Бикипиэдьийэ sahwiki https://sah.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D2%AF%D1%80%D2%AF%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D1%80%D1%8D%D0%B9 MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter Миэдьийэ Аналлаах Ырытыы Кыттааччы Кыттааччы ырытыыта Бикипиэдьийэ Бикипиэдьийэ ырытыыта Билэ Билэ ырытыыта MediaWiki MediaWiki-ни ырытыы Халыып Халыыбы ырытыы Көмө Көмөнү ырытыы Категория Категорияны ырытыы TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 1195 428347 427858 2026-05-10T07:10:25Z Ojkhol 24881 /* Бэлиэ күннэрэ */ 428347 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Map of USA CA.svg|мини|]] '''Калифорния, штат''' ({{lang-en|California}}) — [[АХШ|Америка Холбоһуктаах Штаттарын]] биир сүрүн штата. АХШ арҕаа өттүгэр [[Чуумпу океан]] кытылыгар сытар. Хочоҕо сылаас климаттаах, хаар түспэт, сороҕор тобурах түһэр. Хайалардаах [[Сьерра Невада сиһэ]]. Сир хамсааһына буолар кутталлаах. Улахан куораттара - [[Сан-Франциско]], [[Лос-Анджелес]]. Киин куората - [[Сакраменто]]. Оттон арыый орто улахан куораттара - [[Сан Хосе,Калифорния|Сан Хосе]], [[Окленд]], [[Анахайм]], [[Фресно]], [[Санта Ана]], [[Риверсайд]], [[Торранс]], [[Гарден Гров]], [[Лонг Бич]], [[Хантингтон Бич]], [[Сан Бернардино]], [[Стоктон]], [[Ричмонд]], [[Беркли]], [[Пало Альто]], [[Санта Роза]], [[Санта Клара]], [[Сан Диего]] уо.д.а. [[Билэ:San Diego Reflecting Pond.jpg|thumb|300px|[[Сан Диего]]]] [[Билэ:ZabriskiePoint amk.jpg|thumb|300px|Забриски Пойнт, Өлүү Хочото]] == Экономиката == Калифорниа штата - [[АХШ]] биир саамай түргэнник сайда турар региона, урут уруккаттан баайдар олорор сирдэрэ. Дьиҥнээхтин хас 12 Калифорниа олохтооҕа баайдарга киирсэр. Калифорниа - Аан Дойдуга биир динамично сайда турар сир, сылын аайы экономика сайдыыта 15,87% тэҥнэһэр. Калифорниа - АХШ саамай улахан нэһилиэнньэлээх сирэ эрэ буолбакка, саамай улахан байыаннай потенциаллаах сирэ. Ону таһынан, Калифорния - Аан Дойдуга Компьютеризациа өттүнэн биллибитэ. == Калифорниа ыар проблемалара == * Экономиката аһары сайдан, элбэх дьону тардар - ол түмүгэр нэһилиэнньэтэ "быт" ыһарын курдук элбиир * Нэһилиэнньэтэ аһары элбээн, элбэх дьон үлэтэ суох хаалар * Нэһилиэнньэтэ аһары элбээн, Калифорниаҕа [[иһэр уу]] суох буолар... Уу сыаната улаата турар * Нэһилиэнньэтэ аһары элбээн, электроэнергиа аһары туттуллан, уот тиийбэт буолар ([[Калифорниаҕа электрическай уот кириизиһэ]] * Нэһилиэнньэтэ аһары элбээн, сир тиийбэт... дьиэтэ суох дьоннор "геометрической прогрессии" элбии тураллар... * Айылҕа киттийиитэ... == Дьоно Сэргэтэ == == Остуоруйата == == Бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 30]] — ({{Флагификация|Флорида}}, {{Флагификация|Гаваайдар}}, {{Флагификация|Вирджиния}} эмиэ бэлиэтииллэр) — Фред Коремацу күнэ * [[Олунньу 4]] ({{Флагификация|Миссури}} (АХШ) эмиэ бэлиэтиир) — [[Роза Паркс күнэ]]. Икки штаакка төрөөбүт күнүгэр (бүгүн), үс штаакка хаайыллыбыт күнүгэр ([[ахсынньы 1]]) бэлиэтэнэр. [[Роза Паркс]] 1955 сыллаахха АХШ-ка тирии өҥүнэн көрөн дьону араарар сокуону оптуобуска соруйан кэспитэ * [[Кулун тутар 31]] — [[Сесар Чавес күнэ]] == Тас сигэлэр == ;Government * [http://www.ca.gov/ State of California Official Web site] {{АХШ}} [[Категория:Дойдулар уонна омуктар|К]] [[Категория:Калифорния| ]] e09y669mq6y3zdjomrdlp885czrsjuj 0 3459 428334 428292 2026-05-10T06:47:06Z Ojkhol 24881 /* Британия бэлиэ күннэрэ */ 428334 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |conventional_long_name = Улуу Британия уонна Хотугу Ирландия Холбоhуктаах Хоруоллуга |common_name = the United Kingdom |image_flag = Flag of the United Kingdom.svg |image_coat = Royal Coat of Arms of the United Kingdom.svg |symbol_type = Royal coat of arms |image_map = Location UK EU Europe.png |map_caption = {{map_caption |countryprefix=the |region=on the [[Europe|European continent]] |subregion=the [[European Union]] |location_color=dark green | subregion_color=light green |region_color=dark grey |legend=}} |national_motto = {{lang|fr|''"[[Dieu et mon droit]]"''}}{{Ref|2}}{{spaces|2}}<small>([[French language|French]]) <br />"God and my right"</small> |national_anthem = "[[God Save the King]]"<center><br /><br>[[File:United States Navy Band - God Save the King.oga]] |official_languages = [[Ааҥл тыла]] |regional_languages = [[Уэльс тыла|Уэльстыы]], [[Айр тыла|Айрдыы]], [[Ольстер Скоттара (тыл)|Ольстер скоттуу]], [[Скот тыла|Скоттуу]], [[Скотт гэллыы]], [[Корн тыла|Корннуу]] |ethnic_groups = 87.1% [[Үрүҥ дьон|Үрүҥнэр]],<br />2.3% [[Британия азиаттара|Соҕуруу азиаттар]], 3.0% [[Британия хара дьоно|Харалар]], 2.0% [[Британия бааhынайдара|Бааhынайдар]], 0.9% [[Британия илин азиаттара|Илин азиаттар]] уонна да атыттар<ref>[https://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-and-quick-statistics-for-local-authorities-in-the-united-kingdom---part-1/rft-ks201uk.xls 2011 Census: Ethnic group, local authorities in the United Kingdom] Office for National Statistics</ref> |ethnic_groups_year = [[United Kingdom Census 2011|2011]] |demonym = Британнар |capital = [[Лондон]] |latd = 51 |latm = 30 |latNS = N |longd = 0 |longm = 7 |longEW = W |largest_city = [[Лондон]] |government_type = [[Парламент системата]] уонна [[Конституция монархията]] |leader_title1 = [[Монархия|Монарх]] |leader_name1 = [[Карл III]] |leader_title2 = [[Премьер-министр]] |leader_name2 = Keir Starmer |sovereignty_type = [[History of the United Kingdom|Formation]] |legislature = [[Холбоhуктаах Хоруоллук парламена|Парламент]] |upper_house = [[Лордар дьиэлэрэ]] |lower_house = [[Холбоhуктаах Хоруоллук түөлбэлэрин дьиэтэ|Түөлбэлэр дьиэлэрэ]] |sovereignty_note = |established_event1 = [[Acts of Union 1707|Acts of Union]] |established_date1 = Ыам ыйын 1 к. 1707 |established_event2 = [[Act of Union 1800|Act of Union]] |established_date2 = Тохсунньу 1 к. 1801 |established_event3 = [[Anglo-Irish Treaty]] |established_date3 = Муус устар 12 к. 1922 |accessionEUdate = Тохсунньу 1 к. 1973 |EUseats = 78 |area_rank = 79th |area_magnitude = 1 E11 |area_km2 = 244820 |area_sq_mi = 94526 |percent_water = 1.34 |population_estimate_year = 2016 |population_estimate = 65,102,385<ref> {{Cite web | url = https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates | title = Population estimates | publisher= [[Office for National Statistics]] U.K }} </ref> |population_estimate_rank = 22 |population_census = 63,258,918<ref>{{Cite web | url = http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/census/2011/uk-census/index.html | title = 2011 UK censuses"| publisher= Office for National Statistics.|date=2012-12-17}}</ref> |population_census_year = 2011 |population_density_km2 = 271 |population_density_sq_mi = 701 |population_density_rank = 50 |GDP_PPP_year = 2006 |GDP_PPP = US$2.270 [[1000000000000 (number)|trillion]] |GDP_PPP_rank = 6th |GDP_PPP_per_capita = US$37,328 |GDP_PPP_per_capita_rank = 13th |GDP_nominal = $2.772 [[1000000000000 (number)|trillion]] |GDP_nominal_rank = 5th |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = US$45,845 |GDP_nominal_per_capita_rank = 9th |HDI_year = 2005 |HDI = {{increase}} 0.946 |HDI_rank = 16th |HDI_category = <font color="#009900">high</font> |Gini = 32.4<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html CIA World Factbook][Gini rankings]</ref> |Gini_year = 2012 |currency = [[Фунт стерлинг|Pound sterling]] (£) ¹ |currency_code = GBP |country_code = GBR |time_zone = [[Greenwich Mean Time|GMT]] |utc_offset = +0 |time_zone_DST = [[British Summer Time|BST]] |utc_offset_DST = +1 |cctld = [[.uk]] {{Ref|7}} |calling_code = 44 |footnotes = [[United Kingdom#Footnotes|Footnotes]]}} '''Улуу Британия уонна Хотугу Ирландия Холбоhуктаах Хоруоллуга''' (''United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland'') диэн хотугулуу-арҕаа [[Европа]] дойдута. Британия арыыларыгар баар. [[Атлантика|Атлантика далайын]] кытылыгар Европа арҕаа өттүгэр сытар. Сомоҕо хоруоллук 1707 сыллаахха [[Шотландия]] уонна Англия хоруоллуктара холбоһууларын түмүгэр олохтоммута; ол эрээри, мантан эрдэ 1603 сыллаахха, Шотландии хоруола Яков VI Англия уонна Ирландия бөрөстүөллэрин утумнаабыта (Яков I). 1800 сыллаахха Улуу Британия Хоруоллуга уонна Ирландия Хоруоллуга холбоһон, Улуу Британия уонна Ирландия холбоһуктаах хоруоллуктара буолбуттара. 1922 сыллаахха Ирландия көҥүл дойдута арахсыаҕыттан Холбоһуктаах Улуу Британия уонна Хотугу Ирландия хоруоллуктара диэн ааттаммыта. Улуу Британия — Европа бөдөҥ дойдуларыттан биирдэстэрэ, 1952 сыллаахтан ядернай сэрии сэптээх дойдулар ахсааннарыгар киирэр (1968 сыллаахха ядернай сэрии сэбин тарҕаппат туһунан дуогабарга билиниллибитэ), ХНТ Куттал суох буолуутун куруук баар чилиэнэ, урукку Британия империятын метрополията (киинэ); британия ыраахтааҕыта 15 тутулуга суох судаарыстыба уонна Содружество баһылыгынан билиниллэр. Ааҥыл тыла элбэх дойдуга иккис тыл быһыытынан тарҕанна, интэриниэккэ уонна да атын ситимнэргэ баһылыыр оруолу оонньуур. Улуу Британия экэниэмикэтэ — аан дойдуга тохсус миэстэни ылар; дойду байыаннай бүддьүөтэ — аан дойдуга үрдүктэртэн биирдэстэрэ. Салайыытын тутула — парламеннаах монархия. Судаарыстыбатын тутула — квази-унитарнай судаарыстыба, XX үйэ бүтэһигиттэн судаарыстыбаҕа киирэр түөрт дойдуттан үһэ (Шотландия, Хотугу Ирландия, Уэльс) хааччахтаах автономия бырааптаахтар. Киин куората — Лондон, Европа бөдөҥ куораттарыттан биирдэстэрэ, аан дойду үбүн-экэниэмикэтин кииннэриттэн биирдэстэрэ. Официал тыллара: дойдуга — ааҥыл тыла; ону таһынан Уэльска валлийскай; Шотландияҕа гэльскай (шотландия кельтарын тыллара) уонна скотс (шотландия ниэмэстэрин тыла); Корнуоллга (Англия) - корнскай; Хотугу Ирландияҕа - ирландскай. == Дьоно сэргэтэ == Биэрэпис (Census in the United Kingdom) хас уон сыл аайы буолар http://www.statistics.gov.uk/geography/census_geog.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110604093106/http://www.statistics.gov.uk/geography/census_geog.asp |date=2011-06-04 }} 2011 сыллааҕы биэрэпис түмүгүнэн Улуу Британия олохтоохторун ахсаана 63181775 буолбута<ref name=":0">[https://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/census/2011/uk-census/index.html 2011 Census, Population and Household Estimates for the United Kingdom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160131125807/https://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/census/2011/uk-census/index.html |date=2016-01-31 }}: [https://www.ons.gov.uk/ons/publications/re-reference-tables.html?edition=tcm%3A77-270247 Release] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016153515/https://www.ons.gov.uk/ons/publications/re-reference-tables.html?edition=tcm%3A77-270247 |date=2015-10-16 }}</ref>. Бу көрдөрүүтүнэн Европа Сойууһугар 3-с миэстэлээх, Наассыйалар Содружестволарыгар — 5-суонна аан дойдуга — 21-с. == Устуоруйаттан == 1917 — Аан дойду бастакы сэриитин кэмигэр Улуу Британия хоруола Георг V бэйэтин кэргэттэрин ааттарыттан ниэмэстии титуллары суох гынарга ыйаах таһаарбыт. Инньэ гынан хоруол династиятын аата Саксен-Кобург-Гота оннугар Виндзор буолбута. == Экономиката == Аан дойду үрдүнэн Улуу Британия экономикатынан алтыс миэстэҕэ турар уонна Европаҕа Германияҕа эрэ баһыйтарар. == Британия бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 16]] — Битлз аан дойдутааҕы күнэ * [[Тохсунньу 27]] — Холокост сиэртибэлэрин ахтар күн. Ону таһынан бу күн (Освенцим лааҕыра босхоломмут күнүгэр) ХНТ-га [[Холокост]] сиэртибэлэрин кэриэстиир дойдулар ардыларынааҕы күн уонна Италияҕа Кэриэс күнэ бэлиэтэнэр. * [[Муус устар 15]] {{Флагификация|Англия}}, Ливерпуль — Хиллсборо сиэртибэлэрин ахтан ааһар күн. 1989 сыллаахха Соҕуруу Йоркшир куоратыгар буолбут футболга Англия кубогун полуфинаалын кэмигэр трибунааҕа үөскээбит дьалхааҥҥа 94 киһини тэпсэн өлөрбүттэрэ. 2014 сыллаахха дьыаланы хос көрөн баран полиция уонна суһал көмө үлэһиттэрэ буруйдаахтара дакаастаммыта * [[Муус устар 19]] {{Флагификация|Англия}} — Примула күнэ. 1881 сыллаахха бу күн Британия чулуу бэлиитигэ Бенджамин Дизраэли өлбүт. Примула сибэккини сөбүлүүрүн билэр буолан, Виктория ыраахтааҕы уруккуттан да киниэхэ сибэкки дьөрбөлөрүн ыытар эбит, бу сырыыга примула веногун ыыппыт. Кэлин бу күнү бэлиэтээһин Британияҕа үгэс буолбут * [[Муус устар 21]] — Чэй күнэ * [[Ыам ыйын 8]] — Фэрри күнэ — Корнуолл графствоҕа друидтар саҕаттан бэлиэтэнэр сааскы күн * [[Бэс ыйын 22]] — Виндраш күнэ. 1948 сыллаахха Кариб арыыларыттан Британияҕа "Виндраш" диэн хараабылынан хара тириилээх үлэһиттэри аҕалбыт күннэрэ. Бу дьон сэрии кэмигэр айгыраабыт дойду экэниэмикэтин өрө көтөҕөргө көмөлөспүттэрэ, ол эрээри олохтоохтортон атаҕастабылы көрсүбүттэрэ. Официальнай бэлиэ күн буолбатах эрээри, бырабыыталыстыба бу күнү бэлиэтииргэ 2018 сылтан харчы көрөр * [[От ыйын 1]], [[Британия Виргин арыылара|Виргин арыылара]] — Арыылар күннэрэ * [[От ыйын 15]] — Сибэтиэй [[Свитун|Свит(х)ун]] күнэ * [[Атырдьах ыйын 12]] — Албаннаах Уон иккис (Glorious Twelfth), бу күн булчуттарга [[куртуй]]ахтыыр уонна [[хабдьы]]лыыр көҥүллэнэр * [[Балаҕан ыйын 3]] — Эргиэн флотун күнэ. * [[Балаҕан ыйын 9]] — Суһал көмө сулууспаларын күнэ * [[Алтынньы 15]] — Оҕо куотуутун уонна кыһыл оҕону сүтэриини кэриэстээһин күнэ * [[Алтынньы 21]] — Трафальгар кыайытын күнэ. Адмирал Нельсон 1805 сыллаахха холбоһуктаах Франция уонна Испания флоттарын үлтүрүппүтэ * [[Алтынньы 30]] — Мэник түүнэ ({{lang-en|Mischief Night}}), бу түүн обургу оҕолор эгэлгэ дьээбэни-хообону оҥороллор * [[Сэтинньи 11]] — {{Флагификация|Великобритания}} уонна кини урукку холуонньалара (Австралияны, Канааданы киллэрэн туран) — бастакы аан дойду сэриитэ түмүктэммит күнэ («[[Кыһыл маак (бэлиэ)|Кыһыл маак күнэ]]») * [[Сэтинньи 27]] — Ланкашир күнэ. 1295 сыллаахха [[Ланкашир (графство)|Ланкашир графство]] бэйэтин бэрэстэбиитэллэрин Англия түмэнигэр ыыппыт * [[Сэтинньи 28]] Бедфодшир графство — Бедфордшир күнэ. Джон Буньян төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр * [[Ахсынньы 25]] — [[Билэ:Flag of the United Kingdom.svg|24px]] — [[Елизавета II]] ыраахтааҕы Холбоһуктаах хоруоллук олохтоохторугар үгэс буолбут тыл этэр күнэ * [[Ахсынньы 26]] — [[Бэлэх күнэ]]<ref>[http://www.promoroz.ru/raznoe/traditsii17.php День подарков (Великобритания, Австралия, Новая Зеландия, Канада) — Boxing Day] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091210133145/http://promoroz.ru/raznoe/traditsii17.php |date=2009-12-10 }}</ref><ref>[http://archive.travel.ru/kiribati/entertainment/fest/ Фестивали и праздники в Кирибати / Travel.Ru / Кирибати] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110825205404/http://archive.travel.ru/kiribati/entertainment/fest/ |date=2011-08-25 }}</ref>. 26 чыыһыла баскыһыанньаҕа түбэстэҕинэ, бэнидиэнньиккэ көһөн биэрэр. == Быһаарыылар == {{Быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{Countries of Europe}} {{ЭУ}} [[Категория:Улуу Британия| ]] szy4geczh6exiluerg4f2zpczl01iqz 0 3719 428344 427503 2026-05-10T07:06:59Z Ojkhol 24881 /* Дойду бэлиэ күннэрэ */ 428344 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = ''República Federativa do Brasil'' |conventional_long_name = Бразилия Федератив Республиката |common_name = Brazil |image_flag = Flag of Brazil.svg |image_coat = Coat of arms of Brazil.svg |symbol_type = Coat of arms |national_motto = ''"Ordem e Progresso"'' |national_anthem = [[Hino Nacional Brasileiro]] |other_symbol_type = [[Seal|National seal]] |other_symbol = [[National Seal of Brazil|Selo Nacional do Brasil]] [[Билэ:National Seal of Brazil (color).svg|15px]] |image_map = Location Brazil.svg |capital = [[Бразилиа]] |largest_city = [[Сан Паулу]] |official_languages = [[Португал тыла]] |demonym = Бразилиялар |government_type = [[Республика]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Дилма Руссефф]] |leader_title2 = [[Вице-президент]] |leader_name2 = [[Мишель Страх]] |leader_title3 = [[Депутаттар палаталарын президенэ]] |leader_name3 = [[Марко Майя]] |leader_title4 = [[Сенат президенэ]] |leader_name4 = [[Жозе Сарни]] |leader_title5 = [[Бас сууттааччы]] |leader_name5 = [[Цезарь Peluso]] |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |sovereignty_note = [[Португалия|Португалияттан]] |established_event1 = [[Бразилия Империята|Ылыныы]] |established_date1 = [[Балаҕан ыйын 7]], [[1822]] |established_event2 = [[Бразилия Империята|Чахчы буолуу]] |established_date2 = [[Атырдьах ыйын 29]], [[1825]] |established_event3 = [[Бразилия историята (1889–1930)|Республика]] |established_date3 = [[Сэтинньи 15]], [[1889]] |area_rank = 5th |area_magnitude = 1 E12 |area_km2 = 8514877 |area_sq_mi = 3287597 |percent_water = 0.65 |area_label = Total |population_estimate = 187,393,918 |population_estimate_rank = 5th |population_estimate_year = 2008 |population_census = 183,987,291 |population_census_year = 2007 |population_density_km2 = 22 |population_density_sq_mi = 57 |population_density_rank = 182nd |GDP_PPP = [[USD]] 1,804 триллион |GDP_PPP_rank = 9th |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP_per_capita = [[USD]] 11,873 |GDP_PPP_per_capita_rank = 65 |GDP_nominal = [[USD]] 1,313 триллион |GDP_nominal_rank = 10th |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = [[USD]] 6,842 |GDP_nominal_per_capita_rank = 61st |Gini = <span style="color: #0c0; font-size: larger;">▼</span> 50.5 <!-- http://economia.uol.com.br/ultnot/bbc/2008/06/23/ult2283u1279.jhtm --> |Gini_year = 2008 |HDI = {{increase}} 0.813 |HDI_rank = 70th |HDI_year = 2009 |HDI_category = <font color="#009900">high</font> |currency = [[Бразилия реала|Реал]] (R$) |currency_code = BRL |time_zone = [[Time in Brazil|BRT]] |utc_offset = [[UTC-2|-2]] to [[UTC-4|-4]] |time_zone_DST = [[Time in Brazil|BRST]] |utc_offset_DST = [[UTC-2|-2]] to [[UTC-5|-5]] |cctld = [[.br]] |calling_code = 55 }} '''Бразилия''' ([[Португал тыла|Португаллыы]]: ''Brasil''), официаллык '''Бразилия Федератив Республиката''' ([[Португал тыла|Португаллыы]]: ''República Federativa do Brasil'') диэн [[Соҕуруу Америка]] иэнинэн ордук улахан уонна киһитин ахсаанынан элбэх дьонноох дойду. Аан дойду үрдүнэн ордук элбэх португал тылынан саҥарааччы баар. Бразилия илин өттүгэр [[Атлантик океан]] баар. Дойдулуун кирбиилэhэллэр [[Венесуэла]], [[Суринам]], [[Гайана]] уонна [[Француз Гуианата]] хоту; [[Колумбия]] хотугулуу арҕаа; [[Боливия]] уонна [[Перу]] арҕаа; [[Аргентина]] уонна [[Парагуай]] соҕуруулуу арҕаа уонна [[Уругуай]] соҕуруу. Бразилия Атлантик океаҥҥа хас да архипелагтаах. Бразилия [[1500]] с. ыла [[Португалия]] колонията этэ. [[1822]] с. көҥүл [[Бразилия империята]] буолбута, [[1889]] сылтан бүгүҥҥээҥҥи дылы [[республика]]. [[Бикамерализм|Бикамераллык]] система (билигин [[конгресс|Конгресс]]) [[1824]] с. ылыллыбыт бастакы [[конституция|конституцияттан]] ыла баар. Конституциянан Бразилия 26 иллэр, федерал эргин уонна муниципалитеттар унияларыттан турар [[федерал республика]]. Бразилия экономиката аан дойду биржаларын маркеттарын көрдөрүүлэринэн онус уонна атыылаhар кыаҕынан тохсус миэстэҕэ турар. Бразилия [[Холбоһуктаах нациялар тэрилтэлэрэ|Холбоhуктаах Нациялар]], [[Соҕуруу Америка нацияларын унията|Соҕуруу Америка нацияларын униятын]] уонна [[Португал тыллаах дойдулар түмсүүлэрэ|Португал тыллаах дойдулар түмсүүлэрин]] кыттааччылара. === Дойду бэлиэ күннэрэ === * [[Тохсунньу 30]] — Саудаде күнэ ({{lang-pt|саудаде}} — сайыһыы, ахтылҕан, сырдык курус, ностальгия — [[Португаал тыла|португаал тыллаахтар]] туттар уустук өйдөбүллэрэ) * [[Муус устар 18]] — Доҕор күнэ * [[Муус устар 21]] — Тирадентис күнэ. [[1792]] с. [[Рио-де-Жанейро]] куоракка португалецтар [[Тирадентис|де Тирадентис]] диэн Бразилия тутулуга суох буолуутун иһин охсуһааччыны илиитин-атаҕын быһан өлөрбүттэр * [[Муус устар 22]] — Бразилия аһыллыбыт күнэ * [[Ыам ыйын 13]] — Претос Велхос бэстибээл — 1888 сыллаахха дойдуга кулуттааһыны суох гыммыт "Көмүс сокуон" ({{lang-pt|Lei Áurea}}) ылыллыбыт күнэ * [[Бэс ыйын 12]] — Тапталлаахтар күннэрэ <ref>[https://etot-prazdnik.ru/udivitelnyj-mir-prazdnikov/pro-den-vljubljonnyh-v-brazilii.html Про День влюблённых в Бразилии - Мир праздников] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210303121630/https://etot-prazdnik.ru/udivitelnyj-mir-prazdnikov/pro-den-vljubljonnyh-v-brazilii.html |date=2021-03-03 }}</ref> * [[От ыйын 2]], [[Баия]] штаат — Штаат күнэ. * [[Атырдьах ыйын 25]] — Саллаат күнэ ({{lang-pt|Dia do Soldado}}) * [[Балаҕан ыйын 7]] — [[Бразилия бэлиэ күннэрэ|Тутулуга суох буолуу күнэ]] (Португалияттан, 1822) * [[Балаҕан ыйын 21]] — Мас олордуу күнэ * [[Алтынньы 12]] — Оҕо күнэ * [[Алтынньы 15]] — Учуутал күнэ. * [[Алтынньы 23]] — Авиатор күнэ * [[Алтынньы 31]] — Сачи күнэ (Бразилия култууратын уонна фольклорун күнэ) "Америка Хеллоуинын" оннугар олохтообуттар * [[Сэтинньи 15]] — Өрөспүүбүлүкэ биллэриллибит күнэ. * [[Сэтинньи 19]] — Былаах күнэ * [[Сэтинньи 20]] — [[Бразилия бэлиэ күннэрэ|Харалары билинии күнэ]] (Dia da consciência negra) * [[Ахсынньы 13]] — Моряк күнэ {{Geo-stub}} {{Countries of South America}} [[Категория:Соҕуруу Америка дойдулара]] f71o8n2vlp711wy172wcnims49qapqq 0 4444 428346 428264 2026-05-10T07:08:07Z Ojkhol 24881 /* Дойдуга бэлиэтэнэр күннэр */ 428346 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = ''Reino de España'' |conventional_long_name = Испания Хоруоллуга |common_name = Spain |image_flag = Flag of Spain.svg |image_coat = Escudo de España (mazonado).svg |image_map = EU-Spain.svg |map_caption = {{map_caption|location_color=dark green|region=[[Эуропа]]|region_color=dark grey|subregion=the [[Эуропа Унията]]|subregion_color=light green|legend=Location Spain EU Europe.png}} |national_motto = {{lang|la|"[[Plus Ultra (motto)|Plus Ultra]]"}}{{spaces|2}}<small>([[Latin]]) <br />"Further Beyond"</small> |national_anthem = {{lang|es|"[[Marcha Real]]"}}</sup>{{spaces|2}}<small>([[Spanish language|Spanish]])<ref group=note>Also serves as the [[Royal anthem]]</ref><br />"Royal March"<center><br /><br>[[File:Marcha Real-Royal March by US Navy Band.ogg]] |official_languages = [[Испан тыла]] |regional_languages = [[Аран тыла|Аран]], [[Баск тыла|баск]], [[каталан тыла|каталан]] уонна [[галисия тыла|галисия тыллара]] |ethnic_groups = 89% [[испаннар]], 11% иммиграннар |demonym = [[Испаннар]] |capital = [[Мадрид]] |largest_city = capital |government_type = [[Парламент]] [[демократия|демократията]] уонна [[конституция монархията]] |leader_title1 = [[Хоруол]] |leader_title2 = [[Премьер-министр]] |leader_name1 = [[Филипп VI]] |leader_name2 = [[Педро Санчес]] |sovereignty_type = История |sovereignty_note = 15с үйэ |established_event1 = Холбоhуу |established_date1 = [[Catholic Monarchs|1469]] |established_event2 = Династия унията |established_date2 = [[Charles V, Holy Roman Emperor|1516]] |established_event3 = {{spaces|2}}''[[de facto]]'' |established_date3 = [[Nueva Planta decrees|1716]] |established_event4 = {{spaces|2}}''[[de jure]]'' |established_date4 = [[1812 сыллааҕы Испания конституцията|1812]] |accessionEUdate = 1 тохсунньу 1986 |EUseats = 54 |area_km2 = 504,030 |area_sq_mi = 195,364 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 51st |area_magnitude = 1 E11 |percent_water = 1.04 |population_estimate = 45,200,737<ref>{{cite web|url=http://www.ine.es/jaxi/menu.do?type=pcaxis&path=%2Ft20/e260&file=inebase&L=1|title=Official Population Figures of Spain. Population on the 1 January 2007|publisher=Instituto Nacional de Estadística de España|accessdate=2008-08-13|lang=en}}</ref> |population_estimate_year = 2007 |population_estimate_rank = 28th |population_density_km2 = 90 people |population_density_sq_mi = 231 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 106th |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $1,351 trillion<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=184&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=43&pr.y=10 |title=Report for Selected Countries and Subjects |publisher=Imf.org |date= |accessdate=2008-11-19|lang=en}}</ref> |GDP_PPP_rank = 11th |GDP_PPP_per_capita = $30,118<ref name="autogenerated1" /> (IMF) |GDP_PPP_per_capita_rank = 27th |GDP_nominal = $1,439 trillion<ref name="autogenerated1" /> |GDP_nominal_rank = 8th |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $32,089<ref name="autogenerated1" /> (IMF) |GDP_nominal_per_capita_rank = 26th |HDI_year = 2005 |HDI = 0.949 |HDI_rank = 13th |HDI_category = <span style="color:#090;">high</span> |Gini = 32<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html|title=CIA World Factbook|accessdate=2008-08-13|lang=en}}</ref> |Gini_year = 2005 |currency = [[Euro]] ([[Euro sign|€]])<ref group=note>Prior to 1999 (by law, 2002) : [[Spanish Peseta]].</ref> |currency_code = EUR |time_zone = [[Central European Time|CET]]<ref group=note>Except in the [[Canary Islands]], which are in the [[Western European Time|WET]] time zone ([[Coordinated Universal Time|UTC]], [[Coordinated Universal Time|UTC]]+1 in summer).</ref> |utc_offset = +1 |time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] |utc_offset_DST = +2 |date_format = dd.mm.yyyy (Spanish; [[Common Era|CE]])<br />yyyy.mm.dd (Basque) |drives_on = right |cctld = [[.es]], [[.cat]]<ref group=note>The [[.eu]] domain is also used, as it is shared with other [[European Union]] member states. Also, the [[.cat]] domain is used in Catalan-speaking territories.</ref> |calling_code = 34 }} '''Испания''' ({{lang-es|España}} Эспаньа) эбэтэр '''Испания Хоруоллуга''' ({{lang-es|Reino de España}}) диэн [[Соҕуруу Эуропа|соҕуруулуу-арҕаа Эуропаҕа]], [[Иберия тумул арыыта|Иберия тумул арыытыгар]] баар дойду. Испанияттан соҕуруу уонна илин [[Орто Дойду байҕала]] уонна [[Гибралтар]], хоту [[Франция]], [[Андорра]] уонна [[Бискай хомото]], арҕаа [[Атлантик океан]] уонна [[Португалия]] бааллар. Испания илигэр [[Балеар арыылара|Балеар]] уонна [[Канария арыылара]], уонна [[Хоту Африка|Хоту Африкаҕа]] баар [[Сеута]] уонна [[Мелилья]] диэн аутоном куораттар киирэллэр. Испания иэнэ 504,030 km² (Арҕаа Эуропаҕа улаханынан Франция кэнниттэн иккис дойду). Испания [[дьаhалта|дьаhалтатын]] көрүҥэ [[парламент]] уонна [[конституция монархията]]. [[Эуропа Унията|Эуропа Униятын]] уонна [[NATO]] кыттааччыта. == Политиката == Испанияҕа 50 [[ил]] бааллар: {| class="wikitable sortable" |+ Испания Илларта |- ! Код<br />(NUTS¹) !! Саха тыла !! Испан тыла |- | ES111 || Ла Коруньа || La Coruña |- | ES112 || Луго || Lugo |- | ES113 || Оренсе || Orense |- | ES114 || Понтебедра || Pontevedra |- | ES120 || Астуриас || Asturias |- | ES130 || Кантабрия || Cantabria |- | ES211 || Алаба || Álava |- | ES212 || Гипузкоа || Guipúzcoa |- | ES213 || Бизкаия || Vizcaya |- | ES220 || Набара || Navarra |- | ES230 || Ла Риоһа || La Rioja |- | ES241 || Уеска || Huesca |- | ES242 || Теруел || Teruel |- | ES243 || Сарагоса || Zaragoza |- | ES300 || [[Мадрид]] || Madrid |- | ES411 || Абила || Ávila |- | ES412 || Бургос || Burgos |- | ES413 || Леон || León |- | ES414 || Паленсия || Palencia |- | ES415 || Саламанка || Salamanca |- | ES416 || Сегобия || Segovia |- | ES417 || Сория || Soria |- | ES418 || Баиядолид || Valladolid |- | ES419 || Самора || Zamora |- | ES421 || Албасете || Albacete |- | ES422 || Циудад Реал || Ciudad Real |- | ES423 || Куенка || Cuenca |- | ES424 || Гуадалаһара || Guadalajara |- | ES425 || Толедо || Toledo |- | ES431 || Бадаһос || Badajoz |- | ES432 || Касерес || Cáceres |- | ES511 || Барселона || Barcelona |- | ES512 || Һерона || Gerona |- | ES513 || Лерида || Lérida |- | ES514 || Тарагона || Tarragona |- | ES521 || Аликанте || Alicante |- | ES522 || Кастейон || Castellón |- | ES523 || Баленсия || Valencia |- | ES531 || Ибиса уонна Форментера || Ibiza y Formentera |- | ES532 || Майорка || Mallorca |- | ES533 || Менорка || Menorca |- | ES611 || Алмерия || Almería |- | ES612 || Кадис || Cádiz |- | ES613 || Кордоба || Córdoba |- | ES614 || Гранада || Granada |- | ES615 || Уелба || Huelva |- | ES616 || Һаен || Jaén |- | ES617 || Малага || Málaga |- | ES618 || Себиия || Sevilla |- | ES620 || Мурсия || Murcia |- | ES630 || Сеута || Ceuta |- | ES640 || Мелиия || Melilla |- | ES703 || Ел Йеро || El Hierro |- | ES704 || Фуертебентура || Fuerteventura |- | ES705 || Гран Канария || Gran Canaria |- | ES706 || Ла Гомера || La Gomera |- | ES707 || Ла Палма || La Palma |- | ES708 || Лансароте || Lanzarote |- | ES709 || Тенерифе || Tenerife |} ¹ {{lang-en|Nomenclature of Territorial Units for Statistics}} === Дойдуга бэлиэтэнэр күннэр === * [[Тохсунньу 17]], [[Менорка арыы]] — Менорка күнэ. [[1287]] сыллаахха бу күн Каталония уонна Арагон хоруола Альфонсо III бу иннинэ мусульмааннар баһылаан олорбут арыыларын сэриилээн ылбыт. * [[Тохсунньу 30]] — Күүһү туттубат буолуу уонна эйэ күнэ (оскуолаларга бэлиэтэнэр, Махатма Гандины кытта ситимнээх). Сорох сирдэргэ [[кулун тутар 30]] күнүгэр бэлиэтэнэр * [[Кулун тутар 9]] — Улуу пост иннинээҕи чэппиэргэ (Лардеро чэппиэр) үгүс провинцияларга ''[[Испания тортильята|Тортилья]] күнүн'' бэлиэтииллэр (сорох провинцияларга атын күҥҥэ бэлиэтэнэр), карнавал саҕаланар. Бу күн дьон тортилья диэн ааттанар хортуоскалаах уонна сымыыттаах лэппиэскэни ыһык оҥостон куораттар кииннэригэр бараллар, үөрэллэр-көтөллөр. * [[Кулун тутар 15]] — [[Фальяс]] саҕаланар, дойду илин өттүгэр [[Валенсия]]ҕа киэҥник бэлиэтэнэр хас да хонуктаах уот бэстибээлэ (фальяс диэн факел). Былыр мас уустара бэлиэтииллэрэ, дьон баараҕай куукула оҥороллор уонна онтуктарын уоттууллар. Бу күн ЮНЕСКО утумун испииһэгэр киллэриллибитэ * [[Кулун тутар 30]] ** Оскуолаларга бэлиэтэнэр Күүһү туттубат буолуу уонна эйэ күнэ. Сорох сирдэргэ [[тохсунньу 30]] күнүгэр бэлиэтэнэр ** [[Барселона]] — Сибэкки күнэ * [[Муус устар 22]] — Изабелла ыраахтааҕы күнэ * [[Ыам ыйын 1]] — {{Флагификация|Галисия}}, Майос бэстибээлэ (Festa dos Mayos)<ref>[http://zelyonayaispaniya.blogspot.com/2010/05/ma-festa-dos-mayos-1.html Праздник Майос (Festa dos Mayos) или 1 мая]</ref> * [[Ыам ыйын 2]] (Мадрид) — Дос де Майо өрө туруутун күнэ (1808 сыл) * [[Ыам ыйын 30]] — Канаар арыыларын күнэ. 1983 сыллаахха бу күн Канаар арыыларын Түмэнин бастакы сиэссийэтэ саҕаламмыт. * [[Бэс ыйын 7]] — Өрөспүүбүлүкэ күнэ * [[Бэс ыйын 23]] — Сибэтиэй Хуан күнэ (24-с чыыһыла буолар түүнүгэр) * [[Бэс ыйын 29]] — Арыгы кыргыһыыта (Batalla de Vino). Олохтоохтор кыһыл арыгыннан бэйэ-бэйэлэрин ыһыахтыыллар, ол кэнниттэн "борооскулар кыргыһыыларын" ыыталлар (оҕустар кыргыһыыларын курдук эрээри, борооскулары өлөрбөттөр). Бу күнү винограады үүннэрэр, ол иһигэр испаан тыллаах элбэх дойдуларга бэлиэтииллэр. * [[От ыйын 6]] — [[Сан-Фермин]] бэстибээлэ саҕаланар (от ыйын 14 диэри). Наварраҕа Памплона куорака буолар, [[Эрнест Хэмингуэй]] биир айымньытыгар ахтыбыт бэстибээлэ, онтон сылтаан аан дойду барыта билбитэ, сылын ахсын мөлүйүөнтэн тахса киһи кыттар. * [[От ыйын 25]] — Галисия күнэ ({{lang-es|Día Nacional de Galicia}}) * [[Балаҕан ыйын 8]] — [[Волонтер күнэ (Испания)|Волонтер күнэ]] {{lang-es|Día del Cooperante}} * [[Алтынньы 12]] ** Испания наассыйатын күнэ (Día de la Hispanidad эбэтэр Fiesta Nacional de España) ** Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Сэтинньи 27]] — Учуутал күнэ * [[Ахсынньы 6]] — Конституция күнэ * [[Ахсынньы 24]] (Испанияҕа уонна испаан тыллаах дойдуларга) — [[Ночебуэна]]. Христианстовҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта ситимнээх. * [[Ахсынньы 28]] — [[Күлүү күнэ]] == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{Commonscat|Spain}} {{Countries of Europe}} [[Категория:Испания]] m35gmdqzkilx4dcavye8qce0r1bhi4s 0 4616 428353 424894 2026-05-10T07:17:00Z Ojkhol 24881 /* Австрия бэлиэ күннэрэ */ 428353 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country|maxwidth=250px|width=250px | native_name = Австрия Республиката | local_name = Republik Österreich | conventional_long_name = ''Republik Österreich'' | common_name = Austria | image_flag = Flag of Austria.svg | image_coat = Austria Bundesadler.svg |image_map = EU-Austria.svg |map_caption = {{map caption|location_color=dark green|region=[[Europe]]|region_color=dark grey|subregion=the [[European Union]]|subregion_color=light green|legend=Location Austria EU Europe.png}} | national_motto = | national_anthem = {{lang|de|''[[Land der Berge, Land am Strome]]''}}{{spaces|2}}<small>([[German language|German]]) <br />''Land of Mountains, Land by the River''</small><center><br /><br>[[File:Land der Berge Land am Strome instrumental.ogg]] | official_languages = [[Ниэмэс]], <br /> сорох сирдэргэ [[словен тыла|словен]] , [[хорват тыла|хорват]] уонна [[мадьаар тыла|мадьаар тыллара]] | capital = [[Вена]] | largest_city = киин куорат | government_type = [[федерал республика|Федерал]] [[парламент республиката]] | leader_title1 = [[Президент]] | leader_name1 = [[Хайнц Фишер]] | leader_title2 = [[Канцлер]] | leader_name2 = [[Вернер Файманн]] | sovereignty_type = [[Austrian State Treaty|Independence]] | established_event1 = [[Austrian State Treaty]] in force | established_date1 = <br />July 27, 1955 | established_event2 = {{nowrap|[[Declaration of Neutrality]]}} | established_date2 = October 26, 1955 (before: [[Austrian Empire]]: 1804, [[First Austrian Republic]]: 1918) | accessionEUdate = January 1, 1995 | area_km2 = 83,872 | area_rank = 115th | area_magnitude = 1 E10 | percent_water = 1.7 | area_sq_mi = 32,383 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_estimate = 8,316,487 | population_estimate_year = 2007 | population_estimate_rank = 93rd | population_density_km2 = 99 | population_density_rank = 99th | population_density_sq_mi = 257 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_census = 8,032,926 | population_census_year = 2001 | GDP_PPP = $317.007 billion<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=122&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=63&pr.y=4| title=Austria, economic data. | publisher=International Monetary Fund | accessdate=2008-09-30}}</ref> | GDP_PPP_year = 2007 | GDP_PPP_rank = 34th | GDP_PPP_per_capita = $38,180<ref name="autogenerated1" /> (IMF) | GDP_PPP_per_capita_rank = 8th | Gini = 29.1 | Gini_year = 2000 |Gini_category = <span style="color:#090;">low</span> | GDP_nominal = $371.219 billion<ref name="autogenerated1" /> | GDP_nominal_rank = 23rd | GDP_nominal_year = 2007 | GDP_nominal_per_capita = $44,851<ref name="autogenerated1" /> (IMF) | GDP_nominal_per_capita_rank = 12th | HDI_year = 2005 | HDI = {{increase}} 0.948 | HDI_rank = 15th |HDI_category = <span style="color:#090;">high</span> | FSI = 26 | FSI_year = 2007 | FSI_rank = 166th |FSI_category = <span style="color:#090;">Sustainable</span> | currency = [[Эуро]] ([[Euro sign|€]]) ² | currency_code = EUR | time_zone = [[Central European Time|CET]] | utc_offset = +1 | time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | demonym = [[Аустрианнар]] | cctld = [[.at]] ³ | calling_code = 43 | footnote1 = [[Slovene language|Slovene]], [[Croatian language|Croatian]], [[Hungarian language|Hungarian]] are officially recognised regional languages and [[Austrian Sign Language]] is a protected minority language throughout the country. | footnote2 = 1999 с. иннэ: Аустрия [[шиллиҥ|шиллиҥа]]. | footnote3 = [[.eu]] домен эмиэ туттуллар, атын [[Эуропа Унията|Эуропа Униятын]] кыттыллаах иллэриниин. }} '''Австрия''' ({{lang-de|Österreich}} '''Өстеррайх'''), официаллык '''Австрия Республиката''' ({{langi|de|Republik Österreich}}) диэн [[Орто Европа]] дойдута. Кирбиилэhэр [[Германия|Германиялыын]] уонна [[Чехия|Чехиялыын]] хоту, [[Словакия|Словакиялыын]] уонна [[Венгрия]]лыын илин, [[Словения|Словениялыын]] уонна [[Италия|Италиялыын]] соҕуруу, уонна [[Швейцария|Швейцариялыын]] уонна [[Лихтенштайн|Лихтенштайнныын]] арҕаа. Дойду киин куората [[Вена]] [[Дунай]] өрүскэ турар. Федерация сыһыаннаах ил, парламеннаах өрөспүүбүлүкэ. Аан дойду биир саамай баай дойдута, биир киһиэхэ тиксэр ВВП харчыта - $46330 (2012). Харчыта — [[эуро]]. Холбоһуктаах нациялар тэрилтэтин кыттыылааҕа, [[Эуросойуус|Эуросойууска]] киирэр. 1955 сылтан ыла бэйэтэ нейтралитет олохтообут уонна ханнык да сэрии-сэбилиниилээх тэрилтэлэргэ кыттыспат. Австрия — 9 улуустан ({{lang-ru|земли}}, {{lang-de|Bundesländer}}) турар: Бургенланд, Каринтия, Алын Австрия, Үөһэ Австрия, Зальцбург, Штирия, Тироль, Форарльберг, Киин куорат Вена. Австрия иэнэ 83 871 км², дойду 70% хайалар. Хайалар улахан аҥаара Илин Альпалар. Муҥутуур чыпчаала — Гросглоккнер (3797 м), ол онно Эуропа биир улахан Пастерце диэн мууһа сытар. Австрия — [[Эуропа]] биир наука, култуура киинэ буолар. Венатааҕы ил опера — Аан дойду биир ордук операта буолар. Австрия — Аан дойду хайа хайыһарын биир улахан киинэ буолар. Инсбрук куоракка иккитэ ([[1964]] уонна [[1976]]) кыһыҥҥы Олимпиада буолан ааспыт. == Австрия бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 31]] — Уулусса оҕолорун күнэ. 2009 сыллаахтан бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 5]] — Күөнтээһини уонна расизмы утары охсуһар күн * [[Алтынньы 26]] — Өрөспүүбүлүкэ күнэ. Бу күн 1955 сыллаахха омук сэриилэрэ дойдуттан тахсааттарын кытта дойду [[түмэн]]э Нейтралитет туһунан сокуон ылыммыт. * [[Сэтинньи 9]] — Айааччы күнэ * [[Ахсынньы 5]] — Крампус түүнэ (Krampusnacht). Крампус диэн түүлээх абааһы. Бу күн абааһы буолан кубулуммут киһи тэрилтэлэри, киэһэ уонна түүн дьиэлэри кэрийэр, ардыгар Сибэтиэй Клаустуун сылдьар (киниэхэ анаммыт күн сарсыныгар бэлиэтэнэр) * [[Ахсынньы 26]] — Сибэтиэй Стефан күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{Эуропа дойдулара}} {{ЭУ}} [[Категория:Австрия| ]] 97jp2bg4d7ut741qctmh1pukn65wmf3 0 4672 428340 427530 2026-05-10T06:54:51Z Ojkhol 24881 /* Молдова бэлиэ күннэрэ */ 428340 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Молдова Республиката |conventional_long_name = ''Republica Moldova'' |common_name = Moldova |map_caption = {{map caption |region=on the [[Эуропа]]}} |national_anthem = ''[[Limba noastră]]''{{spaces|2}}<br />''Биhиги тылбыт''</small><!--Source: http://moldrpcv.tripod.com/id26.html--> |image_flag = Flag of Moldova.svg |image_coat = Coat of arms of Moldova.svg |image_map = Europe_location_MDA.png |capital = [[Кишинёв]] |latd=47 |latm=0 |latNS=N |longd=28 |longm=55 |longEW=E |largest_city = capital |official_languages = [[Румын тыла]] |regional_languages = [[Гагауз тыла|Гагауз]], [[нуучча тыла|нуучча]] уонна [[украин тыла|украин тыллара]] |demonym = [[Молдованнар]] |government_type = [[Парламент республиката]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Игорь Додон]] |leader_title2 = [[Премьер миниистир]] |leader_name2 = [[Ион Кику]] |sovereignty_type = [[History of Moldova|Consolidation]] |established_event6 = [[Independence of Moldova|Declaration of Sovereignty]] |established_date6 = June 23, 1990 |established_event7 = [[Collapse of the Soviet Union|Independence]] from the [[Soviet Union]] |established_date7 = August 27, 1991 (Declared) <br /> December 25, 1991 (Finalized) |area_km2 = 33,846 <!-- http://www.imf.org/external/pubs/ft/scr/2008/cr08132.pdf --> |area_sq_mi = 13,067 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 139th |area_magnitude = 1 E10 |percent_water = 1.4 |population_estimate = 4,128,047 |population_estimate_year = 2008<ref>{{ro icon}}[http://www.statistica.md/statistics/dat/1253/ro/Situatia_demografica_2007.pdf Situaţia demografică în Republica Moldova pentru anul 2007 Demographyc situation in the Republic od Moldova as for January 1, 2008] and [http://pridnestrovie.net/facts.html#population 2004 census of Transnistrian region]</ref> |population_estimate_rank = 121st² |population_census = 3,383,332³ |population_census_year = 2004 |population_density_km2 = 121,9 |population_density_sq_mi = 316 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 87st |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $9.811 billion<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=921&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=94&pr.y=11|title=Report for Selected Countries and Subjects<!-- Bot generated title -->}}</ref> |GDP_PPP_rank = 141st |GDP_PPP_per_capita = $2,897<ref name="autogenerated1" /> (IMF) |GDP_PPP_per_capita_rank = 135th |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal = $4.395 billion<ref name="autogenerated1" /> |GDP_nominal_per_capita = $1,297<ref name="autogenerated1" /> (IMF) |HDI_year = 2007 |HDI = {{increase}} 0.708 |HDI_rank = 111th |HDI_category = <font color="#FFCC00">medium</font> |Gini = 37.1 <!-- http://www.imf.org/external/pubs/ft/scr/2008/cr08132.pdf --> |Gini_year = 2007 |Gini_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |currency = [[Молдова лиэйэ]] |currency_code = MDL |time_zone = [[Eastern European Time|EET]] |utc_offset = +2 |time_zone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] |utc_offset_DST = +3 |drives_on = right |cctld = [[.md]] |calling_code = 373 |footnote1 = Used as formal official name; in fact [[Romanian language|Romanian]]. |footnote2 = Ranking based on 2005 UN figure including Transnistria. |footnote3 = 2004 census data from the National Bureau of Statistics.<ref name="moldstat">{{ro icon}}[http://www.statistica.md/recensamint.php?lang=ro National Bureau of Statistics of Moldova]</ref> Figure does not include [[Transnistria]] and [[Bender, Moldova|Bender]]. }} '''Молдова''' ({{lang-mo|Moldova}}), официаллык '''Молдова Республиката''' (''Republica Moldova'') диэн [[Илин Эуропа]] дойдута. [[Украина]] уонна [[Румыния]] икки ардыларыгар баар. == Молдова бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 29]] — Прокуратура үлэһиттэрин күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2581/ День работников прокуратуры Молдовы — 29 января]</ref> * [[Кулун тутар 1]] ({{Флагификация|Румыния}} эмиэ бэлиэтиир) — Марцишор, саас саҕаланыыта * [[Муус устар 27]] — Былаах күнэ * [[Бэс ыйын 4]] — Баан үлэһитин күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2580/ День банковского работника Республики Молдовы - 4 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. * [[Бэс ыйын 10]] — Пограничник күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2579/ День пограничных войск Молдовы — 10 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref>. * [[Бэс ыйын 18]] — Устуорук күнэ <ref>[https://redday.ru/holiday/Den_istorika_v_Respublike_Moldove День историка в Республике Молдове 18 июня 2020 года : описание, когда празднуется, история праздника]</ref> * [[Бэс ыйын 23]] — Суверенитет биллэриллибит күнэ <ref>[https://m.moldovenii.md/ru/section/732 День Суверенитета<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> * [[От ыйын 1]] — Нолуок сулууспатын күнэ * [[От ыйын 29]] — [[Молдова Конституциятын күнэ|Конституция күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 27]] — Тутулуга суох буолуу күнэ ([[1991]]) * [[Атырдьах ыйын 31]] — Дойду тылын күнэ * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 4]] — Таможенник күнэ * [[Алтынньы 19]] — Юрист күнэ * [[Ахсынньы 18]] — Полиция күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Moldova-geo-stub}} {{Countries of Europe}} [[Категория:Молдова| ]] bs5ifq5x61igtnvq9ta921w8bydqlew 0 4841 428325 428254 2026-05-10T05:41:07Z Ojkhol 24881 /* Индонезия бэлиэ күннэрэ */ 428325 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Индонезия Өрөспүүбүлүкэтэ |conventional_long_name = ''Republik Indonesia'' |common_name = Indonesia |image_flag = Flag of Indonesia.svg |image_coat = Coat of Arms of Indonesia Garuda Pancasila.svg |symbol_type = Coat of arms |image_map = Indonesia (orthographic projection).svg |national_motto = ''[[Bhinneka Tunggal Ika]]'' |national_anthem = ''[[Indonesia Raya]]'' |official_languages = [[Индонезия тыла]] |capital = [[Дьакарта]] |demonym = [[Demographics of Indonesia|Indonesian]] |latd=6 |latm=10.5 |latNS=S |longd=106 |longm=49.7 |longEW=E |largest_city = capital |government_type = [[Республика]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Joko Widodo]] |leader_title2 = [[Вице президент]] |leader_name2 = [[Ma'ruf Amin]] |area_rank = 16th |area_magnitude = 1_E+12 |area_km2 = 1,904,569 |area_sq_mi = 735,358 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 4.85 |population_estimate = 237,512,352 |population_estimate_year = July 2008 est. |population_estimate_rank = 4th |population_census = 206,264,595 |population_census_year = 2000 |population_density_km2 = 134 |population_density_sq_mi = 347 |population_density_rank = 84th |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $838.479 billion |GDP_PPP_rank = 16th |GDP_PPP_per_capita = $3,728 |GDP_PPP_per_capita_rank = 120th |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal = $432.944 billion |GDP_nominal_rank = 20th |GDP_nominal_per_capita = $1,925 |GDP_nominal_per_capita_rank = 115th |HDI_year = 2007 |HDI = {{increase}} 0.728 |HDI_rank = 107th |HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |Gini = 34.3 |Gini_year = 2002 |sovereignty_type = [[Independence]]<br /><small>from [[Netherlands]]</small> |established_event1 = Declared |established_date1 = 17 August 1945 |currency = [[Indonesian rupiah|Rupiah]] |currency_code = IDR |time_zone = various |utc_offset = +7 to +9 |time_zone_DST = not observed |utc_offset_DST = |drives_on = left |cctld = [[.id]] |calling_code = 62 |website = [http://www.indonesia.go.id/id/index.php www.indonesia.go.id/id/] |footnotes = }} '''Индонезия Өрөспүүбүлүкэтэ''' ([[индонезия тыла|индонезиялыы]] ''Republik Indonesia'') диэн [[Соҕуруулуу-илин Азия]] дойдута. 17,508 арыыга баар. Индонезия аан дойду ордук улахан [[архипелаг]] дойдута. Олохтоохторун ахсаана 237 млн киhи (аан дойдуга 4с миэстэ, [[Ислам]] дойдуларыттан 1кы миэстэ). [[Папуа Саҥа Гуинея|Папуа Саҥа Гуинеялыын]], [[Илин Тимор|Илин Тимордуун]] уонна [[Малайзия|Малайзиялыын]] кирбиилэhэр. == Экономиката == Индонезия - биир саамай улахан сельско-хозяйственнай продукцияны оҥорон таһаарар дойду. Улахан [[промышленно-сайдыбыт]] куораттар бааллар, холобура [[Дьакарта]], [[Семаранг]], [[Сурабайа]], [[Паданг]], [[Парлембанг]], [[Паканбару]], [[Дьамби]], [[Бенкулу]] (Бэнкулу), [[Денпасар]], [[Раба]]. Бу ыйыллыбыт куораттарга дойду 89% индустрията баар, олортон 52% [[Дьакарта]] куоратка тиксэр. Онон сибээстээн Дьакарта куорат саамай улахан [[промышленно-сайдыбыт]] куората буолар, ону таһынан саамай улахан иэнинэн, дьонун ахсаанынан даҕаны == Индонезия бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 3]] — Итэҕэл министиэристибэтин күнэ * [[Тохсунньу 15]] — [[Далай]]га дьуһуурустуба күнэ * [[Тохсунньу 25]] — Ас-үөл күнэ. 1951 сыллаахха бу күн Пурво Соедармо диэн Индонезияҕа "ас-үөл аҕатынан" билиниллэр диетолог-быраас оскуолата аһыллыбыт * [[Муус устар 6]] — Балыксыт күнэ * [[Муус устар 21]] — Картини күнэ * [[Ыам ыйын 2]] — Үөрэх күнэ * [[Ыам ыйын 20]] — Дойду уһуктуутун күнэ ([[1908]]) * [[От ыйын 23]] — [[Оҕо күнэ]]<ref>ru.qwe.wiki/wiki/Children's_Day</ref> * [[Атырдьах ыйын 10]] — Бэтэрээннэр күннэрэ. Дойду тутулуга суох буолуутун иһин уонна аан дойду үрдүнэн эйэни көмүскүүр кыргыһыыларга кыттыбыт бэтэрээннэргэ ананар күн. 2014 сыллаахтан бэлиэтэнэр. Бэрэсидьиэн ыйааҕар этиллэринэн бу күн 1949 сыллаахха Голландия аармыйатын кытта сэрии Суракартаҕа эйэ сөбүлэҥинэн түмүктэммитэ<ref>[http://www.hukumonline.com/pusatdata/downloadfile/lt5408098591378/parent/lt5408069ab8e61 Presidential Decree No. 30 of 2014 (Keppres Nomor 30 Tahun 2014, Lembaran Negara Republik Indonesia Tahun 2014 Nomor 188, Tambahan Lembaran Negara Republik Indonesia Nomor 5573)]</ref>. * [[Атырдьах ыйын 17]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ]] (Японияттан, 1945) * [[Атырдьах ыйын 18]] — Конституция күнэ * [[Алтынньы 5]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Алтынньы 22]] — Сантри күнэ. 1945 сыллаахха Голландияны утары тутулуга суох буолуу иһин охсуһуу джихад буолара биллэриллибит * [[Алтынньы 28]] — Ыччат андаҕарын күнэ ({{lang-id|Hari Sumpah Pemuda}}). 1928 сыллаахха Индонезия ыччатын иккис сийиэһигэр бу күн үс сүрүн этиилээх андаҕар этиллибит: "Индонезияны эрэ дойдубут быһыытынан билинэбит, Индонезия омуга буолабыт, Индонезия тылын өйүүбүт". Бу кэнниттэн малаай тылын Индонезияҕа туттуллар түөлбэ тыла [[Индонезия тыла|индонезия тыла]] диэн ааттанар буолбута * [[Сэтинньи 10]] — Дьоруойдар күннэрэ (Хари Пахлаван) * [[Сэтинньи 12]] ** Аҕа күнэ ** Чөл турук күнэ * [[Сэтинньи 14]] — Мобил биригээдэ күнэ (Хари бригада мобил). 1945 сыллаахха дьоппуон сэриилэрин тобоҕун тутарга, киин куоракка бэрээдэк олохтуурга тэриллибит полиция чаастара * [[Сэтинньи 25]] — Учуутал күнэ * [[Ахсынньы 13]] — Нусантара күнэ ([[Соҕуруулуу-илин Азия]] арыыларын сомоҕолоһууларын күнэ) * [[Ахсынньы 22]] — Ийэ күнэ == Альбом == <center><gallery caption="Indonesia" widths="180px" heights="120px" perrow="3"> File:Museum Nasional Indonesia.jpg|Индонезия национальнай музейа [[Киин Дьакаарта]]ҕа File:Jakarta Skyline Part 2.jpg|[[Wisma 46]], Indonesia's tallest office building, located in the middle of Jakarta skyscraper. File:Central Jakarta.JPG|Jalan Thamrin, the main avenue in Central Jakarta File:Gambir Station Platform.jpg|A train at [[Gambir]] station in [[Central Jakarta]] File:BungKarno-indonoob.JPG|100 000 олбохтоох Bung Karno стадион File:Indonesia 2002 CIA map.png|Индонезия каартата File:Indonesia provinces english.png|Индонезия провинциялара File:Jalan malioboro - Jogjakarta.JPG|Malioboro, the most famous street in Yogyakarta city Image:transjogja.jpg|Trans Jogja Bus. A bus rapid transit system in Yogyakarta city File:SOTO FOOD.jpg|A selection of [[Indonesian cuisine|Indonesian food]], including ''Soto Ayam'' (chicken soup), ''sate kerang'' ([[satay|shellfish kebabs]]), ''telor pindang'' (preserved eggs), ''perkedel'' (fritter), and ''es teh manis'' (sweet iced tea) File:Indonesian Army infantryman participating in the GPOI.jpg|An Indonesian Army infantryman participating in the U.N.'s Global Peacekeeping Operation Initiative Image:Panser side left.JPG|Pindad Panser "Anoa" shown during Indo Defense and Aerospace Expo 2008 |Indonesian Naval vessels Image:AURI B-25.jpg|B-25 Mitchell bombers of the AURI in the 1950s Image:Jmnei.jpg|A [[Javanese people|Javanese]] engineer closes one of the gun bay doors on a Dutch [[Brewster Buffalo|Buffalo]], January 1942. |[[Mazda6]] used by the Jakarta Metro Highway Patrol (''Ditlantas Polda Metro Jaya'') as a patrol car |[[Mitsubishi Lancer]] used by Vital Object Protection of Indonesian National Police File:ID_diesel_loco_CC_201-05_060327_4217_kta.jpg|GE U20C in [[Индонезия]], #CC201-05 File:Diesel locomotive CC 203 22 at Gambir Station.jpg|GE U20C "Full-Width Cabin" Индонезияҕа, #CC203-22 File:ID_diesel_loco_CC_204-06_060403_2512_mri.jpg|GE U20C full computer control locomotive in Indonesia, #CC204-06 [...] </gallery></center> {{Geo-stub}} {{азия}} [[Категория:Соҕуруулуу-илин Азия дойдулара]] fn77gyq4uwzcohui5mpdbdtgio0vh0j 0 5337 428304 428112 2026-05-10T03:24:28Z Ojkhol 24881 /* Тайбаан бэлиэ күннэрэ */ 428304 wikitext text/x-wiki {{Булкуйума|Тайбаан}} {{атын суолталара|Кытай (суолталара)}} {{Infobox Country |native_name = Кытай Өрөспүүбүлүкэтэ |conventional_long_name = 中華民國<br />''Zhōnghuá Mínguó'' <!--Do not change to "Jhonghua Minguo" (i.e. Tongyong pinyin) because Hanyu pinyin is the official romanization from 1 January 2009.--> |common_name = Taiwan |image_flag = Flag of the Republic of China.svg |image_coat = National Emblem of the Republic of China.svg |symbol_type = National Emblem |image_map = Locator map of the ROC Taiwan.svg |image_map2 = Republic of China (orthographic projection, without Mongolia).svg |national flower = plumflower.jpg |national_anthem = ''[[National Anthem of the Republic of China]]''<br />[[File:National anthem of the Republic of China (Taiwan) 中華民國國歌(演奏版).ogg|center]] |capital = [[Тайпэй]]<ref name="capital">Before relocating to Taiwan, the capital of the ROC was [[Nanjing]] (then romanized as "Nanking")&nbsp;[http://www.gio.gov.tw/taiwan-website/5-gp/yearbook/2002/appendix2.htm The History of the ROC Before 1949]. After the relocation of the government to Taiwan, Generalissimo [[Chiang Kai-shek]] declared [[Taipei]] would be the provisional capital. [[Nanjing]] then appeared in official maps and publications as the capital while Taipei was labeled as the [[Temporary capital|provisional capital]]&nbsp;[http://atimes.com/atimes/Others/taiwan.html Taiwan (中華民國)]. During the 8 years of the DPP administration, the government stopped printing official maps showing the ROC as comprising more than Taiwan (including the [[Chinese Mainland]]), and the disctinction between official capital and de facto capital lost its importance. However, the official capital is still Nanjing&nbsp;[http://atimes.com/atimes/Others/taiwan.html Taiwan (中華民國)] &nbsp;[http://www.chinastudyabroad.org/Nanjing-facts.aspx Nanjing Facts]</ref><ref>{{cite web | url = http://atimes.com/atimes/Others/taiwan.html | title = Taiwan (中華民國) | publisher = Asia Times | date = 2005-06-01}}</ref>. |latd=25 |latm=02 |latNS=N |longd=121 |longm=38 |longEW=E |largest_city = capital <!---only Mandarin is the official language, others are regional languages, per http://www.gio.gov.tw/ct.asp?xItem=35570&ctNode=4101 ----> |official_languages = [[Standard Mandarin]] |government_type = [[Semi-presidential system]] |leader_title1 = [[President of the Republic of China|President]] |leader_name1 = [[Tsai Ing-wen]] |leader_title2 = [[Vice President of the Republic of China|Vice President]] |leader_name2 = [[Chen Chien-jen]] |leader_title3 = [[Premier of the Republic of China|Premier]] |leader_name3 = [[Su Tseng-chang]] |legislature = [[Legislative Yuan]] |area_km2 = 36,188 |area_sq_mi = 13,975 |area_rank = 136th |area_magnitude = 1 E10 |percent_water = 10.34 |population_estimate = 22,911,292<ref name="CIA">[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tw.html CIA - The World Factbook -- Taiwan]</ref> |population_estimate_year = 2007 |population_estimate_rank = 47th{{smallsup|a}} |population_density_km2 = 633.12 |population_density_sq_mi = 1,639.43 |population_density_rank = 14th{{smallsup|a}} |demonym = [[Taiwanese people|Taiwanese]] or [[Chinese people|Chinese]] |GDP_PPP = $695.388 billion |GDP_PPP_rank = 19th |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP_per_capita = $30,126 |GDP_PPP_per_capita_rank = 28th |GDP_nominal = $383,307 billion |GDP_nominal_rank = 24th |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $16,274 |GDP_nominal_per_capita_rank = 36th |sovereignty_type = [[History of the Republic of China|Establishment]] |sovereignty_note = [[Xinhai Revolution]] |established_event1 = [[Wuchang Uprising|Start of Xinhai Revolution]] |established_date1 = [[October 10]], [[1911]] |established_event2 = Republic established |established_date2 = [[January 1]], [[1912]] |HDI = {{increase}} 0.932&nbsp; |HDI_rank = 23rd if ranked<ref name="hdi">Due to [[Political status of the Republic of China|its political status]], the [[United Nations|UN]] has not calculated an [[Human Development Index|HDI]] for the ROC. The ROC government calculated its HDI for 2004 to be 0.932; if [[list of countries by Human Development Index|included among UN HDI figures]], the ROC would rank 23rd (high), like [[Israel]].&nbsp;[http://www.stat.gov.tw/public/Data/712121616871.pdf 國情統計通報]</ref> |HDI_year = 2005 |HDI_category = {{color|green|high}} |currency = [[New Taiwan dollar]] (NT$) |currency_code = TWD |country_code = TPE |time_zone = [[Time in China#Chungyuan|CST]] |utc_offset = [[UTC+8|+8]] |time_zone_DST = not observed |utc_offset_DST = |date_format = yyyy-mm-dd <br /> yyyy年m月d日 <br /> ([[Common Era|CE]]; [[Chinese calendar|CE+2697]]) ''or'' [[Minguo calendar|民國yyyy年m月d日]] |drives_on = right |cctld = [[.tw]] |calling_code = 886 |footnotes = ^a Rank based on 2006 figures. }} '''Кытай Өрөспүүбүлүкэтэ''' ({{lang-zh|中華民國}}, [[кытай суруга|судургулуу]] 中华民国, [[пиньинь]] Zhōnghuá Mínguó, {{lang-en|Republic of China}}), ол эбэтэр '''Тайбаан''' (кытайдыы 台湾, пиньинь Тàiwān) - [[Илин Азия]]ҕа баар [[республика]]. Тайбаан суверенитетын аан дойдуга билиҥҥи кэмҥэ 23 дойду билинэр. Кытай Республиката [[ХНТ|Холбоһуктаах Нациялар Тэрилтэлэрин]] олохтообут дойдуларыттан биирдэстэрэ. Кытай Республиката 1912 с. төрүттэмитэ. Ол кэмҥэ бүтүн [[Кытай]]ы уонна [[Монголия]]ны баһылыыр этэ. 1949 с. гражданскай сэрии кэнниттэн, Кытайга коммунистар былааска кэлбиттэрин кэннэ, урукку дьаhалта - [[Гоминьдан]] партията Тайбааҥҥа көспүтэ. Кытай Республикатын хонтуруолугар Тайбаан арыыны кытта Пэнху, Кинмень, Мацу уо.д.а. кыракый арыылар киирэллэр. Кытай Дьон Өрөспүүбүлүкэтэ Тайбааны бэйэтин провинциятынан ааҕынар (台湾省，tàiwānshěng). Онон Кытай Өрөспүүбүлүкэтын ыйытыыта ситэ быһаарылла илик. == Аата == == Остуоруйа == == Географията == == Бэлиитикэ == == Административнай тыырыллыыта == [[File:Taiwan ROC political divisions labeled ru.svg|300px|thumb|Административнай тыырыллыыта Кытай Өрөспүүбүлүкэтэ]] == Экэниэмикэтэ == == Олохтоохторо == == Тыллара == == Тайбаан бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 23]] — ({{Флагификация|Соҕуруу Кэриэйэ}} эмиэ бэлиэтиир), Көҥүл аан дойдутааҕы күнэ * [[Тохсунньу 1]] — Олохтонуу күнэ. * [[Олунньу 28]] — Эйэлээх кэриэстэбил күнэ * [[Кулун тутар 12]] ({{Флагификация|Кытай}} эмиэ бэлиэтиир) — Мас олордуу күнэ * [[Кулун тутар 29]] — [[Ыччат күнэ (Тайвань)|Ыччат күнэ]] * [[Муус устар 4]] ({{Флагификация|Гонконг}} эмиэ бэлиэтиир) — Оҕо көмүскэлин күнэ * [[Муус устар 5]] ({{Флагификация|Малайзия}}, {{Флагификация|Гонконг}}, {{Флагификация|Аомынь}} эмиэ бэлиэтииллэр) — [[цинмин|Өлбүттэри ахтар күн]] * [[Ыам ыйын 4]] — Литэрэтиирэ күнэ. Иккис аан дойду сэриитин кэнниттэн Тайбаан арыыга уус-уран литэрэтиирэҕэ дьоппуон сабыдыалын утары охсуһар күн курдук саҕаламмыта. Бү күн суруйааччыларга бириэмийэ туттараллар * [[Ыам ыйын 10]] — Байҕал таҥарата Мацу күнэ * [[Бэс ыйын 3]] — Опиуму утары хамсааһын күнэ * [[Атырдьах ыйын 8]] — [[Аҕалар күннэрэ (Тайвань)|Аҕалар күннэрэ]] (Ба Ба күнэ 爸爸 節, ол аата "аҕыс-аҕыс", ахсыс ый ахсыс күнэ) * [[Балаҕан ыйын 26]] — Күһүн ортото * [[Балаҕан ыйын 28]] — Учуутал күнэ. Конфуцийга аналлаах тэрээһиннэр ыытыллаллар * [[Алтынньы 21]] — Тас кытайдар күннэрэ * [[Алтынньы 25]] — Ретроцессия (атын дойду былааһыттан бэйэ былааһыгар төннүү) күнэ. 1945 сыллаахха Потсдам кэмпириэнсийэтин түмүгүнэн Тайбаан арыыга Япония былааһа сууллубута, ол туһунан докумуоҥҥа Тайбэйга бу күн илии баттаммыта. Ретроцессия диэн мөккүөрдээх тиэрмин, сорох устуоруктар уонна бэлиитиктэр этэллэринэн бу күн оккупаассыйа эрэ тохтообут, Кытай Тайбааны баһылаабытын туһунан этиллибэт. * [[Сэтинньи 12]] — [[Сунь Ятсен]] төрөөбүт күнэ, ону кытары Быраастар күннэрэ уонна Култуура чөлүгэр түһүүтүн күнэ * [[Ахсынньы 21]] — [[Күн туруута|Күн туруутун]] кэмигэр илиҥҥи дойдуларга тэриллэр Дунчжи бэстибээл. Инь уонна Янь бөлүһүөпүйэтигэр хараҥа уонна сырдык алтыһыылырагыр суолталаах күн быһыытынан бэлиэтэнэр. Үксүн дьон аймахтарын кытта бэлиэтииллэр * [[Ахсынньы 25]] — Конституция күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{азия}} [[Категория:Илин Азия дойдулара]] [[Категория:Мөккүөрдээх сирдэр]] 48cahc5dxhkme013g30ycz4q1piudka 0 9413 428341 280730 2026-05-10T06:55:25Z Ojkhol 24881 428341 wikitext text/x-wiki {{US state | Name = Kansas | Fullname = Канзас штата</br>State of Kansas | Flag = Flag of Kansas.svg | Flaglink = [[Канзас былааҕа]] | Seal =Seal_of_Kansas.svg | Map = Map of USA KS.svg | BorderingStates = [[Nebraska]], [[Missouri]],</br> [[Oklahoma]], [[Colorado]] | OfficialLang = [[Ааҥл тыла]] | Nickname = The Sunflower State (official nickname) or The Wheat State | Demonym = Kansan | Motto = [[Ad astra per aspera]] | Capital = [[Топика]] | LargestCity = [[Уичита]] | LargestMetro = [[Канзас куорат метрополитен зоната]] | Governor = [[Kathleen Sebelius]] (D) | Lieutenant Governor = [[Mark Parkinson]] (D) | | Senators = [[Sam Brownback]] (R)<br />[[Pat Roberts]] (R) | Representative=[[Jerry Moran]] (R)<br />[[Lynn Jenkins]] (R)<br />[[Dennis Moore]] (D)<br />[[Todd Tiahrt]] (R) | PostalAbbreviation = KS | AreaRank = 15th | TotalAreaUS = 82,277 | TotalArea = 213,096 | LandAreaUS = 81,815 | LandArea = 211,901 | WaterAreaUS = 462 | WaterArea = 1,196 | PCWater = 0.56 | PopRank = 33^rd | 2000Pop (old) = 2,688,418 | 2000Pop = 2,802,134 (2008 est.) <br /> 2,688,418 (2000) | DensityRank = 40^th | 2000DensityUS = 32.9 | 2000Density = 12.7 | AdmittanceOrder = 34^th | AdmittanceDate = January 29, 1861 | TimeZone = [[Central Standard Time Zone|Central]]: [[Coordinated Universal Time|UTC]]-6/[[Сайыҥҥы кэм|-5]] | TZ1Where = most of state | TimeZone2 = [[Mountain Standard Time Zone|Mountain]]: UTC-7/[[Сайыҥҥы кэм|-6]] | TZ2Where = 4 western counties | Latitude = [[37th parallel north|37° N]] to [[40th parallel north|40° N]] | Longitude = 94° 35′ W to 102° 3′ W | WidthUS = 211| | Width = 340 | LengthUS = 417 | Length = 645 | HighestPoint = [[Mount Sunflower]] | HighestElevUS = 4,039 | HighestElev = 1,232 | MeanElevUS = 2,000 | MeanElev = 600 | LowestPoint = [[Verdigris River]] | LowestElevUS = 679 | LowestElev = 207 | ISOCode = US-KS | Website = www.kansas.gov }} '''Канзас''' (''State of Kansas'') диэн [[АХШ]] киин штата. [[Канзас өрүс]] аатынан ааттаммыт. * [[Тохсунньу 29]] — Канзас күнэ ([[Америка Холбоһуктаах Штааттара|АХШ]]) [[Категория:АХШ штаттара]] 0nqj9vyh9ctnflkse0sc0j3gfi9pfz6 0 9423 428348 428275 2026-05-10T07:11:44Z Ojkhol 24881 /* Бэлиэ күннэрэ */ 428348 wikitext text/x-wiki {{US state | Name = Florida | Fullname = Флорида штата</br>State of Florida | Flag = Flag of Florida.svg | Flaglink = [[Флорида былааҕа]] | Seal =Seal_of_Florida.svg | Map = Map of USA FL.svg | Nickname = The Sunshine State | Demonym = Floridian | Motto = [[In God We Trust]] | State Song = [[Old Folks At Home]] | Capital = [[Таллаhасси]] | Senators = [[Bill Nelson (politician)|Bill Nelson]] (D)<br />[[Mel Martinez]] (R) |Representative=15 республикан, 10 демократ | LargestCity = [[Дьэксонвилл]] | LargestMetro= [[Соҕуруу Флорида метрополитен зоната]] | UnincorporatedPlace = [[Brandon, Florida|Brandon]] | Governor = [[Charlie Crist]] (R) | Lieutenant Governor = [[Jeff Kottkamp]] (R) | PostalAbbreviation = FL | TradAbbreviation = Fla. | BorderingStates = [[Alabama]], [[Georgia (U.S. state)|Georgia]] | OfficialLang = Ааҥл | AreaRank = 22^nd | TotalArea = 170,304 | TotalAreaUS=65,795 | LandArea = 139,670 | LandAreaUS = 53,927 | WaterArea = 30,634 | WaterAreaUS = 11,828 | PCWater = 17.9 | PopRank = 4^th | 2000Pop = 18,328,340 (2008)<br /> 15,982,378 (2000) | | DensityRank = 8^th | 2000DensityUS = 338.4 | 2000Density = 130.67 <!-- 18,251,243 div by 139,670 = 130.67 not 114.43 --> | MedianHouseholdIncome = $41,171 | IncomeRank = 36^th | AdmittanceOrder = 27^th | AdmittanceDate = March 3, 1845 | TimeZone = [[Eastern Time Zone (North America)|Eastern]]: [[Coordinated Universal Time|UTC]]-5/[[Сайыҥҥы кэм]]-4 | TZ1Where = peninsula | TimeZone2 = [[North American Central Time Zone|Central]]: UTC-6/DST-5 | TZ2Where = [[Florida Panhandle|panhandle]] | Latitude = 24°27′ N to 31° N | Longitude = 80°02′ W to 87°38′ W | Width = 582 | WidthUS= 361 | Length = 721 | LengthUS= 447 | HighestPoint = [[Britton Hill]] | HighestElev = 105 | HighestElevUS = 345 | MeanElev = 30 | MeanElevUS = 98 | LowestPoint = [[Атлантик океан]] | LowestElev = 0 | LowestElevUS = 0 | ISOCode = US-FL | Zipcodes = 32003-34997 | Areacodes = 239,305,321,352,386,407,561,689,727,754,772,786,813,850,863,904,941,954 | Website = www.myflorida.com }} '''Флорида''' (''Florida'') диэн [[АХШ]] соҕуруулуу илин штата. Кинилиин кирбиилэhэллэр [[Алабама]] хотугулуу арҕаа уонна [[Дьордьия]] хотугулуу илин. Арҕаа уонна соҕуруу [[Мексика хомото]], илин [[Атлантик океан]] баар. Флорида улахан өттө [[хумид субтропик климат]]таах, соҕуруу өттө [[тропик климат]]таах. Арҕаа уонна Атлантика Океан икки ардыларыгар, соҕурууттан Флорид силбэһиитэ баар. Хоту өттүнэн Алабама уонна Дьордьия штаты кытта быысаһар. Байҕал кыраныыссалара сир хоту өттүн уонна Флорида арыыларын бөлөҕөр-Кис соҕуруу диэки баар. Нэһилиэнньэтэ-21 570 527 киһи: 3-с АХШ штата (Калифорния уонна Техас кэнниттэн). Сирин иэнэ — 170 304 км2: 22-с АХШ штата. Ордук улахан куората — Джэксонвилл, бөдөҥ куораттара-Майа, Тампа, Орландо. == Экономика == Флорида штат ВВП ВВП $776,3 млрд. — АХШ- гар 4- с миэстэ (2011 с. атырдьах ыйыгар), бу көрдөрүү Австралия ВВП- гар тэҥнэһиэн сөп. Флорида-цитрустары оҥорор АХШ ыытааччы штата. Дойду үүнүүтүн үс гыммыт биирэ-Флорида тыатын сиригэр түмсэн цитруса үүннэрэллэр. Сүрүннээн апельсин уонна грейпрузтар. Арай биир кэнники 100 сылга цитрус Флорида үүнүүтэ хатан хаалбыт. Бу ХХ үйэ 80- с сылларын бүтүүтэ буолбута. Фермердэр, хаһаайыстыбалар лейкленд уонна Орландо куораттан хоту сытар фермердэр цитрусовай производствоттан аккаастанарга күһэллибиттэрэ. Былырыыҥҥы рынокка маарынныыр фрукталар киирбиттэригэр цитрус сыаната эмискэ түстэ уонна фермердэр алдьаннылар. Билигин цитрустары оҥорор хамыыһыйа кытаанах хонтуруолугар оннооҕор тымныы кыһын кэнниттэн даҕаны сыана үрдүүрүгэр көмөлөһөр. Хотугу Флорида үөскээн улааппыт табах атын төрүт культуратынан ааҕыллар. Культивирование ХХ үйэ 20- с сылларын бүтүүтэ саҕаламмыта, грызунов кэриэс планторида сүктэрбитин кэннэ, үүнүү улахан өттүн урусхаллаабыттара. Табаҕы үүннэрии ырыынагын киинэ Лайв- Ок (Чечня Oak) диэн Лайв- Дьокуускай куорат ааҕыллар. Цитусовай, табахтан ураты, соҕуруу өттүгэр флоридтар сахарал хомуһу үүннэрэр, үүннэрэр. Октобий күөл соҕуруу кытылыгар Клюистон сахарал тростнигын культивалааһын киинэ буолар. Бу тыа хаһаайыстыбатын культуратын оҥорон таһаарыы 1961 сыллааҕы кубинскай революция кэнниттэн кэҥээбитэ, АХШ Арыылаах хомуһу саптары тохтоппуттара. Флорида — дойду ырыынагар биир бөдөҥ поставщиктарыттан биирдэстэрэ. Штат сүрүн балыксыттара: Пенкола уонна Апалачикола кытылыгар, оттон Атлантика кытылыгар — Бичик (Fernna Bechh) уонна Нью- Смирна- Бичик. Уонна, биллэн турар, Флорида арыыта-Кис. Манна розаны кириэппэс хостууллар, олорор сирэ Таматтан харгыс арыыларга диэри уһунна. Крееток таһынан, балыксыттар дойду рыногар араас көрүҥнэри, ол иһигэр Испан макелын, хара кефаль, ону таһынан молюсков, Омар уонна крабтары туруорсаллар. Апалачикола саалатыгар устрицаны араараллар. Штатка олус киэҥник спортивнай балыктааһын. Кинини штат дохуоттарын улаатыннарыы индустриятын тутаах салаатыгар ааттыахха сөп. Флорида территориятын 45 % тыаҕа сабыллыбыт. Өссө урукку кэмнэргэ бэс ойуурдара АХШ байыаннай- муора флотун туһугар мас кэрдиитэ буолар. Ол гынан баран, XIX үйэ бүтүүтэ муҥур уһукка тиэллибит — тыалар кэрдиллибиттэр. Ол гынан баран, штат гражданнара эргэ кэрдиистэри миэстэтигэр саҥа тыалары олордубуттара уонна 1940 сыллаахха ойууру үүннэрии саҥа тэтиминэн барбыта. Экономикаҕа туристическай индустрия биир тутаах уонна улахан дохуоттаах буолар. Флоридтар-Майа, Майа-Бичик, Орландия, Орландия «Мир Дисней» пааркалара уонна Universal-Лодердейл, Палм- Бичик, Сент-Питерсерг, Панама-Сити, Панама-Бичик, биэнсийэ. Аны национальнай парк оройуоннарыгар сытар куораттар. Чуолаан туристическай индустрия штат экономикатын промышленнай салааларын сайыннарыыга сабыдыаллаата.<ref>[https://dwellics.com/florida/moving-to-panama-city-beach Панама - Сити-бичиккэ көһүү уратыта] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220210183817/https://dwellics.com/florida/moving-to-panama-city-beach |date=2022-02-10 }}</ref> Флорида саамай үрдүк дьиэлэрин сүрүн өттө 2000- с сылларга тутуллубут. === Бэлиэ күннэрэ === * [[Тохсунньу 19]] — Роберт Э. Ли күнэ ({{Флагификация|Алабама}}, {{Флагификация|Арканзас}}, {{Флагификация|Джорджия}}, {{Флагификация|Миссисипи}} эмиэ бэлиэтииллэр). {{Флагификация|Техас}} Конфедерация дьоруойдарын күнэ диэн аатынан бэлиэтиир. * [[Тохсунньу 30]] — ({{Флагификация|Калифорния}}, {{Флагификация|Гаваайдар}}, {{Флагификация|Вирджиния}} эмиэ бэлиэтииллэр) — Фред Коремацу күнэ * [[Олунньу 15]] — Сьюзан Б. Энтони күнэ. Сьюзен Энтони (1820 — 1906) төрөөбүт күнүгэр дьахтар быыбарга кыттар быраабын кэрэһилээн бэлиэтииллэр, Флорида штаакка бу күн өрүүллэр, Калифорнияҕа оскуолаларга үөрэх буолбат, уопсастыбанай үлэнэн дьарыктаналлар, атын штааттарга араас тэрээһиннэри ыыталлар == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:АХШ штаттара]] n2rhineb4amw3adqa2hi38oz7rbacht 0 11024 428308 392341 2026-05-10T03:30:07Z Ojkhol 24881 428308 wikitext text/x-wiki '''Питкэрн''' эбэтэр '''Питкэрн [[арыы]]та''' ({{lang-en|Pitcairn (Islands)}}) — аан дойдуга саамай соҕотох хаалбыт дойду буолар — [[колония]] буолар. Уонна бу дойду аан дойдуга саамай аҕыйах киһилээх буолар — 48 эрэ киһи олорор (9 ыал). === Бэлиэ күннэрэ === * [[Тохсунньу 23]] — Баунти күнэ == Источнига == * http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9E%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D0%9F%D0%B8%D1%82%D0%BA%D1%8D%D1%80%D0%BD {{Geo-stub}} [[Категория:Холбоһуктаах Хоруоллук]] [[Категория:Улуу Британия]] 3a9jn91q8k83n0xdadffjbil5np8ta0 428309 428308 2026-05-10T03:40:48Z Ojkhol 24881 428309 wikitext text/x-wiki '''Питкэрн''' эбэтэр '''Питкэрн [[арыы]]та''' ({{lang-en|Pitcairn (Islands)}}) — аан дойдуга саамай соҕотох хаалбыт дойду буолар — [[колония]] буолар. Уонна бу дойду аан дойдуга саамай аҕыйах киһилээх буолар — 48 эрэ киһи олорор (9 ыал). === Бэлиэ күннэрэ === * [[Тохсунньу 23]] — Баунти күнэ == Источнига == * http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9E%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D0%9F%D0%B8%D1%82%D0%BA%D1%8D%D1%80%D0%BD {{Океания|state=Токелау}} {{Geo-stub}} [[Категория:Холбоһуктаах Хоруоллук]] [[Категория:Улуу Британия]] 8mz9b3tjxcs1ryoy78hgilkw39gixph 428310 428309 2026-05-10T03:41:08Z Ojkhol 24881 428310 wikitext text/x-wiki '''Питкэрн''' эбэтэр '''Питкэрн [[арыы]]та''' ({{lang-en|Pitcairn (Islands)}}) — аан дойдуга саамай соҕотох хаалбыт дойду буолар — [[колония]] буолар. Уонна бу дойду аан дойдуга саамай аҕыйах киһилээх буолар — 48 эрэ киһи олорор (9 ыал). === Бэлиэ күннэрэ === * [[Тохсунньу 23]] — Баунти күнэ == Источнига == * http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9E%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D0%9F%D0%B8%D1%82%D0%BA%D1%8D%D1%80%D0%BD {{Океания|state=Питкэрн}} {{Geo-stub}} [[Категория:Холбоһуктаах Хоруоллук]] [[Категория:Улуу Британия]] 1qm692mu4hggbf9pj2w8xzj2y88gkd6 428311 428310 2026-05-10T03:43:02Z Ojkhol 24881 428311 wikitext text/x-wiki '''Питкэрн''' эбэтэр '''Питкэрн [[арыы]]та''' ({{lang-en|Pitcairn (Islands)}}) — аан дойдуга саамай соҕотох хаалбыт дойду буолар — [[колония]] буолар. Уонна бу дойду аан дойдуга саамай аҕыйах киһилээх буолар — 48 эрэ киһи олорор (9 ыал). [[Билэ:Pitcairn Islands in United Kingdom.svg|мини|Питкэрн арыылара]] === Бэлиэ күннэрэ === * [[Тохсунньу 23]] — Баунти күнэ == Источнига == * http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9E%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D0%9F%D0%B8%D1%82%D0%BA%D1%8D%D1%80%D0%BD {{Океания|state=Питкэрн}} {{Geo-stub}} [[Категория:Холбоһуктаах Хоруоллук]] [[Категория:Улуу Британия]] acsjpmeqmgnq92y9kqrjjn9jbldr53y 428312 428311 2026-05-10T03:43:36Z Ojkhol 24881 428312 wikitext text/x-wiki '''Питкэрн''' эбэтэр '''Питкэрн [[арыы]]лара''' ({{lang-en|Pitcairn (Islands)}}) — аан дойдуга саамай соҕотох хаалбыт дойду буолар — [[колония]] буолар. Уонна бу дойду аан дойдуга саамай аҕыйах киһилээх буолар — 48 эрэ киһи олорор (9 ыал). [[Билэ:Pitcairn Islands in United Kingdom.svg|мини|Питкэрн арыылара]] === Бэлиэ күннэрэ === * [[Тохсунньу 23]] — Баунти күнэ == Источнига == * http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9E%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D0%9F%D0%B8%D1%82%D0%BA%D1%8D%D1%80%D0%BD {{Океания|state=Питкэрн}} {{Geo-stub}} [[Категория:Холбоһуктаах Хоруоллук]] [[Категория:Улуу Британия]] 5qg56gi4fpxxoytngcybk25n53nraq2 428313 428312 2026-05-10T03:49:17Z Ojkhol 24881 428313 wikitext text/x-wiki '''Питкэрн''' эбэтэр '''Питкэрн [[арыы]]лара''' ({{lang-en|Pitcairn (Islands)}}) ({{IPAc-en|ˈ|p|ɪ|t|k|ɛər|n}} {{respell|PIT|kairn}};<ref>[[Oxford English Dictionary]]</ref> [[Pitkern]]: ''{{lang|pih|Pitkern Ailen}}'') — аан дойдуга саамай соҕотох хаалбыт дойду буолар — [[колония]] буолар. Уонна бу дойду аан дойдуга саамай аҕыйах киһилээх буолар — 48 эрэ киһи олорор (9 ыал). [[Билэ:Pitcairn Islands in United Kingdom.svg|мини|Питкэрн арыылара]] === Бэлиэ күннэрэ === * [[Тохсунньу 23]] — Баунти күнэ == Источнига == * http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9E%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D0%9F%D0%B8%D1%82%D0%BA%D1%8D%D1%80%D0%BD {{Океания|state=Питкэрн}} {{Geo-stub}} [[Категория:Холбоһуктаах Хоруоллук]] [[Категория:Улуу Британия]] e0gbcxyrm69sqo6ycjneftxsxqz1aic 428314 428313 2026-05-10T03:50:54Z Ojkhol 24881 428314 wikitext text/x-wiki '''Питкэрн''' эбэтэр '''Питкэрн [[арыы]]лара''' ({{lang-en|Pitcairn (Islands)}}, {{IPAc-en|ˈ|p|ɪ|t|k|ɛər|n}} {{respell|PIT|kairn}};<ref>[[Oxford English Dictionary]]</ref> [[Pitkern]]: ''{{lang|pih|Pitkern Ailen}}'') — аан дойдуга саамай соҕотох хаалбыт дойду буолар — [[колония]] буолар. Уонна бу дойду аан дойдуга саамай аҕыйах киһилээх буолар — 48 эрэ киһи олорор (9 ыал). [[Билэ:Pitcairn Islands in United Kingdom.svg|мини|Питкэрн арыылара]] === Бэлиэ күннэрэ === * [[Тохсунньу 23]] — Баунти күнэ == Источнига == * http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9E%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D0%9F%D0%B8%D1%82%D0%BA%D1%8D%D1%80%D0%BD {{Океания|state=Питкэрн}} {{Geo-stub}} [[Категория:Холбоһуктаах Хоруоллук]] [[Категория:Улуу Британия]] p8bbh1cq8l1jzvx88ka1tai6jq3ey73 428315 428314 2026-05-10T04:00:14Z Ojkhol 24881 428315 wikitext text/x-wiki '''Питкэрн''' эбэтэр '''Питкэрн [[арыы]]лара''' ({{lang-en|Pitcairn (Islands)}}, {{IPAc-en|ˈ|p|ɪ|t|k|ɛər|n}} {{respell|PIT|kairn}};<ref>[[Oxford English Dictionary]]</ref> [[Pitkern]]: ''{{lang|pih|Pitkern Ailen}}'') — Британия байҕал уҥуордааҕы соҕотох сирэ. Уонна бу дойду аан дойдуга саамай аҕыйах киһилээх буолар — 48 эрэ киһи олорор (9 ыал). [[Билэ:Pitcairn Islands in United Kingdom.svg|мини|Питкэрн арыылара]] Питкэрн арыыларыгар Чуумпу далай соҕуруу өттүгэр баар вулкаантан үөскээбит 4 арыы киирэр: Питкэрн, Хендерсон, Дьюси уонна Оэно. Бэйэ бэйэлэриттэн хас да сүүс килэмиэтиргэ сыталлар, уопсай иэннэрэ 47 квадратнай километр кэриҥэ (18 квадратнай миля). === Бэлиэ күннэрэ === * [[Тохсунньу 23]] — Баунти күнэ == Источнига == * http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9E%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D0%9F%D0%B8%D1%82%D0%BA%D1%8D%D1%80%D0%BD {{Океания|state=Питкэрн}} {{Geo-stub}} [[Категория:Холбоһуктаах Хоруоллук]] [[Категория:Улуу Британия]] 3xcgnxf6kue846oylystrjqpk1jq3ht 428316 428315 2026-05-10T04:00:52Z Ojkhol 24881 428316 wikitext text/x-wiki '''Питкэрн''' эбэтэр '''Питкэрн [[арыы]]лара''' ({{lang-en|Pitcairn (Islands)}}, {{IPAc-en|ˈ|p|ɪ|t|k|ɛər|n}} {{respell|PIT|kairn}};<ref>[[Oxford English Dictionary]]</ref> [[Pitkern]]: ''{{lang|pih|Pitkern Ailen}}'') — Британия бас билэр байҕал уҥуордааҕы соҕотох сирэ. Уонна бу дойду аан дойдуга саамай аҕыйах киһилээх буолар — 48 эрэ киһи олорор (9 ыал). [[Билэ:Pitcairn Islands in United Kingdom.svg|мини|Питкэрн арыылара]] Питкэрн арыыларыгар Чуумпу далай соҕуруу өттүгэр баар вулкаантан үөскээбит 4 арыы киирэр: Питкэрн, Хендерсон, Дьюси уонна Оэно. Бэйэ бэйэлэриттэн хас да сүүс килэмиэтиргэ сыталлар, уопсай иэннэрэ 47 квадратнай километр кэриҥэ (18 квадратнай миля). === Бэлиэ күннэрэ === * [[Тохсунньу 23]] — Баунти күнэ == Источнига == * http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9E%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D0%9F%D0%B8%D1%82%D0%BA%D1%8D%D1%80%D0%BD {{Океания|state=Питкэрн}} {{Geo-stub}} [[Категория:Холбоһуктаах Хоруоллук]] [[Категория:Улуу Британия]] 3u738c54ybp9is7mao3a1c4xt5csr6b 428317 428316 2026-05-10T04:04:28Z Ojkhol 24881 Ojkhol [[Питкэрн]] сирэй аатын маннык [[Питкэрн арыылара]] уларыппыт 428316 wikitext text/x-wiki '''Питкэрн''' эбэтэр '''Питкэрн [[арыы]]лара''' ({{lang-en|Pitcairn (Islands)}}, {{IPAc-en|ˈ|p|ɪ|t|k|ɛər|n}} {{respell|PIT|kairn}};<ref>[[Oxford English Dictionary]]</ref> [[Pitkern]]: ''{{lang|pih|Pitkern Ailen}}'') — Британия бас билэр байҕал уҥуордааҕы соҕотох сирэ. Уонна бу дойду аан дойдуга саамай аҕыйах киһилээх буолар — 48 эрэ киһи олорор (9 ыал). [[Билэ:Pitcairn Islands in United Kingdom.svg|мини|Питкэрн арыылара]] Питкэрн арыыларыгар Чуумпу далай соҕуруу өттүгэр баар вулкаантан үөскээбит 4 арыы киирэр: Питкэрн, Хендерсон, Дьюси уонна Оэно. Бэйэ бэйэлэриттэн хас да сүүс килэмиэтиргэ сыталлар, уопсай иэннэрэ 47 квадратнай километр кэриҥэ (18 квадратнай миля). === Бэлиэ күннэрэ === * [[Тохсунньу 23]] — Баунти күнэ == Источнига == * http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9E%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D0%9F%D0%B8%D1%82%D0%BA%D1%8D%D1%80%D0%BD {{Океания|state=Питкэрн}} {{Geo-stub}} [[Категория:Холбоһуктаах Хоруоллук]] [[Категория:Улуу Британия]] 3u738c54ybp9is7mao3a1c4xt5csr6b 428319 428317 2026-05-10T04:05:21Z Ojkhol 24881 428319 wikitext text/x-wiki '''Питкэрн''' эбэтэр '''Питкэрн [[арыы]]лара''' ({{lang-en|Pitcairn (Islands)}}, {{IPAc-en|ˈ|p|ɪ|t|k|ɛər|n}} {{respell|PIT|kairn}};<ref>[[Oxford English Dictionary]]</ref> [[Pitkern]]: ''{{lang|pih|Pitkern Ailen}}'') — Британия бас билэр байҕал уҥуордааҕы соҕотох сирэ. Уонна бу дойду аан дойдуга саамай аҕыйах киһилээх буолар — 48 эрэ киһи олорор (9 ыал). [[Билэ:Pitcairn Islands in United Kingdom.svg|мини|Питкэрн арыылара]] Питкэрн арыыларыгар Чуумпу далай соҕуруу өттүгэр баар вулкаантан үөскээбит 4 арыы киирэр: Питкэрн, Хендерсон, Дьюси уонна Оэно. Бэйэ бэйэлэриттэн хас да сүүс килэмиэтиргэ сыталлар, уопсай иэннэрэ 47 квадратнай километр кэриҥэ (18 квадратнай миля). === Бэлиэ күннэрэ === * [[Тохсунньу 23]] — Баунти күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Океания|state=Питкэрн}} {{Geo-stub}} [[Категория:Холбоһуктаах Хоруоллук]] [[Категория:Улуу Британия]] 66zrudr6j54qgx5ymdq04gudhprx97w 0 13217 428354 424889 2026-05-10T07:17:27Z Ojkhol 24881 /* Науру бэлиэ күннэрэ */ 428354 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = ''Ripublik Naoero'' |conventional_long_name = Republic of Nauru<br />Науру Республиката |common_name = Nauru |image_flag = Flag of Nauru.svg |image_coat = Coat of arms of Nauru.svg |image_map = LocationNauru.png |national_motto = "God's Will First" |national_anthem = ''[[Nauru Bwiema]]'' |official_languages = [[Ааҥл тыла]], [[Науру тыла]] |demonym = Наурулар |capital = Науру аhара кыра дойду буолан, киин куората суох |government_type = |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Marcus Stephen]] |area_rank = 225th |area_magnitude = 1 E7 |area_km2 = 21 |area_sq_mi = 8.1 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = just the surrounding ocean |population_census = 9,275 |population_census_year = December 2006 |population_estimate = 10,000 |population_estimate_year = March 2009 <!--UN DESA 2009 linked at [[List of countries by population]]--> |population_estimate_rank = 216th |population_density_km2 = 649 |population_density_sq_mi = 1,681 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 14th |GDP_PPP = $36.9 million |GDP_PPP_rank = 192nd |GDP_PPP_year = 2006 |GDP_PPP_per_capita = $2,500 <small>('06 est.)</small> - $5000<small>('05 est.)</small> |GDP_PPP_per_capita_rank = 135th - 141st |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |established_event1 = <small>Аустралияттан, Саҥа Зеландияттан уонна Британияттан.</small> |established_date1 = Тохсунньу 31, 1968 |HDI = n/a |HDI_rank = n/a |HDI_year = 2003 |HDI_category = <font color=gray>unranked</font> |currency = [[Аустралия доллара]] |currency_code = AUD |country_code = |time_zone = |utc_offset = +12 |time_zone_DST = |utc_offset_DST = |drives_on = the left |cctld = [[.nr]] |calling_code = 674 |footnotes =¹&nbsp;Yaren is the largest settlement and the seat of Parliament. It is often cited as the [[Capital (political)|capital]], but Nauru does not have an official capital. }} '''Науру''' (''Nauru'') диэн [[Чуумпу океан]] биир арыыта буолар. Аан дойду ордук кыра дойдуларыттан биирдэстэрэ. 21 км туоралаах. 15 тыһ. киһи олохсуйан олорор. Дойду дьаhалтата [[Ярен]] оройуоҥҥа баар (де факто - дойду киинэ). == Экономиката == Науру биир ордук сайдыылаах дойду буолар, дьон орто хамнаһа 30 000 долларга тэҥнэһэр, онтон науру инвестицията [[АХШ]] курдук дойдуга улахан барыс аҕалар. Кэнники кэмҥэ тайфуннартан ынырык элбэх ночоот буолар, дойду бүддьүөтэ сытарыйар кыахтанна. Эбиитин кризис кэлэн дойду үрдүнэн үлэтэ суохтар ахсааннара 12% элбээтэ. == Дьоно == Науру элбэх омук олорор дойдута. Манна элбэх [[кытайдар]], [[индонезиялар]], [[аустралиялар]] олороллор. Төрүт олохтоох омук — [[наурулар]] буолаллар. == Науру бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 31]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (1968 сыллаахха, Австралияттан). * [[Балаҕан ыйын 25]] — Дойду эдэр ыччатын күнэ * [[Алтынньы 26]] — [[Ангам күнэ]] (Өрөгөй күнэ). Бу күн 1932 сыллаахха Науру төрүт олохтоохторун ахсаана 1500 буолбут (1919 сыллаахха салалта наассыйа өлбөтүн-сүппэтин туһугар науру омуга бачча буолуохтааххыт диэн сорук туруорбут эбит). Билигин бу омук ахсаана 9 тыһыынчаттан тахса. * [[Ахсынньы 26]] — [[Бэлэх күнэ]]<ref>[http://www.promoroz.ru/raznoe/traditsii17.php День подарков (Великобритания, Австралия, Новая Зеландия, Канада) — Boxing Day] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091210133145/http://promoroz.ru/raznoe/traditsii17.php |date=2009-12-10 }}</ref><ref>[http://archive.travel.ru/kiribati/entertainment/fest/ Фестивали и праздники в Кирибати / Travel.Ru / Кирибати] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110825205404/http://archive.travel.ru/kiribati/entertainment/fest/ |date=2011-08-25 }}</ref>. 26 чыыһыла баскыһыанньаҕа түбэстэҕинэ, бэнидиэнньиккэ көһөн биэрэр. {{Океания}} [[Категория:Океания дойдулара]] lf5nqe2ttdymi96qldngmgupb77vnq3 0 13340 428322 424788 2026-05-10T05:21:13Z Ojkhol 24881 /* Уттар Прадыш бэлиэ күннэрэ */ 428322 wikitext text/x-wiki {{intro length|date=September 2009}} {{Infobox Indian Jurisdiction <!--Title bar--> |type = state |state_name = Uttar Pradesh |native_name = Uttar Pradesh |other_name = उत्तर प्रदेश <br />{{Nastaliq| اتر پردیش}}<br /> |nickname = Land of Ganga and Jamuna |locator_position = right |capital = [[Lucknow]] <!--Geography--> |latd=26.85 |longd=80.91 |area_total = 243286 |area_rank = 5th |area_magnitude = 11 <!--Climate--> |climate = Cfa |rainfall = 870 |temp_annual = 31 |temp_winter = 6 |temp_summer = 46 <!--Demographics--> |population_year = 2008 |population_total = 190891,000 |population_rank = 1st |population_density = 792 |population_total_cite = <ref name = Geohive/> |official_languages = [[Hindi]], [[Urdu]] |population_density_cite = <ref name = Geohive/> |sex_ratio = 111.4 |literacy = 57.37 |literacy_male = 70.22 |literacy_female = 42.97 |districts = 71¹ |demonym = Uttarpradeshi, UPite <!--Main settlements (cities, towns, etc.)--> |largest_city = [[Kanpur]] |capital = [[Lucknow]] |largest_metro = [[Kanpur]] |region = [[Awadh]], [[Baghelkhand]], [[Braj]], [[Bundelkhand]], [[Purvanchal]], [[RohilKhand]] , [[Indo-Gangetic Plain]] <!--Government--> |leader_title_1 = [[Governors of Uttar Pradesh|Governor]] |leader_name_1 = [[Banwari Lal Joshi]] |leader_title_2 = [[Chief Ministers of Uttar Pradesh|Chief Minister]] |leader_name_2 = [[Kumari Mayawati]] |established_title = Uttar Pradesh |established_date = 14 Nov 1834² |legislature_type = Bicameral |legislature_strength = 404 + 108=512 |parliament_const = [[14th Lok Sabha#Uttar Pradesh|parliamentary constituencies in Uttar Pradesh]] |jurisdiction_title_1 = [[High Courts of India|High Court]] |jurisdiction_name_1 = [[Allahabad High Court]] |jurisdiction_title_2 = [[District Courts of India]] <!--blank--> |blank_title_2 = Governing body |blank_value_2 = [[Government of India]], [[Government of Uttar Pradesh]] <!--Codes--> |abbreviation = IN-UP |unlocode = INUP |vehicle_code_range = UP XX XXXX <!--website--> |website = www.upgov.nic.in <!--Portal--> |portal = Uttar Pradesh |Image_flag = State flag of Uttar Pradesh.png <!--Seal--> |seal = Upgovt-logo.jpg |seal_caption = Seal of Uttar Pradesh Government |seal_size = 100px <!--Internal/miscellaneous--> |coord_title = yes |autocat = no <!--Footnotes--> |footnotes = ¹ The decision to possibly create additional districts is pending.<br /> ² <ref>{{cite web | url = http://www.worldstatesmen.org/India_BrProvinces.htm | title = Provinces of British India | work = WorldStatesmen.org | date = 2000 | first = Ben | last = Cahoon | accessdate = 2009-09-21 }}</ref>, <ref>{{cite web|url=http://www.upgov.nic.in/upinfo/governers.html |title=Governers of Uttar Pradesh |publisher=Upgov.nic.in |date= |accessdate=2009-09-21}}</ref>, <ref>{{cite web|author=Ben Cahoon |url=http://www.worldstatesmen.org/India_states.html |title=Indian states since 1947 |publisher=Worldstatesmen.org |date= |accessdate=2009-09-21}}</ref> <br />- 14 Nov 1834 : [[Presidency of Agra]]. <br />- 01 Jan 1836 : [[North-Western Provinces]]. <br />- 03 Apr 1858 : [[Oudh]] taken under British control, [[Delhi]] taken away from [[North-Western Provinces|NWP]] & merged into [[Punjab (British India)|Punjab]]. <br />- 01 Apr 1871 : [[Ajmer]], [[Mewar|Merwara]] & [[Kekri]] made separate commissionership. <br />- 15 Feb 1877 : Oudh added to [[North-Western Provinces]]. <br />- 22 Mar 1902 : Renamed [[United Provinces of Agra and Oudh]]. <br />- 03 Jan 1921 : Renamed [[United Provinces|United Provinces of British India]]. <br />- 01 Apr 1937 : Renamed [[United Provinces]] <br />- 01 Apr 1946 : Self rule granted. <br />- 15 Aug 1947 : Part of independent India. <br />- 26 Jan 1950 : Renamed Uttar Pradesh <br />- 09 Nov 2000 : [[Uttaranchal]] state created from part of Uttar Pradesh. }} '''Уттар Прадыш''' (Уттар Прадеш, '''Uttar Pradesh''', उत्तर प्रदेश, اتر پردیش ) - [[Индия]] биир саамай улахан штата буолар уонна нэһилиэнньэтинэн саамай улахан буолар. Иэнэ 243,288 тыс. км2. Нэһилиэнньэтэ 201 мөллүйүөнтэн тахса (2009). Киин куората - [[Лакхнау]]. Онтон арыый улахан куораттара - [[Канпур]], [[Агра]], [[Варанаси]], [[Мератх]], [[Илахабад]] (Аллахабад), [[Газиабад]] у.д.а. == Уттар Прадыш бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 24]] — [[Уттар Прадыш|Уттар-Прадеш]] күнэ * [[Ахсынньы 23]] ([[Уттар Прадыш|Уттар Прадеш]]) — Кисан Дивас == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{geo-stub}} [[Категория:Индия]] tfla9px4q6zcsr1dbvqonpi48ga9lo9 0 13726 428297 424440 2026-05-10T03:17:24Z Ojkhol 24881 /* Барбадос бэлиэ күннэрэ */ 428297 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |conventional_long_name = Барбадос<br />Barbados |common_name = Barbados |image_flag = Flag of Barbados.svg |image_coat = Coat of arms of Barbados (2).svg |image_map = LocationBarbados.png |national_motto = "Pride and Industry" |national_anthem = [[In Plenty and In Time of Need]] |official_languages = [[Ааҥл тыла]] |regional_languages = [[Бадьан]]<br />[[Хинди]]/[[Бходьпури]] |ethnic_groups = 90% [[хара дьон]] ([[игболар]], [[йорубалар]], [[аканнар]], атыттар), 6% [[Азия]] омуктара уонна булкаастар ([[Мулаттар]]), 4% [[Эуропа омуктара]] ([[Ааҥллар]], [[Ирландиялар]], атыттар) |religions_ethnic stature = 74.6% христианнар, 4.8% атыттар, 20.6% биллибэт | Barbadian, Bajan patois or bajan creole (Official)<br /> Bajan patois (slang) |capital = [[Бридьтаун]] |latd = 13 |latm = 0 |latNS = N |longd = 59 |longm = 32 |longEW = W |largest_city = capital |demonym = Barbadian, Bajan (colloquial) |government_type = [[Парламент системата|Парламент демократията]] уонна [[конституция монархията]] |leader_title1 = [[Монарх]] |leader_name1 = [[Элизабет II]] |leader_title2 = [[Генерал-губернатор]] |leader_name2 = [[Clifford Husbands]] |leader_title3 = [[Премьер миниистир]] |leader_name3 = [[David Thompson (Barbadian politician)|David Thompson]] |area_km2 = 431 |area_sq_mi = 167<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 199th |area_magnitude = 1 E8 |percent_water = negligible |population_estimate = 279,000 |population_estimate_rank = 175th |population_estimate_year = July 2006 |population_census = |population_census_year = |population_density = 647 |population_densitymi² = 1,663<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 15th |GDP_PPP = $5.231 billion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/02/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2009&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=316&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=64&pr.y=6 |title=Barbados|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2009-10-01}}</ref> |GDP_PPP_rank = 149th |GDP_PPP_year = 2008 |GDP_PPP_per_capita = $18,977<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = 39th |GDP_nominal = $3.670 billion<ref name=imf2/> |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal_per_capita = $13,314<ref name=imf2/> |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |sovereignty_note = [[Холбоhуктаах Хоруоллук]]тан |established_event1 = Даатата |established_date1 = 30 сэтинньи 1966 |HDI = {{decrease}} 0.903 |HDI_rank = 37th |HDI_year = 2009 |HDI_category = <font color="#009900">high</font> |currency = [[Барбадос доллара]] ($) |currency_code = BBD |country_code = |time_zone = [[Eastern Caribbean Time Zone|Eastern Caribbean]] |utc_offset = -4 |time_zone_DST = |utc_offset_DST = |drives_on = left |cctld = [[.bb]] |calling_code = [[Area code 246|+1 (246)]] |footnotes = }} '''Барбадос''' ({{lang-en|Barbados}}) диэн [[Кариб байҕала|Кариб байҕалын]] илин өттүгэр баар дойду. == Барбадос бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 21]] — Эррол Бэрроу күнэ. Эррол Бэрроу дойду премьер-миниистирэ этэ, Британияттан тутулуга суох буоларга сүҥкэн суолталаах киһи. Төрөөбүт күнүгэр 1989 сыллаахтан бэлиэтэнэр. * [[От ыйын 26]] — 1937 сыллааҕы үлэһиттэр өрө турууларыгар анаммыт дойду үрдүнэн бэлиэтэнэр күн. Барбадоска бэлиэтэнэр кулуттааһынтан босхолонуу хас да күнүттэн биирдэстэрэ * [[Атырдьах ыйын 1]] — Эмансипация күнэ (Emancipation Day). Урукку Европа дойдуларын Кариб байҕаллааҕы холуонньаларыгар кулуттааһыны суох гыныыга сыһыаннаан бэлиэтэнэр күн * [[Сэтинньи 30]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (Британияттан, 1966) == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Хоту Америка дойдулара]] nqgcv03tfeltj3omg35zh0yjbxe052e 0 13736 428298 428090 2026-05-10T03:17:55Z Ojkhol 24881 /* Дойду бэлиэ күннэрэ */ 428298 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Доминика Өрөспүүбүлүкэтэ |conventional_long_name = República Dominicana |common_name = Dominican Republic |image_flag = Flag of the Dominican Republic.svg |image_coat = Coat of arms of the Dominican Republic.svg |image_map = Dominican Republic (orthographic projection).png |national_motto = ''"Dios, Patria y libertad"'' |national_anthem = ''[[National Anthem of the Dominican Republic|Himno Nacional]]'' |official_languages = [[Испан тыла]] |ethnic_groups = 73% [[булкаастар]], 16% [[үрүҥ дьон|үрүҥнэр]] ([[испаннар]], [[французтар]], [[италиялар]]), 11% [[хара дьон|харалар]] |demonym = [[Доминиканнар]] |capital = [[Санто Доминго]] |latd=19|latm=00 |latNS=N |longd=70 |longm=40 |longEW=W |largest_city = capital |government_type = [[Республика]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_name1 = [[Leonel Fernández]] |leader_title2 = [[Вице президент]] |leader_name2 = [[Rafael Alburquerque]] |leader_title3 = |leader_name3 = |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |sovereignty_note = [[Испания]]ттан |established_event1 = Даатата |established_date1 = Ахсынньы 1, 1821 |established_event2 = Даатата |established_date2 = [[Хаити]]ттан олунньу 27, 1844 |established_event3 = Даатата |established_date3 = [[Испания]]ттан (иккистээн)<br />16 атырдьах ыйа 1865 |area_rank = 130th |area_magnitude = 1 E10 |area_km2 = 48442 |area_sq_mi = <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 0.7 |population_estimate = 10,090,000<ref name=unpop>{{cite paper | url=http://www.un.org/esa/population/publications/wpp2008/wpp2008_text_tables.pdf | title=World Population Prospects, Table A.1| version=2008 revision | format=.PDF | publisher=United Nations | author=Department of Economic and Social Affairs Population Division | date=2009 | accessdate= 2009-03-12}}</ref> |population_estimate_rank = 80th |population_estimate_year = 2009 |population_census = 9,823,569 |population_census_year = 2002 |population_density_km2 = 208.2 |population_density_sq_mi = 539.4 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 57th |GDP_PPP = $95.471 billion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/02/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2009&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=243&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=89&pr.y=1 |title=Dominican Republic|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2009-10-01}}</ref> |GDP_PPP_year = 2008 |GDP_PPP_per_capita = $9,375<ref name=imf2/> |GDP_nominal = $46.357 billion<ref name=imf2/> |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal_per_capita = $5,151<ref name=imf2/> |Gini = 49.9 |Gini_year = 2005 |Gini_category = <font color="#e0584e">high</font> |HDI = {{increase}} 0.777<ref name="UN">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2009_EN_Complete.pdf|title=Human Development Report 2009. Human development index trends: Table G|publisher=The United Nations|accessdate=2009-10-18}}</ref> |HDI_rank = 90th |HDI_year = 2007 <!-- Please use the year in which the HDI data refers to and not the publication year --> |HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |currency = [[Dominican peso|Peso]] |currency_code = DOP |country_code = |time_zone = Atlantic |utc_offset = -4 |time_zone_DST = |utc_offset_DST = |drives_on = right |cctld = [[.do]] |calling_code = [[Telephone numbers in the Dominican Republic|+1-809, +1-829, +1-849]] |footnotes = }} '''Доминика Өрөспүүбүлүкэтэ''' ({{lang-es|República Dominicana}} {{IPA|[reˈpuβlika ðominiˈkana]}}), турбизнеска '''Доминикана''' диэн аатынан биллэр<ref>https://www.tutu.ru/geo/strana/dominican_republic/</ref> диэн [[Испаниола]] арыыга баар дойду. Иэнэ 48,442 км², олохтоохторун ахсаана 10 млн. == Дойду бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 21]] — Альтаграсия күнэ. Иисус ийэтин XVI үйэҕэ суруллубут мэтириэтэ Сальвалеон-де-Игуэй куоракка собуорга харалла сытар. Бу икона дойдуну уонна омугу көмүскүүр диэн итэҕэйэллэр. Бастаан атырдьах ыйын 15 күнүгэр бэлиэтэнэрэ, онтон тохсунньу 21 күнүгэр 1690 сыллаахха французтары кыайбыттарын кэрэһилээн көһөрбүттэрэ * [[Олунньу 27]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (Гаититтан, 1844 сыллаахха, бастаан тутулуга суох буолуу) * [[Бэс ыйын 30]] — Учуутал күнэ * [[От ыйын 31]] — Аҕа күнэ * [[Ахсынньы 5]] — Арыйыы күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Хоту Америка дойдулара]] 978elyecp16emg7ow4wis158svisgyx 0 14038 428349 427791 2026-05-10T07:12:09Z Ojkhol 24881 /* Дойду бэлиэ күннэрэ */ 428349 wikitext text/x-wiki {{Infobox U.S. state | Name = Hawaii | Fullname = State of Hawaii<br />''Moku{{okina}}āina o Hawai{{okina}}i'' | Othername = Mokuāina o Hawaii | Flag = Flag of Hawaii.svg | Flaglink = [[Flag of Hawaii|Flag]] | Seal = Seal of the State of Hawaii.svg | Seallink = [[Seal of Hawaii|Seal]] | Coat of Arms = Coat of Arms of the Kingdom of Hawaii.svg | Former = Territory of Hawaii | Former_flag of the state = Flag of Hawaii.svg | Map = Map of USA highlighting Hawaii.png | Nickname = The [[Aloha]] State | Motto = [[Seal of Hawaii|Ua Mau ke Ea o ka {{okina}}Āina i ka Pono]] ([[Hawaiian language|Hawaiian]]) | MottoEnglish = The Life of the Land is Perpetuated in Righteousness | Capital = [[Honolulu]] | LargestCity = Honolulu | OfficialLang = [[English language|English]], [[Hawaiian language|Hawaiian]] | Demonym = Hawaiian (see notes)<ref>Local usage generally reserves Hawaiian as an [[ethnonym]] referring to [[Native Hawaiians]]. ''Hawai{{okina}}i resident'' or ''islander'' is the preferred form to refer to state residents. The ''[[Associated Press Stylebook]]'', 42nd ed. (2007), also prescribes this usage under its entry for Hawai{{okina}}i (p. 112).</ref> | Governor = [[Linda Lingle]] ([[Republican Party (United States)|R]]) | Lieutenant Governor = [[James Aiona]] (R) | Senators = [[Daniel Inouye]] ([[Democratic Party (United States)|D]])<br />[[Daniel Akaka]] (D) |Representative=[[Hawaii's 1st congressional district|1]]: [[Neil Abercrombie]] (D)<br />[[Hawaii's 2nd congressional district|2]]: [[Mazie Hirono]] (D) | PostalAbbreviation = HI | AreaRank = 43^rd | TotalAreaUS =10,931 | TotalArea = 28,311 | LandAreaUS = 6,423 | LandArea = 16,638 | WaterAreaUS = 4,507 | WaterArea = 11,672 | PCWater = 41.2 | PopRank = 42^nd | 2000Pop (old) = 1,211,537 | 2000Pop = 1,288,198 (2008 est.)<ref name=08CenEst>{{cite web | title = Annual Estimates of the Resident Population for the United States, Regions, States, and Puerto Rico: April 1, 2000 to July 1, 2008 | publisher = United States Census Bureau | accessdate = 2009-02-06 | url = http://www.census.gov/popest/states/tables/NST-EST2008-01.csv}}</ref> <br /> 1,211,537 (2000) | DensityRank = 13^th | 2000Density = 72.83 | 2000DensityUS = 188.6 | MedianHouseholdIncome = $63,746 | IncomeRank = 5^th | AdmittanceOrder = 50^th | AdmittanceDate = August 21, 1959 | TimeZone = [[Hawaii-Aleutian time zone|Hawaii]]: [[Coordinated Universal Time|UTC]]-10<br /> (no [[daylight saving time]]) | Longitude = 154° 48′ W to 178° 22′ W | Latitude = 18° 55′ N to 28° 27′ N | LengthUS =1,522 | WidthUS = n/a | Width = n/a | Length = 2,450 | HighestPoint = [[Mauna Kea]]<ref name=usgs>{{cite web| date =April 29, 2005 | url =http://erg.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest| title =Elevations and Distances in the United States| publisher =U.S Geological Survey| dateformat = mdy | accessdate = November 3, 2006}}</ref> | HighestElevUS = 13,796 | HighestElev = 4,205 | MeanElevUS =3,035 | MeanElev = 925 | LowestPoint = [[Pacific Ocean]]<ref name=usgs/> | LowestElevUS = 0 | LowestElev = 0 | ISOCode = US-HI | Website = www.hawaii.gov }} {{Infobox U.S. state symbols |Name = Hawaii |Bird = [[Hawaiian Goose]] |Fish = [[Reef triggerfish|Humu­humu­nuku­nuku­āpua{{okina}}a]] |Flower = [[Hawaiian hibiscus]] |Mammal = [[Humpback whale]] |Reptile = [[Gold dust day gecko]] |Tree = [[Candlenut|Kukui nut tree]] |Food = [[Muffin|Coconut muffin]] |Gemstone = [[Black coral]] |Slogan = ''The Islands of [[Aloha]]'' |Soil = [[Hilo (soil)|Hilo]] |Song = ''[[Hawai'i Pono'i|Hawai{{okina}}i Pono{{okina}}i]]'' |Sport = [[Surfing]], [[Outrigger canoeing]] |Tartan = [[:File:Hawaii State Tartan.jpg|Hawaii State Tartan]] |Route Marker = HI-66.svg |Quarter = 2008 HI Proof.png |QuarterReleaseDate = 2008 }} '''Һавайи''' (ардыгар "Гавайи" суруллар) - Океанияҕа баар соҕотох [[АХШ]] штата уонна АХШ штата. Бу Америка Холбоһуктаах Штаттарга 1959 сыл атырдьах ыйын 21 күнүгэр холбоспут тиһэх штат буолбута. Бу арыылартан эрэ турар соҕотох штат. Гавайи - бу эмиэ улахан Арыылаах аата. Киин уонна саамай улахан куората Гавайев - Гонолулу Арыыга сыталлар. == Дойду бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 30]] — ({{Флагификация|Калифорния}}, {{Флагификация|Флорида}}, {{Флагификация|Вирджиния}} эмиэ бэлиэтииллэр) — Фред Коремацу күнэ * [[Кулун тутар 26]] — Кухио күнэ * [[Муус устар 15]] — Дамиан аҕабыыт күнэ. Бу Бельгияттан төрүттээх католик аҕабыыт 1889 сыллаахха бу күн өлбүт. 1873 сыллаахтан Гаваай арыыларыгар олорбут, онтон 11 сыл [[Араҥ|араҥ]] ыарыылаахтар лааҕырдарыгар олорон ыарыһахтары эмтээбит, санааларын бөҕөргөппүт, бэйэтэ [[Сэллик|сэллигинэн]] уонна араҥынан ыалдьан өлбүт * [[Бэс ыйын 7]] — Камелих таҥара күнэ<ref>{{Cite web |url=https://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |title=Архивированная копия |accessdate=2020-06-08 |archive-date=2020-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608064503/http://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |deadlink=yes }}</ref> * [[От ыйын 31]] — [[Гавайи былааҕа|Гавайи былааҕын күнэ]]. * [[Атырдьах ыйын 21]] — [[Гавай арыылара|Билинии күнэ]]. 1959 сыллаахха Гавайи АХШ 50-с штаата буолбута. * [[Алтынньы 8]] — Бастакы арыйааччы күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:АХШ штаттара]] k48v3s8oioje0w7b5k37czqs7gomumm 0 56313 428296 428251 2026-05-10T03:16:36Z Ojkhol 24881 /* Тохсунньу */ 428296 wikitext text/x-wiki '''Арассыыйа бэлиэ күннэрэ''' — Арассыыйа Федерациятыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Тохсунньу === * [[Тохсунньу 6]] — ({{Флагификация|Украина}}, {{Флагификация|Босния и Герцеговина}}, {{Флагификация|Хотугу Македония}} эмиэ бэлиэтииллэр) — Чэчиэринньик * [[Тохсунньу 11]] — [[Эркээйи сирдэр]] (заповедниктар) уонна национальнай пааркалар күннэрэ * [[Тохсунньу 12]] — Прокуратура үлэһитин күнэ * [[Тохсунньу 13]] — [[Арассыыйа бэчээтин күнэ]] (РСФСР Үрдүкү Сэбиэтэ 1991 сыллаахха ыам ыйын 5 күнүгэр бэлиэтэнэр Сэбиэскэй бэчээт күнүн оннугар олохтообут). Бу күн [[1703 сыл]]лаахха [[Москуба судаарыстыбата|Москуба судаарыстыбатыгар]] бастакы нууччалыы хаһыат тахсыбыт. * [[Тохсунньу 15]] — Силиэстийэлиир кэмитиэт тэриллибит күнэ (2011) * [[Тохсунньу 21]] ** Аспирант күнэ ** Инженернэй сэриилэр күннэрэ === Олунньу === * [[Олунньу 1]] — Лифт хаһаайыстыбатын үлэһитин күнэ * [[Олунньу 2]] — Арассыыйа байыаннай албан аатын күнэ — Сталинградтааҕы кыргыһыыга Кыһыл Аармыйа ньиэмэс-фашист сэриилэрин үлтүрүппүт күнэ (1943). * [[Олунньу 6]] ({{Флагификация|Украина}} эмиэ бэлиэтиир) — Бармен күнэ * [[Олунньу 7]] — Арассыыйа урбаан-үөрэхтээһинин күнэ * [[Олунньу 8]] ** [[Билим күнэ (Арассыыйа)|Арассыыйа билимин күнэ]] ** Байыаннай топограф күнэ * [[Олунньу 9]] — Гражданскай абыйаассыйа күнэ * [[Олунньу 10]] ** Дипломатия үлэһитин күнэ ** [[Александр Пушкин|Александр Сергеевич Пушкин]] кэриэстэбилин күнэ * [[Олунньу 15]] ({{Флагификация|Белоруссия}} эмиэ бэлиэтиир) — Интернационалист буойуттар кэриэстэбиллэрин күнэ * [[Олунньу 17]] — Арассыыйа устудьуон этэрээттэрин күнэ * [[Олунньу 19]] — Орнитолог күнэ * [[Олунньу 23]] — [[Аҕа дойду көмүскээччитин күнэ]] * [[Олунньу 27]] — [[Туспа аналлаах сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ]] === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 10]] — [[Арассыыйа архыыптарын күнэ|Архыып күнэ]] * [[Кулун тутар 11]]  ** Чааһынай харабыллыыр тэрилтэлэр үлэһиттэрин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2392/ День работника органов наркоконтроля России - 11 марта. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020</ref> ** [[Наркотигы хонтуруоллуур уорганнар үлэһиттэрин күнэ]] * [[Кулун тутар 12]] — [[Минюст холуобунай систиэмэтин үлэһиттэрин күнэ]] * [[Кулун тутар 16]] — МВД экэниэмикэҕэ буруйу оҥорууну утары охсуһар салаатын ({{lang-ru|[[Отдел по борьбе с экономическими преступлениями|ОБЭП]]}}, уруккута [[Отдел по борьбе с хищениями социалистической собственности|ОБХСС]]) күнэ, [[1937]] сыллаахха НКВД (ис дьыалаларга норуот комиссариата) иһинэн тэриллибитэ<ref>[http://www.calend.ru/day/3-16/ Праздники 16 марта]</ref> * [[Кулун тутар 19]] — [[Подводник-моряк күнэ]] * [[Кулун тутар 22]] [[Дагестан]], [[Башкорстостан]], [[Татарстан]] өрөспүүбүлүкэлэргэ ({{флагификация|Казахстан}}, {{флагификация|Албания}}, {{флагификация|Азербайджан}}, {{флагификация|Пакистан}}, {{флагификация|Туркменистан}}, {{флагификация|Иран}} уо.д.а. эмиэ бэлиэтииллэр) — [[Наурыз]] * [[Кулун тутар 24]] — Авиация штурманын күнэ * [[Кулун тутар 25]] — [[Култуура үлэһитин күнэ]] — аан бастаан 2008 сылллаахха бэлиэтэммитэ * [[Кулун тутар 27]] — [[Арассыыйа национальнай гвардиятын күнэ]]. Урут МВД ис сэриилэрин күнэ (1996—2016) * [[Кулун тутар 29]] — [[Юридическэй сулууспа үлэһитин күнэ]]<ref>[http://www.rg.ru/2006/06/03/voennye-prazdniki-dok.html Указ Президента Российской Федерации от 31 мая 2006 г. № 549 Об установлении профессиональных праздников и памятных дней в Вооружённых Силах Российской Федерации]{{V|20|10|2010}}</ref> === Муус устар === * [[Муус устар 2]] (Беларуська эмиэ бэлиэтэнэр) — [[Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ|Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ]]. Бу күн 1996 сыллаахха Белоруссия уонна Арассыыйа туһунан сөбүлэҥҥэ илии баттаммыт. * [[Муус устар 6]] — [[Силиэстийэлиир уорганнар үлэһиттэрин күнэ]] * [[Муус устар 7]]  ** Өлбүт подводниктар күннэрэ<ref>Отмечается в годовщину гибели — 7 апреля [[1989 год|1989 года]] [[Атомная подводная лодка|АПЛ]] «[[Комсомолец (подводная лодка)|Комсомолец]]»</ref> ** [[Рунет]] үөскээбит күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2403 День рождения Рунета — 7 апреля.]</ref> * [[Муус устар 8]]  ** Арассыыйа анимациятын күнэ ** ({{Флагификация|Белоруссия}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Байыаннай комиссариаттар күннэрэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/794/7 День сотрудников военных комиссариатов — 8 апреля]</ref>. * [[Муус устар 12]] ({{Флагификация|Беларусь}} эмиэ бэлиэтиир) — Космонавтика күнэ * [[Муус устар 17]] — МВД ис дьыалатын бэтэрээннэрин күнэ (2011 сыллаахтан) * [[Муус устар 18]] — [[Сэриигэ албан аат күннэрэ|Сэриигэ албан аат күнэ]] — Нуучча буойуттара [[Тевтон уордьана|ньиэмэс рыцардарын]] [[Чудь күөлэ|Чудь күөлүгэр]] [[Мууска кыргыһыы|Мууска кыргыһыыга]] кыайбыт күннэрэ ([[1242]]) * [[Муус устар 19]] — Арассыыйа полиграфиятын күнэ. 2013 сыллаахтан бэлиэтэнэр. Нууччалыы бастакы кинигэ бэчээттэниитин кытта ситимнээх * [[Муус устар 20]] ** Донор күнэ<ref>[https://ria.ru/20160420/1415036122.html Национальный день донора крови в России]</ref>. ** {{Флагификация|Карелия}} — Карел уонна вепсс суруктарын-бичиктэрин күнэ. Бу күн 1989 с. Карел АССР миниистирдэрин сэбиэтэ [[Карел тыла|карел]] уонна [[вепсс тыла|вепсс]] тылларын алпаабыттарын бигэрэгэппит. * [[Муус устар 21]] — Олохтоох салайыныы күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/3083/ День местного самоуправления в России.]</ref> * [[Муус устар 22]] — Экология кутталыттан көмүскэнии күнэ уонна Программист күнэ * [[Муус устар 26]] ** Радиациялаах саахалларга өлбүт дьону ахтан ааһар күн ** Нотариат күнэ<ref>{{Cite web|lang=|url=http://base.garant.ru/71385058/|title=Указ Президента РФ от 26.04.2016 N 195 «О Дне нотариата» {{!}} ГАРАНТ|author=|website=base.garant.ru|date=|publisher=|accessdate=2020-07-22}}</ref> * [[Муус устар 27]] — Парламентаризм күнэ * [[Муус устар 28]] — Суһал көмө үлэһитин күнэ * [[Муус устар 30]] — Баһаарынай сулууспа күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Водолаз күнэ. 1882 сыллаахха Кронштадт куоракка ыраахтааҕы Александр III ыйааҕынан водолазтар оскуолалара тэриллибит. * [[Ыам ыйын 7]] — Арассыыйаҕа, Арменияҕа, Белорусияҕа Араадьыйа күнэ. * [[Ыам ыйын 12]] — Экология үөрэҕин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3114/ День экологического образования - 12 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 13]] ** Черноморскай флот күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/42 День Черноморского флота — 13 мая.]</ref> ** МВД харабыллыыр-хонбуойдуур сулууспатын күнэ. * [[Ыам ыйын 18]] — [[Билэ:Middle Emblem of the Russian Navy.svg|25px]] [[ВМФ]] [[Арассыыйа Федерациятын Байҕал байыаннай флотун Балтиятааҕы флотун|Балтиятааҕы флотун]] күнэ * [[Ыам ыйын 20]] — [[Волга]] өрүс күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3118/ День Волги - 20 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 21]]  ** Байыаннай тылбаасчыт күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2458 День военного переводчика — 21 мая]</ref>; ** Үлэтэ суох буолууттан көмүскэнии күнэ <ref>[https://www.rusevents.ru/prazdnik/den-zashchity-ot-bezraboticy/ День защиты от безработицы отмечается в 2020 году 21 мая - Праздники России]</ref>; ** Тихоокеанскай байыаннай флот күнэ; ** Хапхаас сэриитин сиэртибэлэрин ахтар күн; ** Полярник күнэ<ref>[http://news.kremlin.ru/media/events/files/41d466c41f428961e0ed.pdf День полярника — 21 мая]</ref>; * [[Ыам ыйын 24]] — [[Славян суругун-бичигин уонна култууратын күнэ]] * [[Ыам ыйын 26]] — [[Арассыыйа урбаанньытын күнэ]]. 2007 сылтан бэрэсидьиэн ыйааҕынан бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 28]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Ыам ыйын 31]] — [[Адвокатура күнэ]]<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2066/ День российской адвокатуры - 31 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  ** Хотугу флот күнэ<ref>{{Cite web|url=http://www.calend.ru/holidays/0/0/2454/|title=День Северного флота в России.|author=|website=|date=|publisher=}}</ref>; ** Хиппи күнэ ** Байыаннай транспортнай авиация күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3473/ День военно-транспортной авиации России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref>; ** Сибээс сэриитэ төрүттэммит күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3156/ День создания правительственной связи России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 2]] — Сөпкө аһыыр уонна ордук-хоһу аһыыртан батынар күн<ref>[http://calend.ru/holidays/0/0/2760 История российского праздника «День здорового питания и отказа от излишеств в еде».]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] — [[Крановщик]] күнэ ([[2014]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3375/ День крановщика (День машиниста крана) в России - 4 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] [[Ингушетия]] — Өрөспүүбүлүкэ олохтоммут күнэ * [[Бэс ыйын 5]] ** [[Эколог күнэ]]; ** Полиция үөскээбит күнэ ([[1718]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3454/ День образования российской полиции — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Үүнээйи харантыынын судаарыстыбаннай сулууспата үөскээбит күнэ ([[1931]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3206/ День создания Государственной службы карантина растений в России — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. * [[Бэс ыйын 6]] — Нуучча тылын күнэ. 2011 сыллаахтан Арассыыйа бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Бэс ыйын 7]] — [[Краудфандинг]] күнэ<ref>[https://www.vzsar.ru/news/2020/06/07/v-rossii-otmechaetsya-den-kraydfandinga.html В России отмечается День краудфандинга | Новости Саратова и области — Информационное агентство "Взгляд-инфо"]</ref> * [[Бэс ыйын 8]] — Социальнай үлэһит күнэ * [[Бэс ыйын 10]] — [[МВД]] [[пресс-служба|пресс-сулууспатын]] күнэ<ref>https://xn--b1aew.xn--p1ai {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220428000057/https://xn--b1aew.xn--p1ai/ |date=2022-04-28 }}</ref>. * [[Бэс ыйын 11]] — Арассыыйаҕа [[Тарҕаммыт склероз]] күнэ<ref>[https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ Рассеянный склероз: симптомы и профилактика — Новости Самары и Самарской области — ГТРК Самара] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200611052151/https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ |date=2020-06-11 }}</ref> * [[Бэс ыйын 12]] — '''[[Арассыыйа күнэ]].''' Сэбиэскэй Сойуус үрэллэр кэмигэр [[1990]] сыллаахха Арассыыйа суверенитетын туһунан декларация ылыныллыбыта. Бу күнү 1994 сыллаахтан судаарыстыба бырааһынньыгын быһыытынан бэлиэтиир буолбуттара. [[1998]] сыллаахха "Арассыыйа күнэ" диэн ааттаммыта. 2002 сыллаахха Үлэ туһунан кодексаҕа бигэргэтиллибитэ. * [[Бэс ыйын 14]] — Миграция сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 18]] — Сэбилэниилээх күүстэр байыаннай биллэрии сулууспаларын күнэ * Бэс ыйын үһүс баскыһыанньата — Мэдиссиинэ үлэһитин күнэ (бэс ыйын ''үһүс'' баскыһыанната) * [[Бэс ыйын 20]] — [[ВМФ]] миинэлиир-торпедалыыр сулууспатын күнэ<ref>[https://flot.com/news/dayinhistory/index.php?ELEMENT_ID=7232 День специалистов минно-торпедной службы ВМФ]</ref> (РФ ВМФ-тын главкомун 15.07.1993 сыллааҕы бирикээһэ) * [[Бэс ыйын 22]] — [[Кутурҕан күнэ]], 1941 сыллаахха [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ]] саҕаламмыт * [[Бэс ыйын 23]] — Балалайка күнэ <ref>[https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ 23 июня в России празднуют День балалайки / Новости культуры / Tvkultura.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200626135121/https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ |date=2020-06-26 }}</ref> * [[Бэс ыйын 25]] ** Славяннар доҕордоһууларын уонна сомоҕолоһууларын күнэ <ref>[https://www.eventnn.ru/articles/item/12/2777/ День дружбы и единения славян: праздник для каждого из нас<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Статистика үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 27]] — [[Ыччат күнэ]] * [[Бэс ыйын 29]] — Арассыыйаҕа [[Бартыһааннар уонна подпольщиктар күннэрэ]]. 2010 сыллаахтан Брянскай уобалас дууматын көҕүлээһининэн бэлиэтэнэр. 1941—1945 сс. Аҕа дойду улуу сэриитигэр фашистары утары өстөөх тыылыгар охсуспут дьону кэриэстииллэр. == От ыйа == * [[От ыйын 1]] — Реставратор күнэ <ref>{{Cite web|url=https://mus-col.com/events/20828/|title=События|website=mus-col.com|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://kpfu.ru/imoiv/v-rossii-otmechajut-den-restavratora-390781.html|title=В России отмечают День реставратора|website=kpfu.ru|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://archaeology.nsc.ru/v-muzee-pod-otkrytym-nebom-otmetili-vserossijskij-den-restavratora/|title=Всероссийский День реставратора в Музее под открытым небом|date=2020-07-01|accessdate=2021-03-01}}</ref> * [[От ыйын 3]] — [[ГАИ күнэ]] * [[От ыйын 8]] — Арассыыйаҕа дьиэ кэргэн, таптал уонна бэриниилээх буолуу күнэ (Петр уонна Феврония күннэрэ). 2008 сылтан бэлиэтэнэр. * [[От ыйын 10]] — Полтааваҕа кыайыы күнэ ([[1709]] с. от ыйын 8 күнүгэр буолбута); * [[От ыйын 16]] — Оҕо лааҕырдарыгар Нептун күнүн бэлиэтииллэр * [[От ыйын 17]]: ** '''[[Этнограф күнэ]]'''. ССРС-ка 1970-с сс. бэлиэтэнэр. Бу күн эдэр этнографтары "сүрэхтиир" идэлээхтэр. ** ВМФ авиациятын күнэ <ref>[https://tass.ru/info/2124250 День авиации ВМФ России. Досье - Биографии и справки - ТАСС]</ref> * [[От ыйын 18]] — Уокка куттал суох буолуутун кэтиир уорганнар төрүттэммит күннэрэ<ref>[https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora 18 июля - День создания органов государственного пожарного надзора - Профессиональные праздники - Главное управление МЧС России по Республике Коми] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200719071424/https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora |date=2020-07-19 }}</ref> * [[От ыйын 24]]: ** [[Кадастровай инженер]] күнэ<ref>[http://www.roscadastre.ru/?id=138 День кадастрового инженера.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105174032/http://www.roscadastre.ru/?id=138 |date=2012-01-05 }}</ref> ** [[Флорист]] күнэ <ref>[https://www.kp.ru/putevoditel/kalendar-prazdnikov/den-florista/ День флориста 2021: история и традиции праздника]</ref> * [[От ыйын 25]]: ** РФ силиэстийэлиир уорганнарын күнэ ** Өрүс полициятын күнэ <ref>[https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 25 июля - День речной полиции<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200725080450/https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 |date=2020-07-25 }}</ref> ** Владимир Высоцкайы ахтан ааһар күн * [[От ыйын 28]] — Пиарщик күнэ. Арассыыйаҕа бу идэ 2003 сыллаахха идэлэр испииһэктэригэр киирбитэ. == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]] ** [[Бастакы Аан дойду сэриитин сиэртибэлэрин ахтан ааһар күн]] ** {{Флагификация|Адыгея}} — [[Чэркиэс мухаджирдара|Репатрианнар]] күннэрэ.<ref>[http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 Adygheya.ru:''День репатриантов традиционно отмечается 1 августа в день возвращения на историческую родину косовских адыгов''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002140700/http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 |date=2015-10-02 }}</ref><ref>[http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 Adygi.ru:''О мухаджирах, «великом возвращении» и других последствиях Кавказской войны''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002165123/http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 |date=2015-10-02 }}</ref> * [[Атырдьах ыйын 2]] — Десантниктар күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 6]] — Тимир суол сэриилэрин күнэ * [[Атырдьах ыйын 9]] — [[Арассыыйа албан аатын күннэрэ|Арассыыйа албан аатын күнэ]] (Гангуттааҕы кыргыһыы) * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Салгын сэбилэниилээх күүстэрин күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Археолог күнэ]] * Атырдьах ыйын үһүс баскыһыннаьата — [[Арассыыйаҕа Салгын флотун күнэ|Салгын флотун күнэ]]. Сэбиэскэй Сойууска 1933 сылтан атырдьах ыйын 18 күнүгэр бэлиэтэнэрэ. 1993 сыллаахтан Арассыыйаҕа бу күн атырдьах ыйын үһүс баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэр буолбута, онон сыл ахсын чыыһылата уларыйа турар. * [[Атырдьах ыйын 17]] — Салабаар күнэ * [[Атырдьах ыйын 18]] — Географ күнэ *[[Атырдьах ыйын 22]] ** Былаах күнэ ** {{Флагификация|Коми}} — [[Коми Өрөспүүбүлүкэтэ|Өрөспүүбүлүкэ күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 23]] — [[Курскай тоҕой кыргыһыытын күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 27]] — '''Арассыыйа киинэтин күнэ'''. 1919 сыллаахха бу күн РСФСР норуот хамыһаардарын сэбиэтэ (СНК) киинэҕэ сыһыаннаах чааһынай устуудьуйалар баайдарын-дуолларын судаарыстыба былдьыырын туһунан дэкириэт таһаарбыта. 1980 сыллаахтан ''Сэбиэскэй киинэ күнүн'' быһыытынан бэлиэтэнэр этэ, перестройка саҕана аата билиҥҥигэ уларыйбыта. * [[Атырдьах ыйын 30]] — {{Флагификация|Татарстаан}}, '''Өрөспүүбүлүкэ күнэ''' ([[1990]] сылтан бэлиэтэнэр) * [[Атырдьах ыйын 31]] — [[Арассыыйа бэтэринээрин күнэ]]. == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 2]] — Ботурууллуур-постовой сулууспа күнэ * [[Балаҕан ыйын 3]] — Японияны кыайыы күнэ, [[Терроризмы утарыыга сомоҕолоһуу күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 4]] — Ядернай хааччыйыы үлэһитин күнэ * [[Балаҕан ыйын 8]]  ** Бородино кыргыһыытын күнэ. ** [[Ленинград]] көмүскээччилэрин ахтан ааһар күн. [[Ленинград блокаадата|Ленинград блокаадатын]] саҕаланыыта ([[1941]] сыл) * [[Балаҕан ыйын 19]] — Сэрии сэбин оҥорооччу күнэ * [[Балаҕан ыйын 21]] ** Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ. Куликово хонуутугар кыргыһыыга кыайыы күнэ (1380 сыл). Арассыыйа судаарыстыбаннаһа төрүттэммит күнэ (862 сыл) ** Коллекционер күнэ * [[Балаҕан ыйын 27]] — Оскуола иннинэ үөрэтии үлэһиттэрин күнэ * [[Балаҕан ыйын 28]] — Аатом бырамыысыланнаһын үлэһиттэрин күнэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 1]] — Хонуутааҕы сэриилэр күннэрэ * [[Алтынньы 3]] — ОМОН күнэ * [[Алтынньы 4]] ** Космос сэриилэрин күнэ ** МЧС гражданскай оборона сэриилэрин күнэ * [[Алтынньы 5]] ** Холуобунай ирдэбил үлэһиттэрин күнэ. 1918 сыллаахха бу күн РСФСР НКВД-тын иһинэн Холуобунай ирдэбил киин управлениета (Центророзыск) тэриллибит ** Учуутал күнэ (1965 сылтан ССРС-ка алтынньы бастакы баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэрэ, 1994 сылтан Арассыыйаҕа алтынньы 5 күнүгэр бэлиэтэнэр, аан дойдутааҕы күнү кытта сөп түбэһэр) * [[Алтынньы 6]] — Арассыыйа страховщигын күнэ * [[Алтынньы 7]] — ИДьМ (МВД) штабын подразделениеларын төрүттэммит күннэрэ * [[Алтынньы 8]] — Уу үрдүнээҕи, уу аннынааҕы уонна көтөр аал хамандыырын күнэ * [[Алтынньы 15]] — Аҕа күнэ (алтынньы үһүс өрөбүлүгэр 2021 сылтан бэлиэтэнэр). * [[Алтынньы 20]] — Байыаннай связист күнэ * [[Алтынньы 23]] — Эрэкилээмэ үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 24]] ** Өлбүт ракетчиктары кэриэстиир күн ** Ураты аналлаах подразделениелар (спецназ) күннэрэ * [[Алтынньы 25]] ** Таможенник күнэ ** Хаабыл бырамыысыланнаһын үлэһитин (кабельщик) күнэ * [[Алтынньы 29]] — Харабыллыыр сулууспа күнэ * [[Алтынньы 30]]  ** Бэлиитикэ репрессияларыттан эмсэҕэлээбиттэри кэриэстиир күн. Бу күнү ССРС урукку өрөспүүбүлүкэлэригэр эмиэ бэлиэтииллэр ** Инженер-механик күнэ * [[Алтынньы 31]] ** [[Хамсаныы тыла|Хамсаныы тылын]] тылбаасчытын күнэ ** Силиэстийэ хаайыытын уонна түрмэ үлэһиттэрин күнэ == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] ** Суут бириистэбин күнэ ** [[Тыва|Тыыбаҕа]] '''Тыыба тылын күнэ'''. 2016 сыллаахтан суруйааччы Александр Даржай көҕүлээһининэн, өрөспүүбүлүкэ бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 3]] — Алаадьы күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ ** {{Флагификация|Удмуртия}} (Арассыыйа) — Удмуртия судаарыстыбаннаһын күнэ * [[Сэтинньи 5]] — Байыаннай чуҥнааччы (разведчик) күнэ * [[Сэтинньи 6]] (Татарстан) — Татарстан Конституциятын күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Түргэнник хардарар анал этэрээт (СОБР) күнэ * [[Сэтинньи 10]] — Ис дьыала уорганнарын үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 12]] — Сбербаан күнэ. Бу күн (уруккунан алтынньы 30) 1841 сыллаахха [[Николай I]] Арассыыйа импиэрийэтигэр мунньар каассалары арыйар туһунан ыйаах таһаарбыт<ref>https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211111220401/https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu |date=2021-11-11 }}</ref> * [[Сэтинньи 13]] ** Аармыйаҕа судаарыстыба кистэлэҥин харыстыыр сулууспа үөскээбит күнэ (урут шифровальщик күнэ диэн ааттанара). ** Радиационнай, химическэй уонна биологическай көмүскэл (РХБЗ) сэриилэрин күнэ. * [[Сэтинньи 15]] — Бүтүн Арассыыйатааҕы сулууспаҕа ыҥырыллыбыттар (призывниктар) күннэрэ. * [[Сэтинньи 17]] — Полиция участковайын күнэ * [[Сэтинньи 18]] — Тымныы Оҕонньор төрөөбүт күнэ. Бу күнү-дьылы Улуу Устюгка баччаҕа тымныылар саҕаланалларын иһин талбыттар * [[Сэтинньи 19]] ** Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ ** [[Өстүөкүлэ]] оҥорооччу күнэ * [[Сэтинньи 20]] — Көлө үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 21]] — [[Арассыыйа нолуок уорганнарын үлэһитин күнэ]] * [[Сэтинньи 22]] — Психолог (уйлҕаһыт) күнэ. 1994 сыллаахха бу күн Арассыыйа психология уопсастыбатын тэрийэр сийиэһэ буолбута * сэтинньи бүтэһик баскыһыанньата — Ийэ күнэ * [[Сэтинньи 25]] — Хирург күнэ. Улуу быраас, чинчийээччи Пирогов төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 27]]  — [[Байҕал пехотатын күнэ]]. Бүөтүр I ыраахтааҕы дойдуга бастакы «байҕал саллааттарын полкатын» туһунан ыйааҕа 1705 сыл урукку истиилинэн сэтинньи 16 күнүгэр, аныгынан бүгүн тахсыбыт. == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 1]] — Синоп кыргыһыытын күнэ. Павел Нахимов салалталаах Арассыыйа эскадрата 1853 сыллаахха Синоп тумул аттыгар туурак эскадратын кыайыытыгар ананар. Дьиҥэр кыргыһыы сэтинньи 18 (30) күнүгэр буолбута * [[Ахсынньы 2]] — [[Баан]] үлэһитин күнэ * [[Ахсынньы 3]] ** Юрист күнэ ** [[Биллибэт саллаат күнэ]] * [[Ахсынньы 4]] — Арассыыйа [[информатика]]тын күнэ. 1948 сыллааха бу күн [[ССРС]] миниистирдэрин сэбиэтин аныгы техниканы киллэрэр Государственнай кэмитиэтэ электроннай ааҕар массыынаны айыы туhунан № 10 475 кумааҕыны И. С. Брукка уонна Б. И. Рамеевка биэрбит * [[Ахсынньы 5]] — Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ — 1941 сыллаахха [[Москуба]] иһин кыргыһыыга утары кимэн киирии саҕаланыыта.\ * [[Ахсынньы 7]] — [[Эрмитаж|Эрмитаж күнэ]] * [[Ахсынньы 9]] ** Аҕа дойду дьоруойдарын күнэ ** [[Тимир суол]] сэбилэниилээх харабылын күнэ * [[Ахсынньы 10]] **{{Флагификация|Марий Эл}} — [[Марийдар|Мари]] суругун-бичигин күнэ ** Ис дьыала министиэристибэтин сибээс сулууспата тэриллибит күнэ * [[Ахсынньы 11]] — Андреевскай былаах күнэ * [[Ахсынньы 12]] — [[Арассыыйа Конституциятын күнэ]] * [[Ахсынньы 14]] (Башкортостан) — [[Башкиир тыла|Башкиир тылын]] күнэ * [[Ахсынньы 15]] ** Арассыыйа Салгын-сэбилэниилээх күүстэрин Радиотехническэй сэриилэр тэриллиилэрин күнэ ** Идэлэрин эбээһинэстэрин толоро сылдьан өлбүт суруналыыстар кэриэстэбиллэрин күнэ * [[Ахсынньы 17]] ** Стратегическэй аналлаах ракетнай сэриилэр күннэрэ ** Судаарыстыбаннай фельдъегерь сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 18]] ** ЗАГС үлэһиттэрин күнэ ** Арассыыйа Ис дьыала уорганнарын Бэйэ куттала суох буолуутун чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 19]] — ФСБ Байыаннай контрразведкатын чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 20]] — Арассыыйа куттала суох буолуутун үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 22]] — Энергетик күнэ * [[Ахсынньы 24]] — [[Арассыыйа сэриигэ албан аатын күнэ]] — [[Суворов Александр Васильевич|Александр Суворов]] хамаандалаах нуучча сэриитэ [[Измаилы ылыы|туурак кириэппэһин Измаилы]] 1790 с. ылбыт * [[Ахсынньы 27]] — [[Быыһааччылар күннэрэ (Арассыыйа)|Быыһааччылар күннэрэ]] * [[Ахсынньы 31]] — Саҥа Дьылы көрсүү == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Арассыыйа бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] g4uye5yrl1akdrbp9jv524sqy77wu8a 428323 428296 2026-05-10T05:39:39Z Ojkhol 24881 /* Тохсунньу */ 428323 wikitext text/x-wiki '''Арассыыйа бэлиэ күннэрэ''' — Арассыыйа Федерациятыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Тохсунньу === * [[Тохсунньу 6]] — ({{Флагификация|Украина}}, {{Флагификация|Босния и Герцеговина}}, {{Флагификация|Хотугу Македония}} эмиэ бэлиэтииллэр) — Чэчиэринньик * [[Тохсунньу 11]] — [[Эркээйи сирдэр]] (заповедниктар) уонна национальнай пааркалар күннэрэ * [[Тохсунньу 12]] — Прокуратура үлэһитин күнэ * [[Тохсунньу 13]] — [[Арассыыйа бэчээтин күнэ]] (РСФСР Үрдүкү Сэбиэтэ 1991 сыллаахха ыам ыйын 5 күнүгэр бэлиэтэнэр Сэбиэскэй бэчээт күнүн оннугар олохтообут). Бу күн [[1703 сыл]]лаахха [[Москуба судаарыстыбата|Москуба судаарыстыбатыгар]] бастакы нууччалыы хаһыат тахсыбыт. * [[Тохсунньу 15]] — Силиэстийэлиир кэмитиэт тэриллибит күнэ (2011) * [[Тохсунньу 21]] ** Аспирант күнэ ** Инженернэй сэриилэр күннэрэ * [[Тохсунньу 25]] ** [[Арассыыйа устудьуоннарын күнэ|Устудьуоннар күннэрэ]] (Татьяна күнэ) ** Байыаннай флот штурманын күнэ === Олунньу === * [[Олунньу 1]] — Лифт хаһаайыстыбатын үлэһитин күнэ * [[Олунньу 2]] — Арассыыйа байыаннай албан аатын күнэ — Сталинградтааҕы кыргыһыыга Кыһыл Аармыйа ньиэмэс-фашист сэриилэрин үлтүрүппүт күнэ (1943). * [[Олунньу 6]] ({{Флагификация|Украина}} эмиэ бэлиэтиир) — Бармен күнэ * [[Олунньу 7]] — Арассыыйа урбаан-үөрэхтээһинин күнэ * [[Олунньу 8]] ** [[Билим күнэ (Арассыыйа)|Арассыыйа билимин күнэ]] ** Байыаннай топограф күнэ * [[Олунньу 9]] — Гражданскай абыйаассыйа күнэ * [[Олунньу 10]] ** Дипломатия үлэһитин күнэ ** [[Александр Пушкин|Александр Сергеевич Пушкин]] кэриэстэбилин күнэ * [[Олунньу 15]] ({{Флагификация|Белоруссия}} эмиэ бэлиэтиир) — Интернационалист буойуттар кэриэстэбиллэрин күнэ * [[Олунньу 17]] — Арассыыйа устудьуон этэрээттэрин күнэ * [[Олунньу 19]] — Орнитолог күнэ * [[Олунньу 23]] — [[Аҕа дойду көмүскээччитин күнэ]] * [[Олунньу 27]] — [[Туспа аналлаах сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ]] === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 10]] — [[Арассыыйа архыыптарын күнэ|Архыып күнэ]] * [[Кулун тутар 11]]  ** Чааһынай харабыллыыр тэрилтэлэр үлэһиттэрин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2392/ День работника органов наркоконтроля России - 11 марта. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020</ref> ** [[Наркотигы хонтуруоллуур уорганнар үлэһиттэрин күнэ]] * [[Кулун тутар 12]] — [[Минюст холуобунай систиэмэтин үлэһиттэрин күнэ]] * [[Кулун тутар 16]] — МВД экэниэмикэҕэ буруйу оҥорууну утары охсуһар салаатын ({{lang-ru|[[Отдел по борьбе с экономическими преступлениями|ОБЭП]]}}, уруккута [[Отдел по борьбе с хищениями социалистической собственности|ОБХСС]]) күнэ, [[1937]] сыллаахха НКВД (ис дьыалаларга норуот комиссариата) иһинэн тэриллибитэ<ref>[http://www.calend.ru/day/3-16/ Праздники 16 марта]</ref> * [[Кулун тутар 19]] — [[Подводник-моряк күнэ]] * [[Кулун тутар 22]] [[Дагестан]], [[Башкорстостан]], [[Татарстан]] өрөспүүбүлүкэлэргэ ({{флагификация|Казахстан}}, {{флагификация|Албания}}, {{флагификация|Азербайджан}}, {{флагификация|Пакистан}}, {{флагификация|Туркменистан}}, {{флагификация|Иран}} уо.д.а. эмиэ бэлиэтииллэр) — [[Наурыз]] * [[Кулун тутар 24]] — Авиация штурманын күнэ * [[Кулун тутар 25]] — [[Култуура үлэһитин күнэ]] — аан бастаан 2008 сылллаахха бэлиэтэммитэ * [[Кулун тутар 27]] — [[Арассыыйа национальнай гвардиятын күнэ]]. Урут МВД ис сэриилэрин күнэ (1996—2016) * [[Кулун тутар 29]] — [[Юридическэй сулууспа үлэһитин күнэ]]<ref>[http://www.rg.ru/2006/06/03/voennye-prazdniki-dok.html Указ Президента Российской Федерации от 31 мая 2006 г. № 549 Об установлении профессиональных праздников и памятных дней в Вооружённых Силах Российской Федерации]{{V|20|10|2010}}</ref> === Муус устар === * [[Муус устар 2]] (Беларуська эмиэ бэлиэтэнэр) — [[Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ|Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ]]. Бу күн 1996 сыллаахха Белоруссия уонна Арассыыйа туһунан сөбүлэҥҥэ илии баттаммыт. * [[Муус устар 6]] — [[Силиэстийэлиир уорганнар үлэһиттэрин күнэ]] * [[Муус устар 7]]  ** Өлбүт подводниктар күннэрэ<ref>Отмечается в годовщину гибели — 7 апреля [[1989 год|1989 года]] [[Атомная подводная лодка|АПЛ]] «[[Комсомолец (подводная лодка)|Комсомолец]]»</ref> ** [[Рунет]] үөскээбит күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2403 День рождения Рунета — 7 апреля.]</ref> * [[Муус устар 8]]  ** Арассыыйа анимациятын күнэ ** ({{Флагификация|Белоруссия}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Байыаннай комиссариаттар күннэрэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/794/7 День сотрудников военных комиссариатов — 8 апреля]</ref>. * [[Муус устар 12]] ({{Флагификация|Беларусь}} эмиэ бэлиэтиир) — Космонавтика күнэ * [[Муус устар 17]] — МВД ис дьыалатын бэтэрээннэрин күнэ (2011 сыллаахтан) * [[Муус устар 18]] — [[Сэриигэ албан аат күннэрэ|Сэриигэ албан аат күнэ]] — Нуучча буойуттара [[Тевтон уордьана|ньиэмэс рыцардарын]] [[Чудь күөлэ|Чудь күөлүгэр]] [[Мууска кыргыһыы|Мууска кыргыһыыга]] кыайбыт күннэрэ ([[1242]]) * [[Муус устар 19]] — Арассыыйа полиграфиятын күнэ. 2013 сыллаахтан бэлиэтэнэр. Нууччалыы бастакы кинигэ бэчээттэниитин кытта ситимнээх * [[Муус устар 20]] ** Донор күнэ<ref>[https://ria.ru/20160420/1415036122.html Национальный день донора крови в России]</ref>. ** {{Флагификация|Карелия}} — Карел уонна вепсс суруктарын-бичиктэрин күнэ. Бу күн 1989 с. Карел АССР миниистирдэрин сэбиэтэ [[Карел тыла|карел]] уонна [[вепсс тыла|вепсс]] тылларын алпаабыттарын бигэрэгэппит. * [[Муус устар 21]] — Олохтоох салайыныы күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/3083/ День местного самоуправления в России.]</ref> * [[Муус устар 22]] — Экология кутталыттан көмүскэнии күнэ уонна Программист күнэ * [[Муус устар 26]] ** Радиациялаах саахалларга өлбүт дьону ахтан ааһар күн ** Нотариат күнэ<ref>{{Cite web|lang=|url=http://base.garant.ru/71385058/|title=Указ Президента РФ от 26.04.2016 N 195 «О Дне нотариата» {{!}} ГАРАНТ|author=|website=base.garant.ru|date=|publisher=|accessdate=2020-07-22}}</ref> * [[Муус устар 27]] — Парламентаризм күнэ * [[Муус устар 28]] — Суһал көмө үлэһитин күнэ * [[Муус устар 30]] — Баһаарынай сулууспа күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Водолаз күнэ. 1882 сыллаахха Кронштадт куоракка ыраахтааҕы Александр III ыйааҕынан водолазтар оскуолалара тэриллибит. * [[Ыам ыйын 7]] — Арассыыйаҕа, Арменияҕа, Белорусияҕа Араадьыйа күнэ. * [[Ыам ыйын 12]] — Экология үөрэҕин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3114/ День экологического образования - 12 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 13]] ** Черноморскай флот күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/42 День Черноморского флота — 13 мая.]</ref> ** МВД харабыллыыр-хонбуойдуур сулууспатын күнэ. * [[Ыам ыйын 18]] — [[Билэ:Middle Emblem of the Russian Navy.svg|25px]] [[ВМФ]] [[Арассыыйа Федерациятын Байҕал байыаннай флотун Балтиятааҕы флотун|Балтиятааҕы флотун]] күнэ * [[Ыам ыйын 20]] — [[Волга]] өрүс күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3118/ День Волги - 20 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 21]]  ** Байыаннай тылбаасчыт күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2458 День военного переводчика — 21 мая]</ref>; ** Үлэтэ суох буолууттан көмүскэнии күнэ <ref>[https://www.rusevents.ru/prazdnik/den-zashchity-ot-bezraboticy/ День защиты от безработицы отмечается в 2020 году 21 мая - Праздники России]</ref>; ** Тихоокеанскай байыаннай флот күнэ; ** Хапхаас сэриитин сиэртибэлэрин ахтар күн; ** Полярник күнэ<ref>[http://news.kremlin.ru/media/events/files/41d466c41f428961e0ed.pdf День полярника — 21 мая]</ref>; * [[Ыам ыйын 24]] — [[Славян суругун-бичигин уонна култууратын күнэ]] * [[Ыам ыйын 26]] — [[Арассыыйа урбаанньытын күнэ]]. 2007 сылтан бэрэсидьиэн ыйааҕынан бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 28]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Ыам ыйын 31]] — [[Адвокатура күнэ]]<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2066/ День российской адвокатуры - 31 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  ** Хотугу флот күнэ<ref>{{Cite web|url=http://www.calend.ru/holidays/0/0/2454/|title=День Северного флота в России.|author=|website=|date=|publisher=}}</ref>; ** Хиппи күнэ ** Байыаннай транспортнай авиация күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3473/ День военно-транспортной авиации России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref>; ** Сибээс сэриитэ төрүттэммит күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3156/ День создания правительственной связи России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 2]] — Сөпкө аһыыр уонна ордук-хоһу аһыыртан батынар күн<ref>[http://calend.ru/holidays/0/0/2760 История российского праздника «День здорового питания и отказа от излишеств в еде».]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] — [[Крановщик]] күнэ ([[2014]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3375/ День крановщика (День машиниста крана) в России - 4 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] [[Ингушетия]] — Өрөспүүбүлүкэ олохтоммут күнэ * [[Бэс ыйын 5]] ** [[Эколог күнэ]]; ** Полиция үөскээбит күнэ ([[1718]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3454/ День образования российской полиции — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Үүнээйи харантыынын судаарыстыбаннай сулууспата үөскээбит күнэ ([[1931]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3206/ День создания Государственной службы карантина растений в России — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. * [[Бэс ыйын 6]] — Нуучча тылын күнэ. 2011 сыллаахтан Арассыыйа бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Бэс ыйын 7]] — [[Краудфандинг]] күнэ<ref>[https://www.vzsar.ru/news/2020/06/07/v-rossii-otmechaetsya-den-kraydfandinga.html В России отмечается День краудфандинга | Новости Саратова и области — Информационное агентство "Взгляд-инфо"]</ref> * [[Бэс ыйын 8]] — Социальнай үлэһит күнэ * [[Бэс ыйын 10]] — [[МВД]] [[пресс-служба|пресс-сулууспатын]] күнэ<ref>https://xn--b1aew.xn--p1ai {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220428000057/https://xn--b1aew.xn--p1ai/ |date=2022-04-28 }}</ref>. * [[Бэс ыйын 11]] — Арассыыйаҕа [[Тарҕаммыт склероз]] күнэ<ref>[https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ Рассеянный склероз: симптомы и профилактика — Новости Самары и Самарской области — ГТРК Самара] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200611052151/https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ |date=2020-06-11 }}</ref> * [[Бэс ыйын 12]] — '''[[Арассыыйа күнэ]].''' Сэбиэскэй Сойуус үрэллэр кэмигэр [[1990]] сыллаахха Арассыыйа суверенитетын туһунан декларация ылыныллыбыта. Бу күнү 1994 сыллаахтан судаарыстыба бырааһынньыгын быһыытынан бэлиэтиир буолбуттара. [[1998]] сыллаахха "Арассыыйа күнэ" диэн ааттаммыта. 2002 сыллаахха Үлэ туһунан кодексаҕа бигэргэтиллибитэ. * [[Бэс ыйын 14]] — Миграция сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 18]] — Сэбилэниилээх күүстэр байыаннай биллэрии сулууспаларын күнэ * Бэс ыйын үһүс баскыһыанньата — Мэдиссиинэ үлэһитин күнэ (бэс ыйын ''үһүс'' баскыһыанната) * [[Бэс ыйын 20]] — [[ВМФ]] миинэлиир-торпедалыыр сулууспатын күнэ<ref>[https://flot.com/news/dayinhistory/index.php?ELEMENT_ID=7232 День специалистов минно-торпедной службы ВМФ]</ref> (РФ ВМФ-тын главкомун 15.07.1993 сыллааҕы бирикээһэ) * [[Бэс ыйын 22]] — [[Кутурҕан күнэ]], 1941 сыллаахха [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ]] саҕаламмыт * [[Бэс ыйын 23]] — Балалайка күнэ <ref>[https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ 23 июня в России празднуют День балалайки / Новости культуры / Tvkultura.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200626135121/https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ |date=2020-06-26 }}</ref> * [[Бэс ыйын 25]] ** Славяннар доҕордоһууларын уонна сомоҕолоһууларын күнэ <ref>[https://www.eventnn.ru/articles/item/12/2777/ День дружбы и единения славян: праздник для каждого из нас<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Статистика үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 27]] — [[Ыччат күнэ]] * [[Бэс ыйын 29]] — Арассыыйаҕа [[Бартыһааннар уонна подпольщиктар күннэрэ]]. 2010 сыллаахтан Брянскай уобалас дууматын көҕүлээһининэн бэлиэтэнэр. 1941—1945 сс. Аҕа дойду улуу сэриитигэр фашистары утары өстөөх тыылыгар охсуспут дьону кэриэстииллэр. == От ыйа == * [[От ыйын 1]] — Реставратор күнэ <ref>{{Cite web|url=https://mus-col.com/events/20828/|title=События|website=mus-col.com|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://kpfu.ru/imoiv/v-rossii-otmechajut-den-restavratora-390781.html|title=В России отмечают День реставратора|website=kpfu.ru|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://archaeology.nsc.ru/v-muzee-pod-otkrytym-nebom-otmetili-vserossijskij-den-restavratora/|title=Всероссийский День реставратора в Музее под открытым небом|date=2020-07-01|accessdate=2021-03-01}}</ref> * [[От ыйын 3]] — [[ГАИ күнэ]] * [[От ыйын 8]] — Арассыыйаҕа дьиэ кэргэн, таптал уонна бэриниилээх буолуу күнэ (Петр уонна Феврония күннэрэ). 2008 сылтан бэлиэтэнэр. * [[От ыйын 10]] — Полтааваҕа кыайыы күнэ ([[1709]] с. от ыйын 8 күнүгэр буолбута); * [[От ыйын 16]] — Оҕо лааҕырдарыгар Нептун күнүн бэлиэтииллэр * [[От ыйын 17]]: ** '''[[Этнограф күнэ]]'''. ССРС-ка 1970-с сс. бэлиэтэнэр. Бу күн эдэр этнографтары "сүрэхтиир" идэлээхтэр. ** ВМФ авиациятын күнэ <ref>[https://tass.ru/info/2124250 День авиации ВМФ России. Досье - Биографии и справки - ТАСС]</ref> * [[От ыйын 18]] — Уокка куттал суох буолуутун кэтиир уорганнар төрүттэммит күннэрэ<ref>[https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora 18 июля - День создания органов государственного пожарного надзора - Профессиональные праздники - Главное управление МЧС России по Республике Коми] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200719071424/https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora |date=2020-07-19 }}</ref> * [[От ыйын 24]]: ** [[Кадастровай инженер]] күнэ<ref>[http://www.roscadastre.ru/?id=138 День кадастрового инженера.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105174032/http://www.roscadastre.ru/?id=138 |date=2012-01-05 }}</ref> ** [[Флорист]] күнэ <ref>[https://www.kp.ru/putevoditel/kalendar-prazdnikov/den-florista/ День флориста 2021: история и традиции праздника]</ref> * [[От ыйын 25]]: ** РФ силиэстийэлиир уорганнарын күнэ ** Өрүс полициятын күнэ <ref>[https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 25 июля - День речной полиции<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200725080450/https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 |date=2020-07-25 }}</ref> ** Владимир Высоцкайы ахтан ааһар күн * [[От ыйын 28]] — Пиарщик күнэ. Арассыыйаҕа бу идэ 2003 сыллаахха идэлэр испииһэктэригэр киирбитэ. == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]] ** [[Бастакы Аан дойду сэриитин сиэртибэлэрин ахтан ааһар күн]] ** {{Флагификация|Адыгея}} — [[Чэркиэс мухаджирдара|Репатрианнар]] күннэрэ.<ref>[http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 Adygheya.ru:''День репатриантов традиционно отмечается 1 августа в день возвращения на историческую родину косовских адыгов''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002140700/http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 |date=2015-10-02 }}</ref><ref>[http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 Adygi.ru:''О мухаджирах, «великом возвращении» и других последствиях Кавказской войны''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002165123/http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 |date=2015-10-02 }}</ref> * [[Атырдьах ыйын 2]] — Десантниктар күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 6]] — Тимир суол сэриилэрин күнэ * [[Атырдьах ыйын 9]] — [[Арассыыйа албан аатын күннэрэ|Арассыыйа албан аатын күнэ]] (Гангуттааҕы кыргыһыы) * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Салгын сэбилэниилээх күүстэрин күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Археолог күнэ]] * Атырдьах ыйын үһүс баскыһыннаьата — [[Арассыыйаҕа Салгын флотун күнэ|Салгын флотун күнэ]]. Сэбиэскэй Сойууска 1933 сылтан атырдьах ыйын 18 күнүгэр бэлиэтэнэрэ. 1993 сыллаахтан Арассыыйаҕа бу күн атырдьах ыйын үһүс баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэр буолбута, онон сыл ахсын чыыһылата уларыйа турар. * [[Атырдьах ыйын 17]] — Салабаар күнэ * [[Атырдьах ыйын 18]] — Географ күнэ *[[Атырдьах ыйын 22]] ** Былаах күнэ ** {{Флагификация|Коми}} — [[Коми Өрөспүүбүлүкэтэ|Өрөспүүбүлүкэ күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 23]] — [[Курскай тоҕой кыргыһыытын күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 27]] — '''Арассыыйа киинэтин күнэ'''. 1919 сыллаахха бу күн РСФСР норуот хамыһаардарын сэбиэтэ (СНК) киинэҕэ сыһыаннаах чааһынай устуудьуйалар баайдарын-дуолларын судаарыстыба былдьыырын туһунан дэкириэт таһаарбыта. 1980 сыллаахтан ''Сэбиэскэй киинэ күнүн'' быһыытынан бэлиэтэнэр этэ, перестройка саҕана аата билиҥҥигэ уларыйбыта. * [[Атырдьах ыйын 30]] — {{Флагификация|Татарстаан}}, '''Өрөспүүбүлүкэ күнэ''' ([[1990]] сылтан бэлиэтэнэр) * [[Атырдьах ыйын 31]] — [[Арассыыйа бэтэринээрин күнэ]]. == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 2]] — Ботурууллуур-постовой сулууспа күнэ * [[Балаҕан ыйын 3]] — Японияны кыайыы күнэ, [[Терроризмы утарыыга сомоҕолоһуу күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 4]] — Ядернай хааччыйыы үлэһитин күнэ * [[Балаҕан ыйын 8]]  ** Бородино кыргыһыытын күнэ. ** [[Ленинград]] көмүскээччилэрин ахтан ааһар күн. [[Ленинград блокаадата|Ленинград блокаадатын]] саҕаланыыта ([[1941]] сыл) * [[Балаҕан ыйын 19]] — Сэрии сэбин оҥорооччу күнэ * [[Балаҕан ыйын 21]] ** Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ. Куликово хонуутугар кыргыһыыга кыайыы күнэ (1380 сыл). Арассыыйа судаарыстыбаннаһа төрүттэммит күнэ (862 сыл) ** Коллекционер күнэ * [[Балаҕан ыйын 27]] — Оскуола иннинэ үөрэтии үлэһиттэрин күнэ * [[Балаҕан ыйын 28]] — Аатом бырамыысыланнаһын үлэһиттэрин күнэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 1]] — Хонуутааҕы сэриилэр күннэрэ * [[Алтынньы 3]] — ОМОН күнэ * [[Алтынньы 4]] ** Космос сэриилэрин күнэ ** МЧС гражданскай оборона сэриилэрин күнэ * [[Алтынньы 5]] ** Холуобунай ирдэбил үлэһиттэрин күнэ. 1918 сыллаахха бу күн РСФСР НКВД-тын иһинэн Холуобунай ирдэбил киин управлениета (Центророзыск) тэриллибит ** Учуутал күнэ (1965 сылтан ССРС-ка алтынньы бастакы баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэрэ, 1994 сылтан Арассыыйаҕа алтынньы 5 күнүгэр бэлиэтэнэр, аан дойдутааҕы күнү кытта сөп түбэһэр) * [[Алтынньы 6]] — Арассыыйа страховщигын күнэ * [[Алтынньы 7]] — ИДьМ (МВД) штабын подразделениеларын төрүттэммит күннэрэ * [[Алтынньы 8]] — Уу үрдүнээҕи, уу аннынааҕы уонна көтөр аал хамандыырын күнэ * [[Алтынньы 15]] — Аҕа күнэ (алтынньы үһүс өрөбүлүгэр 2021 сылтан бэлиэтэнэр). * [[Алтынньы 20]] — Байыаннай связист күнэ * [[Алтынньы 23]] — Эрэкилээмэ үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 24]] ** Өлбүт ракетчиктары кэриэстиир күн ** Ураты аналлаах подразделениелар (спецназ) күннэрэ * [[Алтынньы 25]] ** Таможенник күнэ ** Хаабыл бырамыысыланнаһын үлэһитин (кабельщик) күнэ * [[Алтынньы 29]] — Харабыллыыр сулууспа күнэ * [[Алтынньы 30]]  ** Бэлиитикэ репрессияларыттан эмсэҕэлээбиттэри кэриэстиир күн. Бу күнү ССРС урукку өрөспүүбүлүкэлэригэр эмиэ бэлиэтииллэр ** Инженер-механик күнэ * [[Алтынньы 31]] ** [[Хамсаныы тыла|Хамсаныы тылын]] тылбаасчытын күнэ ** Силиэстийэ хаайыытын уонна түрмэ үлэһиттэрин күнэ == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] ** Суут бириистэбин күнэ ** [[Тыва|Тыыбаҕа]] '''Тыыба тылын күнэ'''. 2016 сыллаахтан суруйааччы Александр Даржай көҕүлээһининэн, өрөспүүбүлүкэ бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 3]] — Алаадьы күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ ** {{Флагификация|Удмуртия}} (Арассыыйа) — Удмуртия судаарыстыбаннаһын күнэ * [[Сэтинньи 5]] — Байыаннай чуҥнааччы (разведчик) күнэ * [[Сэтинньи 6]] (Татарстан) — Татарстан Конституциятын күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Түргэнник хардарар анал этэрээт (СОБР) күнэ * [[Сэтинньи 10]] — Ис дьыала уорганнарын үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 12]] — Сбербаан күнэ. Бу күн (уруккунан алтынньы 30) 1841 сыллаахха [[Николай I]] Арассыыйа импиэрийэтигэр мунньар каассалары арыйар туһунан ыйаах таһаарбыт<ref>https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211111220401/https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu |date=2021-11-11 }}</ref> * [[Сэтинньи 13]] ** Аармыйаҕа судаарыстыба кистэлэҥин харыстыыр сулууспа үөскээбит күнэ (урут шифровальщик күнэ диэн ааттанара). ** Радиационнай, химическэй уонна биологическай көмүскэл (РХБЗ) сэриилэрин күнэ. * [[Сэтинньи 15]] — Бүтүн Арассыыйатааҕы сулууспаҕа ыҥырыллыбыттар (призывниктар) күннэрэ. * [[Сэтинньи 17]] — Полиция участковайын күнэ * [[Сэтинньи 18]] — Тымныы Оҕонньор төрөөбүт күнэ. Бу күнү-дьылы Улуу Устюгка баччаҕа тымныылар саҕаланалларын иһин талбыттар * [[Сэтинньи 19]] ** Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ ** [[Өстүөкүлэ]] оҥорооччу күнэ * [[Сэтинньи 20]] — Көлө үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 21]] — [[Арассыыйа нолуок уорганнарын үлэһитин күнэ]] * [[Сэтинньи 22]] — Психолог (уйлҕаһыт) күнэ. 1994 сыллаахха бу күн Арассыыйа психология уопсастыбатын тэрийэр сийиэһэ буолбута * сэтинньи бүтэһик баскыһыанньата — Ийэ күнэ * [[Сэтинньи 25]] — Хирург күнэ. Улуу быраас, чинчийээччи Пирогов төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 27]]  — [[Байҕал пехотатын күнэ]]. Бүөтүр I ыраахтааҕы дойдуга бастакы «байҕал саллааттарын полкатын» туһунан ыйааҕа 1705 сыл урукку истиилинэн сэтинньи 16 күнүгэр, аныгынан бүгүн тахсыбыт. == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 1]] — Синоп кыргыһыытын күнэ. Павел Нахимов салалталаах Арассыыйа эскадрата 1853 сыллаахха Синоп тумул аттыгар туурак эскадратын кыайыытыгар ананар. Дьиҥэр кыргыһыы сэтинньи 18 (30) күнүгэр буолбута * [[Ахсынньы 2]] — [[Баан]] үлэһитин күнэ * [[Ахсынньы 3]] ** Юрист күнэ ** [[Биллибэт саллаат күнэ]] * [[Ахсынньы 4]] — Арассыыйа [[информатика]]тын күнэ. 1948 сыллааха бу күн [[ССРС]] миниистирдэрин сэбиэтин аныгы техниканы киллэрэр Государственнай кэмитиэтэ электроннай ааҕар массыынаны айыы туhунан № 10 475 кумааҕыны И. С. Брукка уонна Б. И. Рамеевка биэрбит * [[Ахсынньы 5]] — Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ — 1941 сыллаахха [[Москуба]] иһин кыргыһыыга утары кимэн киирии саҕаланыыта.\ * [[Ахсынньы 7]] — [[Эрмитаж|Эрмитаж күнэ]] * [[Ахсынньы 9]] ** Аҕа дойду дьоруойдарын күнэ ** [[Тимир суол]] сэбилэниилээх харабылын күнэ * [[Ахсынньы 10]] **{{Флагификация|Марий Эл}} — [[Марийдар|Мари]] суругун-бичигин күнэ ** Ис дьыала министиэристибэтин сибээс сулууспата тэриллибит күнэ * [[Ахсынньы 11]] — Андреевскай былаах күнэ * [[Ахсынньы 12]] — [[Арассыыйа Конституциятын күнэ]] * [[Ахсынньы 14]] (Башкортостан) — [[Башкиир тыла|Башкиир тылын]] күнэ * [[Ахсынньы 15]] ** Арассыыйа Салгын-сэбилэниилээх күүстэрин Радиотехническэй сэриилэр тэриллиилэрин күнэ ** Идэлэрин эбээһинэстэрин толоро сылдьан өлбүт суруналыыстар кэриэстэбиллэрин күнэ * [[Ахсынньы 17]] ** Стратегическэй аналлаах ракетнай сэриилэр күннэрэ ** Судаарыстыбаннай фельдъегерь сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 18]] ** ЗАГС үлэһиттэрин күнэ ** Арассыыйа Ис дьыала уорганнарын Бэйэ куттала суох буолуутун чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 19]] — ФСБ Байыаннай контрразведкатын чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 20]] — Арассыыйа куттала суох буолуутун үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 22]] — Энергетик күнэ * [[Ахсынньы 24]] — [[Арассыыйа сэриигэ албан аатын күнэ]] — [[Суворов Александр Васильевич|Александр Суворов]] хамаандалаах нуучча сэриитэ [[Измаилы ылыы|туурак кириэппэһин Измаилы]] 1790 с. ылбыт * [[Ахсынньы 27]] — [[Быыһааччылар күннэрэ (Арассыыйа)|Быыһааччылар күннэрэ]] * [[Ахсынньы 31]] — Саҥа Дьылы көрсүү == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Арассыыйа бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] 9705gathteqx9cmhfer9eqipueus571 428336 428323 2026-05-10T06:51:02Z Ojkhol 24881 /* Тохсунньу */ 428336 wikitext text/x-wiki '''Арассыыйа бэлиэ күннэрэ''' — Арассыыйа Федерациятыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Тохсунньу === * [[Тохсунньу 6]] — ({{Флагификация|Украина}}, {{Флагификация|Босния и Герцеговина}}, {{Флагификация|Хотугу Македония}} эмиэ бэлиэтииллэр) — Чэчиэринньик * [[Тохсунньу 11]] — [[Эркээйи сирдэр]] (заповедниктар) уонна национальнай пааркалар күннэрэ * [[Тохсунньу 12]] — Прокуратура үлэһитин күнэ * [[Тохсунньу 13]] — [[Арассыыйа бэчээтин күнэ]] (РСФСР Үрдүкү Сэбиэтэ 1991 сыллаахха ыам ыйын 5 күнүгэр бэлиэтэнэр Сэбиэскэй бэчээт күнүн оннугар олохтообут). Бу күн [[1703 сыл]]лаахха [[Москуба судаарыстыбата|Москуба судаарыстыбатыгар]] бастакы нууччалыы хаһыат тахсыбыт. * [[Тохсунньу 15]] — Силиэстийэлиир кэмитиэт тэриллибит күнэ (2011) * [[Тохсунньу 21]] ** Аспирант күнэ ** Инженернэй сэриилэр күннэрэ * [[Тохсунньу 25]] ** [[Арассыыйа устудьуоннарын күнэ|Устудьуоннар күннэрэ]] (Татьяна күнэ) ** Байыаннай флот штурманын күнэ * [[Тохсунньу 27]] — «Байыаннай килбиэн күнэ — [[Санкт-Петербург|Ленинград]] фашист былакаадатыттан толору босхоломмут күнэ» === Олунньу === * [[Олунньу 1]] — Лифт хаһаайыстыбатын үлэһитин күнэ * [[Олунньу 2]] — Арассыыйа байыаннай албан аатын күнэ — Сталинградтааҕы кыргыһыыга Кыһыл Аармыйа ньиэмэс-фашист сэриилэрин үлтүрүппүт күнэ (1943). * [[Олунньу 6]] ({{Флагификация|Украина}} эмиэ бэлиэтиир) — Бармен күнэ * [[Олунньу 7]] — Арассыыйа урбаан-үөрэхтээһинин күнэ * [[Олунньу 8]] ** [[Билим күнэ (Арассыыйа)|Арассыыйа билимин күнэ]] ** Байыаннай топограф күнэ * [[Олунньу 9]] — Гражданскай абыйаассыйа күнэ * [[Олунньу 10]] ** Дипломатия үлэһитин күнэ ** [[Александр Пушкин|Александр Сергеевич Пушкин]] кэриэстэбилин күнэ * [[Олунньу 15]] ({{Флагификация|Белоруссия}} эмиэ бэлиэтиир) — Интернационалист буойуттар кэриэстэбиллэрин күнэ * [[Олунньу 17]] — Арассыыйа устудьуон этэрээттэрин күнэ * [[Олунньу 19]] — Орнитолог күнэ * [[Олунньу 23]] — [[Аҕа дойду көмүскээччитин күнэ]] * [[Олунньу 27]] — [[Туспа аналлаах сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ]] === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 10]] — [[Арассыыйа архыыптарын күнэ|Архыып күнэ]] * [[Кулун тутар 11]]  ** Чааһынай харабыллыыр тэрилтэлэр үлэһиттэрин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2392/ День работника органов наркоконтроля России - 11 марта. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020</ref> ** [[Наркотигы хонтуруоллуур уорганнар үлэһиттэрин күнэ]] * [[Кулун тутар 12]] — [[Минюст холуобунай систиэмэтин үлэһиттэрин күнэ]] * [[Кулун тутар 16]] — МВД экэниэмикэҕэ буруйу оҥорууну утары охсуһар салаатын ({{lang-ru|[[Отдел по борьбе с экономическими преступлениями|ОБЭП]]}}, уруккута [[Отдел по борьбе с хищениями социалистической собственности|ОБХСС]]) күнэ, [[1937]] сыллаахха НКВД (ис дьыалаларга норуот комиссариата) иһинэн тэриллибитэ<ref>[http://www.calend.ru/day/3-16/ Праздники 16 марта]</ref> * [[Кулун тутар 19]] — [[Подводник-моряк күнэ]] * [[Кулун тутар 22]] [[Дагестан]], [[Башкорстостан]], [[Татарстан]] өрөспүүбүлүкэлэргэ ({{флагификация|Казахстан}}, {{флагификация|Албания}}, {{флагификация|Азербайджан}}, {{флагификация|Пакистан}}, {{флагификация|Туркменистан}}, {{флагификация|Иран}} уо.д.а. эмиэ бэлиэтииллэр) — [[Наурыз]] * [[Кулун тутар 24]] — Авиация штурманын күнэ * [[Кулун тутар 25]] — [[Култуура үлэһитин күнэ]] — аан бастаан 2008 сылллаахха бэлиэтэммитэ * [[Кулун тутар 27]] — [[Арассыыйа национальнай гвардиятын күнэ]]. Урут МВД ис сэриилэрин күнэ (1996—2016) * [[Кулун тутар 29]] — [[Юридическэй сулууспа үлэһитин күнэ]]<ref>[http://www.rg.ru/2006/06/03/voennye-prazdniki-dok.html Указ Президента Российской Федерации от 31 мая 2006 г. № 549 Об установлении профессиональных праздников и памятных дней в Вооружённых Силах Российской Федерации]{{V|20|10|2010}}</ref> === Муус устар === * [[Муус устар 2]] (Беларуська эмиэ бэлиэтэнэр) — [[Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ|Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ]]. Бу күн 1996 сыллаахха Белоруссия уонна Арассыыйа туһунан сөбүлэҥҥэ илии баттаммыт. * [[Муус устар 6]] — [[Силиэстийэлиир уорганнар үлэһиттэрин күнэ]] * [[Муус устар 7]]  ** Өлбүт подводниктар күннэрэ<ref>Отмечается в годовщину гибели — 7 апреля [[1989 год|1989 года]] [[Атомная подводная лодка|АПЛ]] «[[Комсомолец (подводная лодка)|Комсомолец]]»</ref> ** [[Рунет]] үөскээбит күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2403 День рождения Рунета — 7 апреля.]</ref> * [[Муус устар 8]]  ** Арассыыйа анимациятын күнэ ** ({{Флагификация|Белоруссия}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Байыаннай комиссариаттар күннэрэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/794/7 День сотрудников военных комиссариатов — 8 апреля]</ref>. * [[Муус устар 12]] ({{Флагификация|Беларусь}} эмиэ бэлиэтиир) — Космонавтика күнэ * [[Муус устар 17]] — МВД ис дьыалатын бэтэрээннэрин күнэ (2011 сыллаахтан) * [[Муус устар 18]] — [[Сэриигэ албан аат күннэрэ|Сэриигэ албан аат күнэ]] — Нуучча буойуттара [[Тевтон уордьана|ньиэмэс рыцардарын]] [[Чудь күөлэ|Чудь күөлүгэр]] [[Мууска кыргыһыы|Мууска кыргыһыыга]] кыайбыт күннэрэ ([[1242]]) * [[Муус устар 19]] — Арассыыйа полиграфиятын күнэ. 2013 сыллаахтан бэлиэтэнэр. Нууччалыы бастакы кинигэ бэчээттэниитин кытта ситимнээх * [[Муус устар 20]] ** Донор күнэ<ref>[https://ria.ru/20160420/1415036122.html Национальный день донора крови в России]</ref>. ** {{Флагификация|Карелия}} — Карел уонна вепсс суруктарын-бичиктэрин күнэ. Бу күн 1989 с. Карел АССР миниистирдэрин сэбиэтэ [[Карел тыла|карел]] уонна [[вепсс тыла|вепсс]] тылларын алпаабыттарын бигэрэгэппит. * [[Муус устар 21]] — Олохтоох салайыныы күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/3083/ День местного самоуправления в России.]</ref> * [[Муус устар 22]] — Экология кутталыттан көмүскэнии күнэ уонна Программист күнэ * [[Муус устар 26]] ** Радиациялаах саахалларга өлбүт дьону ахтан ааһар күн ** Нотариат күнэ<ref>{{Cite web|lang=|url=http://base.garant.ru/71385058/|title=Указ Президента РФ от 26.04.2016 N 195 «О Дне нотариата» {{!}} ГАРАНТ|author=|website=base.garant.ru|date=|publisher=|accessdate=2020-07-22}}</ref> * [[Муус устар 27]] — Парламентаризм күнэ * [[Муус устар 28]] — Суһал көмө үлэһитин күнэ * [[Муус устар 30]] — Баһаарынай сулууспа күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Водолаз күнэ. 1882 сыллаахха Кронштадт куоракка ыраахтааҕы Александр III ыйааҕынан водолазтар оскуолалара тэриллибит. * [[Ыам ыйын 7]] — Арассыыйаҕа, Арменияҕа, Белорусияҕа Араадьыйа күнэ. * [[Ыам ыйын 12]] — Экология үөрэҕин күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3114/ День экологического образования - 12 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 13]] ** Черноморскай флот күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/42 День Черноморского флота — 13 мая.]</ref> ** МВД харабыллыыр-хонбуойдуур сулууспатын күнэ. * [[Ыам ыйын 18]] — [[Билэ:Middle Emblem of the Russian Navy.svg|25px]] [[ВМФ]] [[Арассыыйа Федерациятын Байҕал байыаннай флотун Балтиятааҕы флотун|Балтиятааҕы флотун]] күнэ * [[Ыам ыйын 20]] — [[Волга]] өрүс күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3118/ День Волги - 20 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Ыам ыйын 21]]  ** Байыаннай тылбаасчыт күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2458 День военного переводчика — 21 мая]</ref>; ** Үлэтэ суох буолууттан көмүскэнии күнэ <ref>[https://www.rusevents.ru/prazdnik/den-zashchity-ot-bezraboticy/ День защиты от безработицы отмечается в 2020 году 21 мая - Праздники России]</ref>; ** Тихоокеанскай байыаннай флот күнэ; ** Хапхаас сэриитин сиэртибэлэрин ахтар күн; ** Полярник күнэ<ref>[http://news.kremlin.ru/media/events/files/41d466c41f428961e0ed.pdf День полярника — 21 мая]</ref>; * [[Ыам ыйын 24]] — [[Славян суругун-бичигин уонна култууратын күнэ]] * [[Ыам ыйын 26]] — [[Арассыыйа урбаанньытын күнэ]]. 2007 сылтан бэрэсидьиэн ыйааҕынан бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 28]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Ыам ыйын 31]] — [[Адвокатура күнэ]]<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2066/ День российской адвокатуры - 31 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  ** Хотугу флот күнэ<ref>{{Cite web|url=http://www.calend.ru/holidays/0/0/2454/|title=День Северного флота в России.|author=|website=|date=|publisher=}}</ref>; ** Хиппи күнэ ** Байыаннай транспортнай авиация күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3473/ День военно-транспортной авиации России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref>; ** Сибээс сэриитэ төрүттэммит күнэ<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3156/ День создания правительственной связи России — 1 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 2]] — Сөпкө аһыыр уонна ордук-хоһу аһыыртан батынар күн<ref>[http://calend.ru/holidays/0/0/2760 История российского праздника «День здорового питания и отказа от излишеств в еде».]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] — [[Крановщик]] күнэ ([[2014]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3375/ День крановщика (День машиниста крана) в России - 4 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref> * [[Бэс ыйын 4]] [[Ингушетия]] — Өрөспүүбүлүкэ олохтоммут күнэ * [[Бэс ыйын 5]] ** [[Эколог күнэ]]; ** Полиция үөскээбит күнэ ([[1718]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3454/ День образования российской полиции — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Үүнээйи харантыынын судаарыстыбаннай сулууспата үөскээбит күнэ ([[1931]])<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/3206/ День создания Государственной службы карантина растений в России — 5 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. * [[Бэс ыйын 6]] — Нуучча тылын күнэ. 2011 сыллаахтан Арассыыйа бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Бэс ыйын 7]] — [[Краудфандинг]] күнэ<ref>[https://www.vzsar.ru/news/2020/06/07/v-rossii-otmechaetsya-den-kraydfandinga.html В России отмечается День краудфандинга | Новости Саратова и области — Информационное агентство "Взгляд-инфо"]</ref> * [[Бэс ыйын 8]] — Социальнай үлэһит күнэ * [[Бэс ыйын 10]] — [[МВД]] [[пресс-служба|пресс-сулууспатын]] күнэ<ref>https://xn--b1aew.xn--p1ai {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220428000057/https://xn--b1aew.xn--p1ai/ |date=2022-04-28 }}</ref>. * [[Бэс ыйын 11]] — Арассыыйаҕа [[Тарҕаммыт склероз]] күнэ<ref>[https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ Рассеянный склероз: симптомы и профилактика — Новости Самары и Самарской области — ГТРК Самара] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200611052151/https://tvsamara.ru/news/rasseyannyi-skleroz-simptomy-i-profilaktika/ |date=2020-06-11 }}</ref> * [[Бэс ыйын 12]] — '''[[Арассыыйа күнэ]].''' Сэбиэскэй Сойуус үрэллэр кэмигэр [[1990]] сыллаахха Арассыыйа суверенитетын туһунан декларация ылыныллыбыта. Бу күнү 1994 сыллаахтан судаарыстыба бырааһынньыгын быһыытынан бэлиэтиир буолбуттара. [[1998]] сыллаахха "Арассыыйа күнэ" диэн ааттаммыта. 2002 сыллаахха Үлэ туһунан кодексаҕа бигэргэтиллибитэ. * [[Бэс ыйын 14]] — Миграция сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 18]] — Сэбилэниилээх күүстэр байыаннай биллэрии сулууспаларын күнэ * Бэс ыйын үһүс баскыһыанньата — Мэдиссиинэ үлэһитин күнэ (бэс ыйын ''үһүс'' баскыһыанната) * [[Бэс ыйын 20]] — [[ВМФ]] миинэлиир-торпедалыыр сулууспатын күнэ<ref>[https://flot.com/news/dayinhistory/index.php?ELEMENT_ID=7232 День специалистов минно-торпедной службы ВМФ]</ref> (РФ ВМФ-тын главкомун 15.07.1993 сыллааҕы бирикээһэ) * [[Бэс ыйын 22]] — [[Кутурҕан күнэ]], 1941 сыллаахха [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ]] саҕаламмыт * [[Бэс ыйын 23]] — Балалайка күнэ <ref>[https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ 23 июня в России празднуют День балалайки / Новости культуры / Tvkultura.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200626135121/https://tvkultura.ru/article/show/article_id/179888/ |date=2020-06-26 }}</ref> * [[Бэс ыйын 25]] ** Славяннар доҕордоһууларын уонна сомоҕолоһууларын күнэ <ref>[https://www.eventnn.ru/articles/item/12/2777/ День дружбы и единения славян: праздник для каждого из нас<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ** Статистика үлэһиттэрин күнэ * [[Бэс ыйын 27]] — [[Ыччат күнэ]] * [[Бэс ыйын 29]] — Арассыыйаҕа [[Бартыһааннар уонна подпольщиктар күннэрэ]]. 2010 сыллаахтан Брянскай уобалас дууматын көҕүлээһининэн бэлиэтэнэр. 1941—1945 сс. Аҕа дойду улуу сэриитигэр фашистары утары өстөөх тыылыгар охсуспут дьону кэриэстииллэр. == От ыйа == * [[От ыйын 1]] — Реставратор күнэ <ref>{{Cite web|url=https://mus-col.com/events/20828/|title=События|website=mus-col.com|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://kpfu.ru/imoiv/v-rossii-otmechajut-den-restavratora-390781.html|title=В России отмечают День реставратора|website=kpfu.ru|accessdate=2021-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://archaeology.nsc.ru/v-muzee-pod-otkrytym-nebom-otmetili-vserossijskij-den-restavratora/|title=Всероссийский День реставратора в Музее под открытым небом|date=2020-07-01|accessdate=2021-03-01}}</ref> * [[От ыйын 3]] — [[ГАИ күнэ]] * [[От ыйын 8]] — Арассыыйаҕа дьиэ кэргэн, таптал уонна бэриниилээх буолуу күнэ (Петр уонна Феврония күннэрэ). 2008 сылтан бэлиэтэнэр. * [[От ыйын 10]] — Полтааваҕа кыайыы күнэ ([[1709]] с. от ыйын 8 күнүгэр буолбута); * [[От ыйын 16]] — Оҕо лааҕырдарыгар Нептун күнүн бэлиэтииллэр * [[От ыйын 17]]: ** '''[[Этнограф күнэ]]'''. ССРС-ка 1970-с сс. бэлиэтэнэр. Бу күн эдэр этнографтары "сүрэхтиир" идэлээхтэр. ** ВМФ авиациятын күнэ <ref>[https://tass.ru/info/2124250 День авиации ВМФ России. Досье - Биографии и справки - ТАСС]</ref> * [[От ыйын 18]] — Уокка куттал суох буолуутун кэтиир уорганнар төрүттэммит күннэрэ<ref>[https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora 18 июля - День создания органов государственного пожарного надзора - Профессиональные праздники - Главное управление МЧС России по Республике Коми] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200719071424/https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora |date=2020-07-19 }}</ref> * [[От ыйын 24]]: ** [[Кадастровай инженер]] күнэ<ref>[http://www.roscadastre.ru/?id=138 День кадастрового инженера.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105174032/http://www.roscadastre.ru/?id=138 |date=2012-01-05 }}</ref> ** [[Флорист]] күнэ <ref>[https://www.kp.ru/putevoditel/kalendar-prazdnikov/den-florista/ День флориста 2021: история и традиции праздника]</ref> * [[От ыйын 25]]: ** РФ силиэстийэлиир уорганнарын күнэ ** Өрүс полициятын күнэ <ref>[https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 25 июля - День речной полиции<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200725080450/https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/10757458 |date=2020-07-25 }}</ref> ** Владимир Высоцкайы ахтан ааһар күн * [[От ыйын 28]] — Пиарщик күнэ. Арассыыйаҕа бу идэ 2003 сыллаахха идэлэр испииһэктэригэр киирбитэ. == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]] ** [[Бастакы Аан дойду сэриитин сиэртибэлэрин ахтан ааһар күн]] ** {{Флагификация|Адыгея}} — [[Чэркиэс мухаджирдара|Репатрианнар]] күннэрэ.<ref>[http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 Adygheya.ru:''День репатриантов традиционно отмечается 1 августа в день возвращения на историческую родину косовских адыгов''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002140700/http://adygheya.ru/press/news/show/?newsid=6401 |date=2015-10-02 }}</ref><ref>[http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 Adygi.ru:''О мухаджирах, «великом возвращении» и других последствиях Кавказской войны''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002165123/http://adygi.ru/index.php?newsid=8940 |date=2015-10-02 }}</ref> * [[Атырдьах ыйын 2]] — Десантниктар күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 6]] — Тимир суол сэриилэрин күнэ * [[Атырдьах ыйын 9]] — [[Арассыыйа албан аатын күннэрэ|Арассыыйа албан аатын күнэ]] (Гангуттааҕы кыргыһыы) * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Салгын сэбилэниилээх күүстэрин күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Археолог күнэ]] * Атырдьах ыйын үһүс баскыһыннаьата — [[Арассыыйаҕа Салгын флотун күнэ|Салгын флотун күнэ]]. Сэбиэскэй Сойууска 1933 сылтан атырдьах ыйын 18 күнүгэр бэлиэтэнэрэ. 1993 сыллаахтан Арассыыйаҕа бу күн атырдьах ыйын үһүс баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэр буолбута, онон сыл ахсын чыыһылата уларыйа турар. * [[Атырдьах ыйын 17]] — Салабаар күнэ * [[Атырдьах ыйын 18]] — Географ күнэ *[[Атырдьах ыйын 22]] ** Былаах күнэ ** {{Флагификация|Коми}} — [[Коми Өрөспүүбүлүкэтэ|Өрөспүүбүлүкэ күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 23]] — [[Курскай тоҕой кыргыһыытын күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 27]] — '''Арассыыйа киинэтин күнэ'''. 1919 сыллаахха бу күн РСФСР норуот хамыһаардарын сэбиэтэ (СНК) киинэҕэ сыһыаннаах чааһынай устуудьуйалар баайдарын-дуолларын судаарыстыба былдьыырын туһунан дэкириэт таһаарбыта. 1980 сыллаахтан ''Сэбиэскэй киинэ күнүн'' быһыытынан бэлиэтэнэр этэ, перестройка саҕана аата билиҥҥигэ уларыйбыта. * [[Атырдьах ыйын 30]] — {{Флагификация|Татарстаан}}, '''Өрөспүүбүлүкэ күнэ''' ([[1990]] сылтан бэлиэтэнэр) * [[Атырдьах ыйын 31]] — [[Арассыыйа бэтэринээрин күнэ]]. == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 2]] — Ботурууллуур-постовой сулууспа күнэ * [[Балаҕан ыйын 3]] — Японияны кыайыы күнэ, [[Терроризмы утарыыга сомоҕолоһуу күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 4]] — Ядернай хааччыйыы үлэһитин күнэ * [[Балаҕан ыйын 8]]  ** Бородино кыргыһыытын күнэ. ** [[Ленинград]] көмүскээччилэрин ахтан ааһар күн. [[Ленинград блокаадата|Ленинград блокаадатын]] саҕаланыыта ([[1941]] сыл) * [[Балаҕан ыйын 19]] — Сэрии сэбин оҥорооччу күнэ * [[Балаҕан ыйын 21]] ** Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ. Куликово хонуутугар кыргыһыыга кыайыы күнэ (1380 сыл). Арассыыйа судаарыстыбаннаһа төрүттэммит күнэ (862 сыл) ** Коллекционер күнэ * [[Балаҕан ыйын 27]] — Оскуола иннинэ үөрэтии үлэһиттэрин күнэ * [[Балаҕан ыйын 28]] — Аатом бырамыысыланнаһын үлэһиттэрин күнэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 1]] — Хонуутааҕы сэриилэр күннэрэ * [[Алтынньы 3]] — ОМОН күнэ * [[Алтынньы 4]] ** Космос сэриилэрин күнэ ** МЧС гражданскай оборона сэриилэрин күнэ * [[Алтынньы 5]] ** Холуобунай ирдэбил үлэһиттэрин күнэ. 1918 сыллаахха бу күн РСФСР НКВД-тын иһинэн Холуобунай ирдэбил киин управлениета (Центророзыск) тэриллибит ** Учуутал күнэ (1965 сылтан ССРС-ка алтынньы бастакы баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэрэ, 1994 сылтан Арассыыйаҕа алтынньы 5 күнүгэр бэлиэтэнэр, аан дойдутааҕы күнү кытта сөп түбэһэр) * [[Алтынньы 6]] — Арассыыйа страховщигын күнэ * [[Алтынньы 7]] — ИДьМ (МВД) штабын подразделениеларын төрүттэммит күннэрэ * [[Алтынньы 8]] — Уу үрдүнээҕи, уу аннынааҕы уонна көтөр аал хамандыырын күнэ * [[Алтынньы 15]] — Аҕа күнэ (алтынньы үһүс өрөбүлүгэр 2021 сылтан бэлиэтэнэр). * [[Алтынньы 20]] — Байыаннай связист күнэ * [[Алтынньы 23]] — Эрэкилээмэ үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 24]] ** Өлбүт ракетчиктары кэриэстиир күн ** Ураты аналлаах подразделениелар (спецназ) күннэрэ * [[Алтынньы 25]] ** Таможенник күнэ ** Хаабыл бырамыысыланнаһын үлэһитин (кабельщик) күнэ * [[Алтынньы 29]] — Харабыллыыр сулууспа күнэ * [[Алтынньы 30]]  ** Бэлиитикэ репрессияларыттан эмсэҕэлээбиттэри кэриэстиир күн. Бу күнү ССРС урукку өрөспүүбүлүкэлэригэр эмиэ бэлиэтииллэр ** Инженер-механик күнэ * [[Алтынньы 31]] ** [[Хамсаныы тыла|Хамсаныы тылын]] тылбаасчытын күнэ ** Силиэстийэ хаайыытын уонна түрмэ үлэһиттэрин күнэ == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] ** Суут бириистэбин күнэ ** [[Тыва|Тыыбаҕа]] '''Тыыба тылын күнэ'''. 2016 сыллаахтан суруйааччы Александр Даржай көҕүлээһининэн, өрөспүүбүлүкэ бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 3]] — Алаадьы күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ * [[Сэтинньи 4]] — Сомоҕолоһуу күнэ ** {{Флагификация|Удмуртия}} (Арассыыйа) — Удмуртия судаарыстыбаннаһын күнэ * [[Сэтинньи 5]] — Байыаннай чуҥнааччы (разведчик) күнэ * [[Сэтинньи 6]] (Татарстан) — Татарстан Конституциятын күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Түргэнник хардарар анал этэрээт (СОБР) күнэ * [[Сэтинньи 10]] — Ис дьыала уорганнарын үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 12]] — Сбербаан күнэ. Бу күн (уруккунан алтынньы 30) 1841 сыллаахха [[Николай I]] Арассыыйа импиэрийэтигэр мунньар каассалары арыйар туһунан ыйаах таһаарбыт<ref>https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211111220401/https://vesiskitim.ru/2020/11/09/162608-kogda-den-rabotnikov-sberbanka-rossii-v-2020-godu |date=2021-11-11 }}</ref> * [[Сэтинньи 13]] ** Аармыйаҕа судаарыстыба кистэлэҥин харыстыыр сулууспа үөскээбит күнэ (урут шифровальщик күнэ диэн ааттанара). ** Радиационнай, химическэй уонна биологическай көмүскэл (РХБЗ) сэриилэрин күнэ. * [[Сэтинньи 15]] — Бүтүн Арассыыйатааҕы сулууспаҕа ыҥырыллыбыттар (призывниктар) күннэрэ. * [[Сэтинньи 17]] — Полиция участковайын күнэ * [[Сэтинньи 18]] — Тымныы Оҕонньор төрөөбүт күнэ. Бу күнү-дьылы Улуу Устюгка баччаҕа тымныылар саҕаланалларын иһин талбыттар * [[Сэтинньи 19]] ** Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ ** [[Өстүөкүлэ]] оҥорооччу күнэ * [[Сэтинньи 20]] — Көлө үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 21]] — [[Арассыыйа нолуок уорганнарын үлэһитин күнэ]] * [[Сэтинньи 22]] — Психолог (уйлҕаһыт) күнэ. 1994 сыллаахха бу күн Арассыыйа психология уопсастыбатын тэрийэр сийиэһэ буолбута * сэтинньи бүтэһик баскыһыанньата — Ийэ күнэ * [[Сэтинньи 25]] — Хирург күнэ. Улуу быраас, чинчийээччи Пирогов төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. * [[Сэтинньи 27]]  — [[Байҕал пехотатын күнэ]]. Бүөтүр I ыраахтааҕы дойдуга бастакы «байҕал саллааттарын полкатын» туһунан ыйааҕа 1705 сыл урукку истиилинэн сэтинньи 16 күнүгэр, аныгынан бүгүн тахсыбыт. == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 1]] — Синоп кыргыһыытын күнэ. Павел Нахимов салалталаах Арассыыйа эскадрата 1853 сыллаахха Синоп тумул аттыгар туурак эскадратын кыайыытыгар ананар. Дьиҥэр кыргыһыы сэтинньи 18 (30) күнүгэр буолбута * [[Ахсынньы 2]] — [[Баан]] үлэһитин күнэ * [[Ахсынньы 3]] ** Юрист күнэ ** [[Биллибэт саллаат күнэ]] * [[Ахсынньы 4]] — Арассыыйа [[информатика]]тын күнэ. 1948 сыллааха бу күн [[ССРС]] миниистирдэрин сэбиэтин аныгы техниканы киллэрэр Государственнай кэмитиэтэ электроннай ааҕар массыынаны айыы туhунан № 10 475 кумааҕыны И. С. Брукка уонна Б. И. Рамеевка биэрбит * [[Ахсынньы 5]] — Арассыыйа байыаннай килбиэнин күнэ — 1941 сыллаахха [[Москуба]] иһин кыргыһыыга утары кимэн киирии саҕаланыыта.\ * [[Ахсынньы 7]] — [[Эрмитаж|Эрмитаж күнэ]] * [[Ахсынньы 9]] ** Аҕа дойду дьоруойдарын күнэ ** [[Тимир суол]] сэбилэниилээх харабылын күнэ * [[Ахсынньы 10]] **{{Флагификация|Марий Эл}} — [[Марийдар|Мари]] суругун-бичигин күнэ ** Ис дьыала министиэристибэтин сибээс сулууспата тэриллибит күнэ * [[Ахсынньы 11]] — Андреевскай былаах күнэ * [[Ахсынньы 12]] — [[Арассыыйа Конституциятын күнэ]] * [[Ахсынньы 14]] (Башкортостан) — [[Башкиир тыла|Башкиир тылын]] күнэ * [[Ахсынньы 15]] ** Арассыыйа Салгын-сэбилэниилээх күүстэрин Радиотехническэй сэриилэр тэриллиилэрин күнэ ** Идэлэрин эбээһинэстэрин толоро сылдьан өлбүт суруналыыстар кэриэстэбиллэрин күнэ * [[Ахсынньы 17]] ** Стратегическэй аналлаах ракетнай сэриилэр күннэрэ ** Судаарыстыбаннай фельдъегерь сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 18]] ** ЗАГС үлэһиттэрин күнэ ** Арассыыйа Ис дьыала уорганнарын Бэйэ куттала суох буолуутун чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 19]] — ФСБ Байыаннай контрразведкатын чаастарын күнэ * [[Ахсынньы 20]] — Арассыыйа куттала суох буолуутун үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 22]] — Энергетик күнэ * [[Ахсынньы 24]] — [[Арассыыйа сэриигэ албан аатын күнэ]] — [[Суворов Александр Васильевич|Александр Суворов]] хамаандалаах нуучча сэриитэ [[Измаилы ылыы|туурак кириэппэһин Измаилы]] 1790 с. ылбыт * [[Ахсынньы 27]] — [[Быыһааччылар күннэрэ (Арассыыйа)|Быыһааччылар күннэрэ]] * [[Ахсынньы 31]] — Саҥа Дьылы көрсүү == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Арассыыйа бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] aejrzyq2brd4icp1l5ffj3zs6xt855a 0 56314 428342 428265 2026-05-10T06:56:14Z Ojkhol 24881 /* Тохсунньу */ 428342 wikitext text/x-wiki '''АХШ бэлиэ күннэрэ''' — Америка Холбоһуктаах штааттарыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Тохсунньу === * [[Тохсунньу 1]] ** Эмансипация күнэ. ** Аан дойдутааҕы дьиэ кэргэн күнэ. ** ({{Флагификация|Канада}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Үрүҥ эһэ]]лии (тымныы ууга) сөтүө күнэ. * [[Тохсунньу 4]] — [[Спагетти]] күнэ * [[Тохсунньу 5]] — [[Көтөрдөр]] күннэрэ * [[Тохсунньу 11]] — [[Кулут|Дьонунан эргинии]] туһунан билии-көрүү күнэ * [[Тохсунньу 13]] — Стивен Фостер күнэ * [[Тохсунньу 14]] — Ратификация күнэ (Америка Өрөбөлүүссүйэтин түмүктээбит 1783 сыллааҕы [[Улуу Британия]]ны кытары дуогабар) * [[Тохсунньу 16]] — Итэҕэл көҥүлүн күнэ * [[Тохсунньу 18]] — [[Мартин Лютер Кинг]] күнэ * [[Тохсунньу 29]] — Канзас күнэ === Олунньу === * [[Олунньу 1]] ** дойдуга Көҥүл күнэ ** Десерт дойдулар ардыларынааҕы күнэ ** ({{Флагификация|Канаада}} эмиэ бэлиэтиир) — Хара устуоруйа ыйын саҕаланыыта. Бэлиэтээһин 1926 сыллаахха негрдар устуоруйаларын нэдиэлэтиттэн саҕаламмыта. Маннык ый кэлин Британияҕа уонна Ирландияҕа алтынньыга бэлиэтэнэр буолла * [[Олунньу 2]] — ({{Флагификация|Канада}} эмиэ бэлиэтиир) [[Таарбаҕан күнэ]]. АХШ-ка уонна Канаадаҕа бэлиэтииллэр. Бу күн [[таарбаҕан]] хороонуттан тахсан бэйэтин күлүгүн көрөн куттанан төттөрү түстэҕинэ, ол аата кыһын уһуур, оттон былыттаах буолан күлүгүттэн куттамматаҕына саас түргэнник кэлэр диэн билгэлииллэр. * [[Олунньу 3]]  ** [[Түөрт капеллан]] күнэ. 1943 сыллаахха АХШ аармыйатын 4 капеллана (методистар сыаркаптарын, реформистар сыаркаптарын, католиктар сыаркаптарын аҕабыыттара уонна раввин) ньиэмэс торпедатыттан тимирэн эрэр хараабылтан дьону быыһаабыттара, дагдатар сэлиэччиктэрин атын дьоҥҥо биэрбиттэрэ уонна хараабылы кытта тимирбиттэрэ. ** Моркуоп туордун күнэ * [[Олунньу 5]] — Күн-дьыл билгэһитин национальнай күнэ ({{lang-en|National Weatherperson's Day}}). * [[Олунньу 7]] — Хара тириилээхтэр ВИЧ/СПИД туһунан билиилэрин күнэ ({{lang-en|National Black HIV/AIDS Awareness Day}}) * [[Олунньу 11]] — Айааччы национальнай күнэ * [[Олунньу 12]] ** Ыал буолуу көҥүлүн национальнай күнэ ** [[Авраам Линкольн|Линкольн]] төрөөбүт күнэ ** {{Флагификация|Джорджия}} — Джорджия күнэ * [[Олунньу 15]] ** {{Флагификация|Филадельфия}} — [[ЭНИАК]] (ENIAC) күнэ. Пенсильвания университетыгар 1946 сыллаахха бу күн бастакы көмпүүтэри "баараҕай мэйии" диэн ааттаан көрдөрбүттэр ** {{Флагификация|Флорида}} — Сьюзан Б. Энтони күнэ. Сьюзен Энтони (1820 — 1906) төрөөбүт күнүгэр дьахтар быыбарга кыттар быраабын кэрэһилээн бэлиэтииллэр, Флорида штаакка бу күн өрүүллэр, Калифорнияҕа оскуолаларга үөрэх буолбат, уопсастыбанай үлэнэн дьарыктаналлар, атын штааттарга араас тэрээһиннэри ыыталлар * [[Олунньу 16]] — Елизабет Ператрович күнэ (1988 сыллаахтан бэлиэтэнэр). [[Елизабет Ператрович]] (1911-1958, төрүүрүгэр Ḵaax̲gal.aat, тлинкииттии "бэйэтэ бэйэтин сууланар"), киһи быраабын туруулаһааччы, Аляска төрүт олохтоохторун аатыттан тэҥ быраап иһин охсуспута. Кини туруорсуутунан Аляскаҕа бу күн 1945 сыллаахха Дискриминацияны утары охсуһуу сокуона ылыныллыбыта. * [[Олунньу 22]] — [[Джордж Вашингтон]] төрөөбүт күнэ === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 2]] ** Ааҕыы күнэ ** {{Флагификация|Техас}} — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Кулун тутар 3]] — {{Флагификация|Вирджиния}}, Босхолонуу уонна көҥүл күнэ (Шарлоттсвилль) * [[Кулун тутар 10]] ** Гарриет Табман күнэ. Хара тириилээх кулут кэргэнигэр төрөөбүт Гарриет Табман (1822—1913) АХШ-ка гражданскай сэрии кэмигэр 70-ча хара тириилээх ыалы күрэтэн быыһаабыта, кини салайар этэрээтэ 700-тэн тахса кулуту Комбахы өрүс туорааһыныгар босхолообута, сэрии кэнниттэн дьахталлар быыбарга кытталларын туһугар охсуспута ** Дьахталларга уонна кыргыттарга ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн * [[Кулун тутар 12]] — Скаут кыргыттар күннэрэ * [[Кулун тутар 17]] [[Бостон]] — Эвакуация күнэ ([[1776]] сыллаахха Англия сэриилэрэ Бостонтан эвакуацияламмыттар) * [[Кулун тутар 20]] — Америка төрүт олохтоохторугар ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн * [[Кулун тутар 21]] — Тыа хаһаайыстыбатын күнэ * [[Кулун тутар 25]] {{Флагификация|Мэриленд}} — Мэриленд күнэ * [[Кулун тутар 26]] [[Гаваай арыылара]] — Кухио күнэ * [[Кулун тутар 29]] — Вьетнам сэриитин бэтэрээннэрин күнэ * [[Кулун тутар 30]] — Быраас күнэ * [[Кулун тутар 31]] ** [[Виргин арыылара (АХШ)|Виргин арыылара]], Биэрии күнэ. Дания Вест-Индиятын арыыларын (Пуэрто-Рико аттыгар баар үс бөдөҥ арыы) АХШ 25 мөл. дуолларга атыыласпыт. Оччотооҕуга бу Дания сыллааҕы бүддьүөтүн аҥаара этэ. ** [[Калифорния]], [[Сесар Чавес күнэ]] === Муус устар === * [[Муус устар 7]], [[Нью Йорк, штат|Нью-Йорк штаат]] — Вераццано күнэ<ref>В память об открытии в апреле 1524 года итальянским мореплавателем [[Верраццано Джованни]] [[Нью-Йорк бухта|Нью-Йоркской бухты]]</ref> * [[Муус устар 9]]  ** Аппоматтокс кыргыһыытын күнэ. 1865 сыллаахха АХШ Гражданскай сэриитин кэмигэр буолбута, манан сэрии түмүктэммитэ ** Билиэннэйдэри ахтар күн. 1942 сыллаахха 65 тыһ. Филипиин уонна 10 тыһ. АХШ саллаата Батаан тумул арыыга дьоппуоннарга бэриммиттэрэ, бу кэнниттэн "Батаан өлүү марша" саҕаламмыта — билиэннэйдэри бастаан сатыы, онтон пуойас богуоннарыгар туруору симэн, онтон эмиэ сатыы хаамтаран лааҕырга илдьибиттэрэ, дьон уонча бырыһыана аара өлбүтэ. 1988 сыллаахтан АХШ Кэнгириэһин быһаарытынан бэлиэтэнэр. * [[Муус устар 10]] — Коммодор [[Перри Мэтью Кэлбрейт|Перри]] күнэ. 1854 с. Мэтью Перри (1794-1858) хамаандалаах байыаннай эскадра "хара хараабыллара" Япония Хакодате куоратын хомотугар тохтообуттар, "ыалдьыттааһын" түмүгэр Япония уонна АХШ ыккардыларыгар сөбүлэҥнэр түһэрсиллибиттэр, бу кэнниттэн дойдуга "Эдо кэмэ" түмүктэнэн, Япония аан дойдуга аһыллан барбыта. * [[Муус устар 12]], [[Хоту Каролина|Хотугу Каролина]] — Галифакс күнэ. 1776 сыллаахха Хотугу Каролина Галифакс куоратыгар буолбут мунньахха дьон (сепаратистар) Британияттан арахсан туспа судаарыстыба буолар туһунан аан бастакы быһаарыыныы ылбыттар. Манна суруллубут докумуон Тутулуга суох буолуу декларациятыттан үс ый курдугунан эрдэ ылыллыбыта. * [[Муус устар 13]] — Томас Джефферсон төрөөбүт күнэ * [[Муус устар 15]] ** Джеки Робинсон күнэ. 1947 сыллаахха бу хара тириилээх спортсмен бейсбол үрдүкү лиигатыгар оонньуур буолбут. АХШ-ка спорт бу көрүҥэр 80 сыллаах тирии өҥүнэн араары (сегрегация) суох буолбут ** — АХШ хамсанан этэр тылын күнэ. АХШ уонна Канаада тыла суохтара Британия тыла суохтарыттан атын тылынан кэпсэтэллэр, бу тыл Франция тыла суохтарын тылларыгар маарынныыр. Ону таһынан бу тылынан Арҕаа уонна Соҕуруулуу Илин Африка дойдуларыгар кэпсэтэллэр ** ({{Флагификация|Пилипиин}} эмиэ бэлиэтиир) — Нолуок күнэ ** "Бостон биир күнэ" диэн ааттаммыт атын дьоҥҥо үтүөнү оҥоруу уонна көмөлөһүү күнэ. Бостон марафонугар 2013 сыллахха буолбут теракт биир сыла туолуутугар Бостон баһылыга Марти Уолш биллэрбитэ. Бу күн дьон хаан туттараллар, быстар дьадаҥыларга көмөлөһөр пуондаларга ас-таҥас бэрсэллэр, түмэллэргэ босхо киллэрэллэр ** {{Флагификация|Гаваайдар}} — Дамиан аҕабыыт күнэ. Бу Бельгияттан төрүттээх католик аҕабыыт 1889 сыллаахха бу күн өлбүт. 1873 сыллаахтан Гаваай арыыларыгар олорбут, онтон 11 сыл [[Араҥ|араҥ]] ыарыылаахтар лааҕырдарыгар олорон ыарыһахтары эмтээбит, санааларын бөҕөргөппүт, бэйэтэ [[Сэллик|сэллигинэн]] уонна араҥынан ыалдьан өлбүт * [[Муус устар 16]] ** [[Хосе де Диего]] төрөөбүт күнэ ({{Флагификация|Пуэрто-Рико}} эмиэ бэлиэтэнэр) ** {{Флагификация|Вашингтон (Колумбия уокуруга)}}, Колумбия уокуруга — Босхолонуу күнэ ** [[Массачусетс]], [[Мэн (штаат)|Мэн]] штааттар — Патриоттар күннэрэ. ** Эмтэнии туһунан быһаарыныы күнэ ({{lang-en|National Healthcare Decisions Day}}). Бу күн ыарыыны сэрэтии, ыарыыны баалаппакка эрдэ эмтэнии туһунан толкуйдуурга ыҥыраллар * [[Муус устар 21]], [[Техас]] — Сан-Хасинто күнэ * [[Муус устар 22]] — Оклахома штаат — Оклахома күнэ * [[Муус устар 26]] {{флагификация|Флорида}} (АХШ) — Конфедерацияны ахтар күн * [[Муус устар 30]] — Кырдьык күнэ === Ыам ыйа === * [[Ыам ыйын 1]] **Лояльность күнэ **Оҕо чөл туругун харыстабылын күнэ **Быраап күнэ ** {{Флагификация|Гавайи}}, [[АХШ]] — Леи күнэ. Леи — моойго кэтиллэр сибэкки оҕуруо. Бу күн Гавайи арыыларыгар бэстибээллэр, үҥкүүлээх хаамыылар буолаллар, леи оҥорорго, хула үҥкүүлүүргэ, хала баайарга маастар кылаастар ыытыллаллар. * [[Ыам ыйын 4]] ** Көтөр күнэ ** [[Род Айлэнд|Род-Айленд]] штаат — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Олохтоох омуктартан сураҕа суох сүппүт дьахталлар тустарынан кэпсиир күн. Бу күн [[Канаада]]ҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 6]] — Сиэстэрэ күнэ * [[Ыам ыйын 7]] — Ордук турук күнэ. АХШ оччотооҕу бэрэсидьиэнин кэргэнэ Мелания Трамп 2018 сыллаахха "Be Best" ("Ордук буол" диэн тылбаастыахха сөп) диэн тылларынан ыччаты эт-хаан уонна уйулҕа өттүнэн чөл туруктаах буоларга уонна ситим-сойуолаһыыны (кибербуллинг) утарарга ыҥырбыта, онтон ыла бу күн сыл ахсын бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 8]] — [[Миссури штаат]] — Трумэн күнэ * [[Ыам ыйын 10]] {{флагификация|Хотугу Каролина}}, {{флагификация|Соҕуруу Каролина}} — Конфедерацияны ахтар күн * [[Ыам ыйын 11]] {{Флагификация|Миннесота}} — Судаарыстыбаннас күнэ. * [[Ыам ыйын 15]] — Бэрээдэги көрөөччүлэр күннэрэ * [[Ыам ыйын 19]] ** [[Чуумпу далай|Чуумпу Далай]] олохтоохторугар ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн ** Быар сыстыганнаах ыарыытыгар анаалыс туттарар күн ** {{Флагификация|Иллинойс}}, {{Флагификация|Миссури}} (АХШ) — [[Малкольм Икс]] күнэ. Бу кэлин Малик эль-Шабаз диэн ааты ылыммыт киһи (1925-1965) АХШ-ка хараҥа тириилээхтэр бырааптарын турууласпыта, ону таһынан ислаамы тарҕаппыта === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  [[Теннесси]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Бэс ыйын 3]] [[Кентукки]], [[Луизиана]] уонна [[Теннеси]] — Конфедераттары ахтан ааһар күн * [[Бэс ыйын 4]] — Ыал күнэ * [[Бэс ыйын 4]] ([[Алабама (штат)|Алабама]]) — [[Дэвис Джефферсон|Джефферсон Дэвис]] күнэ * [[Бэс ыйын 7]] ([[Гавайи (штат)|Гавайи]]) — Камелих таҥара күнэ<ref>{{Cite web |url=https://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |title=Архивированная копия |accessdate=2020-06-08 |archive-date=2020-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608064503/http://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |deadlink=yes }}</ref> * [[Бэс ыйын 10]] — [[Аноним алкоголиктар]] түмсүүлэрин күнэ * [[Бэс ыйын 11]] ([[Гавайи]]) — [[Гавайи|Гаваай арыыларыгар]] [[Камехамеха күнэ]]. 1810 сыллаахха Гаваай арыыларын түмпүт [[Камехамеха I]] хоруолу ахталлар. Дойдутугар түһээн тиһигин киллэрбитэ, Европаны уонна АХШ штааттарын кытта атыыны-эргиэни саҕалаабыта. Дьиктитэ диэн бу сэрииһит хоруол сэрии кэмигэр көннөрү дьон (ол иһигэр оҕолор, дьахталлар, кырдьаҕастар) эмсэҕэлиэ суохтаахтарын туһунан суругунан сокуон таһаарбыт. Кини тыыннааҕын тухары Гаваай арыылара тутулуга суох этилэр (ол саҕана Полинезия атын арыылара бары холуонньа буолбуттара). * [[Бэс ыйын 14]] — Былаах күнэ * [[Бэс ыйын 19]] — Кулуттары босхолообут күн. 1865 сыллаахха Техааска аармыйа генерала Грейнджер кулуттары босхолуур туһунан бирикээһэ тахсыбыт. Уруккуттан хара тириилээхтэр киэҥник бэлиэтиир күннэрэ, былырыыҥҥыттан бэрэсидьиэн Байден ыйааҕынан дойду үрдүнэн бэлиэтэнэр ** штат [[Техас]] — Эмансипация күнэ * [[Бэс ыйын 20]] — [[Арҕаа Вирдьиния|Арҕаа Вирджиния]] күнэ * [[Бэс ыйын 25]] ** Сом балык күнэ. 1987 сыллаахтан бэрэсидьиэн Рейган ыйааҕынан балык иитэн атыылыыр бырамыысыланнаһы өйөөн бэлиэтэнэр ** {{Флагификация|Вирджиния}} — Судаарыстыбаннас күнэ == От ыйа == * [[От ыйын 3]] [[Виргин арыылара (АХШ)]] — Кулуттааһынтан босхолонуу күнэ ([[1848]]) * [[От ыйын 13]], [[Теннеси]] штаат — [[Форрест, Натаниэль Бедфорд|Натан Форрест]] күнэ * [[От ыйын 24]] (Юта штаат) — Пионердар (Европаттан кэлбит бастакы олохсуйааччылар) күннэрэ == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]], [[Колорадо (штаат)|Колорадо штаат]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Атырдьах ыйын 4]], {{Флагификация|Иллинойс}} — [[Барак Обама]] күнэ. Обама 1997-2004 сс. бу штаат Сенаатын чилиэнэ этэ, онтон 2005 сылтан 2008 сыллаахха АХШ бэрэсидьиэнинэн талыллыар диэри АХШ Сенаатыгар бу штаат бэрэстэбиитэлэ буола сылдьыбыта. Штаат анал сокуонунан бигэргэтиллибит бэлиэ күн, ол эрээри өрөөбөттөр. * [[Атырдьах ыйын 7]] — Пурпур сүрэх күнэ. Purple Heart диэн АХШ байыанай наҕараадата, бэрэсидьиэн аатыттан өлбүт эбэтэр бааһырбыт саллааттарга бэриллэр. * [[Атырдьах ыйын 9]] — Ойууру өртөн көмүскээһин күнэ * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Винил]] пластинка күнэ ([[Томас Эдисон|Эдисон]] [[фонограф]] айбыт күнүгэр бэлиэтэнэр)<ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-vinyl-record-day-august-12/ NATIONAL VINYL RECORD DAY — August 12 — National Day Calendar</ref> * [[Атырдьах ыйын 24]] : ** Ураты муусука күнэ<ref>[https://nationaldaycalendar.com/international-strange-music-day-august-24/ INTERNATIONAL STRANGE MUSIC DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> ** Баахыла күнэ <ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-waffle-day-august-24/ NATIONAL WAFFLE DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> * [[Атырдьах ыйын 26]] — Дьахталлар тэҥнэһиилэрин күнэ ({{lang-en|Women's Equality Day}}) == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 9]] — Калифорния киириитин күнэ. 1850 сыллаахха 31-с штаат быһыытынан киирбит * [[Балаҕан ыйын 11]] — 2001 сыл балаҕан ыйын 11 күнүгэр терактарга өлбүт дьону ахтарга аналлаах Патриот күнэ * [[Балаҕан ыйын 14]] — Өрөгөй ырыатын күнэ * [[Балаҕан ыйын 17]] — Конституция күнэ (субуотаҕа түбэстэҕинэ иннинээҕи бээтинсэҕэ, өрөбүлгэ түбэстэҕинэ бэнидиэнньиккэ көһөрүллэр) * [[Балаҕан ыйын 18]] — дойду үрдүнэн ВИЧ/СПИД уонна кырдьыы туһунан кэпсиир күн * [[Балаҕан ыйын 22]] — Америка урбаанньыт дьахталларын күнэ. * [[Балаҕан ыйын 25]] ** Дойду комиксын күнэ. ** Дойду [[билим]] администратордарын күнэ * [[Балаҕан ыйын 26]] — Үтүө ыаллыылар күннэрэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 6]] — [[Ниэмэстэр|Ньиэмэс]] американецтар күннэрэ * [[Алтынньы 8]] ** Олохтоох омуктар күннэрэ ** {{Флагификация|Гавайи}} — Бастакы арыйааччы күнэ * [[Алтынньы 9]] ** Лейф Эриксон күнэ. Лейф Эриксон диэн [[Христофор Колумб]] быдан иннинэ [[Хотугу Америка]]ҕа сылдьыбыт скандинав айанньыта. Исландияҕа, Норвегияҕа эмиэ бэлиэтэнэр. ** Национальнай нанотехнология күнэ ** Өрт уотун бохсуу күнэ. Канаадаҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Алтынньы 11]] ** Генерал Пуласки күнэ. АХШ туспа дойду буолуутугар поляктар суолталарын ахтан ааһар соруктаах поляк төрүттээх Казимир Пуласки 1779 сыллаахха өлбүтүн АХШ бэрэсидьиэнин көҕүлээһининэн 1929 сыллаахтан бэлиэтииллэр ** Каминг-аут күнэ * [[Алтынньы 12]] — [[Колумб]] күнэ * [[Алтынньы 15]] — СПИД-ынан Латинскай Америкаҕа ыалдьыы туһунан билиини тарҕатыы күнэ. * [[Алтынньы 15]] — Оҕо куотуутун уонна кыһыл оҕону сүтэриини кэриэстээһин күнэ * [[Алтынньы 16]] — Тойон (босс) күнэ * [[Алтынньы 18]] — Аляска күнэ * [[Алтынньы 24]] — Ас-үөл күнэ * [[Алтынньы 29]] — [[Куоска күнэ]] * [[Алтынньы 30]] — Мэник түүнэ ({{lang-en|Mischief Night}}), бу түүн обургу оҕолор эгэлгэ дьээбэни-хообону оҥороллор * [[Алтынньы 31]] — Кыыс [[Скаут|скауттар]] тэрилтэлэрин олохтооччу күнэ. Джульетта Гордон Лоу төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] — дойду үрдүнээҕи Тиис суунар суокка күнэ * [[Сэтинньи 2]] ([[Хоту Дакота|Хотугу Дакота]], [[Соҕуруу Дакота]]) — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Аан дойдутааҕы көҥүл күнэ. 2001 сыллаахтан 1989 сыллааҕы Берлин эркинэ сууллуутун бэлиэтииллэр * [[Сэтинньи 10]] — АХШ Байҕал пехотатын куорпуһа үөскээбит күнэ * [[Сэтинньи 11]] — [[Бэтэрээннэр күннэрэ (США)|Бэтэрээннэр күннэрэ]]. Бастаан Аан дойду бастакы сэриитин бэтэрээннэрин ахтар күн быһыытынан олохтоммута, онтон 1954 сыллаахтан бары сэриилэр бэтэрээннэрин ахтар күҥҥэ кубулуйбута. * [[Сэтинньи 13]] — [[Сэди Хокинс күнэ]] (Дьахтар эр дьону бултаһар күнэ) — комикс сүдьүөтүгэр олоҕурбут көрдөөх-нардаах күнү АХШ-ка бэлиэтиллэр. 1934–1978 сылларга тахса сылдьыбыт комикска Сэди Хокинс диэн сулумах дьахтар ойох тахсыан баҕарарын бу күн биллэрбит уонна эр дьону сырсарын саҕалаабыт эбит. * [[Сэтинньи 15]] — Бөҕү уларытан туһаныы күнэ. * [[Сэтинньи 23]], {{Флагификация|Мэриленд}}, Фредерик уокурук, (АХШ) — Батыныы күнэ. 1765 сыллаахха уокурук 12 судьуйата Британияҕа түһээн хомуйартан батыммыттара. Бу күнү кэрэһилээн уокурукка билигин күн аҥаара өрүүллэр == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 4]] — Дойду үрдүнэн бэчиэнньэ күнэ * [[Ахсынньы 7]] — [[Пёрл-Харбор кэриэстэбилин күнэ]] * [[Ахсынньы 11]] — [[Индиана]] штаат күнэ * [[Ахсынньы 13]] — [[Акадия]] олохтоохторун кэриэстиир күн. Акадия диэн [[Хотугу Америка]] хотугулуу илин сорҕотун ааттыыллар (билигин үксэ [[Канаада]] сирэ). XVII уонна XVIII үйэлэргэ бу сиргэ Францияттан (соҕуруулуу арҕаа өттүттэн, Окситанияттан) дьон бөҕө кэлэн олохсуйбута. 1756-1763 сс. [[Улуу Британия|Британия]] уонна [[Франция]] аан дойдуну баһылыыр иһин [[Сэттэ сыллаах сэрии|Сэттэ сыллаах сэриилэригэр]] Акадия олохтоохторун французтары өйөөтүлэр диэн Британия былаастара күүстэринэн Америка атын сирдэригэр, Англияҕа уонна Францияҕа көһөрбүттэрэ, бу күүһүнэн көһөрүү кэмигэр тыһыынчанан киһи өлбүтэ. Билигин француз тылын түөлбэ тылынан саҥарар акадецтар ахсааннара Канаадаҕа 96 тыһ. киһи (2006) * [[Ахсынньы 14]] (Алабама штаат) — Алабама күнэ * [[Ахсынньы 15]] — [[Быраап туһунан билль (АХШ)|Киһи быраабын туһунан билль]] күнэ. 1941 сыллаахха бэрэсидьиэн [[Рузвельт, Франклин Делано|Франклин Д. Рузвельт]] билль ратификацията 150 сыла туолуутун кэрэһилээн бу күнү аан бастаан бэлиэтииргэ уурбута * [[Ахсынньы 15]] ({{Флагификация|Соҕуруу Каролина}}) — Иккис көннөрүү күнэ * [[Ахсынньы 17]] — Ини-бии Райттар күннэрэ. Авиация күнэ * [[Ахсынньы 24]] (АХШ итальянецтара) — Сэттэ балык күнэ. Христианствоаҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта систимнээх. * [[Ахсынньы 26]] — [[Кванза]] бастакы күнэ. Бу АХШ Африкаттан төрүттээх олохтоохторо ахсынньы 26 күнүттэн тохсунньу 1 күнүгэр диэри бэлиэтиир бырааһынньыктара. Өбүгэлэрэ бу күннэргэ үүнүү малааһынан оҥороллор эбит ** {{Флагификация|Техас}} (Хьюстон) — Мауро Хамза күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Бастакы түүн == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:АХШ бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] ep7k3gt6to0u2pewm0em7xgd8vyai0u 428352 428342 2026-05-10T07:14:02Z Ojkhol 24881 /* Тохсунньу */ 428352 wikitext text/x-wiki '''АХШ бэлиэ күннэрэ''' — Америка Холбоһуктаах штааттарыгар бэлиэтэнэр күннэр. === Тохсунньу === * [[Тохсунньу 1]] ** Эмансипация күнэ. ** Аан дойдутааҕы дьиэ кэргэн күнэ. ** ({{Флагификация|Канада}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Үрүҥ эһэ]]лии (тымныы ууга) сөтүө күнэ. * [[Тохсунньу 4]] — [[Спагетти]] күнэ * [[Тохсунньу 5]] — [[Көтөрдөр]] күннэрэ * [[Тохсунньу 11]] — [[Кулут|Дьонунан эргинии]] туһунан билии-көрүү күнэ * [[Тохсунньу 13]] — Стивен Фостер күнэ * [[Тохсунньу 14]] — Ратификация күнэ (Америка Өрөбөлүүссүйэтин түмүктээбит 1783 сыллааҕы [[Улуу Британия]]ны кытары дуогабар) * [[Тохсунньу 16]] — Итэҕэл көҥүлүн күнэ * [[Тохсунньу 18]] — [[Мартин Лютер Кинг]] күнэ * [[Тохсунньу 29]] — Канзас күнэ * [[Тохсунньу 30]] — ({{Флагификация|Калифорния}}, {{Флагификация|Флорида}}, {{Флагификация|Гаваайдар}}, {{Флагификация|Вирджиния}} штааттарга бэлиэтииллэр) — Фред Коремацу күнэ === Олунньу === * [[Олунньу 1]] ** дойдуга Көҥүл күнэ ** Десерт дойдулар ардыларынааҕы күнэ ** ({{Флагификация|Канаада}} эмиэ бэлиэтиир) — Хара устуоруйа ыйын саҕаланыыта. Бэлиэтээһин 1926 сыллаахха негрдар устуоруйаларын нэдиэлэтиттэн саҕаламмыта. Маннык ый кэлин Британияҕа уонна Ирландияҕа алтынньыга бэлиэтэнэр буолла * [[Олунньу 2]] — ({{Флагификация|Канада}} эмиэ бэлиэтиир) [[Таарбаҕан күнэ]]. АХШ-ка уонна Канаадаҕа бэлиэтииллэр. Бу күн [[таарбаҕан]] хороонуттан тахсан бэйэтин күлүгүн көрөн куттанан төттөрү түстэҕинэ, ол аата кыһын уһуур, оттон былыттаах буолан күлүгүттэн куттамматаҕына саас түргэнник кэлэр диэн билгэлииллэр. * [[Олунньу 3]]  ** [[Түөрт капеллан]] күнэ. 1943 сыллаахха АХШ аармыйатын 4 капеллана (методистар сыаркаптарын, реформистар сыаркаптарын, католиктар сыаркаптарын аҕабыыттара уонна раввин) ньиэмэс торпедатыттан тимирэн эрэр хараабылтан дьону быыһаабыттара, дагдатар сэлиэччиктэрин атын дьоҥҥо биэрбиттэрэ уонна хараабылы кытта тимирбиттэрэ. ** Моркуоп туордун күнэ * [[Олунньу 5]] — Күн-дьыл билгэһитин национальнай күнэ ({{lang-en|National Weatherperson's Day}}). * [[Олунньу 7]] — Хара тириилээхтэр ВИЧ/СПИД туһунан билиилэрин күнэ ({{lang-en|National Black HIV/AIDS Awareness Day}}) * [[Олунньу 11]] — Айааччы национальнай күнэ * [[Олунньу 12]] ** Ыал буолуу көҥүлүн национальнай күнэ ** [[Авраам Линкольн|Линкольн]] төрөөбүт күнэ ** {{Флагификация|Джорджия}} — Джорджия күнэ * [[Олунньу 15]] ** {{Флагификация|Филадельфия}} — [[ЭНИАК]] (ENIAC) күнэ. Пенсильвания университетыгар 1946 сыллаахха бу күн бастакы көмпүүтэри "баараҕай мэйии" диэн ааттаан көрдөрбүттэр ** {{Флагификация|Флорида}} — Сьюзан Б. Энтони күнэ. Сьюзен Энтони (1820 — 1906) төрөөбүт күнүгэр дьахтар быыбарга кыттар быраабын кэрэһилээн бэлиэтииллэр, Флорида штаакка бу күн өрүүллэр, Калифорнияҕа оскуолаларга үөрэх буолбат, уопсастыбанай үлэнэн дьарыктаналлар, атын штааттарга араас тэрээһиннэри ыыталлар * [[Олунньу 16]] — Елизабет Ператрович күнэ (1988 сыллаахтан бэлиэтэнэр). [[Елизабет Ператрович]] (1911-1958, төрүүрүгэр Ḵaax̲gal.aat, тлинкииттии "бэйэтэ бэйэтин сууланар"), киһи быраабын туруулаһааччы, Аляска төрүт олохтоохторун аатыттан тэҥ быраап иһин охсуспута. Кини туруорсуутунан Аляскаҕа бу күн 1945 сыллаахха Дискриминацияны утары охсуһуу сокуона ылыныллыбыта. * [[Олунньу 22]] — [[Джордж Вашингтон]] төрөөбүт күнэ === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 2]] ** Ааҕыы күнэ ** {{Флагификация|Техас}} — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Кулун тутар 3]] — {{Флагификация|Вирджиния}}, Босхолонуу уонна көҥүл күнэ (Шарлоттсвилль) * [[Кулун тутар 10]] ** Гарриет Табман күнэ. Хара тириилээх кулут кэргэнигэр төрөөбүт Гарриет Табман (1822—1913) АХШ-ка гражданскай сэрии кэмигэр 70-ча хара тириилээх ыалы күрэтэн быыһаабыта, кини салайар этэрээтэ 700-тэн тахса кулуту Комбахы өрүс туорааһыныгар босхолообута, сэрии кэнниттэн дьахталлар быыбарга кытталларын туһугар охсуспута ** Дьахталларга уонна кыргыттарга ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн * [[Кулун тутар 12]] — Скаут кыргыттар күннэрэ * [[Кулун тутар 17]] [[Бостон]] — Эвакуация күнэ ([[1776]] сыллаахха Англия сэриилэрэ Бостонтан эвакуацияламмыттар) * [[Кулун тутар 20]] — Америка төрүт олохтоохторугар ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн * [[Кулун тутар 21]] — Тыа хаһаайыстыбатын күнэ * [[Кулун тутар 25]] {{Флагификация|Мэриленд}} — Мэриленд күнэ * [[Кулун тутар 26]] [[Гаваай арыылара]] — Кухио күнэ * [[Кулун тутар 29]] — Вьетнам сэриитин бэтэрээннэрин күнэ * [[Кулун тутар 30]] — Быраас күнэ * [[Кулун тутар 31]] ** [[Виргин арыылара (АХШ)|Виргин арыылара]], Биэрии күнэ. Дания Вест-Индиятын арыыларын (Пуэрто-Рико аттыгар баар үс бөдөҥ арыы) АХШ 25 мөл. дуолларга атыыласпыт. Оччотооҕуга бу Дания сыллааҕы бүддьүөтүн аҥаара этэ. ** [[Калифорния]], [[Сесар Чавес күнэ]] === Муус устар === * [[Муус устар 7]], [[Нью Йорк, штат|Нью-Йорк штаат]] — Вераццано күнэ<ref>В память об открытии в апреле 1524 года итальянским мореплавателем [[Верраццано Джованни]] [[Нью-Йорк бухта|Нью-Йоркской бухты]]</ref> * [[Муус устар 9]]  ** Аппоматтокс кыргыһыытын күнэ. 1865 сыллаахха АХШ Гражданскай сэриитин кэмигэр буолбута, манан сэрии түмүктэммитэ ** Билиэннэйдэри ахтар күн. 1942 сыллаахха 65 тыһ. Филипиин уонна 10 тыһ. АХШ саллаата Батаан тумул арыыга дьоппуоннарга бэриммиттэрэ, бу кэнниттэн "Батаан өлүү марша" саҕаламмыта — билиэннэйдэри бастаан сатыы, онтон пуойас богуоннарыгар туруору симэн, онтон эмиэ сатыы хаамтаран лааҕырга илдьибиттэрэ, дьон уонча бырыһыана аара өлбүтэ. 1988 сыллаахтан АХШ Кэнгириэһин быһаарытынан бэлиэтэнэр. * [[Муус устар 10]] — Коммодор [[Перри Мэтью Кэлбрейт|Перри]] күнэ. 1854 с. Мэтью Перри (1794-1858) хамаандалаах байыаннай эскадра "хара хараабыллара" Япония Хакодате куоратын хомотугар тохтообуттар, "ыалдьыттааһын" түмүгэр Япония уонна АХШ ыккардыларыгар сөбүлэҥнэр түһэрсиллибиттэр, бу кэнниттэн дойдуга "Эдо кэмэ" түмүктэнэн, Япония аан дойдуга аһыллан барбыта. * [[Муус устар 12]], [[Хоту Каролина|Хотугу Каролина]] — Галифакс күнэ. 1776 сыллаахха Хотугу Каролина Галифакс куоратыгар буолбут мунньахха дьон (сепаратистар) Британияттан арахсан туспа судаарыстыба буолар туһунан аан бастакы быһаарыыныы ылбыттар. Манна суруллубут докумуон Тутулуга суох буолуу декларациятыттан үс ый курдугунан эрдэ ылыллыбыта. * [[Муус устар 13]] — Томас Джефферсон төрөөбүт күнэ * [[Муус устар 15]] ** Джеки Робинсон күнэ. 1947 сыллаахха бу хара тириилээх спортсмен бейсбол үрдүкү лиигатыгар оонньуур буолбут. АХШ-ка спорт бу көрүҥэр 80 сыллаах тирии өҥүнэн араары (сегрегация) суох буолбут ** — АХШ хамсанан этэр тылын күнэ. АХШ уонна Канаада тыла суохтара Британия тыла суохтарыттан атын тылынан кэпсэтэллэр, бу тыл Франция тыла суохтарын тылларыгар маарынныыр. Ону таһынан бу тылынан Арҕаа уонна Соҕуруулуу Илин Африка дойдуларыгар кэпсэтэллэр ** ({{Флагификация|Пилипиин}} эмиэ бэлиэтиир) — Нолуок күнэ ** "Бостон биир күнэ" диэн ааттаммыт атын дьоҥҥо үтүөнү оҥоруу уонна көмөлөһүү күнэ. Бостон марафонугар 2013 сыллахха буолбут теракт биир сыла туолуутугар Бостон баһылыга Марти Уолш биллэрбитэ. Бу күн дьон хаан туттараллар, быстар дьадаҥыларга көмөлөһөр пуондаларга ас-таҥас бэрсэллэр, түмэллэргэ босхо киллэрэллэр ** {{Флагификация|Гаваайдар}} — Дамиан аҕабыыт күнэ. Бу Бельгияттан төрүттээх католик аҕабыыт 1889 сыллаахха бу күн өлбүт. 1873 сыллаахтан Гаваай арыыларыгар олорбут, онтон 11 сыл [[Араҥ|араҥ]] ыарыылаахтар лааҕырдарыгар олорон ыарыһахтары эмтээбит, санааларын бөҕөргөппүт, бэйэтэ [[Сэллик|сэллигинэн]] уонна араҥынан ыалдьан өлбүт * [[Муус устар 16]] ** [[Хосе де Диего]] төрөөбүт күнэ ({{Флагификация|Пуэрто-Рико}} эмиэ бэлиэтэнэр) ** {{Флагификация|Вашингтон (Колумбия уокуруга)}}, Колумбия уокуруга — Босхолонуу күнэ ** [[Массачусетс]], [[Мэн (штаат)|Мэн]] штааттар — Патриоттар күннэрэ. ** Эмтэнии туһунан быһаарыныы күнэ ({{lang-en|National Healthcare Decisions Day}}). Бу күн ыарыыны сэрэтии, ыарыыны баалаппакка эрдэ эмтэнии туһунан толкуйдуурга ыҥыраллар * [[Муус устар 21]], [[Техас]] — Сан-Хасинто күнэ * [[Муус устар 22]] — Оклахома штаат — Оклахома күнэ * [[Муус устар 26]] {{флагификация|Флорида}} (АХШ) — Конфедерацияны ахтар күн * [[Муус устар 30]] — Кырдьык күнэ === Ыам ыйа === * [[Ыам ыйын 1]] **Лояльность күнэ **Оҕо чөл туругун харыстабылын күнэ **Быраап күнэ ** {{Флагификация|Гавайи}}, [[АХШ]] — Леи күнэ. Леи — моойго кэтиллэр сибэкки оҕуруо. Бу күн Гавайи арыыларыгар бэстибээллэр, үҥкүүлээх хаамыылар буолаллар, леи оҥорорго, хула үҥкүүлүүргэ, хала баайарга маастар кылаастар ыытыллаллар. * [[Ыам ыйын 4]] ** Көтөр күнэ ** [[Род Айлэнд|Род-Айленд]] штаат — Тутулуга суох буолуу күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Олохтоох омуктартан сураҕа суох сүппүт дьахталлар тустарынан кэпсиир күн. Бу күн [[Канаада]]ҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 6]] — Сиэстэрэ күнэ * [[Ыам ыйын 7]] — Ордук турук күнэ. АХШ оччотооҕу бэрэсидьиэнин кэргэнэ Мелания Трамп 2018 сыллаахха "Be Best" ("Ордук буол" диэн тылбаастыахха сөп) диэн тылларынан ыччаты эт-хаан уонна уйулҕа өттүнэн чөл туруктаах буоларга уонна ситим-сойуолаһыыны (кибербуллинг) утарарга ыҥырбыта, онтон ыла бу күн сыл ахсын бэлиэтэнэр * [[Ыам ыйын 8]] — [[Миссури штаат]] — Трумэн күнэ * [[Ыам ыйын 10]] {{флагификация|Хотугу Каролина}}, {{флагификация|Соҕуруу Каролина}} — Конфедерацияны ахтар күн * [[Ыам ыйын 11]] {{Флагификация|Миннесота}} — Судаарыстыбаннас күнэ. * [[Ыам ыйын 15]] — Бэрээдэги көрөөччүлэр күннэрэ * [[Ыам ыйын 19]] ** [[Чуумпу далай|Чуумпу Далай]] олохтоохторугар ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн ** Быар сыстыганнаах ыарыытыгар анаалыс туттарар күн ** {{Флагификация|Иллинойс}}, {{Флагификация|Миссури}} (АХШ) — [[Малкольм Икс]] күнэ. Бу кэлин Малик эль-Шабаз диэн ааты ылыммыт киһи (1925-1965) АХШ-ка хараҥа тириилээхтэр бырааптарын турууласпыта, ону таһынан ислаамы тарҕаппыта === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 1]]  [[Теннесси]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Бэс ыйын 3]] [[Кентукки]], [[Луизиана]] уонна [[Теннеси]] — Конфедераттары ахтан ааһар күн * [[Бэс ыйын 4]] — Ыал күнэ * [[Бэс ыйын 4]] ([[Алабама (штат)|Алабама]]) — [[Дэвис Джефферсон|Джефферсон Дэвис]] күнэ * [[Бэс ыйын 7]] ([[Гавайи (штат)|Гавайи]]) — Камелих таҥара күнэ<ref>{{Cite web |url=https://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |title=Архивированная копия |accessdate=2020-06-08 |archive-date=2020-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608064503/http://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=348&id=1421694&type=news |deadlink=yes }}</ref> * [[Бэс ыйын 10]] — [[Аноним алкоголиктар]] түмсүүлэрин күнэ * [[Бэс ыйын 11]] ([[Гавайи]]) — [[Гавайи|Гаваай арыыларыгар]] [[Камехамеха күнэ]]. 1810 сыллаахха Гаваай арыыларын түмпүт [[Камехамеха I]] хоруолу ахталлар. Дойдутугар түһээн тиһигин киллэрбитэ, Европаны уонна АХШ штааттарын кытта атыыны-эргиэни саҕалаабыта. Дьиктитэ диэн бу сэрииһит хоруол сэрии кэмигэр көннөрү дьон (ол иһигэр оҕолор, дьахталлар, кырдьаҕастар) эмсэҕэлиэ суохтаахтарын туһунан суругунан сокуон таһаарбыт. Кини тыыннааҕын тухары Гаваай арыылара тутулуга суох этилэр (ол саҕана Полинезия атын арыылара бары холуонньа буолбуттара). * [[Бэс ыйын 14]] — Былаах күнэ * [[Бэс ыйын 19]] — Кулуттары босхолообут күн. 1865 сыллаахха Техааска аармыйа генерала Грейнджер кулуттары босхолуур туһунан бирикээһэ тахсыбыт. Уруккуттан хара тириилээхтэр киэҥник бэлиэтиир күннэрэ, былырыыҥҥыттан бэрэсидьиэн Байден ыйааҕынан дойду үрдүнэн бэлиэтэнэр ** штат [[Техас]] — Эмансипация күнэ * [[Бэс ыйын 20]] — [[Арҕаа Вирдьиния|Арҕаа Вирджиния]] күнэ * [[Бэс ыйын 25]] ** Сом балык күнэ. 1987 сыллаахтан бэрэсидьиэн Рейган ыйааҕынан балык иитэн атыылыыр бырамыысыланнаһы өйөөн бэлиэтэнэр ** {{Флагификация|Вирджиния}} — Судаарыстыбаннас күнэ == От ыйа == * [[От ыйын 3]] [[Виргин арыылара (АХШ)]] — Кулуттааһынтан босхолонуу күнэ ([[1848]]) * [[От ыйын 13]], [[Теннеси]] штаат — [[Форрест, Натаниэль Бедфорд|Натан Форрест]] күнэ * [[От ыйын 24]] (Юта штаат) — Пионердар (Европаттан кэлбит бастакы олохсуйааччылар) күннэрэ == Атырдьах ыйа == * [[Атырдьах ыйын 1]], [[Колорадо (штаат)|Колорадо штаат]] — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Атырдьах ыйын 4]], {{Флагификация|Иллинойс}} — [[Барак Обама]] күнэ. Обама 1997-2004 сс. бу штаат Сенаатын чилиэнэ этэ, онтон 2005 сылтан 2008 сыллаахха АХШ бэрэсидьиэнинэн талыллыар диэри АХШ Сенаатыгар бу штаат бэрэстэбиитэлэ буола сылдьыбыта. Штаат анал сокуонунан бигэргэтиллибит бэлиэ күн, ол эрээри өрөөбөттөр. * [[Атырдьах ыйын 7]] — Пурпур сүрэх күнэ. Purple Heart диэн АХШ байыанай наҕараадата, бэрэсидьиэн аатыттан өлбүт эбэтэр бааһырбыт саллааттарга бэриллэр. * [[Атырдьах ыйын 9]] — Ойууру өртөн көмүскээһин күнэ * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Винил]] пластинка күнэ ([[Томас Эдисон|Эдисон]] [[фонограф]] айбыт күнүгэр бэлиэтэнэр)<ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-vinyl-record-day-august-12/ NATIONAL VINYL RECORD DAY — August 12 — National Day Calendar</ref> * [[Атырдьах ыйын 24]] : ** Ураты муусука күнэ<ref>[https://nationaldaycalendar.com/international-strange-music-day-august-24/ INTERNATIONAL STRANGE MUSIC DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> ** Баахыла күнэ <ref>[https://nationaldaycalendar.com/national-waffle-day-august-24/ NATIONAL WAFFLE DAY - August 24 - National Day Calendar]</ref> * [[Атырдьах ыйын 26]] — Дьахталлар тэҥнэһиилэрин күнэ ({{lang-en|Women's Equality Day}}) == Балаҕан ыйа == * [[Балаҕан ыйын 9]] — Калифорния киириитин күнэ. 1850 сыллаахха 31-с штаат быһыытынан киирбит * [[Балаҕан ыйын 11]] — 2001 сыл балаҕан ыйын 11 күнүгэр терактарга өлбүт дьону ахтарга аналлаах Патриот күнэ * [[Балаҕан ыйын 14]] — Өрөгөй ырыатын күнэ * [[Балаҕан ыйын 17]] — Конституция күнэ (субуотаҕа түбэстэҕинэ иннинээҕи бээтинсэҕэ, өрөбүлгэ түбэстэҕинэ бэнидиэнньиккэ көһөрүллэр) * [[Балаҕан ыйын 18]] — дойду үрдүнэн ВИЧ/СПИД уонна кырдьыы туһунан кэпсиир күн * [[Балаҕан ыйын 22]] — Америка урбаанньыт дьахталларын күнэ. * [[Балаҕан ыйын 25]] ** Дойду комиксын күнэ. ** Дойду [[билим]] администратордарын күнэ * [[Балаҕан ыйын 26]] — Үтүө ыаллыылар күннэрэ == Алтынньы == * [[Алтынньы 6]] — [[Ниэмэстэр|Ньиэмэс]] американецтар күннэрэ * [[Алтынньы 8]] ** Олохтоох омуктар күннэрэ ** {{Флагификация|Гавайи}} — Бастакы арыйааччы күнэ * [[Алтынньы 9]] ** Лейф Эриксон күнэ. Лейф Эриксон диэн [[Христофор Колумб]] быдан иннинэ [[Хотугу Америка]]ҕа сылдьыбыт скандинав айанньыта. Исландияҕа, Норвегияҕа эмиэ бэлиэтэнэр. ** Национальнай нанотехнология күнэ ** Өрт уотун бохсуу күнэ. Канаадаҕа эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Алтынньы 11]] ** Генерал Пуласки күнэ. АХШ туспа дойду буолуутугар поляктар суолталарын ахтан ааһар соруктаах поляк төрүттээх Казимир Пуласки 1779 сыллаахха өлбүтүн АХШ бэрэсидьиэнин көҕүлээһининэн 1929 сыллаахтан бэлиэтииллэр ** Каминг-аут күнэ * [[Алтынньы 12]] — [[Колумб]] күнэ * [[Алтынньы 15]] — СПИД-ынан Латинскай Америкаҕа ыалдьыы туһунан билиини тарҕатыы күнэ. * [[Алтынньы 15]] — Оҕо куотуутун уонна кыһыл оҕону сүтэриини кэриэстээһин күнэ * [[Алтынньы 16]] — Тойон (босс) күнэ * [[Алтынньы 18]] — Аляска күнэ * [[Алтынньы 24]] — Ас-үөл күнэ * [[Алтынньы 29]] — [[Куоска күнэ]] * [[Алтынньы 30]] — Мэник түүнэ ({{lang-en|Mischief Night}}), бу түүн обургу оҕолор эгэлгэ дьээбэни-хообону оҥороллор * [[Алтынньы 31]] — Кыыс [[Скаут|скауттар]] тэрилтэлэрин олохтооччу күнэ. Джульетта Гордон Лоу төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр == Сэтинньи == * [[Сэтинньи 1]] — дойду үрдүнээҕи Тиис суунар суокка күнэ * [[Сэтинньи 2]] ([[Хоту Дакота|Хотугу Дакота]], [[Соҕуруу Дакота]]) — Судаарыстыбаннас күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Аан дойдутааҕы көҥүл күнэ. 2001 сыллаахтан 1989 сыллааҕы Берлин эркинэ сууллуутун бэлиэтииллэр * [[Сэтинньи 10]] — АХШ Байҕал пехотатын куорпуһа үөскээбит күнэ * [[Сэтинньи 11]] — [[Бэтэрээннэр күннэрэ (США)|Бэтэрээннэр күннэрэ]]. Бастаан Аан дойду бастакы сэриитин бэтэрээннэрин ахтар күн быһыытынан олохтоммута, онтон 1954 сыллаахтан бары сэриилэр бэтэрээннэрин ахтар күҥҥэ кубулуйбута. * [[Сэтинньи 13]] — [[Сэди Хокинс күнэ]] (Дьахтар эр дьону бултаһар күнэ) — комикс сүдьүөтүгэр олоҕурбут көрдөөх-нардаах күнү АХШ-ка бэлиэтиллэр. 1934–1978 сылларга тахса сылдьыбыт комикска Сэди Хокинс диэн сулумах дьахтар ойох тахсыан баҕарарын бу күн биллэрбит уонна эр дьону сырсарын саҕалаабыт эбит. * [[Сэтинньи 15]] — Бөҕү уларытан туһаныы күнэ. * [[Сэтинньи 23]], {{Флагификация|Мэриленд}}, Фредерик уокурук, (АХШ) — Батыныы күнэ. 1765 сыллаахха уокурук 12 судьуйата Британияҕа түһээн хомуйартан батыммыттара. Бу күнү кэрэһилээн уокурукка билигин күн аҥаара өрүүллэр == Ахсынньы == * [[Ахсынньы 4]] — Дойду үрдүнэн бэчиэнньэ күнэ * [[Ахсынньы 7]] — [[Пёрл-Харбор кэриэстэбилин күнэ]] * [[Ахсынньы 11]] — [[Индиана]] штаат күнэ * [[Ахсынньы 13]] — [[Акадия]] олохтоохторун кэриэстиир күн. Акадия диэн [[Хотугу Америка]] хотугулуу илин сорҕотун ааттыыллар (билигин үксэ [[Канаада]] сирэ). XVII уонна XVIII үйэлэргэ бу сиргэ Францияттан (соҕуруулуу арҕаа өттүттэн, Окситанияттан) дьон бөҕө кэлэн олохсуйбута. 1756-1763 сс. [[Улуу Британия|Британия]] уонна [[Франция]] аан дойдуну баһылыыр иһин [[Сэттэ сыллаах сэрии|Сэттэ сыллаах сэриилэригэр]] Акадия олохтоохторун французтары өйөөтүлэр диэн Британия былаастара күүстэринэн Америка атын сирдэригэр, Англияҕа уонна Францияҕа көһөрбүттэрэ, бу күүһүнэн көһөрүү кэмигэр тыһыынчанан киһи өлбүтэ. Билигин француз тылын түөлбэ тылынан саҥарар акадецтар ахсааннара Канаадаҕа 96 тыһ. киһи (2006) * [[Ахсынньы 14]] (Алабама штаат) — Алабама күнэ * [[Ахсынньы 15]] — [[Быраап туһунан билль (АХШ)|Киһи быраабын туһунан билль]] күнэ. 1941 сыллаахха бэрэсидьиэн [[Рузвельт, Франклин Делано|Франклин Д. Рузвельт]] билль ратификацията 150 сыла туолуутун кэрэһилээн бу күнү аан бастаан бэлиэтииргэ уурбута * [[Ахсынньы 15]] ({{Флагификация|Соҕуруу Каролина}}) — Иккис көннөрүү күнэ * [[Ахсынньы 17]] — Ини-бии Райттар күннэрэ. Авиация күнэ * [[Ахсынньы 24]] (АХШ итальянецтара) — Сэттэ балык күнэ. Христианствоаҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта систимнээх. * [[Ахсынньы 26]] — [[Кванза]] бастакы күнэ. Бу АХШ Африкаттан төрүттээх олохтоохторо ахсынньы 26 күнүттэн тохсунньу 1 күнүгэр диэри бэлиэтиир бырааһынньыктара. Өбүгэлэрэ бу күннэргэ үүнүү малааһынан оҥороллор эбит ** {{Флагификация|Техас}} (Хьюстон) — Мауро Хамза күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Бастакы түүн == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:АХШ бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] gfd3crsly4v5j3kt9dsbqnju9301dsd 0 56334 428299 428113 2026-05-10T03:18:37Z Ojkhol 24881 428299 wikitext text/x-wiki '''[[Канаада|Канаадаҕа]] бэлиэтэнэр күннэр''' * [[Тохсунньу 1]] ({{Флагификация|АХШ}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Үрүҥ эһэ]]лии (тымныы ууга) сөтүө күнэ. * [[Тохсунньу 21]] — Линкольн Александр күнэ. Линкольн Александр (1922-2012), юрист, Канаадаҕа бастакы хара тириилээх дьокутаат уонна миниистир. * [[Олунньу 1]] ({{Флагификация|США}} эмиэ бэлиэтиир) — Хара устуоруйа ыйын саҕаланыыта. Бэлиэтээһин 1926 сыллаахха негрдар устуоруйаларын нэдиэлэтиттэн саҕаламмыта. Маннык ый кэлин Британияҕа уонна Ирландияҕа алтынньыга бэлиэтэнэр буолла * [[Олунньу 2]] — ({{Флагификация|АХШ}} эмиэ бэлиэтиир), [[Таарбаҕан күнэ]]. АХШ-ка уонна Канаадаҕа бэлиэтииллэр. Бу күн [[таарбаҕан]] хороонуттан тахсан бэйэтин күлүгүн көрөн куттанан төттөрү түстэҕинэ, ол аата кыһын уһуур, оттон былыттаах буолан күлүгүттэн куттамматаҕына саас түргэнник кэлэр диэн билгэлииллэр. * [[Олунньу 15]] — Былаах күнэ * [[Кулун тутар 12]] — [[Наассыйалар Холбоһуктара|Холбоһук]] күнэ * [[Кулун тутар 18]] — ({{Флагификация|Ирландия}}, {{Флагификация|Австралия}}) — Шилв күнэ * [[Муус устар 9]] — Вими-Ридж күнэ (Францияҕа 1917 с. Вими-Ридж кыргыһыытыгар өлбүт Канаада саллааттарын ахталлар) * [[Муус устар 23]] — Кинигэ күнэ. * [[Ыам ыйын 5]] — Олохтоох омуктартан сураҕа суох сүппүт дьахталлар тустарынан кэпсиир күн. Бу күн [[Америка Холбоһуктаах Штааттара|АХШ-ка]] эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 17]] — [[Гражданство күнэ]] * [[Бэс ыйын 2]] — Decoration Day * [[Бэс ыйын 21]] — Төрүт омуктар күннэрэ. * [[Бэс ыйын 24]] {{Флагификация|Квебек}} — Квебек күнэ * [[Бэс ыйын 27]] — Өрөгөй ырыатын күнэ <ref>[http://www.niworld.ru/franamer/st_file/gimn_canada.htm Национальный гимн Канады<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>; * [[От ыйын 1]] ** Канаада күнэ (урукку аата Доминион күнэ). [[1867]] сыллаахха [[Канаада]] [[Улуу Британия|Британия Импиэрийэтиттэн]] тахсыбакка эрэ бэйэтин бырабыыталыстыбатын бэйэтэ талар буолбут. ** {{Флагификация|Канада}}, [[Ньюфаундленд]] — Өйдөбүнньүк күнэ * [[От ыйын 28]] — Улуу аймаһыйыыны ахтар күн. 1755–1764 сс. Британия сэриилэрэ Акадияҕа XVII-XVIII үйэлэргэ көһөн кэлэн олохсуйбут 14 тыһыынча кэриҥэ францууһу күүстэринэн бастаан билиҥҥи АХШ сирдэригэр, онтон сорохторун Британияҕа уонна Францияҕа көһөрбүттэрэ. Ол содулуттан тыһыынчанан киһи өлбүтэ. Акадия диэн билиҥҥи Канаада Саҥа Шотландията, Нью-Брансуик, Принц Эдуард арыыта уонна Хотугу Мэн. * [[Атырдьах ыйын 9]] — Эйэни хааччыйар сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ ({{lang-en|National Peacekeepers' Day}}) * [[Атырдьах ыйын 15]], [[Саҥа Шотландия]] — Акадия ({{lang-en|National Acadian Day}}) === Күһүн === * [[Балаҕан ыйын 3]] — Эргиэн флотун күнэ * [[Алтынньы 9]] — Өрт уотун бохсуу күнэ. АХШ-ка эмиэ бэлиэтэнэр. * [[Алтынньы 15]] — Оҕо куотуутун уонна кыһыл оҕону сүтэриини кэриэстээһин күнэ * [[Алтынньы 16]] — Тойон (босс) күнэ * [[Алтынньы 18]] — Дьон күнэ (Persons Day). XX үйэ саҕаланыытыгар Канаада федеральнай сокуонугар "киһи" (person) диэн тыл "эр киһи" диэн эрэ суолталааҕыттан дьахталлар бырааптара күөмчүлэнэригэр болҕомто ууруллубута. 5 дьахтар көҕүлээһининэн икки сыл кэриҥэ барбыт суут кэнниттэн 1929 сыллаахха бу күн дьахталлар эмиэ бу өйдөбүлгэ киирэллэрин туһунан быһаарыы ылыныллыбыта * [[Алтынньы 30]] — Мэник түүнэ ({{lang-en|Mischief Night}}), бу түүн обургу оҕолор эгэлгэ дьээбэни-хообону оҥороллор * [[Сэтинньи 8]] — [[Абориген бэтэрээннэр күннэрэ (Канаада)|Абориген бэтэрээннэр күннэрэ]]. Канаада олохтоох омуктара [[Аан дойду бастакы сэриитэ|Бастакы]] уонна [[Аан дойду иккис сэриитэ|Иккис аан дойду сэриилэригэр]] уонна [[Кэриэйэ сэриитэ|Кэриэй сэриитигэр]] кыттыыларын билинии күнэ. 1984 сыллаахтан бэлиэтэнэр * [[Ахсынньы 6]] — [[Дьахтары атаҕастыыры утарар күн]] * [[Ахсынньы 13]] — [[Акадия]] олохтоохторун кэриэстиир күн. Акадия диэн [[Хотугу Америка]] хотугулуу илин сорҕотун ааттыыллар (билигин үксэ [[Канаада]] сирэ). XVII уонна XVIII үйэлэргэ бу сиргэ Францияттан (соҕуруулуу арҕаа өттүттэн, Окситанияттан) дьон бөҕө кэлэн олохсуйбута. 1756-1763 сс. [[Улуу Британия|Британия]] уонна [[Франция]] аан дойдуну баһылыыр иһин [[Сэттэ сыллаах сэрии|Сэттэ сыллаах сэриилэригэр]] Акадия олохтоохторун французтары өйөөтүлэр диэн Британия былаастара күүстэринэн Америка атын сирдэригэр, Англияҕа уонна Францияҕа көһөрбүттэрэ, бу күүһүнэн көһөрүү кэмигэр тыһыынчанан киһи өлбүтэ. Билигин француз тылын түөлбэ тылынан саҥарар акадецтар ахсааннара Канаадаҕа 96 тыһ. киһи (2006) * [[Ахсынньы 24]] ([[Инуиттар]]) — Кувиасуквик (Саҥа дьыл), Аляскаҕа, Канаадаҕа, [[Гренландия]]ҕа уонна [[Арассыыйа]]ҕа бэлиэтииллэр * [[Ахсынньы 26]] — [[Бэлэх күнэ]]<ref>[http://www.promoroz.ru/raznoe/traditsii17.php День подарков (Великобритания, Австралия, Новая Зеландия, Канада) — Boxing Day] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091210133145/http://promoroz.ru/raznoe/traditsii17.php |date=2009-12-10 }}</ref><ref>[http://archive.travel.ru/kiribati/entertainment/fest/ Фестивали и праздники в Кирибати / Travel.Ru / Кирибати] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110825205404/http://archive.travel.ru/kiribati/entertainment/fest/ |date=2011-08-25 }}</ref>. 26 чыыһыла баскыһыанньаҕа түбэстэҕинэ, бэнидиэнньиккэ көһөн биэрэр. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Канаада]] 8790w79ya9856gba4fj4xka73t6hy20 0 56338 428306 428279 2026-05-10T03:25:46Z Ojkhol 24881 /* Тохсунньу */ 428306 wikitext text/x-wiki '''Ииндийэ бэлиэ күннэрэ''' — Ииндийэҕэ бэлиэтэнэр күннэр испииһэктэрэ. === Тохсунньу === * [[Тохсунньу 5]] — [[Гобинд Сингх гуру]] төрөөбүт күнэ * [[Тохсунньу 9]] — Дойду таһыгар олорор индиецтэр күннэрэ * [[Тохсунньу 12]] — Ыччат күнэ * [[Тохсунньу 13]], ** [[Ассам штаат]] — Урука ** [[Андхра-Прадеш штаат]] — Бхоги (Тамил Наду) ** [[Пенджаб штаат|Пенджаб]], [[Химачал-Прадеш штаат|Химачал-Прадеш]], [[Харьяна штаат|Харьяна]] штааттар — Лори * [[Тохсунньу 14]] — Кумааҕы "змейдэр" дойдулар ардыларынааҕы фестиваллара * [[Тохсунньу 15]] — Аармыйа күнэ ** [[Тамииллар]] (Ииндийэ) — Тай Понгал (Үүнүү күнэ) * [[Тохсунньу 19]] ([[Трипура штаат]]) — Кокборок күнэ. Кокборок диэн Ииндийэ илин өттүгэр кыра Трипура штаакка олорор омуктар тыллара. * [[Тохсунньу 23]] — Орисса, Трипура уонна Арҕаа Бенгалия ({{Флагификация|Ииндийэ}}), Субхас Чандра Бос күнэ. Бу киһи Иккис аан дойду сэриитин кэмигэр Ииндийэ Британияттан тутулуга суох буолуутун күүскэ турууласпыта === Олунньу === * [[Олунньу 8]] — Ойох тахсарга тыл көтөҕүү күнэ. Тапталга билинэллэр, сибэкки бэлэхтииллэр * [[Олунньу 14]] — Төрөппүттэргэ сүгүрүйүү күнэ (Матру Питру Пуджан Дивас). 2007 сылтан арҕаа култууралар сүүрээннэригэр утары туруу курдук биир куоракка бэлиэтээбиттэрэ, кэлин элбэх штаат иилэ хабан ылан бэлиэтиир буолбута * [[Олунньу 19]] ([[Махараштра штаат]]) — Шиваджи Джаянти. [[Шиваджи Бхонсале I]] (1630-1680) — маратхи омук ыраахтааҕыта * [[Олунньу 22]] — Ийэ күнэ * [[Олунньу 27]] ([[Махараштра штаат]]) — Маратхи тылын күнэ * [[Олунньу 28]] — Дойду билимин күнэ === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 18]] — Артиллерия собуоттарын күнэ * [[Кулун тутар 22]] — [[Бихар штаат (Ииндийэ)|Бихар штаат]] күнэ, 1912 сыллаахха Бихар [[Бенгалия]]ттан араарыллан туспа сир буолбут === Муус устар === * [[Муус устар 1]] (Одиша штаат) — Одиша күнэ * [[Муус устар 5]] — Байҕал күнэ. 1919 сыллаахха SS Loyalt диэн Ииндийэ бэйэтэ бас билэр хараабыла бастакы рейсин оҥорбут. * [[Муус устар 15]] — Арҕаа Бенгалия, Трипура уонна Ассам штааттар — Поһила Бойшах (Бенгалия Саҥа дьыла) * [[Муус устар 21]] — Судаарыстыбаҕа сулууспа күнэ * [[Муус устар 24]] — Панчаяти Радж (олохтоох салайыныы) күнэ === Ыам ыйа === * [[Ыам ыйын 1]] — Махараштра күнэ * [[Ыам ыйын 4]] — Шахтер күнэ * [[Ыам ыйын 11]] — Ньыматык (технология) күнэ * [[Ыам ыйын 21]] — Терроризмы утарыы күнэ ([[Раджив Ганди]] кэриэһигэр) === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 2]] — Телангана күнэ * [[Бэс ыйын 29]] — Статистика күнэ * [[От ыйын 1]] — Быраас күнэ * [[От ыйын 26]] — Каргил кыайыытын күнэ (Kargil Vijay Diwas). 1999 сыллаахха Пакистаан сэбилэниилээх күүстэрин 60-ча күн устата сэриилэһэн тохтоппут, Сиачень булууһу Ииндийэ бас билиитигэр хаалларбыт саллааттары ахталлар. * [[От ыйын 29]] — Мохун Баган күнэ (Mohun Bagan). 1911 сыллаахха Мохун Баган (Калькутта) кулууп хамаандата Ииндийэ футболун куубагар аҥылычааннар хамаандаларын кыайбыта. Бу кыайыы Ииндийэ төрүт олохтоохторун сүргэтин көтөхпүтэ, дойду босхолоноругар кылааты киллэрбитинэн билиниллэр. * [[Атырдьах ыйын 14]] — Араарыллыы ынырыгын ахтар күн. 1946 сыллаахха бу күн урукку Британия Ииндийэтэ икки доминиоҥҥа араарыллыбыта: Билиҥҥи Ииндийэ уонна Пакистаан (кэлин Пакистаантан Бангладеш арахсыбыта). Бу араарыллыы түмүгэр элбэх ыал төрүт сирдэриттэн көһөргө күһэллибиттэрэ, элбэх киһи атааннаһыы кэмигэр өлбүттэрэ. * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ]]. Британияттан 1947 сыллаахха * [[Атырдьах ыйын 20]] — Манипури тылын күнэ. Дойду официальнай тылларын испииһэгэр киирбит күнүгэр бэлиэтииллэр. * [[Атырдьах ыйын 29]]: **Спорт күнэ **Телугу тылын күнэ * [[Балаҕан ыйын 5]] — [[Учуутал күнэ]] (''[[Радхакришнан Сарвепалли]]'' төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр) * [[Балаҕан ыйын 14]] — [[Хинди]] тыл күнэ. 1949 сыллаахха үс сыллаах мөккүөр кэнниттэн хинди Ииндийэҕэ ил тыла буолбута (соҕуруу штааттар ааҥыл тылын туруорсубуттара) * [[Балаҕан ыйын 17]] — Махараштра — Маратвада босхолонуутун күнэ * [[Алтынньы 8]] — Халлаан сэбилэниилээх күүстэрин күнэ * [[Алтынньы 9]] — Дипломат сулууспатын күнэ * [[Алтынньы 17]] — Сыыппара уопсастыбатын күнэ * [[Алтынньы 21]] — Ииндийэ полициятын кэриэстэбил күнэ * [[Алтынньы 26]] {{Флагификация|Джамму уонна Кашмир}} — Холбоһуу күнэ * [[Алтынньы 30]] — Тевар Джаянти. Пасумпон Мутурамалинга Тевар диэн уопсастыбаннай диэйэтэл төрөөбүт күнүн (1908-1963) тевардарбыт диэн ааттанар, Тамил Наду диэн Ииндийэ соҕуруу өттүгэр баар сиртэн төрүттээх дьон бэлиэтииллэр. Официальнай бырааһынньык буолбатах эрээри, сорох оскуолалар, тэрилтэлэр өрүүллэр * [[Алтынньы 31]] — Сомоҕолоһуу күнэ === Сэтинньи === * [[Сэтинньи 1]] (дойду хотугулуу-илин өттүгэр бэлэиэтэнэр) — Чаванг Кут * [[Сэтинньи 1]] ** (Чхаттисгарх) — Чхаттисгарх Раджётсава ** (Карнатака) — Карнатака Раджотсава ** (Керала) — Керала күнэ * [[Сэтинньи 5]] (Карнатака) — Канака Даса күнэ. Канака Даса (1509–1609) — аатырбыт композитор, каннада тылынан суруйбут бэйиэт, бөлөһүөк уонна мусукаан, бу күн төрөөбүт эбит * [[Сэтинньи 7]] (лотха-нага омуктарга) — Тоху Эмонг * [[Сэтинньи 9]] ([[Уттаракханд]]) — Уттаракханд күнэ. Бу Ииндийэ хотугу штаата, уруккута туспа судаарыстыба (823–1804 сс. Гархвал хоруоллук, 1816–1947 сс. Техри Гархвал княжество-дойду) Уттар Прадеш штаакка уобалас быһыытынан киирэрэ. 2000 сыллаахха хас да сыллаах, хаан тохтуулаах иҥин туруулаһыы кэнниттэн, бу күн туспа штаат (Ииндийэ иһинэн судаарыстыба) буолбута * [[Сэтинньи 11]] — Үөрэх күнэ. Дойду бастакы үөрэҕин миниистирин [[Абул Калам Азад]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр * [[Сэтинньи 14]] — [[Оҕолор күннэрэ (Ииндийэ)|Оҕолор күннэрэ]]. Оҕо үөрэнэригэр улахан болҕомтону биэрбит Ииндийэ салайааччыта [[Джавахарлал Неру]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтииллэр * [[Сэтинньи 17]] (Одиса штаат) — Британия бас билиитин утары хамсааһын салайааччыта [[Лала Ладжпат Рай]] (1865–1928) өлбүт күнэ. Бу «Пенджаб хахайа» диэн ааттаммыт киһи эйэлээх демонстрация кэмигэр полиция бааһырдыбытыттан сылтаан өлбүтэ * [[Сэтинньи 19]] (Уттар-Прадеш) — Толук буолбут дьон күнэ * [[Сэтинньи 24]] ** Ассам штат, — Лачит Дивас (Лачит күнэ). Лачит Борпхукан (1622-1672) Ахам саарыстыба (билиҥҥи Ассам) полководеһа этэ, Улуу Моҕуоллар аармыйаларын бу күн тохтоппута, дойдутун көмүскээбитэ. ** {{Флагификация|Индия}} — Тегх Баһадур гуру кэриэстэбилин күнэ. Сикх итэҕэлин төрүттээбит уон гурулартан тохсустара. Улуу Моҕуоллар былааска кэлэн 1675 сыллаахха бу күн төбөтүн быспыттара. Ииндийэҕэ сикхтэр уонна мусульмаан буолбатахтар бу киһи хорсун быһыытын өрө туталлар, мусульмааннар баһылыылларын утарар сиимбэл быһыытынан туһаналлар * [[Сэтинньи 26]] — Конституция күнэ === Ахсынньы === * [[Ахсынньы 4]] — Байыаннай флот күнэ * [[Ахсынньы 7]] — Сэбилэниилээх күүстэр былаахтарын күнэ. * [[Ахсынньы 16]] — Кыайыы күнэ. [[Индира Ганди]] дойдуну салайар кэмигэр 1971 сыллаахха 93000 киһилээх Пакистаан аармыйата бэриммит, Бангладеш туспа барыытын туһугар Пакистаанныын сэрии түмүктэммит * [[Ахсынньы 19]] (Гоа) — Гоа босхолонуутун күнэ. Ииндийэ Гоа штаата 1961 сыллаахха Португалия 450 сыллаах салайыытыттан босхоломмут. * [[Ахсынньы 22]] — Математика күнэ * [[Ахсынньы 23]] ([[Уттар Прадыш|Уттар Прадеш]]) — Кисан Дивас * [[Ахсынньы 25]] — Үчүгэй салайыы күнэ. 2014 сыллаахха Нарендра Моди бырабыыталыстыба дьон иннигэр эппиэтинэстээҕэр болҕомто тардаары бу күнү урукку премьер-миниистирдии сылдьыбыт Атала Бихари Ваджпаи төрөөбүт күнүгэр бэлиэтииргэ уураах таһаарбыта [[Категория:Ииндийэ]] [[Категория:Муус устар 24]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] 4baast9qawfz5bplwnj6hkqca1r7dwf 428307 428306 2026-05-10T03:27:18Z Ojkhol 24881 /* Тохсунньу */ 428307 wikitext text/x-wiki '''Ииндийэ бэлиэ күннэрэ''' — Ииндийэҕэ бэлиэтэнэр күннэр испииһэктэрэ. === Тохсунньу === * [[Тохсунньу 5]] — [[Гобинд Сингх гуру]] төрөөбүт күнэ * [[Тохсунньу 9]] — Дойду таһыгар олорор индиецтэр күннэрэ * [[Тохсунньу 12]] — Ыччат күнэ * [[Тохсунньу 13]], ** [[Ассам штаат]] — Урука ** [[Андхра-Прадеш штаат]] — Бхоги (Тамил Наду) ** [[Пенджаб штаат|Пенджаб]], [[Химачал-Прадеш штаат|Химачал-Прадеш]], [[Харьяна штаат|Харьяна]] штааттар — Лори * [[Тохсунньу 14]] — Кумааҕы "змейдэр" дойдулар ардыларынааҕы фестиваллара * [[Тохсунньу 15]] — Аармыйа күнэ ** [[Тамииллар]] (Ииндийэ) — Тай Понгал (Үүнүү күнэ) * [[Тохсунньу 19]] ([[Трипура штаат]]) — Кокборок күнэ. Кокборок диэн Ииндийэ илин өттүгэр кыра Трипура штаакка олорор омуктар тыллара. * [[Тохсунньу 23]] — [[Орисса (штаат)|Орисса]], [[Трипура штаат|Трипура]] уонна [[Арҕаа Бенгалия]], Субхас Чандра Бос күнэ. Бу киһи Иккис аан дойду сэриитин кэмигэр Ииндийэ Британияттан тутулуга суох буолуутун күүскэ турууласпыта === Олунньу === * [[Олунньу 8]] — Ойох тахсарга тыл көтөҕүү күнэ. Тапталга билинэллэр, сибэкки бэлэхтииллэр * [[Олунньу 14]] — Төрөппүттэргэ сүгүрүйүү күнэ (Матру Питру Пуджан Дивас). 2007 сылтан арҕаа култууралар сүүрээннэригэр утары туруу курдук биир куоракка бэлиэтээбиттэрэ, кэлин элбэх штаат иилэ хабан ылан бэлиэтиир буолбута * [[Олунньу 19]] ([[Махараштра штаат]]) — Шиваджи Джаянти. [[Шиваджи Бхонсале I]] (1630-1680) — маратхи омук ыраахтааҕыта * [[Олунньу 22]] — Ийэ күнэ * [[Олунньу 27]] ([[Махараштра штаат]]) — Маратхи тылын күнэ * [[Олунньу 28]] — Дойду билимин күнэ === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 18]] — Артиллерия собуоттарын күнэ * [[Кулун тутар 22]] — [[Бихар штаат (Ииндийэ)|Бихар штаат]] күнэ, 1912 сыллаахха Бихар [[Бенгалия]]ттан араарыллан туспа сир буолбут === Муус устар === * [[Муус устар 1]] (Одиша штаат) — Одиша күнэ * [[Муус устар 5]] — Байҕал күнэ. 1919 сыллаахха SS Loyalt диэн Ииндийэ бэйэтэ бас билэр хараабыла бастакы рейсин оҥорбут. * [[Муус устар 15]] — Арҕаа Бенгалия, Трипура уонна Ассам штааттар — Поһила Бойшах (Бенгалия Саҥа дьыла) * [[Муус устар 21]] — Судаарыстыбаҕа сулууспа күнэ * [[Муус устар 24]] — Панчаяти Радж (олохтоох салайыныы) күнэ === Ыам ыйа === * [[Ыам ыйын 1]] — Махараштра күнэ * [[Ыам ыйын 4]] — Шахтер күнэ * [[Ыам ыйын 11]] — Ньыматык (технология) күнэ * [[Ыам ыйын 21]] — Терроризмы утарыы күнэ ([[Раджив Ганди]] кэриэһигэр) === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 2]] — Телангана күнэ * [[Бэс ыйын 29]] — Статистика күнэ * [[От ыйын 1]] — Быраас күнэ * [[От ыйын 26]] — Каргил кыайыытын күнэ (Kargil Vijay Diwas). 1999 сыллаахха Пакистаан сэбилэниилээх күүстэрин 60-ча күн устата сэриилэһэн тохтоппут, Сиачень булууһу Ииндийэ бас билиитигэр хаалларбыт саллааттары ахталлар. * [[От ыйын 29]] — Мохун Баган күнэ (Mohun Bagan). 1911 сыллаахха Мохун Баган (Калькутта) кулууп хамаандата Ииндийэ футболун куубагар аҥылычааннар хамаандаларын кыайбыта. Бу кыайыы Ииндийэ төрүт олохтоохторун сүргэтин көтөхпүтэ, дойду босхолоноругар кылааты киллэрбитинэн билиниллэр. * [[Атырдьах ыйын 14]] — Араарыллыы ынырыгын ахтар күн. 1946 сыллаахха бу күн урукку Британия Ииндийэтэ икки доминиоҥҥа араарыллыбыта: Билиҥҥи Ииндийэ уонна Пакистаан (кэлин Пакистаантан Бангладеш арахсыбыта). Бу араарыллыы түмүгэр элбэх ыал төрүт сирдэриттэн көһөргө күһэллибиттэрэ, элбэх киһи атааннаһыы кэмигэр өлбүттэрэ. * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ]]. Британияттан 1947 сыллаахха * [[Атырдьах ыйын 20]] — Манипури тылын күнэ. Дойду официальнай тылларын испииһэгэр киирбит күнүгэр бэлиэтииллэр. * [[Атырдьах ыйын 29]]: **Спорт күнэ **Телугу тылын күнэ * [[Балаҕан ыйын 5]] — [[Учуутал күнэ]] (''[[Радхакришнан Сарвепалли]]'' төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр) * [[Балаҕан ыйын 14]] — [[Хинди]] тыл күнэ. 1949 сыллаахха үс сыллаах мөккүөр кэнниттэн хинди Ииндийэҕэ ил тыла буолбута (соҕуруу штааттар ааҥыл тылын туруорсубуттара) * [[Балаҕан ыйын 17]] — Махараштра — Маратвада босхолонуутун күнэ * [[Алтынньы 8]] — Халлаан сэбилэниилээх күүстэрин күнэ * [[Алтынньы 9]] — Дипломат сулууспатын күнэ * [[Алтынньы 17]] — Сыыппара уопсастыбатын күнэ * [[Алтынньы 21]] — Ииндийэ полициятын кэриэстэбил күнэ * [[Алтынньы 26]] {{Флагификация|Джамму уонна Кашмир}} — Холбоһуу күнэ * [[Алтынньы 30]] — Тевар Джаянти. Пасумпон Мутурамалинга Тевар диэн уопсастыбаннай диэйэтэл төрөөбүт күнүн (1908-1963) тевардарбыт диэн ааттанар, Тамил Наду диэн Ииндийэ соҕуруу өттүгэр баар сиртэн төрүттээх дьон бэлиэтииллэр. Официальнай бырааһынньык буолбатах эрээри, сорох оскуолалар, тэрилтэлэр өрүүллэр * [[Алтынньы 31]] — Сомоҕолоһуу күнэ === Сэтинньи === * [[Сэтинньи 1]] (дойду хотугулуу-илин өттүгэр бэлэиэтэнэр) — Чаванг Кут * [[Сэтинньи 1]] ** (Чхаттисгарх) — Чхаттисгарх Раджётсава ** (Карнатака) — Карнатака Раджотсава ** (Керала) — Керала күнэ * [[Сэтинньи 5]] (Карнатака) — Канака Даса күнэ. Канака Даса (1509–1609) — аатырбыт композитор, каннада тылынан суруйбут бэйиэт, бөлөһүөк уонна мусукаан, бу күн төрөөбүт эбит * [[Сэтинньи 7]] (лотха-нага омуктарга) — Тоху Эмонг * [[Сэтинньи 9]] ([[Уттаракханд]]) — Уттаракханд күнэ. Бу Ииндийэ хотугу штаата, уруккута туспа судаарыстыба (823–1804 сс. Гархвал хоруоллук, 1816–1947 сс. Техри Гархвал княжество-дойду) Уттар Прадеш штаакка уобалас быһыытынан киирэрэ. 2000 сыллаахха хас да сыллаах, хаан тохтуулаах иҥин туруулаһыы кэнниттэн, бу күн туспа штаат (Ииндийэ иһинэн судаарыстыба) буолбута * [[Сэтинньи 11]] — Үөрэх күнэ. Дойду бастакы үөрэҕин миниистирин [[Абул Калам Азад]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр * [[Сэтинньи 14]] — [[Оҕолор күннэрэ (Ииндийэ)|Оҕолор күннэрэ]]. Оҕо үөрэнэригэр улахан болҕомтону биэрбит Ииндийэ салайааччыта [[Джавахарлал Неру]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтииллэр * [[Сэтинньи 17]] (Одиса штаат) — Британия бас билиитин утары хамсааһын салайааччыта [[Лала Ладжпат Рай]] (1865–1928) өлбүт күнэ. Бу «Пенджаб хахайа» диэн ааттаммыт киһи эйэлээх демонстрация кэмигэр полиция бааһырдыбытыттан сылтаан өлбүтэ * [[Сэтинньи 19]] (Уттар-Прадеш) — Толук буолбут дьон күнэ * [[Сэтинньи 24]] ** Ассам штат, — Лачит Дивас (Лачит күнэ). Лачит Борпхукан (1622-1672) Ахам саарыстыба (билиҥҥи Ассам) полководеһа этэ, Улуу Моҕуоллар аармыйаларын бу күн тохтоппута, дойдутун көмүскээбитэ. ** {{Флагификация|Индия}} — Тегх Баһадур гуру кэриэстэбилин күнэ. Сикх итэҕэлин төрүттээбит уон гурулартан тохсустара. Улуу Моҕуоллар былааска кэлэн 1675 сыллаахха бу күн төбөтүн быспыттара. Ииндийэҕэ сикхтэр уонна мусульмаан буолбатахтар бу киһи хорсун быһыытын өрө туталлар, мусульмааннар баһылыылларын утарар сиимбэл быһыытынан туһаналлар * [[Сэтинньи 26]] — Конституция күнэ === Ахсынньы === * [[Ахсынньы 4]] — Байыаннай флот күнэ * [[Ахсынньы 7]] — Сэбилэниилээх күүстэр былаахтарын күнэ. * [[Ахсынньы 16]] — Кыайыы күнэ. [[Индира Ганди]] дойдуну салайар кэмигэр 1971 сыллаахха 93000 киһилээх Пакистаан аармыйата бэриммит, Бангладеш туспа барыытын туһугар Пакистаанныын сэрии түмүктэммит * [[Ахсынньы 19]] (Гоа) — Гоа босхолонуутун күнэ. Ииндийэ Гоа штаата 1961 сыллаахха Португалия 450 сыллаах салайыытыттан босхоломмут. * [[Ахсынньы 22]] — Математика күнэ * [[Ахсынньы 23]] ([[Уттар Прадыш|Уттар Прадеш]]) — Кисан Дивас * [[Ахсынньы 25]] — Үчүгэй салайыы күнэ. 2014 сыллаахха Нарендра Моди бырабыыталыстыба дьон иннигэр эппиэтинэстээҕэр болҕомто тардаары бу күнү урукку премьер-миниистирдии сылдьыбыт Атала Бихари Ваджпаи төрөөбүт күнүгэр бэлиэтииргэ уураах таһаарбыта [[Категория:Ииндийэ]] [[Категория:Муус устар 24]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] lc1z2g9tcyo430j1xmzvxka286f5qhv 428321 428307 2026-05-10T05:20:50Z Ojkhol 24881 /* Тохсунньу */ 428321 wikitext text/x-wiki '''Ииндийэ бэлиэ күннэрэ''' — Ииндийэҕэ бэлиэтэнэр күннэр испииһэктэрэ. === Тохсунньу === * [[Тохсунньу 5]] — [[Гобинд Сингх гуру]] төрөөбүт күнэ * [[Тохсунньу 9]] — Дойду таһыгар олорор индиецтэр күннэрэ * [[Тохсунньу 12]] — Ыччат күнэ * [[Тохсунньу 13]], ** [[Ассам штаат]] — Урука ** [[Андхра-Прадеш штаат]] — Бхоги (Тамил Наду) ** [[Пенджаб штаат|Пенджаб]], [[Химачал-Прадеш штаат|Химачал-Прадеш]], [[Харьяна штаат|Харьяна]] штааттар — Лори * [[Тохсунньу 14]] — Кумааҕы "змейдэр" дойдулар ардыларынааҕы фестиваллара * [[Тохсунньу 15]] — Аармыйа күнэ ** [[Тамииллар]] (Ииндийэ) — Тай Понгал (Үүнүү күнэ) * [[Тохсунньу 19]] ([[Трипура штаат]]) — Кокборок күнэ. Кокборок диэн Ииндийэ илин өттүгэр кыра Трипура штаакка олорор омуктар тыллара. * [[Тохсунньу 23]] — [[Орисса (штаат)|Орисса]], [[Трипура штаат|Трипура]] уонна [[Арҕаа Бенгалия]], Субхас Чандра Бос күнэ. Бу киһи Иккис аан дойду сэриитин кэмигэр Ииндийэ Британияттан тутулуга суох буолуутун күүскэ турууласпыта * [[Тохсунньу 24]] — [[Уттар Прадыш|Уттар-Прадеш]] күнэ === Олунньу === * [[Олунньу 8]] — Ойох тахсарга тыл көтөҕүү күнэ. Тапталга билинэллэр, сибэкки бэлэхтииллэр * [[Олунньу 14]] — Төрөппүттэргэ сүгүрүйүү күнэ (Матру Питру Пуджан Дивас). 2007 сылтан арҕаа култууралар сүүрээннэригэр утары туруу курдук биир куоракка бэлиэтээбиттэрэ, кэлин элбэх штаат иилэ хабан ылан бэлиэтиир буолбута * [[Олунньу 19]] ([[Махараштра штаат]]) — Шиваджи Джаянти. [[Шиваджи Бхонсале I]] (1630-1680) — маратхи омук ыраахтааҕыта * [[Олунньу 22]] — Ийэ күнэ * [[Олунньу 27]] ([[Махараштра штаат]]) — Маратхи тылын күнэ * [[Олунньу 28]] — Дойду билимин күнэ === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 18]] — Артиллерия собуоттарын күнэ * [[Кулун тутар 22]] — [[Бихар штаат (Ииндийэ)|Бихар штаат]] күнэ, 1912 сыллаахха Бихар [[Бенгалия]]ттан араарыллан туспа сир буолбут === Муус устар === * [[Муус устар 1]] (Одиша штаат) — Одиша күнэ * [[Муус устар 5]] — Байҕал күнэ. 1919 сыллаахха SS Loyalt диэн Ииндийэ бэйэтэ бас билэр хараабыла бастакы рейсин оҥорбут. * [[Муус устар 15]] — Арҕаа Бенгалия, Трипура уонна Ассам штааттар — Поһила Бойшах (Бенгалия Саҥа дьыла) * [[Муус устар 21]] — Судаарыстыбаҕа сулууспа күнэ * [[Муус устар 24]] — Панчаяти Радж (олохтоох салайыныы) күнэ === Ыам ыйа === * [[Ыам ыйын 1]] — Махараштра күнэ * [[Ыам ыйын 4]] — Шахтер күнэ * [[Ыам ыйын 11]] — Ньыматык (технология) күнэ * [[Ыам ыйын 21]] — Терроризмы утарыы күнэ ([[Раджив Ганди]] кэриэһигэр) === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 2]] — Телангана күнэ * [[Бэс ыйын 29]] — Статистика күнэ * [[От ыйын 1]] — Быраас күнэ * [[От ыйын 26]] — Каргил кыайыытын күнэ (Kargil Vijay Diwas). 1999 сыллаахха Пакистаан сэбилэниилээх күүстэрин 60-ча күн устата сэриилэһэн тохтоппут, Сиачень булууһу Ииндийэ бас билиитигэр хаалларбыт саллааттары ахталлар. * [[От ыйын 29]] — Мохун Баган күнэ (Mohun Bagan). 1911 сыллаахха Мохун Баган (Калькутта) кулууп хамаандата Ииндийэ футболун куубагар аҥылычааннар хамаандаларын кыайбыта. Бу кыайыы Ииндийэ төрүт олохтоохторун сүргэтин көтөхпүтэ, дойду босхолоноругар кылааты киллэрбитинэн билиниллэр. * [[Атырдьах ыйын 14]] — Араарыллыы ынырыгын ахтар күн. 1946 сыллаахха бу күн урукку Британия Ииндийэтэ икки доминиоҥҥа араарыллыбыта: Билиҥҥи Ииндийэ уонна Пакистаан (кэлин Пакистаантан Бангладеш арахсыбыта). Бу араарыллыы түмүгэр элбэх ыал төрүт сирдэриттэн көһөргө күһэллибиттэрэ, элбэх киһи атааннаһыы кэмигэр өлбүттэрэ. * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ]]. Британияттан 1947 сыллаахха * [[Атырдьах ыйын 20]] — Манипури тылын күнэ. Дойду официальнай тылларын испииһэгэр киирбит күнүгэр бэлиэтииллэр. * [[Атырдьах ыйын 29]]: **Спорт күнэ **Телугу тылын күнэ * [[Балаҕан ыйын 5]] — [[Учуутал күнэ]] (''[[Радхакришнан Сарвепалли]]'' төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр) * [[Балаҕан ыйын 14]] — [[Хинди]] тыл күнэ. 1949 сыллаахха үс сыллаах мөккүөр кэнниттэн хинди Ииндийэҕэ ил тыла буолбута (соҕуруу штааттар ааҥыл тылын туруорсубуттара) * [[Балаҕан ыйын 17]] — Махараштра — Маратвада босхолонуутун күнэ * [[Алтынньы 8]] — Халлаан сэбилэниилээх күүстэрин күнэ * [[Алтынньы 9]] — Дипломат сулууспатын күнэ * [[Алтынньы 17]] — Сыыппара уопсастыбатын күнэ * [[Алтынньы 21]] — Ииндийэ полициятын кэриэстэбил күнэ * [[Алтынньы 26]] {{Флагификация|Джамму уонна Кашмир}} — Холбоһуу күнэ * [[Алтынньы 30]] — Тевар Джаянти. Пасумпон Мутурамалинга Тевар диэн уопсастыбаннай диэйэтэл төрөөбүт күнүн (1908-1963) тевардарбыт диэн ааттанар, Тамил Наду диэн Ииндийэ соҕуруу өттүгэр баар сиртэн төрүттээх дьон бэлиэтииллэр. Официальнай бырааһынньык буолбатах эрээри, сорох оскуолалар, тэрилтэлэр өрүүллэр * [[Алтынньы 31]] — Сомоҕолоһуу күнэ === Сэтинньи === * [[Сэтинньи 1]] (дойду хотугулуу-илин өттүгэр бэлэиэтэнэр) — Чаванг Кут * [[Сэтинньи 1]] ** (Чхаттисгарх) — Чхаттисгарх Раджётсава ** (Карнатака) — Карнатака Раджотсава ** (Керала) — Керала күнэ * [[Сэтинньи 5]] (Карнатака) — Канака Даса күнэ. Канака Даса (1509–1609) — аатырбыт композитор, каннада тылынан суруйбут бэйиэт, бөлөһүөк уонна мусукаан, бу күн төрөөбүт эбит * [[Сэтинньи 7]] (лотха-нага омуктарга) — Тоху Эмонг * [[Сэтинньи 9]] ([[Уттаракханд]]) — Уттаракханд күнэ. Бу Ииндийэ хотугу штаата, уруккута туспа судаарыстыба (823–1804 сс. Гархвал хоруоллук, 1816–1947 сс. Техри Гархвал княжество-дойду) Уттар Прадеш штаакка уобалас быһыытынан киирэрэ. 2000 сыллаахха хас да сыллаах, хаан тохтуулаах иҥин туруулаһыы кэнниттэн, бу күн туспа штаат (Ииндийэ иһинэн судаарыстыба) буолбута * [[Сэтинньи 11]] — Үөрэх күнэ. Дойду бастакы үөрэҕин миниистирин [[Абул Калам Азад]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр * [[Сэтинньи 14]] — [[Оҕолор күннэрэ (Ииндийэ)|Оҕолор күннэрэ]]. Оҕо үөрэнэригэр улахан болҕомтону биэрбит Ииндийэ салайааччыта [[Джавахарлал Неру]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтииллэр * [[Сэтинньи 17]] (Одиса штаат) — Британия бас билиитин утары хамсааһын салайааччыта [[Лала Ладжпат Рай]] (1865–1928) өлбүт күнэ. Бу «Пенджаб хахайа» диэн ааттаммыт киһи эйэлээх демонстрация кэмигэр полиция бааһырдыбытыттан сылтаан өлбүтэ * [[Сэтинньи 19]] (Уттар-Прадеш) — Толук буолбут дьон күнэ * [[Сэтинньи 24]] ** Ассам штат, — Лачит Дивас (Лачит күнэ). Лачит Борпхукан (1622-1672) Ахам саарыстыба (билиҥҥи Ассам) полководеһа этэ, Улуу Моҕуоллар аармыйаларын бу күн тохтоппута, дойдутун көмүскээбитэ. ** {{Флагификация|Индия}} — Тегх Баһадур гуру кэриэстэбилин күнэ. Сикх итэҕэлин төрүттээбит уон гурулартан тохсустара. Улуу Моҕуоллар былааска кэлэн 1675 сыллаахха бу күн төбөтүн быспыттара. Ииндийэҕэ сикхтэр уонна мусульмаан буолбатахтар бу киһи хорсун быһыытын өрө туталлар, мусульмааннар баһылыылларын утарар сиимбэл быһыытынан туһаналлар * [[Сэтинньи 26]] — Конституция күнэ === Ахсынньы === * [[Ахсынньы 4]] — Байыаннай флот күнэ * [[Ахсынньы 7]] — Сэбилэниилээх күүстэр былаахтарын күнэ. * [[Ахсынньы 16]] — Кыайыы күнэ. [[Индира Ганди]] дойдуну салайар кэмигэр 1971 сыллаахха 93000 киһилээх Пакистаан аармыйата бэриммит, Бангладеш туспа барыытын туһугар Пакистаанныын сэрии түмүктэммит * [[Ахсынньы 19]] (Гоа) — Гоа босхолонуутун күнэ. Ииндийэ Гоа штаата 1961 сыллаахха Португалия 450 сыллаах салайыытыттан босхоломмут. * [[Ахсынньы 22]] — Математика күнэ * [[Ахсынньы 23]] ([[Уттар Прадыш|Уттар Прадеш]]) — Кисан Дивас * [[Ахсынньы 25]] — Үчүгэй салайыы күнэ. 2014 сыллаахха Нарендра Моди бырабыыталыстыба дьон иннигэр эппиэтинэстээҕэр болҕомто тардаары бу күнү урукку премьер-миниистирдии сылдьыбыт Атала Бихари Ваджпаи төрөөбүт күнүгэр бэлиэтииргэ уураах таһаарбыта [[Категория:Ииндийэ]] [[Категория:Муус устар 24]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] qcbbeolmu7fsw75fjblat48ntm29bws 428326 428321 2026-05-10T05:41:41Z Ojkhol 24881 /* Тохсунньу */ 428326 wikitext text/x-wiki '''Ииндийэ бэлиэ күннэрэ''' — Ииндийэҕэ бэлиэтэнэр күннэр испииһэктэрэ. === Тохсунньу === * [[Тохсунньу 5]] — [[Гобинд Сингх гуру]] төрөөбүт күнэ * [[Тохсунньу 9]] — Дойду таһыгар олорор индиецтэр күннэрэ * [[Тохсунньу 12]] — Ыччат күнэ * [[Тохсунньу 13]], ** [[Ассам штаат]] — Урука ** [[Андхра-Прадеш штаат]] — Бхоги (Тамил Наду) ** [[Пенджаб штаат|Пенджаб]], [[Химачал-Прадеш штаат|Химачал-Прадеш]], [[Харьяна штаат|Харьяна]] штааттар — Лори * [[Тохсунньу 14]] — Кумааҕы "змейдэр" дойдулар ардыларынааҕы фестиваллара * [[Тохсунньу 15]] — Аармыйа күнэ ** [[Тамииллар]] (Ииндийэ) — Тай Понгал (Үүнүү күнэ) * [[Тохсунньу 19]] ([[Трипура штаат]]) — Кокборок күнэ. Кокборок диэн Ииндийэ илин өттүгэр кыра Трипура штаакка олорор омуктар тыллара. * [[Тохсунньу 23]] — [[Орисса (штаат)|Орисса]], [[Трипура штаат|Трипура]] уонна [[Арҕаа Бенгалия]], Субхас Чандра Бос күнэ. Бу киһи Иккис аан дойду сэриитин кэмигэр Ииндийэ Британияттан тутулуга суох буолуутун күүскэ турууласпыта * [[Тохсунньу 24]] — [[Уттар Прадыш|Уттар-Прадеш]] күнэ * [[Тохсунньу 25]] — Быыбардааччы күнэ. Ииндийэ бырабыыталыстыбата 2011 сыллаахха быыбарга ыччат көхтөөхтүк кыттарын ситиһээри олохтообут күнэ === Олунньу === * [[Олунньу 8]] — Ойох тахсарга тыл көтөҕүү күнэ. Тапталга билинэллэр, сибэкки бэлэхтииллэр * [[Олунньу 14]] — Төрөппүттэргэ сүгүрүйүү күнэ (Матру Питру Пуджан Дивас). 2007 сылтан арҕаа култууралар сүүрээннэригэр утары туруу курдук биир куоракка бэлиэтээбиттэрэ, кэлин элбэх штаат иилэ хабан ылан бэлиэтиир буолбута * [[Олунньу 19]] ([[Махараштра штаат]]) — Шиваджи Джаянти. [[Шиваджи Бхонсале I]] (1630-1680) — маратхи омук ыраахтааҕыта * [[Олунньу 22]] — Ийэ күнэ * [[Олунньу 27]] ([[Махараштра штаат]]) — Маратхи тылын күнэ * [[Олунньу 28]] — Дойду билимин күнэ === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 18]] — Артиллерия собуоттарын күнэ * [[Кулун тутар 22]] — [[Бихар штаат (Ииндийэ)|Бихар штаат]] күнэ, 1912 сыллаахха Бихар [[Бенгалия]]ттан араарыллан туспа сир буолбут === Муус устар === * [[Муус устар 1]] (Одиша штаат) — Одиша күнэ * [[Муус устар 5]] — Байҕал күнэ. 1919 сыллаахха SS Loyalt диэн Ииндийэ бэйэтэ бас билэр хараабыла бастакы рейсин оҥорбут. * [[Муус устар 15]] — Арҕаа Бенгалия, Трипура уонна Ассам штааттар — Поһила Бойшах (Бенгалия Саҥа дьыла) * [[Муус устар 21]] — Судаарыстыбаҕа сулууспа күнэ * [[Муус устар 24]] — Панчаяти Радж (олохтоох салайыныы) күнэ === Ыам ыйа === * [[Ыам ыйын 1]] — Махараштра күнэ * [[Ыам ыйын 4]] — Шахтер күнэ * [[Ыам ыйын 11]] — Ньыматык (технология) күнэ * [[Ыам ыйын 21]] — Терроризмы утарыы күнэ ([[Раджив Ганди]] кэриэһигэр) === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 2]] — Телангана күнэ * [[Бэс ыйын 29]] — Статистика күнэ * [[От ыйын 1]] — Быраас күнэ * [[От ыйын 26]] — Каргил кыайыытын күнэ (Kargil Vijay Diwas). 1999 сыллаахха Пакистаан сэбилэниилээх күүстэрин 60-ча күн устата сэриилэһэн тохтоппут, Сиачень булууһу Ииндийэ бас билиитигэр хаалларбыт саллааттары ахталлар. * [[От ыйын 29]] — Мохун Баган күнэ (Mohun Bagan). 1911 сыллаахха Мохун Баган (Калькутта) кулууп хамаандата Ииндийэ футболун куубагар аҥылычааннар хамаандаларын кыайбыта. Бу кыайыы Ииндийэ төрүт олохтоохторун сүргэтин көтөхпүтэ, дойду босхолоноругар кылааты киллэрбитинэн билиниллэр. * [[Атырдьах ыйын 14]] — Араарыллыы ынырыгын ахтар күн. 1946 сыллаахха бу күн урукку Британия Ииндийэтэ икки доминиоҥҥа араарыллыбыта: Билиҥҥи Ииндийэ уонна Пакистаан (кэлин Пакистаантан Бангладеш арахсыбыта). Бу араарыллыы түмүгэр элбэх ыал төрүт сирдэриттэн көһөргө күһэллибиттэрэ, элбэх киһи атааннаһыы кэмигэр өлбүттэрэ. * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ]]. Британияттан 1947 сыллаахха * [[Атырдьах ыйын 20]] — Манипури тылын күнэ. Дойду официальнай тылларын испииһэгэр киирбит күнүгэр бэлиэтииллэр. * [[Атырдьах ыйын 29]]: **Спорт күнэ **Телугу тылын күнэ * [[Балаҕан ыйын 5]] — [[Учуутал күнэ]] (''[[Радхакришнан Сарвепалли]]'' төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр) * [[Балаҕан ыйын 14]] — [[Хинди]] тыл күнэ. 1949 сыллаахха үс сыллаах мөккүөр кэнниттэн хинди Ииндийэҕэ ил тыла буолбута (соҕуруу штааттар ааҥыл тылын туруорсубуттара) * [[Балаҕан ыйын 17]] — Махараштра — Маратвада босхолонуутун күнэ * [[Алтынньы 8]] — Халлаан сэбилэниилээх күүстэрин күнэ * [[Алтынньы 9]] — Дипломат сулууспатын күнэ * [[Алтынньы 17]] — Сыыппара уопсастыбатын күнэ * [[Алтынньы 21]] — Ииндийэ полициятын кэриэстэбил күнэ * [[Алтынньы 26]] {{Флагификация|Джамму уонна Кашмир}} — Холбоһуу күнэ * [[Алтынньы 30]] — Тевар Джаянти. Пасумпон Мутурамалинга Тевар диэн уопсастыбаннай диэйэтэл төрөөбүт күнүн (1908-1963) тевардарбыт диэн ааттанар, Тамил Наду диэн Ииндийэ соҕуруу өттүгэр баар сиртэн төрүттээх дьон бэлиэтииллэр. Официальнай бырааһынньык буолбатах эрээри, сорох оскуолалар, тэрилтэлэр өрүүллэр * [[Алтынньы 31]] — Сомоҕолоһуу күнэ === Сэтинньи === * [[Сэтинньи 1]] (дойду хотугулуу-илин өттүгэр бэлэиэтэнэр) — Чаванг Кут * [[Сэтинньи 1]] ** (Чхаттисгарх) — Чхаттисгарх Раджётсава ** (Карнатака) — Карнатака Раджотсава ** (Керала) — Керала күнэ * [[Сэтинньи 5]] (Карнатака) — Канака Даса күнэ. Канака Даса (1509–1609) — аатырбыт композитор, каннада тылынан суруйбут бэйиэт, бөлөһүөк уонна мусукаан, бу күн төрөөбүт эбит * [[Сэтинньи 7]] (лотха-нага омуктарга) — Тоху Эмонг * [[Сэтинньи 9]] ([[Уттаракханд]]) — Уттаракханд күнэ. Бу Ииндийэ хотугу штаата, уруккута туспа судаарыстыба (823–1804 сс. Гархвал хоруоллук, 1816–1947 сс. Техри Гархвал княжество-дойду) Уттар Прадеш штаакка уобалас быһыытынан киирэрэ. 2000 сыллаахха хас да сыллаах, хаан тохтуулаах иҥин туруулаһыы кэнниттэн, бу күн туспа штаат (Ииндийэ иһинэн судаарыстыба) буолбута * [[Сэтинньи 11]] — Үөрэх күнэ. Дойду бастакы үөрэҕин миниистирин [[Абул Калам Азад]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр * [[Сэтинньи 14]] — [[Оҕолор күннэрэ (Ииндийэ)|Оҕолор күннэрэ]]. Оҕо үөрэнэригэр улахан болҕомтону биэрбит Ииндийэ салайааччыта [[Джавахарлал Неру]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтииллэр * [[Сэтинньи 17]] (Одиса штаат) — Британия бас билиитин утары хамсааһын салайааччыта [[Лала Ладжпат Рай]] (1865–1928) өлбүт күнэ. Бу «Пенджаб хахайа» диэн ааттаммыт киһи эйэлээх демонстрация кэмигэр полиция бааһырдыбытыттан сылтаан өлбүтэ * [[Сэтинньи 19]] (Уттар-Прадеш) — Толук буолбут дьон күнэ * [[Сэтинньи 24]] ** Ассам штат, — Лачит Дивас (Лачит күнэ). Лачит Борпхукан (1622-1672) Ахам саарыстыба (билиҥҥи Ассам) полководеһа этэ, Улуу Моҕуоллар аармыйаларын бу күн тохтоппута, дойдутун көмүскээбитэ. ** {{Флагификация|Индия}} — Тегх Баһадур гуру кэриэстэбилин күнэ. Сикх итэҕэлин төрүттээбит уон гурулартан тохсустара. Улуу Моҕуоллар былааска кэлэн 1675 сыллаахха бу күн төбөтүн быспыттара. Ииндийэҕэ сикхтэр уонна мусульмаан буолбатахтар бу киһи хорсун быһыытын өрө туталлар, мусульмааннар баһылыылларын утарар сиимбэл быһыытынан туһаналлар * [[Сэтинньи 26]] — Конституция күнэ === Ахсынньы === * [[Ахсынньы 4]] — Байыаннай флот күнэ * [[Ахсынньы 7]] — Сэбилэниилээх күүстэр былаахтарын күнэ. * [[Ахсынньы 16]] — Кыайыы күнэ. [[Индира Ганди]] дойдуну салайар кэмигэр 1971 сыллаахха 93000 киһилээх Пакистаан аармыйата бэриммит, Бангладеш туспа барыытын туһугар Пакистаанныын сэрии түмүктэммит * [[Ахсынньы 19]] (Гоа) — Гоа босхолонуутун күнэ. Ииндийэ Гоа штаата 1961 сыллаахха Португалия 450 сыллаах салайыытыттан босхоломмут. * [[Ахсынньы 22]] — Математика күнэ * [[Ахсынньы 23]] ([[Уттар Прадыш|Уттар Прадеш]]) — Кисан Дивас * [[Ахсынньы 25]] — Үчүгэй салайыы күнэ. 2014 сыллаахха Нарендра Моди бырабыыталыстыба дьон иннигэр эппиэтинэстээҕэр болҕомто тардаары бу күнү урукку премьер-миниистирдии сылдьыбыт Атала Бихари Ваджпаи төрөөбүт күнүгэр бэлиэтииргэ уураах таһаарбыта [[Категория:Ииндийэ]] [[Категория:Муус устар 24]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] 8huy0pub6m6e099ny6l4ydn4yaaq7bj 428330 428326 2026-05-10T06:33:52Z Ojkhol 24881 /* Тохсунньу */ 428330 wikitext text/x-wiki '''Ииндийэ бэлиэ күннэрэ''' — Ииндийэҕэ бэлиэтэнэр күннэр испииһэктэрэ. === Тохсунньу === * [[Тохсунньу 5]] — [[Гобинд Сингх гуру]] төрөөбүт күнэ * [[Тохсунньу 9]] — Дойду таһыгар олорор индиецтэр күннэрэ * [[Тохсунньу 12]] — Ыччат күнэ * [[Тохсунньу 13]], ** [[Ассам штаат]] — Урука ** [[Андхра-Прадеш штаат]] — Бхоги (Тамил Наду) ** [[Пенджаб штаат|Пенджаб]], [[Химачал-Прадеш штаат|Химачал-Прадеш]], [[Харьяна штаат|Харьяна]] штааттар — Лори * [[Тохсунньу 14]] — Кумааҕы "змейдэр" дойдулар ардыларынааҕы фестиваллара * [[Тохсунньу 15]] — Аармыйа күнэ ** [[Тамииллар]] (Ииндийэ) — Тай Понгал (Үүнүү күнэ) * [[Тохсунньу 19]] ([[Трипура штаат]]) — Кокборок күнэ. Кокборок диэн Ииндийэ илин өттүгэр кыра Трипура штаакка олорор омуктар тыллара. * [[Тохсунньу 23]] — [[Орисса (штаат)|Орисса]], [[Трипура штаат|Трипура]] уонна [[Арҕаа Бенгалия]], Субхас Чандра Бос күнэ. Бу киһи Иккис аан дойду сэриитин кэмигэр Ииндийэ Британияттан тутулуга суох буолуутун күүскэ турууласпыта * [[Тохсунньу 24]] — [[Уттар Прадыш|Уттар-Прадеш]] күнэ * [[Тохсунньу 25]] — Быыбардааччы күнэ. Ииндийэ бырабыыталыстыбата 2011 сыллаахха быыбарга ыччат көхтөөхтүк кыттарын ситиһээри олохтообут күнэ * [[Тохсунньу 26]] — Өрөспүүбүлүкэ күнэ === Олунньу === * [[Олунньу 8]] — Ойох тахсарга тыл көтөҕүү күнэ. Тапталга билинэллэр, сибэкки бэлэхтииллэр * [[Олунньу 14]] — Төрөппүттэргэ сүгүрүйүү күнэ (Матру Питру Пуджан Дивас). 2007 сылтан арҕаа култууралар сүүрээннэригэр утары туруу курдук биир куоракка бэлиэтээбиттэрэ, кэлин элбэх штаат иилэ хабан ылан бэлиэтиир буолбута * [[Олунньу 19]] ([[Махараштра штаат]]) — Шиваджи Джаянти. [[Шиваджи Бхонсале I]] (1630-1680) — маратхи омук ыраахтааҕыта * [[Олунньу 22]] — Ийэ күнэ * [[Олунньу 27]] ([[Махараштра штаат]]) — Маратхи тылын күнэ * [[Олунньу 28]] — Дойду билимин күнэ === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 18]] — Артиллерия собуоттарын күнэ * [[Кулун тутар 22]] — [[Бихар штаат (Ииндийэ)|Бихар штаат]] күнэ, 1912 сыллаахха Бихар [[Бенгалия]]ттан араарыллан туспа сир буолбут === Муус устар === * [[Муус устар 1]] (Одиша штаат) — Одиша күнэ * [[Муус устар 5]] — Байҕал күнэ. 1919 сыллаахха SS Loyalt диэн Ииндийэ бэйэтэ бас билэр хараабыла бастакы рейсин оҥорбут. * [[Муус устар 15]] — Арҕаа Бенгалия, Трипура уонна Ассам штааттар — Поһила Бойшах (Бенгалия Саҥа дьыла) * [[Муус устар 21]] — Судаарыстыбаҕа сулууспа күнэ * [[Муус устар 24]] — Панчаяти Радж (олохтоох салайыныы) күнэ === Ыам ыйа === * [[Ыам ыйын 1]] — Махараштра күнэ * [[Ыам ыйын 4]] — Шахтер күнэ * [[Ыам ыйын 11]] — Ньыматык (технология) күнэ * [[Ыам ыйын 21]] — Терроризмы утарыы күнэ ([[Раджив Ганди]] кэриэһигэр) === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 2]] — Телангана күнэ * [[Бэс ыйын 29]] — Статистика күнэ * [[От ыйын 1]] — Быраас күнэ * [[От ыйын 26]] — Каргил кыайыытын күнэ (Kargil Vijay Diwas). 1999 сыллаахха Пакистаан сэбилэниилээх күүстэрин 60-ча күн устата сэриилэһэн тохтоппут, Сиачень булууһу Ииндийэ бас билиитигэр хаалларбыт саллааттары ахталлар. * [[От ыйын 29]] — Мохун Баган күнэ (Mohun Bagan). 1911 сыллаахха Мохун Баган (Калькутта) кулууп хамаандата Ииндийэ футболун куубагар аҥылычааннар хамаандаларын кыайбыта. Бу кыайыы Ииндийэ төрүт олохтоохторун сүргэтин көтөхпүтэ, дойду босхолоноругар кылааты киллэрбитинэн билиниллэр. * [[Атырдьах ыйын 14]] — Араарыллыы ынырыгын ахтар күн. 1946 сыллаахха бу күн урукку Британия Ииндийэтэ икки доминиоҥҥа араарыллыбыта: Билиҥҥи Ииндийэ уонна Пакистаан (кэлин Пакистаантан Бангладеш арахсыбыта). Бу араарыллыы түмүгэр элбэх ыал төрүт сирдэриттэн көһөргө күһэллибиттэрэ, элбэх киһи атааннаһыы кэмигэр өлбүттэрэ. * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ]]. Британияттан 1947 сыллаахха * [[Атырдьах ыйын 20]] — Манипури тылын күнэ. Дойду официальнай тылларын испииһэгэр киирбит күнүгэр бэлиэтииллэр. * [[Атырдьах ыйын 29]]: **Спорт күнэ **Телугу тылын күнэ * [[Балаҕан ыйын 5]] — [[Учуутал күнэ]] (''[[Радхакришнан Сарвепалли]]'' төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр) * [[Балаҕан ыйын 14]] — [[Хинди]] тыл күнэ. 1949 сыллаахха үс сыллаах мөккүөр кэнниттэн хинди Ииндийэҕэ ил тыла буолбута (соҕуруу штааттар ааҥыл тылын туруорсубуттара) * [[Балаҕан ыйын 17]] — Махараштра — Маратвада босхолонуутун күнэ * [[Алтынньы 8]] — Халлаан сэбилэниилээх күүстэрин күнэ * [[Алтынньы 9]] — Дипломат сулууспатын күнэ * [[Алтынньы 17]] — Сыыппара уопсастыбатын күнэ * [[Алтынньы 21]] — Ииндийэ полициятын кэриэстэбил күнэ * [[Алтынньы 26]] {{Флагификация|Джамму уонна Кашмир}} — Холбоһуу күнэ * [[Алтынньы 30]] — Тевар Джаянти. Пасумпон Мутурамалинга Тевар диэн уопсастыбаннай диэйэтэл төрөөбүт күнүн (1908-1963) тевардарбыт диэн ааттанар, Тамил Наду диэн Ииндийэ соҕуруу өттүгэр баар сиртэн төрүттээх дьон бэлиэтииллэр. Официальнай бырааһынньык буолбатах эрээри, сорох оскуолалар, тэрилтэлэр өрүүллэр * [[Алтынньы 31]] — Сомоҕолоһуу күнэ === Сэтинньи === * [[Сэтинньи 1]] (дойду хотугулуу-илин өттүгэр бэлэиэтэнэр) — Чаванг Кут * [[Сэтинньи 1]] ** (Чхаттисгарх) — Чхаттисгарх Раджётсава ** (Карнатака) — Карнатака Раджотсава ** (Керала) — Керала күнэ * [[Сэтинньи 5]] (Карнатака) — Канака Даса күнэ. Канака Даса (1509–1609) — аатырбыт композитор, каннада тылынан суруйбут бэйиэт, бөлөһүөк уонна мусукаан, бу күн төрөөбүт эбит * [[Сэтинньи 7]] (лотха-нага омуктарга) — Тоху Эмонг * [[Сэтинньи 9]] ([[Уттаракханд]]) — Уттаракханд күнэ. Бу Ииндийэ хотугу штаата, уруккута туспа судаарыстыба (823–1804 сс. Гархвал хоруоллук, 1816–1947 сс. Техри Гархвал княжество-дойду) Уттар Прадеш штаакка уобалас быһыытынан киирэрэ. 2000 сыллаахха хас да сыллаах, хаан тохтуулаах иҥин туруулаһыы кэнниттэн, бу күн туспа штаат (Ииндийэ иһинэн судаарыстыба) буолбута * [[Сэтинньи 11]] — Үөрэх күнэ. Дойду бастакы үөрэҕин миниистирин [[Абул Калам Азад]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр * [[Сэтинньи 14]] — [[Оҕолор күннэрэ (Ииндийэ)|Оҕолор күннэрэ]]. Оҕо үөрэнэригэр улахан болҕомтону биэрбит Ииндийэ салайааччыта [[Джавахарлал Неру]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтииллэр * [[Сэтинньи 17]] (Одиса штаат) — Британия бас билиитин утары хамсааһын салайааччыта [[Лала Ладжпат Рай]] (1865–1928) өлбүт күнэ. Бу «Пенджаб хахайа» диэн ааттаммыт киһи эйэлээх демонстрация кэмигэр полиция бааһырдыбытыттан сылтаан өлбүтэ * [[Сэтинньи 19]] (Уттар-Прадеш) — Толук буолбут дьон күнэ * [[Сэтинньи 24]] ** Ассам штат, — Лачит Дивас (Лачит күнэ). Лачит Борпхукан (1622-1672) Ахам саарыстыба (билиҥҥи Ассам) полководеһа этэ, Улуу Моҕуоллар аармыйаларын бу күн тохтоппута, дойдутун көмүскээбитэ. ** {{Флагификация|Индия}} — Тегх Баһадур гуру кэриэстэбилин күнэ. Сикх итэҕэлин төрүттээбит уон гурулартан тохсустара. Улуу Моҕуоллар былааска кэлэн 1675 сыллаахха бу күн төбөтүн быспыттара. Ииндийэҕэ сикхтэр уонна мусульмаан буолбатахтар бу киһи хорсун быһыытын өрө туталлар, мусульмааннар баһылыылларын утарар сиимбэл быһыытынан туһаналлар * [[Сэтинньи 26]] — Конституция күнэ === Ахсынньы === * [[Ахсынньы 4]] — Байыаннай флот күнэ * [[Ахсынньы 7]] — Сэбилэниилээх күүстэр былаахтарын күнэ. * [[Ахсынньы 16]] — Кыайыы күнэ. [[Индира Ганди]] дойдуну салайар кэмигэр 1971 сыллаахха 93000 киһилээх Пакистаан аармыйата бэриммит, Бангладеш туспа барыытын туһугар Пакистаанныын сэрии түмүктэммит * [[Ахсынньы 19]] (Гоа) — Гоа босхолонуутун күнэ. Ииндийэ Гоа штаата 1961 сыллаахха Португалия 450 сыллаах салайыытыттан босхоломмут. * [[Ахсынньы 22]] — Математика күнэ * [[Ахсынньы 23]] ([[Уттар Прадыш|Уттар Прадеш]]) — Кисан Дивас * [[Ахсынньы 25]] — Үчүгэй салайыы күнэ. 2014 сыллаахха Нарендра Моди бырабыыталыстыба дьон иннигэр эппиэтинэстээҕэр болҕомто тардаары бу күнү урукку премьер-миниистирдии сылдьыбыт Атала Бихари Ваджпаи төрөөбүт күнүгэр бэлиэтииргэ уураах таһаарбыта [[Категория:Ииндийэ]] [[Категория:Муус устар 24]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] 4l9izv7np2y1vtvzj8svntq679ddble 428345 428330 2026-05-10T07:07:32Z Ojkhol 24881 /* Тохсунньу */ 428345 wikitext text/x-wiki '''Ииндийэ бэлиэ күннэрэ''' — Ииндийэҕэ бэлиэтэнэр күннэр испииһэктэрэ. === Тохсунньу === * [[Тохсунньу 5]] — [[Гобинд Сингх гуру]] төрөөбүт күнэ * [[Тохсунньу 9]] — Дойду таһыгар олорор индиецтэр күннэрэ * [[Тохсунньу 12]] — Ыччат күнэ * [[Тохсунньу 13]], ** [[Ассам штаат]] — Урука ** [[Андхра-Прадеш штаат]] — Бхоги (Тамил Наду) ** [[Пенджаб штаат|Пенджаб]], [[Химачал-Прадеш штаат|Химачал-Прадеш]], [[Харьяна штаат|Харьяна]] штааттар — Лори * [[Тохсунньу 14]] — Кумааҕы "змейдэр" дойдулар ардыларынааҕы фестиваллара * [[Тохсунньу 15]] — Аармыйа күнэ ** [[Тамииллар]] (Ииндийэ) — Тай Понгал (Үүнүү күнэ) * [[Тохсунньу 19]] ([[Трипура штаат]]) — Кокборок күнэ. Кокборок диэн Ииндийэ илин өттүгэр кыра Трипура штаакка олорор омуктар тыллара. * [[Тохсунньу 23]] — [[Орисса (штаат)|Орисса]], [[Трипура штаат|Трипура]] уонна [[Арҕаа Бенгалия]], Субхас Чандра Бос күнэ. Бу киһи Иккис аан дойду сэриитин кэмигэр Ииндийэ Британияттан тутулуга суох буолуутун күүскэ турууласпыта * [[Тохсунньу 24]] — [[Уттар Прадыш|Уттар-Прадеш]] күнэ * [[Тохсунньу 25]] — Быыбардааччы күнэ. Ииндийэ бырабыыталыстыбата 2011 сыллаахха быыбарга ыччат көхтөөхтүк кыттарын ситиһээри олохтообут күнэ * [[Тохсунньу 26]] — Өрөспүүбүлүкэ күнэ * [[Тохсунньу 30]] — Көҥүл иһин охсуһууга охтубуттар кэриэстэбиллэрин күнэ === Олунньу === * [[Олунньу 8]] — Ойох тахсарга тыл көтөҕүү күнэ. Тапталга билинэллэр, сибэкки бэлэхтииллэр * [[Олунньу 14]] — Төрөппүттэргэ сүгүрүйүү күнэ (Матру Питру Пуджан Дивас). 2007 сылтан арҕаа култууралар сүүрээннэригэр утары туруу курдук биир куоракка бэлиэтээбиттэрэ, кэлин элбэх штаат иилэ хабан ылан бэлиэтиир буолбута * [[Олунньу 19]] ([[Махараштра штаат]]) — Шиваджи Джаянти. [[Шиваджи Бхонсале I]] (1630-1680) — маратхи омук ыраахтааҕыта * [[Олунньу 22]] — Ийэ күнэ * [[Олунньу 27]] ([[Махараштра штаат]]) — Маратхи тылын күнэ * [[Олунньу 28]] — Дойду билимин күнэ === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 18]] — Артиллерия собуоттарын күнэ * [[Кулун тутар 22]] — [[Бихар штаат (Ииндийэ)|Бихар штаат]] күнэ, 1912 сыллаахха Бихар [[Бенгалия]]ттан араарыллан туспа сир буолбут === Муус устар === * [[Муус устар 1]] (Одиша штаат) — Одиша күнэ * [[Муус устар 5]] — Байҕал күнэ. 1919 сыллаахха SS Loyalt диэн Ииндийэ бэйэтэ бас билэр хараабыла бастакы рейсин оҥорбут. * [[Муус устар 15]] — Арҕаа Бенгалия, Трипура уонна Ассам штааттар — Поһила Бойшах (Бенгалия Саҥа дьыла) * [[Муус устар 21]] — Судаарыстыбаҕа сулууспа күнэ * [[Муус устар 24]] — Панчаяти Радж (олохтоох салайыныы) күнэ === Ыам ыйа === * [[Ыам ыйын 1]] — Махараштра күнэ * [[Ыам ыйын 4]] — Шахтер күнэ * [[Ыам ыйын 11]] — Ньыматык (технология) күнэ * [[Ыам ыйын 21]] — Терроризмы утарыы күнэ ([[Раджив Ганди]] кэриэһигэр) === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 2]] — Телангана күнэ * [[Бэс ыйын 29]] — Статистика күнэ * [[От ыйын 1]] — Быраас күнэ * [[От ыйын 26]] — Каргил кыайыытын күнэ (Kargil Vijay Diwas). 1999 сыллаахха Пакистаан сэбилэниилээх күүстэрин 60-ча күн устата сэриилэһэн тохтоппут, Сиачень булууһу Ииндийэ бас билиитигэр хаалларбыт саллааттары ахталлар. * [[От ыйын 29]] — Мохун Баган күнэ (Mohun Bagan). 1911 сыллаахха Мохун Баган (Калькутта) кулууп хамаандата Ииндийэ футболун куубагар аҥылычааннар хамаандаларын кыайбыта. Бу кыайыы Ииндийэ төрүт олохтоохторун сүргэтин көтөхпүтэ, дойду босхолоноругар кылааты киллэрбитинэн билиниллэр. * [[Атырдьах ыйын 14]] — Араарыллыы ынырыгын ахтар күн. 1946 сыллаахха бу күн урукку Британия Ииндийэтэ икки доминиоҥҥа араарыллыбыта: Билиҥҥи Ииндийэ уонна Пакистаан (кэлин Пакистаантан Бангладеш арахсыбыта). Бу араарыллыы түмүгэр элбэх ыал төрүт сирдэриттэн көһөргө күһэллибиттэрэ, элбэх киһи атааннаһыы кэмигэр өлбүттэрэ. * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ]]. Британияттан 1947 сыллаахха * [[Атырдьах ыйын 20]] — Манипури тылын күнэ. Дойду официальнай тылларын испииһэгэр киирбит күнүгэр бэлиэтииллэр. * [[Атырдьах ыйын 29]]: **Спорт күнэ **Телугу тылын күнэ * [[Балаҕан ыйын 5]] — [[Учуутал күнэ]] (''[[Радхакришнан Сарвепалли]]'' төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр) * [[Балаҕан ыйын 14]] — [[Хинди]] тыл күнэ. 1949 сыллаахха үс сыллаах мөккүөр кэнниттэн хинди Ииндийэҕэ ил тыла буолбута (соҕуруу штааттар ааҥыл тылын туруорсубуттара) * [[Балаҕан ыйын 17]] — Махараштра — Маратвада босхолонуутун күнэ * [[Алтынньы 8]] — Халлаан сэбилэниилээх күүстэрин күнэ * [[Алтынньы 9]] — Дипломат сулууспатын күнэ * [[Алтынньы 17]] — Сыыппара уопсастыбатын күнэ * [[Алтынньы 21]] — Ииндийэ полициятын кэриэстэбил күнэ * [[Алтынньы 26]] {{Флагификация|Джамму уонна Кашмир}} — Холбоһуу күнэ * [[Алтынньы 30]] — Тевар Джаянти. Пасумпон Мутурамалинга Тевар диэн уопсастыбаннай диэйэтэл төрөөбүт күнүн (1908-1963) тевардарбыт диэн ааттанар, Тамил Наду диэн Ииндийэ соҕуруу өттүгэр баар сиртэн төрүттээх дьон бэлиэтииллэр. Официальнай бырааһынньык буолбатах эрээри, сорох оскуолалар, тэрилтэлэр өрүүллэр * [[Алтынньы 31]] — Сомоҕолоһуу күнэ === Сэтинньи === * [[Сэтинньи 1]] (дойду хотугулуу-илин өттүгэр бэлэиэтэнэр) — Чаванг Кут * [[Сэтинньи 1]] ** (Чхаттисгарх) — Чхаттисгарх Раджётсава ** (Карнатака) — Карнатака Раджотсава ** (Керала) — Керала күнэ * [[Сэтинньи 5]] (Карнатака) — Канака Даса күнэ. Канака Даса (1509–1609) — аатырбыт композитор, каннада тылынан суруйбут бэйиэт, бөлөһүөк уонна мусукаан, бу күн төрөөбүт эбит * [[Сэтинньи 7]] (лотха-нага омуктарга) — Тоху Эмонг * [[Сэтинньи 9]] ([[Уттаракханд]]) — Уттаракханд күнэ. Бу Ииндийэ хотугу штаата, уруккута туспа судаарыстыба (823–1804 сс. Гархвал хоруоллук, 1816–1947 сс. Техри Гархвал княжество-дойду) Уттар Прадеш штаакка уобалас быһыытынан киирэрэ. 2000 сыллаахха хас да сыллаах, хаан тохтуулаах иҥин туруулаһыы кэнниттэн, бу күн туспа штаат (Ииндийэ иһинэн судаарыстыба) буолбута * [[Сэтинньи 11]] — Үөрэх күнэ. Дойду бастакы үөрэҕин миниистирин [[Абул Калам Азад]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр * [[Сэтинньи 14]] — [[Оҕолор күннэрэ (Ииндийэ)|Оҕолор күннэрэ]]. Оҕо үөрэнэригэр улахан болҕомтону биэрбит Ииндийэ салайааччыта [[Джавахарлал Неру]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтииллэр * [[Сэтинньи 17]] (Одиса штаат) — Британия бас билиитин утары хамсааһын салайааччыта [[Лала Ладжпат Рай]] (1865–1928) өлбүт күнэ. Бу «Пенджаб хахайа» диэн ааттаммыт киһи эйэлээх демонстрация кэмигэр полиция бааһырдыбытыттан сылтаан өлбүтэ * [[Сэтинньи 19]] (Уттар-Прадеш) — Толук буолбут дьон күнэ * [[Сэтинньи 24]] ** Ассам штат, — Лачит Дивас (Лачит күнэ). Лачит Борпхукан (1622-1672) Ахам саарыстыба (билиҥҥи Ассам) полководеһа этэ, Улуу Моҕуоллар аармыйаларын бу күн тохтоппута, дойдутун көмүскээбитэ. ** {{Флагификация|Индия}} — Тегх Баһадур гуру кэриэстэбилин күнэ. Сикх итэҕэлин төрүттээбит уон гурулартан тохсустара. Улуу Моҕуоллар былааска кэлэн 1675 сыллаахха бу күн төбөтүн быспыттара. Ииндийэҕэ сикхтэр уонна мусульмаан буолбатахтар бу киһи хорсун быһыытын өрө туталлар, мусульмааннар баһылыылларын утарар сиимбэл быһыытынан туһаналлар * [[Сэтинньи 26]] — Конституция күнэ === Ахсынньы === * [[Ахсынньы 4]] — Байыаннай флот күнэ * [[Ахсынньы 7]] — Сэбилэниилээх күүстэр былаахтарын күнэ. * [[Ахсынньы 16]] — Кыайыы күнэ. [[Индира Ганди]] дойдуну салайар кэмигэр 1971 сыллаахха 93000 киһилээх Пакистаан аармыйата бэриммит, Бангладеш туспа барыытын туһугар Пакистаанныын сэрии түмүктэммит * [[Ахсынньы 19]] (Гоа) — Гоа босхолонуутун күнэ. Ииндийэ Гоа штаата 1961 сыллаахха Португалия 450 сыллаах салайыытыттан босхоломмут. * [[Ахсынньы 22]] — Математика күнэ * [[Ахсынньы 23]] ([[Уттар Прадыш|Уттар Прадеш]]) — Кисан Дивас * [[Ахсынньы 25]] — Үчүгэй салайыы күнэ. 2014 сыллаахха Нарендра Моди бырабыыталыстыба дьон иннигэр эппиэтинэстээҕэр болҕомто тардаары бу күнү урукку премьер-миниистирдии сылдьыбыт Атала Бихари Ваджпаи төрөөбүт күнүгэр бэлиэтииргэ уураах таһаарбыта [[Категория:Ииндийэ]] [[Категория:Муус устар 24]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] 323f785v3uwcov1z015hgwwly6fga4q 428355 428345 2026-05-10T07:18:17Z Ojkhol 24881 /* Тохсунньу */ 428355 wikitext text/x-wiki '''Ииндийэ бэлиэ күннэрэ''' — Ииндийэҕэ бэлиэтэнэр күннэр испииһэктэрэ. === Тохсунньу === * [[Тохсунньу 5]] — [[Гобинд Сингх гуру]] төрөөбүт күнэ * [[Тохсунньу 9]] — Дойду таһыгар олорор индиецтэр күннэрэ * [[Тохсунньу 12]] — Ыччат күнэ * [[Тохсунньу 13]], ** [[Ассам штаат]] — Урука ** [[Андхра-Прадеш штаат]] — Бхоги (Тамил Наду) ** [[Пенджаб штаат|Пенджаб]], [[Химачал-Прадеш штаат|Химачал-Прадеш]], [[Харьяна штаат|Харьяна]] штааттар — Лори * [[Тохсунньу 14]] — Кумааҕы "змейдэр" дойдулар ардыларынааҕы фестиваллара * [[Тохсунньу 15]] — Аармыйа күнэ ** [[Тамииллар]] (Ииндийэ) — Тай Понгал (Үүнүү күнэ) * [[Тохсунньу 19]] ([[Трипура штаат]]) — Кокборок күнэ. Кокборок диэн Ииндийэ илин өттүгэр кыра Трипура штаакка олорор омуктар тыллара. * [[Тохсунньу 23]] — [[Орисса (штаат)|Орисса]], [[Трипура штаат|Трипура]] уонна [[Арҕаа Бенгалия]], Субхас Чандра Бос күнэ. Бу киһи Иккис аан дойду сэриитин кэмигэр Ииндийэ Британияттан тутулуга суох буолуутун күүскэ турууласпыта * [[Тохсунньу 24]] — [[Уттар Прадыш|Уттар-Прадеш]] күнэ * [[Тохсунньу 25]] — Быыбардааччы күнэ. Ииндийэ бырабыыталыстыбата 2011 сыллаахха быыбарга ыччат көхтөөхтүк кыттарын ситиһээри олохтообут күнэ * [[Тохсунньу 26]] — Өрөспүүбүлүкэ күнэ * [[Тохсунньу 30]] — Көҥүл иһин охсуһууга охтубуттар кэриэстэбиллэрин күнэ * [[Тохсунньу 31]] — Амартити, сүнньүнэн Махараштра штаакка Мехерабад диэн сэлиэнньэҕэ Мехер Баба (1894-1969) өлбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. === Олунньу === * [[Олунньу 8]] — Ойох тахсарга тыл көтөҕүү күнэ. Тапталга билинэллэр, сибэкки бэлэхтииллэр * [[Олунньу 14]] — Төрөппүттэргэ сүгүрүйүү күнэ (Матру Питру Пуджан Дивас). 2007 сылтан арҕаа култууралар сүүрээннэригэр утары туруу курдук биир куоракка бэлиэтээбиттэрэ, кэлин элбэх штаат иилэ хабан ылан бэлиэтиир буолбута * [[Олунньу 19]] ([[Махараштра штаат]]) — Шиваджи Джаянти. [[Шиваджи Бхонсале I]] (1630-1680) — маратхи омук ыраахтааҕыта * [[Олунньу 22]] — Ийэ күнэ * [[Олунньу 27]] ([[Махараштра штаат]]) — Маратхи тылын күнэ * [[Олунньу 28]] — Дойду билимин күнэ === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 18]] — Артиллерия собуоттарын күнэ * [[Кулун тутар 22]] — [[Бихар штаат (Ииндийэ)|Бихар штаат]] күнэ, 1912 сыллаахха Бихар [[Бенгалия]]ттан араарыллан туспа сир буолбут === Муус устар === * [[Муус устар 1]] (Одиша штаат) — Одиша күнэ * [[Муус устар 5]] — Байҕал күнэ. 1919 сыллаахха SS Loyalt диэн Ииндийэ бэйэтэ бас билэр хараабыла бастакы рейсин оҥорбут. * [[Муус устар 15]] — Арҕаа Бенгалия, Трипура уонна Ассам штааттар — Поһила Бойшах (Бенгалия Саҥа дьыла) * [[Муус устар 21]] — Судаарыстыбаҕа сулууспа күнэ * [[Муус устар 24]] — Панчаяти Радж (олохтоох салайыныы) күнэ === Ыам ыйа === * [[Ыам ыйын 1]] — Махараштра күнэ * [[Ыам ыйын 4]] — Шахтер күнэ * [[Ыам ыйын 11]] — Ньыматык (технология) күнэ * [[Ыам ыйын 21]] — Терроризмы утарыы күнэ ([[Раджив Ганди]] кэриэһигэр) === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 2]] — Телангана күнэ * [[Бэс ыйын 29]] — Статистика күнэ * [[От ыйын 1]] — Быраас күнэ * [[От ыйын 26]] — Каргил кыайыытын күнэ (Kargil Vijay Diwas). 1999 сыллаахха Пакистаан сэбилэниилээх күүстэрин 60-ча күн устата сэриилэһэн тохтоппут, Сиачень булууһу Ииндийэ бас билиитигэр хаалларбыт саллааттары ахталлар. * [[От ыйын 29]] — Мохун Баган күнэ (Mohun Bagan). 1911 сыллаахха Мохун Баган (Калькутта) кулууп хамаандата Ииндийэ футболун куубагар аҥылычааннар хамаандаларын кыайбыта. Бу кыайыы Ииндийэ төрүт олохтоохторун сүргэтин көтөхпүтэ, дойду босхолоноругар кылааты киллэрбитинэн билиниллэр. * [[Атырдьах ыйын 14]] — Араарыллыы ынырыгын ахтар күн. 1946 сыллаахха бу күн урукку Британия Ииндийэтэ икки доминиоҥҥа араарыллыбыта: Билиҥҥи Ииндийэ уонна Пакистаан (кэлин Пакистаантан Бангладеш арахсыбыта). Бу араарыллыы түмүгэр элбэх ыал төрүт сирдэриттэн көһөргө күһэллибиттэрэ, элбэх киһи атааннаһыы кэмигэр өлбүттэрэ. * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ]]. Британияттан 1947 сыллаахха * [[Атырдьах ыйын 20]] — Манипури тылын күнэ. Дойду официальнай тылларын испииһэгэр киирбит күнүгэр бэлиэтииллэр. * [[Атырдьах ыйын 29]]: **Спорт күнэ **Телугу тылын күнэ * [[Балаҕан ыйын 5]] — [[Учуутал күнэ]] (''[[Радхакришнан Сарвепалли]]'' төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр) * [[Балаҕан ыйын 14]] — [[Хинди]] тыл күнэ. 1949 сыллаахха үс сыллаах мөккүөр кэнниттэн хинди Ииндийэҕэ ил тыла буолбута (соҕуруу штааттар ааҥыл тылын туруорсубуттара) * [[Балаҕан ыйын 17]] — Махараштра — Маратвада босхолонуутун күнэ * [[Алтынньы 8]] — Халлаан сэбилэниилээх күүстэрин күнэ * [[Алтынньы 9]] — Дипломат сулууспатын күнэ * [[Алтынньы 17]] — Сыыппара уопсастыбатын күнэ * [[Алтынньы 21]] — Ииндийэ полициятын кэриэстэбил күнэ * [[Алтынньы 26]] {{Флагификация|Джамму уонна Кашмир}} — Холбоһуу күнэ * [[Алтынньы 30]] — Тевар Джаянти. Пасумпон Мутурамалинга Тевар диэн уопсастыбаннай диэйэтэл төрөөбүт күнүн (1908-1963) тевардарбыт диэн ааттанар, Тамил Наду диэн Ииндийэ соҕуруу өттүгэр баар сиртэн төрүттээх дьон бэлиэтииллэр. Официальнай бырааһынньык буолбатах эрээри, сорох оскуолалар, тэрилтэлэр өрүүллэр * [[Алтынньы 31]] — Сомоҕолоһуу күнэ === Сэтинньи === * [[Сэтинньи 1]] (дойду хотугулуу-илин өттүгэр бэлэиэтэнэр) — Чаванг Кут * [[Сэтинньи 1]] ** (Чхаттисгарх) — Чхаттисгарх Раджётсава ** (Карнатака) — Карнатака Раджотсава ** (Керала) — Керала күнэ * [[Сэтинньи 5]] (Карнатака) — Канака Даса күнэ. Канака Даса (1509–1609) — аатырбыт композитор, каннада тылынан суруйбут бэйиэт, бөлөһүөк уонна мусукаан, бу күн төрөөбүт эбит * [[Сэтинньи 7]] (лотха-нага омуктарга) — Тоху Эмонг * [[Сэтинньи 9]] ([[Уттаракханд]]) — Уттаракханд күнэ. Бу Ииндийэ хотугу штаата, уруккута туспа судаарыстыба (823–1804 сс. Гархвал хоруоллук, 1816–1947 сс. Техри Гархвал княжество-дойду) Уттар Прадеш штаакка уобалас быһыытынан киирэрэ. 2000 сыллаахха хас да сыллаах, хаан тохтуулаах иҥин туруулаһыы кэнниттэн, бу күн туспа штаат (Ииндийэ иһинэн судаарыстыба) буолбута * [[Сэтинньи 11]] — Үөрэх күнэ. Дойду бастакы үөрэҕин миниистирин [[Абул Калам Азад]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр * [[Сэтинньи 14]] — [[Оҕолор күннэрэ (Ииндийэ)|Оҕолор күннэрэ]]. Оҕо үөрэнэригэр улахан болҕомтону биэрбит Ииндийэ салайааччыта [[Джавахарлал Неру]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтииллэр * [[Сэтинньи 17]] (Одиса штаат) — Британия бас билиитин утары хамсааһын салайааччыта [[Лала Ладжпат Рай]] (1865–1928) өлбүт күнэ. Бу «Пенджаб хахайа» диэн ааттаммыт киһи эйэлээх демонстрация кэмигэр полиция бааһырдыбытыттан сылтаан өлбүтэ * [[Сэтинньи 19]] (Уттар-Прадеш) — Толук буолбут дьон күнэ * [[Сэтинньи 24]] ** Ассам штат, — Лачит Дивас (Лачит күнэ). Лачит Борпхукан (1622-1672) Ахам саарыстыба (билиҥҥи Ассам) полководеһа этэ, Улуу Моҕуоллар аармыйаларын бу күн тохтоппута, дойдутун көмүскээбитэ. ** {{Флагификация|Индия}} — Тегх Баһадур гуру кэриэстэбилин күнэ. Сикх итэҕэлин төрүттээбит уон гурулартан тохсустара. Улуу Моҕуоллар былааска кэлэн 1675 сыллаахха бу күн төбөтүн быспыттара. Ииндийэҕэ сикхтэр уонна мусульмаан буолбатахтар бу киһи хорсун быһыытын өрө туталлар, мусульмааннар баһылыылларын утарар сиимбэл быһыытынан туһаналлар * [[Сэтинньи 26]] — Конституция күнэ === Ахсынньы === * [[Ахсынньы 4]] — Байыаннай флот күнэ * [[Ахсынньы 7]] — Сэбилэниилээх күүстэр былаахтарын күнэ. * [[Ахсынньы 16]] — Кыайыы күнэ. [[Индира Ганди]] дойдуну салайар кэмигэр 1971 сыллаахха 93000 киһилээх Пакистаан аармыйата бэриммит, Бангладеш туспа барыытын туһугар Пакистаанныын сэрии түмүктэммит * [[Ахсынньы 19]] (Гоа) — Гоа босхолонуутун күнэ. Ииндийэ Гоа штаата 1961 сыллаахха Португалия 450 сыллаах салайыытыттан босхоломмут. * [[Ахсынньы 22]] — Математика күнэ * [[Ахсынньы 23]] ([[Уттар Прадыш|Уттар Прадеш]]) — Кисан Дивас * [[Ахсынньы 25]] — Үчүгэй салайыы күнэ. 2014 сыллаахха Нарендра Моди бырабыыталыстыба дьон иннигэр эппиэтинэстээҕэр болҕомто тардаары бу күнү урукку премьер-миниистирдии сылдьыбыт Атала Бихари Ваджпаи төрөөбүт күнүгэр бэлиэтииргэ уураах таһаарбыта [[Категория:Ииндийэ]] [[Категория:Муус устар 24]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] ioq6ojrvmgmt3n0nzk4yk9n0vy42sal 0 56339 428339 428204 2026-05-10T06:53:30Z Ojkhol 24881 428339 wikitext text/x-wiki '''Армения бэлиэ күннэрэ''' — [[Армения]]ҕа бэлиэтэнэр күннэр испииһэктэрэ. * [[Тохсунньу 6]] — Ороһооспо (Армян Апостол Сыаркаба) * [[Тохсунньу 7]] — Өлбүттэри кэриэстиир күн * [[Тохсунньу 28]] — Аармыйа күнэ * [[Олунньу 13]] — Терендез * [[Олунньу 19]] — Кинигэ бэлэхтиир күн * [[Олунньу 21]] — Төрөөбүт тыл күнэ * [[Муус устар 7]] — Ийэ күнэ * [[Муус устар 16]] — [[Армения полициятын үлэһитин күнэ|Полиция үлэһитин күнэ]]. * [[Муус устар 24]] — Осмаан импиэрийэтигэр буолбут Армяннар геноцидтарын сиэртибэлэрин күнэ. [[Франция бэлиэ күннэрэ|Франция]]ҕа эмиэ бу күн бэлиэтэнэр. * [[Муус устар 24]] — Пограничник күнэ. * [[Ыам ыйын 7]] — [[Арассыыйа бэлиэ күннэрэ|Арассыыйаҕа]], Арменияҕа, [[Беларусь бэлиэ күннэрэ|Беларусь]]ка Араадьыйа күнэ. * [[Ыам ыйын 8]] — Еркрап күнэ * [[Ыам ыйын 15]] — Дьиэ кэргэн күнэ<ref>{{Cite web|url=https://www.arlis.am/DocumentView.aspx?docid=129503|title=DocumentView|publisher=www.arlis.am|accessdate=2019-05-18}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://news.am/rus/news/66273.html|title=15 мая – День семьи|publisher=news.am|lang=ru|accessdate=2019-05-18}}</ref> * [[Ыам ыйын 26]] — [[Сардарапат кыргыһыы|Сардарапат кыргыһыытыгар]] кыайыы күнэ * [[Ыам ыйын 28]] — [[Армения Бастакы Өрөспүүбүлүкэтэ|Бастакы Өрөспүүбүлүкэ]] күнэ (1918) * [[От ыйын 1]] — Прокуратура үлэһиттэрин күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/1990/ День работника прокуратуры Армении — 1 июля. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref>. * [[От ыйын 5]] — [[Армения конституцията|Конституция]] күнэ * [[Атырдьах ыйын 11]] — [[Омук быһыытынан билинии күнэ (Армения)|Омук быһыытынан бэйэни билинии күнэ]] (Навасард)<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2171/ День национальной идентичности в Армении — 11 августа. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref>. 2009 сыллаахха олохтоммута. * [[Атырдьах ыйын 23]] — Тутулуга суох буолуу күнэ. 1990 сыллаахха декларация ылыныллыбыт<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.armeniasputnik.am/society/20200823/24197586/Mechta-obrela-zhizn-rukovodstvo-Armenii-o-vazhnosti-Deklaratsii-nezavisimosti.html|title=Саркисян и Мирзоян назвали важность принятия Декларации независимости Армении|website=ru.armeniasputnik.am|accessdate=2020-08-23}}</ref> * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 4]] — Быыһыыр сулууспа үлэһитин күнэ * [[Балаҕан ыйын 18]] — Астрономия күнэ * [[Балаҕан ыйын 21]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (1991, Сэбиэскэй Сойуустан) * [[Алтынньы 16]] — Эрмээн прессэтин күнэ. 1794 сыллаахха Мадрас куоракка (Ииндийэ) эрмээн тылынан бастакы «Аздарар» («Сорук-боллур») сурунаал тахсыбыт. * [[Алтынньы 19]] — Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ * [[Сэтинньи 5]] — Байыаннай чуҥнааччы (разведчик) күнэ * [[Ахсынньы 7]] — Сир хамсааһынын сиэртибэлэрин кэриэстиир күн * [[Ахсынньы 20]] — Судаарыстыбаннай уонна национальнай куттала суох буолуу үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 22]] — Энергетик күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Муус устар 24]] [[Категория:Армения]] [[Категория:Бэлиэ күннэр]] l7j6puvvv0bwr310mw74bxo19zc6z02 0 56340 428351 423556 2026-05-10T07:13:17Z Ojkhol 24881 428351 wikitext text/x-wiki '''Франция бэлиэ күннэрэ''' — [[Франция]]ҕа бэлиэтэнэр күннэр испииһэктэрэ. * [[Тохсунньу 30]] — Круассан күнэ * [[Муус устар 24]] — Осмаан импиэрийэтигэр буолбут Армяннар геноцидтарын сиэртибэлэрин күнэ. [[Армения бэлиэ күннэрэ|Арменияҕа]] эмиэ бу күн бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 1]] — Ландыш күнэ * [[Бэс ыйын 21]] — Францияҕа бу күн музыка бырааһынньыгын быһыытынан [[1982 сыл]]тан бэлиэтэнэр. * [[От ыйын 14]] — '''[[Бастилияны ылыы күнэ]]''' ([[1789]]). Бу бырааһынньык дьиҥнээх аата ''Дойду күнэ'' ({{lang-fr|La Fête Nationale}}). 1880 сыллаахтан (түбэлтэ биир сылыгар) дойдуну сомоҕолоору бэлиэтиир буолбуттара. Бастилияны ылыыны бэйэтин, дьиҥэр, французтар сорохторо туох да суолтата суох хаан тохтубут быһылаанынан ааҕаллар * [[От ыйын 16]] — Холокост толук буолбут дьонун ахтар күн * [[От ыйын 18]] — Сибэтиэй Арнульф күнэ. Арнульф Мец (582 эргин – 641), франк, Мец куорат эпиискэбэ, Каролинг династиятын өбүгэтэ, пиибэ буһарааччылар таҥара оҥостубут киһилэрэ. * [[Атырдьах ыйын 25]] — Босхолонуу күнэ (1944 сыллаахха Париж босхоломмут) * [[Балаҕан ыйын 25]] — дойду үрдүнэн бэлиэтэнэр Харки хамсааһын кыттыылаахтарын чиэстиир күн. 1954–62 сс. Алжир сэриитин кэмигэр французтарга көмөлөспүт [[Алжир]] олохтоох сэбилэниилээх күүстэрэ. Аныгы Алжирга коллаборааннар диэн абааһы көрүллэр дьон. * [[Сэтинньи 7]] (Хотугу Каталония) — Пиреней сөбүлэҥин күнэ * [[Сэтинньи 11]] — [[Эйэлэһии күнэ]]. Аан дойду бастакы сэриитэ бүтүүтүн кытта ситимнээх == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Муус устар 24]] [[Категория:Франция]] [[Категория:Бэлиэ күннэр]] t9ew9zk7ubqerioxclnblrr0psllmmw 0 56343 428335 428205 2026-05-10T06:49:33Z Ojkhol 24881 428335 wikitext text/x-wiki '''Италия бэлиэ күннэрэ''' — [[Италия]]ҕа бэлиэтэнэр күннэр. * [[Тохсунньу 1]] — Конституция күнэ. * [[Тохсунньу 6]] — Бефана күнэ. Бефана диэн эмээхсин оҕолорго бэлэх аҕалар * [[Тохсунньу 7]] — Былаах күнэ. Циспадана Өрөспүүбүлүкэтэ диэн кылгас кэмҥэ Наполеон өйөбүлүнэн Италияҕа баар буола сылдьыбыт дойду бастакы былааҕы бу күн 1797 сыллаахха ылыммыт эбит * [[Тохсунньу 27]] — Кэриэс күнэ. Ону таһынан бу күн ХНТ бу күн (Освенцим лааҕыра босхоломмут күнүгэр) [[Холокост]] сиэртибэлэрин кэриэстиир дойдулар ардыларынааҕы күн. Британияҕа — Холокост сиэртибэлэрин ахтар күн. * [[Олунньу 10]] — Үүрүллүбүттэри уонна Фойба сиэртибэлэрин кэриэстиир күн (Giorno del ricordo). Иккис аан дойду сэриитин кэнниттэн Истрия уонна Далмация (Югославия) сирдэриттэн 230-350 тыһ. олохтоох итальянеһы күүһүнэн көһөрбүттэрэ. Бу күн 1947 сыллаахха Парижтааҕы эйэ сөбүлэҥинэн урукку Италия сирдэрэ Югославияҕа бэриллибиттэрэ * [[Кулун тутар 17]] — [[Былыргы Рим|Былыргы Римҥэ]] бу күн [[Либер_(мифология)|Либер]], [[Либера|Либера]] уонна [[Церера (мифология)|Церера]] таҥараларга анаммыт либералия күнэ бэлиэтэнэр эбит. Сири оҥоруу уонна өҥ үүнүү таҥаралара * [[Кулун тутар 18]] — COVID-19 сиэртибэлэрин күнэ * [[Кулун тутар 19]] — ({{Флагификация|Мальта}}, {{Флагификация|Лихтенштейн}} эмиэ бэлиэтииллэр) — Сибэтиэй Уоһук күнэ * [[Кулун тутар 21]] ({{Флагификация|Бельгия}}, {{Флагификация|Лесото}}, {{Флагификация|Португалия}} эмиэ бэлиэтииллэр) — [[Мас олордуутун күнэ]] * [[Муус устар 21]] — [[Рим]] куорат олохтоммут күнэ *[[Муус устар 25]] ** Фашизмтан босхолонуу күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/362/ День освобождения от фашизма в Италии — 25 апреля]</ref>. ** Марк евангелист күнэ * [[Бэс ыйын 2]] — Өрөспүүбүлүкэ күнэ (Festa della Repubblica). [[1946]] сыллаахха референдум түмүгэр [[Италия]] өрөспүүбүлүкэ буолбут. * [[От ыйын 2]] — [[Сиенатааҕы ат сүүрдүүтэ (Палио)]]. * [[Алтынньы 2]] — Эбэлэр уонна эһэлэр күннэрэ * [[Алтынньы 15]] — Оҕо куотуутун уонна кыһыл оҕону сүтэриини кэриэстээһин күнэ * [[Сэтинньи 17]] — Хара куоска күнэ * [[Ахсынньы 26]] — Сибэтиэй Стефан күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Италия]] d46ji62sgm82c22zwqmurj8lrosoxp1 0 56362 428303 428185 2026-05-10T03:22:36Z Ojkhol 24881 428303 wikitext text/x-wiki * [[Тохсунньу 6]] — ({{Флагификация|Россия}}, {{Флагификация|Босния и Герцеговина}}, {{Флагификация|Хотугу Македония}} православнайдара эмиэ бэлиэтииллэр) — Чэчиэринньик * [[Тохсунньу 22]] — Бииргэ буолуу күнэ (День соборності України). 1919 сыллаахха Украина уонна Арҕаа Украина биир судаарыстыба буолбуттар. * [[Олунньу 6]] ({{Флагификация|Россия}} эмиэ бэлиэтиир) — Бармен күнэ * [[Олунньу 15]] — Тас дойдулар сирдэригэр-уоттарыгар сэриилэспит дьону чиэстиир күн * [[Олунньу 20]] — Халлаан сотнятын Дьоруойдарын күнэ * [[Кулун тутар 9]] — [[Тарас Шевченко]] төрөөбүт күнэ. * [[Кулун тутар 14]] — Доброволец күнэ<ref>[http://zakon0.rada.gov.ua/laws/show/1822-19 Про встановлення Дня українського добровольця]</ref> * [[Кулун тутар 23]] — [[Култуура үлэһиттэрин уонна норуот айымньытын сөбүлээччилэр күннэрэ]] * [[Кулун тутар 26]] — [[Украина Национальнай гвардиятын күнэ|Национальнай гвардия күнэ]]. * [[Муус устар 12]] — Ракетнай-космическай салаа үлэһиттэрин күнэ * [[Муус устар 18]] — [[Устуоруйа уонна култуура мэҥэлэрин күнэ]] * [[Муус устар 26]] — Радиациялаах саахалларга өлбүт дьону ахтан ааһар күн * [[Ыам ыйын 8]] — Өйдөбүнньүк уонна эйэлэһии күнэ ({{lang-uk|День пам'яті та примирення}})<ref>{{Cite web|url =http://www.president.gov.ua/documents/19104.html|title =Указ президента Украины Петра Порошенко|author =|work =|date =|publisher =|deadlink =yes|archiveurl =https://web.archive.org/web/20150510025334/http://www.president.gov.ua/documents/19104.html|archivedate =2015-05-10}}</ref> * [[Ыам ыйын 19]] — Бэлиитикэ репрессиятын сиэртибэлэрин ахтар күн * [[Ыам ыйын 20]] — Баан үлэһиттэрин күнэ * [[Ыам ыйын 25]] — [[Киев күнэ]] * [[Бэс ыйын 6]] — Суруналыыс күнэ * [[Бэс ыйын 12]] — Фонда ырыынагын үлэһитин күнэ * [[Бэс ыйын 22]] — [[Кутурҕан күнэ]], 1941 сыллаахха [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ]] саҕаламмыт * [[Бэс ыйын 23]] — Судаарыстыбаннай сулууспа күнэ * [[Бэс ыйын 28]] — Конституция (Төрүт сокуон)күнэ * [[От ыйын 1]] — Архитектура күнэ * [[От ыйын 2]] — [[Украинаҕа Нолуок сулууспатын үлэһитин күнэ|Нолуок сулууспатын үлэһитин күнэ]]. * [[От ыйын 28]] — Русь сүрэхтэммит күнэ<ref name="Ukr">[http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=668%2F2008 Текст президентского указа № 668/2008 «Про День крещения Киевской Руси»{{ref-uk}}]</ref> * [[Атырдьах ыйын 2]] — Десантниктар күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 23]] — [[Украина былааҕын күнэ|Былаах күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 24]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (ССРС-тан, [[1991]]) * [[Атырдьах ыйын 29]]: ** Украина көмүскээччилэрин ахтан ааһар күн ** Шахтер күнэ * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 2]] — Нотариат күнэ * [[Балаҕан ыйын 7]] — Байыаннай разведка күнэ * [[Балаҕан ыйын 9]] — Бронетанковай сэриилэр күннэрэ * [[Балаҕан ыйын 10]] — Физкультура уонна успуорт күнэ * [[Балаҕан ыйын 17]] — Украина өрүһүйээччитин (спасатель) күнэ * [[Балаҕан ыйын 22]] — Партизан килбиэнин күнэ. * [[Балаҕан ыйын 30]]  ** Бүтүн Украинатааҕы бибилэтиэкэ күнэ ** Оҕону ииттии күнэ * [[Алтынньы 8]] — Украина юриһин күнэ * [[Алтынньы 10]] — Украина стандартизация и метрология үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 14]] ** Украина көмүскээччитин күнэ ** Украина [[хаһаак]]тарын күнэ * [[Алтынньы 27]] — Украина суругун-бичигин уонна тылын күнэ. Нестор Летописец төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. Бастаан сэтинньи 9 күнүгэр бэлиэтэнэр этэ. * [[Алтынньы 28]] — Украина фашист халабырдьыттартан босхолонуутун күнэ * [[Сэтинньи 3]] ** Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ ** Инженернэй сэриилэр күннэрэ * [[Сэтинньи 4]] — Тимир суол үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Украина суругун-бичигин уонна тылын күнэ * [[Сэтинньи 16]] — Араадьыйа, тэлэбиидэнньэ уонна сибээс үлэһиттэрин күнэ * [[Сэтинньи 18]] — Украина Сэбилэниилээх күүстэрин сержанын күнэ. * [[Сэтинньи 19]] ** [[Өстүөкүлэ]] оҥорооччу күнэ ** Гидрометеорология сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Сэтинньи 20]] — Тыа хаһаайыстыбатын үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 21]] — [[Дьоһун уонна көҥүл күнэ]] <!-- * {{Флагификация|Украина}} — Штурмалыыр десант сэриилэрин күнэ--> * [[Сэтинньи 30]] — Украина сэбилэниилээх күүстэрин Радиотехническай сэриилэрин күнэ * [[Ахсынньы 1]] — Прокуратура үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 5]] — Статистика үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 6]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Ахсынньы 7]] — Олохтоох салайыныы күнэ * [[Ахсынньы 12]] — Хонуутааҕы сэриилэр күннэрэ * [[Ахсынньы 14]] — [[Чернобыль саахала|Чернобыль саахалын]] ликвидациятын кыттыылаахтарын чиэстиир күн * [[Ахсынньы 15]] — Суут үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 17]] — Украина судаарыстыбаннай (буруйдааһыны) толорторуу сулууспатын үлэһитин күнэ * [[Ахсынньы 19]] — Адвокатура күнэ * [[Ахсынньы 22]] ** Энергетик күнэ ** Дипломатическэй сулууспа үлэһитин күнэ * [[Ахсынньы 24]] — [[Украина архыыбын тэрилтэлэрин күнэ|Украинаҕа архыып тэрилтэлэрин күнэ]] == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Украина бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] ekkfd8kczh9wmmb6age9ml3mbhvs85r 428333 428303 2026-05-10T06:35:32Z Ojkhol 24881 428333 wikitext text/x-wiki * [[Тохсунньу 6]] — ({{Флагификация|Россия}}, {{Флагификация|Босния и Герцеговина}}, {{Флагификация|Хотугу Македония}} православнайдара эмиэ бэлиэтииллэр) — Чэчиэринньик * [[Тохсунньу 22]] — Бииргэ буолуу күнэ (День соборності України). 1919 сыллаахха Украина уонна Арҕаа Украина биир судаарыстыба буолбуттар. * [[Тохсунньу 26]] — Украина хонтуруоллуур-ревизиялыыр сулууспатын үлэһитин күнэ * [[Олунньу 6]] ({{Флагификация|Россия}} эмиэ бэлиэтиир) — Бармен күнэ * [[Олунньу 15]] — Тас дойдулар сирдэригэр-уоттарыгар сэриилэспит дьону чиэстиир күн * [[Олунньу 20]] — Халлаан сотнятын Дьоруойдарын күнэ * [[Кулун тутар 9]] — [[Тарас Шевченко]] төрөөбүт күнэ. * [[Кулун тутар 14]] — Доброволец күнэ<ref>[http://zakon0.rada.gov.ua/laws/show/1822-19 Про встановлення Дня українського добровольця]</ref> * [[Кулун тутар 23]] — [[Култуура үлэһиттэрин уонна норуот айымньытын сөбүлээччилэр күннэрэ]] * [[Кулун тутар 26]] — [[Украина Национальнай гвардиятын күнэ|Национальнай гвардия күнэ]]. * [[Муус устар 12]] — Ракетнай-космическай салаа үлэһиттэрин күнэ * [[Муус устар 18]] — [[Устуоруйа уонна култуура мэҥэлэрин күнэ]] * [[Муус устар 26]] — Радиациялаах саахалларга өлбүт дьону ахтан ааһар күн * [[Ыам ыйын 8]] — Өйдөбүнньүк уонна эйэлэһии күнэ ({{lang-uk|День пам'яті та примирення}})<ref>{{Cite web|url =http://www.president.gov.ua/documents/19104.html|title =Указ президента Украины Петра Порошенко|author =|work =|date =|publisher =|deadlink =yes|archiveurl =https://web.archive.org/web/20150510025334/http://www.president.gov.ua/documents/19104.html|archivedate =2015-05-10}}</ref> * [[Ыам ыйын 19]] — Бэлиитикэ репрессиятын сиэртибэлэрин ахтар күн * [[Ыам ыйын 20]] — Баан үлэһиттэрин күнэ * [[Ыам ыйын 25]] — [[Киев күнэ]] * [[Бэс ыйын 6]] — Суруналыыс күнэ * [[Бэс ыйын 12]] — Фонда ырыынагын үлэһитин күнэ * [[Бэс ыйын 22]] — [[Кутурҕан күнэ]], 1941 сыллаахха [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ]] саҕаламмыт * [[Бэс ыйын 23]] — Судаарыстыбаннай сулууспа күнэ * [[Бэс ыйын 28]] — Конституция (Төрүт сокуон)күнэ * [[От ыйын 1]] — Архитектура күнэ * [[От ыйын 2]] — [[Украинаҕа Нолуок сулууспатын үлэһитин күнэ|Нолуок сулууспатын үлэһитин күнэ]]. * [[От ыйын 28]] — Русь сүрэхтэммит күнэ<ref name="Ukr">[http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=668%2F2008 Текст президентского указа № 668/2008 «Про День крещения Киевской Руси»{{ref-uk}}]</ref> * [[Атырдьах ыйын 2]] — Десантниктар күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 23]] — [[Украина былааҕын күнэ|Былаах күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 24]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (ССРС-тан, [[1991]]) * [[Атырдьах ыйын 29]]: ** Украина көмүскээччилэрин ахтан ааһар күн ** Шахтер күнэ * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 2]] — Нотариат күнэ * [[Балаҕан ыйын 7]] — Байыаннай разведка күнэ * [[Балаҕан ыйын 9]] — Бронетанковай сэриилэр күннэрэ * [[Балаҕан ыйын 10]] — Физкультура уонна успуорт күнэ * [[Балаҕан ыйын 17]] — Украина өрүһүйээччитин (спасатель) күнэ * [[Балаҕан ыйын 22]] — Партизан килбиэнин күнэ. * [[Балаҕан ыйын 30]]  ** Бүтүн Украинатааҕы бибилэтиэкэ күнэ ** Оҕону ииттии күнэ * [[Алтынньы 8]] — Украина юриһин күнэ * [[Алтынньы 10]] — Украина стандартизация и метрология үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 14]] ** Украина көмүскээччитин күнэ ** Украина [[хаһаак]]тарын күнэ * [[Алтынньы 27]] — Украина суругун-бичигин уонна тылын күнэ. Нестор Летописец төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. Бастаан сэтинньи 9 күнүгэр бэлиэтэнэр этэ. * [[Алтынньы 28]] — Украина фашист халабырдьыттартан босхолонуутун күнэ * [[Сэтинньи 3]] ** Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ ** Инженернэй сэриилэр күннэрэ * [[Сэтинньи 4]] — Тимир суол үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 9]] — Украина суругун-бичигин уонна тылын күнэ * [[Сэтинньи 16]] — Араадьыйа, тэлэбиидэнньэ уонна сибээс үлэһиттэрин күнэ * [[Сэтинньи 18]] — Украина Сэбилэниилээх күүстэрин сержанын күнэ. * [[Сэтинньи 19]] ** [[Өстүөкүлэ]] оҥорооччу күнэ ** Гидрометеорология сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Сэтинньи 20]] — Тыа хаһаайыстыбатын үлэһитин күнэ * [[Сэтинньи 21]] — [[Дьоһун уонна көҥүл күнэ]] <!-- * {{Флагификация|Украина}} — Штурмалыыр десант сэриилэрин күнэ--> * [[Сэтинньи 30]] — Украина сэбилэниилээх күүстэрин Радиотехническай сэриилэрин күнэ * [[Ахсынньы 1]] — Прокуратура үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 5]] — Статистика үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 6]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Ахсынньы 7]] — Олохтоох салайыныы күнэ * [[Ахсынньы 12]] — Хонуутааҕы сэриилэр күннэрэ * [[Ахсынньы 14]] — [[Чернобыль саахала|Чернобыль саахалын]] ликвидациятын кыттыылаахтарын чиэстиир күн * [[Ахсынньы 15]] — Суут үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 17]] — Украина судаарыстыбаннай (буруйдааһыны) толорторуу сулууспатын үлэһитин күнэ * [[Ахсынньы 19]] — Адвокатура күнэ * [[Ахсынньы 22]] ** Энергетик күнэ ** Дипломатическэй сулууспа үлэһитин күнэ * [[Ахсынньы 24]] — [[Украина архыыбын тэрилтэлэрин күнэ|Украинаҕа архыып тэрилтэлэрин күнэ]] == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Украина бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] ituicondlznls7n4yoebor7cexicagy 0 56373 428337 428247 2026-05-10T06:51:41Z Ojkhol 24881 428337 wikitext text/x-wiki [[Грузия]] бэлиэ күннэрэ * [[Тохсунньу 14]] — Былаах күнэ. 2004 сыллаахха 500-чэ сыл туттуллубакка сылдьыбыт биэс кириэстээх былыргы былаах Грузия былааҕа буолбут * [[Тохсунньу 27]] — Грузия сырдатааччыта сибэтиэй Нино кэриэстэбилин күнэ (Нинооба) * [[Олунньу 25]] — Сэбиэскэй оккупация күнэ * [[Кулун тутар 3]] — [[Ийэ күнэ]] * [[Кулун тутар 21]] — Пограничник күнэ * [[Муус устар 9]] — Дойду сомоҕолоһуутун күнэ * [[Муус устар 14]] — Төрөөбүт тыл күнэ * [[Муус устар 15]] — Таптал күнэ * [[Муус устар 30]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Ыам ыйын 6]] — Георгий Победоносец күнэ, Полиция күнэ * [[Ыам ыйын 14]] — Тамароба ([[Тамара (Грузия ыраахтааҕыта)|Тамара ыраахтааҕыны]] ахтар күн)<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/1389 Тамароба в Грузии — 14 мая.]</ref> * [[Ыам ыйын 23]] — [[Симон Кананит]] Апостол күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2517/ День святого Апостола Симона Кананита в Грузии — 23 мая.]</ref> * [[Ыам ыйын 26]] — [[Грузия тутулуга суох буолуутун күнэ|Тутулуга суох буолуу күнэ]]. 1918 сыллаахха бастакы өрөспүүбүлүкэ төрүттэммит күнүгэр бэлиэтэнэр * [[Бэс ыйын 1]] — Нинооба * [[От ыйын 16]] — Гергетоба ([[Таҥараҕа таптал күнэ]]). Гергети сэлиэнньэҕэ баар былыргы сыаркапка ордук далааһыннаахтык бэлиэтииллэр * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Дидгороба]] (Дидгор күнэ). 1121 сыллаахха бу күн Давид IV Тутааччы баһылыктаах [[грузиннар]] уонна кинилэр союзниктара кыпчаактар Тбилиситтэн чугас Дидгори хайа анныгар мусульмааннар сэриилэрин кыайбыттар. Бу кэмтэн Грузия Көмүс үйэтэ саҕаламмыта. * [[Алтынньы 14]] — Мцхетоба (Мцхети куоракка баар Светисховели таҥара дьиэтигэр итэҕэлгэ сыһыаннаах сиэр-туом ыытыллар, дойдуга өрөбүл күн) * [[Сэтинньи 23]] — Гиоргоба (Сибэтиэй Георгий күнэ) == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Грузия]] tnnny6evgvc4qvkq22d6vtdnmff53op 0 56391 428331 428286 2026-05-10T06:34:24Z Ojkhol 24881 428331 wikitext text/x-wiki [[Латвия]] бэлиэ күннэрэ. * [[Тохсунньу 20]] — Баррикадалары көмүскээччилэр кэриэстэбиллэрин күнэ (1991) * [[Тохсунньу 26]] — Латвия Өрөспүүбүлүкэтэ дойдулар ардыларыгар билиниллиитин күнэ (1921 сыллаахха [[Антанта]] дойдулара Латвия тутулуга суоҕун билиммиттэр.) * [[Кулун тутар 16]] — [[Латыш легионердарын ахтар күн|Легионердары ахтан ааһар күн]] * [[Ыам ыйын 1]] — [[Конституция]] күнэ * [[Ыам ыйын 4]] — Тутулуга суох буолуу сөргүтүллүбүт күнэ * [[Ыам ыйын 17]] — Баһаарынай уонна быыһааччы күнэ * [[Бэс ыйын 14]] — Хомуньуустар репрессияларыгар толук буолбут дьону ахтар күн<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2231/ День памяти жертв коммунистического террора в Латвии и Эстонии — 14 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref> * [[Бэс ыйын 23]] — [[Лиго күнэ]] * [[Бэс ыйын 24]] — Ян күнэ * [[Атырдьах ыйын 11]] — [[Латвия көҥүлүн иһин охсуспуттары ахтар күн]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2199/ День памяти бойцов за свободу Латвии — 11 августа. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref> * [[Атырдьах ыйын 14]] — [[Рига]] куорат күнэ (Riga's Svetki)<ref>[https://www.rigassvetki.lv/2020/ru Событие - Rīgas svētki 2020 oficiālā mājas lapa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200928034034/https://www.rigassvetki.lv/2020/ru |date=2020-09-28 }}</ref> * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 22]] — Балттар сомоҕолоһууларын күнэ. * [[Сэтинньи 11]] — [[Лачплесис күнэ]]. Лачплесис диэн латыш эпоһын дьоруойа, ийэ дойдуну көмүскээһин сиимбэлэ * [[Сэтинньи 18]] — Тутулуга суох буолуу күнэ. Арассыыйа импиэрийэтиттэн 1918 сыллаахха * [[Ахсынньы 21]] — [[Күн туруута|Күн туруутун]] кэмигэр [[Зиемассветки]] күнэ (былыргы Латвия) == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Латвия]] 4ccr6m2wphm0804k7dfer1fm7me3mgb 0 56392 428301 427770 2026-05-10T03:20:21Z Ojkhol 24881 428301 wikitext text/x-wiki [[Польша]] бэлиэ күннэрэ. * [[Тохсунньу 21]] — Эбэ күнэ (Dzień Babci). 1964 сыллаахха Kobieta i Życie сурунаал бэлиэтииргэ көөҕүлээбит күнэ. «Эһэ күнэ» (Dzień Dziadka) биир күн хойутаан, тохсунньу 22 бэлиэтэнэр. * [[Кулун тутар 1]] — "Кырыыстаах саллааттары" ахтар күн * [[Кулун тутар 4]] — Сибэтиэй Казимир күнэ * [[Кулун тутар 10]] — Эр дьон күнэ * [[Кулун тутар 19]] — Кашуб омук сомоҕолоһутун күнэ (кашуб тыла: Дзен Едноте Кашебув). Бу күн 1238 сыллаахха кашубтар аан бастаан докумуоҥҥа ахтыллыбыттар * [[Кулун тутар 21]] — Борогуулсук күнэ. Бу күн оскуола үөрэнээччилэрэ саас кэлбитин бэлиэтээн үөрэнэ барыа суохтарын сөп үһү * [[Кулун тутар 23]] ({{Флагификация|Венгрия}} эмиэ бэлиэтиир) — Венгрия уонна Польша доҕордоһууларын күнэ * [[Муус устар 18]] — Комаҕа сытар ыарыһахтар күннэрэ * [[Ыам ыйын 2]] — Былаах күнэ. * [[Ыам ыйын 3]] — Конституция күнэ. Бу дойду [[Дьобуруопа|Европа]]ҕа бастакынан конституция ылыммыт. * [[Ыам ыйын 26]] — Ийэ күнэ. * [[Бэс ыйын 28]] — [[1956 сыллааҕы Познань бастаанньата|1956 сыллааҕы Познань бастаанньатын]] күнэ * [[От ыйын 24]] — Полиция күнэ * [[От ыйын 31]] — Казначейство күнэ * [[Атырдьах ыйын 1]] — [[Варшава өрө туруутун сиэртибэлэрин ахтан ааһар күн]] * [[Атырдьах ыйын 15]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 29]] — Муниципалитет полициятын күнэ * [[Атырдьах ыйын 31]] — Сомоҕолоһуу уонна Көҥүл күнэ * [[Балаҕан ыйын 21]] — Таможня сулууспатын күнэ * [[Балаҕан ыйын 27]] — [[Польша кистэлэҥ судаарыстыбатын күнэ]]. Иккис аан дойду сэриитин кэмигэр оккупацияламмыт Польшаҕа утарылаһыы хамсааһынын ахталлар * [[Балаҕан ыйын 30]] — Уол оҕо күнэ (Dzień Chłopaka). Кыргыттар уолаттарга бэлэх оҥороллор * [[Алтынньы 13]] — Биэксэл күнэ (Dzień Ratownictwa Medycznej), 2006 сыллаахтан судаарыстыба сокуонунан бэлиэтэнэр * [[Алтынньы 14]] — Үөрэх күнэ (урут Учуутал күнэ) * [[Алтынньы 16]] — [[Иоанн Павел II]] күнэ * [[Сэтинньи 11]] — [[Польша тутулуга суох буолуутун күнэ]]. 1918 сыллаахха 123 сыл буолан баран Польша туспа судаарыстыба буолбута * [[Ахсынньы 13]] — Байыаннай балаһыанньа сиэртибэлэрин ахтар күн ({{lang-pl|Dzień Pamięci Ofiar Stanu Wojennego}}). 1981 сыллаахха былааһын тута сатаан Войцех Ярузельскай байыаннай балаһыанньаны биллэрбитэ, онто 1983 сыллаахха диэри уһаабыта. Тыһыынчанан киһи хаайыыга быраҕыллыбыта, 91 киһи өлбүтэ. Бу күн Польша Түмэнин (Сейм) уурааҕынан бэлиэтэнэр, өрөбүл буолбатах * [[Ахсынньы 24]] — Вигилия. Христианствоаҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта ситимнээх. * [[Ахсынньы 26]]  ** Сибэтиэй Стефан күнэ ** Ороһооспо иккис күнэ [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Польша]] gtsa9vhi88ee8okfswdjbz8urlwojui 428302 428301 2026-05-10T03:22:08Z Ojkhol 24881 428302 wikitext text/x-wiki [[Польша]] бэлиэ күннэрэ. * [[Тохсунньу 21]] — Эбэ күнэ (Dzień Babci). 1964 сыллаахха Kobieta i Życie сурунаал бэлиэтииргэ көөҕүлээбит күнэ. «Эһэ күнэ» (Dzień Dziadka) биир күн хойутаан, тохсунньу 22 бэлиэтэнэр. * [[Тохсунньу 22]] — Эһэ күнэ (Dzień Dziadka). Эһэ күнэ диэн ааттаах эрээри, эһэлэри, эбэлэри барыларын эҕэрдэлииллэр. Бу күн поляктар оҕолоругар эһэлэрин-эбэлэрин, кинилэр туох өҥөлөөхтөрүн туһунан кэпсииллэр. * [[Кулун тутар 1]] — "Кырыыстаах саллааттары" ахтар күн * [[Кулун тутар 4]] — Сибэтиэй Казимир күнэ * [[Кулун тутар 10]] — Эр дьон күнэ * [[Кулун тутар 19]] — Кашуб омук сомоҕолоһутун күнэ (кашуб тыла: Дзен Едноте Кашебув). Бу күн 1238 сыллаахха кашубтар аан бастаан докумуоҥҥа ахтыллыбыттар * [[Кулун тутар 21]] — Борогуулсук күнэ. Бу күн оскуола үөрэнээччилэрэ саас кэлбитин бэлиэтээн үөрэнэ барыа суохтарын сөп үһү * [[Кулун тутар 23]] ({{Флагификация|Венгрия}} эмиэ бэлиэтиир) — Венгрия уонна Польша доҕордоһууларын күнэ * [[Муус устар 18]] — Комаҕа сытар ыарыһахтар күннэрэ * [[Ыам ыйын 2]] — Былаах күнэ. * [[Ыам ыйын 3]] — Конституция күнэ. Бу дойду [[Дьобуруопа|Европа]]ҕа бастакынан конституция ылыммыт. * [[Ыам ыйын 26]] — Ийэ күнэ. * [[Бэс ыйын 28]] — [[1956 сыллааҕы Познань бастаанньата|1956 сыллааҕы Познань бастаанньатын]] күнэ * [[От ыйын 24]] — Полиция күнэ * [[От ыйын 31]] — Казначейство күнэ * [[Атырдьах ыйын 1]] — [[Варшава өрө туруутун сиэртибэлэрин ахтан ааһар күн]] * [[Атырдьах ыйын 15]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 29]] — Муниципалитет полициятын күнэ * [[Атырдьах ыйын 31]] — Сомоҕолоһуу уонна Көҥүл күнэ * [[Балаҕан ыйын 21]] — Таможня сулууспатын күнэ * [[Балаҕан ыйын 27]] — [[Польша кистэлэҥ судаарыстыбатын күнэ]]. Иккис аан дойду сэриитин кэмигэр оккупацияламмыт Польшаҕа утарылаһыы хамсааһынын ахталлар * [[Балаҕан ыйын 30]] — Уол оҕо күнэ (Dzień Chłopaka). Кыргыттар уолаттарга бэлэх оҥороллор * [[Алтынньы 13]] — Биэксэл күнэ (Dzień Ratownictwa Medycznej), 2006 сыллаахтан судаарыстыба сокуонунан бэлиэтэнэр * [[Алтынньы 14]] — Үөрэх күнэ (урут Учуутал күнэ) * [[Алтынньы 16]] — [[Иоанн Павел II]] күнэ * [[Сэтинньи 11]] — [[Польша тутулуга суох буолуутун күнэ]]. 1918 сыллаахха 123 сыл буолан баран Польша туспа судаарыстыба буолбута * [[Ахсынньы 13]] — Байыаннай балаһыанньа сиэртибэлэрин ахтар күн ({{lang-pl|Dzień Pamięci Ofiar Stanu Wojennego}}). 1981 сыллаахха былааһын тута сатаан Войцех Ярузельскай байыаннай балаһыанньаны биллэрбитэ, онто 1983 сыллаахха диэри уһаабыта. Тыһыынчанан киһи хаайыыга быраҕыллыбыта, 91 киһи өлбүтэ. Бу күн Польша Түмэнин (Сейм) уурааҕынан бэлиэтэнэр, өрөбүл буолбатах * [[Ахсынньы 24]] — Вигилия. Христианствоаҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта ситимнээх. * [[Ахсынньы 26]]  ** Сибэтиэй Стефан күнэ ** Ороһооспо иккис күнэ [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Польша]] fwe3dfvnk5a8xgptft9jccpnn9jlmn3 0 56404 428332 428270 2026-05-10T06:35:03Z Ojkhol 24881 428332 wikitext text/x-wiki [[Беларусь]] бэлиэ күннэрэ * [[Тохсунньу 5]] — Социальнай көмүскэл үлэһиттэрин күнэ * [[Тохсунньу 19]] — Быыһыыр сулууспа үлэһитин күнэ * [[Тохсунньу 26]] — Беларусь билимин күнэ * [[Олунньу 15]] ({{Флагификация|Россия}} эмиэ бэлиэтиир) — Интернационалист буойуттар кэриэстэбиллэрин күнэ * [[Олунньу 21]] — Сири оҥоруу уонна картография-геодезия сулууспатын үлэһитин күнэ * [[Олунньу 23]] — Аҕа дойду көмүскээччитин уонна сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Кулун тутар 4]] — Милиисийэ күнэ * [[Кулун тутар 15]] — [[Конституция Белоруссия Конституцията|Конституция]] күнэ * [[Кулун тутар 18]] — Өрөспүүбүлүкэ ис сэриилэрин күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/1284/ День внутренних войск Беларуси — 18 марта. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref> * [[Кулун тутар 25]] — Көҥүл күнэ * [[Муус устар 2]] (Арассыыйаҕа эмиэ бэлиэтэнэр) — [[Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ|Арассыыйа уонна Белорусия норуоттара бииргэ буолууларын күнэ]]. Бу күн 1996 сыллаахха Белоруссия уонна Арассыыйа туһунан сөбүлэҥҥэ илии баттаммыт. * [[Муус устар 8]] ({{Флагификация|Россия}} эмиэ бэлиэтиир) — [[Байыаннай комиссариаттар күннэрэ]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/794/7 День сотрудников военных комиссариатов — 8 апреля]</ref>. * [[Муус устар 12]] ({{Флагификация|Россия}} эмиэ бэлиэтиир) — Космонавтика күнэ * [[Ыам ыйын 5]] — Бэчээт күнэ (урукку аата ''Сэбиэскэй бэчээт күнэ'') * [[Ыам ыйын 7]] — Арассыыйаҕа, Арменияҕа, Белорусияҕа Араадьыйа күнэ. * [[Ыам ыйын 28]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Бэс ыйын 5]] — [[Евфросиния Полоцкая|Евфросиния Полоцкаяны]] ахтан ааһар күн * [[Бэс ыйын 22]] — [[Кутурҕан күнэ]], 1941 сыллаахха [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ]] саҕаламмыт * [[Бэс ыйын 26]] — Прокуратура үлэһиттэрин күнэ<ref>[https://mag.relax.by/prazdnik/professional/10345871-deny-rabotnika-prokuratury-v-belarusi/ День работника прокуратуры в Беларуси 2016. 26 июня — День прокуратуры<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. * [[От ыйын 3]] — Тутулуга суох буолуу күнэ. 1996 с. дойдуга буолбут референдум быһаарыытынан бу күнү 1944 сыллаахха [[Минскай|Минскэй]] куорат ньиэмэс оккупааннарыттан босхоломмут күнүгэр бэлиэтиир буолбуттара (бу иннинэ бу күнү ''Минскэй күнэ'' диэн аатынан бэлиэтииллэрэ) * [[От ыйын 21]] — Зажинки (Казаан иконата 1579 сыллаахха көстүбүт күнүн илиҥҥи славяннар бэлиэтиир буолбуттар)<ref>[https://www.sb.by/articles/starinnyy-obryad-zazhinki-proveli-v-ozertse.html Старинный обряд «Зажинки» провели в Озерце]</ref> * [[От ыйын 25]] — Баһаарынай сулууспа күнэ * [[Атырдьах ыйын 2]] — Десантниктар күннэрэ * [[Атырдьах ыйын 23]] — Статистика үлэһиттэрин күнэ. * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 15]] — Бибилэтиэкэлэр күннэрэ * [[Балаҕан ыйын 17]] — Норуот сомоҕолоһуутун күнэ<ref>{{cite web|url = https://www.belta.by/president/view/v-belarusi-uchredili-den-narodnogo-edinstva-444876-2021/ |title = В Беларуси учредили День народного единства |lang = ru |publisher = [[БелТА]] |date = 2021-06-07 |accessdate = 2021-06-07 }}</ref> * [[Балаҕан ыйын 20]] — Таможенник күнэ<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazaby/org459/sbor7/text6442.htm Указ Президента Республики Беларусь от 20 сентября 1996 г. № 372 «Об установлении праздника — Дня таможенника»]</ref> * [[Алтынньы 6]] — Архивист күнэ * [[Алтынньы 14]] — Ийэ күнэ * [[Алтынньы 15]] — Фармацевтика уонна микробиология бырамыысыланнаһын үлэһиттэрин күнэ. * [[Алтынньы 25]] — Миэлиҥсэһиттэр бырааһынньыктара * [[Сэтинньи 2]] — Дзяды. Өлбүттэри кэриэстиир күн ([[Католик Таҥара дьиэтэ|Рим католик сыаркаба]], англиканство) * [[Сэтинньи 5]] — Байыаннай чуҥнааччы (разведчик) күнэ * [[Сэтинньи 7]] — [[Өктөөп өрөбөлүүссүйэтэ|Өктөөп өрөбөлүүссүйэтин]] күнэ * [[Сэтинньи 19]] — Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ * [[Ахсынньы 17]] — Беларусь киинэтин күнэ * [[Ахсынньы 20]] — Судаарыстыбаннай уонна национальнай куттала суох буолуу үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 22]] — Энергетик күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Беларусь]] 203neju1g1mgj8zve82xaqcoq21cixe 0 56405 428305 427824 2026-05-10T03:25:01Z Ojkhol 24881 428305 wikitext text/x-wiki [[Соҕуруу Кэриэйэ]] (Кэриэйэ Өрөспүүбүлүкэтин) бэлиэ күннэрэ. * [[Тохсунньу 23]] — ({{Флагификация|Тайвань}} (Тайвань) эмиэ бэлиэтиир), Көҥүл аан дойдутааҕы күнэ * [[Кулун тутар 1]] — Самилджоль. 1910-1945 сс. Япония баһылыырын утары хамсааһын сиэртибэлэрин ахтар күн. 1919 сыллаахха Сеулга бу күн улахан хаан тохтуулаах дьалхаан буолбута * [[Кулун тутар 10]] — Үлэ күнэ * [[Кулун тутар 31]] — Хансик. Бу күн уот иччитэ алы буоллун диэн итии аһылыгы сиэбэттэр * [[Муус устар 5]] — [[Мас олордор күн]] * [[Муус устар 14]] — Хара күн. Икки ый ынаараа өттүгэр Валентин күнүгэр уонна биир ый ынараа өттүгэр Японияҕа бэлиэтэнэр Үрүҥ күҥҥэ бэлэх туппатах аҥардас дьон бэлиэтиир күннэрэ. * [[Ыам ыйын 5]] — Оҕо күнэ. [[Япония]]ҕа эмиэ бу күн бэлиэтэнэр. * [[Ыам ыйын 8]] — Төрөппүт күнэ * [[Ыам ыйын 15]] — Учуутал күнэ * [[Бэс ыйын 6]] — 1950—1953 сс. Кэриэй сэриитигэр өлбүттэр күннэрэ * [[Бэс ыйын 25]] — Кэриэй сэриитэ саҕаламмыт күнэ * [[От ыйын 17]] — Конституция күнэ * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Босхолонуу күнэ (Кэриэйэ)|Босхолонуу күнэ]] * [[Алтынньы 1]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Алтынньы 3]] — Ил тэриллиитин күнэ * [[Алтынньы 9]] — [[Хангыль]] ([[кэриэй тыла|кэриэй]] алпабыытын) күнэ * [[Сэтинньи 11]] — Пеперо күнэ ((빼빼로), тапталга аналлаах күн. Таптаһааччылар пеперо диэн ааттанар сакалаат бэлэхтэһэллэр * [[Ахсынньы 21]] эбэтэр [[ахсынньы 22]] — [[Күн туруута|Күн туруутун]] кэмигэр илиҥҥи дойдуларга тэриллэр [[Дунчжи]] бэстибээл. Инь уонна Янь бөлүһүөпүйэтигэр хараҥа уонна сырдык алтыһыылырагыр суолталаах күн быһыытынан бэлиэтэнэр. Үксүн дьон аймахтарын кытта бэлиэтииллэр [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] 3mrhwsf0xp6l3mb5rkj195lqdg2sfc1 0 56413 428327 427832 2026-05-10T05:42:11Z Ojkhol 24881 /* Шотландия бэлиэ күннэрэ */ 428327 wikitext text/x-wiki {{атын суолталара|Шотландия (суолталара)}} {{Административная единица | Статус = [[Автономия|автономная]] [[Страны Великобритании|страна]] | Включает = [[Округа Шотландии|32 округа]] | Крупные города = [[Глазго]], [[Эдинбург]], [[Абердин]], [[Данди]] | Образование = [[Акт об унии (1707)|1 мая 1707 года]] | Глава = [[Карл III (король Великобритании)|Карл III]], [[король Великобритании]] | Название главы = ''Король Шотландии''<!--один из титулов при Британского монарха --> | Глава2 = [[Суинни, Джон|Джон Суинни]] | Название главы2 = [[Первый министр Шотландии|Первый министр]] | Глава3 = [[Алисон Джонстоун]] | Название главы3 = Председатель [[Парламент Шотландии|парламента]] | Языки = [[Английский язык|английский]], [[Шотландский язык (кельтский)|кельтский шотландский]], [[Шотландский язык (германский)|скотс]] | Население = {{увеличение}} 5 648 980 | Год переписи = 2018 | Оценка населения = | Часовой пояс = [[UTC±0:00]] ([[Летнее время|летом]] UTC+1:00) | До = Шотландское королевство }} '''Шотла́ндия''' ({{lang2|en|sco|Scotland}} «[[Скоттар]] сирдэрэ», [[Шотланд тыла (кельт тыла)|шотлаан тылынан]] — ''Alba'') — [[Улуу Британия (арыы)|Улуу Ббритания]] арыытын хотугу өттө, сиринэн [[Англия]]лыын быысаһар. [[Улуу Британия]] [[Автономия|аптаныамыйалаах]] сорҕото<ref>bse.sci-lib.com/article124364.html Большая советская энциклопедия</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/geography/beginner-s-guide/administrative/the-countries-of-the-uk/index.html|title=WebCite query result|publisher=www.webcitation.org|lang=en|access-date=2018-04-03|archive-date=2016-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20160101130117/http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/geography/beginner-s-guide/administrative/the-countries-of-the-uk/index.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.iso.org/iso/newsletter_i-9.pdf|title=WebCite query result|publisher=www.webcitation.org|lang=en|access-date=2018-04-03|archive-date=2016-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160509154926/http://www.iso.org/iso/newsletter_i-9.pdf|url-status=dead}}</ref>. Атын өттүлэриттэн [[Атлантика далайа|Атлантика далайын]] байҕаллара сыталлар: [[Хотугу байҕал]] илин өттүттэн, Хотугу силбэһии уонна [[Ирландия байҕала]] арҕаа уонна соҕуруулуу-арҕаа. Сүрүн арыыттан ураты Шотландиҕа эбии 790 кыра арыы киирэр, үгүстэригэр дьон олорбот. == Шотландия бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 25]] — Бернс түүнэ. Шотландия национальнай бэйиэтэ Роберт Бернс төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. Киэһэ дьон мустан волынка тыаһаталлар, хаггис диэн Бернс биир хоһоонугар туойбут бүлүүдэтин сииллэр, Шотландия вискитин амсайаллар уонна бэйиэт хоһооннорун дорҕоонноохтук ааҕаллар, ырыаларын ыллыыллар. * [[Олунньу 1]] — ({{Флагификация|Ирландия}}, {{Флагификация|Мэн}} эмиэ бэлиэтииллэр) — [[Имболк]]. Кельт төрүттээх [[гээл тыла|гээл тыллаах]] дьон сааскы ыам саҕаланыытын, сааскы ыһыы чугаһаабытын бэлиэтиир күннэрэ * [[Ыам ыйын 7]] — Саас күнэ * [[Бэс ыйын 24]] — Тутулуга суох буолуу күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/765/ День независимости Шотландии — 24 июня.]</ref> * [[Сэтинньи 30]] — Сибэтиэй Андрей күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Хогманай бастакы күнэ эбэтэр «Эргэ сыл түүнэ» == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Улуу Британия}} itkjtco5cjajvxqei4nb4rl68m0rmoo 0 56448 428343 428284 2026-05-10T07:06:31Z Ojkhol 24881 428343 wikitext text/x-wiki [[Азербайдьан|Азербайджан]] бэлиэ күннэрэ * [[Тохсунньу 20]] — Хара тохсунньу (1990 сыллаахха сэбиэскэй аармыйа [[Баку]]га киирэн өлөрбүт дьонун кэриэстииллэр) * [[Тохсунньу 30]] — Таможня үлэһиттэрин күнэ * [[Олунньу 2]] — [[Ыччат күнэ]] * [[Олунньу 11]] — Нолуок сулууспатын үлэһиттэрин күнэ * [[Олунньу 26]] — [[Ходжалы сиэртибэлэрин күнэ]]. * [[Кулун тутар 5]] — Физкультура уонна спорт күнэ * [[Кулун тутар 10]] — [[Азербайджан тыйаатыра|Дойду тыйаатырын күнэ]]<ref>{{Cite web |url=http://ru.apa.az/news/242506# |title=В Азербайджане учреждён День национального театра |accessdate=2014-03-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140310195427/http://ru.apa.az/news/242506# |archivedate=2014-03-10 |deadlink=yes }}</ref> * [[Кулун тутар 22]] ({{флагификация|Казахстан}}, {{флагификация|Албания}}, {{флагификация|Пакистан}}, {{флагификация|Туркменистан}}, {{флагификация|Иран}}, {{флагификация|Россия}} ([[Дагестан]], [[Башкорстостан]], [[Татарстан]] уо.д.а. эмиэ бэлиэтииллэр) — [[Наурыз]] * [[Кулун тутар 23]] — Тулалыыр эйгэ уонна айылҕа ресурсаларын министиэристибэтин күнэ * [[Кулун тутар 28]] — Азербайджан куттала суох буолуутун уорганнаырн күнэ * [[Кулун тутар 31]] — [[Азербайджан омук геноцидын күнэ]] * [[Муус устар 10]] — Тутааччы күнэ * [[Ыам ыйын 10]] — Сибэкки күнэ * [[Ыам ыйын 23]] — Экология уонна айылҕа хаһаастарын министиэристибэтин үлэһиттэрин күнэ <ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/2197/ День работников Министерства экологии и природных ресурсов Азербайджана - 23 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2020]</ref>; * [[Ыам ыйын 28]] — [[Өрөспүүбүлүкэ күнэ (Азербайджан)|Өрөспүүбүлүкэ күнэ]] (1918) * [[Бэс ыйын 2]] — Азербайджан гражданскай абыйаассыйатын күнэ * [[Бэс ыйын 5]] — Мелиоратор күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2176/ Календарь праздников]</ref>. * [[Бэс ыйын 18]] — Киһи быраабын күнэ * [[Бэс ыйын 20]] — Гаас үлэһиттэрин күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2198/ День работников газового хозяйства Азербайджана — 20 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref> * [[Бэс ыйын 24]] — Массыына оҥорор бырамыысыланнас күнэ * [[Бэс ыйын 26]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[От ыйын 2]] — Полиция үлэһиттэрин күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2213/ Азербайджан Полициятын үлэһиттэрин күнэ — 2 июля.</ref>. * [[От ыйын 9]] — [[Дипломатия үлэһиттэрин күнэ (Азербайджан)|Дипломатия үлэһиттэрин күнэ]] * [[От ыйын 22]] — [[Азербайджан дойдутун прессатын күнэ|Дойду прессатын күнэ]] * [[Атырдьах ыйын 1]] — [[Азербайджан тыла|Азербайджан алпаабытын уонна тылын күнэ]]<ref>[http://1news.az/society/20090801093608648.html День азербайджанского алфавита и языка.]</ref> * [[Атырдьах ыйын 2]] — [[Азербайджан]] национальнай киинэтин күнэ * [[Атырдьах ыйын 18]] — [[Пограничник күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 15]] — Билии күнэ * [[Балаҕан ыйын 18]] — Национальнай дьүрүл күнэ * [[Балаҕан ыйын 20]] — [[Ниэп]] хостооччуларын күнэ * [[Балаҕан ыйын 27]] — [[Өлбүт сэрииһиттэри ахтыы күнэ (Азербайджан)|Өлбүт сэрииһиттэри ахтыы күнэ]]<ref>{{cite web|author=Б.Рустамбеков|url=http://interfax.az/view/821168|title=27 сентября в Азербайджане будет отмечаться «День памяти» погибших в карабахской войне|lang=ru|website=Интерфакс-Азербайджан|date=2020-12-02|access-date=2020-12-17|archive-date=2021-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225125036/http://interfax.az/view/821168|deadlink=no}}</ref>. * [[Алтынньы 1]] — Прокуратура үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 13]] — Азербайджан [[тимир суол]]ун үлэһиттэрин күнэ * [[Алтынньы 18]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (Сэбиэскэй Сойуустан, 1991) * [[Сэтинньи 9]] — Былаах күнэ * [[Сэтинньи 12]] — [[Азербайджан Өрөспүүбүлүкэтин Төрүт сокуонун күнэ|Төрүт сокуон күнэ]] * [[Сэтинньи 17]] — Национальнай саҥалыы сайдыы күнэ * [[Сэтинньи 22]] — Юстиция күнэ * [[Ахсынньы 6]] — Сибээс уонна информационнай технология министиэристибэтин үлэһиттэрин күнэ * [[Ахсынньы 28]] — Албакаат күнэ * [[Ахсынньы 31]] — Аан дойду [[азербайдьаннар]]ын биир санааланыыларын (солидарность) күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Азербайджан бэлиэ күннэрэ]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] 1y5onfi6si37hh8gby1y3uoek2qh1y1 0 56484 428338 428234 2026-05-10T06:52:07Z Ojkhol 24881 428338 wikitext text/x-wiki '''Туркменистаан бэлиэ күннэрэ''' * [[Тохсунньу 12]] — Кэриэстэбил күнэ (1881 сыллааҕы [[Гек-Тепе кыргыһыыта|Гёк-Тепе (Күөх Төбө) кыргыһыытыгар]] охтубуттарга анаан). * [[Тохсунньу 27]] — Аҕа дойдуну көмүскээччи күнэ * [[Олунньу 19]] — Былаах күнэ * [[Кулун тутар 7]] — [[Туркменистан бэлиэ күннэрэ|Көлө уонна ситим үлэһиттэрин күнэ]]<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://turkmenportal.com/blog/10190|title=В Туркменистане учрежден День работников сферы транспорта и связи {{!}} Культура|author=turkmenportal|website=Туркменистан, интернет портал о культурной, деловой и развлекательной жизни в Туркменистане|access-date=2022-03-07|archive-date=2022-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307150208/https://turkmenportal.com/blog/10190|deadlink=no}}</ref>. * [[Кулун тутар 22]] ({{флагификация|Казахстан}}, {{флагификация|Албания}}, {{флагификация|Азербайджан}}, {{флагификация|Пакистан}}, {{флагификация|Иран}}, {{флагификация|Россия}} ([[Дагестан]], [[Башкорстостан]], [[Татарстан]] уо.д.а. эмиэ бэлиэтииллэр) — [[Наурыз]] * [[Ыам ыйын 18]] — Барҕарыы, сомоҕолоһуу уонна [[Махтумкули Фраги]] күнэ * [[Ыам ыйын 25]] — [[Ашхабад|Ашхабад күнэ]]<ref>{{Cite web |url=http://turkmenistan.gov.tm/?id=4105 |title=На заседании Президент Туркменистана также подписал Указ, учреждающий День города Ашхабада, который будет отмечаться ежегодно 25 мая. |accessdate=2013-05-25 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304170600/http://turkmenistan.gov.tm/?id=4105 |deadlink=yes }}</ref>. * [[Бэс ыйын 12]] — Билим күнэ <ref>[http://gundogar-news.com/index.php?category_id=6&news_id=8569#:~:text=12%20%D0%B8%D1%8E%D0%BD%D1%8F%20%D0%B2%20%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B5%20%D0%BE%D1%82%D0%BC%D0%B5%D1%87%D0%B0%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F,%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B8%20%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B%2C%20%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B9 В Туркменистане отмечают День науки | Наука и образование | Гундогар]</ref> * [[Бэс ыйын 26]] — Прокуратура үлэһиттэрин күнэ<ref>{{Cite web |url=http://turkmenistan.gov.tm/?id=14795 |title=Золотой век<!-- Заголовок добавлен ботом --> |accessdate=2020-06-26 |archive-date=2020-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629032551/http://turkmenistan.gov.tm/?id=14795 |deadlink=yes }}</ref>. * [[Бэс ыйын 27]] — Култуура уонна ускуустуба күнэ, ону таһынан [[Махтумкули Фраги]] күнэ * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Билии күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 12]] — [[Рухнама]] күнэ<ref>[http://www.turkmenistan.ru/ru/articles/37792.html Туркменистан празднует День Рухнама]</ref> * [[Балаҕан ыйын 27]] — Тутулуга суох буолуу күнэ. 1991 сыл алтынньы 27 күнүгэр Туркменистааҥҥа тутулуга суох буолуу туһунан сокуон ылыныллыбыта (ССРС өрөспүүбүлүкэлэриттэн бүтэһиктэр ахсааннарыгар), сыл ахсын ол күн бэлиэнэрэ, ол эрээри 2018 сыллаахтан биир ыйынан эрдэ бэлиэтэнэр буолбута. * [[Алтынньы 6]] — Кэриэстэбил күнэ. 1948 сыллааҕы сир хамсааһынын сиэртибэлэрин ахтар күн * [[Алтынньы 27]] — Тутулуга суох буолуу күнэ * Сэтинньи тиһэх баскыһыанньата (24-30 сэтинньи) — Урожай күнэ * [[Сэтинньи 25]] — Үүнүү бырааһынньыга * Ахсынньы бастакы бээтинсэтэ ([[Ахсынньы 1]]—[[Ахсынньы 7]]) — Ыаллаһыы күнэ (День добрососедства) * [[Ахсынньы 12]] — Нейтралитет күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] aqmn5bhzpymbhlg6l5w2ga6l2665de1 0 56507 428328 427709 2026-05-10T06:32:18Z Ojkhol 24881 428328 wikitext text/x-wiki '''Австралия бэлиэ күннэрэ''' * [[Тохсунньу 26]] — Австралия күнэ * [[Кулун тутар 18]] ({{Флагификация|Ирландия}}, {{Флагификация|Канаада}} эмиэ бэлиэтииллэр) — Шилв күнэ * [[Ыам ыйын 26]] — [[Алы гыннарыы күнэ]] ({{lang-en|National Sorry Day}}). XX үйэҕэ төрүт олохтоохтор оҕолорун төрөппүттэриттэн былдьаан өбүгэлэрин үгэһиттэн тэйитэр, "үрүҥ дьон култууратыгар" иитэр бэлиитикэ баара. [[1997]] сыллаахха Австралия Түмэнигэр бу сааттаах быһыы туһунан отчуот оҥоһуллубута * [[Ыам ыйын 27]] — Дойду иллэһиитин нэдиэлэтэ саҕаланар * [[Бэс ыйын 3]] — [[Мабо]] күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2092/ День Мабо в Австралии — 3 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref> ([[1992]]) * [[От ыйын 9]] — Конституция күнэ * [[Атырдьах ыйын 18]] — Вьетнам сэриитин бэтэрээннэрин күнэ. 1966 сыллаахха Соҕуруу Вьетнамҥа Лонг-Тан диэн сиргэ буолбут кыргыһыыга Австралия өттүттэн 18 саллаат өлбүтэ. * [[Балаҕан ыйын 3]]  — [[Австралия былааҕа|Былаах күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 7]] — Сүтэн эрэр кыыл-сүөл көрүҥнэрин күннэрэ * [[Балаҕан ыйын 17]] — Дойду гражданствотын күнэ * [[Алтынньы 22]] — [[Вомбат]] күнэ * [[Ахсынньы 26]] — [[Бэлэх күнэ]]<ref>[http://www.promoroz.ru/raznoe/traditsii17.php День подарков (Великобритания, Австралия, Новая Зеландия, Канада) — Boxing Day] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091210133145/http://promoroz.ru/raznoe/traditsii17.php |date=2009-12-10 }}</ref><ref>[http://archive.travel.ru/kiribati/entertainment/fest/ Фестивали и праздники в Кирибати / Travel.Ru / Кирибати] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110825205404/http://archive.travel.ru/kiribati/entertainment/fest/ |date=2011-08-25 }}</ref>. 26 чыыһыла баскыһыанньаҕа түбэстэҕинэ, бэнидиэнньиккэ көһөн биэрэр. * [[Ахсынньы 28]] {{флагификация|Соҕуруу Австралия}} (Австралия штаата) — Төрүттэнии күнэ. Британия провинциятын быһыытынан 1834 сыллаахха төрүттэммит == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Австралия]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] b37epjaz62qyo182e52ow1wf9mdp5o8 428329 428328 2026-05-10T06:33:08Z Ojkhol 24881 428329 wikitext text/x-wiki '''Австралия бэлиэ күннэрэ''' * [[Тохсунньу 26]] — Австралия күнэ * [[Ыам ыйын 26]] — [[Алы гыннарыы күнэ]] ({{lang-en|National Sorry Day}}). XX үйэҕэ төрүт олохтоохтор оҕолорун төрөппүттэриттэн былдьаан өбүгэлэрин үгэһиттэн тэйитэр, "үрүҥ дьон култууратыгар" иитэр бэлиитикэ баара. [[1997]] сыллаахха Австралия Түмэнигэр бу сааттаах быһыы туһунан отчуот оҥоһуллубута * [[Ыам ыйын 27]] — Дойду иллэһиитин нэдиэлэтэ саҕаланар * [[Бэс ыйын 3]] — [[Мабо]] күнэ<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2092/ День Мабо в Австралии — 3 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]</ref> ([[1992]]) * [[От ыйын 9]] — Конституция күнэ * [[Атырдьах ыйын 18]] — Вьетнам сэриитин бэтэрээннэрин күнэ. 1966 сыллаахха Соҕуруу Вьетнамҥа Лонг-Тан диэн сиргэ буолбут кыргыһыыга Австралия өттүттэн 18 саллаат өлбүтэ. * [[Балаҕан ыйын 3]]  — [[Австралия былааҕа|Былаах күнэ]] * [[Балаҕан ыйын 7]] — Сүтэн эрэр кыыл-сүөл көрүҥнэрин күннэрэ * [[Балаҕан ыйын 17]] — Дойду гражданствотын күнэ * [[Алтынньы 22]] — [[Вомбат]] күнэ * [[Ахсынньы 26]] — [[Бэлэх күнэ]]<ref>[http://www.promoroz.ru/raznoe/traditsii17.php День подарков (Великобритания, Австралия, Новая Зеландия, Канада) — Boxing Day] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091210133145/http://promoroz.ru/raznoe/traditsii17.php |date=2009-12-10 }}</ref><ref>[http://archive.travel.ru/kiribati/entertainment/fest/ Фестивали и праздники в Кирибати / Travel.Ru / Кирибати] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110825205404/http://archive.travel.ru/kiribati/entertainment/fest/ |date=2011-08-25 }}</ref>. 26 чыыһыла баскыһыанньаҕа түбэстэҕинэ, бэнидиэнньиккэ көһөн биэрэр. * [[Ахсынньы 28]] {{флагификация|Соҕуруу Австралия}} (Австралия штаата) — Төрүттэнии күнэ. Британия провинциятын быһыытынан 1834 сыллаахха төрүттэммит == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Австралия]] [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] 4jx2wfbgeja6ofte7pq82mfn8fmmggx 0 56585 428324 428258 2026-05-10T05:40:34Z Ojkhol 24881 428324 wikitext text/x-wiki * [[Тохсунньу 15]] — Мас олордуу күнэ * [[Тохсунньу 25]] ** Балыыссыйа күнэ. 1952 сыллаахха Исмаилия куоракка 50 полицейскай Британия былаастарын сорудаҕын толорботохторун иһин өлөрүллүбүттэрин уонна бааһырбыттарын кэриэстииллэр. ** Өрөбөлүүссүйэ күнэ. 2011 сыллаахха Хосни Мубарак 29 сыл тухары уларыйбакка былааска олорбутун сөбүлээбэккэ өрө туруу саҕаламмыт, түмүгэр былаас уларыйбыт * [[Кулун тутар 3]] — Спортсмен күнэ * [[Бэс ыйын 18]] — Эвакуация күнэ. Былыргы Эгиипэт [[Нил]] күнүн кытта тэҥҥэ бэлиэтэнэр * [[От ыйын 23]] — Өрөбүлүүссүйэ күнэ (1952) * [[Атырдьах ыйын 15]] — [[Нил]] өрүс халаанныыр күнэ ({{lang-en|Flooding of the Nile}}, Вафаа эль-Нил) * [[Алтынньы 6]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Алтынньы 21]] — Сэбилэниилээх байҕал флотун күнэ * [[Алтынньы 24]] — Суэц күнэ * [[Ахсынньы 23]] — Кыайыы күнэ [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] 92gji6ifm94ww5c3h56w7c3z69j3yd6 0 56670 428320 428075 2026-05-10T05:20:20Z Ojkhol 24881 428320 wikitext text/x-wiki * [[Тохсунньу 24]] — Румыния княжестволарын холбоһууларын күнэ. 1859 сыллаахха тохсунньу 24 күнүгэр Молдавия уонна Валахия холбоспуттар * [[Олунньу 19]] — Брынкуши күнэ. XX үйэ аатырбыт ускуултара [[Константин Брынкуши]] төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр * [[Олунньу 24]] — Драгобете * [[Кулун тутар 1]] ({{Флагификация|Молдавия}} эмиэ бэлиэтиир) — Марцишор, саас саҕаланыыта * [[Кулун тутар 10]] — Сэкиэй омук көҥүлүн күнэ. Бу Румынияҕа олорор венгрдыы саҥарар омуктар бэйэлэрин туспа омугунан ааҕыналлар, түүр төрүттээхтэрэ сабаҕаланар. Бу күн 1854 сыллаахха Михай Гальфи, Кароли Хорват уонна Янош Торёк диэн омук активистарын Австрия импиэрийэтэ өлөртөөбүт * [[Кулун тутар 27]] — Румыния уонна Бессарабия холбоһууларын күнэ * [[Бэс ыйын 26]] — Былаах күнэ^{([[d:Q12744056|wikidata]])} * [[От ыйын 29]] — [[Румыния өрөгөйүн ырыата|Өрөгөй ырыатын]] күнэ * [[Атырдьах ыйын 31]] — Румын тылын күнэ * [[Балаҕан ыйын 14]] — Инженер күнэ * [[Алтынньы 9]] — Холокост сиэртибэлэрин ахтар күн * [[Алтынньы 25]] — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ * [[Сэтинньи 14]] — Добруджа күнэ. 1877-1878 сыллардааҕы Нуучча-Туурак сэриитин кэнниттэн Румыния Хотугу Добруджаны (ол иһигэр [[Дунаай]] дельтатын) бэйэтигэр холбоммута. * [[Сэтинньи 28]] — Буковина күнэ. 1918 сыллаахха бу күн Буковина олохтоохторун сийиэһэ Румынияҕа холбоһор туһунан быһаарбыт * [[Ахсынньы 1]] — Румыния холбоһуутун күнэ (Дойду күнэ). 1918 сыллаахха Трансильвания Румыниялыын биир буолбуттар * [[Ахсынньы 8]] — Конституция күнэ * [[Ахсынньы 27]] — сибэтиэй Стефан күнэ (Илиҥҥи православнай сыаркап ааҕыытынан, бу дойдуга судаарыстыба бэлиэтиир) [[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]] [[Категория:Румыния]] 8ezvk8wd2g9v6ippfnksm7x874d3y6c 0 58362 428350 427567 2026-05-10T07:12:44Z Ojkhol 24881 /* Бэлиэ күннэрэ */ 428350 wikitext text/x-wiki '''Виргиния''' АХШ === Бэлиэ күннэрэ === * [[Тохсунньу 30]] — ({{Флагификация|Калифорния}}, {{Флагификация|Флорида}}, {{Флагификация|Гаваайдар}} эмиэ бэлиэтииллэр) — Фред Коремацу күнэ * [[Кулун тутар 3]] — Босхолонуу уонна көҥүл күнэ (Шарлоттсвилль) [[Категория:АХШ штааттара]] 5gx6mjozrra1zz6jgk8prrv2iaultov 0 58465 428300 2026-05-10T03:19:40Z Ojkhol 24881 "'''Квебек''' === Квебек бэлиэ күннэрэ === * [[Тохсунньу 21]] — Былаах күнэ" саҥа сирэй оҥоһулунна 428300 wikitext text/x-wiki '''Квебек''' === Квебек бэлиэ күннэрэ === * [[Тохсунньу 21]] — Былаах күнэ 55ovscicpobwn3q7e1a6hs8fkj34591 0 58466 428318 2026-05-10T04:04:28Z Ojkhol 24881 Ojkhol [[Питкэрн]] сирэй аатын маннык [[Питкэрн арыылара]] уларыппыт 428318 wikitext text/x-wiki #утаарыы [[Питкэрн арыылара]] j5yp5n0zs0rxvenkkz06sx1qhxoqpv5