Бикипиэдьийэ sahwiki https://sah.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D2%AF%D1%80%D2%AF%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D1%80%D1%8D%D0%B9 MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter Миэдьийэ Аналлаах Ырытыы Кыттааччы Кыттааччы ырытыыта Бикипиэдьийэ Бикипиэдьийэ ырытыыта Билэ Билэ ырытыыта MediaWiki MediaWiki-ни ырытыы Халыып Халыыбы ырытыы Көмө Көмөнү ырытыы Категория Категорияны ырытыы TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 3544 429676 417573 2026-07-02T06:29:32Z HyBoxwood 29240 [[w:zh:Template_talk:中华人民共和国国徽#編輯請求_2026-04-17_将svg替换为File:中華人民共和國國徽.svg]] 429676 wikitext text/x-wiki {{атын суолталара|Кытай (суолталара)}} {{Infobox Country |native_name = Кытай Норуотунай Өрөспүүблүкэтэ |conventional_long_name = 中华人民共和国<br />''Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó'' |common_name = People's Republic of China |image_flag = Flag of the People's Republic of China.svg |image_coat = 中華人民共和國國徽.svg |symbol_type = National Emblem |national_motto = |image_map = CHN orthographic.svg |national_anthem = "[[March of the Volunteers]]"<br />({{lang|zh-Hans|义勇军进行曲}}) |official_languages = [[Кытай тыла]] <small><br />([[Мандарин тыла]])</small> |capital = [[Пекин]] |largest_city = [[Шанхай]] |demonym = [[Кытайдар]] |government_type = [[Биир партия дьаhалтата]], [[социализм|социалист]] [[өрөспүүбүлүкэ]] |leader_title1 = [[Председатель]] |leader_name1 = Си Цзиньпин |leader_title2 = [[Премьер]] |leader_name2 = Ли Кецян |leader_title3 = [[Standing Committee of the National People's Congress|Chairman of the Standing Committee]] |leader_name3 = Чжан Дэцзян |leader_title4 = [[Supreme People's Court of the People's Republic of China|Chief Grand Justice]] |leader_name4 = Юй Чжэншэн |sovereignty_type = [[история|Историята]] |established_event1 = [[Three Sovereigns and Five Emperors]] |established_date1 = [[Circa|c.]] 2852 BCE |established_event2 = [[Цин династия]] |established_date2 = [[Circa|c.]] 221 BC |established_event3 = [[Дьон өрөспүүбүлүкэ]] тэриллибитэ |established_date3 = Алтынньы 1 1949 |area_footnote ={{Ref num|territory|d|}} or 9,640,821&nbsp;km²{{Ref num|territory|d|}}<br /> |area_km2 = 9598086 |area_sq_mi = 3704427 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 3rd / 4th–disputed |area_magnitude = 1 E12 |percent_water = 2.8{{Ref num|mainland|c|}} |population_estimate = 1,321,851,888{{Ref num|mainland|c|}} <!--UN WPP--> |population_estimate_year = 2007 |population_estimate_rank = 1st |population_census = 1,242,612,226 |population_census_year = 2000 |pop_den_footnote = |population_density_km2 = 140 |population_density_sq_mi = 363 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 53rd |GDP_nominal = $3.42 trillion |GDP_nominal_rank = 4th |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $2,800 |GDP_nominal_per_capita_rank = 105th <!---IMF---> |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $7.043 trillion<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html CIA World Factbook][GDP PPP Rankings]</ref> |GDP_PPP_rank = 2nd |GDP_PPP_per_capita = $5,300<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2004rank.html CIA World Factbook][GDP PPP Per capita Rankings]</ref> |GDP_PPP_per_capita_rank = 99th |Gini = 47.0<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html CIA World Factbook][Gini rankings]</ref> |Gini_year = 2007 |HDI_year = 2007 |HDI = {{increase}} 0.777 |HDI_rank = 81st |HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |currency = [[Юань]] |currency_code = CNY |time_zone = |utc_offset = +8 |time_zone_DST = not observed |utc_offset_DST = +9 |cctld = [[.cn]]{{Ref num|mainland|c|}} |calling_code = 86 |calling_code_note = {{Ref num|mainland|c|}} |footnotes = }} '''Кытай''' (''кытайдыы'' 中國, ''судургу кытайдыы'' 中国, ''пиньинь'' Zhōngguó, Джуоҥгуо, «орто дойду», официаллык '''Кытай Дьон Өрөспүүбүлүкэтэ''' (''кытайдыы'' 中華人民共和國, ''судургу кытайдыы'' 中华人民共和国, ''пиньинь'' Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó, Джуоҥхуа Жэнмин Гуоҥхэгуо) диэн [[Илин Азия]] дойдута. Сүүрбэ икки провинциялаах, биэс аутоном регионнаах, түөрт муниципалитеттаах уонна икки анал административнай регионнаах. Кытайга 1.3 миллиард киhи олорор (аан дойду дьонун 1/5). Сирин иининэн Кытай үһүс миэстэҕэ турар ([[Россия]] уонна [[Канада]] кэннилэриттэн). Кытай [[Монголия|Монголиялыын]], [[Россия|Россиялыын]], [[Хоту Кэриэйэ|Хотугу Кэриэйэлиин]], [[Вьетнам|Вьетнамныын]], [[Лаос|Лаостуун]], [[Мьянма|Мьянмалыын]], [[Индия|Индиялыын]], [[Непал|Непаллыын]], [[Пакистан|Пакистанныын]], [[Афганистан|Афганистанныын]], [[Тадьикистан|Тадьикистанныын]], [[Кыргызстан|Кыргызстанныын]] уонна [[Казахстан|Казахстанныын]] кэккэлэhэр. Кытай хоту өттүгэр далалар, тыалар уонна [[Гоби]] [[кумах куйаар]] баар, арҕаа [[Хималайа]] уонна [[Тэҥри-Таҕ хайалара]] (Тыан-Шан, Таҥара-Хайа), соҕуруу [[сельва|субтропик тыалар]], илин [[Соҕуруу кытай байҕала|Соҕуруу кытай]] уонна [[Илин кытай байҕала|Илин кытай]] байҕаллара бааллар. Бу байҕаллар кытылларыгар дойду дьонун улахан өттө олорор. Кытай Дьон Өрөспүүбүлүкэтэ 1949 с. төрүттэммититтэн ыла салайар партиянан Кытай Коммунист партията буолар. Кытай Дьон Өрөспүүбүлүкэтэ конституциятынан, КДР - норуот демократ диктатуралаах социалист дойду буолар. == Аата == Кытайдар бэйэлэрин дойдуларын ''Джуоҥгуо'' (中國/中国, пиньинь: Zhōngguó), ол эбэтэр, «орто дойду» дойду диэн аатыыллар. Маны тэҥэ Кытай хас да атын ааттардаах: ''Джуоҥ-Хуа'' (中華/中华, zhōnghuá), ''Тыанся'' (天下, tiānxià, ол эбэтэр «халлаан анна»), ''Хуа-Ся'' (華夏/华夏, huáxià, Кытай былыргы аата), ''Шэнджоу'' (神州, shénzhōu) уо.д.а. == Историята == Былыргы Кытай цивилизацията түөртэн тахса тыhыынча сыллааҕыта үөскээбитэ. Онон, Кытай цивизилизацията - аан дойдуга баар саамай былыргыт цивилизациялартан биирдэстэрэ. === Кытай историятын периодизацията === '''Кытай историческай наукатыгар ылыллыбыт кылгас хронологическай таблица''' {|class="standard" ! Сыллара !! Дойду (династия) |- ! Биһиги эрабыт иннинэ ! |- |2357 до н. э. — 2255 до н. э. |Яо баһылык |- |2255 до н. э. — 2205 до н. э. |Шун баһылык |- |2205 до н. э. — 1766 до н. э. |Ся династия |- |1766 до н. э. — 1122 до н. э. |Шаҥ (Ин) династия |- |1122 до н. э. — [[247 до н. э.]] |Джоу династия |- |[[246 до н. э.]] — [[207 до н. э.]] |Чин династия |- |[[206 до н. э.]] — [[220]] н. э. |Хан династия |- ! Биһиги эрабыт ! |- |[[220]] — [[264]] |[[Вэй (саарыстыба)|Вэй Династия]], [[Үс Саарыстыба кэмэ]] |- |[[265]] — [[420]] |[[Дьин (265—420)|Дьин Династия]] ([[Арҕааҥы Дьин]]: [[265]]—[[316]], Илиҥҥи Дьин: [[317]]—[[420]]) |- |[[420]] — [[479]] |[[Лю Суҥ|Соҕурууҥу Суҥ Династия]] |- |[[479]] — [[501]] |[[Соҕурууҥу Чи|Чи Династия]] |- |[[502]] — [[556]] |[[Ляҥ (династия)|Ляҥ]] |- |[[557]] — [[588]] |[[Тшэн (династия)|Династия Тшэн]] |- |[[581]] — [[618]] |[[Династия Суй]] |- |[[618]] — [[917]] |[[Династия Таҥ]] |- |[[907]] — [[959]] |[[Биэс династия эпохата]] |- |[[960]] — [[1279]] |[[Династия Суҥ]] |- |[[1280]] — [[1368]] |[[Династия Үан]]/Ҥүан ([[монгол]]) |- |[[1368]] — [[1644]] |[[Династия Миҥ]] |- |[[1644]] — [[1911]] |[[Династия Чиҥ]] ([[мандьу]]) |- |[[1912]] — [[1949]]<br /> ([[Тайвань|Тайбааҥҥа]] — билиҥҥи кэмҥэ дылы) |[[Кытай Өрөспүүбүлүкэтэ]] |- |С [[1 октября]] [[1949]] |Кытай Дьон Өрөспүүбүлүкэтэ |} == Дьоно == Кытай - саамай элбэх ахсааннаах дьонноох сир шарын урдунэн. Кытайга 50-150 араас кыра уонна улахан омуктар олороллор. Уопсай ахсааннарын барыларын холбоон - 1,3 миллиард, онтон 1,2 миллиарда Кытай омугар тиксэр. Ону таhынан - [[Уйгуурдар]], [[Даурдар]], [[Кэриэйдэр]], Маньчжурдар, [[Эбээннэр]], [[Эбэҥкилэр|Эбэнкилэр]], [[Монгуоллар]] олороллор. Ону таhынан элбэх кытай омуга тас дойдуларга олороллор. Саамай элбэх кытай - [[Канаада]], [[Америка Холбоһуктаах Штааттара|АХШ]], [[Тайбаан]], [[Дьоппуон]], [[Германия]] уонна [[Арассыыйа]] дойдутугар олороллор. Олору [[Хуацяо]] дииллэр. Кытай саамай улахан ахсааннаах (нэһилиэнньэ ахсаанын 92%) омугунан хань (кыт. 汉族, ханьцзу) буолар. [[Нуучча тыла|Нуучча]] уонна [[Саха тыла|саха тылыгар]] хань уонна кытайдар (китайцы) диэн биир өйдөбүллээхтэр. Маны таһынан Кытайга 56 атын омук олорор, олору "кыра ахсааннаах омуктар" (кыт. 少数民族, шаошу миньцзу) диэн ааттыыллар. == Тыла == [[Кытай тыла]] аан дойдуга баар саамай былыргы тыллартан биирдэстэрэ. Уһун историялаах буолан бу тыл кэнники хас да бэйэ бэйэлэриттэн ураты диалектарга арахсыбыта. Холобур, кантон уонна мандарин (путунхуа) диалектар бэйэ бэйэлэриттэн ааҥл уонна немец тылын курдук уратылаахтар, ол иһин хоту олохтооҕо соҕуруу Кытай провинцияларыттан сылдьар киһи саҥатын өйдүө суоҕун сөп. Сорох лингвистар кытай тылын диалектарын биир тыл группатыгар киирсэр араас тылларын курдук көрөллөр. Кытай диалектара бары биир былыргыттан туһаныллар иероглифтарынан суруллар суруктаахтар. Кытай Дьон Өрөспүүбүлүкэтэ официалык тылынан 1913 с. путуҥхуа ({{lang-zh|普通话}}，"норуот уопсай тыла") диэн кытай тылын хотугу диалегар үөскээбит тыл буолар. Кытай тылынан (бары диалектары холбоон) саҥарар дьон аан дойдуга аахсаана 1 миллиартан тахса киһи. Кытайга олорор 56 атын омук бэйэлэрин тылларынан эмиэ саҥараллар. == Экономиката == Кэнники 30 сылларга КДР экономиката үрдээн иһэр, 2009 с. Кытай экономиката аан дойдуга брутто ис оҥоһугунан (БИО) АХШ уонна Дьоппуон кэнниттэн 3-с миэстэҕэ турар. КДР БИО-та 2009 с. $5,02 трлн тэҥнэсбитэ. 2009 сыл муус устар - бэс ыйын кэмигэр бу көрдөрүүгэ Кытай Дьоппуону сиппитэ. 21-с үйэ саҥатыттан ыла Кытай космическэй уонна ядернай держава буолар. Чох, тимир, марганец, цинк, свинец, сурьма уонна вольфрам хостооһунугар Кытай аан дойдуга бастыыр. Ону тэҥэ аан дойдуга кокс, чугун, сталь, алюминий, цинк, олово, никель, телевизор, радио, мобильнай телефон, сууйар уонна тигэр массыына, велосипед, мотоцикл, чаһыы, фотоаппарат, хлопок, шелк, цемент, атах таҥаһа, эт, пшеница, ириис, хортуоска, табах оҥоһуутугар бастыыр. Маны таһынан аан дойду массыына оҥоһуутугар Дьоппуон уонна АХШ кэнниттэн турар. Экспорт объемунан Кытай аан дойдуга 1-кы миэстэҕэ турар. Кытай таһынааҕы табаар эргиирэ 2018 сыл түмүгүнэн 4,62 триллион долларга тиийбит, ол эбэтэр 12,6 %- нан үрдүк, 2017 сылга тэҥнээтэххэ. "Кытайга оҥоһуллубут табаар билигин аан дойду үрдүнэн көрсүөн сөп; ХХІ үйэҕэ дойду «аан дойду фабриката»буолбут. Аан дойдуга саамай улахан экспортер — Кытай экспорда бородууксуйа 100- тэн тахса көрүҥүн хабар. Кытайга фотоаппарат аан дойдуга атыыланар 50%, кондиционер 30%, массыына 25% сууйар массыына уонна быһа холодильник 20 %- на оҥоһуллар. Ону таһынан таможня статистика көрдөрөрүнэн, Кытай номнуо элбэх сыл устата текстильнай оҥоһуктары, таҥаһы, атах таҥаһын, чаһы, велосипедтары, иистэнэр массыыналары уонна да атын үлэлээх бородууксуйаны экспорга таһаараллар. Кэнники 20 сыл устата Кытай компаниялара үгүстэрэ бэлиэтэннилэр атыы- эргиэн дьиэтин кээмэйин улаатыннарыы рынок улаатан иһэр. Ол гынан баран, улам улахана суох производство хаһаайыттарыттан ордук инвестиция наадатын көрөллөр. дизайн уонна реклама. Сетевой агентстволар КНР- га улахан уопуттаах буолбуттар, оттон Кытай реклама компаниялара сүрүн куораттарга (Пекин), Шанхай, Гуанчжоу) конкуреннаһар бородууксуйаны биэриэхтэрин сөп. Эбиитин кинилэр дьиэ кэргэттэрэ эмиэ рынокка көхтөөхтүк үөрэтэллэр уонна кыһаллаллар. курэххэ бары событиелар баар буолуохтара. Куорат бары куораттарын уулуссаларыгар ас-үөл кэккэлэһэ эдэр дьон сылдьар "рекламнай агентство" дьоҕус маҕаһыыннары көрсүөххэ сөп люди с достаточным знанием понятой ПО 300 юаней (45$) күлүүс " баннер.<ref>[https://as-pacific.com/blog/osobennosti-reklamy-i-marketinga-v-kitae/ Кытайга реклама уонна маркетинг уратылара]</ref> КНР саамай тутаах эргиэн партнера 2014 сыллаахха Кытай таможнятын дааннайынан (товароборот — 600 млрд доллар) уонна АХШ (521 млрд доллар). 2000-2012 СС. АХШ экспорга 16,2 млрд доллартан 110,5 млрд долларга тиийэ улааппыт,оттон үөһэ ааттаммыт импорт 100,0 млрд доллартан 425,6 млрд долларга тиийэ. Америка экспортарын сүрүн ыстатыйалара (2012 сыл — скобкаларга бу табаар сыанатын ыйыллыбыт: севые бобы (14,9), гражданскай самолеттар, двигателлэр, оборудование уонна кинилэр чаастара (8,4), легковой массыыналар (5,7), алтан (4,4), полупроводниктар (3,9). Кытай экспорда штакка компьютернай оборудованиенан туруоруллубута (2012 сылга КНР- ка киллэриллибит компьютернай оборудованиетыттан 62,2 %- на АХШ- ка киллэриллибит компьютернай оборудованиетыттан). Кытай эмиэ Европа уонна Россия рыноктарыгар улахан оонньооччунан буолла. 2004 сылга тас эргиэн кээмэйэ 850 млрд доллартан куоһарда. 2008-2012 Сс. Кытай [[Ниэп|нефть бородууктатын]] эмискэ элбэтэн (180,4 мөл. тоннаттан 273,8 мөл. тоннаҕа диэри), [[Таас чох|чох]] (41 мөл. тоннаттан 289 мөл. тоннаҕа диэри), [[Айылҕа гааһа|айылҕа гаһа]] (3,3 мөл. тоннаттан 30,3 мөл. тоннаҕа диэри), [[Тимир|тимир рудата]] (444 мөл. тоннаттан 720 мөл. тоннаҕа диэри). Кытай таһынааҕы табаар эргиирэ 2018 сыл түмүгүнэн 4,62 триллион долларга тиийбит, ол эбэтэр 12,6 %- нан үрдүк, 2017 сылга тэҥнээтэххэ. "Кытайга оҥоһуллубут табаар билигин аан дойду үрдүнэн көрсүөн сөп; ХХІ үйэҕэ дойду «аан дойду фабриката»буолбут. Аан дойдуга саамай улахан экспортер — Кытай экспорда бородууксуйа 100- тэн тахса көрүҥүн хабар. Кытайга фотоаппарат аан дойдуга атыыланар 50%, кондиционер 30%, массыына 25% сууйар массыына уонна быһа холодильник 20 %- на оҥоһуллар.<ref>[https://ruskit-transit.ru/articles/dostavka-iz-kitaya-s-tamozhennym-oformleniem/ Таможня оҥоһуулаах Кытайтан табаары тиэйии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220628205358/https://ruskit-transit.ru/articles/dostavka-iz-kitaya-s-tamozhennym-oformleniem/ |date=2022-06-28 }}</ref> == Үөрэх == === Үрдүк үөрэх === Кытайдар үрдүк үөрэх кыһалара Азия бастыҥнарынан ааҕыллаллар. Кинилэртэн элбэх бэриллибит дипломнар Европаҕа уонна Америкаҕа үрдүктүк сыаналаналлар. Кытай салалтата национальнай үрдүкү оскуолатын сайыннарыыга олус элбэҕи оҥорор. Билигин Кытай үрдүк үөрэҕин кыһаларын улахан өттө библиотекалары, музейдары уонна аныгылыы лабораториялаах улахан технологическай научнай комплекстар. Университекка лекциялары ааҕарга аан дойду бастыҥ профессордарын үгүстүк ыҥыраллар. Кытай үрдүк үөрэҕин кыһаларыгар омук дьонун тардыы улахан оруолламмыта. Ону тэҥэ, кыраныысса тас өттүгэр гражданнар тахсыылара улахан оруоллаах — 2011 сылга кыраныысса таһыгар 1,44 мөл. Кытай устудьуона үөрэммитэ. Кытайдар үрдүк үөрэх кыһалара бары категорияларыгар араарыллан, үөрэх престиһыттан уонна хаачыстыбатыттан көрөн хас да категорияҕа араарылыннылар. Университекка киирэргэ бэлэмнэнэр оскуолалар биир кэлим экзамен туттараллар, түмүгүн киин оскуола устун сыаналыыллар. 2010- с сыллар саҕаланыыларыгар КНР үрдүк үөрэҕин кыһаларын устудьуоннара бары үөрэххэ киириэхтээхтэр этэ,оттон выпускниктар үллэриллиэхтээхтэр (үлэ контрагын түһэрсибит эрэ дьон, үлэ миэстэтин бэйэтэ талар кыахтара суох) . Правительство чааһынай үөрэх тэрилтэлэрин өйүүр. Бастакы «чааһынай үөрэҕи көҕүлүүр туһунан сокуон " балаҕан ыйын 1 күнүттэн 2003 с. күүһүгэр киирбитэ. 2004 сыл бүтүүтэ 70 тыһыынчаттан тахса чааһынай оскуола араас тииптээх уонна таһымнаах, уопсай контингеннаах 14,16 мөлүйүөн үөрэнээччи, ол иһигэр 1279 чааһынай үрдүк үөрэх заведениелара уопсай контингеннаах 1,81 мөлүйүөнтэн тахса устудьуон баар. Чааһынай үөрэх Кытай үөрэҕириитин секторын аҥарыттан ордуга ылар. Кытайга саамай ирдэбиллэринэн маннык идэлэр буолаллар: компьютернай технологияларга уонна программалааһыҥҥа специалистар, менеджердэр, бухгалтердар уонна аналитиктар, уобалас специалистара, маркетологтар, юристар, адвокаттар, тылбаасчыттар, инженердэр<ref>[https://dolphincargo.com.ua/samye-vostrebovannye-professii-v-kitae/ Кытайга саамай ирдэнэр идэлэр]</ref> == Эбии маны көр == * [[Кытай бэлиэ күннэрэ]] == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{азия}} [[Категория:Кытай|*]] [[Категория:Дойдулар]] [[Категория:Азия дойдулара]] 2tjv8w40vwg76bazkxz6mx2xw8fhoec 10 23498 429656 383546 2026-07-01T12:30:12Z Sauit 26795 429656 wikitext text/x-wiki {{атын суолта|{{#if: {{{со|}}}|о}} [[{{{1}}}|{{#if:{{{2|}}}|{{{2}}}|{{{1}}}}}]] диэни кытта булкуйума<!-- --><!-- -->{{#if:{{{3|}}}|&nbsp;— кини {{{3}}}}}.}}<noinclude> {{doc}}<!-- Пожалуйста, добавляйте категории и интервики на страницу документации! --> </noinclude> et6pcrv2ynlqi23nzzve2buv7cj7m5m 429657 429656 2026-07-01T12:31:32Z Sauit 26795 429657 wikitext text/x-wiki {{атын суолта|{{#if: {{{со|}}}|о}} [[{{{1}}}|{{#if:{{{2|}}}|{{{2}}}|{{{1}}}}}]] диэни кытта бутуйума<!-- --><!-- -->{{#if:{{{3|}}}|&nbsp;— кини {{{3}}}}}.}}<noinclude> {{doc}}<!-- Пожалуйста, добавляйте категории и интервики на страницу документации! --> </noinclude> og1o2r7h5kmmuungnsm0b5nqhbnrd04 10 23499 429662 257508 2026-07-01T12:50:02Z Sauit 26795 429662 wikitext text/x-wiki {{#invoke:hatnote|hatnote|hide_disambig=1}}<noinclude> {{doc}} </noinclude> tu2n4mfq9khwee6ny82a45vtnahdytq 0 58703 429674 429406 2026-07-02T03:41:39Z SmallSonMarex 26712 429674 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Градо-Якутский Николаевский собор, Якутск 09.06.2026 (2).jpg|мини|уҥа]] Дьокуускайдааҕы Николаевскай собор — [[Саха Сирэ|Саха Өрөспүүбүлүкэтин]] киин куоратыгар [[Дьокуускай|Дьокуускайга]] баар, билигин үлэлии турар саамай эргэ [[Православие|правослаўнай]] храмнартан биирдэстэрэ. Бу — куоракка бэйэтин урукку көрүҥүн уонна кээмэйин уларыппакка толору хаалларбыт соҕотох таҥара дьиэтэ. Ити сэбиэскэй кэмҥэ манна араас тэрилтэлэр: куорат архитектуратын канцелярията, библиотечнай коллектор уонна 1970-с сыллар бүтүүлэригэр диэри [[Сэбиэскэй Сойуус Коммунист Партията|ССКП]] обкуомун партийнай архыыба баар буола сылдьыбыттарын кытта сибээстээх == Ойуулааһын == Николай Чудотворец аатынан бастакы мас таҥара дьиэтэ 1718 сыллаахха киһини көмөр сиэрин-туомун ыытарга анаан, кылабыыһа таҥара дьиэтин быһыытынан тутуллубута. Бу мас храм билигин Арассыыйатааҕы наукалар академияларын Сибиирдээҕи салаатын Дьокуускайдааҕы научнай киинин спортзала турар сиригэр баар этэ. 1791 сыллаахха бу сиргэ алта престоллаах саҥа таас дьиэ тутуута саҕаламмыта. Ол эрээри тутуу үлэлэрин кэһиилэриттэн уонна фундаменын чиҥэ суоҕуттан сылтаан таҥара дьиэтэ урусхалланан барбыта, ол иһин XIX үйэ ортотугар кинини көтүрбүттэрэ<ref>{{Cite web|url=http://sobory.ru/article/?object=36674|title=Якутск. Кафедральный собор Николая Чудотворца|work=[http://sobory.ru/ Соборы.Ру]|accessdate=2018-12-30|archivedate=2018-12-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181230233835/http://sobory.ru/article/?object=36674}}</ref> . 1847 сыллаахха купец Иван Яковлевич Шилов-младшай харчытыгар уонна куорат олохтоохторун сиэртибэлэригэр куорат уһугар ол эрэ ааттаах саҥа таас кылабыыһа храмын тутуута саҕаламмыта. 1851 сылга тутуу сүрүн үлэлэрэ түмүктэммиттэрэ. Бу киллэриитин үрдүнэн куолакаллардаах, былаанынан кириэстии быһыылаах, эркинин халыҥа биир миэтэрэттэн тахсалаах, сылаас, биэс куупаллаах, үс престоллаах таҥара дьиэтэ этэ. Дьиэ бутовой таастан икки миэтэрэ дириҥнээх ленточнай фундамент үрдүгэр тутуллубута. Кини архитектуратын уратытынан сүрүн тутуу уонна куолакал үрдүнээҕи ярустарын киэргэтэр ньаппаҕар куупаллар буолбуттара. 1852 сыл ыам ыйын 22 күнүгэр архиепископ Иоанн Вениаминов таҥара дьиэтин ортоку приделыгар сүрүн престолу сибэтиэйдээбитэ, ол кэннэ ыам ыйын 24 уонна бэс ыйын 3 күннэригэр кини дьаһалынан атын икки престол сибэтиэйдэммитэ: уҥа (соҕуруу) приделыгар Сретения Господня уонна Смоленскайдааҕы Божья Матерь иконатын аатынан; хаҥас (хоту) приделыгар — преподобнай Иоанн Лествичник уонна сибэтиэй тэҥ аҕаастаах Константин уонна Елена ааттарынан. Николаевскай храм олбуоругар куорат бары сословиеларын өлбүттөрүн көмөр кылабыыһа оҥоһуллубута. Үһүйээн быһыытынан, куорат купеһа Иван Яковлевич Шилов-младшай «храм киириитигэр уҥа илии диэки» көмүллүбүтэ. Кэм-кэрдии аастаҕын аайы эргэ көмүүлэр сирдэригэр олохтоох уопсастыбаннай диэйэтэллэр, дворяннар, купецтар, мещаннар, хаһаактар уҥуохтара баар буолбуттара<ref>{{Cite web|url=http://temples.ru/card.php?ID=20801|title=Собор Николая Чудотворца в Якутске|work=[http://temples.ru/index.php Храмы России]|accessdate=2018-12-30|archivedate=2018-12-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181230233428/http://temples.ru/card.php?ID=20801}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.yakutskhistory.net/духовная-жизнь/никольская-церковь/|title=Никольская церковь в Якутске|work=[https://www.yakutskhistory.net/ Страница о Якутске]|accessdate=2018-12-30|archivedate=2018-12-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181230233734/https://www.yakutskhistory.net/%D0%B4%D1%83%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D0%B6%D0%B8%D0%B7%D0%BD%D1%8C/%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D1%86%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8C/}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://drevo-info.ru/articles/13676556.html|title=Градоякутский храм во имя святителя Николая Чудотворца|work=[https://drevo-info.ru/ Открытая православная энциклопедия]|accessdate=2018-12-30|archivedate=2018-12-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181230233549/https://drevo-info.ru/articles/13676556.html}}</ref> . 1930-с сыллардаахха таҥара дьиэтиттэн куолакалларын бырааттаабыттара уонна кинини саппыттара. Ол кэннэ куорат тутуутун сирин кэҥэтэр туһугар кылабыыһаны сыыйа көтүрэн барбыттара, ити үлэ 1950-с сыллаахха сири кытта тэҥнэниинэн толору түмүктэммитэ. Таҥара дьиэтин 1990-с сыллар саҕаланыыларыгар итэҕэйээччилэргэ төннөрбүттэрэ. Храмы 1995 сыл алтынньы 8 күнүгэр хатылаан сибэтиэйдээбиттэрэ уонна кини Дьокуускайдааҕы епархия кафедральнай соборун статуһун ылбыта. Бу статус 2005 сылга диэри сылдьыбыта, ол кэннэ храм приходскай куолутугар төннөрүллүбүтэ, а епископ кафедрата Преображенскай собор сырдык дьиэтигэр көһөрүллүбүтэ. Храмҥа «Градо-Якутскай» диэн аат иҥэриллибүтэ<ref>{{Cite web|url=https://azbyka.ru/palomnik/Градоякутский_Никольский_храм|title=Градоякутский Никольский храм (Якутск)|work=[https://azbyka.ru/palomnik/Азбука_паломника Азбука паломника]|accessdate=2018-12-30|archivedate=2018-12-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181230233700/https://azbyka.ru/palomnik/%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%8F%D0%BA%D1%83%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC}}</ref> . [[Файл:Кафедральный_собор_Николая_Чудотворца_в_Якутске.jpg|хаҥас|мини|240x240пкс|Николай Чудотворец соборо. 1900 сыллааҕы фото.]] == Бэлиэтээһиннэр == {{Быһаарыылар}} pffoh5l7ne3k227ops1axjxbivsdupe 0 58704 429675 429409 2026-07-02T03:42:23Z SmallSonMarex 26712 429675 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Кафедральный Свято-Троицкий собор, Якутск 24.05.2026.jpg|мини|уҥа]] Сибэтиэй Троица соборо — Дьокуускайга баар, билигин үлэлээбэт [[Православие|правослаўнай]] храм, кини суох буолбут Дьокуускайдааҕы (Ленскэйдээҕи) острог сиригэр-уотугар сытар. Бу куорат саамай эргэ иккис таас дьиэтэ буолар. Регион таһымнаах архитектура паамытныга. Дьокуускайдааҕы епархия урукку кафедральнай соборо. Биһиги күннэрбитигэр диэри урусхалламмыт туруктаах тиийэн кэлбитэ, куолакалын үрдэ толору көтүрүллүбүт. == Кэпсээн == Ийэ Тыллыбыт Троица аатынан бастакы собор (икки этээстээх мас дьиэ) Дьокуускайга 1641 сыллаахха тутуллубута. XVII үйэҕэ Михаил Фёдорович ыраахтааҕы «Якольскай сиригэр» аҕабыттары: «икки хара (манаах), икки маҥан (приходской) уонна диаконы» ыытарга дьаһайбыта. [[Бүөтүр I|Пётр I]] император таас таҥара дьиэтин тутарыгар бэйэтинэн көҥүл биэрбитэ<ref name="gtrksakha">{{Cite web|url=http://gtrksakha.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=6296:2014-01-22-08-08-20&catid=17:news|title=В Якутске восстановят Свято-Троицкий собор — ГТРК Саха г. Якутск<!-- Заголовок добавлен ботом -->|accessdate=2015-11-26|archivedate=2015-11-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151126185236/http://gtrksakha.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=6296:2014-01-22-08-08-20&catid=17:news}}</ref> .1708—1728 сылларга Дьокуускайдааҕы кириэппэскэ тутуллубута<ref>{{Cite web|url=http://www.yakutskhistory.net/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0/%D1%8F%D0%BA%D1%83%D1%82%D1%81%D0%BA-%D0%B2-18-19-%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%B8/|title=Архивированная копия|accessdate=2019-12-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161210054751/http://www.yakutskhistory.net/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0/%D1%8F%D0%BA%D1%83%D1%82%D1%81%D0%BA-%D0%B2-18-19-%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%B8/|archivedate=2016-12-10}}</ref> .Тутуу түмүктэммитин кэннэ, 1728 сыл от ыйын 23 күнүгэр собору сибэтиэйдээбиттэрэ<ref>{{Cite web|url=http://rusobshina-yakutia.narod.ru/kafsobor.html|title=Первый Собор В Ленском Крае, В Республике Саха Превращён В Храм… Развлечений<!-- Заголовок добавлен ботом -->|accessdate=2015-11-26|archivedate=2015-11-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151126173016/http://rusobshina-yakutia.narod.ru/kafsobor.html}}</ref>. Архитектуратын өттүнэн Троица соборо XV үйэтээҕи Москва истиилинэн, биир куупаллаах үрдүк куб быһыытынан оҥоһуллубута<ref name="nvpress">{{Cite web|url=http://www.nvpress.ru/culture/496|title=Исторический центр Якутска :: NVPRESS.RU<!-- Заголовок добавлен ботом -->|accessdate=2015-11-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151126174357/http://www.nvpress.ru/culture/496|archivedate=2015-11-26}}</ref> . Дьокуускайдааҕы епархия үөскээбитин кэннэ храм кини кафедральнай соборо буолбута. Собор тас көрүҥэ биллибэт гына уларыйбыта: түөрт өттүттэн эбии тутуулар оҥоһуллубуттара, саҥа куупаллар баар буолбуттара, арыый тэйиччи сиргэ куолакал үрдэ тутуллубута<ref name="nvpress">{{Cite web|url=http://www.nvpress.ru/culture/496|title=Исторический центр Якутска :: NVPRESS.RU<!-- Заголовок добавлен ботом -->|accessdate=2015-11-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151126174357/http://www.nvpress.ru/culture/496|archivedate=2015-11-26}}</ref> . 1859 сыл от ыйын 19 күнүгэр Троица кафедральнай соборугар аан бастаан саха тылынан Божественнай литургия ыытыллыбыта. Сулууспа кэмигэр сахалыы Евангелиены сибэтиэй Иннокентий (Вениаминов) бэйэтэ аахпыта. Бу сулууспаны бэйэ хараҕынан көрбүт дьонтон биирдэстэрэ бэйэтин норуотун олоҕор буолбут ураты түгэни маннык ойуулаабыта: ''Сарсыарда эрдэттэн үгүс дьон соборнай таҥара дьиэтигэр тиэтэйбитэ, бу иннинэ ол дьиэ ити күннээҕи курдук элбэх үҥээччини хаһан да батарбатаҕа буолуо. Манна сахалар да, нууччалар да бааллара, кинилэр үгүстэрэ саха тылын олохтоох дьонтон итэҕэһэ суох билэллэрэ… Ол сулууспаҕа правослаўнай таҥара үөрэҕин барытын сахалыы ыыппыттарыгар, саха тылын бастакы тыастара сахаларга бэйэлэригэр да дьиктитик истиллибиттэрэ. Сулууспа аан бастаан ыытыллыбытын үрдүнэн, олус ситимнээхтик, урукку уочаратынан барбыта. Сахалары бу түгэн ол саҕана уонна ураты күүскэ хамсаппыта, ол иһин кинилэр уустарын баһылыктара бары уруулуу дьоннорун аатыттан Иннокентий владыкаҕа от ыйын 19 күнүн куруутун бырааһынньык күнүнэн биллэрэргэ көрдөһүү киллэрбиттэрэ, тоҕо диэтэр бу күн кинилэр аан бастаан бэйэлэрин төрөөбүт тылларынан таҥара дьиэтигэр Сибэтиэй тылы истибиттэрэ.'' Өрөбөлүүссүйэ кэннэ собору саппыттара. 1929 сыллаахха собор куупалларын устубуттара, куолакалын үрдүн урусхаллаабыттара уонна дьиэтигэр Национальнай театры олохтообуттара<ref name="nvpress">{{Cite web|url=http://www.nvpress.ru/culture/496|title=Исторический центр Якутска :: NVPRESS.RU<!-- Заголовок добавлен ботом -->|accessdate=2015-11-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151126174357/http://www.nvpress.ru/culture/496|archivedate=2015-11-26}}</ref> . Дьиэни уларытан туппуттара, ол иһин сорох архыып докумуоннара суох буолбуттара. Өр сылларга бу дьиэ быраҕыллан турбута, ол эрээри кинини Дьокуускайдааҕы Эстрада театрын дириэктэрэ Василий Филиппов көрүөр диэри. Театр труппата бэйэтэ дьиэтэ-уота суох этэ, ол иһин иччитэх дьиэни чөлүгэр түһэрии үлэтигэр ураты турунуулаахтык киирэспиттэрэ<ref name="gtrksakha">{{Cite web|url=http://gtrksakha.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=6296:2014-01-22-08-08-20&catid=17:news|title=В Якутске восстановят Свято-Троицкий собор — ГТРК Саха г. Якутск<!-- Заголовок добавлен ботом -->|accessdate=2015-11-26|archivedate=2015-11-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151126185236/http://gtrksakha.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=6296:2014-01-22-08-08-20&catid=17:news}}</ref> <ref name="news">{{Cite web|url=http://www.news.ykt.ru/article/17784|title=Троицкий кафедральный собор восстановят в Якутии {{!}} News.Ykt.Ru: служба новостей|accessdate=2015-11-26|archivedate=2015-11-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151126182539/http://www.news.ykt.ru/article/17784}}</ref> .Ол уонна манна өр кэмҥэ „Чароит“ диэн ресторан үлэлээбитэ. Дьиэни таҥара дьиэтигэр төннөрүү туһунан боппуруос өссө президент Штыров саҕана көтөҕүллүбүтэ<ref name="autogenerated1">{{Cite web|url=http://yakutia.info/article/163754|title=В Якутске готовится к восстановлению Троицкий кафедральный собор (фото)<!-- Заголовок добавлен ботом -->|accessdate=2015-11-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151126181743/http://yakutia.info/article/163754|archivedate=2015-11-26}}</ref>. [[Билэ:Троицкий_кафедральный_собор_в_Якутске.jpg|мини|256x256пкс]] [[Билэ:Троицкий_кафедральный_собор_2.jpg|мини|255x255пкс]] [[Билэ:ТК_собор.jpg|мини|254x254пкс]] == Бэлиэтээһиннэр == {{Быһаарыылар}} == Литэрэтиирэ == * ''Белолюбская С. В., Атласова Л. А.'' Свято-Троицкой собор — первая каменная церковь в Якутске // Промышленно-строительство. 2013. — № 8. — С. 6-8 * ''Белолюбская С. В.'' К вопросу реставрации каменного Свято-Троицкого собора в городе Якутске — архитектурный памятник XVIII-XIX вв // Современные проблемы строительства и жизненного обеспечения: безопасность, качество, энергии и ресурсоэкономия. Бүтүн Арассыыйатааҕы III научнай-практическай конференция матырыйаалларын хомуурунньуга. аатынан Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай үнүбэрсиэт М.К. Аммосов. 2014. — С. 18-25. * Петров П. П. Градоякутский собор в имя Святой и Жизнеобразующей Троицы // Сборник сочинений Якутской духовной семинарии. — 2019 с. — No 6 . — С. 146—149 . - doi : 10.24411/2686-9497-2019-00022 . [[Категория:Дьокуускай]] pky03dojuetwc6wdyw8dbo3flxuhupq 0 58705 429673 429554 2026-07-02T03:41:16Z SmallSonMarex 26712 429673 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Якутская духовная семинария, Якутск 24.05.2026.jpg|мини|уҥа]] Дьокуускайдааҕы духуобунай семинария — сибэтиэнньиктэри уонна таҥара дьиэтин сулууспалаахтарын бэлэмниир [[Православие|правослаўнай]] таҥаратын дьиэтин [[Дьокуускайдааҕы епархия|Дьокуускайдааҕы епархиятын]] үөрэх кыһата. [[Дьокуускай]] куоракка баар. 1858 сылтан 1870 сылга дылы уонна 1884 сылтан 1920 сылга дылы орто духуобунай үөрэх кыһатын быһыытынан үлэлээбитэ. Бу тэрилтэ Саха сирин сиригэр-уотугар бастакы идэтийбит үөрэх кыһата буолбута уонна үөрэх-билии тарҕаныытыгар олус улахан оруолу мөҥүстээбитэ. 2006 сыл от ыйын 19 күнүгэр Дьокуускайдааҕы духуобунай училище бэйэтин үлэтин саҥаттан саҕалаабыта. 2011 сыл алтынньы 5 күнүгэр Нуучча правослаўнай таҥаратын дьиэтин Сибэтиэй Синодун быһаарыытынан Дьокуускайдааҕы духуобунай училище Дьокуускайдааҕы духуобунай семинарияҕа кубулутуллубута<ref name="autogenerated1">{{Cite web|url=http://www.patriarchia.ru/db/text/1639572.html|title=Завершился первый день работы зимней сессии Священного Синода Русской Православной Церкви / Новости / Патриархия.ru|publisher=Патриархия.ru|lang=ru|accessdate=2020-04-24|archivedate=2012-11-28|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CVHi798g?url=http://www.patriarchia.ru/db/text/1639572.html}}</ref> . == Кэпсээн == 1800 сыллаахха Хаҥалас улууһун кинээһэ Илья Шадрин Император Павел I аатыгар Саха сиригэр духуобунай оскуоланы арыйар туһунан көрдөһүү ыыппыта. Сибэтиэй Синод Дьокуускайдааҕы Спасскай манастыыр таһыгар миссионерскай хайысхалаах духуобунай үөрэх тэрилтэтин арыйар туһунан быһаарыы ылбыта. 1801 сыл тохсунньу 1 күнүгэр бу оскуола бэйэтин үлэтин саҕалаабыта. 1815 сыл сайыныгар Дьокуускайга сылдьыбыт Иркутскайдааҕы, Нерчинскэйдээҕи уонна Дьокуускайдааҕы епископ Михаил (Бурдуков) манастыыр оскуолатын «үөрэнээччитэ аҕыйаҕынан туһата суох уонна үөрэтии сыалыгар эппиэтээбэт» диэн сыаналаабыта уонна аны үлэлэппэт туһунан көрдөһүү ыыппыта. Синод 1817 сыл кулун тутар 30 күнүнээҕи уурааҕынан оскуола сабыллыбыта уонна кини оннугар духуобунай училищены арыйар туһунан боппуруос турбута. [[Билэ:Якутская_духовная_семинария_(XIX_век).jpg|мини|280x280пкс|XIX үйэ хаартыскатыгар историческай семинария дьиэтэ]] 1818 сыл күһүнүгэр таҥара сулууспалаахтарын оҕолоругар аналлаах уезд уонна приход училищата тэриллибитэ. Бэйэтэ туспа дьиэтэ суох буолан, маҥнай собор таһынааҕы кыамматтар соргуларын көтөҕөр дьиэҕэ (богадельняҕа), онтон Дьокуускайдааҕы Спасскай манастыырга үлэлээбитэ. 1858 сыл тохсунньутугар Дьокуускайдааҕы викариатствоны тэрийэр туһунан Үрдүкү уураах (ыйаах) тахсыбыта. Ол сыл Новоархангельскайдааҕы духуобунай семинария Ситха куораттан Дьокуускайга көһөрүллүбүтэ уонна ол кэнниттэн Дьокуускайдааҕы буолбута. Новоархангельскайдааҕы семинария ректора архимандрит Петр (Екатериновскай), преподавателлэрэ уонна үөрэнээччилэрэ Дьокуускайга 1858 сыл балаҕан ыйын 12 күнүгэр кэлбиттэрэ, айан-кэлэн баран, балаҕан ыйын 17 күнүгэр үөрэх процеһа саҕаламмыта<ref name="novoarhangelskaya">{{Cite web|url=http://history-mda.ru/publ/novoarhangelskaya_du_99.html|title=Новоархангельская духовная семинария|publisher=Кафедра церковной истории Московской Православной Духовной Академии|date=2011-03-08|accessdate=2019-10-30|archivedate=2016-07-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160701235326/http://history-mda.ru/publ/novoarhangelskaya_du_99.html}}</ref> . 1870 сыл тохсунньу 21 күнүгэр баһаар түмүгэр Духуобунай семинария уонна духуобунай училище дьиэлэрэ уокка былдьаммыттара. Итинтэн сылтаан, бэс ыйын 17 күнүгэр Сибэтиэй Синод уурааҕынан Дьокуускайдааҕы духуобунай семинария Благовещенскай куоракка көһөрүллүбүтэ. 1884 сыллаахха Дьокуускайдааҕы уонна Бүлүүдээҕи епископ Иаков (Домскай) уонна епархия таҥаратын сулууспалаахтарын сыратынан (кыһамньытынан) семинария саҥаттан чөлүгэр түһэриллибүтэ. 1887 сыллаахха Дьокуускайдааҕы семинария икки этээстээх саҥа мас дьиэтэ тутуллубута. XIX үйэ бүтүөр дылы семинария олус кыра (кыараҕас) этэ, холобур, 1897 сыллаахха барыта 44 эрэ иитиллээччилээҕэ. Епархияны үрдүк таһымнаах (үөрэхтээх) сибэтиэнньиктэринэн хааччыярга кинини бүтэрээччилэр ахсааннара олус аҕыйах этэ. Ону үрдүнэн 1911 сылга диэри семинаристар ахсааннара дэбис (дэлби) үрдээн, үс төгүл кэриҥэ улааппыта (171 киһи буолбута), уонна семинария үөрэнээччитин ахсаанынан региоҥҥа бастакы миэстэҕэ тахсыбыта. Семинария таһыгар таҥара дьиэтэ уонна духуобунай училище бааллара. 1910 сыл инниттэн семинарияҕа миссионерскай предметтэри үөрэтэр буолбуттара, ол эрээри ити үөрэх сахалар итэҕэллэрин (айыы суолун) кытта дэхси сибээстэспэт этэ<ref>{{Cite web|url=http://mion.isu.ru/filearchive/mion_publcations/church/4_7.html|title=ГЛАВА 4. ПРАВОСЛАВНАЯ ЦЕРКОВЬ ВОСТОЧНОЙ СИБИРИ В 1861-1917 ГОДАХ|publisher=mion.isu.ru|accessdate=2020-04-24|archivedate=2017-12-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171220003510/http://mion.isu.ru/filearchive/mion_publcations/church/4_7.html}}</ref> . XIX үйэ бүтүүтүгэр Дьокуускайдааҕы духуобунай училищеҕа сүүс кэриҥэ үөрэнээччи баара. Кини Саха сиригэр бастакы идэтийбит үөрэх тэрилтэтэ буолбута уонна үөрэх-билии тарҕаныытыгар быһаарар оруолу мөҥүстээбитэ. 1920 сыл муус устар 5 күнүгэр Дьокуускайдааҕы губревком уурааҕынан Дьокуускай куорат бары духуобунай үөрэҕин кыһалара сабыллыбыттара. 2006 сыл от ыйын 19 күнүгэр Нуучча правослаўнай таҥаратын дьиэтин Сибэтиэй Синодун быһаарыытынан Дьокуускайдааҕы духуобунай училище бэйэтин үлэтин саҥаттан саҕалаабыта<ref>{{Cite web|title=ЖУРНАЛЫ заседаний Священного Синода Русской Православной Церкви (17-19 июля 2006 года)|url=http://www.patriarchia.ru/db/text/126436.html|work=[[Патриархия.ru]]|date=2006-07-19|accessdate=2024-05-29|archivedate=2021-08-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210802185250/http://www.patriarchia.ru/db/text/126436.html}}</ref> . Ол сыл балаҕан ыйын 1 күнүгэр духуобунай училище аһыллыбыта. Иитиллээччилэр Дьокуускайдааҕы епархия толору хааччыйыытыгар (соругар) сылдьыбыттара. Үөрэх куурса икки сылга суоттаммыта. Училищеҕа Православнай итэҕэл олохторун, сиэр-майгы уонна догматика богословиетын таһынан Саха сирин устуоруйатын, [[Саха тыла|саха тылын]] уонна Саха сиригэр Православие устуоруйатын үөрэтии көрүллүбүтэ. 2011 сыл алтынньы 5 күнүгэр Патриарх Кирилл алгыһынан уонна Нуучча правослаўнай таҥаратын дьиэтин Сибэтиэй Синодун быһаарыытынан Дьокуускайдааҕы духуобунай училище Дьокуускайдааҕы духуобунай семинарияҕа кубулутуллубута<ref>{{Cite web|url=http://www.patriarchia.ru/db/text/1639858.html|title=ЖУРНАЛЫ заседания Священного Синода от 5-6 октября 2011 года|publisher=[[Патриархия.ru]]|date=2011-10-06|accessdate=2020-04-24|archivedate=2021-11-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211108033828/http://www.patriarchia.ru/db/text/1639858.html}}</ref> . 2023 сыл ыам ыйын 16 күнүгэр семинария Дьокуускайдааҕы епархия таҥара дьиэтин испэссиэлиистэрин бэлэмниир Епархиялар ардыларынааҕы киин буола кубулутуллубута. Синод Москубатааҕы духуобунай академия уонна Дьокуускайдааҕы епархия бииргэ үлэлииллэр уонна Епархиялар ардыларынааҕы киин бүтэрээччилэрэ Дьокуускайдааҕы епархия үөрэх инфраструктуратыгар олоҕуран тэйиччирэтэн үөрэтииစистиэмэтин туһанан МДА-ҕа духуобунай үөрэхтэрин салгыырга баһыйар (бастакы) бырааптаах буолалларын туһунан дуогабар түһэрсэллэригэр уураах таһаарбыта<ref>{{Cite web|url=http://www.patriarchia.ru/db/text/6027150.html|title=ЖУРНАЛЫ Священного Синода от 16 мая 2023 года (ЖУРНАЛ № 41)|date=2023-05-16|publisher=[[Патриархия.ru]]|archivedate=2023-05-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230517025942/http://www.patriarchia.ru/db/text/6027150.html|accessdate=2023-05-17}}</ref> . == Билигин семинария == Дьокуускайдааҕы духуобунай семинария — Сибиир хотугулуу-илин өттүгэр Москубатааҕы патриархат соҕотох үрдүкү духуобунай үөрэх кыһата буолар. Семинарияҕа богословие, устуоруйа, таҥара дьиэтин практиката уонна уопсай гуманитарнай бириэмиэттэр (дисциплиналар) үөрэтиллэллэр. Семинария бэйэтэ спортсаллаах буолан, семинаристар спорт активнай көрүҥнэринэн дьарыктаналларыгар кыах бэриллэр. Устудьуоннар үөрэниилэрэ, аһааһынара уонна олорор сирдэрэ Дьокуускайдааҕы уонна Ленскэйдээҕи епархия үбүнэн-аһынан (харчытынан) хааччыйыллар. Үөрэх болдьоҕо — 4 сыл (бакалавриат). Буолаары турар сибэтиэнньиктэр үөрэнэр пастырскай салааларын таһынан, семинария тиэхиньичэскэй салааларыгар таҥара дьиэтин ырыаһыттарын уонна катехизатордарын (итэҕэли тарҕатааччылары) бэлэмниир программалар аһыллыбыттар<ref>{{Cite web|url=http://pravyakutia.ru/content/Yakutian_Orthodox_Theological_Seminary_Gradiation_2013.html|title=2013 год дал Церкви в Якутии 16 новых служителей|accessdate=2013-06-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160327182654/http://pravyakutia.ru/content/Yakutian_Orthodox_Theological_Seminary_Gradiation_2013.html|archivedate=2016-03-27}}</ref> . == Ректордар == * архимандрит Пётр (Екатериновскай) (1858) * протоиерей Димитрий Хитров (1858—1868), 1862 сыл тохсунньу 11 күнүгэр дылы эбээһинэһи толорооччу * протоиерей Стефан Добротворскай (1884—1888) * архимандрит Иоанникий (Надеждин) (1888 сыл кулун тутар 31 күнэ — 1891) * Николай Петрович Трусковскай (1892) * архимандрит Стефан (Киструсскай) (1892 сыл тохсунньу 29 күнэ — 1895 сыл тохсунньу 13 күнэ) * протоиерей Феодор Стуков (1895—1907) * архимандрит Дионисий (Прозоровскай) (1907—1910) * протоиерей Василий Ильинскай (1910 — 1917 сыл кэнниттэн) * игумен Андрей (Мороз) (2011 сыл алтынньы 5 күнэ — 2014 сыл ыам ыйын 30 күнэ) * иеромонах Иларион (Варежкин) (2014 сыл ыам ыйын 30 күнэ — 2018 сыл алтынньы 15 күнэ) * архиепископ Роман (Лукин) (2018 сыл алтынньы 15 күнэ — 2023 сыл ыам ыйын 16 күнэ). == Бэлиэтээһиннэр == {{Быһаарыылар|2}} == Литэрэтиирэ == * ''Корнильцев А. Н.'' Якутская духовная семинария: опыт прошлого, взгляд на будущее // Труды V Международной студенческой научно-духовной конференции Санкт-Петербургской православной духовной академии. Докумуоннар хомуурунньуктара. 2013. - С. 222-227. * ''[[Павлов, Афанасий Афанасьевич|Павлов А. А.]]'' Первый общеобразовательный учреждение Якутии - Якутская духовная семинария // Северо-Восточный гуманитарный вестник. 2014. - № 1 (8). - С. 11-14. * Корнильцев А. Н. История Якутской духовной семинарии (краткий исторический обзор) // Сборник сочинений Якутской духовной семинарии. — 2014 с. — № 1 . — С. 93—105 . * ''Тишина Т.П.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/opyt-prepodavaniya-istorii-kultury-narodov-severa-yakutii-v-yakutskoy-duhovnoy-seminarii Опыт преподавания истории культуры народов Севера (Якутии) в Якутской духовной семинарии] // Сборник сочинений Якутской духовной семинарии. 2017. - № 4. - С. 143-147. * ''[[Никандр (Горбатюк)]], иеромонах, [[Евгения (Сеньчукова)|Евгения (Сенчукова)]], монах.'' [https://church-and-time.ru/wp-content/uploads/2019/10/churchtime_84.pdf#page=96 Особенности развития духовного училища на примере Якутской духовной семинарии при святом Иннокентии (Вениаминова) и ректоре епископа Дионисия (Хитровым)] // Церковь и время. - 2018. - № 3 (84). - С. 96-108. * ''Юрганова И. И., Корнильцев А. Н.'' [https://www.yapds.ru/wp-content/uploads/2019/12/sbornik-trudov-yads.-vyp.-6.pdf#page=8 Якутская духовная семинария: историческая миссия в прошлом и настоящее время] // Сборник произведений Якутской духовной семинарии. 2019. - № 6. - С. 8-13. == Ссылкалар == * [https://www.yapds.ru Официальный сайт Якутской духовной семинарии.] Архивная копия . * [http://pravoslavie.ru/news/39323.htm Его Святейший Патриарх Кирилл: Будущие учащиеся Якутской духовной семинарии продолжат традиции Святой Иннокентий (Вениаминова).] Архивная копия * [https://web.archive.org/web/20160304124607/http://www.ortho-rus.ru/cgi-bin/or_file.cgi?7_3046 Якутская духовная семинария] на сайте русского православия * [http://www.interfax-russia.ru/FarEast/news.asp?id=241986&sec=1671 В Якутске откроется духовная семинария.] Архивная копия . * [http://2011.gazetayakutia.ru/08/56/01/611/2737/ Епископ Роман Якутский и Ленского: Племенной место для якутской интеллигенции] (ссылка суох) * [http://www.patriarchia.ru/db/text/1659382.html Ректор Якутской семинарии, Гегумен Андрей (Мороз): Его Святейший Патриарх определил стратегию Якутского духовного училища – быть центром духовного воспитания народов Севера.] Архивная копия . * [http://www.pravmir.ru/rektor-yakutskoy-seminarii-trudom-umnozhat-territoriyu-raya/ Ректор Якутской семинарии: «Через труд, увеличим территорию рая».] ҥа Архивная копия [[Категория:Тылбаастара тургутуллубатах сирэйдэр]] 6lfrp52o646lavvkr3ueq3suze9kb0o 0 58712 429671 429557 2026-07-02T03:39:51Z SmallSonMarex 26712 429671 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Якутская духовная семинария, Якутск 24.05.2026.jpg|мини|уҥа|[[Дьокуускайдааҕы духуобунай семинария]]]] Дьокуускайдааҕы епархия — [[Саха Сирэ|Саха Сирин]] границатыгар баар приходтары уонна монастырдары холбуур [[Православие|Православнай]] таҥара дьиэтин епархията. == Кэпсээн == 1620 сылтан 1731 сылга диэри Саха сирэ Тобольскайдааҕы епархия састаабыгар киирэрэ. 1731 сылтан 1852 сылга диэри Саха сирэ Иркутскайдааҕы епархия састаабыгар баара. 1853 сылтан 1870 сылга диэри Саха сирэ Камчаткатааҕы епархия Дьокуускайдааҕы викариатствотын быһыытынан тэриллэр. Камчатка уонна Алеут аан маҥнайгы епископа, сибэтиэй Иннокентий (Вениаминов), Дьокуускайга 1853 сыл балаҕан ыйын 11 күнүттэн олорбута, аллараа Благовещенскайга 1860 сыллаахха көһөрүгэр бэйэтин оннугар епископ Павелы (Попову) викарийынан хаалларбыта. Викариатство официальнайдык тэриллиитэ 1858 сыл тохсунньу 11 күнүгэр эбэтэр, атын сибидиэнньэлэринэн, 1859 сыл сэтинньи 16 күнүгэр сыһыаннаах. 1869 сыл бүтүүтэ сибэтиэй Иннокентий (Вениаминов) элбэх сыллаах үлэтин түмүгүнэн Дьокуускайдааҕы епархияны тэрийэр туһунан Ираахтааҕы Ыйааҕа илии баттанан тахсыбыта. 1899 сыллаахха, Камчаткатааҕы епархия уларыта тутуллуутугар (уларытыллан тэриллиитигэр), Дьокуускайдааҕы кафедраҕа Муора кытылын (Приморскай) уобалаһын Охотскайдааҕы уокуруга бэриллибитэ<ref>{{Cite web|url=http://www.ortho-rus.ru/cgi-bin/or_file.cgi?3_1019|title=Епархии|accessdate=2013-12-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131015232717/http://www.ortho-rus.ru/cgi-bin/or_file.cgi?3_1019|archivedate=2013-10-15}}</ref>. Гражданскай сэрии сылларыгар епархия быстах кэмҥэ архиерейа суох хаалбыта, тоҕо диэтэр 1917—1918 сыллааҕы Поместнай соборга Москубаҕа айаннаабыт епископ Евфимий (Лапин) төттөрү кыайан кэлбэтэҕэ. Ол иһин Омскайдааҕы быстах кэмнээҕи үрдүкү сыаркап управлениетэ 1919 сыллаахха Дьокуускайдааҕы епархияны быстах кэмҥэ салайары Софронийга (Арефьевка) соруйбута (кинини 1921 сыл балаҕан ыйыгар тутан хаайбыттара уонна епархияттан утаарбыттара). 1920-с сыллар бүтүүлэригэр Саха сиригэр обновленческай епархия үөскээбитэ. 1927 сыллаахха обновленец Н. И. Винокуров (национальноһынан [[Сахалар|саха]]) Орто Халымаҕа епископ сааныгар олорбута. Ол эрээри Дьокуускайдааҕы епархия, ордук советскай былаас Дьокуускайдааҕы Спаскай эр дьон монастырын былдьаабытын (конфискациялаабытын) кэнниттэн, дьадаҥы этэ. 1920-с сыллар бүтүүлэригэр (1929 сыллаахха) обновленецтар Михаил (Николаевы) Дьокуускай архиерейиннан анаабыттара, ол эрээри кини, быһаардахха, үп-ас тиийбэтиттэн сылтаан Иркутскайтан ырааппатаҕа (далай барбатаҕа). 1930 сыллаахха Саха сирин обновленецтара икки таҥара дьиэлээх этилэр, уонна 1931 сыллаахха обновленческай Синод Дьокуускайдааҕы епархияны Илин Сибиирдээҕи митрополия састаабыгар киллэрбитэ. Саха сиригэр обновленчество сайдыыта 1920-с сыллар бүтүүлэриттэн таҥара дьиэлэрин маассабайдык сабыы уонна сибэтиэнньиктэри тутан хаайыы барыытын кытта тэҥҥэ барбыта. Түмүгэр сыыйа-бастаан бары духуобунай тэрилтэлэр эһиллибиттэрэ. Таҥара дьиэлэрэ уораныллыбыттара уонна сирэйдэммиттэрэ (киртитиллибиттэрэ). Сыаркап баайа-дуола уонна тэриллэрэ былдьаммыттара (конфискацияламмыттара). Ол содулугар, 1930-с сыллаахха Саха сирэ хос Иркутскайдааҕы епархия састаабыгар киирбитэ. 1939 сыллаахха Саха сиригэр бүтэһик үлэлии турар таҥара дьиэтэ сабылыбыта. === 1983 Саҥа кэмнээҕи устуоруйа === 1983 сыллаахха [[Сэбиэскэй Социалистыы Республикалар Сойуустара|СССР]] Миниистирдэрин Сэбиэтин иһинээҕи Итэҕэл дьыалаларын сэбиэтэ итэҕэйээччилэр өр кэмнээх көрдөһүүлэрин кэнниттэн Дьокуускайга православнай приходу регистрациялыыр туһунан быһаарыныыны ылыммыта. Ол приходо сибэтиэй Николай Чудотворец аатынан мэлииппэ дьиэтэ буолбута. 1993 сыл олунньу 23 күнүгэр Патриарх Алексий II уонна Нуучча Православнай Таҥаратын дьиэтин Сибэтиэй Синода Саха Өрөспүүбүлүкэтин (Якутия) сиригэр-уотугар Дьокуускайдааҕы уонна Бүлүүдээҕи епархияны хаттаан тилиннэрии (хос тэрийии) туһунан уурааҕы ылыммыттара. Саҥа тэриллибит епархия аан маҥнайгы епискобынан архимандрит Герман (Моралин) анаммыта, кини ахтыытынан, епархия тэриллэр кэмигэр Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр (Якутия) [[Дьокуускай]] куоракка соҕотох эрэ «быраҕыллыбыт» (көрүүтэ суох хаалбыт) кыра мас таҥара дьиэтэ баара, онно Иркутскайтан «буруйдаммыт» сибэтиэнньиктэри ыыталлара. Ону таһынан, [[Нүөрүҥгүрү|Нерюнгри]] куорат уһугар эргэ баракка баар мэлииппэ дьиэтэ үлэлиирэ, онно анал командировкалаах сибэтиэнньик сулууспалыыра<ref>{{Cite web|title=Священный синод отправил Ювеналия на покой|url=https://www.kommersant.ru/doc/498734|work=[[Коммерсантъ]]|date=2004-08-19|accessdate=2019-04-07|archivedate=2019-04-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190407044701/https://www.kommersant.ru/doc/498734}}</ref> . 2000 сыллаахха епархия катехизаторскай, ыччат, социальнай уонна байыаннай отделлара, абырааҥҥа 2001 сыллаахха миссионерскай отдела тэриллибиттэрэ. Сибэтиэй Синод 1995 сыл ахсынньы 26 күнүнээҕи уурааҕынан епархия аата уларытыллыбыта. Бу быһаарыныы [[Бүлүү (куорат)|Бүлүү]] куоратыгар 7000 эрэ олохтоох баарыттан уонна православнай приход суоҕуттан, ол кэмҥэ ''[[Лиэнскэй]]'' куоракка 30 тыһыынчаттан тахса киһи олороруттан уонна православнай таҥара дьиэтэ тутулла турарыттан сылтаан ылыныллыбыта. 004 сыл атырдьах ыйын 17 күнүгэр Сибэтиэй Синод уурааҕынан Герман (Моралин) Курскайдааҕы уонна Рыльскайдааҕы архиепискобынан анаммыта, кини оннугар (заменнааччытынан) Епископ Зосима (Игорь Васильевич Давыдов) анаммыта. 2005 сылтан Дьокуускайга Рождествооҕу ааҕыылар (Рождественские чтения) куруук ыытыллар буолбуттара<ref name="eparhia.ya1.ru">{{Cite web|url=http://eparhia.ya1.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=64&Itemid=63|title=История Якутской епархии на официальном сайте епархии, раздел «ВОЗРОЖДЕНИЕ»|accessdate=2013-08-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110406231234/http://eparhia.ya1.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=64&Itemid=63|archivedate=2011-04-06}}</ref>. 2006 сыл атырдьах ыйыгар алгыһынан [[Дьокуускайдааҕы духуобунай семинария|Дьокуускайга духуобунай училище]] хаттаан тэриллибитэ (тиллибитэ)<ref name="eparhia.ya1.ru">{{Cite web|url=http://eparhia.ya1.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=64&Itemid=63|title=История Якутской епархии на официальном сайте епархии, раздел «ВОЗРОЖДЕНИЕ»|accessdate=2013-08-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110406231234/http://eparhia.ya1.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=64&Itemid=63|archivedate=2011-04-06}}</ref>. 2009 сыллаахха Библия тылбааһын институтугар Псалтирь [[Саха тыла|сахалыы тылынан]] бэчээттэнэн тахсыбыта<ref name="eparhia.ya1.ru">{{Cite web|url=http://eparhia.ya1.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=64&Itemid=63|title=История Якутской епархии на официальном сайте епархии, раздел «ВОЗРОЖДЕНИЕ»|accessdate=2013-08-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110406231234/http://eparhia.ya1.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=64&Itemid=63|archivedate=2011-04-06}}</ref>. 2011 сыл атырдьах ыйыгар Дьокуускайга Спаскай монастыры хаттаан чөлүгэр түһэрии (хос тутуу) саҕаламмыта. [[Билэ:Transfiguration_Cathedral_Yakutsk_Postcard_Russia_2010.jpg|уҥа|мини|250x250пкс|Дьокуускайдааҕы епархия 140 сыла. Дьокуускай куораттааҕы [[Дьокуускайдааҕы Спасскай-Преображенскай кафедральнай собор|Преображенскай кафедральнай собор]]]] * == Бэлиэтээһиннэр == {{Быһаарыылар}} == Литэрэтиирэ == * ''Юрганова И. И.'' Православное христианство в Якутии // Сибирь на перекрестье мировых религий: Материалы 30-й межрегион. науч.-практ. конф., посвящ. памяти выдающегося ученого и педагога, специалиста по библеистике, проф. НГУ Михаила Иосифовича Рижского.— Новосибирск, 2006. — С. 217—221. * Якутская епархия: история и современность (к 375-летию вхождения Якутии в состав Российского государства) // Журнал Московской Патриархии. — 2007. — № 12. — С. 22—45. * {{Кинигэ|автор=[[Юрганова, Инна Игоревна|Юрганова И. И.]]|заглавие= Епископы Якутии|место=Омск|издательство=Полиграфический центр КАН|год=2010|страниц=124|isbn=978-5-9931-0118-7}} * ''Юрганова И. И.'' Церкви Якутии: (краткая история). — Изд. 2-е, перераб. и доп. — Якутск : Якутская епархия Русской Православной Церкви, 2010. — 396 с. — ISBN 978-5-902864-05-9. * ''[[Дмитриева, Ирина Александровна|Дмитриева И. А.]]'' На Север сквозь века. История православия в Якутии. Часть I. Середина XVII — первая половина XIX веков. Якутск: Издательский отдел Якутской епархии Русской Православной Церкви Московского Патриархата, 2013. — 166 с. * ''Юрганова И. И.'' Православное христианство в Якутском крае (краткий исторический очерк) // Миссия Русской Православной Церкви в Сибири и Америке (к 125-летию со дня рождения Святителя Иннокентия (Вениаминова): материалы Всероссийской научно-практической конференции с международным участием, Свято-Троицкая Сергиева Лавра (г. Сергиев Посад, Московской области), 24.11.2012 г. / [сост.: А. А. Курчатова]. — Якутск: Офсет, 2014. — С. 12—22. * ''Юрганова И. И.'' Миссионерская деятельность Русской Православной церкви в Якутии (XVII — нач. XX вв.) // Вестник Российского университета дружбы народов. Сер. История России. — 2014. — № 3. — С. 117—128. * ''Дмитриева И. А., Юрганова И. И.'' Божьи люди. История православия в Якутии. Часть II. (1852 − 1917 годы). — Якутск: Изд. отдел Якутской епархии РПЦ, 2015. — 208 с. * Юрганова И. И. Неизвестные страницы истории обновленчества в Якутии // Известия Иркутского государственного университета. Серия: Политология. Религиоведение. — 2015. — С. 218—219. * {{Кинигэ|автор=Юрганова И. И.|заглавие=Православие в Якутском крае: сборник статей|место=Иркутск|издательство=Изд-во ИГУ|год=2016|страниц=299|isbn=978-5-9624-1334-1}} * ''Юрганова И. И.'' «Тобольский период» деятельности Русской православной церкви в Якутии: начало межцивилизационного диалога // Вестник Кемеровского государственного университета. — 2016. — № 2 (40). — С. 5-13. * ''Юрганова И. И.'' Якутия в составе Камчатской епархии (1856—1869 гг.): особенности церковного управления // Вестник Кемеровского государственного университета. — 2016. — № 2 (66). — С. 62-67. * Захарова Т. В., Романенко А. Н. Новейший период в истории Якутской епархии по материалам республиканской периодической печати (1993-2004 гг.) // Сборник трудов Якутской духовной семинарии. — 2019. — № 6. — С. 223—226. — doi:10.24411/2686-9497-2019-00033. == Ссылкалар == * [http://www.patriarchia.ru/db/text/38549.html Якутская епархия] на сайте Patriarchia.ru Архивная копия * [http://pravyakutia.ru/ Официальный сайт Якутской епархии.] Архивная копия . * [http://www.sedmitza.ru/text/1479275.html История Якутской и Ленской епархии] Архивная копия gsbd6g9grqg9blur3o804vlnvbn2q84 0 58717 429670 429648 2026-07-02T01:24:47Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 429670 wikitext text/x-wiki Православие (гирек тылыттан ὀρθοδοξία)— тылбааһа «сөпкө айхаллыыр (айхаллааһын)», устуоруйаттан, суолтатынан — «сөптөөх санаа» — христианство биир сүрүн уонна саамай былыргы хайысхата. Бу хайысха бастакы тыһыынча сыл иһигэр Византияҕа, сэттэ Сир үрдүнээҕи собордар кэмнэригэр олохтоммута{{Sfn|Orthodox Christianity: Overview and Bibliography|2003}}<ref name=":0">{{Кинигэ|год=2012|ответственный=ed. Juergensmeyer M., Roof W. C.|заглавие=Encyclopedia of Global Religion|ссылка=https://books.google.com/books?id=B105DQAAQBAJ&pg=PA319|том=1|место=Los Angeles|издательство=SAGE Publications|страницы=319}}</ref> Православие, бэйэтин тылын суолтатынан — атын сыыһа үөрэхтэртэн (ерестэртэн) уратытынан — Сибэтиэй Сурукка уонна Сибэтиэй Үһүйээҥҥэ бигэргэтиллибит дьиҥнээх апостоллар итэҕэллэрин тутуһуу быһыытынан көрүнэр. Бу — Православнай таҥара дьиэтин үөрэҕэ буолар. Салалта өттүнэн бэйэ-бэйэлэриттэн тутулуга суох (автокефальнай) олохтоох таҥара дьиэлэрин холбоһуга Православнай таҥара дьиэтэ дьэ дэтэр{{Sfn|Пилипенко, Лукашевич, Ванеян|2015}} . Православнай таҥара дьиэтэ Никео-Цареградскай Итэҕэл бэлиэтин филиоквета суох ылынар. Сэттэ Сир үрдүнээҕи собордар догматическай быһаарыыларын уонна уураахтарын билинэр. Бэйэтин соҕотох, кафолическай (бүттүүн) таҥара дьиэтинэн көрүнэр. Бу таҥара дьиэтин олохтооччута уонна баһылыга — [[Иисус Христос]] буолар<ref name="Митрополит Филарет">Митрополит ''[[Филарет (Дроздов)]].'' [http://www.verapravoslavnaya.ru/?Katehizis#1-9c О девятом члене Символа веры]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161119093848/http://www.verapravoslavnaya.ru/?Katehizis#1-9c |date=2016-11-19 }}. // Пространный Православный Катехизис Православной Кафолической Восточной Церкви.</ref><ref name=":1">[https://mospat.ru/ru/documents/attitude-to-the-non-orthodox/i/ 1. Единство Церкви и грех человеческих разделений]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200708014002/https://mospat.ru/ru/documents/attitude-to-the-non-orthodox/i/ |date=2020-07-08 }} // «Основные принципы отношения к инославию» — документ, принятый Юбилейным Архиерейским Собором РПЦ МП 2000 года.</ref>. cgzidyqsfkiwsrljl0qv0qeu3pe5z9u 429672 429670 2026-07-02T03:40:45Z SmallSonMarex 26712 429672 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Якутская духовная семинария, Якутск 24.05.2026.jpg|мини|уҥа|Дьокуускайдааҕы духуобунай семинария]] Православие (гирек тылыттан ὀρθοδοξία)— тылбааһа «сөпкө айхаллыыр (айхаллааһын)», устуоруйаттан, суолтатынан — «сөптөөх санаа» — христианство биир сүрүн уонна саамай былыргы хайысхата. Бу хайысха бастакы тыһыынча сыл иһигэр Византияҕа, сэттэ Сир үрдүнээҕи собордар кэмнэригэр олохтоммута{{Sfn|Orthodox Christianity: Overview and Bibliography|2003}}<ref name=":0">{{Кинигэ|год=2012|ответственный=ed. Juergensmeyer M., Roof W. C.|заглавие=Encyclopedia of Global Religion|ссылка=https://books.google.com/books?id=B105DQAAQBAJ&pg=PA319|том=1|место=Los Angeles|издательство=SAGE Publications|страницы=319}}</ref> Православие, бэйэтин тылын суолтатынан — атын сыыһа үөрэхтэртэн (ерестэртэн) уратытынан — Сибэтиэй Сурукка уонна Сибэтиэй Үһүйээҥҥэ бигэргэтиллибит дьиҥнээх апостоллар итэҕэллэрин тутуһуу быһыытынан көрүнэр. Бу — Православнай таҥара дьиэтин үөрэҕэ буолар. Салалта өттүнэн бэйэ-бэйэлэриттэн тутулуга суох (автокефальнай) олохтоох таҥара дьиэлэрин холбоһуга Православнай таҥара дьиэтэ дьэ дэтэр{{Sfn|Пилипенко, Лукашевич, Ванеян|2015}} . Православнай таҥара дьиэтэ Никео-Цареградскай Итэҕэл бэлиэтин филиоквета суох ылынар. Сэттэ Сир үрдүнээҕи собордар догматическай быһаарыыларын уонна уураахтарын билинэр. Бэйэтин соҕотох, кафолическай (бүттүүн) таҥара дьиэтинэн көрүнэр. Бу таҥара дьиэтин олохтооччута уонна баһылыга — [[Иисус Христос]] буолар<ref name="Митрополит Филарет">Митрополит ''[[Филарет (Дроздов)]].'' [http://www.verapravoslavnaya.ru/?Katehizis#1-9c О девятом члене Символа веры]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161119093848/http://www.verapravoslavnaya.ru/?Katehizis#1-9c |date=2016-11-19 }}. // Пространный Православный Катехизис Православной Кафолической Восточной Церкви.</ref><ref name=":1">[https://mospat.ru/ru/documents/attitude-to-the-non-orthodox/i/ 1. Единство Церкви и грех человеческих разделений]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200708014002/https://mospat.ru/ru/documents/attitude-to-the-non-orthodox/i/ |date=2020-07-08 }} // «Основные принципы отношения к инославию» — документ, принятый Юбилейным Архиерейским Собором РПЦ МП 2000 года.</ref>. ak0vozw21z7k80hm3wxe45kvkfvjz0d 828 58719 429658 2026-07-01T12:48:12Z Sauit 26795 "-- подключение модуля local hatnote = require('Модуль:Hatnote').main -- пример использования без изменения категорий по умолчанию local res1 = hatnote{ 'Ханнык эрэ ыстатыйа', l1 = 'Ханнык эрэ сигэ тиэкиһэ', prefix = 'Сүрүн сирэй:', prefix_plural = 'Сүрүн сирэйдэр:', dot = true, nocat = args.n..." саҥа сирэй оҥоһулунна 429658 Scribunto text/plain -- подключение модуля local hatnote = require('Модуль:Hatnote').main -- пример использования без изменения категорий по умолчанию local res1 = hatnote{ 'Ханнык эрэ ыстатыйа', l1 = 'Ханнык эрэ сигэ тиэкиһэ', prefix = 'Сүрүн сирэй:', prefix_plural = 'Сүрүн сирэйдэр:', dot = true, nocat = args.nocat -- следует всегда передавать nocat, если он предусмотрен } -- и с изменением local res2 = hatnote({ 'Еще какая-то статья', prefix = 'См. также:', list_sep = '; ', natural_join = false, nocat = args.nocat }, { red_link = 'Википедия:Статьи с шаблоном «См. также» с красными ссылками' }) q7zb60vcthw2x9lt456yjeujtck2sb1 429659 429658 2026-07-01T12:48:38Z Sauit 26795 429659 Scribunto text/plain -- пример использования без изменения категорий по умолчанию local res1 = hatnote{ 'Ханнык эрэ ыстатыйа', l1 = 'Ханнык эрэ сигэ тиэкиһэ', prefix = 'Сүрүн сирэй:', prefix_plural = 'Сүрүн сирэйдэр:', dot = true, nocat = args.nocat -- следует всегда передавать nocat, если он предусмотрен } -- и с изменением local res2 = hatnote({ 'Еще какая-то статья', prefix = 'См. также:', list_sep = '; ', natural_join = false, nocat = args.nocat }, { red_link = 'Википедия:Статьи с шаблоном «См. также» с красными ссылками' }) nqqsxji2lvvufxk0i9f9jhzg5qku2tf 429660 429659 2026-07-01T12:49:08Z Sauit 26795 429660 Scribunto text/plain -- пример использования без изменения категорий по умолчанию local res1 = hatnote{ 'Ханнык эрэ ыстатыйа', l1 = 'Ханнык эрэ сигэ тиэкиһэ', prefix = 'Сүрүн сирэй:', prefix_plural = 'Сүрүн сирэйдэр:', dot = true, } -- и с изменением local res2 = hatnote({ 'Еще какая-то статья', prefix = 'См. также:', list_sep = '; ', natural_join = false, nocat = args.nocat }, { red_link = 'Википедия:Статьи с шаблоном «См. также» с красными ссылками' }) 1hkgyjs7iduxd4rcfwj59c4aadrbbn4 429661 429660 2026-07-01T12:49:52Z Sauit 26795 429661 Scribunto text/plain local get_args = require('Module:Arguments').getArgs local mError local yesno = function (v) return require('Module:Yesno')(v, true) end local p, tr = {}, {} local current_title = mw.title.getCurrentTitle() local tracking_categories = { no_prefix = 'Википедия:Страницы с модулем Hatnote без указания префикса', no_links = 'Википедия:Страницы с модулем Hatnote без ссылок', red_link = 'Википедия:Страницы с модулем Hatnote с красной ссылкой', bad_format = 'Википедия:Страницы с модулем Hatnote с некорректно заполненными параметрами', unparsable_link = 'Википедия:Страницы с модулем Hatnote с нечитаемой ссылкой' } -- Общая категория для страниц значений: [[Категория:Страницы значений по алфавиту]] local disambig_cat = 'Страницы значений по алфавиту' local function index(t1, t2) return setmetatable(t1, {__index = t2}) end local function concat(e1, e2) return tostring(e1) .. tostring(e2) end function tr.define_categories(tracked_cases) local categories = setmetatable({}, { __tostring = function (self) return table.concat(self) end, __concat = concat }) function categories:add(element, nocat) if not nocat then local cat_name if tracked_cases and tracked_cases[element] then cat_name = tracked_cases[element] else cat_name = element end table.insert(self, string.format('[[Категория:%s]]', cat_name)) end end return categories end function tr.error(msg, categories, preview_only) local current_frame = mw.getCurrentFrame() local parent_frame = current_frame:getParent() local res_frame_title = parent_frame and parent_frame:getTitle() ~= current_title.prefixedText and parent_frame:getTitle() or current_frame:getTitle() if not preview_only or current_frame:preprocess('{{REVISIONID}}') == '' then mError = require('Module:Error') return mError.error{ tag = 'div', string.format('Ошибка в [[%s]]: %s.' .. (preview_only and '<br><small>Это сообщение показывается только во время предпросмотра.</small>' or ''), res_frame_title, msg) } .. categories else return categories end end function p.parse_link(frame) local args = get_args(frame) local link = args[1]:gsub('\n', '') local label link = mw.text.trim(link:match('^%[%[([^%]]+)%]%]$') or link) if link:sub(1, 1) == '/' then label = link link = current_title.prefixedText .. link end link = link:match(':?(.+)') if link:match('|') then link, label = link:match('^([^%|]+)%|(.+)$') end if not mw.title.new(link) then return nil, nil end return link, label end function p.format_link(frame) -- {{ссылка на раздел}} local args = get_args(frame) local link, section, label = args[1], args[2], args[3] if not link then link = current_title.prefixedText if section then link = '#' .. section label = label or '§&nbsp;' .. section end else local parsed_link, parsed_label = p.parse_link{link} if parsed_link then link = parsed_link else return link end if section and not link:match('#') then link = link .. '#' .. section if parsed_label then parsed_label = parsed_label .. '#' .. section end end label = (label or parsed_label or link):gsub('^([^#]-)#(.+)$', '%1 §&nbsp;%2') end if label and label ~= link then return string.format('[[:%s|%s]]', link, label) else return string.format('[[:%s]]', link) end end function p.remove_precision(frame) -- {{без уточнения}} local args = get_args(frame) local title = args[1] return title:match('^(.+)%s+%b()$') or title end function p.is_disambig(frame) local args = get_args(frame) local title = args[1] local page = mw.title.new(title) if not page or not page.exists or mw.title.equals(page, current_title) then return false end for _, c in ipairs( page.categories ) do if c == disambig_cat then return true end end return false end function p.list(frame) local args = get_args(frame, {trim = false}) local list_sep = args.list_sep or args['разделитель списка'] or ', ' local last_list_sep = yesno(args.natural_join) ~= false and ' и ' or list_sep local links_ns = args.links_ns or args['ПИ ссылок'] local bold_links = yesno(args.bold_links or args['ссылки болдом']) local res_list = {} local tracked = { red_link = false, bad_format = false, unparsable_link = false } local i = 1 while args[i] do local link = args[i] local label = args['l' .. i] local element = '' if link:match('<span') then -- TODO: переписать element = link -- for {{не переведено}} else local bad_format = (link:match('|') or link:match('[%[%]]')) ~= nil local parsed_link, parsed_label = p.parse_link{link} if parsed_link then tracked.bad_format = tracked.bad_format or bad_format if links_ns then parsed_label = parsed_label or parsed_link parsed_link = mw.site.namespaces[links_ns].name .. ':' .. parsed_link end local title = mw.title.new(parsed_link) tracked.red_link = tracked.red_link or not (title.isExternal or title.exists) element = p.format_link{parsed_link, nil, label or parsed_label} else tracked.unparsable_link = true element = link end end if bold_links then element = string.format('<b>%s</b>', element) end table.insert(res_list, element) i = i + 1 end return setmetatable(res_list, { __index = tracked, __tostring = function (self) return mw.text.listToText(self, list_sep, last_list_sep) end, __concat = concat, __pairs = function (self) return pairs(tracked) end }) end function p.hatnote(frame) local args = get_args(frame) local text = args[1] local id = args.id local extraclasses = args.extraclasses local hide_disambig = yesno(args.hide_disambig) local res = mw.html.create('div') :attr('role', 'note') :attr('id', id) :addClass('hatnote') :addClass('navigation-not-searchable') :addClass(extraclasses) :wikitext(text) if hide_disambig then res:addClass('dabhide') end return res end function p.main(frame, _tracking_categories) local args = get_args(frame, {trim = false}) local prefix = args.prefix or args['префикс'] local prefix_plural = args.prefix_plural or args['префикс мн. ч.'] local sep = args.sep or args['разделитель'] or ' ' local dot = yesno(args.dot or args['точка']) and '.' or '' local nocat = yesno(args.nocat) local preview_error = yesno(args.preview_error) local empty_list_message = args.empty_list_message or 'Не указано ни одной страницы' categories = tr.define_categories(index(_tracking_categories or {}, tracking_categories)) if not prefix then categories:add('no_prefix', nocat) return tr.error('Не указан префикс', categories) end if not args[1] then categories:add('no_links', nocat) return tr.error(empty_list_message, categories, preview_error) end if args[2] and prefix_plural then prefix = prefix_plural end local list = p.list(args) for k, v in pairs(list) do if type(v) == 'boolean' and v then categories:add(k, nocat) end end return p.hatnote(index({prefix .. sep .. list .. dot}, args)) .. categories end return index(p, tr) kh36ul28abi43olj00b5qudij0db4v3 0 58720 429663 2026-07-01T12:50:12Z Sauit 26795 "{{Булкуйума|Бразилия|3=Соҕуруу Америкаҕа баар судаарыстыба, оттон бу — [[куорат]]}} '''Бразилиа''', ол эбэтэр '''Бразилия''' ({{Lang-pt|Brasília}} {{IPA|[bɾaˈziʎɐ]}}) — Бразилия киин куората." саҥа сирэй оҥоһулунна 429663 wikitext text/x-wiki {{Булкуйума|Бразилия|3=Соҕуруу Америкаҕа баар судаарыстыба, оттон бу — [[куорат]]}} '''Бразилиа''', ол эбэтэр '''Бразилия''' ({{Lang-pt|Brasília}} {{IPA|[bɾaˈziʎɐ]}}) — Бразилия киин куората. 0hknzbaozh5tq9cwimd4tviksbzuo7y 429664 429663 2026-07-01T12:50:57Z Sauit 26795 429664 wikitext text/x-wiki {{Булкуйума|Бразилия|3=[[Соҕуруу Америка|Соҕуруу Америкаҕа]] баар судаарыстыба, оттон бу — [[куорат]]}} '''Бразилиа''', ол эбэтэр '''Бразилия''' ({{Lang-pt|Brasília}} {{IPA|[bɾaˈziʎɐ]}}) — Бразилия киин куората. lup1r24hah13l1tpl7mzb193fqhjndv 429665 429664 2026-07-01T13:00:31Z Sauit 26795 429665 wikitext text/x-wiki {{Булкуйума|Бразилия|3=[[Соҕуруу Америка|Соҕуруу Америкаҕа]] баар судаарыстыба, оттон бу — [[куорат]]}} [[Билэ:Montagem Brasília.jpg|мини|Үөһэттэн уҥаҕа: * [[Бразилия национальнай конгреһа|Бразилия национальнай конгреһын]] двореһа; * [[Жуселину Кубечик]] аатынан муоста; * [[Eixo Monumental]]; * Дворец Алворада; * Кафедральнай собор. ]] '''Бразилиа''', ол эбэтэр '''Бразилия''' ({{Lang-pt|Brasília}} {{IPA|[bɾaˈziʎɐ]}}) — [[Бразилия]] киин куората. d16h8bvugpovcz7bkselbnt7mlq8led 429666 429665 2026-07-01T13:09:09Z Sauit 26795 429666 wikitext text/x-wiki {{Булкуйума|Бразилия|3=[[Соҕуруу Америка|Соҕуруу Америкаҕа]] баар судаарыстыба, оттон бу — [[куорат]]}} [[Билэ:Montagem Brasília.jpg|мини|Үөһэттэн уҥаҕа: * [[Бразилия национальнай конгреһа|Бразилия национальнай конгреһын]] двореһа; * [[Жуселину Кубечик]] аатынан муоста; * [[Eixo Monumental]]; * Дворец Алворада; * Кафедральнай собор. ]] '''Бразилиа''', ол эбэтэр '''Бразилия''' ({{Lang-pt|Brasília}} {{IPA|[bɾaˈziʎɐ]}}) — [[Бразилия]] киин куората<ref>{{cite web|url=http://sistemasweb.desenvolvimento.gov.br/INVESTIMENTO_WEB/arquivos/legislacao_leiorganica.pdf|title=Lei Orgânica do Distrito Federal|date=2005|publisher=Ministério do desenvolvimento|lang=pt|access-date=2012-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20121016063145/http://sistemasweb.desenvolvimento.gov.br/INVESTIMENTO_WEB/arquivos/legislacao_leiorganica.pdf|archive-date=2012-10-16}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.correiobraziliense.com.br/app/noticia/cidades/2010/04/18/interna_cidadesdf,186936/|title=Rosso diz querer imprimir a sua marca no governo do DF|author=Ana Maria Campos|date=2010-04-18|publisher=Correio braziliense|lang=pt|access-date=2012-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20130928094900/http://www.correiobraziliense.com.br/app/noticia/cidades/2010/04/18/interna_cidadesdf,186936/|archive-date=2013-09-28}}</ref>. 2010 сыллаахха ааҕыллыбытынан куоракка 2 562 963 киһи олорор уонна Бразилия үһүс саамай элбэх олохтоохтордоох куоратынан буолар<ref>{{cite web|url=http://www.ibge.gov.br/home/estatistica/populacao/censo2010/populacao_por_municipio.shtm|title=Данные переписи населения 2010 года|date=2010-11-29|publisher=Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE)|lang=pt|access-date=2012-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20110516154408/http://www.ibge.gov.br/home/estatistica/populacao/censo2010/tabelas_pdf/total_populacao_distrito_federal.pdf|archive-date=2011-05-16}}</ref>. Биир киһиэхэ киирсэр [[Брутто ис оҥоhук|ВВПнынан]] иккис буолар (40 696 [[Бразилия реала|реал]]), [[Витория (Бразилия)|Витория]] кэнниттэн (60 592 [[Бразилия реала|реал]])<ref>{{cite web|url=http://www.ibge.gov.br/home/presidencia/noticias/noticia_visualiza.php?id_noticia=1520&id_pagina=1|title=Administração pública é responsável por mais de um terço da economia em quase 34% dos municípios brasileiros|date=2009-12-16|publisher=IBGE|lang=pt|access-date=2012-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20120106163348/http://www.ibge.gov.br/home/presidencia/noticias/noticia_visualiza.php?id_noticia=1520&id_pagina=1|archive-date=2012-01-06}}</ref>. go48zqkb44gorqnv06q1yd5ebb47zjd 429667 429666 2026-07-01T13:09:40Z Sauit 26795 429667 wikitext text/x-wiki {{Булкуйума|Бразилия|3=[[Соҕуруу Америка|Соҕуруу Америкаҕа]] баар судаарыстыба, оттон бу — [[куорат]]}} [[Билэ:Montagem Brasília.jpg|мини|Үөһэттэн уҥаҕа: * [[Бразилия национальнай конгреһа|Бразилия национальнай конгреһын]] двореһа; * [[Жуселину Кубечик]] аатынан муоста; * [[Eixo Monumental]]; * Дворец Алворада; * Кафедральнай собор. ]] '''Бразилиа''', ол эбэтэр '''Бразилия''' ({{Lang-pt|Brasília}} {{IPA|[bɾaˈziʎɐ]}}) — [[Бразилия]] киин куората<ref>{{cite web|url=http://sistemasweb.desenvolvimento.gov.br/INVESTIMENTO_WEB/arquivos/legislacao_leiorganica.pdf|title=Lei Orgânica do Distrito Federal|date=2005|publisher=Ministério do desenvolvimento|lang=pt|access-date=2012-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20121016063145/http://sistemasweb.desenvolvimento.gov.br/INVESTIMENTO_WEB/arquivos/legislacao_leiorganica.pdf|archive-date=2012-10-16}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.correiobraziliense.com.br/app/noticia/cidades/2010/04/18/interna_cidadesdf,186936/|title=Rosso diz querer imprimir a sua marca no governo do DF|author=Ana Maria Campos|date=2010-04-18|publisher=Correio braziliense|lang=pt|access-date=2012-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20130928094900/http://www.correiobraziliense.com.br/app/noticia/cidades/2010/04/18/interna_cidadesdf,186936/|archive-date=2013-09-28}}</ref>. 2010 сыллаахха ааҕыллыбытынан куоракка 2 562 963 киһи олорор уонна Бразилия үһүс саамай элбэх олохтоохтордоох куоратынан буолар<ref>{{cite web|url=http://www.ibge.gov.br/home/estatistica/populacao/censo2010/populacao_por_municipio.shtm|title=Данные переписи населения 2010 года|date=2010-11-29|publisher=Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE)|lang=pt|access-date=2012-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20110516154408/http://www.ibge.gov.br/home/estatistica/populacao/censo2010/tabelas_pdf/total_populacao_distrito_federal.pdf|archive-date=2011-05-16}}</ref>. Биир киһиэхэ киирсэр [[Брутто ис оҥоhук|ВВПнынан]] иккис буолар (40 696 [[Бразилия реала|реал]]), [[Витория (Бразилия)|Витория]] кэнниттэн (60 592 [[Бразилия реала|реал]])<ref>{{cite web|url=http://www.ibge.gov.br/home/presidencia/noticias/noticia_visualiza.php?id_noticia=1520&id_pagina=1|title=Administração pública é responsável por mais de um terço da economia em quase 34% dos municípios brasileiros|date=2009-12-16|publisher=IBGE|lang=pt|access-date=2012-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20120106163348/http://www.ibge.gov.br/home/presidencia/noticias/noticia_visualiza.php?id_noticia=1520&id_pagina=1|archive-date=2012-01-06}}</ref>. == Быһаарыылар == {{Быһаарыылар|colwidth=30em}} quqij8kx3g0w7y0k76l05ml2563uh4v 429668 429667 2026-07-01T13:16:09Z Sauit 26795 429668 wikitext text/x-wiki {{Булкуйума|Бразилия|3=[[Соҕуруу Америка|Соҕуруу Америкаҕа]] баар судаарыстыба, оттон бу — [[куорат]]}} [[Билэ:Montagem Brasília.jpg|мини|Үөһэттэн уҥаҕа: [[Бразилия национальнай конгреһа|Бразилия национальнай конгреһын]] двореһа; [[Жуселину Кубечик]] аатынан муоста; [[Eixo Monumental]]; Дворец Алворада; Кафедральнай собор. ]] '''Бразилиа''', ол эбэтэр '''Бразилия''' ({{Lang-pt|Brasília}} {{IPA|[bɾaˈziʎɐ]}}) — [[Бразилия]] киин куората<ref>{{cite web|url=http://sistemasweb.desenvolvimento.gov.br/INVESTIMENTO_WEB/arquivos/legislacao_leiorganica.pdf|title=Lei Orgânica do Distrito Federal|date=2005|publisher=Ministério do desenvolvimento|lang=pt|access-date=2012-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20121016063145/http://sistemasweb.desenvolvimento.gov.br/INVESTIMENTO_WEB/arquivos/legislacao_leiorganica.pdf|archive-date=2012-10-16}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.correiobraziliense.com.br/app/noticia/cidades/2010/04/18/interna_cidadesdf,186936/|title=Rosso diz querer imprimir a sua marca no governo do DF|author=Ana Maria Campos|date=2010-04-18|publisher=Correio braziliense|lang=pt|access-date=2012-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20130928094900/http://www.correiobraziliense.com.br/app/noticia/cidades/2010/04/18/interna_cidadesdf,186936/|archive-date=2013-09-28}}</ref>. 2010 сыллаахха ааҕыллыбытынан куоракка 2 562 963 киһи олорор уонна Бразилия үһүс саамай элбэх олохтоохтордоох куоратынан буолар<ref>{{cite web|url=http://www.ibge.gov.br/home/estatistica/populacao/censo2010/populacao_por_municipio.shtm|title=Данные переписи населения 2010 года|date=2010-11-29|publisher=Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE)|lang=pt|access-date=2012-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20110516154408/http://www.ibge.gov.br/home/estatistica/populacao/censo2010/tabelas_pdf/total_populacao_distrito_federal.pdf|archive-date=2011-05-16}}</ref>. Биир киһиэхэ киирсэр [[Брутто ис оҥоhук|ВВПнынан]] иккис буолар (40 696 [[Бразилия реала|реал]]), [[Витория (Бразилия)|Витория]] кэнниттэн (60 592 [[Бразилия реала|реал]])<ref>{{cite web|url=http://www.ibge.gov.br/home/presidencia/noticias/noticia_visualiza.php?id_noticia=1520&id_pagina=1|title=Administração pública é responsável por mais de um terço da economia em quase 34% dos municípios brasileiros|date=2009-12-16|publisher=IBGE|lang=pt|access-date=2012-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20120106163348/http://www.ibge.gov.br/home/presidencia/noticias/noticia_visualiza.php?id_noticia=1520&id_pagina=1|archive-date=2012-01-06}}</ref>. 1960 сыл муус устар 21 күнүгэр Жуселину Кубечик Бразилия киин куоратын Бразилиаҕа көһөрбүтэ, Бразилия үһүс киин куоратынан буолбута ([[Салвадор]] уонна [[Рио де Жанейро]] кэнниттэн). Ол аата Бразилиа исполнительнай, законодательнай уонна судебнай былаас киининэн буолбута. == Быһаарыылар == {{Быһаарыылар|colwidth=30em}} by4llcycaazn6sdp11292aloxewe0oz 429669 429668 2026-07-01T13:18:39Z Sauit 26795 429669 wikitext text/x-wiki {{Булкуйума|Бразилия|3=[[Соҕуруу Америка|Соҕуруу Америкаҕа]] баар судаарыстыба, оттон бу — [[куорат]]}} [[Билэ:Montagem Brasília.jpg|мини|Үөһэттэн уҥаҕа: [[Бразилия национальнай конгреһа|Бразилия национальнай конгреһын]] двореһа; [[Жуселину Кубечик]] аатынан муоста; [[Eixo Monumental]]; Дворец Алворада; Кафедральнай собор. ]] '''Бразилиа''', ол эбэтэр '''Бразилия''' ({{Lang-pt|Brasília}} {{IPA|[bɾaˈziʎɐ]}}) — [[Бразилия]] киин куората<ref>{{cite web|url=http://sistemasweb.desenvolvimento.gov.br/INVESTIMENTO_WEB/arquivos/legislacao_leiorganica.pdf|title=Lei Orgânica do Distrito Federal|date=2005|publisher=Ministério do desenvolvimento|lang=pt|access-date=2012-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20121016063145/http://sistemasweb.desenvolvimento.gov.br/INVESTIMENTO_WEB/arquivos/legislacao_leiorganica.pdf|archive-date=2012-10-16}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.correiobraziliense.com.br/app/noticia/cidades/2010/04/18/interna_cidadesdf,186936/|title=Rosso diz querer imprimir a sua marca no governo do DF|author=Ana Maria Campos|date=2010-04-18|publisher=Correio braziliense|lang=pt|access-date=2012-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20130928094900/http://www.correiobraziliense.com.br/app/noticia/cidades/2010/04/18/interna_cidadesdf,186936/|archive-date=2013-09-28}}</ref>. 2010 сыллаахха ааҕыллыбытынан куоракка 2 562 963 киһи олорор уонна Бразилия үһүс саамай элбэх олохтоохтордоох куоратынан буолар<ref>{{cite web|url=http://www.ibge.gov.br/home/estatistica/populacao/censo2010/populacao_por_municipio.shtm|title=Данные переписи населения 2010 года|date=2010-11-29|publisher=Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE)|lang=pt|access-date=2012-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20110516154408/http://www.ibge.gov.br/home/estatistica/populacao/censo2010/tabelas_pdf/total_populacao_distrito_federal.pdf|archive-date=2011-05-16}}</ref>. Биир киһиэхэ киирсэр [[Брутто ис оҥоhук|ВВПнынан]] иккис буолар (40 696 [[Бразилия реала|реал]]), [[Витория (Бразилия)|Витория]] кэнниттэн (60 592 [[Бразилия реала|реал]])<ref>{{cite web|url=http://www.ibge.gov.br/home/presidencia/noticias/noticia_visualiza.php?id_noticia=1520&id_pagina=1|title=Administração pública é responsável por mais de um terço da economia em quase 34% dos municípios brasileiros|date=2009-12-16|publisher=IBGE|lang=pt|access-date=2012-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20120106163348/http://www.ibge.gov.br/home/presidencia/noticias/noticia_visualiza.php?id_noticia=1520&id_pagina=1|archive-date=2012-01-06}}</ref>. 1960 сыл муус устар 21 күнүгэр Жуселину Кубечик Бразилия киин куоратын Бразилиаҕа көһөрбүтэ, Бразилия үһүс киин куоратынан буолбута ([[Салвадор]] уонна [[Рио де Жанейро]] кэнниттэн). Ол аата Бразилиа исполнительнай, законодательнай уонна судебнай былаас киининэн буолбута. == Быһаарыылар == {{Быһаарыылар|colwidth=30em}} [[Категория:Куораттар]] [[Категория:Бразилия куораттара]] [[Категория:Бразилиа]] pe6a55ptimk04sf8vx4djrzxv6ccxon