Бикипиэдьийэ sahwiki https://sah.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D2%AF%D1%80%D2%AF%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D1%80%D1%8D%D0%B9 MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter Миэдьийэ Аналлаах Ырытыы Кыттааччы Кыттааччы ырытыыта Бикипиэдьийэ Бикипиэдьийэ ырытыыта Билэ Билэ ырытыыта MediaWiki MediaWiki-ни ырытыы Халыып Халыыбы ырытыы Көмө Көмөнү ырытыы Категория Категорияны ырытыы TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk Халыып:Country data Cape Verde 10 4189 429798 348628 2026-07-21T11:40:24Z CommonsDelinker 147 Replacing Flag_of_Cape_Verde.svg with [[File:Flag_of_Cape_Verde_(10-17).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Government standardized ratio is 2:3. For fu 429798 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Cape Verde | flag alias = Flag of Cape Verde (10-17).svg | flag alias-1975 = Flag of Cape Verde (1975–1992).svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1975 | redir1 = CPV </noinclude> }} o0yqe7fn4niqtkgzvdfj2s0qv5p8nli Кабо Верде 0 7811 429799 428285 2026-07-21T11:51:09Z CommonsDelinker 147 Replacing Flag_of_Cape_Verde.svg with [[File:Flag_of_Cape_Verde_(10-17).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Government standardized ratio is 2:3. For fu 429799 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Кабо Верде Өрөспүүбүлүкэтэ</br>''República de Cabo Verde'' |conventional_long_name = |common_name = Cape Verde |image_flag = Flag of Cape Verde (10-17).svg |image_coat = Coat_of_arms_of_Cape_Verde.svg |symbol_type = National Emblem |image_map = LocationCapeVerde.svg |image_map2 = Topographic map of Cape Verde-en.svg |national_anthem = [[Cântico da Liberdade]] |official_languages = [[Португал тыла]] |regional_languages = [[Cape Verdean Creole]] |ethnic_groups = |capital = [[Прайа]] |latd=14 |latm=55 |latNS=N |longd=23 |longm=31 |longEW=W |largest_city = capital |demonym = Cape Verdean |government_type = [[Өрөспүүбүлүкэ]] |leader_title1 = [[Президент]] |leader_title2 = [[Премьер миниистир]] |leader_name1 = [[Pedro Pires]] |leader_name2 = [[José Maria Neves]] |area_rank = 172nd |area_magnitude = 1 E9 |area_km2 = 4,033 |area_sq_mi = 1,557 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = negligible |population_estimate = 499,769 |population_estimate_rank = 165th <!--UN WPP--> |population_estimate_year = 2008 |population_census = 426,998 |population_census_year = 2008 |population_density_km2 = 126 |population_density_sq_mi = 326 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 79th |GDP_PPP = $1.750 billion |GDP_PPP_year = 2008 |GDP_PPP_per_capita = $3,475 |GDP_nominal = $1.845 billion |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal_per_capita = $3,664 |sovereignty_type = [[Тутулуга суох буолуу]] |sovereignty_note = [[португалия|Португалияттан]] |established_event1 = Билинии |established_date1 = [[От ыйын 5]] [[1975]] |HDI = {{increase}} 0.736 |HDI_rank = 102nd |HDI_year = 2007 |HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |currency = [[Cape Verdean escudo]] |currency_code = CVE |country_code = |time_zone = [[Cape Verde Time|CVT]] |utc_offset = -1 |time_zone_DST = not observed |utc_offset_DST = -1 |drives_on = right |cctld = [[.cv]] |calling_code = 238 }} '''Кабо Верде Өрөспүүбүлүкэтэ''' ({{lang-pt|República de Cabo Verde}}) диэн [[Атлантик океан|Атлантик океаҥҥа]], [[Арҕаа Африка]] кытылын аттыгар баар [[архипелаг]] ил. [[Португалия]] киhитэ суох арыылары [[XV үйэ|XV үйэҕэ]] колонизациялаабыта. [[1975]] Португалияттан тутулуга суох буолбуттара. Тутулуга суох буолуу күнүн [[от ыйын 5]] күнүгэр бэлиэтииллэр. == Кабо Верде бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 13]] — Демократия күнэ * [[Тохсунньу 20]] — Дьоруойдар күннэрэ * [[От ыйын 5]] — [[Тутулуга суох буолуу күнэ]] ([[Португалия]]ттан [[1975]]) * [[Балаҕан ыйын 12]] — Дойду күнэ {{rq|stub}} {{африка}} [[Категория:Африка дойдулара]] 54ef1sn043sc2fo58lsuuodtpu1yvzf Якутия (авиакомпания) 0 7976 429805 402833 2026-07-23T02:17:34Z CommonsDelinker 147 Replacing Камчатка.jpg with [[File:2007_SAFE_19451-0000010_front.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]:). 429805 wikitext text/x-wiki {{Infobox Airline | airline = ААУ «Авиакомпания «Якутия»<br><small>ОАО «Авиакомпания «Якутия» | logo = Yakutia Airlines logo.png | logo_size = 200 | fleet_size = 15 | destinations = 52 | IATA = R3 | ICAO = SYL | callsign = AIR YAKUTIA | parent = | company_slogan = | founded = [[2002]] | headquarters = [[Дьокуускай]], [[Арассыыйа]] | key_people = Андрей Винокуров | hubs = [[Дьокуускай аэропорда]], [[Внуково (аэропорт)|Внуково]] | secondary_hubs = | focus_cities = | frequent_flyer = | lounge = | alliance = | website = www.yakutia.aero/ }} '''[[ААУ]] «Авиакомпания „Якутия»''' диэн [[Саха Республиката|Саха Республикатын]] авиакомпанията. Салалтата [[Дьокуускай|Дьокуускайга]] баар. Сүрүн сырыылара [[Дьокуускай (аэропорт)|Дьокуускайтан]] уонна [[Москва|Москватааҕы]] [[Внуково (аэропорт)|Внуково]] портан. == Остуоруйата == «Якутия» авиакомпания [[2002]] сыллаахха төрүттэммитэ «Сахаавиа» и «Якутские авиалинии» компаниялар оннуларыгар. [[Внуково (аэропорт)|Внуково]] портка «Якутия» авиакомпания биир улахан [[Россия]] иһинээҕи пассажирдары таһааччы буолар. Өҥөтүн мэлдьи тупсарар уонна сылдьар куораттар ахсааннарын элбэтэр. [[2008]] сыл түмүгүнэн 547 475 киһини таста, ити көрдөрүүнэн Россия компанияларын иһигэр 21-с миэстэни ылар. [[2009]] сыл түмүгүнэн 661 817 киһини таста. [[2010]] сыл [[ахсынньы 20]] күнүнээҕи туругунан 908 тыһ. киһини таста. == Көтөр пууннара == [[Ойуу:Yakutia Airlines Sukhoi Superjet 100-95 RA-89011 RJSN.JPG|thumb|Сухой Суперджет 100]] [[Ойуу:Antonov An-140 MAKS-2005-08-20.jpg|thumb|Ан-140 көтөр аал Хабаровскай авиапордугар]] [[Ойуу:2007 SAFE 19451-0000010 front.jpg|thumb|Боинг-757 көтөр аал [[Камчаткатааҕы Петропавловскай]] Елизово аэропордугар]] [[Ойуу:Б-737.jpg|thumb|Боинг-737-700NG көтөр аал]] [[2010]] сыл [[олунньу|олунньутааҕы]] туругунан авиакомпания маннык пууннарга сырыылаах: === Расписаниеҕа киирбит көтүүлэр: === '''[[Саха сирэ]]''' : [[Бүлүү, куорат|Бүлүү]], [[Депутатскай]], [[Дьокуускай]], [[Зырянка]], [[Ленскэй]], [[Хонуу|Муома]], [[Нүөрүҥгүрү]], [[Ньурба]], [[Орто Халыма]], [[Өлүөхүмэ]], [[Өлөөн]], [[Удачнай|Полярнай]], [[Сааскылаах]], [[Сунтаар]], [[Тиксии]], [[Уус Ньара]], [[Белая Гора|Үhүҥ Хайа]], [[Үөһээ Бүлүү]], [[Черскэй]], [[Чокуурдаах]], [[Эдьигээн]]. '''[[Арассыыйа]]''': : [[Анадырь]], [[Астрахань]], [[Благовещенскай]], [[Братскай]], [[Владивосток]], [[Иркутскай]], [[Билибино|Кепервеем]], [[Краснодар]], [[Красноярскай]], [[Магадан]], [[Москва]], [[Новосибирскай]], [[Ноябрьскай]], [[Камчаткатааҕы Петропавловскай]], [[Оха]], [[Певек]], [[Санкт-Петербург]], [[Саҥа Уренгой]], [[Сочи]], [[Сургут]], [[Улан-Удэ]], [[Хабаровскай]], [[Чита]], [[Эвенскай]]. '''[[АХШ]]''' : [[Анкоридж]] '''[[Азербайдьан]]''' : [[Баку]] : [[Гянджа]] '''[[Германия]]''' : [[Ганновер]] '''[[Кытай]]''': : [[Пекин]] : [[Харбин]] '''[[Тадьикистан]]''': : [[Душанбе]] : [[Худжант]] '''[[Соҕуруу Кэриэйэ]]''': : [[Сеул]] '''[[Узбекистан]]''' : [[Ташкент]] : [[Фергана]] '''[[Украина]]''' : [[Киев]] '''[[Франция]]''' : [[Париж]] '''[[Чехия]]''' : [[Прага]] === Чартер көтүүлэр: === '''[[Арассыыйа]]''': : [[Сочи]]. '''[[АХШ]]''' : [[Сайпан]] '''[[Вьетнам]]''' : [[Хошимин]] '''[[Дьоппуон]]''' : [[Ниигата]] '''[[Италия]]''' : [[Римини]] '''[[Кытай]]''': : [[Далянь]], [[Циньхуандао]], [[Санья]], [[Тяньцзинь]] '''[[Монголия]]''' : [[Улаанбаатар]] '''[[Тайлаан]]''' : [[Утапао]] '''[[Түркийэ]]''' : [[Анталья]] '''[[Эрмээн Сирэ]]''' : [[Ереван]] == Code Share сөбүлэһиилэр == Якутия авикомпания маннык авиакомпаниялары кытта [[Code Share]] сөбүлэһиилээх: * [[S7]] * [[Урал авиалиниялар]] * [[Полярнай авиалиниялар]] == Көтөр аал иһинээҕи сурунаал == Авиакомпания ыйга биирдэ тахсар "Якутия" диэн сурунааллаах. Сурунаал пассажирдарга тарҕанар ==Көтөр аалын флота== [[2013]] сыл [[муус устар]] ый туруганан 32 [[сөмөлүөт|көтөр ааллаах]],: <center> {| class="toccolours" border="1" cellpadding="3" style="border-collapse:collapse" |+ '''Көтөр аалын флота''' |- style="background:lightblue;" !rowspan="2"|сөмөлүөт !rowspan="2"|ахсаана !rowspan="2"|Сакаастаммыта !colspan="4"|Хас олорор сирдээҕэ !rowspan="2"|Быһаарыы !rowspan="2"|Хаартыската |- style="background:lightblue;" !Бизнес !Комфорт !Эконом !Уопсайа |- |[[Антонов Ан-24RV]] ||9|| 0 ||—|| —|| 48|| 48 || Полярные Авиалинии хампаанньа уларсыбыт||[[Билэ:Yakutia Antonov An-24 Adzhigildaev-1.jpg|150px]] |- |[[Антонов An-140|Antonov An-140-100]] ||2||0 ||—||—||52|| 52 || || [[Билэ:Antonov An-140 MAKS-2005-08-20.jpg|150px]] |- |[[Боинг 737-700]] || 4 || 3 || 8||—||118|| 126 || Биири Алроса авиа хампаанньа уларса сылдьар|| [[Билэ:29.06.09 MUC Yakutia B737-700(WL) D-ABBN.jpg|150px]] |- |[[Боинг 737-800]] || 3 || 9 ||8|| — || 162||170|| || [[Билэ:Yakutia Boeing 737-800 Ates-1.jpg|150px]] |- |[[Боинг 757-200]] || 4 || 0 || 12||-||180|| 192|| || [[Билэ:Yakutia Airlines Boeing 757-200 Parfaits.jpg|150px]] |- |[[Боинг 757#757-200PF|Боинг 757-200-APF]] || 1|| 0 || colspan="4" style="text-align:center;"| таһаҕас тиэйэр|| || [[Билэ:Yakutia cargo airlines Boeing 757-200F VQ-BOX.jpg|150px]] |- |[[Бомбардир Dash 8 Q400]] ||2|| 1||—||—|| 72|| 72|| || [[Билэ:Bombardier Dash 8-Q402, Yakutia Airlines JP7546148.jpg|150px]] |- |[[Сухой Суперджет 100]] || 2|| 2 || 8||—||85|| 93|| || [[Билэ:Yakutia Airlines Sukhoi Superjet 100-95 RA-89012 OKJ.jpg|150px]] |- |[[Туполев Ту-154M]] || 2 || 0|| colspan="3" style="text-align:center;"|биллибэт||156 || резервка турар || [[Билэ:Yakutia Tupolev Tu-154M Adzhigildaev-2.jpg|150px]] |} </center> == Сигэлэр == ↑ http://www.tch.ru/doc/1460/30_AK_pass_ITOG_1-12-2008.pdf?PHPSESSID=5da9bd6ee818e8781ee5eaf6ffdebb53 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110830112041/http://www.tch.ru/doc/1460/30_AK_pass_ITOG_1-12-2008.pdf |date=2011-08-30 }} ↑ http://www.avia.ru/news/?id=1235117012 {{Company-stub}} [[Категория:Авиакомпаниялар]] [[Категория:Саха Сирин транспора]] [[Категория:Саха сирин тэрилтэлэрэ]] ig2a83abythmn93ax17yh3k6tw79wv7 Америка Холбоhуктаах Штаттарын конституцията 0 9409 429801 351925 2026-07-21T13:02:50Z CommonsDelinker 147 Replacing Constitution_of_the_United_States,_page_1.jpg with [[File:Constitution_of_the_United_States_-_DPLA_-_9ca804144bd5965e992ae3528bc3c6a3_(page_1).jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR 429801 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Constitution of the United States - DPLA - 9ca804144bd5965e992ae3528bc3c6a3 (page 1).jpg|мини|справа|АХШ Конституциятын бастакы ыстыраныыссата]] '''Америка Холбоhуктаах Штаттарын конституцията''' - [[АХШ]] үрдүкү сокуона. Конституция конвенциятын үлэтин түмүгүнэн [[1787]] сыл балаҕан ыйын 17 күнүгэр [[Филадельфия]] куоракка суруллан бүтэриллибит, уонна кэлин бастакы 13 штаттарга ратификацияламмыт. Тоҕус штат ратификациялаабытын кэннэ сойуус оҥорбуттар, уонна ол штаттарга федеральнай былаас. Ол правительствота 1789 сыл кулун тутар 4 күнүгэр үлэтин саҕалаабыт. АХШ конституцията билигин федеративнай конституциялартан ордук кырдьаҕас. 1787 сылтан Конституцияҕа 27 көннөрүү киллэриллибит. Бастакы 10 көннөрүүлэри "[[Биль о правах]]" диэн биллэллэр. [[Категория:АХШ]] [[Категория:Сокуон]] ny99qx0fsczypdkc4airoxttiebzmy4 Халыып:Флагификация/Испания 10 25516 429797 341187 2026-07-21T07:31:15Z CommonsDelinker 147 Replacing Flag_of_the_First_Spanish_Republic.svg with [[File:Flag_of_Spain_(1873–1874).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]]). 429797 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|флагификация/флаг</noinclude>}}} | alias = Испания | flag alias = Flag of Spain.svg | flag alias-1506 = Flag of New Spain.svg | flag alias-1701 = Bandera de España 1701-1748.svg | flag alias-1748 = Bandera de España 1748-1785.svg | flag alias-1785 = Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg | flag alias-1873 = Flag of Spain (1873–1874).svg | flag alias-1931 = Flag of the Second Spanish Republic.svg | flag alias-1938 = Flag of Spain (1938 - 1945).svg | flag alias-1945 = Flag of Spain (1945–1977).svg | flag alias-1977 = Flag of Spain (1977 - 1981).svg | flag alias-торговый = Flag of Spain (civil variant).svg | flag alias-Колумб = Flag of Christopher Columbus.svg | flag alias-колониальный = Flag of New Spain.svg | flag alias-торговый-колониальный = Burgundy merchant 1762.svg | flag alias-Кастилия-и-Леон = Bandera de la Corona de Castilla y Leon.svg | flag alias-торговый-1785 = BandMercante1785.svg | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1506 | var2 = 1701 | var3 = 1748 | var4 = 1785 | var5 = 1873 | var6 = 1931 | var7 = 1938 | var8 = 1945 | var9 = 1977 | var10 = торговый | var11 = Колумб | var12 = колониальный | var13 = торговый-колониальный | var14 = Кастилия-и-Леон | var15 = торговый-1785 </noinclude> | размер = {{{размер|}}} }} 8oc22pnjmoynat4av3ctqc0yp6zjn16 Халыып:Флагификация/Швеция 10 25538 429802 410965 2026-07-21T16:00:48Z CommonsDelinker 147 Replacing Naval_Ensign_of_Sweden.svg with [[File:Naval_ensign_of_Sweden.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR6|Criterion 6]].). 429802 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|флагификация/флаг</noinclude>}}} | размер = {{{размер|}}} | alias = Швеция | flag alias = Flag of Sweden.svg | flag alias-1520 = Flag of Sweden (1562–1650).svg | flag alias-1650 = Naval ensign of Sweden.svg | flag alias-1815 = Swedish and Norwegian naval ensign 1815–1844.svg | flag alias-1844 = Swedish civil ensign (1844–1905).svg | flag alias-ВМС = Naval ensign of Sweden.svg | variant = {{{variant|}}} | var1 = 1520 | var2 = 1650 | var3 = 1815 | var4 = 1844 | var5 = ВМС }}<noinclude> [[bg:Шаблон:Флагификация/Швеция]] </noinclude> 9belohp48hkcm006udyx9b1entpkzpg Тылбаасчыттар Аан дойдутааҕы федерациялара 0 28589 429811 429200 2026-07-23T06:56:30Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 429811 wikitext text/x-wiki '''Тылбаасчыттар Аан дойдутааҕы федерациялара, ТАФ''' – (Federation internationale des traducteurs - FIT) 1953 сыллаахха [[Париж|Парижка]] олохтоммут тылбаасчыт идэлээхтэр холбоһуктара, кэммиэрчэскэйэ суох, бэлиитикэҕэ орооспот тэрилтэ. Пьер-Франсуа Кайе диэн киһи тэрийбитэ. Федерацияҕа 80 000 тахса тылбаасчыты түмэр 55 дойдуттан 100 тахса идэлээх холбоһуктар киирэллэр. [[ЮНЕСКО]]-ны кытта бииргэ үлэлиир. == Сыаллара: == Араас дойдулар тылбаасчыттарын тэрилтэлэрин түмүү, ол тэрилтэлэргэ туһалаах информацияны хомуйуу уонна тарҕатыы, тылбаасчыттар бырааптарын көмүскээһин, тылбааһы идэ уонна ускуустуба көрүҥүн быһыытынан пропагандалааһын, уопсастыбаҕа тылбаасчыт стаатуһун тупсарыы. ТАФ BABEL диэн билим сурунаалын уонна Translatio диэн федерация олоҕун кэпсиир бюллетень таһаарар. == Салалтата == ТАФ үрдүкү уоргана Аан дойдутааҕы кэҥгириэс буолар. Кэҥгириэс талбыт Бюрота тэрилтэ күннээҕи кыһалҕатын быһаарар үлэни салайар. ТАФ штаб-квартирата Парижка баар. ТАФ II кэҥгириэһигэр ([[Рим]], 1956 сыл) тылбаасчыт ааптар быһыытынан бырааба аан бастаан ырытыллыбыта. IV кэҥгириэскэ ([[Дубровник]], 1963 сыл) тылбаасчыттары бэлэмнээһин туһунан ыйыы-кэрдии уонна тылбаасчыттары аттестациялааһын киритиэрийдэрэ оҥоһуллубуттара, Тылбаасчыт быраабын уонна эбээһинэһин туһунан Хартия ылыныллыбыта. XIII кэнгириэскэ ([[Брайтон]], 1993) ТАФ [[Арассыыйа тылбаасчыттарын сойууһа|Арассыыйа тылбаасчыттарын сойууһун]] толору бырааптаах чилиэн быһыытынан ылбыта. XV кэҥгириэс 1999 сыл атырдьах ыйын саҥатыгар Монсе куоракка ([[Бельгия]]) буолбута. Сиэксийэлэрэ: уус-уран тылбаас; билим, техническэй уонна урбаан тылбааһа; саҥарыы тылбааһа; тылбаасчыт идэтин статуһа уонна идэ кэнэҕэскитэ; тылбаас туһунан үөрэх (переводоведение). XVI кэҥгириэс [[Ванкувер]] куоракка үлэлээбитэ ([[Канаада]]). 2002-2005 сылларга үлэлиэхтээх ТАФ Сэбиэтин саҥа састааба уонна бэрэсидьиэнэ Бетти Коэн (Betty Cohen, Канаада) талыллыбыттара. XVII кэҥгириэс 2005 сыллаахха атырдьах ыйын 2-10 күннэригэр [[Тампере]] куоракка ([[Финляндия]]) буолбута. Онтон Кэҥгириэстэр Шанхаайга (2008) Сан-Францискоҕа (2011) буолбуттара. Аныгыскы ХХ кэҥгириэс Берлииҥҥэ 2014 сыллаахха атырдьах ыйын 4 - 6 күннэригэр буолуоҕа<ref>[http://fit-ift.org.dedi303.nur4.host-h.net/index.php ТАФ ситим-сирэ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131006071954/http://fit-ift.org.dedi303.nur4.host-h.net/index.php |date=2013-10-06 }}</ref>. == Тас сигэлэр == *[http://www.fit-ift.org/en Федерация ситим-сирэ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516045414/http://www.fit-ift.org/en/ |date=2008-05-16 }} (ааҥыллыы) == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Тылбаас]] h4nadekkey3s4bthnx84skfd5i0r22u Халыып:Флагификация/Кабо Верде 10 29334 429800 302828 2026-07-21T12:00:58Z CommonsDelinker 147 Replacing Flag_of_Cape_Verde.svg with [[File:Flag_of_Cape_Verde_(10-17).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Government standardized ratio is 2:3. For fu 429800 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|флагификация/флаг</noinclude>}}} | alias = Кабо-Верде | flag alias = Flag of Cape Verde (10-17).svg | размер = {{{размер|}}} }} 6fa34ygdre9xponn7o4r0bsybycvsd9 Элвис Пресли 0 31412 429816 427762 2026-07-23T08:00:49Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 429816 wikitext text/x-wiki {{Infobox Musical artist |Name = Элвис Пресли |Img = Elvis Presley promoting Jailhouse Rock.jpg |Img_capt = ''[[Jailhouse Rock (film)|Jailhouse Rock]]'' ырыатыгар постер (1957) |Img_size = |Landscape = |Background = Ырыаһыт |Birth_name = Элвис Аарон Пресли<ref name="Aaron">(May 9, 2002). "[http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A702839 Elvis Presley - the Singer]". ''[[bbc.co.uk]]''. Retrieved 2007-10-12. {{WebCite|url=http://www.webcitation.org/5QZwoYyCI|date =2007-07-24}}</ref> |Alias = The Hillbilly Cat <small>(1953–55)</small><ref>{{cite web|url = http://www.elvispresleymusic.com.au/elvis_presley_1953_1955.html |title = Elvis Presley 1953–1955 : The Hillbilly Cat |accessdate = 2008-08-16}}</ref> |birth_date= {{birth date|mf=yes|1935|1|8|mf=y}} |birth_place = Тупело, Миссисипи, АХШ |Height = {{Height|feet=6}} |Origin = Тьюпело, Теннеси, АХШ |death_date= {{Death date and age|mf=yes|1977|08|16|1935|01|08}} |death_place = Тьюпело, Теннеси, АХШ |Voice_type = [[Баритон]] |Occupation = Ырыаһыт, актер |Instrument = [[Ырыаһыт]], [[гитара]], [[пиано]] |Years_active = 1953–1977 |Label = [[Sun Records|Sun]], [[RCA Records|RCA Victor]] |URL = [http://www.Elvis.com Elvis.com] }} '''Элвис Аарон Пресли''' ({{lang-en|Elvis Aaron Presley}}, 1935 сыл тохсунньу 8 күнэ − 1977 сыл атырдьах ыйын 16 күнэ) диэн [[АХШ|Америка]] биир биллэр ырыаһыта, музыка суруйааччыта уонна актера. [[Рок-н-ролл]] музыкатыгар биир бастакы киэҥник биллэр ырыаһыт. Хас да киинэҕэ уһуллубута. Өлбүтүн да кэннэ киэҥ биллэрэ аҕыйаабатаҕа. XX үйэ биир киэҥник биллэр киһитэ буолар. Сороҕор Рок-н-ролл хоруола диэн ааттыллар. ==Олоҕун олуктара== Элвис Пресли 1935 сыл тохсунньу 8 күнүгэр [[Миссиссиппи]] штытын Тупело куоратыгар төрөөбүтэ. Иигирэ убайа Джесс Гарон 35 мүнүүтэ кини иннинэ төрөөбүт уонна тута өлөн хаалбыт. Соҕотох оҕо буолан аҕалаах ийэтин кытта олус чугас эбит. Дьиэ кэргэн сиэркэпкэ сылдьар эбит, онно Пресли музыкаҕа талаана тахсыбыт. 13 саастааҕар ийэтин кытта [[Мемфис]] куоракка көспүттэр, ол бириэмэҕэ аҕата төлүүр чиэги подделкалаан хаайыыга барбыт. Рокабилли диэн аатаах музыка жанрын ыллыыр дьоннортон бастакы эбит. Бастакы биллэр ырыатынан 1955 сылга тахсыбыт ''Heartbreak Hotel'', ол ырыа бастакы киэҥник биллэр рок-н-ролл ырыата буолар. ==Тус олоҕо== 1958 сыллаахха армияҕа ыҥырыллыбыта, уонна [[Германия|Германияҕа]] базаламмыта. Чиэстээхтик армияны икки сыл буолан баран Америкаҕа төннүбүтэ. Германияҕа сылдьан кэргэнин Присцилла Белөны кытта билсиспитэ, уонна 1967 сыллаахха кэргэн ылбыта. Кинилэр Лиза Мари диэн кыыстаммыттара (Ол кыыс кэлин [[Майкл Джексон|Майкл Джэксоҥҥа]] кэргэн тахсыбыта) 1973 сыллахха Присцилла уонна Элвис арахсыспыттара. Ол бириэмэҕэ Элвис номнуо араас эмптэргэ үөрүйэх буолбут.<ref>[http://www.guardian.co.uk/theobserver/2002/aug/11/features.magazine27 Elvis special: Doctor Feelgood &#124; From the Observer &#124; The Observer]</ref> ==Өлүүтэ== 1977 сыл атырдьах ыйын 16 күнүгэр сүрэҕэ тохтоон өлбүтэ. Бэйэтин ваннатыгар булуллубута. == Дискографията == === Студия альбомнара === * Elvis Presley (1956) * Elvis (1956) * Elvis'Christmas Album (1957) * Elvis Is Back! (1960) * His Hand In Mine (1960) * Something for Everybody (1961) * Pot Luck (1962) * Elvis for Everyone! (1965) * How Great Thou Art (1967) * From Elvis In Memphis (1969) * That's The Way It Is (1970) * Elvis Country (I'm 10 000 Years Old) (1971) * Love Letters from Elvis (1971) * Elvis sings The Wonderful World of Christmas (1971) * Elvis Now (1972) * He Touched Me (1972) * Elvis (The „Fool“ Album) (1973) * Raised on Rock/For Ol'Times Sake (1973) * Good Times (1974) * Promised Land (1975) * Today (1975) * From Elvis Presley Boulevard, Memphis, Tennessee (1976) * Moody Blue (1977) === Кэнсиэр альбомнара === * Elvis (NBC TV Special) (1968) * From Memphis to Vegas/From Vegas to Memphis (1969) * On Stage (1970) * Elvis: As Recorded at Madison Square Garden (1972) * Aloha from Hawaii Via Satellite (1973) * Elvis Recorded Live on Stage in Memphis (1974) * Elvis in Concert (1977) === Хомуурунньуктар === * Elvis' Golden Records (1958) * For LP Fans Only (1959) * A Date with Elvis (1959) * 50 000 000 Elvis Fans Cant' Be Wrong Elvis' Gold Records, Volume 2 (1959) * Elvis' Golden Records Volume 3 (1963) * Elvis' Gold Records Volume 4 (1968) * Elvis: A Legendary Performer Volume 1 (1974) * Elvis' 40 Greatest (1974) * Elvis: A Legendary Performer Volume 2 (1976) * The Sun Sessions (1976) * Blue Christmas (1976) * Welcome to My World (1977) * He Walks Beside Me (1978) * Mahalo from Elvis (1978) * Elvis: A Canadian Tribute (1978) * Elvis Sings For Children and Grownups Too (1978) * Our Memories of Elvis (1979) * Our Memories of Elvis Volume 2 (1979) * Elvis: A Legendary Performer Volume 3 (1979) * Guitar Man (remix) (1981) * This Is Elvis (1981) * Elvis: Greatest Hits Volume 1 (1981) * The Elvis Medley (1982) * Memories of Christmas (1982) * I Was the One (1983) * Elvis: A Legendary Performer Volume 4 (1983) * Elvis: The First Live Recordings (1984) * Elvis: The Hillbilly Cat (1984) * Elvis' Gold Records Volume 5 (1984) * A Valentine Gift for You (1985) * Reconsider Baby (1985) * The Number One Hits (1987) * The Top Ten Hits (1987) * The Complete Sun Sessions (1987) * Love Me Tender (1987) * The Memphis Record (1987) * Essential Elvis (1988) * Elvis in Nashville (1988) * Elvis Presley Stereo' 57 (Essential Elvis Vol.2) (1989) * The Great Performances (1990) * Hits Like Never Before (Essential Elvis Vol.3) (1991) * Elvis Presley Sings Leiber & Stoller (1991) * Collector's Gold (1991) * The Lost Album (1991) * Blue Christmas (1992) * If Everyday Was Like Christmas (1994) * Amazing Grace: His Greatest Sacred Performances (1994) * Heart and Soul (1995) * Command Performances: The Essential 60s Masters II (1995) * The Essential Collection (1995) * Elvis 56 (1996) * Heartbreak Hotel (CD Single) (1996) * A Hundred Years from Now (Essential Elvis Vol.4) (1996) * Great Country Songs (1996) * An Afternoon in the Garden (1997) * Greatest Jukebox Hits (1997) * Love Songs (1998) * Rhythm and Country (Essential Elvis Vol.5) (1998) * Tiger Man (1998) * Memories: The '68 Comeback Special (1998) * Sunrise (1999) * Suspicious Minds (1999) * Tomorrow Is a Long Time (1999) * Burning Love (1999) * It's Christmas Time (1999) * Such a Night (Essential Elvis Vol.6) (2000) * That's the Way It Is (2000) * The Elvis Presley Collection – Country (2000) * The 50 Greatest Hits (2000) * White Christmas (2000) * Country Side of Elvis (2001) * ELV1S: 30 #1 Hits (2002) * 2nd to None (2003) * Christmas Peace (2003) * Ultimate Gospel (2004) * Elvis at Sun (2004) * Love, Elvis (2005) * Elvis by the Presleys (2005) * Hitstory (2005) * The Definitive Collection (2005) * Elvis Inspirational (2006) * The Complete Million Dollar Quartet (2006) * Elvis Christmas (2006) * The Essential Elvis Presley (2007) * Viva Las Vegas (2007) * Introducing Elvis (2007) * Home for the Holidays (2007) * The Very Best of Love (2007) * Playlist: The Very Best of Elvis Presley (2008) * Collector's Edition: Elvis Inspirational Memories (2008) * Christmas Duets (2008) * Boy from Tupelo (2008) * The UK Sun Sessions (2009) * Elvis: Love Me Tender – The Love Songs (2009) * Elvis: Best of Love (2010) * Playlist: The Very Best Gospel of Elvis Presley (2010) * Uncovered (2012) * I Am an Elvis Fan (2012) * The Classic Christmas Album (2012) * The King (2012) * Merry Christmas... Love, Elvis (2013) * The Nation's Favourite Elvis Song (2013) * Elvis Forever (2015) * If I Can Dream (with Royal Philharmonic Orchestra) (2015) * Elvis: Ultimate Christmas (2015) * I'm Leavin (2016) * Way Down in the Jungle Room (2016) * The Wonder of You (with Royal Philharmonic Orchestra) (2016) * A Boy from Tupelo: The Complete 1953 – 1955 Recordings (2017) * Elvis Symphonique (with Royal Philharmonic Orchestra) (2017) * Christmas with Elvis (with Royal Philharmonic Orchestra) (2017) * Elvis Presley: The Searcher (The Original Soundtrack) (2018) * Where No One Stands Alone (2018) === EP === * Elvis Presley (1956) * Elvis Presley (double EP) (1956) * Heartbreak Hotel (1956) * Elvis Presley (1956) * The Real Elvis (1956) * Any Way You Want Me (1956) * Elvis Vol.1 (1956) * Elvis Vol.2 (1956) * Love Me Tender (1956) * Strictly Elvis (1957) * Peace in the Valley (1957) * Loving You, Vol. I (1957) * Loving You, Vol. II (1957) * Just for You (1957) * Elvis Sings Christmas Songs (1957) * Jailhouse Rock (1957) * King Creole Vol. 1 (1958) * King Creole Vol.2 (1958) * Elvis Sails (1958) * A Touch of Gold Vol.1 (1959) * A Touch of Gold Vol.2 (1959) * Christmas with Elvis (1959) * A Touch of Gold Vol.3 (1960) * Elvis by Request: Flaming Star and 3 Other Great Songs (1961) * Follow That Dream (1962) * Kid Galahad (1962) * Viva Las Vegas (1964) * Tickle Me (1965) * Easy Come, Easy Go (1967) == Фильмографията == {{Div col|cols = 2}} * 1956: Love Me Tender * 1957: Loving You * 1957: Jailhouse Rock * 1958: King Creole * 1960: G.I. Blues * 1960: Flaming Star * 1961: Wild in the Country * 1961: Blue Hawaii * 1962: Follow That Dream * 1962: Kid Galahad * 1962: Girls! Girls! Girls! * 1963: It Happened At The World's Fair * 1963: Fun In Acapulco * 1964: Kissin' Cousins * 1964: Viva Las Vegas * 1964: Roustabout * 1965: Girl Happy * 1965: Tickle Me * 1965: Harum Scarum * 1966: Frankie And Johnny * 1966: Paradise, Hawaiian Style * 1966: Spinout * 1967: Easy Come, Easy Go * 1967: Double Trouble * 1967: Clambake * 1968: Stay Away, Joe * 1968: Speedway * 1968: Live A Little, Love A Little * 1969: Charro! * 1969: The Trouble With Girls * 1970: Change Of Habit * 1970: Elvis - That's The Way It Is * 1972: Elvis On Tour {{Div col end}} ==Быһаарыылар== {{Быһаарыылар}} ==Атын сигэлэр== {{commons}} {{wikiquote-en}} * [http://www.elvis.com/ Elvis Presley Enterprises] - Official site of the Elvis Presley brand. * [http://www.elvis.com.au/presley/elvis_interviews.htm Elvis Resources - Interviews and articles about Elvis Presley] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090618154914/http://www.elvis.com.au/presley/elvis_interviews.htm |date=2009-06-18 }} By Elvis Australia * [http://www.elvis.com.au/presley/biography/elvis_presley_graceland.shtml Elvis Presley's Graceland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080208084435/http://www.elvis.com.au/presley/biography/elvis_presley_graceland.shtml |date=2008-02-08 }} - A detailed history of Elvis' Graceland, with photos. * [http://www.elvisdirectory.co.uk/ Elvis Presley Directory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140616102304/http://elvisdirectory.co.uk/ |date=2014-06-16 }} * [http://www.elvis-tcb.com/ Elvis Presley Tributes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081025193934/http://www.elvis-tcb.com/ |date=2008-10-25 }} {{DEFAULTSORT:Presley, Elvis}} [[Категория:1935 сыллаахха төрөөбүттэр]] [[Категория:тохсунньу 8 күнүгэр төрөөбүттэр]] [[Категория:1977 сыллаахха өлбүттэр]] [[Категория:атырдьах ыйын 16 күнүгэр өлбүттэр]] [[Category:Элвис Пресли| ]] [[Category:АХШ ырыаһыттара]] [[Категория:ырыаһыттар]] [[Категория:актёрдар]] [[Категория:америкатааҕы актёрдар]] k9qu7rpesr8uytm6h6i0os2l3f613p2 Аргентина футбол хомуур хамаандата 0 45984 429803 427481 2026-07-21T23:51:28Z ~2026-41056-42 29331 /* Хамаанда сүрүн тириэнньэрдэрэ */ 429803 wikitext text/x-wiki '''Аргентина футбол хомуур хамаандата''' ({{lang-es|Selección de fútbol de Argentina}}) футбол оонньуутугар аан дойдуга [[Аргентина]] иһин оонньуур хамаанда. Салайар тэрилтэ — [[Аргентина футболун ассоциацията]]. Ассоциация 1912 сыллаахтан [[ФИФА]] кыттааччыта, 1916 сыллаахтан — [[КОНМЕБОЛ]]. Аргентина хомуур хамаандата — аан дойдуга саамай титуллаах ил хамаандаларыттан биирдэрэ: аргентиналар [[Футболга аан дойду чөмпүйэнээтэ|аан дойду чөмпүйэнээтин]] иккитэ ([[Футболга аан дойду чөмпүйэнээтэ 1978|1978]] уонна [[Футболга аан дойду чөмпүйэнээтэ 1986|1986]] сыллардаахха), 14-тэ [[Футболга Америка куубага|Кубке Америка куубагар]] уонна иккитэ [[Футбол Олимпиада оонньууларыгар|Олимпиадаҕа]] ([[Футбол Олимпиада оонньууларыгар 2004|2004]] уонна [[Футбол Олимпиада оонньууларыгар 2008|2008]] сылларга) кыайталаабыттара. Аргентина — [[ФИФА]] турнирдарын барыларын кыайбыт үс хамаандаттан ([[Футболга Бразилия сүүмэрдэммит хамаандата|Бразилия]] уонна [[Футболга Франция сүүмэрдэммит хамаандата|Франция]]) биирдэстэрэ: [[Футболга аан дойду чөмпүйэнээтэ|аан дойду чөмпүйэнээтин]], [[Футбол Олимпиада оонньууларыгар|Олимпиада оонньууларын]] уонна [[Конфедерациялар куубактарын]]; ону таһынан аргентиналар, эмиэ бразилиялар уонна французтар курдук, бэйэлэрин континеннарыгар ыытыллар күрэхтэһиилэри кыайталыы сылдьыбыттара. Аргентина хамаандата устуоруйа тухары Бразилия, [[Футболга Уругвай сүүмэрдэммит хамаандата|Уругвай]], [[Футболга Германия сүүмэрдэммит хамаандата|Германия]] уонна [[Футболга Англия сүүмэрдэммит хамаандата|Англия]] хамаандаларын кытта утарсыытынан эмиэ биллэр. Ил хамаанда иһин саамай элбэх маатчы [[Маскерано, Хавьер|Хавьер Маскерано]] оонньообута (147 оонньуу). Ил хамаанда бастыҥ бомбардира — [[Месси, Лионель|Лионель Месси]] (70 мээчик)<ref name="StatRSSSF">{{cite web|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/arg-recintlp.html|title=Argentina - Record International Players|publisher=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation|RSSSF]]|accessdate=2016-11-16|lang=en}}</ref>. 2019 сыл балаҕан ыйын 19 күннээҕи туругунан [[ФИФА ил хамаанда рейтинэ|ФИФА рейтинигэр]] хамаанда 10-с оруну ылар<ref name="FIFA World Rankings"/>. 2011 сыллаахтан хамаанда хапытаана — «[[Интер Майами]]» бастааччыта [[Лионель Месси]]<ref name="eurosportru">{{cite web|url=http://www.eurosport.ru/football/world-cup/2014/story_sto2924725.shtml|title=Лионель Месси станет новым капитаном сборной Аргентины|publisher=«[[Евроспорт]]»|accessdate=2011-08-28}}</ref>. == Бастакы хардыылар == [[Билэ:Argentina 1902.jpg|thumb|right|210px|1902 сыл от ыйын 20 күнэ. Аргентина ил хамаандатын футболистара бастакы матч иннинэ]] [[Билэ:Seleccion argentina 1964.jpg|мини|210px|Аргентина футболга сүүмэрдэммит хамаандата (1964 с.)]] Аргентина сүүмэрдэммит хамаандата бастакы оонньуутун [[Футболга Уругвай сүүмэрдэммит хамаандата|Уругвай хамаандатын]] кытта [[1901]] сыл [[ыам ыйын 16]] күнүгэр оонньообута уонна 3:2 хоппута. Атын версияннан оонньуу [[1902]] сыл [[от ыйын 20]] күнүгэр буолбут уонна аргентиналар кыайыыларынан 6:0 счетунан түмүктэммит. [[1928]] сыллаахха диэри Аргентина сүүмэрдэммит хамаандата [[Соҕуруу Америка]] эрэ иһинэн оонньообута. Континентан тахсан бастакы оонньуутун [[Лиссабон|Лиссабоҥҥа]] [[Футболга Португалия сүүмэрдэммит хамаандата|Португалия хамаандатын]] кытта оонньообута (0:0). == Хамаанда Америка куубагар == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !bgcolor=#b0c4de|[[Сыл]] !bgcolor=#b0c4de|түмүк позиция !bgcolor=#b0c4de|И !bgcolor=#b0c4de|В !bgcolor=#b0c4de|Н !bgcolor=#b0c4de|П !bgcolor=#b0c4de|МЗ !bgcolor=#b0c4de|МП |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1916|1916]] || 2-с орун || 3 || 2 || 1 || 0 || 6 || 1 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1917|1917]] || 2-с орун || 3 || 2 || 0 || 1 || 5 || 3 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1919|1919]] || 3-с орун || 3 || 2 || 1 || 0 || 7 || 7 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1920|1920]] || 2-с орун || 3 || 1 || 2 || 0 || 4 || 2 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1921|1921]] || 1-с орун || 3 || 3 || 0 || 0 || 5 || 0 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1922|1922]] || 4-с орун || 4 || 2 || 0 || 2 || 6 || 3 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1923|1923]] || 2-с орун || 3 || 2 || 0 || 1 || 6 || 6 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1924|1924]] || 2-с орун || 3 || 1 || 2 || 0 || 2 || 0 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1925|1925]] || 1-с орун || 4 || 3 || 1 || 0 || 11 || 4 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1926|1926]] || 2-с орун || 4 || 2 || 1 || 1 || 14 || 3 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1927|1927]] || 1-с орун || 3 || 3 || 0 || 0 || 15 || 4 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1929|1929]] || 1-с орун || 3 || 3 || 0 || 0 || 9 || 1 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1935|1935]] || 2-с орун || 3 || 2 || 0 || 1 || 8 || 5 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1937|1937]] || 1-с орун || 5 || 4 || 0 || 1 || 12 || 5 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1941|1941]] || 1-с орун || 4 || 4 || 0 || 0 || 10 || 2 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1942|1942]] || 2-с орун || 6 || 5 || 0 || 1 || 21 || 6 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1945|1945]] || 1-с орун || 6 || 5 || 1 || 0 || 22 || 5 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1946|1946]] || 1-с орун || 5 || 5 || 0 || 0 || 17 || 3 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1947|1947]] || 1-с орун || 7 || 6 || 1 || 0 || 28 || 4 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1955|1955]] || 1-с орун || 5 || 4 || 1 || 0 || 18 || 6 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1956|1956]] || 3-с орун || 5 || 3 || 0 || 2 || 5 || 3 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1957|1957]] || 1-с орун || 6 || 5 || 0 || 1 || 25 || 6 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1959|1959]] || 1-с орун || 6 || 5 || 1 || 0 || 19 || 5 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1959|1959]] || 2-с орун || 4 || 2 || 1 || 1 || 9 || 9 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1963|1963]] || 3-с орун || 6 || 3 || 1 || 2 || 15 || 10 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Футболга Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ 1967|1967]] || 2-с орун || 5 || 4 || 0 || 1 || 12 || 3 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Кубок Америки по футболу 1975|1975]] || 5-с орун || 4 || 2 || 0 || 2 || 17 || 4 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Кубок Америки по футболу 1979|1979]] || 5-с орун || 4 || 1 || 1 || 2 || 7 || 6 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Кубок Америки по футболу 1983|1983]] || 5-с орун || 4 || 1 || 3 || 0 || 5 || 4 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Кубок Америки по футболу 1987|1987]] || 4-с орун || 4 || 1 || 1 || 2 || 5 || 4 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Кубок Америки по футболу 1989|1989]] || 3-с орун || 7 || 2 || 3 || 2 || 2 || 4 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Кубок Америки по футболу 1991|1991]] || 1-с орун || 7 || 6 || 1 || 0 || 16 || 6 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Кубок Америки по футболу 1993|1993]] || 1-с орун || 6 || 4 || 2 || 0 || 6 || 4 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Кубок Америки по футболу 1995|1995]] || финаал 1/4 хотторуу || 4 || 2 || 0 || 2 || 8 || 6 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Кубок Америки по футболу 1997|1997]] || финаал 1/4 хотторуу || 4 || 1 || 2 || 1 || 4 || 3 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Кубок Америки по футболу 1999|1999]] || финаал 1/4 хотторуу || 4 || 2 || 0 || 2 || 6 || 6 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Кубок Америки по футболу 2004|2004]] || 2-с орун || 6 || 4 || 0 || 2 || 16 || 6 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Кубок Америки по футболу 2007|2007]] || 2-с орун || 6 || 4 || 0 || 2 || 16 || 6 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Кубок Америки по футболу 2011|2011]] || финаал 1/4 хотторуу || 4 || 1 || 3 || 0 || 5 || 2 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Кубок Америки по футболу 2015|2015]] || 2-с орун || 6 || 3 || 3 || 0 || 10 || 3 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Кубок Америки по футболу 2016|2016]] || 2-с орун || 6 || 5 || 1 || 0 || 18 || 2 |---- bgcolor=#f5f5dc | [[Кубок Америки по футболу 2019|2019]] || 3-с орун || 6 || 3 || 1 || 2 || 7 || 6 |---- bgcolor=#f5f5dc |} Аргентина сүүмэрдэммит хамаандата Америка куубагын 46 турнирыттан 42-гэр кыттыбыта. Перуга 1939 сыллаахха, Бразилияҕа 1949 сыллаахха, Перуга 1953 сыллаахха уонна Колумбияҕа 2001 сыллаахха кыттыбатаҕа. Аргентина титулларынан аахтахха иккис ил хамаанда буолар (14, [[Футболга Уругвай сүүмэрдэммит хамаандата|Уругвай хамаандатыгар]] 15 титуллаах). 175 оонньууттан 112 кыайбыта, 31-н хотторбута уонна тэҥнэһииннэн 32-ни түмүктээбитэ. == Ситиһиилэрэ == * [[аан дойду чемпионата|Аан дойду чемпиона]]: 1978, 1986, 2022 * [[америка куубага|Америка чемпиона]]: 1921, 1925, 1927, 1929, 1937, 1941, 1945, 1946, 1947, 1955, 1957, 1959, 1991, 1993, 2021, 2024 == Хамаанда сүрүн тириэнньэрдэрэ == {{колонки|3}} * 1921 — [[Каломино, Педро|Педро Каломино]] (оонньуур тириэнньэр) * 1924—1925 [[Васкес, Анхель|Анхель Васкес]] * 1927—1928 [[Лаго Мильян, Хосе|Хосе Лаго Мильян]] * 1928—1929 [[Оласар, Франсиско|Франсиско Оласар]] * 1929—1930 Франсиско Оласар уонна [[Трамутола, Хуан Хосе|Хуан Хосе Трамутола]] * 1934 [[Паскуччи, Фелипе|Фелипе Паскуччи]] * 1934—1937 [[Сеоане, Мануэль|Мануэль Сеоане]] * 1937—1939 [[Фернандес Рока, Анхель|Анхель Фернандес Рока]] * 1939—1958 [[Стабиле, Гильермо|Гильермо Стабиле]] * 1959 [[Спинетто, Викторио|Викторио Спинетто]] * 1959 [[Морено, Хосе Мануэль|Хосе Мануэль Морено]] * 1960 Гильермо Стабиле * 1960—1961 Викторио Спинетто * 1961 [[Д’Амико, Хосе|Хосе д’Амико]] * 1962 [[Лоренсо, Хуан Карлос|Хуан Карлос Лоренсо]] * 1962 [[Росси, Нестор|Нестор Росси]] * 1962 [[Лопес, Джим|Джим Лопес]] * 1963 [[Торрес, Орасио Амабле|Орасио Амабле Торрес]] * 1963 Хосе д’Амико * 1964—1965 [[Минелья, Хосе Мария|Хосе Мария Минелья]] * 1965 [[Субельдия, Освальдо|Освальдо Субельдия]] * 1966 Хуан Карлос Лоренсо * 1967 Джим Лопес * 1967 [[Фараоне, Кармело|Кармело Фараоне]] * 1967—1968 [[Чезарини, Ренато|Ренато Чезарини]] * 1968 Хосе Мария Минелья * 1969 [[Маскио, Умберто|Умберто Маскио]] * 1969 [[Педернера, Адольфо|Адольфо Педернера]] * 1970—1972 [[Писелютти, Хуан Хосе|Хуан Хосе Писсути]] * 1972—1973 [[Сивори, Омар|Омар Сивори]] * 1973 [[Игномирьельо, Мигель|Мигель Игномирьельо]] * 1974 [[Кап, Владислао|Владислао Кап]] * 1974—1982 [[Менотти, Сесар Луис|Сесар Луис Менотти]] * 1982—1990 [[Билардо, Карлос|Карлос Билардо]] * 1990—1994 [[Басиле, Альфио|Альфио Басиле]] * 1994—1998 [[Пассарелла, Даниэль Альберто|Даниэль Пассарелла]] * 1998—2004 [[Бьелса, Марсело|Марсело Бьелса]] * 2004—2006 [[Пекерман, Хосе Нестор|Хосе Пекерман]] * 2006—2008 Альфио Басиле * 2008—2010 [[Марадона, Диего Армандо|Диего Марадона]] * 2010—2011 [[Батиста, Серхио Даниэль|Серхио Батиста]] * 2011—2014 [[Сабелья, Алехандро|Алехандро Сабелья]] * 2014—2016 [[Мартино, Херардо|Херардо Мартино]] * 2016—2017 [[Бауса, Эдгардо|Эдгардо Бауса]] * 2017—2018 [[Сампаоли, Хорхе|Хорхе Сампаоли]] * 2018-2026 [[ Скалони, Лионель|Лионель Скалони]] {{колонки|конец}} == Чулуу оонньооччулара == * [[Диего Марадона]] * [[Лионель Месси]] * [[Альфредо Ди Стефано]] * [[Габриэль Батистута]] * [[Даниэль Пассарелла]] * [[Марио Кемпес]] * [[Серхио Агуэро]] * [[Хавьер Маскерано]] * [[Анхель Ди Мария]] * [[Диего Симеоне]] * [[Эрнан Креспо]] * [[Лаутаро Мартинес]] * [[Гонсало Игуаин]] * [[Хавьер Санетти]] * [[Николас Отаменди]] * [[Роберто Айяла]] * [[Серхио Ромеро]] == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} == Литэрэтиирэ == * Великие сборные: Аргентина. Приложение к еженедельнику «[[Футбол (еженедельник)|Футбол]]». Выпуск № 9 (45). 2009 год == Сигэлэр == {{Навигация}} * [http://www.afa.org.ar/ Официальный сайт Ассоциации футбола Аргентины]{{ref-es}} * [http://www.rsssf.com/tablesa/arg-intres.html Статистика выступлений сборной]{{ref-en}} * [http://wc2018.club/team-argentina/ Сборная Аргентины по футболу на ЧМ 2018] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191022032604/http://wc2018.club/team-argentina/ |date=2019-10-22 }}{{ref-en}} * [https://sport-place.ru/stati/sbornaya-argentiny-po-futbolu-26-let-bez-trofeev Сборная Аргентины: 26 лет без трофеев] // sport-place.ru, 27.10.2019 [[Категория:футбол хомуур хамаандалара]] [[Категория:аргентина футбола]] a279qsen4548epgr0s16b76rzkp8e9g Лионель Месси 0 45991 429804 425697 2026-07-22T01:10:07Z ~2026-40936-94 29332 429804 wikitext text/x-wiki {{Infobox Person |name = Лионель Месси |image = |caption = |birth_name = |birth_date = [[1987]] [[бэс ыйын 24]] |birth_place = [[Росарио]], [[Аргентина]] |height = 170 |position = [[бастааччы]] }} '''Лионе́ль Андре́с Ме́сси''' ({{lang-es|Lionel Andrés Messi}}, {{IPA-es|ljoˈnel anˈdɾez ˈmesi|-|Lionel Andrés Messi - Name.ogg}}; төр. [[бэс ыйын 24]] [[1987]], [[Росарио]], [[Аргентина]])<ref>{{cite web|url=https://soccerland.ru/footballstars/trofyroom32.html|title=Лионель Месси — биография, карьера, фото|publisher=''soccerland.ru''|archiveurl=|archivedate=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.biography.com/people/lionel-messi-555732|title=Lionel Messi biography|publisher=''biography.com''|archiveurl=https://www.webcitation.org/6GWXYBDcW?url=http://www.biography.com/people/lionel-messi-555732|archivedate=2013-05-11}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/staff/players/messi/biography|title=Messi 10 - Personal biography|publisher=''fcbarcelona.com''|archiveurl=https://www.webcitation.org/6GWXaT1Qy?url=http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/staff/players/messi/biography|archivedate=2013-05-11}}</ref><ref>{{cite web|url=https://lenta.ru/lib/14210666/|title=Месси, Лионель — аргентинский футболист, выступающий за испанский ФК "Барселона"|publisher=''[[Лента.ру]]''|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6HLsOn2WY?url=https://lenta.ru/lib/14210666/|archivedate=2013-06-13}}</ref> — [[Аргентина]] футбол оонньооччута, Америка [[MLS]] лигатын «[[Интер Майами]]» кулуубун [[бастааччы]]та уонна хапытаана, 2011 сыллаахтан — [[Футболга Аргентина сборнайа|Аргентина хамаандатын]] хапытаана<ref>{{cite web|url=http://www.eurosport.ru/football/world-cup/2014/story_sto2924725.shtml|title=Лионель Месси станет новым капитаном сборной Аргентины|publisher=[[Евроспорт]]|date=2011-08-28|archiveurl=https://www.webcitation.org/6GWXbn8WC?url=http://www.eurosport.ru/football/world-cup/2014/story_sto2924725.shtml|archivedate=2013-05-11}}</ref>. Барселона уонна Аргентина хамаандаларын бастыҥ бомбардира. Үгүс футбол экспердара Месси аан дойду биир чулуу футболиһа буолар дииллэр<ref>[http://www1.skysports.com/football/news/11945/7654469/Terry-Messi-s-the-greatest Терри — Месси величайший] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150414221005/http://www1.skysports.com/football/news/11945/7654469/Terry-Messi-s-the-greatest |date=2015-04-14 }}</ref><ref>[http://sport.bigmir.net/football/spain/1705031-Pele--Messi-luchshij-futbolist-mira-za-poslednie-10-let Пеле: «Месси лучший футболист мира за последние 10 лет»] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150330031049/http://sport.bigmir.net/football/spain/1705031-Pele--Messi-luchshij-futbolist-mira-za-poslednie-10-let |date=2015-03-30 }}</ref><ref>[http://www.sport-express.ua/football/spain/news/279646-david-vilja-messi-luchshij-futbolist-mira.html Давид Вилья: «Месси — лучший футболист мира»] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150413032234/http://www.sport-express.ua/football/spain/news/279646-david-vilja-messi-luchshij-futbolist-mira.html |date=2015-04-13 }}</ref><ref>[http://live-football.ru/news/spain/41153-bekxyem-messi-prosto-luchshij-v-mire.html Бекхэм: «Месси — просто лучшиий в мире»] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150417085739/http://live-football.ru/news/spain/41153-bekxyem-messi-prosto-luchshij-v-mire.html |date=2015-04-17 }}</ref><ref>[http://news.betadvice.ru/football/spain/Uehin-Runi-Luchshii-futbolist-mira-Lionel-Messi/ Уэйн Руни: «Лучший футболист мира — Лионель Месси»] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304044129/http://news.betadvice.ru/football/spain/Uehin-Runi-Luchshii-futbolist-mira-Lionel-Messi/ |date=2016-03-04 }}</ref><ref>[http://www.sovsport.ru/news/text-item/803191 Ариго Сакки: Месси — единственный гений современного футбола] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150508033606/http://www.sovsport.ru/news/text-item/803191 |date=2015-05-08 }}</ref><ref>[https://carrick.ru/texts/paul-scholes-column-lionel-messi-is-a-genius/ Пол Скоулз: «Лионель Месси — гениальный футболист»] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150529221221/https://carrick.ru/texts/paul-scholes-column-lionel-messi-is-a-genius/ |date=2015-05-29 }}</ref>. «[[Барселона (футбол кулууба)|Барселона]]» футбол академиятын иитиллээччитэ, бастакы хамаандаҕа 17 сааһыттан оонньуур. Онтон ыла кулуубу кытта [[испания футбол чемпионата|Испания чөмпүйүөнүн]] уон титулун, [[чемпион лигата|УЕФА чөмпүйүөннэрин лиигатын]] түөртэ, [[Испания футбол куубага|Испания Куубагын]] алтата, [[Испания футбол суперкуубага|Испания Суперкуубактарын]] аҕыста, [[дьобуруопа суперкуубага|Дьобуруопа Суперкуубагын]] үстэ уонна [[аан дойду кулууп чемпионата|Футболга Аан дойду кулууптарын чөмпүйэнээтин]] үстэ ылаттаабыта. УЕФА чөмпүйүөннэрин Лиигатын бастыҥ бомбардирын аатын алтата ылбыта уонна алтата — Испания чөмпүйэнээтин. 2005, 2007—2013, 2015—2017 уонна 2019 сылларга [[Аргентина сыл футболиһа|Аргентина бастыҥ оонньооччута]] буолбута, онтон бүтэһик уон наҕараадата кыраныысса таһынааҕы аргентинец быһыытынан иҥэриллибитэ<ref>С 2008 года приз был разделён на две номинации: лучший футболист, выступающий в чемпионате Аргентины и лучший аргентинец за рубежом</ref><ref>[http://www.cpd.com.ar/noticias.html#Se_anunciaron_las_Ternas_Olimpia_2010 Círculo de Periodístas Deportivos — Noticias] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923210839/http://www.cpd.com.ar/noticias.html |date=2015-09-23 }}</ref>. 2009, 2010, 2011, 2015, 2017, 2018, 2019 сылларга [[Приз ди Стефано|Испания чемпионатын бастыҥ футболиһа]] буолбута. 2009 сыллаахха [[УЕФА кулууптарын бастыҥ футболиһа]] буолбута. Эмиэ ол сылга Дьобуруопа бастыҥ футболиһын быһыытынан «[[алтан мээчик|Алтан мээчиги]]» уонна [[ФИФА]] версиятынан аан дойдуга бастыҥ футболист быһыытынан «[[ФИФА бастыҥ оонньооччута|Бриллиант мээчиги]]» ылбыта. 2010 сыллаахха аан дойду бастыҥ футболиһа буолбута («[[ФИФА алтан мээчигэ|ФИФА алтан мээчигин]]» бастакы ылааччы). 2011 сыллаахха эмиэ бастакыннан [[Дьобуруопа бастыҥ оонньооччута]] буолбута. «[[Алтан буутса|Алтан буутсаны]]» алтата туппута (2010, 2012, 2013, 2017, 2018, 2019). 2012 сыл кулун тутарыгар «Барселона» иһин оонньууларга рекорд охсубута — 234 гол. Ону таһынан 2011/12 сезонҥҥа Испания чөмпүйэнээтин рекордун олохтообута — 50 голу киллэрбитэ<ref>[https://fakty.ua/132075-messi---pervyj-futbolist-v-ispanii-zabivshij-50-golov-za-sezon Месси — первый футболист в Испании, забивший 50 голов за сезон] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222074244/https://fakty.ua/132075-messi---pervyj-futbolist-v-ispanii-zabivshij-50-golov-za-sezon |date=2015-12-22 }}</ref>. 2014 сыл кулун тутарыгар 371 голлаан Барселона 87 сыллааҕы гол рекордун куоһарбыта<ref name="rbc.ua">[http://www.rbc.ua/rus/news/sport/lionel-messi-stal-luchshim-bombardirom-v-istorii-barselony--17032014164900 Лионель Месси стал лучшим бомбардиром в истории «Барселоны»] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140502013544/http://www.rbc.ua/rus/news/sport/lionel-messi-stal-luchshim-bombardirom-v-istorii-barselony--17032014164900 |date=2014-05-02 }}</ref>. 2014 сыллаахха сэтинньи 22 күнүгэр Испания чөмпүйэнээтин голга рекордун куоһарбыта — 251 гол, (бу рекорд 59 сыл турбута). 2014 сыл сэтинньи 25 күнүгэр [[чемпион лигата|Чөмпүйүөннэр Лиигаларын]] рекордун куоһарбыта — 71 мээчик. 2017 сыл муус устарыгар 29 сааһыгар «Барселона» иһин оонньууга 500 голу киллэрбитэ уонна Испания футболун оннук рекорду биир кулууп иһин оонньууга олохтообут соҕотох оонньооччута буолбута. «[[Эль Класико]]» уонна «[[Каталония дербита|Каталония дербитын]]» устуоруйатыгар бастыҥ бомбардир. == Олоҕун олуктара == Лионель Месси 1987 сыллаахха бэс ыйын 24 күнүгэр [[Росарио]] диэн Аргентина куоратыгар төрөөбүтэ. Аҕата — Хорхе Орасио Месси, ыстаалы уһаарар комбинаакка фабрика үлэһитэ, ийэтэ — Селия Мария Месси (урукку араспаанньата Куччиттини), дьиэ сууйааччы<ref>[http://www.canchallena.com/1278476 El crack que desea victorias de regalo] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726181439/http://www.canchallena.com/1278476 |date=2011-07-26 }}</ref><ref>[https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/lionel-messi-magic-in-his-feet-1928768.html Lionel Messi: Magic in his feet] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150705210947/http://www.independent.co.uk/news/people/profiles/lionel-messi-magic-in-his-feet-1928768.html |date=2015-07-05 }}</ref><ref>[http://www.pagina12.com.ar/diario/deportes/8-121094-2009-03-07.html Los intereses de Messi] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504065258/http://www.pagina12.com.ar/diario/deportes/8-121094-2009-03-07.html |date=2009-05-04 }}</ref>. Икки убайдаах: Родриго уонна Матиас, уонна балтылаах Мария Соль<ref>[http://www.nbcolympics.com/athletes/athlete=1246/bio/ Lionel Messi bio] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170513153151/http://www.nbcolympics.com/athletes/athlete=1246/bio |date=2017-05-13 }}</ref>. Икки тастыҥ быраата, Эмануэль уонна Максимилиано Бьянкуччилар, эмиэ футболистар. Месси футболунан биэс сааһыттан дьарыктаммыта, аҕата эрчийэр ойоҕос «Грандоли» кулуубугар сылдьыбыта<ref>[http://www.guardian.co.uk/football/2006/feb/24/championsleague1 Messi has all the qualities to take world by storm] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081206234603/http://www.guardian.co.uk/football/2006/feb/24/championsleague1 |date=2008-12-06 }}</ref>. Бастакы дьарыктарга эбэтэ Селия илдьэр эбит, дьиэ кэргэҥҥэ кини эрэ сиэнин футболист оҥоруон баҕарара; кэлин Лионель туох баар голларын киниэхэ аныыра<ref>[http://www.championat.ru/football/news-677044.html Месси: голларбын эбэбэр аныыбын] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101214080348/http://www.championat.ru/football/news-677044.html |date=2010-12-14 }}</ref>. == Карьерата == === Ыччат кулууптара === * Грандоли: 1992—1994 * [[Ньюэллс Олд Бойз]]: 1994—2000 * [[Барселона ФК|Барселона]]: 2000—2003 === Профессионал кулууптар === * [[Барселона ФК|Барселона]]: 2003—2021 * [[Пари Сен-Жермен]]: 2021—2023 * [[Интер Майами]]: 2023—билигин === Ил хамаанда === * [[Аргентина U20]]: 2004—2005 * [[Аргентина футбол сүүмэрдэммит хамаандата|Аргентина]]: 2005—2026 == Ситиһиилэрэ == === Хамаанда === '''«Барселона»''' * [[испания чемпионата|Испания чемпиона]] (10): 2004/05, 2005/06, 2008/09, 2009/10, 2010/11, 2012/13, 2014/15, 2015/16, 2017/18, 2018/19 * [[испания куубага|Испания куубагын]] кыайыылааҕа (7): 2008/09, 2011/12, 2014/15, 2015/16, 2016/17, 2017/18, 2020/21 * [[испания суперкуубага|Испания суперкуубагын]] кыайыылааҕа (8): 2005, 2006, 2009, 2010, 2011, 2013, 2016, 2018 * [[чемпион лигата|УЕФА чемпионнар лигатын]] кыайыылааҕа (4): 2005/06, 2008/09, 2010/11, 2014/15 * [[УЕФА суперкуубага|УЕФА суперкуубагын]] кыайыылааҕа (3): 2009, 2011, 2015 * [[аан дойду кулууп чемпионата|Аан дойду кулууп чемпионатын]] кыайыылааҕа (3): 2009, 2011, 2015 '''«Пари Сен-Жермен»''' * [[франция чемпионата|Франция чемпиона]] (2): 2021/22, 2022/23 * [[франция суперкуубага|Франция суперкуубагын]] кыайыылааҕа: 2022 '''«Интер Майами»''' * [[MLS куубага|MLS куубагын]] кыайыылааҕа: 2025 * [[Supporters’ Shield|MLS регуляр чемпионатын]] кыайыылааҕа: 2024 * [[MLS илин конференцията|MLS илин конференциятын]] кыайыылааҕа: 2025[494] * [[лигалар куубага|Лигалар куубагын]] кыайыылааҕа: 2023 '''Аргентина хамаандата''' * [[аан дойду чемпионата|Аан дойду чемпиона]]: 2022 * [[америка куубага|Америка куубагын]] кыайыылааҕа (2): 2021, 2024 * [[Финалиссима]] кыайыылааҕа: 2022 * [[олимпия оонньуулара|Олимпия чемпиона]]: 2008 * Аан дойду чемпионатын үрүҥ көмүс бирииһэ: 2014 * Америка куубагын үрүҥ көмүс бирииһэ (3): 2007, 2015, 2016 * Америка куубагын бронза бирииһэ: 2019 * Аан дойду ыччат чемпионатын кыайыылааҕа: 2005 === Тус === * [[Алтан мээчик]] кыайыылааҕа (4): 2009, 2019, 2021, 2023 * [[ФИФА алтан мээчик]] кыайыылааҕа (4): 2010, 2011, 2012, 2015 * [[ФИФА сыл оонньооччута]]: 2009 * [[Алтан буутса]] кыайыылааҕа (6): 2010, 2012, 2013, 2017, 2018, 2019 * [[The Best FIFA Men’s Player]] биһирэбилэ (3): 2019, 2022, 2023 * [[Laureus World Sports Awards]] версиятынан сыл бастыҥ спортсмена (2): 2020[c], 2023 * [[Дьобуруопа сыл бастыҥ футболиһын бирииһэ]] (2): 2011[92], 2015[148] * Аан дойду чемпионатын бастыҥ оонньооччута (2): 2014, 2022 * [[Golden Boy]] биһирэбилин кыайыылааҕа: 2005 == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Дьон алпаабытынан]] [[Категория:1987 сыллаахха төрөөбүттэр]] [[Категория:бэс ыйын 24 күнүгэр төрөөбүттэр]] [[Категория:Росариоттан төрүттээхтэр]] [[Категория:футболистар]] [[Категория:аргентина футболистара]] [[Категория:барселона футболистара]] [[Категория:ПСЖ футболистара]] [[Категория:Интер Майами футболистара]] n305xojlvcbny3dfbb641umu8dpcdnm Кыра Русалка 0 58790 429806 2026-07-23T04:34:16Z ~2026-41116-59 29338 "[[Билэ:Stories from Hans Andersen - Edmund Dulac color plate at page 189.jpg|мини]] '''«Кыра Русалка»''' ({{lang-da|Den lille Havfrue}}) — диэн оҕолорго аналлаах кэпсээннэринэн биллэр Дания суруйааччыта уонна поэта [[Ганс Христиан Андерсен]] остуоруйата. Кэпсээн эдэр русалка айанын кэпсиир, кини..." саҥа сирэй оҥоһулунна 429806 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Stories from Hans Andersen - Edmund Dulac color plate at page 189.jpg|мини]] '''«Кыра Русалка»''' ({{lang-da|Den lille Havfrue}}) — диэн оҕолорго аналлаах кэпсээннэринэн биллэр Дания суруйааччыта уонна поэта [[Ганс Христиан Андерсен]] остуоруйата. Кэпсээн эдэр русалка айанын кэпсиир, кини киһи дууһатын ылар туһугар муораҕа олоҕун русалка быһыытынан биэрэргэ бэлэм. Бу Андерсен хомуурунньугар ахсыс кэпсээн, аан бастаан балет быһыытынан суруллубута, аан бастаан 1837 сыллаахха балаҕан ыйын 7 күнүгэр бэчээттэммитэ. Бастакы кэпсээн Яков Бёггильд уонна Перниль Хеегаард курдук учуонайдар, ону тэҥэ фольклорист Мария Татар элбэх анаалыһын предметэ буолбута. Бу ырытыылар кэпсээн араас өрүттэрин ырыталлар, тиэмэлэрин быһаарыыттан саҕалаан, Андерсен тоҕо дьоллоох түмүктээх хомолтолоох кэпсээни суруйарын ырытыыга тиийэ. Бу кэпсээн хаста да уларыппыта, ол иһигэр мюзикл, Toei Animation японскай мультипликационнай киинэтэ уонна Уолт Дисней мультипликационнай киинэтэ (ол иһигэр дьиҥнээх дьайыылаах уларыппыта). Дания Копенгагеныгар Андерсен кэпсээниттэн русалка ойуулаах [[Кыра русалка (статуя)|статуя]] баар. [[Категория:Айымньылар]] j0pfe5yccdcbwwmazq97dbjc3dy79d0 Бичурин Никита Яковлевич (Иакинф) 0 58791 429807 2026-07-23T06:34:04Z Ojkhol 24881 "'''Бичурин Никита Яковлевич''' (''Иакинф аҕабыыт'', {{lang-ru-dor|Іакинѳъ}}; {{Китайский|乙阿欽特|乙阿钦特|Yǐāqīntè}}, [[Транскрипционная система Палладия|палл.:]] ''Иациньтэ''; {{Китайский||比丘林|Bǐqiūlín}}, [[Транскрипционная система Палладия|палл.:]] ''Бицюлинь''; {{OldStyleDate2|9|..." саҥа сирэй оҥоһулунна 429807 wikitext text/x-wiki '''Бичурин Никита Яковлевич''' (''Иакинф аҕабыыт'', {{lang-ru-dor|Іакинѳъ}}; {{Китайский|乙阿欽特|乙阿钦特|Yǐāqīntè}}, [[Транскрипционная система Палладия|палл.:]] ''Иациньтэ''; {{Китайский||比丘林|Bǐqiūlín}}, [[Транскрипционная система Палладия|палл.:]] ''Бицюлинь''; {{OldStyleDate2|9|сентября|1777|29|августа}}, [[Типнеры|Акулево]] сэлиэнньэ, [[Цивильскэй уйуос]], [[Казанскай күбүөрүнэ]], [[Арассыыйа импиэрийэтэ]] — {{OldStyleDate2|23|мая|1853|11}}, [[Санкт-Петербург]], [[Арассыыйа импиэрийэтэ]]) — аҕабыыт үөрэхтээх чинчийээччи уонна айанньыт, кытай тылын чинчийээччи, Арассыыйаҕа синологияны төрүттээбит дьонтон биирдэстэрэ, Дьобуруопаҕа бастакынан биллибит кытайы чинчийээччи, Нуучча православнай сыаркабын архимандрита. iri4zy8zuaxu26gs1qwqz766k8ih7xv 429808 429807 2026-07-23T06:34:58Z Ojkhol 24881 429808 wikitext text/x-wiki '''Бичурин Никита Яковлевич''' (''Иакинф аҕабыыт'', {{lang-ru-dor|Іакинѳъ}}; {{Китайский|乙阿欽特|乙阿钦特|Yǐāqīntè}}, [[Транскрипционная система Палладия|палл.:]] ''Иациньтэ''; {{Китайский||比丘林|Bǐqiūlín}}, [[Транскрипционная система Палладия|палл.:]] ''Бицюлинь''; {{OldStyleDate2|9|балаҕан ыйын|1777|29|атырдьах ыйын}}, [[Типнеры|Акулево]] сэлиэнньэ, [[Цивильскэй уйуос]], [[Казанскай күбүөрүнэ]], [[Арассыыйа импиэрийэтэ]] — {{OldStyleDate2|23|ыам ыйын|1853|11}}, [[Санкт-Петербург]], [[Арассыыйа импиэрийэтэ]]) — аҕабыыт үөрэхтээх чинчийээччи уонна айанньыт, кытай тылын чинчийээччи, Арассыыйаҕа синологияны төрүттээбит дьонтон биирдэстэрэ, Дьобуруопаҕа бастакынан биллибит кытайы чинчийээччи, Нуучча православнай сыаркабын архимандрита. n0a286fqiu5rioo9boatqxabmf1yvku 429809 429808 2026-07-23T06:41:41Z Ojkhol 24881 429809 wikitext text/x-wiki '''Бичурин Никита Яковлевич''' (''Иакинф аҕабыыт'', {{lang-ru-dor|Іакинѳъ}}; {{Кытай|乙阿欽特|乙阿钦特|Yǐāqīntè}}, [[Транскрипционная система Палладия|палл.:]] ''Иациньтэ''; {{Кытай||比丘林|Bǐqiūlín}}, [[Палладий транскрипцията|палл.:]] ''Бицюлинь''; {{OldStyleDate2|9|балаҕан ыйын|1777|29|атырдьах ыйын}}, [[Типнеры|Акулево]] сэлиэнньэ, [[Цивильскэй уйуос]], [[Казанскай күбүөрүнэ]], [[Арассыыйа импиэрийэтэ]] — {{OldStyleDate2|23|ыам ыйын|1853|11}}, [[Санкт-Петербург]], [[Арассыыйа импиэрийэтэ]]) — аҕабыыт үөрэхтээх чинчийээччи уонна айанньыт, кытай тылын чинчийээччи, Арассыыйаҕа синологияны төрүттээбит дьонтон биирдэстэрэ, Дьобуруопаҕа бастакынан биллибит кытайы чинчийээччи, Нуучча православнай сыаркабын архимандрита. == Төрдө-ууһа == Ол саҕана омугун туһунан ханнык да докумуоҥҥа ыйыллыбыта буолан чопчу биллибэт, ол эрээри үгүс чинчийээччилэр аҕатынан чувааш эбэтэр чувааш аҥардаах этэ дииллэр, ийэтинэн нуучча. Аҕата аҕабыыт буолан, оччотооҕу булгуччулаах бирикээһинэн сыаркап училищетыгар үөрэммит. Араспаанньатын үөрэнэ сырыттаҕына Бичурово диэн сэлиэнньэ аатынан биэрбиттэр (духуобунай сыбаанньалаахтарга оннук үгэс баара). isda3zfugyjzxkc92bhyvcu9bitm62h 429810 429809 2026-07-23T06:51:32Z Ojkhol 24881 429810 wikitext text/x-wiki '''Бичурин Никита Яковлевич''' (''Иакинф аҕабыыт'', {{lang-ru-dor|Іакинѳъ}}; {{Кытай|乙阿欽特|乙阿钦特|Yǐāqīntè}}, [[Транскрипционная система Палладия|палл.:]] ''Иациньтэ''; {{Кытай||比丘林|Bǐqiūlín}}, [[Палладий транскрипцията|палл.:]] ''Бицюлинь''; {{OldStyleDate2|9|балаҕан ыйын|1777|29|атырдьах ыйын}}, [[Типнеры|Акулево]] сэлиэнньэ, [[Цивильскэй уйуос]], [[Казанскай күбүөрүнэ]], [[Арассыыйа импиэрийэтэ]] — {{OldStyleDate2|23|ыам ыйын|1853|11}}, [[Санкт-Петербург]], [[Арассыыйа импиэрийэтэ]]) — аҕабыыт үөрэхтээх чинчийээччи уонна айанньыт, кытай тылын чинчийээччи, Арассыыйаҕа синологияны төрүттээбит дьонтон биирдэстэрэ, Дьобуруопаҕа бастакынан биллибит кытайы чинчийээччи, Нуучча православнай сыаркабын архимандрита. 1808—1821 сс. [[Пекин]] куоракка олорбут, оннооҕу сыаркап миссиятын салайбыт. Чинчийэр үлэнэн үлүһүйэн миссионердыыр эбээһинэһин толорбот диэн буруйданан Сибэтийэ Синод суутугар бэриллибит, уонна суут быһаарыытынан 1823—1826 сыллардаахха [[Валаам]] арыыга көскө олорбут. Босхолонон баран Петербуурдааҕы билим акадьыамыйатын чилиэн-кэрэспэдьиэнинэн талыллыбыт (1828 сыл ахсынньы 17 күнүттэн), Парижтааҕы Азия уопсастыбатын ытык чилиэнэ буолбут (1831 сыл кулун тутар 7 күнүттэн). Демидов бириэмийэтин үстэ толору (1835, 1839 уонна 1849 сылларга) уонна биирдэ аҥаарын (1841) ылбыт. 1819—1851 сылларга Кытай уонна тулалыыр дойдулар тустанынан 14 кинигэни уонна 100-чэ ыстатыйаны бэчээттэппит, Уһук Илин туһунан билиини тарҕатыыны бэйэтин ытык эбээһинэһинэн ааҕар эбит; элбэх үлэлэрэ бэччээттэммэккэ хаалбыттар{{sfn|Хохлов2|2002|с=6}}. == Төрдө-ууһа == Ол саҕана омугун туһунан ханнык да докумуоҥҥа ыйыллыбыта буолан чопчу биллибэт, ол эрээри үгүс чинчийээччилэр аҕатынан чувааш эбэтэр чувааш аҥардаах этэ дииллэр, ийэтинэн нуучча. Аҕата аҕабыыт буолан, оччотооҕу булгуччулаах бирикээһинэн сыаркап училищетыгар үөрэммит. Араспаанньатын үөрэнэ сырыттаҕына Бичурово диэн сэлиэнньэ аатынан биэрбиттэр (духуобунай сыбаанньалаахтарга оннук үгэс баара). 1dlsrawh3ofwhw7qtbtmocxhe8fcfyk 429812 429810 2026-07-23T06:57:57Z Ojkhol 24881 429812 wikitext text/x-wiki [[Бичурин 1830-с сылларга. [[Бестужев Николай Александрович|Николая Бестужев]] акварелиттэн репродукция|мини]] '''Бичурин Никита Яковлевич''' (''Иакинф аҕабыыт'', {{lang-ru-dor|Іакинѳъ}}; {{Кытай|乙阿欽特|乙阿钦特|Yǐāqīntè}}, [[Транскрипционная система Палладия|палл.:]] ''Иациньтэ''; {{Кытай||比丘林|Bǐqiūlín}}, [[Палладий транскрипцията|палл.:]] ''Бицюлинь''; {{OldStyleDate2|9|балаҕан ыйын|1777|29|атырдьах ыйын}}, [[Типнеры|Акулево]] сэлиэнньэ, [[Цивильскэй уйуос]], [[Казанскай күбүөрүнэ]], [[Арассыыйа импиэрийэтэ]] — {{OldStyleDate2|23|ыам ыйын|1853|11}}, [[Санкт-Петербург]], [[Арассыыйа импиэрийэтэ]]) — аҕабыыт үөрэхтээх чинчийээччи уонна айанньыт, кытай тылын чинчийээччи, Арассыыйаҕа синологияны төрүттээбит дьонтон биирдэстэрэ, Дьобуруопаҕа бастакынан биллибит синолог (китаевед), Нуучча православнай сыаркабын архимандрита. 1808—1821 сс. [[Пекин]] куоракка олорбут, оннооҕу Нуучча сыаркабын миссиятын салайбыт. Чинчийэр үлэнэн үлүһүйэн миссионердыыр эбээһинэһин толорбот диэн буруйданан Сибэтиэй Синод суутугар бэриллибит, уонна ол суут быһаарыытынан 1823—1826 сыллардаахха [[Валаам]] арыыга көскө олорбут. Босхолонон баран Петербуурдааҕы билим акадьыамыйатын чилиэн-кэрэспэдьиэнинэн талыллыбыт (1828 сыл ахсынньы 17 күнүттэн), Парижтааҕы Азия уопсастыбатын ытык чилиэнэ буолбут (1831 сыл кулун тутар 7 күнүттэн). Демидов бириэмийэтин үстэ толору (1835, 1839 уонна 1849 сылларга) уонна биирдэ аҥаарын (1841) ылбыт. 1819—1851 сылларга Кытай уонна тулалыыр дойдулар тустанынан 14 кинигэни уонна 100-чэ ыстатыйаны бэчээттэппит, Уһук Илин туһунан билиини тарҕатыыны бэйэтин ытык эбээһинэһинэн ааҕар эбит; элбэх үлэлэрэ бэччээттэммэккэ хаалбыттар{{sfn|Хохлов2|2002|с=6}}. == Төрдө-ууһа == Ол саҕана омугун туһунан ханнык да докумуоҥҥа ыйыллыбыта буолан чопчу биллибэт, ол эрээри үгүс чинчийээччилэр аҕатынан чувааш эбэтэр чувааш аҥардаах этэ дииллэр, ийэтинэн нуучча. Аҕата аҕабыыт буолан, оччотооҕу булгуччулаах бирикээһинэн сыаркап училищетыгар үөрэммит. Араспаанньатын үөрэнэ сырыттаҕына Бичурово диэн сэлиэнньэ аатынан биэрбиттэр (духуобунай сыбаанньалаахтарга оннук үгэс баара). == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} 85rri8mvsc1vp9xlzm9t0qp3js3nceq 429813 429812 2026-07-23T06:59:08Z Ojkhol 24881 429813 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Iakinf Bichurin.jpg|мини|Бичурин 1830-с сылларга. [[Бестужев Николай Александрович|Николай Бестужев]] акварелиттэн репродукция]] '''Бичурин Никита Яковлевич''' (''Иакинф аҕабыыт'', {{lang-ru-dor|Іакинѳъ}}; {{Кытай|乙阿欽特|乙阿钦特|Yǐāqīntè}}, [[Транскрипционная система Палладия|палл.:]] ''Иациньтэ''; {{Кытай||比丘林|Bǐqiūlín}}, [[Палладий транскрипцията|палл.:]] ''Бицюлинь''; {{OldStyleDate2|9|балаҕан ыйын|1777|29|атырдьах ыйын}}, [[Типнеры|Акулево]] сэлиэнньэ, [[Цивильскэй уйуос]], [[Казанскай күбүөрүнэ]], [[Арассыыйа импиэрийэтэ]] — {{OldStyleDate2|23|ыам ыйын|1853|11}}, [[Санкт-Петербург]], [[Арассыыйа импиэрийэтэ]]) — аҕабыыт үөрэхтээх чинчийээччи уонна айанньыт, кытай тылын чинчийээччи, Арассыыйаҕа синологияны төрүттээбит дьонтон биирдэстэрэ, Дьобуруопаҕа бастакынан биллибит синолог (китаевед), Нуучча православнай сыаркабын архимандрита. 1808—1821 сс. [[Пекин]] куоракка олорбут, оннооҕу Нуучча сыаркабын миссиятын салайбыт. Чинчийэр үлэнэн үлүһүйэн миссионердыыр эбээһинэһин толорбот диэн буруйданан Сибэтиэй Синод суутугар бэриллибит, уонна ол суут быһаарыытынан 1823—1826 сыллардаахха [[Валаам]] арыыга көскө олорбут. Босхолонон баран Петербуурдааҕы билим акадьыамыйатын чилиэн-кэрэспэдьиэнинэн талыллыбыт (1828 сыл ахсынньы 17 күнүттэн), Парижтааҕы Азия уопсастыбатын ытык чилиэнэ буолбут (1831 сыл кулун тутар 7 күнүттэн). Демидов бириэмийэтин үстэ толору (1835, 1839 уонна 1849 сылларга) уонна биирдэ аҥаарын (1841) ылбыт. 1819—1851 сылларга Кытай уонна тулалыыр дойдулар тустанынан 14 кинигэни уонна 100-чэ ыстатыйаны бэчээттэппит, Уһук Илин туһунан билиини тарҕатыыны бэйэтин ытык эбээһинэһинэн ааҕар эбит; элбэх үлэлэрэ бэччээттэммэккэ хаалбыттар{{sfn|Хохлов2|2002|с=6}}. == Төрдө-ууһа == Ол саҕана омугун туһунан ханнык да докумуоҥҥа ыйыллыбыта буолан чопчу биллибэт, ол эрээри үгүс чинчийээччилэр аҕатынан чувааш эбэтэр чувааш аҥардаах этэ дииллэр, ийэтинэн нуучча. Аҕата аҕабыыт буолан, оччотооҕу булгуччулаах бирикээһинэн сыаркап училищетыгар үөрэммит. Араспаанньатын үөрэнэ сырыттаҕына Бичурово диэн сэлиэнньэ аатынан биэрбиттэр (духуобунай сыбаанньалаахтарга оннук үгэс баара). == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} t1qiohp0effy5uf5s87d71q43cnff4o 429814 429813 2026-07-23T07:20:44Z Ojkhol 24881 /* Төрдө-ууһа */ 429814 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Iakinf Bichurin.jpg|мини|Бичурин 1830-с сылларга. [[Бестужев Николай Александрович|Николай Бестужев]] акварелиттэн репродукция]] '''Бичурин Никита Яковлевич''' (''Иакинф аҕабыыт'', {{lang-ru-dor|Іакинѳъ}}; {{Кытай|乙阿欽特|乙阿钦特|Yǐāqīntè}}, [[Транскрипционная система Палладия|палл.:]] ''Иациньтэ''; {{Кытай||比丘林|Bǐqiūlín}}, [[Палладий транскрипцията|палл.:]] ''Бицюлинь''; {{OldStyleDate2|9|балаҕан ыйын|1777|29|атырдьах ыйын}}, [[Типнеры|Акулево]] сэлиэнньэ, [[Цивильскэй уйуос]], [[Казанскай күбүөрүнэ]], [[Арассыыйа импиэрийэтэ]] — {{OldStyleDate2|23|ыам ыйын|1853|11}}, [[Санкт-Петербург]], [[Арассыыйа импиэрийэтэ]]) — аҕабыыт үөрэхтээх чинчийээччи уонна айанньыт, кытай тылын чинчийээччи, Арассыыйаҕа синологияны төрүттээбит дьонтон биирдэстэрэ, Дьобуруопаҕа бастакынан биллибит синолог (китаевед), Нуучча православнай сыаркабын архимандрита. 1808—1821 сс. [[Пекин]] куоракка олорбут, оннооҕу Нуучча сыаркабын миссиятын салайбыт. Чинчийэр үлэнэн үлүһүйэн миссионердыыр эбээһинэһин толорбот диэн буруйданан Сибэтиэй Синод суутугар бэриллибит, уонна ол суут быһаарыытынан 1823—1826 сыллардаахха [[Валаам]] арыыга көскө олорбут. Босхолонон баран Петербуурдааҕы билим акадьыамыйатын чилиэн-кэрэспэдьиэнинэн талыллыбыт (1828 сыл ахсынньы 17 күнүттэн), Парижтааҕы Азия уопсастыбатын ытык чилиэнэ буолбут (1831 сыл кулун тутар 7 күнүттэн). Демидов бириэмийэтин үстэ толору (1835, 1839 уонна 1849 сылларга) уонна биирдэ аҥаарын (1841) ылбыт. 1819—1851 сылларга Кытай уонна тулалыыр дойдулар тустанынан 14 кинигэни уонна 100-чэ ыстатыйаны бэчээттэппит, Уһук Илин туһунан билиини тарҕатыыны бэйэтин ытык эбээһинэһинэн ааҕар эбит; элбэх үлэлэрэ бэччээттэммэккэ хаалбыттар{{sfn|Хохлов2|2002|с=6}}. == Төрдө-ууһа уонна оҕо сааһа== Ол саҕана омугун туһунан ханнык да докумуоҥҥа ыйыллыбыта буолан чопчу биллибэт, ол эрээри үгүс чинчийээччилэр аҕатынан чувааш эбэтэр чувааш аҥардаах этэ дииллэр, ийэтинэн нуучча. Эһэтэ Данил Семёнов чуваш буолара биллэр. Аҕата Яков Данилов аҕабыыт буолан (уола төрүүрүгэр диакон, кэлин аҕабыыт буолбут), оччотооҕу булгуччулаах бирикээһинэн сыаркап училищетыгар үөрэммит (1785 сыллаахха Казанскай архиепископ Амвросий (Подобедов) Духуобунай училищеҕа оҕолорун үөрэттэрбэт аҕабыыттары саллааттыы ыытар туһунан предписание таһаарбыта, Сибэтиэй Синод эмиэ духовенство оҕолорун атын үөрэххэ ыытары боборо). Ол эрээри бастаан Свияжскайга көннөрү оскуолаҕа үөрэҕин саҕалаабыт курдук. Онтон Казаҥҥа духовнай сэминээрийэҕэ 14 сыл үөрэммит. Араспаанньатын үөрэнэ сырыттаҕына Бичурово диэн сэлиэнньэ аатынан биэрбиттэр (духуобунай сыбаанньалаахтарга оннук үгэс баара). Уол үөрэнэр сылларыгар сэминээрийэҕа реформа буолбут, онон богословиеттан уонна литургияҕа сыһыаннаах предметтэртэн ураты атын предметтэри үөрэтэр буолбуттар: ньиэмэс уонна француз тылын, географияны уонна усуторуйаны (Москубаттан преподавателлэр кэлбиттэр). Мог он развивать и другие свои таланты: 7 декабря 1795 сыллаахха Амвросий аҕабыыт Петербуурга көһөрүгэр атаарыы буолбутугар Никита гириэктии «Мелос» («Ырыа») уонна нууччалыы «Түүл» диэн хоһооннору аахпыт. Чуваш чинчийээччилэрэ В. Г. Родионов уонна В. П. Никитин суруйалларынан, кини Амвросийга анаан, бэйэтэ эбэтэр кимниин эрэ чувааштыы хоһоон суруйбута дииллэр, ол гынан баран, төһө да чувааштыы хоһоон ааҕыллыбыта биллэр эрээри, чахчы кини суруйбута чопчута суох. Хоһоон тиэксэ чөл хаалбыт<ref>Торжество Казанской семинарии, приносящей Святейшего правительственного синода члену, великому господину высокопреосвященному Амвросию, архиепископу Казанскому и Свияжскому, милостивому архипастырю, отцу и покровителю своему, в день тезоименитства усерднейшее поздравление 1795 года. М., 1795. — С. 31.</ref>, билигин биллэр<ref>Бичурин (Иакинф) Н. Я. Ради вечной памяти: Поэзия, Статьи, очерки, заметки. Письма. — Чебоксары: Чуваш. книжное издательство, 1991. — С. 27—28.</ref>. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} s3ithnm844cyqwh9dn7s9bjxnh2eyh1 429815 429814 2026-07-23T07:26:06Z Ojkhol 24881 429815 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Iakinf Bichurin.jpg|мини|Бичурин 1830-с сылларга. [[Бестужев Николай Александрович|Николай Бестужев]] акварелиттэн репродукция]] '''Бичурин Никита Яковлевич''' (''Иакинф аҕабыыт'', {{lang-ru-dor|Іакинѳъ}}; {{Кытай|乙阿欽特|乙阿钦特|Yǐāqīntè}}, [[Транскрипционная система Палладия|палл.:]] ''Иациньтэ''; {{Кытай||比丘林|Bǐqiūlín}}, [[Палладий транскрипцията|палл.:]] ''Бицюлинь''; {{OldStyleDate2|9|балаҕан ыйын|1777|29|атырдьах ыйын}}, [[Типнеры|Акулево]] сэлиэнньэ, [[Цивильскэй уйуос]], [[Казанскай күбүөрүнэ]], [[Арассыыйа импиэрийэтэ]] — {{OldStyleDate2|23|ыам ыйын|1853|11}}, [[Санкт-Петербург]], [[Арассыыйа импиэрийэтэ]]) — аҕабыыт үөрэхтээх чинчийээччи уонна айанньыт, кытай тылын чинчийээччи, Арассыыйаҕа синологияны төрүттээбит дьонтон биирдэстэрэ, Дьобуруопаҕа бастакынан биллибит синолог (китаевед), Нуучча православнай сыаркабын архимандрита. 1808—1821 сс. [[Пекин]] куоракка олорбут, оннооҕу Нуучча сыаркабын миссиятын салайбыт. Чинчийэр үлэнэн үлүһүйэн миссионердыыр эбээһинэһин толорбот диэн буруйданан Сибэтиэй Синод суутугар бэриллибит, уонна ол суут быһаарыытынан 1823—1826 сыллардаахха [[Валаам]] арыыга көскө олорбут. Босхолонон баран Петербуурдааҕы билим акадьыамыйатын чилиэн-кэрэспэдьиэнинэн талыллыбыт (1828 сыл ахсынньы 17 күнүттэн), Парижтааҕы Азия уопсастыбатын ытык чилиэнэ буолбут (1831 сыл кулун тутар 7 күнүттэн). Демидов бириэмийэтин үстэ толору (1835, 1839 уонна 1849 сылларга) уонна биирдэ аҥаарын (1841) ылбыт. 1819—1851 сылларга Кытай уонна тулалыыр дойдулар тустанынан 14 кинигэни уонна 100-чэ ыстатыйаны бэчээттэппит, Уһук Илин туһунан билиини тарҕатыыны бэйэтин ытык эбээһинэһинэн ааҕар эбит; элбэх үлэлэрэ бэччээттэммэккэ хаалбыттар{{sfn|Хохлов2|2002|с=6}}. == Төрдө-ууһа уонна оҕо сааһа== Ол саҕана омугун туһунан ханнык да докумуоҥҥа ыйыллыбыта буолан чопчу биллибэт, ол эрээри үгүс чинчийээччилэр аҕатынан чувааш эбэтэр чувааш аҥардаах этэ дииллэр, ийэтинэн нуучча. Эһэтэ Данил Семёнов чуваш буолара биллэр. Аҕата Яков Данилов аҕабыыт буолан (уола төрүүрүгэр диакон, кэлин аҕабыыт буолбут), оччотооҕу булгуччулаах бирикээһинэн сыаркап училищетыгар үөрэммит (1785 сыллаахха Казанскай архиепископ Амвросий (Подобедов) Духуобунай училищеҕа оҕолорун үөрэттэрбэт аҕабыыттары саллааттыы ыытар туһунан предписание таһаарбыта, Сибэтиэй Синод эмиэ духовенство оҕолорун атын үөрэххэ ыытары боборо). Ол эрээри бастаан Свияжскайга көннөрү оскуолаҕа үөрэҕин саҕалаабыт курдук. Онтон Казаҥҥа духовнай сэминээрийэҕэ 14 сыл үөрэммит. Араспаанньатын үөрэнэ сырыттаҕына Бичурово диэн сэлиэнньэ аатынан биэрбиттэр (духуобунай сыбаанньалаахтарга оннук үгэс баара). Уол үөрэнэр сылларыгар сэминээрийэҕа реформа буолбут, онон богословиеттан уонна литургияҕа сыһыаннаах предметтэртэн ураты атын предметтэри үөрэтэр буолбуттар: ньиэмэс уонна француз тылын, географияны уонна усуторуйаны (Москубаттан преподавателлэр кэлбиттэр). Мог он развивать и другие свои таланты: 7 декабря 1795 сыллаахха Амвросий аҕабыыт Петербуурга көһөрүгэр атаарыы буолбутугар Никита гириэктии «Мелос» («Ырыа») уонна нууччалыы «Түүл» диэн хоһооннору аахпыт. Чуваш чинчийээччилэрэ В. Г. Родионов уонна В. П. Никитин суруйалларынан, кини Амвросийга анаан, бэйэтэ эбэтэр кимниин эрэ чувааштыы хоһоон суруйбута дииллэр, ол гынан баран, төһө да чувааштыы хоһоон ааҕыллыбыта биллэр эрээри, чахчы кини суруйбута чопчута суох. Хоһоон тиэксэ чөл хаалбыт<ref>Торжество Казанской семинарии, приносящей Святейшего правительственного синода члену, великому господину высокопреосвященному Амвросию, архиепископу Казанскому и Свияжскому, милостивому архипастырю, отцу и покровителю своему, в день тезоименитства усерднейшее поздравление 1795 года. М., 1795. — С. 31.</ref>, билигин биллэр<ref>Бичурин (Иакинф) Н. Я. Ради вечной памяти: Поэзия, Статьи, очерки, заметки. Письма. — Чебоксары: Чуваш. книжное издательство, 1991. — С. 27—28.</ref>. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Дьон алпаабытынан]] [[Категория:Балаҕан ыйын 9 күнүгэр төрөөбүттэр]] [[Категория:1777 сыллаахха төрөөбүттэр]] [[Категория:Ыам ыйын 23 күнүгэр өлбүттэр]] [[Категория:1853 сыллаахха өлбүттэр]] l5ergogqnoydizzq86rj4ej6dqlipnn 429817 429815 2026-07-23T08:16:45Z Ojkhol 24881 429817 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Iakinf Bichurin.jpg|мини|Бичурин 1830-с сылларга. [[Бестужев Николай Александрович|Николай Бестужев]] акварелиттэн репродукция]] '''Бичурин Никита Яковлевич''' (''Иакинф аҕабыыт'', {{lang-ru-dor|Іакинѳъ}}; {{Кытай|乙阿欽特|乙阿钦特|Yǐāqīntè}}, [[Транскрипционная система Палладия|палл.:]] ''Иациньтэ''; {{Кытай||比丘林|Bǐqiūlín}}, [[Палладий транскрипцията|палл.:]] ''Бицюлинь''; {{OldStyleDate2|9|балаҕан ыйын|1777|29|атырдьах ыйын}}, [[Типнеры|Акулево]] сэлиэнньэ, [[Цивильскэй уйуос]], [[Казанскай күбүөрүнэ]], [[Арассыыйа импиэрийэтэ]] — {{OldStyleDate2|23|ыам ыйын|1853|11}}, [[Санкт-Петербург]], [[Арассыыйа импиэрийэтэ]]) — былыргы Кытай источниктарыгар олоҕуран түүрдэр устуоруйаларын аан бастакынан билим таһымынан суруйбут аҕабыыт үөрэхтээх чинчийээччи уонна айанньыт, кытай тылын чинчийээччи, Арассыыйаҕа синологияны төрүттээбит дьонтон биирдэстэрэ, Дьобуруопаҕа бастакынан биллибит синолог (китаевед), Нуучча православнай сыаркабын архимандрита. 1808—1821 сс. [[Пекин]] куоракка олорбут, оннооҕу Нуучча сыаркабын миссиятын салайбыт. Чинчийэр үлэнэн үлүһүйэн миссионердыыр эбээһинэһин толорбот диэн буруйданан Сибэтиэй Синод суутугар бэриллибит, уонна ол суут быһаарыытынан 1823—1826 сыллардаахха [[Валаам]] арыыга көскө олорбут. Босхолонон баран Петербуурдааҕы билим акадьыамыйатын чилиэн-кэрэспэдьиэнинэн талыллыбыт (1828 сыл ахсынньы 17 күнүттэн), Парижтааҕы Азия уопсастыбатын ытык чилиэнэ буолбут (1831 сыл кулун тутар 7 күнүттэн). Демидов бириэмийэтин үстэ толору (1835, 1839 уонна 1849 сылларга) уонна биирдэ аҥаарын (1841) ылбыт. 1819—1851 сылларга Кытай уонна тулалыыр дойдулар тустанынан 14 кинигэни уонна 100-чэ ыстатыйаны бэчээттэппит, Уһук Илин туһунан билиини тарҕатыыны бэйэтин ытык эбээһинэһинэн ааҕар эбит; элбэх үлэлэрэ бэччээттэммэккэ хаалбыттар{{sfn|Хохлов2|2002|с=6}}. == Төрдө-ууһа уонна оҕо сааһа== Ол саҕана омугун туһунан ханнык да докумуоҥҥа ыйыллыбыта буолан чопчу биллибэт, ол эрээри үгүс чинчийээччилэр аҕатынан чувааш эбэтэр чувааш аҥардаах этэ дииллэр, ийэтинэн нуучча. Эһэтэ Данил Семёнов чуваш буолара биллэр. Аҕата Яков Данилов аҕабыыт буолан (уола төрүүрүгэр диакон, кэлин аҕабыыт буолбут), оччотооҕу булгуччулаах бирикээһинэн сыаркап училищетыгар үөрэммит (1785 сыллаахха Казанскай архиепископ Амвросий (Подобедов) Духуобунай училищеҕа оҕолорун үөрэттэрбэт аҕабыыттары саллааттыы ыытар туһунан предписание таһаарбыта, Сибэтиэй Синод эмиэ духовенство оҕолорун атын үөрэххэ ыытары боборо). Ол эрээри бастаан Свияжскайга көннөрү оскуолаҕа үөрэҕин саҕалаабыт курдук. Онтон Казаҥҥа духовнай сэминээрийэҕэ 14 сыл үөрэммит. Араспаанньатын үөрэнэ сырыттаҕына Бичурово диэн сэлиэнньэ аатынан биэрбиттэр (духуобунай сыбаанньалаахтарга оннук үгэс баара). Уол үөрэнэр сылларыгар сэминээрийэҕа реформа буолбут, онон богословиеттан уонна литургияҕа сыһыаннаах предметтэртэн ураты атын предметтэри үөрэтэр буолбуттар: ньиэмэс уонна француз тылын, географияны уонна усуторуйаны (Москубаттан преподавателлэр кэлбиттэр). Мог он развивать и другие свои таланты: 7 декабря 1795 сыллаахха Амвросий аҕабыыт Петербуурга көһөрүгэр атаарыы буолбутугар Никита гириэктии «Мелос» («Ырыа») уонна нууччалыы «Түүл» диэн хоһооннору аахпыт. Чуваш чинчийээччилэрэ В. Г. Родионов уонна В. П. Никитин суруйалларынан, кини Амвросийга анаан, бэйэтэ эбэтэр кимниин эрэ чувааштыы хоһоон суруйбута дииллэр, ол гынан баран, төһө да чувааштыы хоһоон ааҕыллыбыта биллэр эрээри, чахчы кини суруйбута чопчута суох. Хоһоон тиэксэ чөл хаалбыт<ref>Торжество Казанской семинарии, приносящей Святейшего правительственного синода члену, великому господину высокопреосвященному Амвросию, архиепископу Казанскому и Свияжскому, милостивому архипастырю, отцу и покровителю своему, в день тезоименитства усерднейшее поздравление 1795 года. М., 1795. — С. 31.</ref>, билигин биллэр<ref>Бичурин (Иакинф) Н. Я. Ради вечной памяти: Поэзия, Статьи, очерки, заметки. Письма. — Чебоксары: Чуваш. книжное издательство, 1991. — С. 27—28.</ref>. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Дьон алпаабытынан]] [[Категория:Балаҕан ыйын 9 күнүгэр төрөөбүттэр]] [[Категория:1777 сыллаахха төрөөбүттэр]] [[Категория:Ыам ыйын 23 күнүгэр өлбүттэр]] [[Категория:1853 сыллаахха өлбүттэр]] esshwxcnzs15d2taivzzo95j5ee9pwf Халыып:Lang-ru-dor 10 58792 429818 2026-07-23T08:23:11Z Ojkhol 24881 "#утаарыы [[[[Халыып:Lang-ru-petr1708]]]]" саҥа сирэй оҥоһулунна 429818 wikitext text/x-wiki #утаарыы [[[[Халыып:Lang-ru-petr1708]]]] nwgec26l00uogbbyo1tsiuqq61emeo5 429820 429818 2026-07-23T08:27:18Z Ojkhol 24881 Утаарыы: [[Халыып:Lang-ru-petr1708]] 429820 wikitext text/x-wiki #утаарыы [[Халыып:Lang-ru-petr1708]] edajf8w7o5lpjcrgp5n98qev6s42htt Халыып:Lang-ru-petr1708 10 58793 429819 2026-07-23T08:24:37Z Ojkhol 24881 "[[Нуучча эргэ орфографията|нууч. эрг.]] {{langi|ru|{{{1}}}}}<noinclude>{{doc|Lang/doc}}</noinclude>" саҥа сирэй оҥоһулунна 429819 wikitext text/x-wiki [[Нуучча эргэ орфографията|нууч. эрг.]] {{langi|ru|{{{1}}}}}<noinclude>{{doc|Lang/doc}}</noinclude> fkx0sh6hgq67eqj9ne394rp1bj7iitm Нуучча эргэ орфографията 0 58794 429821 2026-07-23T08:40:34Z Ojkhol 24881 "[[Билэ:Страница с буквой Ять.jpg|thumb|300px|Страница с буквой [[ять]] из «Азбуки в картинках» [[Бенуа, Александр Николаевич|А. Н. Бенуа]], 1904]] '''Нуучча эргэ орфографията''' ({{lang-ru|Ру́сская дорефо́рменная орфогра́фия}}, сороҕор '''дореволюцио́нная орфогра́фия'''..." саҥа сирэй оҥоһулунна 429821 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Страница с буквой Ять.jpg|thumb|300px|Страница с буквой [[ять]] из «Азбуки в картинках» [[Бенуа, Александр Николаевич|А. Н. Бенуа]], 1904]] '''Нуучча эргэ орфографията''' ({{lang-ru|Ру́сская дорефо́рменная орфогра́фия}}, сороҕор '''дореволюцио́нная орфогра́фия''') — нуучча тылын 1918 сыллааҕы [[орфография]] реформатын иннинээҕи таба суруйуута. Кэлин үрүҥнэр баһылаан олорбут сирдэригэр (холобур, Саха сиригэр 1919 сыллаахха диэри) туттуллбута, уонна Арассыыйаттан барбыт эмиграаннар хойукка диэри туһаналлара. Бу орфография саҕалыытын Бүөтүр I саҥа бичиги киллэриититтэн ааҕыахха сөп]]. Биллэн турар, үйэлэр тухары уларыйа турбута. Бу орфографияны түстүүр биир докумуон (быраабыла хомуурунньуга) суоҕа. Ордук итэҕэтиилээх таһаарыылар академик [[Грот Яков Карлович|Я. К. Грот]] аатын кытта ситимнээхтэр. Кинилэр 1918 сыллааҕы реформа иннинээҕи 50-ча сылга сыһыаннаахтар. == Аныгыттан уратылара == === Холобур === Статья 1 «[[Всеобщая декларация прав человека|Всеобщей декларации прав человека]]» в двух орфографиях будет выглядеть так: {| class="wikitable" |- !Реформа иннинээҕи орфография !Аныгы орфография]] |- | Вс'''ѣ''' люди рождаются свободными и равными в'''ъ''' своём'''ъ''' достоинств'''ѣ''' и правах'''ъ'''. Они над'''ѣ'''лены разумом'''ъ''' и сов'''ѣ'''стью и должны поступать в'''ъ''' отношен'''і'''и друг'''ъ''' друга в'''ъ''' дух'''ѣ''' братства. | Вс'''е''' люди рождаются свободными и равными '''в''' своё'''м''' достоинств'''е''' и права'''х'''. Они над'''е'''лены разумо'''м''' и сов'''е'''стью и должны поступать '''в''' отношен'''и'''и дру'''г''' друга '''в''' дух'''е''' братства. |} === Азбука === Өрөбөлүүссүйэ иннинэ нуучча азбуката 35 буукубалааҕа<ref>Россійская грамматика, сочиненная Императорскою Россійскою Академіею. Изданіе третье. — Въ Санктпетербургѣ: Печатано въ типографіи Императорской Россійской Академіи, 1819. — С. 2.</ref><ref>Практическая русская грамматика, изданная Николаемъ Гречемъ. Второе изданіе, исправленное. — Санктпетербургъ: въ типографіи издателя, 1834. — С. 3.</ref><ref name="grot">{{Cite web|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:1894_-_%D0%93%D1%80%D0%BE%D1%82_%D0%AF.%D0%9A.%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5.djvu|title= Русское правописаніе. Руководство, составленное по порученію Второго отдѣленія Императорской академіи наукъ академикомъ Я. К. Гротомъ. Одиннадцатое изданіе. — Санктпетербургъ: Типографія императорской академіи наукъ, 1894. — С. 2.|date=1894|access-date=2025-03-12|archive-date=2024-11-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20241118094906/https://commons.wikimedia.org/wiki/File:1894_-_%D0%93%D1%80%D0%BE%D1%82_%D0%AF.%D0%9A.%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5.djvu|url-status=live}}</ref>: {{Алпаабыт|а|б|в|г|д|е|ж|з|и|і|к|л|м|н|о|п|р|с|т|у|ф|х|ц|ч|ш|щ|ъ|ы|ь|ѣ|э|ю|я|ѳ|ѵ}} Азбукаҕа 4 суох гыныллыбыт буукубалар киирэллэрэ: десятеричнай И, Ять, Фита уонна Ижица. Ё уонна Й суохтара. Ижица 1918 сылолааҕы реформаҕа ахтыллыбат, тоҕо диэтэххэ ол инниттэн туттууттан тахсыбытын кэриэтэ этэ<ref name="grot" />. 1p280t4maemk8rafkv4pf0g8r0bmpic 429824 429821 2026-07-23T08:46:19Z Ojkhol 24881 /* Азбука */ 429824 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Страница с буквой Ять.jpg|thumb|300px|Страница с буквой [[ять]] из «Азбуки в картинках» [[Бенуа, Александр Николаевич|А. Н. Бенуа]], 1904]] '''Нуучча эргэ орфографията''' ({{lang-ru|Ру́сская дорефо́рменная орфогра́фия}}, сороҕор '''дореволюцио́нная орфогра́фия''') — нуучча тылын 1918 сыллааҕы [[орфография]] реформатын иннинээҕи таба суруйуута. Кэлин үрүҥнэр баһылаан олорбут сирдэригэр (холобур, Саха сиригэр 1919 сыллаахха диэри) туттуллбута, уонна Арассыыйаттан барбыт эмиграаннар хойукка диэри туһаналлара. Бу орфография саҕалыытын Бүөтүр I саҥа бичиги киллэриититтэн ааҕыахха сөп]]. Биллэн турар, үйэлэр тухары уларыйа турбута. Бу орфографияны түстүүр биир докумуон (быраабыла хомуурунньуга) суоҕа. Ордук итэҕэтиилээх таһаарыылар академик [[Грот Яков Карлович|Я. К. Грот]] аатын кытта ситимнээхтэр. Кинилэр 1918 сыллааҕы реформа иннинээҕи 50-ча сылга сыһыаннаахтар. == Аныгыттан уратылара == === Холобур === Статья 1 «[[Всеобщая декларация прав человека|Всеобщей декларации прав человека]]» в двух орфографиях будет выглядеть так: {| class="wikitable" |- !Реформа иннинээҕи орфография !Аныгы орфография]] |- | Вс'''ѣ''' люди рождаются свободными и равными в'''ъ''' своём'''ъ''' достоинств'''ѣ''' и правах'''ъ'''. Они над'''ѣ'''лены разумом'''ъ''' и сов'''ѣ'''стью и должны поступать в'''ъ''' отношен'''і'''и друг'''ъ''' друга в'''ъ''' дух'''ѣ''' братства. | Вс'''е''' люди рождаются свободными и равными '''в''' своё'''м''' достоинств'''е''' и права'''х'''. Они над'''е'''лены разумо'''м''' и сов'''е'''стью и должны поступать '''в''' отношен'''и'''и дру'''г''' друга '''в''' дух'''е''' братства. |} === Азбука === Өрөбөлүүссүйэ иннинэ нуучча азбуката 35 буукубалааҕа<ref>Россійская грамматика, сочиненная Императорскою Россійскою Академіею. Изданіе третье. — Въ Санктпетербургѣ: Печатано въ типографіи Императорской Россійской Академіи, 1819. — С. 2.</ref><ref>Практическая русская грамматика, изданная Николаемъ Гречемъ. Второе изданіе, исправленное. — Санктпетербургъ: въ типографіи издателя, 1834. — С. 3.</ref><ref name="grot">{{Cite web|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:1894_-_%D0%93%D1%80%D0%BE%D1%82_%D0%AF.%D0%9A.%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5.djvu|title= Русское правописаніе. Руководство, составленное по порученію Второго отдѣленія Императорской академіи наукъ академикомъ Я. К. Гротомъ. Одиннадцатое изданіе. — Санктпетербургъ: Типографія императорской академіи наукъ, 1894. — С. 2.|date=1894|access-date=2025-03-12|archive-date=2024-11-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20241118094906/https://commons.wikimedia.org/wiki/File:1894_-_%D0%93%D1%80%D0%BE%D1%82_%D0%AF.%D0%9A.%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5.djvu|url-status=live}}</ref>: {{Алпаабыт|а|б|в|г|д|е|ж|з|и|і|к|л|м|н|о|п|р|с|т|у|ф|х|ц|ч|ш|щ|ъ|ы|ь|ѣ|э|ю|я|ѳ|ѵ}} Азбукаҕа 4 суох гыныллыбыт буукубалар киирэллэрэ: десятеричнай И, Ять, Фита уонна Ижица. Ё уонна Й суохтара. Ижица 1918 сылолааҕы реформаҕа ахтыллыбат, тоҕо диэтэххэ ол инниттэн туттууттан тахсыбытын кэриэтэ этэ<ref name="grot" />. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Нуучча тыла]] [[Категория:Алпаабыт]] cixy676mqcopzyuycf60erirjrgaa6m 429825 429824 2026-07-23T08:49:05Z Ojkhol 24881 /* Холобур */ 429825 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Страница с буквой Ять.jpg|thumb|300px|Страница с буквой [[ять]] из «Азбуки в картинках» [[Бенуа, Александр Николаевич|А. Н. Бенуа]], 1904]] '''Нуучча эргэ орфографията''' ({{lang-ru|Ру́сская дорефо́рменная орфогра́фия}}, сороҕор '''дореволюцио́нная орфогра́фия''') — нуучча тылын 1918 сыллааҕы [[орфография]] реформатын иннинээҕи таба суруйуута. Кэлин үрүҥнэр баһылаан олорбут сирдэригэр (холобур, Саха сиригэр 1919 сыллаахха диэри) туттуллбута, уонна Арассыыйаттан барбыт эмиграаннар хойукка диэри туһаналлара. Бу орфография саҕалыытын Бүөтүр I саҥа бичиги киллэриититтэн ааҕыахха сөп]]. Биллэн турар, үйэлэр тухары уларыйа турбута. Бу орфографияны түстүүр биир докумуон (быраабыла хомуурунньуга) суоҕа. Ордук итэҕэтиилээх таһаарыылар академик [[Грот Яков Карлович|Я. К. Грот]] аатын кытта ситимнээхтэр. Кинилэр 1918 сыллааҕы реформа иннинээҕи 50-ча сылга сыһыаннаахтар. == Аныгыттан уратылара == === Холобур === «[[Киһи быраабын биирдэһиллибит декларацията|Киһи быраабын биирдэһиллибит декларациятын]]» бастакы ыстытайата икки орфографияҕа маннык буолар: {| class="wikitable" |- !Реформа иннинээҕи орфография !Аныгы орфография]] |- | Вс'''ѣ''' люди рождаются свободными и равными в'''ъ''' своём'''ъ''' достоинств'''ѣ''' и правах'''ъ'''. Они над'''ѣ'''лены разумом'''ъ''' и сов'''ѣ'''стью и должны поступать в'''ъ''' отношен'''і'''и друг'''ъ''' друга в'''ъ''' дух'''ѣ''' братства. | Вс'''е''' люди рождаются свободными и равными '''в''' своё'''м''' достоинств'''е''' и права'''х'''. Они над'''е'''лены разумо'''м''' и сов'''е'''стью и должны поступать '''в''' отношен'''и'''и дру'''г''' друга '''в''' дух'''е''' братства. |} === Азбука === Өрөбөлүүссүйэ иннинэ нуучча азбуката 35 буукубалааҕа<ref>Россійская грамматика, сочиненная Императорскою Россійскою Академіею. Изданіе третье. — Въ Санктпетербургѣ: Печатано въ типографіи Императорской Россійской Академіи, 1819. — С. 2.</ref><ref>Практическая русская грамматика, изданная Николаемъ Гречемъ. Второе изданіе, исправленное. — Санктпетербургъ: въ типографіи издателя, 1834. — С. 3.</ref><ref name="grot">{{Cite web|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:1894_-_%D0%93%D1%80%D0%BE%D1%82_%D0%AF.%D0%9A.%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5.djvu|title= Русское правописаніе. Руководство, составленное по порученію Второго отдѣленія Императорской академіи наукъ академикомъ Я. К. Гротомъ. Одиннадцатое изданіе. — Санктпетербургъ: Типографія императорской академіи наукъ, 1894. — С. 2.|date=1894|access-date=2025-03-12|archive-date=2024-11-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20241118094906/https://commons.wikimedia.org/wiki/File:1894_-_%D0%93%D1%80%D0%BE%D1%82_%D0%AF.%D0%9A.%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5.djvu|url-status=live}}</ref>: {{Алпаабыт|а|б|в|г|д|е|ж|з|и|і|к|л|м|н|о|п|р|с|т|у|ф|х|ц|ч|ш|щ|ъ|ы|ь|ѣ|э|ю|я|ѳ|ѵ}} Азбукаҕа 4 суох гыныллыбыт буукубалар киирэллэрэ: десятеричнай И, Ять, Фита уонна Ижица. Ё уонна Й суохтара. Ижица 1918 сылолааҕы реформаҕа ахтыллыбат, тоҕо диэтэххэ ол инниттэн туттууттан тахсыбытын кэриэтэ этэ<ref name="grot" />. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Нуучча тыла]] [[Категория:Алпаабыт]] resvqzh4rjf3zgjiwb2bmjqerto1tr7 429826 429825 2026-07-23T08:49:18Z Ojkhol 24881 /* Холобур */ 429826 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Страница с буквой Ять.jpg|thumb|300px|Страница с буквой [[ять]] из «Азбуки в картинках» [[Бенуа, Александр Николаевич|А. Н. Бенуа]], 1904]] '''Нуучча эргэ орфографията''' ({{lang-ru|Ру́сская дорефо́рменная орфогра́фия}}, сороҕор '''дореволюцио́нная орфогра́фия''') — нуучча тылын 1918 сыллааҕы [[орфография]] реформатын иннинээҕи таба суруйуута. Кэлин үрүҥнэр баһылаан олорбут сирдэригэр (холобур, Саха сиригэр 1919 сыллаахха диэри) туттуллбута, уонна Арассыыйаттан барбыт эмиграаннар хойукка диэри туһаналлара. Бу орфография саҕалыытын Бүөтүр I саҥа бичиги киллэриититтэн ааҕыахха сөп]]. Биллэн турар, үйэлэр тухары уларыйа турбута. Бу орфографияны түстүүр биир докумуон (быраабыла хомуурунньуга) суоҕа. Ордук итэҕэтиилээх таһаарыылар академик [[Грот Яков Карлович|Я. К. Грот]] аатын кытта ситимнээхтэр. Кинилэр 1918 сыллааҕы реформа иннинээҕи 50-ча сылга сыһыаннаахтар. == Аныгыттан уратылара == === Холобур === «[[Киһи быраабын биирдэһиллибит декларацията|Киһи быраабын биирдэһиллибит декларациятын]]» бастакы ыстытайата икки орфографияҕа маннык буолар: {| class="wikitable" |- !Реформа иннинээҕи орфография !Аныгы орфография |- | Вс'''ѣ''' люди рождаются свободными и равными в'''ъ''' своём'''ъ''' достоинств'''ѣ''' и правах'''ъ'''. Они над'''ѣ'''лены разумом'''ъ''' и сов'''ѣ'''стью и должны поступать в'''ъ''' отношен'''і'''и друг'''ъ''' друга в'''ъ''' дух'''ѣ''' братства. | Вс'''е''' люди рождаются свободными и равными '''в''' своё'''м''' достоинств'''е''' и права'''х'''. Они над'''е'''лены разумо'''м''' и сов'''е'''стью и должны поступать '''в''' отношен'''и'''и дру'''г''' друга '''в''' дух'''е''' братства. |} === Азбука === Өрөбөлүүссүйэ иннинэ нуучча азбуката 35 буукубалааҕа<ref>Россійская грамматика, сочиненная Императорскою Россійскою Академіею. Изданіе третье. — Въ Санктпетербургѣ: Печатано въ типографіи Императорской Россійской Академіи, 1819. — С. 2.</ref><ref>Практическая русская грамматика, изданная Николаемъ Гречемъ. Второе изданіе, исправленное. — Санктпетербургъ: въ типографіи издателя, 1834. — С. 3.</ref><ref name="grot">{{Cite web|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:1894_-_%D0%93%D1%80%D0%BE%D1%82_%D0%AF.%D0%9A.%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5.djvu|title= Русское правописаніе. Руководство, составленное по порученію Второго отдѣленія Императорской академіи наукъ академикомъ Я. К. Гротомъ. Одиннадцатое изданіе. — Санктпетербургъ: Типографія императорской академіи наукъ, 1894. — С. 2.|date=1894|access-date=2025-03-12|archive-date=2024-11-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20241118094906/https://commons.wikimedia.org/wiki/File:1894_-_%D0%93%D1%80%D0%BE%D1%82_%D0%AF.%D0%9A.%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5.djvu|url-status=live}}</ref>: {{Алпаабыт|а|б|в|г|д|е|ж|з|и|і|к|л|м|н|о|п|р|с|т|у|ф|х|ц|ч|ш|щ|ъ|ы|ь|ѣ|э|ю|я|ѳ|ѵ}} Азбукаҕа 4 суох гыныллыбыт буукубалар киирэллэрэ: десятеричнай И, Ять, Фита уонна Ижица. Ё уонна Й суохтара. Ижица 1918 сылолааҕы реформаҕа ахтыллыбат, тоҕо диэтэххэ ол инниттэн туттууттан тахсыбытын кэриэтэ этэ<ref name="grot" />. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Нуучча тыла]] [[Категория:Алпаабыт]] 85v2zszj9gy9nzygb00zb0dero1pxtb 429827 429826 2026-07-23T08:50:55Z Ojkhol 24881 429827 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Страница с буквой Ять.jpg|thumb|300px|[[Бенуа Александр Николаевич|А. Н. Бенуа]] «Азбука в картинках» кинигэтин [[Ять]] буукубалаах сирэйэ, 1904]] '''Нуучча эргэ орфографията''' ({{lang-ru|Ру́сская дорефо́рменная орфогра́фия}}, сороҕор '''дореволюцио́нная орфогра́фия''') — нуучча тылын 1918 сыллааҕы [[орфография]] реформатын иннинээҕи таба суруйуута. Кэлин үрүҥнэр баһылаан олорбут сирдэригэр (холобур, Саха сиригэр 1919 сыллаахха диэри) туттуллбута, уонна Арассыыйаттан барбыт эмиграаннар хойукка диэри туһаналлара. Бу орфография саҕалыытын Бүөтүр I саҥа бичиги киллэриититтэн ааҕыахха сөп]]. Биллэн турар, үйэлэр тухары уларыйа турбута. Бу орфографияны түстүүр биир докумуон (быраабыла хомуурунньуга) суоҕа. Ордук итэҕэтиилээх таһаарыылар академик [[Грот Яков Карлович|Я. К. Грот]] аатын кытта ситимнээхтэр. Кинилэр 1918 сыллааҕы реформа иннинээҕи 50-ча сылга сыһыаннаахтар. == Аныгыттан уратылара == === Холобур === «[[Киһи быраабын биирдэһиллибит декларацията|Киһи быраабын биирдэһиллибит декларациятын]]» бастакы ыстытайата икки орфографияҕа маннык буолар: {| class="wikitable" |- !Реформа иннинээҕи орфография !Аныгы орфография |- | Вс'''ѣ''' люди рождаются свободными и равными в'''ъ''' своём'''ъ''' достоинств'''ѣ''' и правах'''ъ'''. Они над'''ѣ'''лены разумом'''ъ''' и сов'''ѣ'''стью и должны поступать в'''ъ''' отношен'''і'''и друг'''ъ''' друга в'''ъ''' дух'''ѣ''' братства. | Вс'''е''' люди рождаются свободными и равными '''в''' своё'''м''' достоинств'''е''' и права'''х'''. Они над'''е'''лены разумо'''м''' и сов'''е'''стью и должны поступать '''в''' отношен'''и'''и дру'''г''' друга '''в''' дух'''е''' братства. |} === Азбука === Өрөбөлүүссүйэ иннинэ нуучча азбуката 35 буукубалааҕа<ref>Россійская грамматика, сочиненная Императорскою Россійскою Академіею. Изданіе третье. — Въ Санктпетербургѣ: Печатано въ типографіи Императорской Россійской Академіи, 1819. — С. 2.</ref><ref>Практическая русская грамматика, изданная Николаемъ Гречемъ. Второе изданіе, исправленное. — Санктпетербургъ: въ типографіи издателя, 1834. — С. 3.</ref><ref name="grot">{{Cite web|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:1894_-_%D0%93%D1%80%D0%BE%D1%82_%D0%AF.%D0%9A.%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5.djvu|title= Русское правописаніе. Руководство, составленное по порученію Второго отдѣленія Императорской академіи наукъ академикомъ Я. К. Гротомъ. Одиннадцатое изданіе. — Санктпетербургъ: Типографія императорской академіи наукъ, 1894. — С. 2.|date=1894|access-date=2025-03-12|archive-date=2024-11-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20241118094906/https://commons.wikimedia.org/wiki/File:1894_-_%D0%93%D1%80%D0%BE%D1%82_%D0%AF.%D0%9A.%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5.djvu|url-status=live}}</ref>: {{Алпаабыт|а|б|в|г|д|е|ж|з|и|і|к|л|м|н|о|п|р|с|т|у|ф|х|ц|ч|ш|щ|ъ|ы|ь|ѣ|э|ю|я|ѳ|ѵ}} Азбукаҕа 4 суох гыныллыбыт буукубалар киирэллэрэ: десятеричнай И, Ять, Фита уонна Ижица. Ё уонна Й суохтара. Ижица 1918 сылолааҕы реформаҕа ахтыллыбат, тоҕо диэтэххэ ол инниттэн туттууттан тахсыбытын кэриэтэ этэ<ref name="grot" />. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Нуучча тыла]] [[Категория:Алпаабыт]] kbuhfz7dbrubjluxdtr74y94skut60g 429828 429827 2026-07-23T08:51:48Z Ojkhol 24881 /* Азбука */ 429828 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Страница с буквой Ять.jpg|thumb|300px|[[Бенуа Александр Николаевич|А. Н. Бенуа]] «Азбука в картинках» кинигэтин [[Ять]] буукубалаах сирэйэ, 1904]] '''Нуучча эргэ орфографията''' ({{lang-ru|Ру́сская дорефо́рменная орфогра́фия}}, сороҕор '''дореволюцио́нная орфогра́фия''') — нуучча тылын 1918 сыллааҕы [[орфография]] реформатын иннинээҕи таба суруйуута. Кэлин үрүҥнэр баһылаан олорбут сирдэригэр (холобур, Саха сиригэр 1919 сыллаахха диэри) туттуллбута, уонна Арассыыйаттан барбыт эмиграаннар хойукка диэри туһаналлара. Бу орфография саҕалыытын Бүөтүр I саҥа бичиги киллэриититтэн ааҕыахха сөп]]. Биллэн турар, үйэлэр тухары уларыйа турбута. Бу орфографияны түстүүр биир докумуон (быраабыла хомуурунньуга) суоҕа. Ордук итэҕэтиилээх таһаарыылар академик [[Грот Яков Карлович|Я. К. Грот]] аатын кытта ситимнээхтэр. Кинилэр 1918 сыллааҕы реформа иннинээҕи 50-ча сылга сыһыаннаахтар. == Аныгыттан уратылара == === Холобур === «[[Киһи быраабын биирдэһиллибит декларацията|Киһи быраабын биирдэһиллибит декларациятын]]» бастакы ыстытайата икки орфографияҕа маннык буолар: {| class="wikitable" |- !Реформа иннинээҕи орфография !Аныгы орфография |- | Вс'''ѣ''' люди рождаются свободными и равными в'''ъ''' своём'''ъ''' достоинств'''ѣ''' и правах'''ъ'''. Они над'''ѣ'''лены разумом'''ъ''' и сов'''ѣ'''стью и должны поступать в'''ъ''' отношен'''і'''и друг'''ъ''' друга в'''ъ''' дух'''ѣ''' братства. | Вс'''е''' люди рождаются свободными и равными '''в''' своё'''м''' достоинств'''е''' и права'''х'''. Они над'''е'''лены разумо'''м''' и сов'''е'''стью и должны поступать '''в''' отношен'''и'''и дру'''г''' друга '''в''' дух'''е''' братства. |} === Азбука === Өрөбөлүүссүйэ иннинэ нуучча азбуката 35 буукубалааҕа<ref>Россійская грамматика, сочиненная Императорскою Россійскою Академіею. Изданіе третье. — Въ Санктпетербургѣ: Печатано въ типографіи Императорской Россійской Академіи, 1819. — С. 2.</ref><ref>Практическая русская грамматика, изданная Николаемъ Гречемъ. Второе изданіе, исправленное. — Санктпетербургъ: въ типографіи издателя, 1834. — С. 3.</ref><ref name="grot">{{Cite web|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:1894_-_%D0%93%D1%80%D0%BE%D1%82_%D0%AF.%D0%9A.%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5.djvu|title= Русское правописаніе. Руководство, составленное по порученію Второго отдѣленія Императорской академіи наукъ академикомъ Я. К. Гротомъ. Одиннадцатое изданіе. — Санктпетербургъ: Типографія императорской академіи наукъ, 1894. — С. 2.|date=1894|access-date=2025-03-12|archive-date=2024-11-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20241118094906/https://commons.wikimedia.org/wiki/File:1894_-_%D0%93%D1%80%D0%BE%D1%82_%D0%AF.%D0%9A.%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5.djvu|url-status=live}}</ref>: {{Алпаабыт|а|б|в|г|д|е|ж|з|и|і|к|л|м|н|о|п|р|с|т|у|ф|х|ц|ч|ш|щ|ъ|ы|ь|ѣ|э|ю|я|ѳ|ѵ}} Азбукаҕа 4 суох гыныллыбыт буукубалар киирэллэрэ: десятеричнай И, Ять, Фита уонна Ижица. Ё уонна Й суохтара. Ижица 1918 сыллааҕы реформаҕа ахтыллыбат, тоҕо диэтэххэ ол инниттэн туттууттан тахсыбытын кэриэтэ этэ<ref name="grot" />. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Нуучча тыла]] [[Категория:Алпаабыт]] ie5s7hh30rj9esvveka1bzgb70vvcaj 429829 429828 2026-07-23T08:52:44Z Ojkhol 24881 429829 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Страница с буквой Ять.jpg|thumb|300px|[[Бенуа Александр Николаевич|А. Н. Бенуа]] «Азбука в картинках» кинигэтин [[Ять]] буукубалаах сирэйэ, 1904]] '''Нуучча эргэ орфографията''' ({{lang-ru|Ру́сская дорефо́рменная орфогра́фия}}, сороҕор ''дореволюцио́нная орфогра́фия'') — нуучча тылын 1918 сыллааҕы [[орфография]] реформатын иннинээҕи таба суруйуута. Кэлин үрүҥнэр баһылаан олорбут сирдэригэр (холобур, Саха сиригэр 1919 сыллаахха диэри) туттуллбута, уонна Арассыыйаттан барбыт эмиграаннар хойукка диэри туһаналлара. Бу орфография саҕалыытын Бүөтүр I саҥа бичиги киллэриититтэн ааҕыахха сөп]]. Биллэн турар, үйэлэр тухары уларыйа турбута. Бу орфографияны түстүүр биир докумуон (быраабыла хомуурунньуга) суоҕа. Ордук итэҕэтиилээх таһаарыылар академик [[Грот Яков Карлович|Я. К. Грот]] аатын кытта ситимнээхтэр. Кинилэр 1918 сыллааҕы реформа иннинээҕи 50-ча сылга сыһыаннаахтар. == Аныгыттан уратылара == === Холобур === «[[Киһи быраабын биирдэһиллибит декларацията|Киһи быраабын биирдэһиллибит декларациятын]]» бастакы ыстытайата икки орфографияҕа маннык буолар: {| class="wikitable" |- !Реформа иннинээҕи орфография !Аныгы орфография |- | Вс'''ѣ''' люди рождаются свободными и равными в'''ъ''' своём'''ъ''' достоинств'''ѣ''' и правах'''ъ'''. Они над'''ѣ'''лены разумом'''ъ''' и сов'''ѣ'''стью и должны поступать в'''ъ''' отношен'''і'''и друг'''ъ''' друга в'''ъ''' дух'''ѣ''' братства. | Вс'''е''' люди рождаются свободными и равными '''в''' своё'''м''' достоинств'''е''' и права'''х'''. Они над'''е'''лены разумо'''м''' и сов'''е'''стью и должны поступать '''в''' отношен'''и'''и дру'''г''' друга '''в''' дух'''е''' братства. |} === Азбука === Өрөбөлүүссүйэ иннинэ нуучча азбуката 35 буукубалааҕа<ref>Россійская грамматика, сочиненная Императорскою Россійскою Академіею. Изданіе третье. — Въ Санктпетербургѣ: Печатано въ типографіи Императорской Россійской Академіи, 1819. — С. 2.</ref><ref>Практическая русская грамматика, изданная Николаемъ Гречемъ. Второе изданіе, исправленное. — Санктпетербургъ: въ типографіи издателя, 1834. — С. 3.</ref><ref name="grot">{{Cite web|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:1894_-_%D0%93%D1%80%D0%BE%D1%82_%D0%AF.%D0%9A.%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5.djvu|title= Русское правописаніе. Руководство, составленное по порученію Второго отдѣленія Императорской академіи наукъ академикомъ Я. К. Гротомъ. Одиннадцатое изданіе. — Санктпетербургъ: Типографія императорской академіи наукъ, 1894. — С. 2.|date=1894|access-date=2025-03-12|archive-date=2024-11-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20241118094906/https://commons.wikimedia.org/wiki/File:1894_-_%D0%93%D1%80%D0%BE%D1%82_%D0%AF.%D0%9A.%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5.djvu|url-status=live}}</ref>: {{Алпаабыт|а|б|в|г|д|е|ж|з|и|і|к|л|м|н|о|п|р|с|т|у|ф|х|ц|ч|ш|щ|ъ|ы|ь|ѣ|э|ю|я|ѳ|ѵ}} Азбукаҕа 4 суох гыныллыбыт буукубалар киирэллэрэ: десятеричнай И, Ять, Фита уонна Ижица. Ё уонна Й суохтара. Ижица 1918 сыллааҕы реформаҕа ахтыллыбат, тоҕо диэтэххэ ол инниттэн туттууттан тахсыбытын кэриэтэ этэ<ref name="grot" />. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Нуучча тыла]] [[Категория:Алпаабыт]] sz7py34wioe1m4l3svj2vjledzyboid 429830 429829 2026-07-23T08:54:31Z Ojkhol 24881 429830 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Страница с буквой Ять.jpg|thumb|300px|[[Бенуа Александр Николаевич|А. Н. Бенуа]] «Азбука в картинках» кинигэтин [[Ять]] буукубалаах сирэйэ, 1904]] '''Нуучча эргэ орфографията''' ({{lang-ru|Ру́сская дорефо́рменная орфогра́фия}}, сороҕор ''дореволюцио́нная орфогра́фия'') — нуучча тылын 1918 сыллааҕы [[орфография]] реформатын иннинээҕи таба суруйуута. Кэлин үрүҥнэр баһылаан олорбут сирдэригэр (холобур, Саха сиригэр 1919 сыллаахха диэри) туттуллубута, уонна Арассыыйаттан барбыт эмиграаннар хойукка диэри туһаналлара. Бу орфография саҕаланыытын [[Бүөтүр I]] саҥа бичиги киллэриититтэн ааҕыахха сөп]]. Биллэн турар, үйэлэр тухары уларыйа турбута. Бу орфографияны түстүүр биир соҕотох докумуон (быраабыла хомуурунньуга) суоҕа. Ордук итэҕэтиилээх таһаарыылар академик [[Грот Яков Карлович|Я. К. Грот]] аатын кытта ситимнээхтэр. Кинилэр 1918 сыллааҕы реформа иннинээҕи бүтэһик 50-ча сылга сыһыаннаахтар. == Аныгыттан уратылара == === Холобур === «[[Киһи быраабын биирдэһиллибит декларацията|Киһи быраабын биирдэһиллибит декларациятын]]» бастакы ыстытайата икки орфографияҕа маннык буолар: {| class="wikitable" |- !Реформа иннинээҕи орфография !Аныгы орфография |- | Вс'''ѣ''' люди рождаются свободными и равными в'''ъ''' своём'''ъ''' достоинств'''ѣ''' и правах'''ъ'''. Они над'''ѣ'''лены разумом'''ъ''' и сов'''ѣ'''стью и должны поступать в'''ъ''' отношен'''і'''и друг'''ъ''' друга в'''ъ''' дух'''ѣ''' братства. | Вс'''е''' люди рождаются свободными и равными '''в''' своё'''м''' достоинств'''е''' и права'''х'''. Они над'''е'''лены разумо'''м''' и сов'''е'''стью и должны поступать '''в''' отношен'''и'''и дру'''г''' друга '''в''' дух'''е''' братства. |} === Азбука === Өрөбөлүүссүйэ иннинэ нуучча азбуката 35 буукубалааҕа<ref>Россійская грамматика, сочиненная Императорскою Россійскою Академіею. Изданіе третье. — Въ Санктпетербургѣ: Печатано въ типографіи Императорской Россійской Академіи, 1819. — С. 2.</ref><ref>Практическая русская грамматика, изданная Николаемъ Гречемъ. Второе изданіе, исправленное. — Санктпетербургъ: въ типографіи издателя, 1834. — С. 3.</ref><ref name="grot">{{Cite web|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:1894_-_%D0%93%D1%80%D0%BE%D1%82_%D0%AF.%D0%9A.%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5.djvu|title= Русское правописаніе. Руководство, составленное по порученію Второго отдѣленія Императорской академіи наукъ академикомъ Я. К. Гротомъ. Одиннадцатое изданіе. — Санктпетербургъ: Типографія императорской академіи наукъ, 1894. — С. 2.|date=1894|access-date=2025-03-12|archive-date=2024-11-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20241118094906/https://commons.wikimedia.org/wiki/File:1894_-_%D0%93%D1%80%D0%BE%D1%82_%D0%AF.%D0%9A.%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5.djvu|url-status=live}}</ref>: {{Алпаабыт|а|б|в|г|д|е|ж|з|и|і|к|л|м|н|о|п|р|с|т|у|ф|х|ц|ч|ш|щ|ъ|ы|ь|ѣ|э|ю|я|ѳ|ѵ}} Азбукаҕа 4 суох гыныллыбыт буукубалар киирэллэрэ: десятеричнай И, Ять, Фита уонна Ижица. Ё уонна Й суохтара. Ижица 1918 сыллааҕы реформаҕа ахтыллыбат, тоҕо диэтэххэ ол инниттэн туттууттан тахсыбытын кэриэтэ этэ<ref name="grot" />. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Нуучча тыла]] [[Категория:Алпаабыт]] g5qc3craqk5mq7aczr4p3za9gt2g3yr 429831 429830 2026-07-23T08:56:59Z Ojkhol 24881 429831 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Страница с буквой Ять.jpg|thumb|300px|[[Бенуа Александр Николаевич|А. Н. Бенуа]] «Азбука в картинках» кинигэтин [[Ять]] буукубалаах сирэйэ, 1904]] '''Нуучча эргэ орфографията''' ({{lang-ru|Ру́сская дорефо́рменная орфогра́фия}}, сороҕор ''дореволюцио́нная орфогра́фия'') — нуучча тылын 1918 сыллааҕы [[орфография]] реформатын иннинээҕи тылы таба суруйуута. Кэлин үрүҥнэр баһылаан олорбут сирдэригэр (холобур, Саха сиригэр 1919 сыллаахха диэри) туттуллубута, уонна Арассыыйаттан барбыт эмиграаннар хойукка диэри туһаналлара. Бу орфография саҕаланыытын [[Бүөтүр I]] саҥа бичиги киллэриититтэн ааҕыахха сөп]]. Биллэн турар, үйэлэр тухары уларыйа турбута. Бу орфографияны түстүүр биир соҕотох докумуон (быраабыла хомуурунньуга) суоҕа. Ордук итэҕэтиилээх таһаарыылар академик [[Грот Яков Карлович|Я. К. Грот]] аатын кытта ситимнээхтэр. Кинилэр 1918 сыллааҕы реформа иннинээҕи бүтэһик 50-ча сылга сыһыаннаахтар. == Аныгыттан уратылара == === Холобур === «[[Киһи быраабын биирдэһиллибит декларацията|Киһи быраабын биирдэһиллибит декларациятын]]» бастакы ыстытайата икки орфографияҕа маннык буолар: {| class="wikitable" |- !Реформа иннинээҕи орфография !Аныгы орфография |- | Вс'''ѣ''' люди рождаются свободными и равными в'''ъ''' своём'''ъ''' достоинств'''ѣ''' и правах'''ъ'''. Они над'''ѣ'''лены разумом'''ъ''' и сов'''ѣ'''стью и должны поступать в'''ъ''' отношен'''і'''и друг'''ъ''' друга в'''ъ''' дух'''ѣ''' братства. | Вс'''е''' люди рождаются свободными и равными '''в''' своё'''м''' достоинств'''е''' и права'''х'''. Они над'''е'''лены разумо'''м''' и сов'''е'''стью и должны поступать '''в''' отношен'''и'''и дру'''г''' друга '''в''' дух'''е''' братства. |} === Азбука === Өрөбөлүүссүйэ иннинэ нуучча азбуката 35 буукубалааҕа<ref>Россійская грамматика, сочиненная Императорскою Россійскою Академіею. Изданіе третье. — Въ Санктпетербургѣ: Печатано въ типографіи Императорской Россійской Академіи, 1819. — С. 2.</ref><ref>Практическая русская грамматика, изданная Николаемъ Гречемъ. Второе изданіе, исправленное. — Санктпетербургъ: въ типографіи издателя, 1834. — С. 3.</ref><ref name="grot">{{Cite web|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:1894_-_%D0%93%D1%80%D0%BE%D1%82_%D0%AF.%D0%9A.%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5.djvu|title= Русское правописаніе. Руководство, составленное по порученію Второго отдѣленія Императорской академіи наукъ академикомъ Я. К. Гротомъ. Одиннадцатое изданіе. — Санктпетербургъ: Типографія императорской академіи наукъ, 1894. — С. 2.|date=1894|access-date=2025-03-12|archive-date=2024-11-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20241118094906/https://commons.wikimedia.org/wiki/File:1894_-_%D0%93%D1%80%D0%BE%D1%82_%D0%AF.%D0%9A.%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5.djvu|url-status=live}}</ref>: {{Алпаабыт|а|б|в|г|д|е|ж|з|и|і|к|л|м|н|о|п|р|с|т|у|ф|х|ц|ч|ш|щ|ъ|ы|ь|ѣ|э|ю|я|ѳ|ѵ}} Азбукаҕа 4 суох гыныллыбыт буукубалар киирэллэрэ: десятеричнай И, Ять, Фита уонна Ижица. Ё уонна Й суохтара. Ижица 1918 сыллааҕы реформаҕа ахтыллыбат, тоҕо диэтэххэ ол инниттэн туттууттан тахсыбытын кэриэтэ этэ<ref name="grot" />. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Нуучча тыла]] [[Категория:Алпаабыт]] 4vfqmh2qnqxrsv9lraeamlcdfsbaj1d 429832 429831 2026-07-23T08:57:27Z Ojkhol 24881 429832 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Страница с буквой Ять.jpg|thumb|300px|[[Бенуа Александр Николаевич|А. Н. Бенуа]] «Азбука в картинках» кинигэтин [[Ять]] буукубалаах сирэйэ, 1904]] '''Нуучча эргэ орфографията''' ({{lang-ru|Ру́сская дорефо́рменная орфогра́фия}}, сороҕор ''дореволюцио́нная орфогра́фия'') — нуучча тылын 1918 сыллааҕы [[орфография]] реформатын иннинээҕи тылы таба суруйуута. Кэлин үрүҥнэр баһылаан олорбут сирдэригэр (холобур, Саха сиригэр 1919 сыллаахха диэри) туттуллубута, уонна Арассыыйаттан барбыт эмиграаннар хойукка диэри туһаналлара. Бу орфография саҕаланыытын [[Бүөтүр I]] саҥа бичиги киллэриититтэн ааҕыахха сөп. Биллэн турар, үйэлэр тухары уларыйа турбута. Бу орфографияны түстүүр биир соҕотох докумуон (быраабыла хомуурунньуга) суоҕа. Ордук итэҕэтиилээх таһаарыылар академик [[Грот Яков Карлович|Я. К. Грот]] аатын кытта ситимнээхтэр. Кинилэр 1918 сыллааҕы реформа иннинээҕи бүтэһик 50-ча сылга сыһыаннаахтар. == Аныгыттан уратылара == === Холобур === «[[Киһи быраабын биирдэһиллибит декларацията|Киһи быраабын биирдэһиллибит декларациятын]]» бастакы ыстытайата икки орфографияҕа маннык буолар: {| class="wikitable" |- !Реформа иннинээҕи орфография !Аныгы орфография |- | Вс'''ѣ''' люди рождаются свободными и равными в'''ъ''' своём'''ъ''' достоинств'''ѣ''' и правах'''ъ'''. Они над'''ѣ'''лены разумом'''ъ''' и сов'''ѣ'''стью и должны поступать в'''ъ''' отношен'''і'''и друг'''ъ''' друга в'''ъ''' дух'''ѣ''' братства. | Вс'''е''' люди рождаются свободными и равными '''в''' своё'''м''' достоинств'''е''' и права'''х'''. Они над'''е'''лены разумо'''м''' и сов'''е'''стью и должны поступать '''в''' отношен'''и'''и дру'''г''' друга '''в''' дух'''е''' братства. |} === Азбука === Өрөбөлүүссүйэ иннинэ нуучча азбуката 35 буукубалааҕа<ref>Россійская грамматика, сочиненная Императорскою Россійскою Академіею. Изданіе третье. — Въ Санктпетербургѣ: Печатано въ типографіи Императорской Россійской Академіи, 1819. — С. 2.</ref><ref>Практическая русская грамматика, изданная Николаемъ Гречемъ. Второе изданіе, исправленное. — Санктпетербургъ: въ типографіи издателя, 1834. — С. 3.</ref><ref name="grot">{{Cite web|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:1894_-_%D0%93%D1%80%D0%BE%D1%82_%D0%AF.%D0%9A.%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5.djvu|title= Русское правописаніе. Руководство, составленное по порученію Второго отдѣленія Императорской академіи наукъ академикомъ Я. К. Гротомъ. Одиннадцатое изданіе. — Санктпетербургъ: Типографія императорской академіи наукъ, 1894. — С. 2.|date=1894|access-date=2025-03-12|archive-date=2024-11-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20241118094906/https://commons.wikimedia.org/wiki/File:1894_-_%D0%93%D1%80%D0%BE%D1%82_%D0%AF.%D0%9A.%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5.djvu|url-status=live}}</ref>: {{Алпаабыт|а|б|в|г|д|е|ж|з|и|і|к|л|м|н|о|п|р|с|т|у|ф|х|ц|ч|ш|щ|ъ|ы|ь|ѣ|э|ю|я|ѳ|ѵ}} Азбукаҕа 4 суох гыныллыбыт буукубалар киирэллэрэ: десятеричнай И, Ять, Фита уонна Ижица. Ё уонна Й суохтара. Ижица 1918 сыллааҕы реформаҕа ахтыллыбат, тоҕо диэтэххэ ол инниттэн туттууттан тахсыбытын кэриэтэ этэ<ref name="grot" />. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Нуучча тыла]] [[Категория:Алпаабыт]] req4xjhrq9eu7jrrdv9s2t7y7kjm7tf 429833 429832 2026-07-23T09:11:52Z Ojkhol 24881 /* Азбука */ 429833 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Страница с буквой Ять.jpg|thumb|300px|[[Бенуа Александр Николаевич|А. Н. Бенуа]] «Азбука в картинках» кинигэтин [[Ять]] буукубалаах сирэйэ, 1904]] '''Нуучча эргэ орфографията''' ({{lang-ru|Ру́сская дорефо́рменная орфогра́фия}}, сороҕор ''дореволюцио́нная орфогра́фия'') — нуучча тылын 1918 сыллааҕы [[орфография]] реформатын иннинээҕи тылы таба суруйуута. Кэлин үрүҥнэр баһылаан олорбут сирдэригэр (холобур, Саха сиригэр 1919 сыллаахха диэри) туттуллубута, уонна Арассыыйаттан барбыт эмиграаннар хойукка диэри туһаналлара. Бу орфография саҕаланыытын [[Бүөтүр I]] саҥа бичиги киллэриититтэн ааҕыахха сөп. Биллэн турар, үйэлэр тухары уларыйа турбута. Бу орфографияны түстүүр биир соҕотох докумуон (быраабыла хомуурунньуга) суоҕа. Ордук итэҕэтиилээх таһаарыылар академик [[Грот Яков Карлович|Я. К. Грот]] аатын кытта ситимнээхтэр. Кинилэр 1918 сыллааҕы реформа иннинээҕи бүтэһик 50-ча сылга сыһыаннаахтар. == Аныгыттан уратылара == === Холобур === «[[Киһи быраабын биирдэһиллибит декларацията|Киһи быраабын биирдэһиллибит декларациятын]]» бастакы ыстытайата икки орфографияҕа маннык буолар: {| class="wikitable" |- !Реформа иннинээҕи орфография !Аныгы орфография |- | Вс'''ѣ''' люди рождаются свободными и равными в'''ъ''' своём'''ъ''' достоинств'''ѣ''' и правах'''ъ'''. Они над'''ѣ'''лены разумом'''ъ''' и сов'''ѣ'''стью и должны поступать в'''ъ''' отношен'''і'''и друг'''ъ''' друга в'''ъ''' дух'''ѣ''' братства. | Вс'''е''' люди рождаются свободными и равными '''в''' своё'''м''' достоинств'''е''' и права'''х'''. Они над'''е'''лены разумо'''м''' и сов'''е'''стью и должны поступать '''в''' отношен'''и'''и дру'''г''' друга '''в''' дух'''е''' братства. |} === Азбука === Өрөбөлүүссүйэ иннинэ нуучча азбуката 35 буукубалааҕа<ref>Россійская грамматика, сочиненная Императорскою Россійскою Академіею. Изданіе третье. — Въ Санктпетербургѣ: Печатано въ типографіи Императорской Россійской Академіи, 1819. — С. 2.</ref><ref>Практическая русская грамматика, изданная Николаемъ Гречемъ. Второе изданіе, исправленное. — Санктпетербургъ: въ типографіи издателя, 1834. — С. 3.</ref><ref name="grot">{{Cite web|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:1894_-_%D0%93%D1%80%D0%BE%D1%82_%D0%AF.%D0%9A.%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5.djvu|title= Русское правописаніе. Руководство, составленное по порученію Второго отдѣленія Императорской академіи наукъ академикомъ Я. К. Гротомъ. Одиннадцатое изданіе. — Санктпетербургъ: Типографія императорской академіи наукъ, 1894. — С. 2.|date=1894|access-date=2025-03-12|archive-date=2024-11-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20241118094906/https://commons.wikimedia.org/wiki/File:1894_-_%D0%93%D1%80%D0%BE%D1%82_%D0%AF.%D0%9A.%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5.djvu|url-status=live}}</ref>: {{Алпаабыт|а|б|в|г|д|е|ж|з|и|і|к|л|м|н|о|п|р|с|т|у|ф|х|ц|ч|ш|щ|ъ|ы|ь|ѣ|э|ю|я|ѳ|ѵ}} Азбукаҕа 4 суох гыныллыбыт буукубалар киирэллэрэ: десятеричнай И, Ять, Фита уонна Ижица. Ё уонна Й суохтара. Ижица 1918 сыллааҕы реформаҕа ахтыллыбат, тоҕо диэтэххэ ол инниттэн туттууттан тахсыбытын кэриэтэ этэ<ref name="grot" />. == Суох буолбут буукубалар туттуллуулара == === Десятеричнай И === Азбукаҕа онус миэстэҕэ турара, ол иһин десятеричнай диэн ааттанара, И буукубаттан араараары итинник ааттыыллара (ол буукаба ахсыс турара, онон "И восьмеричное" дэнэрэ). Аһаҕас дорҕоон иннигэр туттуллара (ол иһигэр Й иннигэр эмиэ: кій, убійца), уонна міръ диэн тыл «тулалыыр эйгэ, аан дойду» диэн суолтатыгар, миръ «эйэ» диэнтэн араараары. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Нуучча тыла]] [[Категория:Алпаабыт]] leng2m5mhn6vmml4mf7bliw83p1hm9e 429834 429833 2026-07-23T09:15:11Z Ojkhol 24881 /* Десятеричнай И */ 429834 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Страница с буквой Ять.jpg|thumb|300px|[[Бенуа Александр Николаевич|А. Н. Бенуа]] «Азбука в картинках» кинигэтин [[Ять]] буукубалаах сирэйэ, 1904]] '''Нуучча эргэ орфографията''' ({{lang-ru|Ру́сская дорефо́рменная орфогра́фия}}, сороҕор ''дореволюцио́нная орфогра́фия'') — нуучча тылын 1918 сыллааҕы [[орфография]] реформатын иннинээҕи тылы таба суруйуута. Кэлин үрүҥнэр баһылаан олорбут сирдэригэр (холобур, Саха сиригэр 1919 сыллаахха диэри) туттуллубута, уонна Арассыыйаттан барбыт эмиграаннар хойукка диэри туһаналлара. Бу орфография саҕаланыытын [[Бүөтүр I]] саҥа бичиги киллэриититтэн ааҕыахха сөп. Биллэн турар, үйэлэр тухары уларыйа турбута. Бу орфографияны түстүүр биир соҕотох докумуон (быраабыла хомуурунньуга) суоҕа. Ордук итэҕэтиилээх таһаарыылар академик [[Грот Яков Карлович|Я. К. Грот]] аатын кытта ситимнээхтэр. Кинилэр 1918 сыллааҕы реформа иннинээҕи бүтэһик 50-ча сылга сыһыаннаахтар. == Аныгыттан уратылара == === Холобур === «[[Киһи быраабын биирдэһиллибит декларацията|Киһи быраабын биирдэһиллибит декларациятын]]» бастакы ыстытайата икки орфографияҕа маннык буолар: {| class="wikitable" |- !Реформа иннинээҕи орфография !Аныгы орфография |- | Вс'''ѣ''' люди рождаются свободными и равными в'''ъ''' своём'''ъ''' достоинств'''ѣ''' и правах'''ъ'''. Они над'''ѣ'''лены разумом'''ъ''' и сов'''ѣ'''стью и должны поступать в'''ъ''' отношен'''і'''и друг'''ъ''' друга в'''ъ''' дух'''ѣ''' братства. | Вс'''е''' люди рождаются свободными и равными '''в''' своё'''м''' достоинств'''е''' и права'''х'''. Они над'''е'''лены разумо'''м''' и сов'''е'''стью и должны поступать '''в''' отношен'''и'''и дру'''г''' друга '''в''' дух'''е''' братства. |} === Азбука === Өрөбөлүүссүйэ иннинэ нуучча азбуката 35 буукубалааҕа<ref>Россійская грамматика, сочиненная Императорскою Россійскою Академіею. Изданіе третье. — Въ Санктпетербургѣ: Печатано въ типографіи Императорской Россійской Академіи, 1819. — С. 2.</ref><ref>Практическая русская грамматика, изданная Николаемъ Гречемъ. Второе изданіе, исправленное. — Санктпетербургъ: въ типографіи издателя, 1834. — С. 3.</ref><ref name="grot">{{Cite web|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:1894_-_%D0%93%D1%80%D0%BE%D1%82_%D0%AF.%D0%9A.%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5.djvu|title= Русское правописаніе. Руководство, составленное по порученію Второго отдѣленія Императорской академіи наукъ академикомъ Я. К. Гротомъ. Одиннадцатое изданіе. — Санктпетербургъ: Типографія императорской академіи наукъ, 1894. — С. 2.|date=1894|access-date=2025-03-12|archive-date=2024-11-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20241118094906/https://commons.wikimedia.org/wiki/File:1894_-_%D0%93%D1%80%D0%BE%D1%82_%D0%AF.%D0%9A.%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5.djvu|url-status=live}}</ref>: {{Алпаабыт|а|б|в|г|д|е|ж|з|и|і|к|л|м|н|о|п|р|с|т|у|ф|х|ц|ч|ш|щ|ъ|ы|ь|ѣ|э|ю|я|ѳ|ѵ}} Азбукаҕа 4 суох гыныллыбыт буукубалар киирэллэрэ: десятеричнай И, Ять, Фита уонна Ижица. Ё уонна Й суохтара. Ижица 1918 сыллааҕы реформаҕа ахтыллыбат, тоҕо диэтэххэ ол инниттэн туттууттан тахсыбытын кэриэтэ этэ<ref name="grot" />. == Суох буолбут буукубалар туттуллуулара == === Десятеричнай И === Азбукаҕа онус миэстэҕэ турара, ол иһин десятеричнай диэн ааттанара, И буукубаттан араараары итинник ааттыыллара (ол буукаба ахсыс турара, онон "И восьмеричное" дэнэрэ). Аһаҕас дорҕоон иннигэр туттуллара (ол иһигэр Й иннигэр эмиэ: кій, убійца), уонна міръ диэн тыл «тулалыыр эйгэ, аан дойду» диэн суолтатыгар, миръ «эйэ» диэнтэн араараары. Мантан туорааһыннар: хас да тылтан турар тылларга бастакы аҥаардара И-нэн бүтэр буоллаҕына И хаалара: пятиаршинный, семиэтажный, восьмиугольникъ, ону таһынан наи- приставкаҕа И суруллара (наиужаснѣйшій), ни- диэнтэн саҕаланар отрицательнай солбуйар ааттар (ниоткуда уо.д.а.). == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Нуучча тыла]] [[Категория:Алпаабыт]] o6wg5l4xozz11e6fe37ihmj1p99wran 429835 429834 2026-07-23T09:18:59Z Ojkhol 24881 /* Десятеричнай И */ 429835 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Страница с буквой Ять.jpg|thumb|300px|[[Бенуа Александр Николаевич|А. Н. Бенуа]] «Азбука в картинках» кинигэтин [[Ять]] буукубалаах сирэйэ, 1904]] '''Нуучча эргэ орфографията''' ({{lang-ru|Ру́сская дорефо́рменная орфогра́фия}}, сороҕор ''дореволюцио́нная орфогра́фия'') — нуучча тылын 1918 сыллааҕы [[орфография]] реформатын иннинээҕи тылы таба суруйуута. Кэлин үрүҥнэр баһылаан олорбут сирдэригэр (холобур, Саха сиригэр 1919 сыллаахха диэри) туттуллубута, уонна Арассыыйаттан барбыт эмиграаннар хойукка диэри туһаналлара. Бу орфография саҕаланыытын [[Бүөтүр I]] саҥа бичиги киллэриититтэн ааҕыахха сөп. Биллэн турар, үйэлэр тухары уларыйа турбута. Бу орфографияны түстүүр биир соҕотох докумуон (быраабыла хомуурунньуга) суоҕа. Ордук итэҕэтиилээх таһаарыылар академик [[Грот Яков Карлович|Я. К. Грот]] аатын кытта ситимнээхтэр. Кинилэр 1918 сыллааҕы реформа иннинээҕи бүтэһик 50-ча сылга сыһыаннаахтар. == Аныгыттан уратылара == === Холобур === «[[Киһи быраабын биирдэһиллибит декларацията|Киһи быраабын биирдэһиллибит декларациятын]]» бастакы ыстытайата икки орфографияҕа маннык буолар: {| class="wikitable" |- !Реформа иннинээҕи орфография !Аныгы орфография |- | Вс'''ѣ''' люди рождаются свободными и равными в'''ъ''' своём'''ъ''' достоинств'''ѣ''' и правах'''ъ'''. Они над'''ѣ'''лены разумом'''ъ''' и сов'''ѣ'''стью и должны поступать в'''ъ''' отношен'''і'''и друг'''ъ''' друга в'''ъ''' дух'''ѣ''' братства. | Вс'''е''' люди рождаются свободными и равными '''в''' своё'''м''' достоинств'''е''' и права'''х'''. Они над'''е'''лены разумо'''м''' и сов'''е'''стью и должны поступать '''в''' отношен'''и'''и дру'''г''' друга '''в''' дух'''е''' братства. |} === Азбука === Өрөбөлүүссүйэ иннинэ нуучча азбуката 35 буукубалааҕа<ref>Россійская грамматика, сочиненная Императорскою Россійскою Академіею. Изданіе третье. — Въ Санктпетербургѣ: Печатано въ типографіи Императорской Россійской Академіи, 1819. — С. 2.</ref><ref>Практическая русская грамматика, изданная Николаемъ Гречемъ. Второе изданіе, исправленное. — Санктпетербургъ: въ типографіи издателя, 1834. — С. 3.</ref><ref name="grot">{{Cite web|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:1894_-_%D0%93%D1%80%D0%BE%D1%82_%D0%AF.%D0%9A.%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5.djvu|title= Русское правописаніе. Руководство, составленное по порученію Второго отдѣленія Императорской академіи наукъ академикомъ Я. К. Гротомъ. Одиннадцатое изданіе. — Санктпетербургъ: Типографія императорской академіи наукъ, 1894. — С. 2.|date=1894|access-date=2025-03-12|archive-date=2024-11-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20241118094906/https://commons.wikimedia.org/wiki/File:1894_-_%D0%93%D1%80%D0%BE%D1%82_%D0%AF.%D0%9A.%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5.djvu|url-status=live}}</ref>: {{Алпаабыт|а|б|в|г|д|е|ж|з|и|і|к|л|м|н|о|п|р|с|т|у|ф|х|ц|ч|ш|щ|ъ|ы|ь|ѣ|э|ю|я|ѳ|ѵ}} Азбукаҕа 4 суох гыныллыбыт буукубалар киирэллэрэ: десятеричнай И, Ять, Фита уонна Ижица. Ё уонна Й суохтара. Ижица 1918 сыллааҕы реформаҕа ахтыллыбат, тоҕо диэтэххэ ол инниттэн туттууттан тахсыбытын кэриэтэ этэ<ref name="grot" />. == Суох буолбут буукубалар туттуллуулара == === Десятеричнай И === Азбукаҕа онус миэстэҕэ турара, ол иһин десятеричнай диэн ааттанара, И буукубаттан араараары итинник ааттыыллара (ол буукуба ахсыс турара, онон "И восьмеричное" дэнэрэ). Аһаҕас дорҕоон иннигэр туттуллара (ол иһигэр Й иннигэр эмиэ: кій, убійца), уонна міръ диэн тыл «тулалыыр эйгэ, аан дойду» диэн суолтатыгар, миръ «эйэ» диэнтэн араараары. Мантан туорааһыннар: хас да тылтан турар тылларга бастакы аҥаардара И-нэн бүтэр буоллаҕына И хаалара: пятиаршинный, семиэтажный, восьмиугольникъ, ону таһынан наи- приставкаҕа И суруллара (наиужаснѣйшій), ни- диэнтэн саҕаланар отрицательнай солбуйар ааттар (ниоткуда уо.д.а.). === Ять === Аныгы Е, сороҕор Ё оннугар ять (Ѣ) суруллара, ј’э дорҕоону биэрэрэ уонна саҥарарга Е буукубаны кытта сүнньүнэн сөп түбэһэрэ. Яти туһаныы судургу быраабылата суоҕа, үксүн нойосуус үөрэтиэхтээх этиҥ. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Нуучча тыла]] [[Категория:Алпаабыт]] duell31s87xmotoneyjyvpt0sxdzxij 429836 429835 2026-07-23T09:23:29Z Ojkhol 24881 /* Ять */ 429836 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Страница с буквой Ять.jpg|thumb|300px|[[Бенуа Александр Николаевич|А. Н. Бенуа]] «Азбука в картинках» кинигэтин [[Ять]] буукубалаах сирэйэ, 1904]] '''Нуучча эргэ орфографията''' ({{lang-ru|Ру́сская дорефо́рменная орфогра́фия}}, сороҕор ''дореволюцио́нная орфогра́фия'') — нуучча тылын 1918 сыллааҕы [[орфография]] реформатын иннинээҕи тылы таба суруйуута. Кэлин үрүҥнэр баһылаан олорбут сирдэригэр (холобур, Саха сиригэр 1919 сыллаахха диэри) туттуллубута, уонна Арассыыйаттан барбыт эмиграаннар хойукка диэри туһаналлара. Бу орфография саҕаланыытын [[Бүөтүр I]] саҥа бичиги киллэриититтэн ааҕыахха сөп. Биллэн турар, үйэлэр тухары уларыйа турбута. Бу орфографияны түстүүр биир соҕотох докумуон (быраабыла хомуурунньуга) суоҕа. Ордук итэҕэтиилээх таһаарыылар академик [[Грот Яков Карлович|Я. К. Грот]] аатын кытта ситимнээхтэр. Кинилэр 1918 сыллааҕы реформа иннинээҕи бүтэһик 50-ча сылга сыһыаннаахтар. == Аныгыттан уратылара == === Холобур === «[[Киһи быраабын биирдэһиллибит декларацията|Киһи быраабын биирдэһиллибит декларациятын]]» бастакы ыстытайата икки орфографияҕа маннык буолар: {| class="wikitable" |- !Реформа иннинээҕи орфография !Аныгы орфография |- | Вс'''ѣ''' люди рождаются свободными и равными в'''ъ''' своём'''ъ''' достоинств'''ѣ''' и правах'''ъ'''. Они над'''ѣ'''лены разумом'''ъ''' и сов'''ѣ'''стью и должны поступать в'''ъ''' отношен'''і'''и друг'''ъ''' друга в'''ъ''' дух'''ѣ''' братства. | Вс'''е''' люди рождаются свободными и равными '''в''' своё'''м''' достоинств'''е''' и права'''х'''. Они над'''е'''лены разумо'''м''' и сов'''е'''стью и должны поступать '''в''' отношен'''и'''и дру'''г''' друга '''в''' дух'''е''' братства. |} === Азбука === Өрөбөлүүссүйэ иннинэ нуучча азбуката 35 буукубалааҕа<ref>Россійская грамматика, сочиненная Императорскою Россійскою Академіею. Изданіе третье. — Въ Санктпетербургѣ: Печатано въ типографіи Императорской Россійской Академіи, 1819. — С. 2.</ref><ref>Практическая русская грамматика, изданная Николаемъ Гречемъ. Второе изданіе, исправленное. — Санктпетербургъ: въ типографіи издателя, 1834. — С. 3.</ref><ref name="grot">{{Cite web|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:1894_-_%D0%93%D1%80%D0%BE%D1%82_%D0%AF.%D0%9A.%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5.djvu|title= Русское правописаніе. Руководство, составленное по порученію Второго отдѣленія Императорской академіи наукъ академикомъ Я. К. Гротомъ. Одиннадцатое изданіе. — Санктпетербургъ: Типографія императорской академіи наукъ, 1894. — С. 2.|date=1894|access-date=2025-03-12|archive-date=2024-11-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20241118094906/https://commons.wikimedia.org/wiki/File:1894_-_%D0%93%D1%80%D0%BE%D1%82_%D0%AF.%D0%9A.%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5.djvu|url-status=live}}</ref>: {{Алпаабыт|а|б|в|г|д|е|ж|з|и|і|к|л|м|н|о|п|р|с|т|у|ф|х|ц|ч|ш|щ|ъ|ы|ь|ѣ|э|ю|я|ѳ|ѵ}} Азбукаҕа 4 суох гыныллыбыт буукубалар киирэллэрэ: десятеричнай И, Ять, Фита уонна Ижица. Ё уонна Й суохтара. Ижица 1918 сыллааҕы реформаҕа ахтыллыбат, тоҕо диэтэххэ ол инниттэн туттууттан тахсыбытын кэриэтэ этэ<ref name="grot" />. == Суох буолбут буукубалар туттуллуулара == === Десятеричнай И === Азбукаҕа онус миэстэҕэ турара, ол иһин десятеричнай диэн ааттанара, И буукубаттан араараары итинник ааттыыллара (ол буукуба ахсыс турара, онон "И восьмеричное" дэнэрэ). Аһаҕас дорҕоон иннигэр туттуллара (ол иһигэр Й иннигэр эмиэ: кій, убійца), уонна міръ диэн тыл «тулалыыр эйгэ, аан дойду» диэн суолтатыгар, миръ «эйэ» диэнтэн араараары. Мантан туорааһыннар: хас да тылтан турар тылларга бастакы аҥаардара И-нэн бүтэр буоллаҕына И хаалара: пятиаршинный, семиэтажный, восьмиугольникъ, ону таһынан наи- приставкаҕа И суруллара (наиужаснѣйшій), ни- диэнтэн саҕаланар отрицательнай солбуйар ааттар (ниоткуда уо.д.а.). === Ять === Аныгы Е, сороҕор Ё оннугар ять (Ѣ) суруллара, ј’э дорҕоону биэрэрэ уонна саҥарарга Е буукубаны кытта сүнньүнэн сөп түбэһэрэ. Яти туһаныы судургу быраабылата суоҕа, үксүн нойосуус үөрэтиэхтээх этиҥ. ==== Фита ==== [[Ѳ|Фита́ (Ѳ)]] Ф курдук ааҕыллара уонна нуучча тылыгар гириэк тылыттан киирбит тылларга туттуллара ([[тета|тета (Θ)]] оннугар). Элбэхтэ туһаныллар тыл аҕыйаҕа: ;Бэйэ ааттара: {{кол|4}} * Агаѳа́нгелъ * Агаѳо́клъ * Агаѳо́нъ * Ага́ѳья * Антисѳе́нъ * Анѳи́мъ * Анѳи́са * Аре́ѳа * Аѳана́сій * [[Афина|Аѳи́на]] * Аѳиноге́нъ * Варѳоломе́й * Голіа́ѳъ * Демосѳе́нъ * Дороѳе́й * Досиѳе́й * Евѳи́мій * Евста́ѳій * Ероѳе́й * Есѳи́рь (Эсѳи́рь) * Іаки́нѳъ * Іонаѳа́нъ * [[Иофор|Іоѳо́ръ]] * Клеа́нѳъ * Кса́нѳій * Ксанѳъ * Логоѳе́тъ * Ма́рѳа * Матѳе́й * Маѳусаи́лъ * Меѳо́дій * Наѳанаи́лъ * Парѳе́ній * Парѳено́нъ * [[Пифагор|Пиѳаго́ръ]] * Пи́ѳія * Руѳь * Савао́ѳъ * Тимоѳе́й * Филоѳе́й * Хриса́нѳъ * [[Эратосфен |Эратосѳе́нъ]] * Юди́ѳь (Іуди́ѳь) * Ѳадде́й (но Фадѣ́евъ, Фадѣ́евичъ) * Ѳалале́й * [[Фамарь (невестка Иуды)|Ѳама́рь]] (но Тамара) * Ѳеми́да * [[Фемистокл|Ѳемисто́клъ]] * Ѳеогно́стъ * Ѳео́доръ (Ѳёдоръ, Ѳе́дя) * Ѳеодо́сій (Ѳедо́сій, Ѳедосѣ́й) * Ѳеодо́сія * Ѳеодо́тъ (Ѳедо́тъ) * Ѳеоду́лъ (Ѳеду́лъ) * Ѳео́кла (Ѳёкла) * Ѳеокти́стъ * Ѳео́на * Ѳеофа́нъ (но Фо́фанъ) * Ѳеофила́ктъ (Ѳила́тъ) * Ѳео́фи́лъ * Ѳерапо́нтъ * Ѳирсъ * Ѳома́ * Ѳоми́нична * Ѳраси́махъ {{конец кол}} ;География ааттара: {{кол|4}} * [[Аканф|Ака́нѳъ]] * Акроѳоонъ (Акроѳои) * [[Аматус|Амаѳунтъ]] (Аматусъ) * Анаѳоѳъ * Анѳела * [[Анфемунт|Анѳему́нтъ]] * Анѳи́лла * [[Аримафея|Аримаѳея]] * [[Афины|Аѳи́ны]] * [[Афон|Аѳо́нъ]] * [[Текирдаг|Биса́нѳа]] (Родосто) * [[Борисфен (город)|Борисѳе́нъ]] * [[Вефиль|Веѳиль]] * Веѳоро́нъ * [[Вифавара|Виѳавара́]] * Виѳфа́гія * [[Вифания|Виѳа́нія]] * [[Вифезда|Виѳезда́]] * [[Вифиния|Виѳи́нія]] * [[Вифлеем|Виѳлее́мъ]] (Ефра́ѳа) * [[Вифсаида|Виѳсаи́да]] * [[Гефсимания|Геѳсима́нія]] * [[Горайот|Горайо́ѳъ]] (Горайотъ) * [[Голгофа|Голго́ѳа]] * Е́ѳамъ * [[Закинф|За́кинѳъ]] * [[Карпатос|Ка́рпаѳъ]] * [[Карфаген (город)|Карѳаге́нъ]] * Касѳанея * Киріаѳъ * [[Китира|Киѳера]] * Ки́ѳнъ * [[Коринф|Кори́нѳъ]] * Кра́ѳисъ * [[Ксанф (город)|Кса́нѳъ]] * [[Марафон (город)|Мараѳо́нъ]] * [[Мефимна|Ме́ѳимна]] * [[Олинф (город)|Оли́нѳъ]] * [[Парфянское царство|Па́рѳія]] * [[Парфенон|Парѳено́нъ]] * [[Перинф|Пери́нѳъ]] * [[Тиринф|Тири́нѳъ]] * [[Треметусия|Тримиѳунтъ]] * [[Эриманфский вепрь|Эри́манѳъ]] * Эри́ѳія * [[Эрифры (Иония)|Эри́ѳры]] * [[Эфиопия|Эѳіо́пія]] * [[Фавор|Ѳаво́ръ]] * [[Тасос|Ѳа́сосъ]] * [[Феодоро|Ѳеодоро́]] * [[Феодосия|Ѳеодо́сія]] * [[Санторин (вулкан)|Ѳе́ра]] * [[Фермопилы|Ѳермопи́лы]] * [[Теспротия|Ѳеспротія]] (Теспротія) * [[Фессалия|Ѳесса́лія]] * [[Фессалоники|Ѳессало́ники]] (Сало́ни́ки) * [[Фивы (Греция)|Ѳи́вы]] * Ѳи́ссъ * [[Фиатира|Ѳіатира]] * [[Фракия|Ѳра́кія]] {{конец кол}} ;Омуктар (уонна куораттар олохтоохторо): * борисѳени́ты * кори́нѳяне * [[Парфяне|парѳя́не]] * [[Скифы|ски́ѳы]] * эѳіо́пы, ѳива́не ;Уопсай ааттар: {{кол|4}} * [[Анафема|ана́ѳема]] * [[Акафист|ака́ѳистъ]] * [[Апофеоз|апоѳео́зъ]] * [[Апофегма|апоѳе́гма]] * [[Арифметика|ариѳме́тика]] * [[Дифирамб|диѳира́мбъ]] * еѳимо́нъ (еѳимо́ны * меѳимо́нъ) * каѳоли́ческій (но католи́ческій) * [[Кафедра (христианство)|ка́ѳедра]] * [[Кафизма|каѳи́зма]] * [[Кифара|киѳа́ра]] * [[левиафан|левіаѳа́нъ]] * ксанѳъ * [[Логарифм|логари́ѳмъ]] * [[Марафон|мараѳо́нъ]] * миѳъ * [[Мифология|миѳоло́гія]] * моноѳели́тство * [[Орфография|орѳогра́фія]] * [[Орфоэпия|орѳоэ́пія]] * па́ѳосъ'' (страсть, но Па́фосъ — город на юго-западе Кипра) * ри́ѳма * эѳи́ръ * [[фимиам|ѳиміа́мъ]] * [[фита|ѳита́]] {{конец кол}} == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Нуучча тыла]] [[Категория:Алпаабыт]] 6tfwykqugoqn2jf9y8bc05ldzxan2td 429840 429836 2026-07-23T09:40:33Z Ojkhol 24881 /* Фита */ 429840 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Страница с буквой Ять.jpg|thumb|300px|[[Бенуа Александр Николаевич|А. Н. Бенуа]] «Азбука в картинках» кинигэтин [[Ять]] буукубалаах сирэйэ, 1904]] '''Нуучча эргэ орфографията''' ({{lang-ru|Ру́сская дорефо́рменная орфогра́фия}}, сороҕор ''дореволюцио́нная орфогра́фия'') — нуучча тылын 1918 сыллааҕы [[орфография]] реформатын иннинээҕи тылы таба суруйуута. Кэлин үрүҥнэр баһылаан олорбут сирдэригэр (холобур, Саха сиригэр 1919 сыллаахха диэри) туттуллубута, уонна Арассыыйаттан барбыт эмиграаннар хойукка диэри туһаналлара. Бу орфография саҕаланыытын [[Бүөтүр I]] саҥа бичиги киллэриититтэн ааҕыахха сөп. Биллэн турар, үйэлэр тухары уларыйа турбута. Бу орфографияны түстүүр биир соҕотох докумуон (быраабыла хомуурунньуга) суоҕа. Ордук итэҕэтиилээх таһаарыылар академик [[Грот Яков Карлович|Я. К. Грот]] аатын кытта ситимнээхтэр. Кинилэр 1918 сыллааҕы реформа иннинээҕи бүтэһик 50-ча сылга сыһыаннаахтар. == Аныгыттан уратылара == === Холобур === «[[Киһи быраабын биирдэһиллибит декларацията|Киһи быраабын биирдэһиллибит декларациятын]]» бастакы ыстытайата икки орфографияҕа маннык буолар: {| class="wikitable" |- !Реформа иннинээҕи орфография !Аныгы орфография |- | Вс'''ѣ''' люди рождаются свободными и равными в'''ъ''' своём'''ъ''' достоинств'''ѣ''' и правах'''ъ'''. Они над'''ѣ'''лены разумом'''ъ''' и сов'''ѣ'''стью и должны поступать в'''ъ''' отношен'''і'''и друг'''ъ''' друга в'''ъ''' дух'''ѣ''' братства. | Вс'''е''' люди рождаются свободными и равными '''в''' своё'''м''' достоинств'''е''' и права'''х'''. Они над'''е'''лены разумо'''м''' и сов'''е'''стью и должны поступать '''в''' отношен'''и'''и дру'''г''' друга '''в''' дух'''е''' братства. |} === Азбука === Өрөбөлүүссүйэ иннинэ нуучча азбуката 35 буукубалааҕа<ref>Россійская грамматика, сочиненная Императорскою Россійскою Академіею. Изданіе третье. — Въ Санктпетербургѣ: Печатано въ типографіи Императорской Россійской Академіи, 1819. — С. 2.</ref><ref>Практическая русская грамматика, изданная Николаемъ Гречемъ. Второе изданіе, исправленное. — Санктпетербургъ: въ типографіи издателя, 1834. — С. 3.</ref><ref name="grot">{{Cite web|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:1894_-_%D0%93%D1%80%D0%BE%D1%82_%D0%AF.%D0%9A.%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5.djvu|title= Русское правописаніе. Руководство, составленное по порученію Второго отдѣленія Императорской академіи наукъ академикомъ Я. К. Гротомъ. Одиннадцатое изданіе. — Санктпетербургъ: Типографія императорской академіи наукъ, 1894. — С. 2.|date=1894|access-date=2025-03-12|archive-date=2024-11-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20241118094906/https://commons.wikimedia.org/wiki/File:1894_-_%D0%93%D1%80%D0%BE%D1%82_%D0%AF.%D0%9A.%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5.djvu|url-status=live}}</ref>: {{Алпаабыт|а|б|в|г|д|е|ж|з|и|і|к|л|м|н|о|п|р|с|т|у|ф|х|ц|ч|ш|щ|ъ|ы|ь|ѣ|э|ю|я|ѳ|ѵ}} Азбукаҕа 4 суох гыныллыбыт буукубалар киирэллэрэ: десятеричнай И, Ять, Фита уонна Ижица. Ё уонна Й суохтара. Ижица 1918 сыллааҕы реформаҕа ахтыллыбат, тоҕо диэтэххэ ол инниттэн туттууттан тахсыбытын кэриэтэ этэ<ref name="grot" />. == Суох буолбут буукубалар туттуллуулара == === Десятеричнай И === Азбукаҕа онус миэстэҕэ турара, ол иһин десятеричнай диэн ааттанара, И буукубаттан араараары итинник ааттыыллара (ол буукуба ахсыс турара, онон "И восьмеричное" дэнэрэ). Аһаҕас дорҕоон иннигэр туттуллара (ол иһигэр Й иннигэр эмиэ: кій, убійца), уонна міръ диэн тыл «тулалыыр эйгэ, аан дойду» диэн суолтатыгар, миръ «эйэ» диэнтэн араараары. Мантан туорааһыннар: хас да тылтан турар тылларга бастакы аҥаардара И-нэн бүтэр буоллаҕына И хаалара: пятиаршинный, семиэтажный, восьмиугольникъ, ону таһынан наи- приставкаҕа И суруллара (наиужаснѣйшій), ни- диэнтэн саҕаланар отрицательнай солбуйар ааттар (ниоткуда уо.д.а.). === Ять === Аныгы Е, сороҕор Ё оннугар ять (Ѣ) суруллара, ј’э дорҕоону биэрэрэ уонна саҥарарга Е буукубаны кытта сүнньүнэн сөп түбэһэрэ. Яти туһаныы судургу быраабылата суоҕа, үксүн нойосуус үөрэтиэхтээх этиҥ. ==== Фита ==== [[Ѳ|Фита́ (Ѳ)]] Ф курдук ааҕыллара уонна нуучча тылыгар гириэк тылыттан киирбит тылларга туттуллара ([[тета|тета (Θ)]] оннугар). Элбэхтэ туһаныллар тыл аҕыйаҕа: ;Бэйэ ааттара: {{кол|4}} * Агаѳа́нгелъ * Агаѳо́клъ * Агаѳо́нъ * Ага́ѳья * Антисѳе́нъ * Анѳи́мъ * Анѳи́са * Аре́ѳа * Аѳана́сій * [[Афина|Аѳи́на]] * Аѳиноге́нъ * Варѳоломе́й * Голіа́ѳъ * Демосѳе́нъ * Дороѳе́й * Досиѳе́й * Евѳи́мій * Евста́ѳій * Ероѳе́й * Есѳи́рь (Эсѳи́рь) * Іаки́нѳъ * Іонаѳа́нъ * [[Иофор|Іоѳо́ръ]] * Клеа́нѳъ * Кса́нѳій * Ксанѳъ * Логоѳе́тъ * Ма́рѳа * Матѳе́й * Маѳусаи́лъ * Меѳо́дій * Наѳанаи́лъ * Парѳе́ній * Парѳено́нъ * [[Пифагор|Пиѳаго́ръ]] * Пи́ѳія * Руѳь * Савао́ѳъ * Тимоѳе́й * Филоѳе́й * Хриса́нѳъ * [[Эратосфен |Эратосѳе́нъ]] * Юди́ѳь (Іуди́ѳь) * Ѳадде́й (но Фадѣ́евъ, Фадѣ́евичъ) * Ѳалале́й * [[Фамарь (невестка Иуды)|Ѳама́рь]] (но Тамара) * Ѳеми́да * [[Фемистокл|Ѳемисто́клъ]] * Ѳеогно́стъ * Ѳео́доръ (Ѳёдоръ, Ѳе́дя) * Ѳеодо́сій (Ѳедо́сій, Ѳедосѣ́й) * Ѳеодо́сія * Ѳеодо́тъ (Ѳедо́тъ) * Ѳеоду́лъ (Ѳеду́лъ) * Ѳео́кла (Ѳёкла) * Ѳеокти́стъ * Ѳео́на * Ѳеофа́нъ (но Фо́фанъ) * Ѳеофила́ктъ (Ѳила́тъ) * Ѳео́фи́лъ * Ѳерапо́нтъ * Ѳирсъ * Ѳома́ * Ѳоми́нична * Ѳраси́махъ {{конец кол}} ;География ааттара: {{кол|4}} * [[Аканф|Ака́нѳъ]] * Акроѳоонъ (Акроѳои) * [[Аматус|Амаѳунтъ]] (Аматусъ) * Анаѳоѳъ * Анѳела * [[Анфемунт|Анѳему́нтъ]] * Анѳи́лла * [[Аримафея|Аримаѳея]] * [[Афины|Аѳи́ны]] * [[Афон|Аѳо́нъ]] * [[Текирдаг|Биса́нѳа]] (Родосто) * [[Борисфен (город)|Борисѳе́нъ]] * [[Вефиль|Веѳиль]] * Веѳоро́нъ * [[Вифавара|Виѳавара́]] * Виѳфа́гія * [[Вифания|Виѳа́нія]] * [[Вифезда|Виѳезда́]] * [[Вифиния|Виѳи́нія]] * [[Вифлеем|Виѳлее́мъ]] (Ефра́ѳа) * [[Вифсаида|Виѳсаи́да]] * [[Гефсимания|Геѳсима́нія]] * [[Горайот|Горайо́ѳъ]] (Горайотъ) * [[Голгофа|Голго́ѳа]] * Е́ѳамъ * [[Закинф|За́кинѳъ]] * [[Карпатос|Ка́рпаѳъ]] * [[Карфаген (город)|Карѳаге́нъ]] * Касѳанея * Киріаѳъ * [[Китира|Киѳера]] * Ки́ѳнъ * [[Коринф|Кори́нѳъ]] * Кра́ѳисъ * [[Ксанф (город)|Кса́нѳъ]] * [[Марафон (город)|Мараѳо́нъ]] * [[Мефимна|Ме́ѳимна]] * [[Олинф (город)|Оли́нѳъ]] * [[Парфянское царство|Па́рѳія]] * [[Парфенон|Парѳено́нъ]] * [[Перинф|Пери́нѳъ]] * [[Тиринф|Тири́нѳъ]] * [[Треметусия|Тримиѳунтъ]] * [[Эриманфский вепрь|Эри́манѳъ]] * Эри́ѳія * [[Эрифры (Иония)|Эри́ѳры]] * [[Эфиопия|Эѳіо́пія]] * [[Фавор|Ѳаво́ръ]] * [[Тасос|Ѳа́сосъ]] * [[Феодоро|Ѳеодоро́]] * [[Феодосия|Ѳеодо́сія]] * [[Санторин (вулкан)|Ѳе́ра]] * [[Фермопилы|Ѳермопи́лы]] * [[Теспротия|Ѳеспротія]] (Теспротія) * [[Фессалия|Ѳесса́лія]] * [[Фессалоники|Ѳессало́ники]] (Сало́ни́ки) * [[Фивы (Греция)|Ѳи́вы]] * Ѳи́ссъ * [[Фиатира|Ѳіатира]] * [[Фракия|Ѳра́кія]] {{конец кол}} ;Омуктар (уонна куораттар олохтоохторо): * борисѳени́ты * кори́нѳяне * [[Парфяне|парѳя́не]] * [[Скифы|ски́ѳы]] * эѳіо́пы, ѳива́не ;Уопсай ааттар: {{кол|4}} * [[Анафема|ана́ѳема]] * [[Акафист|ака́ѳистъ]] * [[Апофеоз|апоѳео́зъ]] * [[Апофегма|апоѳе́гма]] * [[Арифметика|ариѳме́тика]] * [[Дифирамб|диѳира́мбъ]] * еѳимо́нъ (еѳимо́ны * меѳимо́нъ) * каѳоли́ческій (но католи́ческій) * [[Кафедра (христианство)|ка́ѳедра]] * [[Кафизма|каѳи́зма]] * [[Кифара|киѳа́ра]] * [[левиафан|левіаѳа́нъ]] * ксанѳъ * [[Логарифм|логари́ѳмъ]] * [[Марафон|мараѳо́нъ]] * миѳъ * [[Мифология|миѳоло́гія]] * моноѳели́тство * [[Орфография|орѳогра́фія]] * [[Орфоэпия|орѳоэ́пія]] * па́ѳосъ'' (страсть, но Па́фосъ — город на юго-западе Кипра) * ри́ѳма * эѳи́ръ * [[фимиам|ѳиміа́мъ]] * [[фита|ѳита́]] {{конец кол}} [[Билэ:Russkaja i cerkovnoslavianskaja etimologija.JPG|thumb|200px|Статья из орфографического указателя книги «Русская и церковнославянская этимология»<ref>{{Книга|автор=Поливанов Л. И.|заглавие=Русская и церковнославянская этимология. Для средних учебных заведений|ответственный=сост. Л. И. Поливанов|издание=6-е изд|место=М.|издательство=тип. М. Н. Лаврова и К°|год=1879|страницы=13|страниц=|isbn=}}</ref>]] [[Ѵ|И́жица (Ѵ)]] И курдук ааҕыллара уонна [[XX үйэ]]ҕэ сыаркап тиэкситэриттэн ураты тиэкистэргэ булгуччута суоҕа, баҕарбыт эрэ киһи туттара. Онон дьон үксэ отой да туһаммат этэ. Гириэк тылыттан киирбит тылларга «[[ипсилон]]» буукуба оннугар суруллара: ''[[Миро|мѵ́ро]], [[Полиелей|полѵеле́й]], сѵ́мволъ'' (применительно к [[Символ веры|Сѵмволу Вѣры]])'', сѵнодъ, [[Ипакои|ѵпакои́]], [[Иподиакон|ѵподіаконъ]], [[Ипостась|ѵпостась]]''. XVIII үйэҕэ уонна XIX үйэ саҕаланыытыгар ижица арыый элбэхтик туһаныллара. Сыаркап славянныы тылыгар ижица хойукка диэри арыый киэҥник туттуллара: гириэк орфографиятын уонна фонологиятын батыһан А, Е, Э буукубалар кэннилэриттэн В дорҕоонунан ааҕыллара, атын буукубалар кэннилэриттэн — И курдук ааҕыллара. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Нуучча тыла]] [[Категория:Алпаабыт]] 1raqhd1lgnsisw70lzz6lat7yx395ca 429841 429840 2026-07-23T09:41:21Z Ojkhol 24881 /* Фита */ 429841 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Страница с буквой Ять.jpg|thumb|300px|[[Бенуа Александр Николаевич|А. Н. Бенуа]] «Азбука в картинках» кинигэтин [[Ять]] буукубалаах сирэйэ, 1904]] '''Нуучча эргэ орфографията''' ({{lang-ru|Ру́сская дорефо́рменная орфогра́фия}}, сороҕор ''дореволюцио́нная орфогра́фия'') — нуучча тылын 1918 сыллааҕы [[орфография]] реформатын иннинээҕи тылы таба суруйуута. Кэлин үрүҥнэр баһылаан олорбут сирдэригэр (холобур, Саха сиригэр 1919 сыллаахха диэри) туттуллубута, уонна Арассыыйаттан барбыт эмиграаннар хойукка диэри туһаналлара. Бу орфография саҕаланыытын [[Бүөтүр I]] саҥа бичиги киллэриититтэн ааҕыахха сөп. Биллэн турар, үйэлэр тухары уларыйа турбута. Бу орфографияны түстүүр биир соҕотох докумуон (быраабыла хомуурунньуга) суоҕа. Ордук итэҕэтиилээх таһаарыылар академик [[Грот Яков Карлович|Я. К. Грот]] аатын кытта ситимнээхтэр. Кинилэр 1918 сыллааҕы реформа иннинээҕи бүтэһик 50-ча сылга сыһыаннаахтар. == Аныгыттан уратылара == === Холобур === «[[Киһи быраабын биирдэһиллибит декларацията|Киһи быраабын биирдэһиллибит декларациятын]]» бастакы ыстытайата икки орфографияҕа маннык буолар: {| class="wikitable" |- !Реформа иннинээҕи орфография !Аныгы орфография |- | Вс'''ѣ''' люди рождаются свободными и равными в'''ъ''' своём'''ъ''' достоинств'''ѣ''' и правах'''ъ'''. Они над'''ѣ'''лены разумом'''ъ''' и сов'''ѣ'''стью и должны поступать в'''ъ''' отношен'''і'''и друг'''ъ''' друга в'''ъ''' дух'''ѣ''' братства. | Вс'''е''' люди рождаются свободными и равными '''в''' своё'''м''' достоинств'''е''' и права'''х'''. Они над'''е'''лены разумо'''м''' и сов'''е'''стью и должны поступать '''в''' отношен'''и'''и дру'''г''' друга '''в''' дух'''е''' братства. |} === Азбука === Өрөбөлүүссүйэ иннинэ нуучча азбуката 35 буукубалааҕа<ref>Россійская грамматика, сочиненная Императорскою Россійскою Академіею. Изданіе третье. — Въ Санктпетербургѣ: Печатано въ типографіи Императорской Россійской Академіи, 1819. — С. 2.</ref><ref>Практическая русская грамматика, изданная Николаемъ Гречемъ. Второе изданіе, исправленное. — Санктпетербургъ: въ типографіи издателя, 1834. — С. 3.</ref><ref name="grot">{{Cite web|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:1894_-_%D0%93%D1%80%D0%BE%D1%82_%D0%AF.%D0%9A.%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5.djvu|title= Русское правописаніе. Руководство, составленное по порученію Второго отдѣленія Императорской академіи наукъ академикомъ Я. К. Гротомъ. Одиннадцатое изданіе. — Санктпетербургъ: Типографія императорской академіи наукъ, 1894. — С. 2.|date=1894|access-date=2025-03-12|archive-date=2024-11-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20241118094906/https://commons.wikimedia.org/wiki/File:1894_-_%D0%93%D1%80%D0%BE%D1%82_%D0%AF.%D0%9A.%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5.djvu|url-status=live}}</ref>: {{Алпаабыт|а|б|в|г|д|е|ж|з|и|і|к|л|м|н|о|п|р|с|т|у|ф|х|ц|ч|ш|щ|ъ|ы|ь|ѣ|э|ю|я|ѳ|ѵ}} Азбукаҕа 4 суох гыныллыбыт буукубалар киирэллэрэ: десятеричнай И, Ять, Фита уонна Ижица. Ё уонна Й суохтара. Ижица 1918 сыллааҕы реформаҕа ахтыллыбат, тоҕо диэтэххэ ол инниттэн туттууттан тахсыбытын кэриэтэ этэ<ref name="grot" />. == Суох буолбут буукубалар туттуллуулара == === Десятеричнай И === Азбукаҕа онус миэстэҕэ турара, ол иһин десятеричнай диэн ааттанара, И буукубаттан араараары итинник ааттыыллара (ол буукуба ахсыс турара, онон "И восьмеричное" дэнэрэ). Аһаҕас дорҕоон иннигэр туттуллара (ол иһигэр Й иннигэр эмиэ: кій, убійца), уонна міръ диэн тыл «тулалыыр эйгэ, аан дойду» диэн суолтатыгар, миръ «эйэ» диэнтэн араараары. Мантан туорааһыннар: хас да тылтан турар тылларга бастакы аҥаардара И-нэн бүтэр буоллаҕына И хаалара: пятиаршинный, семиэтажный, восьмиугольникъ, ону таһынан наи- приставкаҕа И суруллара (наиужаснѣйшій), ни- диэнтэн саҕаланар отрицательнай солбуйар ааттар (ниоткуда уо.д.а.). === Ять === Аныгы Е, сороҕор Ё оннугар ять (Ѣ) суруллара, ј’э дорҕоону биэрэрэ уонна саҥарарга Е буукубаны кытта сүнньүнэн сөп түбэһэрэ. Яти туһаныы судургу быраабылата суоҕа, үксүн нойосуус үөрэтиэхтээх этиҥ. ==== Фита ==== [[Ѳ|Фита́ (Ѳ)]] Ф курдук ааҕыллара уонна нуучча тылыгар гириэк тылыттан киирбит тылларга туттуллара ([[тета|тета (Θ)]] оннугар). Элбэхтэ туһаныллар тыл аҕыйаҕа: ;Бэйэ ааттара: {{кол|4}} * Агаѳа́нгелъ * Агаѳо́клъ * Агаѳо́нъ * Ага́ѳья * Антисѳе́нъ * Анѳи́мъ * Анѳи́са * Аре́ѳа * Аѳана́сій * [[Афина|Аѳи́на]] * Аѳиноге́нъ * Варѳоломе́й * Голіа́ѳъ * Демосѳе́нъ * Дороѳе́й * Досиѳе́й * Евѳи́мій * Евста́ѳій * Ероѳе́й * Есѳи́рь (Эсѳи́рь) * Іаки́нѳъ * Іонаѳа́нъ * [[Иофор|Іоѳо́ръ]] * Клеа́нѳъ * Кса́нѳій * Ксанѳъ * Логоѳе́тъ * Ма́рѳа * Матѳе́й * Маѳусаи́лъ * Меѳо́дій * Наѳанаи́лъ * Парѳе́ній * Парѳено́нъ * [[Пифагор|Пиѳаго́ръ]] * Пи́ѳія * Руѳь * Савао́ѳъ * Тимоѳе́й * Филоѳе́й * Хриса́нѳъ * [[Эратосфен |Эратосѳе́нъ]] * Юди́ѳь (Іуди́ѳь) * Ѳадде́й (но Фадѣ́евъ, Фадѣ́евичъ) * Ѳалале́й * [[Фамарь (невестка Иуды)|Ѳама́рь]] (но Тамара) * Ѳеми́да * [[Фемистокл|Ѳемисто́клъ]] * Ѳеогно́стъ * Ѳео́доръ (Ѳёдоръ, Ѳе́дя) * Ѳеодо́сій (Ѳедо́сій, Ѳедосѣ́й) * Ѳеодо́сія * Ѳеодо́тъ (Ѳедо́тъ) * Ѳеоду́лъ (Ѳеду́лъ) * Ѳео́кла (Ѳёкла) * Ѳеокти́стъ * Ѳео́на * Ѳеофа́нъ (но Фо́фанъ) * Ѳеофила́ктъ (Ѳила́тъ) * Ѳео́фи́лъ * Ѳерапо́нтъ * Ѳирсъ * Ѳома́ * Ѳоми́нична * Ѳраси́махъ {{конец кол}} ;География ааттара: {{кол|4}} * [[Аканф|Ака́нѳъ]] * Акроѳоонъ (Акроѳои) * [[Аматус|Амаѳунтъ]] (Аматусъ) * Анаѳоѳъ * Анѳела * [[Анфемунт|Анѳему́нтъ]] * Анѳи́лла * [[Аримафея|Аримаѳея]] * [[Афины|Аѳи́ны]] * [[Афон|Аѳо́нъ]] * [[Текирдаг|Биса́нѳа]] (Родосто) * [[Борисфен (город)|Борисѳе́нъ]] * [[Вефиль|Веѳиль]] * Веѳоро́нъ * [[Вифавара|Виѳавара́]] * Виѳфа́гія * [[Вифания|Виѳа́нія]] * [[Вифезда|Виѳезда́]] * [[Вифиния|Виѳи́нія]] * [[Вифлеем|Виѳлее́мъ]] (Ефра́ѳа) * [[Вифсаида|Виѳсаи́да]] * [[Гефсимания|Геѳсима́нія]] * [[Горайот|Горайо́ѳъ]] (Горайотъ) * [[Голгофа|Голго́ѳа]] * Е́ѳамъ * [[Закинф|За́кинѳъ]] * [[Карпатос|Ка́рпаѳъ]] * [[Карфаген (город)|Карѳаге́нъ]] * Касѳанея * Киріаѳъ * [[Китира|Киѳера]] * Ки́ѳнъ * [[Коринф|Кори́нѳъ]] * Кра́ѳисъ * [[Ксанф (город)|Кса́нѳъ]] * [[Марафон (город)|Мараѳо́нъ]] * [[Мефимна|Ме́ѳимна]] * [[Олинф (город)|Оли́нѳъ]] * [[Парфянское царство|Па́рѳія]] * [[Парфенон|Парѳено́нъ]] * [[Перинф|Пери́нѳъ]] * [[Тиринф|Тири́нѳъ]] * [[Треметусия|Тримиѳунтъ]] * [[Эриманфский вепрь|Эри́манѳъ]] * Эри́ѳія * [[Эрифры (Иония)|Эри́ѳры]] * [[Эфиопия|Эѳіо́пія]] * [[Фавор|Ѳаво́ръ]] * [[Тасос|Ѳа́сосъ]] * [[Феодоро|Ѳеодоро́]] * [[Феодосия|Ѳеодо́сія]] * [[Санторин (вулкан)|Ѳе́ра]] * [[Фермопилы|Ѳермопи́лы]] * [[Теспротия|Ѳеспротія]] (Теспротія) * [[Фессалия|Ѳесса́лія]] * [[Фессалоники|Ѳессало́ники]] (Сало́ни́ки) * [[Фивы (Греция)|Ѳи́вы]] * Ѳи́ссъ * [[Фиатира|Ѳіатира]] * [[Фракия|Ѳра́кія]] {{конец кол}} ;Омуктар (уонна куораттар олохтоохторо): * борисѳени́ты * кори́нѳяне * [[Парфяне|парѳя́не]] * [[Скифы|ски́ѳы]] * эѳіо́пы, ѳива́не ;Уопсай ааттар: {{кол|4}} * [[Анафема|ана́ѳема]] * [[Акафист|ака́ѳистъ]] * [[Апофеоз|апоѳео́зъ]] * [[Апофегма|апоѳе́гма]] * [[Арифметика|ариѳме́тика]] * [[Дифирамб|диѳира́мбъ]] * еѳимо́нъ (еѳимо́ны * меѳимо́нъ) * каѳоли́ческій (но католи́ческій) * [[Кафедра (христианство)|ка́ѳедра]] * [[Кафизма|каѳи́зма]] * [[Кифара|киѳа́ра]] * [[левиафан|левіаѳа́нъ]] * ксанѳъ * [[Логарифм|логари́ѳмъ]] * [[Марафон|мараѳо́нъ]] * миѳъ * [[Мифология|миѳоло́гія]] * моноѳели́тство * [[Орфография|орѳогра́фія]] * [[Орфоэпия|орѳоэ́пія]] * па́ѳосъ'' (страсть, но Па́фосъ — город на юго-западе Кипра) * ри́ѳма * эѳи́ръ * [[фимиам|ѳиміа́мъ]] * [[фита|ѳита́]] {{конец кол}} === Ижица === [[Билэ:Russkaja i cerkovnoslavianskaja etimologija.JPG|thumb|200px|Статья из орфографического указателя книги «Русская и церковнославянская этимология»<ref>{{Книга|автор=Поливанов Л. И.|заглавие=Русская и церковнославянская этимология. Для средних учебных заведений|ответственный=сост. Л. И. Поливанов|издание=6-е изд|место=М.|издательство=тип. М. Н. Лаврова и К°|год=1879|страницы=13|страниц=|isbn=}}</ref>]] [[Ѵ|И́жица (Ѵ)]] И курдук ааҕыллара уонна [[XX үйэ]]ҕэ сыаркап тиэкситэриттэн ураты тиэкистэргэ булгуччута суоҕа, баҕарбыт эрэ киһи туттара. Онон дьон үксэ отой да туһаммат этэ. Гириэк тылыттан киирбит тылларга «[[ипсилон]]» буукуба оннугар суруллара: ''[[Миро|мѵ́ро]], [[Полиелей|полѵеле́й]], сѵ́мволъ'' (применительно к [[Символ веры|Сѵмволу Вѣры]])'', сѵнодъ, [[Ипакои|ѵпакои́]], [[Иподиакон|ѵподіаконъ]], [[Ипостась|ѵпостась]]''. XVIII үйэҕэ уонна XIX үйэ саҕаланыытыгар ижица арыый элбэхтик туһаныллара. Сыаркап славянныы тылыгар ижица хойукка диэри арыый киэҥник туттуллара: гириэк орфографиятын уонна фонологиятын батыһан А, Е, Э буукубалар кэннилэриттэн В дорҕоонунан ааҕыллара, атын буукубалар кэннилэриттэн — И курдук ааҕыллара. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Нуучча тыла]] [[Категория:Алпаабыт]] qpp6563wiv7zfxd4a4zg05wba3svz9d Халыып:Алпаабыт 10 58795 429822 2026-07-23T08:42:05Z Ojkhol 24881 "<includeonly><div style="overflow-x: auto;"> {| class="wikitable" cellpadding=10 style="text-align:center;margin:0 auto;" |- ! colspan="{{#invoke:String|len|{{#invoke:For nowiki|template||0}}}}" | Улахан буукубалар |- {{#invoke:For nowiki|template| |<nowiki><td>{{{п{{{i}}}|[[{{#ifexpr: {{#invoke:String|len|{{{1}}}}} > 1 | {{ucfirst:{{{1}}}}} (диграф) | {{#invoke:For nowiki|getSuffix|{{{1}}}}} }}|{{ucfirst:{{{1}}}}}]]}}}</td><..." саҥа сирэй оҥоһулунна 429822 wikitext text/x-wiki <includeonly><div style="overflow-x: auto;"> {| class="wikitable" cellpadding=10 style="text-align:center;margin:0 auto;" |- ! colspan="{{#invoke:String|len|{{#invoke:For nowiki|template||0}}}}" | Улахан буукубалар |- {{#invoke:For nowiki|template| |<nowiki><td>{{{п{{{i}}}|[[{{#ifexpr: {{#invoke:String|len|{{{1}}}}} > 1 | {{ucfirst:{{{1}}}}} (диграф) | {{#invoke:For nowiki|getSuffix|{{{1}}}}} }}|{{ucfirst:{{{1}}}}}]]}}}</td></nowiki>}} |- ! colspan="{{#invoke:String|len|{{#invoke:For nowiki|template||0}}}}" | Кыра буукубалар |- {{#invoke:For nowiki|template| |<nowiki><td>{{{1}}}</td></nowiki>}} |}</div></includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> bgkqat4219uko1w3r4pkf66ww5ekncy Модуль:For nowiki 828 58796 429823 2026-07-23T08:44:51Z Ojkhol 24881 "local p = {} -- Для [[ш:Алфавит]]: -- Определение алфавита (кириллица/латиница) на основе [[Юникод]]-кода local function determineSuffix(str) if not str or str == "" then return "" end -- Код первого символа local cp = mw.ustring.codepoint(str, 1) local char = mw.ustring.upper(mw.ustring.sub(str, 1, 1)) -- Латиница (от A до Z и от a..." саҥа сирэй оҥоһулунна 429823 Scribunto text/plain local p = {} -- Для [[ш:Алфавит]]: -- Определение алфавита (кириллица/латиница) на основе [[Юникод]]-кода local function determineSuffix(str) if not str or str == "" then return "" end -- Код первого символа local cp = mw.ustring.codepoint(str, 1) local char = mw.ustring.upper(mw.ustring.sub(str, 1, 1)) -- Латиница (от A до Z и от a до z) if (cp >= 0x0041 and cp <= 0x005A) or (cp >= 0x0061 and cp <= 0x007A) then return char .. " (латиница)" -- Кириллица (от Ѐ до ӿ) elseif (cp >= 0x0400 and cp <= 0x04FF) then return char .. " (кириллица)" end return char end -- {{#invoke:For nowiki|getSuffix|...}} function p.getSuffix(frame) local val = frame.args[1] or frame:getParent().args[1] return determineSuffix(val) end local function doLoop(frame, args, code, sep, offset, argstosub) local result = {} code = mw.text.unstripNoWiki(code) code = code:gsub('&lt;', '<'):gsub('&gt;', '>') for i, value in ipairs(args) do if i > offset then argstosub["i"] = i - offset argstosub["1"] = value local actualCode = code:gsub("{{{([^{}|]*)|?[^{}]*}}}", argstosub) table.insert(result, frame:preprocess(actualCode)) end end return table.concat(result, sep) end function p.main(frame) local args = frame:getParent().args local sep = args[1] local code = args.code or args[2] local offset = args.code and 1 or 2 local start = args.start or 1 local argstosub = {} for key, value in pairs(args) do if not tonumber(key) and key ~= "i" and key ~= "count" then argstosub[key] = value end end local countArg = args.count and tonumber(args.count); if countArg then offset = 0 args = {} for i = 1, countArg do args[i] = i + start - 1 end end return doLoop(frame, args, code, sep, offset, argstosub) end function p.template(frame) local sep = frame.args[1] local code = frame.args[2] or frame.args.code local offset = tonumber(frame.args.offset) or 0 return doLoop(frame:getParent(), frame:getParent().args, code, sep, offset, {}) end return p 3dcsijugej5g0itgxy0y7qj5unyvdnh Халыып:Конец кол 10 58797 429837 2026-07-23T09:25:03Z Ojkhol 24881 "[[Халыып:Колонка/бүтүүтэ]]" саҥа сирэй оҥоһулунна 429837 wikitext text/x-wiki [[Халыып:Колонка/бүтүүтэ]] 3jkkhq5ukgl36mbgwueiiz3dc8htbpz 429839 429837 2026-07-23T09:30:58Z Ojkhol 24881 Утаарыы: [[Халыып:Колонка/бүтүүтэ]] 429839 wikitext text/x-wiki #утаарыы [[Халыып:Колонка/бүтүүтэ]] kmq0ui8p8luqwurw7vi51hrkg0q7rpi Халыып:Колонка/бүтүүтэ 10 58798 429838 2026-07-23T09:25:37Z Ojkhol 24881 "<includeonly></div></includeonly><noinclude>{{doc}}</noinclude>" саҥа сирэй оҥоһулунна 429838 wikitext text/x-wiki <includeonly></div></includeonly><noinclude>{{doc}}</noinclude> lhc0vydi9p0beidz691tpvolv4i90ft