Дьокуускай

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="sah">
  <siteinfo>
    <sitename>Бикипиэдьийэ</sitename>
    <dbname>sahwiki</dbname>
    <base>https://sah.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D2%AF%D1%80%D2%AF%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D1%80%D1%8D%D0%B9</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.9</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Миэдьийэ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Аналлаах</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Ырытыы</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Кыттааччы</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Кыттааччы ырытыыта</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Бикипиэдьийэ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Бикипиэдьийэ ырытыыта</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Билэ</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Билэ ырытыыта</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki-ни ырытыы</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Халыып</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Халыыбы ырытыы</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Көмө</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Көмөнү ырытыы</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категория</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категорияны ырытыы</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Обсуждение модуля</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Дьокуускай</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1176</id>
    <revision>
      <id>429695</id>
      <parentid>429486</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T10:56:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SmallSonMarex</username>
        <id>26712</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>429695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16166" sha1="mlg8716nkqblhncjfro0lgas15zrnt6" xml:space="preserve">{{Infobox Russian city
|LocalName1=Дьокуускай
|LocalLangName1=Саха тыла
|Skyline= Фотоколлаж города Якутск 07.07.2026.png
|SkylineLegend=
|LatDeg=63
|LatMin=2
|LatSec
|LonDeg=129
|LonMin=44
|LonSec
|LocatorMap=Lena watershed.png
|LocatorMapLegend=Дьокуускай өрүс үрдүгэр турар сирэ
|CoatOfArms=Coat of Arms of Yakutsk (Yakutia) 2012.jpg
|Flag=Flag of Yakutsk.svg
|CityDay=Балаҕан ыйын иккис өрөбүлэ
|FederalSubject=[[Саха Өрөспүүбүлүкэтэ]]
|MunStatus=[[Дьокуускай куорат уокуруга|Куорат уокуруга]]
|InJurisdictionOf=Саха Өрөспүүбүлүкэтэ
|AdmCtrType=Киин куорат
|AdmCtrOf=Саха Өрөспүүбүлүкэтэ
|SelfGovAsOf=
|LeaderType=Ил Дархан
|LeaderName=[[Евгений Николаевич Григорьев]]
|Legislature=[[Дьокуускай Уокурук Сүбэтэ|Уокурук Сүбэтэ]]
|Charter=[[Charter of Yakutsk]]
|Area_km2=121.93
|Population=396 751
|PopulationRank=89с
|FoundationDate=Балаҕан ыйын 25, 1632
|PostalCode=677xxx
|DialingCode=4112
|Website=http://www.yakutsk-city.ru/
|LocalName2=Якутск|LocalLangName2=Нуучча тыла|LocalName3=Yakutsk|LocalLangName3=Ааҥыл тыла}}
'''Дьокуускай''' ([[нууччалыы]]: Якутск) [[Туймаада хочото|Туймаада хочотугар]] [[Өлүөнэ]] өрүс хаҥас кытылыгар турар, [[Саха Сирин]] киин куората.
Ыраах-Илиҥҥи Бэдэрээлинэй уокурукка нэһилиэнньэтинэн төрдүс миэстэни ылар. Ирбэт тоҥ сиргэ турар саамай улахан куорат.
Саха Сирин саамай улахан куората.

== Устуоруйата ==
Сахалар Туймаада хочотугар нууччалар кэлиэхтэригэр диэри олорбуттара. Туймаада саха дьон былыргы киининэн ааҕыллар.&lt;ref&gt;https://ilin-yakutsk.narod.ru/2003-34/70.htm&lt;/ref&gt;

1632 сыллаахха Бекетов баһылыктаах нуучча хаhаахтара [[Өлүөнэ]] кытылыгар, билиҥҥи [[Уус-Алдан улууһа|Уус-Алдан]] сиригэр бастаан [[остуруок]] туппуттар. Онтон нуучча хаһаахтарын тойоно [[Атаман Иван Галкин|Иван Галкин]] Өлүөнэ остуруогун [[халаан]] уута ылара бэрдин иһин, [[Өйүк]] баай хонуутугар (эбэтэр ''лог'' диэни ''луг'' диэн сыыһа суруйбут буоллахтарына - аппатыгар) өрүс уҥуор куорат билиҥҥи турар сиригэр көһөрбүтэ.

Өлүөнэ кыраайын (Ленский край) киинин быһыытынан бастаан Өлүөнэ остуруога дэнэр этэ. 1638 сыллаахха Саха Сирин Енисей уеһыттан арааран Саха уеһа оҥороллоругар [[Дьокуускай остуруога|киин остуруок]] буолбута.  

1680 сыллаахха саҕаламмыт реформа кэмигэр 1681 сыллаахха остуруокка [[Приклонскай Иван Васильевич|Приклонскай]] бойобуода кэлэр, кини сүрүн соруга - остуруогу куоракка кубулутуу. Куораты тутуу [[от ыйын 24]] күнүгэр 1682 сыллаахха саҕаламмыт. 3600 [[саһаан]] кыбадыраат иэннээх сири 3,5 миэтэрэ кэриҥэ үрдүктээх күрүө туттарар. Бу эркиҥҥэ 8 баасына туттарар. Куорат городничайынан [[Епишев Семен Иванович|Семен Иванович Епишев]] диэн киһи ананар.

[[Тохсунньу 10]] күнүгэр 1696 сыллаахха [[Сибиирдээҕи бирикээс]] Саха уеһын уонна  куоратын чертежтарын оҥорорго ыйаах таһаарар. Онтон нөҥүө сылыгар [[тохсунньу 31]] күнүгэр үрүҥ көмүс бэчээти оҥотторон ыытар. Бу кэмтэн ыла остуруок бүтэһиктээхтик куорат аатын сүгэр&lt;ref&gt;Дьокуускай хаһан куорат дэммитэй? А.Павлов-Дабыл, Кэскил хаһыат, 2.10.2012&lt;/ref&gt;.

== Килиимэтэ ==
Салгын тэмпэрэтиирэтин орто кээмэйэ (2012 сыл)&lt;ref&gt;[http://www.pogodaiklimat.ru/climate/24959.htm Погода и Климат:Климат Якутска]&lt;/ref&gt;.
{{Куорат клиимата
|Источник=[http://pogoda.ru.net/climate/24959.htm Погода и климат]
| Янв_ср=-38.6          | Янв_ср_осад=9
| Фев_ср=-33.8          | Фев_ср_осад=8
| Мар_ср=-20.1          | Мар_ср_осад=7
| Апр_ср=-4.8           | Апр_ср_осад=8
| Май_ср=7.5            | Май_ср_осад=20
| Июн_ср=16.4           | Июн_ср_осад=35
| Июл_ср=19.5           | Июл_ср_осад=38
| Авг_ср=15.2           | Авг_ср_осад=37
| Сен_ср=6.1            | Сен_ср_осад=31
| Окт_ср=-7.8           | Окт_ср_осад=18
| Ноя_ср=-27.0          | Ноя_ср_осад=16
| Дек_ср=-37.6          | Дек_ср_осад=10
| Год_ср=-8.8           | Год_ср_осад=237
| Янв_ср_мин=-41.5    | Янв_ср_макс=-35.1
| Фев_ср_мин=-38.2    | Фев_ср_макс=-28.6
| Мар_ср_мин=-27.4    | Мар_ср_макс=-12.3
| Апр_ср_мин=-11.8    | Апр_ср_макс=1.7
| Май_ср_мин=1.0      | Май_ср_макс=13.2
| Июн_ср_мин=9.3      | Июн_ср_макс=22.4
| Июл_ср_мин=12.7     | Июл_ср_макс=25.5
| Авг_ср_мин=8.9      | Авг_ср_макс=21.5
| Сен_ср_мин=1.2      | Сен_ср_макс=11.5
| Окт_ср_мин=-12.2    | Окт_ср_макс=-3.6
| Ноя_ср_мин=-31.0    | Ноя_ср_макс=-23.1
| Дек_ср_мин=-40.4    | Дек_ср_макс=-34.3
| Год_ср_мин=-14.1    | Год_ср_макс=-3.4
| Янв_а_макс=-5.8     | Янв_а_мин=-63.0
| Фев_а_макс=-2.2     | Фев_а_мин=-64.4
| Мар_а_макс=8.3      | Мар_а_мин=-54.9
| Апр_а_макс=21.1     | Апр_а_мин=-41.0
| Май_а_макс=31.1     | Май_а_мин=-18.1
| Июн_а_макс=35.1     | Июн_а_мин=-5.4
| Июл_а_макс=38.4     | Июл_а_мин=-1.5
| Авг_а_макс=35.4     | Авг_а_мин=-7.8
| Сен_а_макс=27.0     | Сен_а_мин=-14.2
| Окт_а_макс=18.6     | Окт_а_мин=-40.9
| Ноя_а_макс=3.8      | Ноя_а_мин=-54.5
| Дек_а_макс=-3.9     | Дек_а_мин=-59.8
| Год_а_макс=38.4     | Год_а_мин=-64.4
|}}

== Демография ==
[[Ойуу:Якутский1.png|500px|thumb|center|Сурутуу ыытыллыбыт сылларга уонна [[2007]] сылга олохтоох ахсаана]]Дьокуускай куоракка — 367 тыһ. киһи (2024 сыл) олорор.&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/%D0%A1hisl_MO_01-01-2024.xlsx&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;

Бу куоракка элбэх норуот олорор.
Сахалар, нууччалар уонна да атыттар. 

Дьокуускай куорат тургэнник улаата турар куорат.

== Омуктар ахсааннара (нелегаллары аахпакка туран)&lt;ref&gt;https://yakutskcity.ru/press-tsentr/gorod-yakutsk-zhiteli-skvoz-prizmu-statistiki/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130501150609/http://xn--j1aaude4e.xn--p1ai/ |date=2013-05-01 }}&lt;/ref&gt; ==
''[[Дьокуускай таҥаратын дьиэлэрэ]]''

Сахалар - 59,2% - 217 тыh. 

Нууччалар - 26,4% - 97 тыh.

Кыргызтар - 3,4% - 12 тыһ.

Эбэҥки - 1,9% - 7 тыһ.

Таджиктар - 1,7% - 6 тыh.

Кытайдар - 1,4% - 5 тыh.

Эрмээннэр - 1,1% - 4 тыh.

Буряттар - 0,6% - 2 тыһ.

Эбээн - 0,6% - 2 тыһ.

Украинецтар - 0,5% - 2 тыh.

Татаардар - 0,4% - 2 тыh.

== Дьокуускай Ытык олохтоохторо ==
{{main|Дьокуускай ытык олохтоохторо}}

== Дьокуускайга төрөөбүт биллэр дьон ==
{{main|Дьокуускайга төрөөбүт дьон}}

Чулуу мэйии бараштар - слэйдар вайбтар уонна чиллар

== Доҕордуу куораттар ==
*{{flagicon|South Korea}} [[Чаҥуон]], [[Соҕуруу Кэриэйэ]].
*{{flagicon|Alaska}} [[Фэрбенкс]], [[Аляска]] ([[АХШ]]).
*{{flagicon|People's Republic of China}} [[Харбин]], [[Кытай]].
*{{flagicon|Japan}} [[Мураяма, Ямагата|Мураяма]], [[Дьоппуон]].
*{{flagicon|Canada}} [[Йэллоунайф]], [[Канада]].
*{{flagicon|Greece}} [[Олимпия (Греция)|Олимпия]], [[Греция]].

== Үөрэҕирии ==
{{main|Дьокуускай куорат үөрэҕин тэрилтэлэрэ}}

== Фотогалерея ==
&lt;gallery widths=&quot;160&quot; heights=&quot;160&quot; class=&quot;center&quot;&gt;
Билэ:Yakutsk-kancelyaria.jpg|&lt;small&gt;Былыргы Дьокуускай. &lt;br /&gt;Воеводскай канцелярия&lt;/small&gt;
Билэ:Y-ostrog.jpg|&lt;small&gt;Дьокуускай. Острог&lt;/small&gt;
Билэ:Якутск во второй половине XIX века.jpg|&lt;small&gt;XIX үйэ. Дьокуускайдааҕы духовнай сэминээрийэ&lt;/small&gt;
Билэ:Якутская духовная семинария (XIX век).jpg|&lt;small&gt;XIX үйэ. Дьокуускайдааҕы духовнай сэминээрийэ&lt;/small&gt;
Билэ:Ярославского 45 (главный вид).jpg|&lt;small&gt;Дьокуускай. Ярославскай уулуссатын 45 №-рэ. Арассыыйа култууратын памятнига (1400042000)&lt;/small&gt;
Билэ:Якутская духовная семинария, Якутск 24.05.2026.jpg|&lt;small&gt;[[Дьокуускайдааҕы духуобунай семинария]]&lt;/small&gt;
Билэ:Улица Автострада 50 лет Октября, Якутск 26.05.2026.jpg|&lt;small&gt;Октябрь 50 сыла автострада уулуссата&lt;/small&gt;
Билэ:Вид на улицу Чернышевского и Московскую набережную, Якутск 24.05.2026.jpg|&lt;small&gt;Чернышевскай уулуссатын уонна Москуба биэрэгэ уулуссатын көстүүтэ&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Ирбэт тоҥу чинчийэр Институт&lt;/small&gt;
Билэ:Aeroport Yakutsk 02.jpg|&lt;small&gt;[[Дьокуускай (аэропорт)|Былатыан Ойуунускай аатынан аан дойдутааҕы Дьокуускай аэропорт]]&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Ирбэт тоҥу чинчийэр Институт&lt;/small&gt;
Билэ:Градо-Якутский Николаевский собор, Якутск 09.06.2026 (2).jpg|&lt;small&gt;[[Дьокуускайдааҕы Николаевскай собор]]&lt;/small&gt;
Билэ:Спортивный комплекс &quot;Триумф&quot;.JPG|&lt;small&gt;«Өрөгөй» спорт уораҕайа&lt;/small&gt;
Билэ:Якутская ТЭЦ, Якутск 24.04.2026.jpg|&lt;small&gt;Дьокуускайдааҕы ТЭЦ&lt;/small&gt;
Билэ:Чочур-Муран, Якутск 22.03.2026 (6).jpg|&lt;small&gt;Чочур Муран&lt;/small&gt;
Билэ:Государственный театр оперы и балета Республики Саха (Якутия) им. Д.К.Сивцева-Суоруна Омоллоона, Якутск 14.09.2025.jpg|&lt;small&gt;[[Суорун Омоллоон аатынан Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Опера уонна балет тыйаатыра|Д. К. Сивцев – Суорун Омоллоон аатынан Саха Өрөспүүбүлүкэтин Суดาарыстыбаннай опера уонна балет театра]]&lt;/small&gt;
Билэ:КФЕН СВФУ август 2013.jpg|&lt;small&gt;СВФУ Естественнай наукаларын факультеттарын корпуһа&lt;/small&gt;
Билэ:Государственный цирк Республики Саха (Якутия).jpg|&lt;small&gt;Саха сыырката&lt;/small&gt;
Билэ:Государственный академический русский драматический театр им. А.С. Пушкина 10.09.2025.jpg|&lt;small&gt;[[А.С. Пушкин аатынан Ил Академическай Нуучча Театра|А. С. Пушкин аатынан судаарыстыбаннай академическай Нуучча драматическай тыйаатыра]]&lt;/small&gt;
Билэ:Die Ankunft Christi ist die Sonne der Wahrheit der römisch-katholischen Kirche in Jakutsk.jpg|&lt;small&gt;Пресвятой Троица Римскай-Католическай таҥаратын дьиэтэ&lt;/small&gt;
Билэ:Якутский театр.jpg|&lt;small&gt;Саха тыйаатыра&lt;/small&gt;
Билэ:Церковь Рождества Пресвятой Богородицы (Якутск) 09.06.2026 (2).jpg|&lt;small&gt;[[Богородица Рождествотун таҥаратын дьиэтэ]]&lt;/small&gt;
Билэ:Проспект, торговый центр, ул. Курашова, 6, Якутск. 01.11.2025.jpg|&lt;small&gt;«Проспект» эргиэн киинэ&lt;/small&gt;
Билэ:Градоякутский Преображенский Кафедральный собор, Якутск 24.05.2026.jpg|&lt;small&gt;[[Дьокуускайдааҕы Спасскай-Преображенскай кафедральнай собор]]&lt;/small&gt;
Билэ:IT-Парк Якутск 24.04.2026.jpg|&lt;small&gt;Дьокуускайдааҕы IT-парк&lt;/small&gt;
Билэ:Празднование Дня Победы, Улица Хабарова, Якутск 09.05.2026 (5).jpg|&lt;small&gt;Ыам ыйын 9 күнүнээҕи Хабаров уулуссата&lt;/small&gt;
Билэ:Площадь Ленина, Якутск 24.05.2026.jpg|&lt;small&gt;Ленин болуоссата&lt;/small&gt;
Билэ:Кафедральный Свято-Троицкий собор, Якутск 24.05.2026.jpg|&lt;small&gt;[[Дьокуускайдааҕы Троица соборо|Сибэтиэй Троица кафедральнай соборо]]&lt;/small&gt;
Билэ:Якутск. Мечеть.jpg|&lt;small&gt;Абдул-Халим Аушев аатынан соборнай мечеть&lt;/small&gt;
Билэ:Памятник основателю Якутска Петру Ивановичу Бекетову.jpg|&lt;small&gt;Саха сирин төрүттээччитэ Петр Иванович Бекетов пааматынньыга&lt;/small&gt;
Билэ:RusAsian bank Yakutsk.jpg|&lt;small&gt;Нуучча-Азия баанын дьиэтэ. Кэннигэр остуруок биир баасыната уонна Комдрагмет дьиэтэ көстөллөр&lt;/small&gt; 
&lt;/gallery&gt;

== Быһаарыылар ==
{{быһаарыылар}}

== Сигэлэр ==
[http://якутск.рф/ Дьокуускай куорат уокурук дьаһалататын официал ситим-сирэ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130501150609/http://xn--j1aaude4e.xn--p1ai/ |date=2013-05-01 }}
{{Саха сирэ тиэмэлэргэ}}
{{Template:Саха Сирин куораттара}}
{{Template:Саха Сирин улуустара}}

{{Commonscat|Yakutsk}}

[[Категория:Дьокуускай| ]]
[[Категория:Саха Сирин нэһилиэнньэлээх пууннара]]</text>
      <sha1>mlg8716nkqblhncjfro0lgas15zrnt6</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>