын 1]] — Реставратор күнэ <ref>{{Cite web|url=https://mus-col.com/events/20828/|title=События|website=mus-col.com|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://kpfu.ru/imoiv/v-rossii-otmechajut-den-restavratora-390781.html|title=В России отмечают День реставратора|website=kpfu.ru|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://archaeology.nsc.ru/v-muzee-pod-otkrytym-nebom-otmetili-vserossijskij-den-restavratora/|title=Всероссийский День реставратора в Музее под открытым небом|date=2020-07-01|accessdate=2021-03-01}}</ref> * [[От ыйын 3]] — [[ГАИ күнэ]] * [[От ыйын 8]] — Арассыыйаҕа дьиэ кэргэн, таптал уонна бэриниилээх буолуу күнэ (Петр уонна Феврония күннэрэ). 2008 сылтан бэлиэтэнэр. * [[От ыйын 10]] — Полтааваҕа кыайыы күнэ ([[1709]] с. от ыйын 8 күнүгэр буолбута); * [[От ыйын 16]] — Оҕо лааҕырдарыгар Нептун күнүн бэлиэтииллэр * [[От ыйын 17]]: ** '''[[Этнограф күнэ]]'''. ССРС-ка 1970-с сс. бэлиэтэнэр. Бу күн эдэр этнографтары "сүрэхтиир" идэлээхтэр. ** ВМФ авиациятын күнэ <ref>[https://tass.ru/info/2124250 День авиации ВМФ России. Досье - Биографии и справки - ТАСС]</ref> * [[От ыйын 18]] — Уокка куттал суох буолуутун кэтиир уорганнар төрүттэммит күннэрэ<ref>[https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora 18 июля - День создания органов государственного пожарного надзора - Профессиональные праздники - Главное управление МЧС России по Республике Коми] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200719071424/https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora |date=2020-07-19 }}</ref> * [[От ыйын 24]]: ** [[Кадастровай инженер]] күнэ<ref>[http://www.roscadastre.ru/?id=138 День кадастрового инженера.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105174032/http://www.roscadastre.ru/?id=138 |date=2012-01-05 }}</ref> ** [[Флорист]] күнэ <ref>[https://www.kp.ru/putevoditel/kalendar-prazdnikov/den-florista/ День флориста 2021: история и традиции праздника]</ref> * [[От ыйын 25]]: ** РФ силиэстийэлиир уорганнарын күнэ ** Өрүс полициятын күнэ <ref>[https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 25 июля - День речной полиции<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200725080450/https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 |date=2020-07-25 }}</ref> ** Владимир Высоцкайы ахтан ааһар күн * [[От ыйын 28]] — Пиарщик күнэ. Арассыыйаҕа бу идэ 2003 сыллаахха идэлэр испииһэктэригэр киирбитэ. == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]] ** [[Бастакы Аан дойду сэриитин сиэртибэлэрин ахтан ааһар күн]] ** {{Флагификация|Адыгея}} — [[Чэркиэс мухаджирдара|Репатрианнар]] күннэрэ.<ref>[http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 Adygheya.ru:''День репатриантов традиционно отмечается 1 августа в день возвращения на историческую родину косовских адыгов''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002140700/http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 |date=2015-10-02 }}</ref><ref>[http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 Adygi.ru:''О мухаджирах, «великом возвращении» и других последствиях Кавказской войны''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002165123/http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 |date=2015-10-02 }}</ref> * [[Атырдьах ыйын 2]] — Десантниктар күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 6]] — Тимир суол сэриилэрин күнэ * [[Атырдьах ыйын 9]] — [[Арассыыйа албан аатын күннэрэ|Арассыыйа албан аатын күнэ]] (Гангуттааҕы кыргыһыы) * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Салгын сэбилэниилээх күүстэрин күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Археолог күнэ]] * Атырдьах ыйын үһүс баскыһыннаьата — [[Арассыыйаҕа Салгын флотун күнэ|Салгын флотун күнэ]]. Сэбиэскэй Сойууска 1933 сылтан атырдьах ыйын 18 күнүгэр бэлиэтэнэрэ. 1993 сыллаахтан Арассыыйаҕа бу күн атырдьах ыйын үһүс баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэр буолбута, онон сыл ахсын чыыһылата уларыйа турар. * [[Атырдьах ыйын 17]] — Салабаар күнэ * [[Атырдьах ыйын 18]] — Географ күнэ *[[Атырдьах ыйын 22]] ** Былаах күнэ ** {{Флагификация|Коми}} — [[Коми Өрөспүүбүлүкэтэ|Өрөспүүбүлүкэ күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 23]] — [[Курскай тоҕой кыргыһыытын күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 27]] — '''Арассыыйа киинэтин күнэ'''. 1919 сыллаахха бу күн РСФСР норуот хамыһаардарын сэбиэтэ (СНК) киинэҕэ сыһыаннаах чааһынай устуудьуйалар баайдарын-дуолларын судаарыстыба былдьыырын туһунан дэкириэт таһаарбыта. 1980 сыллаахтан ''Сэбиэскэй киинэ күнүн'' быһыытынан бэлиэтэнэр этэ, перестройка саҕана аата билиҥҥигэ уларыйбыта. * [[Атырдьах ыйын 30]] — {{Флагификация|Татарстаан}}, '''Өрөспүүбүлүкэ күнэ''' ([[1990]] сылтан бэлиэтэнэр) * [[Атырдьах ыйын 31]] — [[Арассыыйа бэтэринээрин күнэ]]. == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 2]] — Ботурууллуур-постовой сулууспа күнэ * [[Балаҕан ыйын 3]] — Японияны кыайыы күнэ, [[Терроризмы утарыыга сомоҕолоһуу күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 4]] — Ядернай хааччыйыы үлэһитин күнэ * [[Балаҕан ыйын 8]]  ** Бородино кыргыһыытын күнэ. ** [[Ленинград]] көмүскээччилэрин ахтан ааһар күн. [[Ленинград блокаадата|Ленинград блокаадатын]] саҕаланыыта ([[1941]] сыл) * [[Балаҕан ыйын 19]] — Сэрии сэбин оҥорооччу күнэ * [[Балаҕан ыйын 21]] ** Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ. Куликово хонуутугар кыргыһыыга кыайыы күнэ (1380 сыл). Арассыыйа судаарыстыбаннаһа төрүттэммит күнэ (862 сыл) ** Коллекционер күнэ * [[Балаҕан ыйын 27]] — Оскуола иннинэ үөрэтии үлэһиттэрин күнэ * [[Балаҕан ыйын 28]] — Аатом бырамыысыланнаһын үлэһиттэрин күнэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 1]] — Хонуутааҕы сэриилэр күннэрэ * [[Алтынньы 3]] — ОМОН күнэ * [[Алтынньы 4]] ** Космос сэриилэрин күнэ ** МЧС гражданскай оборона сэриилэрин күнэ * [[Алтынньы 5]] ** Холуобунай ирдэбил үлэһиттэрин күнэ. 1918 сыллаахха бу күн РСФСР НКВД-тын иһинэн Холуобунай ирдэбил киин управлениета (Центророзыск) тэриллибит ** Учуутал күнэ (1965 сылтан ССРС-ка алтынньы бастакы баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэрэ, 1994 сылтан Арассыыйаҕа алтынньы 5 күнүгэр бэлиэтэнэр, аан дойдутааҕы күнү кытта сөп түбэһэр) * [[Алтынньы 6]] — Арассыыйа страховщигын күнэ * [[Алтынньы 7]] — ИДьМ (МВД) штабын подразделениеларын төрүттэммит күннэрэ * [[Алтынньы 8]] — Уу үрдүнээҕи, уу аннынааҕы уонна көтөр аал хамандыырын күнэ * [[Алтынньы 15]] — Аҕа күнэ (алтынньы үһүс өрөбүлүгэр 2021 сылтан бэлиэтэнэр). * [[Алтынньы 20]] — Байыаннай связист күнэ * [[Алтынньы 23]] — Эрэкилээмэ үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 24]] ** Өлбүт ракетчиктары кэриэстиир күн ** Ураты аналлаах подразделениелар (спецназ) күннэрэ * [[Алтынньы 25]] ** Таможенник күнэ ** Хаабыл бырамыысыланнаһын үлэһитин (кабельщик) күнэ * [[Алтынньы 29]] — Харабыллыыр сулууспа күнэ * [[Алтынньы 30]]  ** Бэлиитикэ репрессияларыттан эмсэҕэлээбиттэри кэриэстиир күн. Бу күнү ССРС урукку өрөспүүбүлүкэлэригэр эмиэ бэлиэтииллэр ** Инженер-механик күнэ * [[Алтынньы 31]] ** [[Хамсаныы тыла|Хамсаныы тылын]] тылбаасчытын күнэ ** Силиэстийэ хаайыытын уонна түрмэ үлэһиттэрин күнэ == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] ** Суут бириистэбин күнэ ** [[Тыва|Тыыбаҕа]] '''Тыыба тылын күнэ'''. 2016 сыллаахтан суруйааччы Александр Даржай көҕүлээһининэн, өрөспүүбүлүкэ бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 3]] — Алаадьы күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ ** {{Флагификация|Удмуртия}} (Арассыыйа) — Удмуртия судаарыстыбаннаһын күнэ * [[Сэтинньи 5]] — Байыаннай чуҥнааччы (разведчик) күнэ * [[Сэтинньи 6]] (Татарстан) — Татарстан Конституциятын күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Түргэнник хардарар анал этэрээт (СОБР) күнэ * [[Сэтинньи 10]] — Ис дьыала уорганнарын үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 12]] — Сбербаан күнэ. Бу күн (уруккунан алтынньы 30) 1841 сыллаахха [[Николай I]] Арассыыйа импиэрийэтигэр мунньар каассалары арыйар туһунан ыйаах таһаарбыт<ref>https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211111220401/https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu |date=2021-11-11 }}</ref> * [[Сэтинньи 13]] ** Аармыйаҕа судаарыстыба кистэлэҥин харыстыыр сулууспа үөскээбит күнэ (урут шифровальщик күнэ диэн ааттанара). ** Радиационнай, химическэй уонна биологическай көмүскэл (РХБЗ) сэриилэрин күнэ. * [[Сэтинньи 15]] — Бүтүн Арассыыйатааҕы сулууспаҕа ыҥырыллыбыттар (призывниктар) күннэрэ. * [[Сэтинньи 17]] — Полиция участковайын күнэ * [[Сэтинньи 18]] — Тымныы Оҕонньор төрөөбүт күнэ. Бу күнү-дьылы Улуу Устюгка баччаҕа тымныылар саҕаланалларын иһин талбыттар * [[Сэтинньи 19]] ** Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ ** [[Өстүөкүлэ]] оҥорооччу күнэ * [[Сэтинньи 20]] — Көлө үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 21]] — [[Арассыыйа нолуок уорганнарын үлэһитин күнэ]] * [[Сэтинньи 22]] — Психолог (уйлҕаһыт) күнэ. 1994 сыллаахха бу күн Арассыыйа психология уопсастыбатын тэрийэр сийиэһэ буолбута * сэтинньи бүтэһик баскыһыанньата — Ийэ күнэ * [[Сэтинньи 25]] — Хирург күнэ. Улуу быраас, чинчийээччи Пирогов төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 27]]  — [[Байҕал пехотатын күнэ]]. Бүөтүр I ыраахтааҕы дойдуга бастакы «байҕал саллааттарын полкатын» туһунан ыйааҕа 1705 сыл урукку истиилинэн сэтинньи 16 күнүгэр, аныгынан бүгүн тахсыбыт. == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 1]] — Синоп кыргыһыытын күнэ. Павел Нахимов салалталаах Арассыыйа эскадрата 1853 сыллаахха Синоп тумул аттыгар туурак эскадратын кыайыытыгар ананар. Дьиҥэр кыргыһыы сэтинньи 18 (30) күнүгэр буолбута * [[Ахсынньы 2]] — [[Баан]] үлэһитин күнэ * [[Ахсынньы 3]] ** Юрист күнэ ** [[Биллибэт саллаат күнэ]] * [[Ахсынньы 4]] — Арассыыйа [[информатика]]тын күнэ. 1948 сыллааха бу күн [[ССРС]] миниистирдэрин сэбиэтин аныгы техниканы киллэрэр Государственнай кэмитиэтэ электроннай ааҕар массыынаны айыы туhунан № 10 475 кумааҕыны И. С. Брукка уонна Б. И. Рамеевка биэрбит * [[Ахсынньы 5]] — Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ — 1941 сыллаахха [[Москуба]] иһин кыргыһыыга утары кимэн киирии саҕаланыыта.\ * [[Ахсынньы 7]] — [[Эрмитаж|Эрмитаж күнэ]] * [[Ахсынньы 9]] ** Аҕа дойду дьоруойдарын күнэ ** [[Тимир суол]] сэбилэниилээх харабылын күнэ * [[Ахсынньы 10]] **{{Флагификация|Марий Эл}} — [[Марийдар|Мари]] суругун-бичигин күнэ ** Ис дьыала министиэристибэтин сибээс сулууспата тэриллибит күнэ * [[Ахсынньы 11]] — Андреевскай былаах күнэ * [[Ахсынньы 12]] — [[Арассыыйа Конституциятын күнэ]] * [[Ахсынньы 14]] (Башкортостан) — [[Башкиир тыла|Башкиир тылын]] күнэ * [[Ахсынньы 15]] ** Арассыыйа Салгын-сэбилэниилээх күүстэрин Радиотехническэй сэриилэр тэриллиилэрин күнэ ** Идэлэрин эбээһинэстэрин толоро сылдьан өлбүт суруналыыстар кэриэстэбиллэрин күнэ * [[Ахсынньы 17]] ** Стратегическэй аналлаах ракетнай сэриилэр күннэрэ ** Судаарыстыбаннай фельдъегерь сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 18]] ** ЗАГС үлэһиттэрин күнэ ** Арассыыйа Ис дьыала уорганнарын Бэйэ куттала суох буолуутун чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 19]] — ФСБ Байыаннай контрразведкатын чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 20]] — Арассыыйа куттала суох буолуутун үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 22]] — Энергетик күнэ * [[Ахсынньы 24]] — [[Арассыыйа сэриигэ албан аатын күнэ]] — [[Суворов Александр Васильевич|Александр Суворов]] хамаандалаах нуучча сэриитэ [[Измаилы ылыы|туурак кириэппэһин Измаилы]] 1790 с. ылбыт * [[Ахсынньы 27]] — [[Быыһааччылар күннэрэ (Арассыыйа)|Быыһааччылар күннэрэ]] * [[Ахсынньы 31]] — Саҥа Дьылы көрсүү == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Арассыыйа бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] 7mluvjm528o0wb6u7syjdzqub9n1hwk 428230 428222 2026-05-09T01:18:10Z Ojkhol 24881 /* Тохсунньу */ 428230 wikitext text/x-wiki '''Арассыыйа бэлиэ күннэрэ''' — Арассыыйа Федерациятыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Тохсунньу === * [[Тохсунньу 6]] — ({{Флагификация|Украина}}, {{Флагификация|Босния и Герцеговина}}, {{Флагификация|Хотугу Македония}} эмиэ бэлиэтииллэр) — Чэчиэринньик * [[Тохсунньу 11]] — [[Эркээйи сирдэр]] (заповедниктар) уонна национальнай пааркалар күннэрэ * [[Тохсунньу 12]] — Прокуратура үлэһитин күнэ === Олунньу === * [[Олунньу 1]] — Лифт хаһаайыстыбатын үлэһитин күнэ * [[Олунньу 2]] — Арассыыйа байыаннай албан аатын күнэ — Сталинградтааҕы кыргыһыыга Кыһыл Аармыйа ньиэмэс-фашист сэриилэрин үлтүрүппүт күнэ (1943). * [[Олунньу 6]] ({{Флагификация|Украина}} эмиэ бэлиэтиир) — Бармен күнэ * [[Олунньу 7]] — Арассыыйа урбаан-үөрэхтээһинин күнэ * [[Олунньу 8]] ** [[Билим күнэ (Арассыыйа)|Арассыыйа билимин күнэ]] ** Байыаннай топограф күнэ * [[Олунньу 9]] — Гражданскай абыйаассыйа күнэ * [[Олунньу 10]] ** Дипломатия үлэһитин күнэ ** [[Александр Пушкин|Александр Сергеевич Пушкин]] кэриэстэбилин күнэ * [[Олунньу 15]] ({{Флагификация|Белоруссия}} эмиэ бэлиэтиир) — Интернационалист буойуттар кэриэстэбиллэрин күнэ * [[Олунньу 17]] — Арассыыйа устудьуон этэрээттэрин күнэ * [[Олунньу 19]] — Орнитолог күнэ * [[Олунньу 23]] — [[Аҕа дойду көмүскээччитин күнэ]] * [[Олунньу 27]] — [[Туспа аналлаах сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ]] === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 10]] — [[Арассыыйа архыыптарын күнэ|Архыып күнэ]] * [[Кулун тутар 11]]  ** Чааһынай харабыллыыр тэрилтэлэр үлэһиттэрин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2392/ День работника органов наркоконтроля России - 11 марта. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020</ref> ** [[Наркотигы хонтуруоллуур уорганнар үлэһиттэрин күнэ]] * [[Кулун тутар 12]] — [[Минюст холуобунай систиэмэтин үлэһиттэрин күнэ]] * [[Кулун тутар 16]] — МВД экэниэмикэҕэ буруйу оҥорууну утары охсуһар салаатын ({{lang-ru|[[Отдел по борьбе с экономическими преступлениями|ОБЭП]]}}, уруккута [[Отдел по борьбе с хищениями социалистической собственности|ОБХСС]]) күнэ, [[1937]] сыллаахха НКВД (ис дьыалаларга норуот комиссариата) иһинэн тэриллибитэ<ref>[http://www.calend.ru/day/3-16/ Праздники 16 марта]</ref> * [[Кулун тутар 19]] — [[Подводник-моряк күнэ]] * [[Кулун тутар 22]] [[Дагестан]], [[Башкорстостан]], [[Татарстан]] өрөспүүбүлүкэлэргэ ({{флагификация|Казахстан}}, {{флагификация|Албания}}, {{флагификация|Азербайджан}}, {{флагификация|Пакистан}}, {{флагификация|Туркменистан}}, {{флагификация|Иран}} уо.д.а. эмиэ бэлиэтииллэр) — [[Наурыз]] * [[Кулун тутар 24]] — Авиация штурманын күнэ * [[Кулун тутар 25]] — [[Култуура үлэһитин күнэ]] — аан бастаан 2008 сылллаахха бэлиэтэммитэ * [[Кулун тутар 27]] — [[Арассыыйа национальнай гвардиятын күнэ]]. Урут МВД ис сэриилэрин күнэ (1996—2016) * [[Кулун тутар 29]] — [[Юридическэй сулууспа үлэһитин күнэ]]<ref>[http://www.rg.ru/2006/06/03/voennye-prazdniki-dok.html Указ Президента Российской Федерации от 31 мая 2006 г. № 549 Об установлении профессиональных праздников и памятных дней в Вооружённых Силах Российской Федерации]{{V|20|10|2010}}</ref> === Муус устар === * [[Муус устар 2]] (Беларуська эмиэ бэлиэтэнэр) — [[Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ|Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ]]. Бу күн 1996 сыллаахха Белоруссия уонна Арассыыйа туһунан сөбүлэҥҥэ илии баттаммыт. * [[Муус устар 6]] — [[Силиэстийэлиир уорганнар үлэһиттэрин күнэ]] * [[Муус устар 7]]  ** Өлбүт подводниктар күннэрэ<ref>Отмечается в годовщину гибели — 7 апреля [[1989 год|1989 года]] [[Атомная подводная лодка|АПЛ]] «[[Комсомолец (подводная лодка)|Комсомолец]]»</ref> ** [[Рунет]] үөскээбит күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2403 День рождения Рунета — 7 апреля.]</ref> * [[Муус устар 8]]  ** Арассыыйа анимациятын күнэ ** ({{Флагификация|Белоруссия}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Байыаннай комиссариаттар күннэрэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/794/7 День сотрудников военных комиссариатов — 8 апреля]</ref>. * [[Муус устар 12]] ({{Флагификация|Беларусь}} эмиэ бэлиэтиир) — Космонавтика күнэ * [[Муус устар 17]] — МВД ис дьыалатын бэтэрээннэрин күнэ (2011 сыллаахтан) * [[Муус устар 18]] — [[Сэриигэ албан аат күннэрэ|Сэриигэ албан аат күнэ]] — Нуучча буойуттара [[Тевтон уордьана|ньиэмэс рыцардарын]] [[Чудь күөлэ|Чудь күөлүгэр]] [[Мууска кыргыһыы|Мууска кыргыһыыга]] кыайбыт күннэрэ ([[1242]]) * [[Муус устар 19]] — Арассыыйа полиграфиятын күнэ. 2013 сыллаахтан бэлиэтэнэр. Нууччалыы бастакы кинигэ бэчээттэниитин кытта ситимнээх * [[Муус устар 20]] ** Донор күнэ<ref>[https://ria.ru/20160420/1415036122.html Национальный день донора крови в России]</ref>. ** {{Флагификация|Карелия}} — Карел уонна вепсс суруктарын-бичиктэрин күнэ. Бу күн 1989 с. Карел АССР миниистирдэрин сэбиэтэ [[Карел тыла|карел]] уонна [[вепсс тыла|вепсс]] тылларын алпаабыттарын бигэрэгэппит. * [[Муус устар 21]] — Олохтоох салайыныы күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/3083/ День местного самоуправления в России.]</ref> * [[Муус устар 22]] — Экология кутталыттан көмүскэнии күнэ уонна Программист күнэ * [[Муус устар 26]] ** Радиациялаах саахалларга өлбүт дьону ахтан ааһар күн ** Нотариат күнэ<ref>{{Cite web|lang=|url=http://base.garant.ru/71385058/|title=Указ Президента РФ от 26.04.2016 N 195 «О Дне нотариата» {{!}} ГАРАНТ|author=|website=base.garant.ru|date=|publisher=|accessdate=2020-07-22}}</ref> * [[Муус устар 27]] — Парламентаризм күнэ * [[Муус устар 28]] — Суһал көмө үлэһитин күнэ * [[Муус устар 30]] — Баһаарынай сулууспа күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Водолаз күнэ. 1882 сыллаахха Кронштадт куоракка ыраахтааҕы Александр III ыйааҕынан водолазтар оскуолалара тэриллибит. * [[Ыам ыйын 7]] — Арассыыйаҕа, Арменияҕа, Белорусияҕа Араадьыйа күнэ. * [[Ыам ыйын 12]] — Экология үөрэҕин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3114/ День экологического образования - 12 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 13]] ** Черноморскай флот күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/42 День Черноморского флота — 13 мая.]</ref> ** МВД харабыллыыр-хонбуойдуур сулууспатын күнэ. * [[Ыам ыйын 18]] — [[Билэ:Middle Emblem of the Russian Navy.svg|25px]] [[ВМФ]] [[Арассыыйа Федерациятын Байҕал байыаннай флотун Балтиятааҕы флотун|Балтиятааҕы флотун]] күнэ * [[Ыам ыйын 20]] — [[Волга]] өрүс күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3118/ День Волги - 20 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 21]]  ** Байыаннай тылбаасчыт күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2458 День военного переводчика — 21 мая]</ref>; ** Үлэтэ суох буолууттан көмүскэнии күнэ <ref>[https://www.rusevents.ru/prazdnik/den-zashchity-ot-bezraboticy/ День защиты от безработицы отмечается в 2020 году 21 мая - Праздники России]</ref>; ** Тихоокеанскай байыаннай флот күнэ; ** Хапхаас сэриитин сиэртибэлэрин ахтар күн; ** Полярник күнэ<ref>[http://news.kremlin.ru/media/events/files/41d466c41f428961e0ed.pdf День полярника — 21 мая]</ref>; * [[Ыам ыйын 24]] — [[Славян суругун-бичигин уонна култууратын күнэ]] * [[Ыам ыйын 26]] — [[Арассыыйа урбаанньытын күнэ]]. 2007 сылтан бэрэсидьиэн ыйааҕынан бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 28]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Ыам ыйын 31]] — [[Адвокатура күнэ]]<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2066/ День российской адвокатуры - 31 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  ** Хотугу флот күнэ<ref>{{Cite web|url=http://www.calend.ru/holidays/0/0/2454/|title=День Северного флота в России.|author=|website=|date=|publisher=}}</ref>; ** Хиппи күнэ ** Байыаннай транспортнай авиация күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3473/ День военно-транспортной авиации России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref>; ** Сибээс сэриитэ төрүттэммит күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3156/ День создания правительственной связи России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 2]] — Сөпкө аһыыр уонна ордук-хоһу аһыыртан батынар күн<ref>[http://calend.ru/holidays/0/0/2760 История российского праздника «День здорового питания и отказа от излишеств в еде».]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] — [[Крановщик]] күнэ ([[2014]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3375/ День крановщика (День машиниста крана) в России - 4 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] [[Ингушетия]] — Өрөспүүбүлүкэ олохтоммут күнэ * [[Бэс ыйын 5]] ** [[Эколог күнэ]]; ** Полиция үөскээбит күнэ ([[1718]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3454/ День образования российской полиции — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Үүнээйи харантыынын судаарыстыбаннай сулууспата үөскээбит күнэ ([[1931]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3206/ День создания Государственной службы карантина растений в России — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. * [[Бэс ыйын 6]] — Нуучча тылын күнэ. 2011 сыллаахтан Арассыыйа бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Бэс ыйын 7]] — [[Краудфандинг]] күнэ<ref>[https://www.vzsar.ru/news/2020/06/07/v-rossii-otmechaetsya-den-kraydfandinga.html В России отмечается День краудфандинга | Новости Саратова и области — Информационное агентство "Взгляд-инфо"]</ref> * [[Бэс ыйын 8]] — Социальнай үлэһит күнэ * [[Бэс ыйын 10]] — [[МВД]] [[пресс-служба|пресс-сулууспатын]] күнэ<ref>https://xn--b1aew.xn--p1ai {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220428000057/https://xn--b1aew.xn--p1ai/ |date=2022-04-28 }}</ref>. * [[Бэс ыйын 11]] — Арассыыйаҕа [[Тарҕаммыт склероз]] күнэ<ref>[https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ Рассеянный склероз: симптомы и профилактика — Новости Самары и Самарской области — ГТРК Самара] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200611052151/https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ |date=2020-06-11 }}</ref> * [[Бэс ыйын 12]] — '''[[Арассыыйа күнэ]].''' Сэбиэскэй Сойуус үрэллэр кэмигэр [[1990]] сыллаахха Арассыыйа суверенитетын туһунан декларация ылыныллыбыта. Бу күнү 1994 сыллаахтан судаарыстыба бырааһынньыгын быһыытынан бэлиэтиир буолбуттара. [[1998]] сыллаахха "Арассыыйа күнэ" диэн ааттаммыта. 2002 сыллаахха Үлэ туһунан кодексаҕа бигэргэтиллибитэ. * [[Бэс ыйын 14]] — Миграция сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 18]] — Сэбилэниилээх күүстэр байыаннай биллэрии сулууспаларын күнэ * Бэс ыйын үһүс баскыһыанньата — Мэдиссиинэ үлэһитин күнэ (бэс ыйын ''үһүс'' баскыһыанната) * [[Бэс ыйын 20]] — [[ВМФ]] миинэлиир-торпедалыыр сулууспатын күнэ<ref>[https://flot.com/news/dayinhistory/index.php?ELEMENT_ID=7232 День специалистов минно-торпедной службы ВМФ]</ref> (РФ ВМФ-тын главкомун 15.07.1993 сыллааҕы бирикээһэ) * [[Бэс ыйын 22]] — [[Кутурҕан күнэ]], 1941 сыллаахха [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ]] саҕаламмыт * [[Бэс ыйын 23]] — Балалайка күнэ <ref>[https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ 23 июня в России празднуют День балалайки / Новости культуры / Tvkultura.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200626135121/https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ |date=2020-06-26 }}</ref> * [[Бэс ыйын 25]] ** Славяннар доҕордоһууларын уонна сомоҕолоһууларын күнэ <ref>[https://www.eventnn.ru/articles/item/12/2777/ День дружбы и единения славян: праздник для каждого из нас<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Статистика үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 27]] — [[Ыччат күнэ]] * [[Бэс ыйын 29]] — Арассыыйаҕа [[Бартыһааннар уонна подпольщиктар күннэрэ]]. 2010 сыллаахтан Брянскай уобалас дууматын көҕүлээһининэн бэлиэтэнэр. 1941—1945 сс. Аҕа дойду улуу сэриитигэр фашистары утары өстөөх тыылыгар охсуспут дьону кэриэстииллэр. == От ыйа == * [[От ыйын 1]] — Реставратор күнэ <ref>{{Cite web|url=https://mus-col.com/events/20828/|title=События|website=mus-col.com|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://kpfu.ru/imoiv/v-rossii-otmechajut-den-restavratora-390781.html|title=В России отмечают День реставратора|website=kpfu.ru|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://archaeology.nsc.ru/v-muzee-pod-otkrytym-nebom-otmetili-vserossijskij-den-restavratora/|title=Всероссийский День реставратора в Музее под открытым небом|date=2020-07-01|accessdate=2021-03-01}}</ref> * [[От ыйын 3]] — [[ГАИ күнэ]] * [[От ыйын 8]] — Арассыыйаҕа дьиэ кэргэн, таптал уонна бэриниилээх буолуу күнэ (Петр уонна Феврония күннэрэ). 2008 сылтан бэлиэтэнэр. * [[От ыйын 10]] — Полтааваҕа кыайыы күнэ ([[1709]] с. от ыйын 8 күнүгэр буолбута); * [[От ыйын 16]] — Оҕо лааҕырдарыгар Нептун күнүн бэлиэтииллэр * [[От ыйын 17]]: ** '''[[Этнограф күнэ]]'''. ССРС-ка 1970-с сс. бэлиэтэнэр. Бу күн эдэр этнографтары "сүрэхтиир" идэлээхтэр. ** ВМФ авиациятын күнэ <ref>[https://tass.ru/info/2124250 День авиации ВМФ России. Досье - Биографии и справки - ТАСС]</ref> * [[От ыйын 18]] — Уокка куттал суох буолуутун кэтиир уорганнар төрүттэммит күннэрэ<ref>[https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora 18 июля - День создания органов государственного пожарного надзора - Профессиональные праздники - Главное управление МЧС России по Республике Коми] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200719071424/https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora |date=2020-07-19 }}</ref> * [[От ыйын 24]]: ** [[Кадастровай инженер]] күнэ<ref>[http://www.roscadastre.ru/?id=138 День кадастрового инженера.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105174032/http://www.roscadastre.ru/?id=138 |date=2012-01-05 }}</ref> ** [[Флорист]] күнэ <ref>[https://www.kp.ru/putevoditel/kalendar-prazdnikov/den-florista/ День флориста 2021: история и традиции праздника]</ref> * [[От ыйын 25]]: ** РФ силиэстийэлиир уорганнарын күнэ ** Өрүс полициятын күнэ <ref>[https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 25 июля - День речной полиции<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200725080450/https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 |date=2020-07-25 }}</ref> ** Владимир Высоцкайы ахтан ааһар күн * [[От ыйын 28]] — Пиарщик күнэ. Арассыыйаҕа бу идэ 2003 сыллаахха идэлэр испииһэктэригэр киирбитэ. == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]] ** [[Бастакы Аан дойду сэриитин сиэртибэлэрин ахтан ааһар күн]] ** {{Флагификация|Адыгея}} — [[Чэркиэс мухаджирдара|Репатрианнар]] күннэрэ.<ref>[http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 Adygheya.ru:''День репатриантов традиционно отмечается 1 августа в день возвращения на историческую родину косовских адыгов''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002140700/http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 |date=2015-10-02 }}</ref><ref>[http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 Adygi.ru:''О мухаджирах, «великом возвращении» и других последствиях Кавказской войны''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002165123/http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 |date=2015-10-02 }}</ref> * [[Атырдьах ыйын 2]] — Десантниктар күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 6]] — Тимир суол сэриилэрин күнэ * [[Атырдьах ыйын 9]] — [[Арассыыйа албан аатын күннэрэ|Арассыыйа албан аатын күнэ]] (Гангуттааҕы кыргыһыы) * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Салгын сэбилэниилээх күүстэрин күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Археолог күнэ]] * Атырдьах ыйын үһүс баскыһыннаьата — [[Арассыыйаҕа Салгын флотун күнэ|Салгын флотун күнэ]]. Сэбиэскэй Сойууска 1933 сылтан атырдьах ыйын 18 күнүгэр бэлиэтэнэрэ. 1993 сыллаахтан Арассыыйаҕа бу күн атырдьах ыйын үһүс баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэр буолбута, онон сыл ахсын чыыһылата уларыйа турар. * [[Атырдьах ыйын 17]] — Салабаар күнэ * [[Атырдьах ыйын 18]] — Географ күнэ *[[Атырдьах ыйын 22]] ** Былаах күнэ ** {{Флагификация|Коми}} — [[Коми Өрөспүүбүлүкэтэ|Өрөспүүбүлүкэ күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 23]] — [[Курскай тоҕой кыргыһыытын күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 27]] — '''Арассыыйа киинэтин күнэ'''. 1919 сыллаахха бу күн РСФСР норуот хамыһаардарын сэбиэтэ (СНК) киинэҕэ сыһыаннаах чааһынай устуудьуйалар баайдарын-дуолларын судаарыстыба былдьыырын туһунан дэкириэт таһаарбыта. 1980 сыллаахтан ''Сэбиэскэй киинэ күнүн'' быһыытынан бэлиэтэнэр этэ, перестройка саҕана аата билиҥҥигэ уларыйбыта. * [[Атырдьах ыйын 30]] — {{Флагификация|Татарстаан}}, '''Өрөспүүбүлүкэ күнэ''' ([[1990]] сылтан бэлиэтэнэр) * [[Атырдьах ыйын 31]] — [[Арассыыйа бэтэринээрин күнэ]]. == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 2]] — Ботурууллуур-постовой сулууспа күнэ * [[Балаҕан ыйын 3]] — Японияны кыайыы күнэ, [[Терроризмы утарыыга сомоҕолоһуу күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 4]] — Ядернай хааччыйыы үлэһитин күнэ * [[Балаҕан ыйын 8]]  ** Бородино кыргыһыытын күнэ. ** [[Ленинград]] көмүскээччилэрин ахтан ааһар күн. [[Ленинград блокаадата|Ленинград блокаадатын]] саҕаланыыта ([[1941]] сыл) * [[Балаҕан ыйын 19]] — Сэрии сэбин оҥорооччу күнэ * [[Балаҕан ыйын 21]] ** Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ. Куликово хонуутугар кыргыһыыга кыайыы күнэ (1380 сыл). Арассыыйа судаарыстыбаннаһа төрүттэммит күнэ (862 сыл) ** Коллекционер күнэ * [[Балаҕан ыйын 27]] — Оскуола иннинэ үөрэтии үлэһиттэрин күнэ * [[Балаҕан ыйын 28]] — Аатом бырамыысыланнаһын үлэһиттэрин күнэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 1]] — Хонуутааҕы сэриилэр күннэрэ * [[Алтынньы 3]] — ОМОН күнэ * [[Алтынньы 4]] ** Космос сэриилэрин күнэ ** МЧС гражданскай оборона сэриилэрин күнэ * [[Алтынньы 5]] ** Холуобунай ирдэбил үлэһиттэрин күнэ. 1918 сыллаахха бу күн РСФСР НКВД-тын иһинэн Холуобунай ирдэбил киин управлениета (Центророзыск) тэриллибит ** Учуутал күнэ (1965 сылтан ССРС-ка алтынньы бастакы баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэрэ, 1994 сылтан Арассыыйаҕа алтынньы 5 күнүгэр бэлиэтэнэр, аан дойдутааҕы күнү кытта сөп түбэһэр) * [[Алтынньы 6]] — Арассыыйа страховщигын күнэ * [[Алтынньы 7]] — ИДьМ (МВД) штабын подразделениеларын төрүттэммит күннэрэ * [[Алтынньы 8]] — Уу үрдүнээҕи, уу аннынааҕы уонна көтөр аал хамандыырын күнэ * [[Алтынньы 15]] — Аҕа күнэ (алтынньы үһүс өрөбүлүгэр 2021 сылтан бэлиэтэнэр). * [[Алтынньы 20]] — Байыаннай связист күнэ * [[Алтынньы 23]] — Эрэкилээмэ үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 24]] ** Өлбүт ракетчиктары кэриэстиир күн ** Ураты аналлаах подразделениелар (спецназ) күннэрэ * [[Алтынньы 25]] ** Таможенник күнэ ** Хаабыл бырамыысыланнаһын үлэһитин (кабельщик) күнэ * [[Алтынньы 29]] — Харабыллыыр сулууспа күнэ * [[Алтынньы 30]]  ** Бэлиитикэ репрессияларыттан эмсэҕэлээбиттэри кэриэстиир күн. Бу күнү ССРС урукку өрөспүүбүлүкэлэригэр эмиэ бэлиэтииллэр ** Инженер-механик күнэ * [[Алтынньы 31]] ** [[Хамсаныы тыла|Хамсаныы тылын]] тылбаасчытын күнэ ** Силиэстийэ хаайыытын уонна түрмэ үлэһиттэрин күнэ == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] ** Суут бириистэбин күнэ ** [[Тыва|Тыыбаҕа]] '''Тыыба тылын күнэ'''. 2016 сыллаахтан суруйааччы Александр Даржай көҕүлээһининэн, өрөспүүбүлүкэ бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 3]] — Алаадьы күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ ** {{Флагификация|Удмуртия}} (Арассыыйа) — Удмуртия судаарыстыбаннаһын күнэ * [[Сэтинньи 5]] — Байыаннай чуҥнааччы (разведчик) күнэ * [[Сэтинньи 6]] (Татарстан) — Татарстан Конституциятын күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Түргэнник хардарар анал этэрээт (СОБР) күнэ * [[Сэтинньи 10]] — Ис дьыала уорганнарын үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 12]] — Сбербаан күнэ. Бу күн (уруккунан алтынньы 30) 1841 сыллаахха [[Николай I]] Арассыыйа импиэрийэтигэр мунньар каассалары арыйар туһунан ыйаах таһаарбыт<ref>https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211111220401/https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu |date=2021-11-11 }}</ref> * [[Сэтинньи 13]] ** Аармыйаҕа судаарыстыба кистэлэҥин харыстыыр сулууспа үөскээбит күнэ (урут шифровальщик күнэ диэн ааттанара). ** Радиационнай, химическэй уонна биологическай көмүскэл (РХБЗ) сэриилэрин күнэ. * [[Сэтинньи 15]] — Бүтүн Арассыыйатааҕы сулууспаҕа ыҥырыллыбыттар (призывниктар) күннэрэ. * [[Сэтинньи 17]] — Полиция участковайын күнэ * [[Сэтинньи 18]] — Тымныы Оҕонньор төрөөбүт күнэ. Бу күнү-дьылы Улуу Устюгка баччаҕа тымныылар саҕаланалларын иһин талбыттар * [[Сэтинньи 19]] ** Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ ** [[Өстүөкүлэ]] оҥорооччу күнэ * [[Сэтинньи 20]] — Көлө үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 21]] — [[Арассыыйа нолуок уорганнарын үлэһитин күнэ]] * [[Сэтинньи 22]] — Психолог (уйлҕаһыт) күнэ. 1994 сыллаахха бу күн Арассыыйа психология уопсастыбатын тэрийэр сийиэһэ буолбута * сэтинньи бүтэһик баскыһыанньата — Ийэ күнэ * [[Сэтинньи 25]] — Хирург күнэ. Улуу быраас, чинчийээччи Пирогов төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 27]]  — [[Байҕал пехотатын күнэ]]. Бүөтүр I ыраахтааҕы дойдуга бастакы «байҕал саллааттарын полкатын» туһунан ыйааҕа 1705 сыл урукку истиилинэн сэтинньи 16 күнүгэр, аныгынан бүгүн тахсыбыт. == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 1]] — Синоп кыргыһыытын күнэ. Павел Нахимов салалталаах Арассыыйа эскадрата 1853 сыллаахха Синоп тумул аттыгар туурак эскадратын кыайыытыгар ананар. Дьиҥэр кыргыһыы сэтинньи 18 (30) күнүгэр буолбута * [[Ахсынньы 2]] — [[Баан]] үлэһитин күнэ * [[Ахсынньы 3]] ** Юрист күнэ ** [[Биллибэт саллаат күнэ]] * [[Ахсынньы 4]] — Арассыыйа [[информатика]]тын күнэ. 1948 сыллааха бу күн [[ССРС]] миниистирдэрин сэбиэтин аныгы техниканы киллэрэр Государственнай кэмитиэтэ электроннай ааҕар массыынаны айыы туhунан № 10 475 кумааҕыны И. С. Брукка уонна Б. И. Рамеевка биэрбит * [[Ахсынньы 5]] — Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ — 1941 сыллаахха [[Москуба]] иһин кыргыһыыга утары кимэн киирии саҕаланыыта.\ * [[Ахсынньы 7]] — [[Эрмитаж|Эрмитаж күнэ]] * [[Ахсынньы 9]] ** Аҕа дойду дьоруойдарын күнэ ** [[Тимир суол]] сэбилэниилээх харабылын күнэ * [[Ахсынньы 10]] **{{Флагификация|Марий Эл}} — [[Марийдар|Мари]] суругун-бичигин күнэ ** Ис дьыала министиэристибэтин сибээс сулууспата тэриллибит күнэ * [[Ахсынньы 11]] — Андреевскай былаах күнэ * [[Ахсынньы 12]] — [[Арассыыйа Конституциятын күнэ]] * [[Ахсынньы 14]] (Башкортостан) — [[Башкиир тыла|Башкиир тылын]] күнэ * [[Ахсынньы 15]] ** Арассыыйа Салгын-сэбилэниилээх күүстэрин Радиотехническэй сэриилэр тэриллиилэрин күнэ ** Идэлэрин эбээһинэстэрин толоро сылдьан өлбүт суруналыыстар кэриэстэбиллэрин күнэ * [[Ахсынньы 17]] ** Стратегическэй аналлаах ракетнай сэриилэр күннэрэ ** Судаарыстыбаннай фельдъегерь сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 18]] ** ЗАГС үлэһиттэрин күнэ ** Арассыыйа Ис дьыала уорганнарын Бэйэ куттала суох буолуутун чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 19]] — ФСБ Байыаннай контрразведкатын чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 20]] — Арассыыйа куттала суох буолуутун үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 22]] — Энергетик күнэ * [[Ахсынньы 24]] — [[Арассыыйа сэриигэ албан аатын күнэ]] — [[Суворов Александр Васильевич|Александр Суворов]] хамаандалаах нуучча сэриитэ [[Измаилы ылыы|туурак кириэппэһин Измаилы]] 1790 с. ылбыт * [[Ахсынньы 27]] — [[Быыһааччылар күннэрэ (Арассыыйа)|Быыһааччылар күннэрэ]] * [[Ахсынньы 31]] — Саҥа Дьылы көрсүү == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Арассыыйа бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] 14bmhruw1qa7573v8rohqos8rxwvqrp 428236 428230 2026-05-09T01:23:37Z Ojkhol 24881 /* Тохсунньу */ 428236 wikitext text/x-wiki '''Арассыыйа бэлиэ күннэрэ''' — Арассыыйа Федерациятыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Тохсунньу === * [[Тохсунньу 6]] — ({{Флагификация|Украина}}, {{Флагификация|Босния и Герцеговина}}, {{Флагификация|Хотугу Македония}} эмиэ бэлиэтииллэр) — Чэчиэринньик * [[Тохсунньу 11]] — [[Эркээйи сирдэр]] (заповедниктар) уонна национальнай пааркалар күннэрэ * [[Тохсунньу 12]] — Прокуратура үлэһитин күнэ * [[Тохсунньу 13]] — [[Арассыыйа бэчээтин күнэ]] (РСФСР Үрдүкү Сэбиэтэ 1991 сыллаахха ыам ыйын 5 күнүгэр бэлиэтэнэр Сэбиэскэй бэчээт күнүн оннугар олохтообут). Бу күн [[1703 сыл]]лаахха [[Москуба судаарыстыбата|Москуба судаарыстыбатыгар]] бастакы нууччалыы хаһыат тахсыбыт. === Олунньу === * [[Олунньу 1]] — Лифт хаһаайыстыбатын үлэһитин күнэ * [[Олунньу 2]] — Арассыыйа байыаннай албан аатын күнэ — Сталинградтааҕы кыргыһыыга Кыһыл Аармыйа ньиэмэс-фашист сэриилэрин үлтүрүппүт күнэ (1943). * [[Олунньу 6]] ({{Флагификация|Украина}} эмиэ бэлиэтиир) — Бармен күнэ * [[Олунньу 7]] — Арассыыйа урбаан-үөрэхтээһинин күнэ * [[Олунньу 8]] ** [[Билим күнэ (Арассыыйа)|Арассыыйа билимин күнэ]] ** Байыаннай топограф күнэ * [[Олунньу 9]] — Гражданскай абыйаассыйа күнэ * [[Олунньу 10]] ** Дипломатия үлэһитин күнэ ** [[Александр Пушкин|Александр Сергеевич Пушкин]] кэриэстэбилин күнэ * [[Олунньу 15]] ({{Флагификация|Белоруссия}} эмиэ бэлиэтиир) — Интернационалист буойуттар кэриэстэбиллэрин күнэ * [[Олунньу 17]] — Арассыыйа устудьуон этэрээттэрин күнэ * [[Олунньу 19]] — Орнитолог күнэ * [[Олунньу 23]] — [[Аҕа дойду көмүскээччитин күнэ]] * [[Олунньу 27]] — [[Туспа аналлаах сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ]] === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 10]] — [[Арассыыйа архыыптарын күнэ|Архыып күнэ]] * [[Кулун тутар 11]]  ** Чааһынай харабыллыыр тэрилтэлэр үлэһиттэрин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2392/ День работника органов наркоконтроля России - 11 марта. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020</ref> ** [[Наркотигы хонтуруоллуур уорганнар үлэһиттэрин күнэ]] * [[Кулун тутар 12]] — [[Минюст холуобунай систиэмэтин үлэһиттэрин күнэ]] * [[Кулун тутар 16]] — МВД экэниэмикэҕэ буруйу оҥорууну утары охсуһар салаатын ({{lang-ru|[[Отдел по борьбе с экономическими преступлениями|ОБЭП]]}}, уруккута [[Отдел по борьбе с хищениями социалистической собственности|ОБХСС]]) күнэ, [[1937]] сыллаахха НКВД (ис дьыалаларга норуот комиссариата) иһинэн тэриллибитэ<ref>[http://www.calend.ru/day/3-16/ Праздники 16 марта]</ref> * [[Кулун тутар 19]] — [[Подводник-моряк күнэ]] * [[Кулун тутар 22]] [[Дагестан]], [[Башкорстостан]], [[Татарстан]] өрөспүүбүлүкэлэргэ ({{флагификация|Казахстан}}, {{флагификация|Албания}}, {{флагификация|Азербайджан}}, {{флагификация|Пакистан}}, {{флагификация|Туркменистан}}, {{флагификация|Иран}} уо.д.а. эмиэ бэлиэтииллэр) — [[Наурыз]] * [[Кулун тутар 24]] — Авиация штурманын күнэ * [[Кулун тутар 25]] — [[Култуура үлэһитин күнэ]] — аан бастаан 2008 сылллаахха бэлиэтэммитэ * [[Кулун тутар 27]] — [[Арассыыйа национальнай гвардиятын күнэ]]. Урут МВД ис сэриилэрин күнэ (1996—2016) * [[Кулун тутар 29]] — [[Юридическэй сулууспа үлэһитин күнэ]]<ref>[http://www.rg.ru/2006/06/03/voennye-prazdniki-dok.html Указ Президента Российской Федерации от 31 мая 2006 г. № 549 Об установлении профессиональных праздников и памятных дней в Вооружённых Силах Российской Федерации]{{V|20|10|2010}}</ref> === Муус устар === * [[Муус устар 2]] (Беларуська эмиэ бэлиэтэнэр) — [[Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ|Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ]]. Бу күн 1996 сыллаахха Белоруссия уонна Арассыыйа туһунан сөбүлэҥҥэ илии баттаммыт. * [[Муус устар 6]] — [[Силиэстийэлиир уорганнар үлэһиттэрин күнэ]] * [[Муус устар 7]]  ** Өлбүт подводниктар күннэрэ<ref>Отмечается в годовщину гибели — 7 апреля [[1989 год|1989 года]] [[Атомная подводная лодка|АПЛ]] «[[Комсомолец (подводная лодка)|Комсомолец]]»</ref> ** [[Рунет]] үөскээбит күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2403 День рождения Рунета — 7 апреля.]</ref> * [[Муус устар 8]]  ** Арассыыйа анимациятын күнэ ** ({{Флагификация|Белоруссия}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Байыаннай комиссариаттар күннэрэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/794/7 День сотрудников военных комиссариатов — 8 апреля]</ref>. * [[Муус устар 12]] ({{Флагификация|Беларусь}} эмиэ бэлиэтиир) — Космонавтика күнэ * [[Муус устар 17]] — МВД ис дьыалатын бэтэрээннэрин күнэ (2011 сыллаахтан) * [[Муус устар 18]] — [[Сэриигэ албан аат күннэрэ|Сэриигэ албан аат күнэ]] — Нуучча буойуттара [[Тевтон уордьана|ньиэмэс рыцардарын]] [[Чудь күөлэ|Чудь күөлүгэр]] [[Мууска кыргыһыы|Мууска кыргыһыыга]] кыайбыт күннэрэ ([[1242]]) * [[Муус устар 19]] — Арассыыйа полиграфиятын күнэ. 2013 сыллаахтан бэлиэтэнэр. Нууччалыы бастакы кинигэ бэчээттэниитин кытта ситимнээх * [[Муус устар 20]] ** Донор күнэ<ref>[https://ria.ru/20160420/1415036122.html Национальный день донора крови в России]</ref>. ** {{Флагификация|Карелия}} — Карел уонна вепсс суруктарын-бичиктэрин күнэ. Бу күн 1989 с. Карел АССР миниистирдэрин сэбиэтэ [[Карел тыла|карел]] уонна [[вепсс тыла|вепсс]] тылларын алпаабыттарын бигэрэгэппит. * [[Муус устар 21]] — Олохтоох салайыныы күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/3083/ День местного самоуправления в России.]</ref> * [[Муус устар 22]] — Экология кутталыттан көмүскэнии күнэ уонна Программист күнэ * [[Муус устар 26]] ** Радиациялаах саахалларга өлбүт дьону ахтан ааһар күн ** Нотариат күнэ<ref>{{Cite web|lang=|url=http://base.garant.ru/71385058/|title=Указ Президента РФ от 26.04.2016 N 195 «О Дне нотариата» {{!}} ГАРАНТ|author=|website=base.garant.ru|date=|publisher=|accessdate=2020-07-22}}</ref> * [[Муус устар 27]] — Парламентаризм күнэ * [[Муус устар 28]] — Суһал көмө үлэһитин күнэ * [[Муус устар 30]] — Баһаарынай сулууспа күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Водолаз күнэ. 1882 сыллаахха Кронштадт куоракка ыраахтааҕы Александр III ыйааҕынан водолазтар оскуолалара тэриллибит. * [[Ыам ыйын 7]] — Арассыыйаҕа, Арменияҕа, Белорусияҕа Араадьыйа күнэ. * [[Ыам ыйын 12]] — Экология үөрэҕин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3114/ День экологического образования - 12 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 13]] ** Черноморскай флот күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/42 День Черноморского флота — 13 мая.]</ref> ** МВД харабыллыыр-хонбуойдуур сулууспатын күнэ. * [[Ыам ыйын 18]] — [[Билэ:Middle Emblem of the Russian Navy.svg|25px]] [[ВМФ]] [[Арассыыйа Федерациятын Байҕал байыаннай флотун Балтиятааҕы флотун|Балтиятааҕы флотун]] күнэ * [[Ыам ыйын 20]] — [[Волга]] өрүс күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3118/ День Волги - 20 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 21]]  ** Байыаннай тылбаасчыт күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2458 День военного переводчика — 21 мая]</ref>; ** Үлэтэ суох буолууттан көмүскэнии күнэ <ref>[https://www.rusevents.ru/prazdnik/den-zashchity-ot-bezraboticy/ День защиты от безработицы отмечается в 2020 году 21 мая - Праздники России]</ref>; ** Тихоокеанскай байыаннай флот күнэ; ** Хапхаас сэриитин сиэртибэлэрин ахтар күн; ** Полярник күнэ<ref>[http://news.kremlin.ru/media/events/files/41d466c41f428961e0ed.pdf День полярника — 21 мая]</ref>; * [[Ыам ыйын 24]] — [[Славян суругун-бичигин уонна култууратын күнэ]] * [[Ыам ыйын 26]] — [[Арассыыйа урбаанньытын күнэ]]. 2007 сылтан бэрэсидьиэн ыйааҕынан бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 28]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Ыам ыйын 31]] — [[Адвокатура күнэ]]<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2066/ День российской адвокатуры - 31 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  ** Хотугу флот күнэ<ref>{{Cite web|url=http://www.calend.ru/holidays/0/0/2454/|title=День Северного флота в России.|author=|website=|date=|publisher=}}</ref>; ** Хиппи күнэ ** Байыаннай транспортнай авиация күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3473/ День военно-транспортной авиации России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref>; ** Сибээс сэриитэ төрүттэммит күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3156/ День создания правительственной связи России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 2]] — Сөпкө аһыыр уонна ордук-хоһу аһыыртан батынар күн<ref>[http://calend.ru/holidays/0/0/2760 История российского праздника «День здорового питания и отказа от излишеств в еде».]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] — [[Крановщик]] күнэ ([[2014]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3375/ День крановщика (День машиниста крана) в России - 4 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] [[Ингушетия]] — Өрөспүүбүлүкэ олохтоммут күнэ * [[Бэс ыйын 5]] ** [[Эколог күнэ]]; ** Полиция үөскээбит күнэ ([[1718]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3454/ День образования российской полиции — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Үүнээйи харантыынын судаарыстыбаннай сулууспата үөскээбит күнэ ([[1931]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3206/ День создания Государственной службы карантина растений в России — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. * [[Бэс ыйын 6]] — Нуучча тылын күнэ. 2011 сыллаахтан Арассыыйа бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Бэс ыйын 7]] — [[Краудфандинг]] күнэ<ref>[https://www.vzsar.ru/news/2020/06/07/v-rossii-otmechaetsya-den-kraydfandinga.html В России отмечается День краудфандинга | Новости Саратова и области — Информационное агентство "Взгляд-инфо"]</ref> * [[Бэс ыйын 8]] — Социальнай үлэһит күнэ * [[Бэс ыйын 10]] — [[МВД]] [[пресс-служба|пресс-сулууспатын]] күнэ<ref>https://xn--b1aew.xn--p1ai {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220428000057/https://xn--b1aew.xn--p1ai/ |date=2022-04-28 }}</ref>. * [[Бэс ыйын 11]] — Арассыыйаҕа [[Тарҕаммыт склероз]] күнэ<ref>[https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ Рассеянный склероз: симптомы и профилактика — Новости Самары и Самарской области — ГТРК Самара] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200611052151/https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ |date=2020-06-11 }}</ref> * [[Бэс ыйын 12]] — '''[[Арассыыйа күнэ]].''' Сэбиэскэй Сойуус үрэллэр кэмигэр [[1990]] сыллаахха Арассыыйа суверенитетын туһунан декларация ылыныллыбыта. Бу күнү 1994 сыллаахтан судаарыстыба бырааһынньыгын быһыытынан бэлиэтиир буолбуттара. [[1998]] сыллаахха "Арассыыйа күнэ" диэн ааттаммыта. 2002 сыллаахха Үлэ туһунан кодексаҕа бигэргэтиллибитэ. * [[Бэс ыйын 14]] — Миграция сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 18]] — Сэбилэниилээх күүстэр байыаннай биллэрии сулууспаларын күнэ * Бэс ыйын үһүс баскыһыанньата — Мэдиссиинэ үлэһитин күнэ (бэс ыйын ''үһүс'' баскыһыанната) * [[Бэс ыйын 20]] — [[ВМФ]] миинэлиир-торпедалыыр сулууспатын күнэ<ref>[https://flot.com/news/dayinhistory/index.php?ELEMENT_ID=7232 День специалистов минно-торпедной службы ВМФ]</ref> (РФ ВМФ-тын главкомун 15.07.1993 сыллааҕы бирикээһэ) * [[Бэс ыйын 22]] — [[Кутурҕан күнэ]], 1941 сыллаахха [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ]] саҕаламмыт * [[Бэс ыйын 23]] — Балалайка күнэ <ref>[https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ 23 июня в России празднуют День балалайки / Новости культуры / Tvkultura.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200626135121/https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ |date=2020-06-26 }}</ref> * [[Бэс ыйын 25]] ** Славяннар доҕордоһууларын уонна сомоҕолоһууларын күнэ <ref>[https://www.eventnn.ru/articles/item/12/2777/ День дружбы и единения славян: праздник для каждого из нас<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Статистика үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 27]] — [[Ыччат күнэ]] * [[Бэс ыйын 29]] — Арассыыйаҕа [[Бартыһааннар уонна подпольщиктар күннэрэ]]. 2010 сыллаахтан Брянскай уобалас дууматын көҕүлээһининэн бэлиэтэнэр. 1941—1945 сс. Аҕа дойду улуу сэриитигэр фашистары утары өстөөх тыылыгар охсуспут дьону кэриэстииллэр. == От ыйа == * [[От ыйын 1]] — Реставратор күнэ <ref>{{Cite web|url=https://mus-col.com/events/20828/|title=События|website=mus-col.com|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://kpfu.ru/imoiv/v-rossii-otmechajut-den-restavratora-390781.html|title=В России отмечают День реставратора|website=kpfu.ru|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://archaeology.nsc.ru/v-muzee-pod-otkrytym-nebom-otmetili-vserossijskij-den-restavratora/|title=Всероссийский День реставратора в Музее под открытым небом|date=2020-07-01|accessdate=2021-03-01}}</ref> * [[От ыйын 3]] — [[ГАИ күнэ]] * [[От ыйын 8]] — Арассыыйаҕа дьиэ кэргэн, таптал уонна бэриниилээх буолуу күнэ (Петр уонна Феврония күннэрэ). 2008 сылтан бэлиэтэнэр. * [[От ыйын 10]] — Полтааваҕа кыайыы күнэ ([[1709]] с. от ыйын 8 күнүгэр буолбута); * [[От ыйын 16]] — Оҕо лааҕырдарыгар Нептун күнүн бэлиэтииллэр * [[От ыйын 17]]: ** '''[[Этнограф күнэ]]'''. ССРС-ка 1970-с сс. бэлиэтэнэр. Бу күн эдэр этнографтары "сүрэхтиир" идэлээхтэр. ** ВМФ авиациятын күнэ <ref>[https://tass.ru/info/2124250 День авиации ВМФ России. Досье - Биографии и справки - ТАСС]</ref> * [[От ыйын 18]] — Уокка куттал суох буолуутун кэтиир уорганнар төрүттэммит күннэрэ<ref>[https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora 18 июля - День создания органов государственного пожарного надзора - Профессиональные праздники - Главное управление МЧС России по Республике Коми] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200719071424/https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora |date=2020-07-19 }}</ref> * [[От ыйын 24]]: ** [[Кадастровай инженер]] күнэ<ref>[http://www.roscadastre.ru/?id=138 День кадастрового инженера.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105174032/http://www.roscadastre.ru/?id=138 |date=2012-01-05 }}</ref> ** [[Флорист]] күнэ <ref>[https://www.kp.ru/putevoditel/kalendar-prazdnikov/den-florista/ День флориста 2021: история и традиции праздника]</ref> * [[От ыйын 25]]: ** РФ силиэстийэлиир уорганнарын күнэ ** Өрүс полициятын күнэ <ref>[https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 25 июля - День речной полиции<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200725080450/https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 |date=2020-07-25 }}</ref> ** Владимир Высоцкайы ахтан ааһар күн * [[От ыйын 28]] — Пиарщик күнэ. Арассыыйаҕа бу идэ 2003 сыллаахха идэлэр испииһэктэригэр киирбитэ. == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]] ** [[Бастакы Аан дойду сэриитин сиэртибэлэрин ахтан ааһар күн]] ** {{Флагификация|Адыгея}} — [[Чэркиэс мухаджирдара|Репатрианнар]] күннэрэ.<ref>[http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 Adygheya.ru:''День репатриантов традиционно отмечается 1 августа в день возвращения на историческую родину косовских адыгов''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002140700/http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 |date=2015-10-02 }}</ref><ref>[http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 Adygi.ru:''О мухаджирах, «великом возвращении» и других последствиях Кавказской войны''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002165123/http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 |date=2015-10-02 }}</ref> * [[Атырдьах ыйын 2]] — Десантниктар күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 6]] — Тимир суол сэриилэрин күнэ * [[Атырдьах ыйын 9]] — [[Арассыыйа албан аатын күннэрэ|Арассыыйа албан аатын күнэ]] (Гангуттааҕы кыргыһыы) * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Салгын сэбилэниилээх күүстэрин күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Археолог күнэ]] * Атырдьах ыйын үһүс баскыһыннаьата — [[Арассыыйаҕа Салгын флотун күнэ|Салгын флотун күнэ]]. Сэбиэскэй Сойууска 1933 сылтан атырдьах ыйын 18 күнүгэр бэлиэтэнэрэ. 1993 сыллаахтан Арассыыйаҕа бу күн атырдьах ыйын үһүс баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэр буолбута, онон сыл ахсын чыыһылата уларыйа турар. * [[Атырдьах ыйын 17]] — Салабаар күнэ * [[Атырдьах ыйын 18]] — Географ күнэ *[[Атырдьах ыйын 22]] ** Былаах күнэ ** {{Флагификация|Коми}} — [[Коми Өрөспүүбүлүкэтэ|Өрөспүүбүлүкэ күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 23]] — [[Курскай тоҕой кыргыһыытын күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 27]] — '''Арассыыйа киинэтин күнэ'''. 1919 сыллаахха бу күн РСФСР норуот хамыһаардарын сэбиэтэ (СНК) киинэҕэ сыһыаннаах чааһынай устуудьуйалар баайдарын-дуолларын судаарыстыба былдьыырын туһунан дэкириэт таһаарбыта. 1980 сыллаахтан ''Сэбиэскэй киинэ күнүн'' быһыытынан бэлиэтэнэр этэ, перестройка саҕана аата билиҥҥигэ уларыйбыта. * [[Атырдьах ыйын 30]] — {{Флагификация|Татарстаан}}, '''Өрөспүүбүлүкэ күнэ''' ([[1990]] сылтан бэлиэтэнэр) * [[Атырдьах ыйын 31]] — [[Арассыыйа бэтэринээрин күнэ]]. == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 2]] — Ботурууллуур-постовой сулууспа күнэ * [[Балаҕан ыйын 3]] — Японияны кыайыы күнэ, [[Терроризмы утарыыга сомоҕолоһуу күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 4]] — Ядернай хааччыйыы үлэһитин күнэ * [[Балаҕан ыйын 8]]  ** Бородино кыргыһыытын күнэ. ** [[Ленинград]] көмүскээччилэрин ахтан ааһар күн. [[Ленинград блокаадата|Ленинград блокаадатын]] саҕаланыыта ([[1941]] сыл) * [[Балаҕан ыйын 19]] — Сэрии сэбин оҥорооччу күнэ * [[Балаҕан ыйын 21]] ** Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ. Куликово хонуутугар кыргыһыыга кыайыы күнэ (1380 сыл). Арассыыйа судаарыстыбаннаһа төрүттэммит күнэ (862 сыл) ** Коллекционер күнэ * [[Балаҕан ыйын 27]] — Оскуола иннинэ үөрэтии үлэһиттэрин күнэ * [[Балаҕан ыйын 28]] — Аатом бырамыысыланнаһын үлэһиттэрин күнэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 1]] — Хонуутааҕы сэриилэр күннэрэ * [[Алтынньы 3]] — ОМОН күнэ * [[Алтынньы 4]] ** Космос сэриилэрин күнэ ** МЧС гражданскай оборона сэриилэрин күнэ * [[Алтынньы 5]] ** Холуобунай ирдэбил үлэһиттэрин күнэ. 1918 сыллаахха бу күн РСФСР НКВД-тын иһинэн Холуобунай ирдэбил киин управлениета (Центророзыск) тэриллибит ** Учуутал күнэ (1965 сылтан ССРС-ка алтынньы бастакы баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэрэ, 1994 сылтан Арассыыйаҕа алтынньы 5 күнүгэр бэлиэтэнэр, аан дойдутааҕы күнү кытта сөп түбэһэр) * [[Алтынньы 6]] — Арассыыйа страховщигын күнэ * [[Алтынньы 7]] — ИДьМ (МВД) штабын подразделениеларын төрүттэммит күннэрэ * [[Алтынньы 8]] — Уу үрдүнээҕи, уу аннынааҕы уонна көтөр аал хамандыырын күнэ * [[Алтынньы 15]] — Аҕа күнэ (алтынньы үһүс өрөбүлүгэр 2021 сылтан бэлиэтэнэр). * [[Алтынньы 20]] — Байыаннай связист күнэ * [[Алтынньы 23]] — Эрэкилээмэ үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 24]] ** Өлбүт ракетчиктары кэриэстиир күн ** Ураты аналлаах подразделениелар (спецназ) күннэрэ * [[Алтынньы 25]] ** Таможенник күнэ ** Хаабыл бырамыысыланнаһын үлэһитин (кабельщик) күнэ * [[Алтынньы 29]] — Харабыллыыр сулууспа күнэ * [[Алтынньы 30]]  ** Бэлиитикэ репрессияларыттан эмсэҕэлээбиттэри кэриэстиир күн. Бу күнү ССРС урукку өрөспүүбүлүкэлэригэр эмиэ бэлиэтииллэр ** Инженер-механик күнэ * [[Алтынньы 31]] ** [[Хамсаныы тыла|Хамсаныы тылын]] тылбаасчытын күнэ ** Силиэстийэ хаайыытын уонна түрмэ үлэһиттэрин күнэ == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] ** Суут бириистэбин күнэ ** [[Тыва|Тыыбаҕа]] '''Тыыба тылын күнэ'''. 2016 сыллаахтан суруйааччы Александр Даржай көҕүлээһининэн, өрөспүүбүлүкэ бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 3]] — Алаадьы күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ ** {{Флагификация|Удмуртия}} (Арассыыйа) — Удмуртия судаарыстыбаннаһын күнэ * [[Сэтинньи 5]] — Байыаннай чуҥнааччы (разведчик) күнэ * [[Сэтинньи 6]] (Татарстан) — Татарстан Конституциятын күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Түргэнник хардарар анал этэрээт (СОБР) күнэ * [[Сэтинньи 10]] — Ис дьыала уорганнарын үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 12]] — Сбербаан күнэ. Бу күн (уруккунан алтынньы 30) 1841 сыллаахха [[Николай I]] Арассыыйа импиэрийэтигэр мунньар каассалары арыйар туһунан ыйаах таһаарбыт<ref>https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211111220401/https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu |date=2021-11-11 }}</ref> * [[Сэтинньи 13]] ** Аармыйаҕа судаарыстыба кистэлэҥин харыстыыр сулууспа үөскээбит күнэ (урут шифровальщик күнэ диэн ааттанара). ** Радиационнай, химическэй уонна биологическай көмүскэл (РХБЗ) сэриилэрин күнэ. * [[Сэтинньи 15]] — Бүтүн Арассыыйатааҕы сулууспаҕа ыҥырыллыбыттар (призывниктар) күннэрэ. * [[Сэтинньи 17]] — Полиция участковайын күнэ * [[Сэтинньи 18]] — Тымныы Оҕонньор төрөөбүт күнэ. Бу күнү-дьылы Улуу Устюгка баччаҕа тымныылар саҕаланалларын иһин талбыттар * [[Сэтинньи 19]] ** Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ ** [[Өстүөкүлэ]] оҥорооччу күнэ * [[Сэтинньи 20]] — Көлө үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 21]] — [[Арассыыйа нолуок уорганнарын үлэһитин күнэ]] * [[Сэтинньи 22]] — Психолог (уйлҕаһыт) күнэ. 1994 сыллаахха бу күн Арассыыйа психология уопсастыбатын тэрийэр сийиэһэ буолбута * сэтинньи бүтэһик баскыһыанньата — Ийэ күнэ * [[Сэтинньи 25]] — Хирург күнэ. Улуу быраас, чинчийээччи Пирогов төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 27]]  — [[Байҕал пехотатын күнэ]]. Бүөтүр I ыраахтааҕы дойдуга бастакы «байҕал саллааттарын полкатын» туһунан ыйааҕа 1705 сыл урукку истиилинэн сэтинньи 16 күнүгэр, аныгынан бүгүн тахсыбыт. == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 1]] — Синоп кыргыһыытын күнэ. Павел Нахимов салалталаах Арассыыйа эскадрата 1853 сыллаахха Синоп тумул аттыгар туурак эскадратын кыайыытыгар ананар. Дьиҥэр кыргыһыы сэтинньи 18 (30) күнүгэр буолбута * [[Ахсынньы 2]] — [[Баан]] үлэһитин күнэ * [[Ахсынньы 3]] ** Юрист күнэ ** [[Биллибэт саллаат күнэ]] * [[Ахсынньы 4]] — Арассыыйа [[информатика]]тын күнэ. 1948 сыллааха бу күн [[ССРС]] миниистирдэрин сэбиэтин аныгы техниканы киллэрэр Государственнай кэмитиэтэ электроннай ааҕар массыынаны айыы туhунан № 10 475 кумааҕыны И. С. Брукка уонна Б. И. Рамеевка биэрбит * [[Ахсынньы 5]] — Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ — 1941 сыллаахха [[Москуба]] иһин кыргыһыыга утары кимэн киирии саҕаланыыта.\ * [[Ахсынньы 7]] — [[Эрмитаж|Эрмитаж күнэ]] * [[Ахсынньы 9]] ** Аҕа дойду дьоруойдарын күнэ ** [[Тимир суол]] сэбилэниилээх харабылын күнэ * [[Ахсынньы 10]] **{{Флагификация|Марий Эл}} — [[Марийдар|Мари]] суругун-бичигин күнэ ** Ис дьыала министиэристибэтин сибээс сулууспата тэриллибит күнэ * [[Ахсынньы 11]] — Андреевскай былаах күнэ * [[Ахсынньы 12]] — [[Арассыыйа Конституциятын күнэ]] * [[Ахсынньы 14]] (Башкортостан) — [[Башкиир тыла|Башкиир тылын]] күнэ * [[Ахсынньы 15]] ** Арассыыйа Салгын-сэбилэниилээх күүстэрин Радиотехническэй сэриилэр тэриллиилэрин күнэ ** Идэлэрин эбээһинэстэрин толоро сылдьан өлбүт суруналыыстар кэриэстэбиллэрин күнэ * [[Ахсынньы 17]] ** Стратегическэй аналлаах ракетнай сэриилэр күннэрэ ** Судаарыстыбаннай фельдъегерь сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 18]] ** ЗАГС үлэһиттэрин күнэ ** Арассыыйа Ис дьыала уорганнарын Бэйэ куттала суох буолуутун чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 19]] — ФСБ Байыаннай контрразведкатын чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 20]] — Арассыыйа куттала суох буолуутун үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 22]] — Энергетик күнэ * [[Ахсынньы 24]] — [[Арассыыйа сэриигэ албан аатын күнэ]] — [[Суворов Александр Васильевич|Александр Суворов]] хамаандалаах нуучча сэриитэ [[Измаилы ылыы|туурак кириэппэһин Измаилы]] 1790 с. ылбыт * [[Ахсынньы 27]] — [[Быыһааччылар күннэрэ (Арассыыйа)|Быыһааччылар күннэрэ]] * [[Ахсынньы 31]] — Саҥа Дьылы көрсүү == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Арассыыйа бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] an8katz0os0075lb1h1mwlz40zih4f7 428251 428236 2026-05-09T01:54:37Z Ojkhol 24881 /* Тохсунньу */ 428251 wikitext text/x-wiki '''Арассыыйа бэлиэ күннэрэ''' — Арассыыйа Федерациятыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Тохсунньу === * [[Тохсунньу 6]] — ({{Флагификация|Украина}}, {{Флагификация|Босния и Герцеговина}}, {{Флагификация|Хотугу Македония}} эмиэ бэлиэтииллэр) — Чэчиэринньик * [[Тохсунньу 11]] — [[Эркээйи сирдэр]] (заповедниктар) уонна национальнай пааркалар күннэрэ * [[Тохсунньу 12]] — Прокуратура үлэһитин күнэ * [[Тохсунньу 13]] — [[Арассыыйа бэчээтин күнэ]] (РСФСР Үрдүкү Сэбиэтэ 1991 сыллаахха ыам ыйын 5 күнүгэр бэлиэтэнэр Сэбиэскэй бэчээт күнүн оннугар олохтообут). Бу күн [[1703 сыл]]лаахха [[Москуба судаарыстыбата|Москуба судаарыстыбатыгар]] бастакы нууччалыы хаһыат тахсыбыт. * [[Тохсунньу 15]] — Силиэстийэлиир кэмитиэт тэриллибит күнэ (2011) === Олунньу === * [[Олунньу 1]] — Лифт хаһаайыстыбатын үлэһитин күнэ * [[Олунньу 2]] — Арассыыйа байыаннай албан аатын күнэ — Сталинградтааҕы кыргыһыыга Кыһыл Аармыйа ньиэмэс-фашист сэриилэрин үлтүрүппүт күнэ (1943). * [[Олунньу 6]] ({{Флагификация|Украина}} эмиэ бэлиэтиир) — Бармен күнэ * [[Олунньу 7]] — Арассыыйа урбаан-үөрэхтээһинин күнэ * [[Олунньу 8]] ** [[Билим күнэ (Арассыыйа)|Арассыыйа билимин күнэ]] ** Байыаннай топограф күнэ * [[Олунньу 9]] — Гражданскай абыйаассыйа күнэ * [[Олунньу 10]] ** Дипломатия үлэһитин күнэ ** [[Александр Пушкин|Александр Сергеевич Пушкин]] кэриэстэбилин күнэ * [[Олунньу 15]] ({{Флагификация|Белоруссия}} эмиэ бэлиэтиир) — Интернационалист буойуттар кэриэстэбиллэрин күнэ * [[Олунньу 17]] — Арассыыйа устудьуон этэрээттэрин күнэ * [[Олунньу 19]] — Орнитолог күнэ * [[Олунньу 23]] — [[Аҕа дойду көмүскээччитин күнэ]] * [[Олунньу 27]] — [[Туспа аналлаах сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ]] === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 10]] — [[Арассыыйа архыыптарын күнэ|Архыып күнэ]] * [[Кулун тутар 11]]  ** Чааһынай харабыллыыр тэрилтэлэр үлэһиттэрин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2392/ День работника органов наркоконтроля России - 11 марта. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020</ref> ** [[Наркотигы хонтуруоллуур уорганнар үлэһиттэрин күнэ]] * [[Кулун тутар 12]] — [[Минюст холуобунай систиэмэтин үлэһиттэрин күнэ]] * [[Кулун тутар 16]] — МВД экэниэмикэҕэ буруйу оҥорууну утары охсуһар салаатын ({{lang-ru|[[Отдел по борьбе с экономическими преступлениями|ОБЭП]]}}, уруккута [[Отдел по борьбе с хищениями социалистической собственности|ОБХСС]]) күнэ, [[1937]] сыллаахха НКВД (ис дьыалаларга норуот комиссариата) иһинэн тэриллибитэ<ref>[http://www.calend.ru/day/3-16/ Праздники 16 марта]</ref> * [[Кулун тутар 19]] — [[Подводник-моряк күнэ]] * [[Кулун тутар 22]] [[Дагестан]], [[Башкорстостан]], [[Татарстан]] өрөспүүбүлүкэлэргэ ({{флагификация|Казахстан}}, {{флагификация|Албания}}, {{флагификация|Азербайджан}}, {{флагификация|Пакистан}}, {{флагификация|Туркменистан}}, {{флагификация|Иран}} уо.д.а. эмиэ бэлиэтииллэр) — [[Наурыз]] * [[Кулун тутар 24]] — Авиация штурманын күнэ * [[Кулун тутар 25]] — [[Култуура үлэһитин күнэ]] — аан бастаан 2008 сылллаахха бэлиэтэммитэ * [[Кулун тутар 27]] — [[Арассыыйа национальнай гвардиятын күнэ]]. Урут МВД ис сэриилэрин күнэ (1996—2016) * [[Кулун тутар 29]] — [[Юридическэй сулууспа үлэһитин күнэ]]<ref>[http://www.rg.ru/2006/06/03/voennye-prazdniki-dok.html Указ Президента Российской Федерации от 31 мая 2006 г. № 549 Об установлении профессиональных праздников и памятных дней в Вооружённых Силах Российской Федерации]{{V|20|10|2010}}</ref> === Муус устар === * [[Муус устар 2]] (Беларуська эмиэ бэлиэтэнэр) — [[Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ|Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ]]. Бу күн 1996 сыллаахха Белоруссия уонна Арассыыйа туһунан сөбүлэҥҥэ илии баттаммыт. * [[Муус устар 6]] — [[Силиэстийэлиир уорганнар үлэһиттэрин күнэ]] * [[Муус устар 7]]  ** Өлбүт подводниктар күннэрэ<ref>Отмечается в годовщину гибели — 7 апреля [[1989 год|1989 года]] [[Атомная подводная лодка|АПЛ]] «[[Комсомолец (подводная лодка)|Комсомолец]]»</ref> ** [[Рунет]] үөскээбит күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2403 День рождения Рунета — 7 апреля.]</ref> * [[Муус устар 8]]  ** Арассыыйа анимациятын күнэ ** ({{Флагификация|Белоруссия}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Байыаннай комиссариаттар күннэрэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/794/7 День сотрудников военных комиссариатов — 8 апреля]</ref>. * [[Муус устар 12]] ({{Флагификация|Беларусь}} эмиэ бэлиэтиир) — Космонавтика күнэ * [[Муус устар 17]] — МВД ис дьыалатын бэтэрээннэрин күнэ (2011 сыллаахтан) * [[Муус устар 18]] — [[Сэриигэ албан аат күннэрэ|Сэриигэ албан аат күнэ]] — Нуучча буойуттара [[Тевтон уордьана|ньиэмэс рыцардарын]] [[Чудь күөлэ|Чудь күөлүгэр]] [[Мууска кыргыһыы|Мууска кыргыһыыга]] кыайбыт күннэрэ ([[1242]]) * [[Муус устар 19]] — Арассыыйа полиграфиятын күнэ. 2013 сыллаахтан бэлиэтэнэр. Нууччалыы бастакы кинигэ бэчээттэниитин кытта ситимнээх * [[Муус устар 20]] ** Донор күнэ<ref>[https://ria.ru/20160420/1415036122.html Национальный день донора крови в России]</ref>. ** {{Флагификация|Карелия}} — Карел уонна вепсс суруктарын-бичиктэрин күнэ. Бу күн 1989 с. Карел АССР миниистирдэрин сэбиэтэ [[Карел тыла|карел]] уонна [[вепсс тыла|вепсс]] тылларын алпаабыттарын бигэрэгэппит. * [[Муус устар 21]] — Олохтоох салайыныы күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/3083/ День местного самоуправления в России.]</ref> * [[Муус устар 22]] — Экология кутталыттан көмүскэнии күнэ уонна Программист күнэ * [[Муус устар 26]] ** Радиациялаах саахалларга өлбүт дьону ахтан ааһар күн ** Нотариат күнэ<ref>{{Cite web|lang=|url=http://base.garant.ru/71385058/|title=Указ Президента РФ от 26.04.2016 N 195 «О Дне нотариата» {{!}} ГАРАНТ|author=|website=base.garant.ru|date=|publisher=|accessdate=2020-07-22}}</ref> * [[Муус устар 27]] — Парламентаризм күнэ * [[Муус устар 28]] — Суһал көмө үлэһитин күнэ * [[Муус устар 30]] — Баһаарынай сулууспа күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Водолаз күнэ. 1882 сыллаахха Кронштадт куоракка ыраахтааҕы Александр III ыйааҕынан водолазтар оскуолалара тэриллибит. * [[Ыам ыйын 7]] — Арассыыйаҕа, Арменияҕа, Белорусияҕа Араадьыйа күнэ. * [[Ыам ыйын 12]] — Экология үөрэҕин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3114/ День экологического образования - 12 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 13]] ** Черноморскай флот күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/42 День Черноморского флота — 13 мая.]</ref> ** МВД харабыллыыр-хонбуойдуур сулууспатын күнэ. * [[Ыам ыйын 18]] — [[Билэ:Middle Emblem of the Russian Navy.svg|25px]] [[ВМФ]] [[Арассыыйа Федерациятын Байҕал байыаннай флотун Балтиятааҕы флотун|Балтиятааҕы флотун]] күнэ * [[Ыам ыйын 20]] — [[Волга]] өрүс күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3118/ День Волги - 20 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 21]]  ** Байыаннай тылбаасчыт күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2458 День военного переводчика — 21 мая]</ref>; ** Үлэтэ суох буолууттан көмүскэнии күнэ <ref>[https://www.rusevents.ru/prazdnik/den-zashchity-ot-bezraboticy/ День защиты от безработицы отмечается в 2020 году 21 мая - Праздники России]</ref>; ** Тихоокеанскай байыаннай флот күнэ; ** Хапхаас сэриитин сиэртибэлэрин ахтар күн; ** Полярник күнэ<ref>[http://news.kremlin.ru/media/events/files/41d466c41f428961e0ed.pdf День полярника — 21 мая]</ref>; * [[Ыам ыйын 24]] — [[Славян суругун-бичигин уонна култууратын күнэ]] * [[Ыам ыйын 26]] — [[Арассыыйа урбаанньытын күнэ]]. 2007 сылтан бэрэсидьиэн ыйааҕынан бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 28]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Ыам ыйын 31]] — [[Адвокатура күнэ]]<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2066/ День российской адвокатуры - 31 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  ** Хотугу флот күнэ<ref>{{Cite web|url=http://www.calend.ru/holidays/0/0/2454/|title=День Северного флота в России.|author=|website=|date=|publisher=}}</ref>; ** Хиппи күнэ ** Байыаннай транспортнай авиация күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3473/ День военно-транспортной авиации России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref>; ** Сибээс сэриитэ төрүттэммит күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3156/ День создания правительственной связи России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 2]] — Сөпкө аһыыр уонна ордук-хоһу аһыыртан батынар күн<ref>[http://calend.ru/holidays/0/0/2760 История российского праздника «День здорового питания и отказа от излишеств в еде».]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] — [[Крановщик]] күнэ ([[2014]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3375/ День крановщика (День машиниста крана) в России - 4 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] [[Ингушетия]] — Өрөспүүбүлүкэ олохтоммут күнэ * [[Бэс ыйын 5]] ** [[Эколог күнэ]]; ** Полиция үөскээбит күнэ ([[1718]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3454/ День образования российской полиции — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Үүнээйи харантыынын судаарыстыбаннай сулууспата үөскээбит күнэ ([[1931]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3206/ День создания Государственной службы карантина растений в России — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. * [[Бэс ыйын 6]] — Нуучча тылын күнэ. 2011 сыллаахтан Арассыыйа бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Бэс ыйын 7]] — [[Краудфандинг]] күнэ<ref>[https://www.vzsar.ru/news/2020/06/07/v-rossii-otmechaetsya-den-kraydfandinga.html В России отмечается День краудфандинга | Новости Саратова и области — Информационное агентство "Взгляд-инфо"]</ref> * [[Бэс ыйын 8]] — Социальнай үлэһит күнэ * [[Бэс ыйын 10]] — [[МВД]] [[пресс-служба|пресс-сулууспатын]] күнэ<ref>https://xn--b1aew.xn--p1ai {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220428000057/https://xn--b1aew.xn--p1ai/ |date=2022-04-28 }}</ref>. * [[Бэс ыйын 11]] — Арассыыйаҕа [[Тарҕаммыт склероз]] күнэ<ref>[https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ Рассеянный склероз: симптомы и профилактика — Новости Самары и Самарской области — ГТРК Самара] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200611052151/https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ |date=2020-06-11 }}</ref> * [[Бэс ыйын 12]] — '''[[Арассыыйа күнэ]].''' Сэбиэскэй Сойуус үрэллэр кэмигэр [[1990]] сыллаахха Арассыыйа суверенитетын туһунан декларация ылыныллыбыта. Бу күнү 1994 сыллаахтан судаарыстыба бырааһынньыгын быһыытынан бэлиэтиир буолбуттара. [[1998]] сыллаахха "Арассыыйа күнэ" диэн ааттаммыта. 2002 сыллаахха Үлэ туһунан кодексаҕа бигэргэтиллибитэ. * [[Бэс ыйын 14]] — Миграция сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 18]] — Сэбилэниилээх күүстэр байыаннай биллэрии сулууспаларын күнэ * Бэс ыйын үһүс баскыһыанньата — Мэдиссиинэ үлэһитин күнэ (бэс ыйын ''үһүс'' баскыһыанната) * [[Бэс ыйын 20]] — [[ВМФ]] миинэлиир-торпедалыыр сулууспатын күнэ<ref>[https://flot.com/news/dayinhistory/index.php?ELEMENT_ID=7232 День специалистов минно-торпедной службы ВМФ]</ref> (РФ ВМФ-тын главкомун 15.07.1993 сыллааҕы бирикээһэ) * [[Бэс ыйын 22]] — [[Кутурҕан күнэ]], 1941 сыллаахха [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ]] саҕаламмыт * [[Бэс ыйын 23]] — Балалайка күнэ <ref>[https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ 23 июня в России празднуют День балалайки / Новости культуры / Tvkultura.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200626135121/https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ |date=2020-06-26 }}</ref> * [[Бэс ыйын 25]] ** Славяннар доҕордоһууларын уонна сомоҕолоһууларын күнэ <ref>[https://www.eventnn.ru/articles/item/12/2777/ День дружбы и единения славян: праздник для каждого из нас<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Статистика үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 27]] — [[Ыччат күнэ]] * [[Бэс ыйын 29]] — Арассыыйаҕа [[Бартыһааннар уонна подпольщиктар күннэрэ]]. 2010 сыллаахтан Брянскай уобалас дууматын көҕүлээһининэн бэлиэтэнэр. 1941—1945 сс. Аҕа дойду улуу сэриитигэр фашистары утары өстөөх тыылыгар охсуспут дьону кэриэстииллэр. == От ыйа == * [[От ыйын 1]] — Реставратор күнэ <ref>{{Cite web|url=https://mus-col.com/events/20828/|title=События|website=mus-col.com|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://kpfu.ru/imoiv/v-rossii-otmechajut-den-restavratora-390781.html|title=В России отмечают День реставратора|website=kpfu.ru|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://archaeology.nsc.ru/v-muzee-pod-otkrytym-nebom-otmetili-vserossijskij-den-restavratora/|title=Всероссийский День реставратора в Музее под открытым небом|date=2020-07-01|accessdate=2021-03-01}}</ref> * [[От ыйын 3]] — [[ГАИ күнэ]] * [[От ыйын 8]] — Арассыыйаҕа дьиэ кэргэн, таптал уонна бэриниилээх буолуу күнэ (Петр уонна Феврония күннэрэ). 2008 сылтан бэлиэтэнэр. * [[От ыйын 10]] — Полтааваҕа кыайыы күнэ ([[1709]] с. от ыйын 8 күнүгэр буолбута); * [[От ыйын 16]] — Оҕо лааҕырдарыгар Нептун күнүн бэлиэтииллэр * [[От ыйын 17]]: ** '''[[Этнограф күнэ]]'''. ССРС-ка 1970-с сс. бэлиэтэнэр. Бу күн эдэр этнографтары "сүрэхтиир" идэлээхтэр. ** ВМФ авиациятын күнэ <ref>[https://tass.ru/info/2124250 День авиации ВМФ России. Досье - Биографии и справки - ТАСС]</ref> * [[От ыйын 18]] — Уокка куттал суох буолуутун кэтиир уорганнар төрүттэммит күннэрэ<ref>[https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora 18 июля - День создания органов государственного пожарного надзора - Профессиональные праздники - Главное управление МЧС России по Республике Коми] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200719071424/https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora |date=2020-07-19 }}</ref> * [[От ыйын 24]]: ** [[Кадастровай инженер]] күнэ<ref>[http://www.roscadastre.ru/?id=138 День кадастрового инженера.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105174032/http://www.roscadastre.ru/?id=138 |date=2012-01-05 }}</ref> ** [[Флорист]] күнэ <ref>[https://www.kp.ru/putevoditel/kalendar-prazdnikov/den-florista/ День флориста 2021: история и традиции праздника]</ref> * [[От ыйын 25]]: ** РФ силиэстийэлиир уорганнарын күнэ ** Өрүс полициятын күнэ <ref>[https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 25 июля - День речной полиции<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200725080450/https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 |date=2020-07-25 }}</ref> ** Владимир Высоцкайы ахтан ааһар күн * [[От ыйын 28]] — Пиарщик күнэ. Арассыыйаҕа бу идэ 2003 сыллаахха идэлэр испииһэктэригэр киирбитэ. == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]] ** [[Бастакы Аан дойду сэриитин сиэртибэлэрин ахтан ааһар күн]] ** {{Флагификация|Адыгея}} — [[Чэркиэс мухаджирдара|Репатрианнар]] күннэрэ.<ref>[http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 Adygheya.ru:''День репатриантов традиционно отмечается 1 августа в день возвращения на историческую родину косовских адыгов''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002140700/http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 |date=2015-10-02 }}</ref><ref>[http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 Adygi.ru:''О мухаджирах, «великом возвращении» и других последствиях Кавказской войны''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002165123/http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 |date=2015-10-02 }}</ref> * [[Атырдьах ыйын 2]] — Десантниктар күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 6]] — Тимир суол сэриилэрин күнэ * [[Атырдьах ыйын 9]] — [[Арассыыйа албан аатын күннэрэ|Арассыыйа албан аатын күнэ]] (Гангуттааҕы кыргыһыы) * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Салгын сэбилэниилээх күүстэрин күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Археолог күнэ]] * Атырдьах ыйын үһүс баскыһыннаьата — [[Арассыыйаҕа Салгын флотун күнэ|Салгын флотун күнэ]]. Сэбиэскэй Сойууска 1933 сылтан атырдьах ыйын 18 күнүгэр бэлиэтэнэрэ. 1993 сыллаахтан Арассыыйаҕа бу күн атырдьах ыйын үһүс баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэр буолбута, онон сыл ахсын чыыһылата уларыйа турар. * [[Атырдьах ыйын 17]] — Салабаар күнэ * [[Атырдьах ыйын 18]] — Географ күнэ *[[Атырдьах ыйын 22]] ** Былаах күнэ ** {{Флагификация|Коми}} — [[Коми Өрөспүүбүлүкэтэ|Өрөспүүбүлүкэ күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 23]] — [[Курскай тоҕой кыргыһыытын күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 27]] — '''Арассыыйа киинэтин күнэ'''. 1919 сыллаахха бу күн РСФСР норуот хамыһаардарын сэбиэтэ (СНК) киинэҕэ сыһыаннаах чааһынай устуудьуйалар баайдарын-дуолларын судаарыстыба былдьыырын туһунан дэкириэт таһаарбыта. 1980 сыллаахтан ''Сэбиэскэй киинэ күнүн'' быһыытынан бэлиэтэнэр этэ, перестройка саҕана аата билиҥҥигэ уларыйбыта. * [[Атырдьах ыйын 30]] — {{Флагификация|Татарстаан}}, '''Өрөспүүбүлүкэ күнэ''' ([[1990]] сылтан бэлиэтэнэр) * [[Атырдьах ыйын 31]] — [[Арассыыйа бэтэринээрин күнэ]]. == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 2]] — Ботурууллуур-постовой сулууспа күнэ * [[Балаҕан ыйын 3]] — Японияны кыайыы күнэ, [[Терроризмы утарыыга сомоҕолоһуу күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 4]] — Ядернай хааччыйыы үлэһитин күнэ * [[Балаҕан ыйын 8]]  ** Бородино кыргыһыытын күнэ. ** [[Ленинград]] көмүскээччилэрин ахтан ааһар күн. [[Ленинград блокаадата|Ленинград блокаадатын]] саҕаланыыта ([[1941]] сыл) * [[Балаҕан ыйын 19]] — Сэрии сэбин оҥорооччу күнэ * [[Балаҕан ыйын 21]] ** Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ. Куликово хонуутугар кыргыһыыга кыайыы күнэ (1380 сыл). Арассыыйа судаарыстыбаннаһа төрүттэммит күнэ (862 сыл) ** Коллекционер күнэ * [[Балаҕан ыйын 27]] — Оскуола иннинэ үөрэтии үлэһиттэрин күнэ * [[Балаҕан ыйын 28]] — Аатом бырамыысыланнаһын үлэһиттэрин күнэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 1]] — Хонуутааҕы сэриилэр күннэрэ * [[Алтынньы 3]] — ОМОН күнэ * [[Алтынньы 4]] ** Космос сэриилэрин күнэ ** МЧС гражданскай оборона сэриилэрин күнэ * [[Алтынньы 5]] ** Холуобунай ирдэбил үлэһиттэрин күнэ. 1918 сыллаахха бу күн РСФСР НКВД-тын иһинэн Холуобунай ирдэбил киин управлениета (Центророзыск) тэриллибит ** Учуутал күнэ (1965 сылтан ССРС-ка алтынньы бастакы баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэрэ, 1994 сылтан Арассыыйаҕа алтынньы 5 күнүгэр бэлиэтэнэр, аан дойдутааҕы күнү кытта сөп түбэһэр) * [[Алтынньы 6]] — Арассыыйа страховщигын күнэ * [[Алтынньы 7]] — ИДьМ (МВД) штабын подразделениеларын төрүттэммит күннэрэ * [[Алтынньы 8]] — Уу үрдүнээҕи, уу аннынааҕы уонна көтөр аал хамандыырын күнэ * [[Алтынньы 15]] — Аҕа күнэ (алтынньы үһүс өрөбүлүгэр 2021 сылтан бэлиэтэнэр). * [[Алтынньы 20]] — Байыаннай связист күнэ * [[Алтынньы 23]] — Эрэкилээмэ үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 24]] ** Өлбүт ракетчиктары кэриэстиир күн ** Ураты аналлаах подразделениелар (спецназ) күннэрэ * [[Алтынньы 25]] ** Таможенник күнэ ** Хаабыл бырамыысыланнаһын үлэһитин (кабельщик) күнэ * [[Алтынньы 29]] — Харабыллыыр сулууспа күнэ * [[Алтынньы 30]]  ** Бэлиитикэ репрессияларыттан эмсэҕэлээбиттэри кэриэстиир күн. Бу күнү ССРС урукку өрөспүүбүлүкэлэригэр эмиэ бэлиэтииллэр ** Инженер-механик күнэ * [[Алтынньы 31]] ** [[Хамсаныы тыла|Хамсаныы тылын]] тылбаасчытын күнэ ** Силиэстийэ хаайыытын уонна түрмэ үлэһиттэрин күнэ == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] ** Суут бириистэбин күнэ ** [[Тыва|Тыыбаҕа]] '''Тыыба тылын күнэ'''. 2016 сыллаахтан суруйааччы Александр Даржай көҕүлээһининэн, өрөспүүбүлүкэ бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 3]] — Алаадьы күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ ** {{Флагификация|Удмуртия}} (Арассыыйа) — Удмуртия судаарыстыбаннаһын күнэ * [[Сэтинньи 5]] — Байыаннай чуҥнааччы (разведчик) күнэ * [[Сэтинньи 6]] (Татарстан) — Татарстан Конституциятын күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Түргэнник хардарар анал этэрээт (СОБР) күнэ * [[Сэтинньи 10]] — Ис дьыала уорганнарын үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 12]] — Сбербаан күнэ. Бу күн (уруккунан алтынньы 30) 1841 сыллаахха [[Николай I]] Арассыыйа импиэрийэтигэр мунньар каассалары арыйар туһунан ыйаах таһаарбыт<ref>https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211111220401/https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu |date=2021-11-11 }}</ref> * [[Сэтинньи 13]] ** Аармыйаҕа судаарыстыба кистэлэҥин харыстыыр сулууспа үөскээбит күнэ (урут шифровальщик күнэ диэн ааттанара). ** Радиационнай, химическэй уонна биологическай көмүскэл (РХБЗ) сэриилэрин күнэ. * [[Сэтинньи 15]] — Бүтүн Арассыыйатааҕы сулууспаҕа ыҥырыллыбыттар (призывниктар) күннэрэ. * [[Сэтинньи 17]] — Полиция участковайын күнэ * [[Сэтинньи 18]] — Тымныы Оҕонньор төрөөбүт күнэ. Бу күнү-дьылы Улуу Устюгка баччаҕа тымныылар саҕаланалларын иһин талбыттар * [[Сэтинньи 19]] ** Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ ** [[Өстүөкүлэ]] оҥорооччу күнэ * [[Сэтинньи 20]] — Көлө үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 21]] — [[Арассыыйа нолуок уорганнарын үлэһитин күнэ]] * [[Сэтинньи 22]] — Психолог (уйлҕаһыт) күнэ. 1994 сыллаахха бу күн Арассыыйа психология уопсастыбатын тэрийэр сийиэһэ буолбута * сэтинньи бүтэһик баскыһыанньата — Ийэ күнэ * [[Сэтинньи 25]] — Хирург күнэ. Улуу быраас, чинчийээччи Пирогов төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 27]]  — [[Байҕал пехотатын күнэ]]. Бүөтүр I ыраахтааҕы дойдуга бастакы «байҕал саллааттарын полкатын» туһунан ыйааҕа 1705 сыл урукку истиилинэн сэтинньи 16 күнүгэр, аныгынан бүгүн тахсыбыт. == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 1]] — Синоп кыргыһыытын күнэ. Павел Нахимов салалталаах Арассыыйа эскадрата 1853 сыллаахха Синоп тумул аттыгар туурак эскадратын кыайыытыгар ананар. Дьиҥэр кыргыһыы сэтинньи 18 (30) күнүгэр буолбута * [[Ахсынньы 2]] — [[Баан]] үлэһитин күнэ * [[Ахсынньы 3]] ** Юрист күнэ ** [[Биллибэт саллаат күнэ]] * [[Ахсынньы 4]] — Арассыыйа [[информатика]]тын күнэ. 1948 сыллааха бу күн [[ССРС]] миниистирдэрин сэбиэтин аныгы техниканы киллэрэр Государственнай кэмитиэтэ электроннай ааҕар массыынаны айыы туhунан № 10 475 кумааҕыны И. С. Брукка уонна Б. И. Рамеевка биэрбит * [[Ахсынньы 5]] — Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ — 1941 сыллаахха [[Москуба]] иһин кыргыһыыга утары кимэн киирии саҕаланыыта.\ * [[Ахсынньы 7]] — [[Эрмитаж|Эрмитаж күнэ]] * [[Ахсынньы 9]] ** Аҕа дойду дьоруойдарын күнэ ** [[Тимир суол]] сэбилэниилээх харабылын күнэ * [[Ахсынньы 10]] **{{Флагификация|Марий Эл}} — [[Марийдар|Мари]] суругун-бичигин күнэ ** Ис дьыала министиэристибэтин сибээс сулууспата тэриллибит күнэ * [[Ахсынньы 11]] — Андреевскай былаах күнэ * [[Ахсынньы 12]] — [[Арассыыйа Конституциятын күнэ]] * [[Ахсынньы 14]] (Башкортостан) — [[Башкиир тыла|Башкиир тылын]] күнэ * [[Ахсынньы 15]] ** Арассыыйа Салгын-сэбилэниилээх күүстэрин Радиотехническэй сэриилэр тэриллиилэрин күнэ ** Идэлэрин эбээһинэстэрин толоро сылдьан өлбүт суруналыыстар кэриэстэбиллэрин күнэ * [[Ахсынньы 17]] ** Стратегическэй аналлаах ракетнай сэриилэр күннэрэ ** Судаарыстыбаннай фельдъегерь сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 18]] ** ЗАГС үлэһиттэрин күнэ ** Арассыыйа Ис дьыала уорганнарын Бэйэ куттала суох буолуутун чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 19]] — ФСБ Байыаннай контрразведкатын чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 20]] — Арассыыйа куттала суох буолуутун үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 22]] — Энергетик күнэ * [[Ахсынньы 24]] — [[Арассыыйа сэриигэ албан аатын күнэ]] — [[Суворов Александр Васильевич|Александр Суворов]] хамаандалаах нуучча сэриитэ [[Измаилы ылыы|туурак кириэппэһин Измаилы]] 1790 с. ылбыт * [[Ахсынньы 27]] — [[Быыһааччылар күннэрэ (Арассыыйа)|Быыһааччылар күннэрэ]] * [[Ахсынньы 31]] — Саҥа Дьылы көрсүү == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Арассыыйа бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] aeualc0ik6cvg1s9lmxl1oklp6wofa0 0 56314 428224 428177 2026-05-09T01:14:36Z Ojkhol 24881 /* Тохсунньу */ 428224 wikitext text/x-wiki '''АХШ бэлиэ күннэрэ''' — Америка Холбоһуктаах штааттарыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Тохсунньу === * [[Тохсунньу 1]] ** Эмансипация күнэ. ** Аан дойдутааҕы дьиэ кэргэн күнэ. ** ({{Флагификация|Канада}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Үрүҥ эһэ]]лии (тымныы ууга) сөтүө күнэ. * [[Тохсунньу 4]] — [[Спагетти]] күнэ * [[Тохсунньу 5]] — [[Көтөрдөр]] күннэрэ * [[Тохсунньу 11]] — [[Кулут|Дьонунан эргинии]] туһунан билии-көрүү күнэ === Олунньу === * [[Олунньу 1]] ** дойдуга Көҥүл күнэ ** Десерт дойдулар ардыларынааҕы күнэ ** ({{Флагификация|Канаада}} эмиэ бэлиэтиир) — Хара устуоруйа ыйын саҕаланыыта. Бэлиэтээһин 1926 сыллаахха негрдар устуоруйаларын нэдиэлэтиттэн саҕаламмыта. Маннык ый кэлин Британияҕа уонна Ирландияҕа алтынньыга бэлиэтэнэр буолла * [[Олунньу 2]] — ({{Флагификация|Канада}} эмиэ бэлиэтиир) [[Таарбаҕан күнэ]]. АХШ-ка уонна Канаадаҕа бэлиэтииллэр. Бу күн [[таарбаҕан]] хороонуттан тахсан бэйэтин күлүгүн көрөн куттанан төттөрү түстэҕинэ, ол аата кыһын уһуур, оттон былыттаах буолан күлүгүттэн куттамматаҕына саас түргэнник кэлэр диэн билгэлииллэр. * [[Олунньу 3]]  ** [[Түөрт капеллан]] күнэ. 1943 сыллаахха АХШ аармыйатын 4 капеллана (методистар сыаркаптарын, реформистар сыаркаптарын, католиктар сыаркаптарын аҕабыыттара уонна раввин) ньиэмэс торпедатыттан тимирэн эрэр хараабылтан дьону быыһаабыттара, дагдатар сэлиэччиктэрин атын дьоҥҥо биэрбиттэрэ уонна хараабылы кытта тимирбиттэрэ. ** Моркуоп туордун күнэ * [[Олунньу 5]] — Күн-дьыл билгэһитин национальнай күнэ ({{lang-en|National Weatherperson's Day}}). * [[Олунньу 7]] — Хара тириилээхтэр ВИЧ/СПИД туһунан билиилэрин күнэ ({{lang-en|National Black HIV/AIDS Awareness Day}}) * [[Олунньу 11]] — Айааччы национальнай күнэ * [[Олунньу 12]] ** Ыал буолуу көҥүлүн национальнай күнэ ** [[Авраам Линкольн|Линкольн]] төрөөбүт күнэ ** {{Флагификация|Джорджия}} — Джорджия күнэ * [[Олунньу 15]] ** {{Флагификация|Филадельфия}} — [[ЭНИАК]] (ENIAC) күнэ. Пенсильвания университетыгар 1946 сыллаахха бу күн бастакы көмпүүтэри "баараҕай мэйии" диэн ааттаан көрдөрбүттэр ** {{Флагификация|Флорида}} — Сьюзан Б. Энтони күнэ. Сьюзен Энтони (1820 — 1906) төрөөбүт күнүгэр дьахтар быыбарга кыттар быраабын кэрэһилээн бэлиэтииллэр, Флорида штаакка бу күн өрүүллэр, Калифорнияҕа оскуолаларга үөрэх буолбат, уопсастыбанай үлэнэн дьарыктаналлар, атын штааттарга араас тэрээһиннэри ыыталлар * [[Олунньу 16]] — Елизабет Ператрович күнэ (1988 сыллаахтан бэлиэтэнэр). [[Елизабет Ператрович]] (1911-1958, төрүүрүгэр Ḵaax̲gal.aat, тлинкииттии "бэйэтэ бэйэтин сууланар"), киһи быраабын туруулаһааччы, Аляска төрүт олохтоохторун аатыттан тэҥ быраап иһин охсуспута. Кини туруорсуутунан Аляскаҕа бу күн 1945 сыллаахха Дискриминацияны утары охсуһуу сокуона ылыныллыбыта. * [[Олунньу 22]] — [[Джордж Вашингтон]] төрөөбүт күнэ === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 2]] ** Ааҕыы күнэ ** {{Флагификация|Техас}} — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Кулун тутар 3]] — {{Флагификация|Вирджиния}}, Босхолонуу уонна көҥүл күнэ (Шарлоттсвилль) * [[Кулун тутар 10]] ** Гарриет Табман күнэ. Хара тириилээх кулут кэргэнигэр төрөөбүт Гарриет Табман (1822—1913) АХШ-ка гражданскай сэрии кэмигэр 70-ча хара тириилээх ыалы күрэтэн быыһаабыта, кини салайар этэрээтэ 700-тэн тахса кулуту Комбахы өрүс туорааһыныгар босхолообута, сэрии кэнниттэн дьахталлар быыбарга кытталларын туһугар охсуспута ** Дьахталларга уонна кыргыттарга ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн * [[Кулун тутар 12]] — Скаут кыргыттар күннэрэ * [[Кулун тутар 17]] [[Бостон]] — Эвакуация күнэ ([[1776]] сыллаахха Англия сэриилэрэ Бостонтан эвакуацияламмыттар) * [[Кулун тутар 20]] — Америка төрүт олохтоохторугар ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн * [[Кулун тутар 21]] — Тыа хаһаайыстыбатын күнэ * [[Кулун тутар 25]] {{Флагификация|Мэриленд}} — Мэриленд күнэ * [[Кулун тутар 26]] [[Гаваай арыылара]] — Кухио күнэ * [[Кулун тутар 29]] — Вьетнам сэриитин бэтэрээннэрин күнэ * [[Кулун тутар 30]] — Быраас күнэ * [[Кулун тутар 31]] ** [[Виргин арыылара (АХШ)|Виргин арыылара]], Биэрии күнэ. Дания Вест-Индиятын арыыларын (Пуэрто-Рико аттыгар баар үс бөдөҥ арыы) АХШ 25 мөл. дуолларга атыыласпыт. Оччотооҕуга бу Дания сыллааҕы бүддьүөтүн аҥаара этэ. ** [[Калифорния]], [[Сесар Чавес күнэ]] === Муус устар === * [[Муус устар 7]], [[Нью Йорк, штат|Нью-Йорк штаат]] — Вераццано күнэ<ref>В память об открытии в апреле 1524 года итальянским мореплавателем [[Верраццано Джованни]] [[Нью-Йорк бухта|Нью-Йоркской бухты]]</ref> * [[Муус устар 9]]  ** Аппоматтокс кыргыһыытын күнэ. 1865 сыллаахха АХШ Гражданскай сэриитин кэмигэр буолбута, манан сэрии түмүктэммитэ ** Билиэннэйдэри ахтар күн. 1942 сыллаахха 65 тыһ. Филипиин уонна 10 тыһ. АХШ саллаата Батаан тумул арыыга дьоппуоннарга бэриммиттэрэ, бу кэнниттэн "Батаан өлүү марша" саҕаламмыта — билиэннэйдэри бастаан сатыы, онтон пуойас богуоннарыгар туруору симэн, онтон эмиэ сатыы хаамтаран лааҕырга илдьибиттэрэ, дьон уонча бырыһыана аара өлбүтэ. 1988 сыллаахтан АХШ Кэнгириэһин быһаарытынан бэлиэтэнэр. * [[Муус устар 10]] — Коммодор [[Перри Мэтью Кэлбрейт|Перри]] күнэ. 1854 с. Мэтью Перри (1794-1858) хамаандалаах байыаннай эскадра "хара хараабыллара" Япония Хакодате куоратын хомотугар тохтообуттар, "ыалдьыттааһын" түмүгэр Япония уонна АХШ ыккардыларыгар сөбүлэҥнэр түһэрсиллибиттэр, бу кэнниттэн дойдуга "Эдо кэмэ" түмүктэнэн, Япония аан дойдуга аһыллан барбыта. * [[Муус устар 12]], [[Хоту Каролина|Хотугу Каролина]] — Галифакс күнэ. 1776 сыллаахха Хотугу Каролина Галифакс куоратыгар буолбут мунньахха дьон (сепаратистар) Британияттан арахсан туспа судаарыстыба буолар туһунан аан бастакы быһаарыыныы ылбыттар. Манна суруллубут докумуон Тутулуга суох буолуу декларациятыттан үс ый курдугунан эрдэ ылыллыбыта. * [[Муус устар 13]] — Томас Джефферсон төрөөбүт күнэ * [[Муус устар 15]] ** Джеки Робинсон күнэ. 1947 сыллаахха бу хара тириилээх спортсмен бейсбол үрдүкү лиигатыгар оонньуур буолбут. АХШ-ка спорт бу көрүҥэр 80 сыллаах тирии өҥүнэн араары (сегрегация) суох буолбут ** — АХШ хамсанан этэр тылын күнэ. АХШ уонна Канаада тыла суохтара Британия тыла суохтарыттан атын тылынан кэпсэтэллэр, бу тыл Франция тыла суохтарын тылларыгар маарынныыр. Ону таһынан бу тылынан Арҕаа уонна Соҕуруулуу Илин Африка дойдуларыгар кэпсэтэллэр ** ({{Флагификация|Пилипиин}} эмиэ бэлиэтиир) — Нолуок күнэ ** "Бостон биир күнэ" диэн ааттаммыт атын дьоҥҥо үтүөнү оҥоруу уонна көмөлөһүү күнэ. Бостон марафонугар 2013 сыллахха буолбут теракт биир сыла туолуутугар Бостон баһылыга Марти Уолш биллэрбитэ. Бу күн дьон хаан туттараллар, быстар дьадаҥыларга көмөлөһөр пуондаларга ас-таҥас бэрсэллэр, түмэллэргэ босхо киллэрэллэр ** {{Флагификация|Гаваайдар}} — Дамиан аҕабыыт күнэ. Бу Бельгияттан төрүттээх католик аҕабыыт 1889 сыллаахха бу күн өлбүт. 1873 сыллаахтан Гаваай арыыларыгар олорбут, онтон 11 сыл [[Араҥ|араҥ]] ыарыылаахтар лааҕырдарыгар олорон ыарыһахтары эмтээбит, санааларын бөҕөргөппүт, бэйэтэ [[Сэллик|сэллигинэн]] уонна араҥынан ыалдьан өлбүт * [[Муус устар 16]] ** [[Хосе де Диего]] төрөөбүт күнэ ({{Флагификация|Пуэрто-Рико}} эмиэ бэлиэтэнэр) ** {{Флагификация|Вашингтон (Колумбия уокуруга)}}, Колумбия уокуруга — Босхолонуу күнэ ** [[Массачусетс]], [[Мэн (штаат)|Мэн]] штааттар — Патриоттар күннэрэ. ** Эмтэнии туһунан быһаарыныы күнэ ({{lang-en|National Healthcare Decisions Day}}). Бу күн ыарыыны сэрэтии, ыарыыны баалаппакка эрдэ эмтэнии туһунан толкуйдуурга ыҥыраллар * [[Муус устар 21]], [[Техас]] — Сан-Хасинто күнэ * [[Муус устар 22]] — Оклахома штаат — Оклахома күнэ * [[Муус устар 26]] {{флагификация|Флорида}} (АХШ) — Конфедерацияны ахтар күн * [[Муус устар 30]] — Кырдьык күнэ === Ыам ыйа === * [[Ыам ыйын 1]] **Лояльность күнэ **Оҕо чөл туругун харыстабылын күнэ **Быраап күнэ ** {{Флагификация|Гавайи}}, [[АХШ]] — Леи күнэ. Леи — моойго кэтиллэр сибэкки оҕуруо. Бу күн Гавайи арыыларыгар бэстибээллэр, үҥкүүлээх хаамыылар буолаллар, леи оҥорорго, хула үҥкүүлүүргэ, хала баайарга маастар кылаастар ыытыллаллар. * [[Ыам ыйын 4]] ** Көтөр күнэ ** [[Род Айлэнд|Род-Айленд]] штаат — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Олохтоох омуктартан сураҕа суох сүппүт дьахталлар тустарынан кэпсиир күн. Бу күн [[Канаада]]ҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 6]] — Сиэстэрэ күнэ * [[Ыам ыйын 7]] — Ордук турук күнэ. АХШ оччотооҕу бэрэсидьиэнин кэргэнэ Мелания Трамп 2018 сыллаахха "Be Best" ("Ордук буол" диэн тылбаастыахха сөп) диэн тылларынан ыччаты эт-хаан уонна уйулҕа өттүнэн чөл туруктаах буоларга уонна ситим-сойуолаһыыны (кибербуллинг) утарарга ыҥырбыта, онтон ыла бу күн сыл ахсын бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 8]] — [[Миссури штаат]] — Трумэн күнэ * [[Ыам ыйын 10]] {{флагификация|Хотугу Каролина}}, {{флагификация|Соҕуруу Каролина}} — Конфедерацияны ахтар күн * [[Ыам ыйын 11]] {{Флагификация|Миннесота}} — Судаарыстыбаннас күнэ. * [[Ыам ыйын 15]] — Бэрээдэги көрөөччүлэр күннэрэ * [[Ыам ыйын 19]] ** [[Чуумпу далай|Чуумпу Далай]] олохтоохторугар ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн ** Быар сыстыганнаах ыарыытыгар анаалыс туттарар күн ** {{Флагификация|Иллинойс}}, {{Флагификация|Миссури}} (АХШ) — [[Малкольм Икс]] күнэ. Бу кэлин Малик эль-Шабаз диэн ааты ылыммыт киһи (1925-1965) АХШ-ка хараҥа тириилээхтэр бырааптарын турууласпыта, ону таһынан ислаамы тарҕаппыта === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  [[Теннесси]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Бэс ыйын 3]] [[Кентукки]], [[Луизиана]] уонна [[Теннеси]] — Конфедераттары ахтан ааһар күн * [[Бэс ыйын 4]] — Ыал күнэ * [[Бэс ыйын 4]] ([[Алабама (штат)|Алабама]]) — [[Дэвис Джефферсон|Джефферсон Дэвис]] күнэ * [[Бэс ыйын 7]] ([[Гавайи (штат)|Гавайи]]) — Камелих таҥара күнэ<ref>{{Cite web |url=https://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |title=Архивированная копия |accessdate=2020-06-08 |archive-date=2020-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608064503/http://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |deadlink=yes }}</ref> * [[Бэс ыйын 10]] — [[Аноним алкоголиктар]] түмсүүлэрин күнэ * [[Бэс ыйын 11]] ([[Гавайи]]) — [[Гавайи|Гаваай арыыларыгар]] [[Камехамеха күнэ]]. 1810 сыллаахха Гаваай арыыларын түмпүт [[Камехамеха I]] хоруолу ахталлар. Дойдутугар түһээн тиһигин киллэрбитэ, Европаны уонна АХШ штааттарын кытта атыыны-эргиэни саҕалаабыта. Дьиктитэ диэн бу сэрииһит хоруол сэрии кэмигэр көннөрү дьон (ол иһигэр оҕолор, дьахталлар, кырдьаҕастар) эмсэҕэлиэ суохтаахтарын туһунан суругунан сокуон таһаарбыт. Кини тыыннааҕын тухары Гаваай арыылара тутулуга суох этилэр (ол саҕана Полинезия атын арыылара бары холуонньа буолбуттара). * [[Бэс ыйын 14]] — Былаах күнэ * [[Бэс ыйын 19]] — Кулуттары босхолообут күн. 1865 сыллаахха Техааска аармыйа генерала Грейнджер кулуттары босхолуур туһунан бирикээһэ тахсыбыт. Уруккуттан хара тириилээхтэр киэҥник бэлиэтиир күннэрэ, былырыыҥҥыттан бэрэсидьиэн Байден ыйааҕынан дойду үрдүнэн бэлиэтэнэр ** штат [[Техас]] — Эмансипация күнэ * [[Бэс ыйын 20]] — [[Арҕаа Вирдьиния|Арҕаа Вирджиния]] күнэ * [[Бэс ыйын 25]] ** Сом балык күнэ. 1987 сыллаахтан бэрэсидьиэн Рейган ыйааҕынан балык иитэн атыылыыр бырамыысыланнаһы өйөөн бэлиэтэнэр ** {{Флагификация|Вирджиния}} — Судаарыстыбаннас күнэ == От ыйа == * [[От ыйын 3]] [[Виргин арыылара (АХШ)]] — Кулуттааһынтан босхолонуу күнэ ([[1848]]) * [[От ыйын 13]], [[Теннеси]] штаат — [[Форрест, Натаниэль Бедфорд|Натан Форрест]] күнэ * [[От ыйын 24]] (Юта штаат) — Пионердар (Европаттан кэлбит бастакы олохсуйааччылар) күннэрэ == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]], [[Колорадо (штаат)|Колорадо штаат]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Атырдьах ыйын 4]], {{Флагификация|Иллинойс}} — [[Барак Обама]] күнэ. Обама 1997-2004 сс. бу штаат Сенаатын чилиэнэ этэ, онтон 2005 сылтан 2008 сыллаахха АХШ бэрэсидьиэнинэн талыллыар диэри АХШ Сенаатыгар бу штаат бэрэстэбиитэлэ буола сылдьыбыта. Штаат анал сокуонунан бигэргэтиллибит бэлиэ күн, ол эрээри өрөөбөттөр. * [[Атырдьах ыйын 7]] — Пурпур сүрэх күнэ. Purple Heart диэн АХШ байыанай наҕараадата, бэрэсидьиэн аатыттан өлбүт эбэтэр бааһырбыт саллааттарга бэриллэр. * [[Атырдьах ыйын 9]] — Ойууру өртөн көмүскээһин күнэ * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Винил]] пластинка күнэ ([[Томас Эдисон|Эдисон]] [[фонограф]] айбыт күнүгэр бэлиэтэнэр)<ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-vinyl-record-day-august-12/ NATIONAL VINYL RECORD DAY — August 12 — National Day Calendar</ref> * [[Атырдьах ыйын 24]] : ** Ураты муусука күнэ<ref>[https://nationaldaycalendar.com/international-strange-music-day-august-24/ INTERNATIONAL STRANGE MUSIC DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> ** Баахыла күнэ <ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-waffle-day-august-24/ NATIONAL WAFFLE DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> * [[Атырдьах ыйын 26]] — Дьахталлар тэҥнэһиилэрин күнэ ({{lang-en|Women's Equality Day}}) == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 9]] — Калифорния киириитин күнэ. 1850 сыллаахха 31-с штаат быһыытынан киирбит * [[Балаҕан ыйын 11]] — 2001 сыл балаҕан ыйын 11 күнүгэр терактарга өлбүт дьону ахтарга аналлаах Патриот күнэ * [[Балаҕан ыйын 14]] — Өрөгөй ырыатын күнэ * [[Балаҕан ыйын 17]] — Конституция күнэ (субуотаҕа түбэстэҕинэ иннинээҕи бээтинсэҕэ, өрөбүлгэ түбэстэҕинэ бэнидиэнньиккэ көһөрүллэр) * [[Балаҕан ыйын 18]] — дойду үрдүнэн ВИЧ/СПИД уонна кырдьыы туһунан кэпсиир күн * [[Балаҕан ыйын 22]] — Америка урбаанньыт дьахталларын күнэ. * [[Балаҕан ыйын 25]] ** Дойду комиксын күнэ. ** Дойду [[билим]] администратордарын күнэ * [[Балаҕан ыйын 26]] — Үтүө ыаллыылар күннэрэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 6]] — [[Ниэмэстэр|Ньиэмэс]] американецтар күннэрэ * [[Алтынньы 8]] ** Олохтоох омуктар күннэрэ ** {{Флагификация|Гавайи}} — Бастакы арыйааччы күнэ * [[Алтынньы 9]] ** Лейф Эриксон күнэ. Лейф Эриксон диэн [[Христофор Колумб]] быдан иннинэ [[Хотугу Америка]]ҕа сылдьыбыт скандинав айанньыта. Исландияҕа, Норвегияҕа эмиэ бэлиэтэнэр. ** Национальнай нанотехнология күнэ ** Өрт уотун бохсуу күнэ. Канаадаҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Алтынньы 11]] ** Генерал Пуласки күнэ. АХШ туспа дойду буолуутугар поляктар суолталарын ахтан ааһар соруктаах поляк төрүттээх Казимир Пуласки 1779 сыллаахха өлбүтүн АХШ бэрэсидьиэнин көҕүлээһининэн 1929 сыллаахтан бэлиэтииллэр ** Каминг-аут күнэ * [[Алтынньы 12]] — [[Колумб]] күнэ * [[Алтынньы 15]] — СПИД-ынан Латинскай Америкаҕа ыалдьыы туһунан билиини тарҕатыы күнэ. * [[Алтынньы 15]] — Оҕо куотуутун уонна кыһыл оҕону сүтэриини кэриэстээһин күнэ * [[Алтынньы 16]] — Тойон (босс) күнэ * [[Алтынньы 18]] — Аляска күнэ * [[Алтынньы 24]] — Ас-үөл күнэ * [[Алтынньы 29]] — [[Куоска күнэ]] * [[Алтынньы 30]] — Мэник түүнэ ({{lang-en|Mischief Night}}), бу түүн обургу оҕолор эгэлгэ дьээбэни-хообону оҥороллор * [[Алтынньы 31]] — Кыыс [[Скаут|скауттар]] тэрилтэлэрин олохтооччу күнэ. Джульетта Гордон Лоу төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] — дойду үрдүнээҕи Тиис суунар суокка күнэ * [[Сэтинньи 2]] ([[Хоту Дакота|Хотугу Дакота]], [[Соҕуруу Дакота]]) — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Аан дойдутааҕы көҥүл күнэ. 2001 сыллаахтан 1989 сыллааҕы Берлин эркинэ сууллуутун бэлиэтииллэр * [[Сэтинньи 10]] — АХШ Байҕал пехотатын куорпуһа үөскээбит күнэ * [[Сэтинньи 11]] — [[Бэтэрээннэр күннэрэ (США)|Бэтэрээннэр күннэрэ]]. Бастаан Аан дойду бастакы сэриитин бэтэрээннэрин ахтар күн быһыытынан олохтоммута, онтон 1954 сыллаахтан бары сэриилэр бэтэрээннэрин ахтар күҥҥэ кубулуйбута. * [[Сэтинньи 13]] — [[Сэди Хокинс күнэ]] (Дьахтар эр дьону бултаһар күнэ) — комикс сүдьүөтүгэр олоҕурбут көрдөөх-нардаах күнү АХШ-ка бэлиэтиллэр. 1934–1978 сылларга тахса сылдьыбыт комикска Сэди Хокинс диэн сулумах дьахтар ойох тахсыан баҕарарын бу күн биллэрбит уонна эр дьону сырсарын саҕалаабыт эбит. * [[Сэтинньи 15]] — Бөҕү уларытан туһаныы күнэ. * [[Сэтинньи 23]], {{Флагификация|Мэриленд}}, Фредерик уокурук, (АХШ) — Батыныы күнэ. 1765 сыллаахха уокурук 12 судьуйата Британияҕа түһээн хомуйартан батыммыттара. Бу күнү кэрэһилээн уокурукка билигин күн аҥаара өрүүллэр == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 4]] — Дойду үрдүнэн бэчиэнньэ күнэ * [[Ахсынньы 7]] — [[Пёрл-Харбор кэриэстэбилин күнэ]] * [[Ахсынньы 11]] — [[Индиана]] штаат күнэ * [[Ахсынньы 13]] — [[Акадия]] олохтоохторун кэриэстиир күн. Акадия диэн [[Хотугу Америка]] хотугулуу илин сорҕотун ааттыыллар (билигин үксэ [[Канаада]] сирэ). XVII уонна XVIII үйэлэргэ бу сиргэ Францияттан (соҕуруулуу арҕаа өттүттэн, Окситанияттан) дьон бөҕө кэлэн олохсуйбута. 1756-1763 сс. [[Улуу Британия|Британия]] уонна [[Франция]] аан дойдуну баһылыыр иһин [[Сэттэ сыллаах сэрии|Сэттэ сыллаах сэриилэригэр]] Акадия олохтоохторун французтары өйөөтүлэр диэн Британия былаастара күүстэринэн Америка атын сирдэригэр, Англияҕа уонна Францияҕа көһөрбүттэрэ, бу күүһүнэн көһөрүү кэмигэр тыһыынчанан киһи өлбүтэ. Билигин француз тылын түөлбэ тылынан саҥарар акадецтар ахсааннара Канаадаҕа 96 тыһ. киһи (2006) * [[Ахсынньы 14]] (Алабама штаат) — Алабама күнэ * [[Ахсынньы 15]] — [[Быраап туһунан билль (АХШ)|Киһи быраабын туһунан билль]] күнэ. 1941 сыллаахха бэрэсидьиэн [[Рузвельт, Франклин Делано|Франклин Д. Рузвельт]] билль ратификацията 150 сыла туолуутун кэрэһилээн бу күнү аан бастаан бэлиэтииргэ уурбута * [[Ахсынньы 15]] ({{Флагификация|Соҕуруу Каролина}}) — Иккис көннөрүү күнэ * [[Ахсынньы 17]] — Ини-бии Райттар күннэрэ. Авиация күнэ * [[Ахсынньы 24]] (АХШ итальянецтара) — Сэттэ балык күнэ. Христианствоаҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта систимнээх. * [[Ахсынньы 26]] — [[Кванза]] бастакы күнэ. Бу АХШ Африкаттан төрүттээх олохтоохторо ахсынньы 26 күнүттэн тохсунньу 1 күнүгэр диэри бэлиэтиир бырааһынньыктара. Өбүгэлэрэ бу күннэргэ үүнүү малааһынан оҥороллор эбит ** {{Флагификация|Техас}} (Хьюстон) — Мауро Хамза күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Бастакы түүн == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:АХШ бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] 3cchujx2dqnlvzt9rirtoypl4fbmmw2 428238 428224 2026-05-09T01:25:14Z Ojkhol 24881 /* Тохсунньу */ 428238 wikitext text/x-wiki '''АХШ бэлиэ күннэрэ''' — Америка Холбоһуктаах штааттарыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Тохсунньу === * [[Тохсунньу 1]] ** Эмансипация күнэ. ** Аан дойдутааҕы дьиэ кэргэн күнэ. ** ({{Флагификация|Канада}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Үрүҥ эһэ]]лии (тымныы ууга) сөтүө күнэ. * [[Тохсунньу 4]] — [[Спагетти]] күнэ * [[Тохсунньу 5]] — [[Көтөрдөр]] күннэрэ * [[Тохсунньу 11]] — [[Кулут|Дьонунан эргинии]] туһунан билии-көрүү күнэ * [[Тохсунньу 13]] — Стивен Фостер күнэ === Олунньу === * [[Олунньу 1]] ** дойдуга Көҥүл күнэ ** Десерт дойдулар ардыларынааҕы күнэ ** ({{Флагификация|Канаада}} эмиэ бэлиэтиир) — Хара устуоруйа ыйын саҕаланыыта. Бэлиэтээһин 1926 сыллаахха негрдар устуоруйаларын нэдиэлэтиттэн саҕаламмыта. Маннык ый кэлин Британияҕа уонна Ирландияҕа алтынньыга бэлиэтэнэр буолла * [[Олунньу 2]] — ({{Флагификация|Канада}} эмиэ бэлиэтиир) [[Таарбаҕан күнэ]]. АХШ-ка уонна Канаадаҕа бэлиэтииллэр. Бу күн [[таарбаҕан]] хороонуттан тахсан бэйэтин күлүгүн көрөн куттанан төттөрү түстэҕинэ, ол аата кыһын уһуур, оттон былыттаах буолан күлүгүттэн куттамматаҕына саас түргэнник кэлэр диэн билгэлииллэр. * [[Олунньу 3]]  ** [[Түөрт капеллан]] күнэ. 1943 сыллаахха АХШ аармыйатын 4 капеллана (методистар сыаркаптарын, реформистар сыаркаптарын, католиктар сыаркаптарын аҕабыыттара уонна раввин) ньиэмэс торпедатыттан тимирэн эрэр хараабылтан дьону быыһаабыттара, дагдатар сэлиэччиктэрин атын дьоҥҥо биэрбиттэрэ уонна хараабылы кытта тимирбиттэрэ. ** Моркуоп туордун күнэ * [[Олунньу 5]] — Күн-дьыл билгэһитин национальнай күнэ ({{lang-en|National Weatherperson's Day}}). * [[Олунньу 7]] — Хара тириилээхтэр ВИЧ/СПИД туһунан билиилэрин күнэ ({{lang-en|National Black HIV/AIDS Awareness Day}}) * [[Олунньу 11]] — Айааччы национальнай күнэ * [[Олунньу 12]] ** Ыал буолуу көҥүлүн национальнай күнэ ** [[Авраам Линкольн|Линкольн]] төрөөбүт күнэ ** {{Флагификация|Джорджия}} — Джорджия күнэ * [[Олунньу 15]] ** {{Флагификация|Филадельфия}} — [[ЭНИАК]] (ENIAC) күнэ. Пенсильвания университетыгар 1946 сыллаахха бу күн бастакы көмпүүтэри "баараҕай мэйии" диэн ааттаан көрдөрбүттэр ** {{Флагификация|Флорида}} — Сьюзан Б. Энтони күнэ. Сьюзен Энтони (1820 — 1906) төрөөбүт күнүгэр дьахтар быыбарга кыттар быраабын кэрэһилээн бэлиэтииллэр, Флорида штаакка бу күн өрүүллэр, Калифорнияҕа оскуолаларга үөрэх буолбат, уопсастыбанай үлэнэн дьарыктаналлар, атын штааттарга араас тэрээһиннэри ыыталлар * [[Олунньу 16]] — Елизабет Ператрович күнэ (1988 сыллаахтан бэлиэтэнэр). [[Елизабет Ператрович]] (1911-1958, төрүүрүгэр Ḵaax̲gal.aat, тлинкииттии "бэйэтэ бэйэтин сууланар"), киһи быраабын туруулаһааччы, Аляска төрүт олохтоохторун аатыттан тэҥ быраап иһин охсуспута. Кини туруорсуутунан Аляскаҕа бу күн 1945 сыллаахха Дискриминацияны утары охсуһуу сокуона ылыныллыбыта. * [[Олунньу 22]] — [[Джордж Вашингтон]] төрөөбүт күнэ === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 2]] ** Ааҕыы күнэ ** {{Флагификация|Техас}} — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Кулун тутар 3]] — {{Флагификация|Вирджиния}}, Босхолонуу уонна көҥүл күнэ (Шарлоттсвилль) * [[Кулун тутар 10]] ** Гарриет Табман күнэ. Хара тириилээх кулут кэргэнигэр төрөөбүт Гарриет Табман (1822—1913) АХШ-ка гражданскай сэрии кэмигэр 70-ча хара тириилээх ыалы күрэтэн быыһаабыта, кини салайар этэрээтэ 700-тэн тахса кулуту Комбахы өрүс туорааһыныгар босхолообута, сэрии кэнниттэн дьахталлар быыбарга кытталларын туһугар охсуспута ** Дьахталларга уонна кыргыттарга ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн * [[Кулун тутар 12]] — Скаут кыргыттар күннэрэ * [[Кулун тутар 17]] [[Бостон]] — Эвакуация күнэ ([[1776]] сыллаахха Англия сэриилэрэ Бостонтан эвакуацияламмыттар) * [[Кулун тутар 20]] — Америка төрүт олохтоохторугар ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн * [[Кулун тутар 21]] — Тыа хаһаайыстыбатын күнэ * [[Кулун тутар 25]] {{Флагификация|Мэриленд}} — Мэриленд күнэ * [[Кулун тутар 26]] [[Гаваай арыылара]] — Кухио күнэ * [[Кулун тутар 29]] — Вьетнам сэриитин бэтэрээннэрин күнэ * [[Кулун тутар 30]] — Быраас күнэ * [[Кулун тутар 31]] ** [[Виргин арыылара (АХШ)|Виргин арыылара]], Биэрии күнэ. Дания Вест-Индиятын арыыларын (Пуэрто-Рико аттыгар баар үс бөдөҥ арыы) АХШ 25 мөл. дуолларга атыыласпыт. Оччотооҕуга бу Дания сыллааҕы бүддьүөтүн аҥаара этэ. ** [[Калифорния]], [[Сесар Чавес күнэ]] === Муус устар === * [[Муус устар 7]], [[Нью Йорк, штат|Нью-Йорк штаат]] — Вераццано күнэ<ref>В память об открытии в апреле 1524 года итальянским мореплавателем [[Верраццано Джованни]] [[Нью-Йорк бухта|Нью-Йоркской бухты]]</ref> * [[Муус устар 9]]  ** Аппоматтокс кыргыһыытын күнэ. 1865 сыллаахха АХШ Гражданскай сэриитин кэмигэр буолбута, манан сэрии түмүктэммитэ ** Билиэннэйдэри ахтар күн. 1942 сыллаахха 65 тыһ. Филипиин уонна 10 тыһ. АХШ саллаата Батаан тумул арыыга дьоппуоннарга бэриммиттэрэ, бу кэнниттэн "Батаан өлүү марша" саҕаламмыта — билиэннэйдэри бастаан сатыы, онтон пуойас богуоннарыгар туруору симэн, онтон эмиэ сатыы хаамтаран лааҕырга илдьибиттэрэ, дьон уонча бырыһыана аара өлбүтэ. 1988 сыллаахтан АХШ Кэнгириэһин быһаарытынан бэлиэтэнэр. * [[Муус устар 10]] — Коммодор [[Перри Мэтью Кэлбрейт|Перри]] күнэ. 1854 с. Мэтью Перри (1794-1858) хамаандалаах байыаннай эскадра "хара хараабыллара" Япония Хакодате куоратын хомотугар тохтообуттар, "ыалдьыттааһын" түмүгэр Япония уонна АХШ ыккардыларыгар сөбүлэҥнэр түһэрсиллибиттэр, бу кэнниттэн дойдуга "Эдо кэмэ" түмүктэнэн, Япония аан дойдуга аһыллан барбыта. * [[Муус устар 12]], [[Хоту Каролина|Хотугу Каролина]] — Галифакс күнэ. 1776 сыллаахха Хотугу Каролина Галифакс куоратыгар буолбут мунньахха дьон (сепаратистар) Британияттан арахсан туспа судаарыстыба буолар туһунан аан бастакы быһаарыыныы ылбыттар. Манна суруллубут докумуон Тутулуга суох буолуу декларациятыттан үс ый курдугунан эрдэ ылыллыбыта. * [[Муус устар 13]] — Томас Джефферсон төрөөбүт күнэ * [[Муус устар 15]] ** Джеки Робинсон күнэ. 1947 сыллаахха бу хара тириилээх спортсмен бейсбол үрдүкү лиигатыгар оонньуур буолбут. АХШ-ка спорт бу көрүҥэр 80 сыллаах тирии өҥүнэн араары (сегрегация) суох буолбут ** — АХШ хамсанан этэр тылын күнэ. АХШ уонна Канаада тыла суохтара Британия тыла суохтарыттан атын тылынан кэпсэтэллэр, бу тыл Франция тыла суохтарын тылларыгар маарынныыр. Ону таһынан бу тылынан Арҕаа уонна Соҕуруулуу Илин Африка дойдуларыгар кэпсэтэллэр ** ({{Флагификация|Пилипиин}} эмиэ бэлиэтиир) — Нолуок күнэ ** "Бостон биир күнэ" диэн ааттаммыт атын дьоҥҥо үтүөнү оҥоруу уонна көмөлөһүү күнэ. Бостон марафонугар 2013 сыллахха буолбут теракт биир сыла туолуутугар Бостон баһылыга Марти Уолш биллэрбитэ. Бу күн дьон хаан туттараллар, быстар дьадаҥыларга көмөлөһөр пуондаларга ас-таҥас бэрсэллэр, түмэллэргэ босхо киллэрэллэр ** {{Флагификация|Гаваайдар}} — Дамиан аҕабыыт күнэ. Бу Бельгияттан төрүттээх католик аҕабыыт 1889 сыллаахха бу күн өлбүт. 1873 сыллаахтан Гаваай арыыларыгар олорбут, онтон 11 сыл [[Араҥ|араҥ]] ыарыылаахтар лааҕырдарыгар олорон ыарыһахтары эмтээбит, санааларын бөҕөргөппүт, бэйэтэ [[Сэллик|сэллигинэн]] уонна араҥынан ыалдьан өлбүт * [[Муус устар 16]] ** [[Хосе де Диего]] төрөөбүт күнэ ({{Флагификация|Пуэрто-Рико}} эмиэ бэлиэтэнэр) ** {{Флагификация|Вашингтон (Колумбия уокуруга)}}, Колумбия уокуруга — Босхолонуу күнэ ** [[Массачусетс]], [[Мэн (штаат)|Мэн]] штааттар — Патриоттар күннэрэ. ** Эмтэнии туһунан быһаарыныы күнэ ({{lang-en|National Healthcare Decisions Day}}). Бу күн ыарыыны сэрэтии, ыарыыны баалаппакка эрдэ эмтэнии туһунан толкуйдуурга ыҥыраллар * [[Муус устар 21]], [[Техас]] — Сан-Хасинто күнэ * [[Муус устар 22]] — Оклахома штаат — Оклахома күнэ * [[Муус устар 26]] {{флагификация|Флорида}} (АХШ) — Конфедерацияны ахтар күн * [[Муус устар 30]] — Кырдьык күнэ === Ыам ыйа === * [[Ыам ыйын 1]] **Лояльность күнэ **Оҕо чөл туругун харыстабылын күнэ **Быраап күнэ ** {{Флагификация|Гавайи}}, [[АХШ]] — Леи күнэ. Леи — моойго кэтиллэр сибэкки оҕуруо. Бу күн Гавайи арыыларыгар бэстибээллэр, үҥкүүлээх хаамыылар буолаллар, леи оҥорорго, хула үҥкүүлүүргэ, хала баайарга маастар кылаастар ыытыллаллар. * [[Ыам ыйын 4]] ** Көтөр күнэ ** [[Род Айлэнд|Род-Айленд]] штаат — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Олохтоох омуктартан сураҕа суох сүппүт дьахталлар тустарынан кэпсиир күн. Бу күн [[Канаада]]ҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 6]] — Сиэстэрэ күнэ * [[Ыам ыйын 7]] — Ордук турук күнэ. АХШ оччотооҕу бэрэсидьиэнин кэргэнэ Мелания Трамп 2018 сыллаахха "Be Best" ("Ордук буол" диэн тылбаастыахха сөп) диэн тылларынан ыччаты эт-хаан уонна уйулҕа өттүнэн чөл туруктаах буоларга уонна ситим-сойуолаһыыны (кибербуллинг) утарарга ыҥырбыта, онтон ыла бу күн сыл ахсын бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 8]] — [[Миссури штаат]] — Трумэн күнэ * [[Ыам ыйын 10]] {{флагификация|Хотугу Каролина}}, {{флагификация|Соҕуруу Каролина}} — Конфедерацияны ахтар күн * [[Ыам ыйын 11]] {{Флагификация|Миннесота}} — Судаарыстыбаннас күнэ. * [[Ыам ыйын 15]] — Бэрээдэги көрөөччүлэр күннэрэ * [[Ыам ыйын 19]] ** [[Чуумпу далай|Чуумпу Далай]] олохтоохторугар ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн ** Быар сыстыганнаах ыарыытыгар анаалыс туттарар күн ** {{Флагификация|Иллинойс}}, {{Флагификация|Миссури}} (АХШ) — [[Малкольм Икс]] күнэ. Бу кэлин Малик эль-Шабаз диэн ааты ылыммыт киһи (1925-1965) АХШ-ка хараҥа тириилээхтэр бырааптарын турууласпыта, ону таһынан ислаамы тарҕаппыта === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  [[Теннесси]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Бэс ыйын 3]] [[Кентукки]], [[Луизиана]] уонна [[Теннеси]] — Конфедераттары ахтан ааһар күн * [[Бэс ыйын 4]] — Ыал күнэ * [[Бэс ыйын 4]] ([[Алабама (штат)|Алабама]]) — [[Дэвис Джефферсон|Джефферсон Дэвис]] күнэ * [[Бэс ыйын 7]] ([[Гавайи (штат)|Гавайи]]) — Камелих таҥара күнэ<ref>{{Cite web |url=https://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |title=Архивированная копия |accessdate=2020-06-08 |archive-date=2020-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608064503/http://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |deadlink=yes }}</ref> * [[Бэс ыйын 10]] — [[Аноним алкоголиктар]] түмсүүлэрин күнэ * [[Бэс ыйын 11]] ([[Гавайи]]) — [[Гавайи|Гаваай арыыларыгар]] [[Камехамеха күнэ]]. 1810 сыллаахха Гаваай арыыларын түмпүт [[Камехамеха I]] хоруолу ахталлар. Дойдутугар түһээн тиһигин киллэрбитэ, Европаны уонна АХШ штааттарын кытта атыыны-эргиэни саҕалаабыта. Дьиктитэ диэн бу сэрииһит хоруол сэрии кэмигэр көннөрү дьон (ол иһигэр оҕолор, дьахталлар, кырдьаҕастар) эмсэҕэлиэ суохтаахтарын туһунан суругунан сокуон таһаарбыт. Кини тыыннааҕын тухары Гаваай арыылара тутулуга суох этилэр (ол саҕана Полинезия атын арыылара бары холуонньа буолбуттара). * [[Бэс ыйын 14]] — Былаах күнэ * [[Бэс ыйын 19]] — Кулуттары босхолообут күн. 1865 сыллаахха Техааска аармыйа генерала Грейнджер кулуттары босхолуур туһунан бирикээһэ тахсыбыт. Уруккуттан хара тириилээхтэр киэҥник бэлиэтиир күннэрэ, былырыыҥҥыттан бэрэсидьиэн Байден ыйааҕынан дойду үрдүнэн бэлиэтэнэр ** штат [[Техас]] — Эмансипация күнэ * [[Бэс ыйын 20]] — [[Арҕаа Вирдьиния|Арҕаа Вирджиния]] күнэ * [[Бэс ыйын 25]] ** Сом балык күнэ. 1987 сыллаахтан бэрэсидьиэн Рейган ыйааҕынан балык иитэн атыылыыр бырамыысыланнаһы өйөөн бэлиэтэнэр ** {{Флагификация|Вирджиния}} — Судаарыстыбаннас күнэ == От ыйа == * [[От ыйын 3]] [[Виргин арыылара (АХШ)]] — Кулуттааһынтан босхолонуу күнэ ([[1848]]) * [[От ыйын 13]], [[Теннеси]] штаат — [[Форрест, Натаниэль Бедфорд|Натан Форрест]] күнэ * [[От ыйын 24]] (Юта штаат) — Пионердар (Европаттан кэлбит бастакы олохсуйааччылар) күннэрэ == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]], [[Колорадо (штаат)|Колорадо штаат]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Атырдьах ыйын 4]], {{Флагификация|Иллинойс}} — [[Барак Обама]] күнэ. Обама 1997-2004 сс. бу штаат Сенаатын чилиэнэ этэ, онтон 2005 сылтан 2008 сыллаахха АХШ бэрэсидьиэнинэн талыллыар диэри АХШ Сенаатыгар бу штаат бэрэстэбиитэлэ буола сылдьыбыта. Штаат анал сокуонунан бигэргэтиллибит бэлиэ күн, ол эрээри өрөөбөттөр. * [[Атырдьах ыйын 7]] — Пурпур сүрэх күнэ. Purple Heart диэн АХШ байыанай наҕараадата, бэрэсидьиэн аатыттан өлбүт эбэтэр бааһырбыт саллааттарга бэриллэр. * [[Атырдьах ыйын 9]] — Ойууру өртөн көмүскээһин күнэ * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Винил]] пластинка күнэ ([[Томас Эдисон|Эдисон]] [[фонограф]] айбыт күнүгэр бэлиэтэнэр)<ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-vinyl-record-day-august-12/ NATIONAL VINYL RECORD DAY — August 12 — National Day Calendar</ref> * [[Атырдьах ыйын 24]] : ** Ураты муусука күнэ<ref>[https://nationaldaycalendar.com/international-strange-music-day-august-24/ INTERNATIONAL STRANGE MUSIC DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> ** Баахыла күнэ <ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-waffle-day-august-24/ NATIONAL WAFFLE DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> * [[Атырдьах ыйын 26]] — Дьахталлар тэҥнэһиилэрин күнэ ({{lang-en|Women's Equality Day}}) == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 9]] — Калифорния киириитин күнэ. 1850 сыллаахха 31-с штаат быһыытынан киирбит * [[Балаҕан ыйын 11]] — 2001 сыл балаҕан ыйын 11 күнүгэр терактарга өлбүт дьону ахтарга аналлаах Патриот күнэ * [[Балаҕан ыйын 14]] — Өрөгөй ырыатын күнэ * [[Балаҕан ыйын 17]] — Конституция күнэ (субуотаҕа түбэстэҕинэ иннинээҕи бээтинсэҕэ, өрөбүлгэ түбэстэҕинэ бэнидиэнньиккэ көһөрүллэр) * [[Балаҕан ыйын 18]] — дойду үрдүнэн ВИЧ/СПИД уонна кырдьыы туһунан кэпсиир күн * [[Балаҕан ыйын 22]] — Америка урбаанньыт дьахталларын күнэ. * [[Балаҕан ыйын 25]] ** Дойду комиксын күнэ. ** Дойду [[билим]] администратордарын күнэ * [[Балаҕан ыйын 26]] — Үтүө ыаллыылар күннэрэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 6]] — [[Ниэмэстэр|Ньиэмэс]] американецтар күннэрэ * [[Алтынньы 8]] ** Олохтоох омуктар күннэрэ ** {{Флагификация|Гавайи}} — Бастакы арыйааччы күнэ * [[Алтынньы 9]] ** Лейф Эриксон күнэ. Лейф Эриксон диэн [[Христофор Колумб]] быдан иннинэ [[Хотугу Америка]]ҕа сылдьыбыт скандинав айанньыта. Исландияҕа, Норвегияҕа эмиэ бэлиэтэнэр. ** Национальнай нанотехнология күнэ ** Өрт уотун бохсуу күнэ. Канаадаҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Алтынньы 11]] ** Генерал Пуласки күнэ. АХШ туспа дойду буолуутугар поляктар суолталарын ахтан ааһар соруктаах поляк төрүттээх Казимир Пуласки 1779 сыллаахха өлбүтүн АХШ бэрэсидьиэнин көҕүлээһининэн 1929 сыллаахтан бэлиэтииллэр ** Каминг-аут күнэ * [[Алтынньы 12]] — [[Колумб]] күнэ * [[Алтынньы 15]] — СПИД-ынан Латинскай Америкаҕа ыалдьыы туһунан билиини тарҕатыы күнэ. * [[Алтынньы 15]] — Оҕо куотуутун уонна кыһыл оҕону сүтэриини кэриэстээһин күнэ * [[Алтынньы 16]] — Тойон (босс) күнэ * [[Алтынньы 18]] — Аляска күнэ * [[Алтынньы 24]] — Ас-үөл күнэ * [[Алтынньы 29]] — [[Куоска күнэ]] * [[Алтынньы 30]] — Мэник түүнэ ({{lang-en|Mischief Night}}), бу түүн обургу оҕолор эгэлгэ дьээбэни-хообону оҥороллор * [[Алтынньы 31]] — Кыыс [[Скаут|скауттар]] тэрилтэлэрин олохтооччу күнэ. Джульетта Гордон Лоу төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] — дойду үрдүнээҕи Тиис суунар суокка күнэ * [[Сэтинньи 2]] ([[Хоту Дакота|Хотугу Дакота]], [[Соҕуруу Дакота]]) — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Аан дойдутааҕы көҥүл күнэ. 2001 сыллаахтан 1989 сыллааҕы Берлин эркинэ сууллуутун бэлиэтииллэр * [[Сэтинньи 10]] — АХШ Байҕал пехотатын куорпуһа үөскээбит күнэ * [[Сэтинньи 11]] — [[Бэтэрээннэр күннэрэ (США)|Бэтэрээннэр күннэрэ]]. Бастаан Аан дойду бастакы сэриитин бэтэрээннэрин ахтар күн быһыытынан олохтоммута, онтон 1954 сыллаахтан бары сэриилэр бэтэрээннэрин ахтар күҥҥэ кубулуйбута. * [[Сэтинньи 13]] — [[Сэди Хокинс күнэ]] (Дьахтар эр дьону бултаһар күнэ) — комикс сүдьүөтүгэр олоҕурбут көрдөөх-нардаах күнү АХШ-ка бэлиэтиллэр. 1934–1978 сылларга тахса сылдьыбыт комикска Сэди Хокинс диэн сулумах дьахтар ойох тахсыан баҕарарын бу күн биллэрбит уонна эр дьону сырсарын саҕалаабыт эбит. * [[Сэтинньи 15]] — Бөҕү уларытан туһаныы күнэ. * [[Сэтинньи 23]], {{Флагификация|Мэриленд}}, Фредерик уокурук, (АХШ) — Батыныы күнэ. 1765 сыллаахха уокурук 12 судьуйата Британияҕа түһээн хомуйартан батыммыттара. Бу күнү кэрэһилээн уокурукка билигин күн аҥаара өрүүллэр == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 4]] — Дойду үрдүнэн бэчиэнньэ күнэ * [[Ахсынньы 7]] — [[Пёрл-Харбор кэриэстэбилин күнэ]] * [[Ахсынньы 11]] — [[Индиана]] штаат күнэ * [[Ахсынньы 13]] — [[Акадия]] олохтоохторун кэриэстиир күн. Акадия диэн [[Хотугу Америка]] хотугулуу илин сорҕотун ааттыыллар (билигин үксэ [[Канаада]] сирэ). XVII уонна XVIII үйэлэргэ бу сиргэ Францияттан (соҕуруулуу арҕаа өттүттэн, Окситанияттан) дьон бөҕө кэлэн олохсуйбута. 1756-1763 сс. [[Улуу Британия|Британия]] уонна [[Франция]] аан дойдуну баһылыыр иһин [[Сэттэ сыллаах сэрии|Сэттэ сыллаах сэриилэригэр]] Акадия олохтоохторун французтары өйөөтүлэр диэн Британия былаастара күүстэринэн Америка атын сирдэригэр, Англияҕа уонна Францияҕа көһөрбүттэрэ, бу күүһүнэн көһөрүү кэмигэр тыһыынчанан киһи өлбүтэ. Билигин француз тылын түөлбэ тылынан саҥарар акадецтар ахсааннара Канаадаҕа 96 тыһ. киһи (2006) * [[Ахсынньы 14]] (Алабама штаат) — Алабама күнэ * [[Ахсынньы 15]] — [[Быраап туһунан билль (АХШ)|Киһи быраабын туһунан билль]] күнэ. 1941 сыллаахха бэрэсидьиэн [[Рузвельт, Франклин Делано|Франклин Д. Рузвельт]] билль ратификацията 150 сыла туолуутун кэрэһилээн бу күнү аан бастаан бэлиэтииргэ уурбута * [[Ахсынньы 15]] ({{Флагификация|Соҕуруу Каролина}}) — Иккис көннөрүү күнэ * [[Ахсынньы 17]] — Ини-бии Райттар күннэрэ. Авиация күнэ * [[Ахсынньы 24]] (АХШ итальянецтара) — Сэттэ балык күнэ. Христианствоаҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта систимнээх. * [[Ахсынньы 26]] — [[Кванза]] бастакы күнэ. Бу АХШ Африкаттан төрүттээх олохтоохторо ахсынньы 26 күнүттэн тохсунньу 1 күнүгэр диэри бэлиэтиир бырааһынньыктара. Өбүгэлэрэ бу күннэргэ үүнүү малааһынан оҥороллор эбит ** {{Флагификация|Техас}} (Хьюстон) — Мауро Хамза күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Бастакы түүн == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:АХШ бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] 6uan5gohgajkf4pubfv15801vy0bb7o 428250 428238 2026-05-09T01:33:21Z Ojkhol 24881 /* Тохсунньу */ 428250 wikitext text/x-wiki '''АХШ бэлиэ күннэрэ''' — Америка Холбоһуктаах штааттарыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Тохсунньу === * [[Тохсунньу 1]] ** Эмансипация күнэ. ** Аан дойдутааҕы дьиэ кэргэн күнэ. ** ({{Флагификация|Канада}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Үрүҥ эһэ]]лии (тымныы ууга) сөтүө күнэ. * [[Тохсунньу 4]] — [[Спагетти]] күнэ * [[Тохсунньу 5]] — [[Көтөрдөр]] күннэрэ * [[Тохсунньу 11]] — [[Кулут|Дьонунан эргинии]] туһунан билии-көрүү күнэ * [[Тохсунньу 13]] — Стивен Фостер күнэ * [[Тохсунньу 14]] — Ратификация күнэ (Америка Өрөбөлүүссүйэтин түмүктээбит 1783 сыллааҕы [[Улуу Британия]]ны кытары дуогабар) === Олунньу === * [[Олунньу 1]] ** дойдуга Көҥүл күнэ ** Десерт дойдулар ардыларынааҕы күнэ ** ({{Флагификация|Канаада}} эмиэ бэлиэтиир) — Хара устуоруйа ыйын саҕаланыыта. Бэлиэтээһин 1926 сыллаахха негрдар устуоруйаларын нэдиэлэтиттэн саҕаламмыта. Маннык ый кэлин Британияҕа уонна Ирландияҕа алтынньыга бэлиэтэнэр буолла * [[Олунньу 2]] — ({{Флагификация|Канада}} эмиэ бэлиэтиир) [[Таарбаҕан күнэ]]. АХШ-ка уонна Канаадаҕа бэлиэтииллэр. Бу күн [[таарбаҕан]] хороонуттан тахсан бэйэтин күлүгүн көрөн куттанан төттөрү түстэҕинэ, ол аата кыһын уһуур, оттон былыттаах буолан күлүгүттэн куттамматаҕына саас түргэнник кэлэр диэн билгэлииллэр. * [[Олунньу 3]]  ** [[Түөрт капеллан]] күнэ. 1943 сыллаахха АХШ аармыйатын 4 капеллана (методистар сыаркаптарын, реформистар сыаркаптарын, католиктар сыаркаптарын аҕабыыттара уонна раввин) ньиэмэс торпедатыттан тимирэн эрэр хараабылтан дьону быыһаабыттара, дагдатар сэлиэччиктэрин атын дьоҥҥо биэрбиттэрэ уонна хараабылы кытта тимирбиттэрэ. ** Моркуоп туордун күнэ * [[Олунньу 5]] — Күн-дьыл билгэһитин национальнай күнэ ({{lang-en|National Weatherperson's Day}}). * [[Олунньу 7]] — Хара тириилээхтэр ВИЧ/СПИД туһунан билиилэрин күнэ ({{lang-en|National Black HIV/AIDS Awareness Day}}) * [[Олунньу 11]] — Айааччы национальнай күнэ * [[Олунньу 12]] ** Ыал буолуу көҥүлүн национальнай күнэ ** [[Авраам Линкольн|Линкольн]] төрөөбүт күнэ ** {{Флагификация|Джорджия}} — Джорджия күнэ * [[Олунньу 15]] ** {{Флагификация|Филадельфия}} — [[ЭНИАК]] (ENIAC) күнэ. Пенсильвания университетыгар 1946 сыллаахха бу күн бастакы көмпүүтэри "баараҕай мэйии" диэн ааттаан көрдөрбүттэр ** {{Флагификация|Флорида}} — Сьюзан Б. Энтони күнэ. Сьюзен Энтони (1820 — 1906) төрөөбүт күнүгэр дьахтар быыбарга кыттар быраабын кэрэһилээн бэлиэтииллэр, Флорида штаакка бу күн өрүүллэр, Калифорнияҕа оскуолаларга үөрэх буолбат, уопсастыбанай үлэнэн дьарыктаналлар, атын штааттарга араас тэрээһиннэри ыыталлар * [[Олунньу 16]] — Елизабет Ператрович күнэ (1988 сыллаахтан бэлиэтэнэр). [[Елизабет Ператрович]] (1911-1958, төрүүрүгэр Ḵaax̲gal.aat, тлинкииттии "бэйэтэ бэйэтин сууланар"), киһи быраабын туруулаһааччы, Аляска төрүт олохтоохторун аатыттан тэҥ быраап иһин охсуспута. Кини туруорсуутунан Аляскаҕа бу күн 1945 сыллаахха Дискриминацияны утары охсуһуу сокуона ылыныллыбыта. * [[Олунньу 22]] — [[Джордж Вашингтон]] төрөөбүт күнэ === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 2]] ** Ааҕыы күнэ ** {{Флагификация|Техас}} — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Кулун тутар 3]] — {{Флагификация|Вирджиния}}, Босхолонуу уонна көҥүл күнэ (Шарлоттсвилль) * [[Кулун тутар 10]] ** Гарриет Табман күнэ. Хара тириилээх кулут кэргэнигэр төрөөбүт Гарриет Табман (1822—1913) АХШ-ка гражданскай сэрии кэмигэр 70-ча хара тириилээх ыалы күрэтэн быыһаабыта, кини салайар этэрээтэ 700-тэн тахса кулуту Комбахы өрүс туорааһыныгар босхолообута, сэрии кэнниттэн дьахталлар быыбарга кытталларын туһугар охсуспута ** Дьахталларга уонна кыргыттарга ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн * [[Кулун тутар 12]] — Скаут кыргыттар күннэрэ * [[Кулун тутар 17]] [[Бостон]] — Эвакуация күнэ ([[1776]] сыллаахха Англия сэриилэрэ Бостонтан эвакуацияламмыттар) * [[Кулун тутар 20]] — Америка төрүт олохтоохторугар ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн * [[Кулун тутар 21]] — Тыа хаһаайыстыбатын күнэ * [[Кулун тутар 25]] {{Флагификация|Мэриленд}} — Мэриленд күнэ * [[Кулун тутар 26]] [[Гаваай арыылара]] — Кухио күнэ * [[Кулун тутар 29]] — Вьетнам сэриитин бэтэрээннэрин күнэ * [[Кулун тутар 30]] — Быраас күнэ * [[Кулун тутар 31]] ** [[Виргин арыылара (АХШ)|Виргин арыылара]], Биэрии күнэ. Дания Вест-Индиятын арыыларын (Пуэрто-Рико аттыгар баар үс бөдөҥ арыы) АХШ 25 мөл. дуолларга атыыласпыт. Оччотооҕуга бу Дания сыллааҕы бүддьүөтүн аҥаара этэ. ** [[Калифорния]], [[Сесар Чавес күнэ]] === Муус устар === * [[Муус устар 7]], [[Нью Йорк, штат|Нью-Йорк штаат]] — Вераццано күнэ<ref>В память об открытии в апреле 1524 года итальянским мореплавателем [[Верраццано Джованни]] [[Нью-Йорк бухта|Нью-Йоркской бухты]]</ref> * [[Муус устар 9]]  ** Аппоматтокс кыргыһыытын күнэ. 1865 сыллаахха АХШ Гражданскай сэриитин кэмигэр буолбута, манан сэрии түмүктэммитэ ** Билиэннэйдэри ахтар күн. 1942 сыллаахха 65 тыһ. Филипиин уонна 10 тыһ. АХШ саллаата Батаан тумул арыыга дьоппуоннарга бэриммиттэрэ, бу кэнниттэн "Батаан өлүү марша" саҕаламмыта — билиэннэйдэри бастаан сатыы, онтон пуойас богуоннарыгар туруору симэн, онтон эмиэ сатыы хаамтаран лааҕырга илдьибиттэрэ, дьон уонча бырыһыана аара өлбүтэ. 1988 сыллаахтан АХШ Кэнгириэһин быһаарытынан бэлиэтэнэр. * [[Муус устар 10]] — Коммодор [[Перри Мэтью Кэлбрейт|Перри]] күнэ. 1854 с. Мэтью Перри (1794-1858) хамаандалаах байыаннай эскадра "хара хараабыллара" Япония Хакодате куоратын хомотугар тохтообуттар, "ыалдьыттааһын" түмүгэр Япония уонна АХШ ыккардыларыгар сөбүлэҥнэр түһэрсиллибиттэр, бу кэнниттэн дойдуга "Эдо кэмэ" түмүктэнэн, Япония аан дойдуга аһыллан барбыта. * [[Муус устар 12]], [[Хоту Каролина|Хотугу Каролина]] — Галифакс күнэ. 1776 сыллаахха Хотугу Каролина Галифакс куоратыгар буолбут мунньахха дьон (сепаратистар) Британияттан арахсан туспа судаарыстыба буолар туһунан аан бастакы быһаарыыныы ылбыттар. Манна суруллубут докумуон Тутулуга суох буолуу декларациятыттан үс ый курдугунан эрдэ ылыллыбыта. * [[Муус устар 13]] — Томас Джефферсон төрөөбүт күнэ * [[Муус устар 15]] ** Джеки Робинсон күнэ. 1947 сыллаахха бу хара тириилээх спортсмен бейсбол үрдүкү лиигатыгар оонньуур буолбут. АХШ-ка спорт бу көрүҥэр 80 сыллаах тирии өҥүнэн араары (сегрегация) суох буолбут ** — АХШ хамсанан этэр тылын күнэ. АХШ уонна Канаада тыла суохтара Британия тыла суохтарыттан атын тылынан кэпсэтэллэр, бу тыл Франция тыла суохтарын тылларыгар маарынныыр. Ону таһынан бу тылынан Арҕаа уонна Соҕуруулуу Илин Африка дойдуларыгар кэпсэтэллэр ** ({{Флагификация|Пилипиин}} эмиэ бэлиэтиир) — Нолуок күнэ ** "Бостон биир күнэ" диэн ааттаммыт атын дьоҥҥо үтүөнү оҥоруу уонна көмөлөһүү күнэ. Бостон марафонугар 2013 сыллахха буолбут теракт биир сыла туолуутугар Бостон баһылыга Марти Уолш биллэрбитэ. Бу күн дьон хаан туттараллар, быстар дьадаҥыларга көмөлөһөр пуондаларга ас-таҥас бэрсэллэр, түмэллэргэ босхо киллэрэллэр ** {{Флагификация|Гаваайдар}} — Дамиан аҕабыыт күнэ. Бу Бельгияттан төрүттээх католик аҕабыыт 1889 сыллаахха бу күн өлбүт. 1873 сыллаахтан Гаваай арыыларыгар олорбут, онтон 11 сыл [[Араҥ|араҥ]] ыарыылаахтар лааҕырдарыгар олорон ыарыһахтары эмтээбит, санааларын бөҕөргөппүт, бэйэтэ [[Сэллик|сэллигинэн]] уонна араҥынан ыалдьан өлбүт * [[Муус устар 16]] ** [[Хосе де Диего]] төрөөбүт күнэ ({{Флагификация|Пуэрто-Рико}} эмиэ бэлиэтэнэр) ** {{Флагификация|Вашингтон (Колумбия уокуруга)}}, Колумбия уокуруга — Босхолонуу күнэ ** [[Массачусетс]], [[Мэн (штаат)|Мэн]] штааттар — Патриоттар күннэрэ. ** Эмтэнии туһунан быһаарыныы күнэ ({{lang-en|National Healthcare Decisions Day}}). Бу күн ыарыыны сэрэтии, ыарыыны баалаппакка эрдэ эмтэнии туһунан толкуйдуурга ыҥыраллар * [[Муус устар 21]], [[Техас]] — Сан-Хасинто күнэ * [[Муус устар 22]] — Оклахома штаат — Оклахома күнэ * [[Муус устар 26]] {{флагификация|Флорида}} (АХШ) — Конфедерацияны ахтар күн * [[Муус устар 30]] — Кырдьык күнэ === Ыам ыйа === * [[Ыам ыйын 1]] **Лояльность күнэ **Оҕо чөл туругун харыстабылын күнэ **Быраап күнэ ** {{Флагификация|Гавайи}}, [[АХШ]] — Леи күнэ. Леи — моойго кэтиллэр сибэкки оҕуруо. Бу күн Гавайи арыыларыгар бэстибээллэр, үҥкүүлээх хаамыылар буолаллар, леи оҥорорго, хула үҥкүүлүүргэ, хала баайарга маастар кылаастар ыытыллаллар. * [[Ыам ыйын 4]] ** Көтөр күнэ ** [[Род Айлэнд|Род-Айленд]] штаат — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Олохтоох омуктартан сураҕа суох сүппүт дьахталлар тустарынан кэпсиир күн. Бу күн [[Канаада]]ҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 6]] — Сиэстэрэ күнэ * [[Ыам ыйын 7]] — Ордук турук күнэ. АХШ оччотооҕу бэрэсидьиэнин кэргэнэ Мелания Трамп 2018 сыллаахха "Be Best" ("Ордук буол" диэн тылбаастыахха сөп) диэн тылларынан ыччаты эт-хаан уонна уйулҕа өттүнэн чөл туруктаах буоларга уонна ситим-сойуолаһыыны (кибербуллинг) утарарга ыҥырбыта, онтон ыла бу күн сыл ахсын бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 8]] — [[Миссури штаат]] — Трумэн күнэ * [[Ыам ыйын 10]] {{флагификация|Хотугу Каролина}}, {{флагификация|Соҕуруу Каролина}} — Конфедерацияны ахтар күн * [[Ыам ыйын 11]] {{Флагификация|Миннесота}} — Судаарыстыбаннас күнэ. * [[Ыам ыйын 15]] — Бэрээдэги көрөөччүлэр күннэрэ * [[Ыам ыйын 19]] ** [[Чуумпу далай|Чуумпу Далай]] олохтоохторугар ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн ** Быар сыстыганнаах ыарыытыгар анаалыс туттарар күн ** {{Флагификация|Иллинойс}}, {{Флагификация|Миссури}} (АХШ) — [[Малкольм Икс]] күнэ. Бу кэлин Малик эль-Шабаз диэн ааты ылыммыт киһи (1925-1965) АХШ-ка хараҥа тириилээхтэр бырааптарын турууласпыта, ону таһынан ислаамы тарҕаппыта === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  [[Теннесси]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Бэс ыйын 3]] [[Кентукки]], [[Луизиана]] уонна [[Теннеси]] — Конфедераттары ахтан ааһар күн * [[Бэс ыйын 4]] — Ыал күнэ * [[Бэс ыйын 4]] ([[Алабама (штат)|Алабама]]) — [[Дэвис Джефферсон|Джефферсон Дэвис]] күнэ * [[Бэс ыйын 7]] ([[Гавайи (штат)|Гавайи]]) — Камелих таҥара күнэ<ref>{{Cite web |url=https://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |title=Архивированная копия |accessdate=2020-06-08 |archive-date=2020-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608064503/http://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |deadlink=yes }}</ref> * [[Бэс ыйын 10]] — [[Аноним алкоголиктар]] түмсүүлэрин күнэ * [[Бэс ыйын 11]] ([[Гавайи]]) — [[Гавайи|Гаваай арыыларыгар]] [[Камехамеха күнэ]]. 1810 сыллаахха Гаваай арыыларын түмпүт [[Камехамеха I]] хоруолу ахталлар. Дойдутугар түһээн тиһигин киллэрбитэ, Европаны уонна АХШ штааттарын кытта атыыны-эргиэни саҕалаабыта. Дьиктитэ диэн бу сэрииһит хоруол сэрии кэмигэр көннөрү дьон (ол иһигэр оҕолор, дьахталлар, кырдьаҕастар) эмсэҕэлиэ суохтаахтарын туһунан суругунан сокуон таһаарбыт. Кини тыыннааҕын тухары Гаваай арыылара тутулуга суох этилэр (ол саҕана Полинезия атын арыылара бары холуонньа буолбуттара). * [[Бэс ыйын 14]] — Былаах күнэ * [[Бэс ыйын 19]] — Кулуттары босхолообут күн. 1865 сыллаахха Техааска аармыйа генерала Грейнджер кулуттары босхолуур туһунан бирикээһэ тахсыбыт. Уруккуттан хара тириилээхтэр киэҥник бэлиэтиир күннэрэ, былырыыҥҥыттан бэрэсидьиэн Байден ыйааҕынан дойду үрдүнэн бэлиэтэнэр ** штат [[Техас]] — Эмансипация күнэ * [[Бэс ыйын 20]] — [[Арҕаа Вирдьиния|Арҕаа Вирджиния]] күнэ * [[Бэс ыйын 25]] ** Сом балык күнэ. 1987 сыллаахтан бэрэсидьиэн Рейган ыйааҕынан балык иитэн атыылыыр бырамыысыланнаһы өйөөн бэлиэтэнэр ** {{Флагификация|Вирджиния}} — Судаарыстыбаннас күнэ == От ыйа == * [[От ыйын 3]] [[Виргин арыылара (АХШ)]] — Кулуттааһынтан босхолонуу күнэ ([[1848]]) * [[От ыйын 13]], [[Теннеси]] штаат — [[Форрест, Натаниэль Бедфорд|Натан Форрест]] күнэ * [[От ыйын 24]] (Юта штаат) — Пионердар (Европаттан кэлбит бастакы олохсуйааччылар) күннэрэ == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]], [[Колорадо (штаат)|Колорадо штаат]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Атырдьах ыйын 4]], {{Флагификация|Иллинойс}} — [[Барак Обама]] күнэ. Обама 1997-2004 сс. бу штаат Сенаатын чилиэнэ этэ, онтон 2005 сылтан 2008 сыллаахха АХШ бэрэсидьиэнинэн талыллыар диэри АХШ Сенаатыгар бу штаат бэрэстэбиитэлэ буола сылдьыбыта. Штаат анал сокуонунан бигэргэтиллибит бэлиэ күн, ол эрээри өрөөбөттөр. * [[Атырдьах ыйын 7]] — Пурпур сүрэх күнэ. Purple Heart диэн АХШ байыанай наҕараадата, бэрэсидьиэн аатыттан өлбүт эбэтэр бааһырбыт саллааттарга бэриллэр. * [[Атырдьах ыйын 9]] — Ойууру өртөн көмүскээһин күнэ * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Винил]] пластинка күнэ ([[Томас Эдисон|Эдисон]] [[фонограф]] айбыт күнүгэр бэлиэтэнэр)<ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-vinyl-record-day-august-12/ NATIONAL VINYL RECORD DAY — August 12 — National Day Calendar</ref> * [[Атырдьах ыйын 24]] : ** Ураты муусука күнэ<ref>[https://nationaldaycalendar.com/international-strange-music-day-august-24/ INTERNATIONAL STRANGE MUSIC DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> ** Баахыла күнэ <ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-waffle-day-august-24/ NATIONAL WAFFLE DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> * [[Атырдьах ыйын 26]] — Дьахталлар тэҥнэһиилэрин күнэ ({{lang-en|Women's Equality Day}}) == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 9]] — Калифорния киириитин күнэ. 1850 сыллаахха 31-с штаат быһыытынан киирбит * [[Балаҕан ыйын 11]] — 2001 сыл балаҕан ыйын 11 күнүгэр терактарга өлбүт дьону ахтарга аналлаах Патриот күнэ * [[Балаҕан ыйын 14]] — Өрөгөй ырыатын күнэ * [[Балаҕан ыйын 17]] — Конституция күнэ (субуотаҕа түбэстэҕинэ иннинээҕи бээтинсэҕэ, өрөбүлгэ түбэстэҕинэ бэнидиэнньиккэ көһөрүллэр) * [[Балаҕан ыйын 18]] — дойду үрдүнэн ВИЧ/СПИД уонна кырдьыы туһунан кэпсиир күн * [[Балаҕан ыйын 22]] — Америка урбаанньыт дьахталларын күнэ. * [[Балаҕан ыйын 25]] ** Дойду комиксын күнэ. ** Дойду [[билим]] администратордарын күнэ * [[Балаҕан ыйын 26]] — Үтүө ыаллыылар күннэрэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 6]] — [[Ниэмэстэр|Ньиэмэс]] американецтар күннэрэ * [[Алтынньы 8]] ** Олохтоох омуктар күннэрэ ** {{Флагификация|Гавайи}} — Бастакы арыйааччы күнэ * [[Алтынньы 9]] ** Лейф Эриксон күнэ. Лейф Эриксон диэн [[Христофор Колумб]] быдан иннинэ [[Хотугу Америка]]ҕа сылдьыбыт скандинав айанньыта. Исландияҕа, Норвегияҕа эмиэ бэлиэтэнэр. ** Национальнай нанотехнология күнэ ** Өрт уотун бохсуу күнэ. Канаадаҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Алтынньы 11]] ** Генерал Пуласки күнэ. АХШ туспа дойду буолуутугар поляктар суолталарын ахтан ааһар соруктаах поляк төрүттээх Казимир Пуласки 1779 сыллаахха өлбүтүн АХШ бэрэсидьиэнин көҕүлээһининэн 1929 сыллаахтан бэлиэтииллэр ** Каминг-аут күнэ * [[Алтынньы 12]] — [[Колумб]] күнэ * [[Алтынньы 15]] — СПИД-ынан Латинскай Америкаҕа ыалдьыы туһунан билиини тарҕатыы күнэ. * [[Алтынньы 15]] — Оҕо куотуутун уонна кыһыл оҕону сүтэриини кэриэстээһин күнэ * [[Алтынньы 16]] — Тойон (босс) күнэ * [[Алтынньы 18]] — Аляска күнэ * [[Алтынньы 24]] — Ас-үөл күнэ * [[Алтынньы 29]] — [[Куоска күнэ]] * [[Алтынньы 30]] — Мэник түүнэ ({{lang-en|Mischief Night}}), бу түүн обургу оҕолор эгэлгэ дьээбэни-хообону оҥороллор * [[Алтынньы 31]] — Кыыс [[Скаут|скауттар]] тэрилтэлэрин олохтооччу күнэ. Джульетта Гордон Лоу төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] — дойду үрдүнээҕи Тиис суунар суокка күнэ * [[Сэтинньи 2]] ([[Хоту Дакота|Хотугу Дакота]], [[Соҕуруу Дакота]]) — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Аан дойдутааҕы көҥүл күнэ. 2001 сыллаахтан 1989 сыллааҕы Берлин эркинэ сууллуутун бэлиэтииллэр * [[Сэтинньи 10]] — АХШ Байҕал пехотатын куорпуһа үөскээбит күнэ * [[Сэтинньи 11]] — [[Бэтэрээннэр күннэрэ (США)|Бэтэрээннэр күннэрэ]]. Бастаан Аан дойду бастакы сэриитин бэтэрээннэрин ахтар күн быһыытынан олохтоммута, онтон 1954 сыллаахтан бары сэриилэр бэтэрээннэрин ахтар күҥҥэ кубулуйбута. * [[Сэтинньи 13]] — [[Сэди Хокинс күнэ]] (Дьахтар эр дьону бултаһар күнэ) — комикс сүдьүөтүгэр олоҕурбут көрдөөх-нардаах күнү АХШ-ка бэлиэтиллэр. 1934–1978 сылларга тахса сылдьыбыт комикска Сэди Хокинс диэн сулумах дьахтар ойох тахсыан баҕарарын бу күн биллэрбит уонна эр дьону сырсарын саҕалаабыт эбит. * [[Сэтинньи 15]] — Бөҕү уларытан туһаныы күнэ. * [[Сэтинньи 23]], {{Флагификация|Мэриленд}}, Фредерик уокурук, (АХШ) — Батыныы күнэ. 1765 сыллаахха уокурук 12 судьуйата Британияҕа түһээн хомуйартан батыммыттара. Бу күнү кэрэһилээн уокурукка билигин күн аҥаара өрүүллэр == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 4]] — Дойду үрдүнэн бэчиэнньэ күнэ * [[Ахсынньы 7]] — [[Пёрл-Харбор кэриэстэбилин күнэ]] * [[Ахсынньы 11]] — [[Индиана]] штаат күнэ * [[Ахсынньы 13]] — [[Акадия]] олохтоохторун кэриэстиир күн. Акадия диэн [[Хотугу Америка]] хотугулуу илин сорҕотун ааттыыллар (билигин үксэ [[Канаада]] сирэ). XVII уонна XVIII үйэлэргэ бу сиргэ Францияттан (соҕуруулуу арҕаа өттүттэн, Окситанияттан) дьон бөҕө кэлэн олохсуйбута. 1756-1763 сс. [[Улуу Британия|Британия]] уонна [[Франция]] аан дойдуну баһылыыр иһин [[Сэттэ сыллаах сэрии|Сэттэ сыллаах сэриилэригэр]] Акадия олохтоохторун французтары өйөөтүлэр диэн Британия былаастара күүстэринэн Америка атын сирдэригэр, Англияҕа уонна Францияҕа көһөрбүттэрэ, бу күүһүнэн көһөрүү кэмигэр тыһыынчанан киһи өлбүтэ. Билигин француз тылын түөлбэ тылынан саҥарар акадецтар ахсааннара Канаадаҕа 96 тыһ. киһи (2006) * [[Ахсынньы 14]] (Алабама штаат) — Алабама күнэ * [[Ахсынньы 15]] — [[Быраап туһунан билль (АХШ)|Киһи быраабын туһунан билль]] күнэ. 1941 сыллаахха бэрэсидьиэн [[Рузвельт, Франклин Делано|Франклин Д. Рузвельт]] билль ратификацията 150 сыла туолуутун кэрэһилээн бу күнү аан бастаан бэлиэтииргэ уурбута * [[Ахсынньы 15]] ({{Флагификация|Соҕуруу Каролина}}) — Иккис көннөрүү күнэ * [[Ахсынньы 17]] — Ини-бии Райттар күннэрэ. Авиация күнэ * [[Ахсынньы 24]] (АХШ итальянецтара) — Сэттэ балык күнэ. Христианствоаҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта систимнээх. * [[Ахсынньы 26]] — [[Кванза]] бастакы күнэ. Бу АХШ Африкаттан төрүттээх олохтоохторо ахсынньы 26 күнүттэн тохсунньу 1 күнүгэр диэри бэлиэтиир бырааһынньыктара. Өбүгэлэрэ бу күннэргэ үүнүү малааһынан оҥороллор эбит ** {{Флагификация|Техас}} (Хьюстон) — Мауро Хамза күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Бастакы түүн == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:АХШ бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] 8rc6hi69bkqb1gi0n90upz63sibbasu 428259 428250 2026-05-09T02:00:29Z Ojkhol 24881 /* Тохсунньу */ 428259 wikitext text/x-wiki '''АХШ бэлиэ күннэрэ''' — Америка Холбоһуктаах штааттарыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Тохсунньу === * [[Тохсунньу 1]] ** Эмансипация күнэ. ** Аан дойдутааҕы дьиэ кэргэн күнэ. ** ({{Флагификация|Канада}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Үрүҥ эһэ]]лии (тымныы ууга) сөтүө күнэ. * [[Тохсунньу 4]] — [[Спагетти]] күнэ * [[Тохсунньу 5]] — [[Көтөрдөр]] күннэрэ * [[Тохсунньу 11]] — [[Кулут|Дьонунан эргинии]] туһунан билии-көрүү күнэ * [[Тохсунньу 13]] — Стивен Фостер күнэ * [[Тохсунньу 14]] — Ратификация күнэ (Америка Өрөбөлүүссүйэтин түмүктээбит 1783 сыллааҕы [[Улуу Британия]]ны кытары дуогабар) * [[Тохсунньу 16]] — Итэҕэл көҥүлүн күнэ === Олунньу === * [[Олунньу 1]] ** дойдуга Көҥүл күнэ ** Десерт дойдулар ардыларынааҕы күнэ ** ({{Флагификация|Канаада}} эмиэ бэлиэтиир) — Хара устуоруйа ыйын саҕаланыыта. Бэлиэтээһин 1926 сыллаахха негрдар устуоруйаларын нэдиэлэтиттэн саҕаламмыта. Маннык ый кэлин Британияҕа уонна Ирландияҕа алтынньыга бэлиэтэнэр буолла * [[Олунньу 2]] — ({{Флагификация|Канада}} эмиэ бэлиэтиир) [[Таарбаҕан күнэ]]. АХШ-ка уонна Канаадаҕа бэлиэтииллэр. Бу күн [[таарбаҕан]] хороонуттан тахсан бэйэтин күлүгүн көрөн куттанан төттөрү түстэҕинэ, ол аата кыһын уһуур, оттон былыттаах буолан күлүгүттэн куттамматаҕына саас түргэнник кэлэр диэн билгэлииллэр. * [[Олунньу 3]]  ** [[Түөрт капеллан]] күнэ. 1943 сыллаахха АХШ аармыйатын 4 капеллана (методистар сыаркаптарын, реформистар сыаркаптарын, католиктар сыаркаптарын аҕабыыттара уонна раввин) ньиэмэс торпедатыттан тимирэн эрэр хараабылтан дьону быыһаабыттара, дагдатар сэлиэччиктэрин атын дьоҥҥо биэрбиттэрэ уонна хараабылы кытта тимирбиттэрэ. ** Моркуоп туордун күнэ * [[Олунньу 5]] — Күн-дьыл билгэһитин национальнай күнэ ({{lang-en|National Weatherperson's Day}}). * [[Олунньу 7]] — Хара тириилээхтэр ВИЧ/СПИД туһунан билиилэрин күнэ ({{lang-en|National Black HIV/AIDS Awareness Day}}) * [[Олунньу 11]] — Айааччы национальнай күнэ * [[Олунньу 12]] ** Ыал буолуу көҥүлүн национальнай күнэ ** [[Авраам Линкольн|Линкольн]] төрөөбүт күнэ ** {{Флагификация|Джорджия}} — Джорджия күнэ * [[Олунньу 15]] ** {{Флагификация|Филадельфия}} — [[ЭНИАК]] (ENIAC) күнэ. Пенсильвания университетыгар 1946 сыллаахха бу күн бастакы көмпүүтэри "баараҕай мэйии" диэн ааттаан көрдөрбүттэр ** {{Флагификация|Флорида}} — Сьюзан Б. Энтони күнэ. Сьюзен Энтони (1820 — 1906) төрөөбүт күнүгэр дьахтар быыбарга кыттар быраабын кэрэһилээн бэлиэтииллэр, Флорида штаакка бу күн өрүүллэр, Калифорнияҕа оскуолаларга үөрэх буолбат, уопсастыбанай үлэнэн дьарыктаналлар, атын штааттарга араас тэрээһиннэри ыыталлар * [[Олунньу 16]] — Елизабет Ператрович күнэ (1988 сыллаахтан бэлиэтэнэр). [[Елизабет Ператрович]] (1911-1958, төрүүрүгэр Ḵaax̲gal.aat, тлинкииттии "бэйэтэ бэйэтин сууланар"), киһи быраабын туруулаһааччы, Аляска төрүт олохтоохторун аатыттан тэҥ быраап иһин охсуспута. Кини туруорсуутунан Аляскаҕа бу күн 1945 сыллаахха Дискриминацияны утары охсуһуу сокуона ылыныллыбыта. * [[Олунньу 22]] — [[Джордж Вашингтон]] төрөөбүт күнэ === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 2]] ** Ааҕыы күнэ ** {{Флагификация|Техас}} — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Кулун тутар 3]] — {{Флагификация|Вирджиния}}, Босхолонуу уонна көҥүл күнэ (Шарлоттсвилль) * [[Кулун тутар 10]] ** Гарриет Табман күнэ. Хара тириилээх кулут кэргэнигэр төрөөбүт Гарриет Табман (1822—1913) АХШ-ка гражданскай сэрии кэмигэр 70-ча хара тириилээх ыалы күрэтэн быыһаабыта, кини салайар этэрээтэ 700-тэн тахса кулуту Комбахы өрүс туорааһыныгар босхолообута, сэрии кэнниттэн дьахталлар быыбарга кытталларын туһугар охсуспута ** Дьахталларга уонна кыргыттарга ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн * [[Кулун тутар 12]] — Скаут кыргыттар күннэрэ * [[Кулун тутар 17]] [[Бостон]] — Эвакуация күнэ ([[1776]] сыллаахха Англия сэриилэрэ Бостонтан эвакуацияламмыттар) * [[Кулун тутар 20]] — Америка төрүт олохтоохторугар ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн * [[Кулун тутар 21]] — Тыа хаһаайыстыбатын күнэ * [[Кулун тутар 25]] {{Флагификация|Мэриленд}} — Мэриленд күнэ * [[Кулун тутар 26]] [[Гаваай арыылара]] — Кухио күнэ * [[Кулун тутар 29]] — Вьетнам сэриитин бэтэрээннэрин күнэ * [[Кулун тутар 30]] — Быраас күнэ * [[Кулун тутар 31]] ** [[Виргин арыылара (АХШ)|Виргин арыылара]], Биэрии күнэ. Дания Вест-Индиятын арыыларын (Пуэрто-Рико аттыгар баар үс бөдөҥ арыы) АХШ 25 мөл. дуолларга атыыласпыт. Оччотооҕуга бу Дания сыллааҕы бүддьүөтүн аҥаара этэ. ** [[Калифорния]], [[Сесар Чавес күнэ]] === Муус устар === * [[Муус устар 7]], [[Нью Йорк, штат|Нью-Йорк штаат]] — Вераццано күнэ<ref>В память об открытии в апреле 1524 года итальянским мореплавателем [[Верраццано Джованни]] [[Нью-Йорк бухта|Нью-Йоркской бухты]]</ref> * [[Муус устар 9]]  ** Аппоматтокс кыргыһыытын күнэ. 1865 сыллаахха АХШ Гражданскай сэриитин кэмигэр буолбута, манан сэрии түмүктэммитэ ** Билиэннэйдэри ахтар күн. 1942 сыллаахха 65 тыһ. Филипиин уонна 10 тыһ. АХШ саллаата Батаан тумул арыыга дьоппуоннарга бэриммиттэрэ, бу кэнниттэн "Батаан өлүү марша" саҕаламмыта — билиэннэйдэри бастаан сатыы, онтон пуойас богуоннарыгар туруору симэн, онтон эмиэ сатыы хаамтаран лааҕырга илдьибиттэрэ, дьон уонча бырыһыана аара өлбүтэ. 1988 сыллаахтан АХШ Кэнгириэһин быһаарытынан бэлиэтэнэр. * [[Муус устар 10]] — Коммодор [[Перри Мэтью Кэлбрейт|Перри]] күнэ. 1854 с. Мэтью Перри (1794-1858) хамаандалаах байыаннай эскадра "хара хараабыллара" Япония Хакодате куоратын хомотугар тохтообуттар, "ыалдьыттааһын" түмүгэр Япония уонна АХШ ыккардыларыгар сөбүлэҥнэр түһэрсиллибиттэр, бу кэнниттэн дойдуга "Эдо кэмэ" түмүктэнэн, Япония аан дойдуга аһыллан барбыта. * [[Муус устар 12]], [[Хоту Каролина|Хотугу Каролина]] — Галифакс күнэ. 1776 сыллаахха Хотугу Каролина Галифакс куоратыгар буолбут мунньахха дьон (сепаратистар) Британияттан арахсан туспа судаарыстыба буолар туһунан аан бастакы быһаарыыныы ылбыттар. Манна суруллубут докумуон Тутулуга суох буолуу декларациятыттан үс ый курдугунан эрдэ ылыллыбыта. * [[Муус устар 13]] — Томас Джефферсон төрөөбүт күнэ * [[Муус устар 15]] ** Джеки Робинсон күнэ. 1947 сыллаахха бу хара тириилээх спортсмен бейсбол үрдүкү лиигатыгар оонньуур буолбут. АХШ-ка спорт бу көрүҥэр 80 сыллаах тирии өҥүнэн араары (сегрегация) суох буолбут ** — АХШ хамсанан этэр тылын күнэ. АХШ уонна Канаада тыла суохтара Британия тыла суохтарыттан атын тылынан кэпсэтэллэр, бу тыл Франция тыла суохтарын тылларыгар маарынныыр. Ону таһынан бу тылынан Арҕаа уонна Соҕуруулуу Илин Африка дойдуларыгар кэпсэтэллэр ** ({{Флагификация|Пилипиин}} эмиэ бэлиэтиир) — Нолуок күнэ ** "Бостон биир күнэ" диэн ааттаммыт атын дьоҥҥо үтүөнү оҥоруу уонна көмөлөһүү күнэ. Бостон марафонугар 2013 сыллахха буолбут теракт биир сыла туолуутугар Бостон баһылыга Марти Уолш биллэрбитэ. Бу күн дьон хаан туттараллар, быстар дьадаҥыларга көмөлөһөр пуондаларга ас-таҥас бэрсэллэр, түмэллэргэ босхо киллэрэллэр ** {{Флагификация|Гаваайдар}} — Дамиан аҕабыыт күнэ. Бу Бельгияттан төрүттээх католик аҕабыыт 1889 сыллаахха бу күн өлбүт. 1873 сыллаахтан Гаваай арыыларыгар олорбут, онтон 11 сыл [[Араҥ|араҥ]] ыарыылаахтар лааҕырдарыгар олорон ыарыһахтары эмтээбит, санааларын бөҕөргөппүт, бэйэтэ [[Сэллик|сэллигинэн]] уонна араҥынан ыалдьан өлбүт * [[Муус устар 16]] ** [[Хосе де Диего]] төрөөбүт күнэ ({{Флагификация|Пуэрто-Рико}} эмиэ бэлиэтэнэр) ** {{Флагификация|Вашингтон (Колумбия уокуруга)}}, Колумбия уокуруга — Босхолонуу күнэ ** [[Массачусетс]], [[Мэн (штаат)|Мэн]] штааттар — Патриоттар күннэрэ. ** Эмтэнии туһунан быһаарыныы күнэ ({{lang-en|National Healthcare Decisions Day}}). Бу күн ыарыыны сэрэтии, ыарыыны баалаппакка эрдэ эмтэнии туһунан толкуйдуурга ыҥыраллар * [[Муус устар 21]], [[Техас]] — Сан-Хасинто күнэ * [[Муус устар 22]] — Оклахома штаат — Оклахома күнэ * [[Муус устар 26]] {{флагификация|Флорида}} (АХШ) — Конфедерацияны ахтар күн * [[Муус устар 30]] — Кырдьык күнэ === Ыам ыйа === * [[Ыам ыйын 1]] **Лояльность күнэ **Оҕо чөл туругун харыстабылын күнэ **Быраап күнэ ** {{Флагификация|Гавайи}}, [[АХШ]] — Леи күнэ. Леи — моойго кэтиллэр сибэкки оҕуруо. Бу күн Гавайи арыыларыгар бэстибээллэр, үҥкүүлээх хаамыылар буолаллар, леи оҥорорго, хула үҥкүүлүүргэ, хала баайарга маастар кылаастар ыытыллаллар. * [[Ыам ыйын 4]] ** Көтөр күнэ ** [[Род Айлэнд|Род-Айленд]] штаат — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Олохтоох омуктартан сураҕа суох сүппүт дьахталлар тустарынан кэпсиир күн. Бу күн [[Канаада]]ҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 6]] — Сиэстэрэ күнэ * [[Ыам ыйын 7]] — Ордук турук күнэ. АХШ оччотооҕу бэрэсидьиэнин кэргэнэ Мелания Трамп 2018 сыллаахха "Be Best" ("Ордук буол" диэн тылбаастыахха сөп) диэн тылларынан ыччаты эт-хаан уонна уйулҕа өттүнэн чөл туруктаах буоларга уонна ситим-сойуолаһыыны (кибербуллинг) утарарга ыҥырбыта, онтон ыла бу күн сыл ахсын бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 8]] — [[Миссури штаат]] — Трумэн күнэ * [[Ыам ыйын 10]] {{флагификация|Хотугу Каролина}}, {{флагификация|Соҕуруу Каролина}} — Конфедерацияны ахтар күн * [[Ыам ыйын 11]] {{Флагификация|Миннесота}} — Судаарыстыбаннас күнэ. * [[Ыам ыйын 15]] — Бэрээдэги көрөөччүлэр күннэрэ * [[Ыам ыйын 19]] ** [[Чуумпу далай|Чуумпу Далай]] олохтоохторугар ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн ** Быар сыстыганнаах ыарыытыгар анаалыс туттарар күн ** {{Флагификация|Иллинойс}}, {{Флагификация|Миссури}} (АХШ) — [[Малкольм Икс]] күнэ. Бу кэлин Малик эль-Шабаз диэн ааты ылыммыт киһи (1925-1965) АХШ-ка хараҥа тириилээхтэр бырааптарын турууласпыта, ону таһынан ислаамы тарҕаппыта === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  [[Теннесси]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Бэс ыйын 3]] [[Кентукки]], [[Луизиана]] уонна [[Теннеси]] — Конфедераттары ахтан ааһар күн * [[Бэс ыйын 4]] — Ыал күнэ * [[Бэс ыйын 4]] ([[Алабама (штат)|Алабама]]) — [[Дэвис Джефферсон|Джефферсон Дэвис]] күнэ * [[Бэс ыйын 7]] ([[Гавайи (штат)|Гавайи]]) — Камелих таҥара күнэ<ref>{{Cite web |url=https://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |title=Архивированная копия |accessdate=2020-06-08 |archive-date=2020-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608064503/http://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |deadlink=yes }}</ref> * [[Бэс ыйын 10]] — [[Аноним алкоголиктар]] түмсүүлэрин күнэ * [[Бэс ыйын 11]] ([[Гавайи]]) — [[Гавайи|Гаваай арыыларыгар]] [[Камехамеха күнэ]]. 1810 сыллаахха Гаваай арыыларын түмпүт [[Камехамеха I]] хоруолу ахталлар. Дойдутугар түһээн тиһигин киллэрбитэ, Европаны уонна АХШ штааттарын кытта атыыны-эргиэни саҕалаабыта. Дьиктитэ диэн бу сэрииһит хоруол сэрии кэмигэр көннөрү дьон (ол иһигэр оҕолор, дьахталлар, кырдьаҕастар) эмсэҕэлиэ суохтаахтарын туһунан суругунан сокуон таһаарбыт. Кини тыыннааҕын тухары Гаваай арыылара тутулуга суох этилэр (ол саҕана Полинезия атын арыылара бары холуонньа буолбуттара). * [[Бэс ыйын 14]] — Былаах күнэ * [[Бэс ыйын 19]] — Кулуттары босхолообут күн. 1865 сыллаахха Техааска аармыйа генерала Грейнджер кулуттары босхолуур туһунан бирикээһэ тахсыбыт. Уруккуттан хара тириилээхтэр киэҥник бэлиэтиир күннэрэ, былырыыҥҥыттан бэрэсидьиэн Байден ыйааҕынан дойду үрдүнэн бэлиэтэнэр ** штат [[Техас]] — Эмансипация күнэ * [[Бэс ыйын 20]] — [[Арҕаа Вирдьиния|Арҕаа Вирджиния]] күнэ * [[Бэс ыйын 25]] ** Сом балык күнэ. 1987 сыллаахтан бэрэсидьиэн Рейган ыйааҕынан балык иитэн атыылыыр бырамыысыланнаһы өйөөн бэлиэтэнэр ** {{Флагификация|Вирджиния}} — Судаарыстыбаннас күнэ == От ыйа == * [[От ыйын 3]] [[Виргин арыылара (АХШ)]] — Кулуттааһынтан босхолонуу күнэ ([[1848]]) * [[От ыйын 13]], [[Теннеси]] штаат — [[Форрест, Натаниэль Бедфорд|Натан Форрест]] күнэ * [[От ыйын 24]] (Юта штаат) — Пионердар (Европаттан кэлбит бастакы олохсуйааччылар) күннэрэ == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]], [[Колорадо (штаат)|Колорадо штаат]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Атырдьах ыйын 4]], {{Флагификация|Иллинойс}} — [[Барак Обама]] күнэ. Обама 1997-2004 сс. бу штаат Сенаатын чилиэнэ этэ, онтон 2005 сылтан 2008 сыллаахха АХШ бэрэсидьиэнинэн талыллыар диэри АХШ Сенаатыгар бу штаат бэрэстэбиитэлэ буола сылдьыбыта. Штаат анал сокуонунан бигэргэтиллибит бэлиэ күн, ол эрээри өрөөбөттөр. * [[Атырдьах ыйын 7]] — Пурпур сүрэх күнэ. Purple Heart диэн АХШ байыанай наҕараадата, бэрэсидьиэн аатыттан өлбүт эбэтэр бааһырбыт саллааттарга бэриллэр. * [[Атырдьах ыйын 9]] — Ойууру өртөн көмүскээһин күнэ * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Винил]] пластинка күнэ ([[Томас Эдисон|Эдисон]] [[фонограф]] айбыт күнүгэр бэлиэтэнэр)<ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-vinyl-record-day-august-12/ NATIONAL VINYL RECORD DAY — August 12 — National Day Calendar</ref> * [[Атырдьах ыйын 24]] : ** Ураты муусука күнэ<ref>[https://nationaldaycalendar.com/international-strange-music-day-august-24/ INTERNATIONAL STRANGE MUSIC DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> ** Баахыла күнэ <ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-waffle-day-august-24/ NATIONAL WAFFLE DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> * [[Атырдьах ыйын 26]] — Дьахталлар тэҥнэһиилэрин күнэ ({{lang-en|Women's Equality Day}}) == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 9]] — Калифорния киириитин күнэ. 1850 сыллаахха 31-с штаат быһыытынан киирбит * [[Балаҕан ыйын 11]] — 2001 сыл балаҕан ыйын 11 күнүгэр терактарга өлбүт дьону ахтарга аналлаах Патриот күнэ * [[Балаҕан ыйын 14]] — Өрөгөй ырыатын күнэ * [[Балаҕан ыйын 17]] — Конституция күнэ (субуотаҕа түбэстэҕинэ иннинээҕи бээтинсэҕэ, өрөбүлгэ түбэстэҕинэ бэнидиэнньиккэ көһөрүллэр) * [[Балаҕан ыйын 18]] — дойду үрдүнэн ВИЧ/СПИД уонна кырдьыы туһунан кэпсиир күн * [[Балаҕан ыйын 22]] — Америка урбаанньыт дьахталларын күнэ. * [[Балаҕан ыйын 25]] ** Дойду комиксын күнэ. ** Дойду [[билим]] администратордарын күнэ * [[Балаҕан ыйын 26]] — Үтүө ыаллыылар күннэрэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 6]] — [[Ниэмэстэр|Ньиэмэс]] американецтар күннэрэ * [[Алтынньы 8]] ** Олохтоох омуктар күннэрэ ** {{Флагификация|Гавайи}} — Бастакы арыйааччы күнэ * [[Алтынньы 9]] ** Лейф Эриксон күнэ. Лейф Эриксон диэн [[Христофор Колумб]] быдан иннинэ [[Хотугу Америка]]ҕа сылдьыбыт скандинав айанньыта. Исландияҕа, Норвегияҕа эмиэ бэлиэтэнэр. ** Национальнай нанотехнология күнэ ** Өрт уотун бохсуу күнэ. Канаадаҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Алтынньы 11]] ** Генерал Пуласки күнэ. АХШ туспа дойду буолуутугар поляктар суолталарын ахтан ааһар соруктаах поляк төрүттээх Казимир Пуласки 1779 сыллаахха өлбүтүн АХШ бэрэсидьиэнин көҕүлээһининэн 1929 сыллаахтан бэлиэтииллэр ** Каминг-аут күнэ * [[Алтынньы 12]] — [[Колумб]] күнэ * [[Алтынньы 15]] — СПИД-ынан Латинскай Америкаҕа ыалдьыы туһунан билиини тарҕатыы күнэ. * [[Алтынньы 15]] — Оҕо куотуутун уонна кыһыл оҕону сүтэриини кэриэстээһин күнэ * [[Алтынньы 16]] — Тойон (босс) күнэ * [[Алтынньы 18]] — Аляска күнэ * [[Алтынньы 24]] — Ас-үөл күнэ * [[Алтынньы 29]] — [[Куоска күнэ]] * [[Алтынньы 30]] — Мэник түүнэ ({{lang-en|Mischief Night}}), бу түүн обургу оҕолор эгэлгэ дьээбэни-хообону оҥороллор * [[Алтынньы 31]] — Кыыс [[Скаут|скауттар]] тэрилтэлэрин олохтооччу күнэ. Джульетта Гордон Лоу төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] — дойду үрдүнээҕи Тиис суунар суокка күнэ * [[Сэтинньи 2]] ([[Хоту Дакота|Хотугу Дакота]], [[Соҕуруу Дакота]]) — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Аан дойдутааҕы көҥүл күнэ. 2001 сыллаахтан 1989 сыллааҕы Берлин эркинэ сууллуутун бэлиэтииллэр * [[Сэтинньи 10]] — АХШ Байҕал пехотатын куорпуһа үөскээбит күнэ * [[Сэтинньи 11]] — [[Бэтэрээннэр күннэрэ (США)|Бэтэрээннэр күннэрэ]]. Бастаан Аан дойду бастакы сэриитин бэтэрээннэрин ахтар күн быһыытынан олохтоммута, онтон 1954 сыллаахтан бары сэриилэр бэтэрээннэрин ахтар күҥҥэ кубулуйбута. * [[Сэтинньи 13]] — [[Сэди Хокинс күнэ]] (Дьахтар эр дьону бултаһар күнэ) — комикс сүдьүөтүгэр олоҕурбут көрдөөх-нардаах күнү АХШ-ка бэлиэтиллэр. 1934–1978 сылларга тахса сылдьыбыт комикска Сэди Хокинс диэн сулумах дьахтар ойох тахсыан баҕарарын бу күн биллэрбит уонна эр дьону сырсарын саҕалаабыт эбит. * [[Сэтинньи 15]] — Бөҕү уларытан туһаныы күнэ. * [[Сэтинньи 23]], {{Флагификация|Мэриленд}}, Фредерик уокурук, (АХШ) — Батыныы күнэ. 1765 сыллаахха уокурук 12 судьуйата Британияҕа түһээн хомуйартан батыммыттара. Бу күнү кэрэһилээн уокурукка билигин күн аҥаара өрүүллэр == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 4]] — Дойду үрдүнэн бэчиэнньэ күнэ * [[Ахсынньы 7]] — [[Пёрл-Харбор кэриэстэбилин күнэ]] * [[Ахсынньы 11]] — [[Индиана]] штаат күнэ * [[Ахсынньы 13]] — [[Акадия]] олохтоохторун кэриэстиир күн. Акадия диэн [[Хотугу Америка]] хотугулуу илин сорҕотун ааттыыллар (билигин үксэ [[Канаада]] сирэ). XVII уонна XVIII үйэлэргэ бу сиргэ Францияттан (соҕуруулуу арҕаа өттүттэн, Окситанияттан) дьон бөҕө кэлэн олохсуйбута. 1756-1763 сс. [[Улуу Британия|Британия]] уонна [[Франция]] аан дойдуну баһылыыр иһин [[Сэттэ сыллаах сэрии|Сэттэ сыллаах сэриилэригэр]] Акадия олохтоохторун французтары өйөөтүлэр диэн Британия былаастара күүстэринэн Америка атын сирдэригэр, Англияҕа уонна Францияҕа көһөрбүттэрэ, бу күүһүнэн көһөрүү кэмигэр тыһыынчанан киһи өлбүтэ. Билигин француз тылын түөлбэ тылынан саҥарар акадецтар ахсааннара Канаадаҕа 96 тыһ. киһи (2006) * [[Ахсынньы 14]] (Алабама штаат) — Алабама күнэ * [[Ахсынньы 15]] — [[Быраап туһунан билль (АХШ)|Киһи быраабын туһунан билль]] күнэ. 1941 сыллаахха бэрэсидьиэн [[Рузвельт, Франклин Делано|Франклин Д. Рузвельт]] билль ратификацията 150 сыла туолуутун кэрэһилээн бу күнү аан бастаан бэлиэтииргэ уурбута * [[Ахсынньы 15]] ({{Флагификация|Соҕуруу Каролина}}) — Иккис көннөрүү күнэ * [[Ахсынньы 17]] — Ини-бии Райттар күннэрэ. Авиация күнэ * [[Ахсынньы 24]] (АХШ итальянецтара) — Сэттэ балык күнэ. Христианствоаҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта систимнээх. * [[Ахсынньы 26]] — [[Кванза]] бастакы күнэ. Бу АХШ Африкаттан төрүттээх олохтоохторо ахсынньы 26 күнүттэн тохсунньу 1 күнүгэр диэри бэлиэтиир бырааһынньыктара. Өбүгэлэрэ бу күннэргэ үүнүү малааһынан оҥороллор эбит ** {{Флагификация|Техас}} (Хьюстон) — Мауро Хамза күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Бастакы түүн == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:АХШ бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] dz90vgcvw2bxa3mfxuykfqzgqunjgm3 428265 428259 2026-05-09T02:37:13Z Ojkhol 24881 /* Тохсунньу */ 428265 wikitext text/x-wiki '''АХШ бэлиэ күннэрэ''' — Америка Холбоһуктаах штааттарыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Тохсунньу === * [[Тохсунньу 1]] ** Эмансипация күнэ. ** Аан дойдутааҕы дьиэ кэргэн күнэ. ** ({{Флагификация|Канада}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Үрүҥ эһэ]]лии (тымныы ууга) сөтүө күнэ. * [[Тохсунньу 4]] — [[Спагетти]] күнэ * [[Тохсунньу 5]] — [[Көтөрдөр]] күннэрэ * [[Тохсунньу 11]] — [[Кулут|Дьонунан эргинии]] туһунан билии-көрүү күнэ * [[Тохсунньу 13]] — Стивен Фостер күнэ * [[Тохсунньу 14]] — Ратификация күнэ (Америка Өрөбөлүүссүйэтин түмүктээбит 1783 сыллааҕы [[Улуу Британия]]ны кытары дуогабар) * [[Тохсунньу 16]] — Итэҕэл көҥүлүн күнэ * [[Тохсунньу 18]] — [[Мартин Лютер Кинг]] күнэ === Олунньу === * [[Олунньу 1]] ** дойдуга Көҥүл күнэ ** Десерт дойдулар ардыларынааҕы күнэ ** ({{Флагификация|Канаада}} эмиэ бэлиэтиир) — Хара устуоруйа ыйын саҕаланыыта. Бэлиэтээһин 1926 сыллаахха негрдар устуоруйаларын нэдиэлэтиттэн саҕаламмыта. Маннык ый кэлин Британияҕа уонна Ирландияҕа алтынньыга бэлиэтэнэр буолла * [[Олунньу 2]] — ({{Флагификация|Канада}} эмиэ бэлиэтиир) [[Таарбаҕан күнэ]]. АХШ-ка уонна Канаадаҕа бэлиэтииллэр. Бу күн [[таарбаҕан]] хороонуттан тахсан бэйэтин күлүгүн көрөн куттанан төттөрү түстэҕинэ, ол аата кыһын уһуур, оттон былыттаах буолан күлүгүттэн куттамматаҕына саас түргэнник кэлэр диэн билгэлииллэр. * [[Олунньу 3]]  ** [[Түөрт капеллан]] күнэ. 1943 сыллаахха АХШ аармыйатын 4 капеллана (методистар сыаркаптарын, реформистар сыаркаптарын, католиктар сыаркаптарын аҕабыыттара уонна раввин) ньиэмэс торпедатыттан тимирэн эрэр хараабылтан дьону быыһаабыттара, дагдатар сэлиэччиктэрин атын дьоҥҥо биэрбиттэрэ уонна хараабылы кытта тимирбиттэрэ. ** Моркуоп туордун күнэ * [[Олунньу 5]] — Күн-дьыл билгэһитин национальнай күнэ ({{lang-en|National Weatherperson's Day}}). * [[Олунньу 7]] — Хара тириилээхтэр ВИЧ/СПИД туһунан билиилэрин күнэ ({{lang-en|National Black HIV/AIDS Awareness Day}}) * [[Олунньу 11]] — Айааччы национальнай күнэ * [[Олунньу 12]] ** Ыал буолуу көҥүлүн национальнай күнэ ** [[Авраам Линкольн|Линкольн]] төрөөбүт күнэ ** {{Флагификация|Джорджия}} — Джорджия күнэ * [[Олунньу 15]] ** {{Флагификация|Филадельфия}} — [[ЭНИАК]] (ENIAC) күнэ. Пенсильвания университетыгар 1946 сыллаахха бу күн бастакы көмпүүтэри "баараҕай мэйии" диэн ааттаан көрдөрбүттэр ** {{Флагификация|Флорида}} — Сьюзан Б. Энтони күнэ. Сьюзен Энтони (1820 — 1906) төрөөбүт күнүгэр дьахтар быыбарга кыттар быраабын кэрэһилээн бэлиэтииллэр, Флорида штаакка бу күн өрүүллэр, Калифорнияҕа оскуолаларга үөрэх буолбат, уопсастыбанай үлэнэн дьарыктаналлар, атын штааттарга араас тэрээһиннэри ыыталлар * [[Олунньу 16]] — Елизабет Ператрович күнэ (1988 сыллаахтан бэлиэтэнэр). [[Елизабет Ператрович]] (1911-1958, төрүүрүгэр Ḵaax̲gal.aat, тлинкииттии "бэйэтэ бэйэтин сууланар"), киһи быраабын туруулаһааччы, Аляска төрүт олохтоохторун аатыттан тэҥ быраап иһин охсуспута. Кини туруорсуутунан Аляскаҕа бу күн 1945 сыллаахха Дискриминацияны утары охсуһуу сокуона ылыныллыбыта. * [[Олунньу 22]] — [[Джордж Вашингтон]] төрөөбүт күнэ === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 2]] ** Ааҕыы күнэ ** {{Флагификация|Техас}} — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Кулун тутар 3]] — {{Флагификация|Вирджиния}}, Босхолонуу уонна көҥүл күнэ (Шарлоттсвилль) * [[Кулун тутар 10]] ** Гарриет Табман күнэ. Хара тириилээх кулут кэргэнигэр төрөөбүт Гарриет Табман (1822—1913) АХШ-ка гражданскай сэрии кэмигэр 70-ча хара тириилээх ыалы күрэтэн быыһаабыта, кини салайар этэрээтэ 700-тэн тахса кулуту Комбахы өрүс туорааһыныгар босхолообута, сэрии кэнниттэн дьахталлар быыбарга кытталларын туһугар охсуспута ** Дьахталларга уонна кыргыттарга ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн * [[Кулун тутар 12]] — Скаут кыргыттар күннэрэ * [[Кулун тутар 17]] [[Бостон]] — Эвакуация күнэ ([[1776]] сыллаахха Англия сэриилэрэ Бостонтан эвакуацияламмыттар) * [[Кулун тутар 20]] — Америка төрүт олохтоохторугар ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн * [[Кулун тутар 21]] — Тыа хаһаайыстыбатын күнэ * [[Кулун тутар 25]] {{Флагификация|Мэриленд}} — Мэриленд күнэ * [[Кулун тутар 26]] [[Гаваай арыылара]] — Кухио күнэ * [[Кулун тутар 29]] — Вьетнам сэриитин бэтэрээннэрин күнэ * [[Кулун тутар 30]] — Быраас күнэ * [[Кулун тутар 31]] ** [[Виргин арыылара (АХШ)|Виргин арыылара]], Биэрии күнэ. Дания Вест-Индиятын арыыларын (Пуэрто-Рико аттыгар баар үс бөдөҥ арыы) АХШ 25 мөл. дуолларга атыыласпыт. Оччотооҕуга бу Дания сыллааҕы бүддьүөтүн аҥаара этэ. ** [[Калифорния]], [[Сесар Чавес күнэ]] === Муус устар === * [[Муус устар 7]], [[Нью Йорк, штат|Нью-Йорк штаат]] — Вераццано күнэ<ref>В память об открытии в апреле 1524 года итальянским мореплавателем [[Верраццано Джованни]] [[Нью-Йорк бухта|Нью-Йоркской бухты]]</ref> * [[Муус устар 9]]  ** Аппоматтокс кыргыһыытын күнэ. 1865 сыллаахха АХШ Гражданскай сэриитин кэмигэр буолбута, манан сэрии түмүктэммитэ ** Билиэннэйдэри ахтар күн. 1942 сыллаахха 65 тыһ. Филипиин уонна 10 тыһ. АХШ саллаата Батаан тумул арыыга дьоппуоннарга бэриммиттэрэ, бу кэнниттэн "Батаан өлүү марша" саҕаламмыта — билиэннэйдэри бастаан сатыы, онтон пуойас богуоннарыгар туруору симэн, онтон эмиэ сатыы хаамтаран лааҕырга илдьибиттэрэ, дьон уонча бырыһыана аара өлбүтэ. 1988 сыллаахтан АХШ Кэнгириэһин быһаарытынан бэлиэтэнэр. * [[Муус устар 10]] — Коммодор [[Перри Мэтью Кэлбрейт|Перри]] күнэ. 1854 с. Мэтью Перри (1794-1858) хамаандалаах байыаннай эскадра "хара хараабыллара" Япония Хакодате куоратын хомотугар тохтообуттар, "ыалдьыттааһын" түмүгэр Япония уонна АХШ ыккардыларыгар сөбүлэҥнэр түһэрсиллибиттэр, бу кэнниттэн дойдуга "Эдо кэмэ" түмүктэнэн, Япония аан дойдуга аһыллан барбыта. * [[Муус устар 12]], [[Хоту Каролина|Хотугу Каролина]] — Галифакс күнэ. 1776 сыллаахха Хотугу Каролина Галифакс куоратыгар буолбут мунньахха дьон (сепаратистар) Британияттан арахсан туспа судаарыстыба буолар туһунан аан бастакы быһаарыыныы ылбыттар. Манна суруллубут докумуон Тутулуга суох буолуу декларациятыттан үс ый курдугунан эрдэ ылыллыбыта. * [[Муус устар 13]] — Томас Джефферсон төрөөбүт күнэ * [[Муус устар 15]] ** Джеки Робинсон күнэ. 1947 сыллаахха бу хара тириилээх спортсмен бейсбол үрдүкү лиигатыгар оонньуур буолбут. АХШ-ка спорт бу көрүҥэр 80 сыллаах тирии өҥүнэн араары (сегрегация) суох буолбут ** — АХШ хамсанан этэр тылын күнэ. АХШ уонна Канаада тыла суохтара Британия тыла суохтарыттан атын тылынан кэпсэтэллэр, бу тыл Франция тыла суохтарын тылларыгар маарынныыр. Ону таһынан бу тылынан Арҕаа уонна Соҕуруулуу Илин Африка дойдуларыгар кэпсэтэллэр ** ({{Флагификация|Пилипиин}} эмиэ бэлиэтиир) — Нолуок күнэ ** "Бостон биир күнэ" диэн ааттаммыт атын дьоҥҥо үтүөнү оҥоруу уонна көмөлөһүү күнэ. Бостон марафонугар 2013 сыллахха буолбут теракт биир сыла туолуутугар Бостон баһылыга Марти Уолш биллэрбитэ. Бу күн дьон хаан туттараллар, быстар дьадаҥыларга көмөлөһөр пуондаларга ас-таҥас бэрсэллэр, түмэллэргэ босхо киллэрэллэр ** {{Флагификация|Гаваайдар}} — Дамиан аҕабыыт күнэ. Бу Бельгияттан төрүттээх католик аҕабыыт 1889 сыллаахха бу күн өлбүт. 1873 сыллаахтан Гаваай арыыларыгар олорбут, онтон 11 сыл [[Араҥ|араҥ]] ыарыылаахтар лааҕырдарыгар олорон ыарыһахтары эмтээбит, санааларын бөҕөргөппүт, бэйэтэ [[Сэллик|сэллигинэн]] уонна араҥынан ыалдьан өлбүт * [[Муус устар 16]] ** [[Хосе де Диего]] төрөөбүт күнэ ({{Флагификация|Пуэрто-Рико}} эмиэ бэлиэтэнэр) ** {{Флагификация|Вашингтон (Колумбия уокуруга)}}, Колумбия уокуруга — Босхолонуу күнэ ** [[Массачусетс]], [[Мэн (штаат)|Мэн]] штааттар — Патриоттар күннэрэ. ** Эмтэнии туһунан быһаарыныы күнэ ({{lang-en|National Healthcare Decisions Day}}). Бу күн ыарыыны сэрэтии, ыарыыны баалаппакка эрдэ эмтэнии туһунан толкуйдуурга ыҥыраллар * [[Муус устар 21]], [[Техас]] — Сан-Хасинто күнэ * [[Муус устар 22]] — Оклахома штаат — Оклахома күнэ * [[Муус устар 26]] {{флагификация|Флорида}} (АХШ) — Конфедерацияны ахтар күн * [[Муус устар 30]] — Кырдьык күнэ === Ыам ыйа === * [[Ыам ыйын 1]] **Лояльность күнэ **Оҕо чөл туругун харыстабылын күнэ **Быраап күнэ ** {{Флагификация|Гавайи}}, [[АХШ]] — Леи күнэ. Леи — моойго кэтиллэр сибэкки оҕуруо. Бу күн Гавайи арыыларыгар бэстибээллэр, үҥкүүлээх хаамыылар буолаллар, леи оҥорорго, хула үҥкүүлүүргэ, хала баайарга маастар кылаастар ыытыллаллар. * [[Ыам ыйын 4]] ** Көтөр күнэ ** [[Род Айлэнд|Род-Айленд]] штаат — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Олохтоох омуктартан сураҕа суох сүппүт дьахталлар тустарынан кэпсиир күн. Бу күн [[Канаада]]ҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 6]] — Сиэстэрэ күнэ * [[Ыам ыйын 7]] — Ордук турук күнэ. АХШ оччотооҕу бэрэсидьиэнин кэргэнэ Мелания Трамп 2018 сыллаахха "Be Best" ("Ордук буол" диэн тылбаастыахха сөп) диэн тылларынан ыччаты эт-хаан уонна уйулҕа өттүнэн чөл туруктаах буоларга уонна ситим-сойуолаһыыны (кибербуллинг) утарарга ыҥырбыта, онтон ыла бу күн сыл ахсын бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 8]] — [[Миссури штаат]] — Трумэн күнэ * [[Ыам ыйын 10]] {{флагификация|Хотугу Каролина}}, {{флагификация|Соҕуруу Каролина}} — Конфедерацияны ахтар күн * [[Ыам ыйын 11]] {{Флагификация|Миннесота}} — Судаарыстыбаннас күнэ. * [[Ыам ыйын 15]] — Бэрээдэги көрөөччүлэр күннэрэ * [[Ыам ыйын 19]] ** [[Чуумпу далай|Чуумпу Далай]] олохтоохторугар ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн ** Быар сыстыганнаах ыарыытыгар анаалыс туттарар күн ** {{Флагификация|Иллинойс}}, {{Флагификация|Миссури}} (АХШ) — [[Малкольм Икс]] күнэ. Бу кэлин Малик эль-Шабаз диэн ааты ылыммыт киһи (1925-1965) АХШ-ка хараҥа тириилээхтэр бырааптарын турууласпыта, ону таһынан ислаамы тарҕаппыта === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  [[Теннесси]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Бэс ыйын 3]] [[Кентукки]], [[Луизиана]] уонна [[Теннеси]] — Конфедераттары ахтан ааһар күн * [[Бэс ыйын 4]] — Ыал күнэ * [[Бэс ыйын 4]] ([[Алабама (штат)|Алабама]]) — [[Дэвис Джефферсон|Джефферсон Дэвис]] күнэ * [[Бэс ыйын 7]] ([[Гавайи (штат)|Гавайи]]) — Камелих таҥара күнэ<ref>{{Cite web |url=https://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |title=Архивированная копия |accessdate=2020-06-08 |archive-date=2020-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608064503/http://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |deadlink=yes }}</ref> * [[Бэс ыйын 10]] — [[Аноним алкоголиктар]] түмсүүлэрин күнэ * [[Бэс ыйын 11]] ([[Гавайи]]) — [[Гавайи|Гаваай арыыларыгар]] [[Камехамеха күнэ]]. 1810 сыллаахха Гаваай арыыларын түмпүт [[Камехамеха I]] хоруолу ахталлар. Дойдутугар түһээн тиһигин киллэрбитэ, Европаны уонна АХШ штааттарын кытта атыыны-эргиэни саҕалаабыта. Дьиктитэ диэн бу сэрииһит хоруол сэрии кэмигэр көннөрү дьон (ол иһигэр оҕолор, дьахталлар, кырдьаҕастар) эмсэҕэлиэ суохтаахтарын туһунан суругунан сокуон таһаарбыт. Кини тыыннааҕын тухары Гаваай арыылара тутулуга суох этилэр (ол саҕана Полинезия атын арыылара бары холуонньа буолбуттара). * [[Бэс ыйын 14]] — Былаах күнэ * [[Бэс ыйын 19]] — Кулуттары босхолообут күн. 1865 сыллаахха Техааска аармыйа генерала Грейнджер кулуттары босхолуур туһунан бирикээһэ тахсыбыт. Уруккуттан хара тириилээхтэр киэҥник бэлиэтиир күннэрэ, былырыыҥҥыттан бэрэсидьиэн Байден ыйааҕынан дойду үрдүнэн бэлиэтэнэр ** штат [[Техас]] — Эмансипация күнэ * [[Бэс ыйын 20]] — [[Арҕаа Вирдьиния|Арҕаа Вирджиния]] күнэ * [[Бэс ыйын 25]] ** Сом балык күнэ. 1987 сыллаахтан бэрэсидьиэн Рейган ыйааҕынан балык иитэн атыылыыр бырамыысыланнаһы өйөөн бэлиэтэнэр ** {{Флагификация|Вирджиния}} — Судаарыстыбаннас күнэ == От ыйа == * [[От ыйын 3]] [[Виргин арыылара (АХШ)]] — Кулуттааһынтан босхолонуу күнэ ([[1848]]) * [[От ыйын 13]], [[Теннеси]] штаат — [[Форрест, Натаниэль Бедфорд|Натан Форрест]] күнэ * [[От ыйын 24]] (Юта штаат) — Пионердар (Европаттан кэлбит бастакы олохсуйааччылар) күннэрэ == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]], [[Колорадо (штаат)|Колорадо штаат]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Атырдьах ыйын 4]], {{Флагификация|Иллинойс}} — [[Барак Обама]] күнэ. Обама 1997-2004 сс. бу штаат Сенаатын чилиэнэ этэ, онтон 2005 сылтан 2008 сыллаахха АХШ бэрэсидьиэнинэн талыллыар диэри АХШ Сенаатыгар бу штаат бэрэстэбиитэлэ буола сылдьыбыта. Штаат анал сокуонунан бигэргэтиллибит бэлиэ күн, ол эрээри өрөөбөттөр. * [[Атырдьах ыйын 7]] — Пурпур сүрэх күнэ. Purple Heart диэн АХШ байыанай наҕараадата, бэрэсидьиэн аатыттан өлбүт эбэтэр бааһырбыт саллааттарга бэриллэр. * [[Атырдьах ыйын 9]] — Ойууру өртөн көмүскээһин күнэ * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Винил]] пластинка күнэ ([[Томас Эдисон|Эдисон]] [[фонограф]] айбыт күнүгэр бэлиэтэнэр)<ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-vinyl-record-day-august-12/ NATIONAL VINYL RECORD DAY — August 12 — National Day Calendar</ref> * [[Атырдьах ыйын 24]] : ** Ураты муусука күнэ<ref>[https://nationaldaycalendar.com/international-strange-music-day-august-24/ INTERNATIONAL STRANGE MUSIC DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> ** Баахыла күнэ <ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-waffle-day-august-24/ NATIONAL WAFFLE DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> * [[Атырдьах ыйын 26]] — Дьахталлар тэҥнэһиилэрин күнэ ({{lang-en|Women's Equality Day}}) == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 9]] — Калифорния киириитин күнэ. 1850 сыллаахха 31-с штаат быһыытынан киирбит * [[Балаҕан ыйын 11]] — 2001 сыл балаҕан ыйын 11 күнүгэр терактарга өлбүт дьону ахтарга аналлаах Патриот күнэ * [[Балаҕан ыйын 14]] — Өрөгөй ырыатын күнэ * [[Балаҕан ыйын 17]] — Конституция күнэ (субуотаҕа түбэстэҕинэ иннинээҕи бээтинсэҕэ, өрөбүлгэ түбэстэҕинэ бэнидиэнньиккэ көһөрүллэр) * [[Балаҕан ыйын 18]] — дойду үрдүнэн ВИЧ/СПИД уонна кырдьыы туһунан кэпсиир күн * [[Балаҕан ыйын 22]] — Америка урбаанньыт дьахталларын күнэ. * [[Балаҕан ыйын 25]] ** Дойду комиксын күнэ. ** Дойду [[билим]] администратордарын күнэ * [[Балаҕан ыйын 26]] — Үтүө ыаллыылар күннэрэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 6]] — [[Ниэмэстэр|Ньиэмэс]] американецтар күннэрэ * [[Алтынньы 8]] ** Олохтоох омуктар күннэрэ ** {{Флагификация|Гавайи}} — Бастакы арыйааччы күнэ * [[Алтынньы 9]] ** Лейф Эриксон күнэ. Лейф Эриксон диэн [[Христофор Колумб]] быдан иннинэ [[Хотугу Америка]]ҕа сылдьыбыт скандинав айанньыта. Исландияҕа, Норвегияҕа эмиэ бэлиэтэнэр. ** Национальнай нанотехнология күнэ ** Өрт уотун бохсуу күнэ. Канаадаҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Алтынньы 11]] ** Генерал Пуласки күнэ. АХШ туспа дойду буолуутугар поляктар суолталарын ахтан ааһар соруктаах поляк төрүттээх Казимир Пуласки 1779 сыллаахха өлбүтүн АХШ бэрэсидьиэнин көҕүлээһининэн 1929 сыллаахтан бэлиэтииллэр ** Каминг-аут күнэ * [[Алтынньы 12]] — [[Колумб]] күнэ * [[Алтынньы 15]] — СПИД-ынан Латинскай Америкаҕа ыалдьыы туһунан билиини тарҕатыы күнэ. * [[Алтынньы 15]] — Оҕо куотуутун уонна кыһыл оҕону сүтэриини кэриэстээһин күнэ * [[Алтынньы 16]] — Тойон (босс) күнэ * [[Алтынньы 18]] — Аляска күнэ * [[Алтынньы 24]] — Ас-үөл күнэ * [[Алтынньы 29]] — [[Куоска күнэ]] * [[Алтынньы 30]] — Мэник түүнэ ({{lang-en|Mischief Night}}), бу түүн обургу оҕолор эгэлгэ дьээбэни-хообону оҥороллор * [[Алтынньы 31]] — Кыыс [[Скаут|скауттар]] тэрилтэлэрин олохтооччу күнэ. Джульетта Гордон Лоу төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] — дойду үрдүнээҕи Тиис суунар суокка күнэ * [[Сэтинньи 2]] ([[Хоту Дакота|Хотугу Дакота]], [[Соҕуруу Дакота]]) — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Аан дойдутааҕы көҥүл күнэ. 2001 сыллаахтан 1989 сыллааҕы Берлин эркинэ сууллуутун бэлиэтииллэр * [[Сэтинньи 10]] — АХШ Байҕал пехотатын куорпуһа үөскээбит күнэ * [[Сэтинньи 11]] — [[Бэтэрээннэр күннэрэ (США)|Бэтэрээннэр күннэрэ]]. Бастаан Аан дойду бастакы сэриитин бэтэрээннэрин ахтар күн быһыытынан олохтоммута, онтон 1954 сыллаахтан бары сэриилэр бэтэрээннэрин ахтар күҥҥэ кубулуйбута. * [[Сэтинньи 13]] — [[Сэди Хокинс күнэ]] (Дьахтар эр дьону бултаһар күнэ) — комикс сүдьүөтүгэр олоҕурбут көрдөөх-нардаах күнү АХШ-ка бэлиэтиллэр. 1934–1978 сылларга тахса сылдьыбыт комикска Сэди Хокинс диэн сулумах дьахтар ойох тахсыан баҕарарын бу күн биллэрбит уонна эр дьону сырсарын саҕалаабыт эбит. * [[Сэтинньи 15]] — Бөҕү уларытан туһаныы күнэ. * [[Сэтинньи 23]], {{Флагификация|Мэриленд}}, Фредерик уокурук, (АХШ) — Батыныы күнэ. 1765 сыллаахха уокурук 12 судьуйата Британияҕа түһээн хомуйартан батыммыттара. Бу күнү кэрэһилээн уокурукка билигин күн аҥаара өрүүллэр == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 4]] — Дойду үрдүнэн бэчиэнньэ күнэ * [[Ахсынньы 7]] — [[Пёрл-Харбор кэриэстэбилин күнэ]] * [[Ахсынньы 11]] — [[Индиана]] штаат күнэ * [[Ахсынньы 13]] — [[Акадия]] олохтоохторун кэриэстиир күн. Акадия диэн [[Хотугу Америка]] хотугулуу илин сорҕотун ааттыыллар (билигин үксэ [[Канаада]] сирэ). XVII уонна XVIII үйэлэргэ бу сиргэ Францияттан (соҕуруулуу арҕаа өттүттэн, Окситанияттан) дьон бөҕө кэлэн олохсуйбута. 1756-1763 сс. [[Улуу Британия|Британия]] уонна [[Франция]] аан дойдуну баһылыыр иһин [[Сэттэ сыллаах сэрии|Сэттэ сыллаах сэриилэригэр]] Акадия олохтоохторун французтары өйөөтүлэр диэн Британия былаастара күүстэринэн Америка атын сирдэригэр, Англияҕа уонна Францияҕа көһөрбүттэрэ, бу күүһүнэн көһөрүү кэмигэр тыһыынчанан киһи өлбүтэ. Билигин француз тылын түөлбэ тылынан саҥарар акадецтар ахсааннара Канаадаҕа 96 тыһ. киһи (2006) * [[Ахсынньы 14]] (Алабама штаат) — Алабама күнэ * [[Ахсынньы 15]] — [[Быраап туһунан билль (АХШ)|Киһи быраабын туһунан билль]] күнэ. 1941 сыллаахха бэрэсидьиэн [[Рузвельт, Франклин Делано|Франклин Д. Рузвельт]] билль ратификацията 150 сыла туолуутун кэрэһилээн бу күнү аан бастаан бэлиэтииргэ уурбута * [[Ахсынньы 15]] ({{Флагификация|Соҕуруу Каролина}}) — Иккис көннөрүү күнэ * [[Ахсынньы 17]] — Ини-бии Райттар күннэрэ. Авиация күнэ * [[Ахсынньы 24]] (АХШ итальянецтара) — Сэттэ балык күнэ. Христианствоаҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта систимнээх. * [[Ахсынньы 26]] — [[Кванза]] бастакы күнэ. Бу АХШ Африкаттан төрүттээх олохтоохторо ахсынньы 26 күнүттэн тохсунньу 1 күнүгэр диэри бэлиэтиир бырааһынньыктара. Өбүгэлэрэ бу күннэргэ үүнүү малааһынан оҥороллор эбит ** {{Флагификация|Техас}} (Хьюстон) — Мауро Хамза күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Бастакы түүн == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:АХШ бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] pq3l1j0extolho2734t1of8oypf266m 0 56338 428232 428212 2026-05-09T01:19:00Z Ojkhol 24881 /* Тохсунньу */ 428232 wikitext text/x-wiki '''Ииндийэ бэлиэ күннэрэ''' — Ииндийэҕэ бэлиэтэнэр күннэр испииһэктэрэ. === Тохсунньу === * [[Тохсунньу 5]] — [[Гобинд Сингх гуру]] төрөөбүт күнэ * [[Тохсунньу 9]] — Дойду таһыгар олорор индиецтэр күннэрэ * [[Тохсунньу 12]] — Ыччат күнэ === Олунньу === * [[Олунньу 8]] — Ойох тахсарга тыл көтөҕүү күнэ. Тапталга билинэллэр, сибэкки бэлэхтииллэр * [[Олунньу 14]] — Төрөппүттэргэ сүгүрүйүү күнэ (Матру Питру Пуджан Дивас). 2007 сылтан арҕаа култууралар сүүрээннэригэр утары туруу курдук биир куоракка бэлиэтээбиттэрэ, кэлин элбэх штаат иилэ хабан ылан бэлиэтиир буолбута * [[Олунньу 19]] ([[Махараштра штаат]]) — Шиваджи Джаянти. [[Шиваджи Бхонсале I]] (1630-1680) — маратхи омук ыраахтааҕыта * [[Олунньу 22]] — Ийэ күнэ * [[Олунньу 27]] ([[Махараштра штаат]]) — Маратхи тылын күнэ * [[Олунньу 28]] — Дойду билимин күнэ === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 18]] — Артиллерия собуоттарын күнэ * [[Кулун тутар 22]] — [[Бихар штаат (Ииндийэ)|Бихар штаат]] күнэ, 1912 сыллаахха Бихар [[Бенгалия]]ттан араарыллан туспа сир буолбут === Муус устар === * [[Муус устар 1]] (Одиша штаат) — Одиша күнэ * [[Муус устар 5]] — Байҕал күнэ. 1919 сыллаахха SS Loyalt диэн Ииндийэ бэйэтэ бас билэр хараабыла бастакы рейсин оҥорбут. * [[Муус устар 15]] — Арҕаа Бенгалия, Трипура уонна Ассам штааттар — Поһила Бойшах (Бенгалия Саҥа дьыла) * [[Муус устар 21]] — Судаарыстыбаҕа сулууспа күнэ * [[Муус устар 24]] — Панчаяти Радж (олохтоох салайыныы) күнэ === Ыам ыйа === * [[Ыам ыйын 1]] — Махараштра күнэ * [[Ыам ыйын 4]] — Шахтер күнэ * [[Ыам ыйын 11]] — Ньыматык (технология) күнэ * [[Ыам ыйын 21]] — Терроризмы утарыы күнэ ([[Раджив Ганди]] кэриэһигэр) === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 2]] — Телангана күнэ * [[Бэс ыйын 29]] — Статистика күнэ * [[От ыйын 1]] — Быраас күнэ * [[От ыйын 26]] — Каргил кыайыытын күнэ (Kargil Vijay Diwas). 1999 сыллаахха Пакистаан сэбилэниилээх күүстэрин 60-ча күн устата сэриилэһэн тохтоппут, Сиачень булууһу Ииндийэ бас билиитигэр хаалларбыт саллааттары ахталлар. * [[От ыйын 29]] — Мохун Баган күнэ (Mohun Bagan). 1911 сыллаахха Мохун Баган (Калькутта) кулууп хамаандата Ииндийэ футболун куубагар аҥылычааннар хамаандаларын кыайбыта. Бу кыайыы Ииндийэ төрүт олохтоохторун сүргэтин көтөхпүтэ, дойду босхолоноругар кылааты киллэрбитинэн билиниллэр. * [[Атырдьах ыйын 14]] — Араарыллыы ынырыгын ахтар күн. 1946 сыллаахха бу күн урукку Британия Ииндийэтэ икки доминиоҥҥа араарыллыбыта: Билиҥҥи Ииндийэ уонна Пакистаан (кэлин Пакистаантан Бангладеш арахсыбыта). Бу араарыллыы түмүгэр элбэх ыал төрүт сирдэриттэн көһөргө күһэллибиттэрэ, элбэх киһи атааннаһыы кэмигэр өлбүттэрэ. * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ]]. Британияттан 1947 сыллаахха * [[Атырдьах ыйын 20]] — Манипури тылын күнэ. Дойду официальнай тылларын испииһэгэр киирбит күнүгэр бэлиэтииллэр. * [[Атырдьах ыйын 29]]: **Спорт күнэ **Телугу тылын күнэ * [[Балаҕан ыйын 5]] — [[Учуутал күнэ]] (''[[Радхакришнан Сарвепалли]]'' төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр) * [[Балаҕан ыйын 14]] — [[Хинди]] тыл күнэ. 1949 сыллаахха үс сыллаах мөккүөр кэнниттэн хинди Ииндийэҕэ ил тыла буолбута (соҕуруу штааттар ааҥыл тылын туруорсубуттара) * [[Балаҕан ыйын 17]] — Махараштра — Маратвада босхолонуутун күнэ * [[Алтынньы 8]] — Халлаан сэбилэниилээх күүстэрин күнэ * [[Алтынньы 9]] — Дипломат сулууспатын күнэ * [[Алтынньы 17]] — Сыыппара уопсастыбатын күнэ * [[Алтынньы 21]] — Ииндийэ полициятын кэриэстэбил күнэ * [[Алтынньы 26]] {{Флагификация|Джамму уонна Кашмир}} — Холбоһуу күнэ * [[Алтынньы 30]] — Тевар Джаянти. Пасумпон Мутурамалинга Тевар диэн уопсастыбаннай диэйэтэл төрөөбүт күнүн (1908-1963) тевардарбыт диэн ааттанар, Тамил Наду диэн Ииндийэ соҕуруу өттүгэр баар сиртэн төрүттээх дьон бэлиэтииллэр. Официальнай бырааһынньык буолбатах эрээри, сорох оскуолалар, тэрилтэлэр өрүүллэр * [[Алтынньы 31]] — Сомоҕолоһуу күнэ === Сэтинньи === * [[Сэтинньи 1]] (дойду хотугулуу-илин өттүгэр бэлэиэтэнэр) — Чаванг Кут * [[Сэтинньи 1]] ** (Чхаттисгарх) — Чхаттисгарх Раджётсава ** (Карнатака) — Карнатака Раджотсава ** (Керала) — Керала күнэ * [[Сэтинньи 5]] (Карнатака) — Канака Даса күнэ. Канака Даса (1509–1609) — аатырбыт композитор, каннада тылынан суруйбут бэйиэт, бөлөһүөк уонна мусукаан, бу күн төрөөбүт эбит * [[Сэтинньи 7]] (лотха-нага омуктарга) — Тоху Эмонг * [[Сэтинньи 9]] ([[Уттаракханд]]) — Уттаракханд күнэ. Бу Ииндийэ хотугу штаата, уруккута туспа судаарыстыба (823–1804 сс. Гархвал хоруоллук, 1816–1947 сс. Техри Гархвал княжество-дойду) Уттар Прадеш штаакка уобалас быһыытынан киирэрэ. 2000 сыллаахха хас да сыллаах, хаан тохтуулаах иҥин туруулаһыы кэнниттэн, бу күн туспа штаат (Ииндийэ иһинэн судаарыстыба) буолбута * [[Сэтинньи 11]] — Үөрэх күнэ. Дойду бастакы үөрэҕин миниистирин [[Абул Калам Азад]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр * [[Сэтинньи 14]] — [[Оҕолор күннэрэ (Ииндийэ)|Оҕолор күннэрэ]]. Оҕо үөрэнэригэр улахан болҕомтону биэрбит Ииндийэ салайааччыта [[Джавахарлал Неру]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтииллэр * [[Сэтинньи 17]] (Одиса штаат) — Британия бас билиитин утары хамсааһын салайааччыта [[Лала Ладжпат Рай]] (1865–1928) өлбүт күнэ. Бу «Пенджаб хахайа» диэн ааттаммыт киһи эйэлээх демонстрация кэмигэр полиция бааһырдыбытыттан сылтаан өлбүтэ * [[Сэтинньи 19]] (Уттар-Прадеш) — Толук буолбут дьон күнэ * [[Сэтинньи 24]] ** Ассам штат, — Лачит Дивас (Лачит күнэ). Лачит Борпхукан (1622-1672) Ахам саарыстыба (билиҥҥи Ассам) полководеһа этэ, Улуу Моҕуоллар аармыйаларын бу күн тохтоппута, дойдутун көмүскээбитэ. ** {{Флагификация|Индия}} — Тегх Баһадур гуру кэриэстэбилин күнэ. Сикх итэҕэлин төрүттээбит уон гурулартан тохсустара. Улуу Моҕуоллар былааска кэлэн 1675 сыллаахха бу күн төбөтүн быспыттара. Ииндийэҕэ сикхтэр уонна мусульмаан буолбатахтар бу киһи хорсун быһыытын өрө туталлар, мусульмааннар баһылыылларын утарар сиимбэл быһыытынан туһаналлар * [[Сэтинньи 26]] — Конституция күнэ === Ахсынньы === * [[Ахсынньы 4]] — Байыаннай флот күнэ * [[Ахсынньы 7]] — Сэбилэниилээх күүстэр былаахтарын күнэ. * [[Ахсынньы 16]] — Кыайыы күнэ. [[Индира Ганди]] дойдуну салайар кэмигэр 1971 сыллаахха 93000 киһилээх Пакистаан аармыйата бэриммит, Бангладеш туспа барыытын туһугар Пакистаанныын сэрии түмүктэммит * [[Ахсынньы 19]] (Гоа) — Гоа босхолонуутун күнэ. Ииндийэ Гоа штаата 1961 сыллаахха Португалия 450 сыллаах салайыытыттан босхоломмут. * [[Ахсынньы 22]] — Математика күнэ * [[Ахсынньы 23]] ([[Уттар Прадыш|Уттар Прадеш]]) — Кисан Дивас * [[Ахсынньы 25]] — Үчүгэй салайыы күнэ. 2014 сыллаахха Нарендра Моди бырабыыталыстыба дьон иннигэр эппиэтинэстээҕэр болҕомто тардаары бу күнү урукку премьер-миниистирдии сылдьыбыт Атала Бихари Ваджпаи төрөөбүт күнүгэр бэлиэтииргэ уураах таһаарбыта [[Категория:Ииндийэ]] [[Категория:Муус устар 24]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] 8bvdb391fvzf42cpr96hrm8qhre5jfk 428237 428232 2026-05-09T01:24:41Z Ojkhol 24881 /* Тохсунньу */ 428237 wikitext text/x-wiki '''Ииндийэ бэлиэ күннэрэ''' — Ииндийэҕэ бэлиэтэнэр күннэр испииһэктэрэ. === Тохсунньу === * [[Тохсунньу 5]] — [[Гобинд Сингх гуру]] төрөөбүт күнэ * [[Тохсунньу 9]] — Дойду таһыгар олорор индиецтэр күннэрэ * [[Тохсунньу 12]] — Ыччат күнэ * [[Тохсунньу 13]], ** [[Ассам штаат]] — Урука ** [[Андхра-Прадеш штаат]] — Бхоги (Тамил Наду) === Олунньу === * [[Олунньу 8]] — Ойох тахсарга тыл көтөҕүү күнэ. Тапталга билинэллэр, сибэкки бэлэхтииллэр * [[Олунньу 14]] — Төрөппүттэргэ сүгүрүйүү күнэ (Матру Питру Пуджан Дивас). 2007 сылтан арҕаа култууралар сүүрээннэригэр утары туруу курдук биир куоракка бэлиэтээбиттэрэ, кэлин элбэх штаат иилэ хабан ылан бэлиэтиир буолбута * [[Олунньу 19]] ([[Махараштра штаат]]) — Шиваджи Джаянти. [[Шиваджи Бхонсале I]] (1630-1680) — маратхи омук ыраахтааҕыта * [[Олунньу 22]] — Ийэ күнэ * [[Олунньу 27]] ([[Махараштра штаат]]) — Маратхи тылын күнэ * [[Олунньу 28]] — Дойду билимин күнэ === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 18]] — Артиллерия собуоттарын күнэ * [[Кулун тутар 22]] — [[Бихар штаат (Ииндийэ)|Бихар штаат]] күнэ, 1912 сыллаахха Бихар [[Бенгалия]]ттан араарыллан туспа сир буолбут === Муус устар === * [[Муус устар 1]] (Одиша штаат) — Одиша күнэ * [[Муус устар 5]] — Байҕал күнэ. 1919 сыллаахха SS Loyalt диэн Ииндийэ бэйэтэ бас билэр хараабыла бастакы рейсин оҥорбут. * [[Муус устар 15]] — Арҕаа Бенгалия, Трипура уонна Ассам штааттар — Поһила Бойшах (Бенгалия Саҥа дьыла) * [[Муус устар 21]] — Судаарыстыбаҕа сулууспа күнэ * [[Муус устар 24]] — Панчаяти Радж (олохтоох салайыныы) күнэ === Ыам ыйа === * [[Ыам ыйын 1]] — Махараштра күнэ * [[Ыам ыйын 4]] — Шахтер күнэ * [[Ыам ыйын 11]] — Ньыматык (технология) күнэ * [[Ыам ыйын 21]] — Терроризмы утарыы күнэ ([[Раджив Ганди]] кэриэһигэр) === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 2]] — Телангана күнэ * [[Бэс ыйын 29]] — Статистика күнэ * [[От ыйын 1]] — Быраас күнэ * [[От ыйын 26]] — Каргил кыайыытын күнэ (Kargil Vijay Diwas). 1999 сыллаахха Пакистаан сэбилэниилээх күүстэрин 60-ча күн устата сэриилэһэн тохтоппут, Сиачень булууһу Ииндийэ бас билиитигэр хаалларбыт саллааттары ахталлар. * [[От ыйын 29]] — Мохун Баган күнэ (Mohun Bagan). 1911 сыллаахха Мохун Баган (Калькутта) кулууп хамаандата Ииндийэ футболун куубагар аҥылычааннар хамаандаларын кыайбыта. Бу кыайыы Ииндийэ төрүт олохтоохторун сүргэтин көтөхпүтэ, дойду босхолоноругар кылааты киллэрбитинэн билиниллэр. * [[Атырдьах ыйын 14]] — Араарыллыы ынырыгын ахтар күн. 1946 сыллаахха бу күн урукку Британия Ииндийэтэ икки доминиоҥҥа араарыллыбыта: Билиҥҥи Ииндийэ уонна Пакистаан (кэлин Пакистаантан Бангладеш арахсыбыта). Бу араарыллыы түмүгэр элбэх ыал төрүт сирдэриттэн көһөргө күһэллибиттэрэ, элбэх киһи атааннаһыы кэмигэр өлбүттэрэ. * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ]]. Британияттан 1947 сыллаахха * [[Атырдьах ыйын 20]] — Манипури тылын күнэ. Дойду официальнай тылларын испииһэгэр киирбит күнүгэр бэлиэтииллэр. * [[Атырдьах ыйын 29]]: **Спорт күнэ **Телугу тылын күнэ * [[Балаҕан ыйын 5]] — [[Учуутал күнэ]] (''[[Радхакришнан Сарвепалли]]'' төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр) * [[Балаҕан ыйын 14]] — [[Хинди]] тыл күнэ. 1949 сыллаахха үс сыллаах мөккүөр кэнниттэн хинди Ииндийэҕэ ил тыла буолбута (соҕуруу штааттар ааҥыл тылын туруорсубуттара) * [[Балаҕан ыйын 17]] — Махараштра — Маратвада босхолонуутун күнэ * [[Алтынньы 8]] — Халлаан сэбилэниилээх күүстэрин күнэ * [[Алтынньы 9]] — Дипломат сулууспатын күнэ * [[Алтынньы 17]] — Сыыппара уопсастыбатын күнэ * [[Алтынньы 21]] — Ииндийэ полициятын кэриэстэбил күнэ * [[Алтынньы 26]] {{Флагификация|Джамму уонна Кашмир}} — Холбоһуу күнэ * [[Алтынньы 30]] — Тевар Джаянти. Пасумпон Мутурамалинга Тевар диэн уопсастыбаннай диэйэтэл төрөөбүт күнүн (1908-1963) тевардарбыт диэн ааттанар, Тамил Наду диэн Ииндийэ соҕуруу өттүгэр баар сиртэн төрүттээх дьон бэлиэтииллэр. Официальнай бырааһынньык буолбатах эрээри, сорох оскуолалар, тэрилтэлэр өрүүллэр * [[Алтынньы 31]] — Сомоҕолоһуу күнэ === Сэтинньи === * [[Сэтинньи 1]] (дойду хотугулуу-илин өттүгэр бэлэиэтэнэр) — Чаванг Кут * [[Сэтинньи 1]] ** (Чхаттисгарх) — Чхаттисгарх Раджётсава ** (Карнатака) — Карнатака Раджотсава ** (Керала) — Керала күнэ * [[Сэтинньи 5]] (Карнатака) — Канака Даса күнэ. Канака Даса (1509–1609) — аатырбыт композитор, каннада тылынан суруйбут бэйиэт, бөлөһүөк уонна мусукаан, бу күн төрөөбүт эбит * [[Сэтинньи 7]] (лотха-нага омуктарга) — Тоху Эмонг * [[Сэтинньи 9]] ([[Уттаракханд]]) — Уттаракханд күнэ. Бу Ииндийэ хотугу штаата, уруккута туспа судаарыстыба (823–1804 сс. Гархвал хоруоллук, 1816–1947 сс. Техри Гархвал княжество-дойду) Уттар Прадеш штаакка уобалас быһыытынан киирэрэ. 2000 сыллаахха хас да сыллаах, хаан тохтуулаах иҥин туруулаһыы кэнниттэн, бу күн туспа штаат (Ииндийэ иһинэн судаарыстыба) буолбута * [[Сэтинньи 11]] — Үөрэх күнэ. Дойду бастакы үөрэҕин миниистирин [[Абул Калам Азад]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр * [[Сэтинньи 14]] — [[Оҕолор күннэрэ (Ииндийэ)|Оҕолор күннэрэ]]. Оҕо үөрэнэригэр улахан болҕомтону биэрбит Ииндийэ салайааччыта [[Джавахарлал Неру]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтииллэр * [[Сэтинньи 17]] (Одиса штаат) — Британия бас билиитин утары хамсааһын салайааччыта [[Лала Ладжпат Рай]] (1865–1928) өлбүт күнэ. Бу «Пенджаб хахайа» диэн ааттаммыт киһи эйэлээх демонстрация кэмигэр полиция бааһырдыбытыттан сылтаан өлбүтэ * [[Сэтинньи 19]] (Уттар-Прадеш) — Толук буолбут дьон күнэ * [[Сэтинньи 24]] ** Ассам штат, — Лачит Дивас (Лачит күнэ). Лачит Борпхукан (1622-1672) Ахам саарыстыба (билиҥҥи Ассам) полководеһа этэ, Улуу Моҕуоллар аармыйаларын бу күн тохтоппута, дойдутун көмүскээбитэ. ** {{Флагификация|Индия}} — Тегх Баһадур гуру кэриэстэбилин күнэ. Сикх итэҕэлин төрүттээбит уон гурулартан тохсустара. Улуу Моҕуоллар былааска кэлэн 1675 сыллаахха бу күн төбөтүн быспыттара. Ииндийэҕэ сикхтэр уонна мусульмаан буолбатахтар бу киһи хорсун быһыытын өрө туталлар, мусульмааннар баһылыылларын утарар сиимбэл быһыытынан туһаналлар * [[Сэтинньи 26]] — Конституция күнэ === Ахсынньы === * [[Ахсынньы 4]] — Байыаннай флот күнэ * [[Ахсынньы 7]] — Сэбилэниилээх күүстэр былаахтарын күнэ. * [[Ахсынньы 16]] — Кыайыы күнэ. [[Индира Ганди]] дойдуну салайар кэмигэр 1971 сыллаахха 93000 киһилээх Пакистаан аармыйата бэриммит, Бангладеш туспа барыытын туһугар Пакистаанныын сэрии түмүктэммит * [[Ахсынньы 19]] (Гоа) — Гоа босхолонуутун күнэ. Ииндийэ Гоа штаата 1961 сыллаахха Португалия 450 сыллаах салайыытыттан босхоломмут. * [[Ахсынньы 22]] — Математика күнэ * [[Ахсынньы 23]] ([[Уттар Прадыш|Уттар Прадеш]]) — Кисан Дивас * [[Ахсынньы 25]] — Үчүгэй салайыы күнэ. 2014 сыллаахха Нарендра Моди бырабыыталыстыба дьон иннигэр эппиэтинэстээҕэр болҕомто тардаары бу күнү урукку премьер-миниистирдии сылдьыбыт Атала Бихари Ваджпаи төрөөбүт күнүгэр бэлиэтииргэ уураах таһаарбыта [[Категория:Ииндийэ]] [[Категория:Муус устар 24]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] 0yqgvv686707b8rldkp1cpryf2lawhr 428242 428237 2026-05-09T01:28:00Z Ojkhol 24881 /* Тохсунньу */ 428242 wikitext text/x-wiki '''Ииндийэ бэлиэ күннэрэ''' — Ииндийэҕэ бэлиэтэнэр күннэр испииһэктэрэ. === Тохсунньу === * [[Тохсунньу 5]] — [[Гобинд Сингх гуру]] төрөөбүт күнэ * [[Тохсунньу 9]] — Дойду таһыгар олорор индиецтэр күннэрэ * [[Тохсунньу 12]] — Ыччат күнэ * [[Тохсунньу 13]], ** [[Ассам штаат]] — Урука ** [[Андхра-Прадеш штаат]] — Бхоги (Тамил Наду) ** [[Пенджаб штаат|Пенджаб]], [[Химачал-Прадеш штаат|Химачал-Прадеш]], [[Харьяна штаат|Харьяна]] штааттар — Лори === Олунньу === * [[Олунньу 8]] — Ойох тахсарга тыл көтөҕүү күнэ. Тапталга билинэллэр, сибэкки бэлэхтииллэр * [[Олунньу 14]] — Төрөппүттэргэ сүгүрүйүү күнэ (Матру Питру Пуджан Дивас). 2007 сылтан арҕаа култууралар сүүрээннэригэр утары туруу курдук биир куоракка бэлиэтээбиттэрэ, кэлин элбэх штаат иилэ хабан ылан бэлиэтиир буолбута * [[Олунньу 19]] ([[Махараштра штаат]]) — Шиваджи Джаянти. [[Шиваджи Бхонсале I]] (1630-1680) — маратхи омук ыраахтааҕыта * [[Олунньу 22]] — Ийэ күнэ * [[Олунньу 27]] ([[Махараштра штаат]]) — Маратхи тылын күнэ * [[Олунньу 28]] — Дойду билимин күнэ === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 18]] — Артиллерия собуоттарын күнэ * [[Кулун тутар 22]] — [[Бихар штаат (Ииндийэ)|Бихар штаат]] күнэ, 1912 сыллаахха Бихар [[Бенгалия]]ттан араарыллан туспа сир буолбут === Муус устар === * [[Муус устар 1]] (Одиша штаат) — Одиша күнэ * [[Муус устар 5]] — Байҕал күнэ. 1919 сыллаахха SS Loyalt диэн Ииндийэ бэйэтэ бас билэр хараабыла бастакы рейсин оҥорбут. * [[Муус устар 15]] — Арҕаа Бенгалия, Трипура уонна Ассам штааттар — Поһила Бойшах (Бенгалия Саҥа дьыла) * [[Муус устар 21]] — Судаарыстыбаҕа сулууспа күнэ * [[Муус устар 24]] — Панчаяти Радж (олохтоох салайыныы) күнэ === Ыам ыйа === * [[Ыам ыйын 1]] — Махараштра күнэ * [[Ыам ыйын 4]] — Шахтер күнэ * [[Ыам ыйын 11]] — Ньыматык (технология) күнэ * [[Ыам ыйын 21]] — Терроризмы утарыы күнэ ([[Раджив Ганди]] кэриэһигэр) === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 2]] — Телангана күнэ * [[Бэс ыйын 29]] — Статистика күнэ * [[От ыйын 1]] — Быраас күнэ * [[От ыйын 26]] — Каргил кыайыытын күнэ (Kargil Vijay Diwas). 1999 сыллаахха Пакистаан сэбилэниилээх күүстэрин 60-ча күн устата сэриилэһэн тохтоппут, Сиачень булууһу Ииндийэ бас билиитигэр хаалларбыт саллааттары ахталлар. * [[От ыйын 29]] — Мохун Баган күнэ (Mohun Bagan). 1911 сыллаахха Мохун Баган (Калькутта) кулууп хамаандата Ииндийэ футболун куубагар аҥылычааннар хамаандаларын кыайбыта. Бу кыайыы Ииндийэ төрүт олохтоохторун сүргэтин көтөхпүтэ, дойду босхолоноругар кылааты киллэрбитинэн билиниллэр. * [[Атырдьах ыйын 14]] — Араарыллыы ынырыгын ахтар күн. 1946 сыллаахха бу күн урукку Британия Ииндийэтэ икки доминиоҥҥа араарыллыбыта: Билиҥҥи Ииндийэ уонна Пакистаан (кэлин Пакистаантан Бангладеш арахсыбыта). Бу араарыллыы түмүгэр элбэх ыал төрүт сирдэриттэн көһөргө күһэллибиттэрэ, элбэх киһи атааннаһыы кэмигэр өлбүттэрэ. * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ]]. Британияттан 1947 сыллаахха * [[Атырдьах ыйын 20]] — Манипури тылын күнэ. Дойду официальнай тылларын испииһэгэр киирбит күнүгэр бэлиэтииллэр. * [[Атырдьах ыйын 29]]: **Спорт күнэ **Телугу тылын күнэ * [[Балаҕан ыйын 5]] — [[Учуутал күнэ]] (''[[Радхакришнан Сарвепалли]]'' төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр) * [[Балаҕан ыйын 14]] — [[Хинди]] тыл күнэ. 1949 сыллаахха үс сыллаах мөккүөр кэнниттэн хинди Ииндийэҕэ ил тыла буолбута (соҕуруу штааттар ааҥыл тылын туруорсубуттара) * [[Балаҕан ыйын 17]] — Махараштра — Маратвада босхолонуутун күнэ * [[Алтынньы 8]] — Халлаан сэбилэниилээх күүстэрин күнэ * [[Алтынньы 9]] — Дипломат сулууспатын күнэ * [[Алтынньы 17]] — Сыыппара уопсастыбатын күнэ * [[Алтынньы 21]] — Ииндийэ полициятын кэриэстэбил күнэ * [[Алтынньы 26]] {{Флагификация|Джамму уонна Кашмир}} — Холбоһуу күнэ * [[Алтынньы 30]] — Тевар Джаянти. Пасумпон Мутурамалинга Тевар диэн уопсастыбаннай диэйэтэл төрөөбүт күнүн (1908-1963) тевардарбыт диэн ааттанар, Тамил Наду диэн Ииндийэ соҕуруу өттүгэр баар сиртэн төрүттээх дьон бэлиэтииллэр. Официальнай бырааһынньык буолбатах эрээри, сорох оскуолалар, тэрилтэлэр өрүүллэр * [[Алтынньы 31]] — Сомоҕолоһуу күнэ === Сэтинньи === * [[Сэтинньи 1]] (дойду хотугулуу-илин өттүгэр бэлэиэтэнэр) — Чаванг Кут * [[Сэтинньи 1]] ** (Чхаттисгарх) — Чхаттисгарх Раджётсава ** (Карнатака) — Карнатака Раджотсава ** (Керала) — Керала күнэ * [[Сэтинньи 5]] (Карнатака) — Канака Даса күнэ. Канака Даса (1509–1609) — аатырбыт композитор, каннада тылынан суруйбут бэйиэт, бөлөһүөк уонна мусукаан, бу күн төрөөбүт эбит * [[Сэтинньи 7]] (лотха-нага омуктарга) — Тоху Эмонг * [[Сэтинньи 9]] ([[Уттаракханд]]) — Уттаракханд күнэ. Бу Ииндийэ хотугу штаата, уруккута туспа судаарыстыба (823–1804 сс. Гархвал хоруоллук, 1816–1947 сс. Техри Гархвал княжество-дойду) Уттар Прадеш штаакка уобалас быһыытынан киирэрэ. 2000 сыллаахха хас да сыллаах, хаан тохтуулаах иҥин туруулаһыы кэнниттэн, бу күн туспа штаат (Ииндийэ иһинэн судаарыстыба) буолбута * [[Сэтинньи 11]] — Үөрэх күнэ. Дойду бастакы үөрэҕин миниистирин [[Абул Калам Азад]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр * [[Сэтинньи 14]] — [[Оҕолор күннэрэ (Ииндийэ)|Оҕолор күннэрэ]]. Оҕо үөрэнэригэр улахан болҕомтону биэрбит Ииндийэ салайааччыта [[Джавахарлал Неру]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтииллэр * [[Сэтинньи 17]] (Одиса штаат) — Британия бас билиитин утары хамсааһын салайааччыта [[Лала Ладжпат Рай]] (1865–1928) өлбүт күнэ. Бу «Пенджаб хахайа» диэн ааттаммыт киһи эйэлээх демонстрация кэмигэр полиция бааһырдыбытыттан сылтаан өлбүтэ * [[Сэтинньи 19]] (Уттар-Прадеш) — Толук буолбут дьон күнэ * [[Сэтинньи 24]] ** Ассам штат, — Лачит Дивас (Лачит күнэ). Лачит Борпхукан (1622-1672) Ахам саарыстыба (билиҥҥи Ассам) полководеһа этэ, Улуу Моҕуоллар аармыйаларын бу күн тохтоппута, дойдутун көмүскээбитэ. ** {{Флагификация|Индия}} — Тегх Баһадур гуру кэриэстэбилин күнэ. Сикх итэҕэлин төрүттээбит уон гурулартан тохсустара. Улуу Моҕуоллар былааска кэлэн 1675 сыллаахха бу күн төбөтүн быспыттара. Ииндийэҕэ сикхтэр уонна мусульмаан буолбатахтар бу киһи хорсун быһыытын өрө туталлар, мусульмааннар баһылыылларын утарар сиимбэл быһыытынан туһаналлар * [[Сэтинньи 26]] — Конституция күнэ === Ахсынньы === * [[Ахсынньы 4]] — Байыаннай флот күнэ * [[Ахсынньы 7]] — Сэбилэниилээх күүстэр былаахтарын күнэ. * [[Ахсынньы 16]] — Кыайыы күнэ. [[Индира Ганди]] дойдуну салайар кэмигэр 1971 сыллаахха 93000 киһилээх Пакистаан аармыйата бэриммит, Бангладеш туспа барыытын туһугар Пакистаанныын сэрии түмүктэммит * [[Ахсынньы 19]] (Гоа) — Гоа босхолонуутун күнэ. Ииндийэ Гоа штаата 1961 сыллаахха Португалия 450 сыллаах салайыытыттан босхоломмут. * [[Ахсынньы 22]] — Математика күнэ * [[Ахсынньы 23]] ([[Уттар Прадыш|Уттар Прадеш]]) — Кисан Дивас * [[Ахсынньы 25]] — Үчүгэй салайыы күнэ. 2014 сыллаахха Нарендра Моди бырабыыталыстыба дьон иннигэр эппиэтинэстээҕэр болҕомто тардаары бу күнү урукку премьер-миниистирдии сылдьыбыт Атала Бихари Ваджпаи төрөөбүт күнүгэр бэлиэтииргэ уураах таһаарбыта [[Категория:Ииндийэ]] [[Категория:Муус устар 24]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] 3y9m4oflzw9iqv9ldljq8pmh9ffuppr 428246 428242 2026-05-09T01:30:27Z Ojkhol 24881 /* Тохсунньу */ 428246 wikitext text/x-wiki '''Ииндийэ бэлиэ күннэрэ''' — Ииндийэҕэ бэлиэтэнэр күннэр испииһэктэрэ. === Тохсунньу === * [[Тохсунньу 5]] — [[Гобинд Сингх гуру]] төрөөбүт күнэ * [[Тохсунньу 9]] — Дойду таһыгар олорор индиецтэр күннэрэ * [[Тохсунньу 12]] — Ыччат күнэ * [[Тохсунньу 13]], ** [[Ассам штаат]] — Урука ** [[Андхра-Прадеш штаат]] — Бхоги (Тамил Наду) ** [[Пенджаб штаат|Пенджаб]], [[Химачал-Прадеш штаат|Химачал-Прадеш]], [[Харьяна штаат|Харьяна]] штааттар — Лори * [[Тохсунньу 14]] — Кумааҕы "змейдэр" дойдулар ардыларынааҕы фестиваллара === Олунньу === * [[Олунньу 8]] — Ойох тахсарга тыл көтөҕүү күнэ. Тапталга билинэллэр, сибэкки бэлэхтииллэр * [[Олунньу 14]] — Төрөппүттэргэ сүгүрүйүү күнэ (Матру Питру Пуджан Дивас). 2007 сылтан арҕаа култууралар сүүрээннэригэр утары туруу курдук биир куоракка бэлиэтээбиттэрэ, кэлин элбэх штаат иилэ хабан ылан бэлиэтиир буолбута * [[Олунньу 19]] ([[Махараштра штаат]]) — Шиваджи Джаянти. [[Шиваджи Бхонсале I]] (1630-1680) — маратхи омук ыраахтааҕыта * [[Олунньу 22]] — Ийэ күнэ * [[Олунньу 27]] ([[Махараштра штаат]]) — Маратхи тылын күнэ * [[Олунньу 28]] — Дойду билимин күнэ === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 18]] — Артиллерия собуоттарын күнэ * [[Кулун тутар 22]] — [[Бихар штаат (Ииндийэ)|Бихар штаат]] күнэ, 1912 сыллаахха Бихар [[Бенгалия]]ттан араарыллан туспа сир буолбут === Муус устар === * [[Муус устар 1]] (Одиша штаат) — Одиша күнэ * [[Муус устар 5]] — Байҕал күнэ. 1919 сыллаахха SS Loyalt диэн Ииндийэ бэйэтэ бас билэр хараабыла бастакы рейсин оҥорбут. * [[Муус устар 15]] — Арҕаа Бенгалия, Трипура уонна Ассам штааттар — Поһила Бойшах (Бенгалия Саҥа дьыла) * [[Муус устар 21]] — Судаарыстыбаҕа сулууспа күнэ * [[Муус устар 24]] — Панчаяти Радж (олохтоох салайыныы) күнэ === Ыам ыйа === * [[Ыам ыйын 1]] — Махараштра күнэ * [[Ыам ыйын 4]] — Шахтер күнэ * [[Ыам ыйын 11]] — Ньыматык (технология) күнэ * [[Ыам ыйын 21]] — Терроризмы утарыы күнэ ([[Раджив Ганди]] кэриэһигэр) === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 2]] — Телангана күнэ * [[Бэс ыйын 29]] — Статистика күнэ * [[От ыйын 1]] — Быраас күнэ * [[От ыйын 26]] — Каргил кыайыытын күнэ (Kargil Vijay Diwas). 1999 сыллаахха Пакистаан сэбилэниилээх күүстэрин 60-ча күн устата сэриилэһэн тохтоппут, Сиачень булууһу Ииндийэ бас билиитигэр хаалларбыт саллааттары ахталлар. * [[От ыйын 29]] — Мохун Баган күнэ (Mohun Bagan). 1911 сыллаахха Мохун Баган (Калькутта) кулууп хамаандата Ииндийэ футболун куубагар аҥылычааннар хамаандаларын кыайбыта. Бу кыайыы Ииндийэ төрүт олохтоохторун сүргэтин көтөхпүтэ, дойду босхолоноругар кылааты киллэрбитинэн билиниллэр. * [[Атырдьах ыйын 14]] — Араарыллыы ынырыгын ахтар күн. 1946 сыллаахха бу күн урукку Британия Ииндийэтэ икки доминиоҥҥа араарыллыбыта: Билиҥҥи Ииндийэ уонна Пакистаан (кэлин Пакистаантан Бангладеш арахсыбыта). Бу араарыллыы түмүгэр элбэх ыал төрүт сирдэриттэн көһөргө күһэллибиттэрэ, элбэх киһи атааннаһыы кэмигэр өлбүттэрэ. * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ]]. Британияттан 1947 сыллаахха * [[Атырдьах ыйын 20]] — Манипури тылын күнэ. Дойду официальнай тылларын испииһэгэр киирбит күнүгэр бэлиэтииллэр. * [[Атырдьах ыйын 29]]: **Спорт күнэ **Телугу тылын күнэ * [[Балаҕан ыйын 5]] — [[Учуутал күнэ]] (''[[Радхакришнан Сарвепалли]]'' төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр) * [[Балаҕан ыйын 14]] — [[Хинди]] тыл күнэ. 1949 сыллаахха үс сыллаах мөккүөр кэнниттэн хинди Ииндийэҕэ ил тыла буолбута (соҕуруу штааттар ааҥыл тылын туруорсубуттара) * [[Балаҕан ыйын 17]] — Махараштра — Маратвада босхолонуутун күнэ * [[Алтынньы 8]] — Халлаан сэбилэниилээх күүстэрин күнэ * [[Алтынньы 9]] — Дипломат сулууспатын күнэ * [[Алтынньы 17]] — Сыыппара уопсастыбатын күнэ * [[Алтынньы 21]] — Ииндийэ полициятын кэриэстэбил күнэ * [[Алтынньы 26]] {{Флагификация|Джамму уонна Кашмир}} — Холбоһуу күнэ * [[Алтынньы 30]] — Тевар Джаянти. Пасумпон Мутурамалинга Тевар диэн уопсастыбаннай диэйэтэл төрөөбүт күнүн (1908-1963) тевардарбыт диэн ааттанар, Тамил Наду диэн Ииндийэ соҕуруу өттүгэр баар сиртэн төрүттээх дьон бэлиэтииллэр. Официальнай бырааһынньык буолбатах эрээри, сорох оскуолалар, тэрилтэлэр өрүүллэр * [[Алтынньы 31]] — Сомоҕолоһуу күнэ === Сэтинньи === * [[Сэтинньи 1]] (дойду хотугулуу-илин өттүгэр бэлэиэтэнэр) — Чаванг Кут * [[Сэтинньи 1]] ** (Чхаттисгарх) — Чхаттисгарх Раджётсава ** (Карнатака) — Карнатака Раджотсава ** (Керала) — Керала күнэ * [[Сэтинньи 5]] (Карнатака) — Канака Даса күнэ. Канака Даса (1509–1609) — аатырбыт композитор, каннада тылынан суруйбут бэйиэт, бөлөһүөк уонна мусукаан, бу күн төрөөбүт эбит * [[Сэтинньи 7]] (лотха-нага омуктарга) — Тоху Эмонг * [[Сэтинньи 9]] ([[Уттаракханд]]) — Уттаракханд күнэ. Бу Ииндийэ хотугу штаата, уруккута туспа судаарыстыба (823–1804 сс. Гархвал хоруоллук, 1816–1947 сс. Техри Гархвал княжество-дойду) Уттар Прадеш штаакка уобалас быһыытынан киирэрэ. 2000 сыллаахха хас да сыллаах, хаан тохтуулаах иҥин туруулаһыы кэнниттэн, бу күн туспа штаат (Ииндийэ иһинэн судаарыстыба) буолбута * [[Сэтинньи 11]] — Үөрэх күнэ. Дойду бастакы үөрэҕин миниистирин [[Абул Калам Азад]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр * [[Сэтинньи 14]] — [[Оҕолор күннэрэ (Ииндийэ)|Оҕолор күннэрэ]]. Оҕо үөрэнэригэр улахан болҕомтону биэрбит Ииндийэ салайааччыта [[Джавахарлал Неру]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтииллэр * [[Сэтинньи 17]] (Одиса штаат) — Британия бас билиитин утары хамсааһын салайааччыта [[Лала Ладжпат Рай]] (1865–1928) өлбүт күнэ. Бу «Пенджаб хахайа» диэн ааттаммыт киһи эйэлээх демонстрация кэмигэр полиция бааһырдыбытыттан сылтаан өлбүтэ * [[Сэтинньи 19]] (Уттар-Прадеш) — Толук буолбут дьон күнэ * [[Сэтинньи 24]] ** Ассам штат, — Лачит Дивас (Лачит күнэ). Лачит Борпхукан (1622-1672) Ахам саарыстыба (билиҥҥи Ассам) полководеһа этэ, Улуу Моҕуоллар аармыйаларын бу күн тохтоппута, дойдутун көмүскээбитэ. ** {{Флагификация|Индия}} — Тегх Баһадур гуру кэриэстэбилин күнэ. Сикх итэҕэлин төрүттээбит уон гурулартан тохсустара. Улуу Моҕуоллар былааска кэлэн 1675 сыллаахха бу күн төбөтүн быспыттара. Ииндийэҕэ сикхтэр уонна мусульмаан буолбатахтар бу киһи хорсун быһыытын өрө туталлар, мусульмааннар баһылыылларын утарар сиимбэл быһыытынан туһаналлар * [[Сэтинньи 26]] — Конституция күнэ === Ахсынньы === * [[Ахсынньы 4]] — Байыаннай флот күнэ * [[Ахсынньы 7]] — Сэбилэниилээх күүстэр былаахтарын күнэ. * [[Ахсынньы 16]] — Кыайыы күнэ. [[Индира Ганди]] дойдуну салайар кэмигэр 1971 сыллаахха 93000 киһилээх Пакистаан аармыйата бэриммит, Бангладеш туспа барыытын туһугар Пакистаанныын сэрии түмүктэммит * [[Ахсынньы 19]] (Гоа) — Гоа босхолонуутун күнэ. Ииндийэ Гоа штаата 1961 сыллаахха Португалия 450 сыллаах салайыытыттан босхоломмут. * [[Ахсынньы 22]] — Математика күнэ * [[Ахсынньы 23]] ([[Уттар Прадыш|Уттар Прадеш]]) — Кисан Дивас * [[Ахсынньы 25]] — Үчүгэй салайыы күнэ. 2014 сыллаахха Нарендра Моди бырабыыталыстыба дьон иннигэр эппиэтинэстээҕэр болҕомто тардаары бу күнү урукку премьер-миниистирдии сылдьыбыт Атала Бихари Ваджпаи төрөөбүт күнүгэр бэлиэтииргэ уураах таһаарбыта [[Категория:Ииндийэ]] [[Категория:Муус устар 24]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] 7rsae6ogwnbdkew1a38ijk2n9b545s8 428253 428246 2026-05-09T01:55:52Z Ojkhol 24881 /* Тохсунньу */ 428253 wikitext text/x-wiki '''Ииндийэ бэлиэ күннэрэ''' — Ииндийэҕэ бэлиэтэнэр күннэр испииһэктэрэ. === Тохсунньу === * [[Тохсунньу 5]] — [[Гобинд Сингх гуру]] төрөөбүт күнэ * [[Тохсунньу 9]] — Дойду таһыгар олорор индиецтэр күннэрэ * [[Тохсунньу 12]] — Ыччат күнэ * [[Тохсунньу 13]], ** [[Ассам штаат]] — Урука ** [[Андхра-Прадеш штаат]] — Бхоги (Тамил Наду) ** [[Пенджаб штаат|Пенджаб]], [[Химачал-Прадеш штаат|Химачал-Прадеш]], [[Харьяна штаат|Харьяна]] штааттар — Лори * [[Тохсунньу 14]] — Кумааҕы "змейдэр" дойдулар ардыларынааҕы фестиваллара * [[Тохсунньу 15]] — Аармыйа күнэ ** [[Тамииллар]] (Ииндийэ) — Тай Понгал (Үүнүү күнэ) === Олунньу === * [[Олунньу 8]] — Ойох тахсарга тыл көтөҕүү күнэ. Тапталга билинэллэр, сибэкки бэлэхтииллэр * [[Олунньу 14]] — Төрөппүттэргэ сүгүрүйүү күнэ (Матру Питру Пуджан Дивас). 2007 сылтан арҕаа култууралар сүүрээннэригэр утары туруу курдук биир куоракка бэлиэтээбиттэрэ, кэлин элбэх штаат иилэ хабан ылан бэлиэтиир буолбута * [[Олунньу 19]] ([[Махараштра штаат]]) — Шиваджи Джаянти. [[Шиваджи Бхонсале I]] (1630-1680) — маратхи омук ыраахтааҕыта * [[Олунньу 22]] — Ийэ күнэ * [[Олунньу 27]] ([[Махараштра штаат]]) — Маратхи тылын күнэ * [[Олунньу 28]] — Дойду билимин күнэ === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 18]] — Артиллерия собуоттарын күнэ * [[Кулун тутар 22]] — [[Бихар штаат (Ииндийэ)|Бихар штаат]] күнэ, 1912 сыллаахха Бихар [[Бенгалия]]ттан араарыллан туспа сир буолбут === Муус устар === * [[Муус устар 1]] (Одиша штаат) — Одиша күнэ * [[Муус устар 5]] — Байҕал күнэ. 1919 сыллаахха SS Loyalt диэн Ииндийэ бэйэтэ бас билэр хараабыла бастакы рейсин оҥорбут. * [[Муус устар 15]] — Арҕаа Бенгалия, Трипура уонна Ассам штааттар — Поһила Бойшах (Бенгалия Саҥа дьыла) * [[Муус устар 21]] — Судаарыстыбаҕа сулууспа күнэ * [[Муус устар 24]] — Панчаяти Радж (олохтоох салайыныы) күнэ === Ыам ыйа === * [[Ыам ыйын 1]] — Махараштра күнэ * [[Ыам ыйын 4]] — Шахтер күнэ * [[Ыам ыйын 11]] — Ньыматык (технология) күнэ * [[Ыам ыйын 21]] — Терроризмы утарыы күнэ ([[Раджив Ганди]] кэриэһигэр) === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 2]] — Телангана күнэ * [[Бэс ыйын 29]] — Статистика күнэ * [[От ыйын 1]] — Быраас күнэ * [[От ыйын 26]] — Каргил кыайыытын күнэ (Kargil Vijay Diwas). 1999 сыллаахха Пакистаан сэбилэниилээх күүстэрин 60-ча күн устата сэриилэһэн тохтоппут, Сиачень булууһу Ииндийэ бас билиитигэр хаалларбыт саллааттары ахталлар. * [[От ыйын 29]] — Мохун Баган күнэ (Mohun Bagan). 1911 сыллаахха Мохун Баган (Калькутта) кулууп хамаандата Ииндийэ футболун куубагар аҥылычааннар хамаандаларын кыайбыта. Бу кыайыы Ииндийэ төрүт олохтоохторун сүргэтин көтөхпүтэ, дойду босхолоноругар кылааты киллэрбитинэн билиниллэр. * [[Атырдьах ыйын 14]] — Араарыллыы ынырыгын ахтар күн. 1946 сыллаахха бу күн урукку Британия Ииндийэтэ икки доминиоҥҥа араарыллыбыта: Билиҥҥи Ииндийэ уонна Пакистаан (кэлин Пакистаантан Бангладеш арахсыбыта). Бу араарыллыы түмүгэр элбэх ыал төрүт сирдэриттэн көһөргө күһэллибиттэрэ, элбэх киһи атааннаһыы кэмигэр өлбүттэрэ. * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ]]. Британияттан 1947 сыллаахха * [[Атырдьах ыйын 20]] — Манипури тылын күнэ. Дойду официальнай тылларын испииһэгэр киирбит күнүгэр бэлиэтииллэр. * [[Атырдьах ыйын 29]]: **Спорт күнэ **Телугу тылын күнэ * [[Балаҕан ыйын 5]] — [[Учуутал күнэ]] (''[[Радхакришнан Сарвепалли]]'' төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр) * [[Балаҕан ыйын 14]] — [[Хинди]] тыл күнэ. 1949 сыллаахха үс сыллаах мөккүөр кэнниттэн хинди Ииндийэҕэ ил тыла буолбута (соҕуруу штааттар ааҥыл тылын туруорсубуттара) * [[Балаҕан ыйын 17]] — Махараштра — Маратвада босхолонуутун күнэ * [[Алтынньы 8]] — Халлаан сэбилэниилээх күүстэрин күнэ * [[Алтынньы 9]] — Дипломат сулууспатын күнэ * [[Алтынньы 17]] — Сыыппара уопсастыбатын күнэ * [[Алтынньы 21]] — Ииндийэ полициятын кэриэстэбил күнэ * [[Алтынньы 26]] {{Флагификация|Джамму уонна Кашмир}} — Холбоһуу күнэ * [[Алтынньы 30]] — Тевар Джаянти. Пасумпон Мутурамалинга Тевар диэн уопсастыбаннай диэйэтэл төрөөбүт күнүн (1908-1963) тевардарбыт диэн ааттанар, Тамил Наду диэн Ииндийэ соҕуруу өттүгэр баар сиртэн төрүттээх дьон бэлиэтииллэр. Официальнай бырааһынньык буолбатах эрээри, сорох оскуолалар, тэрилтэлэр өрүүллэр * [[Алтынньы 31]] — Сомоҕолоһуу күнэ === Сэтинньи === * [[Сэтинньи 1]] (дойду хотугулуу-илин өттүгэр бэлэиэтэнэр) — Чаванг Кут * [[Сэтинньи 1]] ** (Чхаттисгарх) — Чхаттисгарх Раджётсава ** (Карнатака) — Карнатака Раджотсава ** (Керала) — Керала күнэ * [[Сэтинньи 5]] (Карнатака) — Канака Даса күнэ. Канака Даса (1509–1609) — аатырбыт композитор, каннада тылынан суруйбут бэйиэт, бөлөһүөк уонна мусукаан, бу күн төрөөбүт эбит * [[Сэтинньи 7]] (лотха-нага омуктарга) — Тоху Эмонг * [[Сэтинньи 9]] ([[Уттаракханд]]) — Уттаракханд күнэ. Бу Ииндийэ хотугу штаата, уруккута туспа судаарыстыба (823–1804 сс. Гархвал хоруоллук, 1816–1947 сс. Техри Гархвал княжество-дойду) Уттар Прадеш штаакка уобалас быһыытынан киирэрэ. 2000 сыллаахха хас да сыллаах, хаан тохтуулаах иҥин туруулаһыы кэнниттэн, бу күн туспа штаат (Ииндийэ иһинэн судаарыстыба) буолбута * [[Сэтинньи 11]] — Үөрэх күнэ. Дойду бастакы үөрэҕин миниистирин [[Абул Калам Азад]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр * [[Сэтинньи 14]] — [[Оҕолор күннэрэ (Ииндийэ)|Оҕолор күннэрэ]]. Оҕо үөрэнэригэр улахан болҕомтону биэрбит Ииндийэ салайааччыта [[Джавахарлал Неру]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтииллэр * [[Сэтинньи 17]] (Одиса штаат) — Британия бас билиитин утары хамсааһын салайааччыта [[Лала Ладжпат Рай]] (1865–1928) өлбүт күнэ. Бу «Пенджаб хахайа» диэн ааттаммыт киһи эйэлээх демонстрация кэмигэр полиция бааһырдыбытыттан сылтаан өлбүтэ * [[Сэтинньи 19]] (Уттар-Прадеш) — Толук буолбут дьон күнэ * [[Сэтинньи 24]] ** Ассам штат, — Лачит Дивас (Лачит күнэ). Лачит Борпхукан (1622-1672) Ахам саарыстыба (билиҥҥи Ассам) полководеһа этэ, Улуу Моҕуоллар аармыйаларын бу күн тохтоппута, дойдутун көмүскээбитэ. ** {{Флагификация|Индия}} — Тегх Баһадур гуру кэриэстэбилин күнэ. Сикх итэҕэлин төрүттээбит уон гурулартан тохсустара. Улуу Моҕуоллар былааска кэлэн 1675 сыллаахха бу күн төбөтүн быспыттара. Ииндийэҕэ сикхтэр уонна мусульмаан буолбатахтар бу киһи хорсун быһыытын өрө туталлар, мусульмааннар баһылыылларын утарар сиимбэл быһыытынан туһаналлар * [[Сэтинньи 26]] — Конституция күнэ === Ахсынньы === * [[Ахсынньы 4]] — Байыаннай флот күнэ * [[Ахсынньы 7]] — Сэбилэниилээх күүстэр былаахтарын күнэ. * [[Ахсынньы 16]] — Кыайыы күнэ. [[Индира Ганди]] дойдуну салайар кэмигэр 1971 сыллаахха 93000 киһилээх Пакистаан аармыйата бэриммит, Бангладеш туспа барыытын туһугар Пакистаанныын сэрии түмүктэммит * [[Ахсынньы 19]] (Гоа) — Гоа босхолонуутун күнэ. Ииндийэ Гоа штаата 1961 сыллаахха Португалия 450 сыллаах салайыытыттан босхоломмут. * [[Ахсынньы 22]] — Математика күнэ * [[Ахсынньы 23]] ([[Уттар Прадыш|Уттар Прадеш]]) — Кисан Дивас * [[Ахсынньы 25]] — Үчүгэй салайыы күнэ. 2014 сыллаахха Нарендра Моди бырабыыталыстыба дьон иннигэр эппиэтинэстээҕэр болҕомто тардаары бу күнү урукку премьер-миниистирдии сылдьыбыт Атала Бихари Ваджпаи төрөөбүт күнүгэр бэлиэтииргэ уураах таһаарбыта [[Категория:Ииндийэ]] [[Категория:Муус устар 24]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] tugynzc2ji8yqstoth39cb8bacwqlz9 428279 428253 2026-05-09T04:25:39Z Ojkhol 24881 /* Тохсунньу */ 428279 wikitext text/x-wiki '''Ииндийэ бэлиэ күннэрэ''' — Ииндийэҕэ бэлиэтэнэр күннэр испииһэктэрэ. === Тохсунньу === * [[Тохсунньу 5]] — [[Гобинд Сингх гуру]] төрөөбүт күнэ * [[Тохсунньу 9]] — Дойду таһыгар олорор индиецтэр күннэрэ * [[Тохсунньу 12]] — Ыччат күнэ * [[Тохсунньу 13]], ** [[Ассам штаат]] — Урука ** [[Андхра-Прадеш штаат]] — Бхоги (Тамил Наду) ** [[Пенджаб штаат|Пенджаб]], [[Химачал-Прадеш штаат|Химачал-Прадеш]], [[Харьяна штаат|Харьяна]] штааттар — Лори * [[Тохсунньу 14]] — Кумааҕы "змейдэр" дойдулар ардыларынааҕы фестиваллара * [[Тохсунньу 15]] — Аармыйа күнэ ** [[Тамииллар]] (Ииндийэ) — Тай Понгал (Үүнүү күнэ) * [[Тохсунньу 19]] ([[Трипура штаат]]) — Кокборок күнэ. Кокборок диэн Ииндийэ илин өттүгэр кыра Трипура штаакка олорор омуктар тыллара. === Олунньу === * [[Олунньу 8]] — Ойох тахсарга тыл көтөҕүү күнэ. Тапталга билинэллэр, сибэкки бэлэхтииллэр * [[Олунньу 14]] — Төрөппүттэргэ сүгүрүйүү күнэ (Матру Питру Пуджан Дивас). 2007 сылтан арҕаа култууралар сүүрээннэригэр утары туруу курдук биир куоракка бэлиэтээбиттэрэ, кэлин элбэх штаат иилэ хабан ылан бэлиэтиир буолбута * [[Олунньу 19]] ([[Махараштра штаат]]) — Шиваджи Джаянти. [[Шиваджи Бхонсале I]] (1630-1680) — маратхи омук ыраахтааҕыта * [[Олунньу 22]] — Ийэ күнэ * [[Олунньу 27]] ([[Махараштра штаат]]) — Маратхи тылын күнэ * [[Олунньу 28]] — Дойду билимин күнэ === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 18]] — Артиллерия собуоттарын күнэ * [[Кулун тутар 22]] — [[Бихар штаат (Ииндийэ)|Бихар штаат]] күнэ, 1912 сыллаахха Бихар [[Бенгалия]]ттан араарыллан туспа сир буолбут === Муус устар === * [[Муус устар 1]] (Одиша штаат) — Одиша күнэ * [[Муус устар 5]] — Байҕал күнэ. 1919 сыллаахха SS Loyalt диэн Ииндийэ бэйэтэ бас билэр хараабыла бастакы рейсин оҥорбут. * [[Муус устар 15]] — Арҕаа Бенгалия, Трипура уонна Ассам штааттар — Поһила Бойшах (Бенгалия Саҥа дьыла) * [[Муус устар 21]] — Судаарыстыбаҕа сулууспа күнэ * [[Муус устар 24]] — Панчаяти Радж (олохтоох салайыныы) күнэ === Ыам ыйа === * [[Ыам ыйын 1]] — Махараштра күнэ * [[Ыам ыйын 4]] — Шахтер күнэ * [[Ыам ыйын 11]] — Ньыматык (технология) күнэ * [[Ыам ыйын 21]] — Терроризмы утарыы күнэ ([[Раджив Ганди]] кэриэһигэр) === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 2]] — Телангана күнэ * [[Бэс ыйын 29]] — Статистика күнэ * [[От ыйын 1]] — Быраас күнэ * [[От ыйын 26]] — Каргил кыайыытын күнэ (Kargil Vijay Diwas). 1999 сыллаахха Пакистаан сэбилэниилээх күүстэрин 60-ча күн устата сэриилэһэн тохтоппут, Сиачень булууһу Ииндийэ бас билиитигэр хаалларбыт саллааттары ахталлар. * [[От ыйын 29]] — Мохун Баган күнэ (Mohun Bagan). 1911 сыллаахха Мохун Баган (Калькутта) кулууп хамаандата Ииндийэ футболун куубагар аҥылычааннар хамаандаларын кыайбыта. Бу кыайыы Ииндийэ төрүт олохтоохторун сүргэтин көтөхпүтэ, дойду босхолоноругар кылааты киллэрбитинэн билиниллэр. * [[Атырдьах ыйын 14]] — Араарыллыы ынырыгын ахтар күн. 1946 сыллаахха бу күн урукку Британия Ииндийэтэ икки доминиоҥҥа араарыллыбыта: Билиҥҥи Ииндийэ уонна Пакистаан (кэлин Пакистаантан Бангладеш арахсыбыта). Бу араарыллыы түмүгэр элбэх ыал төрүт сирдэриттэн көһөргө күһэллибиттэрэ, элбэх киһи атааннаһыы кэмигэр өлбүттэрэ. * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ]]. Британияттан 1947 сыллаахха * [[Атырдьах ыйын 20]] — Манипури тылын күнэ. Дойду официальнай тылларын испииһэгэр киирбит күнүгэр бэлиэтииллэр. * [[Атырдьах ыйын 29]]: **Спорт күнэ **Телугу тылын күнэ * [[Балаҕан ыйын 5]] — [[Учуутал күнэ]] (''[[Радхакришнан Сарвепалли]]'' төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр) * [[Балаҕан ыйын 14]] — [[Хинди]] тыл күнэ. 1949 сыллаахха үс сыллаах мөккүөр кэнниттэн хинди Ииндийэҕэ ил тыла буолбута (соҕуруу штааттар ааҥыл тылын туруорсубуттара) * [[Балаҕан ыйын 17]] — Махараштра — Маратвада босхолонуутун күнэ * [[Алтынньы 8]] — Халлаан сэбилэниилээх күүстэрин күнэ * [[Алтынньы 9]] — Дипломат сулууспатын күнэ * [[Алтынньы 17]] — Сыыппара уопсастыбатын күнэ * [[Алтынньы 21]] — Ииндийэ полициятын кэриэстэбил күнэ * [[Алтынньы 26]] {{Флагификация|Джамму уонна Кашмир}} — Холбоһуу күнэ * [[Алтынньы 30]] — Тевар Джаянти. Пасумпон Мутурамалинга Тевар диэн уопсастыбаннай диэйэтэл төрөөбүт күнүн (1908-1963) тевардарбыт диэн ааттанар, Тамил Наду диэн Ииндийэ соҕуруу өттүгэр баар сиртэн төрүттээх дьон бэлиэтииллэр. Официальнай бырааһынньык буолбатах эрээри, сорох оскуолалар, тэрилтэлэр өрүүллэр * [[Алтынньы 31]] — Сомоҕолоһуу күнэ === Сэтинньи === * [[Сэтинньи 1]] (дойду хотугулуу-илин өттүгэр бэлэиэтэнэр) — Чаванг Кут * [[Сэтинньи 1]] ** (Чхаттисгарх) — Чхаттисгарх Раджётсава ** (Карнатака) — Карнатака Раджотсава ** (Керала) — Керала күнэ * [[Сэтинньи 5]] (Карнатака) — Канака Даса күнэ. Канака Даса (1509–1609) — аатырбыт композитор, каннада тылынан суруйбут бэйиэт, бөлөһүөк уонна мусукаан, бу күн төрөөбүт эбит * [[Сэтинньи 7]] (лотха-нага омуктарга) — Тоху Эмонг * [[Сэтинньи 9]] ([[Уттаракханд]]) — Уттаракханд күнэ. Бу Ииндийэ хотугу штаата, уруккута туспа судаарыстыба (823–1804 сс. Гархвал хоруоллук, 1816–1947 сс. Техри Гархвал княжество-дойду) Уттар Прадеш штаакка уобалас быһыытынан киирэрэ. 2000 сыллаахха хас да сыллаах, хаан тохтуулаах иҥин туруулаһыы кэнниттэн, бу күн туспа штаат (Ииндийэ иһинэн судаарыстыба) буолбута * [[Сэтинньи 11]] — Үөрэх күнэ. Дойду бастакы үөрэҕин миниистирин [[Абул Калам Азад]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр * [[Сэтинньи 14]] — [[Оҕолор күннэрэ (Ииндийэ)|Оҕолор күннэрэ]]. Оҕо үөрэнэригэр улахан болҕомтону биэрбит Ииндийэ салайааччыта [[Джавахарлал Неру]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтииллэр * [[Сэтинньи 17]] (Одиса штаат) — Британия бас билиитин утары хамсааһын салайааччыта [[Лала Ладжпат Рай]] (1865–1928) өлбүт күнэ. Бу «Пенджаб хахайа» диэн ааттаммыт киһи эйэлээх демонстрация кэмигэр полиция бааһырдыбытыттан сылтаан өлбүтэ * [[Сэтинньи 19]] (Уттар-Прадеш) — Толук буолбут дьон күнэ * [[Сэтинньи 24]] ** Ассам штат, — Лачит Дивас (Лачит күнэ). Лачит Борпхукан (1622-1672) Ахам саарыстыба (билиҥҥи Ассам) полководеһа этэ, Улуу Моҕуоллар аармыйаларын бу күн тохтоппута, дойдутун көмүскээбитэ. ** {{Флагификация|Индия}} — Тегх Баһадур гуру кэриэстэбилин күнэ. Сикх итэҕэлин төрүттээбит уон гурулартан тохсустара. Улуу Моҕуоллар былааска кэлэн 1675 сыллаахха бу күн төбөтүн быспыттара. Ииндийэҕэ сикхтэр уонна мусульмаан буолбатахтар бу киһи хорсун быһыытын өрө туталлар, мусульмааннар баһылыылларын утарар сиимбэл быһыытынан туһаналлар * [[Сэтинньи 26]] — Конституция күнэ === Ахсынньы === * [[Ахсынньы 4]] — Байыаннай флот күнэ * [[Ахсынньы 7]] — Сэбилэниилээх күүстэр былаахтарын күнэ. * [[Ахсынньы 16]] — Кыайыы күнэ. [[Индира Ганди]] дойдуну салайар кэмигэр 1971 сыллаахха 93000 киһилээх Пакистаан аармыйата бэриммит, Бангладеш туспа барыытын туһугар Пакистаанныын сэрии түмүктэммит * [[Ахсынньы 19]] (Гоа) — Гоа босхолонуутун күнэ. Ииндийэ Гоа штаата 1961 сыллаахха Португалия 450 сыллаах салайыытыттан босхоломмут. * [[Ахсынньы 22]] — Математика күнэ * [[Ахсынньы 23]] ([[Уттар Прадыш|Уттар Прадеш]]) — Кисан Дивас * [[Ахсынньы 25]] — Үчүгэй салайыы күнэ. 2014 сыллаахха Нарендра Моди бырабыыталыстыба дьон иннигэр эппиэтинэстээҕэр болҕомто тардаары бу күнү урукку премьер-миниистирдии сылдьыбыт Атала Бихари Ваджпаи төрөөбүт күнүгэр бэлиэтииргэ уураах таһаарбыта [[Категория:Ииндийэ]] [[Категория:Муус устар 24]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] qkhrj4khstcnczd979pcitgb5o2tf46 0 56371 428229 428207 2026-05-09T01:16:58Z Ojkhol 24881 /* Тохсунньу */ 428229 wikitext text/x-wiki [[Япония]] бэлиэ күннэрэ. === Тохсунньу === * [[Тохсунньу 3]] — Тамасесери бэстибээл күнэ. * [[Тохсунньу 5]] — [[Джома Синдзи]]. Камакура куоракка ыытыллар мацурилартан (бэстибээллэртэн) биирдэстэрэ. Куһаҕан тыыны куттууллар, оҕунан ытыалыыллар * [[Тохсунньу 7]] — Сэттэ от бэстибээлэ (Нанакуса-но сэкку). Бу былыргы үгэс Японияҕа [[Кытай]]тан кэлбит. Сэттэ оттоох рис хааһыны сииллэр, оччоҕо уһун олохтонуохпут, чэгиэн туруктаныахпыт, куһаҕаны үүрүөхпүт диэн итэҕэйэллэрэ * [[Тохсунньу 11]] — Кагами-бираки (аһаҕас сиэркилэ) — Күн таҥарата сиэркилэ көмөтүнэн босхоломмут күнэ. Аныгы Японияҕа үтүө мөкүнү, сырдык хараҥаны кыайыытын бэлиэтиир. === Олунньу === * [[Олунньу 3]] — [[Сэцубун]]. * [[Олунньу 4]] — Риссюн — Саас саҕаланыыта (Саҥа дьыл) * [[Олунньу 7]] — Хотугу сирдэр күннэрэ * [[Олунньу 11]] — Ил олохтоммут күнэ * [[Олунньу 18]] — Амами арыыларын түөлбэ тылын күнэ. Рюкю тыллара диэн ааттанар түөрт тыл баар, Амами арыыларын тыла олортон ордук хотугу сытааччылара. Урут дьоппуон тылыттан улахан уратылаахтара, атын дьоппуоннары өйдөөбөттөрө, билигин саҥарар киһи аҕыйаан, тыла-өһө дьоппуон тылыгар чугаһаан "хортуоска тыла" диэн (ол аата тыалар тыллара) сэнэбиллээхтик ааттанар, судаарыстыба атын тыл диэбэт, дьоппуон тылын түөлбэ тылынан билинэр. * [[Олунньу 22]] — [[Куоска күнэ]] * [[Олунньу 23]] — [[Нарухито]] импэрээтэр төрөөбүт күнэ * [[Олунньу 25]] — Китано Байка-сай эбэтэр «Слива тыллыытын күнэ» === Саас === * [[Кулун тутар 3]] — [[Хинамацури]] — кыргыттар эбэтэр куукулалар күннэрэ. * [[Кулун тутар 12]] — О-мидзутори мацури (Нара куорат), кудуктан ууну таһаарыы күнэ<ref>[http://nippon-history.ru/books/item/f00/s00/z0000002/st043.shtml Краткий календарь японских праздников [1990 Маркарьян С.Б., Молоднякова Э.В. - Праздники в Японии. Обычаи, обряды, социальные функции&#93]</ref> * [[Кулун тутар 13]] — Касуга-мацури, Япония сүрүн бэлиэ күннэриттэн биирдэстэрэ, XIII үйэттэн биллэр. * [[Кулун тутар 14]] (уонна атын Азия дойдулара) — [[Үрүҥ күн (Япония)|Үрүҥ күн]], Валентин күнүн кэнниттэн биир ый буолан баран бэлиэтэнэр, ол күн бэлэх ылбыттар бэлэхтээбит дьоҥҥо хоруйдаан аны бэйэлэрэ бэлэх оҥороллор. 1978 сыллаахтан Японияҕа бэлиэтэнэр буолбут, кэлин атын дойдуларга тарҕаммыт * [[Кулун тутар 15]] — [[Хонэн-мацури|Өлгөм сыл күнэ]] * [[Кулун тутар 21]] — Сааскы күн тэҥнэһиитэ. * [[Кулун тутар 27]] — Сакура тыллыытын күнэ * [[Муус устар 1]] — [[Мияко одори]] (үҥкүү сааскы бэстибээлэ) * [[Муус устар 17]] — Оҕо көмүскэлин күнэ<ref name="1tv_">{{cite web|url=http://www.1tv.ru/sprojects_utro_video/si33/v79|title=Живые драгоценности. 100 лет подвигу. Нелегальные иммигранты. Редкая болезнь. День защиты детей в Японии|publisher=1tv.ru|author=|date=|description=День защиты детей в Японии|lang=ru|accessdate=2012-04-18|archiveurl=|archivedate=}}</ref>. * [[Муус устар 18]] — Айааччылар күннэрэ * [[Муус устар 29]] — [[Сёва күнэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/259/ День Сёва в Японии — 29 апреля. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref> * [[Ыам ыйын 3]] — Конституция күнэ (1948 сыллаахха бастаан бэлиэтээбиттэр) * [[Ыам ыйын 4]] — Күөх от-мас күнэ. (みどりの日, Midori no Hi). Көмүс сэттиэлэ (Огон Шукан, 黄金週間) — Японияҕа муус устар 29-тан ыам ыйын 5 күнүгэр диэри бэлиэтэнэр судаарыстыба бырааһынньыктарыттан биирдэстэрэ. Бастаан урукку импэрээтэр төрөөбүт күнүн атын импэрээтэр бүрүстүөлгэ олорбутун кэннэ маннык ааттаабыттар (урукку импэрээтэр оту-маһы сөбүлүүрүн кэриэстээн), онтон Көмүс сэттиэлэни уһатар соруктаах отой да атын күҥҥэ көһөрбүттэр. * [[Ыам ыйын 5]] — Танго но сэкку (эбэтэр Аямэ-но-хи — баҕа батаһын күнэ). Былыргыттан ыраахтааҕы дьиэтигэр ыытыллар Госэкку диэн ааттанар 5 сиэртэн биирдэстэрэ * [[Ыам ыйын 5]] — Оҕо күнэ. [[Кэриэйэ Өрөспүүбүлүкэтэ|Соҕуруу Кэриэйэ]]ҕэ эмиэ бу күн бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 15]] — [[Аой-мацури]], [[Мальва|мальва]] бэстибээлэ * [[Ыам ыйын 17]] — [[Тосегу]] бэстибээл ([[паланкин]]нар икки күннээҕи параадтара) <ref>[https://100mt.ru/japan/festivali-yaponii/ Традиционные праздники и фестивали в Японии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030094805/https://100mt.ru/japan/festivali-yaponii/ |date=2020-10-30 }}</ref> * [[Ыам ыйын 27]] — Байыаннай байҕал флотун күнэ === Сайын === * [[Бэс ыйын 10]] — Чаһы күнэ <ref>[https://ru.theoutlook.com.ua/news/730/den-chasov-v-yaponii.html День часов в Японии. | OUTLOOK]</ref> * [[От ыйын 7]] — [[Танабата (бэстибээл)|Танабата]] диэн таптал бэстибээлэ (урукку аата Сулус бэстибээлэ) ыытыллар. Үһүйээн быһыытынан, бу эрэ түүн таптаспыт сулустар көрсөр кыахтаахтар эбит. * [[От ыйын 10]] — [[Натто]] күнэ ([[соя|сояттан]] оҥоһуллар ас-үөл) * [[От ыйын 13]] — {{нихонго|[[Обон]]|お盆}} эбэтэр {{нихонго|Бон|盆}}, өлбүттэри ахтан ааһар күн ([[от ыйын 16]] диэри). [[Буддизм|Буддистар]] бу үс күн тухары өлбүттэр дьиэлэригэр таарыйан ааһаллар диэн итэҕэйэллэр. Бон одори диэн үҥкүү сиэрэ-туома толоруллар. * [[От ыйын 17]] — Гион Мацури (Gion Matsuri) * [[От ыйын 19]] — Дьахтар-миниистирдэр күннэрэ <ref>ru.qwe.wiki/wiki/Masa_Nakayama</ref> * [[Атырдьах ыйын 6]] — аан дойдуга '''Хиросима күнэ''' бэлиэтэнэр. Ядернай сэрии сэбин бобуу аан дойдутааҕы күнэ<ref>[http://ria.ru/spravka/20130806/954277544.html День Хиросимы — Всемирный день борьбы за запрещение ядерного оружия]</ref> * [[Атырдьах ыйын 9]] — Куустуһуу күнэ * [[Атырдьах ыйын 11]] — Хайа күнэ. 2014 сыллаахха Япония түмэнэ бу күнү 2016 сыллаахтан бэлиэтиир туһунан сокуон ылыммыта. Онно дьоппуон култууратыгар далай уонна хайа ураты суолталаахтара ыйыллыбыт. * [[Атырдьах ыйын 13]] — [[Обон (Япония)|Обон]] саҕаланар — өлбүттэри ахтар сиэр-туом (атырдьах ыйын 13—15 күннэрэ). === Күһүн=== * [[Балаҕан ыйын 9]] — [[Хризантема күнэ (Япония)|Хризантема күнэ]] эбэтэр Кику-но-Секку * [[Балаҕан ыйын 18]] — [[Окинава]] арыы олохтоохторун түөлбэ тылларын күнэ * [[Балаҕан ыйын 23]] — Сюбун-но-хи диэн күн-түүн күһүҥҥү тэҥнэһиитин күнэ. Бу күн дьон өбүгэлэрин уонна өлбүттэри кэриэстииллэр. * [[Алтынньы 9]] — Такаяма Күһүҥҥү бэстибээлэ * [[Алтынньы 13]] (Сикокучуо, Эхимэ провинция) — Дои тайкомацури (алтынньы 13–15), үүнүү өлгөм буоларыгар сиэр-туом толороллор * [[Алтынньы 22]] (Киото) — Дзидай Мацури. 1868 сыллаахха Япония киин куоратынан Токио буолбутугар, импэрээтэр, кини аймахтара, чаҕардара уонна тыһыынчанан чунуобунньуктар Киототтан көһүүлэрин сиэрэ-туома оҥоһуллубут. Бу күн сыл ахсын Киото куоракка дьон былыргылыы таҥнан баран ол көһүүнү үтүктэллэр * [[Сэтинньи 1]] — Бэйэни көмүскэнии күүстэрин күнэ * [[Сэтинньи 3]] — [[Култуура]] күнэ * [[Сэтинньи 15]] — Сити-го-сан («сэттэ-биэс-үс»). Биэс уонна үс саастаах уолаттары, сэттэ уонна үс саастаах кыргыттары кимоно эбэтэр атын мааны таҥаһы таҥыннаран синто храмыгар илдьэллэр уонна сиэр-туом толороллор. Бу бырааһынньык оҕо улаатар кэмин биир улахан олуга буолар. * [[Сэтинньи 23]] — Үлэ иһин махтал күнэ * [[Сэтинньи 28]] — Хоонко. Буддизм Япониятааҕы салаата [[Дзёдо Синсю]] (шин буддизм) бу күн бэйэтин олохтооччутун Синран Шонины ахтар. === Ахсынньы === * [[Ахсынньы 8]] ** Бодхи күнэ ([[Будда]] өйүн сырдааһынын күнэ) ** (Киото уонна Кансай эрэгийиэннэргэ) — Хари-Куйо. Тостубут иннэ күнэ, бу күн иистэнэр сатабылы тупсарыы күнүнэн ааҕаллар, синтоистар уонна буддистар ол туһугар таҥараҕа үҥэллэр. Канто эрэгийиэҥҥэ олунньу 8 күнүгэр бэлиэтииллэр. * [[Ахсынньы 14]] — Түөрт уон сэттэ ронины ахтар-саныыр күн. Бу күн Сэнгаку-дзи диэн Токиоҕа баар таҥара дьиэтигэр көмүллэ сытар даймену уонна кини рониннарын ахталлар. Бу XVIII үйэҕэ буолбут түбэлтэни дьоппуоннар бэриниилээх буолуу холобурун быһыытынан былыргыттан билинэллэр * [[Ахсынньы 21]] эбэтэр [[ахсынньы 22]] — [[Күн туруута|Күн туруутун]] кэмигэр илиҥҥи дойдуларга тэриллэр [[Дунчжи]] бэстибээл. Инь уонна Янь бөлүһүөпүйэтигэр хараҥа уонна сырдык алтыһыылырагыр суолталаах күн быһыытынан бэлиэтэнэр. Үксүн дьон аймахтарын кытта бэлиэтииллэр * [[Ахсынньы 23]] — Сынньалаҥҥа олорор импэрээтэр төрөөбүт күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Омисока == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Япония]] k8adn0ca73vadtb4o4net5hf6qnokc8 0 56373 428247 428080 2026-05-09T01:31:06Z Ojkhol 24881 428247 wikitext text/x-wiki [[Грузия]] бэлиэ күннэрэ * [[Тохсунньу 14]] — Былаах күнэ. 2004 сыллаахха 500-чэ сыл туттуллубакка сылдьыбыт биэс кириэстээх былыргы былаах Грузия былааҕа буолбут * [[Олунньу 25]] — Сэбиэскэй оккупация күнэ * [[Кулун тутар 3]] — [[Ийэ күнэ]] * [[Кулун тутар 21]] — Пограничник күнэ * [[Муус устар 9]] — Дойду сомоҕолоһуутун күнэ * [[Муус устар 14]] — Төрөөбүт тыл күнэ * [[Муус устар 15]] — Таптал күнэ * [[Муус устар 30]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Ыам ыйын 6]] — Георгий Победоносец күнэ, Полиция күнэ * [[Ыам ыйын 14]] — Тамароба ([[Тамара (Грузия ыраахтааҕыта)|Тамара ыраахтааҕыны]] ахтар күн)<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/1389 Тамароба в Грузии — 14 мая.]</ref> * [[Ыам ыйын 23]] — [[Симон Кананит]] Апостол күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2517/ День святого Апостола Симона Кананита в Грузии — 23 мая.]</ref> * [[Ыам ыйын 26]] — [[Грузия тутулуга суох буолуутун күнэ|Тутулуга суох буолуу күнэ]]. 1918 сыллаахха бастакы өрөспүүбүлүкэ төрүттэммит күнүгэр бэлиэтэнэр * [[Бэс ыйын 1]] — Нинооба * [[От ыйын 16]] — Гергетоба ([[Таҥараҕа таптал күнэ]]). Гергети сэлиэнньэҕэ баар былыргы сыаркапка ордук далааһыннаахтык бэлиэтииллэр * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Дидгороба]] (Дидгор күнэ). 1121 сыллаахха бу күн Давид IV Тутааччы баһылыктаах [[грузиннар]] уонна кинилэр союзниктара кыпчаактар Тбилиситтэн чугас Дидгори хайа анныгар мусульмааннар сэриилэрин кыайбыттар. Бу кэмтэн Грузия Көмүс үйэтэ саҕаламмыта. * [[Алтынньы 14]] — Мцхетоба (Мцхети куоракка баар Светисховели таҥара дьиэтигэр итэҕэлгэ сыһыаннаах сиэр-туом ыытыллар, дойдуга өрөбүл күн) * [[Сэтинньи 23]] — Гиоргоба (Сибэтиэй Георгий күнэ) == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Грузия]] b4r45cshk4c0ieo4fobux02p22iio7y 0 56391 428286 427684 2026-05-09T04:31:34Z Ojkhol 24881 428286 wikitext text/x-wiki [[Латвия]] бэлиэ күннэрэ. * [[Тохсунньу 20]] — Баррикадалары көмүскээччилэр кэриэстэбиллэрин күнэ (1991) * [[Кулун тутар 16]] — [[Латыш легионердарын ахтар күн|Легионердары ахтан ааһар күн]] * [[Ыам ыйын 1]] — [[Конституция]] күнэ * [[Ыам ыйын 4]] — Тутулуга суох буолуу сөргүтүллүбүт күнэ * [[Ыам ыйын 17]] — Баһаарынай уонна быыһааччы күнэ * [[Бэс ыйын 14]] — Хомуньуустар репрессияларыгар толук буолбут дьону ахтар күн<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2231/ День памяти жертв коммунистического террора в Латвии и Эстонии — 14 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref> * [[Бэс ыйын 23]] — [[Лиго күнэ]] * [[Бэс ыйын 24]] — Ян күнэ * [[Атырдьах ыйын 11]] — [[Латвия көҥүлүн иһин охсуспуттары ахтар күн]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2199/ День памяти бойцов за свободу Латвии — 11 августа. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref> * [[Атырдьах ыйын 14]] — [[Рига]] куорат күнэ (Riga's Svetki)<ref>[https://www.rigassvetki.lv/2020/ru Событие - Rīgas svētki 2020 oficiālā mājas lapa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200928034034/https://www.rigassvetki.lv/2020/ru |date=2020-09-28 }}</ref> * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 22]] — Балттар сомоҕолоһууларын күнэ. * [[Сэтинньи 11]] — [[Лачплесис күнэ]]. Лачплесис диэн латыш эпоһын дьоруойа, ийэ дойдуну көмүскээһин сиимбэлэ * [[Сэтинньи 18]] — Тутулуга суох буолуу күнэ. Арассыыйа импиэрийэтиттэн 1918 сыллаахха * [[Ахсынньы 21]] — [[Күн туруута|Күн туруутун]] кэмигэр [[Зиемассветки]] күнэ (былыргы Латвия) == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Латвия]] 63e6r35lnfsgao4ql6hek34vzpirfp6 0 56404 428270 428175 2026-05-09T04:15:30Z Ojkhol 24881 428270 wikitext text/x-wiki [[Беларусь]] бэлиэ күннэрэ * [[Тохсунньу 5]] — Социальнай көмүскэл үлэһиттэрин күнэ * [[Тохсунньу 19]] — Быыһыыр сулууспа үлэһитин күнэ * [[Олунньу 15]] ({{Флагификация|Россия}} эмиэ бэлиэтиир) — Интернационалист буойуттар кэриэстэбиллэрин күнэ * [[Олунньу 21]] — Сири оҥоруу уонна картография-геодезия сулууспатын үлэһитин күнэ * [[Олунньу 23]] — Аҕа дойду көмүскээччитин уонна сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Кулун тутар 4]] — Милиисийэ күнэ * [[Кулун тутар 15]] — [[Конституция Белоруссия Конституцията|Конституция]] күнэ * [[Кулун тутар 18]] — Өрөспүүбүлүкэ ис сэриилэрин күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/1284/ День внутренних войск Беларуси — 18 марта. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref> * [[Кулун тутар 25]] — Көҥүл күнэ * [[Муус устар 2]] (Арассыыйаҕа эмиэ бэлиэтэнэр) — [[Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ|Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ]]. Бу күн 1996 сыллаахха Белоруссия уонна Арассыыйа туһунан сөбүлэҥҥэ илии баттаммыт. * [[Муус устар 8]] ({{Флагификация|Россия}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Байыаннай комиссариаттар күннэрэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/794/7 День сотрудников военных комиссариатов — 8 апреля]</ref>. * [[Муус устар 12]] ({{Флагификация|Россия}} эмиэ бэлиэтиир) — Космонавтика күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Бэчээт күнэ (урукку аата ''Сэбиэскэй бэчээт күнэ'') * [[Ыам ыйын 7]] — Арассыыйаҕа, Арменияҕа, Белорусияҕа Араадьыйа күнэ. * [[Ыам ыйын 28]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Бэс ыйын 5]] — [[Евфросиния Полоцкая|Евфросиния Полоцкаяны]] ахтан ааһар күн * [[Бэс ыйын 22]] — [[Кутурҕан күнэ]], 1941 сыллаахха [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ]] саҕаламмыт * [[Бэс ыйын 26]] — Прокуратура үлэһиттэрин күнэ<ref>[https://mag.relax.by/prazdnik/professional/10345871-deny-rabotnika-prokuratury-v-belarusi/ День работника прокуратуры в Беларуси 2016. 26 июня — День прокуратуры<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. * [[От ыйын 3]] — Тутулуга суох буолуу күнэ. 1996 с. дойдуга буолбут референдум быһаарыытынан бу күнү 1944 сыллаахха [[Минскай|Минскэй]] куорат ньиэмэс оккупааннарыттан босхоломмут күнүгэр бэлиэтиир буолбуттара (бу иннинэ бу күнү ''Минскэй күнэ'' диэн аатынан бэлиэтииллэрэ) * [[От ыйын 21]] — Зажинки (Казаан иконата 1579 сыллаахха көстүбүт күнүн илиҥҥи славяннар бэлиэтиир буолбуттар)<ref>[https://www.sb.by/articles/starinnyy-obryad-zazhinki-proveli-v-ozertse.html Старинный обряд «Зажинки» провели в Озерце]</ref> * [[От ыйын 25]] — Баһаарынай сулууспа күнэ * [[Атырдьах ыйын 2]] — Десантниктар күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 23]] — Статистика үлэһиттэрин күнэ. * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 15]] — Бибилэтиэкэлэр күннэрэ * [[Балаҕан ыйын 17]] — Норуот сомоҕолоһуутун күнэ<ref>{{cite web|url = https://www.belta.by/president/view/v-belarusi-uchredili-den-narodnogo-edinstva-444876-2021/ |title = В Беларуси учредили День народного единства |lang = ru |publisher = [[БелТА]] |date = 2021-06-07 |accessdate = 2021-06-07 }}</ref> * [[Балаҕан ыйын 20]] — Таможенник күнэ<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazaby/org459/sbor7/text6442.htm Указ Президента Республики Беларусь от 20 сентября 1996 г. № 372 «Об установлении праздника — Дня таможенника»]</ref> * [[Алтынньы 6]] — Архивист күнэ * [[Алтынньы 14]] — Ийэ күнэ * [[Алтынньы 15]] — Фармацевтика уонна микробиология бырамыысыланнаһын үлэһиттэрин күнэ. * [[Алтынньы 25]] — Миэлиҥсэһиттэр бырааһынньыктара * [[Сэтинньи 2]] — Дзяды. Өлбүттэри кэриэстиир күн ([[Католик Таҥара дьиэтэ|Рим католик сыаркаба]], англиканство) * [[Сэтинньи 5]] — Байыаннай чуҥнааччы (разведчик) күнэ * [[Сэтинньи 7]] — [[Өктөөп өрөбөлүүссүйэтэ|Өктөөп өрөбөлүүссүйэтин]] күнэ * [[Сэтинньи 19]] — Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ * [[Ахсынньы 17]] — Беларусь киинэтин күнэ * [[Ахсынньы 20]] — Судаарыстыбаннай уонна национальнай куттала суох буолуу үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 22]] — Энергетик күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Беларусь]] s550xupr74fegsmt7fr4ebc52gg22vx 0 56412 428241 428114 2026-05-09T01:26:47Z Ojkhol 24881 428241 wikitext text/x-wiki [[Литва]] бэлиэ күннэрэ * [[Тохсунньу 1]] — Литва былааҕын күнэ. * [[Тохсунньу 13]] — Көҥүлү көмүскээччилэри кэриэстиир күн (1991) * [[Олунньу 16]] — Судаарыстыбаннас сөргүтүллүүтүн күнэ (Арассыыйаттан уонна Германияттан 1918 сыллаахха) * [[Кулун тутар 4]] — [[Казюк]] эбэтэр Казюкас дьаарбаҥката * [[Кулун тутар 11]] — [[Литваҕа тутулуга суох буолуутун сөргүтүү күнэ|Тутулуга суох буолууну сөргүтүү күнэ]] (1990) * [[Кулун тутар 16]] — Кинигэ таһааччылары ({{lang-lit|knygnešys}}, элб.ахс.: knygnešiaĩ) ахтар күн. Литва тылынан тахсар кинигэ Арассыыйа импиэрийэтигэр 1864-1904 сылларга бобуулааҕа, ол үрдүнэн тылы туруулаһааччылар кистээн литва тылынан бэчээттэммит кинигэлэри тарҕаталлара * [[Ыам ыйын 7]] — Бэчээт, тыл уонна кинигэ төннүүтүн күнэ (Spaudos atgavimo, kalbos ir knygos diena). 1863—1864 сс. Польша өрө туруутун кэнниттэн Хотугулуу-Арҕаа кыраай генерал-күбүрүнээтэрэ К. П. Кауфман 1865 сыл балаҕан ыйын 6 (18) литовскай тылынан тахсар таһаарыылары боборго биркээстээбитэ. 40 тахса сыл буолан баран [[1904 сыл]] [[ыам ыйын 7]] күнүгэр Арассыыйа импиэрийэтин быраабыыталыстыбата литовскай тылынан бэчээти көҥүллүүргэ күһэллибитэ. * [[Ыам ыйын 15]] — Өрөспүүбүлүкэ күнэ, Тэрийэр мунньах күнэ * [[Бэс ыйын 14]] — Кутурҕан уонна эрэл күнэ * [[Бэс ыйын 24]] — Иван Купала * [[От ыйын 6]] — [[Миндовг]] хоруоналаммыт күнэ (Судаарыстыба күнэ) ([[1253]]); * [[От ыйын 15]] — [[Жальгирис]] аттынааҕы кыргыһыы күнэ ([[Грюнвальд кыргыһыыта]], [[1410]]) * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 22]] — Балттар сомоҕолоһууларын күнэ. * [[Балаҕан ыйын 23]] — Геноцид эмсэҕэлээччилэрин кэриэстэбил күнэ * [[Алтынньы 25]] — Сүрүн сокуон күнэ * [[Ахсынньы 24]] — Кучиос, ороһооспо киэһэ дьиэ кэргэн мустан бииргэ аһыыллар. Христианствоаҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта систимнээх. [[Категория:Литва]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] tju97y2956v77m6k6z4metlutaba9cr 0 56447 428245 424596 2026-05-09T01:29:59Z Ojkhol 24881 428245 wikitext text/x-wiki [[Узбекистаан]] бэлиэ күннэрэ. * [[Тохсунньу 14]] — Дойду көмүскээччилэрин күнэ * [[Ыам ыйын 9]] — Өйдөбүнньук уонна Сүгүрүйүү күнэ * [[Бэс ыйын 27]] — Бэччээт үлэһиттэрин күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2239/ День работников печати в Узбекистане — 27 июня.]</ref> * [[От ыйын 2]] — Узбекистан Өрөспүүбүлүкэтин дьаралыган ылыныы күнэ. * [[Атырдьах ыйын 31]] — Репрессиялар сиэртибэлэрин ахтан ааһар күн * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Узбекистан тутулуга суох буолуутун күнэ|Тутулуга суох буолуу күнэ]] * [[Алтынньы 1]] — Учуутал уонна уһуйааччы күнэ * [[Сэтинньи 6]] — [[Култуура]] үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 18]] — Дойду былааҕын күнэ * [[Ахсынньы 1]] {{Флагификация|Каракалпакстан}} ([[Узбекистан]]) — [[Каракалпак тылын күнэ]] * [[Ахсынньы 8]] — Конституция күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Узбекистаан бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] 6atq2l3cviinhqbcaujcgzmshie7v8d 0 56448 428284 428086 2026-05-09T04:30:22Z Ojkhol 24881 428284 wikitext text/x-wiki [[Азербайдьан|Азербайджан]] бэлиэ күннэрэ * [[Тохсунньу 20]] — Хара тохсунньу (1990 сыллаахха сэбиэскэй аармыйа [[Баку]]га киирэн өлөрбүт дьонун кэриэстииллэр) * [[Олунньу 2]] — [[Ыччат күнэ]] * [[Олунньу 11]] — Нолуок сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Олунньу 26]] — [[Ходжалы сиэртибэлэрин күнэ]]. * [[Кулун тутар 5]] — Физкультура уонна спорт күнэ * [[Кулун тутар 10]] — [[Азербайджан тыйаатыра|Дойду тыйаатырын күнэ]]<ref>{{Cite web |url=http://ru.apa.az/news/242506# |title=В Азербайджане учреждён День национального театра |accessdate=2014-03-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140310195427/http://ru.apa.az/news/242506# |archivedate=2014-03-10 |deadlink=yes }}</ref> * [[Кулун тутар 22]] ({{флагификация|Казахстан}}, {{флагификация|Албания}}, {{флагификация|Пакистан}}, {{флагификация|Туркменистан}}, {{флагификация|Иран}}, {{флагификация|Россия}} ([[Дагестан]], [[Башкорстостан]], [[Татарстан]] уо.д.а. эмиэ бэлиэтииллэр) — [[Наурыз]] * [[Кулун тутар 23]] — Тулалыыр эйгэ уонна айылҕа ресурсаларын министиэристибэтин күнэ * [[Кулун тутар 28]] — Азербайджан куттала суох буолуутун уорганнаырн күнэ * [[Кулун тутар 31]] — [[Азербайджан омук геноцидын күнэ]] * [[Муус устар 10]] — Тутааччы күнэ * [[Ыам ыйын 10]] — Сибэкки күнэ * [[Ыам ыйын 23]] — Экология уонна айылҕа хаһаастарын министиэристибэтин үлэһиттэрин күнэ <ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2197/ День работников Министерства экологии и природных ресурсов Азербайджана - 23 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref>; * [[Ыам ыйын 28]] — [[Өрөспүүбүлүкэ күнэ (Азербайджан)|Өрөспүүбүлүкэ күнэ]] (1918) * [[Бэс ыйын 2]] — Азербайджан гражданскай абыйаассыйатын күнэ * [[Бэс ыйын 5]] — Мелиоратор күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2176/ Календарь праздников]</ref>. * [[Бэс ыйын 18]] — Киһи быраабын күнэ * [[Бэс ыйын 20]] — Гаас үлэһиттэрин күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2198/ День работников газового хозяйства Азербайджана — 20 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref> * [[Бэс ыйын 24]] — Массыына оҥорор бырамыысыланнас күнэ * [[Бэс ыйын 26]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[От ыйын 2]] — Полиция үлэһиттэрин күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2213/ Азербайджан Полициятын үлэһиттэрин күнэ — 2 июля.</ref>. * [[От ыйын 9]] — [[Дипломатия үлэһиттэрин күнэ (Азербайджан)|Дипломатия үлэһиттэрин күнэ]] * [[От ыйын 22]] — [[Азербайджан дойдутун прессатын күнэ|Дойду прессатын күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 1]] — [[Азербайджан тыла|Азербайджан алпаабытын уонна тылын күнэ]]<ref>[http://1news.az/society/20090801093608648.html День азербайджанского алфавита и языка.]</ref> * [[Атырдьах ыйын 2]] — [[Азербайджан]] национальнай киинэтин күнэ * [[Атырдьах ыйын 18]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 15]] — Билии күнэ * [[Балаҕан ыйын 18]] — Национальнай дьүрүл күнэ * [[Балаҕан ыйын 20]] — [[Ниэп]] хостооччуларын күнэ * [[Балаҕан ыйын 27]] — [[Өлбүт сэрииһиттэри ахтыы күнэ (Азербайджан)|Өлбүт сэрииһиттэри ахтыы күнэ]]<ref>{{cite web|author=Б.Рустамбеков|url=http://interfax.az/view/821168|title=27 сентября в Азербайджане будет отмечаться «День памяти» погибших в карабахской войне|lang=ru|website=Интерфакс-Азербайджан|date=2020-12-02|access-date=2020-12-17|archive-date=2021-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225125036/http://interfax.az/view/821168|deadlink=no}}</ref>. * [[Алтынньы 1]] — Прокуратура үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 13]] — Азербайджан [[тимир суол]]ун үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 18]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (Сэбиэскэй Сойуустан, 1991) * [[Сэтинньи 9]] — Былаах күнэ * [[Сэтинньи 12]] — [[Азербайджан Өрөспүүбүлүкэтин Төрүт сокуонун күнэ|Төрүт сокуон күнэ]] * [[Сэтинньи 17]] — Национальнай саҥалыы сайдыы күнэ * [[Сэтинньи 22]] — Юстиция күнэ * [[Ахсынньы 6]] — Сибээс уонна информационнай технология министиэристибэтин үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 28]] — Албакаат күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Аан дойду [[азербайдьаннар]]ын биир санааланыыларын (солидарность) күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Азербайджан бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] 7ag00uihsidt5d1ed9hjokn2a2prq8m 0 56483 428263 428209 2026-05-09T02:03:40Z Ojkhol 24881 428263 wikitext text/x-wiki '''Греция бэлиэ күннэрэ''' * [[Тохсунньу 8]] — Гинайкратия, дьахтар күнэ * [[Тохсунньу 17]] — Патрас карнаваала — Греция сүүнэ бөдөҥ карнаваала, аан дойду бөдөҥ карнаваалларыттан биирдэстэрэ. Бэлиэтэммитэ 160-ча сыл буолбут. Былыргы итэҕэллэри кытта ситимнээх, сааһы аҕалар туомнары оҥороллоро. * [[Кулун тутар 25]] — [[Греция тутулуга суох буолуутун күнэ|Тутулуга суох буолуу күнэ]]. 1821 сыллаахха гириэктэр Осмаан импиэрийэтиттэн тутулуга суох буолуу иһин сэриини саҕалаабыттар * [[Ыам ыйын 19]] — [[Понт гириэктэрин геноцида|Понт гириэктэрин геноцидын]] толук буолбут дьонун ахтар күн. Осмаан импиэрийэтигэр олорбут гириэктэри Аан дойду бастакы сэриитин кэмигэр уонна кини кэнниттэн үүрбүттэрин-үтүрүйбүттэрин түмүгэр өлбүт дьону ахталлар * [[Ыам ыйын 21]] — [[Пировассия]] (уотунан хаамыы) <ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2157/ Пировассия — огнехождение в Греции - 21 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Алтынньы 27]] — Былаах күнэ * [[Алтынньы 28]] — [[Оха күнэ]]. 1940 сыллаахха фашистыы Италия ультиматумугар Греция "суох" («'Οχι») диэн хоруйдаабыта уонна бас бэриммэтин биллэрбитэ. * [[Сэтинньи 21]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Греция]] s6alnu59uw7cz37vesa4atb577etaa9 0 56484 428234 428047 2026-05-09T01:20:20Z Ojkhol 24881 428234 wikitext text/x-wiki '''Туркменистаан бэлиэ күннэрэ''' * [[Тохсунньу 12]] — Кэриэстэбил күнэ (1881 сыллааҕы [[Гек-Тепе кыргыһыыта|Гёк-Тепе (Күөх Төбө) кыргыһыытыгар]] охтубуттарга анаан). * [[Олунньу 19]] — Былаах күнэ * [[Кулун тутар 7]] — [[Туркменистан бэлиэ күннэрэ|Көлө уонна ситим үлэһиттэрин күнэ]]<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://turkmenportal.com/blog/10190|title=В Туркменистане учрежден День работников сферы транспорта и связи {{!}} Культура|author=turkmenportal|website=Туркменистан, интернет портал о культурной, деловой и развлекательной жизни в Туркменистане|access-date=2022-03-07|archive-date=2022-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307150208/https://turkmenportal.com/blog/10190|deadlink=no}}</ref>. * [[Кулун тутар 22]] ({{флагификация|Казахстан}}, {{флагификация|Албания}}, {{флагификация|Азербайджан}}, {{флагификация|Пакистан}}, {{флагификация|Иран}}, {{флагификация|Россия}} ([[Дагестан]], [[Башкорстостан]], [[Татарстан]] уо.д.а. эмиэ бэлиэтииллэр) — [[Наурыз]] * [[Ыам ыйын 18]] — Барҕарыы, сомоҕолоһуу уонна [[Махтумкули Фраги]] күнэ * [[Ыам ыйын 25]] — [[Ашхабад|Ашхабад күнэ]]<ref>{{Cite web |url=http://turkmenistan.gov.tm/?id=4105 |title=На заседании Президент Туркменистана также подписал Указ, учреждающий День города Ашхабада, который будет отмечаться ежегодно 25 мая. |accessdate=2013-05-25 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304170600/http://turkmenistan.gov.tm/?id=4105 |deadlink=yes }}</ref>. * [[Бэс ыйын 12]] — Билим күнэ <ref>[http://gundogar-news.com/index.php?category_id=6&news_id=8569#:~:text=12%20%D0%B8%D1%8E%D0%BD%D1%8F%20%D0%B2%20%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B5%20%D0%BE%D1%82%D0%BC%D0%B5%D1%87%D0%B0%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F,%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B8%20%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B%2C%20%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B9 В Туркменистане отмечают День науки | Наука и образование | Гундогар]</ref> * [[Бэс ыйын 26]] — Прокуратура үлэһиттэрин күнэ<ref>{{Cite web |url=http://turkmenistan.gov.tm/?id=14795 |title=Золотой век<!-- Заголовок добавлен ботом --> |accessdate=2020-06-26 |archive-date=2020-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629032551/http://turkmenistan.gov.tm/?id=14795 |deadlink=yes }}</ref>. * [[Бэс ыйын 27]] — Култуура уонна ускуустуба күнэ, ону таһынан [[Махтумкули Фраги]] күнэ * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 12]] — [[Рухнама]] күнэ<ref>[http://www.turkmenistan.ru/ru/articles/37792.html Туркменистан празднует День Рухнама]</ref> * [[Балаҕан ыйын 27]] — Тутулуга суох буолуу күнэ. 1991 сыл алтынньы 27 күнүгэр Туркменистааҥҥа тутулуга суох буолуу туһунан сокуон ылыныллыбыта (ССРС өрөспүүбүлүкэлэриттэн бүтэһиктэр ахсааннарыгар), сыл ахсын ол күн бэлиэнэрэ, ол эрээри 2018 сыллаахтан биир ыйынан эрдэ бэлиэтэнэр буолбута. * [[Алтынньы 6]] — Кэриэстэбил күнэ. 1948 сыллааҕы сир хамсааһынын сиэртибэлэрин ахтар күн * [[Алтынньы 27]] — Тутулуга суох буолуу күнэ * Сэтинньи тиһэх баскыһыанньата (24-30 сэтинньи) — Урожай күнэ * [[Сэтинньи 25]] — Үүнүү бырааһынньыга * Ахсынньы бастакы бээтинсэтэ ([[Ахсынньы 1]]—[[Ахсынньы 7]]) — Ыаллаһыы күнэ (День добрососедства) * [[Ахсынньы 12]] — Нейтралитет күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] 6h6yjbno9gknwqrduxqr2306a0gpmko 0 56498 428294 426665 2026-05-09T09:51:42Z Sauit 26795 истиил уонна эбии 428294 wikitext text/x-wiki {{Буолуохтаах түбэлтэ|дата=2026 ыам ыйын 12—16 күннэрэ}}{{Infobox Song Contest|name=Eurovision|year=2026|theme=«United By Music»|logo=Eurovision 2026 heart - Austria.svg|size=70px|host=[[Билэ:ORF logo.svg]] [[ORF]]|entries=35|venue={{флаг|Австрия}} [[Австрия]], [[Вена]], «Винер-Штадтхалле»|semi1=2026 ыам ыйын 12 күнэ|semi2=2026 ыам ыйын 14 күнэ|final=2026 ыам ыйын 16 күнэ|return={{ESC|Болгария||h}}<br>{{ESC|Молдова||h}}<br>{{ESC|Румыния||h}}|director={{флаг|Великобритания}} Мартин Грин|exsupervisor={{флаг|Великобритания}} Мартин Грин|withdraw={{ESC|Ирландия||h}}<br>{{ESC|Исландия||h}}<br>{{ESC|Испания||h}}<br>{{ESC|Нидерланды||h}}<br>{{ESC|Словения||h}}|exproducer={{флаг|Эстония}} Герт Карк}} '''«Eurovision-2026» ырыа күрэҕэ''' ({{Lang-en|Eurovision Song Contest 2026}}; {{Lang-fr|Concours Eurovision de la chanson 2026}}; {{Lang-de|Eurovision Liedwettbewerb 2026}}) — 70-c «[[Eurovision]]» ырыа күрэҕэ. Бу күрэх [[Вена]] куоракка, «Wiener Stadthalle» диэн сценаҕа буолуоҕа. Eurovision-2026 икки полуфинааллардаах, ыам ыйын 12 уонна 14 күннэригэр, уонна финааллаах, ыам ыйын 16 күнүгэр. Бу ырыа күрэҕэ Дьобуруопа көрдөрөр-иһитиннэрэр сойууһунан ([[EBU]]) уонна Österreichischer Rundfunk ([[ORF]]) ыытыллар. [[Eurovision-2025|Былырыыҥҥы күрэххэ]] «Wasted Love» диэн [[JJ (ырыаһыт)|JJ]] ырыата кыайбытыттан сылтаан, Eurovision-2026 үһүстээн (урут [[Eurovision-1967|1967]] уонна [[Eurovision-2015|2015]] сыллардаахха) [[Австрия|Австрияҕа]] буолар. Күрэххэ 35 дойду кыттыаҕа, былырыынтааҕар икки дойдунан аҕыйах<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.eurovision.com/stories/35-broadcasters-70th-eurovision-song-contest-vienna/|title=35 broadcasters to compete at 70th Eurovision Song Contest in Vienna|date=2025-12-15|work=Eurovision.com|accessdate=2026-03-25}}</ref>. 2003 сыллаахтан саамай кыра кыттар дойду ахсаана. Болгария, Молдова уонна Румыния бу сыл күрэҕигэр төннүбүттэрэ, оттон Ирландия, Исландия, Испания, Нидерланды уонна Словения, Израиль кыттарыттан сылтаан, аккаастаммыттара уонна бойкуоттаабыттара. == Буолар миэстэтэ == [[Билэ:Wiener Stadthalle Aussen 2008.jpg|хаҥас|мини|«Wiener Stadthalle» — Eurovision-2026 буолар сирэ]] Былырыыҥҥы күрэххэ JJ кыайбытыттан сылтаан, 2026 сыллааҕы күрэх [[Вена|Венаҕа]], Австрия буолуоҕа. Eurovision ырыа күрэҕин Вена үһүстээн ыытар, 1967 уонна 2015 сыллааҕы ырыа күрэхтэрин кэнниттэн. Быйыл 16 тыһ. миэстэлэрдээх «Wiener Stadthalle» ыытар, урут 2015 сыллаахха бу арена эмиэ ыыппыта<ref>{{Cite web|url=https://eurovision.tv/story/eurovision-2026-vienna-host-city-70th|title=Eurovision 2026: Vienna is our Host City for the 70th|author=eurovision.tv|archiveurl=https://archive.today/20250820070056/https://eurovision.tv/story/eurovision-2026-vienna-host-city-70th|archivedate=2025-08-20|accessdate=2025-11-08|date=2025-08-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2025/aug/20/vienna-host-city-eurovision-song-contest-2026|title=Vienna announced as host city for Eurovision song contest 2026|author=Agence France-Presse|work=[[The Guardian]]|accessdate=2026-03-25|date=2025-08-20}}</ref>. Талыыга Венаттан ураты өссө Инсбрук кыттыбыта, куорат дьаһалтата «Olympiahalle Innsbruck» диэн аренаны таһаарбыттара<ref>{{Cite web|url=https://eurovoix.com/2025/06/11/eurovision-2026-innsbruck-city-council-approves-bid/|title=🇦🇹 Eurovision 2026: Innsbruck City Council Approves Bid to Host|author=Anthony Granger|work=Eurovoix.com|lang=en|accessdate=2026-03-25}}</ref>. == Кыттааччылар == «Eurovision» ырыа күрэҕигэр кыттарга Дьобуруопа көрдөрөр-иһитиннэрэр сойууска (EBU) дойду көрдөрөр-иһитиннэрэр хампаанньата толору чилиэнэ буолуохтаах, өссө ол хампаанньа «Eurovision» ситиминэн сатаан толору көрдөрүөхтээх диэн ирдэбиллээх. EBU сыл аайы бары ол сойууска киирэр хампаанньаларга ыҥырыы ыытар. 2025 сылын ахсынньы 11 күнүгэр EBU 35 дойду кыттарын биллэрбитэ<ref name=":0" />. Болгария, Молдова уонна Румыния бу сыл күрэҕигэр төннүбүттэрэ, оттон Ирландия, Исландия, Испания, Нидерланды уонна Словения, Израиль кыттарыттан сылтаан, аккаастаммыттара уонна бойкуоттаабыттара. Бу бойкуот 1970 сыллааҕар даҕаны улахан буолуон сөп, онно эмиэ биэс дойду кыттыбатаҕа, тоҕо диэтэххэ былырыыҥҥы күрэххэ түөрт дойду биир кыайылаах аатын ылбыттара<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/c9vjrg1nky0o|title=Boycotts and arguments - can the Eurovision Song Contest survive its biggest crisis?|author=Mark Savage уонна Ian Youngs|accessdate=2026-03-25|work=[[BBC]]|date=2025-12-05}}</ref>. === Күрэххэ төннүбүттэр === * {{ESC|Болгария}} — бастаан 2024 сыллаахха ахсынньы 17 күнүгэр, [[БНТ]] бэйэтин [[Twitter|X]]-акааунугар билиҥҥи вещатель салалтатыгар «Eurovision» ырыа күрэххэ кыттарга интириэс суоҕун биллэрбитэ<ref>{{Cite web|url=https://x.com/bg_eurovision/status/1869113700755660950|title=It's just that the current decision-making centers of the broadcasting entity don't like this show and therefore the final decision was against return for now or in the forseable future.|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241219202919/https://x.com/bg_eurovision/status/1869113700755660950|archivedate=2024-12-19}}</ref>, оттон 2025 сыллаахха алтынньы 31 күнүгэр төннөрүн биллэрбитэ<ref>{{Cite web|url=https://bnt.bg/news/balgariya-se-zavrashta-na-evroviziya-343372news.html|title=България се завръща на „Евровизия“|work=[[БНТ]]|lang=bg|date=2025-10-31|accessdate=2026-03-25}}</ref>. * {{ESC|Молдова}} — * {{ESC|Румыния}} — === Күрэхтэн аккаастаммыттар === === Табыллыбатах дисквалификация === === Табыллыбатах дебюттар === === Былыр кыттыбыт ырыаһыттар === * {{ESC|Грузия|3=}}: Bzikebi — «[[Junior Eurovision-2008]]» — бастакы миэстэ. * {{ESC|Молдова}}: Алена Мун — «[[Eurovision-2013]]» — 11 миэстэ. * {{ESC|Польша}}: Алиция — «[[Eurovision-2020]]» — күрэх буолбатаҕа. * {{ESC|Сан-Марино}}: Senhit — «[[Eurovision-2011]]», «Eurovision-2020» уонна «[[Eurovision-2021]]» ([[Flo Rida]] ырыаһыты кытта) — 16 миэстэ полуфинаалга, күрэх буолбатаҕа уонна 22 миэстэ. * {{ESC|Эстония}}: Vanilla Ninja — «[[Eurovision-2025|Eurovision-2005]]» ({{ESC|Швейцария}}) — 8 миэстэ. == Шоу == === Маҥнайгы полуфинаал === {| class="wikitable sortable" |+ !Дойду !Ырыаһыт !Ырыа !Ырыа тыла |- |{{Флаг|Австралия}} [[Аустралиа]]<ref>{{Cite web|url=https://www.sbs.com.au/whats-on/article/2025-eurovision-song-contest-artist-selection-process/4382w6luk|title=2025 Eurovision Song Contest: Artist Selection Process|lang=en|publisher=[[SBS]]|quote=If you are interested in submitting an artist or song for 2026...|date=2025 тохсунньу 1}}</ref> | | | |- |{{Флаг|Греция}} [[Греция]]<ref>{{Cite web|url=https://www.ieidiseis.gr/media-news/494538/eurovision-2026-i-proti-apofasi-tis-ert-gia-ti-symmetochi-tis-elladas/|title=Eurovision 2026: Η πρώτη απόφαση της ΕΡΤ για τη συμμετοχή της Ελλάδας|lang=el}}</ref> | | | |- |{{Флаг|Дания}} [[Дания]]<ref>{{Cite web|url=https://www.dr.dk/presse/presse-indhold/frederikshavn-er-aarets-grand-prix-i-2026|title=Frederikshavn er Årets Grand Prix By i 2026|lang=dk|author=Jacob Bøgen Clausen}}</ref> | | | |- |{{Флаг|Нидерланды}} [[Нидерланд|Нидерландалар]]<ref>{{Cite web|url=https://esctoday.com/196738/netherlands-avrotros-confirms-participation-at-eurovision-2026/|title=Netherlands: AVROTROS confirms participation at Eurovision 2026|lang=en|date=2024 ахсынньы 8}}</ref> | | | |- |{{Флаг|Сан-Марино}} [[Сан Марино]]<ref>{{Cite web|url=https://www.sanmarinortv.sm/news/comunicati-c9/segreteria-turismo-san-marino-all-eurovision-2025-l-orgoglio-della-partecipazione-e-un-successo-che-proietta-il-titano-sulla-scena-mondiale-a275234|title=Segreteria Turismo: San Marino all'Eurovision 2025, l'orgoglio della partecipazione e un successo che proietta il Titano sulla scena mondiale|date=2025 кулун тутар 18|lang=it|publisher=[[RTVSM]]}}</ref> | | | |- |{{Флаг|Сербия}} [[Сербия]]<ref>{{Cite web|url=https://www.rts.rs/upload//media/2024/6/18/7/6/745/2953170/PRAVILNIK-PZE-2025.pdf|title=ПРАВИЛНИК о организациjи и начину избора композициjе за ПЗЕ25 — Србиja|quote=Победник такмичења Песма за Евровизију 2025. у обавези је да на следећем такмичењу Песма за Евровизију 2026. уручи награду будућем победнику фестивала, односно представнику РТС-а и Србије на Песми Евровизије 2026|date=2024-07-16|lang=sr|publisher=[[RTS]]}}</ref> | | | |- |{{Флаг|Финляндия}} [[Финляндия]]<ref>{{Cite web|url=https://yle.fi/a/74-20161890|title=UMK järjestetään Tampereella myös ensi vuonna|lang=fi|publisher=[[Yle]]}}</ref> | | | |- |{{Флаг|Черногория}} [[Хара Хайа]]<ref>{{Cite web|url=https://rtcg.me/eurosong/708232/dobrodosli-u-stvarnost--i-na-eurosong.html|title="Dobrodošli u stvarnost – i na Eurosong“
|date=2025-05-19|publisher=RTCG|lang=me}}</ref> | | | |} === Иккис полуфинаал === === Финаал === {| class="wikitable sortable" !Дойду !Ырыаһыт !Ырыа !Ырыа тыла |- |{{Флаг|Австрия}} [[Австрия]]<ref>{{Cite web|url=https://eurovoix.com/2025/05/18/orf-confirms-internal-selection-for-2026/|title=🇦🇹 Austria: ORF Confirms Internal Selection for Eurovision 2026|lang=en|work=Eurovoix|date=2025 ыам ыйын 18|author=Steven Heap}}</ref> <small>(хайааһын-дойду)</small> | | | |- |{{Флаг|Франция}} [[Быраансыйа]]<ref>{{Cite web|url=https://x.com/sudradio/status/1903035385736724717|title=En Route Pour l'Eurovision 2025 @AlexRedde: "On a l'ambition de revenir à une sélection nationale"|lang=fr}}</ref> | | | |- |{{Флаг|Германия}} [[Германия]]<ref>{{Cite web|url=www.eurovision.de/news/SWR-uebernimmt-Federfuehrung-fuer-Eurovision-Song-Contest,wechsel112.html|title=SWR übernimmt 2026 Federführung für Eurovision Song Contest|date=2025 тохсунньу 27|lang=de|publisher=[[ARD]]}}</ref> | | | |- |{{Флаг|Великобритания}} [[Улуу Британия]]<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/mediacentre/2024/eurovision-tender-uk-coverage-until-2028|title=BBC Studios retains the contract to produce UK coverage of Eurovision until 2028|lang=en}}</ref> | | | |} == Атын дойдулар == Дойду кыттар кыахтаах буоларын гына, дойду национальнай вещателя «Евровидение» диэн ситиминэн сатаан көрдөрөр кыахтаах уонна [[EBU]] чилиэнэ буолуохтаах. EBU сыл аайы кыттарга ыҥырыыны ыытар. === Баҕар төннөллөр === * {{Флаг|Босния и Герцеговина}} [[Босния уонна Герцеговина]] — 2025, ыам ыйын 16 күнүгэр, былыр Босния уонна Герцеговина Eurovision-ҥа сылдьыбыт делегациятын салайааччыта — Лейла Бабович. [[BHRT]] ханаалга биэрбит интервьютугар манныгы эппитэ: «BHRT бигэ финансированиятын ылар буоллаҕына, баҕар Босния уонна Герцеговина «Eurovision» күрэххэ төннүөҕэ»<ref>{{Cite web|url=https://eurovoix.com/2025/05/16/bosnia-herzegovina-former-hod-highlights-ongoing-eurovision-challenges/|title=🇧🇦 Bosnia & Herzegovina: Former HoD Highlights Ongoing Eurovision Challenges|work=Eurovoix|lang=en}}</ref>. * {{Флаг|Румыния}} [[Румыния]] — 2025, муус устар 14 күнүгэр, TVR, Румыния телевещателин, дириэктэрэ биллэрбитэ: «Вещатель уонна продюсердарын кытта сыһыан көннөҕүнэ эрэ Eurovision-ҥа кыттар кыахтаахпыт<ref>{{Cite web|url=https://www.libertatea.ro/stiri/romania-eurovision-2025-dan-turturica-sef-tvr-relatia-trebuie-resetata-5271037|title=Când va mai participa România la Eurovision. Anunțul șefului TVR, înaintea Eurovision 2025: „Relația trebuie resetată”|publisher=[[TVR]]|lang=ro}}</ref>. Ол эрээри, билигин TVR «Eurovision-2026» кыттыы туһунан тугу даҕаны биллэрэ илик. === Төннүбэттэр === * {{Флаг|Андорра}} [[Андорра]] — 2025, ыам ыйын 25 күнүгэр, [[RTVA]] диэн Андорра телевещателя Андорра күрэххэ кыттыбатын биллэрбитэ<ref>{{Cite web|url=https://eurovoix.com/2025/05/26/andorra-rtva-will-not-participate-in-eurovision-2026/|title=🇦🇩 Andorra: RTVA Will Not Participate in Eurovision 2026|author=Steven Heap|date=2025 ыам ыйын 26|lang=en|work=Eurovoix}}</ref>. * {{Флаг|Болгария}} [[Болгария]] — == Быһаарыылар == {{Div col}} {{быһаарыылар}} {{Div col end}} == Тас сигэлэр == * [https://eurovision.tv eurovision.tv] — «[[Евровидение|Eurovision]]» ситим-сирэ. {{Eurovision}} [[Категория:Eurovision-2026]] 0am5y029i7hct04s6sp1y5bi8d14gff 0 56525 428239 427710 2026-05-09T01:25:48Z Ojkhol 24881 428239 wikitext text/x-wiki [[Монголия]] бэлиэ күннэрэ. * [[Тохсунньу 13]] — Конституция күнэ * [[Кулун тутар 18]] — Байыаннайдар күннэрэ, Эр дьон күнэ * [[Бэс ыйын 1]] — Ийэ уонна оҕо күнэ<ref>[http://guide.travel.ru/mongolia/entertainment/holidays/ Официальные праздники и выходные дни в Монголии / Travel.Ru / Страны / Монголия]</ref> * [[От ыйын 10]] — Былаах күнэ<ref>[https://regnum.ru/news/polit/2445701.html В Монголии отметили день государственного флага - ИА REGNUM]</ref>; * [[От ыйын 13]] — Үс күннээх Наадам (Оонньуу) бүтэһик күнэ. Күрэхтэһиигэ үс үгэс буолбут көрүҥ киирэр: тустуу, ат сүүрдүүтэ уонна оҕунан ытыы. Дьахталлар ат сүүрдүүтүгэр уонна оҕунан ытыыга күрэхтэһэллэр * [[Балаҕан ыйын 27]] — Телевидение күнэ * [[Сэтинньи 26]] — Өрөспүүбүлүкэ күнэ * [[Ахсынньы 29]] — Тутулуга суох буолуу күнэ. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Монголия]] hitj9xgfpzqc9lbn1e1njh6r545uzte 0 56526 428257 427964 2026-05-09T01:58:43Z Ojkhol 24881 428257 wikitext text/x-wiki Кэриэйэ Народнай Дэмэкирээттии Өрөспүүбүлүкэтэ (КНДР), Чосон, Хотугу Кэриэйэ бэлиэ күннэрэ. * [[Тохсунньу 15]] — [[Кэриэй тыла|Кэриэй]] алпаабытын күнэ * [[Олунньу 8]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Олунньу 16]] — Чаҕылыйар сулус күнэ (Ким Чен Ир төрөөбүт күнэ) * [[Муус устар 15]] — Күн күнэ. [[Ким Ир Сен]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр * [[Муус устар 21]] — [[Кан Пан Сок]] төрөөбүт күнэ * [[Бэс ыйын 2]] — Оҕо күнэ * [[От ыйын 27]] — [[Кэриэйэ сэриитэ|Аҕа дойдуну босхолуур сэриигэ]] Кыайыы күнэ. * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Босхолонуу күнэ (Кэриэйэ)|Босхолонуу күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 25]] — Сонгун күнэ. Бу күн [[Ким Чен Ир]] 1960 сыллаахха оскуоланы бүтэрэн байыаннай суолга үктэммит. Сонгун диэн дойду бастаан байыаннайдары хааччыйыахтааҕын туһунан идеологията. * [[Балаҕан ыйын 9]] — [[КНДР бэлиэ күннэрэ|Тутулуга суох буолуу күнэ]] (1948) * [[Алтынньы 3]] — Ил тэриллиитин күнэ * [[Алтынньы 10]] — Баартыйа төрүттэниитин күнэ * [[Сэтинньи 16]] — Ийэ күнэ * [[Ахсынньы 27]] — Конституция күнэ [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:КНДР]] 4sg8hhzsgiz8g6pt4kturof8x4tbmpa 0 56585 428258 427573 2026-05-09T01:59:15Z Ojkhol 24881 428258 wikitext text/x-wiki * [[Тохсунньу 15]] — Мас олордуу күнэ * [[Кулун тутар 3]] — Спортсмен күнэ * [[Бэс ыйын 18]] — Эвакуация күнэ. Былыргы Эгиипэт [[Нил]] күнүн кытта тэҥҥэ бэлиэтэнэр * [[От ыйын 23]] — Өрөбүлүүссүйэ күнэ (1952) * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Нил]] өрүс халаанныыр күнэ ({{lang-en|Flooding of the Nile}}, Вафаа эль-Нил) * [[Алтынньы 6]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Алтынньы 21]] — Сэбилэниилээх байҕал флотун күнэ * [[Алтынньы 24]] — Суэц күнэ * [[Ахсынньы 23]] — Кыайыы күнэ [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] mjd475swrfbzkqsfwjfzvzikn22dz7b 0 56586 428231 423273 2026-05-09T01:18:37Z Ojkhol 24881 428231 wikitext text/x-wiki * [[Тохсунньу 12]] — Йеннайер (бербердэр халандаардарынан Саҥа дьыл). Алжирга эрэ 12 чыыһылаҕа бэлиэтэнэр судаарыстыба бырааһынньыга. Берберэр олорор атын дойдуларыгар Юлиан халандаарын кытта сөп түбэһэр * [[Бэс ыйын 19]] — Өрөбөлүүссүйэ күнэ * [[От ыйын 5]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ]] (Францияттан [[1962]]) * [[Сэтинньи 1]] — Өрөбөлүүссүйэ күнэ [[Категория:Алжир]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] abune5n4o2l9j4uwieqpcvlcnjrxr09 0 58460 428267 2026-05-09T02:43:32Z ~2026-27891-76 28956 "'''Duoraan AI''' (''Дуораан ОӨ'') - [[ОӨ]] буолар, дьиҥнээх олоххо суох. Сүрүннээн элбэх кинигэлэргэ уонна киинэҕэ ахтыллар технологиа буолар, холобура [[Aita AI]] уонна [[Hallaan AI]] курдук. Сүрүннээн кинигэлэрэ Amazon KDP атыыланар." саҥа сирэй оҥоһулунна 428267 wikitext text/x-wiki '''Duoraan AI''' (''Дуораан ОӨ'') - [[ОӨ]] буолар, дьиҥнээх олоххо суох. Сүрүннээн элбэх кинигэлэргэ уонна киинэҕэ ахтыллар технологиа буолар, холобура [[Aita AI]] уонна [[Hallaan AI]] курдук. Сүрүннээн кинигэлэрэ Amazon KDP атыыланар. 859s6iobswd6zbec6x2k4d8epmjx1e7 0 58461 428269 2026-05-09T02:47:20Z ~2026-27891-76 28956 "'''Aita AI''' (''Айта'' - диэн саха кыыһын аатыттан тахсыбыт уонна иккис вариана "Ай" - "Так", Ай - диэн тугу эмит онор диэн, эбэтэр AI - artificial intelligence) - дьиҥнээхтии Саха Сиригэр сахалыы куолаһы билэр [[ОӨ]], билигин айыллан турар. Ол эрэн ити туһунан элбэх кинигэлэ..." саҥа сирэй оҥоһулунна 428269 wikitext text/x-wiki '''Aita AI''' (''Айта'' - диэн саха кыыһын аатыттан тахсыбыт уонна иккис вариана "Ай" - "Так", Ай - диэн тугу эмит онор диэн, эбэтэр AI - artificial intelligence) - дьиҥнээхтии Саха Сиригэр сахалыы куолаһы билэр [[ОӨ]], билигин айыллан турар. Ол эрэн ити туһунан элбэх кинигэлэргэ эмиэ баар. go4zaimid6xa66uv0ypcoy0qdz9n2q9 0 58462 428277 2026-05-09T04:23:57Z Ojkhol 24881 " === Миссисипи бэлиэ күннэрэ === * [[Тохсунньу 19]] — Роберт Э. Ли күнэ ({{Флагификация|Алабама}}, {{Флагификация|Арканзас}}, {{Флагификация|Флорида}}, {{Флагификация|Джорджия}} эмиэ бэлиэтииллэр). {{Флагификация|Техас}} Конфедерация дьоруойдарын күнэ диэн аат..." саҥа сирэй оҥоһулунна 428277 wikitext text/x-wiki === Миссисипи бэлиэ күннэрэ === * [[Тохсунньу 19]] — Роберт Э. Ли күнэ ({{Флагификация|Алабама}}, {{Флагификация|Арканзас}}, {{Флагификация|Флорида}}, {{Флагификация|Джорджия}} эмиэ бэлиэтииллэр). {{Флагификация|Техас}} Конфедерация дьоруойдарын күнэ диэн аатынан бэлиэтиир. igo7spvhhllt7wqo4vf2pyng84633yb 0 58463 428290 2026-05-09T04:34:55Z Ojkhol 24881 "'''Кырыым Өрөспүүбүлүкэтэ''' === Бэлиэ күннэрэ === * [[Тохсунньу 20]] — Өрөспүүбүлүкэ күнэ" саҥа сирэй оҥоһулунна 428290 wikitext text/x-wiki '''Кырыым Өрөспүүбүлүкэтэ''' === Бэлиэ күннэрэ === * [[Тохсунньу 20]] — Өрөспүүбүлүкэ күнэ qk9bhyx4rv5oggog9tw9qy2h26zliia